cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
३४५
३४५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
३४५ ३४५ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
पिङ्गलः
पिङ्गलाचार्यः छन्दःशास्त्रस्य प्रवर्तकः।
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:छन्दश्शास्त्रम् वर्गः:संस्कृतलेखकाः वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्
१३२०
१३२० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
माइकल कैरिक
माइकल कैरिक पाद्कंदुकस्य व्यवसायिकः क्रिडकः अस्ति |
वर्गः:अन्यदेशीयपादकन्दुकक्रीडालवः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
बागलकोटेविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति बागलकोटेलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति बागलकोटेविधानसभाक्षेत्रम्।  कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या २४। बागलकोटेविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या बागलकोटेमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या अपि बागलकोटेलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । बागलकोटेविषये अधिकविवरणार्थं बागलकोटे इति पृष्टम् पश्यन्तु ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
अङ्गुष्ठः
thumb|left|200px|दक्षिणपादस्य अङ्गुष्ठः thumb|left|200px अयम् अङ्गुष्ठः शरीरस्य किञ्चन अङ्गम् अस्ति । अङ्गुष्ठः द्विविधः भवति । पादाङ्गुष्ठः हस्ताङ्गुष्ठश्चेति । अयम् अङ्गुष्ठः आङ्ग्लभाषायं thumb इति उच्यते ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:शरीरस्य अवयवाः वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
हुनगुन्दविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति बागलकोटेलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति हुनगुन्दविधानसभाक्षेत्रम्।  कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या २५। हुनगुन्दविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या बागलकोटेमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या अपि बागलकोटेलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । हुनगुन्दविषये अधिकविवरणार्थम् हुनगुन्द इति पृष्टम् पश्यन्तु ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
उदाराः सर्व एवैते...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य अष्टादशः(१८) श्लोकः ।
पदच्छेदः
उदाराः सर्वः एव एते ज्ञानी तु आत्मा एव मे मतम् आस्थितः स हि युक्तात्मा माम् एव अनुत्तमां गतिम् ॥ १८ ॥
अन्वयः
एते सर्वे उदाराः एव । ज्ञानी तु मे आत्मा एव (इति) मतम् । सः हि युक्तात्मा अनुत्तमां गतिं माम् एव आस्थितः ।
अर्थः
एते सर्वे उत्कृष्टाः एव । ज्ञानवान् तु मत्तः अन्यः न, अपि तु मत्स्वरूपः एव इति मम अभिप्रायः । यतः सः ज्ञानवान् प्राप्यं पदं भगवान् एव इति मामेव आश्रितवान् ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
18 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
कुरुङ्गकुमेमण्डलम्
कुरुङ्गकुमेमण्डलम् (Kurung Kumey District) अरुणाचलप्रदेशराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं पासीघाट् नगरम् ।
जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं कुरुङ्गकुमेमण्डलस्य जनसङ्ख्या ८९७१७ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १५ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १५ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १११.०१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१०२९ अस्ति । अत्र साक्षरता ५०.६८ % अस्ति ।
उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले चत्वारि उपमण्डलानि सन्ति । तानि-?
१.पालिन्
२.न्यापिन्
३.तालि
४.कोलोरियान्ग्
बाह्यानुबन्धाः
मण्डलः, तिरप् वर्गः:अरुणाचलप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
चिन्तामपरिमेयां च...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः षोडशोध्यायस्य दैवासुरसम्पद्विभागयोगस्य एकादशः(११) श्लोकः ।
पदच्छेदः
चिन्ताम् अपरिमेयां च प्रलयान्ताम् उपाश्रिताः कामोपभोगपरमाः एतावत् इति निश्चिताः ॥
अन्वयः
श्लोकः द्रष्टाव्यः - १६.१२ आशापाशशतैः
शब्दार्थः
श्लोकः द्रष्टाव्यः - १६.१२ आशापाशशतैः
अर्थः
श्लोकः द्रष्टाव्यः - १६.१२ आशापाशशतैः
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
11 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
३४६
३४६ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
३४६ ३४६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१९०७
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१९०७ १९०७ वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
कोच्ची
दक्षिणभारते अतिसुन्दरनगरेषु कोच्ची अन्यतमम् अस्ति । सागरपूर्वजलात् अस्य नगरस्य ‘अरेबियन् समुद्रसुन्दरी’ इति नाम आगतम् अस्ति । अत्र नौकानिस्थानं वाणिज्यकेन्द्रं सागरतीरं च विशिष्टानि सन्ति । एकत्र एर्णाकुलम्, अन्यत्र मट्टम्चेरी(प्राचीनविभागः, ऐतिहासिकः प्रदेशः च ), परितः अरेबियन् सागरः च अस्ति । अत्र समीपे सागरे लघु द्वीपाः  सन्ति , वेल्लिङ्गटन्, बोलघट्टि, गुण्डु वैपिन इत्यादयः । एतत् पुरातनं स्थानम् अस्ति । अत्र अनेकदेशेभ्यः आगताः जनाः निवसन्ति स्म । यहूदीयाः चीनादेशीयाः अरब्बदेशीयाः इत्यादयः जनाः अत्र प्रार्थनामन्दिराणि (चर्च- मसीदि इत्यादीनि)  निर्मितवन्तः सन्ति  । जनाः वाणिज्यार्थम् अपि अत्र आगच्छन्ति स्म  । नौकानिस्थानं, दुर्गं, राजगृहम् इत्यादिनां पुरातनं वैभवम् अत्र पश्यामः । कोच्चीनगरम् अतः एव एतिहासिकं नगरम् इति प्रसिद्धम् अस्ति । इदानीन्तनम् एर्णाकुलं कोच्चीनगरस्य विस्तरणम् इति वक्तुं शक्यते । प्रवासोद्यमनिगमेन इतः नौकायानेन प्रवासिजनाः वेल्लिङ्गटन् द्वीपाय नीयन्ते । सागरप्रवासस्य आरम्भस्थलमेतत् । अत्र डच्चजनानां राजगृहम् अस्ति । डच् भवनमिति तत् कथ्यते । आदौ पोर्तुगालदेशीयाः एतत् राजगृहं निर्मितवन्तः आसन् । अनन्तरम् डच्चजनाः अभिवृद्धिकार्यं कृतवन्तः । अग्रे केरलराजः वीरकेरळवर्मा अत्र वासं कृतवान् । अत्र राजगृहे भित्तिषु रामायणमहाभारतादि पौराणिक चित्राणि निर्मितानि सन्ति । महाराजस्य शयनगृहभित्तिषु श्रृङ्गारप्रधानचित्राणि सन्ति । अत्र समीपे यहूदीयानां पार्थनामन्दिरम् अस्ति । अत्र अष्टादशशतकीया काचित् घण्टा विशिष्टा अस्ति । अत्र चीनादेशीयाः मीनजालाः इदानीमपि उपयोगे सन्ति । चीनादेशीयः कब्लायखान् प्रथमतया एतज्जालं मीनसङ्ग्रहणाय उपयुक्तवान् । एर्णाकुलं प्रदेशे सन्त फ्रान्सिस् चर्च (प्रार्थना मन्दिरम्) क्रिस्ताब्दे १४१८ तमे वर्षे निर्मितम् । एतद् वैभवोपेतं भवनमस्ति । कोच्चीप्रदेशे अन्यदेकं सान्ताक्रूस् चर्च (प्रार्थनामन्दिरम्) अपि  अस्ति । चेरुतुरुत्तिप्रदेशे केरल कलामण्डळं दर्शनीयम् अस्ति । महाकविः नारायण मेनन् एताम् नृत्यशालां संस्थापितवान् । बोलघट्टिदीपं प्रति प्रवासिजनाः अवश्यं गच्छन्ति । अत्र स्थितं राजगृहम् इदानीम् उपहारगृहं सञ्जातमस्ति । गुण्डुद्वीपः, परिक्षित् तम्पुरान् वस्तुसङ्ग्रहालयः, हिलप्यालेस् वस्तुसङ्ग्रहालयः इत्यादयः अत्र प्रेक्षणीयाः सन्ति ।
