cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ओलिवर कान्
extracellstylesഒലിവർ കാൻ ओलिवर रोल्फ कान् (जर्मनभाषा:(ˈɔlɪvɐ ˈkaːn ); जन्म १५ जून १९६९) जर्मन-पदकक्रीडाकार्यकारी पूर्वव्यावसायिकक्रीडकः च अस्ति। सः गोलकीपररूपेण क्रीडति स्म । जर्मनराष्ट्रियदलस्य कृते ८६ वारं क्रीडितः । सः १९७५ तमे वर्षे कार्ल्स्रुहेर् एससी इत्यस्य कनिष्ठदले स्वस्य करियरस्य आरम्भं कृतवान् । द्वादशवर्षेभ्यः अनन्तरं काह्नः व्यावसायिकरूपेण पदार्पणं कृतवान् । १९९४ तमे वर्षे सः डीएम ४.६ शुल्कं स्वीकृत्य बायर्न म्यूनिख-नगरं प्रति स्थानान्तरितः । सः २००८ तमे वर्षे स्वस्य करियरस्य अन्त्यपर्यन्तं क्रीडितवान् । सः जर्मनीदेशस्य राष्ट्रियपदकक्रीडादले प्रथमपरिचयस्य गोलकीपरः आसीत्, यत् २००२ तमे वर्षे फीफाविश्वकपस्य उपविजेता आसीत् ।
१९९४ तः २००६ पर्यन्तं काह्न् जर्मनीराष्ट्रियदले आसीत्, यस्मिन् सः आन्द्रियास् कोप्के इत्यस्य निवृत्तेः अनन्तरं आरम्भकरूपेण क्रीडति स्म, सः १९९६ तमे वर्षे यूईएफए यूरोपीयचैम्पियनशिपं जित्वा गणस्य अप्रयुक्तः सदस्यः आसीत् २००२ तमे वर्षे फीफा-विश्वकप-क्रीडायां यद्यपि जर्मनी-देशः टूर्नामेण्ट-प्रियेषु नासीत् तथापि कान्-महोदयस्य पराक्रमः, चोटितः अपि, गोल-क्रीडायां अन्तिम-पर्यन्तं गन्तुं कुञ्जी आसीत्, यत्र जर्मनी-देशः ब्राजील्-देशेन सह ०-२ इति स्कोरेन पराजितः ब्राजीलस्य प्रथमे गोले काह्नः त्रुटिं कृतवान्; तथापि सः स्पर्धायाः क्रीडकः इति स्वर्णकन्दुकं प्राप्तवान्
व्यक्तिजीवनम्
काह्नः कार्ल्सरुहे-नगरे जातः । सः अंशतः लाट्वियन् वंशस्य अस्ति; तस्य पिता रोल्फस्य जन्म लीपाजा-नगरे १९४३ तमे वर्षे अभवत्, यत्र सः सुप्रसिद्धः अस्ति, लाट्वियादेशस्य मातुः Ērika Alksne इत्यस्याः, पितुः बाल्टिकजर्मन पितुः, यस्य नाम अपि रोल्फ् इति । रोल्फ् संक्षेपेण कार्ल्स्रुहेर् एससी कृते व्यावसायिकरूपेण क्रीडितः, तथैव तस्य पुत्रः एक्सेलः, ओलिवर कान् इत्यस्य अग्रजः।
सन्दर्भः
वर्गः:१९६९ जननम् वर्गः:जीवतव्यक्तयः
संजीव अभयङ्कर्
വർഗ്ഗം:Articles with hCards
पण्डित संजीव अभयङ्कर् (जन्म १९६९) मेवाटीघरान इति प्रशस्तस्य हिन्दुस्तानी शास्त्रीयगानालापन शैलेः प्रचारकः शास्त्रीयसङ्गीतगायकः अस्ति । हिन्दीचलच्चित्रस्य गॉडमदर इत्यस्य सुनो रे भैला इति गीतस्य कृते १९९९ तमे वर्षे सर्वोत्तमप्लेबैकगायकस्य राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारं प्राप्तवान् । तथा शास्त्रीयकलासु निरन्तर उत्कृष्टतायाः कृते मध्यप्रदेशसर्वकारेण कुमारगन्धर्वराष्ट्रीयपुरस्कारः २००८तमे वर्षे प्राप्तवन्तः सन्ति
प्रारम्भिक जीवन
संजीव अभयङ्करस्य जन्म १९६९ तमे वर्षे अक्टोबर्-मासस्य ५ दिनाङ्के भारतस्य पुणे नगरे शोभाअभ्यंकरस्य पुत्रत्वेन अभवत् । सः अष्टवर्षे एव हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य अध्ययनं आरब्धवान्।, तस्य माता, गुरुः पिम्पलखरे च प्रारम्भिकशिक्षिकाः आसन् । पश्चात् पण्डितजसराजेन तस्य प्रशिक्षणं प्राप्तम् |
गायनवृत्तिः
संजीव अभयङ्करः १९८१ तमे वर्षे मुम्बईनगरे ११ वर्षे प्रथमं मञ्चप्रदर्शनं कृतवान् ।सन्जीवः सम्पूर्णे भारते जिद्दूकृष्णमूर्तेः शिक्षाप्रसारार्थं डेगादेवकुमाररेड्डी इत्यनेन परिकल्पितस्य नृत्यसमूहस्य एसेन्स् आफ् लाइफ् इत्यस्य स्वरं प्रदत्तवान् । तदेव सः विशिष्टः अभवत् । पश्चात् राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारं प्राप्य सः व्यस्तः गायकः अभवत्
बाह्यलिङ्काः
वर्गः:१९६९ जननम् वर्गः:जीवतव्यक्तयः वर्गः:मराठाजनाः वर्गः:हिन्दुस्थानिसङ्गीतम् वर्गः:महाराष्ट्रराज्यम्
गोण्डजनाङ्गः
गोण्डजनाङ्गीयानां वासस्थानानि
गिरिजनाः इति परिगणिताः ‘गोण्डजनाङ्गीयाः बीदरमण्डले, गुल्बर्गामण्डले, उत्तरकन्नडमण्डले च अधिसङ्ख्यया सन्ति ।  उत्तरकन्नडमण्डलस्य भट्कळ-उपमण्डले, दक्षिणकन्नडमण्डलस्य बैन्दूरुप्रदेशे, शिवमोग्गमण्डलस्य सागरप्रदेशे अपि एते निवसन्ति ।  एते सर्वे भट्कळस्य गोण्डानां सीमायाम् एव अन्तर्भवन्ति ।  ‘गोण्ड’ इति नाम कथम् आगतम् इति न ज्ञायते । मध्यभारते, आन्द्रप्रदेशे च ये गोण्डाः आसन् ते एव कर्णाटकं प्रति आगतवन्तः स्युः इति ऊहा अस्ति ।  भट्कळ- उपमण्डले तत्रापि शिरालिप्रदेशे गोण्डाः अधिकतया वसन्तः सन्ति ।  तान् ‘शिरालेः गोण्डाः’ इत्येव निर्दिशन्ति  ।
गोण्डजानाङ्गीयानां भाषावैशिष्ट्यम्
एते कन्नडभाषामेव वदन्ति । कोटकन्नडस्य, उत्तरकन्नडस्य च गाढप्रभावः एतेषां भाषायाः उपरि दृश्यते ।  नास्ति इति वक्तुम् ‘इल्ले’, गमनागमन समये ‘होपङ्गे, बप्पङ्गे’ इति वदन्ति ।
गोण्डजानाङ्गीयानाम् आहारवैशिष्ट्यम्
यवागूः एतेषां प्रमुखाहारः । तालपिष्टम् आहारपदार्थमिव उपयुञ्जते ।  शनिवासरे, सोमवासरे च देवस्य दिनमिति  मांसाहारस्य निषेधः अस्ति ।  एतेषु स्त्रीपुरुषाणां च नामानि विशिष्टानि सन्ति ।
इतरवैशिष्ट्यानि
स्त्रीषु मङ्गळि, सुक्रि, अम्म, सोमि, मास्ति, बडकि नामानि सन्ति चेत् पुरुषेषु कुप्प, सण्णु, बडिया, मोळेया, सोमय्य, देवय्य, मञ्जु, मास्ति, तिम्मप्प, मूडलगिरि इत्यादि नामानि भवन्ति । गोण्डजनेषु विद्यावन्ताः न्यूनाः । इदानीन्तनदिनेषु वित्तकोषे सहायकाः इव, सहकारि- सङ्घेषु विक्रयप्रतिनिधिः इव च  कार्यं कुर्वन्तः सन्ति ।  एते ब्राह्मणानां गृहेषु केवलं कार्यं कुर्वन्ति ।  अन्यकुलीयानां  गृहेषु एते जलमपि न पिबन्ति ।  मृत्तिकाभित्तेः उपरि तृणम् आच्छाद्य गृहनिर्माणं कुर्वन्ति ।  मृच्छदगृहाणि ‘ओडलमने’ इति एतैः कथ्यन्ते। गोण्डानां प्रमुखः उद्योगः व्यवसायः । स्वक्षेत्रस्य पूगं, हरितमरीचिकां, कदलीम्, अनानसफलं, ताम्बूलपर्णानि च विपणिम् आनीय विक्रयणं कुर्वन्ति । एतेषु विधि-निषेधाः बहवः सन्ति । सुरापानं न करणीयम् ।  नगरशैल्या केशविन्यासः   न करणीयः । अन्यथा दण्डः दातव्यः भवति ।  दीपावळी एतेषां श्रेष्ठं पर्व ।  एतत् क्षीरपर्व इत्यपि निर्दिश्यते ।  शिवरात्रेः सुग्गिनृत्यम् एतेषां विशिष्टं जानपदनृत्यम् । पत्युः मरणानन्तरमपि विधवया माङ्गल्यं धर्तुं शक्यते । पत्युः मरणस्य दिनत्रयानन्तरं नासिकाभरणं धर्तुं शक्यते ।  पतिं त्यक्त्वा आगतवतीम् अन्यः कश्चन यः पत्नीं त्यक्तवान् अस्ति तादृशः वोधुम् अर्हति ।  किन्तु विधवाविवाहः एतेषु नास्ति । शवस्य दहनं कुर्वन्ति । किन्तु बालाः, गर्भवत्यः, प्रसूतिकाः, तिरुपतियात्रां कृतवन्तः च मृताः चेत् तादृशानां शवं निखनन्ति । भूतप्रेतेषु एतेषां विश्वासः अधिकः । भूतपीडा भवति चेत् कुक्कुटस्य बलिं यच्छन्ति ।
मार्टिन
व्यक्तयः
वर्गः:स्पष्टीकरणपृष्ठानि
गौडालुजनाङ्गः
गौडालुजनाङ्गस्य स्थानानि
चिक्कमगळूरुमण्डलस्य मूडिगेरे, कोप्प, शृङ्गेरी उपमण्डलेषु च एते दृश्यन्ते । अत्र एतेषां जनसङ्ख्या १५-२०सहस्रं यावत् स्यात् इति ऊहा अस्ति ।  एतेषु सप्तबळि(वंशमूलानि) सन्ति ।  ‘मृगया’ एतेषाम् मूलवृत्तिः आसीत् ।  अरण्यप्रदेशे एते वसन्ति इति कारणेन आहारसङ्ग्रहणस्य न्यूनता न भवति स्म ।
सामाजिकी व्यवस्था
विवाहपद्धत्यां दक्षिणादानं प्रधानमासीत् ।  वरपक्षीयाः वध्वाः गृहं प्रति सपादद्वादशरूप्यकाणि वधूदक्षिणारूपेणा दातव्यानि भवन्ति ।  पञ्जुर्लि, कोलघाटिदैवानां च आराधकाः सन्ति एते ।  भूताय वर्षे एकवारं कुक्कुटस्य अथवा वराहस्य बलिं यच्छन्ति ।  मृगयार्थं गमनात् पूर्वं देवस्य पुजां कृत्वा प्रस्थानम् एतेषां पद्धतिः ।
वर्गः:कर्णाटकस्य आदिवासिनः वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
नेली सेनगुप्ता
नेली सेनगुप्ता (Nellie Sengupta, नेली सेनगुप्ता) भारतस्य पुत्रवधूः, क्रान्तिकारिणी च । तस्याः सामाजिककार्याणि, स्त्रीसशक्तीकरणकार्याणि च अतिमहत्वपूर्णानि आसन् । एषा विदेशिमहिला भारतस्वतन्त्रतायै नैकानाम् आन्दोलनानां नेतृत्वम् अवहत् । एनी बेसन्ट्, मेडलीन् स्लेण्ड्, मारग्रेट् नोबल् इत्यादिषु भारतमातुः विदेशिपुत्रीषु नेली सेनगुप्ता अपि अन्यतमा ।
जन्म, विवाहश्च
१८८६ तमे वर्षे इङ्ग्लैण्ड-देशस्य केम्ब्रिज्-महानगरे नेली सेनगुप्ता इत्यस्याः जन्म अभवत् । तस्याः पितुः नाम ग्रे आसीत् । ग्रे भारतभक्तः आसीत् । अतः यदा केम्ब्रिज्-विश्वविद्यलये सः पाठयति स्म, तदा भारतीयविद्यार्थिनः तं प्रति आकर्षिताः भवन्ति स्म । तस्य गृहं गत्वा भारतीयविद्यार्थिनः स्वप्रश्नानां समाधानं प्राप्नुवन्ति स्म । तेषु विद्यार्थिषु जतीन्द्र सेनगुप्ता-नामकः भारतीयविद्यार्थी ग्रे इत्यस्य निकटतमः शिष्यः आसीत् । जतीन्द्रः यदा ग्रे इत्यस्य गृहं गच्छति स्म, तदा तस्य पुत्री नेली जतीन्द्रस्य कृते समीचीनतया व्यवस्थादिकार्याणि करोति स्म । शनैः शनैः तयोः वार्तालापः, विचाराणाम् आदानप्रदानं च अवर्धत । तयोः मित्रता प्रेमसम्बन्धे परिवर्तिता । अन्ततो गत्वा तौ विवाहम् अकुरुताम् ।
भारतीयस्वतन्त्रतायां योगदानम्
१९१० तमे वर्षे जतीन्द्रः वाक्कीलस्य अध्ययनं समाप्य नेली इत्यनया सह विवाहं कृत्वा च भारतम् अगच्छत् । भारतं गत्वा सः दम्पती सामाजिककार्यं प्रारभत । रुग्णानां साहाय्यं, अशिक्षितेभ्यः मार्गदर्शनं, क्रान्तिकारिभ्यः साहित्यैकत्रीकरणं च तयोः पतिपत्न्योः कार्याणि आसन् । 'ईस्टर्न् रेल'-कर्मचारिणः स्वाधिकाराय विरोधं कुर्वन्तः आसन् । परन्तु तेषां मार्गदर्शनं कर्तुं कोऽपि न आसीत् । अतः तेषां कर्मचारिणां मार्गदर्शनं नेली, जतीन्द्रश्च अकुरुताम् । कर्मचारिणां दुःखं स्वदुःखं मत्वा तौ समाधानम् अन्विषयन्तौ आस्ताम् । अन्ततो गत्वा कर्मचारिणां समस्यापरिहाराय तौ स्वसम्पत्तिम् अपि व्यक्रीणीताम् (बेच दी) ।
असहयोगान्दोलने योगदानम्
१९२१ तमे वर्षे महात्मना प्रेरिते असहयोगान्दोलने सः दम्पती स्वदेशिवस्तूनां प्रचारस्य दायित्वं स्व्यकरोत् । खादि-वस्त्राणाम्, अन्यस्वदेशिवस्तूनां च गृहं गृहं गत्वा तौ प्रचारं कुर्वन्तौ आस्ताम् । कोऽपि जनः यदा वस्त्रं क्रेतुं तयोः समीपं गच्छति स्म, तदा तौ देशस्य स्थितिं, स्वदेशिवस्तूनां च महत्वं कथयतः स्म । तयोः कार्यस्य असहकारान्दोलने बहुप्रभावः अभवत् । नेली, जतीन्द्रः च यं जनं स्वदेशिवस्तुभ्यः अबोधयेताम्, सः अन्यं स्वदेशिवस्तु क्रेतुं प्रोत्साहयति स्म । एवं तयोः कार्यम् आमण्डले प्रसिद्धम् अभवत् । ततः मण्डलाधिकारी तौ आदेशम् अकरोत्, “युवयोः एतत् कार्यम् आङ्ग्लसर्वकारविरोधि वर्तते । अतः यथा शीर्घ्रम् एतत् कार्यं त्यजतम्” इति । परन्तु मण्डलाधिकारिणः आदेशस्योपरि तौ अवधानं न अकुरुताम् । ततः आङ्ग्लाधिकारिणः तौ आरक्षकालयम् अनयन् । किञ्चित्समयानन्तरं गभीरप्रमाणानाम् अभावत्वात् तौ विमुक्तौ अभवताम् ।
जलियावालाकाण्ड-समये नेली
जलियावाला-हत्याकाण्डस्य कुघटनायाः अनन्तरम् 'अक्तूबर'-मासस्य चतुर्विंशतितमे दिनाङ्के जतीन्द्रः आङ्ग्लविरोधि उग्रभाषणम् अकरोत् । ततः आङ्ग्लसर्वकारः तं कारागारं प्रैषयत् । पञ्चदिनपश्चात् नेली इत्येनामपि आङ्ग्लसर्वकारः कारागारं प्रैषयत् । सः दम्पती यदा कारागारे आसीत्, तदा गृहे बालकाः एकाकिनः आसन् । तेषाम् आवश्यकतायाः पूर्त्यै कोऽपि वरिष्ठजनः गृहे न आसीत् । अतः नेली पत्रमाध्यमेन पुत्राणां विषये जानाति स्म । ततः नेली, जतीन्द्रः च क्रमेण मासत्रयानन्तरं, षण्मासानन्तरं कारागारात् गृहं प्रापेताम् ।
जतीन्द्रस्य मृत्युः
आङ्ग्लैः विमुक्तः दम्पती किञ्चिद्दिनं यावत् विदेशगमनस्य सज्जताम् अकरोत् । ततः सज्जतायाः परिसमाप्तौ नेली, जतीन्द्रः च यूरोप्-खण्डस्य यात्रायै अगच्छताम् । यत्र यत्र तौ अगच्छताम्, तत्र तत्र तौ आङ्ग्लसर्वकार-विरुद्धं भाषणानि अकुरुताम् । भाषणस्य पृष्ठे तयोः उद्देश्यः आसीत् यत्, “भारतस्य स्वतन्त्रतायै अन्यदेशाः अपि साहाय्यं कुर्युः” इति । तेषां विदेशयात्रा तु सफलीभूता, परन्तु १९३२ तमे वर्षे यदा तौ भारतस्य भूमौ पादम् अस्थापयेताम्, तदा जतीन्द्रम् आङ्ग्लाः कारागारं प्रैषयन् । यतो हि आङ्ग्लाधिकारिणः भयभीताः आसन् यत्, “विदेशयात्रायां यथा एतौ अस्माकं विरोधम् अकुरुताम्, तथा अत्रापि करिष्यतः” इति । जतीन्द्रस्य बन्धनस्य पृष्ठे आङ्ग्लसर्वकारस्य भयस्य अन्यत् कारणमपि आसीत् । १९३२ तमे वर्षे महात्मना असहयोगान्दोलनस्य घोषणा कृता आसीत् । तस्य घोषणानन्तरम् अनेकान् नेतॄन् आङ्ग्लाः कारागारं प्रैषयन् । जतीन्द्रः असहयोगान्दोलनस्य नेतृत्वं कर्तुं शक्नोति इति आङ्ग्लाः जानन्ति स्म । अतः आङ्ग्लाः तं बन्दिनम् अकुर्वन् । कारागारे जतीन्द्रः अस्वस्थः अभवत् । आङ्ग्लाः योग्ये समये तस्य चिकित्सां नाकुर्वन् । ततः सः गभीरतया अस्वस्थः अभवत् । अतः आङ्ग्लाः तम् औषधालयं प्रैषयन् । परन्तु चिकित्सायाः विलम्बत्वात् जतीन्द्रस्य मृत्युः अभवत् ।
कॉङ्ग्रेस्-पक्षस्य अध्यक्षत्वेन नेली
पत्युः मृत्योः अनन्तरं नेली इत्यस्याः मानसिकस्थितिः, आर्थिकस्थितिः सुदृढा नासीत् । तस्याः सम्मुखं बालकानां पोषणस्य, धनोपार्जनस्य च किमपि साधनं नासीत् । आङ्ग्लसर्वकारेण तस्याः उपरि राजद्रोहस्य आरोपः कृतः आसीत् । अतः समाजस्य कृते सा अपराधिनी आसीत् । बालकानां पोषणं, शिक्षणं च कथं कर्तव्यम् इति तस्याः सम्मुखं प्रश्नः आसीत् । तस्याः सम्मुखं देशस्य स्वतन्त्रतायाः अपि प्रश्नः आसीत् । एकत्र परिवारस्य, अपरत्र देशस्य च दायित्वं तस्याः सम्मुखम् आसीत् । परन्तु देशस्य दायित्वं तस्याः कृते अतिमहत्वपूर्णमासीत् । अतः तया कॉङ्ग्रेस्-पक्षस्य अध्यक्षत्वम् अङ्गीकृतम् । (सा मातुः दायित्वमपि योग्यतया अवहत् । सा पत्रमाध्यमेन सर्वदा स्वपुत्राणां मार्गदर्शनं करोति स्म ।)
कॉङ्ग्रेस्-पक्षस्य अध्यक्षत्वेन दायित्वं तस्याः उपरि आपतितम् आसीत् । १९३३ तमे वर्षे आभारते अहिंसकान्दोलनस्य वातावरणम् आसीत् । क्रान्तिकारिणः सशस्त्रान्दोलनेनापि आङ्ग्लानां विरोधं कुर्वन्तः आसन् । भयभीताः आङ्ग्लाः सर्वेषां क्रान्तिकारिणां दमनम् इच्छन्ति स्म । अतः आङ्ग्लसर्वकारेण कॉङ्ग्रेस्-पक्षः असांविधानिकपक्षत्वेन उद्घोषितः । कॉङ्ग्रेस्-पक्षस्य नेतॄन् आङ्ग्लाः कारागारं प्रेषयन्तः आसन् । यस्मिन् वर्षे नेली सेनगुप्ता कॉङ्ग्रेस्-पक्षस्य अध्यक्षपदं स्व्यकरोत्, तस्मिन् वर्षे मदन मोहन मालवीय कॉङ्ग्रेस्-पक्षस्य अध्यक्षत्वे दायित्वं वहिष्यति इति निश्चितम् आसीत् । परन्तु पूर्वम् एव मदन मोहन मालवीय इत्येनम् आङ्ग्लाः कारागारं प्रैषयन् । ततः कॉङ्ग्रेस्-पक्षस्य अध्यक्षपदं नेली सेनगुप्ता अवहत् ।
परतन्त्रे भारते कॉङ्ग्रेस्-पक्षस्य अध्यक्षत्वेन त्रिस्रः महिलाः एव चिताः । ताः क्रमेण १९१७ तमे वर्षे एनी बेसन्ट्, १९२५ तमे वर्षे सरोजिनी नायुडु, १९३३ तमे वर्षे नेली सेनगुप्ता च । पारिवारिकसमस्यानां बाहुल्यत्वादपि मदन मोहन मालवीय इत्यस्य आकस्मिक-कारावासस्य पश्चात् कॉङ्ग्रेस्-पक्षस्य नेतृत्वं नेली सेनगुप्ता इत्यनया स्वीकृतम् ।
कॉङ्ग्रेस्-पक्षस्य अध्यक्षत्वेन सा 'डॉल्हौज़ी स्क्वेर्' इति स्थलम् अगच्छत् । तत्र कॉङ्ग्रेस्-पक्षस्य अन्यसदस्यानां सम्मुखम् सा घोषणापत्रम् उपास्थापयत् । सा यदा घोषणापत्रं पठन्ती आसीत्, तदा तत्र आरक्षकाः प्रापन् । ते सभासदस्यानाम् उपरि दण्डप्रहारम् आरभन्त । ततः ते नेली सेनगुप्ता इत्येनां कारागारं प्रैषयन् । पञ्चदिनस्य प्रताडनायाः अनन्तरं नेली सेनगुप्ता इत्यस्याः कारागारात् मुक्तिः अभवत् । तस्य पञ्चदिनस्य कारावासस्य विषये नेली सेनगुप्ता स्वजीवन्याम् अलिखत्, “कारागारे भारतीयबन्दिभिः सह अमानवीयकृत्यानि भवन्ति स्म । आङ्गाधिकारिणः बन्दिभ्यः पशूनां चर्माणि प्रक्षालयितुं यच्छन्ति स्म । पशुचर्मणां दुर्गन्धस्य अतिबीभत्सत्वात् श्वसनमपि अतिदुष्करं भवति स्म” इति । (भगत सिंह, सुखदेव, राजगुरु इत्यादीनां क्रान्तिकारिणां मृत्युः आङ्ग्लानाम् अत्याचारस्य प्रमाणमस्ति ।)
१९३३ तमे वर्षे एव नेली सेनगुप्ता कोलकाता-महानगरस्य 'म्युनिसिपल् कॉर्पोरेशन्' इत्यस्य 'ऑल्डर् मॅन्' इत्यस्मिन् पदे आरूढा अभवत् । तस्मिन् पदे सा १९४० पर्यन्तम् आसीत् । ततः सा १९४६ तमे वर्षे चटगांव इत्यस्य विधानसभायाः सदस्यत्वेन चिता ।
स्वतन्त्रतानन्तरं नेली
१९४७ तमे वर्षे यदा देशः स्वतन्त्रः अभवत्, तदा देशस्य विभाजनमपि अभवत् । नेली यत्र निवसन्ती आसीत्, सः चटगांव-ग्रामः पूर्वपाकिस्थाने (बाङ्ग्लादेशे) आसीत् । नेली चटगांव-ग्रामे स्थित्वैव समाजसेवायाः कार्यं प्रारभत । परन्तु १९७१ तमे वर्षे सा अस्वस्थे जाते सति कोलकाता-महानगरं निरामयार्थं (इलाज) गता । तस्मिन्नेव काले पूर्वपाकिस्थानं पश्चिमपाकिस्थानेन सह युद्धमाणम् आसीत् । अतः नेली कोलकाता-महानगरे एव न्यवसत् । नेली यदा कोलकाता-महानगरे आसीत्, तदा बाङ्ग्लादेशे तस्याः अनुपस्थितौ केचन विरोधिनः नेली सेनगुप्ता इत्यस्याः गृहम् अनाशयन् । सुरक्षादृष्ट्या, स्वास्थ्यदृष्ट्या च नेली सेनगुप्ता भारते एव निवासस्य निश्चयम् अकरोत् ।
मृत्युः
नेली सेनगुप्ता इत्यस्याः भारतनिवासस्य निर्णयः उचितः आसीत् । यतो हि ततः सा अधिका अस्वस्था अभवत् । १९७३ तमस्य वर्षस्य 'अक्तूबर'-मासस्य षड्विंशतितमे (२६/१०/१९७३) दिनाङ्के कोलकाता-महानगरे नेली सनेगुप्ता इत्यस्याः निधनम् अभवत् ।
बाह्यानुबन्धाः
http://180.179.212.175/en2/index.php/congress-mps-in-rajya-sabha12/25-history/past-party-presidents/3749-nellie-sengupta
http://www.indianetzone.com/2/nellie_sengupta.htm
http://indianhistoryliterature.blogspot.in/2012/08/role-of-nellie-sengupta-to-freedom.html
http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Nellie-Sengupta
वर्गः:महिलास्वातन्त्र्ययोधाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
ताजिकशास्त्रम्
ताजिकशास्त्रं ज्योतिषशास्त्र स्य कश्चन भागत्वेन परिगण्यते। यथा हि जातकं होराशास्त्रस्य प्रथमो भागस्तथैव ताजिकमस्यापरो भागः । किं तत्ताजिकमित्यपेक्षायामुच्यते ताजिकं नाम वार्षिकादिनानाविधफलादेशफलकशास्त्रमेव । यथोक्तं हायनरत्ने -
‘यवनाचार्येण पारसीकभाषायां प्रणीतं ज्योतिषशास्त्रैकदेशरूपं वाषिकादिनानाविधफलादेशफलकशास्त्रं ताजिकशब्दवाच्यं तदनन्तरभूतैः समरसिंहाः दिभिः••••••••"ब्राह्मणैस्तदेव शास्त्र संस्कृतशब्दोपनिबद्धं ताजिकशब्दवाच्यम् । अत एव तैस्ता एव इक्कबालदियो यावन्यः संज्ञा उपनिबद्धाः ।' यथा वा ताजिकभूषणपद्धतौ--
'गर्गाचैर्यवनैश्च रोमकमुखेः सत्यादिभिः कीर्तित
तदेतत्सिद्धं यत्ताजिक हि तदेव शास्त्रं यत्र वर्षप्रवेशकालीनलग्नमाश्रित्य फलादेशः क्रियते । ताजिकं हि ताजकशब्देनाप्युच्यते । इदं हि तार्तीयकपदेनाऽप्युच्यते यत्र कुत्र । तार्तीयकपदं हि ताजिकपदस्य संस्कृतरूपमेव सम्भवति यद्वा होराशास्त्रस्य जातकप्रश्नताजिकाख्यभेदेषु तृतीयत्वेनापि तथोक्तं स्यात् ।।
एतत्तु स्पष्टमेव यत्ताजिकशास्त्रं हि यवनागतं यद्वा यवनशास्त्रसम्बद्धं कि वा यवनाचाराविष्कृतम् । किन्त्वेतावता नावधेयं यद्भारतीयपरम्परायां वर्षफलस्य ज्ञानमेव नासीदिति । गणेशाचार्यों हि ताजिकप्रसङ्ग गर्गप्रभृतिमुनीन् सत्यप्रभृतीनाचार्यांश्च स्मरति । शास्त्रस्यास्य यावनत्वमेतावदेव यदिदं यावनविषयेऽधिकं प्रचलितं यतो हि पश्चाद्वतिग्रन्थेषु संज्ञाद्या यावना एव गृहीता इति । न हि भारताद् बहिरेवाधिक प्रचलितस्य बौद्धधर्मस्य भारतीयत्वं विहन्यते । यदुच्यते शङ्करबालकृष्णेन शकानन्तरद्वादशशतकमभितः मौसलराज्यस्थापनानन्तरमेव ताजिकशास्त्रमत्र प्रवर्ततमिति । तद्गणेशदैवज्ञस्योपर्युक्तकथनेन न संवृदते न च परम्परया । गोचरफलादेशोऽस्माकमेव विषयः । मध्यकाले यत्र भारतीयाचणां दृष्टिः सिद्धान्तप्रणयने प्रवृत्ताऽऽसीत्तदा यवनेषु ताजिकविषयं समनोयोगं विकासितम् । तदेव सौकर्यादस्माभिर्यत्र कुत्रानुदितमात्रम् ।
गर्गादिमुनिप्रणीतं ताजिकशास्त्रं सत्याचार्यप्रोक्तताजिकग्रन्थाश्च यद्यपि सम्प्रति स्वरूपेण नैवोपलभ्यन्ते, तथापि ततो गृहीतान्युद्धरणानि तु यत्र तत्र दृश्यन्त एव । सत्याचार्यों हि वराहेणापि सादरं स्मृतः । सोऽपि ताजिक स्वग्रन्थे निरूपितवानिति कथङ्कारमुच्यते भारते ताजिकशास्त्रं शकानन्तरद्वादशशतकमुभिंतंः प्रविष्टमितिं । स्वयंमेव ताजिकशब्दः तात्कालिकांख्दस्य विकृतिरिति तेन विदुषा नैव विचारितम् । ग्रहाणां हि जन्मलग्नवशाद्यत्फलं यच्च तात्कालिकराशिवशात् फलमुझे एव फलितज्योतिषस्य दक्षिणवामलोचने ।
सामान्यतस्ताजिकशास्त्रे संज्ञातन्त्रं वर्षतन्त्र प्रश्नतन्त्रञ्चेति त्रीणि विषयाणि निरूपितानि दृश्यन्ते । वस्तुतस्तु वाषिकतन्त्रमेवास्य विषयः प्राधान्येन । संज्ञाप्रश्नतन्त्रे तु पूरके एव ।।
दैज्ञालङ्कृतिः
ग्रन्थोऽयं तेजःसिंहाख्येन दैवज्ञेन १३०० मितशकाब्दमभितः ( भाण्डारकरसाक्ष्येण ) प्रणीतः । ग्रन्थेऽस्मिन्नपि त एव विषया निरूपिता विशेषेण वाषिकतन्त्रम् ।
केशवीयताजिकपद्धतिः
ग्रन्थोऽयं केशवाख्येन नन्दिग्रामवास्तव्येन विदुषा १४१५ भितशकाब्दमभितः प्रणीतः । ग्रन्थस्यास्य मल्लारिणा विश्वनाथेन च टीकाः कृताः । ग्रन्थकर्तुरस्यैव जातकपद्धतिरप्यतीव लब्धप्रसरा ।।
ताजकतारः
ग्रन्थोऽयं १४४५ भितशकाब्दमभितो हरिभट्टाख्यदैवज्ञेन प्रणीतः । अत्र हि प्राधान्येन वर्षतन्त्र निरूपितम् ।।
ताजिकभूषणपद्धतिः
ग्रन्थोऽयं जातकभरणस्य कर्तुः ढुण्डिराजस्य सुतेन गणेशेन १४८० मितशकाब्दमभितः प्रणीतः । अत्र हि सर्वाण्यपि ताजिकसम्बद्धतन्त्राणि विवेचितानि ।
सिहलताजिकम्
सिंहलताजिकस्यास्तित्वं तु ग्रन्थान्तरादपि सिध्यति । सिंहलताजिकोक्ताः षोडशयोगाः' इति ग्रन्थः सारस्वतसुषमायां (ज्येष्ठपूर्णिमा २०२१) प्रकाशितः । ग्रन्थेऽस्मिन् ये खलु योगा उक्तास्ते ताजिकनीलकण्ठीवर्णितयोगेभ्यो विलक्षणा एव । यथा षोडशयोगाः सिंहलताजिकोक्ताः--
‘गुलाला गुलाली खुशाला खुशाली फलासा फलूसी वदारा वदारी ।
तमाला तमाली तगीतेगतेगा नमीसावसजीरसञ्जीवयोगाः ।।
ताजिकनीलकण्ठ्यां तु-
‘प्रागिक्कबालोऽपर इन्दुवारस्तथेत्थशालोऽपर ईसराफः ।
नक्तं ततः स्याद्यमया मणाऊ कब्बूलतो गैरिकबूलमुक्तम् ।।
खल्लासरं रद्दमथो दुकालिकृत्यञ्च दुत्थोत्थदिवीरनामा ।
तम्बीरकुत्थौ दुरफश्च योगाः स्युः षोडशेषां कथयामि लक्ष्म ॥' इति ।
यवनोक्तास्तु यथा -
कलावारवारासमाशल्यदिल्ला तथा बादला सन्दला चेति योगाः ॥ ' इति ।
योगा न केवलं नामत एव भिन्ना अपितु स्वरूपतोऽपि । सिंहलशब्दो देशवाचको व्यक्तिवाचको वेति नाधुनाऽपि निर्णीतः । अस्माकं मते तु सिंहलाख्यः कश्चिदाचार्य एव किन्तु न हि किञ्चिदत्र प्रबलं प्रमाणम् । न चास्य प्रणयनकाल एव ज्ञातः ।।
हायनरत्नम्
ग्रन्थोऽयं १५०० मितशकाब्दे दामोदरपुत्रेण कान्यकुब्जवासिना बलभद्रमिश्रेण प्रणीतः । यथोक्तं तदारम्भे -
'गणाधिपं रामगुरोः पदाब्जं दामोदराख्यं पितरञ्च नत्वा ।
डी वी सदानन्द गौड
देवरगुण्ड वेङ्कप्प सदानन्द गौड अथवा डी.वी.सदानन्द गौडः (जननं क्रि.श.१९५२तमवर्षस्य मार्चमासस्य १८दिनाङ्कः) भारतीयजनतापक्षस्य कश्चित् राजनीतिज्ञः अपि च कर्णाटकस्य मुख्यमन्त्री । नाम कर्णाटकसर्वकारस्य परमाधिकारि भवति । एषः पञ्चदशे लोकसभानिर्वाचने उडुपिचक्कमगळूरुमण्डलम्|चिक्कमगळूरु]]विधानसभाक्षेत्रस्य प्रतिनिधिभूत्वा जयशाली अभवत् । दक्षिणभारते सर्वप्रथमतया भा.ज.पक्षस्य अधिकारग्रहणे अस्य योगदानम् अशिकम् अस्ति । सक्रियः सङ्घटकः कन्नडभाषाप्रेमी च ।
ताजिकशास्त्रम्
हायनरत्नम्
प्राचीनपौर्बलभद्रनामा करोति सद्धायनरत्नसंज्ञम् ॥
डी वी सदानन्द गौड
बाल्यं शिक्षा वृतिजीवनं च
सदानन्द गौडः कोडगुप्रन्तस्य देवरगुण्ड गौडपरिवारस्य, सुळ्य उपमण्डस्य मुण्डेकोलु ग्रामे निवसतोः वेङ्कप्प गौड कमला दम्पत्योः पुत्रः । अस्य प्रथमिकशिक्षा पुत्तूरु जनपदस्य केय्यूरु सुळ्यप्रदेशे च अभवत् । सुळ्यपत्तनस्य फिलोमिना महाविद्यालये विज्ञानपदवीम् आप्नोत् । तदनन्तरं वैकुण्ठबाळिगा अधुनिकन्यायशास्त्र पदवीं प्राप्तवान् । न्यायसंहितायाः अध्ययनावसरे विद्यार्थिसङ्गस्य कार्यदर्शी च अभवत् । मण्डलस्य विद्यार्थिपरिषदः मुख्यकार्यदर्शी भूत्वा प्रसिद्धः अभवत् । अनन्तरं उत्तरकन्नडमण्डलस्य शिरसिपत्तने कञ्चित्कालं सार्वजनिकन्यायवानः वृत्ति समाश्रितवान् । क्रि.श.१९८१तमे वर्षे डाटी इति कोडवकन्यां परिणीतवान् । सुखदाम्पत्यस्य फलरूपेण कौशिकः, कार्त्तिक, पुत्रौ अभवताम् । कर्तिक गौडः अभियन्तृपदवीं प्राप्तवान् । ज्येष्टः पुत्रः कौशिकः वैद्यकीयविद्यार्थी आसीत् । क्रि.श.२००३तमे वर्षे पुत्तूरुसमीपमार्गे सम्भूते वाहनापघाते अकाले दिवङ्गतः ।.
ताजिकशास्त्रम्
हायनरत्नम्
ग्रन्थमिमं नीलकण्ठो बहुशः स्मरति ।
डी वी सदानन्द गौड
राजनीतिजीवनम्
सदानन्द गौडः तदानीन्तकालस्य जनसङ्घस्य सदस्यत्वेन स्वस्य राजकीयजीवनम् आरब्धवान् । कालक्रमेण सुळ्य विधानसभाक्षेत्रस्य दक्षिणकन्नडमण्डलस्य पक्षाध्यक्षः अभवत् । क्रमेण जनासङ्घस्य रूपान्तरस्य भारतीयजनतापक्षस्य युवविभाध्यक्षः अभवत् । तदनन्तरं क्रमशः दक्षिणकन्नडस्य भा.ज.पक्षस्य उपध्यक्षः, कर्णाटकराज्यस्य युवविभागाध्यक्षः, युवविभागस्य कार्यदर्शी (क्रि.श.१९८२ - ८८) भा.ज.प.राज्यकार्यदर्शी (क्रि.श.२००२ - ०४), पक्षस्य राष्ट्रीयकार्यदर्शी (क्रि.श.२००४), राज्याध्यक्षः (क्रि.श.२०१०) च भूत्वा पक्षस्य च राज्यस्य सेवाम् अकरोत् । क्रि.श. १९४४तमे वर्षे अपि च क्रि.श.१९९९तमे वर्षे दक्षिणकन्नडमण्डलस्य पुत्तूरुविधासभाक्षेत्रे चिर्वाचने स्पर्थयित्वा विजयी अभवत् । स्वस्य द्वितीयावधौ  रज्यस्य प्रतिपक्षस्य उपनायकः अभवत् । क्रि.श.२००४तमे वर्षे मङ्गळूरुलोकसभाक्षेत्रे वीरप्प मोय्लिं जित्वा चतुर्दशलोकसभायाः सांसदः अभवत् । .क्रि.श.२००९तमे वर्षे पक्षेण एषः उडुपिचिक्कमगळूरुक्षेत्रस्य प्रतिनिधिः इति परिवर्तितः. चतुर्दशे लोकसभायां वाणिज्यसमित्याः सदस्यः अनन्तरं संसत्सदनस्य विज्ञानतन्त्रज्ञास्य समितेः सदस्यः च अभवत् ।
ताजिकशास्त्रम्
ताजिकनीलकण्ठी
ग्रन्थोऽयं १५०९ मितशकाब्दमभितः चिन्तामणिपौत्रेण अनन्तपुत्रेण नीलकण्ठेन रामदैवज्ञाग्रजेन प्रणीतः । अत्र हि संज्ञा-वर्ष-प्रश्नभेदेन त्रीणि तन्त्राणि सन्ति । ग्रन्थान्ते यथोक्तम् -
डी वी सदानन्द गौड
जनसङ्घमज्दूरसङ्गयोः सेवायाम्
सदानन्द गौडः जनसङ्घस्य सक्रियराजकीये भागी असीत् । भारतीयमज्दूर् सङ्घस्य (बि.एम्.एस्.) सेवापरकार्येषु अपि अग्रेसरः आसीत् । सुळ्यजानपदस्य आटोरिचालकनां यजनानां च सङ्घे अपि सेवाम् अकरोत् ।
ताजिकशास्त्रम्
ताजिकनीलकण्ठी
शुक्लेऽष्टम्यां समातन्त्रं नीलकण्ठबुधोऽकरोत् ।।' इति ।
डी वी सदानन्द गौड
आसक्तिः स्वभावः च
सदानन्द गौडः विद्यार्जनकाले खो खो क्रीडायाम् अतीव आसक्तः आसीत् । राज्यस्तरीयस्पर्धायां मैसूरुविश्वविद्यालयस्य प्रतिनिधित्वेन क्रीडितवान् । ब्याड्मिण्टेन्, टेन्निस्, इत्यादिषु क्रीडासु अपि परिणतः आसीत् । अस्य कर्णाटकराज्यस्य तीरप्रदेशस्य विशिष्टशास्त्रीयकलायां यक्षगाने अपि अतीव आसक्तिः अस्ति । प्रप्ते समये अवश्यं यक्षगानप्रदर्शन अवलोकते ।
ताजिकशास्त्रम्
ताजिकनीलकण्ठी
अस्य प्रारम्भवाक्यं यथा-
डी वी सदानन्द गौड
मुख्यमन्त्रिपदम्
भारतीयजनतापक्षस्य मुख्यमन्त्रिणः यडियूरप्पस्य मन्त्रिपदस्य लोपानन्तरं पक्षस्य राष्ट्रवरिष्टाः सदानन्द गौडमहोदयं राज्यस्य मुख्यमन्त्रिपदे नियोजितवन्तः । मुख्यमन्त्रिपदं सम्यक् निर्वहन् प्रतिपक्षस्य विरोधमपि सम्यक् अभिमुखं कुर्वन् राज्यस्य समर्थः नायकः भूत्वा अल्पेनैव कालेन प्रसिद्धः साञ्जातः । प्रभुत्वस्य अवशिष्टावधिं यथायोग्यं सम्पूरयति इति प्रजानां विश्वासः अस्ति ।
ताजिकशास्त्रम्
ताजिकनीलकण्ठी
‘प्रणम्य हेरम्बमथो दिवाकरं गुरोरनन्तस्य तथा पदाम्बुजम् ।
डी वी सदानन्द गौड
उल्लेखाः
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य मुख्यमन्त्रिणः वर्गः:भारतीयजनतापक्षस्य नेतारः‎
ताजिकशास्त्रम्
ताजिकनीलकण्ठी
श्रीनीलकण्ठो विविनक्ति सूक्तिभिस्तत्ताजिकं सुरिमनःप्रसादकृत् ॥ १।। इति ।
ग्रन्थोऽयं समरसिंहग्रन्थं शतशोऽनुवदति । तत्र हायनसुन्दरग्रन्थोऽपि स्मृतो नीलकण्ठेन । तदैतिथं नैव ज्ञातमस्माकम् । सत्स्वपि ग्रन्थेष्वन्येषु विषयेऽस्मिन् ताजिकनीलकण्ठी प्रामाणिको ग्रन्थः । अस्योपरि नीलकण्ठपुत्रस्य गोविन्दस्य रसालाख्या ( १५४४ श० ) तत्पुत्रस्य माधवस्य (१५५५ श० ) विश्वनाथस्य च टीकाः सन्ति ।
ताजिककौस्तुभः
ग्रन्थोऽयं बालकृष्णाख्येन विदुषा १५७१ शकाब्दे प्रणीतः ।।
ताजिकभूषानिधिः
एते हि कतिपये ताजिकग्रन्थाः समासतो निदिष्टाः । जातकग्रन्थानामिव ताजिकग्रन्थानामपि अस्त्यानन्त्यम् । तेषामनुसन्धानं समुल्लेखनञ्च भाविविपश्चितामेव कार्यम् ।
प्रश्नतन्त्रम्
प्रश्नतन्त्रं हि होराशास्त्रस्यापरमङ्गम् । प्रश्नलग्नमाधारीकृत्य फलादेशकशास्त्रमेव प्रश्नशास्त्रमित्युच्यते । वस्तुतस्त्वयं तात्कालिकशास्त्रम् ।
एकतः प्रश्नतन्त्रं हि जातकशास्त्रे ताजिकशास्त्रे च परिशिष्टरूपेणापि विवेचितं दृश्यतेऽपरतः सन्त्यस्यापि स्वतन्त्रग्रन्था अपि ।
प्रश्नशास्त्रं हि वस्ततो न जातकस्कन्धस्य न वा ताजकस्कन्धस्यैवाङ्गमपित होराशास्त्रस्य तदुभयविलक्षणमेवाङ्गम् । अस्योत्पत्तिमादाय ताजिकनीलकण्ठ्यामुक्तम् -
'दैवज्ञस्य हि दैवेन सदसत्फलवाञ्छया ।
अवश्यं गोचरे मर्त्यः सर्वः समुपनीयते ।।
अश्रौषीच्च पुरा विष्णोर्शानाय समुपस्थितः ।
वचनं लोकनाथोऽपि ब्रह्मा प्रश्नादिनिर्णयम् ॥” इति ।
विषयस्यास्यार्षग्रन्थत्वेन प्रश्ननादी गृह्यते । अथैतद्विषयस्य कतिपये ग्रन्था अत्र सारतः स्मर्यन्ते ।
प्रश्ननारदी
प्रश्ननारदी हि नारदप्रणीतत्वेन ख्याता । सन्त्यत्र द्वात्रिच्छ्लोकाः ।। कथ्यते ह्यसौ नारदसंहिताया अङ्गमिति किन्तु तस्य साम्प्रतिकस्वरूपे भागोऽयं न लभ्यते ।
प्रश्नज्ञानम्
ग्रन्थोऽयं भट्टोत्पलप्रणीतः । असो हि विषयस्यास्य नातेषुषलब्धेषु च पौरुषेयग्रन्थेषु प्रथमः । अत्र हि सन्ति द्विसप्ततिमिता आर्याः । ग्रन्थमिमं षटपञ्चाशिका टीकायां भट्टोत्पल एवोद्धरति ।
प्रश्नसारः
ग्रन्थोऽयं नृसिंहाख्येन विदुषा १५५० मितशकाब्दमभितः प्रणीतः । असौ हि रघुनाथस्य पुत्रः । अत्र हि गर्भ विचारः, विद्याविवाहविचारः, गृह-युद्ध-, विचारः, जयपराजयविचारः, यात्राविचारः, क्रयविक्रयविचार इत्यादिविषयाः निरूपिताः । ग्रन्थान्ते प्रोक्तम्--
श्रीरङ्गनाथस्तनुजेन तस्य नृसिंहनाम्नाऽतिकृतं हि सारम् ॥' इति ।
प्रश्नमाणिक्यमाला
ग्रन्थोऽयं परमानन्दपाठकेन प्रणीतः । भागचतुष्टयात्मकः । अस्य हि चरमो भागस्तत्सुतेन उमापतिना पूरितः । अस्य हि १६७० मितशकाब्दमभितः स्थितिकालः ।
एतदतिरिक्तमपि सन्त्यन्येऽपि प्रश्नविषयकग्रन्थाः येषामनुसन्धानं प्रचारश्वापेक्षितः ।
केरलमतम्
जातकेषु हि केरलमतं किञ्चिद्विलक्षणमेव वैशिष्टयमावहति जातकान्तरापेक्षया । सन्ति बहुशः केरलमतविषयकग्रन्थाः । केरलमतं हि केरलिप्रोक्तम् । यथोक्तं केरलप्रश्नसङ्ग्रहे-
‘त्रैलोक्यफलबोधाय येन दिव्येन चक्षुषा ।
त्रिकालविषयाः प्रोक्तास्तस्मै केरलये नमः ॥' इति ।
केरलमतमाश्रित्य प्रणीतेषु ग्रन्थेषु केरलप्रश्नसङ्ग्रहः सर्वत्र लब्धप्रसरो ग्रन्थः । असौ हि पूर्वोत्तरभागात्मकः । तत्र पूर्वंभागे ६८ मिता उत्तरार्द्ध ७५ मिताः श्लोकाः सन्ति । केरलमतविषये समधिकं ज्ञानमपेक्षितम् ।
सामुद्रिकशास्त्रम्
'उन्मानमानगतिसंहतिसारवर्णं स्नेहखरप्रकृतिसत्त्वमनूकमादौ ।
क्षेत्रं भुजाञ्च विधिवत्कुशलोऽवलोक्य सामुद्रविद्वदति यातमनागतञ्च ।'
यत्र हि नराणामङ्गादिवशात् फलादेशः क्रियते तत्सामुद्रिकमिति । समुद्रे प्रोक्तं लक्षणं सामुदमिति भट्टोत्पलः । आर्षेषु महाभारते सामुद्रसम्बद्धवचनानि लम्यन्ते दुर्योधनादिवर्णने । ततश्च विषयोऽयं क्रमेण संहिताऽङ्गत्वेन विकसितः पश्चाद्धोराशास्त्राङ्गतां प्राप्तः । सम्प्रत्युपलब्धस्वतन्त्रग्रन्थेषु मेधाविजयगणिनो हस्तसञ्जीवनं सर्वतः प्रसिद्धम् । तत्रोक्तं यज्ज्ञानमिदं श्रीमती सामुद्रेण मुनिना प्रवततं नारदगर्गपराशरादिभिव्यख्यातं विस्तारितञ्च । यथोक्तम् -
सर्वाङ्गलक्षणप्रेक्षाव्याकुलानां नृणां मुदे ।
'''श्रीसामुद्रेण मुनिना तेन. हस्तः प्रकाशितः ॥' इति ।'''
तथैव तत्रोक्तम् -
'अङ्गविद्या निमित्तानामष्टानामपि गीयते ।।
मुख्या शुभाशुभज्ञाने नारदादिनिवेदिता ।'
अष्टौ निमित्तानि च यथा -
'अङ्गं स्वप्नः स्वरश्चैव भौमं व्यञ्जनलक्षणे ।।
उत्पाता अन्तरिक्षञ्च निमित्तं स्मृतमष्टकम् ।।' इति ।
हस्तसञ्जीवनं हि प्रबोधिनीटीकया समलङ्कृत्य गणेशदत्तेन प्रकाशितम् । ग्रन्थोऽयं १६०२ मितशकाब्दमभितः प्रणीतः ।
रमलशास्त्रम्
रमलशास्त्रं हि पाशकविद्याऽप्युच्यते । निर्दिष्टकोष्ठकेष्वन्यतमस्य स्पर्शे वा वरणे या स्थितिघंटते तदनुसारेण फलकथनमेव रमलशास्त्रविषयः ।
रमलशास्त्रस्य सिद्धेऽपि प्राचीनत्वे पौरुषेयग्रन्थेषु भट्टोत्पलस्य, रमलग्रन्थ एव प्रथमत्वेन गृह्यते । एतदेवाधिकं सम्भाव्यते यद भट्टोत्पलंस्य प्रश्नशाने एव रमलविषयोऽपि समावेशितः स्यात् । भट्टोत्पलप्रणीतो रमलग्रन्थ असीदिति आफेचसूच्यां दृश्यते किन्तु सुधाकरस्तदुपेक्षते ।। | श्रीपतेरपि रमलविषयकग्रन्थ असीदिति आफ्रेंचसूचीतो ज्ञायते । सम्भवतः सोऽपि रत्नावल्यामेव समावेशितं स्यायेन हि सुधाकरस्तमप्युपेक्षते ।
चिन्तामणिसंशकेन दैवज्ञेन रमलचिन्तामणिः प्रणीता। अंत्र हि श्लोकानां सप्तशती विद्यते । ग्रन्थोऽयं १६०० मितशकाब्दात् प्रागेव प्रणीत इति तस्य १६५३ मिताकाब्दे कृतेन पुनर्लेखनेन ज्ञायते ।।
जयरामारूयेन विदुषा १६६७ मितशकाब्दमभितः रमलामृताख्यो अन्थः । प्रणीतो यस्य सङ्ख्या अष्टशती श्लोकानाम् । ।
परमसुखोपाध्यायस्य रमलनवरत्नमेव सर्वत्र लब्धप्रसरं रमलग्रन्थेषु । ग्रन्थोऽयं १७२२ मितशकाब्दे प्रणीतः । यथोक्तं तत्रावसाने
'नवरसवसुचड़े वत्सरे वैक्रमीये त्रितयतिथिसुचन्दे फाल्गुने शुक्लपक्षे।' इति ।
ग्रन्थकर्तुः परिचयो यथा ग्रन्थारम्भे -
'सनाढ्योपाध्यायद्विजकुलवरे मे जनिरभू
पिता सीतारामो वरमतिरनूपा च जननी ।'
ग्रन्थेऽस्मिन् संज्ञा-बलाबल-प्रश्नापकरण-प्रश्नकथन-अवधिकथन-मुष्टिकथन: मूकप्रश्न-चौरनामकथन-वर्षपत्रकथनेति नवरत्नानि निरूपितानि सन्ति । | इत्थं हि रमलशास्त्रमपि शास्त्रान्तरवत् समृद्धं लोकोपकारि च ।
स्वप्नशास्त्रम्
सुप्तस्य मनसश्चेष्टा स्वप्नः । स्वप्नमादाय फलादेशकं हि स्वप्नशास्त्रम् । स्वप्नशास्त्रं हि शास्त्रान्तराङ्गत्वेन बहुधा विकसितं दृश्यते स्वतन्त्ररूपेण च ।
इत्थं हि होराशास्त्रमनेकभेदेन समृद्धं यदाश्रित्य जना भूतभविष्यज्ज्ञानेन कृतार्थाः भवितुमर्हन्ति ।
सन्दर्भाः
वर्गः:ज्योतिषशास्त्रम्
मञ्चनबेलेजलबन्धः
पीठिका
मञ्चनबेले जलबन्धः कृषिजलानयनार्थं निर्मितः अस्ति । अयं जलबन्धः बेङ्गळुरुतः ४०कि.मी.दूरे अस्ति । अर्कावतीनदीम् अवरुध्य बद्धः जलागारः एषः । अवशिष्ट जलम् अग्रे कावेरीनदीं सङ्गच्छते ।
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकस्य जलबन्धाः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
सिपाहिजालामण्डलम्
वर्गः:त्रिपुराराज्यस्य मण्डलानि वर्गः:त्रिपुराराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
गुण्डाल्जलबन्धः
पीठिका
गुण्डल् जलबन्धः चामाराजनगरमण्डलस्य किळ्ळेगाल इति उपमण्डले निर्मितः अस्ति । कोळ्ळेगालतः १४कि.मी.दूरे तिष्ठति । मलैमहदेश्वरपर्वतस्य गमनमार्गे १०कि.मी. अनन्तरं दक्षिणभागे परवर्त्य ४कि.मी.चलिते सति अयं जलबन्धः दृश्यते । अयं जलबन्धः पूर्वपर्वतश्रेणिषु विलीनः अस्ति । कृषिजलानयनार्थम् अयं जलबन्धः निर्मितः । अनेन चामराजनगरमण्डलस्य शताधिकप्रहलकृषिबूमिः सुफला सञ्जाता ।
वर्गः:कर्णाटकस्य जलबन्धाः वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
विद्यादेवी भण्डारी
विद्यादेवी भण्डारी (जन्म: वि.सम् २०१८ आषाढमासे ) नेपालदेशस्य द्वितीया एवञ्च गणतन्त्रात्मकस्य नेपालस्यैव स्त्रीवर्गेषु प्रथमा राष्ट्राध्यक्षा रूपेण निर्वाचिता इयं एका राजनीतिज्ञा तथा च नेपालकम्युनिष्टपक्षस्य च उपाध्यक्षा असीत् । सा अखिलनेपालमहिलासङ्घस्य च अध्याक्षा सञ्जाता । अस्या पति नेपालदेशस्य विशिष्टः राजनीतिज्ञः मदन भण्डारी नाम्ना प्रसिद्धः असीत् तस्य अनुमानेन विंशतिबर्षपुर्वं एकयानस्य दुर्घटनायां मरणमभूत् ।स अपि नेपालकम्युनिष्टपक्षस्य नेतासीत् । इयं स्वपति मदन भण्डारिणः मरणानन्तरं नेपालराजनीतौ सक्रिया सञ्जाता । इयं राष्ट्राध्यक्षा विद्यादेवी नेपालदेशस्य रक्षामन्त्रिणी च भूतवती ।
पण्डिता रमाबाई
स्त्रीशिक्षाक्षेत्रे आगण्या पण्डिता रमाबाई 1858 तमे खिष्टा्दे जन्म अलभत। तस्याः पिता अनन्तशास्त्री डोंगरे माता च लक्ष्मीबाई आस्ताम्। तस्मिन् काले स्त्रीशिक्षयाः स्थितिः चिन्तनीया आसीत्। स्त्रीणां कृते संस्कृतशिक्षण प्रापः प्रचलित नासीत्। किन्तु डोंगरे रूदिबद्धां धारणा पाहत्यन्य सवपली संस्कृतमध्यापयत्। एतदर्थ सः समाजस्य प्रतारणाम् अपि असहता अनन्तरं रमा अपि स्थमातः संस्कृतशिक्षा प्राप्तवती। कालक्रमेण रमायाः पिता विपनः सज्जातः। तस्याः पितरी ज्येष्ठा भगिनी व बु्िक्षपीडिताः दिवल्गताः। तदनन्तरं रमा स्व ज्येष्ठमाना सह पदु्यां समग्न भारतम् अधमत्। भ्रमणक्रम सा कोलकाता प्राप्ता। संस्कृतबैदष्येण सा तत्र "पण्डिता' सरस्वती चेति उपाधिष्या विभूषित। तंत्रव सा ब्रहासमाजेन प्रभाविता वेदाध्ययनम् अकरोत्। पश्चात् सा स्वीणां कृते जेदादीना शासत्राणा शिक्षायै आन्दोलन प्रार्धवती। 1880 तमे ख्रिष्टाब्द सा विपिनबिहारीदासेन सह बाकीपुर-ज्यापालये विवाहम् अकरोत। साधैकवर्षात् अन्तरं तस्याः पतिः दिवम्ञतः। तदनन्तरं सा पुश्या मनीरमया सह जन्मभूमि महाराष्ट्र प्रत्यागच्छत्। नारीणां सम्मानाय शिक्षायै च सा स्वकीय जीवनम् अर्पितपती। हण्टर-शिक्षा-आयोगस्य सम्ष नारीशिक्षाविपये सा स्वमा प्रस्तुतवती। सा उच्चशिक्षाणंम् इंग्लैण्डवेश गतवती। तत्र इसाईधर्मस्य स्त्रीविपपकेः उसमविचारैः प्रभाविता जाता।
विद्यादेवी भण्डारी
आधाराः
वर्गः:नेपालदेशसम्बद्धाः स्टब्स्-लेखाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पण्डिता रमाबाई
इंगलैण्डदेशात् रमाबाई अमरीकादेशम् अगच्छत् तत्र सा भारतस्य विधवास्त्रीणा सहायताम् अर्धसञ्चयम् अकरोत्। भारतं प्रात्यगत्य मुम्बईनगर सा 'शारदा-सदनम् अस्थापयत्। अस्मिन् आश्रमे निस्सहायाः स्त्रियः निवसन्ति स्म। तत्र स्त्रियः मुद्रण-गुण- काष्ठकलादीनाञ्च प्रशिक्षणमपि लभन्ते स्मा परम् इदं सदन पुर्णनगरे स्थानान्तरित आतम्। तत: पुणेनगरस्य समीपे केडगाव- स्थाने 'मुक्तिमिशन" नाम संस्थान तया स्थापितम्। अत्र अधुना अपि निराश्रिताः स्त्रियः ससम्मान जीवन 1922 तमे ख्िष्टाे रमामाई-महोदवायाः निधनम् अभवत्। सा देश-विदेशानाम् अनेकासु भाषासु निपुणा आसीत्। समाजसेवायाः अतिरिक्त लेखनक्षेत्र अपि तस्याः महत्वपूर्णम् अवदानम् अस्तिा स्त्रीधर्मनीतिहाई कास्ट हिन्दू विमेन' इति तस्याः प्रसिद्ध रचनाद्वयं वर्तते।
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:ब्रिटेन्-देशः
लिङ्गनमक्किजलबन्धः
लिङ्गनमक्किजलबन्धः कर्णाटकराज्यस्य शिवमोग्गमण्डलस्य सागरोपमण्डले अस्ति । अयं जलबन्धः शारावतीनदीम् अवरुध्यः क्रि.श. १९६४तमे वर्षे निर्मितः । विद्युदुत्पादनार्थं कृष्यर्थं च अस्य जलस्योपयोगः सम्भवन् अस्ति ।
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकस्य जलबन्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
3.43 बहिरकल्पिता वृत्तिर्महाविदेहा ततः प्रकाशवरणक्षयः
व्यासभाष्यम्
शरीराद्बहिर्मनसो वृत्तिलाभो विदेहा नाम धारणा । सा यदि शरीरप्रतिष्ठस्य मनसो बहिर्वृत्तिमात्रेण भवति, सा कल्पितेत्युच्यते । या तु शरीरनिरपेक्षा बहिर्भूतस्यैव मनसो बहिर्वृत्तिः, सा खल्वकल्पिता । तत्र कल्पितया साधयत्यकल्पितां महाविदेहामिति, यया परशरीराण्याविशन्ति योगिनः । ततश्च धारणातः प्रकाशात्मनो बुद्धिसत्त्वस्य यदावरणं क्लेशकर्मविपाकत्रयं रजस्तमोमूलं तस्य च क्षयो भवति ॥४३॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
वर्गः:विभूतिपादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
नेपालदेशस्य प्रामाणिकः समयः
नेपालीसमयः, नेपालं ज्ञापनार्थं एकं समयक्षेत्रं वर्तते । अयं समयः UTC+५:४५ इत्यनेन अग्रणी वर्तते । यः विश्वेषु विद्यमानेषु समयक्षेत्रेषु पृथक् वर्तते ।
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कमला सोहोनी
कमला सोहोनी(१९१२-१९९८) भारतीया जीवरसायज्ञा आसीत्। एषा प्रथमा महिला आसीत् या विज्ञानविषये विद्यावारिधिं (PhD) प्राप्तवती ।
प्रारम्भिकं जीवनम्
कमला सोहोनी १०१२ तमे वर्षे अजायत । तस्याः पिता नारायणराव् भागवत् कश्चन रसायनतज्ञः । कमला बाम्बे-विश्वविद्यालयतः भौतशास्त्रे रसायनशास्त्रे च अध्ययनं कृत्वा विज्ञानविषये पदवीं प्राप्तवती । भारतीयविज्ञानमन्दिरे संशोधनच्छात्रत्वेन स्वीकरणाय आवेदनं तया कृतम् । किन्तु तदनीन्तनेन निर्देशकेन सि वि रामनवर्येण तस्याः आवेदनं तिरस्कृतं यतः महिलाः संशोधनसमर्थाः न इति धिया । अनुरोधेन तया विज्ञानमन्दिरे अनुमतिः प्राप्ता किन्तु प्रथमवर्षस्य कार्यं परिशील्य ततः पूर्णतया अङ्गीक्रियते इति सूचितम् ।
वृत्तिजीवनं संशोधनञ्च
सि वि रामनवर्यस्य नियमान् अङ्गीकृत्य १९३३ तमे वर्षे कमला भारतीयविज्ञानमन्दिरं प्राविशत् । तस्याः मार्गदर्शकः आसीत् श्री श्रीनिवासय्यः । तस्याः कार्येण सन्तुष्टः सि वि रामनः अग्रिमसंशोधनाय अनुमतिम् अयच्छत् । सा आहारेषु विद्यमानानां प्रोटीन्-अंशानां विषये संशोधनम् अकरोत् येन तया विज्ञानविषये स्नातकोत्तरपदवी प्राप्ता । आहारे विद्यमानानां प्रोटीन्-अंशानां विषये तया संशोधनं कृतं येन जैविकरसायनशास्त्रे स्नातकोत्तरपदवी प्राप्ता । केम्ब्रिड्ज्-विश्वविद्यालये डा डेरिक् रिचर् वर्यस्य साहायिकारूपेण कार्यकरणाय तया आह्वानं प्राप्तम् । सा जैविकरसायनज्ञेन डा रोबिन् हिल् वर्येण सह कार्यं कृतवती, सेल्युलर् एन्जैम् सैटोक्रोम् विषये संशोधनम् अकरोत् । संशोधनाय केम्ब्रिड्ज्-विश्वविद्यालयतः विद्यावारिधिः तया प्राप्ता ।
कमला १९३९ तमे वर्षे भारतं प्रत्यागतवती । सा नवदेहल्याः लेडी हार्डिङ्ग् मेडिकल् महाविद्यालये जैविकरसायनशास्त्रविभागे प्राध्यापिकारूपेण नियुक्ता जाता । सा कूनूर् न्यूट्रिशन् संशोधनप्रयोगालये कार्यम् अकरोत् । एम् वि सोहनिवर्यं वृतवती एषा १९४७ तमे वर्षे मुम्बयीं गतवती । सा बाम्बेनगरस्य रायल् इन्स्टिट्यूट् आफ् सैन्स् महाविद्यालयस्य जैविकरसायनशास्त्रविभागे प्राध्यापिकारूपेण नियुक्ता जाता । अपुष्टबालानां कृते तया 'नीरा' नामकं पानीयं निर्मितम् । अयमेकः उत्तमः पौष्टिकाहारः विद्यते । अस्य कार्याय तया राष्ट्रपतिप्रशस्तिः प्राप्ता । बेङ्गलूरुनगरे विद्यमानस्य भारतीयविज्ञानमन्दिरस्य निर्देशिकारूपेण अपि इयं कार्यम् अकरोत् ।
नवदेहल्यां भारतीयवैद्यकीयसंशोधनमण्डल्या आयोजिते सम्मानकार्यक्रमे भागं गृहीतवती कमला सोहानी तदनन्तरम् अचिरादेव अस्वस्था सती मरणं प्राप्नोत् ।
आकारः
वर्गः:महिला-लेखाभियानम् २०१५
राजेसुल्तानपुर
परिचयणाम्
उत्तर प्रदेश राज्ये अम्बेडकरनगरमण्लम् राजेसुल्तानपुरम् एकस्य कृषि प्रधान नगर: अस्ति तत नमना राजेसुल्तानपुर
विशेष्य
राजेसुल्तानपुरम् विशेष्य तम्बाकूणाम् कृषि सान्ति
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यम् वर्गः:भारतस्य नगराणि वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
केन्द्रीयविश्वविद्यालयाः
केन्द्रीयविश्वविद्यालयाः (Central Universities) शिक्षणसंस्थाः भवन्ति । केन्द्रीयविश्वविद्यालयाः एते संसदः अधिनियमेन स्थापिताः भवन्ति । उन्नतशिक्षाविभागेन एते विश्वविद्यालयाः स्थापिताः । परन्तु अन्ये राज्यसर्वकाराणाम् अधिनियमेन स्थापिताः भवन्ति । विश्वविद्यालयस्य अनुदानायोगेन ४४ केन्द्रीयविश्वविद्यालयाः स्थापिताः सन्ति । केन्द्रीयजम्मूविश्वविद्यालयस्य कार्यारम्भः नाभवत् । अतः केवलं ४३ विश्वविद्यानलयाः सन्ति ।
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:भारतस्य विश्वविद्यालयाः
एलिजबेत् ब्ल्याक्वेल्
thumb|left|200px|अमेरिकादेशस्य मूल्याङ्के एलिजबेत् ब्ल्याक्वेल् चित्रम् (काल: - १८२१ तः १९१०)
इयं एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल् (Elizabeth Blackwell) अमेरिकादेशस्य प्रथमा महिला वैद्या । एषा १८२१ तमे वर्षे अमेरिकादेशे जन्म प्राप्नोत् । वैद्यकीयक्षेत्रे महिलानाम् अपि स्थानं भवेत् इति धिया एव एषा एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल् वैद्यकीयक्षेत्रम् अचिनोत् । परन्तु २९ विश्वविद्यालयेषु महिला इति एकेन एव कारणेन सा तिरस्कृता । अन्ते न्यूयार्क्-नगरस्य जिनीवा–विश्वविद्यालये सा प्रवेशं प्राप्नोत् । तत्र अपि तस्य विश्वविद्यालयस्य निर्वहणसमितिः तत्रत्यान् सर्वान् अपि पुरुषविद्यार्थीन् पृष्ट्वा एव तस्यै प्रवेशम् अयच्छत् । यदा सा पिलिडेल्फिया–विश्वविद्यालये अध्ययनं कुर्वती आसीत् तदा अपि तस्याः एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल्याः कष्टं न्यूनं न आसीत् । तत्र यदा सा रोगिणां प्रकोष्ठं प्रविशति स्म तदा अन्ये सर्वे वैद्यविद्यार्थिनः बहिः गच्छन्ति स्म । तया एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल् एकया एव रोगिणां परीक्षाः कृत्वा विवरणपत्रे विवरणं लेखनीतम् आसीत् । तथापि सा एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल् छलेन अध्ययनं समाप्य १८४९ तमे वर्षे वैद्यपदवीं प्राप्नोत् । ततः सा यूरोप्-देशम् अगच्छत् । तत्र तया उत्तमं स्वागतं प्राप्तम् । तत्रैव विभिन्नेषु वैद्यालयेषु सा एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल् कार्यं कुर्वती अनुभवं सम्पादितवती ।
एषा एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल् १८५१ तमे वर्षे पुनः न्यूयार्क्-नगरं प्रत्यागता । तत्र लघु वैद्यालयस्य उद्घाटनं तस्याः लक्ष्यम् आसीत् । किन्तु तत् सुलभसाध्यं न आसीत् । “शरीरस्य, वातावरणस्य,परितः विद्यमानस्य परिसरस्य च मालिन्यस्य निवारणात् एव रोगाणां निवारणं साध्यम्” इति तया कृतानि भाषणानि कासाञ्चन महिलानां मनः आकर्षत् । तदनन्तरं १८५३ तमे वर्षे भगिन्या एमिल्या सह मिलित्वा सा एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल् वैद्यालयम् उदघाटयत् । अस्याः एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल्याः भगिनी एमिली अपि वैद्यपदवीं प्राप्तवती आसीत् । १८५७ तमवर्षाभ्यन्तरे तया आरब्धः वैद्यालयः सम्पूर्णतया महिलानां तथा बालानां च वैद्यालयः जातः । तादृशी एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल् १९१० वर्षे इहलोकम् अत्यजत् ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अन्यदेशीयवैद्याः
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
अथवा योगिनामेव...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः षष्ठोध्यायस्य आत्मसंयमयोगस्य द्विचत्वारिंशत्तमः(४२) श्लोकः ।
पदच्छेदः
अथवा योगिनाम् एव कुले भवति धीमताम् एतत् हि दुर्लभतरं लोके जन्म यत् ईदृशम् ॥
अर्थः
अथवा ब्रह्मविद्यावतां योगिनां कुले जन्म प्राप्नोति । एवं योगिनां कुले जन्मप्राप्तिः तु अत्यन्तं दुर्लभा ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
42 वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
अर्कावतिजलबन्धः
पीठिका
अर्कावतीजलबन्धः अथवा हरोबेलेजलबन्धः इति कथ्यमानः बेङ्गळूरुग्रामीणमण्डलस्य आनेकल्लु उपमण्डलस्य हारोबेले ग्रामे अर्कावतीनदीम् अवरुध्य निर्मितः । दोड्डबळ्ळपुरमण्डले उद्गता अर्कावतीनदी कनकपुरमण्डलस्य सङ्गमप्रदेशे कावेरीनदीं सङ्गच्छते । ततः पूर्वं हारोबेलेग्रामे एव अस्यां जलबन्धः सृष्टः । क्रि.श.१९७०काले भारतस्य केन्द्रसर्वकारे अधिकारस्थः श्री जगजीवनरामस्य सातनूरुग्रामस्य पुट्टदासः इति कश्चित् निकटवर्ती आसीत् । तस्य प्रयत्नेन अयं जलाशयः लोकार्पितः । क्रि.श.१९७५तमे वर्षे नान्दीशिला स्थापिता तदनन्तरं ३०वर्षाणि यावत् कार्यं प्राचलत् । जलागारस्य जलप्रमाणः २०मी. एव अस्ति । तटस्य उभयपार्श्वस्य कुल्याभ्यां कृषिभूमेः जलानयनं सम्भवत् अस्ति ।
वर्गः:कर्णाटकस्य जलबन्धाः वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
दौलतसिंह कोठारी
दौलतसिंहः (दौलत सिंह कोठारी, Daulat Singh Kothari) भारतस्य प्रसिद्धः वैज्ञानिकः । १९६१ तमात् वर्षात् दशवर्षाणि यावत् सः विश्वविद्यालयानुदानायोगस्य अध्यक्षपदं व्यभूषयत् । १९६४ तमे वर्षे सः राष्ट्रियशिक्षायोगस्यापि अध्यक्षः आसीत् । प्रशासकीयसेवायै १९६२ तमे वर्षे सः पद्मभूषणं, १९७३ तमे वर्षे च पद्मविभूषणं प्राप्नोत् ।
जन्म, परिवारश्च
१९०६ तमस्य वर्षस्य जुलाई-मासस्य षष्ठमे (६/७/१९०६) दिनाङ्के राजस्थानराज्यस्य उदयपुरे दौलतसिंहस्य जन्म अभवत् । तस्मिन् काले उदयपुरं मेवाडराज्यस्य अङ्गभूतम् आसीत् । दौलतसिंहस्य पिता फतेहलाल कोठारी शिक्षकः आसीत् । तस्य ज्येष्ठः पुत्रः दौलतसिंहः । दौलतसिंहस्य अन्ये त्रयः भ्रातरः, एका भगिनी च आसन् । १९१८ तमे वर्षे अष्टात्रिंशत् (३८) वर्षीयः फतेहलाल-महोदयः दिवङ्गतः । तस्मिन् काले दौलतसिंहः द्वादशवर्षदेशीयः (१२) आसीत् । ज्येष्ठपुत्रे सति पितुः निधनोत्तरं गृहदायित्वं दौलतसिहंस्योपरि आपतितम् । दौलतसिंहस्य माता जैनमतानुयायिनी आसीत् । सा सर्वदा अन्येषां साहाय्यार्थं तत्परा भवति स्म । दौलतसिंहस्य जीवने तस्य मातुः प्रभावः प्रत्यक्षः आसीत् ।
डॉ. दौलतसिंहस्य पत्न्याः नाम सुजाता आसीत् । तयोः त्रयः पुत्राः आसन् । तेषां नामानि क्रमेण लक्ष्मणसिंहः, ललितः, प्रतापसिंहश्च । लक्ष्मणसिंहः देहली-विश्वविद्यालये सेवानिवृत्तः प्राध्यापकः ।
शिक्षणम्
दौलतसिंहस्य प्राथमिकं शिक्षणम् उदयपुरे एव अभवत् । ततः फतेहलाल इत्यस्य शिरमल बापना इत्याख्यः मित्रं स्वपुत्रेण सह अध्ययनं कर्तुं दौलतसिंहम् आह्वयत् । शिरमल बापना इत्येषः इन्दोरराज्यस्य मुख्यमन्त्री आसीत् । प्राथमिकशिक्षणोत्तरं दौलतसिहंस्य माध्यमिकशिक्षणम् इन्दौर -नगरे आरब्धम् । १९२२ तमे वर्षे महाराजा शिवाजीराव-उच्चविद्यालयात् दौलतसिंहः मैट्रिक्यूलेशन्-परीक्षायाम् उत्तीर्णः । इन्दौर-नगरे माध्यमिकशिक्षणं समाप्य सः उदयपुरं प्रतिगम्य इन्टर्मिडियेट्-कक्षायाः अध्ययनं प्रारभत । १९२४ तमे वर्षे 'राजपूत बॉर्ड'-मध्ये सः प्रथमक्रमेण इन्टर्मिडियेट्-परीक्षायाम् उत्तीर्णः अभवत् । तस्यां परीक्षायां सः भौतिकशास्त्रं, रसायनं, गणित म् इत्येतेषु त्रिषु विषयेषु विशेषयोग्यतां प्राप्नोत् । इन्टर्मिडियेट्-परीक्षायाम् उत्तमप्रदर्शनत्वात् मेवाड-राज्यस्य महाराजात् प्रतिमासं पञ्चाशतः (५०) रूप्यकाणां लब्धछात्रवृत्तिः सः इलाहाबाद-विश्वविद्यालये अध्ययनम् अकरोत् । तस्मिन् काले इलाहाबाद-विश्वविद्यालयस्य भौतिकीविभागाध्यक्षः डॉ. मेघनादः आसीत् । तस्य मार्गदर्शने दौलतसिंहः बी एस् सी, एम एस् सी इत्येते पदव्यौ प्राप्नोत् । १९२६ तमे वर्षे 'बी एस् सी'-पदवीं, १९२८ तमे वर्षे च 'एम एस् सी'-पदवीं सः अलभत ।
वृत्तिः
'एम एस् सी'-पदवीप्राप्तः दौलतसिंहः इलाहाबाद-विश्वविद्यालयस्य भौतीकविभागे एव व्याख्यातृत्वेन वृत्तिं प्रारभत । तत्र वर्षद्वयं यावत् अध्याप्य सः उच्चशिक्षणं प्राप्तुम् इङ्गलैण्ड -देशम् अगच्छत् । तस्य कृते युनाइटेड् प्रोविन्स्-इत्याख्यां राज्यसर्वकारस्य छात्रवृत्तिं, मेवाडराज्यात् ३५०० रूप्यकाणां वृद्धिविहीनम् ऋणं च सः अलभत । १९३० तमे वर्षे सः इङ्गलैण्ड-देशम् अगच्छत् । तत्र केम्ब्रिज्-विश्वविद्यालस्य केवेन्डिश्-प्रयोगशालायां सः अर्नेस्ट रदरफोर्ड इत्याख्यस्य मार्गदर्शनं प्राप्य विद्यावाचस्पतिः (Phd) अभवत् । डॉ मेघनादस्य कथनेन दौलतसिंहः अर्नेस्ट रदरफोर्ड-महोदयस्य समीपं गतवान् आसीत् । केम्ब्रिज्-विश्वविद्यालयात् विद्यावाचस्पतिः भूत्वा दौलतसिंहः भारतं प्रत्यागच्छत् । यतः विदेशगमनात् प्राक् सः इलाहाबाद-विश्वविद्याले पाठयन्नासीत्, अतः १९३३ तमे वर्षे इलाहाबाद-विश्वविद्यालयस्य भौतिकी-विभागे तेन व्याख्यातृत्वेन कार्यम् अनुसृतम् (resumed) (पुनरारब्धम् इत्यर्थः) ।
१९३४ तमे वर्षे देहली-विश्विद्यालये भौतिकविभागाध्यक्षत्वेन सः भौतिकविषयाध्यापनम् आरभत । तस्मिन् काले देहली-विश्वविद्यालयस्य विज्ञानविभागः ‘कश्मीरि गेट’ इत्याख्ये विस्तारे आसीत् । विज्ञानविभागस्य प्रयोगशालायां पर्याप्तसाधनानानि नासन् । विश्वविद्यालयाय बी एस् सी-कक्षां यावदेव पाठयितुं मान्यता आसीत् । परन्तु ततः दौलतसिंहेन कार्यभारे स्वीकृते सति अनेकानि सकारात्मकानि परिवर्तनानि विश्वविद्यालये, विज्ञानविभागे च अभूवन् ।
१९४२ तमे वर्षे दौलतसिंहः भौतिकविभागस्य व्याख्यातृत्वेन नियुक्तः । उपकुलपितेः सहयोगेन दौलतसिंहः नवीनस्य भौतिकविभागस्य सुचारुस्थापनाम् अकरोत् । प्रथमे वर्षे भौतिकविभागे केवलं पञ्च छात्राः आसन्, ये १९४४ तमे वर्षे उत्तीर्णाः । दौलतसिंहस्य सततपरिश्रमेण भौतिकविभागे प्रयोगशाला सम्पन्नतां गता । विद्यार्थिनां विविधविषयाणां विकासार्थं दौलतसिंहः सर्वदा तत्परः भवति स्म । सः निश्चितकालावधौ उत्तमान् भौतिकविज्ञानिनः प्रयोगशालां प्रति आहूय विशेषवर्गाणाम् आयोजनं करोति स्म । तेन प्रयोगशालया उचितविकासः साधितः । ये विज्ञानिनः तां प्रयोगशालां प्रति मार्गदर्शनाय गतवन्तः, तेषु पी एम् एस् बकेट् (PMS Blackett), निल्स् बोह्र् (Niels Bohr), पि एम् एम् धिरक् (PAM Dirac), पी कापित्झा (P Kapitza), आई प्रिगोगिन् (I Prigogine), सि वि रामन् (CV Raman), एच् जे भामा (H.J. Bhabha), एम् एन् साहा (M.N. Saha), के एस् कृष्णन् (K.S Krishnan) च अन्तर्भवन्ति ।
देहलीविश्वविद्यालये दौलतसिंहस्य कार्यस्य प्रशंसा सर्वैः विज्ञानिभिः, विद्यार्थिभिः, विश्वविद्यालयैः, भारतसर्वकारेण च कृता । दौलतसिंहस्य कार्यं दृष्ट्वा १९४८ तमे वर्षे भारतसर्वकारः देहलीविश्वविद्यालयं न्यवदेयत् यत्, डॉ. दौलतसिंहः भारतस्य विज्ञानपरामर्शकः भवेत् इति । एवं त्रिभ्यः वर्षेभ्यः डॉ. दौलतसिंहः भारतसर्वकारस्य रक्षामन्त्रालयस्य कार्ये सँल्लग्नः अभवत् । ततः १९५२ तमे वर्षे सः विश्वविद्यालयस्य कार्येषु पुनः सक्रियः अभवत् । परन्तु रक्षामन्त्रालये मानदपरामर्शकत्वेन दशकं यावत् सेवाम् अकरोत् ।
यदा डॉ. दौलतसिंहः रक्षामन्त्रालये कार्यरतः आसीत्, तदा मन्त्रालयेन निम्नप्रयोगशालाः प्रस्थापिताः ।
१.	आयुधप्रौद्योगिकीसंस्थानम्, पुणे (Institute of Armament Technology, Pune.)
२.	नौसेनायै रसायनस्य, धातुकर्मणः च प्रयोगशाला (Naval Chemical and Metallurgical Laboratory, Mumbai.)
३.	भारतीयनौसेनाभौतिकप्रयोगशाला, कोच्चि (Indian Naval Physical Laboratory, Kochi)
४.	अग्न्यनुसन्धानकेन्द्रम् (Centre for Fire Research, Delhi)
आदिशङ्कराचार्यः (चलच्चित्रम्)
आदिशङ्कराचार्यस्य जीवनस्योपरि संस्कृतभाषायां चलच्चित्रं भारतीयसंस्कृतेः सम्मानस्य प्रतीकः अस्ति । भारतीयचलच्चित्रस्य प्रप्रथमं चलच्चित्रं हरिश्चन्दः अपि भारतीयसंस्कृतेः संस्कारान् पुष्टं कर्तुं निर्मतम् आसीत् । परन्तु ततः चलच्चित्रं भारतीयसंसकृतेः ह्रासस्य साधनम् अभवत् । वर्तमानकाले भीरतीयसंस्कृत्याः ह्रासाय एव चलच्चित्राणि निर्मयन्ते । परन्तु १९८३ तमस्य वर्षस्य एतत् चलच्चित्रं भारतीयसंस्कृत्याः महत्त्वं प्रदर्शयति स्म ।
दौलतसिंह कोठारी
वृत्तिः
५.	वज्रावस्थाभौतिकीप्रयोगशाला, दिल्ली (Solid State Physics Laboratory, Delhi )
आदिशङ्कराचार्यः (चलच्चित्रम्)
सन्दर्भाः
वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:संस्कृतचलच्चित्राणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
दौलतसिंह कोठारी
वृत्तिः
६.	रक्षाखाद्यशोधप्रयोगशाला, मैसूर (Defence Food Research Laboratory, Mysore)
आदिशङ्कराचार्यः (चलच्चित्रम्)
सन्दर्भाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्