cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
राज्यसभा
अन्यव्यक्तिः
सभापतेः, उपसभापतेः च अनुपस्थितौ सदनस्य अध्यक्षत्वं राष्ट्रपतिना निर्देशितः जनः करोति । राष्ट्रपतिः राज्यसभायाः सदस्येषु एकस्मै राज्यसभायाः कार्यं कर्तुम् आदेशं ददाति । तस्य पार्श्वे सभापतिवत् अधिकाराः भवन्ति ।
१०८९
बाह्य-सूत्राणि
१०८९ १०८९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
राज्यसभा
महासचिवः (Secretary General)
सभापतिः राज्यसभायाः महासचिवस्य नियुक्तिं करोति । तस्य महासचिवस्य स्तरं भारतसङ्घस्य सर्वोच्चनागरिकसेवकस्य स्तरसदृशं भवति । महासचिवः पीठासिनेभ्यः अधिकारिभ्यः स्वपरामर्शान् यच्छति । राज्यसभायाः अभिलेखानां संरक्षणस्य कार्यं महासचिवः करोति । महासचिवः राज्यसभायाः सभापतेः निर्देशानुसारं कार्यं करोति ।
सभानेता
राज्यसभायाः अधिकारिषु सभानेतुः अपि गणना भवति । सः सभानेता सभापतेः, उपसभापतेः अनुपस्थितौ राज्यसभायाः अध्यक्षत्वं करोति । सभापतेः, उपसभापतेः च उपस्थितौ तस्य दायित्वं भवति यत्, सभायाः कार्यं सुचारुरीत्या भवेत् इति । राज्यसभायां सभानेतृत्वेन दायित्वं भारतगणराज्यस्य प्रधानमन्त्री वहति । परन्तु एतस्य कृते प्रधामन्त्री राज्यसभायाः सदस्यः स्यात् इति अनिवार्यम् । सः सभापतेः पीठस्य दक्षिणपाश्वस्य आसन्देषु प्रप्रथमे आसन्दे तिष्ठति, येन सभापतिना सह तस्य सहजसम्पर्कः भवेत् । राज्यसभायाः विभिन्नेभ्यः विधेयकेभ्यः राज्यसभायाः नेतुः परामर्शं सभापतिः स्वीकरोति ।
राज्यलभालोकसभयोः सम्बन्धः
लोकसभायाः अपेक्षया राज्यसभायाः पार्श्वे अधिकाराः न्यूनाः भवन्ति । परन्तु विधेयकाः उभयोः सदनयोः समर्थनेनैव सिद्धाः भवन्ति । लोकसभायाः शक्तिः, अधिकाराः, प्रभावः राज्यसभायाः अपेक्षया अधिकः वर्तते । केन्द्रसर्वकारस्य मन्त्रिमण्डलं लोकसभां प्रति एव उत्तरदायी भवति । वित्तसम्बद्धविधेयकान् विहाय राज्यसभालोकसभायाः शक्तिः समाना वर्तते । परन्तु वित्तसम्बद्धविधेयकानां चर्चा केवलं लोकसभायाम् एव भवति ।
उभयोः सदनयोः कस्मिंश्चित् विधेयके सिद्धे सति षण्मासाभ्यान्तरे राष्ट्रपतिः राज्यसभालोकसभासदस्यानां संयुक्ताधिवेशनस्य आयोजनं कर्तुं शक्नोति । लोकसभाध्यक्षः तस्याधिवेशनस्य अध्यक्षतां करोति । तस्मिन् संयुक्ताधिवेशने यदि २/३ प्रतिशत्सदस्याः विधेयकस्य समर्थनं कुर्वन्ति, तर्हि सः विधेयकः संसदा सिद्धः कृतः इति मन्यते । ततः राष्ट्रपतेः हस्ताक्षरानन्तरं सः विधेयकः संविधानस्य भागः भवति । राज्यसभायाः अपेक्षया लोकसभायाः सदनस्य सदस्यसङ्ख्या अधिका भवति । अतः स्वाभाविकम् अस्ति यत्, विधेयकस्य निर्णये लोकसभायाः सदस्यानां मतानि निर्णायकत्वं धरन्ते ।
वित्तीयविधेयकाः प्रप्रथमं लोकसभायाम् एव प्रस्थापनीयाः इति संविधाने उल्लेखः विद्यते । ततः विधेयके सिद्धे सति उच्चसदनं स्वपरामर्शान् योजयित्वा चतुर्दशदिनेषु लोकसभायै प्रतिप्रेषयति । राज्यसभया दत्तान् परामर्शान् अङ्गीकर्तुं लोकसभा स्वतन्त्रा भवति ।
यद्यपि भारतीयसंविधानेन राज्यसभायाः अपेक्षया लोकसभायै शक्तिः अधिका प्रदत्ता, तथापि द्वितीयसदनत्वेन सशक्तरीत्या कार्यं कर्तुम् अवसरः संविधानेन राज्यसभायै तु प्रदत्त एव ।
अधिकवाचनाय
वर्गः:संसद् वर्गः:राज्यसभा
१०८६
१०८६ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०८६ १०८६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१०९४
१०९४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०९४ १०९४ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१०९६
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०९६ १०९६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१०८८
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०८८ १०८८ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१०८१
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०८१ १०८१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११०१
११०१ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११०१ ११०१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१०८७
१०८७ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०८७ १०८७ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१०९३
१०९३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
१०९५
१०९५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
१०९३
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०९५
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०९३
बाह्य-सूत्राणि
१०९३ १०९३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१०९५
बाह्य-सूत्राणि
१०९५ १०९५ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१०९८
बाह्य-सूत्राणि
१०९८ १०९८ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११००
११०० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०९१
१०९१ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
१०८२
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०९१
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०९९
१०९९ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
१०९१
बाह्य-सूत्राणि
१०९१ १०९१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१०९९
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१०९९ १०९९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१०८२
बाह्य-सूत्राणि
१०८२ १०८२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११०६
११०६ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११०६ ११०६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११०३
११०३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
११०३ ११०३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११०७
११०७ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११०७ ११०७ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११०२
११०२ तमं वर्षं ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकं साधारणवर्षम् आसीत् । अस्मिन् वर्षे सार्वजनिका वैद्यकीया सेवा विश्वे एव प्रथमवारं चीनादेशे आरब्धा ।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११०२ ११०२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१११०
१११० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१११० १११० वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११०९
११०९ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११०९ ११०९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११०५
११०५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१११२
१११२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१११२ १११२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११११
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११११ ११११ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१०९७
१०९७ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
१०९७ १०९७ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१११६
१११६ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१११६ १११६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१११४
१११४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११०८
११०८ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११०८ ११०८ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११०४
११०४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११०४ ११०४ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१११८
१११८ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१११८ १११८ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११२०
११२० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११२० ११२० वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१११९
१११९ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१११९ १११९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११२३
११२३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११२३ ११२३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११२१
११२१ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
१११५
१११५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
११२१
बाह्य-सूत्राणि
११२१ ११२१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१११५
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१११५ १११५ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१११३
१११३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
११२७
११२७ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१११३
बाह्य-सूत्राणि
१११३ १११३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११२२
११२२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११२२ ११२२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१११७
१११७ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१११७ १११७ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११२६
११२६ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११२६ ११२६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११२४
११२४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११२४ ११२४ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११३०
११३० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
११३० ११३० वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११३१
११३१ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
११३१ ११३१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११२५
११२५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
११२५ ११२५ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११२९
बाह्य-सूत्राणि
११२९ ११२९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११२८
११२८ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११२८ ११२८ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११३५
११३५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
११३५ ११३५ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११३४
११३४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११३४ ११३४ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
भारतस्य राष्ट्रगीतम्
वर्गः:भारतस्य राष्ट्रियद्योतकानि
धूमलः
धूमलः (Violet)
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
११३२
११३२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११३२ ११३२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११३६
११३६ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
११३७
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११३७ ११३७ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११३६
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११३६ ११३६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
मुळ्ळय्यनगिरिः
मुळ्ळय्यनगिरिः (Mullayanagiri) कर्णाटकराज्यस्य चिक्कमगळुरुमण्डले पश्चिमाद्रिशृङ्खलायां विद्यमानम् एकं शिखरम् । समुद्रस्तरात् १९३०मी. उन्नतम् एतत् कर्णाटके एव अत्युन्नतं शिखरम् इति ख्यातम् ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:कर्णाटकस्य पर्वताः वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
११३८
११३८ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११३८ ११३८ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
११३३
११३३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
भारतस्य राष्ट्रियकविः
वर्गः:भारतस्य राष्ट्रियद्योतकानि
भारतस्य राष्ट्रियलेखकः
वर्गः:भारतस्य राष्ट्रियद्योतकानि
शरणदेवः
शरणदेवः एकः संस्कृतस्य वैय्याकरणः वर्त्तते । एतेन दुर्घटवृत्तिः इत्याख्यः ग्रन्थः लिखितः । येषां शब्दानां पाणिनीयव्याकरणरीत्या साधुत्वं कल्पयितुं न शक्यते तादृशानां शब्दानाम् अत्र साधुत्वं प्रदर्शितम् । तदपि शास्त्रीयशैल्या निरूपितवान् । अपि च कानिचन पदानि असाधुरूपाणि इति उक्तवान् । एषह् स्वीये ग्रन्थे अदौ मङ्गलश्लोके सर्वज्ञबुद्धम् अभिवन्दितवान् । अपि च तत्र तत्र बौद्धग्रन्थानां  प्रयोगाः प्रदर्शितवान् । एषह् बौद्धपन्थीयः आसीत् । एतस्य कालांशः क्रिस्तशाक ११७४ । एतेन लिखितः ग्रन्थः सर्वरक्षितेन पुनः समीकृतमिति स्वयम् उल्लिखितवान् ।
वर्गः:वैय्याकरणाः वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
मैथुनम्
मैथुनमेकम् क्रियास्ति। एतां जननार्थे रत्यार्थे वा मनुष्याः पशवश्च कुर्वन्ति। अस्यां क्रियायां शिश्नं योन्यां प्रविशति। एतां क्रियां आङ्ग्लभाषायां "sexual intercourse" वद्यते।
ललितपुरमण्डलम् (नेपालः)
ललितपुरमण्डलम् नेपालदेशस्य बागमती अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते । ==विवरणम्==
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
काम्यानां कर्मणां न्यासं...
श्लोकः
श्रीभगवानुवाच -
पदच्छेदः
काम्यानां कर्मणां न्यासं सन्न्यासं कवयो विदुः सर्वकर्मफलत्यागं प्राहुः त्यागं विचक्षणाः ॥ २ ॥
अन्वयः
काम्यानां कर्मणां न्यासं सन्न्यासं कवयः विदुः । सर्वकर्मफलत्यागं विचक्षणाः त्यागं प्राहुः ।
अर्थः
फलमुद्दिश्य क्रियमाणानां कर्मणां परित्यागं सन्न्यासः इति पण्डिताः आचक्षते । सर्वकर्म - प्रयोजनपरित्यागं विवेकिनः त्यागः इति कथयन्ति ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
02 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
भक्तपुरमण्डलम्
भक्तपुरमण्डलम् नेपालदेशस्य बागमती अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते । ==विवरणम्==
हरितकानि
thumb|100px|right यानि सस्यानि आहारत्वेन उपयुज्यन्ते तानि एव शाकानां गणे अन्तर्भवन्ति । तानि हरितकानि इति उच्यन्ते । तानि च -
भक्तपुरमण्डलम्
बाह्यानुबंधाः
्
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
हरितकानि
वर्गः:शाकानि वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
काभ्रेपलाञ्चोमण्डलम्
काभ्रेपलाञ्चोकमण्डल् नेपालदेशस्य बागमती अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
धादिङमण्डलम्
धदिङ्गमण्डलम्नेपालदेशस्य बागमती अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते । ==विवरणम्==
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मन्दरगिरिः
मन्दरगिरिः (Mandaragiri) कर्णाटकराज्यस्य तुमकूरुमण्डले बेङ्गळूरुगमनस्य राजमार्गस्य पार्श्वे एव अस्ति । एतत् जैनमतानुयायिनां पुण्यस्थानम् अस्ति । पर्वतस्य मस्तके जिनमन्दिरं तीर्थङ्करस्य विग्रहः च अस्ति । एतत् स्थानं सर्वधर्मीयाणां प्रियं स्थानम् अस्ति ।
वृद्धनगरम्
वृद्धनगरम् (गुर्जरभाषा यां - वडनगर) गुजरातराज्यस्य महेसाणामण्डलस्य किञ्चन नगरम् ।
मन्दरगिरिः
वर्गः:कर्णाटकस्य पर्वताः वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वृद्धनगरम्
वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कन्दमूलानि
thumb|right|200px thumb|left|200px
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:शाकानि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:छात्रेण सारमञ्जूषानुवादः
वित्तं
वित्तं धनस्य, मुद्रायाः, पूंजीसम्पत्त्याः च अध्ययनं अनुशासनं च । अर्थशास्त्रस्य सम्बन्धः, परन्तु तस्य पर्यायः न, धनस्य, सम्पत्ति-वस्तूनाम्, सेवानां च उत्पादनस्य, वितरणस्य, उपभोगस्य च अध्ययनेन (वित्तीय-अर्थशास्त्रस्य अनुशासनं द्वयोः सेतुम् अङ्कयति) वित्तक्रियाकलापाः वित्तीयव्यवस्थासु विविधव्याप्तिषु भवन्ति, अतः क्षेत्रं मोटेन व्यक्तिगतं, निगमीयं, सार्वजनिकवित्तं च इति विभक्तुं शक्यते
वित्तीयव्यवस्थायां सम्पत्तिः वित्तीयसाधनरूपेण क्रियते, विक्रीयते, व्यापारः वा भवति, यथा मुद्रा, ऋणं, बन्धकं, शेयर्, स्टॉक्, विकल्पः, वायदा इत्यादयः सम्पत्तिः मूल्यं अधिकतमं कर्तुं न्यूनतमं च कर्तुं बङ्कं, निवेशं, बीमीकरणं च कर्तुं शक्यते हानि। व्यवहारे कस्यापि वित्तीयक्रियायां संस्थासु च जोखिमाः सर्वदा वर्तन्ते ।
वित्तस्य अन्तः उपक्षेत्राणां विस्तृतपरिधिः अस्य विस्तृतव्याप्तेः कारणात् विद्यते । सम्पत्तिः, धनं, जोखिमं, निवेशप्रबन्धनं च मूल्यं अधिकतमं कर्तुं अस्थिरतां न्यूनीकर्तुं च उद्दिश्यते । वित्तीयविश्लेषणं कस्यचित् कार्यस्य अथवा संस्थायाः व्यवहार्यता, स्थिरता, लाभप्रदता च मूल्याङ्कनं भवति । केषुचित् सन्दर्भेषु प्रयोगात्मकवित्तेन आच्छादितायाः वैज्ञानिकपद्धत्या वित्तक्षेत्रे सिद्धान्तानां परीक्षणं कर्तुं शक्यते ।
केचन क्षेत्राणि बहुविषयाणि सन्ति, यथा गणितीयवित्तं, वित्तीयन्यायः, वित्तीय-अर्थशास्त्रं, वित्तीय-इञ्जिनीयरिङ्गं, वित्तीयप्रौद्योगिकी च । एते क्षेत्राणि व्यापारस्य लेखाशास्त्रस्य च आधाराः सन्ति ।
वित्तस्य प्रारम्भिकः इतिहासः धनस्य प्रारम्भिकस्य इतिहासस्य समानान्तरः अस्ति, यः प्रागैतिहासिकः अस्ति । प्राचीनमध्ययुगीनसभ्यताभिः वित्तस्य मूलभूतकार्यं यथा बैंकिंग्, व्यापारः, लेखाशास्त्रं च स्व अर्थव्यवस्थायां समावेशितम् । १९ शताब्द्याः अन्ते वैश्विकवित्तीयव्यवस्थायाः निर्माणं जातम् ।
२० शताब्द्याः मध्यभागे एव वित्तशास्त्रं अर्थशास्त्रात् पृथक् विशिष्टं शैक्षणिकविषयत्वेन उद्भूतम् ।[१] (प्रथमशैक्षणिकपत्रिका द जर्नल् आफ् फाइनेन्स इत्यस्य प्रकाशनं १९४६ तमे वर्षे आरब्धम् ।) वित्तक्षेत्रे प्रारम्भिकाः डॉक्टरेट्-कार्यक्रमाः १९६० तमे १९७० तमे दशके स्थापिताः ।[२] स्नातक-स्नातक-स्तरयोः वित्त-विषये बहुधा अध्ययनं भवति ।
'''वित्तीय सिद्धान्त ''' वित्तीयसिद्धान्तस्य अध्ययनं विकासः च प्रबन्धनस्य, (वित्तीय) अर्थशास्त्रस्य, लेखाशास्त्रस्य, अनुप्रयुक्तगणितस्य च विषयेषु भवति । अमूर्तरूपेण,[13][27] वित्तस्य सम्बन्धः "अन्तरिक्षं समयं च" उपरि सम्पत्तिनां देयतानां च निवेशेन परिनियोजनेन च भवति; अर्थात्, अद्यत्वे मूल्याङ्कनं सम्पत्तिविनियोगं च कर्तुं विषयः अस्ति, यत् भविष्यस्य परिणामानां जोखिमस्य अनिश्चिततायाः च आधारेण भवति तथा च धनस्य समयमूल्यं समुचितरूपेण समावेशितं भवति। एतेषां भविष्यमूल्यानां वर्तमानमूल्यं निर्धारयितुं "छूटप्रदानं" इति जोखिम-उचित-छूट-दरेण भवितुमर्हति, क्रमेण वित्त-सिद्धान्तस्य प्रमुखं केन्द्रं भवितुमर्हति ।[२८] यतो हि वित्तं कला वा विज्ञानं वा इति विवादः अद्यापि मुक्तः अस्ति,[२९] वित्तक्षेत्रे असमाधानसमस्यानां सूचीं व्यवस्थितुं अद्यतनप्रयत्नाः अभवन्
नुवाकोटमण्डलम्
नुवाकोटमण्डलम् नेपालदेशस्य बागमती अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते । ==विवरणम्==
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
संन्यासस्य महाबाहो...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य प्रथमः(१) श्लोकः ।
पदच्छेदः
सन्न्यासस्य महाबाहो तत्त्वम् इच्छामि वेदितुम् त्यागस्य च हृषीकेश पृथक् केशिनिषूदन ॥
अन्वयः
महाबाहो हृषीकेश केशिनिषूदन ! सन्न्यासस्य त्यागस्य च तत्त्वं पृथक् वेदितुम् इच्छामि ।
अर्थः
श्रीकृष्ण ! सन्न्यासस्य याथात्म्यं त्यागस्य च याथात्म्यं पृथक् पृथक् ज्ञातुम् अभिलषामि ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
01 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वृजिकाभाषा
वृजिका वज्जिका वा (𑂥𑂔𑂹𑂔𑂱𑂍𑂰/बज्जिका) पूर्वभारतस्य नेपालस्य च केषुचित् भागेषु भाष्यमाणः हिन्द-आर्यापभ्रंश अस्ति । पाश्चात्यमैथिली इति वर्गीकृत्य तिरहुतिया इति अपि ज्ञायते । सामाजिकभाषिकदृष्ट्या इयं मैथिलीभाषायाः एका उपभाषा इति मन्यते, भारतस्य बिहारराज्यस्य वायव्यमण्डलेषु, नेपालदेशस्य समीपस्थेषु क्षेत्रेषु च एषा भाषा भाष्यते ।
प्रदेशः वक्तारः च
तिरहुतिया इति नाम्ना अपि प्रसिद्धा बज्जिका बिहारस्य वायव्यभागे भाष्यते, यः प्रदेशः तिरहुत इति नाम्ना प्रसिद्धः अस्ति । बिहारराज्ये मुख्यतया वैशाली, समस्तीपुर, सीतामढी, मुजफ्फरपुर, शिवहर मण्डलेषु भाष्यते । चम्पारणमण्डलयोः मुख्यतया अभाष्यत यदा तु सम्प्रति अधिकांशमण्डलयोः भोजपुरीभाषिणः सन्ति । सम्प्रति पूर्वचम्पारणमण्डलस्य भागेषु एव वज्जिकाभाषिणां महती जनसङ्ख्या अस्ति । बेगूसराय-मुजफ्फरपुर-समस्तीपुर-मण्डलेभ्यः समीपस्थेषु दरभङ्गामण्डलस्य भागेषु अपि एषा भाष्यते । वज्जिकाभाषिणः क्षेत्राणि रूक्षतया तिरहुतविभागेन सह सङ्गच्छन्ति; तिरहुती इति मैथिलीभाषायाः अपरं नाम ।
शोधकर्त्ता अभिषेक कश्यपः (२०१३) २००१ जनगणनाङ्काणाम् आधारेण आकलनं कृतवान् यत् बिहारराज्ये कोटिद्वयं वज्जिकाभाषिणः सन्ति ।
वज्जिकाभाषा नेपालदेशस्य प्रमुखजनसङ्ख्यायाः अपि भाषते, यत्र देशस्य २००१ तमे वर्षे जनगणनानुसारं २,३७,९४७ वक्तारः आसन्, २०११ तमे वर्षे ७,९३,४१६ वक्तारः आसन् च । मुख्यमण्डले यत्र वज्जिका मातृभाषारूपेण भाष्यते स्तः सर्लाही रौतहटः च ।
सन्दर्भाः
वर्गः:भाषाः वर्गः:भारतीयभाषाः
फलानि
thumb|150px
फलम् अपि द्विविधं भवति । कानिचन फलानि यदा वर्धन्ते तदा एव सेवन्ते । अन्यानि कानिचन शुष्कीकृत्य अनन्तरं सेवन्ते । तादृशानि शुष्कफलानि इति उच्यन्ते । अतः वयं फलानि द्विधा विभक्तुं शक्नुमः ।
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
सिन्धुपाल्चोकमण्डलम्
सिन्धुपाल्चोकमण्डलम् नेपालदेशस्य बागमती अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
रसुवामण्डलम्
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
रौतहटमण्डलम्
रौतहटमण्डलम् नेपालदेशस्यनारायणी अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
बारामण्डलम् (नेपालः)
बारामण्डलम् नेपालदेशस्यनारायणी अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
पिष्टानि
thumb|200px|right|आपणे विक्रयणार्थं संस्थापितानि विभिन्नानि पिष्टानि पिष्टं नाम आङ्ग्लभाषायां Powder अथवा Flour इति उच्यते । यद्यपि तत्तत्-धान्ये विद्यमानाः एव गुणाः पिष्टे अपि भवन्ति तथापि पिष्टम् अत्यन्तं सूक्ष्मरूपम् इति कारणतः शरीरस्य सूक्ष्मान् अपि भागान् प्रविशति इति वदति आयुर्वेदशास्त्रम् । प्रायः सर्वस्य अपि धान्यस्य पिष्टं निर्मीयते । तादृशानि कानिचित् पिष्टानि एवं सन्ति -
वर्गः:पिष्टानि वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
धान्यानि
thumb|200px|right|बहुविधानि धान्यानि धान्येषु त्रिविधानि धान्यानि भवन्ति । केषाञ्चन धान्यानां साक्षात् तथैव उपयोगं कुर्मः । कानिचित् च दालं कृत्वा उपयोगं कुर्मः । कानिचित् धान्यानि संस्कृत्य उपयुज्यन्ते ।
वर्गः:धान्यानि वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
मकवानपुरमण्डलम्
मकवानपुरमण्डलम् नेपालदेशस्य नारायणी अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वितानम्छन्दः
वितानम्।
प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या ८
वितानमाभ्यां यदन्यत्। – केदारभट्टकृत वृत्तरत्नाकर:३.२०
।ऽ। ऽऽ। ऽऽ
ज त ग ग
यदा च धर्मप्रणाशो यदा ह्यधर्मप्रकर्ष:। तदा तदात्मानमेव सृजाम्यहं सव्यसाचिन् ॥
वर्गः:छन्दांसि वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
पर्सामण्डलम्
पर्सामण्डलम् नेपालदेशस्यनारायणी अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
हलमुखीछन्दः
हलमुखी।
प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या ९
रान्नसाविह हलमुखी। –केदारभट्टकृत वृत्तरत्नाकर:३.२१
ऽ।ऽ ।।। ।।ऽ
उदाहरणम्
लुप्तधर्ममथ विकचाधर्ममार्गमपि समये। वीक्ष्य पार्थ मम जननं भाव्यते स्वयमपि मया॥
वर्गः:छन्दांसि वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
चितवनमण्डलम्
चितवनमण्डलम् नेपालदेशस्य नारायणी अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
पञ्चगव्यम्
thumb|200px|right|कामधेनुः
गोसम्बद्धं सर्वं गव्यम् इति उच्यते । गौः सर्वत्र पूज्या एव । तया वयं यत् यत् प्राप्नुमः तत् सर्वम् अमृतसमानम् एव । अतः एव सा "कामधेनुः" इति उक्तम् अस्ति ।
क्षीरं, दधि, घृतम्, गोमूत्रं, गोमयम् - इति एतेषु एकैकमपि गव्यं विशिष्टगुणयुक्तं भवति । यदि पञ्च अपि गव्यानि विधिवत् मन्त्रपूर्वकं योजयाम: तर्हि तद्भवति इतोऽपि विशिष्टं 'पञ्चगव्यम् ।’ भारतीयानां सुपरिचितमेव इदं शुद्धिकारकं पञ्चगव्यम् । आशौचान्ते पञ्चगव्यप्राशनं कृत्वा शुद्धा: भवन्ति जना: । पञ्चगव्यसेवनसमये उच्यमानोऽयं श्लोकं ज्ञापयति तदीयं महत्त्वम् - पञ्चगव्यघृतम्’ इति विशिष्ट: योग: आयुर्वेदे प्रयुज्यते । तदुक्तम् -
वर्गः:पूजाविधयः वर्गः:गव्यम् वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
भूपेन हाजरिका
भारतदेशस्य ईशान्यभागतः आगतः सर्वप्रथमः ख्यातः सङ्गीतकारः, गायकः निदेशकः, कविः, पत्रकर्ता, गीतरचनकारः, चलच्चित्रनिर्मापकः भुपेन हज़ारिका । स्वस्य अनुपमकृतिं "गङ्गा बहती हैं क्यों " इति गीतं गीत्वा समग्रे देशे परिचितः अभवत् । अस्मामीभाषायां स्वनिर्मितस्य " एरा बातर सुर " इति चलच्चित्रस्य स्वरसंयोजनं स्वयं कृतवान् । तस्य ४०वर्षाणां दाम्पत्यजीवनस्य सहधर्मिण्याः कल्पना लज्मी इत्यस्याः ' रुडली ', ' एक् पल् ', ' दर्मियान् ', 'दमन् ', इति चलच्चित्राणाम् अपि च सायि पराञ्जपे इत्यस्य ' पपिया ', 'साज़् ', ' मिल् गये मञ्झिल् मुझे ', एम्.एफ्.हुसेनस्य 'गजगामिनी ' इत्यादीनां हिन्दीभाषाचलच्चित्राणां गीतानि भुपेन हज़ारिकावर्यस्य स्वरमाधुरेण रञ्जितानि ।
बाल्यं शिक्षा च
भुपेन हज़ारिका क्रि.श.१९६२तमे वर्षे अस्सामराज्यस्य सादिया इति ग्रामे अजायत । अस्य पिता नीलकान्त हज़ारिका माता शान्तिप्रिया हज़ारिका च । गौहातिनगरे प्राथमिकीं शिक्षां सम्पूरितवान् । क्रि.श. १९४२तमे वर्षे 'काटन् कालेज् ' महाविद्यालये इण्टर्मीडियेट् परीक्षाम् उत्तीर्णवान् । अग्रे बनारस हिन्दुविश्वविद्यालयतः क्रि.श. १९४४तमे वर्षे स्नातकपदवीं प्राप्तवान् । क्रि.श. १९४६तमे वर्षे रज्यशास्त्रे स्नातकोत्तरपदमीम् आप्तवान् । क्रि.श. १९५२तमे वर्षे अमेरिकस्य न्यूयार्कनगस्य कोलम्बिया विश्वविद्यालयतः लिस्ले फेलोशिप् सहितं पि.एच्.डि.पदवीम् अलभत । अस्य शोधप्रबन्धस्य विषयः Proposals for Preparing India's Basic Education to Use Audio-Visual Techniques in Adult Education" इति । उपसहस्रगीतानि रचयित्वा तानि सङ्गीतेन निबद्धवान् । अनेकानि अस्सामी चलच्चित्राणि निर्मीय निदेशितवान् । 'शकुन्तला'(क्रि.श. १९६०),'प्रतिध्वनि,'(क्रि.श. १९६४)'लोटि घोटि,'(क्रि.श. १९६७) अस्मामीचलच्चित्रार्थं राष्ट्रपतिपदकपुरस्कारः प्राप्तः । इण्डियन् पीपल्स् थियेटर् मूव् मेण्ट् इति संस्थया सह कार्यं कर्तुं मुम्बैनगरम् आगतवान् । तत्र प्रसिद्धस्य रङ्गकर्तुः सलिलचौदर्याः, बलराज् सहान्याः च परिचयः अभावत् ।
वैवाहिकजीवनम्
ड.भुपेन हज़ारिका केनडा देशस्य प्रियंवदा पाटिल् इति कन्यां परिणीतवान् । दाम्पत्यफलरूपेण पुत्रजनम् अभवत् यस्य तेझ् हझारिका इति नाम । एषः न्यूयार्क नगरे वासं करोति । १३वर्षाणां पश्चात् भुपेन हज़ारिका प्रियंवदया सह सम्बन्धं परित्यज्य कल्पना लाज्मि इत्यनया सह विवाहं विना निवसति ।
विशिष्टा सङ्गीतशैली
बाल्ये एव सङ्गीतासक्तः भुपेन हज़ारिका हिन्दी, अस्सामी, बङ्गाली भाषानां चलच्चित्रस्य सङ्गीतसंयोजनं कृतवान् । अस्य माता एव सङ्गीतस्य प्राथमिकगुरुः । अस्स्मामस्य वनवासिनां गीतानि शृण्वन् गायन् सन्तोषेण बाल्यं यापितवान् । अतः अस्य भुपेनस्य सङ्गीते अस्मामस्य जानपदभाषायाः मूलसौन्दर्यं शोभते । भुपेनस्य वृत्त्यारम्भः क्रि.श. १९३९तमे वर्षे लोकार्पितस्य " इन्द्रा मलति " इति अस्सामीभाषायाः चलच्चित्रस्य स्वरसंयोजनेन अभवत् । अस्य द्वीतचित्रस्य " बिस्व बिजोय् नो जवान् " इति चलच्चित्रस्य गानैः रसिकानां मनांसि तर्पितवान् । अस्य गीतानां गानाम् एव अस्य वृत्तिजीवने नवपरिवर्तनम् आनयत् । भुपेनः परिशुद्धः ग्रामीणप्रतिभायुतः । ग्रामपरिसरः जानपदीयसन्निवेशाः च अस्य सङ्गीतवृत्तौ प्रेरणादायकाः अभवन् । भोपालिरागः अस्य अतीवप्रियरागः । अरुणाचलप्रदेशे वर्णचित्राणाम् आरम्बस्य कारणिकः भूपेनः एव । क्रि.श. १९७७तमे वर्षे प्रदर्शितस्य " मेरा धर्म मेरि मा " इति चलच्चित्रस्य सङ्गीतसंयोजनम् अति विशिष्टतया कृतवान् । एक पल इति चलच्चित्रस्य गानार्थम् अनेकाः प्रशस्तयः आगताः ।  " " रुडालि ' इति चलच्चित्रस्य गीतानां लोकप्रियतायाः कारणेण भुपेनं प्रतिगृहं वार्तासोतः अभवत् । अनेन चलच्चित्रेण विविधक्षेत्राणां बिभिन्नप्रशस्तयः सम्पादिताः । प्रायः ३६अस्सामीभाषाचलच्चित्राणां गीतानि रचयित्वा स्वरसंयोजनं कृतवान् । "जिबन त्रिष्ण ", " जोसकिर् अलो ", " माहित् बन्धुरे ", " करि ओ कोमन् ", "ए खाने पिञ्चार् ", " दम्पती " इत्यादीनां बङ्गालीभाषाचलच्चित्राणां गीतानि अपि सङ्गीतस्वरेण निबद्धवान् । महात्मा गाधेः प्रियगीतस्य " वैष्णव जन तो.. " इत्यस्य स्वरसंयोजनं गानं च भुपेन हज़ारिकावर्यः कृतवान् । एतत् गीतं  " गन्धि टु हिट्लर् " इति चलच्चित्रार्थं कृतम् । एतत् एव अस्य महागायकस्य अन्तिमं कार्यम् अभवत् ।
नित्यनूतनगीतानि
डा.भुपेन हज़ारिकावर्यस्य कण्ठश्रियः नित्यनूतन कानिचन गीतानि ।
चरमयात्रा
प्रतिष्ठितदादासहेब फाल्केप्रशस्तिभाजनं ज्येष्ठः सङ्गीतनिदेशकः गायकः डा.भुपेन हज़ारिका मुम्बैनगरस्य कोकिलाबेहन धीरुभायी अम्बानी चिकित्सालये चिकित्सां प्राप्नोति स्म । शरीरस्य बह्वङ्गवैफल्येन बाधितः असीत् । ८५वर्षीयः भुपेनः क्रि.श. २०११तमे वर्षे नवेम्बरमासस्य पञ्चमे दिने इहलोकयात्रां समापितवान् । ईशान्यभारतस्य सङ्गीतप्रतिनिधे भुपेनस्य आत्मनः श्रन्धाजलिं दातुं द्विलक्षाधिकाः तस्य सङ्गीतप्रियाः सम्मिलिताः । अमेरिकातः अगत्य अन्त्यक्रिया विध्युक्तरीत्या कृता । राज्यस्य अन्त्येष्ठ्यां भागं गृहित्वा गौरवार्थम् एकदिनस्य सर्वकारीयविरामम् उद्घुष्टवान् । सर्वकारीयसकलगौर्वेन अन्तिमयात्रा सम्पन्ना ।
वर्गः:चलच्चित्रगायकाः वर्गः:चलच्चित्रनिर्देशकाः
गोरखामण्डलम्
गोरखामण्डलम् नेपालदेशस्य गण्डकी अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
तनहुँमण्डलम्
तनहुमण्डलम् नेपालदेशस्य गण्डकी अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
भुजगशिशुभृताछन्दः
भुजगशशिभृता।
भुजगशिशुभृता नौ म:। –केदारभट्टकृत वृत्तरत्नाकर:३.२२
प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या ९
।।। ।।। ऽऽऽ
न   न    म।
यति: सप्तभि: द्वाभ्यां च।
उदाहरणम् - ग्लपनमति यदा धर्मे बहुबलमथवाधर्मे। भवति मम तदा सृष्टि: स्वयमिव जनिता पार्थ॥
वर्गः:छन्दांसि वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
शुद्धविराट्छन्दः
शुद्धविराट् ।
प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १०
म्सौ ज्गौ शुद्धविराडिदं मतम्। –केदारभट्टकृत-वृत्तरत्नाकर:३.२३
ऽऽऽ ।।ऽ ।ऽ। ऽ म स ज ग।
यति: पादान्ते।
उदाहरणम्-
धर्मग्लानिरधर्मपोषणं जातं चेत्क्वचिदर्जुनेदृशम्। आत्मानं तु सृजाम्यहं तदा साधुत्राण-खलक्षयाय च॥
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:छन्दांसि वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
अङ्गिकाभाषा
मैथिली, असमिया, बाङ्ग्ला, मगही इत्यादिभिः भाषाभिः सह अस्य निकटसम्बन्धः अस्ति ।
प्रदेशः
अङ्गिका मुख्यतया आग्नेयबिहारराज्ये भाष्यते, यत्र मुङ्गेर, भागलपुरं, बाङ्का च मण्डलानि सन्ति; झारखण्डराज्यस्य सन्थालपरगनाविभागे च । अस्य वक्तृणां सङ्ख्या प्रायः १.५ कोटिजनानाम् अस्ति । भारतस्य बिहार-झारखण्डराज्ययोः अतिरिक्तं नेपालतराई-क्षेत्रस्य मोरङमण्डले अपि अल्पसङ्ख्याकभाषारूपेण एषा भाषा भाष्यते । २०११ तमस्य वर्षस्य नेपालस्य जनगणनायाः कालखण्डे मोरङमण्डलस्य १.९% जनाः अङ्गिकां स्वमातृभाषारूपेण प्रत्यागच्छन् ।
सन्दर्भाः
वर्गः:भाषाः वर्गः:भारतीयभाषाः
निम्बूकरसः
निम्बूकस्य रसः एव निम्बूकफलरसः । एतत् निम्बूकम् आङ्ग्लभाषायां Lemon इति उच्यते । तस्य फलरसः च Lemon Juice इति उच्यते । निम्बूकफलरसः आरोग्यार्थम् अपि बहु उत्तमम् । अस्य फलरसस्य निर्माणं कृत्वा कूपीषु, करण्डकेषु वा पूरयित्वा संरक्ष्यते । तादृशः फलरसः बहुकालं यावत् न नश्यति । यदा आवश्यकं तदा गृहे एव निर्माय पातुम् अपि शक्यते । आपणेषु उपहारमन्दिरेषु चापि अस्य निम्बूकफलरसस्य विक्रयणं क्रियते । कुत्रचित् मार्गपार्श्वे अपि निम्बूकफलरसं निर्माय विक्रयणं कुर्वन्ति अपि । भारते तु अयं निम्बूकफलरसः अत्यन्तं प्रसिद्धं पेयम् अस्ति । घर्मकाले तु अस्य निम्बूकफलरसस्य उपयोगः अत्यन्तम् अधिकप्रमाणेन क्रियते ।
चित्रवीथिका
<!यदि किसी सबसे लोकप्रिय फल की बात की जाय तो आपके जेहन में नींबू न आये ऐसा हो ही नहीं सकता है I सभी खट्टे फलों में यह एक विशिष्ट फल है जिसका प्रयोग चेहरे की त्वचा को पोषण देने से लेकर वजन कम करने तक में किया जाता है I यह एक ऐसा फल है जो रेगिस्तान में भी आपको मिल जाएगा और भरी दुपहरी में इसके साथ का एहसास आपको बिलकुल तरोताजा बना देता है I आइये आज हम आपको इसके कुछ बहुउपयोगी गुणों की चर्चा करते हैं :- आप जानते ही होंगे खट्टे फल विटामिन -सी,मिनरल कैल्शियम,मैग्नीशियम एवं फास्फोरस सहित प्रोटीन एवं कार्बोहायड्रेट के प्रचुर स्रोत होते हैं ! यदि आप को उल्टी आने की इच्छा,सीने में जलन और कब्ज जैसी समस्या उत्पन्न  हो रही हो  तोएक ग्लास गुनगुना नींबू पानी आपको राहत दे सकता है I नींबू एक प्रकार  से टोनिक का कार्य करता है जो लीवर को अधिक बाईल  के स्रवण को  उद्दीपित करता है ,इतना ही नहीं यह रक्तशोधक की तरह भी  कार्य करता है जो जीवाणुओं को बाहर का रास्ता दिखाता है Iनींबू आतों की पेरीस्टालसिस  गति को बढ़ा देता है जिससे कब्ज दूर होता है I हाँ, यदि आपको अचानक हिचकी आ रही हो तो बस एक ग्लास नींबू पानी पी लें और आराम का अनुभव करेंI नींबूपानी एक प्रकार से मूत्रल द्रव्य का काम करता है जो जीवाणुओं को फ़्लश कर देता है जिससे मूत्रवहसंस्थान के संक्रमण को कम किया जा सकता है Iयदि आप गले की खराश एवं टॉन्सिल्स से परेशान हों तो बस गुनगुने पानी में एक चम्मच कागजी नींबू डालें और गरारे करें. इसी प्रकार सर्दी एवं जुखाम की स्थिति में गुनगुने पानी में एक चम्मच कागजी नींबू और एक चम्मच शहद डालकर पी जाएँ ..इसी प्रकार दमे के रोगीयों में भी गुनगुने पानी में मिलाया गया आधा चम्मच कागजी नींबू का रस बड़ा ही आराम देता है I नींबू में लगभग 22 कैंसररोधी तत्व पाए जाते हैं, इनमें पाया जानेवाला “लाइमोनीन”  ट्यूमर्स के बढ़ने को रोक देता है ..कैंसर के रोगियों में रेडीयेशन एवं कीमोथीरेपी के दुष्प्रभाव एवं तनाव को भी कम करने में यह मददगार होता है I नींबू हमारी रोगप्रतिरोधक क्षमता को बढ़ानेवाले  एवं एंटी- डीप्रेसेंट के रूप में काम करता हैI नींबू के रस का मसूड़ों पर किया गया हल्का मसाज मसूड़ों से आनेवाले खून के स्राव  को कम कर देता हैऔर मसूड़ों की दुर्गन्ध को भी कम करता है I चेहरे पर आये झाईंयों को महज नींबू के रस से कम करने का उपचार वर्षों से होता आया है ,बस इसे थोड़ा ग्लीसरीन के साथ मिला दिया जाय तो यह चेहरे के दाग धब्बों को भी दूर कर सकता हैI यदि एक कप पानी में एक नींबू  निचोड़कर फलों एवं सब्जियों को साफ़ किया जाय तो यह इनमें उपस्थित पेस्टीसायड के अवशेषों को हटा देता है I हाँ बस इतना ध्यान रहे की नींबू में प्रचुर मात्रा में  साइट्रिक एसिड पाया जाता है जो आपके पेट में इरीटेंट प्रभाव भी उत्पन्न कर  सकता है ,खासकर तब .. जब आप अल्सर के रोगी हों I अधिक मात्रा में साइट्रिक एसिड पानी में डायल्युट करने के बावजूद दाँतों के एनामेल को नुकसान पहुंचा सकता है ..लेकिन फिर भी इस फल के सर्वसुलभ एवं गर्मीयों में होनेवाले बहुउपयोग को नकारा नहीं जा सकता है !>
‎
वर्गः:पेयानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
Lemonade
तळाजा
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:गुजरातराज्यस्य ग्रामाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
लमजुङमण्डलम्
लमजुङमण्डलम् नेपालदेशस्य गण्डकी अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
अभिरक्षा
= प्रस्तावना = रक्षणं मौद्रिकदुर्भाग्यात् सुरक्षायाः एकः विधिः अस्ति यत्र आरोपस्य प्रतिदानरूपेण कश्चन पक्षः विशिष्टदुर्भाग्यस्य, हानिस्य, चोटस्य वा सन्दर्भे एकस्य पक्षस्य अधिकं प्रतिदानं कर्तुं सहमतः भवति एषः एकः प्रकारः जोखिमः अस्ति यस्य कार्यकारिणः मूलतः आकस्मिकस्य अथवा संदिग्धस्य दुर्भाग्यस्य द्यूतस्य विरुद्धं समर्थनार्थं प्रयुज्यन्ते ।