विमानमार्गः
बेङ्गळूरु-चेन्नै-गोवा-तिरुवनन्तपुरंदेहली इत्यादिभ्यः स्थानेभ्यः विमानयानानि सन्ति । कोच्चीनगरे विमाननिस्थानम् अस्ति ।
वाहनमार्गः
मैसूरुतः ३८८ कि.मी. । बेङ्गळूरुतः ५४६ कि.मी
धूमशकटमार्गः
एर्णाकुलं’ धूमशकटनिस्थानम् अस्ति । प्रवासार्थं सर्वकारीया व्यवस्था अस्ति । वसत्याः कृते अनेकानि वसतिगृहाणि कोच्चीनगरे सन्ति । केरलसर्वकारस्य प्रवासि-सूचनाकेन्द्रम् अस्ति ।
वर्गः:केरळराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
१३२१
१३२१ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१३२१ १३२१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
सिद्धान्तकौमुदी
मानवजगति भाषाद्वारैव सर्वे व्यवहाराः प्रवर्तन्ते, सिद्ध्यन्ति च । विश्वेऽस्मिन् सर्वेजना भाषामन्तरेण स्वाऽऽशयान् अन्येषां सविधे निवेदयितुम्, न खलु कल्पन्ते । तस्मात् कारणात् लोके असङ्ख्याः भाषाः काले काले प्रादुरभूवन् । तादृशाः अनेकाः प्राचीनाः भाषाः मनुष्याणां व्यवहारपथात् अपसृताश्च । यतः तासां भाषाणां आत्मरूपं व्याकरणाम् न रक्षितम् । किन्तु विश्वे अतिप्राचीनाऽपि सुदृढा सुन्दरा विश्वजनीना च भाषा संस्कृतभाषैव, अधुनापि जीवन्ती जनप्रिया च भवति । न केवलमियं मनुष्यभाषा किन्तु देवभाषाऽपि कथ्यते । यतः परमात्मनः निश्वसितरूपाः वेदाः, "तत्वज्ञानान्निश्रेयसाधिगमः" इति घोषयन्ति शास्त्राणि च अस्यामेव भाषायां विलसन्ति । यत्तु प्रारब्धमनुभूयमानानां तापत्रयशृङ्खलायाः विमोचनं काङ्क्षमाणानां जीवलोकानां तत्वज्ञानं तु शब्दशक्तिमूलकम् । शब्दशक्तिग्रहस्तु निरुच्यते लोकोक्त्या यथा- एवं च व्याकरणमेव शब्दानां शक्तिग्रहणस्य मूलम् । देवभाषाया अस्याः आत्मा व्याकरणम् सुरक्षितं विजृम्भितं च । सा च भाषा सरला सुसंस्कृता साधुशब्दसम्पन्ना चेदेव सर्वैराद्रियते इति धिया वेदकालादपि मुनिभिः नाना शिक्षाग्रन्थाः प्रणीताः । एवं च शब्दानां दोषापनोदनपूर्वकं साधुत्वसाधुत्वसम्पादनं व्याकरणादेव साध्यम् । अतः भर्तृहरिः वाक्यपदीये वदति यथा- संस्कृते वेदकालमारभ्य आषोडशशतकं यावत् विभिन्नव्याकरणानाम् अनेके ग्रन्थाः ग्रथिताः । तानि व्याकरणानि च तत्कर्तृनामभिः प्रथिताः । यथा- तेषु व्याकरण्समुदायेषु पाणिनीयव्याकरणस्यैव लौकिक-वैदिकोभयप्रक्रियासमन्वितत्वात् वेदाङ्गत्वं स्वीक्रियते नेतरेषाम् । भट्टोजीदीक्षितेन  रचितः ग्रन्थः सिद्धान्तकौमुदी । अस्य ग्रन्थस्य पूर्णं नाम "वैयाकरणसिद्धान्तकौमुदी" इति ग्रन्थकर्त्रैव कथ्यते, यथा- पाणिनिः, कात्यायनः(वररुचिः), पतञ्जलिः इत्येते त्रयः मुनयः । एतान् त्रीन् मुनीन् नमस्कृत्य, तेषाम् उक्तीः क्रमेण सूत्र-वार्तिक-भाष्यरूपाः परिशील्य इयं कृतिः मया (भट्टोजीदीक्षितेन) विरच्यते=ग्रथ्यते इति श्लोकार्थः । नाम्नः औचित्यविचारे तु एवं धीयते । येषां व्याकरणशास्त्रे विशिष्टं ज्ञानं, विशेषः अभिनिवेशः, परिश्रमः च वर्तेते, ये च अस्मिन् शास्त्रे अथवा शास्त्रस्य विविधप्रक्रिया विविच्य ग्रन्थान् ग्रथितवन्तः ते वैयाकरणाः । तादृशवैयाकरणानां ये इदमिथ्थम् इति सिद्धान्ताः सन्ति ते एव कौमुदी(चन्द्रिका) इव इति वैय्याकरणसिद्धान्तकौमुदी । कौमुदी यथा तमसि विहारशीलानां मनसः आह्लादं जनयति, चरतां पथभ्रमं निराकरोति तथा इयमपि ग्रन्थरूपा कौमुदी व्याकरणप्रकृतिप्रत्ययोद्याने विजिहीर्षूणां मानसे आह्लादम् तनोति, अज्ञानरूपम् अन्धकारं निस्सारयति च इति मथितार्थः ।
कर्तुः देशकालविचारः
अयं महामहोपाध्याय इति बिरुदाङ्कितः भट्टोजीदीक्षितः नामा महावैयाकरणः महाराष्ट्रे जनिम् अलभत । लक्ष्मीधरदीक्षितः अस्य पिता । क्रि.श. षोडशतमे शतमाने पूर्वार्धे विक्रमनाम्नः राज्ञः आश्रये आसीत् । अस्य वंशे सर्वेऽपि पारिवारिकाः विविधेषु विषयेषु पण्डिता एव आसन् । एवम् आपरम्पराम् एष विद्वद्वंशे समजनि ।
ग्रन्थनिर्माणे हेतुः
सत्स्वपि अनेकेषु व्याकरणशिक्षाग्रन्थेषु पुनरस्य निर्माणे को हेतुः? । इत्युक्ते, पूर्वस्मिन् काले पाणिनिमुनेः आष्टाध्यायिसूत्रानुसारं पाठक्रमः आसीत् । ततः क्रमेण तत्र छात्रैः अनुभूयमानं कष्टं परिहापयितुं कात्यायनः सूत्राणां व्याख्यारूपेण वार्तिकानि विरचितवान् । ततः कालेन तत्रापि काठिन्यम् अनुभूयमानम् निवारयितुम्, पाणिनीया शिक्षापद्धतिरेव समीचीना सुदृढा सरला चेति प्रतिपादयता भगवता पतञ्जलिना सविस्तृतं महाभाष्यं विरचितम् । तत्रेदमभिहितम्- अतश्च संस्कृतशब्दानां प्रत्येकतया अर्थं बोधं बोधं या संस्कृतपाठनपद्धतिः प्रचलिताऽऽसीत्, सा जले विलेखनमिव निरुपयुक्ता इत्यवधार्यैव काले काले नूतनाः पाठनपद्धतयः प्रादुरभूवन् । पूर्वं अष्टाध्यायिसूत्राणां वृत्तयः निर्मीयन्ते स्म अध्यापकैरथवा छात्रैरेव । किन्तु सिद्धान्तकौमुद्यां एषा समस्या निवारितास्ति । सूत्राध्ययनक्रमेण स्वयं वृत्तिनिर्माणक्लेशः एतेन अपवाहिता अभवत् ।
ग्रन्थस्य स्वरूपः
अस्मिन् ग्रन्थे सरलतया पाणिनीयव्याकरणं अधिजिगमिषूणां कृते उपयुक्तरीत्या प्रकरणानुगुणं सूत्राणां विभागः कृतो दृश्यते । प्रकरणानि च १)संज्ञाप्रकरणम् २)परिभाषाप्रकरणम् इत्यादीनि प्रकरणानि भवन्ति । संज्ञाप्रकरणे अच्, हल्, इत्, ताल्वादीनां वर्णोद्गमस्थानानां बाह्याभ्यन्तरप्रयत्नानां पदादिसंज्ञानां सूत्राणि तद्वृत्तयश्च विद्यन्ते । प्रतिसूत्राणां प्रत्येका वृत्तयः निरूपिताः, यथा-
सिद्धान्तकौमुदी वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
इळैयराजा
इळैयराजा भारतिय चलनचित्र गीतरचनाकारः, भारतीय चलनचित्र क्षेत्रे कार्यम् करोति। भारते सुप्रसिध गीतरचनाकारेषु अन्यतमः इति यषोभागीवर्तते। इळैयराजा नकेवलम् गीतरचनाकारः किन्तु विविध सङ्गीत वाद्यसाम् वादकः व्यवस्थापकः तथा गायकश्च। एतावत् पर्यन्तम् सह ४५०० गीतानि अरचयत्। यध्यपि सह तमिलुचलनचित्र क्षेत्रे भहुविधम् कार्यम् अकरोत् तथापि सह तेलुगु मलयालम् कन्नडा हिन्धि इत्याधि भाषसु अपि राग संयोजम् अकरोत्। ऎषः १९९३ तमे वर्षे लंडन् नगरे ट्रिनिति (Trinity) संगीत महाविध्यलयात् शास्त्रीय गितार् (guitar) वाधनो सुवर्ण पधकम् अलभत।
प्राथमिक जीवनम् तथ परिवारः च।
इळैयराजा महोधयः भारते तमिलुनाडू प्रदेशे तेनी मंडले पण्णैपुरम् इति ग्रामे तमिलु कुटुम्बे ज्ञानदेशिक रूपेन अजायत् एतस्य विवाहः जीवा इति क्न्यया सह अभवत्। ऎतयोः द्वौ पुत्रौ एक पुत्री च सन्ति तेषामं नामानि सन्ति यथा कार्तिक् राजा, युवन् षंकर् राजा, भयतारिणि इति त्रयोपि एते गान निर्मातारः तथ गायकाः च वर्तन्ते। एतस्य भार्यस्याः मरणम् अक्तोबर् मासस्य ३९ दिनाङ्के २०११ तमेवर्षे अभवत्। गङ्गैअमरन् इति नामदेयः अनुजः अस्ति इळैयराजस्य सोपि सङ्गीत निर्धेषकः साहितिः अपि अस्ति तमिलु चलनचित्र कार्य क्षेत्रे।
सङ्गीतस्य प्रारम्भिकी अभिरुचि।
इळैयराजा महोधयः ग्रामीण क्षेत्रे प्रवृद्धः। एतेन सह विविध ग्रामीण तमिलु सङ्गीतः परिचितो भवत्। यध्य् सह १४ वर्षीय असीत् तद सह स्वाग्रजेन पवलार् वरधराजन् महोधयेन सह सङ्गीत यात्र सङ्गे प्रविशत्। अस्मान् सङ्गे कार्यकरण समये सह स्वकीय प्रथमम् गीतम् व्यरचयत्। जवहर्लल् नेहरु महोधयस्य चरमगीतम् लिकितम् आसीत् तमिलु कविना कन्नधासन् महोधयेन।
इळैयराजा महोगदयस्य चलनचित्र चरित
श्री इळैयराजा महोदयः ऎदम्प्राथम्येन स्वसङ्गीतप्रावीण्यतां १९७५तमे वर्षे "अन्नक्किले" इति तमिळु भाषायाः चित्रे प्रादर्शयत् | चित्रे अस्मिन् नूतनतया रागसंयोजनम् कृत्वा वैदेशिकाणाम् वाद्यादिकम् शास्त्रीयमार्गे उपयुज्य सर्वादौ मान्यतां प्राप् अयम् सङ्गीतक्षेत्रे प्रावीण्यं अलभत | ऎवमेव नैकासु भाषासु महोदयस्यास्य सङ्गीतपारङ्गतां सङ्गीतप्रेमिणः अनुभूताः अस्य कन्नड, तमिळु, तेलुगु, मलयाळेत्यादि दाक्षिणात्य तथा औत्तरीया जनाः अद्यापि श्रुण्वन्तः एव अभिमानिनः आराधकाश्च अस्तीति सर्वे जानासि | महोदयो अयं पञ्चाशताधिक नवरातचित्राणां कृते सङ्गीतनिर्देशनं कृत्वा पञ्चशताधिक चतुःसहस्र सुमधुर श्राव्य गीताणि मनोरञ्ज्काणि सन्तीति अमोघ एव खलु सङ्गीतचतुरस्यास्य साधनम् |
इळैयराजा महोगदयस्य सङ्गीतशैलिः
विद्वान् इळैयराजस्य वैशिष्ट्यामिदमस्ति यत् भारतीय तथा पाश्चात्त्यः वाद्यादिकम् मेलयित्वा जनान् रञ्ज्यति इति| सामान्यतः अस्य गीतादि पारम्परिक शास्त्रीयसङ्गीते प्रसिद्दानि रागादिभिः युक्त ऎव पाश्चात्त्यः गेय परम्परामपि परिचाययति इति तु विशेषः | निदर्शनमस्यत्र अस्य महोदस्य विद्वत्ता सूचकम् | प्राख्यात चित्रनिर्देशकः मणिरत्नम् एवं वदति- "अयं सङ्गीते निष्णात दृश्यमेकं पश्यति तदैव सन्दर्भानुसारिणं रागं संसूच्य तत्रैव वाद्येनानेनव रञ्जयते" इति सूचयति अयं सङ्गीतस्वरूपि मानवः अलं खल्वेतदस्य वैशिष्ट्यावगमने |
अन्य सङ्गीत रचनाः
न केवलं चित्रस्य परं भक्तिप्रधानगीतानमपि अनेन प्रदत्तमस्ति | अस्य "हौ टु नेम् इट्" इति त्यागराजवर्धाणां सस्मरणार्थमेव विनिर्मितमेकं सङ्गीतगुच्छम् संसूचयति श्रद्धा कथमस्ति सतां कृतेति | अपि च "नतिङ्ग् बट् विण्ड्" इति नाम्ना प्रथितं वाद्यगुच्छे प्रसिद्ध वेणुवादकेन हरिप्रसाद् चौरासिया महायोगेन सह सङ्गीतप्रपञ्चस्य वैविध्यम् अमोघतया परिचायितामित्यलं तस्य कीर्तनेन |
नैकाः कृतयः कर्नाटकशास्त्रीयशैल्यां तथा पाश्चात्यशैल्यां च विराचिताः इति सार्वकाजकतया आप्रपञ्चस्थ अभिमानिनः एवं स्मरन्ति इति शब्देनाराधयामो वयमपि "भूयिष्ठां ते नाम अक्तिं विधेयं" इति |
वर्गः:चलच्चित्रसङ्गीतनिर्देशकाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
थाईलेण्ड्
श्यामदेशः (ประเทศไทย, दैय) उत राजनाज्ञाचक्रदैय (ราชอาณาจักรไทย) जम्बुद्वीपे विद्यमानः कश्चन देशः । अस्‍य अन्‍यत् नाम सियाम् अस्‍ति । अस्य राजधानी क्रुङ देवमहानगरम् (बेङ्काक्) अथवा पूर्णं नाम क्रुङ देवमहानगर अमररत्नकोसिन्द्र महिन्द्रायुध्या महातिलकभव नवरत्नराजधानीपुरीरम्य उत्तमराजनिवेशनमहास्थान अमरविमानअवतारस्थित शक्रदत्तियविष्णुकर्मप्रसिद्धि । एषः राष्ट्रः विश्वे क्षेत्रफलदृष्ट्या ५१ तमे स्थाने विद्यते । एतस्य राष्ट्रस्य धर्मः बौद्धधर्मः । अस्य उत्तरदिशि म्यान्मार (बर्मा)-लाओस-देशौ, पूर्वदिशि लाओस-कम्बोडिया-देशौ, दक्षिणदिशि दैयप्रदेश-खातं मलेशियादेशः च, पश्चिमदिशि अण्डमानसागरः, म्यान्मारदेशः च सन्ति । दैयप्रदेश-देशस्य दक्षिणपूर्वदिशि चम्पादेशेन (वियतनाम)-सह, दक्षिणपश्चिमदिशि इण्डोनेशिया-भारत-देशेन सह समुद्रीयसीमाः अपि सन्ति ।
सन्दर्भाः
वर्गः:एशियाखण्डस्य राष्ट्राणि वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
खो खो क्रीडा
खो खो क्रीडा(Kho kho) साम्प्रदायिकक्रीडासु अन्यतमा । एषा क्रीडा दक्षिण-एष्या खण्डे प्रसिद्धा वर्तते । तत्राऽपि भारतदेशे, पाकिस्तानदेशे च अतीव प्रसिद्धक्रीडा वर्तते ।
क्रीडाङ्गणम्
खो खो क्रीडाङ्गणम् आयताकारं भवति । क्रीडाङ्गणम् इदं २९ मी दैर्घ्यं, १६ मी विस्तारं वर्तते । क्रीडायाः पृष्ठभूमौ उभे प्रान्ते आयताकारौ वर्ततः । एकस्य प्रान्तस्य आयताकारः २.७५ मी । द्वयोः प्रान्तयोः आयताकारस्य मध्ये दारुणा निर्मिता यष्टि भवति । मध्ये विद्यमान प्रदेशः ९०७.५० से मी तथा च ३०*३० से मी भवतः । तत्र अष्ट उपपथाः भवन्ति । एते उपपथाः लघु चतुर्भुजानां सविधे भवन्ति । प्रत्येकः चतुर्भुजः ५०० से मी दैर्घ्यं, ७० से मी विस्तारं च भवति । मध्यभागस्य उपपथस्य दक्षिणभागं समानतया भागद्वयं कृतं भवति । प्रत्येकभागः ७.३० से मी प्रमाणेन मध्यभागस्य उपपथं विभागं करोति । मध्यभागस्य समापन प्रदेशे उभे प्रान्ते स्तम्भद्वयं स्थापितं वर्तते । प्रत्येकस्तम्भः १२० से मी उन्नतं भवति । प्रत्येकस्य परिधिः ३० से मी तः ४० से मी पर्यन्तं भवति ।
क्रीडानियमाः
thumb|left|200px|क्रीडाङ्गणस्य प्रतिकृतिः
आधाराः
pls like it
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:क्रीडाः वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
आशापाशशतैर्बद्धाः...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः षोडशोध्यायस्य दैवासुरसम्पद्विभागयोगस्य द्वादशः(१२) श्लोकः ।
पदच्छेदः
आशापाशशतैः बद्धाः कामक्रोधपरायणाः ईहन्ते कामभोगार्थम् अन्यायेन अर्थसञ्चयान् ॥
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
12 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
जानु
thumb|जानोः गतिः thumb|left|200px|जानु
जानु ऊरुजङ्घयोः मध्ये स्थितम् अस्थिसंयुक्तम् । जानु आङ्ग्लभाषायां Knee इति उच्यते ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:शरीरस्य अवयवाः वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
दक्षिणकोरिया
right|150px thumb|right thumb|right|200px
दक्षिण कोरिया एशियामहाद्वीपे विद्यमानः कश्चन देश: ।
बाह्यसम्पर्काः
वर्गः:एशियाखण्डस्य राष्ट्राणि वर्गः:दक्षिण कोरिया वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
यस्य सर्वे समारम्भाः...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः चतुर्थोध्यायस्य ज्ञानकर्मसंन्यासयोगस्य नवदशः(१९) श्लोकः ।
