cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
प्राचीनभारतीया शिल्पकला
इतिहासः
भारतस्य वास्तुशिल्पस्य मूर्तिकलायाः मूलं भारतीयासांस्कृतिकेतिहासे बहुदूरं गहने निबद्धम् अस्ति । भारतस्य शिल्पकलायाम् आरम्भे एव यथार्थरूपेण मनवाकृतेः निखरं रूपं चित्रितम् अस्ति । भारतीयमूर्तिकलायां लतावृक्षाणां जीवजन्तूनां देविदेवतानां च असङ्ख्यातचित्राणि रूपितानि सन्ति । भारतीयसिन्धुसंस्कृतेः मोहेञ्जोदारोनागरिकतायाः बृहज्जलकुण्डानि एव प्राचीनमूर्तिकलायाः उदाहरणानि भवन्ति । दक्षिणभारतस्य कञ्ची मधुरै श्रिरङ्गम् रामेश्वरम्, उत्तरभारतस्य वाराणसी इत्यादिषु मन्दिराणां विविधाः शिल्पाः प्राचीन भारतस्य शिल्पकलानाम् उत्कृष्टम् उदाहरणम् । न केवलम् एतदेव मध्यप्रदेशराज्यस्य खुजराहोमन्दिराणि ओडिशाराज्यस्य सूर्यमन्दिरम् इत्यादिषु अपि स्थानेषु उकृष्टशिल्पकलानाम् उदाहरणानि दृश्यन्ते । साञ्चीस्थुपानां मूर्तिकला तु अतीव भव्या अस्ति । मामल्लापुरस्य सारनथसङ्ग्रहालयस्य लायन् केपिटल् (यस्मात् भारतसर्वकारस्य सिंहशीर्षमुद्रा स्वीकृता) इत्यस्मिन् स्थाने मौर्यस्य शिलामूर्तिः, गौतमबुद्धस्य जीवनघाटनानां चित्रणयुक्ता अमरावती नगरम्, अपि च नागार्जुनघोण्डस्य वास्तुशिल्पीयमूर्तयः च प्राचीनभारतस्य शिल्पकलाकौशलस्य दृष्टान्तानि भवन्ति । हैन्दवगुहाः वास्तुशिल्पस्य पराकाष्ठा तु मुम्बैनगरस्य निकटं एलिफेण्टोगुहासु दृश्यते । एवमेव एल्लोरायाः हैन्दवजैनमन्दिरेषु विशेषरूफेण अष्टमशताब्दस्य कैलासमन्दिरं वस्तुशिल्पस्य उत्तमदृष्टान्तस्य स्थानम् अस्ति । इतिहास्य कालखण्डस्य समृद्धानि साक्ष्यानि एवं सङ्केतयन्ति यत् भारतीया शिल्पकला विश्वे एव सर्वप्राथमस्थानम् अवप्नोत् इति ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:कलाः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
डा. जयन्त नारळीकर
(कालः - १९. ०७. १९३८)
अयं डा. जयन्त नरलीकरः (Dr. Jayanat Naralikar) प्रसिद्धः आकाशभौतशास्त्रज्ञः ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:भारतीयविज्ञानिनः वर्गः:भारतीयविज्ञानिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कशेरुः
अयं कशेरुः शरीरस्य किञ्चन प्रमुखम् अङ्गम् । अयं कशेरुः आङ्ग्लभाषायां Backbone इति उच्यते ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:शरीरस्य अवयवाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
शिवगङ्गापर्वतः
अयं पर्वतः कर्णाटकराज्ये तुमकूरुमण्डले अस्ति । अस्य एकशृङ्गगिरिः मन्दाकिनीपर्वतः वृषभाद्रिः कमदूगिरिः इति च नामानि सन्ति । अयं पर्वतः भिन्नभिन्नदिक्भ्यः भिन्नरुपेण दृश्यते । पर्वतः (४५५ पाद) आरोहणाय कष्टसाध्यः । सोपानमार्गः अस्ति । तत्र नैसर्गिकगुहालयाः शिखराणि देवस्थानानि च सन्ति । श्री गविगङ्गाधरेश्वरः, होन्नादेवी, शारदाम्बा, शान्तीश्वरः, बडेगणपतिः पादेकल्लु वीरभद्रः, एम्मे बसव इत्यादयः प्रमुखाः देवालयाः । प्रमुखतीर्थानि- गविमठसमीपे पातालगङ्गा, अगस्त्येश्वरतीर्थम् च । अत्यन्तकष्टेन गम्यस्थानानि तीर्थोदकं, कोडगुल्लु बसव, केम्पेगौडहजार इति । मार्गः -बेङ्गलूरुतः ५६ कि.मी नेलमङ्गलतः ३२. कि.मी । निडुवन् समीपस्थं रेल् निस्थानकम् अस्ति।
वर्गः:कर्णाटकस्य पर्वताः वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
उत्तराखण्डस्य मण्डलानि
उत्तराखण्डराज्यं भौगोलिकदृष्ट्या द्विधा विभक्तम् अस्ति । अस्मिन् राज्ये १३ मण्डलानि सन्ति । च इति।
उत्तराखण्डराज्यम् (UK)
वर्गः:उत्तराखण्डराज्यम् वर्गः:उत्तराखण्डस्य मण्डलानि
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
२६ अप्रैल
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:अप्रैल वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
मूत्रकोशः
मूत्रकोशः शरीरस्य किञ्चन अङ्गम् अस्ति । मानवशरीरे द्वौ मूत्रकोशौ भवतः । मूत्रकोशः शरीरस्य अन्तर्भागे विद्यमानम् अङ्गम् अस्ति । अयं मूत्रकोशः आङ्ग्लभाषायां Kidney इति उच्यते । अयं मूत्रकोशः मूत्रस्य सङ्ग्रहणं कृत्वा बहिः प्रेषयति ।
वर्गः:शरीरस्य अवयवाः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
रामोजी चित्रनगरी
रामोजी फिल्मसिटि –भारतस्य डिस्नीलैण्ड हैदराबादनगरसमीपे स्थितम् आधुनिकं आकर्षकविहारस्थलं चलच्चित्रनिर्माणकेन्द्रम् एतत् । १८०० हेक्टर् प्रदेशे व्याप्तं मनोरञ्जनास्थानमिदम् । पर्ल् सिटि, सिलिकान् सिटि इति च प्रसिद्धम् अस्ति । एतम् ’प्याराडैस् आन् अर्थ’ इति च कथयन्ति । अत्रत्यं थ्रिल्लर् रैडर्,  क्रिपालुगृहा, सीपिपिलैन स्टण्टशो स्थानानि (CPP Line) अतीवाकर्षकाणि सन्ति । प्रकृतिमध्ये मनुष्यनिर्मितम् अद्भुतदर्शनम् अत्र भवति सम्पूर्णतया सुन्दरदृश्याणि निर्मितानि सन्ति । ‘युरेका’ शिल्पं सर्वान् यात्रिजनान् कदाचित् प्राचीनस्य मौर्यसाम्राज्यस्य, कदाचित् अमेरिकादेशेरचितस्य वैल्ड् वेस्ट नगरस्य, पुनः कदाचित् देहलीबादशाहसभायाः वैभवं दर्शयति । युरेका पञ्चतारोपहारवसतिगृहेषु अनेकविधाहारसेवनं साध्यमस्ति । अलम्पना, चाणक्य, हनिमेक फास्टफुड्, गङ्गाजमुना, इत्यादीनि अनेकानि उपाहारगृहाणि अत्र सन्ति । अनेकविधक्रीडास्थानानि सन्ति । अत्र बालानाम् अतीव सन्तोषः भवति । क्रीडासु स्पर्धासु बालाः मग्नाः भवन्ति ।
रामोजी चित्रनगरी प्रपञ्चस्य अत्यन्तं बृहत् सङ्घटितचलनचित्रस्टुडियोसङकीर्णम् । एतत् २००० एकर् प्रदेशे निर्मितम् अस्ति । एतत् अत्यन्तं प्रसिध्दं प्रवासिकेन्द्रम् । अत्र द्विविधम् आकर्षणम् अस्ति । एकं सहजम् उध्यानवनादिकं मनोरञ्जनस्थानम् । द्वितीयं कृतकम् उन्नतं तन्त्रज्ञानस्य प्रयोगशालादिकम् । एतत् हैद्राबादस्य आग्नेयभागे सामान्यतः २५ कि.मी दूरे एन्.एच् ९ मध्ये अस्ति । हैद्राबाद् विजयवाडयोः मध्ये हयात्नगर- पेडम्बरपेटयोर्मध्ये स्थितमस्ति । बहिर्भागस्य वर्तुलमार्गस्य द्वितीयघट्टस्य प्रवेशे एव भूमिमावृत्य अस्ति । नगरमेव एतस्य कारणतः द्विधा विभक्तमस्ति।
इतिहासः
रामोजी उद्यमसमूहस्य मुख्यस्थः चलनचित्रनिर्मापकः रामोजीरावः । एषः एतत्सौलभ्यं १९९६ तमे वर्षे निर्मितवान् । रामोजीउद्यमसमूहस्य सम्पर्कः उषाकिरण मूवीस् द्वारा भवति । एतस्य फलश्रुतिरीत्या रामोजिचित्रनगर्याः सृष्टिः भवति । उषाकिरण मूवीस् सर्वदा चलनचित्रनिर्माणे मग्नं भवति । एतद्वारा हिन्दी, मळयाळं, तेलगु, तमिळु, कन्नड, मराठि, बङ्गला इत्यादीनां भाषाणां चलनचित्राणि अशीत्यधिकानि निर्मितानि ।
चित्रशालायाः गुणलक्षणानि
रामोजीफिल्मसिटी चित्रनिर्माणसमये आरम्भे साहाय्यं करोति, निर्माणसमये साहाय्यं करोति, निर्माणानन्तरमपि साहाय्यं करोति । चित्रनिर्माणार्थं सम्पन्मूलानि सर्वदा ददाति । सिटिद्वारा ५०० सैट्स् प्राप्यन्ते । अत्र अनेकानि उद्यानानि सन्ति । नैसर्गिकस्थानानि सन्ति । पञ्चाशत् स्टुडियो अट्टाः सन्ति । डिजिटल् सिनिमा सौलभ्यम् अस्ति । तस्य पोषकव्यवस्था अस्ति । बहिरङ्गणस्थानानि, उन्नततन्त्रज्ञानस्य शालाः इत्यादयः सन्ति । फिल्मसिटेः मूलसौलभ्यानि, साम्प्रदायिकरीत्या निर्मितानि स्थानानि, आदर्शरुपवस्तूनि, सेट्निर्माणसामगयः, वस्तूनि, वस्त्राणि चित्रीकरणार्थं वेदिकाः, चित्रग्राहकयन्त्राणि इतरसाधनानि उपलभ्यन्ते । निर्माणानन्तरं ध्वनिसंयोजनव्यवस्था डिजिटल् / एस् एफ् एक्स्, चलनचित्रसंस्करणव्यवस्था इत्यादिकमपि अस्ति । एतस्मिन् सङ्कीर्णे विंशतिम् अन्ताराष्ट्रियचित्राणि, चत्वारिंशद् भारतीयचलनचित्राणि च निर्मातुम् एककाले व्यवस्था अस्ति । अतः अस्माकं देशस्य चित्रनिर्मापकाः हालिवुड् चित्रनिर्मापकाः, अन्यनिर्मापकाश्र्च अत्र आकृष्टाः भवन्ति ।
प्रवासोद्यमः
प्रतिवर्षम् एतत् स्टुडियो प्रति सहस्राधिकाः प्रवासिकाः अगच्छन्ति, सङ्कीर्णं बिलियन्प्रमाणेन धनं सम्पादयति । फिलम्सिटिप्रदेशे चलनचित्रनिर्माणस्य घटकानां कृते प्रवासिकानां कृते च तारानामकं ३-स्टारहोटेल्, ५-स्टार् होटेलस् च सन्ति । अन्तः हवामहल् अस्ति । एतत् गोल्कण्डदुर्गस्य सङकीर्णं रूपम् अस्ति । एतत् गिरेः शिखरे अस्ति । इतः समग्रं स्टुडियो द्रष्टुं शक्यते । फिल्मसिटि मधुचन्द्रस्य प्यकेज् ददाति । सङ्घटितसंस्थानां कृते सभाङ्गणादिकं, भोजनव्यवस्थादिकं करोति । प्रवासिकाः अत्र एतानि स्थलानि द्रष्टुं शक्नुवन्ति । जपानी उद्यानवनम्, हू.टि.वि गृहम् ( बहूद्देशसङकलितसूट् ) महासरोवरः, कृतकजलपातः, सङ्कीर्णतया उत्कीर्णाः गुहाः, विमानस्थानकम्, चिकित्सालयसेट्, रेल्वेस्थानकम्, चर्च्, मसीदि देवालयाश्च, आपणाः, विपणिः, राजगृहस्य अङ्गणानि, अन्तर्भागाश्च, ग्रामसौधाः, ग्रामाः, पट्टणस्थानानि वासगृहाणि च, वक्रमहामार्गाः, यु.एस्, युरोपियन् सेट्स्, आपणानां पङक्तयः देशीयः विदेशीयाः आपणाः - एव बहुविधसौलभ्यानि सन्ति ।
प्राचीनभारतस्य आदर्शनार्यः
अहल्या द्रौपदी सीता तारा मण्डोदरी तथा । पञ्चकं ना स्मरेन्नित्यं महापातकनाशनम् ॥ भारतीयसंस्कृतौ प्रजाः प्रतिगृहम् एषः श्लोकः नित्यप्रार्थना रूपेण गाययन्ति । भारतीयसमाजे नारीणां तु महत्स्थानं दत्तम् अस्ति । यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः इति सृतौ मनुः स्मृतवान् । प्राचीनभारते तादृश्यः आदर्शाः नार्यः आसन् याः इदानीमपि प्रातस्स्मरणीयाः ।
वर्गः:भारतस्य इतिहासः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
रामोजी चित्रनगरी
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:चलच्चित्रक्षेत्रम् वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
कासनी जियावानि डोमिनिको
(कालः - १६२५ तः १७१२)
अयं कासनी जियावानि डोमिनिको (Giovanni Domenico Cassini) प्रख्यातः खगोलशास्त्रज्ञः ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
नाविकनीलः
नाविकनीलः अथवा गाढनीलः
वर्गः:वर्णाः वर्गः:जीवनशैलीसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
२७ अप्रैल
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:अप्रैल वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
कपालः
thumb|200px|right|मानवकपालः thumb|left|200px|गजकपालः
अयं कपालः शरीरस्य किञ्चन अङ्गम् अस्ति । कपालः सम्पूर्णस्य शिरसः अस्थिभागः । कपालस्य कारणतः एव शिरसः वा वदनस्य वा निर्दिष्टः कश्चन आकारः भवति । अयं कपालः आङ्ग्लभाषायां Skull इति उच्यते ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:शरीरस्य अवयवाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सत्यम्
सत्यं भारतीयसंस्कृतौ मानवजीवनस्य अतीव महत्त्वपूर्णम् अङ्गं मन्यते। प्राचीनः भारतीयः समाजः आचारवान् आसीत् तथा सर्वजनहिताय सत्यानुष्ठाने आग्रही आसीत्। मिथ्यावादिनः जनाः यज्ञाय समुपयुक्ता न भवन्ति । असत्यवादः जलेनाग्नेः सेचनमिवासीत्, सत्यवादनश्च घृतेनाग्नेः सेचनमिवासीत् । असत्यवादिनो जनस्य तेजः शनैः शनैः क्षीणो भवति । सः नित्यपापी भवति । ब्राह्मणकालिकसमाजः पापात्मनः आवर्तनशीलस्वभावेन पूर्णतया परिचितः अासीत् । असौ अजानात् यद्, यो मानवः एकदा पापं करोति, सोऽभ्यासवशेन तदनन्तरं पापान्तरस्यापि आचरणं करोति ।
'यः संकृत् पापकं कुर्यात् कुर्यादेनस्ततोऽपरम्'।
अतः पापं विहाय पुण्यं कर्त्तव्यम् । सत्यस्य श्रद्धायाश्चाचरणेन मानवः स्वर्गलोकं गच्छति । वाग्देवतायाः स्तनद्वयमस्ति - सत्यम् अनृतञ्चेति । सत्यं वाग्देव्याः पुत्रानुपासकांश्च रक्षति, किञ्च तमनृतं हन्ति ।
‘वाचो वाव तौ स्तनौ सत्यानृते वावते। अवत्यैनं सत्यं न तमनृतं हिनस्ति य एवं वेद'। ताण्ड्यब्राह्मणे अनृतभाषणं वाण्याः छिद्रं कथितं -  'एतद्वाचश्छिद्रं यदनृतम्'। अस्य तात्पर्यमिदमस्ति - यथा छिद्राभ्यन्तरात् सर्ववस्तूनि पतन्ति, तथैव मिथ्यावादिनो वाण्याः सारतत्त्वं निःसरति । सारतत्त्वविहीना वाणी स्वप्रभावेन कमपि जनं प्रभावयितुं समर्था न भवति। शतपथब्राह्मणे सत्यानृतयोः रूपनिर्देशाय एका सुष्ठूपमायाः प्रयोगः कृतः । ऐतरेयब्राह्मणे श्रद्धासत्ययोः मिथुनकल्पना मनोहराऽस्ति । श्रद्धा पत्नी अस्ति, सत्यं यजमानोऽस्ति । यजमानः स्वपत्न्या सह मिलित्वा यज्ञेन स्वर्ग्यमवाप्तुं समर्थो भवति । तेनैव प्रकारेण सत्यमपि श्रद्धया सह संयुक्तो भूत्वा स्वर्गलोकं जयति। उक्तं च -
‘श्रद्धापत्नी सत्यं यजमानः॥ श्रद्धासत्यं तदित्युत्तमं मिथुनम्॥
श्रद्धया सत्येन मिथुनेन स्वर्गाल्लोकान् जयतीति॥'
उल्लेखः
चराचरसृष्टेः नियामकम् अन्तिमं सत्यं नाम परमात्मा इति मन्यन्ते भारतीयाः शास्त्रकाराः । तत्रोक्तुं महाभारते- अनृतं शास्त्रकाराः विशदयन्ति- यथा अस्त्यार्थे प्रयुक्तेन अनृतशब्देन द्योत्यते यद् ऋतम् एवं सत्यम् इति द्वौ अपि शब्दौ क्वचित् समानार्थतया प्रयुज्येते । परन्तु वस्तुतः जगत्संचालकं तत्त्वम् ऋतम् एवं मानवव्यवहारनियन्त्रकं तत्त्वम् सत्यं इति भवति शास्त्रीया परिभाषा । मुण्डकोपनिषदि उक्तम् (३-१-६)- भारतस्य न्यायालये प्रमुखस्थाने ‘सत्यमेव जयते’ इति वचनं लिखितं वर्तते । न्यायालये वक्तव्यदानात् पूर्वं ‘सत्यं वदिष्यामि’ इति ईश्वरस्य धर्मग्रन्थस्य वा नाम्ना शपथपूर्वकं कथनम् आवश्यकं भवति । सत्याश्रयणेन एव आत्मज्ञानं भवितुम् अर्हति । तत्रोक्तं मुण्डकोपनिषदि- सत्येन लभ्यस्तपसा ह्येष आत्मा ।(३-१-५) तैत्तिरीय-उपनिषदि समावर्तनप्रकरणे छात्रेभ्यः प्रथमः उपदेशः दीयते मनुः ब्रूते- सत्यपूतां वदेद् वाचम् ।६-४६॥ महाभारते सत्यस्य महिमा एवं प्रगीतः (आ.७४-१०२)- अथ सत्यस्य स्वरुपनिर्णये कः निकषः विद्यते ? तत्रोक्तम्- मनुः ब्रूते- सत्यं ब्रूयात् प्रियं ब्रूयात् न् ब्रूयात् सत्यमप्रियम् । यदि सत्यावलम्बनेन प्राणिनां हितं न सिध्यति तर्हि तत् सत्यपदवीं नार्हति । यथा पूर्वम् अन्यत्र निर्दिष्टं गोः पृष्ठे धावतः गोघातकस्य ‘कुत्र गता गौः’ इति प्रश्नस्य सत्यम् उत्तरम् अधर्मः इति व्याख्यातं विद्वद्भिः । महाभारते वनपर्वणि व्याधब्राह्मणसंवादे उक्तम् (वन.२०८-४)- यदा सत्यप्रतिज्ञः युधिष्ठिरः ‘नरो वा कुञ्जरो वा’ इत्युक्त्वा द्रोणाचार्यस्य मनसि व्यामोहं जनयति तत्रापि अयमेव न्यायः विधेयः । तत्रोक्तं महाभारते (आ,८२-१६)- किन्तु ‘नरो वा कुञ्जरो वा’ इति वक्तव्यात् युधिष्ठिरस्य रथः चतुरङ्गुलमित्ं पृथिव्याः ऊर्ध्वं चलति स्म स पृथिवीम् अस्पृशत् इत्यपि पठ्यते । अश्वमेधपर्वणि शंकरः पार्वतीम् उपदिशति- वचनपालनं तथा प्रतिज्ञापालनम् इति द्वयोरपि समावेशः सत्ये एव क्रियते । तत्र भर्तृहरिः ब्रूते – तथैव ‘द्विः शरं नाभिसंधत्ते रामो द्विर्नाभिभाषते’ इति वचनं तु प्रसिध्दमेव । तथापि सर्वत्र व्यवहारे तारतम्यविचारः आवश्यको मतः । महाभारते कर्णपर्वे प्रसङ्गोऽयं पठ्यते –अर्जुनस्य प्रतिज्ञा आसीत् यद् यः कोऽपि गाण्डीवस्य धनुषः अधिक्षेपं कुर्यात् तस्य शिरश्छेदं करोमि इति । यदा कर्णेन सह युध्दे तम् अहत्वा अर्जुनः रणात् प्रत्यागच्छत् तदा युधिष्ठिरः परमोद्विग्नः अब्रवीत् ‘कर्णवधे असमर्थस्य तव गाण्डीवेन किं प्रयोजनम्’ इति । तत् श्रुत्वा स्वप्रतिज्ञानुसारम् अर्जुनः खड्गहस्तः तस्य शिरश्छेदं कर्तुं प्रवृत्तः । तदा श्रीकृष्णः तं निवारयन् ब्रूते- ‘त्वं मूढोऽसि । न वृध्दाः सेविताः त्वया । यदि आत्मनः प्रतिज्ञां रक्षितुम् इच्छसि तर्हि युधिष्ठिरं निर्भर्त्सय्, यतः संभावितानां निर्भार्त्सना मरणप्राया अस्ति इति ।
२८ अप्रैल
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:अप्रैल वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
हरितः
हरित एकः वर्णः अस्ति।
वर्गः:वर्णाः वर्गः:जीवनशैलीसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
आस्टन् फ्रान्सिस् विलियम्
(कालः - १८७७ तः १९४५)
अयं आस्टन् फ्रान्सिस् विलियम् (Aston Francis William) प्रख्यातः रसायनशास्त्रज्ञः तथा भौतविज्ञानी च ।
२९ अप्रैल
२९ अप्रैल-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकनवदशं (११९) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकविंशतितं (१२०) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २४६ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:अप्रैल वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
अस्तेयम्
अस्तेयं नाम चौर्यकर्मणः निवृत्तिः । मनुष्यः धनाभावेन पीडितः लोभवशात् चौर्यकर्मणि प्रवृत्तो भवति । स्तेयकर्म अपि अनेकविधं भवितुम् अर्हति । केनापि अलक्षितं निभृतं कस्यापि धनादीनां हरणं चौर्यम् इति कथ्यते । सशस्त्रदलसाहाय्येन आक्रम्य पश्यतः सपरिवारस्य कस्यचिद् धनादीनां लुण्ठनं भवति द्वितीयः प्रकारः । तृतीय प्रकारः भवति तस्करकर्म नाम विधिनियमान् उल्लङ्घ्य शासनस्य कररुप्ं राजस्वम् अदत्वा मादकद्रव्यादिनिषिध्दवस्तूनां विदेशेभ्यः आनयनम् । सर्वाणि एतानि कर्माणि दण्डार्हाणि । आधुनिकन्यायव्यवस्थानुसारं कस्यापि अपराधः यावत् सप्रमाणं न सिध्यति तावत् स अपराधी इति न गण्यते । एवं व्यवहारतः चौर्थं न अपराधः, अपि तु तस्मात् निग्रहणम् अपराधः इति भवति आधुनिकी धारणा । एतावता केवलं विधिनियमाः दण्डभयं वा अपराधप्रवृत्तिम् अवरोध्दुं न क्षमाः । भारतीयधर्मानुसारं कस्यापि मनः प्रवृत्तिं संस्कृत्य अपराधनिवृत्तिः सुशका । यथा परद्रव्यं लोष्टवत् मन्तव्यम् । चौर्यकर्म पापावहम् इति उपदिश्यते ।क्षणमेकं मन्यामहे यत् तव कुकृत्यं न केनापि दृष्टम्, तथापि सर्वव्यापिना ईश्वरेण तु तद् अवलोकितम् एव । पापकर्मणः फलम् अस्मिन्नेव जन्मनि अथवा परस्मिन् जन्मनि भोक्तव्यम् एव स्यात् । इत्यादिभिः संस्कारप्रदैः उपदेशैः मनुष्यः पापकर्मतः विरन्तुं शक्नोति । अथा परोक्षरुपेणापि स्तेयकर्म अनुष्ठातुं शक्यते । यथा (१) देवैः मानवैश्च यज्ञद्वारा परस्परं भावयद्भिः श्रेयः अवाप्तव्यम् इत्युच्यते । किन्तु देवेभ्यः तेषां भागम् अदत्वा तैः दत्तं भागं यः भङ्क्ते स स्तेनः मन्तव्यः इत्युक्तं श्रीमदभगवद्गीतायाम् । तद्यथा – अथवा (२) मनुष्येण स्वर्जितात् धनात् कुटुम्बपोषणार्थं पर्याप्तं धनमेव स्वोपभोगाय प्रयोक्तव्यम् । शेषं जनताजनार्दनाय समर्पयितव्यम् । एवंरीत्या यः न व्यवहरति स स्तेनः इति अभिधानम् अर्हति । तत्रोक्तम्- तथैव (३) वाङ्मयचौर्यमपि निषेधितं मनुना । तत्रोक्तम्- यदि अहिंसा एवं सत्यम् इति प्रमुखौ सिध्दान्तौ अधिकृत्य विवादः समुत्पद्यते तर्हि अस्तेयम् इति तृतीयः सिध्दान्तः अपि विवादात् कथं मुक्तः स्यात् ? अथैकदा द्वादशवर्षपर्यन्तं महति दुर्भिक्षे आपतिते असह्यां यातनाम् अनुभवता महर्षिणाविश्वामित्रेण कस्यापि श्वपचस्य गृहात् मृतश्वानस्य जङ्घास्थिमांसं स्वप्राणरक्षार्थं चोरितम् । तद् दृष्ट्वा श्वपचः चौर्यकर्म तथा अभक्ष्यभक्षणम् अभिलक्ष्य विश्वामित्रं प्रबोधितुं प्रायतत् । तदा विश्वामित्रः ब्रूते- एवं वाक्ताडनं कृत्वा अग्रे अवोचत् – जीवनं मरणाद् श्रेयो जीवन् धर्ममवाप्नुयात् । इति । यदि जीवनम् अवशिष्यते तर्हि एव धर्मविचारः सुशकः । अतः धर्मं विचार्य अपि मरणात् जीवनं श्रेयस्करम् इति । वस्तुतः केवलं जीवनधारणं न पुरुषार्थरुपेण प्रशस्तं विद्वद्भिः । तत्र केनापि सुभाषितकारेण उक्तम्- अथवा वीरपत्नी विदुला माता स्वपुत्रम् अपदिशति- एवं केवलं जीवनधारणात् तेजस्विता प्रशस्ता तिष्ठति । परंतु आत्मनः कल्याणार्थं मनुष्यदेहः एव साधनम्, अतः ‘आत्मानं सततं रक्षेद् दारैरपि धनैरपि’ इत्यपि उपदेशः पठ्यते । संक्षेपेण निष्कर्षोऽयं निष्पद्यते यद् इमं दुर्लभं नरदेहं हुत्वा किमपि श्रेष्ठं शाश्वतस्वरुपं लक्ष्यं प्राप्येत चेत् तदा अलौकिकत्यागस्य अस्य सार्थकं स्यात् । राष्ट्रस्य धर्मस्य सत्यस्य यशसः आत्मसम्मानस्य परिरक्षार्थं यदि प्राणानाम् आहुतिः प्रदीयते तर्हि तद अभिनन्दनार्हं स्यात् । कस्मिन् प्रसङ्गे प्राणत्यागः श्रेयस्करः, कस्मिन् प्रसङ्गे असमीचीनः इति निर्णेतुं कार्याकार्यशास्त्रं विचारणीयं स्यात् । भीष्मः श्रीकृष्णं ब्रूते (म. भा. शान्ति. ५५-१६) शिष्टाचारविरहितं लोभाविष्टं पापिनं गुरुम् अपि युध्दे यः क्षत्रियः हन्ति स एव परमार्थतः धर्मज्ञः इति कथ्यते ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
‎
वर्गः:यमः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:विषयः वर्धनीयः
भारतीय गजः
वितरणं निवासस्थानं च
भारतीयगजः मुख्यभूमि एशिया-देशे : भारते, नेपाले, बाङ्गलादेशे, भूटानदेशे, म्यान्मारदेशे, थाईलैण्डदेशे, मलयद्वीपसमूहे, लाओस्, चीनदेशे, कम्बोडियादेशे, वियतनामदेशे च दृश्यन्ते ।
३० अप्रैल
३० अप्रैल-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकविंशतितं (१२०) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकैकविंशतितमं (१२१) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २४५ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:अप्रैल वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
कुमारविश्वासः
चित्रपाठ्यम्=कविः कुमारविश्वासः|लघुचित्रम्|कुमारविश्वासः कुमारविश्वासो जन्मनाम्ना विश्वासकुमारशर्मा विश्वविख्यातः हिन्दीकविश्च राजनेता चापि वक्ता विद्यते। स स्वकवितायै कोयीदीवानाकहताहै नामधेयायै तथा अपने अपने राम इत्यमै प्रवचनकार्यक्रमाय लोके विशेषतो युवसु विख्यातः।
= बाल्यं शिक्षा च = लघुचित्रम्|युवा कविः कुमारविश्वासः विश्वासस्य जन्म माघमासस्य शुक्लपक्षस्य पञ्चम्यां उत्तरप्रदेशस्य पिलख्वा नाम ग्रामे अभवत्। निम्नमध्यायपरिवारे जातः स लालागङ्गासहायविद्यालये अपठत्। राणाशिक्षाशिविरे तस्य पिता चन्द्रपालशर्मा पाठयति स्म। एतस्य मातुर्नाम रमाशर्मा अस्ति। चतुर्भ्यो भ्रातृभ्यश्च एकया स्वस्रा सर्वतः अनुज एषः। एष राजपुतानारेजिमेण्टेण्टरकालिज् इत्यत्र ततः मोतिलालनेहरूरीजनलेञ्जीनियरिङ्गकालेज यस्य नाम अधुना मोतिलालनेहरूराष्ट्रीयप्रौद्योगिकीसंस्थानम् इत्यत्र पठितवान्। तस्य पिता तम् अभियान्त्रिकं भावयितुम् इच्छति स्म। परन्तु तस्मै अभियान्त्रिकं नारोचत अतः सः अभियान्त्रिकीं त्यक्त्वा हिन्दीसाहित्यं पठितुं गतः। अनन्तरं हिन्दीसाहित्ये एव स विद्यावाचस्पतिः अभवत्। विद्यावाचस्पत्युपाधये मेरठविश्वविद्यालये अधीयानः स जातिव्यवस्थां विरुद्धं स्वनाम विश्वासकुमारशर्मणः कुमारविश्वास इत्यकरोत्।
= वृत्तिः गार्हस्थ्यं च = १९९४ तमे ख्रिष्टाब्दे स राजस्थानस्य पीलीबङ्गानगरे इन्दिरागान्धीपीजीकोलेज् इत्यस्मिन् व्याख्याता अभवत्। तत्रैव स विश्वविद्यालये व्याख्यात्रीं मञ्जुम् अमिलत्। कतिपयेषु एव दिवसेषु तयोः परस्परः स्नेहो जातः। कालान्तरे स सुगुप्तं मञ्जुम् अवृणोत् यतो तयोः कुलजना पृथग्जातित्वार्थं विवाहस्य विरुद्धा आसन्। कुटुम्बाभ्यां तौ बहिष्कृतौ परन्तु वर्षद्वयानन्तरं तयोः प्रथमायाः पुत्र्याः अग्रतायाः जन्म अभवत् यस्मात् कुटुम्बयोः कोपं निर्गतं च तौ स्वीकृतौ। गते काले द्वितीयायाः पुत्रिकायाः कूहुः नामधेयाया जन्म तौ सकुटुम्बम् अन्वतिष्ठताम्। पीलीबङ्गातो निर्गत्य स लालालाजपतरायमहाविद्यालये व्याख्याता न्ययुनक्।
= राजधर्मे = २००५ तमात् ख्रिष्टाब्दात् कुमारः अरविन्दकेजरीवालम् अभिजानाति। २०११ तमस्य ख्रिष्टाब्दस्य अन्नाहजारेवर्यस्य नेतृत्वे भ्रष्टाचारविरुद्धान्दोलने स अरविन्देन च सिसोदयाकुलनामकेन मनीषा च सह सम्मिलितवान्। स जन्तरमन्तरस्थलेऽपि विरोधप्रदर्शनेषु सततं भागं गृहीतवान्। विफले आन्दोलने यदा आमादमीदलस्य निर्माणं जातं तदा स तद्दलस्य राष्ट्रीयकार्यकारिण्याः सदस्यः अभवत्। २०१४ तमस्य ख्रिष्टाब्दस्य लोकसभानिर्वाचने स तद्दलेन अमेठीनगरे राहुलगान्धी विरुद्धं युद्ध्वा केवलं पञ्चविंशतिसहस्रमतं प्राप्य पराजितोऽभवत्।
स अन्यैः दलसदस्यैः सह नियमविरुद्धं धनदानस्वीकरणार्थम् एकया पत्रकारसंस्थया आरोपितः। निर्वाचनकाले केचन विरूपितानि चलचित्राणि जनसम्मुखम् आगतानि येषु स इमामहुसैनुपरि च देवानाम् उपरि तथा च केरळस्य उपचारिकानाम् उपरि दुर्वादं करोति। परिणामतो तस्योपरि बहूनि प्रतिवेदनानि कृतानि। अनन्तरं स क्षमायाचनां विहितवान्।
२०१६ तमे ख्रिष्टाब्दे एकया कार्यकर्त्र्या स दुर्व्यवहाराय निवेदितः। परन्तु देहल्यारक्षदलस्य निरीक्षणे कश्चित् साक्ष्यो न प्राप्तः। अग्रिमे वर्षे अभिनेत्रा अमिताभबच्चनेन स हरिवंशरायबच्चनस्य मधुशालायै प्रतिलिप्यधिकारोल्लङ्घनार्थं निवेदितः। चलचित्रस्य प्रसारणं विरुध्य स दण्डे द्वित्रिंशद्रुप्यकाणि अमिताभाय प्रतिदत्तवान्। तस्मिन्नेव काले स आमादमीदलेन सह क्लेशित्वा दलं त्यक्तुं तर्जितवान्। कालान्तरे स दलस्य कार्येभ्यो दूरं जातः।
२०१९ तमे ख्रिष्टाब्दे सिक्खसमुदायोपरि परिहासार्थम् अपि स निवेदितः। २०२२ तमे ख्रिष्टाब्दे पञ्जाबनिर्वाचनात् पूर्वं तेन अरविन्दः खालिस्थानसङ्गठनस्य समर्थनाय आरोपितः। अरविन्देन एतत् परिहासम् इति उक्तः। लघुचित्रम्|कुमारविश्वासः अन्नाहजारेवर्येण अनुपमेन च मनीषा सह तिष्ठति इदानीं २०२३ तमे ख्रिष्टाब्दे स कविसम्मेलनेषु भाषयति च अपने अपने राम इति नाम्ना कार्यक्रमे श्रीरामोपरि प्रवदति।
= कृतयः =
= उपलब्धयः =
सन्दर्भाः
वर्गः:१९७० जननम् वर्गः:भारतीयराजनेतारः
क्यावेण्डिष् हेन्रि
(कालः - १७३१ तः १८१०)
अयं क्यावेण्डिष् हेन्रि (Henry Cavendish) प्रसिद्धः भौतविज्ञानी तथा रसायनविज्ञानी च ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
१ मई
१ मई-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकैकविंशतितमं (१२१) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकद्वाविंशततितमं (१२२) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २४४ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:मई वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
वारेन हेस्टिंग्स
वारेन हेस्टिङ्ग्स् एफआरएस (६ दिसम्बर १७३२ – २२ अगस्त १८१८) एकः ब्रिटिश-उपनिवेश-प्रशासकः आसीत्, यः फोर्ट-विलियमस्य (बङ्गालस्य) राष्ट्रपतित्वस्य प्रथमः गवर्नर्, बङ्गस्य सर्वोच्चपरिषदः प्रमुखः, अतः प्रथमः गवर्नर्-जनरल् इति कार्यं कृतवान् बङ्गालस्य १७७२–१७८५ तमे वर्षे ।भारते आङ्ग्लसाम्राज्यस्य आधाराणि स्थापनस्य श्रेयः तस्य रोबर्ट् क्लाइव् च अस्ति ।  सः एकः ऊर्जावानः संगठनकर्ता, सुधारकः च आसीत् । १७७९–१७८४ तमे वर्षे मूलराज्यानां, फ्रांसीसीनां च गठबन्धनस्य विरुद्धं ईस्ट् इण्डिया कम्पनी इत्यस्य सैन्यस्य नेतृत्वं कृतवान् ।अन्ते सुसंगठितः आङ्ग्लपक्षः स्वकीयं धारितवान्, यदा तु फ्रान्सदेशः भारते प्रभावं त्यक्तवान् । १७८७ तमे वर्षे भ्रष्टाचारस्य आरोपः कृतः, महाभियोगः च कृतः, परन्तु दीर्घकालं यावत् न्यायाधीशः १७९५ तमे वर्षे निर्दोषः अभवत् ।१८१४ तमे वर्षे सः प्रिवी काउन्सिलरः कृतः ।
प्रारम्भिक जीवन एवं शिक्षा
वारेन हेस्टिङ्ग्स् इत्यस्य जन्म आक्सफोर्डशायर-नगरस्य चर्चिल-नगरे [स्पष्टीकरणस्य आवश्यकता अस्ति] १७३२ तमे वर्षे रेवरेण्ड् पेनिस्टन् हेस्टिङ्ग्स्-इत्यस्य पत्नी हेस्टर् (née Warren) इत्येतयोः गृहे अभवत्, यस्याः जन्मनः अनन्तरं शीघ्रमेव मृतः  परिवारः १२८१ तः १७१५ पर्यन्तं प्रत्यक्षपङ्क्तौ डेल्सफोर्ड-नगरस्य जीवनस्य स्वामी, संरक्षकः च आसीत् । प्रथम चार्ल्स इत्यस्मै दत्तस्य समर्थनस्य कारणेन पारिवारिकधनस्य पर्याप्तं हानिः अभवत् ततः परं तस्य त्यागः अभवत् । युवा वारेनः पितामहेन पालितः, ग्लोस्टर्शायर-ग्रामे डेल्सफोर्ड्-नगरे दरिद्रतमबालानां सह दानविद्यालये शिक्षितः च । कस्मिन्चित् समये सः एकेन मातुलेन उद्धारितः यः तं लण्डन्-नगरं प्रेषितवान् ।
हेस्टिङ्ग्स् वेस्टमिन्स्टर् विद्यालये अध्ययनं कृतवान्, यत्र सः भाविप्रधानमन्त्री लॉर्ड शेल्बर्न्, पोर्ट्लैण्ड्-नगरस्य ड्यूक् च सह कविः विलियम काउपरः च सह संयोगेन अभवत् ।. सः शीघ्रमेव शीर्षविद्वान् इति उत्कृष्टतां प्राप्तवान् परन्तु षोडशवर्षीयः सन् गन्तुं बाध्यः अभवत्, यदा तस्य मातुलः मृतः । सः १७५० तमे वर्षे ब्रिटिश-ईस्ट् इण्डिया-कम्पनीयां लेखकः (लिपिकः) इति रूपेण सम्मिलितः भूत्वा भारतं प्रति निर्गतवान्, १७५० तमे वर्षे अगस्तमासे कलकत्तानगरं प्राप्तवान् । तत्र सः परिश्रमस्य प्रतिष्ठां निर्माय भारतस्य विषये शिक्षणं कृत्वा उर्दू-फारसी-भाषायां निपुणतां प्राप्तुं स्वस्य विरक्तसमयं यापयति स्म । तस्य कार्येण १७५२ तमे वर्षे तस्य पदोन्नतिः प्राप्ता यदा सः बङ्गदेशस्य प्रमुखं व्यापारिकं चौकीं कासिम्बाजारं प्रति प्रेषितः, यत्र सः विलियम वाट्स् इत्यस्य कृते कार्यं कृतवान् । तत्र स्थित्वा सः पूर्वभारतस्य राजनीतिषु अधिकानुभवं प्राप्तवान् ।
ब्रिटिशव्यापारिणः अद्यापि स्थानीयशासकानां सनकानाम् उपरि अवलम्बन्ते स्म, अतः बङ्गदेशे राजनैतिक-अशान्तिः अशान्तं जनयति स्म ।वृद्धस्य मध्यमपक्षीयस्य नवाब अलीवर्दी खानस्य उत्तराधिकारी तस्य पौत्रः सिराज उद-दौला भवितुं शक्नोति, परन्तु अन्ये अपि केचन दावेदाराः आसन् ।अनेन सम्पूर्णे बङ्गदेशे ब्रिटिशव्यापारस्थानानि अधिकाधिकं असुरक्षितानि अभवन्, यतः सिराज उद-दौलाः यूरोपीयविरोधिदृष्टिकोणान् आश्रययितुं प्रसिद्धः आसीत्, सत्तां स्वीकृत्य आक्रमणस्य सम्भावना च आसीत् १७५६ तमे वर्षे एप्रिलमासे यदा अलीवर्दीखानस्य मृत्युः अभवत् तदा कासिम्बाजार्-नगरस्य आङ्ग्लव्यापारिणः, लघुसैन्यदलः च दुर्बलाः अभवन् । जूनमासस्य ३ दिनाङ्के बहु बृहत्तरेण बलेन परितः सन्तः आङ्ग्लाः नरसंहारं निवारयितुं शरणं दातुं प्रेरिताः । हेस्टिङ्ग्स् अन्यैः सह बङ्गलाराजधानी मुर्शिदाबाद-नगरे कारागारं गतः, नवाबसैनिकाः तु कलकत्ता-नगरं गत्वा तत् गृहीतवन्तः । ततः कलकत्ता-देशस्य कृष्णरन्ध्रे घोरपरिस्थितौ सैन्यदलं नागरिकाः च निरुद्धाः आसन् । लघुचित्रम्|260x260अणवः| वारेन हेस्टिङ्ग्स् स्वपत्न्या मरियान् इत्यनेन सह [[अलीपुरम्|अलिपोर् - नगरे तेषां उद्याने, ग. १७८४-८७ ई]] किञ्चित्कालं यावत् हेस्टिङ्ग्स् मुर्शिदाबाद-नगरे एव स्थितवान्, नवाब-सङ्घस्य मध्यस्थत्वेन अपि तस्य उपयोगः कृतः, परन्तु स्वप्राणभयात् सः फुल्ता-द्वीपं प्रति पलायितवान्, यत्र कलकत्तातः कतिपये शरणार्थिनः आश्रयं प्राप्तवन्तः। तत्र स्थित्वा सः कृष्णरन्ध्रस्य एकस्य पीडितस्य विधवा मैरी बुकानन् इत्यस्याः साक्षात्कारं कृत्वा विवाहं कृतवान् ।ततः किञ्चित्कालानन्तरं रोबर्ट् क्लाइव् इत्यस्य नेतृत्वे मद्रासतः आङ्ग्ल-अभियानः तान् उद्धारयितुं आगतः ।१७५७ तमे वर्षे जनवरीमासे कलकत्ता-नगरं पुनः गृहीतवान् इति कारणेन हेस्टिङ्ग्स् क्लाइव्-सैनिकेषु स्वयंसेवकरूपेण कार्यं कृतवान् ।पश्चात् १७५७ तमे वर्षे पुनः युद्धं आरब्धम्, ततः प्लास्सी-युद्धं जातम्, यत्र क्लाइव् नवाबस्य उपरि निर्णायकं विजयं प्राप्तवान् । क्लाइवः हेस्टिङ्ग्स् इत्यनेन सह मिलित्वा प्रभावितः अभवत्, युद्धपूर्वस्य कार्याणि पुनः आरभ्य कासिम्बाजार्-नगरं प्रति प्रत्यागमनस्य व्यवस्थां च कृतवान् । पश्चात् १७५७ तमे वर्षे पुनः युद्धं आरब्धम्, ततः प्लास्सी-युद्धं जातम्, यत्र क्लाइव् नवाबस्य उपरि निर्णायकं विजयं प्राप्तवान् । सिराज उद-दौलाहः पतितः, तस्य स्थाने तस्य मुख्यसेनापतिः मीरजाफरः, यः ईस्ट् इण्डिया-कम्पनीव्यापारिणां अनुकूलनीतिः आरब्धवान्, ततः पूर्वं तेषां सह विवादं कृत्वा पतनम् अकरोत्  ।
बलरामशुक्लः
चित्रपाठ्यम्=कविः बलरामशुक्लः|लघुचित्रम्|बलरामशुक्लः बलरामशुक्लः ॥आङ्ग्ले Balram Shukla॥ नवदेहल्या एकः शिक्षाविद् कविः लेखकश्च वर्तते। स संस्कृतस्य भारतीयसाहित्यस्य च स्वशिक्षितो विद्वान् अस्ति । स दिल्लीविश्वविद्यालये संस्कृतस्य प्राध्यापकरूपेण कार्यं करोति। स संस्कृतस्य हिन्द्या उर्दूभाषायाः फारसीभाषायाः अपि च प्राकृतस्य विद्वान् अस्ति । स उभयोः संस्कृते फारसीभाषायां च काव्यं रचयति। अपि च समानछन्दोभिः फारसीकाव्यं संस्कृते भाषान्तरीकरोति। भारतस्य राष्ट्रपतिना २०१३ तमे वर्षे संस्कृतस्य  बद्रायणव्यासपुरस्कारेण पुरस्कृतः अस्ति। अष्टपुस्तकानि अनेन रचितानि सन्ति।
जीवनम्‌
बलराम उत्तरप्रदेशस्य महाराजगञ्जस्य सोहरौनाराजाग्रामस्य निवासी अस्ति। एतस्य जन्म १९८२ तमे ख्रिष्टाब्दे जनवरिमासस्य ऊनविंशे दिनाङ्के जातः। तस्य पिता सेवानिवृत्तो विद्यालयशिक्षकोऽस्ति। तस्य प्रारम्भिकशिक्षा महाराजगञ्जे जाता। गोरक्षपुरतः कलास्नातकपदवीं तथा च दिल्लीविश्वविद्यालयात् संस्कृतभाषायां फारसीभाषायां च कलापरास्नातकपदवीं प्राप्तवान्। बलराम उभयविषयेषु शीर्षस्थानं प्राप्य सिडिदेशमुख स्वर्णपदकम् अपि प्राप्तवान्। ततो बलरामो दिल्लीविश्वविद्यालयात् संस्कृतव्याकरणविषये विद्यावाचस्पतिपदवीं प्राप्तवान्। बलरामः संस्कृते अनुसन्धानं सम्पद्य फारसीभाषायाम् अनुसन्धानं प्रारभत।
२००४ तमात् वर्षात् बलरामो दिल्लीविश्वविद्यालयेन मानितेषु विभिन्नेषु महाविद्यालयेषु अध्यापनं करोति यथा हिन्दूकोलेज् हंसराजकालेज् इत्येतयोः। सम्प्रति स दिल्लीविश्वविद्यालयस्य संस्कृतविभागे प्राध्यापकोऽस्ति ।
२०२२ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरीमासे तेन शिमलाया भारतीयोच्चाऽध्ययनसंस्थाने प्राकृत कविता के चारुत्व के भाषिक प्रयोजक इत्यस्मिन् विषये अनुसन्धानं सम्पन्नम्।
ख्यातिः
बलरामोऽद्यत्वे संस्कृतस्य अग्रणियुवविद्वान् स्वीकृतः अस्ति। स भारते ईराणदेशे च संस्कृतफारसीज्ञानाय च संस्कृतव्याकरणस्य निपुणतायै च संस्कृतस्य काव्यार्थं च सुप्रसिद्धोऽस्ति। स प्रायः फारसीकाव्यस्य समानछन्दोभिः संस्कृते भाषान्तरीकरोति ।
बलरामो रूमिणः शतगझलगीतैः सह अनेकपरिशिष्टानां फारसीभाषया हिन्दीभाषायां भाषान्तरं कृतवान् अस्ति। सद्यः इराणस्य कलाशालायां तस्य उपस्थितौ पुस्तकस्य विमोचनं जातम्। साहित्यसमीक्षका अस्य पुस्तकस्य हिन्दीभाषायाम् अग्रणीकृतित्वेन अनुवादस्य आदर्शत्वेन च अत्यन्तं प्रशंसाम् अकुर्वन् । सम्प्रति स भारतीयसामाजिकाऽनुसन्धानपरिषदा प्रायोजितयोः मेण्ड् मौरेलिटि एण्ड् मोटिभ्स् : लर्णिङ्ग् फ्रौम् इण्डियन् ट्रडिशन् ॥आङ्ग्ले Mind, Morality and Motives : Learning from Indian Tradition इति॥ च इण्डवीराणियन् कोग्नेट् ग्लौसरी ॥आङ्ग्ले Indo-Iranian Cognate Glossary॥ चेत्येतयोः अनुसन्धानं करोति।
बलरामस्य फारसीगीतयः सद्यः हफ्त शायर् अज् फर्दा इति खण्डे सङ्गृहीताः सन्ति येषु सप्तानीराणियुवानां फारसीकविनां प्रतिरूपकविताः सन्ति।
पुरस्काराश्च सम्मानाः
बलरामाय अनेकाः सम्मानाः प्रदत्ताः सन्ति। तेषु केचन अधो लिखिताः।
दृष्टिः
बलरामस्य मतो यत् संस्कृतभाषायां फारसीभाषायां च प्रायः ३५० समानाः शब्दाः सन्ति। बलरामः कथयति यत् रूमी च हाफिज् शिराजी चेत्यादीनां केषाञ्चन फारसीकविनां प्रभावः संस्कृतसहितानाम् अनेकानाम् भारतीयभाषाणां काव्येषु दृश्यते अपि च बेदिल्देहलवी इत्यादिषु भारतस्य फारसीकविषु अपि दृश्यते। संस्कृतकाव्यस्य विषये बलरामस्य मतो यत् अद्यत्वे अपि वैदिककालस्य समानेषु छन्दःसु च समानेषु विषयेषु च संस्कृतकाव्यस्य रचना भवति। अद्यत्वे अपि वाल्मीकिव्यासे त्यादीनां काव्यरचने शक्नुवन्तः कवयो भारते सन्ति चेति।
काव्योदाहरणम्
बलरामस्य समछन्दोऽनुवादः रूमिणो मश्नवी इत्यस्य उद्घाटनद्वयस्य संस्कृतभाषायाम् बलरामेण रचित एकः संस्कृतश्लोकः सर्वाङ्गं मलयजगन्धवन्द्यमानं किं भूयो निटिलतटे पटीरचर्चा। संजाता मम धमनी ससूत्रजाला संशीर्णा पुनरुपवीतसूत्रतः किम्॥
सन्दर्भाः
वर्गः:जीवतव्यक्तयः वर्गः:१९८२ जननम्
पञ्चाङ्गम्
तिथिवारकरणयोगनक्षत्राणि पञ्चाङ्गानि भवन्ति। अस्मिन् भारतदेशे हैन्दवाः वेशेषतया शुभाशुभकार्येषु पञ्चाङ्गानाम् उपयोगं कुर्वन्ति। तिथेश्च श्रियमाप्नोति वारादायुष्यवर्धनम्। नक्षत्रात् हरते पापं योगात् रोगनिवारणम् ।। करणात् कार्यसिद्धिः स्यात् पञ्चाङ्गफलमुत्तमम्। एतेषां श्रवणान्नित्यं गङ्गास्नानफलं भवेत् ।। प्रतिनित्यम् एतेषां श्रवणेन गङ्गास्नानफलं लभ्यते इति पूर्विकाणां विद्वत्तल्लजानाम् आशयः। प्रत्येकस्य अङ्गस्य श्रवणेन कानि कानि फलानि लभ्यन्ते इत्यपि अस्मिन् श्लोके वर्णितं दृश्यते। तिथेः श्रवणेन श्रियमाप्नोति। वारात् आयुष्यवर्धनं भवति। नक्षत्रात् पापं हरति । योगात् रोगनिवारणं भवति। करणात् कार्यसिद्धिः भवति। एवं पञ्चाङ्गानां श्रवणेन उत्तमोत्तमफलानि लभ्यन्ते।
तिथिः
प्रतिपच्च द्वितीया च तृतीया च चतुर्थिका। पञ्चमी च तथा षष्ठी सप्तमी चाष्टमी तथा॥१॥ नवमी सा तिथिः प्रोक्ता दशम्यैकादशी तथा। द्वादशी च तथा प्रोक्ता तथा चैव त्रयोदशी॥२॥ चतुर्दशी पूर्णिमा चाप्यमावास्या तिथयः षोडशस्मृताः। १.प्रतिपत् २. द्वितीया,३. तृतीया, ४. चतुर्थी, ५.पञ्चमी, ६.षष्ठी, ७.सप्तमी, ८.अष्टमी, ९.नवमी, १०.दशमी, ११.एकादशी, १२.द्वादशी, १३.त्रयोदशी, १४.चतुर्दशी, १५.पूर्णिमा, १६.अमावास्या इति षोडशस्मृताः तिथयः।
वासरः
भानुश्च सोमवारश्च मङ्गलो बुधसंज्ञकः। बृहस्पतिश्शुक्रशनी सप्तवाराः प्रकीर्तिताः॥ १.भानुवासरः, २.सोमवासरः, ३.मङ्गलवासरः, ४.बुधवासरः, ५.गुरुवासरः, ६.शुक्रवासरः, ७.शनिवासरः इति सप्तवासराः सन्ति।
नक्षत्रम्
अश्विनी भरणी चैव। कृत्तिका रोहिणी तथा॥१॥ मृगशीर्षा च आरिद्रा तथैव च पुनर्वसु। पुष्यम्याश्लेषपितृभं फल्गुनीजोत्तरा तथा॥२॥ हस्त-चित्त-स्वातिभं च विशाखाभिदमेव च। अनूराधा-ज्येष्ठ-मूल-पूर्वाषाढस्तथैव च॥३॥ उत्तराषाढ-विष्णुश्च धनिष्ठा शततारकम्। पूर्वाभाद्रोत्तराभाद्र रेवती ऋक्षमेव च॥४॥ १.अश्विनी, २.भरणी, ३.कृत्तिका, ४.रोहिणी ५.मृगशीर्षा, ६.आद्रा, ७.पुनर्वसू, ८. पुष्यः, ९.आश्लेषा, १०. मघा, ११.पूर्वफल्गुनी, १२.उत्तरफल्गुनी, १३.हस्ता, १४.चित्रा, १५.स्वाती, १६.विशाखा, १७.अनुराधा, १८.ज्येष्ठा १९.मूला, २०.पूर्वाषाढा, २१.उत्तराषाढा, २२.श्रवणा, २३.धनिष्ठा, २४.शततारा, २५.पूर्वाभाद्रा, २६.उत्तराभाद्रा, २७.रेवती इति २७ नक्षत्राणि भवन्ति।
योगः
विष्कम्भः प्रीतिरायुष्मान् सौभाग्यश्शोभनस्तथा। अतिगण्डः सुकर्मा च धृतिः शूलस्तथैव च॥१॥ गण्डो वृद्धिः धृवश्चैव व्याघातो हर्षणस्तथा। वज्रसिद्धिव्यतीपाताः वरीयान् परिघश्शिवः॥२॥ सिद्धः साद्ध्यः शुभः शुक्लः ब्रह्म ऐन्द्रश्च वैधृतिः । एते योगास्तु विज्ञेयाः सप्तविंशतिसंख्यकाः॥३॥ १.विष्कम्भः, २.प्रीतिः, ३.आयुष्मान्, ४.सौभाग्यः, ५.शोभनः, ६.अतिगण्डः, ७.सुकर्मा, ८.धृतिः, ९.शूलः, १०.गण्डः, ११.वृद्धिः, १२.धृवः, १३.व्याघातः, १४.हर्षणः, १५.वज्रः, १६.सिद्धिः, १७.व्यतीपातः, १८.वरीयान्, १९.परिघः, २०.शिवः, २१.सिद्धः २२.साद्ध्यः २३.शुभः, २४.शुक्लः, २५.ब्रह्मा, २६.ऐन्द्रः, २७.वैधृतिः इत्येते २७ योगाः विज्ञेयाः भवन्ति।
करणः
बवश्च बालवश्चैव तैतिलो गरजो वणिक्। भद्रश्च शकुनिश्चैव चतुष्पान्नागवांस्तथा॥१॥ किंस्तुघ्नमितिचैवोक्ता करणैकादशस्मृताः ॥२॥ १.बवः, २.बालवः, ३.तैतिलः, ४.कौलवः, ५.गरजः, ६.वणिक्, ७.भद्रः, ८.शकुनिः ९.चतुष्पात्, १०.नागवान्, ११.किंस्तुघ्नम् इति ११ करणाः सन्ति।
वर्गः:ज्योतिषशास्त्रम् वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
शौचम्
पावित्र्यसंकल्पनायां शुचितायाः महत्त्वं वादातीतम् । आरोग्यदृष्ट्या रोगजन्तूनां निवारणार्थं जलेन मृत्तिकया वा इन्द्रियाणां प्रक्षालनं सावधानेन मनसा कुर्वन्ति स्म अस्माकं पूर्वजाः । अतिथिसत्कारविधौ प्रवासपरत्वात् पांसुबहुलगात्रस्य अतिथेः पादप्रक्षालनं नाम महत्त्वसंयुतः विधिः इति कृत्वा विस्तरशः उपवर्णितः शास्त्रेषु । तथा केवलं शरीरशुध्द्या न ते आत्मानं कृतार्थान् अमन्यन्त । अपि तु मनसः शुध्दिः, बुध्देर्वा शुध्दिः अपि तेषाम् अभिमता आसीत् । तत्रोक्तं मनुना (५-१०९)- आधुनिके अर्थप्रधाने युगे भ्रष्टाचारः प्रामुख्येन धनसम्बन्धितेषु व्यवहारेषु एव दृष्टिगोचरो भवति । सार्वजनिकसंस्थासु अर्थविभागप्रमुखेन निष्कलङ्कचरित्रेण भाव्यम् इति सर्वैः अपेक्ष्यते । मनुनापि अस्मिन् विषये आग्रहपूर्वकम् एतादृशी शुचिता उपदिष्टा । तत्रोक्तम् (५-१०६)- शौचप्रकरणे एव स्पृश्यास्पृश्यविचारः अपि अन्तर्भूतः अस्ति । स्नानानन्तरं धौतवस्त्रं कौशेयं वा परिधाय यदा कोऽपि देवप्रतिमापूजार्थं सिध्दो भवति तदा स्वपुत्रपौत्रादिकानाम् अपि स्पर्शं शुचितारक्षणाय परिहरति । मासिकधर्मं पालयन्तीं रजस्वलां स्त्रियं दिनत्रयपर्यन्तं वैद्यकशास्त्रानुसारेणा अस्पृश्यां मन्यन्ते कुटुम्बिनः । जन्ममरणादिसमयेऽपि शास्त्रानुसारं दशदिनपर्यन्तं जननाशौचं मरणाशौचं च प्रतिपालयन्ति स्म कुटुम्बिनः । कीदृशः कुटुम्बसदस्यः कीदृशम् अशौचं पालयेद् इत्यादिविषये विस्तरशः नियमाः उपदिष्टाः शौचाशौचपालने आग्रहशीलैः पूर्वजैः । अति सर्वत्र वर्जयेत् इति नीतिवचनम् अनादृत्य सारासारविवेकहीनः अदूरदृष्टिः कश्चित् व्यवहारः यदा औचित्यसीमाम् उल्लङ्घयति तदा स व्यवहारः समाजविघातकः संजायते । अद्ययावत् हिन्दुसमाजे अतिशूद्रसम्बन्धे प्रचलितः स्पृश्यास्पृश्यविचारः कदा वा कथं प्रारब्धः इति न सुस्पष्टम् । अतिशूद्रस्य च्छायापि परिहर्तव्या इति आसीत् शुचितादक्षाणां धारणा । अनेन अमानवीयेन व्यवहारेण गौरवशाली इति मान्यतां प्राप्तः अयं हिन्दुसमाजः कथं कलङ्कितः तथा भेदभावनाभिः जर्जरितः सन् दुर्बलताम् आपन्नः इति न परोक्षं प्रेक्षावताम् । भगवत्कृपया हिन्दुहितदक्षया विश्व –हिन्दु –परिषदा उडुपीनगरे सम्पन्ने परिषदः अधिवेशने सर्वसम्प्रदायप्रमुखैः धर्माचार्यैः प्रस्तावोऽयं पारितः यद् शास्त्रेषु अस्पृश्यतायाः कोऽपि आधारः नास्ति । ‘हिन्दवः सोदराः सर्वे न हिन्दुः पतितो भवेत्’ इति सर्वैः एकमुखेन उद्घोषितम् । अत्र केवलं शास्त्राद् रुढिर्बलियसी इति वचनं प्रमाणं मत्वा जनेषु इयं कुप्रथा प्रचलिता इति प्रतीयते । तत्रापि अपवादः अयम् अनुमोद्यते यत् ‘तीर्थयात्राप्रसङ्गेषु स्पृष्टास्पृष्टिर्न विद्यते’ इति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:सामाजिकगुणाः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
२ मई
२ मई-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकद्वाविंशततितमं (१२२) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकत्रयोविंशतितमं (१२३) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २४३ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:मई वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
शिंजियांग
चित्रपाठ्यम्=करकुल सरोवरे पर्वत मुजताघ अटा|लघुचित्रम्|200x200अणवः|करकुल सरोवरे पर्वत मुजताघ अटा चित्रपाठ्यम्=उयघुर बालिकाः|लघुचित्रम्|उयघुर बालिकाः शिंजियाङ्ग चीनदेशस्य स्वायत्तप्रदेशः अस्ति । मङ्गोलिया, रास्या,कजाखस्थान, किर्गिस्थान, ताजिकिस्तान, अफगानिस्तान, पाकिस्तान, भारतदेशः च देशैः सह सिन्जियाङ्ग-देशस्य सीमा अस्ति ।
जातीयसमूहाः
झिन्जियाङ्गस्य मुस्लिम-तुर्क-जनाः उइघुर्-जनाः, कजाख-जनाः, किर्गिज्-जनाः, तातार-जनाः, उज्बेक्-जनाः च सन्ति ।
चार्ल्स् -अगस्टीन् डि कूलुम्ब
(कालः - १७३६ तः १८०६)
अयं कूलण्ट् चार्ल्स् अगस्टीन् डि (Charles-Augustin de Coulomb) प्रख्यातः भौतविज्ञानी ।
कोषि अगस्टीन् लूयी
(कालः - १७८९ तः १८५७)
अयं कोषि अगस्टीन् लूयी (Augustin-Louis Cauchy) प्रसिद्धः भौतविज्ञानी तथा जणितज्ञः च ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
गढवालविभागः
उत्तराखण्डराज्यं भौगोलिकदृष्ट्या द्विधा विभक्तम् अस्ति । अस्मिन् राज्ये १३ मण्डलानि सन्ति ।
गढवालविभागे एतानि मण्डलानि सन्ति ।
वर्गः:उत्तराखण्डराज्यम् वर्गः:उत्तराखण्डसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
आदित्यहृदयम्
आदित्यहृदयम् एकम् पुरातनम् स्तोत्रम् अस्ति। एष: रामायणस्य युद्ध कान्दे अभवत्। एतस्मिन् समये यदा रामः रावणं दृष्टवान्, स: अचिन्तयेत्। तदा अगस्त्यमुनिम् तत्र देवैः सह आगतः। स: रामम् सूर्य देवस्य माहत्वम् अविव्रौनुत:।
तस्य त्रिंशत् श्लोकाः सन्ति। स्तोत्रं सूर्यस्य शक्तयः अपि सूर्यपूजायाः लाभान् व्याख्यायते। हिन्दुभि: आदित्यहृदयम् अतीव पवित्रम् हिदुभि: इति मन्यते। ते सूर्यं गायित्वा पूजयन्ति।
शुर्य: हिन्दुभि: प्रत्यक्षदैवम् इति मन्यति। अतः स पूज्यते।
तस्य श्लोकाः
ततो युद्धपरिश्रान्तं समरे चिन्तया स्थितम्।
रावणं चाग्रतो दृष्टवा युद्धाय समुपस्थितम् ।।1।।
दैवतैश्च समागम्य द्रष्टुमभ्यागतो रणम्।
उपगम्याब्रवीद् राममगरत्यो भगवांस्तदा ।।2।।
राम राम महाबाहो श्रृणु गुह्यं सनातनम्।
आदित्यहृदयं पुण्यं सर्वशत्रुविनाशनम्।
जयावहं जपं नित्यमक्षयं परमं शिवम् ।।4।।
सर्वमंगलमांगल्यं सर्वपापप्रणाशनम्।
चिन्ताशोकप्रशमन- मायुर्वर्धन-मुत्तमम् ।।5।।
रश्मिमन्तं समुद्यन्तं देवासुरनमस्कृतम्।
पूजयस्व विवस्वन्तं भास्करं भुवनेश्वरम् ।।6।।
सर्वदेवात्मको ह्येष तेजस्वी रश्मिभावनः।
एष देवासुरगणाँल्लोकान् पाति गभस्तिभिः ।।7।।
एष ब्रह्मा च विष्णुश्च शिवः स्कन्दः प्रजापतिः।
पितरो वसवः साध्या अश्विनौ मरुतो मनुः।
वायुर्वन्हिः प्रजाः प्राण ऋतुकर्ता प्रभाकरः ।।9।।
आदित्यः सविता सूर्यः खगः पूषा गभस्तिमान्।
सुवर्णसदृशो भानुर्हिरण्यरेता दिवाकरः ।।10।।
हरिदश्वः सहस्रार्चिः सप्तसप्तिर्मरीचिमान्।
तिमिरोन्मथनः शम्भुस्त्वष्टा मार्तण्डकोंऽशुमान् ।।11।।
हिरण्यगर्भः शिशिरःस्तपनोऽहस्कारो रविः।
अग्निगर्भोऽदितेः पुत्रः शंखः शिशिरनाशनः ।।12।।
व्योमनाथस्तमोभेदी ऋम्यजुःसामपारगः।
घनवृष्टिरपां मित्रो विन्ध्यवीथीप्लवंगमः ।।13।।
आतपी मण्डली मृत्युः पिंगलः सर्वतापनः।
कविर्विश्वो महातेजा रक्तः सर्वभवोद्भवः ।।14।।
नक्षत्रग्रहताराणामधिपो विश्वभावनः।
तेजसामपि तेजस्वी द्वादशात्मन् नमोऽस्तु ते ।।15।।
नमः पूर्वाय गिरये पश्चिमायाद्रये नमः।
ज्योतिर्गणानां पतये दिनाधिपतये नमः ।।16।।
जयाय जयभद्राय हर्यश्वाय नमो नमः।
नमो नमः सहस्रांशो आदित्याय नमो नमः ।।17।।
नम उग्राय वीराय सारंगाय नमो नमः।
नमः पद्मप्रबोधाय प्रचण्डाय नमोऽस्तु ते ।।18।।
ब्रह्मेशानाच्युतेशाय सुरायादित्यवर्चसे ।
भास्वते सर्वभक्षाय रौद्राय वपुषे नमः ।।19।।
तमोघ्नाय हिमघ्नाय शत्रुघ्नायामितात्मने।
कृतघ्नघ्नाय देवाय ज्योतिषां पतये नमः ।।20।।
तप्तचामीकराभाय हरये विश्वकर्मणे।
नमस्तमोऽभिनिघ्नाय रुचये लोकसाक्षिणे ।।21।।
पायत्येष तपत्येष वर्षत्येष गभस्तिभिः ।।22।।
एष सुप्तेषु जागर्ति भूतेषु परिनिष्ठितः।
एष चैवाग्निहोत्रं च फलं चैवाग्निहोत्रिणाम् ।।23।।
देवाश्च क्रतवश्चैव क्रतूनां फलमेव च।
एनमापत्सु कृच्छ्रेषु कान्तारेषु भयेषु च।
कीर्तयन् पुरुषः कश्चिन्नावसीदति राघव ।।25।।
पूजयस्वैनमेकाग्रो देवदेवं जगत्पतिम्।
एतत् त्रिगुणितं जप्तवा युद्धेषु विजयिष्यति ।।26।।
अस्मिन् क्षणे महाबाहो रावणं त्वं जहिष्यसि।
एवमुक्त्वा ततोऽगस्त्यो जगाम स यथागतम् ।।27।।
आदित्यं प्रेक्ष्य जप्त्वेदं परं हर्षमवाप्तवान्।
त्रिराचम्य शुचिर्भूत्वा धनुरादाय वीर्यवान् ।।29।।
रावणं प्रेक्ष्य हृष्टात्मा जयार्थ समुपागमत्।
सर्वयत्नेन महता वृतस्तस्य वधेऽभवत् ।।30।।
भाव:
मुनिः रामं स्तोत्रं उपदिश्यम् कृत्वा। आदित्यह्रुदयं प्रयुज्य सूर्यं पूजयितुं वदति। ततः स गत्वा रामः सूर्यं पूजयति। आदित्यः रामं आशीर्वादं दत्व अपि "वच:" इति अवदत्। ततः रमा युद्धं गत्वा। स रणे रावणं हतवान् |
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:स्तोत्रकाव्यानि
ग्यास्पर्डड्-गुस्ताव डि कोरियोलिस्
(कालः - १७९२ तः १८४३)
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
३ मई
३ मई-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकत्रयोविंशतितमं (१२३) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकचतुर्विंशतितमं (१२४) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २४२ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:मई वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
४ मई
४ मई-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकचतुर्विंशतितमं (१२४) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकपञ्चविंशतितमं (१२५) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २४१ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:मई वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
प्रश्नशास्त्रम्(ज्योतिषम्)
।।ज्योतिश्शास्त्रे प्रश्नभागः।।
तस्मिन्ननिश्चिते चक्रं विलिख्यास्मिन् सुपूजिते । प्रष्टा स्वर्णेन यं राशिं स्पृशेदारूठ एव सः ।। इति ।।
उपसंहारः स्वर्णारूढप्रश्नः, ताम्बूलप्रश्नः, अष्टमङ्गलप्रश्नः, इत्यादिप्रश्नवैविध्यं आधारीकृत्य सामान्यतः विषयाः निरूपिताः। शास्त्रेषु एतदतिरिच्य अनेके प्रश्नविषयाः निरूपिताः चेदपि विशेषतः प्रश्नमार्गः इति ग्रन्थमवलंब्य प्रधानांशान् स्वीकृत्य शोधपत्रमिदं समर्प्यते।
इरि शम्
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:ज्योतिषशास्त्रम्
एड्डिङ्गटन् सर् अर्थर् स्ट्यान्ले
(कालः - १८२२ तः १९४४)
अयम् एड्डिङ्गटन् सर् अर्थर् स्ट्यान्ले (Eddingtun Sir Arthur Stanley) प्रख्यातः खगोलशास्त्रज्ञः ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
चमोली गोपेश्वरम्
उत्तराखण्डराज्ये किञ्चनमण्डलम् अस्ति चमोलीमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति गोपेश्वरनगरम् ।
वर्गः:उत्तराखण्डस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:उत्तराखण्डसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
५ मई
५ मई-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकपञ्चविंशतितमं (१२५) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकषड्विंशतिततं (१२६) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २४० दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:मई वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
६ मई
६ मई-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकषड्विंशतिततं (१२६) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकसप्तविंशतितमं (१२७) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २३९ दिनानि अवशिष्टानि ।
द्वैतदर्शनम्
200px|thumb|मध्वसिद्धान्तस्य प्रवर्तकः मध्वाचार्यः
त्रिषु वेदान्तेषु मध्वसिद्धान्तः अन्यतमः अस्ति । द्वैतपदस्य भेदः इत्यर्थः । अस्य मतस्य “ब्रह्मसम्प्रदायः” इत्यपि व्यवहारोऽस्ति । अस्य सिद्धान्तस्य प्रतिपादकः मध्वाचार्यः । मध्वाचार्यस्य अपरं नाम "पूर्णप्रज्ञः" इति । एवमेव "आनन्दतीर्थः" इत्यपि प्रसिद्धिरस्य । यद्यपि जीवेश्वरयोः भेदं सांख्याः, नैय्यायिकाः, वैशेषिकाः, जैमिनीयादयः अङ्गीकुर्वन्ति तथापि अस्य सिद्धान्तस्यैव द्वैतदर्शनमिति नाम प्रसिद्धम् अस्ति । अस्मिन् दर्शने परमात्मा, जीवात्मा, जडस्य च परस्परं भेदः निरूपितः अस्ति । स्वतन्त्रास्वतन्त्रेति द्वे तत्त्वे वर्तेते । तयोः तत्त्वयोः निरूपणे एव रतम् इदं शास्त्रम् । अतः अस्यैव दर्शनस्य द्वैतदर्शनम् इति विचक्षणाः अभिप्रयन्ति । तत्त्वप्रतिपादकः श्लोकः,
दर्शनविकासः
वेदाः चत्वाराः । ऋग्वेदः, यजुर्वेदः, सामवेदः, अथर्वश्च । एतेषु चतुर्षु संहितासु तत्र तत्र विद्यमानान् विष्णोः सम्बन्धितान् उल्लेखान्, जगतः सत्यत्त्व-उल्लेखान् च उद्धृत्य प्रधानतया विचारितम् अस्मिन् दर्शने । उपनिषद्ब्राह्मणारण्यकेषु अपि उल्लेखाः उपलभ्यन्ते । एतेषु सर्वेषु पञ्चभेदानां विषये स्पष्टोल्लेखाः लभ्यन्ते पञ्चभेदाः प्रतिपाद्यन्ते च इति द्वैतीनां दार्शनिकानाम् अभिप्रायः। वेद-पञ्चरात्राणाम् आधारेण परब्रह्म नारायणः, वासुदेवः, सङ्कर्षणः, प्रद्युम्नः, अनिरुद्धः इत्यादीनि रूपाणि सृष्टिस्थितिलयादिकं कुर्वन्ति इति प्रतिपादितम् अस्मिन् दर्शने । भागवतपुराणे निरूपितो धर्मः एव द्वैतदर्शनस्य सारभूतः । पञ्चरात्रागमे उक्ताः उल्लेखाः प्रमाणीभूताः । अस्य कर्ता नारायणस्य अवतारभूतः इति । अत्र प्रमाणानि अपि दत्तानि,
एवं पुराणानि इतिहासाश्च वेदार्थान् एव प्रतिपादयन्ति । श्रुतेरिवार्थं स्मृतिरन्वगच्छत् इत्यादीनि वाक्यानि अपि अनुमोदयन्ति । अतः पुराणादीनि दर्शनविकासकानि भवन्ति । तानि निश्चितसिद्धान्तान् निरूपयन्ति । प्रमाणश्लोकः विद्यते । तद्यथा, अस्मिन् दर्शने जीवैः प्राप्यमाणायां मोक्षस्थितौ साम्यता नास्ति । जीवेश्वरयोः स्वामिभृत्यभावः अस्ति । "दासोऽहं" इति कृतभावोपासनेन मोक्षेऽपि दासस्वामिभावः एव भवति । जीवब्रह्मणोः शरीरशरीरिभावः, नियम्य नियामकभावः च अस्ति । सात्विकः, राजसः, तामसादिभेदेन त्रिविधाः जीवाः । एतेषु सात्विकैः जीवैः एव मोक्षः प्राप्यते । राजसजीवानां नित्यनरकः। तामसानाम् अन्धन्तमरूपनित्यनरकस्य प्राप्तिः भवति ।
इतिहासः
अस्य द्वैतदर्शनस्य प्रवर्तकः श्रीमध्वाचार्यः । श्रुति-स्मृति-इतिहास-पुराण-उपनिषत्-गीतासु विद्यमानान् द्वैतमतस्थापनार्थम् अनुकूलान् अंशान् परिगृह्य युक्त्या एतेषां याथार्थ्यं च निर्धार्य मध्वाचार्यः द्वैतदर्शनस्थापनं कृतवान् । अस्यानन्तरं टीकाचार्यः इत्येव प्रसिद्धः श्रीजयतीर्थः मध्वाचार्येण रचितानां ग्रन्थानां व्याख्यानम् अकरोत् । टीकाचार्यः स्वतन्त्रतया अपि ग्रन्थान् रचितवान् अस्ति । श्रीव्यासतीर्थः स्वद्वैतदर्शनस्य महतीं प्रपञ्चितवान् अस्ति । वादिराजः स्वप्रौढभाषया, उत्तमदृष्टान्तैः च द्वैतदर्शनस्य माहात्म्यं निरूपितवान् अस्ति । विजयेन्द्रः नैकान् वादग्रन्थान् रचितवान् अस्ति । राघवेन्द्रतीर्थः, रघूत्तमतीर्थः, विजयध्वजतीर्थः, सुधीन्द्रतीर्थः, सत्यधर्मतीर्थः, रघुनाथतीर्थः, जगन्नाथतीर्थः, सुमतीन्द्रतीर्थः, यादवार्यतीर्थः, बिदरहळ्ळि श्रीनिवासाचार्यः च नैके यतयः गृहस्थाः च द्वैतदर्शनस्य विफुलसेवां कृतवन्तः । श्रीमध्वाचार्यः (क्रि.श. १२३८ - १३१७) द्वैतदर्शनस्य प्रवर्तकः । अस्य कालात् पूर्वमपि द्वैतदर्शनम् आसीत् । नैके यतयः पालिताः इति । मध्वाचार्याय अच्युतप्रेक्षतीर्थः सान्यासदीक्षां दत्तवान् । अस्य पुरुषोत्तमतीर्थः इत्यपि नाम अस्ति । एषः अद्वैतदर्शनस्य निष्ठः आसीत् । दीक्षायाः अनन्तरं गुरुः प्रप्रथमतया विमुक्तात्मेन रचितं इष्टसिद्धिनामकं ग्रन्थं प्रवचनाय मध्वाचार्यं सूचितवान् आसीत् । अनेन ज्ञायते यत् द्वैतदर्शनस्य साम्प्रदायिकग्रन्थः नासीत् इति । अस्य दर्शनस्य स्थापने वेदव्यासस्यैव प्रेरणा, सः एव मम गुरुः च इत्यपि मध्वाचार्यः स्वयमेव उक्तवान् अस्ति ।
सावित्री (अभिनेत्री) ९.
दशकत्रयस्य कार्यक्षेत्रे सावित्री २५० तः अधिकेषु चलच्चित्रेषु अभिनयम् अकरोत् । तस्याः प्रथमा महत्त्वपूर्णा भूमिका १९५२ तमे वर्षे पेल्ली चेसी चोडू इति चलच्चित्रे आसीत् । पश्चात् सा देवदसु (१९५३) इत्यादिषु सफलेषु उद्यमषु अभिनयम् अकरोत् यत् भारतस्य अन्तर्राष्ट्रीयचलच्चित्रमहोत्सवे विशेषं उल्लेखं प्राप्तवान्,डोङ्गा रामुडु (१९५५), मायाबाजार (१९५७), तथा च नर्तनासाला (१९६३), आफ्रो-एशियाई चलच्चित्रमहोत्सवे प्रदर्शितः जकार्तानगरे । मिस्म्म्मा (१९५५), अर्धङ्गी (१९५५), थोडी कोडल्लु (१९५७), मंगल्य बालम (१९५९), आराधना (१९६२), गुण्डम्मा कथा (१९६२), डाक्टर चक्रवर्ती (१९६४), सुमंगली (१९६५) इत्यादिषु कृतीषु अपि सा अभिनयम् अकरोत् ।, तथा देवता (1965)।
सावित्री निर्धनानाम् प्रति दयालुतायाः, दानस्य, उदारतायाः च कृते अपि प्रसिद्धा आसीत् । भारतस्य ३० तमे अन्तर्राष्ट्रीयचलच्चित्रमहोत्सवे, "Woman in Cinema" इति विभागे १९९९ तमे वर्षे "A Moon Among Stars" इति सम्मानं प्राप्तवती ।सावित्रीयाः जीवनाधारितस्य २०१८ तमस्य वर्षस्य जीवनीचलच्चित्रस्य महानती इत्यस्य २०१८ तमस्य वर्षस्य भारतीये "Equality in Cinema Award" इति पुरस्कारः प्राप्तः मेलबर्न्-नगरस्य चलच्चित्रमहोत्सवः ।
द्वैतदर्शनम्
मध्वाचार्यस्य ग्रन्थाः
मध्वाचार्यस्य प्रणीताः सप्तत्रिंशत् (३७) ग्रन्थाः अधो निर्दिष्टाः
सावित्री (अभिनेत्री) ९.
वर्तमान आन्ध्रप्रदेशस्य गुण्टूर्मण्डलस्य चिर्रावुरुनगरे तेलुगुभाषिपरिवारे १९३७ तमे वर्षे डिसेम्बर्-मासस्य ६ दिनाङ्के जन्म प्राप्नोत् ।तस्याः मातापितरौ निसङ्करसुभद्रम्मा गुरवय्या च आस्ताम् ।उभौ कपुजातीयौ आस्ताम् । तस्याः पिता षड्मासवयसि मृतः, तदनन्तरं तस्याः माता सावित्रीं, अग्रजं मारुतिं च मातुलस्य, मातुलस्य च सह निवासार्थं नीतवती । तस्याः मातुलः कोम्मारेड्डी वेङ्कटरमैया नृत्यप्रतिभां दर्शयितुं आरब्धा तदा तस्याः कक्षासु नामाङ्कनं कृतवान् ।
द्वैतदर्शनम्
सारः
अस्य सिद्धान्तस्य सारः (प्रमेयसारः) एकस्मिन् श्लोके निरूपितम् अस्ति । तद्यथा,