cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
दुर्गावती देवी
कारावासे दुर्गा भाभी
दुर्गा भाभी यदा देहली-महानगरं प्रापत्, तदा तया ज्ञातं यत्, “१९३१ तमस्य वर्षस्य 'फरवरी'-मासस्य सप्तविंशतितमे (२७/२/१९३१) दिनाङ्के अलाहाबाद-महानगरस्य आल्फ्रेड्-उद्याने आङ्ग्ल-आरक्षकैः सह युद्धं कुर्वन् चन्द्रशेखरः वीरगतिं प्रापत्” इति । तेन सन्देशेन दुर्गायाः मनोबलस्योपरि आघातः कृतः । बॉम्बे-प्रदेशस्य आरक्षकाः देहली-महानगरे अपि दुर्गायाः अन्वेषणं कुर्वन्तः आसन् । अतः दुर्गा भाभी चलित्वा हरिद्वार-नगरम् अगच्छत् । ततः सा लाहोर-नगरम् अगच्छत् । लाहोर-नगरं सम्प्राप्य तया ज्ञातं यत्, “आङ्ग्लसर्वकारेण तस्याः द्वे गृहे स्वाधीने कृते स्तः” इति । अन्ततो गत्वा आङ्ग्ल-आरक्षकाः दुर्गाम् अगृह्णन् ।
आरक्षकालये क्रूराः आङ्ग्लाः दुर्गायाः उपरि अत्याचारं प्रारभन्त । ते पौनःपुन्येन प्रश्नान् पृष्ट्वा तां पीडयन्ति स्म । मिथ्याभाषिणः आङ्ग्लाः ताम् अवदन्, “भवत्याः दलस्य सर्वाः सूचनाः अस्माकं पार्श्वे सन्ति । अतः अपराधस्वीकरणे एव भवत्याः हितम् अस्ति” इति । परन्तु दृढमना दुर्गा उदतरत्, “यदि भवतां पार्श्वे सर्वाः सूचनाः सन्ति, तर्हि तासां सूचनानाम् आधारेणैव मम उपरि भवन्तः अभियोगं चालयन्तु । सूचनाः सन्ति चेत्, कस्य प्रतीक्षां कुर्वन्तः सन्ति भवन्तः ?” इति । ततः आङ्ग्लाः तां कारागारे बन्दिनम् अकुर्वन् । कारागारे खुरशीद नवरोजी, लाहोर-नगरस्य जुत्सी, पार्वतीदेवी, सत्यदेवी इत्यादयः क्रान्तिकरिणः आसन् । तैः सह मेलनेन दुर्गायाः दुःखं किञ्चित् न्यूनम् अभवत् । परन्तु केषाञ्चन दिनानाम् अनन्तरं सूचना प्राप्ता यत्, “१९३१ तमस्य वर्षस्य 'मार्च'-मासस्य त्रयोविंशतितमे (२३/३/१९३१) दिनाङ्के क्रूराः आङ्ग्लाः भगत सिंह, सुखदेव, राजगुरु इत्येषां कारागारे एव हत्याम् अकुर्वन्” इति । एवं दुर्गायाः दलस्य सर्वे सदस्याः तां त्यक्त्वा अगच्छन् । कारागारात् विमुक्ते सति निःसहाया दुर्गा भाभी देहली-महानगरं त्यक्त्वा लखनऊ-महानगरम् अगच्छत् । तत्र सा एकस्मिन् महाविद्यालये पाठनं प्रारभत ।
पृथिव्याः इतिहासः
भूमेः उद्भवस्य अनन्तरं कति वर्षाणि अतीतानि ? इत्येषः अत्यन्तं स्वारस्यपूर्णः प्रश्नः । भूमेः वयः शतशब्देन सहस्रशब्देन अथवा लक्षशब्देन वा गणयितुं न शक्यते । यतः भूमिः अत्यन्तं पुरातना । भूमेः उद्भवस्य अनन्तरं कतिपयकोटिवर्षाणि एव अतीतानि सन्ति । तथापि विज्ञानक्षेत्रे भूमेः वयसः विषये निर्दिष्टानि कतिपय वैज्ञानिकानि संशोधनानि प्राचलन् एव ।
दुर्गावती देवी
दुर्गायाः अन्तिमदिनानि
१९४७ तमस्य वर्षस्य 'अगस्त'-मासस्य पञ्चदशे (१५/८/१९४७) दिनाङ्के भारतगणराज्यं स्वतन्त्रम् अभवत् । केचन क्रान्तिरिणः एव स्वतन्त्रभारतस्य सूर्योदयं द्रष्टुम् अशक्नुवन् । तेषु दुर्गा भाभी अपि अन्यतमा । परन्तु स्वतन्त्रे भारते पञ्चाशत् वर्षाणि यावत् सा महिला दरिद्रपरिस्थित्यां जीवनम् अयापयत् । सर्वकारात् अनुदानस्य अपेक्षा अपि तस्याः मनसि नासीत् । स्वान्त्र्यानन्तरं तया दीर्घं जीवनं भारतमातुः कुक्षौ यापितम् । परन्तु भारतवासिषु स्वल्पाः एव जानन्ति स्म यत्, दुर्गा भाभी जीविता अस्ति इति ।
मृत्युः
१९९९ तमस्य वर्षस्य 'अक्तूबर'-मासस्य पञ्चदशे (१५/१०/१९९९) दिनाङ्के द्विनवतितमे (९२) वयसि उत्तरप्रदेशराज्यस्य गाजियाबाद-नगरे दुर्गायाः निधनम् अभवत् । तस्मिन् दिने विरलेषु समाचारपत्रेषु तस्याः निधनस्य विषये उल्लिखितम् आसीत् । या महिला देशाय सर्वस्वं समार्पयत्, तां प्रति देशस्य एतादृशः कृतघ्नतायाः भावः देशभक्तान् पीडयति । भारतस्वतन्त्रता-तः तस्याः मृत्युपर्यन्तं यथा तां प्रति देशजनैः कृतघ्नता प्रदर्शिता, तथा अकृत्वा वयं तस्यै श्रद्धाञ्जलिं दातुं शक्नुमः । महिलासशक्तीकरणेन, स्त्रीशिक्षणेन, स्त्रीविरोधिनीं हिंसां स्थगयित्वा च वयं तां प्रति कृतज्ञतां प्रदर्शितुं शक्नुमः ।
पृथिव्याः इतिहासः
भारतीयचिन्तनम्
तथैव भूमेः वयः अपि तैः प्राचिनैः भारतीयैः चिन्तकैः निर्दिष्टम् आसीत् । जगति अन्यस्यां कस्याम् अपि संस्कृत्यां, तत्रत्यानां चिन्तकानां च भूमेः अगाधस्य वयसः विषये कल्पना एव न आसीत् । तदा एव भारतीयाः चिन्तकाः भूमेः महाकालमानस्य विषये वास्तविकं ज्ञानं प्राप्तवन्तः आसन् । ते समग्रं कालमानं घटिका, तिथिः, पक्षः, मासः, ऋतुः, संवत्सरः, युगं, महायुगं, मन्वन्तरं, कल्पं, परम् इत्येतेन क्रमेण विभक्तवन्तः आसन् । अस्य क्रमस्य व्यतिरिक्तरूपेण पाश्चात्याः समग्रं कालमानं सेकेण्ड्, मिनिट्, दिनं, मासः, वर्षम् इति षड्धा विभक्तवन्तः सन्ति । भारतीयानां कृतादीनां चतुर्णां युगानाम् एकस्य चक्रस्य कालः विंशतिसहस्रोत्तरत्रिचत्वारिंशत् (४३,२०,०००) वर्षाणि । एतादृशम् एकं चक्रं ब्रह्मणः एकं दिनम् । तादृशानि ३६० दिनानि ब्रह्मणः एकं वर्षम् । सृष्टेः एतादृशानि ५० वर्षाणि एतावता अतीतानि सन्ति । तन्नाम प्रथमं परार्धं समाप्य इदानीं द्वितीयं परार्धं प्रचलति । अस्य क्रमस्य अनुसारं यदि गुणाकारं कुर्मः तर्हि ब्रह्माण्डस्य वयः सार्धसप्तसहस्रकोटि (७५००,००,००,०००) वर्षाणि । भूमिः ब्रह्माण्डस्य कश्चन शिशुः । ब्रह्माण्डस्य उद्भवस्य बहूनां वर्षाणाम् अनन्तरं भूमेः उद्भवः जातः स्यात् । तथापि भूमेः वयसः विषये एतावता आर्षरूपेण अन्यासां संस्कृतीनां कोऽपि चिन्तकः कल्पनाम् अपि न अकरोत् तस्मिन् काले ।
दुर्गावती देवी
बाह्यानुबन्धः
http://www.tribuneindia.com/1999/99nov14/sunday/head3.htm
http://www.anilverma.in/2013/09/devi-durga-bhabhi-birth-7-october-1907.html
पृथिव्याः इतिहासः
भारतीयचिन्तनम्
भूमेः वयसः विषये पाश्चात्यानां चिन्तनः क्रि. श. १५ शतके आरब्धम् इति वक्तुं शक्यते । इटालीदेशस्थः प्रख्यातः कलावित् चिन्तकः च लियोनार्डो ड. विन्सि (१४५२ – १५१५) प्रथमवारं चिन्तनम् अकरोत् । वयं समुद्रतीरेषु एव सामान्यतया शङ्खं, शुक्तिं च पश्यामः । ते तु प्रधानतया सागरजीविनः । तादृश्यः शुक्तयः यदा तेन पर्वतप्रदेशेषु अपि दृष्टाः तदा तस्य मनसि जीवाश्मानां कल्पना प्रथमवारम् आगता । तर्हि जीवाश्मः नाम कः ? आङ्ग्लभाषायां जीवाश्मः Fossil इति उच्यते । तन्नाम बहुभ्यः वर्षेभ्यः पूर्वं जीवितवतां प्राणिनां सस्यानां वा अवशेषाः कासाञ्चन प्रक्रियाणां कारणतः केषुचित् विशिष्टानां जातीनां शिलानां स्तरेषु संश्लिष्टाः भवन्ति । ताः शिलाः खलशिलाः (Sedimentary Rocks) इति उच्यन्ते । तादृशीषु शिलासु सञ्चितानाम् अवशेषाणाम् अध्ययनेन भूमेः इतिहासे सञ्जाताः अनेकाः घटनाः पुनः रचयितुं शक्याः । न केवलं तावत् भूमौ लक्षोपलक्षसु वर्षेषु विकसितानां विविधानां जीविनां विभिन्नानां घट्टानां विषये अपि विवरणं प्राप्तुं शक्यते । तस्य लियोनार्डो ड. विन्सि इत्यस्य चिन्तनानि भूमेः चरित्रस्य रचनायाः निमित्तं प्रमुखाणि विषयवस्तूनि अयच्छन् ।
दुर्गावती देवी
बाह्यानुबन्धः