पदच्छेदः
यस्य सर्वे समारम्भाः कामसल्पवर्जिताः ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तम् आहुः पण्डितं बुधाः ॥ १९ ॥
अन्वयः
यस्य सर्वे समारम्भाः कामसल्पवर्जिताः बुधाः ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तं पण्डितम् आहुः ।
अर्थः
यस्य कर्माणि सर्वथा शास्त्रसम्मतानि फलापेक्षारहितानि च सन्ति तस्य पुरुषस्य कर्माणि ज्ञानरूपेण वह्निः भस्मसात् भवन्ति । तादृशं पुरुषं ज्ञानिनः पण्डितं प्रवदन्ति ।
शाङ्करभाष्यम्
तदेतत्कर्मण्यकर्मादि यथोक्तदर्शित्वं स्तूयते-यस्येति। यस्य यथोक्तदर्शिनः सर्वे यावन्तः समारम्भाः सर्माणि कर्माणि समारभ्यन्त इति समारम्भाः कामसंकल्पवर्जिताःतकामैस्तत्कारणैश्च संकल्पैर्वर्जिताः मुधैव चेष्टामात्रा अनुष्ठायन्ते प्रवृत्तेन चेल्लोकसंग्रहार्थं निवृत्तेन चेज्जीवनमात्रार्थं तं ज्ञानाग्निदग्धकर्माणंिकर्मादावकर्मादिदर्शनं ज्ञानं तदेवाग्निस्तेन ज्ञानाग्निनादग्धानि शुभाशुभलक्षणानि कर्माणि यस्य तमाहुः परमार्थतः पण्डितं वुधा ब्रह्मविदः।।19।।
अधिकवाचनाय
वर्गः:ज्ञानकर्मसंन्यासयोगः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
हिङ्गु
हिङ्गु इत्यस्य आङ्ग्लभाषायां Devils Dung इति नाम । अयम् अपि आहारपदार्थः भारते अधिकप्रमाणेन उपयुज्यते । अस्य वैज्ञानिकं नाम अस्ति Ferula marthe इति । भारतस्य पाकशालायां प्रमुखं स्थानं वहति हिङ्गु । सर्वस्य कटुयुक्तस्य अपि पाकस्य सज्जीकरणस्य अनन्तरं हिङ्गु स्थापयित्वा व्यागरणं क्रियते चेत् एव पाकः समाप्तः, सेवनार्थं सिद्धः इति अर्थः । तथा प्रसिद्धम् अस्ति भारते हिङ्गु । हिङ्गुसस्यं बहूनि वर्षाणि जीवति । इदं ५-७ पादपरिमितं उन्नतं भवति । अस्य लघूनि पीतपुष्पाणि भवन्ति । अस्य काण्डस्य, मूनस्य च व्रणं कुर्वन्ति चेत् यः रसः द्रवति सः एव हिङ्गु इति कथ्यते । सामान्यतः वसन्तऋतौ सस्यस्य मूलस्य उपरि विद्यमानं त्वचं विदारयन्ति, तत्र सञ्चितं निर्यासं पृथक् कृत्वा पुनः तथैव व्रणं कुर्वन्ति ।
प्राप्तिस्थानम्
पार्सि, बल्स्, बलचिस्थानं इत्यादिषु देशेषु उपर्युक्तरीत्या हिङ्गुसंग्रहं कुर्वन्ति । काबूल, आफधानिस्थानं, काश्मीरम् इत्यादिषु प्रदेशेषु सस्यमेव लघुखण्डाशः कर्तयित्वा ततः निर्यासं संगृह्णन्ति । अस्मिन् हिङ्गनि अपमिश्रणमपि भवितुम् अर्हति । अतः तत् शुद्धीकर्तुं जले सांस्थाप्य द्रावणीयम् । तदा शुद्धं हिङ्गु अधः तिष्ठति । परन्तु एतादृश हिङ्गुनः गन्धः, रुचिः च उत्कृष्टः न भवति ।
हिंगुनि विद्यमानाः अंशाः
शलः ४०-६४% निर्यासः २५% उडनशिलतैलम् -१०-१७% राख .१-१०% च भवति । अस्मिन् प्रधानतया एसारेसिनो टैनोल् स्वतन्त्रतया, फेरुलिक् आसिडेन सह मिश्रितं सत् अपि उपलभ्यते । हिङ्गुनः विशिष्टगन्धस्य तस्मिन् विद्यमान् दैसल्फेट् कारणम् आयुर्वेदानुसारं हिङ्गुनि लुघु-स्निग्ध-तीक्ष्णगुणाः सन्ति । इदं कटु, उष्णवीर्योपेतं च वर्तते । इदं हिङ्गुसस्यं ५’ – ८’ यावत् वर्धते । अस्य हिङ्गुसस्यस्य पर्णानि १” – २” यावत् दीर्घाणि भवन्ति । अस्य सस्यस्य मूलं यदा उत्कीर्यते तदा किञ्चन निर्याससदृशं द्रवं स्रवति । तदेव अस्माकम् आहारे उपयुज्यमानं हिङ्गु । वसन्तऋतौ सङ्गृहीतं हिङ्गु अत्यन्तम् उत्तमगुणयुक्तं हिङ्गु । अस्मिन् गन्धकयुक्तं वोलोटैल् आयिल्, फेरोलिक् आसिड् म्यालिक्, असिटक्, फार्मिक् तथा लारिनिक् आसिड् अंशाः भवन्ति । इदं हिङ्गु यथा आहारत्वेन उपयुज्यते तथैव औषधत्वेन अपि उपयुज्यते ।
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य हिङ्गुनः प्रयोजनानि
कासादिषु श्वासरोगेषु अपि हिङ्गुलेपनं कर्तुं शक्यते ।
इदं हिङ्गु अत्यन्तं तीक्ष्णं, लघु, स्निग्धं च । इदम् उष्णवीर्ययुक्तं, कटुः च । “हिङ्ग्वाष्टकचूर्णं”, “हिङ्ग्वादिघृतं”, “हिङ्गुकर्पूरवटी”, “रजप्रवर्तिनी वटी” इत्यादीनि अनेन हिङ्गुना निर्मीयमाणानि प्रमुखानि आयुर्वेदीयानि औषधानि । तेषाम् औषधानां सेवनस्य प्रमाणम् एवं भवति – चूर्णं चेत् १५ – ५० मिलिग्रां यावत् । १. इदं हिङ्गु जीर्णशक्तिं वर्धयति । तस्मात् अजीर्णरोगेषु अस्य उपयोगः हितकरः । २. उदरवेदनां, क्रिमिबाधां, ज्वरम्, आयवातं (कीलवेदना) च निवारयति इदं हिङ्गु । ३. इदं हिङ्गु शोथम् अपि निवारयति । ४. महिलानां मासिकदोषेषु, दन्तवेदनायां चापि उपयोक्तुं शक्यते । ५. दन्ताः कीटविद्धाः चेदपि हिङ्गुनः उपयोगः हितकरः । ६. पित्तप्रकृतियुक्ताः, पित्तजन्यरोगैः पीड्यमानाः च अस्य उपयोगं मितेन प्रमाणेन कुर्युः ।
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य हिङ्गुनः स्वभावः
एतत् हिङ्गु पचनार्थं लघु, गुणेषु उष्णं, तीक्ष्णं, स्निग्धं च । हिङ्गु कटुरसयुक्तम् । हिङ्गु अपि सुगन्धयुक्तं वस्तु अस्ति ।
सेवनक्रमः
आध्मानादिषु उदररोगेषु एरण्डतैले हिङ्गु मिश्रीकृत्य एनिमा दानमपि परिणामकारि, क्रिमिरोगेषु १०० मि.ली. जले २ ग्रां हिङ्गुमिश्रीकृत्य एनिमा दानं प्रयोजनकरम् । हिङ्गु दीपनं अनुलोमनं च विद्यते इति कारणॆन आध्माने गुल्मरोगे, उदरशूले, मलबद्धतायां, क्रिमिरोगेषु च स्वस्य कटु-उष्णगुणैः परिणामं जनयति ।
सेवनप्रमाणम्
हिङ्गु केवलं ०.१२-०.५ ग्रां परिमितं सेवितुं शश्यते
प्रसिद्धानि हिङ्गुनिर्मितानि औषधानि ।
गुणाः
आयुर्वेदानुसारं हिङ्गुनि लघु- स्निग्ध- तीक्ष्ण गुणः विद्यन्ते । कटु इदं विपाके अपि कटु एव भवति । अस्मिन् उष्णवीयं भवति । इदं कफशामकं, पित्तवधीकश्च
जागरुकता
वर्गः:गन्धद्रव्याणि वर्गः:गृहौषधम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
बहूनां जन्मनामन्ते...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य नवदशः(१९) श्लोकः ।
पदच्छेदः
बहूनां जन्मनाम् अन्ते ज्ञानवान् मां प्रपद्यते वासुदेवः सर्वम् इति स महात्मा सुदुर्लभः ॥ २९ ॥
अन्वयः
बहूनां जन्मनाम् अन्ते वासुदेवः सर्वम् इति (यः) ज्ञानवान् मां प्रपद्यते सः महात्मा सुदुर्लभः ।
अर्थः
असङ्ख्यानां जन्मनाम् समाप्तौ सत्यां सर्वमपि एतत् वासुदेवः इति ज्ञानयुक्तः मां प्राप्नोति । तादृशः पुरुषः अत्यन्तं दुष्प्रापः ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
19 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
३४७
३४७ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
३४७ ३४७ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
नरगुन्दविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति बागलकोटेलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति नरगुन्दविधानसभाक्षेत्रम्।  कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या ६८। नरगुन्दविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या गदगमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या  बागलकोटेलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । नरगुन्दविषये अधिकविवरणार्थं नरगुन्द इति पृष्टम् पश्यन्तु ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
