cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
3.3 तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिः
सम्बद्धाः लेखाः
पतञ्जलिः
3.4 त्रयमेकत्र संयमः
सम्बद्धाः लेखाः
अष्टाङ्गयोगः
3.3 तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिः
सम्बद्धाः लेखाः
अष्टाङ्गयोगः
3.4 त्रयमेकत्र संयमः
सम्बद्धाः लेखाः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
3.3 तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिः
सम्बद्धाः लेखाः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
3.4 त्रयमेकत्र संयमः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
3.3 तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
3.4 त्रयमेकत्र संयमः
अधिकवाचनाय
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
3.3 तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिः
अधिकवाचनाय
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
3.4 त्रयमेकत्र संयमः
अधिकवाचनाय
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
3.3 तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिः
अधिकवाचनाय
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:विभूतिपादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
3.4 त्रयमेकत्र संयमः
अधिकवाचनाय
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:विभूतिपादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
ब्राह्मीकषायम्
thumb|right|200px|ब्राह्मीपत्राणि
ब्राह्मीपत्रैः निर्मितं कषायम् एव ब्राह्मीकषायम् । एषा ब्राह्मी आङ्ग्लभाषायां Centella asiatica इति वदन्ति ।
अस्य ब्राह्मीकषायस्य निर्माणम्
ब्राह्मीपत्राणि सम्यक् कुट्टनीयम् । अनन्तरं चषपकपरिमिते जले तत् संयोज्य सम्यक् क्वथनीयम् । जलम् अर्धचषकमितं यावत् भवेत् तावत् क्वथनीयम् । क्वथनावसरे यदि अपेक्ष्यते तर्हि तत्र गुडं योजयितुं शक्यते । तदनन्तरं शोधनं करणीयम् । तथैव अथवा तस्मिन् शोधिते कषाये दुग्धं योजयित्वा तदा तदा किञ्चित् किञ्चित् पातुं शक्यते ।
वर्गः:पेयानि वर्गः:कषायम् वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
शाकुन्तलमहाकाव्यम्
महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा महाभागेन २००२ तमे वैक्रमाब्दे त्रयमासावधौ एव रचितस्य शाकुन्तलमहाकाव्यस्य नेपाली साहित्ये महत्त्वपूर्णस्थानं वर्तते । पञ्चविंशति सर्गात्मकं इदं महाकाव्यं महाकवेः लक्ष्मीप्रसादस्य प्रथममहाकाव्यम् । पाैराणिक कथायामाधारितं एतन्माहाकाव्यं श्रृङ्गारकरुणरसे अाप्लाविताेऽस्ति । काव्याेद्देश्यविषये प्रथमसर्गस्य पञ्चमश्लाेके महाकवेः एतत् स्पष्टाेक्तिः दृश्यते -
कान्तिः
बन्धस्यात्युज्जवलत्वं कान्तिरुच्यते । विमलविचित्रायतवर्णावृत्तिमृदुलावचनरचना कान्तिरिति नरसभूपालीयकर्तुराशयः । दण्डी लौकिकार्थाश्रयणत्वं कान्तिरित्यवोचत् । अस्याः अभावे काव्यं पुराणचित्रस्थानीयं भवेत् । यथा –
शाकुन्तलमहाकाव्यम्
आचार्य जगन्नाथः वदति यद्रमणीयार्थप्रतिपादकः शब्दः काव्यम् । महाकवि लक्ष्मीप्रसादः जगन्नाथस्य काव्यपरिभाषामनुसरति स्म ।
कान्तिः
‎
शाकुन्तलमहाकाव्यम्
नेपाली साहित्याकाशे असङ्ख्याः कवयः वर्तन्ते इति जानीमः । तेषु प्रसिद्धः देवकाेटेत्युपनामधारी महाकवि लक्ष्मीप्रसादोस्ति । रससिद्धस्य अस्य महाकवेः महिमा एतदीय काव्यैः एव ज्ञायते । सः निबन्धकारेष्वपि अग्रणी ।
कान्तिः
वर्गः:काव्यगुणाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
शाकुन्तलमहाकाव्यम्
बाह्यसम्पर्कः
शाकुन्तल महाकाव्य
इ पुस्तकालय वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:नेपालदेशस्य जनाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
केन्द्रीयविद्यालयसङ्घटनम् (KVS)
केन्द्रीयविद्यालयसङ्घटनम् (KVS) भारतस्य एकं प्रमुखं सङ्घटनमस्ति एतत् । केन्द्रीयविद्यालयनाम्ना देशविदेशेषु  च कार्यं करोति ।  इदानीं १०८५ विद्यालयाः सन्ति । विद्यालयेषु (यथा ३१-३-२०११ स्थित्यनुसारम्) १०,५८,४५० छात्राः पठन्तः सन्ति । ४९,२८६ कर्मचारिणः कार्यं कुर्वन्तः सन्ति । अस्य स्थापनकालः १९६५ वर्षस्य डिसेम्बर्मासः ।
लक्ष्यम्
बालानां शैक्षिकश्रेष्ठतायाः, भारतीयभावनायाः, राष्ट्रियैकताभावनायाः, तथा व्यक्तित्वविकासस्य भावनायाःविकासः एव अस्य लक्ष्यम् । अत्र प्राथमिकः माध्यमिकः उच्चमाध्यमिकः इति स्तरत्रये विद्याभ्यासः भवति । विशेषतः ये केन्द्रसर्वकारे उद्योगं कुर्वन्ति, रक्षणाकार्ये ये निरताः तेषाम् अपत्यानां कृते एताः विद्यालयाः स्थापिताः सन्ति । अस्य प्रधानः कार्यालयः नवदेहल्यां वर्तते । अस्य क्षेत्रीयकार्यालयाः देशस्य विभिन्नभागेषु वर्तन्ते ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:भारतस्य विद्यालयाः‎ वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सुनीता विलियम्स्
सुनीता विलियम्स्(सुनीता विलियम्स्, sunita williams) कल्पनायाः अभावम् अपाकरोत् ।१९६९ तमे वर्षे भारते महात्मनः जन्मशताब्दिवर्षस्य उत्सवः आयोजितः आसीत् । तस्मिन् वर्षे अमेरिका -देशस्य अवकाशयात्री नील् आर्म्स्ट्रॉङ्ग् इत्ययं चन्द्रं प्रति अगच्छत् । चन्द्रस्य विषये मानवः बहुवर्षेभ्यः कल्पनां करोति स्म । तस्य विषये विशालं साहित्यं प्राप्यते, काव्यानि अपि सन्ति । किन्तु तस्य वास्तविकं ज्ञानं नील् आर्म्स्ट्रॉङ्ग् इत्यनेन प्रदत्तम् । तदानीं सुनीता पञ्चवर्षीया आसीत् । सा चन्द्रयात्रां चलच्चित्रमाध्यमेन दृष्टवती येन तस्याम् अवकाशयात्रायाः बीजारोपणम् अभवत् । सा मूलतः गुजराती अस्ति । २००३ तमस्य वर्षस्य फरवरी-मासस्य प्रथमे (१) दिनाङ्के सम्पूर्णं विश्वं रुदत् आसीत् । अवकाशसंशोधनक्षेत्रे अन्धकारः अभवत् । कोलम्बिया नामकं स्पेस् शटल् टेक्सास् इत्यत्र अवतरणात् प्रागेव अज्वलत् । तत्र भारतस्य प्रथमा महिला अवकाशयात्री कल्पना चावला मृता । अतः भारतं शोकग्रस्तम् आसीत् । पुनः कापि कल्पना भविष्यति इति केनापि न विचारितम् । किन्तु सुनीता कल्पनायाः कार्यं सम्पादयितुम् एव समागता । तया २००६ तमस्य वर्षस्य दिसम्बर-मासे अवकाशयात्रायां १३४ दिनानि १८ घण्टाः अष्टादशघटिकाः १५ पलानि च यापितानि । तस्मात् २९ घण्टाः १७ निमिषं यावत् तया स्पेस् वॉक् अपि कृतम् ।
जन्म परिवारश्च
सुनीतायाः जन्म १९६५ तमस्य वर्षस्य सितम्बर-मासस्य १९ तमे दिनाङ्के अमेरिका -देशस्य ओहियो -राज्यस्य क्लवेलॅण्ड् इत्यत्र अभवत् । सुनीतायाः पिता दीपकभाई पण्ड्या मूलतः सौराष्ट्र -प्रान्तस्य जुनागढमण्डलस्य माङ्गरोळ-ग्रामस्य आसीत् । दीपकभाई इत्यस्य प्राथमिकं शिक्षणं गुजरातराज्यस्य उत्तरभागे स्थिते झुलासण-ग्रामे अभवत् । उच्चशिक्षणम् अहमदाबाद -नगरे सुरत -नगरे च अभवत् । १९५७ तमे वर्षे दीपकभाई इत्यस्य चिकित्साविषयस्य अभ्यासः समाप्तः । अतः अहमदाबाद -नगरे वी.एस चिकित्सालये १ वर्षं यावत् कार्यं कृतम् । अनन्तरम् अधिकम् अभ्यस्तुं सः इङ्ग्लैण्ड -देशं गतवान् । तत्र तेन x-ray तकनिकज्ञया बोनी उर्सलीना इत्यनया सह विवाहः कृतः । ताभ्यां सन्ततित्रयं जातम् । एकः पुत्रः द्वे पुत्री च । तासु सन्ततिषु सुनीता अनुजा आसीत् ।