संरक्षितः एकं सम्झौतां प्राप्नोति, यत् बीमाअनुबन्धः इति कथ्यते, यः सूक्ष्मतां करोति यत् परिस्थितयः शर्ताः च गारण्टरः सुरक्षितान्, अथवा तेषां नियुक्तग्राहकं वा न्यासी वा प्रतिदास्यति बीमाअनुबन्धे निर्धारितसमावेशार्थं सुरक्षाजालप्रदातृणा नीतिधारकं प्रति कियत् नगदं गृहीतं तत् व्ययः इति ज्ञायते यस्मिन् सन्दर्भे संरक्षितः दुर्भाग्यं प्राप्नोति यत् सम्भवतः बीमासन्धिना आच्छादितं भवति, तस्मिन् सन्दर्भे सुरक्षितः प्रकरणानाम् एजेण्टेन निबन्धनार्थं गारण्टरस्य समक्षं प्रकरणं प्रस्तुतं करोति बैकअप योजनायाः प्रकरणस्य भुक्तिं कर्तुं पूर्वं बीमाअनुबन्धेन अपेक्षितः अनिवार्यः व्यक्तिगतव्ययः कटौतीयोग्यः इति ज्ञायते (अथवा अन्यतरे चिकित्साकवरेजसन्धिद्वारा आवश्यकः, सहभुगतानः इति अन्तर्भावः)। बैक अप योजना पुनर्बीमां गृहीत्वा स्वस्य द्यूतं वेष्टयितुं शक्नोति, येन अन्यः बीमासंस्था खतराणां भागं प्रसारयितुं सहमतिम् अददात्, विशेषतः यस्मिन् सन्दर्भे आवश्यकः सुरक्षाजालप्रदाता द्यूतं तस्य संप्रेषणार्थं अतिविशालं मन्यते
जीवन बीमा
[[सञ्चिका:HDFC LifeInsurance.png|लघुचित्रम्|262x262पिक्सेल|HDFC Life Insurance]] जीवनबीमा यथा नाम सूचयति तथा भवतः जीवनस्य बीमा अस्ति । भवतः असमयमृत्युस्य सन्दर्भे भवतः आश्रिताः आर्थिकरूपेण सुरक्षिताः इति सुनिश्चित्य भवतः जीवनबीमा क्रियते । यदि भवान् एव स्वपरिवारस्य पोषकः अस्ति अथवा यदि भवतां परिवारः भवतः आयस्य उपरि बहुधा निर्भरः अस्ति तर्हि जीवनबीमा विशेषतया महत्त्वपूर्णा भवति। नीतिधारकस्य परिवारस्य आर्थिकक्षतिपूर्तिः भवति यदि नीतिधारकः नीतिकालस्य कालखण्डे मृतः भवति ।
स्वास्थ्य बीमा
महता मूल्येन चिकित्साया: व्ययस्य पूरणाय स्वास्थ्यबीमा क्रियते । विभिन्नप्रकारस्य स्वास्थ्यबीमानीतिषु रोगानाम्, रोगानाञ्च विस्तृतश्रेणी आच्छादिता अस्ति । भवन्तः सामान्यस्वास्थ्यबीमानीतिं क्रेतुं शक्नुवन्ति तथा च विशिष्टरोगाणां नीतयः क्रेतुं शक्नुवन्ति । स्वास्थ्यबीमानीत्याः कृते यत् रकमं दत्तं तत् । [[सञ्चिका:PBazaar.png|लघुचित्रम्|261x261अणवः|POLICY BAZAAR]]
वाहन बीमा
आधुनिकजगति प्रत्येकस्य वाहनस्वामिनः कृते कारबीमानीतिः महत्त्वपूर्णा अस्ति । दुर्घटना इत्यादिभ्यः प्रतिकूलघटनाभ्यः भवतः रक्षणम् अस्मिन् बीमाद्वारा भवति । केचन बीमानीतिः भवतः वाहनस्य क्षतिं अपि आच्छादयति यत् जलप्रलयः भूकम्पः वा इत्यादिभिः आपदाभिः भवति । यदा भवद्भिः अन्येषां कारस्वामिनः क्षतिपूर्तिः कर्तव्या तदा तृतीयपक्षस्य दायित्वमपि अत्र आच्छादितं भवति ।
शिक्षायाः कृते बीमा
विशेषतया बचततन्त्ररूपेण निर्मितं जीवनबीमानीतिः बालशिक्षाबीमायाः सदृशी भवति । यदा भवतः बालकः उच्चशिक्षायाः वयः प्राप्य महाविद्यालये स्वीकृतः भवति तदा शिक्षाबीमा भवति चेत् तेभ्यः एकमुष्टिधनराशिं (१८ वर्षाणि अपि च ततः अधिकं) प्रदातुं भयानकः उपायः भवितुम् अर्हति ततः भवतः बालस्य उच्चशिक्षाव्ययः अस्मिन् कोषेण आच्छादितः भवितुम् अर्हति स्म।
निगमन
भवान् बीमाकवरेजं अफलाइनरूपेण अपि च ऑनलाइन क्रेतुं शक्नोति, भवेत् तत् जीवनबीमायाः, स्वास्थ्यबीमायाः, सामान्यबीमायाः वा कृते। यथा बीमाव्यावसायिकाः भवतः सहायतां कर्तुं शक्नुवन्ति तथा भवन्तः जालपुटेभ्यः नीतिं क्रेतुं शक्नुवन्ति । बीमानीतिं चयनं कृत्वा निवेशं कर्तुं पूर्वं भवता स्वस्य शोधं कृतम् इति सुनिश्चितं कुर्वन्तु |
बीमा किमर्थम् आवश्यकम् ?
बीमायोजनाः यस्य कस्यचित् कृते लाभप्रदाः सन्ति ये स्वपरिवारस्य, सम्पत्तिस्य/सम्पत्त्याः, स्वस्य च वित्तीयजोखिमात्/हानितः रक्षितुं इच्छन्ति:
पणवनामछन्दः
पणवनाम।
प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १०
म्नौ य्गौ चेति पणवनामेदम्।– केदारभट्टकृत-वृत्तरत्नाकर:३.२४ ऽऽऽ ।।।  ।ऽऽ   ऽ
म   न     य   ग।
यति: पञ्चभि: पञ्चभि: च।
ग्लानं धर्ममतमथाधर्म: पुष्ट: पार्थ भवति यदैव। साधुत्राणखलविनाशार्थं धर्मं स्थापयितुमहं जाये॥
वर्गः:छन्दांसि वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
महुवा
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
करनाल
हरियाणाराज्यस्य किञ्चन मण्डलम् अस्ति कर्नालमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति कर्नालनगरम्।
वर्गः:हरियाणाराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:हरियाणाराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
रुक्मवतीछन्दः (चम्पकमाला)
रुक्मवती (चम्पकमाला)
प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १०
भ्मौ सगयुक्तौ रुक्मवतीयम्। –केदारभट्टकृत वृत्तरत्नाकर:३.२६
चम्पकमाला चेद्भमसाद्गा।–केदारभट्टकृत वृत्तरत्नाकर:३.२६
ऽ।। ऽऽऽ ।।ऽ ऽ
भ म स ग।
यति: पादान्ते।
उदाहरणम्-
धर्मविलोपोऽधर्मविकास:कालवशाज्जातो यदि पार्थ। स्वं स्वयमेवाहं च सृजामि साध्ववनायासाधुवधाय॥
वर्गः:छन्दांसि वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
दिगम्बरः सम्प्रदायः
दिगम्बरः सम्प्रदायः (दिगम्बर सम्प्रदाय, Digambar sect) जैनधर्मस्य आद्यसम्प्रदायः अस्ति । येषां वस्त्राणि दिशः एव सन्ति ते दिगम्बराः । जैनधर्मस्य दिगम्बरसम्प्रदाये साधुत्वं जीवनम् अत्यन्तं कठिनं वर्तते । बाह्याचरणं, नग्नावस्था, एकान्तवासः, वने विचरणं निवासश्च इत्यादयः दिगम्बरसम्प्रदायस्य नियमाः भवन्ति । प्रतिदिनम् एकं वारं भोजनं करणीयम् भवति । भोजनं तिष्ठन् एव करणीयम् । जलपानमपि एकं वारम् एव करणीयम् । विधिपूर्वकम् एव आहारं स्वीकरणीयम् इत्यपि नियमः वर्तते । भोजनसमये कस्यापि भोजनपात्रस्य आधारः न स्वीकरणीयं भवति । कराञ्जलिः एव भोजनपात्रं भवति । कराञ्जलौ आहारं नीत्वा भुंक्तव्यं भवति । भोजनपरिवेषणाय अपि एकः श्रावकः भवति । सः मुनिभ्यः भोजनं परिवेषयति । यदि परिवेषकेन कापि त्रुटिः भवति, तर्हि तद्दिने तेन मुनिना उपवासः करणीयः भवति । आदिनं मौनं धारयति । दीक्षिता स्त्री आर्जीका (आर्याजी) इति कथ्यते । सा केवलम् एकं श्वेतवस्त्रम् एव धरति । मोक्षप्राप्तये सम्यग्दर्शनम् इति प्रथमं सोपानं वर्तते । दिगम्बरसम्प्रदायस्य अनुयायिनः मोक्षप्राप्तये नग्नत्वं धरन्ति । महावीरभगवतः अनन्तरम् इन्द्रभूति-गौतमः, सुधर्मा, जम्बूस्वामी पर्यन्तं जैनधर्मे मतभेदः नासीत् । किन्तु जम्बूस्वामिनः अनन्तरं जैनधर्मस्य भागद्वयम् अभवत् । श्वेताम्बरसम्प्रदायानुसारं महावीरस्य निर्वाणस्य ६०९ वर्षानन्तरम् अर्थात् ई. स. ८३ तमे वर्षे शिवभूतिना बोटिक मत (दिगम्बरस्य) इत्यस्य स्थापना कृता । कोण्डिन्यकोट्टिवीरौ शिवभूतेः प्रमुखौ शिष्यौ आस्ताम् ।
===दिगम्बरसम्प्रदायस्य तीर्थक्षेत्राणि === इत्यादीनि क्षेत्राणि दिगम्बरसम्प्रदायस्य तीर्थानि सन्ति ।
सन्दर्भः
वर्गः:जैनमतम्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
जम्बूफलरसः
thumb|right|200px|जम्बूफलानि thumb|left|150px|शाखायां लम्बमानानि अपक्वानि, अर्धपक्वानि, पक्वानि च जम्बूफलानि
जम्बूफलस्य रसः एव जम्बूफलरसः । एतत् जम्बूफलम् आङ्ग्लभाषायां Jambul इति उच्यते । अस्य रसः Jambul Juice इति उच्यते । जम्बूफलरसः आरोग्यार्थम् अपि बहु उत्तमम् । अस्य फलरसस्य निर्माणं कृत्वा कूपीषु, करण्डकेषु वा पूरयित्वा संरक्ष्यते । तादृशः फलरसः बहुकालं यावत् न नश्यति । यदा आवश्यकं तदा गृहे एव निर्माय पातुम् अपि शक्यते । आपणेषु उपहारमन्दिरेषु चापि अस्य जम्बूफलरसस्य विक्रयणं क्रियते । कुत्रचित् मार्गपार्श्वे अपि जम्बूफलरसं निर्माय विक्रयणं कुर्वन्ति अपि । भारते तु अयं जम्बूफलरसः अत्यन्तं प्रसिद्धं पेयम् अस्ति । जम्बूफलानि बहुविधानि सन्ति । तदनुगुणं फलरसस्य अपि वर्णः रुचिः च परिवर्तते ।
फलरसस्य निर्माणम्
अस्य जम्बूफलरसस्य निर्माणम् अपि अत्यन्तं सुलभम् । प्रथमम् जम्बूफलं प्रक्षाल्य बीजं निष्कासनीयम् । तदनन्तरं फलखण्डेषु शर्करां योजयित्वा सम्यक् पेषणं करणीयम् । तदनन्तरं तत्र जलं वा दुग्धं वा योजनीयम् । अपेक्षितं चेत् तत्र एलायाः मरीचस्य च चूर्णम् अपि योजयितुं शक्यते ।
‎
वर्गः:पेयानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
कास्कीमण्डलम्
कास्कीमण्डलम् नेपालदेशस्य गण्डकी अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मनाङमण्डलम्
मनाङमण्डलम् नेपालदेशस्य गण्डकी अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
खोरठाभाषा
खोरठा अथवा वैकल्पिकरूपेण प्राच्यमगही इति वर्गीकृतभाषा अस्ति या भारतस्य झारखण्डराज्ये (मुख्यतः विभागद्वयोः १६ मण्डलेषु – उतरछोटानागपुरं, सन्थालपरगना च) भाष्यमाणायाः मगहीभाषायाः उपभाषा इति मन्यते । १३ मण्डलानि सन्ति – हजारीबाग, कोडर्मा, गिरिडीह, बोकारो, धनबाद, चत्रा, रामगढ, देवघर, डुम्का, साहिबगञ्ज, पाकुर, गोड्डा, जामताडा । खोरठा न केवलं सादानैः भाष्यते अपितु आदिवासीभिः सम्पर्कभाषारूपेण अपि उपयुज्यते । झारखण्डराज्यस्य सर्वाधिकभाषितभाषा अस्ति ।
सन्दर्भाः
वर्गः:भाषाः वर्गः:भारतीयभाषाः
केन्दीयविद्यालयः (साम्ब्रा)
एषः केन्द्रीयविद्यालयः साम्ब्रा, बेलगावी नगरे अस्ति |thumb|right|200px
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
नवलपरासीमण्डलम्
नवलपरासीमण्डलम् नेपालदेशस्य लुम्बिनी अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
रूपन्देहीमण्डलम्
रुपन्देहीमण्डलम् नेपालदेशस्य लुम्बिनी अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
दक्षिणामूर्तिसंस्था
गुजरातराज्यस्य शैक्षणिकसंस्था अस्ति । गिजुभाई बधेका इत्यनेन सह एतस्याः संस्थायाः नाम चकास्ते ।
वर्गः:गुजरातराज्यस्य शैक्षणिकसंस्थाः वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
आनन्दमयाधिकरणचन्द्रिकावैशिष्ट्यम्
आनन्दमयाधिकरणचन्द्रिकायां तत्त्वप्रकाशिकायां अस्पष्टाः अनेके विषयाः स्फुटतया निरुपिताः । अपूर्वाश्च विषयाः असाधारणा च विमर्शप्रणाली समुल्लसति । निदर्शनतया द्वित्रा विषयाः अनूद्यन्ते ।
टिप्पणी
F.N. page 1 01.ब्रह्मसूत्रभाष्यम् (तत्त्वप्रकाशिकाचन्द्रिकासहितम् ) ORI edition, 1985 p. 160 Page -2 01ब्रह्मसूत्रशाङ्करभाष्यभामति, p. 193 Venkateshwara Press, Mumbai, 1904 02. ब्रह्मसूत्रभाष्यम् (तत्त्वप्रकाशिकाचन्द्रिकासहितम्) ORI edition, 1985 p. 239 Page 3 01.	ब्रह्मसूत्रानुव्याख्यानसुधा Page-4 १.	ब्रह्मसूत्रभाष्यम् (तत्त्वप्रकाशिकाचन्द्रिकासहितम्) ORI edition, 1985 p. 274-279
वर्गः:द्वैतदर्शनम् वर्गः:संस्कृतलेखाः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
निष्क्रमणसंस्कारः
शिशोः गृहाद् प्रथमबहिर्निगमनं निष्क्रमणमित्युच्यते । चतुर्थमासि शुभे दिने संस्कारोऽयं करणीय इति मनुनोक्तम् । शिशोःमानसिक्यभिवृध्द्यर्थं वाह्मजगत ज्ञाननिमित्तं श्रीवृध्द्यर्थञ्च संस्कारोऽयं विधीयते ।
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:षोडशसंस्काराः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वृत्तिवार्तिकम्
अप्पय्यदीक्षितेन वृत्तिवार्तिकम् (Vrutthivaarthikam) इति ग्रन्थः रचितः । वृत्तिवार्तिके ३ परिच्छेदाः सन्ति । तत्र अभिधा, लक्षणा, शब्दशक्तयः विचाराः वर्णिताः ।
वर्गः:अलङ्कारग्रन्थाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
कपिलवस्तुमण्डलम्
कपिलवस्तुमण्डलम् नेपालदेशस्य लुम्बिनी अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वैकुण्ठैकादशी
आवर्षे चतुर्विंशति(२४) एकादश्यः आगच्छन्ति । सूर्यस्य उत्तरायणदिशि आगमनात् पूर्वं धनुर्मासे या एकादशी समायाती सा वैकुण्ठैकादशी अथवा मुक्कोटी एकादशी नाम्ना व्यवह्रियते । सूर्यः धनुर्राश्यां प्रविष्टानन्तरं मकरसङ्क्रमणस्य मार्गे या एकादशी आगच्छति सा मुक्कोटी एकादशी भवति । अस्मिन्दिने वैङ्कुटद्वारमुद्घाट्यते इति मत्वा वैष्णवालयेषु वैङ्कुटद्वारसविधे भक्ता उषःकाले एव भगवद्दर्शनाय आगच्छन्ति । अस्मिन् दिने महाविष्णुः गरुडमारुह्य त्रिकोटीदेवैः सह भूलोकम् आगत्य भक्तान् अनुगृह्णन्तीति धिया अस्य मुक्कोट्यैकादशी इति नाम आगतम् ।
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:एकादशी
पाल्पामण्डलम्
पाल्पामण्डलम् नेपालदेशस्य लुम्बिनी अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।
बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कुवलयानन्दः
अप्पय्यदीक्षितेन कुवलयानन्दः(Kuvalayananda) इति ग्रन्थः रचितः । एषः ग्रन्थः अलङ्काराणां विषये विद्यते ।
वर्गः:अलङ्कारग्रन्थाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः