cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
माधुरी दीक्षित
वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्र्यः वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:जीवतव्यक्तयः वर्गः:१९६७ जननम्
५०२
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
५०२ ५०२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
समारियम
एकं भौतिकतत्त्वम् अस्ति।
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
गेर्ड बिन्निग
सः विख्यातः पुरुषः।
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:विदेशीयाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्
युरोपियम
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
प्रणवयोगः
उपनिषद्-|भगवद्गीता-पतञ्जलियोगसूत्राणि आधारीकृत्य रूपितस्य शास्त्रीयाध्यानस्य नाम एव प्रणवयोगः इति । “ॐ|ॐ योगः” ‘ॐ योगध्यानम्’ इति नाम्नापि कथ्यते एषः । सरलतया निरूपणे निर्गुण-निराकार-नित्यसत्यं परब्रह्माणम् अकार-उकार-मकाराणां शब्दगुच्छं श्वासेन सह क्रोढीकृत्य यः जायते स एव प्रणवयोगः इति कथ्यते ।
उद्देशः
बन्धात् मुक्तिः पीडाभ्यः शाश्वती विमुक्तिः एव अस्य उद्देशः । इतोऽपि अस्य उद्देशाः सम्यक्तया उपनिषदि निरूपिताः । यः ॐ कारमाजीवनं ध्यायति कथं तं लौकिकविचाराः जेतुं शक्नुवन्ति? यः ओंकारात् परब्रह्मणः जपं करोति सः प्रकाशे लीनः भवति । प्रायः ब्रह्मतेजसा युक्तः भवतीति भाति । एवं ब्रह्मलोके प्रवेशमवाप्नोति यश्च लोकः शान्तिः, चिरयौवनं, नश्वरता,निर्जयतरा च युक्तः भवतीति भावः । हिन्दूतत्त्वशास्त्रप्रकारेण अयम् ॐ कारः महत्प्राचीनः, तेनैव विश्वमिदं निर्मितं वर्तते । प्रणव इति व्यवह्रियमाणः ॐ कारः शक्तेः मूलरूपं सत् मन्त्ररूपेण जप्यते । मन्त्रः सार्थशब्दानां समूहः, यस्मिन् विद्यमानया शब्दकम्पनोद्भूतशक्या अस्माभिः उद्दिष्टाः शारीरिक-मानसिकपरिणामाः प्राप्यन्ते । “मननात् त्रायते” इति मन्त्रः, इति मन्त्रशब्दस्य व्युत्पत्तिः । मन्त्रो नाम चिन्तनानां परिवर्तनम् अर्थात् मनसि उत्पद्यमानभावसङ्घर्षाणाम् ऐहिकविचाराणां नाशः । मन्त्रशक्तिः न केवलम् उद्दिष्टपरिणामानां साधिका अपि तु साधुमन्त्रप्रयोक्तरि योगिनि दर्शनयोग्यपरिणामम् अपि जनयति । यथा- स्वभावे, आचारे-विचारे वा सात्त्विकपरिणामः ।
भगवद्गीता
अनन्तदृष्ट्या विश्लेषणे कृते श्रीकृष्णः भगवद्गीतायां स्व अनेक स्वरूपवर्णनावसरे “प्रणवः सर्ववेदेषु” (७:८) इति, अग्रे नवमाध्यायस्य सप्तमे श्लोके ‘वेद्यं पवित्रमोंकार” इति दशमाध्यायस्य पञ्चविंशतितमे श्लोके ‘गिरामस्म्येकमक्षरम्” इत्यपि अवोचत् । ओंकारस्य प्रयोगः कीदृशः स्यात् इत्यपि अग्रे वदति –
बाह्यसम्पर्काः
वर्गः:योगः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
जगद्गुरुरामभद्राचार्यविकलाङ्गविश्वविद्यालयः
जगद्गुरुरामभद्राचार्यविकलाङ्गविश्वविद्यालयः (अथवा केवलम् जेआरएचयू) (आङ्ग्लभाषा:Jagadguru Rambhadracharya Handicapped University, हिन्दी:जगद्गुरु रामभद्राचार्य विकलांग विश्वविद्यालय) भारतस्य राज्य उत्तरप्रदेशे स्थित चित्रकूट नगरे निविष्ट एकः विश्वविद्यालयः अस्ति। एषः विश्वे भारते च एकान्तम् विकलाङ्गाय प्रथमः विश्वविद्यालयः अस्ति। तत् जगद्गुरुरामभद्राचार्याय द्वारा वर्ष द्विसहस्रएकस्य आश्विनपूर्वार्धस्य सप्तविंशति दिनाङ्के अप्रतिष्ठतः, एवः जगद्गुरुरामभद्राचार्यविकलाङ्गशिक्षणआधार नामक एकः ट्रस्ट द्वारा चालित अस्ति, यत् तदीय शल्यक्रियायै उत्तरदायक अस्ति।
संदर्भा
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:भारतस्य विश्वविद्यालयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
षडर्धविक्रमार्थस्य तत्त्वप्रदीपः
श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यकृपाविशेषसम्पादितज्ञान-विज्ञानादिगुणगणदक्षाणां, सर्वज्ञभगवत्पादाचार्यस्यास्खलि-तानवरतवेदशास्रव्याख्यानश्रवण्समुत्खातदुः खसङ्घातानां ज्ञानामृतसमुद्रावगाहिनां लिकुचकुलशेखराणां त्रिविक्रमपण्डिता चार्यपूज्यपादानां विषये तदीयं तत्त्वप्रदीपमधिकृत्य वा किं मादृशेन लेख्यम् ? तथापि तदीयपुत्रवरैः पण्डितप्रकाण्डैः नारायणपण्डिताचार्यैरुक्तदिशा मनोविशुध्यै चरितानुवाद इति सत्सम्प्रदायस्य स्मारितत्वेन, तत्त्वप्रदीपार्णवावगाहनप्रयासः मन्ःशुध्दिफलक इत्यावेदये विद्वत्सु । त्रिविक्रमपण्डिताचार्य इति सुप्रसिध्दोऽयं पण्डितप्रवरः द्वादशशतके सुब्रह्मण्यनामकस्य लिकुचकुलमूर्धन्यस्य तपः प्रभावाल्लब्धजन्मा भुवमलञ्चकार । एकस्तु कुरुते पुण्यं फलं भुङ्क्ते महाजनाः इत्याभाणकमत्र साकारतामगमदित्यत्र न विवदन्ति सन्तः । अस्यैव सुब्रह्माण्याचार्यस्य पुत्रप्रवरः त्रिविक्रमार्यः सप्ताष्टदिनपर्यन्तं भगवत्पादाचार्येण वादं कृत्वा स्वीकृत्य तदीयशिष्यतां, तदनुग्रहसमासादिताध्यात्मविद्यः, तत्त्वप्रदीपमन्वर्थनामकं भाष्याशयविशेषप्रकाशकं, देव्या सरस्वत्याः कण्ठाभरणप्रायम्, अस्मदर्थे प्रणिनाय ।
त्रिषु=वेदे-वेदाङ्गे कवितायां विक्रमः यस्येति त्रिविक्रमार्य नाम अस्य सार्थकमिति विबुधा मेनिरे । त्रिषु, पद-वा-क्य-प्रमाणेषु विक्रमः असाधारणपाण्डित्यं यस्य स त्रिविक्रमार्य इत्यपि केचित् व्याचक्षते । तदीयग्र्न्थावलोकननिपुणानां विदुषां पण्डिताचार्याणां व्याकरणशास्त्रे मीमांसाशास्त्रे वेदान्तशास्त्रे चानितरसाधारणं पाटवमासीदिति निर्विवादं ज्ञानगोचरीभवति ।
सहस्रार्थं भाष्यम्
पण्डिताचार्याणां व्याख्यानकौशलमधिकृत्य कश्चन विषयः निदर्शनतया उपस्थाप्यते । ईक्षत्यधिकरणे न चाशब्दत्वमितरसिध्दम् इति भाष्यपङ्किरस्ति । अस्य च चतुर्धा व्याख्या पण्डिताचार्यैर्निरुपिता । अयमत्र सन्दर्भः – ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’ ‘अशब्दमस्पर्शमरुपमव्ययम्’ ‘अवचनेनैव प्रोवाच’ इत्यादिश्रुत्या शास्रप्रतिपाद्यतयोक्तं ब्रह्म अवाच्यमिति पूर्वपक्षः । ‘स एतस्माज्जीवघनात्परात्परं पुरिशयं पुरुषमीक्षते’ इति ‘आत्मन्येवात्मानं पश्येत्’ इत्यादिश्रुतिभिः ब्रह्मणः ईक्षणकर्मत्वं (ज्ञानविषयत्वम्)सप्रमाणं श्रूयते । अतो नावाच्यं ब्रह्म इति सिध्दान्तः कृतः । अत्रेयमाशङ्का –यदि ज्ञानविषयत्वान्नावाच्यं ब्रह्म तर्हि अवाच्यत्वप्रतिपादिकायाः श्रुतेः का गतिः ? उच्यते-
(आ)	 श्रुतिस्मृत्याद्यवलोकनेन न ब्रह्मणोऽवाच्यत्वं प्रतिपादयितुं शक्यमिति प्राङ्निरुपितम् । आस्तां तावच्छ्र्त्या-दुचिन्ता । अशब्दत्वं ब्रह्मणोऽवाच्यत्वं इतरस्य मायावादिन एव न सिध्दमसिध्दमिति यावत् । कथम् ? शब्दगोचरत्वे शब्दाभिलपनरुपवागव्यवहाराभावप्रसङ्गः । ततश्च ब्रह्मविचारयतोर्गुरुशिष्ययोः मौनं मौढ्यं च स्यात् इत्यपरोऽर्थः ।
(इ)	अन्योऽर्थः कथितः –ईक्षत्यधिकरणे मायावादिनामेवमस्ति अधिकरणरचनक्रमः- ब्रह्मणो जगत्कारणत्वपरतयोक्ताः श्रुतयः प्रधानकारणतयापि उपपत्स्यन्ते । प्रधानं त्रिगुणात्मकमेव स्वफ़िकारविषयतया सर्वशक्तमुच्यते । एवं ज्ञानकारणसत्त्वगुणात्मकत्वात् सर्वज्ञं च भवति । सत्त्वात्सञ्जायते ज्ञानं (भ.गी.१४.१७) इति गीतोक्तेः । ततश्च सर्वज्ञानकारणभूतं सत्त्वं प्रधानावस्थायामपि विद्यत इति प्रधानस्याचेतनस्यैव सतः सर्वज्ञत्वमुपचर्यते । तस्मात्प्रधानमचेतनं चगतः कारणमिति पूर्वपक्षः । सिद्धान्तस्तु- न साड्ख्यनयसिध्दं प्रधानं जगत्कर्तृ भवितुमर्हति । कुतः ? अशब्दं हि तत् । ‘तदैक्षत्’ ‘बहु स्यां प्रजायेय’ इति कारणस्येक्षणपूर्वकं सृष्टुत्वं श्रुतौ प्रतिपाद्यते । साड्ख्यनयसिध्दस्य प्रधानस्याचेतनत्वेन तस्येक्षणपूर्वककर्तृत्वं न सम्भवति । सम्भवति च श्रुतिप्रतिपाद्यस्य ईक्षणीयस्य ब्रह्मण इति प्रधानस्याकरणात्वे अशब्दत्वं –कारणत्वेन श्रुतिप्रतिपाद्यत्वाभावः हेतूकृतः । एवं यन्मायावादिना अशब्दं हि तदिति प्रधानस्याशब्दत्वं हेतुकृत्य ब्रह्मणः जगत्कर्तृत्वं सिषाधयिषितम्, तदसाधु । इतरस्य साड्ख्यस्यैव प्रधानस्याशब्दत्वं –कारणतया वेदप्रतिपाद्यत्वाभावः असिध्दः । तेन प्रधानस्य अजामेकां लोहुतकृष्णरुपां बह्वीः प्रजा इत्यादौ वेदगम्यत्वाङ्गीकारात् ।
(ई) अन्योप्यर्थः कथितः- एवम् अशब्दत्वं –श्रुत्या कारणत्वेन प्रतिपाद्यत्वाभावरुपं यन्मायावादिना प्रतिपिपादयिषितम् । तदितरस्य माया वादिन एव असिध्दम् ।कुतः ? तैरेव भगवद्गीताव्याख्याने प्रधानस्य वेदगम्यत्वाङ्गीकारात् । किञ्चायमध्यायः भगवतो गुणपूर्णत्वप्रतिपादनाय सर्वशब्दवाच्यत्वं प्रसाधयितुं प्रवृत्तः । तदितरस्य साड्ख्यप्रमेयखण्डनस्यात्र का गतिः ? समनयप्रतिपादनव्यतिरिक्तस्याध्यायार्थत्वाभावात् । एवमेवैतदधिकरणविमर्शावसरे अद्वैतव्याख्यातृणाम् अधिकरणरचनापध्दतौ अनुत्तार्याः दोषाः प्रतिपादिताः ।
अत्रैके अद्वैतवादिन आहुः ईक्षत्यधिकरणे ब्रह्म विषयः । पूर्वसूत्रे तत्तु समन्वयात् इति ब्रह्मणि शब्दानां समन्वयः प्रतिपादितः । यतो वाचो निवर्तन्ते इत्यादिश्रुत्यानुगुण्येन ब्रह्म अवाच्यमेव भवितुमर्हति । न चेयं श्रुतिः अप्रसिद्धेरवाच्यत्वाभिप्राया । ‘वाचो निवर्तन्ते’ ‘यद्वाचानभ्युदितम्’ इति वाच्यत्वस्य प्रतिषेधात् । सम्भवति वाच्यत्वप्रतिषेधरुपे मुख्यार्थे कुतोऽमुख्यार्थकल्पना । ननु श्ब्दावाच्यत्वे लक्ष्यत्वमपि न स्यादिति चेत् अत्र ब्रूमः –असम्भवादेव हि ब्रह्मणि मुख्यवृत्तेः शब्दानां लक्षणोररीक्रियते, नैवमेव । कथं ? षष्ठीगुणक्रियाजातिरुढयो हि शब्दप्रवृत्तिहेतवः । यथा –क्वचित् षष्ट्यर्थः सम्बन्धः शब्दप्रवृत्तिनिमित्तम् । यथा राजपुरुष इत्यादि । क्वचिद्गुणयोगः, यथा शुक्लः पट इत्यादि । क्वचित्क्रियायोगो यथा पाचक इत्यादि । क्वचिज्जातियोगो, यथा गौरश्वः पुरुष इत्यादि । क्वचिद्रूढिर्यथाऽऽकाशे द्युरभ्रम् इत्यादिः । एतेषां शब्दप्रवृत्तिनिमित्तानाम् अन्यतमस्यापि आत्मनि असङ्गत्वादगुणत्वादविक्रियत्वादसामान्यत्वात्प्रमाणान्तरायोग्यत्वेनागृहीतस्म्बन्धत्वाच्चाभावात् नाभिधेय आत्मा ।
अत्राहुः पण्डिताचार्याः- ‘स एतस्माज्जीवदघनात्परात्परं पुरिशयं पुरुषमीक्षते’ ‘यदैनमनुपश्यन्त्यात्मानं देवमञ्जसा’ इत्यादिश्रुतिषु ब्रह्मविषयमीक्षणं प्रतीयते । अप्रत्यक्षस्य तस्य न चागममन्तरेण तत्सम्भवि । श्रुत्याभिधीयमानं चेक्षणीयत्वं वाच्यत्वमन्तरा नोपपद्यत इति ब्रह्म वाच्यमेवेति निश्चिनुमहे । अवाच्यत्वस्यापातप्रतीतस्य स्मृतिसमाख्यानादप्रसिध्दार्थतोपपत्तेः । अन्यथा ‘यतो वाच’ इति श्रुतौ ब्रह्मणः, यत्पदाविषयत्वेन वेदोदितावाच्यत्वं न स्यात् । अपि च् ब्रह्म अवाच्यमिति वदन् ब्रह्म वक्ति न वा ? यद्याद्यपक्षकक्षीकारः तर्ह्यवाच्यत्वं विविदिषतोऽस्मदभिमतवाच्यत्वानुमोदनात्स्वव्याहत्यादिनिग्रहमहाग्राहग्रस्ततया पृथुलकथाप्रपथसागरे प्रमाणतर्कतदाभासवीचीतरङ्गमालावलोलिते निमज्जतो वादिनो निर्णयपारदर्शनं दुःशकं प्रसज्जेत । द्वितीये कस्य अवाच्यत्वमयं प्रतिजानीते ? न ह्यनभिधीयमानस्य धर्मिणो धर्मविधानमुपपद्यते । किञ्च ब्रह्मशब्देनापि केवलं लक्षयति, न पुनर्ब्रवीति इति चेत्, किं तल्लक्ष्यमिति वक्तव्यम् । येन केनापि वचनेनाभिधीयमाने नावाच्यत्वं स्यात् । अतो माता मे वन्ध्येत्यादिवदत्यन्तविरुध्दोऽयमीदृशः प्रलापः । यदप्युक्तं षष्ठ्यादीनां मुख्यवृत्तिहेतूनाम् अभावादशब्दं ब्रह्मेति । तदप्यसत् । ‘यस्सर्वज्ञः’ ‘एष सर्वेश्वरः’ ‘एष भूताधिपतिः’……….. इत्यादिश्रुतिस्मृतिभ्यः गुण-क्रिया-जाति –योग- रुढिसम्भवात् । यदि शब्दवृत्तिहेतूनामन्यतमस्याप्यभावेनावाच्यं ब्रह्म, तर्हि नैव लक्ष्यमपि स्यात् । न हि सम्बन्धादिभिर्विना लक्षणा सम्भाव्यते ।
अत्राहुरद्वैतवादिनः-स्यान्नामावाच्यस्यापि लक्ष्यत्वम् । इक्षुक्षीरगुडादिषु तावत् माधुर्यं विद्यते । नैकमेव माधुर्यं सर्वत्रानुगतमपि तु भिन्नमेव । तथापि भेदः वक्तुं न शक्यते, तद्वाचकशब्दाभावात् । तथापि लक्ष्या दृश्यन्ते । अन्यथा वागव्यवहारानुपपत्तिः यथोक्तं – तत्र यथा माधुर्यादिविशेषाणामवाच्यत्वेऽपि प्रतीततामात्रेण लक्ष्यत्वम्, तद्वदिहापि अवाच्यस्यापि ब्रह्मणो स्वयंप्रकाशत्वेन सिध्दस्य लक्ष्यत्वं नासम्भवीति । अत्राहुः पण्डिताचार्याः –इक्षु-क्षीर-गुडादिषु नावाच्यस्य लक्ष्यत्वम् । माधुर्यविशेषशब्दवाच्यत्वादेव । विविच्यान्भिधानं, विवेकापरिज्ञाननिबन्धनम् । न् पुनरवाच्यत्वात् । सुप्रसिध्दमत्र सूदशास्त्रविदां वचनम् – एवं परकीयग्रन्थजातगताभिप्रायविशेषविशदननिराकरणदक्षा गुरुपवनवचनगाम्भीर्यप्रदीपनदीक्षा च तत्त्वप्रदीपिका विदुषां चेतश्चेतयन्ती समुल्लसति ।
टिप्पणी
१. किन्तुत्तमश्लोकशिखामणीनां मनोविशुध्यै चरितानुवादः । मध्वविजयः, सर्ग. १. श्लो.७
२. सुमध्वविजयः, सर्ग .१३, श्लो.४७
३.तत्र साड्खया प्रधानं त्रिगुणमचेतनं जगतः कारणामिति मन्यमाना आहुः –यानि वेदान्तवाक्यानि सर्वज्ञस्य सर्वशक्तेर्ब्रह्मणो जगत्कारणत्वं दर्शयन्तीत्यवोचः, तानि प्रधानकारणपक्षेऽपि योजयितुं शक्यन्ते । सर्वशक्तित्वं तत्वप्रधानस्यापि स्वविकारविषयमुपपद्यते । एवं सर्वज्ञत्वमपि । कथम्? यत्तु ज्ञानं मन्यसे स सत्वधर्मः । सत्वात्सञ्चायते ज्ञानमित्युक्तेः ।…. त्रिगुणत्वात्तु प्रधानस्य सर्वज्ञानकारणाभूतं सत्वं प्रधानावस्यायामपि विद्यत इति प्रधानस्याचेतनस्यैव सतः सर्वज्ञत्वमुपचर्यते ।…. न साड्ख्यपरिकल्पितम् अचेतनं प्रधानं जगतः कारणं शक्यं वेदान्तेष्वाश्रयितुम् । अशब्दं हि तत् । कथमशब्दत्वं ईक्षतेः । ईक्षितृत्वात्कारणस्य ।….. तदैक्षत बहुस्यां प्रजायेयेति ।…. न चाचेतनस्य प्रधानस्य साक्षित्वमस्ति, तस्मादनुपपन्नं प्रधानं सर्वज्ञम्……….। शारीरकभाष्यम् १.१.५. p. 25, Motilal Banarasidass Printers, Varanasi, 1976
४.शाङ्करभगवद्गीताव्याख्याने सप्तमे त्रयोदशेऽध्याये चायं विषयो विशदीकृतः । एतद्योनीनि भूतानि ७.६, अन्तर्याम्यधिकरणे न च स्मार्तमिति सूत्रे ।
५. (१) न् चाशब्दत्वमितरसिध्दमित्यस्यायमर्थः । उक्तन्यायेन वाच्यत्वात् ब्रह्मणो मायिसिध्दमशब्दत्वं च श्रुत्यर्थः । (२) अस्यैव भाष्यस्यन्योऽर्थः –न चावाच्यत्वं ब्रह्मण इतरस्य मयिनोऽपि सिध्दम् । ब्रह्मणि व्यवहारभावप्रसङ्गत् । (३) अन्योर्थः कथ्यते –यन्मायिनोक्तं प्रधानस्याशब्दत्वं हेतुत्वेनाशब्दं हि तदिति साड्ख्यं प्रति, तदितरस्य साड्ख्यस्य न सिध्दम् । तेन प्रधानस्य वेदगम्यत्वाङ्गीकारात् । न च समन्वयप्रतिपादनादन्यो व्यापारः सत्यां गतौ सम्भवत्यस्मिन्नध्याये । अत ईक्षतेर्नाशब्दमिति सूत्रं ब्रह्मणोऽशाब्दत्वनिराकरणपरमिति सिध्दम् । तत्त्वप्रदीपः p. 40 ६. षष्ठीगुणक्रियाजातिरुढयः शब्दहेतवः । नात्मन्यन्यतमोऽमीषां तेनात्मा नाभिधीयते ॥ नैष्कर्म्यसिध्दिः अ.३. श्लो.१०३,p. 168 Edited by Colonel Jacob, Bombay Government Central Book Depot, 1891
वर्गः:संस्कृतग्रन्थाः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
तदित्यनभिसन्धाय...
पदच्छेदः
तत् इति अनभिसन्धाय फलं यज्ञतपःक्रियाः दानक्रियाः च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षिभिः ॥
अन्वयः
मोक्षकाङ्क्षिभिः तत् इति फलम् अनभिसन्धाय विविधाः यज्ञतपःक्रियाः दानक्रियाः च क्रियन्ते ।
अर्थः
ये मोक्षम् इच्छन्ति ते तत् इति ब्रह्मणः तदिति शब्दम् उच्चार्य फलनिरपेक्षतया नानाविधं यज्ञं तपः दानं च कुर्वन्ति ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
25 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
भीष्मद्रोणप्रमुखतः...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य पञ्चविंशतितमः (२५) श्लोकः ।
पदच्छेदः
भीष्म द्रोणप्रमुखतः, सर्वेषाम्, च, महीक्षिताम् । उवाच, पार्थ, पश्य, एतान्, समवेतान्, कुरून्, इति ॥
अन्वयः
भारत ! एवं गुडाकेशेन उक्तः हृषीकेशः सेनयोः उभयोः मध्ये भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षितां (प्रमुखतः) रथोत्तमं स्थापयित्वा पार्थ ! एतान् समवेतान् कुरून् पश्य' इति उवाच ।
अर्थः
अर्जुनः भगवन्तं श्रीकृष्णं यदा एवम् उक्तवान् तदा श्रीकृष्णः तयोः सेनयोः मध्ये रथं स्थापितवान् । भीष्मस्य द्रोणस्य अन्येषां राज्ञां च सम्मुखे रथं संस्थाप्य सः अर्जुन ! युद्धं कर्तुम् उपस्थितान् एतान् 	कौरवपक्षीयान् पश्य'’ इति अवदत् ।
रामानुजभाष्यम्
स च तेन चोदितस्तत्क्षणादेव भीष्मद्रोणादीनां सर्वेषामेव महीक्षितां पश्यतां यथा चोदितमकरोत। ईदृशी भवदीयानां विजयस्थितिरिति चावोचत॥१.२५॥
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in
25 वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम् वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
भूतग्रामः स एवायं...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः अष्टमोऽध्यायस्य अक्षरब्रह्मयोगस्य नवदशः(१९) श्लोकः ।
पदच्छेदः
भूतग्रामः स एव अयं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते रात्र्यागमे अवशः पार्थ प्रभवति अहरागमे ॥ १९ ॥
अन्वयः
पार्थ ! सः एव अयं भूतग्रामः अवशः भूत्वा भूत्वा रात्र्यागमे प्रलीयते । अहरागमे प्रभवति ।
अर्थः
अर्जुन ! सः एषः भूतसमुदायः कर्माधीनः सन् पुनःपुनः उत्पद्य निशारम्भे निलीयते । दिनारम्भे प्रभवति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
19 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
बांकुडामण्डलम्
बांकुडामण्डलम्(Bankura) पश्चिमबङ्गराज्यस्य बर्धमानविभागस्य सप्तमण्डलेषु एकं मण्डलम् । दामोदरनदः बांकुडा-बर्धमानमण्डलयोः मध्ये विभाजिका रेखारूपेण स्थितः ।
भौगलिकावस्थानम्
बांकुडामण्डलं दक्षिण-पश्चिमदिशि छोटोनागपुर्- उच्चभूमेः एवं निम्नगाङ्गेय समभूमेः मध्यवर्तीप्रदेशे अवस्थितम् । अस्य मण्डलस्य विस्तृतिः ६८८२ वर्ग कि मी । बांकुडामण्डलस्य पश्चिमदिशि लोहितमृत्तिकागठित(ल्याटेराइट्) उच्चभूमिः, उपत्यका, गहनारण्यम् एवं शिलास्तुपमयः भू-भागः अस्ति । बांकुडामण्डलस्य अधिकांशः लोहितमृत्तिका तथा पललमृत्तिका द्वारा गठित । दमोदरः, द्वारकेश्वरः, कंसावती, शिलाइ इत्याद्याः प्रधाननद्याः भवन्ति । ग्रीष्मकालिन सर्वोच्चतापमात्रा ४४º-४५º सेन्टिग्रेट् एवं सर्वनिम्नतापमात्रा १५º सेन्टिग्रेट् तिष्ठति । शीतकालिन सर्वोनिम्नतापमात्रा ६º सेन्टिग्रेट् भवति । वार्षिकवृष्टेः परिमाणं १४०० मिलिमिटर् । बांकुडामण्डले २४७.७० सहस्रहेक्टर् (मण्डलस्य समग्रायतनस्य २१.४७%) वनभूमिः अस्ति ।
जनपरिसंख्या
Thumb|300px|right|बांकुडामण्डलस्य परिदृश्यम् २००१ वर्षस्य जनगननानुसारं बांकुडामण्डलस्य जनसंख्या NaN । तस्मिन् परिसंख्याने NaN पुरुषाः NaN महिलाः सन्ति । तथा उभयोः अनुपातः १००:९५ । मण्डलस्य ग्रामीनजनसंख्या NaN (समग्रजनसंख्यायाः ९२.६३%) तथा पौरजनसंख्या NaN (समग्रजनसंख्यायाः ७.३७%) । बांकुडामण्डलस्य साक्षरता परिसंख्या NaN जनाः (समग्रजनसंख्यायाः ६३.४४%) ।
शिक्षा
बांकुडामण्डलस्य सार्विकसाक्षरता ६३.४४ प्रतिशतम् अस्ति (पुरुषाणाम्-७६.७६%, महिलानाम्-४९.४३%) । मण्डलस्य ग्रामीनसाक्षरता ६२.०९% एवं पौरसाक्षरता ८०.२२% स्तः । २००४ वर्षस्य परिसंख्यानुसारं मण्डले ३९३० विद्यालयाः सन्ति । उच्चशिक्षाक्षेत्रे अत्र १४ महाविद्यालयाः तथा ५ यान्त्रिकमहाविद्यालयाश्च सन्ति ।
स्वास्थ्य
बांकुडामण्डले सर्वकारस्य १५ चिकित्सालयाः सन्ति । एतद् व्यतिरिच्य ८७ स्वास्थ्यकेन्द्राणि, ५०८ आरोग्यनिकेतनानि, ४२ औषधालयाः सन्ति । बांकुडा पौरसभायां त्रयः बृहत्-भेषजालयाः सन्ति । विष्णुपुरे तथा सोनामुखीपौरसभायामपि चिकित्सालयः विद्यते ।
परिसीमा
मण्डलः, बन्कुर
जलमालिन्यम्
जलमालिन्यं (water pollution) प्रमुखेषु परिसरमालिन्येषु अन्यतमं विद्यते । सरोवराः, नद्यः, समुद्राः इत्यादिषु अनपेक्षितानां वस्तूनां संयोगेन जलमालिन्यं भविष्यति ।
परिसरसंरक्षणस्य आवश्यकता
अस्मिन् दशके अस्माकं भूमण्डलस्य परिसरस्य प्रदूषणं विषयीकृत्य सर्वेषु राष्ट्रेषु बहुभिः नेतृभिः प्राज्ञैः वैज्ञानिकैः पौरजनैः विशेषेण चर्चा प्रचालिता । परिसरस्य प्रदूषणं विविच्य विविधया दृष्ट्या एते प्रविभागाः प्रवृत्ताः - जलमालिन्यं, वायुमालिन्यं, शब्दमालिन्यं, भूमालिन्यम्, आम्लवर्षणम् इत्यादयः । सर्वस्यापि भूमण्डलस्य परिसरस्तावत् एक एव । सः पुनः निर्मातुं न शक्यते । अतः परिसररक्षणे एव यत्नः सर्वैः विधेयः ।
जलस्य महत्त्वम्
वैज्ञानिकानाम् अभिप्रायेण जलम् इति द्रवरूपः पदार्थः आम्लजनक-जलजनकयोः संयोगेन सम्भवति । भूतलस्य प्रायः प्रतिशतं सप्ततिभागः जलेनैव आवृतः । भूतले विद्यमानस्य जलस्य प्रतिशतं नवतिभागः समुद्रेषु एव दृश्यते । मानवशरीरेऽपि प्रतिशतं षष्टिभागः जलेनैव पूरितः । जलेन विना मानवानां जीवनम् अतीव दुष्करं भवति ।
पृथिव्यां विद्यमानस्य जलस्य मूलानि वर्षा, हिमः, नद्यः, सरितः, पल्वलानि, भूमावन्तर्गतं जलम् इत्येतानि भवन्ति ।
पृथिव्यामुपलभ्यमानस्य जलस्य द्विप्रतिशतभागस्य अपेक्षया न्यूनमेव प्राणिनां मनुष्याणां च जीवनोपयोगाय योग्यं भवति ।
जलस्य मालिन्यम्
जले यदा अनपेक्षितानि हानिकारकाणि विषयुक्तानि रासायनिकवस्तूनि, आम्लानि, तैलादीनि विलीयन्ते, तदा तादृशं जलं जीविनां प्राणधारणाय योग्यं न भवति । इदं जलमालिन्यम् इत्युच्यते ।
जलमालिन्यस्य एतानि प्रमुखानि कारणानि -पेट्रोलियम् तैलम्, डि.डि.टि इत्यादयः कीटनाशकाः, पि.सि.बि (पालि क्लोरिनेटड् बैफीनैल्) रासायनिकाः कीटनाशकाः, पारदः, क्याङ्मियम् आर्सैनिक् इत्यादिलोहाः, अणुशक्तिकारागारेभ्यः निसृतानि अनुपयोगीनि वस्तूनि नगरेभ्यः बहिः निष्कासितानि फेनकानि, तत्र प्रमुखानि । एवं विविधानि रासायनिकानि जलमालिन्यं कुर्वन्ति । जलजन्तूनां प्राणधरणाय जले वीलीनः आम्लजनकः अत्यावश्यकः । एतानि लवणानि जले विलीनं भूय आम्लजनकानिलं दुर्बलं कुर्वन्ति । एवं तस्मिन् मलिने जले जलजन्तवः जीवितुम् अशक्ताः भवन्ति म्रियन्ते च ।
जलं बहूनां लवणानां द्रावकम् । यदा जले विषयुक्तानि लवणानि विलीनानि, ताद्दशं जलं मनुष्यैः उपयुज्यते, तदा एते विषाः मनुष्याणां शरीरं प्रविशन्ति तेन च अश्रुता अज्ञातपूर्वाः रोगाः भवन्ति ।
भारतदेशे पूज्यायां गङ्गानद्यां यमुनायां च नगरीयैः कार्यागारैः निःसृतेभ्यः दूषणेभ्यः प्रतिदिनं जलमालिन्यं प्रभूतं सञ्जायते । अनेन नदीजलम् उपयोगाय अनर्हं भवति ।
समुद्रजलस्य मालिन्यात् मीनाः अन्ये समुद्रजीविनः नितरां क्लिश्यन्ति, म्रियन्ते च । अन्तर्जलस्य प्रदूषणात् भूमेः उष्णतायाः जलस्थित्याः व्यत्ययः भवति येन वर्षाचक्रे व्यत्ययाः भवन्ति ।
जलमालिन्यं रोद्धुं बहवः प्रयत्नाः प्रशासनेन विद्येयकद्वारा योजिताः । ‘जलमालिन्यनियन्त्रणार्थं, तत्कृते प्रशासनस्यैकः विभागः तत्परः अपि च वर्तते ।
मलिनजलस्य स्रावेन नानाविधाः रोगाः जायन्ते । ताम्रम्, क्याड्मियम्, कोबाल्ट् लवणैः दूषितस्य जलस्य उपयोगेन क्यान्सर्, नररोगाः हृदयरोगाः जायन्ते । प्रदूषितजले स्नानकरणात् चर्मरोगाः प्रजायन्ते । पारद-लोहेन तत्संयुक्तलवणैश्च प्रदूषितस्य जलस्य सेवनात् "मिनिमा" इति नूतनः रोगः जायते । पारदेन प्रदूषितस्य जलस्य सेवनेन जपान् देशे क्रिस्ताब्दे १९५६ वर्षे मिनिमाट इति ग्रामे केचन जनाः नेत्रहीनाः बभूवुः । केचन उन्मत्ताः जाताः । केचन शरीरभागानां निश्चेष्टतां प्रापुः । एताद्दशरोगस्य हेतुपरिशीलनात्-पारदप्रदूषितस्य जलस्य सेवनेन एवं भवतीति ज्ञातम् । तदारभ्य एतादृशरोगस्य मिनिमाट -इत्येव निर्देशः कृतः ।
सर्वे स्वास्थ्यहेतोः शुद्धं जलमेव पिबेयुः । जलमालिन्यस्य नियन्त्रणाय सततं प्रयत्नः करणीयः।
संस्कृतभाषायां जल्स्य जीवनमिति पर्यायपदं भवति । एवं जलमालिन्यं नाम जीवनमालिन्यमित्येव ।
जलमालिन्यस्य कारणानि
जल-प्रदूषणस्य बहूनि कारणानि भवन्ति, परं मुख्यतया मानवाः एवास्य कारणीभूतः अस्ति । जनाः अस्योपयोगः समुचितरुपेण न कुर्वन्ति, अप्राकृतिकं कृत्यं कुर्वन्ति, जनसंख्या- वृध्दयाऽपि, प्रदूषणं भवति, औद्योगिकविस्तारेणापि प्रदूषणं भवति । सम्प्रति क्रमशः अस्य कारणानि प्रस्तूयन्ते । एतदतिरिक्तमपि बहूनि कारणानि सन्ति येन जलं प्रदूषितं भवति । येषां कारणानामुल्लेखः अत्र न क्रियते । यतोहि दिनानुदिनं नूतनं कारणं विकसति । सम्प्रति विचार्यते यत् कानि तत्वानि जले तिलन्ति येन जलं प्रदूषितं भवतीति ।
आधुनिकोपायाः(Modern Methods)
मुख्यरुपेण जलशुद्धीकरणस्य त्रयः वैज्ञानिक विधयः संक्रियादृष्ट्या अङ्गीक्रियन्ते । ते सन्ति भौतिकविधयः, रसायनिकविधयः, यान्त्रिकविधयश्च । परम् एतत् सर्वं तु प्रदूषणात्परं भवति । सर्वश्रेष्ठं तु भवति प्रदूषणनियन्त्रणम् । अर्थात् प्रदूषणस्य एव यदि नियन्त्रणं भवेत्, तर्हि इयं समस्या नागमिष्यति । अतोऽत्र केचन जलप्रदूषणस्य नियन्त्रोपायाः प्रसूयन्ते । यस्मिन् क्रमे प्रदूषणस्य कारणानि उल्लिखितानि वर्तन्ते अध्यायेस्मिन् तस्मिन्नेव क्रमेण नियन्त्रणोपायाः अपि लिख्यन्ते ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
Analytical Tools and Other Specialized Resources
वर्गः:परिसरमालिन्यम् वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:परिशीलनीयानि
गेर्हार्ड श्रोडर
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:विदेशीयाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्
अमजद अली खान
भारतीय सङ्गीतकारः।
खान, अमज़द अली वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
१५०९
१५०९ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१५०९ १५०९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
ग्याडोलिनियम
एकं भौतिकतत्त्वम् अस्ति।
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
धनुषामण्डलम्
धनुषामण्डलम् नेपालदेशस्य मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रस्य जनकपुराञ्चले अवस्थितमेकं मण्डलमस्ति ।
कार्कळविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति उडुपीचिक्कमगळूरुलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति कार्कळविधानसभाक्षेत्रम्। कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या १२२। कार्कलविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या उडुपीमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या उडुपीचिक्कमगळूरुलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । कार्कळविषये अधिकविवरणार्थं कार्कळ इति पृष्ठं पश्यन्तु ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
टर्बियम
एकं भौतिकतत्त्वम् अस्ति।
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
गेब्रियल् लिपमन्
सः विख्यातः पुरुषः।
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:विदेशीयाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्
५०३
५०३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
महोत्तरीमण्डलम्
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:नेपालदेशस्य मण्डलानि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
रेडियो
रेडियो ध्वने: प्रसारणं करोति।
परिसरमालिन्यम्
येन मानवाः जीवन्ति सः परिसरः यस्यां वयं निवसामः सेयं पृथिवी अत्र विद्यमानः नद्यः पर्वताः वृक्षाः पशवः पक्षिणः प्रदेशाः, वाताः इत्येते सर्वेऽपि परिसरशब्देन सूच्यन्ते । परिसरः स्वयं न प्रदुष्टो भवति । किन्तु मनुष्य एव आत्मनः स्वार्थात्, आलस्यात् दूरदृष्टेः अभावादपि परिसरं प्रदूषयति । परिसरमालिन्यानि प्रमुखानि त्रिविधानि । वायुमालिन्यं, जलमालिन्यं शब्दमालिन्यं च । नगरीकर्णेन उद्यमकरणेन च बृहद्यान्त्रगारणि दिने दिने आर्ब्धानि भवन्ति । तैः सर्वदा निस्सरद्ब्यः कलुषितविषानिलेभ्यः वातावरणं प्रदूषितं भवति । यन्त्रागारेण निष्कास्यमानेन रासायनिकवस्तुना कलुषितजलं, स्नानशौचालयानां मलिनजलं च नालिकाभिः नदीं प्रति प्रेषयन्ति । एतेन जलमालिन्यं भवति । वाहनादिभिः कर्कशशब्दाः जायन्ते । ते च श्ब्दाः परिसरं क्षोभयन्ति । परिसरप्रदूषणेन नानाविधा: रोगाः समुद्भवन्ति । प्रदुष्टेन परिसरेण न केवलं मानवाः अपि तु पशवः, पक्षिणः कीटाः, जलचराः चापि महतीं हानिमनुभवन्ति ।शुद्धपरिसरेण जनाः आरोग्ययुक्ताः सुदृढाः च भवन्ति । तेन सामाजिकस्वास्थ्यम् सिध्यति । अतः मानवाः भविष्यत्कालं विचिन्त्य सरलं शान्तियुतं जीवनं कुर्युः ।
वर्गः:परिसरमालिन्यम् वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎ वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
थियोफ्रास्टस्
(कालः – क्रि.पू.३७२ तः क्रि.पू.२८७)
अयं थियोफ्रास्टस् (THEOPHRASTUS) सस्यविज्ञानस्य जनकः । अयं ग्रीस्-देशस्य लेस्बास्-प्रदेशे क्रि.पू.३७२ तमे वर्षे जन्म प्राप्नोत् । ततः बाल्ये एव अथेन्स्-नगरं गत्वा प्लेटो-अकादमीं (लैसियम्) प्राविशत् । थियोफ्रास्टस् प्रथमवारम् अरिस्टाटलेन लेस्बास्-नगरे एव अमिलत् । तदनन्तरम् आजीवनं तयोः महान् स्नेहः आसीत् । थियोफ्रास्टस्य वास्तविकं नाम “टैर्टमस्” इति । अरिस्टाटल् एव तस्य नाम “थियोफ्रास्टस्” इति परिवर्तनम् अकरोत् । “थियोफ्रास्टस्” इत्यस्य शब्दस्य अर्थः “अद्भुतः वक्ता” इति ।
अरिस्टाटलस्य निवृत्तेः अनन्तरं थियोफ्रास्टस् एव (मरणपर्यन्तम् अपि) ३५ वर्षाणि यावत् अरिस्टाटलस्य ग्रन्थालयस्य साहाय्येन सर्वाः शालाः (लैसियम्) सञ्चालितवान् । अयं थियोफ्रास्टस् सस्यशास्त्रं गभीरतया अधीतवान् । ५०० सस्यप्रभेदान् सविवरणम् उल्लिखितवान् अस्ति । अरिस्टाटल् यथा “प्राणिविज्ञानस्य अध्वर्युः” इति प्रसिद्धः तथैव थियोफ्रास्टस् “सस्यविज्ञानस्य अध्वर्युः” इति प्रसिद्धः अस्ति । तेन थियोफ्रास्टसेन लिखितः “सस्यानां परीक्षा” इत्याख्यः ग्रन्थः अद्यापि कश्चन अविस्मरणीयः विक्रमः एव । अयं थियोफ्रास्टस् क्रि.पू.२८७ तमे वर्षे मरणम् अवाप्नोत् ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बादामी
बादामी
बादामी (Badami) कर्णाटकस्य बागलकोटेमण्डले विद्यमानं किञ्चन प्रेक्षणीयं स्थानम् । पूर्वं वातापी इति अस्य नाम आसीत् । निसर्गरमणीयम् इदं स्थानं शिलापर्वतानां मध्ये अस्ति । अत्र चत्वारः गुहादेवालयाः सन्ति । पर्वतारोहणाय सोपनानि निर्मितानि सन्ति । द्वौ विष्णुदेवालायौ, कश्चित् शिवदेवालयः, कश्चित् जैनदेवालयः च सन्ति । उन्नतपर्वतात् अगस्त्यतीर्थस्य वीक्षणम् अतीव मनोहरं भवति । पूर्वकाले बादामी चालुक्यवंशीयानां राजधानी आसीत् । कपीनां वासस्थलमेतत् ।
बाह्यानुबन्धाः
S
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
डिस्प्रोसियम
एकं भौतिकतत्त्वम् अस्ति।
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
तिरप् मण्डलम्
तिरप् जनपदम् (Tirap District) अरुणाचलप्रदेशराज्ये स्थितं किञ्चन जनपदम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं तिरप्नगरम् ।
भौगोलिकम्
तिरप् मण्डलस्य विस्तारः २३६२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य जनपदम् परितः म्यान्मार, चांगलांग, नागाल्याण्डराज्यम् च अस्ति ।
जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं तिरप् मण्डलस्य जनसङ्ख्या १११९९७ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ४७ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ४७ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ११.६३% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९३१ अस्ति । अत्र साक्षरता ५२.२३ % अस्ति ।
उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले सप्त उपमण्डलानि सन्ति । तानि-
१.नंसंग्
२.पूर्व खोन्सा
३.पश्चिम खोन्सा
४.कनुबारि
५.बोर्डूरिया-बोगपानि
६.लोन्गडिन्ग-पुमौ
७.पोंगचौ-वक्का
बाह्यानुबन्धाः
मण्डलः, तिरप् वर्गः:अरुणाचलप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पाकशास्त्रम्
पाकशास्त्रसम्बद्धाः शब्दा: अधः प्रदत्ता:।
जालगवाक्षा:
वर्गः:पाकशास्त्रम् वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
१५१०
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१५१० १५१० वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
सद्भावे साधुभावे च...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः सप्तदशोध्यायस्य श्रद्धात्रयविभागयोगस्य षड्विंशतितमः(२६) श्लोकः ।
पदच्छेदः
सद्भावे साधुभावे च सत् इति एतत् प्रयुज्यते प्रशस्ते कर्मणि तथा सत् शब्दः पार्थः युज्यते ॥
अन्वयः
पार्थ ! सद्भावे साधुभावे च सत् इति एतत् प्रयुज्यते तथा प्रशस्ते कर्मणि सत् शब्दः युज्यते ।
अर्थः
अस्ति इति, श्रेम् इति च अर्थे प्रतिपादनीये सत् इति शब्दः प्रयुज्यते पण्डितैः । तस्मात् प्रशस्ते विवाहादौ कर्मणि सत् इदं कर्म' इति सत्’शब्दस्य प्रयोगः सुतरां सच्छते ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
26 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
मधुमक्षिका
वर्गः:कीटाः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
होल्मियम
एकं भौतिकतत्त्वम् अस्ति।
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
शृङ्गेरीविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति उडुपीचिक्कमगळूरुलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति शृङ्गेरीविधानसभाक्षेत्रम्। कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या १२३। शृङ्गेरीविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या उडुपीमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या उडुपीचिक्कमगळूरुलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । शृङ्गेरीविषये अधिकविवरणार्थं शृङ्गेरी इति पृष्ठं पश्यन्तु ।
टीकमगढमण्डलम्
टीकमगढमण्डलम् (टीकमगढ़ जिला, Tikamgarh district) इत्येतत् भारतस्य मध्यभागे स्थितस्य मध्यप्रदेशराज्यस्य सागरविभागे अन्तर्गतं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति टीकमगढ इति नगरम् ।
भौगोलिकम्
टीकमगढमण्डलस्य विस्तारः ५,०४८ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । मध्यप्रदेशराज्यस्य उत्तरभागे इदं मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे छतरपुरमण्डलं, पश्चिमे उत्तरप्रदेशराज्यम्, उत्तरे उत्तरप्रदेशराज्यं, दक्षिणे छतरपुरमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले बेटवानदी प्रवहति ।
जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं टीकमगढमण्डलस्य जनसङ्ख्या १४,४५,१६६ अस्ति । अत्र ७,६०,३५५ पुरुषाः, ६,८४,८११ महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २८६ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २८६ जनाः। २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २०.१३% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९०१ अस्ति । अत्र साक्षरता ६१.४३% अस्ति ।
अचरू-मातामन्दिरम्
अचरू-मातामन्दिरं पृथ्वीपुर-उपमण्डले स्थितम् अस्ति । इदं मन्दिरम् एकस्मिन् उपशैले स्थितमस्ति । अस्मिन् अचरू-मातुः मूर्तिः अस्ति । अस्मिन् मन्दिरे एकः जलकुण्डः अस्ति । अस्य मन्दिरस्य चमत्कारः अस्ति यत् कुण्डे सदैव जलं भवति अपि च कुण्डः कदापि शुष्कः न भवति । जनाः प्रतिवर्षं ’मार्च-अप्रैल’ इत्येतयोः मासयोः नवरात्रिपर्व आमनन्ति ।
ओरछा-नगरम्
ओरछा-नगरं निवडी-उपमण्डलात् १३ कि. मी. दूरे अस्ति । इदं नगरं बेटवानदीनद्याः तटे स्थितम् अस्ति । इदं स्थलं ई. स. १५३१ तमे वर्षे राज्ञा रुद्रप्रतापसिंहेन अन्वेषितम् । इदं हिन्दुजनानां धार्मिकं स्थलम् अस्ति । अत्र धार्मिकी सांस्कृतिकी च परम्परा अस्ति येन कारणेन इदं स्थलम् प्रसिद्धम् अस्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.tikamgarh.nic.in/ http://www.census2011.co.in/census/district/291-tikamgarh.html
अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तः...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः अष्टमोऽध्यायस्य अक्षरब्रह्मयोगस्य एखविंशतितमः(२१) श्लोकः ।
टीकमगढमण्डलम्
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य मण्डलानि
अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तः...
पदच्छेदः
अव्यक्तः अक्षर इति उक्तः तम् आहुः परमां गतिम् यं प्राप्य न निवर्तन्ते तत् धाम परमं मम ॥ २१ ॥
अन्वयः
अव्यक्तः अक्षरः इति उक्तः तं परमां गतिम् आहुः । यं प्राप्य न निवर्तन्ते तत् मम परमं धाम ।
अर्थः
परमात्मा अक्षरः इति कथितः । तम् उत्तमा गतिरिति वर्णयन्ति । तम् अक्षरं प्राप्य पुरुषाः न पुनः आगच्छन्ति तदेव मम उत्कृष्टं स्थानम् ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
21 वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
सर्लाहीमण्डलम्
सर्लाहीमण्डलम् नेपालदेशस्य मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रस्य जनकपुराञ्चले अवस्थितमेकं मण्डलमस्ति ।
कर्णाटकस्य तीर्थक्षेत्राणि
बीदरमण्डलस्य तीर्थक्षेत्राणि
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि वर्गः:कर्णाटकराज्यम् वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
५०४
५०४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
५०४ ५०४ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
फलितज्योतिषम्
फलज्योतिषं फलज्योति:शास्त्रानुरूपं भाविविषयकथक:.
बर्धमानमण्डलम्
बर्धमान्(Burdwan) पश्चिमबङ्गराज्ये स्थितमेकं जनपदम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं बर्धमान्नगरम्।
बर्धमानमण्डलस्य भित्तिः मूलतः कृषिः । मण्डलमिदं पश्चिमबङ्गराज्यस्य शस्यभण्डारम् इति प्रसिद्धम् अस्ति । बर्धमानमण्डलस्य राणिगंज अङ्गार-खनिः तथा आसानसोल अङ्गार-खनिः भारतेप्रसिद्धः ।
नामौचित्यम्
बर्धमान इति नामकरणप्रसङ्गे विविधमतानि प्रचलितानि सन्ति । प्रथममतानुसारं २४तमजैनतीर्थङ्करस्य वर्धमानस्य नामानुसृत्यैव मण्डलस्य नाम आगतम् । अन्यमतानुसारं भारते आर्यीकरणसमये अस्य जनपदस्य वर्धिष्णुता एव नामकरणप्राप्तेः कारणम् । गाङ्गेय-उपत्यकायाम् आर्यसभ्यतायाः विकाससमये उन्नतेः प्रतीकरूपेण प्रान्तोऽयं विख्यातः आसीत् । 'गलसि'-आरक्षकालयसंलग्नः "मल्लसरुल्" इति ग्रामे प्राप्ते षष्ठशतकस्य ताम्रपत्रशासने अस्य मण्डलस्य नाम प्रप्रथमवारम् अलभत ।
अर्बियम
एकं भौतिकतत्त्वम् अस्ति।
तत्रापश्यत् स्थितान् पार्थः...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य षड्विंशतितमः (२६) श्लोकः ।
अन्वयः
अथ पार्थः तत्र स्थितान् पितॄन् पितामहान् आचार्यान् मातुलान् भ्रातॄन् पुत्रान् पौत्रान् सखीन् श्वशुरान् सुहृदः च उभयोः अपि सेनयोः अपश्यत् ।
अर्थः
तयोः सेनयोः अर्जुनः स्वबान्धावान्, गुरून्, मित्राणि च अपश्यत् ।
श्लोकवैशिष्ट्यम्
विषयस्य सुबोधाय अग्रिमश्लोकस्य प्रथमपादः अपि अत्रैव दत्तम् वर्तते ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in
26 वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम् वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम् वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
सिन्धुलीमण्डलम्
सिन्धुलीमण्डलम् नेपालदेशस्य मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रस्य जनकपुराञ्चले अवस्थितमेकं मण्डलमस्ति ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:नेपालदेशस्य मण्डलानि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
यज्ञे तपसि दाने च...
पदच्छेदः
यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सत् इति च उच्यते कर्म च एव तदर्थीयं सत् इति एव अभिधीयते ॥
अन्वयः
यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सत् इति च उच्यते । तदर्थीयं कर्म च एव सत् इति एव अभिधीयते ।
अर्थः
यज्ञाय तपसे दानाय च या स्थितिः क्रियते सापि सत् इति कथ्यते । तथा तेषां यज्ञादीनां यद् 	अनुकूलं कर्म वर्तते तदपि सत् इति शब्देनैव उच्यते ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
27 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
गोपिनाथ बोर्डोलोयि
गोपीनाथ बोरदोलोयी स्वातन्त्र्ययोद्धा असमराज्यस्य प्रथममुख्यमन्त्री । भारतस्य स्वातन्त्र्योत्तरं गोपीनाथः सरदार् वल्लभभायी पटेलः इत्यनेन सह समीपवर्तिनः कार्यम् अकरोत् । अस्य योगदानस्य कारणेन एव असमराज्यं, चीनातः, पूर्वपाकिस्तानतः पृथक् सत् भारतस्य अविभाज्य-अङ्गत्वेन स्थितम् । क्रि.श. १९३८तमवर्षस्य सेप्टम्बर् मासस्य १९तमदिनाङ्कतः क्रि.श. १९३९तमवर्षस्य नवम्बरमासस्य १७दिनाङ्कपर्यन्तम् असमराज्यस्य मुख्यमन्त्री आसीत् ।
शिक्षा
गोपीनाथस्य जन्म क्रि.श. १८९०तमवर्षस्य जून् मासस्य षष्टे दिने रहा इति स्थाने अभवत् । अस्य पिता बुद्धेश्वर बोरदोलोयी माता प्राणेश्वरी बोरदोलोयी च । यदा गोपिनाथः द्वादशवर्षीयः आसीत् तदा माता दिवङ्गता । क्रि.श. १९०७ तमे वर्षे मेट्रिक् परीक्षाम् उत्तीर्य काटन् काटन् कालेज् प्रविष्टवान् । क्रि.श. १९०९तमे वर्षे प्रथमश्रेण्याम् ऐ.ए.उत्तीर्णातां प्राप्य कोलकातायाः प्रसिद्धं सोत्तिल् चर्च् महाविद्यालयं प्रविष्टवान् । क्रि.श. १९११तमे वर्षे स्नातकपदवीमवाप्नोत् । क्रि.श.१९१४तमे वर्षे कोलकाताविश्वविद्यालयतः स्नातकोत्तरपदवीं प्राप्तवान् । पश्चात् वर्षत्रयम् आधुनिकन्यायस्य अध्ययनं कृतवान् । किन्तु परीक्षाम् अविलिख्य गुवहाटीम् आगतवान् । पश्चात् तरुणराम फुकन् इत्यस्य साहाय्येन सोनारामप्रौढशालायां प्रांशुपालस्य तात्कालिकम् उद्योगं प्राप्तवान् । तन्मध्ये आधुनिकन्यायस्य परीक्षाम् उत्तीर्णवान् । क्रि.श. १९१७तमे वर्षे गुवाहाट्यां न्यायवादिनः कार्यम् आरब्धवान् ।
क्रान्तिकारिजीवनम्
ई. स. १९१७ तमे वर्षे गोपीनाथेन अधिवक्तुः कार्यम् आरब्धम् आसीत् । तस्मिन् समये महात्मागान्धिः भारतस्य स्वतन्त्रतायै आन्दोलनानि कुर्वन् आसीत् । महात्मागान्धिनः आदेशानुसारं बहुभिः जनैः सर्वकारवृत्तिः त्यक्ता आसीत् । ते सर्वे असहयोगान्दोलने सम्मिलिताः अभवन् । गोपीनाथेन अपि स्वस्य कार्यं त्यक्त्वा स्वातन्त्र्यान्दोलने सम्मिलितः जातः । तस्मिन् समये तेन सह असम-राज्यस्य अन्ये नेतारः अपि आसन् । तेषु “नवीनचन्द्र बोरदोलोई”, “चन्द्रनाथ शर्मा”, “कुलाधार चलिहा”, “तरुणराम फूकन” इत्यादयः आसन् । आन्दोलने सम्मिलिते सति तेन सर्वप्रथमं दक्षिणकामरूप-मण्डलस्य, गोआलपाडा-मण्डलस्य च भ्रमणं कृतम् आसीत् । सः जनान् प्रेरयति स्म यत् – “सर्वे वैदेशिकवस्तूनां बहिष्कारं कुर्युः, आङ्ग्लानां कार्ये असहयोगं कुर्युः च” इति । गोपीनाथस्य अनेन कृत्येन आङ्ग्लसर्वकारेण गोपीनाथः, तस्य सहयोगिनः च बद्धाः । तेभ्यः सर्वेभ्यः एकवर्षस्य कारावासस्य दण्डः प्रदत्तः । अनन्तरं तेन सम्पूर्णतया भारतस्य स्वतन्त्रतायै स्वस्य जीवनं समर्पितम् ।
असमनिर्मातृत्वेन गोपीनाथः
भारतस्य स्वातन्त्र्यपूर्वं भारतस्य विभाजनस्य चर्चा जायमाना आसीत् । तस्मिन् समये असम-राज्यस्य शासनव्यवस्थायाः दायित्वं गोपीनाथस्य कृते आसीत् । ब्रिटिश-सर्वकारस्य योजनायाः अनुभुतम् आसीत् यत् – “असम-राज्यस्य विभागान् कृत्वा असम-राज्यस्य सार्धः भागः पूर्वपाकिस्ताने वर्तमानकालिके बाङ्ग्लादेशे वा सम्मिलितः भवेत्” इति । यदि गोपीनाथः, तस्य सहभागिनः च जागृताः न स्युः, तर्हि साम्प्रतम् असम-राज्यं बाङ्ग्लादेशस्य कश्चन भागः स्यात् । भारतीयस्वातन्त्र्यसङ्ग्रामसम्बद्धाः जनाः जानन्ति स्म यत् – “भारतस्य इच्छां विना एव ब्रिटिश-सर्वकारेण द्वितीययुद्धे भारतदेशः भागग्राहितत्वेन निर्दिष्टः । तस्मिन् समये यदा महात्मागान्धिना असहयोगान्दोलनम् आरब्धम् आसीत्, तदा गोपीनाथस्य मन्त्रिमण्डलेन त्यागपत्रं प्रदत्तम् आसीत् । ई. स. १९६४ विश्वयुद्धस्य समाप्तेः अननतरं असम-राज्ये कॉङ्ग्रेस-पक्षः बहुमतैः जितः । तदा गोपीनाथः पुनः असम-राज्यस्य मुख्यमन्त्रिपदं प्राप्तम् । तस्मिन् समये नैकेषां प्रदेशाणां मुख्यमन्त्रिणः एव प्रधानमन्त्री कथ्यते स्म । अतः ब्रिटिश-सर्वकारेण विभिन्नप्रदेशानां विभिन्नप्रधानमन्त्रिभिः सह चर्चा कृता । प्रारम्भे अस्यां चर्चायां “गोपीनाथ बारदोलोई” इत्याख्याय निमन्त्रणं न प्रदत्तम् आसीत् । यतः ब्रिटिश-सर्वकारः गोपीनाथस्य भारतीयविचायैः परिचितः आसीत् । ब्रिटिश-सर्वकारः भारतस्य विभाजनाय षड्यन्त्राणि रचयती स्म । अतः ब्रिटिश-सर्वकारेण “ग्रुपिङ्ग् सिस्टम्” इतीयं योजना निर्मिता । ब्रिटिश-सर्वकारेण इयं योजना कॉङ्ग्रेस-पक्षस्य प्रमुखाणां सदस्यानां समक्षे प्रस्थापिता । तस्मिन् समये जुलाई मासस्य ६, ७ च दिनाङ्के मुम्बई-नगरे कॉङ्ग्रेस्-पक्षस्य अधिवेशनम् अभवत् । कॉङ्ग्रेस-पक्षेण अपि तस्यां योजनायां विचारः कृतः । किन्तु कॉङ्ग्रेस्-पक्षस्य नेतारः ब्रिटिश्-सर्वकारस्य षड्यन्त्रम् अवगन्तुम् असमर्थाः । तेन कॉङ्ग्रेस-पक्षस्य नेतृभिः तस्याः योजनायाः समर्थनं कृतम् । किन्तु “गोपीनाथ बारदोलोई” इत्याख्यः अस्याः योजनायाः विरोधं कुर्वन् आसीत् । “गोपीनाथ बारदोलोई” इत्याख्येन उक्तम् आसीत् यत् – “असनसम्बद्धाः ये निर्णयाः भविष्यन्ति, तेषां सम्पूर्णाधिकारम् असम-राज्यस्य विधानसभायाः, जनानां च भविष्यति । अन्ते “गोपीनाथ बारदोलोई” इत्याख्यस्य निर्णयेन ब्रिटिश-सर्वकारः असम-राज्यस्य विभागः कर्तुम् असमर्थः जातः । अनेन प्रसङ्गेन भारतीयस्तरस्य नेतृषु गोपीनाथस्य महत्त्वपूर्णं स्थानम् अभवत् । अतः एव साम्प्रतमपि असम-राज्यस्य जनाः गोपीनाथं “शेर-ए-असम” इति कथयन्ति ।
शिक्षणे योगदानम्
तस्मिन् काले विद्यालयेषु राजनैतिकगतिविधियः प्रचलन्ति स्म । अतः ई. स. १९२९ तमे वर्षे सर्वकारप्रचालितेषु विद्यालयेषु राजनैतिकगतिविधीः अवरोद्धुं सर्वकारेण आदेशः कृतः । तदा गोपीनाथेन अपि तादृशानां विद्यालयानां बहिष्कारान्दोलनं कृतम् । “गोपीनाथ बारदोलोई” इत्याख्यस्य प्रयत्नैः गुवाहाटी-नगरे “कामरूप-अकादमी”, बरुआ-महाविद्यालयः च स्थापितः । समयान्तरे “गोपीनाथ बारदोलोई” इत्याख्यः प्रशासनिककार्येषु संलग्नः जातः । अतः “गोपीनाथ बारदोलोई” इत्याख्येन “गुवाहाटी-विश्वविद्यालयः”, “असम मेडिकल महाविद्यालयः” इत्यादीनां यान्त्रिकसंस्थानां स्थापनायै योगदानं प्रदत्तम् आसीत् ।
प्रशस्तिः, सम्माननं च
गोपीनाथस्य मृत्योः अनन्तरं ई. स. १९९९ तमे वर्षे भारतस्य सर्वोच्चनागरिकत्वेन सर्वकारेण “भारतरत्न” इति प्रशस्त्या सम्मानितः । यतः “गोपीनाथ बारदोलोई” इत्याख्येन असम-राज्यस्य विकासाय, उन्नत्यै च बहवः प्रयासाः कृताः आसन् । अतः तस्य कार्यैः प्रभावितेन सर्वकारेण भारतरत्नप्रशस्तिः प्रदत्ता । ई. स. २००२ तमस्य वर्षस्य अक्टूबर-मासस्य प्रथमे (१) दिनाङ्के (१ अक्टूबर २००२) तत्कालीनेन राष्ट्रपतिना “ए. पी. जे. अब्दुल कलाम” इत्याख्येन संसद्भवने “गोपीनाथ बोरडोलोई” इत्याख्यस्य स्मृतौ एका प्रतिमा स्थापिता ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:भारतरत्नपुरस्कारभाजः वर्गः:१८९० जननम् वर्गः:१९५० मरणम्
थुलियम
एकं भौतिकतत्त्वम् अस्ति।
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मूडिगेरेविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति उडुपीचिक्कमगळूरुलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति मूडिगेरेविधानसभाक्षेत्रम्। कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या १२४। मूडिगेरेविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या उडुपीमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या उडुपीचिक्कमगळूरुलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । मूडिगेरेविषये अधिकविवरणार्थं मूडिगेरे इति पृष्ठं पश्यन्तु । एतत् क्षेत्रम् अनुसूचितजातीयानां कृते (SC) आरक्षितम् अस्ति ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
है हे नदी
है हे नदी पूर्व एशिया महाद्वीपे चीन देशे एका नदी अस्‍ति.
(海河 hai3 he2; previously spelled Peiho) is a river in China which flows through Beijing and Tianjin into Bohai Gulf of the Yellow Sea.
At Tianjin, through the Grand Canal, Hai He connects with the Huang He and Chang Jiang rivers.
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:एशियाखण्डस्य राष्ट्राणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
१५११
१५११ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१५११ १५११ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
जैनधर्मः
जैनधर्मः (जैनधर्म, Jainism) भारतस्य प्राचीनतमेषु धर्मेषु अन्यतमः वर्तते । यो जयति सः जिनः । अस्माकं देहे कर्मस्वरूपिणः बहवः शत्रवः भवन्ति । किन्तु  तेषां शत्रूणां नाशकत्वेन जीवात्मा निवसति । सा जीवात्मा एव जिनः इति कथ्यते । तस्य जिनस्य उपासकाः जैनाः इत्युच्यते । जैनधर्मे चतुर्विंशतितीर्थङ्कराः सन्ति ।
जैनधर्मस्य बहवः विषयाः सन्ति । यथा – जैनधर्मस्य तत्त्वानि, सिद्धान्ताः, आगमः, साहित्यानि च । ये जैनधर्मस्य पालनं कुर्वन्ति ते सर्वे महावीर-भगवतः अपत्यानि सन्ति । किन्तु तेषां भाषादृष्ट्या, प्रान्तव्यवस्थादृष्ट्या, आचारदृष्ट्या च विभिन्नाः सम्प्रदायाः सन्ति । जैनानां बहूनि सङ्घटनानि अपि सन्ति ।
णमो अरिहन्ताणं । णमो सिद्धाणं । णमो आइरियाणं । णमो उवज्झायाणं । णमो लोए सव्वसाहुणं । एसो पञ्च नमुक्कारो, सव्वपाव पणासणो, मङ्गलाणं च सव्वेसिं, पढमं हवई मङ्गलम्
एते पञ्चनमस्काराः सर्वपापनाशकाः सन्ति । एते सर्वे मङ्गलमन्त्राः सन्ति । सर्वे मन्त्राःश्रेष्ठाः अपि च इति ।
जैनधर्मः भारतस्य प्राचीना दार्शनिकपरम्परा वर्तते । मन्त्रः एका शक्तिः वर्तते इति स्पष्टम् । नवकारः मन्त्रः जैनधर्मस्य आद्यमहामन्त्रः अस्ति । अयं मन्त्रः वैश्विकः, गुणपूजकः, असाम्प्रदायिकश्च अस्ति ।
नवकारमन्त्रस्य प्रथमे पदे भगवतः अरिहन्ताय नमस्कारः करणीयः इति उक्तम् । द्वितीये पदे भगवते सिद्धपरमात्मने नमस्कारः करणीयः इति उक्तम् अस्ति । आचार्यः भगवतः पञ्चमहाव्रतानाम् उत्कृष्टतया आचरणं करोति स्म । तस्मै नमस्कारः करणीयः इति तृतीये पदे उक्तम् अस्ति । उपाध्यायजी इत्यनेन सूत्रसिद्धान्तस्य ज्ञानं प्रदत्तम् आसीत् । तस्मै नमस्कारः करणीयः इति चतुर्थे पदे उक्तम् अस्ति । यैः सकलसृष्टेः साधुत्वं स्वीकृतं, तेभ्यः सर्वेभ्यः आत्मभ्यः नमस्कारः करणीयः इति पञ्चमे पदे उक्तम् अस्ति । परमेष्ठिने अर्घ्यं दातव्यम् अस्ति इति अस्य मन्त्रस्य आशयः अस्ति ।
अस्य मन्त्रस्य स्मरणमात्रेण एव शारीरिकपीडायाः, मानसिकपीडायाः च परितापेभ्यः शान्तिः प्राप्यते । तेन चित्तम् अपि शान्तं भवति ।
जैनधर्मस्य इतिहासः
जैनधर्मः भारतवर्षस्य प्राचीनधर्मः वर्तते । अनन्तकालादेव जैनधर्मस्य पुरस्कर्तारः तीर्थङ्कराः अभवन् । साम्प्रते काले अपि तीर्थङ्कराणां शासनम् अस्ति । भविष्यत्काले अपि २४ तीर्थङ्कराणां श्रेणी भविष्यति इति उक्तम् अस्ति ।
भगवतः महावीरस्य समये धर्मानुष्ठानेषु यज्ञेषु हिंसा आसीत् । विकृत्या संस्कृत्याः लोपः अभवत् । तदा श्रीमहावीरभगवान् संस्कृतेः पुनः प्रतिष्ठाञ्चकार ।
पुरुषः स परः पार्थ...
पदच्छेदः
पुरुषः सः परः पार्थ भक्त्या लभ्यः तु अनन्यया यस्य अन्तस्थानि भूतानि येन सर्वम् इदं ततम् ॥ २२ ॥
रामेछापमण्डलम्
रामेछापमण्डलम् नेपालदेशस्य मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रस्य जनकपुराञ्चले अवस्थितमेकं मण्डलमस्ति ।
पुरुषः स परः पार्थ...
अन्वयः
पार्थ ! भूतानि यस्य अन्तःस्थानि, येन इदं सर्वं ततम्, सः तु परः पुरुषः अनन्यया भक्त्या लभ्यः ।
जैनधर्मः
जैनधर्मस्य इतिहासः
जैनधर्मस्य सर्वेषां तीर्थङ्कराणां जीवनस्य घटना, समयः, व्यवहारः च अस्माकम् आदर्शः अस्ति । सर्वेषां जीवने त्यागः, सदाचारः, संयमः, परोपकारः, आत्मधर्मस्य साक्षात्कारः भवेत् इति तीर्थङ्कराणाम् उद्देश्यम् आसीत् ।
पुरुषः स परः पार्थ...
अर्थः
अर्जुन ! सर्वाणि भूतानि यस्मिन् अन्तर्गतानि सन्ति, येन च सर्वमिदं व्याप्तं वर्तते तादृशं तत् ब्रह्म केवलम् एकान्तभक्त्या एव लभ्यम् । ।
जैनधर्मः
आगमः
जैनधर्मस्य प्रमाणिताः शास्त्रग्रन्थाः ‘आगमः’ इति पदेन प्रसिद्धाः । आ इति उपसर्गपूर्वकात् गम् धातोः आगमशब्दस्य उत्पत्तिः जाता । अर्थात् येन केषाञ्चित् तत्त्वानां पदार्थानां च ज्ञानं भवेत् स आगमः ।
पुरुषः स परः पार्थ...
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
22 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
जैनधर्मः
आगमः
पूर्वाचार्यैः आगमानां यथासमय सम्पादनं, संशोधनं, संकलनं च कृत्वा स्वेषां योगदानानि प्रदत्तानि सन्ति । सर्वेषां मनुष्याणां हितकारकेण महावीरस्वामिना ’त्रिपदी’ इति श्राविता । जैनतत्त्वज्ञानस्य, आचारशास्त्रस्य, वैचारिकदर्शनस्य च मिश्रणम् आगमेषु वर्तते । एतेषां तत्त्वानां मार्मिकविवेचनम् अपि आगमेषु वर्तते । अतः आगमेषु जैनपरम्परा अपि दृश्यते । एतैः आगमैः आत्मदर्शनाय मार्गदर्शनं प्राप्यते । अतः जिनागमः आत्मज्ञानस्य अमूल्यतत्त्वम् अस्ति ।
आचार्येण आर्यरक्षितेन अनुयोगानुसारं विषयदृष्ट्या सर्वेषाम् आगमसूत्राणां चतुर्षु विभागेषु विभाजनं कृतम् आसीत् ।
===द्वात्रिंशत् (३२) आगमाः ===
द्वात्रिंशदागमानां पञ्चधा विभाजनं कृतम् अस्ति । एकादश (११) अङ्गसूत्राणि, द्वादश (१२) उपाङ्गसूत्राणि, चत्वारि (४) छेदसूत्राणि, चत्वारि (४) मूलसूत्राणि, एकम् (१) आवश्यकसूत्रम् च । तानि सूत्राणि अधः लिखितानि सन्ति ।
एकादशः अङ्गसूत्राणि
१-आचाराङ्गम्, २-सुयडाङ्गम्, ३-ठाणाङ्गम्, ४-समवायाङ्गम्, ५-भगवती, ६-ज्ञाताधर्मकथा, ७-उपासकदशाङ्गम्, ८- अन्तगडदशाङ्गम्, ९-अनुत्तरोववाई, १०-प्रश्नव्याकरणम्, ११-विपाकः ।
द्वादशः उपाङ्गसूत्राणि
१-उववाई, २-रायपसेणी, ३-जीवाभिगमः, ४-प्रज्ञापना, ५-जम्बूद्वीप पन्नति, ६-चन्द्र पन्नति, ७-सूर्य पन्नति, ८-निरयावलिका, ९-कप्पवडिसीया, १०-पुप्फीया, ११-पुप्फचुलीया, १२-वह्निदशा ।
चत्वारि छेदसूत्राणि
१-व्यवहारसूत्रम्, २-बृहद्कल्पः, ३-निशियसूत्रम्, ४-दशाश्रुतस्कन्धः ।
चत्वारि मूलसूत्राणि
१-दशवैकालिकः, २-उत्तराध्ययनम्, ३-नन्दीसूत्रम् , ४-अनुयोगद्वारम् ।
श्रीश्वेताम्बरेण मूर्तिपूजकेन जैनसमाजेन द्वात्रिंशत्सूत्रेषु अन्यानि त्रयोदश सूत्राणि सम्मेलितानि । ते पञ्चचत्वारिंशत्सूत्राणि आमनन्ति । तेषु सूत्रेषु अङ्गोपाङ्गानि तथैव आमनन्ति । ते मूलसूत्रेषु आवश्यकसूत्रम् अपि गणयन्ति । तदुपरान्ते चतुर्षु मूलसूत्रेषु पिण्डनिर्युक्तिं, ओधनिर्युक्तिं च अपि गणयन्ति । ते चतुर्षु छेदसूत्रेषु महानिशीयं, पञ्चकल्पं च अपि गणयन्ति । अन्ते दश प्रकरणसूत्राणि अपि अधः लिखितानि सन्ति ।
१-आतुरप्रत्याख्यानम्, २-भक्तिपरीक्षा, ३-तन्दुलवैचारिकः, ४-चन्द्रवेदेयकः, ५-देवेन्द्रस्तवः, ६-गणिविद्या, ७-महाप्रत्याख्यानम्, ८-चतुःशरणम्, ९-श्रीस्तवः, १०-संस्तारकः ।
आवश्यकसूत्राणि
यथा शरीरस्य निर्वाहाय आहारः आवश्यकः भवति तथैव आत्मनः शुद्ध्यर्थं द्विवारं प्रतिक्रमणम् आवश्यकं भवति । अतः आवश्यकसूत्राणि इति कथ्यन्ते । आवश्यकसूत्राणि आगमेषु द्वात्रिंशत्तमः आगमः अस्ति इति । तानि आवश्यकसूत्राणि अधो लिखितानि सन्ति ।
=
सामायिकः =====
सावद्ययोगात् निवृत्तिं विधाय आत्मशुद्धिमार्गे प्रवृत्तः भवितव्यः । बाह्यप्रवृत्तिभ्यः आन्तरिकप्रवृत्तिभ्यः निवृत्तिं विधाय समताभावेषु आत्मत्यागः एव सामायिकः इति ।
चउविसंथवो =====