पारिवारिकसमस्याः संस्कृतञ्च
सम्प्रति लोककल्याणकांक्षिणः विचारप्रवणाः चिन्तातुरा यत् लोकतः परिवारभावना विलुप्यमानेव प्रतीयते । पुरा कदाचित् परिवारव्यवस्थापनाय एव विवाहप्रथाः समाजेन आविष्कृताः । समग्रसंसारे नवसृष्टिसंरचनाक्रमे विधातृप्रदत्तायाः समुत्पादनशक्त्या सदुपयोगाय स्त्रीपुंसयोः पारस्परिकाकर्षणमयीं नैसर्गिकीं प्रवृत्तिं मर्यादीकृत्य प्रजातन्तुसन्तानाय स्वीकृता सम्मानिता च । अद्यत्वे भौतिकसुखसुविधासम्पन्नेषु विज्ञानतकनीकलब्धप्रतिष्ठेषु कतिपयेषु राष्ट्रेषु जीवनमूल्यानि भौतिकताभाराक्रान्तानि । वैभवविभुत्वातिरेकेण मधुराः मानवीयसम्बन्धाः ध्वस्ताः । भोगपरायणत्वात् धनार्जनयन्त्रतां गतं जीवनम् । अष्टादशवर्षदेशीयाः बालाः मातुः पितुः दूरे गत्वा स्वतन्त्रं स्वच्छन्दं जीवनं यापयन्ति । पतीनां पत्नीनाञ्च वासांसीव परिवर्तनेन जीवने अस्थिरता असुरक्षा च व्याप्नुतः । भग्नपरिवाराणां कुण्ठाग्रस्ताः बालाः समाजस्य कृते अभिशापाः भवन्ति । विद्यालयेषु मादकद्रव्यसेवनम्, अविचिन्त्य सहपाठिषु गोलिकाचालनम्, अल्पे वयसि विवाहं विनैव गर्भधारणं सामान्यं जातम् । वेतनभोगिन्यः समाजसेविकाः तेषां बालकानां पालनपोषणं कुर्वन्ति ये स्वच्छन्दजीवने अवाञ्छितभाराः इति मत्वा परित्यक्ताः । तत्र युवकाः युवत्यश्च तथाकथितमुन्मुक्तं जीवनं यापयन्ति । अनेन विवाहेन विना प्राप्तेन मातृत्वेन अमेरिकास्वीडनादिदेशेषु विधिक्षेत्रे नानाः समस्याः समुत्पादिताः । तत्रत्या वृद्धाः रुग्णास्तु नरकतुल्यं जीवनं यापयितुं विवशाः ।
सम्प्रति केचन भारतीयाः अपि संस्कृतं प्रति, स्वसंस्कृतिं प्रति, संस्कारान् प्रति च उदासीना जाताः । भौतिकताप्रधानायाः पाश्चात्यसंस्कृतेः चाकचक्यविमोहितानां तेषां मते आधुनिकवैज्ञानिकजीवनेन सह संस्कृतिप्राणभूतानां संस्काराणां नास्ति किमपि सामञ्जस्यम् । तैः संस्कारसम्पादनम् औपचारिकतानिर्वाहमात्रम् एव सञ्जातम् । परिणामतः भारतेऽपि अद्य अत्र आतङ्कवादो विद्यते । तत्र साम्प्रदायिकविवादः प्रवर्तते । सर्वत्र हिंसानादः श्रूयते । भारते विवर्धमानाः वीरप्पनाः हर्षदमेहताः केतनपारेरवाः सुशीलशर्माणः आतङ्कवादिनः बलात्कारिणः पारिवारिकपरिवेशपरिव्याप्तां शिथिलतामेव संसूचयन्ति - फलानुमेयाः प्रारम्भाः संस्काराः प्राक्तनाः इव ।
ते हि नो दिवसाः गताः यदा मातृपितृपितामहादीनां शुश्रूषया आशीर्वादावाप्तिः परमश्रेयसे मन्यते स्म । अद्य तु अनेकेषां समृद्धानां सुसज्जितगृहेषु तेषां कृते स्थानाभावः जायते । ते वृद्धगृहेषु प्रेष्यन्ते अथवा कुत्रचित् गृहस्य उपेक्षिते कोणे जीवननिःश्वासान् गणयन्ति । अद्यत्वे मातृपितृभगिनीभ्रातृन् पृथककृत्य पतिपत्नीपुत्रपुत्रीणामेव परिवारः इति कल्पितः । पतिपत्न्यात्मके परिमिते परिवारेऽपि विघटनात्मको रोगो दिनाऽनुदिनं वेगेन संक्रममाणः अभिलक्ष्यते कुत्रचिद् यौतुकाभिलाषिभिः वधूषु कृतोत्पीडनात्, क्वचिन्नारीकल्याणभावनया निर्मितानां सहानुभूतिपूर्णसर्वकारीयानां नियमोपनियमानां दुरुपयोगात् क्वचित् सहिष्णुतायाः अभावात् क्वचिच्च पुरुषाणां महिलानामपि विवाहेतरप्रेमसम्बन्धप्रवर्धनात् । समानाधिकारात्मकं नारीजागरणस्वातन्त्र्यान्दोलनं प्रचलितेऽपि परिवारनियोजनव्याजेन प्रयुज्यमाना कन्याभ्रूणहत्या न केवलं वर्तमानकालिकी पारिवारिकसमस्या अपि तु अनेकासां भाविभयावहसमस्यानामपि जननी । परिवारप्रथासंरक्षणार्थमेव पितृत्वस्य समुद्घोषणा भारते प्रचलति स्म । परन्तु सम्प्रति नारी जनकस्य नाम अनुद्घोषयन्ती प्रगतिशीलताया विशिष्टं गौरवमवाप्तुं कामयते । परिवर्तितेऽस्मिन् काले परत्रेह च शर्मभूता सन्ततिः दम्पत्योः अन्तःकरणतत्त्वस्य आनन्दग्रन्थिभूतम् अपत्यमपि न काम्यते । सम्प्रति एका नवाभिनवा विस्मयावहा धारणा उद्भूता परमाधुनिके प्रबुद्धतरे युवसमाजे । ’DINK' इति ’Double Income No Kids' द्विगुणितः आयः सन्ततिविमुक्तिश्च । अद्यत्वे स्वार्थपरता संवर्धते । व्यक्तिनिष्ठता विवर्धते । भौतिकमहत्त्वाकांक्षाः पूरयितुं मृगतृष्णा तरुणायते । परन्तु परिवारे परिव्याप्तं पावनं स्नेहबन्धनं शैथिल्यं भजते । यदा दूरभाषा-अन्तर्जालादिभिः अन्तरालाः दूरीकृताः परिवारेषु अन्तरालाः दरीदृश्यन्ते । ‘संविभक्तं हि दुःखं सह्यवेदनं भवति ’ । परन्तु पारिवारिकजनैर्परिवृत्तोऽपि अन्तर्गूढघनव्यथं पुटपाकप्रतीकाशं स्वदुःखम् एकाकी एव सहते । असहामानः आत्मघातं करोति । दिनानुदिनं समाचारपत्रेषु आत्महत्यासमाचारान् पाठं पाठं कस्य मनो न दूयते । परिवारसदस्याः अपरिचिताः इव जायन्ते । सुखदुःखयोरद्वैते दाम्पत्येऽपि द्वैतमायातम् तत्राऽपि द्वन्द्वः प्रवर्तते । परिवारे परिव्याप्ताः सुरक्षासंवेदना सहानुभूतिसहिष्णुतासेवापरायणतादयः लुप्तप्रायाः । कलहायमानम् अहमहमिकाप्रधानं पारिवारिकपर्यावरणम् असुरक्षाघृणाकटुतादिभिः प्रदूषितम् । सर्वे स्वार्थसम्पादननिरता अधिकारचेतनाभिभूताः कर्तव्यपराङ्मुरवा जायन्ते ।
अस्यां परिस्थित्यां परिवारसमस्याः सम्यगवगत्य तासां कारणं निवारणञ्च् सम्यग्विचिन्त्य एतादृशं किमपि सदौषधं कांक्ष्यते येन परिवारेषु सङ्क्रममाणो विघटनात्मकोऽयं रोगो शमनमुपेष्यति । अत्र हि संस्कारसंस्कृतपुरुषार्थचतुष्टयसंयुता वर्णश्रमव्यव्स्था व्यवस्थापिता प्रेमसौहार्दत्यागतपस्यादिसम्पन्ना भारतीयसंस्कृतिरेव सेवनीया । एवंकृते वेदसङ्कल्पितस्य आदर्शपरिवारस्य स्थापना पुनः भविष्यति ।
"समज्जन्तु विश्वे देवाः समापो हृदयानि नौ यथा हि विभिन्नेभ्यः कूपेभ्यः नदीभ्यः सागरभ्यो वापि समाहृता आपः परस्परं मिलित्वा कदाऽपि विधिना पृथक्-पृथक् कर्त्तुं न शक्याः तद्वदेवाधुना पाणिगृहीत्योः आवयोरेकीभूतानि हृदयानि न कथञ्चनापि विच्छेद्यानि । भारतीयसंस्कृतौ मानवजीवनं पुरुषार्थचतुष्टयम् परमपुरुषार्थे परिणमयति । धर्मस्तत्र जीवनाऽऽधारः । मोक्षश्च जीवनोद्देश्यम् । अर्थकामौ हि जीवनस्य गतिभृतौ । न तौ ह्यत्र धर्मविरुद्धौ स्वीक्रियेते कदाचन ।-
"अप्यर्थकौ तस्यास्तां धर्म एव मनीषिणः"
कामोऽपि धर्माऽविरुद्ध एवाङ्गीकरणीयो -"धर्माविरुद्धः कामोऽस्मि । इत्यं सर्वत्र धर्मस्याऽपरिहार्थतामङ्गीकृत्य मोक्षञ्च लक्ष्यीकृत्य अर्थकामपरा व्यापारव्यापृतिः स्वीकरणीया ।
वर्णव्यवस्थाऽपि मानवजीवनस्य लक्ष्यमभिलक्ष्यैव विहितं विभजनम् । आश्रमव्यावस्था व्यक्तिशः व्यक्तित्वं व्यवस्थापयति । वर्णविभागश्च समग्रत्वेन सामाजिकत्वं प्रतिष्ठापयति । एतद्व्यवस्थानुरूपम् अनासक्तभावनया स्वकर्तव्यानि सम्पादयन् मानवः शाश्वतिकानन्दसंस्थितिमाप्नोति । भारतीयजिन्तनस्य सर्वस्वं लोककल्याणभावनायाः मूलमन्त्रः अनासक्तभावोऽन्यत्र दुर्लभः । अनेन स्वस्य विस्तारमातन्वन् मानवः समत्वदृष्टिमाप्नोति -
एवं मानवस्यान्तरिकविकासं सम्पाद्य समस्तमानवसमाजमेकस्मिन् सम्बन्धसूत्रे आबद्ध्य वसुधैव कुटुम्बकम्’ इति भावना चरितार्था भवति । स्वस्य विस्तारभावनायाः आरम्भः परिवारव्यवस्थामूलभूतेन प्रणयेन भवति । एवं स्वं विस्तारयन् जनः सर्वसमत्वं सर्वात्मभावञ्च सम्प्राप्य जीवनलक्ष्यं प्राप्नोति ।
आधारः
वर्गः:संस्कृतस्य महत्त्वम्‎ वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:संस्कृतलेखाः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
१३२२
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१३२२ १३२२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
सुन्दरार्यः
सुन्दरार्यः तिरुचिरपल्ल्यां जन्म लेभे । तत्रैव सोऽधिवक्ता (Advocate ) आसीत् । अस्य काव्यप्रावीण्येन प्रसन्नो मद्रासस्य राजकविः महामहोपाध्यायः कृष्णमूर्तिशास्त्री 'अभिनवजयदेवः' इत्युपाधिना इममलञ्चकार । संस्कृतसाहित्यपरिषदा ‘अभिनवकालिदासः' इत्युपाधिना च विभूषितः। सुन्दरार्यः तिरुचिरपल्ल्याः संस्कृत-साहित्यपरिषदो मन्त्री बभूव, यदा तस्या अध्यक्षो गोपालाचार्योऽभवत् । स केवलं कविरेव नासीत् । अपि तु अभिनेता निर्देशकश्चाविद्यत। कवेः प्रथमा नाट्यकृतिः उमापरिणयं वर्तते, चरमा च मार्कण्डेविजयमस्ति । एतदतिरिक्तं कविना समुद्रस्य स्वावस्थावर्णनं नाम काव्यं, स्तोत्ररत्नावली, गानमञ्जरी च निरमीयन्त, तामिलभाषा याम् उपन्यासत्रयञ्च विरचितम्।
उमापरिणयम्
उमापरिणस्य तिरुचिरपल्ल्याः संस्कृतसाहित्यपरिषदो वार्षिकोत्सवे १९५२ ईसवीये द्विवारमभिनयः संवृत्तः।
मार्कण्डेयविजयम्
मार्कण्डेयविजयस्य अभिनयः स्थानीयसंस्कृतसाहित्यपरिषदो वार्षिकोत्सवेऽभवत् । अस्य प्रणयनं काञ्चीकामकोटिपीठाधिपतेः जगद्गुरुशङ्कराचार्यस्य आदेशात् सञ्जातम्।
कथावस्तु
मृकण्डुस्तत्पत्नी मृद्वती च शिवार्चनं कुरुतः | पुत्रविहीनत्वात्तयोरातिथ्यं न कश्चिद् गृह्णाति । तौ शिवम् अर्चयित्वा मार्कण्डेय नामधेयं पुत्रं प्राप्नुतः, किं तु तस्यायुः शिवेन षोडशवर्षमेव कल्पितम् । मार्कण्डेयो नियमतः शिवार्चनं करोति। षोडशवर्षावसाने यमश्चण्डवज्रदंष्ट्रनामानौ दूतौ तमानेतुं प्रेषयति । तौ काचिद् दैवी शक्तिर्निषिषेध । ततो यमः स्वयमेव मार्कण्डेयमानेतुमायातः । यमस्तस्य कण्ठं पाशेन निबध्याचकर्ष । तदा स शिवलिङ्गमालिलिङ्ग । यमः शिवलिङ्गमपि पाशेन बद्ध्वा कृष्टवान् । शिवलिङ्गं पुस्फोट । शिव आविर्भूय यमं चरणेनाजघान । यमो मूमूर्च्छ। ततः शिवो मार्कण्डेयशिरसि हस्तं धृत्वोवाच - त्वं कालपाशान्मुक्तोऽसि । चिरञ्जीवी चासि | नारद प्रार्थनया यमोऽपि पुनरुज्जीवितः । मार्कण्डेयः सदा षोडशवर्षीयः स्थास्यतीति शिवो यमं निर्दिदेश।
सम्बद्धाः लेखाः
नाट्यशास्त्रम्
महाभारतम्
संस्कृतम्
गडचिरोलीमण्डलम्
thumb|right|400px|वनव्यापृतपरिसरः
thumb|right|400px|मार्कण्ड-देवालयः
thumb|right|200px|लोक-बिरादरी-प्रकल्पे प्रकाश-आमटेवर्यः
भौगोलिकम्
गडचिरोलीमण्डलस्य विस्तारः १४,४१४ च.कि.मी.मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वदिशि छत्तीसगढराज्यं, पश्चिमदिशि चन्द्रपुरमण्डलम्, उत्तरदिग्विभागे गोन्दियामण्डलं, दक्षिणदिशि आन्ध्रप्रदेशराज्यम् अस्ति । गडचिरोलीमण्डलं महाराष्ट्रराज्यस्य ईशान्यभागे अस्ति । मण्डलेऽस्मिन् ७६% क्षेत्रम् अरण्यव्यापृतम् । अस्मिन् मण्डले १,७०४ मि.मी. मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । अस्य मण्डलस्य मुख्यनदी गोदावरी नदी ।
ऐतिहासिकं किञ्चित्
गडचिरोलीमण्डलस्य स्थापना २६ 'अगस्त' १९८२ दिनाङ्के अभवत् । गडचिरोलीमण्डलं पूर्वं चन्द्रपुरमण्डले एव समाविष्टम् आसीत् । प्राचीनकाले अत्र क्रमेण राष्ट्रकूटराजानां, चालुक्यवंशीयराजानां, देवगिरिप्रान्तस्य यादवानां, 'गोण्ड'राजानां च साम्राज्यम् आसीत् । १३ तमे शतके 'खण्डक्या-बल्लाळ-शाह' इत्यनेन चन्द्रपुरमण्डलस्य स्थापना कृता । तदा एतत् मण्डलं चन्द्रपुरमण्डले आसीत् । अस्मिन्नेव 'गडचिरोली'-'सिरोञ्चा'- प्रमुखोपमण्डलम् । अत्र मराठाराजानाम् अपि आधिपत्यम् आसीत् । १९६० पर्यन्तं गडचिरोलीमण्डलं केन्द्रीयप्रशासनाधिपत्ये आसीत् । महाराष्ट्र्रराज्यस्थापनानन्तरम् इदं महाराष्ट्रे समाविष्टं जातम् ।
जनसङ्ख्या
गडचिरोलीमण्डलस्य जनसङ्ख्या (२०११) १०,७२,९४२ अस्ति । अस्मिन् ५,४१,३२८ पुरुषाः ५,३१,६१४ महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रति च.कि.मी. मिते क्षेत्रे ७४ जनाः निवसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रति च.कि.मी. ७४ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १०.४६% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री-अनुपातः १०००-९८२ अस्ति । अत्र साक्षरता ७४.३६% अस्ति । गडचिरोलीमण्डले वनवासिजनानां लोकसङ्ख्या ४,१५,३०६ अर्थात् ३८.१७% अस्ति ।
उपमण्डलानि
प्रशासनकारणेन अस्य मण्डलस्य षड्विभागाः कृताः, प्रत्येकस्मिन् विभागे उपमण्डलद्वयम् समाविष्टं च । ते षड्विभागाः - गडचिरोली, वडसा, अहेरी, चार्मोशी, एटापल्ली, कुरखेडा इति । मण्डलेऽस्मिन् ४६७ ग्रामप्रशासनानि सन्ति । मण्डलेऽस्मिन् त्रीणि विधानसभाक्षेत्राणि, एकं लोकसभाक्षेत्रं च अस्ति । मण्डले गडचिरोली-देसाईगञ्ज-नगरपालिके स्तः । अस्मिन् मण्डले द्वादश उपमण्डलानि सन्ति । तानि-
१ चामोर्शी
२ अहेरी
३ आरमोरी
४ सिरोञ्चा
६ गडचिरोली
७ कोरची
८ कुरखेडा
९ धानोरा
११ भामरागड
१२ मुलचेरा
सांस्कृतिकविशेषाः
अस्य मण्डलस्य लोकसङ्ख्यां दृष्ट्वा ज्ञायते यत् अत्र वनवासिबहुसङ्ख्यानि उपमण्डलानि बहूनि वर्तन्ते इति । अतः अत्र विशिष्टा वनवासिसंस्कृतिः द्रष्टुम् शक्यते । 'गोण्ड', 'कोलाम', 'माडिया', 'परधान' इत्येताः अनुसूचितजनजातयः अत्र निवसन्ति । तेषां गोण्डी-माडियाभाषे स्तः । 'पेरसा पेन' इति तेषां दैवतनाम । एते जनाः शुभावसरेषु, सस्यसङ्ग्रहणावसरेषु च 'रेला' इति उत्सवम् आचरन्ति । 'ढोल' इति तेषां नृत्यम् । दसरा(दशहरा), दीपावलिः च तेषां प्रमुखोत्सवः ।
मण्डले निवसताम् इतरजनानां गणेशोत्सवः, दसरा, दीपावलिः, होलिका इत्यादयः प्रमुखोत्सवाः सन्ति । उत्सवदिनेषु 'नाटक-तमाशा' इत्यस्याः लोककलायाः आयोजनं भवति ।
सामाजिककार्याणि
गडचिरोलीमण्डलं वनवासिक्षेत्रम् अतः अत्र निवसन्तः जनानां विकासार्थं बहुसेवाकार्यं प्रचलति तेषु केचन -
१. 'सर्च-शोधग्राम' चातगाव, गडचिरोली : डा.अभयः बंग, डा. राणी बंग कार्यरतौ । एषा संस्था सामाजिकविकासक्षेत्रे तथा च आरोग्यक्षेत्रे वनवासिनां कल्याणार्थं कार्यरता ।
२. लोक बिरादरी प्रकल्पः, हेमलकसा, उपमण्डलं-भामरागड : डा.प्रकाशः आमटे वैद्यकीय-शैक्षणिक-सामाजिकक्षेत्रे कर्यरता संस्था ।
३. आम्ही आमच्या आरोग्यासाठी, कुरखेडा : डा.सतीश गोगुलवार सामाजिक-वैद्यकीय-साहाय्यार्थं एषा कार्यरता ।
४. लोक मंगल संस्था घोट, उपमण्डलं-चामोर्शी : डा. टी. वाल्केल सामाजिकक्षेत्रे कार्यरता संस्था ।
तेकडी
वसतिः
वसत्यर्थं वनेऽपि व्यवस्था अस्ति । कुमिलिप्रदेशे उपाहारवसतिगृहाणि सन्ति । केरळराज्य- प्रवासोद्यमनिगमस्य वसतिगृहम् अपि अस्ति । अस्य नाम ‘अरण्यनिवास’ इति अक्टोबरमासतः जूनपर्यन्तम् अत्र अगन्तुं जनाः इच्छन्ति । एप्रिल-मेमासयोः जनाः बहवः अत्र आगच्छन्ति ।
विमानमार्गः
मधुरै अथवा कोच्चीविमाननिस्थानतः वाहनमार्गः धूमशकटमार्गः अस्ति ।
धूमशकटमार्गः
कोट्टायम् निस्थानतः वाहनव्यवस्था अस्ति ।
वाहनमार्गः
कोट्टायम् निस्थानतः –वाहनमार्गः अस्ति । कोट्टायमतः २२५ कि.मी । अरण्यनिवासपर्यन्तम् वाहनानि सन्ति ।
वर्गः:केरळराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
जानकीहरणम्
जानकीहरणं चिरमप्राप्तमेवासीत्, केवलं – ‘जानकीहरणं कर्तुं रघुवंशे स्थिते सति । कविः कुमारदासश्च यदि क्षमः’ इति स्तुतिपद्यमेवा तत्सत्त्वमनुमापयति स्म । सिंहलभाषानुवादाधारेण् राजसुन्दरः पञ्चद्शसर्गान्तां जानकीहरणामुद्धृतवान् । नन्दर्गीकरमहाशयः हरप्रसादशास्त्रिमहाशयश्च ये संस्करणे प्रकाशितवन्तौ ते अपि क्रमशः १०, १४ सर्गानेव धारयतः । षोडशः सर्गः बार्नेटमहोदयेन पश्चात्सम्पादितो मुद्रितश्च् लन्दन- नगरे सम्प्रति अन्येऽपि लेखाः प्राप्ता ये पुस्तकस्य स्वरुपद्वयमुपस्थापयन्ति । रामकृष्णकविना प्राप्ते लेखपुस्तके प्रकाशितपुस्तकेभ्योऽधिकाः श्लोकाः सन्ति । जानकीहरणस्य प्रथमसर्गे दशरथवृत्तम्, द्वितीये रावणपराजितानामिन्द्रदिदेवानां नागलोके विष्णुसमीपोपसदनम्, तृतीये ऋतुवर्णनम्, चतुर्थे पुत्रेष्टियागो रामस्य जन्म शिक्षाग्रहणं, वसिष्ठाज्ञया राक्षसवधोद्योगश्च, पञ्चमे वसिष्ठाधिष्ठिततपोवनवर्णनम्, षष्ठे मिथिलाप्रस्थानम्, सप्तमे विवाहः, अष्टमे रामसीतयोर्मधुयामिनीवर्णनम्, नवमे वरवध्वोः, अयोध्याप्रत्यावर्त्तनम्, दशमे रामवनवासः भरतकृतं तत्प्रार्थनं, सीताहरणञ्च, एकादशे गरुडरावणयोर्युध्दं गरुडवधः सुग्रीवसख्यादिकञ्च, द्वादशे शरद्वर्णनम् त्रयोदशे सीतावियोगे रामस्य विलपितम् चतुर्दशे सेतुबन्धनम्, पञ्चदशे रामेण रावणं प्रति सन्देशप्रेषणञ्च । शेषभागे रामायणकथैवानुसृता ।
‎
वर्गः:संस्कृतकाव्यानि वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:प्रथमशताब्द्याः काव्यानि
बहरैन
thumb|right|200px thumb|right|200px
बहरैन जम्बुद्वीपे अर्वदेशोऽस्‍ति।
बाह्यशृङ्खला
वर्गः:एशियाखण्डस्य राष्ट्राणि वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
विश्ववारा
अत्रिः ब्रह्ममानसपुत्रेषु अन्यतमः । एषः एतस्य मन्वन्तरस्य सप्तर्षिषु अन्यतमः । एषः किञ्चित्कालं यावत् ब्रह्मणः अधिकारस्य मन्त्रदृष्टा महर्षिः आसीत् । एतस्य वंशे एव विश्ववारा जन्म प्राप्तवती । एतस्याः विषये अधिकविषयाः न ज्ञाताः । चेदपि एषा काचित् असामान्यतपस्विनी इति ज्ञायते । अनेकवर्षपर्यन्तम् एकरीत्या तपः कृत्वा उत्तमां ऋषिपदवीं प्राप्तवती । एषा श्रेष्ठा विदुषी अपि आसीत् । तस्याः मन्त्राणां श्रेष्ठतां ज्ञात्वा महर्षिणः तान् मन्त्रान् ऋग्वेदे योजितवन्तः । ऋग्वेदस्य पञ्चममण्डलस्य द्वितीयानुवाकस्य २८ तमस्य सूत्रस्य षट् ऋचां मन्त्रद्रष्ट्री विश्ववारा । पूर्वं प्रतिद्विजं गृहे हवनकुण्डः भवति स्म । तस्मिन् सर्वदा अग्निः भवति स्म । एतस्य अग्नेः रक्षणं ब्राह्मणस्य, तस्य गृहजनानां च कर्तव्यमासीत् । अग्नेः रक्षणार्थम् आत्मार्पणं कर्तुमपि ते सिद्धाः भवेयुः । अकस्मात् हवनकुण्डे अग्निः गच्छति चेत् तद् अमङ्गलं, दुश्शकुनम् इति चिन्तयन्ति स्म । एवम् अग्नेः प्रामुख्यतामेव विश्ववारा स्वस्य मन्त्रेषु आग्रहेण उक्तवती।
अग्निमन्त्राणां सारः
विवश्वरया दर्शितानां मन्त्राणां भावार्थः एवम् अस्ति । प्रज्वलितः अग्निः स्वस्य तेजसं सर्वत्र विस्तार्य, द्युलोकपर्यन्तं सर्वेषां वस्तूनाम् उपरि प्रकाशं प्रसरति । प्रातःकालस्य, सायङ्कालस्य हवनसमयेषु अग्निः अत्यन्तः सुशोभितः भवति । एतादृशेषु पूजासमयेषु हविष्यान्नं बहुश्रेष्ठं भवति । देवपूजायां निमग्नां वृद्धपुरुषान्, विदुषः अतिथीन् च गृहस्य स्त्रियः एतादृशेन हविष्यान्नेन एव स्वागतं करणीयम् । एतद् तासां प्रथमकर्तव्यम् । एवं कुर्वन्ति चेत् ताः स्त्रियः अग्नेः समानाः सुशोभिताः भवन्ति । हे अग्ने भवान् प्रकाशमानः अस्ति इत्यनेन जलपदार्थानां स्वामी अस्ति । भवान् यस्य यजमानस्य समीपं गच्छति सा व्यक्तिः पश्वादिसमस्तधनं प्राप्नोति । भवते योग्यम् आतिथ्यसूचकं हविः अर्पयितुं सज्जीकृत्य तं भवतः हवनकुण्डस्य पार्श्वे स्थापयामः । श्रद्धाविश्वासेन या स्त्री भवते नमस्करोति सा महदैश्वर्यस्य स्वामिनी भवति । तस्याः अन्तःकरणः भवतः पूजया पवित्रः भवति । तस्याः स्थिरचित्तः भवति । पञ्चेन्द्रियाः तस्याः वशे भवति । हे अग्ने भवान् प्रज्वलितः भवतु । तेन भवान् बलवान् भूत्वा ये भवतः प्रार्थनां कुर्वन्ति तेभ्यः महासौभाग्यं दयपालयतु । भवता प्राप्तं धनं परोपकाराय उपयोक्तव्यम् । अस्मद्सदृशस्त्रीषु दाम्पत्यभावं दृढं करोतु । अस्मद्सदृशस्रीभ्यः शत्रवः इत्युक्ते दुष्कर्म, दुष्टाचारः, लोभः च ।  एतेषाम् उपरि भवतः आक्रमणं भवतु । हे दीप्तिमान् भवान् अस्मभ्यं प्रकाशं ददाति इत्यनेन भवते नमस्कुर्मः । अस्माभिः यज्ञः करणीयः इत्यनेन भवान् प्रज्वलितः भवतु । हे प्रकाश भवतः भक्तवृन्दः भवतः आह्वानं करोति । यज्ञक्षेत्रे भवान् सर्वेषां देवानां प्रसन्नतां कारयतु । यज्ञे हव्यवाहकं अग्निं रक्षतु । अग्नेः सेवां कृत्वा देवेभ्यः हव्यप्राप्त्यर्थं तं पूजयतु अत्रत्य मुख्यभावार्थः इत्युक्ते स्त्रीभिः श्रद्धाभक्त्या अतिथिसेवा करणीया । पत्युः यज्ञकार्ये सहकारं दातव्यम् । अग्नेः स्तुतिः करणीया । पतिः यम् अग्निं पूजयति तस्य अग्नेः रक्षणं जागरूकतया करणीयम् । एवं गृहे (आश्रमे) पत्या सह अग्निकार्ये अन्यकार्ये च सहकारं दत्त्वा विश्ववारा ऋषिभिः मान्या जाता । स्त्रियाः कर्तव्यानां स्पष्टीकरणद्वारा समाजे तस्याः प्रामुख्यताम् एतेषां मन्त्राणां द्वारा सूचितवती अस्ति ।
लुईस नानी
लुईस नानी(Luis Nani) पाद्कंदुकस्य व्यवसायिकः क्रिडकः अस्ति ।
विश्ववारा
अग्निमन्त्राणां सारः
""
वर्गः:पौराणिकधार्मिकमहिलाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
लुईस नानी
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अन्यदेशीयपादकन्दुकक्रीडालवः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
भारतीयभूसेना
भारतीयसेना पृथिव्याः तृतीय वृहत्तमसेना । सेनायामस्यां कार्यरतानां सैन्यानां सङ्ख्या १,१३०,००० प्रायः, तथा च संरक्षितनां सैन्यानां संख्या ९,६०,००० (आनुमानिकी) ।
बाह्यसम्पर्काः
वर्गः:भारतस्य रक्षाव्यवस्था वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
१३२३
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१३२३ १३२३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः ...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य विंशतितमः(२०) श्लोकः ।
पदच्छेदः
कामैः तैः तैः हृतज्ञानाः प्रपद्यन्ते अन्यदेवताः तं तं नियमम् आस्थाय प्रकृत्या नियताः स्वया ॥ २० ॥
अन्वयः
तैः तैः कामैः हृतज्ञानाः स्वया प्रकृत्या नियताः तं तं नियमम् आस्थाय अन्यदेवताः प्रपद्यन्ते ।
अर्थः
अनेकविधैः अभिलाषैः अपगतविवेकाः केचन जनाः स्वस्य स्वभावेन नियन्त्रिताः सन्तः तं तं 	जपोपवासादिरूपं नियमम् आश्रित्य मां विहाय अन्याः देवताः भजन्ते ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
20 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
३४८
३४८ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
जग्गी वासुदेव
जग्गी वासुदेवः सद्गुरु नामाख्यः। सद्गुरुः योगी दिव्यदर्शी च अस्ति। सः ईशा फाउन्डेशनस्य (प्रतिष्ठानस्य) संस्थापकः। इदम् ईशा प्रतिष्ठानम् नि:स्वार्भावनया मानवसेवां करोति। इयं संस्था भारतवर्ष-समेतं समस्त विश्वेऽपि—यथा  संयुक्तराज्यअमेरिका, इंग्लैण्डः,लेबनानः, सिंगापुर:,आस्ट्रेलिया आदि देशेषु— योगविद्यां शिक्षयति, अन्य सामाजिक-सामुदायिकविकासकार्याणि अपि सम्पादयति। सद्गुरुः संयुक्तराष्ट्रसंघस्य आर्थिक-सामाजिक परिषदि विशेषपरामर्शकपदवीम् अलंकरोति। अध्यात्मक्षेत्रे अस्य महत्तमं योगदानं पुरस्कृत्य २०१७ तमस्य वर्षस्य २५ तमे दिनाङ्के भारतसर्वकारेण अस्मै पद्मविभूषणप्रशस्तिः धोषिता ।
प्रारम्भिकं जीवनम्
सद्गुरु जग्गी वासुदेवः ख्रिस्ताब्दे १९५७ सितम्बर मासस्य तृतीयायां तिथौ कर्नाटक प्रान्ते मैसूर नगरे जात:। अस्य पिता चक्षुवैद्यः आसीत्। बालक: जग्गी वासुदेवः स्वभावेन प्रकृतिप्रियः। प्रायः अयं कतिपयदिनपर्यन्तं वनेषु तिरोहितो भूत्वा पर्यटनं करोति स्म। तत्रैव स: वृक्षस्य उत्तुङ्गशाखायाम् उपविश्य रमणीयवायोः सुखम् आस्वादयन् गहनध्यानावस्थायां लीनः भवति स्म । यदा अयं गृहं प्रत्यागच्छति अस्य झौलिका बहुभिः सर्पै: पूरिता भवति स्म। स: एभिः सर्पै: सह क्रीडति स्म। स: सर्पाणां ग्रहणे बन्धने च निपुणः आसीत्। स: एकादशवर्षावस्थायाः प्रभृति योगाभ्यासं करोति स्म। तस्य योग-गुरुः मल्लाडिहल्लि स्वामिनः इति विख्यातः श्री राघवेन्द्र रावः। जग्गी वासुदेवः मैसूरुविश्वविद्यालयात् आंग्लभाषायाम् स्नातकोपाधिं प्राप्नोत्।
आध्यात्मिकानुभवः
पंचविंशतिवर्षावस्थायाम् अयं एकस्मिन् दिने अनायासेन एव गहनम् आध्यात्मिकानुभवं प्राप्तवान् यत् अस्य जीवनस्य दिशां पर्यवर्तत। एकदा मध्याह्नकाले जग्गी वासुदेवः मैसूर नगरे चामुंडी-पर्वतम् आरुह्य एकस्यां शिलायाम् उपाविशत्। तदा अस्य नेत्रे पूर्णतः उन्मीलिते आस्ताम्। तस्मिन् समये अयम् अकस्मात् इव आत्मानं स्वशरीरात् असम्पृक्तम् अन्वाभवति । यत् अयं शरीरात् परः सर्वस्मिन् स्थाने यथा शिलासु वृक्षेषु पृथिव्यां च प्रसरति इति तेन अनुभूतम् । ततः प्रभृति कतिचनदिनपर्यन्तम् अयमेव अनुभवः वारं वारं तेन प्राप्तः। सदैव परमानन्दस्थितिं प्रत्यनुभूतवान्। अनया घटनया अस्य जीवन-शैली परिवर्त्तिता। जग्गी वासुदेवः स्वानुभवं सहमानवै: सह बंटनार्थम् आत्मनः जीवितं समर्पयितुं संकल्पितवान् । इदमेव लक्ष्यं पुरस्कृत्य अयं ईशा फाउन्डेशनं स्थापयित्वा योगसम्बद्धान् विविधानि कार्याणि आरब्धवान्।
ईशा प्रतिष्ठानम्
सद्गुरुणा स्थापितं ईशा प्रतिष्ठानम् लाभेच्छारहितं निःस्वार्थसेवासंस्थानम्। सर्वेषां जनानां शारीरिक-मानसिक-आन्तरिकुशलतायै समर्पिता इयं संस्था प्रायः द्विलक्षपंचसहस्रादपि अधिक-स्वयंसेवकेभ्यः संचाल्यते। प्रतिष्ठानस्य मुख्यालयः ईशा योग केन्द्रम् कोयंबत्तूर नगरे विद्यते। अत्र ग्रीन हैंड्स परियोजना विशुद्ध्पर्यावरणम् उद्दिश्य प्रवर्त्तयति। तमिलनाडुप्रान्ते प्रायः षोडशकोटि संख्यानां वृक्षाणां रोपणं परियोजनायाः उद्देश्यः। अधुना तमिलनाडु प्रान्ते पुदुचेरी प्रदेशे च अष्टादशशताधिकेषु समुदायेषु विंशतिलक्ष-संख्यया वृक्षारोपणं सम्पन्नम्। २००६ ख्रिस्ताब्दे अक्टूबर मासे सप्ततदश तिथौ तमिलनाडु प्रान्ते सप्तविंशति जनपदेषु अष्टलक्ष-द्विपंचाशत् सहस्रान् पादपान् रोपयित्वा गिनिज् विश्वरिकार्ड स्थापयति स्म। २००८ ख्रिस्ताब्दे इयं संस्था इंदिरा गांधी पर्यावरण-पुरस्कारमपि प्राप्नोत् ।
ईशा योगकेन्द्रम्
ईशा योगकेन्द्रम् ईशा प्रतिष्ठानस्य संरक्षणे स्थापितम्। इदं वेलंगिरि पर्वतेषु १५० एकरमितायां भूम्यां स्थितमस्ति। सघन-वनैरावृतम् ईशा योगकेन्द्रम् नीलगिरि जीवमंडलस्य सम्भागे स्थितम्। अत्र प्रभूतं वन्यजीविनः अपि विद्यन्ते । आन्तरिकविकासार्थं स्थापितम् एतत् शक्तिसम्पन्नं स्थानं ज्ञान-कर्म-| क्रिया-भक्ति नामाख्यान् योगस्य चतुरः मुख्यमार्गान् जनान्तिके प्रापयितुं बद्धलक्ष्यमस्ति। अस्मिन् स्थाने ध्यानलिङ्गयोगमन्दिरस्य प्राणप्रतिष्ठा कृता।
ध्यानलिङ्गम्
१९९९ ख्रिस्ताब्दे सद्गुरुणा प्रतिष्ठापितं ध्यानलिङ्गं अखिले विश्वे अतिविशिष्टं वर्तते । योगविज्ञानस्य सारभूतं ध्यानलिङ्गम् ऊर्जायाः शाश्वतम् आकारमस्ति। त्रयोदश फ़ुट-नव इंच-पर्यन्तं लम्बितम् इदं ध्यानलिङ्गं पारद-आधारितम् । इदं केनाऽपि संप्रदायेन मतेन वा सम्बंधितं नास्ति, न च अत्र कस्यापि विधि-विधानस्य पूजायाः वा आवश्यकता अस्ति। ये जनाः ध्यानानुभवेन वञ्चिताः, तेऽपि ध्यानालिङ्गमन्दिरे कतिपयक्षणपर्यन्तं मौनेन उपविश्य ध्यानस्य गहनम् अनुभवं प्राप्तुं शक्नुवन्ति। अस्य प्रवेशद्वारे सर्वधर्म स्तम्भोऽस्ति यस्मिन् हिन्दू-मुस्लिम-ईसाई-जैन-बौद्ध-सिक्ख- पारसी-यहूदी-शिन्तो धर्मसम्बद्धानि प्रतीकानि अङ्कितानि। अयं स्तम्भः धार्मिकमतभेदान् उल्लंघ्य सम्पूर्णमानवताम् आमन्त्रयति।
पुरस्काराः
पद्मविभूषणप्रशस्तिः (२०१७)
अग्रिमाध्ययनाय
वर्गः:आधुनिकगुरवः वर्गः:आधुनिकधार्मिकव्यक्तयः वर्गः:१९५७ जननम् वर्गः:योगगुरवः
इदमद्य मया लब्धम्...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः षोडशोध्यायस्य दैवासुरसम्पद्विभागयोगस्य त्रयोदशः(१३) श्लोकः ।
अन्वयः
श्लोकः द्रष्टव्यः - १६.१६ अनेकचित्तविभ्रां
शब्दार्थः
श्लोकः द्रष्टव्यः - १६.१६ अनेकचित्तविभ्रां
अर्थः
श्लोकः द्रष्टव्यः - १६.१६ अनेकचित्तविभ्रां
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
13 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
लालालजपत रायः
__नैवसम्पादनविभाग__
अर्जुनवृक्षः
thumb|अर्जुनवृक्षस्य फलम्