http://www.translate.com/hindi/durgavati-devi-durga-bhabhi-was-an-indian-revolutionary-and-a-freedom-fighter-she-was-one-of-the/19788749
http://sirfssb.com/durga-bhabhi/
http://indianrevolutionary.com/durga-bhabi/
http://www.timescontent.com/tss/showcase/preview-buy/30947/News/Durga-Devi-Vohra-Durga-Bhabhi.html
http://www.academia.edu/2648108/What_Durga_Bhabhi_did_next_or_was_there_a_gendered_agenda_in_revolutionary_circles
http://www.tedha.com/whose-wife-was-durga-bhabhi-who-helped-bhagat-singh-to-escape-from-lahore/
http://hi.bharatdiscovery.org/india/%E0%A4%A6%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%BE_%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%AD%E0%A5%80
http://enilive.com/?p=478
http://khabar.ibnlive.in.com/news/83058/1
https://m.facebook.com/note.php?note_id=268531369856416&p=0&_rdr
http://www.anilverma.in/2014/04/blog-post.html
http://vishwamitra-spiritualrevolution.blogspot.in/2013/10/v.html
वर्गः:महिलास्वातन्त्र्ययोधाः
पृथिव्याः इतिहासः
भारतीयचिन्तनम्
तदनन्तरं प्रायः १५० वर्षाणाम् अनन्तरं इटालीदेशे वसन् डेन्मार्क् – देशीयः निकोलोस् स्टेनो (१६३८ – १६८७) तादृशान् एव अवशेषान् अपश्यत् । खलशिलाः बहुदूरपर्यन्तम् अपि विसृताः आसन् । तासां शिलानाम् उपरि प्रथमं जातस्य उपरि अनन्तरं जातः स्तरः अपि दृश्यते स्म । तां क्रियां सः “स्तरसरणव्यवस्था” (Layered Structure System) इति अवदत् । कस्मिंश्चित् प्रदेशे दृश्यमानानां स्तरशिलानां वयसः निर्णये अयम् अंशः साहाय्यम् आचरति । निकोलस् स्टेनोस्य अयं सिद्धान्तः विलियं स्मित् इत्यनेन अनुवर्तितः । सः विलियं स्मित् (१७६९ - १८३९) स्तरसरणव्यवस्थायां शिलास्तराः सर्वे अपि एकस्मिन् एव सरणे भवन्ति । कस्यचित् एकस्य निर्दिष्टस्तरस्य अवशेषाः सर्वे अपि निर्दिष्टायाः कस्याश्चित् एकस्याः एव जातेः भवन्ति अपि इत्येतम् अंशं संशोधितवान् । चित्रे यथा दर्शितं तदनुगुणं a b c इत्याख्याः त्रयः शिलास्तराः । A B C इत्येते तेषु शिलास्तरेषु दृश्यमानाः अवशेषाः । जगतः यस्मिन् कस्मिन् प्रदेशे पश्यामः चेदपि a b c शिलास्तराः तेनैव सरणक्रमेण भवन्ति । A B C अवशेषाः अपि कस्मिंश्चित् निर्दिष्टशिलास्तरे एव दृश्यन्ते । २५ वर्षाणि यावत् निरन्तरं कृतस्य परिश्रमस्य फलरूपेण सः विलियं स्मित् १८१५ वर्षे इङ्ग्लेण्ड् तथा वेल्स् राज्यानां मानचित्रं रचितवान् । तस्मिन् मानचित्रे सः विविधानां प्रदेशानां शिलास्तराणां साम्यं प्रदर्शितवान् । तेषु विविधेषु प्रदेशेषु विद्यमानेषु शिलास्तरेषु वयसा ज्येष्ठत्वं कस्य कनिष्ठत्वं कस्य इत्यपि प्रादर्शयत् । विकासवादस्य कर्तुः चार्ल्स डार्विनस्य अपेक्षया ४४ वर्षेभ्यः पूर्वम् एव तेषाम् अवशेषाणाम् आधारेण कस्माश्चित् मूलस्वरूपात् जीविनां विकासः कथं जातः स्यात् इति विवृतवान् आसीत् ।
स्काट्लेण्ड्देशस्थः वैद्यः जेम्स् हटन्(१७२८ – १७९७) एव आधुनिकस्य भूविज्ञानस्य पितामहः । क्रि. श. १७८८ तमे वर्षे सः कस्यचित् पुस्तकस्य प्रकाशनं कृत्वा भूविज्ञानस्य व्यस्थितस्य अध्ययनस्य आधारशिलां निर्मितवान् । शिलास्तराणां निर्माणं कस्याश्चित् निरन्तरप्रक्रियायाः अविभाज्यम् अङ्गम् । अस्यां प्रक्रियायाम् आरम्भस्य अवशेषाः वा अन्त्यस्य भविष्यं वा न भवति इत्यपि सः उक्तवान् । (There are no vestiges of a beginning nor live prospects of ana end ) भूवैज्ञानिकानि परिवर्तनानि किञ्चित् निरन्तरं परिभ्रमत् चक्रम् इव इत्येषा तस्य परिकल्पना वस्तुतः अत्युत्कृष्टा एव । जलस्य तथा वायोः कारणतः शिलास्तराणां शिथिलीकरणं (Erosion)जायते । तस्मात् कारणात् तेषां शिलास्तराणां ..... (weathering) जायते । अस्याः प्रक्रियायाः कारणतः जायमानाः भग्नावशेषाः समुद्रस्य तलं गत्वा तत्र सङ्गृहीताः भवन्ति । तथा सङ्गृहीताः शिलाः भग्नावशेषाणाम् अनन्तरं पुनः शिलारूपं प्राप्नुवन्ति । ताः शिलाः सञ्चितशिलाः (Sedimentary Rocks) इति उच्यन्ते इत्यपि सः प्रत्यपादयत् । एवं सञ्चिताः शिलाः उपरिष्टात् पत्यमानानां नूतनानां सञ्चितानां शिलानां भारस्य परिणामतः सागरतले अधः अधः गच्छन्ति । एवं सञ्चयनक्रिया निरन्तरं प्रचलति इति कारणात् नूतनाः शिलास्तराः निर्मिताः भवन्ति । कालक्रमेण भूतले विद्यमानस्य तापस्य सङ्कुचनशक्तेः च कारणतः तादृशेषु शिलास्तरेषु नूतनानां खनिजानां निर्माणं जायते । कदाचित् ते शिलास्तराः भूतलस्य सङ्कुचनशक्तेः प्रभावेण कागदम् इव पुटीकृताः अपि भवेयुः । तथा पुटीकृताः शिलास्तराः .... इति उच्यन्ते । उदाहरणार्थं हिमालयपर्वताः तेनैव क्रमेण निर्मिताः । एवं निर्मितानां सञ्चितशिलास्तराणां वयसः निर्णयः अपि शक्यते । हटन्नस्य एतादृशाणां मूलभूतचिन्तनानां कारणतः एव भूमेः इतिहासस्य निर्णयस्य क्रमाणां वैज्ञानिकः आधारः प्राप्तः ।
एवं विश्वाद्यन्तं विद्यमानाः सर्वाः सञ्चितशिलाः समग्रतया क्रोढीकृत्य भूमेः इतिहासस्य पुनारचने विज्ञानिनः यशस्विनः अभवन् । एतेषां क्रमाणां कारणतः एव भूमेः उद्भवात् आरभ्य अद्यपर्यनतं घटितानां सर्वासां घटनानां कालक्रमेण योजनं शक्यम् अभवत् । एवं क्रमेण योजिताः घटनाः कोष्टकरूपेण रचिताः । तत् कोष्टकं भूवैज्ञानिकस्तम्भः (Geologic Column) इति उच्यते । भूमौ लब्धाः प्राचीनाः शिलास्तराः कोष्टकस्य अधोभागे इदमिदानीं रूपिताः शिलास्तराः कोष्टकस्य उपरितने भागे च योजिताः सन्ति । तादृशीषु शिलासु प्राप्ताः अवशेषाः अपि जीविनां विकसनक्रियायाः विविधान् स्तरान् प्रदर्शयन्ति ।
एवं भूमेः इतिहासस्य विविधेषु स्तरेषु विकसितानां जीविनाम् (प्राणि-पक्षि-वृक्ष-सस्यानि) आधारेण अयं भूवैज्ञनिकस्तम्भः विभिन्नेषु भागेषु विभक्तः अस्ति । प्रधानतया सः स्तम्भः निर्जीवकल्पं, सजीवकल्पं च इति द्विधा विभक्तः । कोष्टकस्य अधोभागे निर्जीवकल्पम् अस्ति । यतः भूमेः उद्भवस्य अनन्तरं बहुकालपर्यन्तं जीविनां जन्म भूमौ न जातः एव । तत् निर्जीवकल्पं पुनः आर्षेयं तथा आदिमं (बीजभूतम्) च इति द्विधा विभक्तम् अस्ति । अस्मिन् द्वितीये विभागे अपि यद्यपि जीविनाम् उद्भवः स्पष्टतया न जातः तथापि जीविनाम् उद्भवार्थम् अपेक्षिताः कतिपय सूक्ष्माणुजीविनः आसन् । तन्नाम भूमेः उद्भवस्य अनन्तरं कतिपय सहस्रं वर्षाणि यावत् भूमौ जीविनां जीवनार्थम् अपेक्षिता परिस्थितिः न आसीत् । क्रमेण भूमिः शीतला जायमाना जीविनां जीवनार्थम् अनुकूलकरी जाता । वायुः, जलम् इत्यादयः अंशाः अपि सिद्धाः अभवन् । तेन भूमौ जीविनां विकसनम् आरब्धम् ।
सन्दर्भसूची
इतिहासः वर्गः:भूमिशास्त्रम्
३६९
३६९ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
३६९ ३६९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
शरभः
शरभः हिन्दुधर्मस्य एकः जन्तवः अस्ति। एषः जन्तवः शिवस्य रूपम् अस्ति।
वर्गः:हिन्दुदेवताः
विमुक्तिः
विमुक्तिः प्रहसनकोटिकं रूपकं विद्यते । प्रहसनस्यास्य प्रणयनं १९३१ ईसवीयेऽभवत् । मूलकथायां १९६३ ईसवीयेऽभिनयोचितः परिष्कारः कृतः । अस्य विमुक्तिरिति नाभ प्रकृतिपाशात् पुरुषविमोक्षणस्य द्योतकं वर्तते । अस्य प्रथमाभिनयः १९६३ ईसवीयेऽभूत् ।
विषयवस्तु
धार्मिकस्य ब्राह्मण स्य आत्मनाथस्य षट् पुत्रा आसन् । स खल्वेका पुत्रमुल्काक्षं पप्रच्छ—तत्र सरसस्तीरे किं कुर्वाण आसीः ? स प्रत्यवदत्-स्नान्तीमभिरूपां तरुणीं पश्यन्नासम् । अवलोक्यतां भवद्भिरपि सा सुन्दरी तरुणी । कस्तस्याः परिचयः ? क्व च तस्या वसतिः ? ब्राह्मणस्तमात्मजं धिक्चकार । चलप्रोथ-शुण्डाल-कण्डूलादयोऽपि तस्य पुत्रा एवमेवानर्थकरीषु प्रवृत्तिषु प्रातःसमयं गमयन्ति स्म ।
व्यर्थमेव भवन्तश्चिन्तानिमग्ना इति कण्डूलः पितरमब्रवीत्। तदानीमेव किमप्यश्नन् स्कन्धेन च शाकभाजनं धारयन् चलप्रथि दृष्टिपथमायातः । पिता तं विलम्बेनागतोऽस्यथ च सर्वाणि वस्तूनि उच्छिष्टानि कृतवानसि इति भर्त्सयामास । अपरतो ब्राह्मणपत्नी शिरसा घटं धारयन्ती समयान्ती दृष्टा । तां दृष्टैव ब्राह्मणस्यात्मा चकम्प । भार्या पतिम् असाम्प्रतमुक्तवती । ब्राह्मणोऽपि तदनुरूपमेवोवाच । अन्ततः पत्नी विजयते स्म । सर्वे पुत्रा मातुरनुनायात्रिणो बभूवुः ।
अथ ब्राह्मणो ज्येष्ठतनयस्य लटकेश्वरस्य गतिविधिविषये प्रश्नमकरोत् । ज्ञातं यत्तस्य विषये किमपि न ज्ञायते । ब्राह्मणो भोक्तुकाम आसीदतः पत्नीं तुष्टाव -
नमस्तेऽस्तु महामाये नमस्तेऽस्तु महेश्वरे।
नमस्तेऽस्तु पराशक्ते नमस्ते विश्वनायिके।।
अन्ततो यदा ब्राह्मणेनोक्तं यत्त्वया सह गृहस्थाश्रमो न सम्यगास्ते । अतस्त्वामहं परित्यक्तुमिच्छामि, तदा पत्नी ब्रवीति स्म – यदि सम्भवेत्तर्हि अहमपि भवन्तं परित्यजेयम् । ब्राह्मण उवाच—त्वया, तव पुत्रैश्च सार्धं निवासात् वनप्रयाणमथवा मरणं श्रेयस्तरम्। ततश्चलप्रोथ आगत्य मदुदरे मूषकाः कूर्दन्तीति वदन् खादितुमयाचत । ब्राह्मणोऽब्रवीत्-शाकं क्रेतुं गतवता त्वया अर्धमूल्यमुदरपोषणे व्ययीकृतम् । किं तवास्ये वृको वसति ? अस्मिन्नेव काले ब्राह्मणस्य ज्येष्ठपुत्रो लटकेश्वरः तिसृभिः स्त्रीभिः समं समागतः । तासु द्वे तु ब्राह्मणपत्नी सस्नेहममिलत् । किं तु तृतीयां चन्द्रिकां नाम रुक्षया दृष्ट्या व्यलोकयत् । ताः सर्वा ब्राह्मण जायाया भगिन्य आसन् । ब्राह्मणस्ता दृष्ट्वोवाच—यूयं सर्वे चौरकर्मनिरताः स्थः । लटकेश्वरो यदा पितरं प्रणनाम तदा स म्रियतां त्वयेत्याशीः प्रायुङ्क्त | अथ चोवाच—कुत इमा आसादिताः । एकस्या एव नार्याः कारणाद् गृहं रौरवं वर्तते । लटकेश्वरो नारीप्रशंसायाः प्रकरं बबन्ध । अतः परमुक्तवान् यद्भवान् कदाचित् सर्वाभिरेताभिर्विवाहं कृतवानस्ति । ब्राह्मणो विरुणद्धि स्म ।
द्वितीयेऽङ्के ब्राह्मणो नद्यास्तीरेऽश्वत्थवृक्षस्याधो वेदिकायामासीनः सन्ध्योपासनं करोति स्म । तत्र पत्न्याः स्वसा चन्द्रिका वारंवारं तस्य मानसपटलेऽङ्किता भवति, या गृहागमनसमकालमेव तं स्नेहनिर्भरेण कटाक्षेण तृप्तं कृतवती । तां प्रति पत्युः प्रेम ज्ञात्वा ब्राह्मणी तयोर्गतिविधिं अति सावधानासीत् । संयोगात् तदानीमेव चन्द्रिका मदनपरवशा ब्राह्मणसामीप्यमभजत | प्रेमवार्ता प्रारब्धा । यावत्तायुपगूहनोत्सवाय तत्परौ भवतस्तावदेव ब्राह्मणी तत्राजगाम । ब्राह्मणश्चन्द्रिकां मठस्यैकदेशे जुगोप | ब्राह्मणी शशाप–यदि भवानस्मिन् नवीने प्रेम-मार्गे पदं दास्यति तर्हि भवतः पादभङ्गो भविष्यति । तदैव द्वावपरिचितौ जनौ तत्र समागतौ। तावूचतुः - ब्राह्मणोऽसौ मायावतीद्वारा पिशाच्याः पत्न्या वशं नीतः । ततः पश्चात् दंष्ट्री तत्र समागतः । तेन कथितं अद्यैव त्वया जीर्णमिदं गृहं परित्यक्तव्यम् । गृहमिदमासन्नपतनं विद्यते । श्वः प्रातस्तव पतिगृहे न मेलिष्यति । इयं सर्वा गृहस्वामिनः आज्ञा । इत्थं कथयित्वा स जगाम | ब्राह्मणपत्नी पुरवासिनः प्रत्यपृच्छत् अप्यस्माकं गृहाणां कोऽपि स्वाम्यप्यस्ति ? पुरवासिभिः पृथक् पृथगुत्तरं प्रदत्तम् । तदानीमेव कश्चन समायातः यं ब्राह्मणः स्वकुटुम्बस्य दुरवस्थामुक्त्वा सर्वान् परित्यज्य क्वचिद् गमनस्य विचारं प्रकटयामास । आगन्तुकेन पृष्ठं - क्व भवान् गमिष्यतीति । ब्राह्मणी समर्थयामास-अहमप्येतदेव पृच्छामि | ब्राह्मणोऽब्रवीत्-अचैकलोऽहं यत्र कचिज्जिगमिषामि । आगन्तुकेनोक्तं - निपतिते सत्येकस्मिन् गृहे द्वितीयं गृहं-निर्मातीति गृहस्वामिनो रीतिः । ब्राह्मण उवाच-अहं तु सम्प्रति कस्मिंश्चिद् गृहे कयाचनापि भार्यया सहोषितुं नेच्छामि ।
एतस्मिन्नेवान्तराले ब्राह्मणस्य दुःशीलाः पुत्राः स्वमातृस्वसृणां कामात्मकं विवाह-संवादं गृहीत्वा तत्रागच्छन् । तासां तैः सह विवादे जायमाने तत्र दंष्ट्री (आरक्षकः) रक्षिणश्चागच्छन् षड् गुणा बन्दीकृताः । मातृस्वसारो नद्यां निक्षिप्ताः । ब्राह्मणोऽपि ततोऽपससार।
अथ स ब्राह्मणः कुण्डलिनं नाम कर्मकाण्डिनं दृष्टवान् । कर्मकाण्डी सर्व ते सुखमयं रचयामीति ब्राह्मणमवोचत् । ब्राह्मणेनोक्तं नाहं किमपीच्छामि । क्षम्यतां भवता । अहमस्मिन् नद्याः प्रवाहे पतित्वात्मघातं करिष्यामि । तदैव चन्द्रिकागत्य तमात्मघाताद् रुरोध । तत्रैव जपमाचरन् कश्चन वृद्धोऽब्रवीत् अधुना सर्वेभ्यो दुष्टेभ्यो मुक्तोऽसि | स जापकः तस्मै ब्राह्मणाय मायावतीनाम्नी श्वश्रूं हन्तुं मन्त्रमुपदिदेश । तदानीमेव ब्राह्मणपत्नी ब्राह्मणं गृहीतवती शपथं च कृतवती – अतःपर सत्पत्नीवद् गृहे निवत्स्यामीति । वृद्धः स्वस्य वास्तविके स्वरूपे समागत्य ब्राह्मणमुवाच-चन्द्रिकया सह तव परिणयं सम्पादयामि । ततस्तैः सर्वैर्नूतनगृहमवाप्तम् । अन्ते च प्रस्तुतरूपकस्य प्रतीघाटनम् भरतवाक्ये सञ्जातम् । यथा -
ईशस्त्वं पुरुषोऽस्मि गेहमिह मे देहं स दंष्ट्रो यमः
षट् पुत्रा मन इन्द्रियाणि नगरं लोको विमुक्त्यै ततः
सत्त्वस्था प्रकतिस्तथा प्रहसनं दृष्ट्वा जना जानताम्॥
शिल्पम्
एकोक्ति-प्रयोगो द्वितीयाङ्कस्य प्रारम्भे वर्तते । यद्यप्येकोक्तिः सुरुचिपूर्णा, किं तु तया तथा दीर्घया न भाव्यम् ।
रूपके द्रविड लोकोक्तीनां संस्कृता नुवादो भूयसा प्रयुक्तः । यथा -
१ - लिकुचेन गाढं धर्षयामि ते शिरः।
२ – सत्रे भोजनं मठे निद्रा।
३ - को वा हस्तिनं गृहे निबध्य भोजयितुं प्रभवति।
४ - पटोलपुष्पं ते नयनं भवतु।
५ – मा उदरे ताडयत।
समीक्षा
प्रहसनस्य परिहासोक्तयोऽप्यनावृतसत्यम् आवहन्ति । यथा - अनर्थाय सर्वविप्लवायैव आधुनिकैः संस्कृतं पठ्यते । डा० राघवमहोदयस्य प्रहसनं शृङ्गारोहामतरङ्गानस्पृष्ट्वा नाभवत् । वर्तमानशतकस्य वंगीयविदुषां प्रहसनानि शृङ्गार-ग्राम्यालापाभ्यां विनापि सहृदयानां मनांसि तोष्यन्ति। प्रहसने नाट्यशास्त्रा नुसारम् एकेनैवाङ्केन भाव्यं, परं त्वस्मिन्नङ्कद्वयं वर्तते ।
उद्धरणानि
वर्गः:विंशतिशताब्द्याः नाटकानि वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
विश्वनाथ प्रतापसिंह
विश्वनाथ प्रताप सिंह भारतस्य प्रधान मन्त्री १९८९-१९९०तमे आसीत्‌.
बाह्यसम्पर्कतन्तु
वर्गः:जनतादलस्य प्रधानमन्त्रिणः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:भारतीयराजनेतारः वर्गः:भारतीयराजनेतृसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:भारतस्य प्रधानमन्त्रिणः वर्गः:१९३१ जननम् वर्गः:२००८ मरणम्
मुद्देबिहाळविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति बिजापुरलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति मुद्देबिहाळविधानसभाक्षेत्रम्।  कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या २६। मुद्देबिहाळविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या बिजापुरमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या अपि बिजापुरलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । मुद्देबिहाळविषये अधिकविवरणार्थम् मुद्देबिहाळ इति पृष्टम् पश्यन्तु ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
१३५१
१३५१ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१३५१ १३५१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहम्...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः चतुर्थोध्यायस्य ज्ञानकर्मसंन्यासयोगस्य पञ्चत्रिंशत्तमः(३५) श्लोकः ।
पदच्छेदः
यत् ज्ञात्वा न पुनः मोहम् एवं यास्यसि पाण्डव येन भूतानि अशेषेण द्रक्ष्यसि आत्मनि अथो मयि ॥ ३५ ॥
अन्वयः
पाण्डव ! यत् ज्ञात्वा पुनः मोहम् एवं न यास्यसि । येन आत्मनि भूतानि अशेषेण द्रक्ष्यसि । अथो मयि । (तत् ज्ञानं तत्त्वदर्शिनः ते उपदेक्ष्यन्ति ।)
अर्थः
अर्जुन ! येन ज्ञानेन भवान् पुनः एतादृशं मोहजालं न आप्नोति, येन आत्मज्ञानेन समवायबुद्ध्या स्वस्मिन् मयि च सर्वान् जीवान् द्रष्टुं शक्नोति तादृशं ज्ञानं तत्त्वदर्शिनः ते उपदेक्ष्यन्ति ।
शाङ्करभाष्यम्
तथाच सतीदमपि समर्थं वचनं-यदिति। यज्ज्ञात्वा यज्ज्ञानं तैरुपदिष्टमधिगम्य प्राप्य पुनप्भूयो मोदमेवं यथेदानीं मोहं गतोऽसि पुनरेवं न यास्यसि हे पाण्डव। किंचयेन ज्ञानेन भूतान्यशेषेण ब्रह्मादीनि स्तम्बपर्यन्तानि द्रक्ष्यसिसाक्षादात्मनि प्रत्यगात्मनि मत्संस्थानीमानि भूतानीति, अथो अपि मयि वासुदेवे परमेश्वरे चेमानीति क्षेत्रज्ञेश्वरैकत्वं सर्वोपनिषत्प्रसिद्धं द्रक्ष्यसीत्यर्थः ।।35।।
अधिकवाचनाय
वर्गः:ज्ञानकर्मसंन्यासयोगः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
बहिरन्तश्च भूतानाम्...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः त्रयोदशोध्यायस्य क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोगस्य पञ्चदशः(१५) श्लोकः ।
पदच्छेदः
बहिः अन्तः च भूतानाम् अचरं चरम् एव च सूक्ष्मत्वात् तत् अविज्ञेयं दूरस्थं च अन्तिके च तत् ॥ १५ ॥
अन्वयः
श्लोकसङ्ख्या १७ द्रष्टव्यः ।
शब्दार्थः
श्लोकसङ्ख्या १७ द्रष्टव्यः ।
अर्थः
श्लोकसङ्ख्या १७ द्रष्टव्यः ।
श्लोकविशेषः
ब्रह्मणः लक्षणम् श्लोकचतुष्टेन मिलित्वा उच्यते । परस्परश्लोकानाम् अन्वयः वर्तते ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
15 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
देवरहिप्परगीविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति बिजापुरलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति देवरहिप्परगीविधानसभाक्षेत्रम्।  कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या २७। देवरहिप्परगीविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या बिजापुरमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या अपि बिजापुरलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । देवरहिप्परगीविषये अधिकविवरणार्थम् देवरहिप्परगी इति पृष्टम् पश्यन्तु ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
थेरेसा मे
श्रीमति थेरेसा मे इंग्लैण्ड देशस्य प्रधानमन्त्री वर्तते।
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:विदेशीयाः वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
पॉल पोग्बा
पॉल पोग्बा(Paul Pogba) पाद्कंदुकस्य व्यवसायिकः क्रिडकः अस्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अन्यदेशीयपादकन्दुकक्रीडालवः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
त्यागराजाराधनम्
श्रीत्यागराजमहोदयः नाटककर्तारः वाग्गोयकाराः आसन् । सङ्गीतद्वारा एव जनजागर्तिं कृतवन्तः । श्रीरामभक्तानां दक्षिणभारते एव प्रसिध्दानां सङ्गीतज्ञानाम् आराधनामहोत्सवं प्रतिवर्षं जनवरीमासे दक्षिणभारते आचरन्ति ।
दक्षिणभारते प्रसिध्दैः श्रीपुरन्दरदासकनकदासादिभिः तेलगुकीर्तनकारैः श्रीरामदासैः च प्रभाविताः श्रीत्यागराजमहोदयाः तेलगुसंस्कृतभाषयोः अष्टशताधिकानि गीतानि रचितवन्तः । स्वकृतिषु समाजे येन्धविश्वासाः, असदाचाराः, सम्प्रदायदोषाः इत्यादीन् खण्डितवन्तः । श्रीत्यागराजानां कीर्तनानि पण्डितानां तथा सामान्यानां सङ्गीतज्ञानां च अतीव प्रियाणि सन्ति । ‘एन्दरो महानुभावुलु अन्दरिकि वन्दनमुलु', ‘जगदानन्दकारक’ ‘कनकरुचिरा’ इत्यादिकीर्तनानि अत्यन्तं प्रसिध्दानि सन्ति ।
एकदा श्रीत्यागराजानाम् आराध्यायाः श्रीराममूर्तेः अपहरणम् अभवत् । तदा श्रीत्यागराजाः 'नेनेन्दु वेदकुदुरा हरि' इति गीतवन्तः । अतिदुःखिताः अभवन् । अन्ते नद्यां स्नानसमये सा मूर्तिः लब्धाऽभवत् । तदा श्रीत्यागराजमहोदयाः ‘कनुकोण्डिमि श्रीरामुनी’ इति गीतं रचयित्वा भक्त्या श्रीरामसेवानिरताः अभवन् ।
श्रीत्यागराजानां गीतानि ‘त्यागराजोपनिषत्’ इति ख्यातानि सन्ति । सङ्गीतसाहित्यसेवायां निरताः शिष्यैः साकं भारतयात्रां कृतवन्तः श्रीत्यागराजमहोदयाः सर्वत्र गौरवं प्राप्तवन्तः । श्रीत्यागराजाः १८४७ तमे वर्षे जनवरीमासस्य पञ्चमे दिने शिष्येभ्यः ‘श्वः मम अन्तिमं दिनम् इह भूमण्डले’ इति सूचितवन्तः । शिष्याः दुःखिताः भक्ताः च गीतानि गायन्तः एव श्रीगुरवे गौरवं दत्तवन्तः । ६ जनवरी १८४७ तमे दिने श्रीत्यागराजाः दिवङ्गताः अभवन् । तेषां स्मारकः तिरुवय्यारुग्रामे निर्मितोऽस्ति ।
३७०
३७० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
त्यागराजाराधनम्
समग्रे देशे पुष्यकृष्णपक्षे पञ्चम्यां तिथौ श्रीत्यागराजजयन्त्यु उत्सवम् आचरन्ति । श्री त्यागराजस्य् आराधनाप्रसङ्गे सङ्गीतोत्सवः सम्पूर्णदिने प्रचलति देशे स्थिताः बहवः सङ्गीतज्ञाः अत्रआगच्छन्ति । स्वीयं श्रध्दाञ्जलिं सङ्गीतद्वारा समर्पयन्ति ।
३७०
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
३७० ३७० वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
त्यागराजाराधनम्
वर्गः:जयन्त्युत्सवाः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मलेरियारोगः
thumb|200px मलेरिया कश्चन रोगविशेषः । एषः सांक्रामिकः रोगः भवति । प्लास्मोडियंजातीयः प्रोटोसोवन्-जीवाणुः अस्य रोगस्य कारणीभूतः जीवाणुः । पञ्चजातीयप्लास्मोडियं जीवाणवः मनुष्यस्य मलेरियारोगस्य कारणीभूताः भवन्ति । मलेरियारोगस्य तीव्रतायाः कारणीभूतः भवति प्लास्मोडियं फाल्सिपारम् जीवाणुः । सामान्यतया एषः मारणान्तिकः रोगः न । प्लास्मोडियं न्यूलेसिमक्याक् जीवाणुः मर्कटेषु मलेरियारोगस्य कारणीभूतः भवति ।  एषः रोगः अमेरिकाखण्डस्य केषुचित् प्रदेशेषु, एष्या, आफ्रिकादिषु उष्णवलयेषु प्रसारितः अस्ति । प्रतिवर्षं सामान्यतया ३५०-५०० दशलक्षजनाः रुग्णाः भवन्ति  । दशलक्षतः त्रिंशल्लक्षपर्यन्तं जनाः अनेन रोगेण मरणं प्राप्नुवन्ति । एतेषु अधिकाः आफ्रिकाखण्डस्य उपसहाराप्रान्तस्य जनाः । तत्रापि शिशवः अधिकसङ्ख्याकाः । सामन्यतया अनाफिलिस् इति स्त्रीमशकः दशति चेत् अनेन रोगेण पीडिताः भवन्ति । अस्य रोगस्य कारणीभूताः एते मशकाः इति संशोधितम् अस्ति । रोगग्रस्तेषु मनुष्येषु रक्ताल्पता (अनीमिया), श्वासोच्छ्वासे क्लेशः (ट्याकिकार्डिया), हृदयस्पन्दनाधिक्यम् इत्यादीनि विशिष्टानि रोगलक्षणानि भवन्ति । एतैः सह ज्वर-शैत्यादीनि लक्षणानि च दृश्यन्ते ।
रोगलक्षणानि
मलेरियारोगस्य कानिचन लक्षणानि सन्ति । तानि ज्वरः, कम्पनम् (आर्थाल्जिया), सन्धिवेदना, रक्ताल्पता, अशक्तता, हिमोग्लोबिनूरिया इत्यादीनि । अस्य रोगस्य मख्ये लक्षणे वैव्याक्स्, ओवेले च । दिनद्वये एकवारं ४ तः ६ घण्टाः यावत् शीतज्वरादिकम् भवति । फाल्सिप्यारं ज्वरः ३६-४८ घाण्टासु एकवारम् आगच्छति । मलेरियारोगेण स्मरणशक्तिः न्यूना भवति । नरदोषः अपि भवति । मस्तिष्कमलेरियालक्षणम् अक्षिपटले श्वेतवर्णे भवतः । तीव्रमलेरिया फाल्सिप्यारं द्वारा उत्पद्यते । ६-१४ दिनानन्तरम् अस्य लक्षणानि दृश्यन्ते । चिकित्सा न प्राप्यते चेत् मरणं भविष्यति । शिशवः एवं गर्भिणीस्त्रियः च अधिकतया पीडिताः भवन्ति । मूत्रपिण्डयोः वैफल्यं दृश्यते अनेन रोगेण ।
कारणानि
फैलम्-एपिकाम्प्लेक्सा मध्ये विद्यमान प्लास्मोडियम् जात्यासहिताः प्रोटोसोवन् परजीवाणवः अस्य रोगस्य कारणीभूताः भवन्ति । मनुष्येषु, मलेरियारोगस्य फाल्सिप्यारम्, मलेरिये, ओवले, वैव्याक्स्, न्योलेसि परजीवाणवः कारणीभूताः भवन्ति । अस्य रोगस्य संक्रमणाय प्रमुखः परजीवाणुः फाल्सिप्यारम् भवति । प्लास्मोडियं परजीवाणुः सरिसृप-पक्षि-मर्कट-दंशकप्राणिषु च संक्रमणं करोति । मर्कटे विद्यमानाः मलेरियासम्बद्धाः केचन संक्रमिकरोगाः मनुष्येषु सङ्क्रमन्ते इति ।
रोगोत्पत्तिः
200px|thumb|रोगलक्षणानि मनुष्येषु मलेरियारोगः द्विधा उत्पद्यते (सङ्क्रमितः भवति) । एक्सोएरिथ्रोसिटिक्-मलेरियारोगः एरिथ्रोसिटिक्-मलेरियारोगः च इति । एक्सोएरिथ्रोसिटिक् स्थरः यकृत् तथा अस्य व्यवस्थायां सङ्क्रमितः भवति । एरिथ्रोसिटिक् स्तरः रक्तकणेषु सङ्क्रमितः भवति । रोगसंक्रमितः मशकः यदा व्यक्तिं दशति तदा तस्य लालारसे विद्यमानाः स्पोरोजोवाय्ट्जीवाणवः रक्ते प्रविश्य यकृत् प्रविशन्ति । ३० निमेषेषु स्पोरोजोवाय्ट्-अणवः हेपटोसैट्-कणेषु संक्रमिताः भवन्ति । ६तः १५ दिनेषु रोगलक्षणं विना स्वसंख्यां (रोगाणवः) वर्धयन्ति । यकृत्-प्रविश्य विभिन्नतया सहस्रसंख्यया मिरोजोवाय्ट्-अणवः उत्पत्स्यन्ते । यकृदः अन्तर्भागे जीवाणवः संलग्नाः भवन्ति । परीक्षा समये न लक्ष्यन्ते । परजीवाणवः रक्ते संक्रमिताः भवन्ति । परजीवाणवः मिरोजोवाय्ट्-जीवाणवश्च एकस्मिन् काले बहिरागत्य ज्वरबाधाम् उत्पादयन्ति । केचन मिरोजोवाय्ट्-जीवाणवः पुरुष-स्त्रीगेमेटोसैट्-रूपेण परिवर्तिताः भवन्ति । यदा मशकाः मनुष्यं दंशन्ति तदा रक्ते विद्यमानान् गेमेटोसैट्-जीवाणून् आकर्षयन्ति ।
रोगनिर्णयः
१८८० तमे वर्षे ’चार्ल्स लावेरन्’ नामकः प्रप्रथमतया रक्ते परजीवाणून् संशोधितवान् । रक्तपरीक्षा तु सूक्षदर्शकयन्त्रस्य सहायेन क्रियते । अनया परीक्षया एव मलेरियारोगस्य अस्तित्वं ज्ञातं भवति । आफ्रिकादेशे ज्वरं (रक्तनञ्जस्य) आघातं च सामन्यतया तीव्रमलेरीया इति अन्यथा निर्णयन्ति । मारणान्तिकरोगाणां चिकित्सायाः वैफल्याय एषः निर्णयः कारणीभूतः इति । तीव्रमलेरियारोगस्य निर्णयार्थं “प्यारासिटेमिया(रोगः)” एव समर्थः इति वक्तुं न शक्यते । किन्तु, प्यारासैटेमियारोगस्य इतरेषां सहवर्तिरोगाणां च लक्षणं भवेदिति । अस्य रोगस्य निर्णयार्थं रक्तपरीक्षा तु आवश्यकी । किन्तु, लालारसस्य मूत्रस्य च पर्यायत्वेनापि परीक्षा क्रियते ।
चिकित्सा
फाल्सिप्यारम्-संक्रमिताः अस्वस्थाः चेत् चिकित्सालये सत्वरचिकित्सा देया । वैव्याक्स्, ओवले-संक्रमिताः च अस्वस्थाः चेत् सत्वरचिकित्सा अनपेक्षिता किन्तु, बाह्यरोगविभागे चिकित्सां दातुं शक्यते इति । मलेरियाचिकित्सा निरोधकौषधेन संरक्षकक्रमेण च सहिता भवति । सुक्रमेण यदि उपचाराः क्रियन्ते तर्हि अस्वस्थः स्वस्थः भविष्यति ।
रोगनिरोधकनि औषधानि
मलेरीयारोगस्य नैकानि औषधानि अद्यत्वे लभ्यन्ते । एतेषु औषधेषु परिणामकारि एवं न्यूनमूल्ये लभ्यमानं ’क्लोरोक्विन्’ औषधम् इति । अद्यापि बहुषु देशेषु अस्य उपयोगम् अधिकतया कुर्वन्ति । औषधनिरोधशक्तिसन्ततीनां विरुद्धं चिकित्सां दातुं बीटब्लाकर्-प्रोप्रोनोलाल्-औषधस्य संशोधनं कृतम् इति । प्लास्मोडियं-जीवाणवः रक्तकणान् प्रविश्य रोगस्य संक्रमणं, परजीवाणूनां वृद्धिञ्च कुर्वन्ति । वृद्धिं संक्रमणञ्च प्रोप्रनोलाल्-औषधं निवारकम् अस्ति इति । प्रोप्रनोलाल्-औषधं मलेरिया रोगस्य चिकित्सार्थं बहु उपयुक्तम् इति २००६ तमे वर्षे डिसम्बर्मासे ’नार्थवेस्टर्न् विश्वविद्यालयेन” संशोधितम् अस्ति ।
बाह्यानुबन्धः
वर्गः:रोगाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वास्को ड गामा
वास्को ड गामा (पोर्चुगल्भाषया - ˈvaʃku ðɐ ˈɣɐmɐ) (१४६०-१४६९(?)- २३ डिसेम्बर् १५२४) पोर्चुगीस्देशीयः क्श्चन आविष्कर्ता । आधुनिके काले युरोप्देशतः भारतं प्रति समुद्रमार्गं यशस्वितया अन्विष्टवान् प्रथमः पुरुषः अयम् ।
नाव: २० मय १४९८ तमे कलिक्त नगरस्य समीपे कप्पदु नगरे आजच्छत. कलिकत नगरस्य राज्ञ, सामुद्रि, स: तत् समये द्वितीया राजधानि पोन्नानि नगरे वसति स्म, स; युद्धनौका: आगमनं विषयं श्रुत्वा , स: कलिकत नगरं प्रति निर्गतवान। ३००० सःअर्स्र योधी सर्वे विदेशीयन् संयकं स्वीकुर्वन्ति स्म। परन्तु, सामुद्रि सह साक्षात्करं पराजित। वास्को द गमाया: वितरनानि (वस्त्रं, तोपि, शर्करा, तैलं, मधु) न प्रभवते । ।
वीक्षणीयस्थलानि
गोवाराज्यं देशविदेशीयानां प्रवासिजनानां स्वर्गमिवास्ति । अत्र पूर्वदेशीयानां, पश्चिमदेशीयानां च संस्कृतिसङ्गमः अस्ति इति कश्चन विशेषः । सुन्दरसागरतटानां, प्रकृतिसौन्दर्यभरितघट्टप्रदेशानां च दर्शनम् अत्र भवति । हरितानि शाद्वलानि, सुन्दर्यः वाटिकाः, रमणीयाः देवालयाः, नैकानि प्रार्थनामन्दिराणि, उपाहारवसतिगृहाणि च गोवाराज्यस्य प्रमुखाकर्षणानि सन्ति ।
उत्तरगोवामण्डले अरावेलं जलपातः, दत्तमन्दिरं, 'मेयं लेक्', वागेटर्, अञ्जुना, कालगुण्टे, अगौडदुर्गः च दर्शनीयानि स्थलानि सन्ति ।
दक्षिणगोवामण्डले मिरामर, दोनापौला, मार्मगोवा, वास्को कोल्व, मार्गोवा, शान्तादुर्गादेवालयः, रामनाथदेवालयः, मङ्गेशदेवालयः च दर्शनीयानि स्थलानि सन्ति ।
गोवाप्रदेशस्य सागरतटाः
'अगोड' इति 'डनहिल्'सागरतटस्थम् उपाहारगृह-वसतिस्थानम् उत्तमं, प्रसिद्धं च अस्ति । 'ब्लूलगून् प्यारडैस् रेसार्ट' अपि उत्तमं स्थलमस्ति । अग्रे जलविहारसमुद्रस्नानादिनिमित्तं अतीव सुन्दरः सागरतटः अस्ति । 'बेनोलिम' तटोऽपि जनप्रियः अस्ति । एतत् डबोलिम विमानस्थानकात् ४५ कि.मी दूरे अस्ति । 'प्यासेलिङ्ग् वाटर् स्कूटर'प्रयाणम् अत्र कर्तुं शक्यते । अग्रे 'बाग् क्याण्डोलिं सिनक्वेरिं' इति द्वौ तटौ पणजी-नगरात् १४ कि.मी दूरे स्तः । एतौ दीर्घतटौ । अत्युत्तरभागे 'केरि' सागरतटः अस्ति । 'मालो मिरामाट्' इत्यत्र अष्ट 'डैविङ्ग'संस्थाः सन्ति । गोवासागरतटेषु सूर्योदयादस्तपर्यन्तं जनाः विहारं कुर्वन्तः आनन्दमनुभवन्ति । जले विहारं कुर्वन्ति । शान्तं, सुन्दरं सागरतीरं अतीवानन्ददायकं भवति इत्यत्र संशयः एव नास्ति ।
विभागः
गोवाराज्ये २ मण्डले स्तः ।
वायुमार्गः
गोवाराज्ये विमानस्थानं पणजी-नगरस्य 'डबोलीम' प्रदेशे अस्ति । विमानस्थानकस्य नाम डबोलीम विमानस्थानकम् इति ।
धूमशकटमार्गः
धूमशकटयानार्थं कोङ्कणधूमशकटमार्गः अस्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:विदेशीयाः वर्गः:गोवाराज्यस्य नगराणि
१३५२
१३५२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१३५२ १३५२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
रावेल मॉरिसन
रावेल मॉरिसन(Ravel Morrison) पाद्कंदुकस्य व्यवसायिकः क्रिडकः अस्ति ।
वर्गः:अन्यदेशीयपादकन्दुकक्रीडालवः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
बसवनबागेवाडीविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति बिजापुरलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति बसवनबागेवाडीविधानसभाक्षेत्रम्।  कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या २८। बसवनबागेवाडीविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या बिजापुरमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या अपि बिजापुरलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । बसवनबागेवाडीविषये अधिकविवरणार्थम् बसवनबागेवाडी इति पृष्टम् पश्यन्तु ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
क्रैस्तमतम्
frameless|right|upright frameless|upright=1.5|left क्रिस्तीय (gr. - Xριστός) विश्वस्य विस्तृतः धर्मोऽस्ति । अस्य संस्थापकः प्रभुः यीशुरस्ति | अमेरिकायां यूरोपे च इदं मतं प्रबलमस्ति। क्रैस्तमतस्य १∙३ कोटिपरिमिता अनुयायिनः सन्ति। क्रैस्तमते अनेके विभागाः सन्ति। परन्तु सर्वे एकस्मिन् प्रभौ परमेश्वरे येशुक्रिस्ते विश्वासं कुर्वन्ति । क्रैस्तमतस्य प्रधानग्रन्थो बैबल् अस्ति। अस्मिन् मते प्रधानविभागः क्याथोलिक् अस्ति। क्रैस्तमतस्य अनुयायिनः 'क्रैस्तवाः’ इति कथ्यन्ते । क्रैस्त–उत्सवाः विविधाः भवन्ति‚क्रिस्मस्‚ ईस्टर्‚ इत्यादीनि । क्रैस्तमतम् एकैश्वरविश्वासवत् मतमस्ति।
विश्वासाः
frameless|upright|left|The [[Shield of the Trinity|"Shield of the Trinity" or "Scutum Fidei" diagram of traditional Western Christian symbolism.]]
ईश्वर एकोऽस्ति। परन्तु तस्मिन् त्रयः व्यक्तयः सन्ति–ते पिता‚ पुत्रः, पवित्रात्मा च। पिता किमस्ति तदेव पुत्रः पवित्रात्मा च। परन्तु ते व्यतिरिक्ताः सन्ति।अतः क्रैस्तवेभ्य ईश्वऱस्त्रियेकोऽस्ति। ईश्वरः प्रपञ्चमसृजत्। मनुष्य एव प्रपञ्चस्य केन्द्रमासीत्। परन्तु मनुष्याः पापं कृतवन्तः। अतः पुत्रः(ईश्वरस्य द्वितीया व्यक्तिः) मनुष्याणां पापपरिहारार्थं भूमिमागच्छत्। सः पुरुषसंसर्गं विना पवित्रात्मना मेरी नाम्नः कन्यकाया जातः। सः येशुक्रिस्तुरिति ज्ञातम्। सः मनुष्याणां पापपरिहारार्थं क्रूशे यहूदैः हतः। परन्तु त्रयाणां दिवसानां पश्चात् तेन उत्थितम्। ४० दिवसानां पश्चात् सः स्वर्गं प्राविशत्। मनुष्यान् विधिं कर्तुम् सः पुन आगमिष्यति।
क्रैस्तमते पापं द्विविधे भवतः - उद्भवपापं कर्मपापञ्च l येशुक्रिस्तुः तस्य रक्षां प्रदानं कर्तुं एकां सभाम् अस्थापयत्। इयं सभा पश्चात् क्याथोलिक् सभा इति ज्ञाता। इयं सभा एका, विशुद्धा, सार्वत्रिका श्ळैहिका चास्ति। अस्यै सभायै एकविश्वास एकज्ञानस्नानमेकाधिकारी च सन्ति। अतः सा एकास्ति। अस्याः स्थापकः शुद्धः, अस्या अनेके विशुद्धाः सन्ति; अतः सा विशुद्धा अस्ति। इयं सभा भूमौ व्यापितास्ति। अतः सा सार्वत्रिकास्ति। इयं सभा श्ळीहैः (येशुक्रिस्तोः शिष्यैः) स्थापितास्ति। अतः सा श्ळैहिकास्ति।
येशुक्रिस्तुः
thumb|upright|The oldest surviving panel [[icon of ''Christ Pantocrator, encaustic on panel, c. 6th century.]] येशुक्रिस्तुः अथवा ईशोमिशिहा क्रैस्तमतस्य स्थापकोऽस्ति। तस्य जन्मः क्रिस्तोः प्राक् ७–६ तमे अभवतिति अनेके पण्डिताः कथयन्ति। सः एव त्रियेकैश्वरस्य द्वितीयो व्यक्तिः। सः पूर्णमनुष्यः पूर्णैश्वरश्च अस्ति। सः कालस्य पूर्णतायां कन्यामेरीतः पवित्रात्मना पुरुषसंसर्गं विना बेत्लेहेमे जातः। मेर्याः भर्ता जोसफ आसीत्। सः मनुष्यरक्षार्थं भूमिं आगच्छत् । तस्य बाल्यकालो नस्रेते आसीत् l येशो र्बाल्यकालः ज्ञाने प्राये ईश्वरमनुष्यप्रीतौ आसीत् l त्रिंशत् वयसि सः सुविशेषप्रघोषणार्थम् गच्छत् l सः नीतिमान् सत्यसन्धश्चासीत् l स अनेकानि अद्भुतान्यकरोत् l सोऽन्धेभ्यो दृष्टिः, बधिरेभ्यः श्रवणशक्तिः, विकलाङ्गेभ्यश्चलनशक्ति र्ददात् l सो यहूदमतस्य अन्धविश्वासाः त्यक्तवान् l सोऽकथयत् "शत्रुष्वपि स्नेहं कुर्वन्तु, ये भवद्भ्यः घृणां कुर्वन्ति, तेषामपि कल्याणं सम्पादयन्तु । ये भवद्भ्यो द्विषन्ति तेषामपि मंगलाय प्रार्थयन्ताम् । ये भवतः शपन्ति तानपि अनुकम्पताम् "l परन्तु यहूदमतस्य पुरोहितप्रमुखास्तं व्याज इत्युक्त्वा क्रूसेऽमारयत् l
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:क्रैस्तमतम् वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अपि चेदसि पापेभ्यः...
पदच्छेदः
अपि चेत् असि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः सर्वं ज्ञानप्लवेन एव वृजिनं सन्तरिष्यसि ॥ ३६ ॥
अन्वयः
अपि चेत् सर्वेभ्यः पापेभ्यः पापकृत्तमः असि (तदा) सर्वं वृजिनं ज्ञानप्लवेन एव सन्तरिष्यसि ।
अर्थः
भवान् सर्वेषां पापिनाम् अपेक्षया अधिकं पापं कृतवान् चेदपि ज्ञानरूपया नौकया निस्सन्देहं तं 	पापरूपं समुद्रं तरिष्यति ।
शाङ्करभाष्यम्
किं चैतस्य ज्ञानस्य माहात्म्यम्-अपीति। अपिचेदसि पापेभ्यः पापकृद्भ्यः सर्वेभ्योऽतिशयेन पापकृत्पारकृत्तमः सर्वं ज्ञानण्लवेनैव ज्ञानमेव प्लवं कृत्वा वृजिनंःवृजिनार्णवं पापं संतरिष्यसि, धर्मोऽपीह मुमुक्षोः पापमुच्यते ।।36।।
अधिकवाचनाय
वर्गः:ज्ञानकर्मसंन्यासयोगः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
अविभक्तं च भूतेषु...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः त्रयोदशोध्यायस्य क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोगस्य षोडशः(१६) श्लोकः ।
पदच्छेदः
अविभक्तं च भूतेषु विभक्तम् इव च स्थितम् भूतभर्तृ च तत् ज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च ॥ १६ ॥
अन्वयः
श्लोकसङ्ख्या १७ द्रष्टव्यः ।
शब्दार्थः
श्लोकसङ्ख्या १७ द्रष्टव्यः ।
अर्थः
श्लोकसङ्ख्या १७ द्रष्टव्यः ।
श्लोकविशेषः
ब्रह्मणः लक्षणम् श्लोकचतुष्टेन मिलित्वा उच्यते । परस्परश्लोकानाम् अन्वयः वर्तते ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
16 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
१३५३
१३५३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१३५३ १३५३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
३७१
३७१ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
कित्तूरु चेन्नम्म
चेन्नम्म (ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ, Kittur Rani Chennamma) दक्षिणभारतस्य कित्तूरु-नामकस्य प्राक्तनराज्यस्य राज्ञी आसीत् । तत् अधुना कर्णाटकराज्ये अन्तर्भवति । १९५७ तमस्य वर्षस्य प्रप्रथमे भारतस्वतन्त्रताविप्लवे राज्ञी चेन्नम्म स्वप्राणाहुतिम् अयच्छत् । १९५७ तमस्य वर्षस्य आङ्ग्लविरुद्धविप्लवेषु वहाबीविद्रोह-संन्यासिविद्रोह-सन्थालविद्रोह-चुआडविद्रोहाः मुख्याः । एतेषु विद्रोहेषु पुरुषैः सह महिलाः अपि मुख्यभूमिकाम् अवहन् । तासु महिलासु चेन्नम्म इत्यस्याः अपि मुख्यतया स्मरणं भवति । तया आङ्ग्लैः सह भीषणं युद्धं कृतम् । परन्तु देशद्रोहिणां विश्वासघातत्वात् तस्याः पराजयः अभवत् । विश्वासघातः यदि नाभविष्यत्, तर्हि आङ्ग्लाः निश्चयेन पराजिताः अभविष्यन् ।
तदानीन्तनस्य कित्तूरुराज्यस्य इतिहासः
कित्तूरुराज्यस्य निर्माणं मल्लप्प शेट्टि-नामकेन वीरपुरुषेण कारितम् आसीत् । कित्तूरुराज्यं लघु आसीत् । लघुराज्यं सदपि तत् शक्तिशालिराज्यत्वेन परिगण्यते स्म । दक्षिणभारतं जेतुम् एतत् राज्यम् आङ्ग्लजनेभ्यः अवरोधरूपम् आसीत् । "यदि वयम् अस्य राज्यस्योपरि स्वाधिपत्यं स्थापयितुं सफलाः भवेम, तर्हि दक्षिणभारतस्य बहूनि राज्यानि अस्माकं साम्राज्ये अन्तर्भविष्यन्ति" इति आङ्ग्लानां चिन्तनम् आसीत् । अतः ते पौनःपुन्येन कित्तूरुराज्यस्योपरि आक्रमणं कुर्वन्ति स्म ।
यदा आङ्ग्लाः कित्तूरुराज्यस्योपरि आक्रमणं कर्तुम् उद्यताः आसन्, तदा मल्लवंशीयः ‘मल्लसर्ज’-नामकः राजा कित्तूरुराज्ये शासनं कुर्वन् आसीत् । मल्लसर्ज इत्यस्य वयः अधिकम् अभवत् । अतः तस्य पत्नी चेन्नम्म राज्यस्य राजकार्यस्य भारं वहति स्म । मन्त्रिपरिषदि सिद्धप्प, मल्लप्प, वेङ्कट राव् इति मन्त्रित्रयं राज्ञ्या नियुक्तम् । तेषां मन्त्रिणां साहाय्येन चेन्नम्म सुचारुरीत्या राज्यस्य शासनं करोति स्म ।
जीवनम्
चेन्नम्म एकस्य राज्यस्य राज्ञी आसीत् परन्तु तस्याः जन्म इत्यादिविषये सूचना न प्राप्यते । कर्तव्यपरायणा सा नित्यं ब्राह्ममुहूर्ते जागर्ति स्म । आदिनं सा राज्यव्यवस्थायाः कार्ये रता भवति स्म । बहुवारं तु सा भोजनं कर्तुम् अपि विस्मरति स्म । सा दीर्घद्रष्ट्री आसीत् । अतः आङ्ग्लानां साम्राज्यवादिनीतेः, विस्तारवादिनीतेः च राज्यं रक्षितुं सा सर्वदा तत्परा आसीत् । तस्याः आदेशेन राज्ये सैनिकप्रशिक्षणम् अनिवार्यत्वेन भवति स्म । शस्त्रागारे अपि नव्यव्यवस्थानुसारं कार्यं भवति स्म ।
सैनिकेषु, राज्यजनेषु च देशभक्त्याः भावः उद्भावयितुं तया बहवः निर्णयाः स्वीकृताः । राजसभायाः अन्ते तया राष्ट्रप्रार्थनायाः प्रद्धतिः आरब्धा । सैनिकानां मनोबलं, तेषां मनसि देशभक्त्याः भावं च दृढयितुं तया सर्वेषु सैनिकशिबिरेषु राष्ट्रप्रार्थनायाः गानम् अनिवार्यं कृतम् । नागरिकाः अपि देशभक्त्याः रङ्गेन रङ्गिताः भवन्तु इत्यपि तस्याः आशयः आसीत् । नागरिकेषु देशसेवायाः भावं जनयितुं तया विद्यालयेषु, सामाजिकसभासु च राष्ट्रप्रार्थनायाः गानम् अनिवार्यं कृतम् । तया चिन्तितं राष्ट्रप्रार्थनायाः अन्ते सरलभाषायां यदि एका प्रतिज्ञा अपि भवेत्, तर्हि प्रार्थनायाः प्रभावः अधिकः भविष्यति इति । अतः तया प्रार्थनायाः समनन्तरं मातृभूमिप्रतिज्ञा अपि अनिवार्या कृता । तस्याः प्रतिज्ञायाः सर्वेऽपि शब्दाः नागरिकेषु देशं प्रति स्वस्य दायित्वस्य बोधम् उद्भावयन्ति स्म । सा प्रतिज्ञा एवम् आसीत्, “हे परमपावने जन्मभूमे ! वयं तव सन्तानाः तव सपथं कुर्मः यत्, केऽपि आक्रमकाः यदि तव सम्मानस्योपरि आक्रामणस्य दुःस्साहसं करिष्यन्ति, तर्हि वयं तेषाम् आक्रमकाणां सर्वान् सैनिकान् यावत् न नाशयिष्यामः, तावत् युद्धं करिष्यामः । अस्माकं पोषणं कृतवत्याः भवत्याः रक्षणं वयं प्राणाहुतिं दत्वाऽपि करिष्यामः” इति ।
समृद्धराज्यस्य समृद्धिः अनष्यत् । राज्यस्य आर्थिक-मानसिकस्थितिः अपि नष्टा अभवत् । तस्मिन् काले एव राज्यस्य राज्ञः ‘मल्लसर्ज’ इत्यस्य अवसानम् अभवत् । तस्य राज्ञः रुद्रसेन-नामकस्य पुत्रस्य राज्याभिषेकः अभवत् । तस्य आयुः अधिकः नासीत्, अतः मन्त्रिणः स्वच्छन्दतया कार्याणि कुर्वन्ति स्म । तस्मिन् एव काले मराठाजनानाम् आङ्ग्लैः सह भीषणं युद्धम् अभवत् । पेशवा इत्ययं मराठाशासकः कित्तूरु-राज्ञ्याः साहाय्यम् अपृच्छत् । चेन्नम्म झटिति मल्लप्प शेट्टि, वेङ्कट राव् इत्येतौ मन्त्रिणौ प्रैषयत् । परन्तु तौ देशद्रौहिणौ मन्त्रिणौ विकटसमये देशद्रोहम् अकुरुताम् । तेन मराठाजनाः पराजिताः । ततः आङ्ग्लानाम् आत्मविश्वासः अवर्धत । ते चेन्नम्म इत्यस्याः समीपं सन्धिप्रस्तावं प्रैषयन् । परिस्थितिं दृष्ट्वा चेन्नम्म सन्धिप्रस्तावं स्व्यकरोत् । ततः आङ्ग्लानां साहसम् अवर्धत । ते कित्तूरुराज्ये स्वप्रतिनिधेः नियुक्तेः आग्रहम् अकुर्वन् । चेन्नम्म क्रोधेन आङ्ग्लानां दुराग्रहस्य दमनम् अकरोत् । सा आङ्ग्लान् अवदत्, "मम राज्ये युष्माकं हस्तक्षेपः नावश्यकः" इति ।
आङ्ग्लैः सह युद्धं, मृत्युश्च
आङ्ग्लानां गृध्रदृष्टिः कित्तूरुराज्यस्योपरि एवासीत् । कित्तूरुराज्यस्य नवयुवा राजा रुद्रसेनः गभीररोगेन ग्रस्तः अभवत् । तस्य मृत्युः निश्चितः आसीत् । अतः चेन्नम्म एकं दत्तकपुत्रं स्व्यकरोत् । सा यस्मिन् दिने अपरं दत्तकपुत्रम् अङ्ग्यकरोत्, तस्य द्वितीये दिने एव रुद्रसेनस्य मृत्युः अभवत् । आङ्ग्लाः दत्तकपुत्रस्य राजत्वेन स्वीकारं नाकुर्वन् । ते स्वपोषिताय देशद्रोहिणे मन्त्रिणे मल्लप्प शट्टि इत्यस्मै राज्यव्यवस्थां दातुं चेन्नम्म इत्यस्यै आदेशम् अयचछन् । पुनः आङ्ग्लान् स्वस्थानं प्रदर्शयन्ती चेन्नम्म "मम राज्ये हस्तक्षेपः मास्तु" इति क्रोधेन अवदत् ।
दक्षिणभारते आङ्ग्लानां प्रतिनिधिः थैकरे आसीत् । सः येन केन प्रकारेण कित्तूरुराज्यस्योपरि आधिपत्यम् इच्छति स्म । कित्तूरुराज्यस्योपरि आक्रमणं कर्तुं तस्य पार्श्वे एषः सुवर्णावसरः आसीत् । अतः सः ब्लॅक्, सिबिल् इत्यादीनाम् आङ्ग्लाधिकारिणां नेतृत्वे एकां सेनां कित्तूरुराज्यस्योपरि आक्रमणार्थं प्रैषयत् । चेन्नम्म इत्यस्याः नेतृत्वे कित्तूरुराज्यस्य प्रजाः, सैनिकाः, अधिकारिणः युद्धम् अकुर्वन् । आङ्ग्लैः सह तद्युद्धे कित्तूरुराज्यस्य यदा विजयः निश्चितः आसीत्, तदा मल्लप्प शेट्टि, वेङ्कट राव् इत्येतौ मन्त्रिणौ देशद्रोहम् अकुरुताम् । राज्ञ्याः विश्वासुसैनिकः रामाण्ण इत्ययं आङ्ग्लसेनापतिना छलेन हतः । ततः अन्यदेशद्रोहिणः गुप्ततया आङ्ग्लसैन्ये अन्तरभवन् । तेषु सबर मण्डारी, शिवप्प च मुख्यौ आस्ताम् । तौ युद्धसामग्रिषु गोमलस्य मिश्रणम् अकुरुताम् । तेन सर्वाः युद्धसामग्र्यः नष्टाः अभवन् । शिवप्प कित्तूरुराज्यस्य मुख्यदुर्गस्य सिंहद्वारम् उद्घाटितवान्, येन आङ्ग्लाः दुर्गस्योपरि स्वाधिपत्यं प्राप्तवन्तः ।
तस्मिन् युद्धे सर्वैः निष्ठया युद्धं कृतं, परन्तु देशद्रोहिणां विषये केषामपि मनसि विचारः नासीत् । अतः कित्तूरुराज्यस्य पराजयः अभवत् । ( लोहपुरुषस्य पिता झवेरभाई बाल्यकालात् बालवल्लभं कथयति स्म यत्, “१८५७ तमस्य वर्षस्य स्वातन्त्र्यविप्लवस्य असफलतायाः कारणं देशद्रोहः, देशजनेषु एकतायाः अभावश्च आसीत्” । अतः बाल्यकालात् लोहपुरुषः अखण्डभारतस्य कल्पानां कुर्वन् देशसेवाम् अकरोत् । तस्य सम्मुखम् एतादृशानि बहूनि उदाहरणानि स्युः । )
देशद्रोहिणां विश्वासघातेन कित्तूरुराज्यस्य करुणपराजयः अभवत् । चेन्नम्म इत्यस्याः अनेेकेभ्यः विश्वसिकेभ्यः आङ्ग्लाः मृत्युदण्डम् अयच्छन् । चेन्नम्म इत्येनाम् अपि ते कारागारं प्रैषयन् । १९२८ तमे वर्षे कारागारे एव चेन्नम्म देहत्यागम् अकरोत् ।
सम्बद्धाः लेखाः
वहाबीविद्रोह
संन्यासिविद्रोह
सन्थालविद्रोह
चुआडविद्रोहः
दक्षिणभारत
बाह्यानुबन्धाः
http://books.google.co.in/books?id=i81mLhBEBgQC&pg=PA103&dq=Kittur+Rani+Chennamma&hl=en&sa=X&ei=71GaUP3ANcrLrQeA24DQBg&ved=0CC8Q6AEwATgK#v=onepage&q&f=false
http://books.google.co.in/books?id=6CYYAAAAYAAJ&pg=PA474&dq=St+John+Thackeray+collector&hl=en&sa=X&ei=lta1UI_mBJG3rAersoHQAg&ved=0CEkQ6AEwCA#v=onepage&q=St%20John%20Thackeray%20collector&f=false
http://www.hindu.com/2007/09/12/stories/2007091258190400.htm
http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2502260.ece?textsize=small&test=2
http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/kambar-calls-for-research-on-chennamma/article4029534.ece
http://news.oneindia.in/2007/09/11/pratibha-unveils-kittur-rani-chennamma-statue.html
कूचिपुडी
प्रवेशः
अयं भारतस्य शास्त्रीयनृत्यभेदेषु अन्यतमः। कूचिपुडी पदम् आङ्ग्लम् - Kuchipudi, తెలుగు : కూచిపూడి अस्य मूलं तु भारतदेशस्य आन्ध्रप्रदेशः। दक्षिणभारतस्य अन्यराज्येषु अपि अयं नृत्यप्रकारः प्रसिद्धः अस्ति । कूचिपुडी इति आन्ध्रप्रदेशस्य कृष्णाणमण्डले गङ्गासागरस्य (बङ्गालकोल्लि) तटप्रदेशे विद्यमानः कश्चन ग्रामः । तत्र वसन्तः विप्रजनाः एतत् नृत्यम् अभ्यस्यन्ति स्म । अतः अस्य नृत्यस्य कूचिपुडी इति नाम रूढिगतम् ।
प्रदर्शनम्
कूचिपुडीनृत्यप्रदर्शनं रङ्गमञ्चे कैश्चन कलापैः सह आरभ्यते । प्रत्येकं नृत्यपटुः अपि वेदिकामागत्य गीतनृत्यादिभिः एव स्वपरिचयं श्रावयति । अनेन नृत्यनाटिकायाः कलाकारस्य तस्य पात्रस्य च सन्निवेशानां परिचयः सहृदयाणां भवति । नृत्यार्थं गीतगानेन सह कर्णाटकशास्त्रीयसङ्गीतस्य शैल्या वाद्योपकरणानि नादयन्ति । मृदङ्गम्।मृदङ्गं, बाहुलीना (वयोलिन्), वेणुः, तम्बूरः मन्द्रतन्त्री इत्यादीनां वाद्यानां सहयोगः अपि भवति । कलाविदः बुरुगु  इति काष्टनिर्मिताभरणानि धरन्ति ।
शैली
कूचिपुडीनृत्यस्य चलनं वेगगतौ भवति । पृष्टभूमौ कर्णटकसङ्गीतस्य वाद्यानां सहयोगः भवति एव । अस्मिन् नृत्ये भारतस्नाट्यस्य केचन अंशाः सम्मिलिताः । अस्य प्रदर्शनस्य कूचिपुडीगानेषु जतिस्वरः तिल्लानः च भवतः । नृत्यस्य गीतेषु कश्चित् भक्तः भगवति लीनः भवितुम् इच्छति इति भागः भवति । कूचिपुडीभरतनाट्ययोः पादन्यासेषु शैली भिन्ना भवति । कूचिपुडीनृत्यकलायाम् अपूर्वाणि विशिष्टानि नृत्यरूपाणि सन्ति । अत्र विशेषेण ’तरङ्गम्’ इति प्रकारः अस्ति । अत्र नर्तकः/नर्तिका पित्तलस्य स्थालिकायाः धारायां स्थित्वा स्थालिकां भ्रामयन् नृत्यं करोति । एतादृशनृत्यावसरे हस्तयोः तैलदीपौ शिरसि जलकलशः च भवन्ति । उभयरूपस्य नृत्ययोः वस्त्रविन्यासे सूक्ष्मः भेदः अस्ति । सामान्यतः भरतनृत्यस्य वेशभूषायां दीर्घाणि त्रिपुटानि भवन्ति । शाटिकायाः पुटानि वितृतानि इव दृश्यन्ते । किन्तु कूचिपुडीनृत्यप्रकारस्य वेशभूषायां केवलम् एकमेवपुटं दीर्घं च भवति । पौनपौन्येन कूचिपुडीनृत्यप्रकारे विंशतितमं करणम् उपयोजयन्ति । अत्र षट् प्रभेदाः भवन्ति । कूचिपुडी कलाविदः 'चौक' 'कट्टरनडु' 'कुप्पि अडगु' 'ओण्टडवु' 'जरडुवु' 'पक्कनाटु' इत्यादीनाम् उपयोगं कुर्वन्ति ।
चलनं सङ्गीतं च
कूचिपुडीकलाविदः गीतानाम् अनुगुणम् चित्ताकर्षकेण भावाभिनयेन त्वरितकटाक्षेण मुखविन्यासेन च रसभावान् निरूपयन्ति । तरङ्गे नृत्यकारः जलकलशं शिरसि संस्थाप्य पित्तलस्थालिकायाः धारायां स्थित्वा नृत्यति । पृष्ठभूमेः गानं सर्वजनपरिचितस्य कृष्णलीलातरङ्गिणीग्रन्थतः उद्धृतं भवति । इयं सन्निवेशः श्रीकृष्णस्य जीवनम् अवतारान् च निरूपयति । सगाननृत्येषु कलाकारः भामाकलापम् इति नृत्यनाटिकायां श्रीकृष्णस्य राज्ञ्याः सत्यभामायाः पात्रं निरूपयति । सत्यभामा प्रेमालापस्य विविधश्रेणिषु सञ्चलति । कूचिपुडीनृत्यप्रकारे कृष्णशब्दम् इति किञ्चित् गीतम् उल्लेखनीयम् अस्ति यत्र क्षिरविक्रेत्री गोपिका विविधरीत्या कृष्णम् आह्वयति । अत्र नृत्याङ्गनाः अत्याकर्षकं नृत्यं निरूपयन्ति ।
व्याप्तिः
कूचिपुडीनृत्यं न केवलं भारते देशे प्रसृतम् अस्ति किन्तु उत्तर-अमेरिका, युनैटेड् किङ्ग्डम्, आस्ट्रेलिया इत्यादिषु अन्यदेशेषु अपि व्याप्तम् अस्ति । तत्रापि कृतपरिश्रमाः कूचिपुडीनृत्यकलाविदः प्रशिक्षकाः निदेशकाः च सन्ति ।
गिन्निस् विश्वाभिलेखं निर्मातारः कलाविदः
द्विशताधिकाः नृत्यगुरवः २८००सङ्ख्याकाः कूचिपुडीकलाविदः क्रि.श.२०१०तमे वर्षे डिसेम्बरमासस्य २६दिनाङ्के हैदराबाद् (भाग्यनगरे) जि.एम्.सि.बालयोगी क्रीडाङ्गणे हिन्दोलस्य तथा तिल्लानानामिकायाः नृत्यगतेः प्रदर्शनं कृत्वा विश्वस्तरीयं गिन्निस् अभिलेखं निर्मितवन्तः । कूचिपुडीनृत्यनिदेशकस्य कार्याणि प्रशंसितुम् समग्रभारतस्य सर्वराज्येभ्यः १५देशेभ्यः च आगताः नृत्यकलाविदः उपस्थिताः आसन् । अन्ताराष्ट्रियकूचिपुडीमहासम्मेलनस्य अङ्गतया ११निमेषाणां नृत्यकार्यक्रमः सञ्चालितः । कुचिपुडीनृत्यपरिणताः वेम्पटि चिन्नसत्यम्, यामिनी कृष्णमूर्तिः राजा रेड्डिः राधा रेड्डिः शोभा नायिडु च राष्ट्रपतिपुरस्कारं प्राप्तवन्तः ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:नृत्यप्रकाराः
श्रीमद्भागवतमहापुराणम्
thumb|250px| १५०० ईशवीयाब्दे लिखिते भागवतपुराणे कृष्णं स्नापयन्ती यशोदा