भारतीयविज्ञानसंस्था (IISc)
thumb|right|संस्थायाः लाञ्छनम् भारतीयविज्ञानसंस्था (Indian Institute of Science) भारतस्य प्रमुखस्नातकोत्तरसंशोधने तथा उच्चशिक्षणे एषा अन्यतमा संस्था वर्तते । भारतीयविज्ञानसंस्था संशोधनालयस्य रूपेण कार्यं करोतु इति जमशेडजी-नुस्सेवञ्जी-टाटामहोदयेन चिन्तितम् । अस्याः स्थापनं १९०९ तमे वर्षे मे मासस्य २७ दिने अभवत् । अत्र ३७ अभियान्त्रिकविभागाः कार्यं कुर्वन्तः सन्ति । २००० अधिकाः छात्राः संशोधनकार्येषु निरताः सन्ति । प्रसक्तविज्ञानपत्रिका (Current Science) अस्याः संशोधनस्य आयस्य कृते प्रथमं स्थानं दत्तवती ।
सुनीता विलियम्स्
बाल्यं
सुनीता बाल्यकालात् एव अत्यन्तं परिश्रमयुता नूतनविषयपठनेच्छुका च आसीत् । सा बाल्यात् एव मातापित्रोः आज्ञां पालयति स्म । तया सरलस्वभावात् शालायाम् अपि बहूनि मित्राणि प्राप्तानि । शिक्षकाः अपि तस्याः गुणान् गायन्ति स्म । भ्रातुः भगिन्योः वयसः अन्तरम् अधिकं नासीत् अतः परस्परं कलहं कुर्वन्ति स्म । पितरौ क्षमतानुसारं तान् पालयतः स्म । सुनीता प्राणि-आधारितानि, शिशु-आधारितानि च चलच्चित्राणि पश्यति स्म । हिंसायुतानि चलच्चित्राणि तु तस्यै कदापि न रोचते स्म । भारतीयसङ्गीतश्रवणे चलच्चित्राणां दर्शने च तस्याः बहुरुचिः आसीत् । अनेन ज्ञायते तया भारतीयसंस्काराः परम्परायामेव प्राप्ताः इति ।
शिक्षणम्
सुनीता गणितविज्ञानविषये निपुणा आसीत् । सुनीता षड्कक्षां यावत् हिल्साइड् एलिमेन्टरी नामिकायां शालायां पठितवती । सप्ततः नवमकक्षां यावत् न्यूमन् जूनियर् हाइ स्कूल् नामिकायां शालायां पठितवती । दशमकक्षातः द्वादशकक्षापर्यन्तं शिक्षण-निधाम हाइ स्कूल् नामिकायां शालायां पठितवती ।
उच्चशिक्षणम्
सा माध्यमिकम् अभ्यासं समाप्य नेवल् अकॅडमी इत्यस्मिन् गन्तुम् इच्छां प्रकटितवती । अमेरिका -देशे नौकाक्षेत्रं प्रतिष्ठायाः साहसस्य च क्षेत्रम् अस्ति । तद् पुरुषैः एव चीयते, महिलाभिः न । वॉशिङ्ग्टन् डी सी इत्यस्य समीपे मेरीलॅण्ड् क्षेत्रे नेवी इत्यस्य उपस्नातकस्य अभ्यासक्रमः चलति स्म । इयं संस्था बहुप्रसिद्धा आसीत्, अतः सुनीता तत्र प्रविष्टा । अपरिपक्वायाः सुनीतायाः नेवल् अभ्यासक्रमात् अथ्लेटिक्-क्रीडासु तरणादि इतरप्रवृत्तिषु च अधिका रुचिः आसीत् । अतः प्रथमे प्रयत्ने सा अनुत्तीर्णा अभवत् । किन्तु परिश्रमेण द्वितीयवारम् उत्तीर्णा अभवत् । १००० विद्यार्थिषु ५० विद्यार्थिनः उत्तीर्णाः अभूवन् । तेषु सुनीतापि एका आसीत् । सुनीतायाः साहसः, एकाग्रता च पुरुषान् अपि लज्जितान् करोति स्म । सा चित्रव्याघ्रवत् स्फूर्तियुता आसीत् । तस्याः एकः उल्लेखः प्रसिद्धोऽस्ति । यू.एस्. नेवी इत्यस्य कमाण्डर् विलियं लूइस् इत्ययं हेन्कर्न् इत्यस्य स्मृतिस्थलस्य समीपे प्रतिवर्षं नेवल् अकॅडमी इत्यस्य वार्षिकोत्सवः आयोज्यते स्म । नेवल् अकॅडमी इत्यस्य परम्परानुसारं विद्यार्थिभिः उन्नतं स्मृतिस्थलम् आरुह्य स्वस्य शिरस्त्रं स्मृतिस्थलस्य शिखरे स्थापनीयम् । यः कोऽपि स्वस्य शिरस्त्रं शिखरे स्थापति तस्य प्रथमवर्षं समाप्तम् इति ज्ञायते । अत्यन्तं कठिनम् इदम् आरोहणं सुनीतया अन्येषाम् अपेक्षया शीघ्रं समापितम् । सुनीता नेवल् अकॅडमी इत्यस्मिन् बी.एस्. शरीरविज्ञानस्य (फिज़िकल सैन्स) पदवीं प्रमाणपत्रं च प्राप्य स्नातकः सन् १९८७ तमे वर्षे युनइटेड् स्टेट् नेवल् अकॅडमी-तः नेवी-ध्वजं प्राप्तवती ।
विवाहः
नेवल् अकॅडमी इत्यस्मिन् माइकल् जे विलियम्स् इति सुनीतायाः सहाध्यायी आसीत् । कालान्तरे सुनीता तेन सह विवाहं कृत्वा सुनीता पण्ड्या विलियम्स् इति नाम्ना विख्याता अभवत् ।
अवकाशयात्रायै प्रथमं सोपानम्
नेवल् परिषदि स्नातकपदवीं प्राप्य स्वभविष्यनिर्माणाय सुनितायै विकल्पत्रयम् आसीत् । (१) नेवी इत्यस्य सर्फेस् इति शाखायां गमनम् । (२) नेवीवायुदले नौकादले गमनम् । (३) नेवी-ड्राईवर् । सा नेवी-ड्राईवर् भवितुम् इच्छति स्म किन्तु प्राप्ताङ्कानां न्यूनतावशात् नेवी-एर् इत्यस्मिन् चिता । कालान्तरे सुनीता नेवी-ड्राईवर् इति पदं प्राप्तवती । सुनीता विमानं चालयितुं बहु आसक्ता आसीत् । १९८९ तमस्य वर्षस्य जुलाई-मासे सुनीतया नेवल-विमानी इति पदं प्राप्तम् । फ्लोरिडा -नगरस्य पनामा इत्यत्र तया समीचीना सेवा कृता । तदानीं नेवी-एर्, नेवी-ड्राईवर् इत्युभयत्र निपुणतावशात् सा व्यावसायिकवृत्तेः अवसरमपि प्राप्नोति स्म । सा हेलिकोप्टर् कोम्बेट सपोर्ट स्क्वोर्डन्-३ इत्यस्मिन् एच्-४६ इत्यस्य अभ्यासं प्राप्तवती । ततः परं वर्जिनिया-नगरस्य नोरकोक् इत्यस्मिन् हेलिकोप्टर् कोम्बेट् सपोर्ट स्क्वोर्डन्-८ इत्यस्मिन् कार्यं कर्तुं गता । ततः परं राता समुद्र, पर्शियन् गल्फ् इत्यस्मिन् च डेझर्ड् शील्ड्, ऑपरेशन प्रोवाइड् कम्फर्ट् इत्येतयोः कृते देशात् बहिर्नियुक्ता । १९९२ तमे वर्षे फ्लोरिडा -नगरस्य ‘मियामी हेरिकेन् एण्ड् यु’ इत्यस्य ‘राहत ऑपरेशन्’ इति कार्येऽपि भागं गृहीतवती । १९९३ तमस्य वर्षस्य जनवरी-मासे युनाइटेड् स्टेट्स् नेवल् टेस्ट् इति विमानचालकशालायां सा चिता । १९९३ तमे वर्षे स्नातकः सन्ती एच-४६ प्रकल्पाध्यक्षा (प्रोजेक्ट् ऑफिसर्) टी-२ इत्यस्य वी-२२ इत्यस्य विमानचालककार्याय (ड्राईवर्) सा चिता । तदनन्तरम् अनुभवयुता सुनीता हेलिकोप्टर्-यानेन क्षेत्रयात्रायै ज्होन्सन् स्पेस् सेन्टर् इत्यत्र गता ।
अवकाशयात्रीत्वेन नासायाम्
अनुस्नातकपदवीं प्राप्य सुनीता नासा इत्यत्र आवेदनं कृतवती । अतः १९९८ तमे वर्षे नासा -संस्था अवकाशकार्यक्रमाय सुनीतायाः चयनम् अकरोत् । तदानीं सा अमेरिका -देशस्य सैपाने इत्यत्र कार्यरता आसीत् । सुनीता पृथक् पृथक् ३० एर्क्राफ्ट् इत्यस्मिन् २३०० घण्टां यावत् उड्डयनस्य अनुभवं प्राप्तवती आसीत् । अवकाश-स्थाने चिते सत्येव नासा इत्यस्य कठोरपरिश्रमस्यापि प्रारम्भः अभवत् । प्रतिदिनम् अवकाशयात्रायाः प्रशिक्षणं ज्ञानं च दीयते स्म । स्पेस् क्राफ्ट् टेक्नोलजी इत्यनेन सह बहूनां विषयाणां तत्र समावेशः भवति स्म । क्षेत्रेऽस्मिन् अनुभवस्याऽपि बहुमहत्त्वम् अस्ति । किन्तु शतके एकवारमेव भवति तादृक्यात्रायाः अनुभवः अपि किं स्यात् ? अवकाशयात्रायां रोमाञ्चितस्वभावापेक्षया गम्भीरतायाः अधिका आवश्यकता भवति । गुरुत्वाकर्षणेन विना वातावरणे शारीरिकप्रक्रिया, निकटवर्तिवातावरणस्य च अनुभवं कृत्वा पृथिव्यामेव अवकाशस्थाः स्मः इति विचारणीयम् । एतादृक्प्रशिक्षणाय रशिया, केनडा, ब्राज़िल्, जापानादि देशेभ्यः निष्णाताः आगच्छन्ति स्म । अवकाशगन्तारः ८ वर्षपर्यन्तं प्रशिक्षणं प्राप्तवन्तः । अयम् अवकाशकार्यक्रमः अमेरिका -देशस्य नासा संस्थायाः आसीत् । किन्तु बौद्धिकं योगदानं सम्पूर्णस्य विश्वस्य आसीत् । अतः अवकाशकार्यक्रमः एकस्य देशस्य न अपि तु सम्पूर्णस्य विश्वस्य आसीत् ।
अवकाशे उड्डयनम्
नासा -संस्थया अष्टवर्षेभ्यः प्रचाल्यमानस्य कठोरपरिश्रमस्य परिणामरूपः अवकाश-उड्डयनस्य दिवसः निश्चितः कृतः । २००६ तमे वर्षे एस्.टी.एस्. यानं ११६ जनानां गणेन सह अन्तरिक्षयात्रायां गतम् । दिसम्बर-मासस्य ११ दिनाङ्के दिनद्वयम् यात्रां कृत्वा सुनीता अन्ताराष्ट्रीय -अन्तरिक्ष-स्थानं (International Space Station) प्राप्तवती । तत् पृथिव्याः भ्रमणकक्षायां भ्रमत् अन्तरिक्षस्थानम् अस्ति । रशिया, जापान, कनेडा, इटाली, यूरोप इत्येतेषां सञ्युक्तप्रयत्नैः तत् अन्तरिक्षे स्थापितम् । तत्र ३६० कि.मी उत्सेधे २७००० कि.मि प्रतिघण्टा इति वेगेन उड्यमाने याने उपविश्य अनेकत्र भ्रमित्वा पृथिव्यामागन्तुं शक्यम् । एतादृग्याने उपवेशनं सरलं नास्ति, तत्र जीवस्यापि हानिः भवति । अवकाशस्य तर्तारः अवकाशं तीर्त्वा ब्रह्माण्डरहस्यान् प्राप्तुं प्रयतन्ते स्म । अतः तेषां प्रयत्नेभ्यः धन्यवादः दातव्यः । सुनीतया सह अवकाशगन्तासु नियोगाध्यक्षः मार्क् पोलेन्स्की, यानचालकः विलियम् ओसेफेलिन्, नियोगतजज्ञः निकोलस् पेट्रिक्, अवकाशचलः बोब् कर्लिम्, यूरोप-खण्डस्य अन्तरिक्षसंस्थायाः क्रिस्टर् डुग्ले सेन्ग् इत्येते आसन् ।
अवकाशयात्रायां सुनीतायाः वस्तूनि
सुनीता अवकाशयात्रायां श्रीमद्भगवद्गीतां, गणेशस्य मूर्तिं च नीतवती । पिता दीपकभाई हिन्दी -भाषायाम् एकं पत्रम् अलिखत्, तदपि सा नीतवती । तस्मिन् दीपकभाई गीताविषयकं बोधं दत्तवान् आसीत् । सा यात्रायां रोटिकां, समोसा, तिन्त्रिणी-अवलेहं नीतवती । पञ्जाबी कढी, पकोडा, मटर पनीर इत्यादिकं सर्वं दीर्घकालं यावत् उपयोगं कृतवती ।
अवकाशे सुनीतायाः स्पेस् वॉक्
पृथिव्याः अवकाशगमनस्य अनुभवः अद्भुतमेव भवति । तत्र चलनक्रियायाः अभावात् स्नायवः स्थिराः न भवेयुः तदर्थं व्यायामः कर्तव्यः भवति । २००६ तमस्य वर्षस्य दिसम्बर-मासस्य १६ तमे दिनाङ्के सुनीता-विलियम्स् अध्यक्षेन बोब कर्लिं नामकेन सह प्रयोगशालायाः बहिर्निगता । तदानीं तया वायुमण्डलस्य विचरणस्य अद्वितीयः अनुभवः प्राप्तः । सुनीता बोब् कर्लिम् उभौ सप्त(७)घण्टाः एकत्रिंशत्(३१)निमेषाः यावत् अवकाशतरणम् अकुरुताम् । सा जनवरी-मासे ३१, फरवरी-मासे ३, ९ च दिनाङ्के त्रीणि अवकाशतरणानि कृतवती । इत्थं सुनीता २९ घण्टाः २७ निमेषाः यावत् स्पेस् वॉक् कृतवती । सः एकः विश्वविक्रमः अस्ति । सुनीता १ लक्षं २१ सहस्त्रं कि.मी. भ्रमणं कृत्वा पृथिवीं परितः वारत्रयं भ्रमणं कृतवती । भारते सुनीतायाः अवकाशतरणस्य, स्पेस् वॉक् इत्यस्य च वार्तां श्रुत्वा सर्वे हर्षिताः आसन् । शिक्षकाः शालासु सुनीतायाः उदाहरणं दत्त्वा विज्ञानविषयं बोधयन्ति स्म । अवकाशे अति आकर्षकं किमस्ति इत्यस्य प्रश्नस्य उत्तरत्वेन सुनीतया उक्तं – “ध्यानाकर्षकः तु सम्पूर्णः अवकाशः किन्तु तत्र पृथिवी बहुसुन्दरी दृश्यते” । २००७ तमस्य वर्षस्य जनवरी-मासस्य ११ तमे दिनाङ्के PSLV इत्यस्य सफलपरीक्षणाय सा अवकाशात् शुभेच्छासन्देशं प्रेषितवती । विपत्तौ सम्पर्कं कर्तुं विख्याते हॅम् रेडियो इत्यनेन न्यूयोर्क्, ऑस्ट्रेलिया, केलिफोर्निया इत्यत्र निवासद्भिः जनैः सह वार्तां च कृतवती । अन्ताराष्ट्रिय-अवकाशयात्रायां १९४ दिनानि १८ घण्टां च यावत् फ्लाइट्-एन्जिनियर् रूपेण कार्यं कृतवती ।
अन्ताराष्ट्रिय-अन्तरिक्ष-स्थानम् (International Space Station)
यथा एकस्मात् ग्रामात् द्वितीयं ग्रामं गन्तुं बस-यानस्य प्रयोगं कुर्मः, तथैव स्पेस् शटल् इत्यस्य उपयोगेन अवकाशं प्राप्य अवकाशयात्रिणः पृथिव्याः भ्रमणकक्षायां स्थापितेषु अवकाशस्थानेषु एव निवासं कुर्वन्ति । तत्र निवासस्य, भोजनस्य, संशोधनस्य च सर्वाः व्यवस्थाः भवन्ति । अवकाशयात्रिणां प्रशिक्षणस्य समये बह्व्यः सूचनाः दीयन्ते यथा उष्णता-व्यवस्था (हीटिङ्ग सिस्टम्), ऊर्जा-सञ्चालनं, ऊर्जा-नियमनम् इत्यादीनि । अवकाशवस्त्राणि धृत्वा कृत्रिममनुष्यवत् जीवनम् अतीव दुष्करम् अस्ति । अस्य अवकाशस्थानस्य स्थापना १९९८ तमे वर्षे अमेरिका, केनडा, जापान, रशिया इत्यादीनां १५ देशानां सञ्योगेन अभवत् । अस्य भारः ४००० कि.ग्रा. अस्ति । स्थानमिदं सूर्या दूर्जां सम्प्राप्य कार्यरतं भवति । अवकाशे यात्रिणां गृहम् अवकाश-स्थानम् (space station) ।
अवकाशयाने अवरोधः
अवकाशयात्रिणः पृथिवीं प्रति आनेतुम् एटलान्टिस् अवकाशयानं यदा पृथिव्याः बहिः निर्गतं, तदा अवकाशयाने तकनिकी-अवरोधः अभवत् । अतः पृथिवीजनाः चिन्तिताः अभवन् । पुरा कोलम्बिया अवकाशयाने एतादृश्याः तकनिकी-समस्यावशात् कल्पना चावला इत्यनया सह ७ कुशलानाम् अवकाशयात्रिणां मृत्युः अभवत् । यानम् अवकाश-स्थानस्य समीपं गतं किन्तु पृथिव्याः वातावरणे प्रचण्डायाः ऊर्जायाः उत्पादनस्य प्रतिकारं कर्तुं समस्यायाः निवारणम् आवश्यकम् आसीत् । अन्ते एस्ट्रोनोट् डेन्नी ओलिवस् इत्यनेन स्पेस् वोक् कृत्वा अवकाशयानस्य समस्यायाः निवारणं कृतम् । अवकाशयानेन केलिफोर्निया एड्वर्ड् एरबस् इत्यत्र भारतीयसमयानुसारं रात्रौ १.२० समये २७००० कि.मी. प्रतिघण्टा-वेगेन ४०००० फीट् औन्नत्यात् पृथिवीवातावरणे प्रवेशः कृतः । सुनीता स्वस्याः सहयात्रिभिः सह अवकाशयात्रां समाप्य प्रत्यागता । अतः सुनीतायाः मूलस्थाने अहमदाबाद -नगरे, सम्पूर्णे देशे च हर्षोल्लासः आसीत् । सुनीतायाः साहसेन महिलाः अबलाः न, किन्तु सबलाः सन्ति इति ज्ञायते । यदि ताभ्यः अवसरः दीयन्ते तर्हि ताः अवकाशं, पृथिवीं सर्वं जेतुं समर्थाः सन्ति ।
विश्वस्मिन् सुनीतायाः ख्यातिः
साहसिकं कार्यं कृतवती स्वपुत्री मृत्योः प्रत्यागता । अतः पित्रोः अपारः हर्षोल्लासः आसीत् । उभौ भारतीयजनानाम् आभारम् अमन्यताम् । एतादृशी चिन्ताभावना च भारतीयजनेषु एव दृश्यते । सुनीता अमेरिका -देशे जन्म अलभत । तस्याः पालनमपि पाश्चात्यसंस्कृत्यनुसारम् अभवत् किन्तु तस्यां वहत् रुधिरं तां भारतीयम् आसीत् । अवकाशयात्रया प्रत्यागमनानन्तरं वातावरणानुकूल्यं साधयितुं बहुपरिश्रमः करणीयः भवति । विश्वस्य विविधदेशेषु सा आमन्त्रणं प्राप्तवती । विश्वविद्यालयेषु, अन्ताराष्ट्रियशैक्षणिकसङ्कुलेषु च बालकाः तां मिलितुम् ऐच्छन् । अन्ते सुनीता भारतम् आगता । तत्रापि गुजरातराज्यस्य अहमदाबाद -नगरे “इयम् अवकाशयात्रा सफलतायाः प्रारम्भः अस्ति । इतः परं पुनः अवकाशयात्रां कृत्वा ब्रह्माण्डरहस्यान् अन्विषामि” इति अवदत् । अनया प्रेरिताः जनाः महिलाः सगौरवं पश्यन्तः ताभ्यः विविधेषु क्षेत्रेषु अवसरान् यच्छन्तः सन्ति । सुनीता इदानीम् अपि अवकाशक्षेत्रे साहसं कुर्वती भारतस्य कीर्तिं प्रसारयन्ती अस्ति । सा चन्द्रस्य, मङ्गलस्य च यात्रां कर्तुं समुत्सुका अस्ति ।
जगजीत सिंह
जगजीत सिंहः (Jagjit Singh) - (पञ्जाबीभाषा-ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ, جگجیت سنگھ - उर्दूभाषा) (जीवितकालः - फेब्रवरी - ८ क्रि.श. १९४१ तः अक्टोबर् १०, क्रि.श. २०११ पर्यन्तम्) जगजीत सिंहः भारतीयः प्रमुखः गझल् गायकः, रागसंयोजकः, सङ्गीतनिदेशकः, सामाजिककर्यकर्ता, उद्यमी च । क्रि.श. १९७० दशके चित्रा सिंहः काचित् श्रेष्टा गझल गायिका आसीत् । जगजीतः समानकलाकुशलां चित्रां परिणीतवान् ।  एतयोः दम्पत्योः गझल गानानां ध्वनिमुद्रणं भारतीयसङ्गीतेतिहासे एव अतिप्रसिद्धम् । अधुनिकगझल्गानस्य प्रवर्तकौ इमौ दम्पतीति परिगणितम् । भारतीयचलच्चित्रगीतानि अतिरिच्य अपि अधिकगीतानां ध्वनिमुद्रणं सम्पादितवन्तौ इति परिगण्येते । पञ्जाबी, हिन्दी,उर्दू,बङ्गाली, गुजरती, सिन्धी, नेपली भाषाभिः एतौ गीतवन्तौ ।
संसद्भवने कार्यक्रमः
भारतस्य संसद्भवनस्य ऐतिहासिके केन्द्रे क्रि.श.२००७ तमवर्षस्य मे मासस्य दशमे दिने प्रचलिते संयुक्ताधिवेशने जगजीत सिंहः मुघलराजस्य बहादुर् शाह जफर् इत्यस्य " लग्ता नहिं है दिल् मेरा " इति रचनं गीतवान् । एतद्गीतं प्रथमस्वातन्त्र्यसङ्ग्रामस्य १५० तमसंस्मरणोत्सवनिमित्तं गीतवान् । भारतस्य तदानीन्तनः राष्ट्रपतिः ए.पि.जे.अब्दुल् कलामः, भारतस्य प्रधानमन्त्री मनमोहन सिंहः, उपराष्ट्रपतिः भैरोन् सिंह शेखावत्, लोकसभासदस्यः सोमनथचटर्जी, काङ्ग्रेस् अध्यक्षा सोनिया गान्धिः, भूतपूर्वप्रधानमन्त्रिणः, संसत्सदस्याः, विदेशीयाः राजदूताः, विशेषाधिकारिणः च अस्मिन् सङ्गीतके उपस्थिताः।
गीतगुच्छानि ध्वनिमुद्रिकाः च
डिज़िटल् तन्त्रज्ञानेन गीतानां ध्वनिमुद्रणं प्रथमवारं जगजीतसिंहेन एव कृतम् । एषः स्वपत्न्या चित्रया सह " बियाण्ड् टैम् " इति गीतगुच्छं डिज़िटल् माधमेन रेखामार्गवैविध्येन कृतवान् । भारतस्य प्रभावी कलाकारेषु अग्रगण्यः । सितारमान्त्रिकः पण्डितरविशङ्करेण अन्यभारतीयशास्त्रीयसङ्गीतकोविदैः च सह मिलित्वा जगजीतः भारते कलायाः संस्कृतेः विषये च राजनीतिप्रवेशं विरुद्ध्य आन्दोलनम् अकरोत् । बाम्बे हास्पिटल्, सि.आर्.वै. मुम्बैग्रन्थालयः, सेव् दि चिल्ड्रन्, अल्मा इत्यादीनाम् अनेकासां सामाजिकसंस्थानां समाजोत्थानस्य योजनानां प्रोत्साहनार्थं सङ्गीतकानि आयोजितवान् ।
बाल्यं शिक्षा वृत्तिः च
जगजीतसिंहः भारतदेशस्य राजस्थानरज्यस्य श्रीगङ्गानगरस्य अमर सिंह दिमान् इत्यस्य पुत्रत्वेन अजायत । अमरसिंहः सर्वकारीयोद्योगी पञ्जाबराज्यस्य दल्लाग्रामस्य निवासी च । जगजीतस्य चतस्रः सहोदर्यः, द्वौ सहोदरौ । अस्य कुटुम्बे सर्वे एतं जीत् इत्येव सम्बोधयन्ति स्म । कुटुम्बिनः सर्वे सिख्खमतस्य अनुयायिनः । श्रीगङ्गानगरस्य खाल्सा प्रौढशालायाम्, सर्वकारीयमहाविद्यालये च जगजीतस्य विद्यार्जनम् अभवत् । जलन्धरस्य डे.ए.वि.महाविद्यालये कलापदवीं प्राप्तवान् । हरियाणस्य कुरुक्षेत्रविश्वविद्यालयतः इतिहासविषये स्नातकोत्तरपदवीं सम्पादितवान् । जगजीतसिंहः बल्यादारभ्य सङ्गीतासक्तः आसीत् । आरम्भे श्रीगङ्गानगरे एव पण्डितस्य चगन्लाल् शर्मणः गुरुत्वेन वर्षद्वयं सङ्गीताभ्यासं कृतवान् । तत्पश्चात् एषः खयाल्, ठुम्री, द्रुपद् स्वरूपाणां भारतीयशास्त्रीयसङ्गीतं साय्निघराणाशालायाः "उस्ताद् जमाल खान्" इत्यस्मात् षड्वर्षाणि अधीतवान् ।
आरम्भिकं वृत्तिजीवनम्
पञ्जाबराज्यस्य विश्वविद्यालयस्य कुरुक्षेत्रविश्वविद्यालयस्य च कुलपतिः प्राध्यापकः सूरज् बन् इत्याख्यः जगजीतस्य सङ्गीताध्ययने प्रोत्साहनं कृतवान् । क्रि.श. १९२६तमे वर्षे सङ्गीतकारः गायकः च भूत्वा उत्तमावकाशम् अन्विषन् मुम्बैनगरम् आगतवान् । सङ्गीतस्य उद्यमे आन्दोलनं तादृशं कष्टदायकं नास्ति चेदपि विषमस्थितिः क्लेशाः तु सन्ति एव इति अस्य विवरणम् । मुम्बै नगरे धन्देयातिथिरूपेण कस्यचित् गृहे वासं कृतवान् । अस्य आरम्भिककार्याणि नाम वाणिज्ये विज्ञापिकानां गानम्, विवाहोत्सवेषु सङ्गीतकं च ।
यशसः सोपानानि
क्रि.श. १९७० तमदशके नूर् जेहान्, मलिका पुकराज्, गेगम् अख्तर्, तलत् महमूद्, मेहदि हसन्, इत्यादीनि गझल्गानस्य कलायां प्रसिद्धानि नामानि ।  अथापि जगजीतसिंहः अस्मिन् क्षेत्रे स्वस्य पादाङ्कितम् अकरोत् । स्वस्य स्थानं च निर्मितवान् । क्रि.श. १९७६ तमे वर्षे अस्य एच्.एम्.वि.सङ्गीतसमवायेन गीतगुच्छं " दि अन् फर्गेटेबल्स् " सङ्गीतापणेषु अतिप्रसिद्धम् अभवत् । क्रि.श. १९६७ तमे वर्शे गायिकायाः चित्रायाः दर्शनम् अभवत् । वर्षद्वयस्य स्नेहः विवाहबन्धने अनुवर्तितम् । देशे पतिपत्न्योः प्रथमः सङ्गीतगणः इति प्रसिद्धः अभवत् । जगजीतसिंहचित्रायोः भारतस्य गझलगानक्षेत्रे योगदानम् अग्रगण्यम् अस्ति । एतयोः प्रसिद्धे गीतगुच्छे " ए सौण्ड् अफेर् ", " फ्याषन्स् " इति । पुत्रस्य अकालमरणेन दुःखितौ दम्पती कञ्चित्कालं कार्यविरतौ । पश्चात् "सम्वेर् सम्वेर् " इति युगलगीतानाम् गझल् गीतगुच्छम् लोकार्पितम् । अस्मिन् गीतगुच्छे अध्यात्मविषयेषु विहारः अस्ति । एतदनन्तरं चित्रा सिंहः गानकार्यम् एव त्यक्तवती । किन्तु जगजीतः इतःपरम् अपि गीतानि गायन् आसीत् । जगजीतस्य तदनन्तरदिनानां "होप् ","इन् सर्च् "," इन्सैट् ", " मिरेज़् ", " मि़षन्स् ", " विषन्स् ", " कहक्षन्स्", " लव् ईस् ब्लैण्ड् ", "चिराग् ", " साज्डा ",  इत्यादीनि  गीतगुच्छानि जनप्रियाणि अभवन् । अस्य गीतगुच्छानां प्रसिद्ध्या जनप्रियतायाः कारणेन एव एषः भारतस्य श्रेष्ठं गायकम् अकरोत् । सङ्गीतरसिकाः अपि अनेन इतोऽप्यधिकं वाच्छितवन्तः । पश्चात् पञ्जाबीभाषायाः गीतगुच्छानि कृतवान् । अत्युत्साहदायकानि, उल्लासस्य गीतानि सङ्गीतासक्तानां मनांसि अतर्पयन् । मिर्जा गालिब्, फिर्क् गोरख्पुरि, खतील् शिफायी, शाहिद् कबीर्, अमीर् मीणाय्, कफील् अजर्, सुदर्शन् फकीर्, निदा फ्ज्लि, जाका सिद्धिखि, नज़ीर् बक्रि, फाइज् रत्मामि, राजेश रेड्डी इत्यादीनां प्रसिद्धकवीनां गीतानां स्वरप्रस्तारं कृत्वा  गीत्वा मनमोहकानि अकरोत् ।
चलच्चित्रगीतरङ्गस्य प्रवेशः
कालक्रमेण जगजीतसिंहः चलच्चित्रे पादर्पणं कृतवान् । आरम्भे गुजराती चलच्चित्रे गातुम् आह्वानम् अगतम् । गुजरातीभाषायाः " धरती ना चोरु " इति चलच्चित्रं सुरेश अमीन् इति उद्यमी निर्मितवान् । सुरेश अमीनः जगजीतसिंहेन " जोलिवाले बाबा "  इत्येव ख्यातः आसीत् । यतो हि यत्रकुत्रापि सः गच्छति चेत् रक्तवर्णस्य दोलास्यूतं नयति स्म । सुरेश अमीनः गुजरास्य बरोडामूलनिवासी आसीत् । क्रि.श. १९९८ तमे वर्षे यदा सुरेशः दिवङ्गतः तदा बरोडस्य स्काड् कन्सल्टेण्ट् संस्था अस्य श्रद्धाञ्जलिकार्यक्रमे जगजीतस्य गानगोष्ठीम् आयोजयत् । तत्र विशेषतः सुरेश अमीनस्य जीवनानुरूपं " चिट्टि न कोयी सन्देश् " इति गीतं गीतवान् । जगजीतस्य अधिकाधिकगितगुच्चानां नामानि आङ्ग्ले सन्ति । सहर्, मुन्तजिर्, मरसिम्, सोज़्, इत्यादीनि क्रमेण हिन्दी उर्दू भाषयोः अपि नामानि श्रुतानि । गझल्गितानि अतिरिच्य हिन्दुसिख् भक्तिगीतानि अपि गीतवान् । अनेन एषः मुखेश्, हरि ओं शरण्, येसुदास्, अनुपजलोटा इत्यादीनां पङ्क्तौ आगतः । मानवशरीरस्य दुर्बस्नायूनां चिकित्सायां "मनोभारहरणार्थं" च जगजीतस्य गीतानि उपयोगाय भवन्ति इति वैद्यानाम् अभिप्रायः ।
प्रभावः
जगजीतस्य एषा गरिमा अस्ति यत् धनिकानां मनोरञ्जकानि गझल्गीतानि सामान्यजनानां निकटम् आनीतवान् । तबला, डोलक्, बोङ्गोरो, सितार्, वंशी, हार्मोनियम् इत्यादिभिः साम्प्रदायिकवाद्यैः सह आवश्यकतानुगुणं पाश्चात्यवाद्यानि अपि योजयित्वा ध्वनिविन्यासं परिवर्तितवान् । एतादृशपरिवर्नस्य आद्यप्रवर्तकः इति कीर्तिः अपि जगजीतस्य एव अस्ति । तदन्तरकाले प्रकाशमागतः कुमारसानु अपि अनेन गानक्षेत्रे आनीता प्रतिभा । पाकिस्तानदेशः भारतीयगायकानाम् अवकाशं निराकरोत् तदा पाकिस्तानगायकानां भारतदेशे गानावकाशं विरोधितवान् । यशस्विवृत्तिजीवनं निर्वहन् जगजीतः अभिजित् तलत अजीज्, घनश्याम वासवानी, अशोक खोस्ला, सिजा राय, विक्रम सिंहः, विनोद सहगल् इत्यादीनां नूतनगायकानां सङ्गीतक्षेत्रे मार्गदर्शनं कृतवान् ।
वैयक्तिकं जीवनम्
जगजीतः जनप्रियः गायकः । एषः क्रि.श. १९६९ तमे वर्षे चित्रा सिंहः इति जनप्रियां गयिकाम् एव परिणीतवान् । क्रि.श. १९९० तमदशकस्य आदिभागे अद्वीतीयः पुत्रः विवेकः मार्गापघाते मृतः । जगजीत सिंहः मुम्बैनगरे पुत्रस्य नाम्नः मार्गे एव निवसति । क्रि.श. १९९८ तमे वर्षे जगजीतसिंहस्य हृदयाघातः अभवत् । अतः एषः धूमपानव्यसनं त्यक्तवान् । क्रि.श. २००७ तेमे वर्षे अक्टोबरमासे अस्य देहस्य रक्तपरिचलनस्य समस्यायाः करणेन चिक्तित्सालयं प्रवेशितः । एव मानसिकतया शरीरेण च जर्जरितः ७०वर्षीयः जगजीतसिंहः क्रि.श २०११ तमवर्षस्य अक्टोबरमासस्य दशमे दिने मुम्बैनगरस्य लीलावतीचिकित्सालये विधिवशः अभवत् ।.
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:हिन्दुस्थानिसङ्गीतगायकाः
हरिद्राकषायम्
हरिद्रया निर्मितं कषायम् एव हरिद्राकषायम् । एषा हरिद्रा आङ्ग्लभाषायां turmeric इति वदन्ति ।
3.5 तज्जयात् प्रज्ञालोकः
व्यासभाष्यम्
तस्य संयमस्य जयात्समाधिप्रज्ञाया भवत्यालोकः । यथा यथा संयमः स्थिरपदो भवति, तथा तथा समाधिप्रज्ञा विशारदी भवति ॥५॥
हरिद्राकषायम्
हरिद्राकषायस्य निर्माणम्
हरिद्रामूलं प्रक्षाल्य सम्यक् कुट्ट्नीयम् । दुग्धे तत् हरिद्रामूलं योजयित्वा सम्यक् क्वथनीयम् । क्वथनावसरे यदि अपेक्ष्यते तर्हि गुडः, मरीचचूर्णं, जीरिकाचूर्णं च योजयितुं शक्यते । अनन्तरं तत् शोधनीयम् । ततः परं शोधितं कषायं तदा तदा किञ्चित् किञ्चित् पातुं शक्यते । यदि हरिद्रामूलं न प्राप्यते तर्हि हरिद्राचूर्णम् एव संस्थाप्य क्वथनीयम् ।
3.5 तज्जयात् प्रज्ञालोकः
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
हरिद्राकषायम्
हरिद्राकषायस्य निर्माणम्
वर्गः:पेयानि वर्गः:कषायम् वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
3.5 तज्जयात् प्रज्ञालोकः
सम्बद्धाः लेखाः
पतञ्जलिः
एम एस एक्सेल
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:व्यवसायः
3.5 तज्जयात् प्रज्ञालोकः
सम्बद्धाः लेखाः
अष्टाङ्गयोगः
एम एस एक्सेल
सम्बद्धाः लेखाः
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Excel_chart.PNG/640px-Excel_chart.PNG
3.5 तज्जयात् प्रज्ञालोकः
सम्बद्धाः लेखाः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
भारतीयप्रशासनिकमहाविद्यालयः (ASCI)
भारतीय-कर्मचारिप्रबन्धकमहाविद्यालयः (ए.एस्.सि.ऐ) (ASCI) १९५६ तमे वर्षे भारतसर्वकारः औद्यमिकसंस्थानां प्रतिनिधयः च मिलित्वा स्वायत्तसंस्थामेकां स्थापितवन्तः । अत्र प्रबन्धनविषये प्रशिक्षणं दीयते । एषः हैदराबाद्नगरे वर्तते । अत्र  सर्वकारीयाधिकारिणां सर्वकारीयसार्वजनिकौद्योगिकसंस्थानाम् अधिकारिणां च प्रशिक्षणं भवति । अत्र फ़ोर्ड् संस्थायाः साहाय्येन संशोधनकार्यं  मन्त्रणकार्यं च १९७३ तमे वर्षे आरब्धम् ।
एम एस एक्सेल
सम्बद्धाः लेखाः
सन्दर्भः https://www.guru99.com/introduction-to-microsoft-excel.html
भारतीयप्रशासनिकमहाविद्यालयः (ASCI)
वर्गः:प्रशासनिकसंस्थाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
3.5 तज्जयात् प्रज्ञालोकः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:विभूतिपादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
एम् एन् श्रीनिवास
परिचेय:
मैसूरु नरसिंहचार्   श्रीनिवासः  इति तस्य पूर्णनाम। सः भारतीय समाजशास्त्रज्ञः आसीत् । मत व्यवस्या वैदेशीकरणं इत्यदि विषये प्रतिषेधं प्रकटयन् सामूह्परिष्कर्ता / समाजह्परिष्कर्ता  अभवत्। संस्कृतवत्करणे प्रतिज्ञाबद्दः सामह्ज प्रवर्तकः च आसीत्।
सेवनरेग
जन्मना ब्रह्माण: स मुम्बई विश्वविद्यालयत् समाजशास्त्रे "डोक्टरेट" बिरुदं सम्पादितवान्। सः (family and marriage in Mysore) "फामिलि च मारियेज् इन् मैसूरू " कुटुम्बं च विवाहावसरे" इति विषये किमपि पुस्तके प्रसाधीकृतवान्। मुम्बई विश्वविद्यालयन् पि.एच्.डी कृत्वा  अनन्तरे १९४० तम वर्षस्य अन्तिमघट्टे ओक्सफोई विश्वविद्यालयाम् ( oxford university) उपडि पठनं आरब्धवान्। तत् पठनं तस्य आशयलोकं विपुलीकृतं। देहली, वडोदरा, बेङ्गलूरु आदि विश्वविद्यालयां तस्य सेवनं स्तुत्यर्हंः।
योगदानं
भारतीय समाजशास्त्रे तथा समाजयनरवंशशास्त्रे च तस्य योगदानं अमूल्यः एव । सः भारते प्रसिद्धंः नरवंशशास्त्रज्ञः तथा   समाजशास्त्रेज्ञः च अासीत् इति तस्य चरमप्रसङ्गे उल्लिखितः। तस्मिन् विभागे तस्य योगदाने अतुल्यः,विभिन्नः च। द्वितीयलोकमहायुद्धस्य अन्तिमघट्टे पाठयपद्धतीरुपवत्करणे असामान्य धीरता प्रकटयन् सः पाठयविषये परिष्करणे समाजशास्त्रज्ञः इति रीत्या तस्य व्यक्तित्वं प्रकटितवान्। तदानीं  आङ्गलसाम्राज्यत्व  शासनाय (Hindu law) हिन्दुमतनियमस्य, आचार्चस्य च विशदीकरणाय अवकशं (Brahman) ब्रह्मण/पण्डिते निक्षिप्त:। साम्राज्यत्व कालघटटे ब्रह्मणाः पण्डिताः च आङ्गलसाम्राज्यत्व् शासनाय हिन्दु नियमस्य आचार्चस्य च व्यास्याता: अभवत। भारतीय समाजस्य साम्राज्यत्व पूर्वधारणः अमेरिक्काराज्ये तथा दक्षिणएष्यायां च संस्कृतपठनं समकालीन सम्भवान् समायोजितुं हेतुः अभवत। भारतीय समाजयव्यवस्था इत्यतः इन्डोलजियाः (Indology) सोष्योलज्याः च मिश्रितः। अमेरिक्काराज्ये तथा सर्वलोकेषु दक्षिण भारत ओधोगिक तेत्रेषु च विधमानेषु भारतीय समाज प्रति साम्राज्यत्वे निगमनाः संस्कृतपठन संयोजने आनयत्। भारतीय समाजशास्त्रं भारतचरित्रस्यां तथा समाजशास्त्रस्य च संयोजनं अविष्यत् इति सः अचिन्तयन्। तस्य विधार्थि वेदनं भारतीय समाजस्य  उज्ज्वलमातृक अभवत्। तस्मिन् हिन्दुसमाजस्य धिषणापर असाधारण पाटवं प्राकटयन्। भारतीय नियमसामजिकानां मात्सर्ये मन व्यवस्थायां तस्य दर्शनपाटवं प्रसिद्धमेव। भारतीय समाजस्य समाजहयद्यटना साक्षात्कृत्य सः तत् जनातिपत्य  राष्ट्रे एकः विभवः इति  साक्ष्चरूपेण प्रादर्शयत्। साङ्कल्पितां सः अनिन्दत्। तस्य नीतिः, समत्वं, दारिद्रयनिर्माजनं आदि आशायाः अधः कृततलेषु अपि परीक्षणे कृत्वा प्रादर्शयत्। सः मतचिन्तां सामूहिकचिन्तारुपेण अदर्शयत्।
पद्दतिशस्त्रं
तस्य लेकनेषु केचित् मतव्यवस्था स्थाप्नाय एव इति द्रुष्टं शवयते। देशिय उद्रग्रथनं प्रति तस्य लेकनं अन्यविषये नव सान्केतिक विद्यां आरचयत्। तस्य पद्दतिशस्त्रं नव दार्शनिकता च मतव्यवस्थां प्रति पटनं कृत्वा भारतीया: गवेषकेषु तत् उपचकार। तस्य स्मरणग्रमं[१९७६] श्रेष्टमात्रुका अभवत्। १९४८ - तमे वर्षे ग्रामप्रदेशे वसनं कुव्रन् एकादशमासपर्यन्त [११] पटनमेव तस्य अटिस्थानविषय:।
मनव्यवस्थां प्रति आरोपणसमीपनः
आरोपणात्मक समीपनं स्वीकृृत्य पण्डिता: मन आरोपणे तस्य व्यक्तित्वं प्रादर्शयत् । तथापि ने आरोपणे कोऽपि विषये तस्य अभिप्रायं प्राकटयन् तस्य परस्परं बाधने इति ने परिशोधनां कुर्वन्ति । १९५० -तमे श्रीनिवसस्य लेखने विविध जातिबन्धघटनायां तस्य आरोपणानां दर्शन॓न मिरीक्शणं कुर्वन्ति । श्रीनिवासस्य लेखनेषु दृृश्यमानः स्थानत्वात्मकथा संस्कृतिकरणमेव इति दृश्यते । संसकृतीकरणे इत्यतः एक मनविभागे स्थित्वा अधिकार श्राण्यां तथा मनव्यवस्थां प्रति आरोपणे कर्तुम् च ते शक्नाः । नीच आरोपणानां तिरस्कारेण तथा उच्च आरोपणानां  स्वांशीकरणं च तस्य लक्ष्यः । तत् सस्यभोजनसम्प्रदायं, वैट्कोलर् सेवनरेगं आदि विषयेषु अभिवृद्धिं प्राप्तुं प्रयोजनं करोति । प्रबल मनसिद्धान्तः एव तस्य सिद्धन्तः ।
आधारग्रन्था:
<"Indian sociological thought, 2008, B.K Nagla,Rawat publication,New Delhi">
<https://en.wikipedia.org/wiki/M._N._Srinivas>
<http://www.frontline.in/static/html/fl1626/16261120.htm>
मदनवृक्षः
अयं मदनवृक्षः भारते वर्धमानः कश्चन वृक्षविशेषः । अयं वृक्षः ३० पादमितम् उन्नतः भवति । सामान्यतया अयं वनेषु वर्धते । अयं कण्टकरहितः वृक्षः । अस्य पर्णानि १ – ३ अङ्गुलं यावत् दीर्घाणि, वृत्ताकारकाणि च भवन्ति । पर्णानाम् अग्रभागः तीक्ष्णः भवति । अस्य पुष्पाणि आरम्भे श्वेतवर्णीयानि भवन्ति, अनन्तरं पीतवर्णत्वं प्राप्नुवन्ति । अस्य् मदनवृक्षस्य फलानि गोलाकारकाणि १ – १.५ अङ्गुलं यावत् व्यासयुक्तानि, पीतवर्णीयानि च भवन्ति । फलानाम् अन्तः ४ बीजानि भवन्ति । तानि बीजानि “मदनपिप्पली” इति विशेषनाम्ना वदन्ति । अस्य फलम् अत्यन्तं शुद्धं वामकद्रव्यम् अस्ति । सुकुमारप्रकृतियुक्तानाम् अस्य चूर्णं कमलदलस्य उपरि सिञ्चनं कृत्वा तत् वदामः चेदेव वमनं भवति इति ग्रन्थेषु उक्तम् अस्ति । चरकः अस्य नाम वमनगणे फलनिगणे च, सुश्रुतः ऊर्धभागहरे अरग्वदादिगणे, मुष्कतादिगणे च योजितवन्तौ स्तः । अस्य मदनवृक्षस्य संस्कृतेन मदनः, वर्धनपिण्डी, शल्यकः, विफपुष्पकः इत्यादीनि नामानि अपि सन्ति । शल्यकः इत्युक्ते कण्टकरहितः इति अर्थः ।
एम् एन् श्रीनिवास
आधारग्रन्था:
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य व्यक्तयः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
मदनवृक्षः
इतरभाषाभिः अस्य मदनवृक्षस्य नामानि
अस्य मदनवृक्षस्य वैज्ञानिकं नाम अस्ति Randia Dumentorum इति । अयं वृक्षः हिन्दीभाषया “मैन् फल” इति, तेलुगुभाषया “मृङ्गकायि” इति, तमिळ्भाषया “पुङ्गरारि मरक्कलम्” इति, मलयाळभाषया “मृङ्गकायि” इति, कन्नडभाषया “मग्गारे कायि” इति च उच्यते ।
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य मदनवृक्षस्य प्रयोजनानि
अयं मदनवृक्षः गुणेषु लघुः रूक्षः च । अस्य रसः मधुरः, कटुः, कषायः च । विपाके कटुः भवति । अयं उष्णवीर्यः अपि । अस्य विशिष्टं कार्यं वमनकारणम् इति आयुर्वेदे उक्तम् अस्ति ।
वर्गः:औषधीयसस्यानि वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
उशीरसस्यम्
इदम् उशीरसस्यं भारते वर्धमानः कश्चन सस्यविशेषः । इदं वस्तुतः तृणम् । इदम् उशीरसस्यं भारतस्य सर्वेषु अपि प्रदेशेषु वर्धते । एतदतिरिच्य ब्रेजिल्, वेस्ट् इण्डीस्, बर्मा इत्यादिषु देशेषु अपि वर्धते । इदं सस्यं गुल्माकारेण वर्धते । अस्य मूलं सुगन्धयुक्तं भवति । अस्य मूले भाष्पीभवनशीलं  किञ्चित् तैलं भवति । तथैव रेसिन्, कलरिङ्ग् म्याटर्, आम्ल साल्ट् आफ् लैम्, अयसः आक्सैड् इत्यादयः अंशाः अपि भवन्ति ।
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य उशीरसस्यस्य प्रयोजनानि
अस्य उशीरसस्यस्य रसः तिक्तः मधुरः च । अस्य गुणः लघु, रूक्षः च । इदम् उशीरसस्यं शीतवीर्ययुक्तम् । चिपाके कटुः भवति ।
वर्गः:औषधीयसस्यानि वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
ओजः
समासभरितोज्ज्वलबन्धत्वमोजः इत्युच्यते । विद्यानाथो दण्डी च समासभूयस्त्वमोजः इत्यकथयताम् । वर्गाक्षरेषु प्रथमानां द्वितीयैः, तृतीयाणां चतुर्थैः, रेफेण सजातीयेन वा वर्णेन, टवर्गाक्षरैः शषवर्णैर्दीर्घसमासैर्वा संयोगाद्गाढबन्धत्वरुपमा ओजः प्रादुर्भवतीति मम्मटोऽभिप्रैति । यथा –
‎
वर्गः:काव्यगुणाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वस्त्रनिर्मलीकरणयन्त्रम्
वस्त्रनिर्मलीकारणयन्त्रस्य अन्य संस्कृतनामः क्षालनयन्त्रम् अस्ति । वस्त्राणि रजस्वेदादिभिः विविधैः कारणैः मलिनानि भवन्ति । अतः वस्त्राणां मालिन्यस्य दूरीकरणम् आवश्यकमेव । वस्त्रनिर्मलीनकरणकार्यं त्रिविधं वर्तते । प्रथमतः वस्त्राणि फेनमिश्रिते जले निमज्जनीयम् । अनन्तरं तानि वस्त्राणि अश्मोपरि वा लगुडेन वा ताडनीयानि, तदनन्तरं फेनमिश्रितस्य जलस्य निष्कासनाय शुद्धजले पुनरपि निमज्जनीयम् । ततः वस्त्रस्य जलापसरणाय निष्पीडनं करणीयम् । निर्मलवस्त्राणां शुष्कीकरणम् अपेक्षितम् ।
अस्य सर्वस्य कार्यस्य निर्वहणाय बहु परिश्रमः समयः च अपेक्षितः भवति । अतः अनायासेन समयाविलम्बेन कार्यनिर्वहणाय अद्यत्वे आपणे विद्युच्चालितानि वस्रनिर्मलीकरणयन्त्राणि उपलभ्यन्ते ।
यन्त्रपरिचयः
इदं यन्त्रं सामान्यतः पञ्चाशीति लिटर्मितं भारं वहति । इदं पेटिका इव वर्तते । अग्रभागे गोलाकारकः कवाटः वर्तते । अयं कवाटः ‘रब्बर्’ इति वस्तुना निर्मितः भवति । कवाटनिमीलनान्तरं विद्युत्तप्रवाहेण यन्त्रं कार्यम् आरभ्यते ।
वर्गः:गृहोपयोगिवस्तूनि वर्गः:विद्युच्चालितोपकरणानि
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
कैलाश सत्यार्थी
कैलाश सत्यार्थी (जन्म ११ जनवरी १९५४) एकः समाजसेवी । भारतीयबालानाम् अधिकारविषये तेन विशेषपरिश्रमः कृतः । अनेन २०१४ तमस्य वर्षस्य नोबेल्-शान्तिपुरस्कारः प्राप्तः । सः १९८० तमे वर्षे 'बाल्यं सेव्यताम्' इत्येतम् आन्दोलनम् (Bachpan Bachao Andolan) आरब्धवान् । अनेन आन्दोलनेन अद्यावधि अशीतिसहस्राधिकाः बालाः रक्षिताः ।
टिप्पणी
<!---He was awarded the 2014 Nobel Peace Prize, jointly with Malala Yousafzai, "for their struggle against the suppression of children and young people and for the right of all children to education".
राबर्ट् कोख्
अयं राबर्ट् कोख् (Robert koch) ब्याक्टीरियाविज्ञानस्य पितामहः । अयं राबर्ट् कोख् जर्मन्-देशस्य हानोवर् इति प्रदेशे १८४३ तमे वर्षे डिसेम्बरमासस्य ११ दिनाङ्के जन्म प्राप्नोत् । अस्य पितुः १३ पुत्रेषु अयम् अपि अन्यतमः आसीत् । अस्य पिता खनितन्त्रज्ञः आसीत् । एषः राबर्ट् कोख् बाल्यादारभ्य अपि प्रकृतिविषये आसक्तः आसीत् । १८६६ तमे वर्षे वैद्यपदवीं प्राप्नोत् । अनन्तरं ५ वर्षाणि यावत् वैद्यालये कार्यम् अकरोत् । सः यदा वोल्स्टीन् प्रदेशस्य वैद्याधिकारी आसीत् तदा तत्रत्यानां मनुष्याणां रोगाणां निवारणेन सह पशुपक्षिणां रोगाणां निवारणस्य दायित्वम् अपि तस्यैव आसीत् । सः राबर्ट् कोख् तत् दायित्वद्वयम् अपि आसक्त्या श्रद्धया च निरवहत् । अग्रिमाणि दश वर्षाणि यावत् पुनः लघु लघु प्रदेशेषु कार्यं निरवहत् । किन्तु तस्य मनः प्रायोगशालायां कार्यं कर्तुम् इच्छति स्म ।
कैलाश सत्यार्थी
Early life
Kailash Satyarthi was born on 11 January 1954 in the Vidisha district of Madhya Pradesh. He completed his degree in electrical engineering from Samrat Ashok Technological Institute (SATI) in Vidisha and then pursued post-graduate studies in high-voltage engineering. He then joined as a lecturer at a college in Bhopal for a few years.
राबर्ट् कोख्
कदाचित् तस्य राबर्ट् कोखस्य जन्मदिने तस्य पत्नी तस्मै एकं सूक्ष्मदर्शकयन्त्रम् उपायनरूपेण अयच्छत् । तदेव तस्य रबर्ट् कोखस्य अमूल्यम् उपकरणम् अभवत् । सः प्रथमं तेन यन्त्रेण मृतायाः कस्याश्चित् धेनोः रक्तस्य परीक्षाम् अकरोत् । तदवसरे तेन अरोगवतां प्राणिनां शरीरे अविद्यमानं किञ्चित् वस्तु तस्मिन् रक्ते दृष्टम् । सः राबर्ट् कोख् १८९७ तमे वर्षे धेनूनां "प्लेग्”रोगस्य तथा मलेरियारोगस्य च विषये संशोधनम् अकरोत् । तेन प्रयोगेण सूक्ष्मजीविनः एव तेषां रोगाणां कारणाम् इति ज्ञातम् । मेषाणां विचित्ररोगस्य "अन्थ्राक्स्” इत्यस्य शलाकाकारकाः ब्याक्टीरीयाः (ब्यासिल्लै) एव कारणम् इत्यपि संशोधनम् अकरोत् । तस्य कार्यं तदा सुलभं न आसीत् । तस्य प्रयोगार्थं स्थलम् एव नासीत् । अतः सः स्वस्य गृहस्य उपवेशनाङ्गणम् एव प्रयोगशालारूपेण परिवर्तितवान् आसीत् । तत्र सर्वत्र तेन उपयुज्यमानानि उपकरणानि पतितानि भवन्ति स्म । सर्वत्र गृहे रासायनिकानां वस्तूनां कटुगन्धः, शशमूषकाणां मलमूत्रादीनां गन्धः वा प्रसृतः भवति स्म । तस्य सम्पूर्णं लक्ष्यं संशोधनदिशि एव आसीत् इति कारणतः सदा प्रयोगनिरतः भवति स्म । तेन धनस्य सम्पादनं न्यूनं जातम् । तदवसरे गृहस्य निर्वहणम् एव कर्तुं न शक्यते स्म । अयं राबर्ट् कोख् तादृश्यां परिस्थितौ अपि धैर्यहीनः न जातः । स्वीयं संशोधनकार्यम् अनुवर्तितवान् । किञ्चित् कालानन्तरं विभिन्नानां सङ्घ-संस्थानां द्वारा गौरवसमर्पम् आरब्धम् । नूतनानाम् उद्योगानाम् आह्वानानि अपि आगतानि । जर्मन्-सर्वकारः एव तं राबर्ट् कोखं बर्लिन्-नगरे स्थितम् इम्पीरियल् हेल्त् इन्स्टिट्यूट् प्रति प्रेषयित्वा संशोधनार्थम् आवश्यकानि आनुकूल्यानि अकल्पयत् । लण्डन्-नगरे प्रवृत्ते विश्ववैद्यसम्मेलने तेन राबर्ट् कोखेन प्रस्तुतः अन्थ्राक्स्-सम्बद्धः प्रबन्धः सर्वेषां प्रशंसां प्राप्नोत् । तत्र प्राप्तेन प्रोत्साहेन राबर्ट् कोख् मारकरोगस्य क्षयस्य कारणं संशोधयितुम् उद्युक्तः अभवत् । वर्षद्वये एव सः तस्मिन् कार्ये सफलः अभवत् अपि । तथैव जिलेटिन् मध्ये विभिन्नाः ब्याक्टीरियाः वर्धयितुं शक्यन्ते इत्यपि संशोधितवान् । जर्मन्-सर्वकारः तं राबर्ट् कोखं भारतं तथा ईजिप्तं प्रति कालरारोगिणां परीक्षणार्थं प्रेषितवान् । तदा अपि राबर्ट् कोख् कालरारोगस्य कारणीभूतान् ब्याक्टीरियान् संशोधितवान् । तथैव तेषां ब्याक्टीयाणां वर्धनस्य नियन्त्रणं कथं करणीयम् इत्यपि अदर्शयत् । तस्य राबर्ट् कोखस्य एतादृशस्य महाकार्यस्य निमित्तं सः १९०५ तमे वर्षे "नोबेल्” पुरस्कारेण सम्मानितः अपि । अयं राबर्ट् कोख् ६७ वर्षाणि यावत् अजीवत् । १९१० तमे वर्षे मेमासस्य २७ तमे दिनाङ्के इहलोकम् अत्यजत् ।
बाह्यानुबन्धः
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कैलाश सत्यार्थी
कार्यक्षेत्रम्
In 1980, he gave up his career as a teacher and became secretary general for the Bonded Labor Liberation Front; he also founded the Bachpan Bachao Andolan (Save the Childhood Mission) that year. He has also been involved with the Global March Against Child Labor and its international advocacy body, the International Center on Child Labor and Education (ICCLE), which are worldwide coalitions of NGOs, teachers and trades unionists. He has also served as the President of the Global Campaign for Education, from its inception in 1999 to 2011, having been one of its four founders alongside ActionAid, Oxfam and Education International.
In addition, he established Rugmark (now known as Goodweave) as the first voluntary labelling, monitoring and certification system of rugs manufactured without the use of child-labour in South Asia. This latter organisation operated a campaign in Europe and the United States in the late 1980s and early 1990s with the intent of raising consumer awareness of the issues relating to the accountability of global corporations with regard to socially responsible consumerism and trade. Satyarthi has highlighted child labor as a human rights issue as well as a welfare matter and charitable cause. He has argued that it perpetuates poverty, unemployment, illiteracy, population growth, and other social problems, and his claims have been supported by several studies. He has also had a role in linking the movement against child labour with efforts for achieving "Education for All". He has been a member of a UNESCO body established to examine this and has been on the board of the Fast Track Initiative (now known as the Global Partnership for Education). Satyarthi serves on the board and committee of several international organisations including the Center for Victims of Torture (USA), the International Labor Rights Fund (USA), and the International Cocoa Foundation. He is now reportedly working on bringing child labour and slavery into the post-2015 development agenda for the United Nation's Millennium Development Goals.
Satyarthi, along with Pakistani activist Malala Yousufzai, was awarded the Nobel Peace Prize in 2014 "for their struggle against the suppression of children and young people and for the right of all children to education". Satyarthi is the fifth Nobel Prize winner for India and only the second Indian winner of the Nobel Peace Prize after Mother Teresa in 1979.
वैय्यक्तिकजीवनम्
Satyarthi lives in New Delhi, India. His family includes his wife, a son, daughter-in-law, and a daughter. Apart from his social activities, he has been described as an excellent cook.
प्रशस्तयः
Satyarthi has been the subject of a number of documentaries, television series, talk shows, advocacy and awareness films. Satyarthi has been awarded the following national and international honours:
बाह्यसम्पर्काः
>
वर्गः:नोबेल्-पुरस्कारभाजः वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मोरङमण्डलम्
मोरङ एतन्मण्डलं नेपालदेशस्य पूर्वाञ्चलविकाशक्षेत्रान्तर्गते तथा च कोशी अञ्चलान्तर्गते अवस्थितेषु चतुर्षु मण्डलेषु अन्यतमं मण्डलं वर्तते । अस्य पूर्वदिशि झापामण्डलम् तथा उत्तरदिशि  सुनसरीमण्डलम् स्तः  । तथा दक्षिण भागे नेपालदेशस्य द्वितीयं महानगरं  बिराटनगरं अवस्थितं अस्ति यदेव प्राचीनकालिनः विराटराज्ञः राज्यं वर्तते । यत् नगरं नेपालदेशस्य  वृहद् औद्यिगिकक्षेत्रं च वर्तते ।
बाह्यानुवन्धाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:नेपालदेशस्य मण्डलानि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
3.6 तस्य भूमीषु विनियोगः
व्यासभाष्यम्
तस्य संयमस्य जितभूमेर्यानन्तरा भूमिस्तत्र विनियोगः । न ह्यजिताधरभूमिरनन्तरभूमिं विलङ्घ्य प्रान्तभूमिषु संयमं लभते । तदभावाच्च कुतस्तस्य प्रज्ञालोकः ? ईश्वरप्रसादाज्जितोत्तरभूमिकस्य च नाधरभूमिषु परचित्तज्ञानादिषु संयमो युक्तः । कस्मात्? तदर्थस्यान्यत एवावगतत्वात। भूमेरस्या इयमनन्तरा भूमिरित्यत्र योग एवोपाध्यायः । कथं ? एवं ह्युक्तम्—
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
लज्जालुसस्यम्
इदं लज्जालुसस्यं भारते वर्धमानः कश्चन सस्यविशेषः । इदं सस्यं भारते सर्वत्र वर्धते । इदं लज्जालुसस्यं भूमौ प्रसारितम् इव वर्धते । सामान्यतया २ – ३ पादमितं दीर्घं भवति । अस्य पर्णानि मनुष्याणां स्पर्शेन पुटीकृतानि भवन्ति । इदं कण्टकयुक्तं सस्यम् अस्ति । अस्य पुष्पाणि श्वेतमिश्रितपाटलवर्णीयानि भवन्ति । जलांशः यत्र प्राप्यते तत्र सर्वत्र वर्धते इदं सस्यम् ।
इतरभाषाभिः अस्य लज्जालुसस्यस्य नामानि
इदं लज्जालुसस्यम् आङ्ग्लभाषया Mimosa Pudica इति उच्यते । हिन्दीभाषया “लज्जालू” इति, तेलुगुभाषया “मुनुगुड मरमु” इति, तमिळभाभाषया “तोट्टलवाहि” इति, मलयाळभाषया “तोट्टमाम्” इति, मराठीभाषया “लाजरी” इति, कन्नडभाषया “मुट्टिदरे मुनि” अथवा “नाचिके मुळ्ळु” इति उच्यते ।
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य लज्जालुसस्यस्य प्रयोजनानि
अस्य लज्जालुसस्यस्य रसः तिक्तः कषायः च । इदं सस्यं शीतवीर्ययुक्तम्, लघु च ।
वर्गः:औषधीयसस्यानि वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सुनसरीमण्डलम्
सुनसरीमण्डलम् एतत् मण्डलं नेपालदेशस्य पूर्वाञ्चलविकाशक्षेत्रस्य कोशी अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:नेपालदेशस्य मण्डलानि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
समाधिगुणः
अन्यधर्माणामन्यत्राऽऽरोपणं समाधिः उच्यते । दण्डिनोऽप्ययमेवाऽऽशयः । वामनस्त्वारोहाऽवरोहक्रमस्समाधिरिति व्याचख्यौ । आरोहो नाम गुर्वक्षराधिक्यं, अवरोहस्तु लघ्वक्षराधिक्यमिति तस्याऽऽश्यः । यथा –
अत्राऽचेतनायां कीर्तौ कुशलप्रश्नकरणादि - चेतनधर्मारोपात् समाधिर्विद्यते ।
‎
वर्गः:काव्यगुणाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वातामम्
thumb|200px|right|शुष्काणि भर्जितानि वातामानि thumb|200px|left|त्वक्-रहितानि वातामानि thumb|right|200px|वातामफलानि, फलस्य अन्तः वातामबीजं चापि thumb|200px|left|वातामपुष्पम् thumb|200px|right|सस्याग्रे विद्यमानानि वातामफलानि thumb|150px|left|वातामवृक्षः thumb|right|200px|वातामरसः thumb|left|150px|वातामलेह्यम्
एतत् वातामम् अपि भारते अपि वर्धमानः कश्चन फलविशेषः । एतत् वातामम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । एतत् वातामम् आङ्ग्लभाषायां almond इति उच्यते । एतत् वातामं न केवलं भारते अपि तु जगतः सर्वेषु देशेषु उपयुज्यते । एतत् वातामं मधुराणां भक्ष्याणां निर्माणे तथा कटूनां खाद्यानां च निर्माणे अपि उपयुज्यते । एतत् वातामं Dryfruits इति यानि उच्यन्ते तेषां शुष्कफलानां गणे अन्तर्भवति । एतत् वातामं नेत्रस्य आकारकं भवति । एतत् वातामं “वातादः” इत्यपि वदन्ति ।
जम्मूकाश्मीरराज्यस्य मण्डलानि
जम्मूकाश्मीरराज्यम् (JK)
वर्गः:जम्मूकाश्मीरराज्यस्य मण्डलानि वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वातामम्
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य वातामस्य स्वभावः
एतत् वातामं पचनार्थं जडम् । एतत् स्निग्धम्, उष्णवीर्ययुक्तं च अपि । वातामं मधुररसयुक्तम् ।
सन्दर्भः
वर्गः:शुष्कफलानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎ वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
शतावरीसस्यम्
इदं शतावरीसस्यं भारते वर्धमानः कश्चन सस्यविशेषः । इदं सस्यं रूढभाषया “बहुबालानां माता” इति उच्यते । वस्तुतः इयं काचित् हरिद्वर्णीया लता । इयं लता गाढेषु अरण्येषु उपलभ्यते । अस्याः लतायाः शाखाः त्रिकोणाकारिकाः भवन्ति । ताः शाखाः स्निग्धाः रेखान्विताः चापि । अस्याः लतायाः पुष्पाणि १ – २ अङ्गुलं यावत् दीर्घाणि भवन्ति । तानि पुष्पाणि कदाचित् पृथक् कदाचिच्च गुच्छरूपेण वर्धन्ते । अस्याः फलानि रक्तवर्णीयानि । तेषां फलानाम् अन्तः द्वित्राणि बीजानि भवन्ति । चरकः एतां लतां बल्ये, वयस्थापने, मधुरस्कन्दे च योजितवान् अस्ति । सुकृतः विहारिषु, गन्दाधिषु गणेषु, कण्टक – पञ्चमूलेषु, पित्तसंशमनगणे च योजितवान् अस्ति । अस्याः शतावरिलतायाः संस्कृते शतमूली, शतविर्या, बहुनुरिता, अतिरसा इत्यादीनि अन्यानि अपि नामानि सन्ति ।
इतरभाषाभिः अस्य शतावरिसस्यस्य नामानि
अस्य शतावरिसस्यस्य वैज्ञानिकं नाम अस्ति Asparagus Racemosus Liliaceae इति । इदं शतावरिसस्यं हिन्दीभाषया “सतावर्” इति, तेलुगुभाषया “चल्ला” इति, तमिळ्भाषायां “सडावरी” इति, मलयाळभाषया “शतावलि” इति, कन्नडभाषया “आषाडि बेरु” इति च उच्यते ।
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य शतावरिसस्यस्य प्रयोजनानि
अस्य शतावरिसस्यस्य रसः मधुरः, तिक्तः च । विपाके मधुरः एव भवति । इदं सस्यं गुणे गुरु, स्निग्धं चापि । एतत् शीतवीर्ययुक्तम् ।
वर्गः:औषधीयसस्यानि वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
कर्तृकारकम्
“स्वतन्त्रः कर्ता”(१.४.५४) इति सूत्रेण कर्तृसंज्ञा विधीयते । क्रियायां स्वातन्त्र्येण विवक्षितः अर्थः कर्ता स्यात् इति अस्य सूत्रस्य अर्थः । स्वातन्त्र्यं नाम व्यापाराश्रयत्वम् । एवञ्च व्यापाराश्रयः कर्ता इति फलितोऽर्थः । फलं व्यापारश्च धात्वर्थः । तत्र व्यापारस्य यः आश्रयः, सः कर्ता भवति । उदा – गोविन्दः पचति । पच्-धातोरर्थः – पाकव्यापारः(पाकक्रिया) । सा क्रिया पाचके अस्ति । तथा च पाकक्रियायाः आश्रयः गोविन्दः । अतः गोविन्दः कर्ता । धात्वर्थः – फलं व्यापारः च इति उक्तम् । तत्र व्यापारस्य यः आश्रयः सः कर्ता भवाति । यथा –सूदः पचति । पच् धातोरर्थः =पाकक्रिया (पाकव्यापारः) । सा क्रिया कुत्र अस्ति ? सूदे अस्ति । तथा च पाकक्रियायाः आश्रयः सूदः । अतः सूदः कर्ता ।
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:कारकम् वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
3.7 त्रयमन्तरङ्गं पूर्वेभ्यः
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः