cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
सावित्री (अभिनेत्री) ९.
नाटकेषु नेत्रव्यञ्जनात् तस्याः नामकरणं कृतम् । सा अनेकेषु नाटकेषु भागं गृहीतवती, एकस्मिन् यत्र प्रसिद्धेन अभिनेता पृथ्वीराजकपूरेन सा माल्या पुरस्कृता । सा मातुलेन सह सावित्रीं चलच्चित्रे पात्ररूपेण नामाङ्कयितुं चेन्नैनगरस्य विजयवौहिनी-स्टूडियों गता, यद्यपि ते तत् कर्तुं न अस्वीकृतवन्तः । न त्यक्त्वा ते पुनः प्रयासं कृतवन्तः, अन्यस्मिन् चलच्चित्रे, यत्र सा भूमिकां प्राप्तुं समर्था अभवत्, परन्तु सा संवादपाठे संकोचम् अकरोत् यतः सा नायकेन सह वार्तालापं कुर्वन्ती विस्मयम् अनुभवति स्म
द्वैतदर्शनम्
प्रमाणम्
अस्मिन् दर्शने द्वे प्रमाणे वर्तेते। प्रथमं केवलप्रमाणम्, अपरं अनुप्रमाणम् इति। मध्वदर्शनानुसारं यथार्थमेव प्रमाणं भवति। यथार्थो नाम तद्वति तत्प्रकारकोऽनुभवः यथार्थः। रजते इदं रजतम् इति ज्ञानम्।
सावित्री (अभिनेत्री) ९.
तदा एव सा रामस्वामी गणेसनं मिलितवती, यः मिथुनगणेशः इति अपि प्रसिद्धः आसीत्, यः सावित्रीयाः चित्राणि गृहीत्वा द्वयोः मासयोः अनन्तरं आगच्छन्ति इति निर्देशं दत्तवान् । पराजिता सावित्री स्वग्रामं गत्वा नाटकानि अकुर्वत् । एकस्मिन् विशिष्टे दिने एकः पुरुषः तेषां गृहम् आगत्य सावित्रीं स्वस्य चलच्चित्रस्य कृते भूमिकां कर्तुं पृष्टवान् । एवं सावित्रीयाः कार्यक्षेत्रस्य आरम्भः अभवत् । सावित्री १९५२ तमे वर्षे तमिल-नटेन मिथुनगणेनेन सह विवाहं कृतवती, प्रथमवारं १९४८ तमे वर्षे मिलितवती ।विवाहेन तस्याः मातुलेन सह स्थायि-विच्छेदः जातः यतः गणेसनः पूर्वमेव विवाहितः आसीत्, चत्वारि कन्याः आसन्, पुष्पवल्ली-सहितं च सम्बन्धे सम्बद्धः आसीत् तस्याः विवाहः तदा सार्वजनिकः अभवत् यदा सा सावित्री गणेशः इति नाम्ना छायाचित्रे हस्ताक्षरं कृतवती ।पश्चात् गणेसनः स्वीकृतवान् यत् सावित्री इत्यनेन सह विवाहे सति पुष्पवल्ली इत्यनेन सह द्वौ पुत्रौ आस्ताम्, यया सह तस्य पुत्री पुत्रः च अभवत्।
द्वैतदर्शनम्
केवलप्रमाणम्
यथार्थानुभवः एव केवलप्रमाणं भवति । केवलप्रमाणम् "ईश्वरज्ञानम्", "लक्ष्मीज्ञानम्", "योगिज्ञानम्", "अयोगिज्ञानम्" इति केवलप्रमाणं चतुर्विधम् । सर्वविषयक ईश्वरस्वरूपमेव ईश्वरज्ञानमिति व्यवहारः। ईश्वरोनाम लक्ष्मीपतिः श्रीमन्नारायणः। ईश्वरस्य क्रियागुणौ पूर्णतया नभवतः चेदपि तयोः विद्यमानयोः विशेषांशैः मिलितः चित् प्रकृतेः ज्ञानमेव लक्ष्मीज्ञानमिति । ब्रह्मदेवस्य, ब्रह्मपदव्याय समर्थः यः(ऋजुयोगिः) योगिः तस्य, तत्विकातात्विक योगीणाञ्च ज्ञानम् एव यिगिज्ञानं भवति । मुक्तियोग्यानाम्, नित्यसांसारिकाणाम्, तमोयोग्यानाञ्च जीविनां ज्ञानमेव अयोगिज्ञानं भवति ।
सावित्री (अभिनेत्री) ९.
सावित्री बाल्ये नृत्यनाटकेषु अभिनयं कृतवती, यत्र जग्गय्येन चालितेन नाट्यसङ्घस्य सह किञ्चित् कार्यं कृतम् । सा १४ वर्षे मद्रासनगरे चलच्चित्रकार्यं अन्वेष्टुं असफलं अनुमानयात्राम् अकरोत् यदा सा नायिकाभूमिकां कर्तुं अतितरुणी इति गण्यते स्म, परन्तु १९५१ तमे वर्षे सम्साराम-चलच्चित्रे महिलानायिकारूपेण नियुक्ता सा भूमिका वास्तविकता न अभवत् यतः सा अति उत्साहितः अभवत्, अतः अनेकानि पुनः ग्रहणानि, अन्ते च भागे तस्याः प्रतिस्थापनस्य आवश्यकता अभवत् । तस्याः चलच्चित्रे लघुभाषणभूमिका दत्ता, ततः परं वर्षे रूपवतीयां पाटलाभैरवियोः च लघुभूमिकाद्वयं अपि आसीत्, ततः पूर्वं पेल्ली चेसीचूडु इत्यस्मिन् द्वितीयनायिकारूपेण महती विरामः प्राप्ता सा, पश्चात्, देवदसु, मिस्म्म्मा इत्यादिषु ब्लॉकबस्टर-चलच्चित्रेषु समीक्षकैः प्रशंसित-भूमिकाभिः सह तारकत्वं प्राप्तुं प्रेरिता ।
द्वैतदर्शनम्
अनुप्रमाणम्
अनुप्रमाणानि प्रत्यक्षम्, अनुमानम्, आगमादीनि भवन्ति।
सावित्री (अभिनेत्री) ९.
सावित्री अपि स्वयुगस्य शीर्षस्थतमिल-अभिनेत्रीषु अन्यतमा आसीत् । सा प्रमुखैः दिग्गजैः सह अभिनयम् अकरोत्, यथा एम.जी.आर, शिवाजी गणेसनः, तस्याः पतिः मिथुनगणेशनः च, अधिकतया उत्तरैः सह । कालाथुर कन्नम्मा (१९५९), पसामालर (१९६१), पवा मन्निप्पू (१९६१), पार्थल पासी थीरुम (१९६२), कर्पागम (१९६३), कर्णन (१९६३), कै कोडुत्थ धेयवम्, नवरात्रि (१९६४), तिरुविलैयादल इत्यादीनि अस्याः उल्लेखनीयाः तमिलकृतयः सन्ति (१९६५) इति ।
द्वैतदर्शनम्
पदार्थः
अस्मिन् दर्शने दशपदार्थाः सन्ति।
सावित्री (अभिनेत्री) ९.
सावित्री १९ मासान् यावत् कोमायां स्थित्वा १९८१ तमस्य वर्षस्य डिसेम्बर्-मासस्य २६ दिनाङ्के ४४ वर्षीयायाः मृत्यवे अभवत् । तस्याः मधुमेहः, उच्चरक्तचापः च जातः आसीत् ।
द्वैतदर्शनम्
द्रव्यम्
अस्मिन् दर्शने २० द्रव्याणि सन्ति।
गुणः
अस्मिन् दर्शने ४० गुणाः सन्ति।
कर्म
अस्मिन् दर्शने त्रीणि कर्माणि भवन्ति। विहित, निषिद्ध, उदासीनेति त्रीणि कर्माणि। विहितकर्म पुनः द्विविधम्, काम्यं तथा अकाम्यमिति। फलापेक्षेण कर्म क्रियते तत् काम्यकर्म इति । देवम् उद्दिष्य कर्म क्रियते तत् अकाम्यकर्म भवति । ब्रह्मादि देवानां सर्वेषां काम्याकाम्यकर्मणि भवतः। जीवेषु निषिद्धकर्म अधिकतया भवति । चलनादीनि उदासीनकर्म इति व्यवहारः।
सावित्री (अभिनेत्री) ९.
सावित्रीविषये "महानती" इति जीवनीपूर्णं चलच्चित्रं २०१८ तमे वर्षे प्रकाशितम् ।तस्मिन् सावित्रीरूपेण कीर्ती सुरेशः, मिथुनगणेशनस्य रूपेण दुल्केर् सलमानः च दृश्यन्ते स्म ।
द्वैतदर्शनम्
विशेषः
वास्तविकतया भेदः न भवति चेदपि कश्चन पदार्थः भेदं जनयति सैव विशेषः भवति। सकलवस्तुषु व्यापृतं भवति। अतः विशेषाः अनन्ताः भवन्ति। देवः केवलं विज्ञानानन्दमयः भवति। अयं विशेषः नान्यत्र भवितुम् अर्हति। अनेनैव जीवेश्वरयोः भेदः स्पष्टं भवति।
विशिष्टः
विशेष्ये वेशेषणस्य सम्भन्धात् यः आकारः उत्पद्यते सैव विशिष्टपदार्थः भवति। विशेष्टः नित्यानित्यभेदेन द्विविधः भवति। सर्वज्ञादिविशिष्टाः ब्रह्मादयः नित्याः भवन्ति। दण्डिमानादयः अनित्याः भवन्ति।
अंशि
हस्तपादादिभिः विभक्तेषु समग्रावयवेषु व्याप्तम् विशिष्टपदार्थम् अंशिपदार्थः इति व्यवहारः।
सावित्री (अभिनेत्री) ९.
वर्गः:तेलुगुचलच्चित्राभिनेत्र्यः वर्गः:कन्नडचलच्चित्राभिनेत्र्यः वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्र्यः वर्गः:१९८१ मरणम् वर्गः:१९३६ जननम्
द्वैतदर्शनम्
शक्तिः
सहजशक्तिः, पदशक्तिः, आधेयशक्तिः, अचिन्त्यशक्तिः इति चतुर्धा विभक्ता अस्ति।
सादृश्यम्
साम्यता यत्र भवति तत्र सादृश्यम् भवति इति व्यवहारः। अयं घटः इति ज्ञानं भवति, कालान्तरे घटान्तरं दृष्ट्वा सादृश्यात् अयं घटः इति ज्ञानमायाति।
अभावः
अभावः चतुर्धा विभक्तः अस्ति। प्रागभावः, प्रध्वंसाभावः, अन्योन्याभावः, अत्यन्ताभावश्चेति। "प्रागभावोनाम" घटोत्पत्तेः पूर्वस्थितिः(घटप्रागभावः)। घटस्य नाशानन्तरस्थितिः "प्रध्वंसाभावः"। घटः पटो न इति तु "अन्योन्याभावः" भवति। शशविषाणः "अत्यन्ताभावः" भवति।
आधाराः
वर्गः:द्वैतदर्शनम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
७ मई
७ मई-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकसप्तविंशतितमं (१२७) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकाष्टाविंशतितमं (१२८) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २३८ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:मई वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
केल्विन् विलियं थाम्सन् लार्ड्
(कालः - १८२४ तः १९०७)
External links
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
८ मई
८ मई-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकाष्टाविंशतितमं (१२८) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकनवविंशतितमं (१२९) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २३७ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:मई वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
केरो हेन्रिज्
(कालः - १८३४ तः १९१०)
अयं केरो हेन्रिज् (Caro Heinrich) प्रख्यातः रसायनविज्ञानी ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पौडी
उत्तराखण्डराज्ये किञ्चन मण्डलम् अस्ति पौरीगढवालमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति पौरीनगरम् ।
वर्गः:उत्तराखण्डस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:उत्तराखण्डसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पिथौरागढ
उत्तराखण्डराज्ये किञ्चन मण्डलम् अस्ति पिथौरागढमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति पिथौरागढनगरम् ।
मुसोलिनी
मुसोलिनी विदेश नीति
मुसोलिनी-खननस्य आरम्भिकेषु दिनेषु सः १९२२ तमे वर्षे सत्तां प्राप्तवान् इटालियन विदेशनीतिः समानः अपि तु भ्रमितः मुसोलिनी जानाति स्म यत् सः किं इच्छति यत् इडली महान् सम्मानितः भयभीतः च कर्तुं आसीत् किन्तु सः निश्चितः नासीत् यत् एतत् कथं प्राप्तुं शक्यते इटलीदेशे १९१९ तमे वर्षे शान्तिनिपटनस्य पुनरीक्षणार्थं शिक्षितुं अतिरिक्तं प्रथमं सः चिन्तयति इव दृश्यते तथा च साहसिकं विदेशनीतिः तस्य सर्वोत्तमा कार्यपङ्क्तिः आसीत् अतः १९२३ तमे वर्षे घटना तथा धूमस्य कब्जा अपोलो इत्यत्र हस्ताक्षरितं सम्झौतां क्रीणीत तथा च १९२० वादने इटली-युगोस्लाविया-देशयोः संयुक्तरूपेण उपयुज्यमानं स्वतन्त्रं नगरं भवितुम् आसीत् ततः परं इटली-देशेन युगोस्लाविया-देशे फलानि स्थानान्तरितानि च एतासां प्रारम्भिकसफलतानां अनन्तरं इटलीदेशस्य भवितुम् अर्हति इति सहमतिः अभवत् मुसोलिनी मुसोलिनी अधिकं सावधानः अभवत् सम्भवतः इटलीदेशस्य एकान्तवासस्य समये अवश्यमेव १९२३ तमे वर्षे अनन्तरं तस्य नीतिः मोटेन द्वयोः चरणयोः मिथ्या अभवत् यदा १९३४ तमे वर्षे विरामः अभवत् यदा सः नाजीजर्मनीदेशस्य समीपं गन्तुं आरब्धवान्
१९२०- २४
अस्मिन् स्तरे भूमध्यसागरे बाल्कनदेशे च फ्रांसीसीभिः सह प्रतिद्वन्द्वेन मुसोलिनी इत्यस्य नीतिः निर्धारिता आसीत् यत्र युगोस्लाविया-सङ्गठनेन सह इटालियन-सम्बन्धाः फ्रांसिस्-अली-इत्यनेन सह प्रायः बलं भवति स्म अन्यत् च विचारः इटालियन-भयम् आसीत् यत् पूर्वोत्तर-सीमायाः समीपे आस्ट्रिया-देशस्य सप्ताहस्य राज्यं जर्मन-मसोलिनी-प्रभावे अत्यधिकं पतति इति, सः ब्रेन्नर्-पास्-माध्यमेन सम्भाव्य-जर्मन-धमकीविषये चिन्तितः आसीत् मुख्यतया कूटनीतिकसाधनेन समस्यानां निवारणं कर्तुं
सः १९२५ तमे वर्षे सम्मेलने भागं गृहीतवान् परन्तु यदा हस्ताक्षरिते सम्झौते आस्ट्रियादेशेन सह इटालियनसीमायाः गारण्टी न दत्ता तदा सः निराशः अभवत्
सः ग्रीस-हङ्गरी-देशेन सह विशेषतः अल्बेनिया-देशेन सह दक्षिण-परिजनेन सह युगोस्लाविया-देशस्य आगमनेन च मैत्रीपूर्णः आसीत् आर्थिक-रक्षा-सम्झौताः हस्ताक्षरिताः यस्य परिणामेण अल्बानिया-देशः इटली-देशेन वस्तुतः नियन्त्रितः आसीत् यस्य अधुना एड्रियाटिक-समुद्रस्य परितः सुदृढं स्थानं आसीत्
सः ब्रिटेनेन सह सुसम्बन्धं संवर्धितवान् सः तस्याः आग्रहस्य समर्थनं कृतवान् यत् तुर्कीदेशः मोसुल्-प्रान्तं इराक्-देशाय समर्पयतु तथा च लिखितरूपेण आङ्ग्लाः इटली-देशाय सोमालिया-भूमिस्य अल्पभागं ददतु इति
१९३३ तमे वर्षे सितम्बरमासे इटली-सोवियतसङ्घयोः मध्ये अ-आक्रामकता-सम्झौतेः हस्ताक्षरं कृत्वा ब्रिटेन-देशः अमेरिका-देशं स्वीकृतवान् इति प्रथमं राज्यं इटली-देशः अभवत्
सः चान्सलर डॉल्फिनस्य तथा च समयस्य नाजीसर्वकारस्य समर्थनं कृत्वा आस्ट्रिया-हङ्गरी-देशयोः सह व्यापारसम्झौतानां हस्ताक्षरं कृत्वा नाजीजर्मनीतः खतरे विरुद्धं आस्ट्रिया-देशस्य तारं कर्तुं प्रयतितवान् यदा डॉल्फिनः आस्ट्रिया-नाजीज-मुसोलिनी-शताब्द्याः इटालियन-विभागैः सीमां प्रति हता अभवत् तदा जर्मन-जनाः आस्ट्रिया-देशे आक्रमणं कृतवन्तः तदा नाजी-इत्यनेन तत्क्षणमेव आस्ट्रिया-देशे सत्तां ग्रहीतुं तेषां प्रयासः निरस्तः अभवत् एतत् निर्णायकं च जर्मन-देशस्य बन्धनं च इटली-फ्रांस्-योः मध्ये सम्बन्धं सुधारयति तथापि सः अधुना आसीत् विदेशे अत्यन्तं सम्मानितः मुसोलिनी अधीरः भवति स्म तस्य सफलता पर्याप्तं दृश्यमानं नासीत्
१९३४ तमे वर्षे अनन्तरं
मुसोलिनी क्रमेण आस्ट्रियादेशस्य विषये हिटलरस्य परिकल्पनानां अत्यन्तं शङ्कायाः ​​कारणात् हिटलरस्य उपलब्धीनां अनिच्छया प्रशंसायाः, तस्य अनुकरणस्य इच्छायाः च कृते प्रवृत्तः तेषां प्रथमसमागमानन्तरं मुसोलिनी हिटलरस्य अवमाननापूर्वकं सः उन्मत्तः लघुविदूषकः इति वर्णितवान् किन्तु पश्चात् सः विश्वासं कृतवान् यत् ब्रिटेन-फ्रांस्-देशयोः अपेक्षया जर्मनी-देशेन सह मैत्रीतः अधिकं लाभः भवति यथा यथा सः हिटलर-प्रभावे पतितः तावत् अधिकं आक्रामकः अभवत्
तस्य परिवर्तनशीलं मनोवृत्तिः घटनाभिः दृष्टान्तरूपेण दृश्यते
यदा हिटलरः सैन्यसेवायाः पुनः प्रवर्तनस्य घोषणां करोति तदा मार्च १९३५ मुसोलिनी जर्मन-कार्याणां निन्दां कर्तुं ब्रिटिश-फ्रेञ्च-योः सह सम्मिलितः भवति तथा च ३ आस्ट्रिया-सङ्घस्य तनावग्रस्तस्य मोर्चायाः गारण्टीं ददाति एप्रिल १९३५ ब्रिटिश-फ्रेञ्च-उभौ सावधानीपूर्वकं अबिसिनिया-संकटस्य उल्लेखं परिहरितवन्तौ यत् पूर्वमेव भ्राता मुसोलिनी एतस्य अर्थं गृहीतवान् यत् ते एबिसिनिया-देशे इटालियन-आक्रमणं प्रति नेत्रं अन्धं करिष्यन्ति इति किञ्चित् पुरातन-फैशन-औपनिवेशिक-विस्तारं इति मन्यन्ते
१९३५ तमे वर्षे अक्टोबर्-मासे अबिसिनिया-देशस्य इटालियन-आक्रमणं मुसोलिनी-देशस्य भयङ्करतमः इटालियन-संलग्नता आफ्रिका-देशे अवशिष्टः एकमात्रः स्वतन्त्रः राज्यः १८९६ तमे वर्षे पुनः गतः यदा इटालियन-देशस्य तस्य उपनिवेशीकरणस्य प्रयासः एड्-ओवर-नगरे लज्जाजनकपराजये समाप्तः आसीत्
९ मई
९ मई-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकनवविंशतितमं (१२९) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकत्रिंशत्तमं (१३०) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २३६ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:मई वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
कन्नप्पा
कन्नप्पः शिवभक्तः आसीत्, श्रीकालहस्तीश्वरमन्दिरेण सह निकटतया सम्बद्धः अस्ति । सः लुब्धकः आसीत्, श्रीकालहस्तीमन्दिरस्य अध्यक्षदेवतां श्रीकालहस्तीश्वरलिंगं अर्पयितुं नेत्राणि उद्धृतवान् इति विश्वासः अस्ति । सः ६३ नयनारेषु अथवा पवित्रेषु शैवसन्तेषु शिवभक्तेषु कट्टरपंथीषु अन्यतमः इति अपि मन्यते ।
भगवतः शिवस्य महान् भक्तानां मध्ये यः बहुभारतीयानां हृदये गभीरं निहितः अस्ति सः कन्नप्पस्य कथा अस्ति। कथा एकः आख्यायिका अस्ति या प्रायः कर्णाटक, आन्ध्रप्रदेश, तमिलनाडु राज्येषु शयनावसरे कथारूपेण पितामहपितामहीभ्यः श्रूयते। एतादृशी कथा अस्ति यत् एतत् कन्नड-चलच्चित्रं बेदरा कन्नप्पा इति निर्मितम्, यत् शतदिनाधिकं यावत् सिनेमागृहेषु प्रचलितेषु प्रारम्भिकेषु चलच्चित्रेषु अन्यतमम् आसीत् कथायाः या प्रेरणा प्राप्यते सा प्रचण्डा भवति । न केवलं शिवरात्रिकाले अपितु वर्षस्य कस्मिन् अपि काले पुनः जीवितुं योग्यम् अस्ति ।
कन्नप्पा नयनरः तमिलशैवः साधुः अस्ति । सः एकस्मिन् लुब्धककुटुम्बे, श्रीकलाहस्ती-समीपस्थे उडुप्पुरे, वर्तमानकाले राजम्पेत-आन्ध्र-प्रदेशस्य उतुक्कुरु-नगरे राजानागव्याधस्य तस्य पत्न्याः च पुत्रः अभवत् । तस्य पिता तेषां मृगयासमुदायस्य उल्लेखनीयः जेरेण्ट् आसीत्, श्री कार्तिकेयस्य महान् शैवभक्तः च आसीत् । तस्य भार्यायाः नाम नीला आसीत् । इतिहास
इतिहास
यदा अर्जुनः पशुपतस्त्राय शिवस्य ध्यानं कुर्वन् आसीत्, तस्य परीक्षणार्थं शिवः तस्मिन् वने पशुलुब्धकत्वेन प्रविश्य शिवस्य अर्जुनस्य च मूकनामस्य राक्षसस्य वधस्य द्वयोः बाणयोः कारणात् शिवस्य अर्जुनस्य च युद्धं प्रारब्धम्, तदन्तरे युद्धं जातम् उभयम् अपि च अन्ततः अर्जुनस्य प्रयत्नेन प्रभावितः शिवः तस्मै पशुपातस्त्रं दत्तवान् । एकस्य लोककथानुसारं भगवान् शिवः अपि तस्य अग्रिमे जन्मनि स्वस्य महान् भक्तः इति जन्मनः आशीर्वादं दत्तवान् । अतः, सः कलियुगे कन्नप्पनयनाररूपेण भक्तरूपेण पुनः जन्म प्राप्य अन्ततः मुक्तिं प्राप्तवान्।
कन्नपः थिन्नान् इति नाम्ना जन्म प्राप्य श्रीकालहस्तीेश्वरमन्दिरस्य वायुलिंगस्य कट्टरभक्तः आसीत् यत् सः मृगयायां वने प्राप्नोत् । लुब्धकत्वेन सः शिवस्य सम्यक् पूजां न जानाति स्म । समीपस्थात् स्वर्णमुखी नदीतः आनयन्तं शिवलिंगं मुखात् जलं पातितवान् इति कथ्यते। शिवाय शूकरमांससहितं यत्किमपि मृगयाम् अर्पयति स्म । परन्तु शिवः तस्य नैवेद्यं स्वीकृतवान् यतः थिन्ननः शुद्धहृदयः आसीत्, तस्य भक्तिः च सत्या आसीत्। एकदा शिवः थिन्ननस्य अचञ्चलभक्तिं परीक्षितवान् । दिव्यशक्त्या सः कम्पं सृजति स्म, मन्दिरस्य छत-शिखराणि च पतितुं आरब्धानि । थिन्नान् विहाय सर्वे पुरोहिताः दृश्यात् पलायितवन्तः यः लिङ्गं किमपि क्षतिं न भवेत् इति स्वशरीरेण आच्छादितवान् । अतः ततः परं थीरन इति नामकरणं जातम् ।
पौडीगढवालमण्डलम्
पौडीगढवालमण्डलम् (पौडीगढवाल जिला, Pauri Gadwal District) उत्तराखण्डराज्यस्य गढवालविभागे स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति पौरी इति नगरम् । पौडीगढवालमण्डलं जलपात-नदी-उपत्यकादिप्राकृतिकसौन्दर्येभ्यः प्रख्यातमस्ति ।
कन्नप्पा
थिन्ननः अवलोकितवान् यत् शिवलिंगस्य एकं नेत्रं रक्ताश्रुपातं स्रवति स्म । शिवस्य नेत्रस्य क्षतिं ज्ञात्वा थिन्ना तस्य एकेन नेत्रेण एकेन बाणेन बहिः उद्धृत्य शिवलिंगस्य रक्तस्रावयुक्तस्य नेत्रस्य स्थाने स्थापितवान् अनेन तस्मिन् लिङ्गनेत्रे रक्तस्रावः निवारितः । परन्तु विषयान् अधिकं जटिलं कर्तुं सः अवलोकितवान् यत् लिङ्गस्य अन्यस्य नेत्रस्य अपि रक्तस्रावः आरब्धः अस्ति । अतः थिन्ना चिन्तितवती यत् यदि सः स्वस्य अन्यं नेत्रम् अपि उद्धृत्य गच्छति तर्हि सः अन्धः भविष्यति यत् सः तत् स्थानं सम्यक् ज्ञातुं शक्नोति यत्र तस्य स्वस्य द्वितीयं नेत्रं लिङ्गस्य रक्तस्रावयुक्तस्य द्वितीयनेत्रस्य उपरि स्थापयितव्यम् इति। अतः सः रक्ताभस्य द्वितीयनेत्रस्य बिन्दुं चिह्नितुं लिङ्गस्य उपरि दक्षिणाङ्गुलीं स्थापयित्वा स्वस्य अन्यं एकमेव नेत्रं निष्कासयितुं प्रवृत्तः । तस्य अत्यन्तभक्त्या प्रेरितः शिवः थिन्ननस्य समक्षं प्रादुर्भूतः, तस्य एकमात्रं नेत्रं उद्धृत्य निवारयित्वा तस्य नेत्रद्वयं पुनः स्थापितवान् । सः थिन्नान् ६३ नयनारेषु १०तमं कृतवान्, सः कन्नप्पारः अथवा कन्नप्पनयनारः इति निर्दिश्यते । कन्नप्पः शिवेन सह लिङ्गे विलीनः भूत्वा अन्ते मोक्षं (मुक्तिं) प्राप्तवान्।
कादम्बरी
बाणभट्टः गद्यकाव्यस्य अप्रतिमः कविर्विद्यते । अस्य हर्षचरितम् (आख्यायिका) कादम्बरी (कथा) च अतिप्रसिध्दे वर्तेते । पदानामुचितप्रयोगः भावानाम् आर्जवम्, उपमाश्लेषपरिसंख्या –उत्प्रेक्षा- रुपकविरोधाभासः – समासोक्तिः –प्रभृतीनाम्, अलङ्काराणां स्वाभाविकसमावेशः, देशकालपात्रानुसारिभाषायाः मञ्जुलसन्निवेशः, पाञ्चालीरीतिश्च कादम्बरीं विहाय अन्यत्र नावलोक्यते । अत्र राज्ञः शूद्रकस्यवर्णनम्, चाण्डालकन्यावर्णनम्, जाबालिवर्णनम्, विन्ध्याटविवर्णनम्, महाश्वेतावर्णनम्, आच्छोदसरोवरवर्णनम्, चन्द्रापीडस्य दिग्विजयवर्णनमित्यादीनि मनोज्ञानि वर्णनानि, वीक्ष्य केनचित् उक्तम्- वाणी बाणो बभूव । गद्यकाव्येषु कादम्बर्याः सर्वेत्तमं स्थानमास्ते । शास्रीयपाण्डित्यदृष्ट्या विषयाणां व्यापकतायाश्च दृष्ट्या अनुपमेयकथाग्रन्थोऽयं विद्यते । भावपक्ष –कलापक्ष- लोकचरित्र –शास्त्रीयतत्त्वसन्निवेश-बाह्यजगत्-प्रभ्रुतीनां वर्णने कवेः सूक्ष्मातिसूक्ष्म दृष्टिः सर्वत्रैव राजते । कादम्बरी बाणस्य सर्वेत्कृष्टा रचनाऽस्ति । अस्याः कथा कौतूहलपूर्णा अस्ति । पठनसमये पाठकानां कौतूहलमुत्तरोत्तरं वर्धते एव । बाणस्य सर्वोत्कृष्टां शैलीं विलोक्यैव केचिदूचिरे बाणोच्छिष्टं जगत्सर्वम् इति । विषये अस्मिन् सर्वप्रथममत्र बाणस्य कवित्वशक्तिं, गद्यवैशिष्ट्यं वा पर्यालोचयामः । कस्याचिदपि कवेः प्रतिभासमीक्षणाय, तस्य काव्यस्य कलापक्षं, हृदयपक्षं, वर्णनशैलीं च द्रष्टव्यम् ।
कन्नप्पा
कन्नप्पनयनारस्य कथा महत्त्वपूर्णा अस्ति यतोहि एषा ईश्वरस्य यथार्थस्वभावं दर्शयति – सः/सा/इदं केवलं शुद्धप्रेम एव। न नियमाः प्रवर्तन्ते, न परम्पराः महत्त्वपूर्णाः, केवलं प्रेम्णा हस्तं प्रसारयन्तु सर्वं स्वीकृतं भवति। इदं सर्वेषां भक्तानाम् अपि पाठः यत् अभिप्रायः महत्त्वपूर्णः न तु “वस्तूनि”।
पौडीगढवालमण्डलम्
भौगोलिकम्
पौडीगढवालमण्डलस्य विस्तारः २,३६० च.कि.मी.-मितः अस्ति । उत्तराखण्डराज्यस्य उत्तरभागे इदं मण्डलमस्ति । अस्योत्तरदिशि टिहरीगढवालमण्डलं, रुद्रप्रयागमण्डलं च, दक्षिणदिशि नैनितालमण्डलम्, उत्तरप्रदेशराज्यं च, पूर्वदिशि चमोलीमण्डलम्, अल्मोडामण्डलं च, पश्चिमदिशि हरिद्वारमण्डलं, देहरादूनमण्डलं च अस्ति ।
कादम्बरी
कलापक्षः
बाणस्य प्रकृतिवर्णनं सौम्यं रुचिरञ्चास्ति । वर्णनेषु सजीवतामानेतुं बाणः उपमोत्प्रेक्षा- श्लेष- विरोधाभास परिसंख्यालङ्काराणामाश्रयं गृहीतवान् । तत्रापि परिसंख्यालङ्कारस्य तु बाणः सम्राडिति नात्र संशयः । श्लिष्टपरिसंख्यायाः ईदृशं चमत्कारपूर्णवर्णनं न कोऽपि कविः कृतवान् । आदर्श-गद्यस्य यादृशं स्वरुपं सिध्दान्तं वा बाणेन हर्षचरिते वर्णितं तादृशमेव गद्यं कादम्बर्यां प्रस्तुतम् ।
कन्नप्पा
दीन्ना भक्त्या मांसं अर्पयति स्म शिवः च तत् स्वीकुर्वति स्म – अस्य अर्थः न भवति यत् वयं शिवः अ-शाकाहारी खादिष्यति वा इति विवादं प्राप्नुमः | सार्वत्रिकशक्तिः अविवेकी, अपक्षपाती, भवतः मम च सदृशाः आवश्यकताः नास्ति । न पक्षं गृह्णाति । शिवः सर्वः प्रेम। विष्णुः सर्वः प्रेम।
कादम्बरी
हृदयपक्षः
बाणस्य हृदयपक्षोऽपि सर्वोत्कृष्टः विद्यते । मानवीय नानाभावाभिव्यक्तौ विविधानां कोमलमनोभावानां मार्मिकविश्लेषणे बाणोऽद्वितीयः कविरिति निश्चप्रचम् । पात्रस्य मनोदशायाः विस्तृतं सजीवं विशदञ्च वर्णनं बाणस्य प्रतिभां विस्तारयति । बाणस्य गद्येषु रसस्याजस्रः प्रवाहः प्रवहति । महाश्वेतायाः प्रणयवर्णने, कादम्बर्याः साक्षात्कारे च मनोदशायाः यादृशं चित्रणं बाणेन प्रस्तुतं, तादृशं चित्रणां सयत्नान्वेषणेनापि संस्कृतसाहित्ये न दृश्यते । महाश्वेतायाः विलापः, कादम्बर्याः विरहवर्णनं च विप्रलम्भश्रृङ्गारस्योत्कृष्टे निदर्शने स्तः । वस्तुतस्तु बाणस्य गद्यं पञ्चानन इव सिंहगर्जनां कुर्वन् चलति । क्वचित् भयध्वनिं कुर्वती नदीव महावेगेन प्रवहति, कुत्रापि च शरत्कालीना नदीव शनैः शनैः प्रवहमाना कामपि अपूर्वां शोभां कलयति ।
पौडीगढवालमण्डलम्
जनसङ्ख्या
left|250px
१० मई
१० मई-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकत्रिंशत्तमं (१३०) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकैकत्रिंशत्तमं (१३१) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २३५ दिनानि अवशिष्टानि ।
पौडीगढवालमण्डलम्
जनसङ्ख्या
पौडीगढवालमण्डलस्य जनसङ्ख्या(२०११) ६८६ ५२७ अस्ति । अत्र ३,२६,८२९ पुरुषाः, ३,६०,४४२ स्त्रियः, ८३,९०१ बालकाः (४४,०५५ बालकाः, ३९,८४६ बालिकाः च) सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १२९ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १२९ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः -१.४१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-११०३ अस्ति । अत्र साक्षरता ८२.०२% अस्ति । अत्र लिङ्गानुगुणं साक्षरतानुपातः पुं - ९२.७१% स्त्री – ७२.६०% अस्ति ।
कादम्बरी
शैली
बाणस्य शैली द्विविधा दृश्यते । वनस्य वर्णनेषु बहुधा सजीवतामानेतुं समासबहुलायाः तथौजोगुणमण्डितायाः आश्रयं गृहणाति कविः । एवंविधस्थलेषु समासगतछटा दर्शनीया भवति । विन्ध्याटव्याः वर्णने सन्ध्यायाः वर्णने च एवं विधायाः शौल्याः प्रयोगं कृत्वा सजीवनाद्यं प्रस्तौति । विरह –वर्णने वार्तालापावसरे च बाणः प्रसादगुणगुम्फितां शैलीमधिकृतवान् । एवं प्रकारेण बाणः आवश्यकतानुसारं शैलीं परिवर्त्य वर्णने प्राणास्पदं सञ्जीवनं दत्त्वा गद्यं निर्माति । श्रीराजशेखरेण पाञ्चालीरीतेः निदर्शना बाणस्य शैलीति कथिता –
१० मई
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:मई वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
पौडीगढवालमण्डलम्
उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले नव उपमण्डलानि सन्ति । तानि- पौरी, श्रीनगर, तैलीसेन, चौबट्टाखल, साकपुली, यमकेश्वर, लेन्सडाउन्, धूमकोट, कोटद्वार
कादम्बरी
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:संस्कृतगद्यकाव्यानि वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:षष्ठशताब्द्याः कृतयः
पौडीगढवालमण्डलम्
खिर्सु
खिर्सु-पर्वतः सर्वदा हिमाच्छादितः । हिमालयस्य नयनाभिरामं दृश्यं दृष्टुं पर्यटकाः तत्र गच्छन्ति । पौरी-नगरात् एकोनविंशतिः (१९) कि.मी. दूरे स्थितमस्त्येतत् स्थानम् । तत्र अतिथिगृहादिवसनस्य सुविधाः सन्ति ।
दूधतोरी
चलचित्रेषु हिमाच्छादिते मार्गे यदा नायकः स्रंसते, तदा जनाः स्वं तादृशे स्थले अनुमीयन्ते । परन्तु तदनुमानं दूधतोरी इतीदमं स्थलं सम्प्राप्य पूर्णं भवति । ३१,००० पादं यावति शिखरे स्थितः अस्ति दूधतोरी । पौरी-नगरात् शतम् (१००) कि.मी. दूरे स्थितं थालीसैन् इतीदं स्थलं बस-यानेन गत्वा ततः चतुर्विंशतिः (२४) कि.मी. चलित्वा गन्तव्यं भवति ।
कण्वाश्रमः
मालिनीनद्याः तीरे स्थितः कण्वाश्रमः कोटद्वार-पत्तनात् चतुर्दश (१४) कि.मी. दूरेऽस्ति । पौराणिककथानुसारं विश्वामित्रर्षिः अस्मिन् स्थले स्थित्वा तपस्तप्यति स्म । देवराजः इन्द्रः विश्वामित्रस्य घोरतपसा भितो जातः । विश्वामित्रर्षेः तपः भग्नाय इन्द्रः मेनकानामिकां अप्सरसं प्रैषयत् । विश्वामित्रर्षिं मेनका स्वीये मोहपाशे बध्नाति । एवं तस्य तपभङ्गे सति इन्द्रः शान्ततामनुभवत् । समये व्यतीते मेनका एकां कन्यां जनयति । सा कन्या शकुन्‍तला नाम्ना विख्यातास्ति । सा शकुन्‍तला हस्तिनापुरस्य राज्ञा सह परिणयति (marry) । तयोः बालकः भरतः जातः । तस्य भरतस्य नाम्नैवास्माकं देशस्य नाम भारतवर्षमिति ।
बाह्यानुबन्धः
http://dcteh.uk.gov.in/
http://tehri.nic.in/
http://www.euttaranchal.com/uttaranchal/pauri.php
http://villagemap.in/uttarakhand/tehri-garhwal.html
http://www.census2011.co.in/census/district/579-pauri-garhwal.html
वर्गः:उत्तराखण्डस्य मण्डलानि
११ मई
११ मई-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकैकत्रिंशत्तमं (१३१) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकद्वात्रिंशत्तमं (१३२) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २३४ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:मई वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
रुद्रप्रयागः
उत्तराखण्डराज्ये किञ्चन मण्डलम् अस्ति रुद्रप्रयागमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति रुद्रप्रयाग-नगरम् ।
१२ मई
१२ मई-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकद्वात्रिंशत्तमं (१३२) दिनम् ।लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकत्रयस्त्रिंशत्तमं (१३३) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २३३ दिनानि अवशिष्टानि ।
विपणम्
परिभाषा
विपण्यसंशोधनं विज्ञापनं च सहितं उत्पादानाम् अथवा सेवानां प्रचारविक्रयणस्य क्रियाकलापः वा व्यापारः विपणम् इति कथ्यते. विपणनं सार्वत्रिकं भवति, अनादिदिनात् एकेन वा अन्येन वा रूपेण उपस्थितम् आसीत्. विपणनम् एकः प्रतिभा अस्ति या वर्तमानकाले ब्राण्ड्-निर्माणं करोति।व्यावसायिकपदार्थेषु विपणनम् उत्पादस्य सेवायाः वा क्रयविक्रयस्य प्रचारार्थं कम्पनी क्रियते इति क्रियाकलापाः निर्दिशन्ति. विपणनं कम्पनीयाः, उत्पादरेखायाः, व्यक्तिस्य, संस्थायाः वा विभागः अस्ति यः स्वसेवायाः प्रचारं करोति ।विपणनस्य प्रयासः भवति यत् मार्केट् प्रतिभागिनः स्वस्य उत्पादं क्रेतुं, विशिष्टकम्पनीं प्रति निष्ठां कर्तुं च प्रोत्साहयन्ति | विपणनं पूर्वं दूरदर्शनं, रेडियो, मेल, मुख-मुख-रणनीतिः च समाविष्टाः पारम्परिक-विपणन-प्रविधिषु केन्द्रीकृताः आसन् ।यद्यपि पारम्परिकविपणनम् अद्यापि प्रचलति तथापि डिजिटलविपणनम् अधुना कम्पनीभ्यः ई-मेल, सामाजिकमाध्यम, सम्बद्धता, सामग्रीविपणनरणनीतिषु च प्रवृत्ताः भवितुम् अर्हन्ति। फिलिप् कोटलरस्य मते विपणनं योजनायाः आयोजनं नियन्त्रणं च विश्लेषयति.
चत्वारि P's
विशेषताः
विपणनस्य विशेषताः सन्ति :- सार्वत्रिकम्, सृजनात्मकं कार्यम् अस्ति, कला विज्ञानं च, निरन्तरं नियमितं च क्रियाकलापः, उद्देश्यप्रधानम्
डिजिटलविपणनं
अस्मिन् युगे डिजिटलविपणनं अधिकं लोकप्रियतां महत्त्वं च प्राप्नोति। अतः डिजिटल मार्केटिंग् इति किम् ? डिजिटलविपणनं सामान्यतया सङ्गणके, दूरभाषे, टैब्लेट्, अन्येषु वा उपकरणेषु दृश्यमानानि विपणन-अभियानानि निर्दिशन्ति । इदं अनेकरूपेण भवितुं शक्नोति, यथा ऑनलाइन-वीडियो, प्रदर्शन-विज्ञापनम्, सर्च-इञ्जिन-विपणनम्, सशुल्क-सामाजिक-विज्ञापनं, सामाजिक-माध्यम-पोस्ट् च ।इदं ऑनलाइन मार्केटिंग् इति अपि कथ्यते, अन्तर्जालस्य अन्येषां च डिजिटलसञ्चाररूपानाम् उपयोगेन सम्भाव्यग्राहिभिः सह सम्पर्कं कर्तुं ब्राण्ड्-प्रचारः अस्ति । अङ्कीयविपणनस्य आरम्भेण विपणन-उद्योगः सदा परिवर्तितः अस्ति । अङ्कीयविपणनस्य प्रकाराः सर्चइञ्जिन् अनुकूलनं, अथवा एस.ई.ओ, स्वयमेव विपणनस्य रूपं न अपितु तकनीकीरूपेण विपणनसाधनम् अस्ति । सामग्रीविपणनम्, लक्षितदर्शकानां कृते प्रासंगिकस्य मूल्यवान् च सामग्रीवितरणस्य आधारेण रणनीतिः ।सामाजिक माध्यम मार्केटिंग् इत्यस्य अर्थः अस्ति यत् जनान् ऑनलाइन चर्चायां संलग्नं कृत्वा यातायातस्य ब्राण्ड् जागरूकतां च चालयितुं शक्यते। संबद्धविपणनम् एकः डिजिटलविपणनरणनीतिः अस्ति यत् कस्यचित् अन्यस्य व्यक्तिस्य व्यवसायस्य प्रचारं कृत्वा धनं प्राप्तुं शक्नोति।
विपणनस्य लाभाः
भवतः व्यवसायाय विपणनस्य महत्त्वं अस्ति यत् एतत् ग्राहकं भवतः उत्पादानाम् अथवा सेवानां विषये अवगतं करोति, तान् नियोजयति, क्रयणनिर्णये च तेषां सहायतां करोति। अपि च, विपणनयोजना, भवतः व्यवसाययोजनायाः एकः भागः माङ्गं, प्रासंगिकतां, प्रतिष्ठां, प्रतिस्पर्धां इत्यादीनां निर्माणे, निर्वाहने च सहायकं भवति| अतः यतः भवतः व्यवसायस्य महती सफलतां प्राप्तुं विपणनस्य महत्त्वपूर्णा भूमिका अस्ति, विपणनस्य महत्त्वं न अवगत्य अद्यतनजगति लाभप्रदव्यापारस्य प्रबन्धनं चालनं च किञ्चित् कठिनं भवितुम् अर्हति .ग्राहकानाम् संख्यां वर्धयति ।विशिष्टदर्शकान् लक्ष्यं करोति .मूलतः विपण्यस्य विस्तारं करोति, व्यापारस्य लाभं च वर्धयति .विपणनं सूचनां संग्रहयितुं उपभोक्तृणां विकल्पान् आवश्यकतां च व्युत्पादयितुं अपि उपयोगी भवति. भवतः कम्पनी किं करोति, किं किं उत्पादं विक्रयति, भवतः कम्पनी अन्येषां जीवनं कथं समृद्धं कर्तुं शक्नोति इति च विश्वेन सह संवादं कर्तुं विपणनस्य उपयोगः कर्तुं शक्यते. ब्राण्ड्-जन्मने सहायकं भवति .एतेन ग्राहकः कदापि स्वस्य उत्पादैः सह अन्तरक्रियां कर्तुं पूर्वं कम्पनी स्वस्य प्रतिबिम्बस्य आकारं दातुं शक्नोति । विपणनस्य परमं लक्ष्यं लाभं च विक्रयं चालयितुं भवति।यदा ग्राहकैः सह सम्बन्धाः दृढतराः, सुनिर्दिष्टाः, सकारात्मकाः च भवन्ति तदा ग्राहकाः विक्रयणं कर्तुं अधिकं सम्भावनाः भवन्ति ।विपणनस्य परमं लक्ष्यं वित्तीयलाभं वर्धयितुं भवति यदि कम्पनी तथा ब्राण्ड् नाम निर्माणं कुर्वन्तु नूतनग्राहकानाम् आकर्षणेन, धारणेन च एतत् द्रष्टुं शक्यते एतानि लक्ष्याणि प्राप्तुं कम्पनयः अनेकाः भिन्नाः विपणन-रणनीतयः प्रयोक्तुं शक्नुवन्ति
विपणनस्य हानिः
सामान्यतया विपणनस्य प्रथमः दोषः व्ययः एव । अनुचितमाध्यमस्य उपयोगेन गलतदर्शकान् लक्ष्यं कृत्वा विपणनप्रयत्नानाम् अपव्ययः गम्भीरः महती च त्रुटिः भविष्यति. तथैव आर्थिकव्ययः, भवतः व्यवसायस्य विपणनार्थं समयस्य निवेशस्य आवश्यकता भविष्यति। समुचितविपणनरणनीत्याः शोधः, विज्ञापनानाम् डिजाइनं लेखनं च, प्रकाशनं करणं, कस्यापि प्रतिक्रियायाः निवारणं च। अत्र विपणनस्य एकः सम्भाव्यः दोषः अस्ति यत् असफलस्य अभियानस्य कृते समयस्य अपव्ययस्य जोखिमः भवति ।
विपणनस्य कार्याणि
विपणनस्य व्याप्तिः विपणनं किम्, कथं कार्यं करोति , किं विपणनं भवति, विपणनं के करोति इति चर्चां कृत्वा अवगन्तुं शक्यते विपणनस्य केचन महत्त्वपूर्णाः व्याप्ताः
निगमन
विपणनस्य अल्पाः दोषाः सन्ति चेदपि अद्यतनजगति उत्पादानाम् सेवानां च अस्तित्वाय अत्यावश्यकम् अस्ति. विपणनम् अतीव प्रभावशाली अस्ति तथापि उपभोक्तृभिः बुद्धिपूर्वकं सचेतनतया च किं क्रियते इति चयनं कर्तव्यम्
श्राद्धम्
लघुचित्रम्|श्राद्धकर्म श्राद्धकर्म हिन्दूधर्म स्य अनुसारं, प्रत्येकं शुभकार्यस्य प्रारम्भे पितृभ्यः, पूर्वजेभ्यः च नमस्कारम् उत प्रणामं कर्तुम् आचर्यते। पूर्वजानां वंशपरम्परायाः कारणेन एव सन्ततिः अद्य एतत् जीवनं पश्यति। एतस्य जीवनस्य आनन्दं प्राप्नोति च। एतस्मिन् धर्मे ऋषयः वर्षे एकं पक्षं पितृपक्षस्य कृते निश्चितवन्तः, यस्मिन् पक्षे सन्ततिः स्वपितॄणां श्राद्धं, तर्पणं च कृत्वा तेषां मुक्तिहेतवे विशेषक्रियाः कृत्वा तेभ्यः अर्घ्यं समर्पयन्ति। यदि केनापि कारणेन तेषाम् आत्मा मुक्तिं न प्रापत्, तर्हि सन्ततिः तेषां शान्त्यै विशिष्टकर्म करोति, यत् 'श्राद्ध' इति प्रसिद्धम्। वसु-रुद्र-आदित्य-श्राद्धस्य देवताः मन्यन्ते।
व्याख्या
ब्रह्मपुराणे श्राद्धस्य परिभाषाः प्रदत्ताः सन्ति। 'यत्किमपि उचितकालस्य, पात्रस्य, स्थानस्य अनुसारम् उचितेन (शास्त्रानुमोदितेन) विधिना पितृभ्यः लक्ष्यीकृत्य श्रद्धापूर्वकं ब्राह्मणेभ्यः दीयते, तत् श्राद्धम् इति उच्यते।'
देशे काले च पात्रे च श्रद्धया विधिना च यत्।
पितृनुद्दिश्य विप्रभ्यों दत्तं श्राद्धमुदाह्रतम्।।
मिताक्षरा मध्ये प्राप्यते –
'श्राद्धं नाम्तदनीयस्य तत्स्यानीयसय वा द्रव्यस्य प्रेतोद्देशेन श्रद्धया त्यागः।'
श्राद्धकल्पतरुः मध्ये एतादृशम् उच्यते –
'एतेन पितृनुद्दिश्य द्रव्योत्यागो ब्राह्मणस्वीकरणपर्यन्तं श्राद्धस्वरूपं प्रधानम्।'
श्राद्धक्रियाकौमुद्याः कथनमस्ति –
'कल्पतरुलक्षणमय्यनुर्वादय सन्यासिनामात्मश्राद्धे देवश्राद्धे सनकादिश्राद्धे चाव्याप्ते:।'
श्रीदत्तकृत-पितृभक्तौ प्राप्यते –
'अत्र कल्पतरुकार: पितृनुद्दिश्य द्रव्यपातो ब्राह्मणस्वीकरणपर्यन्ती हि श्राद्धमित्याह तदयुक्तम्।'
दीपकलिका (याज्ञवल्क्यस्मृतिः 1/128) कल्पतरोः मतम् अङ्गीकरोति। श्राद्धविवेकः निम्नतया कथयति –
'श्राद्धं नाम वेदवोधितपात्रम्भनपूर्वकप्रमीतपित्रादिदेवतोद्देश्यको द्रव्यत्यागविशेष:।'
श्राद्धप्रकाशः कथयति यत् –
श्राद्धविवेकस्य कथनम् अस्ति यत्, 'द्रव्यत्यागः' वेदस्य शब्दद्वारा विहितम् (वेदबोधतम्) अस्ति। त्यक्तवस्तु सुपात्राय ब्राह्मणाय (पात्रालम्भनपूर्वकं) दीयते। श्राद्धप्रकाशे 'प्रतिपत्ति'शब्दस्य अर्थः अस्ति यत्, यज्ञे प्रयुक्तस्य कस्यापि वस्तोः अन्तिमपरिणतिः, यथा - दर्शपूर्णमासयज्ञे  'सह शाखया प्रस्तरं प्रहरति' वाक्यं प्राप्यते। अत्र 'शाखाप्रहरणं' 'प्रतिपत्तिकर्म' अस्ति, न तु अर्थकर्म। एवम् आहिताग्निना सह तस्य यज्ञपात्राणाम् अपि दाहप्रतिपत्तिकर्म अस्ति (अनेन सह यज्ञपात्राणां सम्बन्धः अस्ति)।
मिताक्षरा श्राद्धं निम्नतया परिभाषितं करोति - 'पितॄणाम् उद्देश्यं (तेषां कल्याणाय) श्राद्धापूर्वकं कस्यापि वस्तोः उत तत्सम्बद्धस्य द्रव्यस्य त्यागः एव श्राद्धम् इति उच्यते।' कल्पतरोः परिभाषा निम्नानुसारम् अस्ति, 'पितॄन् उद्देश्य (तेषां लाभाय) यज्ञीयवस्तोः त्यागद्वारा, ब्राह्मणद्वारा च तस्य ग्रहणप्रधानः श्राद्धस्वरूपः अस्ति।' इति। रुद्रधरस्य श्राद्धविवेकः, श्राद्धप्रकाशः च मिताक्षरास्य मतम् एव पुष्टयति, किन्तु तत्र परिभाषा मिश्रिता अस्ति। याज्ञवल्क्यस्मृतेः कथनम् अस्ति यत्, पितरः, यथा–वसुः, रुद्रः, आदित्यः च। एताः श्राद्धस्य देवताः सन्ति, श्राद्धात् सन्तुष्टिं प्राप्य मानवानां पूर्वपुरुषेभ्यः ते सन्तुष्टिं प्रयच्छन्ति। एतत् वचनं मनोः उक्तिं स्पष्टयति यत्, मनुष्यस्य त्रयः पूर्वजाः, यथा – पिता, पितामहः, प्रपितामहः क्रमशः पितृ-देवाः, अर्थात् वसूनां, रुद्राणां च आदित्यवत् सन्ति। श्राद्धसमये पूर्वजानां प्रतिनिधयः मन्यन्ते। केषाञ्चन मते श्राद्धेन निम्नविषयाणां निर्देशः भवति - होमः, पिण्डदानं, ब्राह्मणतर्पणः (ब्राह्मणसंतुष्टिभोजनादिना); किन्तु श्राद्ध-शब्दस्य प्रयोगः एतैः सह गौणार्थे उपयुक्तः मन्यते।
श्राद्धं पितरश्च
श्राद्धस्य पितृभिः सह अविच्छिन्नः सम्बन्धः अस्ति। पितॄन् विना श्राद्धस्य कल्पना भवितुं नार्हति। श्राद्धं पितृभ्यः आहारं प्रेषयितुं किमपि माध्यमम् अस्ति। मृतजनाय यत्किमपि श्रद्धायुक्ततया तर्पणं, पिण्डं, दानं च भवति, तदेव श्राद्धत्वेन परिगण्यते। यस्य 'मृतजन'स्य एकवर्षं यावत् सर्वाणि और्ध्वदैहिकक्रियाकर्माणि सम्पन्नानि भवन्ति, तस्य एव 'पितृ'-संज्ञा भवति।
श्राद्धम् इत्युक्ते किम्?
श्राद्धप्रथा वैदिककालोत्तरम् आरब्धा। उचितसमये शास्त्रसम्मतविधिद्वारा पितृभ्यः श्रद्धाभावेन मन्त्रैः सह यत् दियते (दान-दक्षिणा-आदि), तदेव श्राद्ध-नामकं भवति। 20 अंशरेतसः (सोम) 'पितृॠण'म् इत्युच्यते। 28 अंशरेतसरूपेण 'श्रद्धा'-नामकेन मार्गेण प्रेष्यमाणादीनां 'पिण्डानां', 'जलादीनां' च दानम् एव श्राद्धम् इत्युच्यते। एतस्य श्रद्धायुक्तमार्गस्य सम्बन्धः मध्याह्नकाले श्राद्धस्य विधानेन सह अस्ति।
श्राद्धं किमर्थम्
प्रत्येकं जनस्य त्रयः पूर्वज-पितरः पिता, पितामह, प्रपिता च क्रमशः वसोः, रुद्रस्य, आदित्यस्य च समानाः सन्ति। श्राद्धस्य समये ते एव अन्येषां सर्वेषां पूर्वजानां प्रतिनिधयः मन्यन्ते। एवं मन्यते यत्, ते श्राद्धकर्तॄणां शरीरे प्रवेशं कृत्वा योग्यतया परम्परानुसारं कृतात् श्राद्ध-कर्मणः तृप्ताः भूत्वा ते स्ववंशधरेभ्यः सपरिवारस्य सुख-समृध्देः, स्वास्थ्यस्य च आर्शीवादान् यच्छन्ति। श्राद्ध-कर्मणि उच्चारितमन्त्रान्, आहुतीः च ते अन्यान् सर्वान् पितॄन् यावत् नयन्ति।
श्राद्धानुपयोगितायाः खण्डनम्
नन्दपण्डितकृतं श्राद्धकल्पं (अनुमानितया 1600 ई.) विरोधिनां (नास्तिकानां) विरोधस्य विस्तृततया प्रत्युत्तरं प्रयच्छति। नास्तिकानां कथनम् अस्ति यत्, पितृभ्यः स्वविशिष्टकर्मणाम् अनुसारं स्वर्गस्य उत नरकस्य उत अन्यस्थितेः प्राप्तिः भवति, अतः श्राद्धसम्पादनस्य कोऽपि अर्थः एव नास्ति इति। नन्द-पण्डितः पृच्छति यत् – १) 'श्राद्धं किमर्थम् अनुपयोगि अस्ति?'
२) यतः एतस्य सम्पादनस्य अपरिहार्यतायै किमपि व्यवस्थितं विधानं नास्ति? उत
३) यतः श्राद्धात् फलानां प्राप्तिः न भवति?
४) यतः सिद्धं नास्ति यत्, पितृगणः श्राद्धेन सन्तुष्टिं प्राप्नोति उत न?
यथा गोषु प्रनष्टासु वत्सो विन्दति मातरम्। तथा श्राद्धेषु दृष्टान्तो (दत्रान्नं) मंत्र: प्रापयते तु तम्।।
श्राद्धाय अर्हता
साधारणतः पुत्र एव स्वपूर्वजानां श्राद्धं करोति। किन्तु शास्त्रानुसारं तादृशी प्रत्येकं व्यक्तिः, या मृतकस्य सम्पत्तेः किमपि प्राप्नोति, मृतकं प्रति आदरभावं धारयति, तस्याः व्यक्तेः स्नेहवशः श्राद्धं कर्तुं शक्नोति। विद्यायाः वंशानुसारम् अपि लाभं प्राप्तकर्ता छात्रः अपि स्वदिवङ्गतस्य गुरोः श्राद्धं कर्तुं प्रभवति। पुत्रस्य अनुपस्थितौ पौत्रः उत प्रपौत्रः अपि श्राद्ध-कर्म कर्तुं प्रभवति। निःसन्तानपत्न्यै पतिद्वारा, पितृणा पुत्राय, ज्येष्ठभातृद्वारा अनुजाय पिण्डदानं भवितुम् अर्हति। किन्तु अल्पायोः तादृशः बालकः, यस्य उपनयन- संस्कारः न जातः स्यात्, सः तस्य पित्रे जलं दत्त्वा नवश्राद्धं कर्तुं प्रभवति। शेषकार्यं (पिण्डदानम्, अग्निहोमः) तस्य पक्षतः कुलपुरोहितः कर्तुं प्रभवति।
श्राद्धाय अनुचितविषयाः
तादृशानि अन्नानि, खाद्यानि च, यानि श्राद्धे न युज्यन्ते - मसूरः, राजमा, कोदों, चणकः, कपित्थः, अलसी, पुरातनभोजनं, समुद्रजलनिर्मितं लवणं च। महिष्याः, हरिण्याः, ऊष्ट्र्याः, अजायाः, खुरयुक्तपशोः च दुग्धम् अपि वर्जितं भवति, परन्तु महिष्याः घृतं वर्जितं नास्ति। श्राद्धे दुग्धं, दधि, घृतं च पितृभ्यः विशेषतुष्टिकारकं मन्यन्ते। श्राद्धं कस्याऽपि अपरस्य गृहे, अपरस्य भूमौ च न कर्तव्यम्। यस्यां भूमौ कस्यापि स्वामित्वं न भवति, सार्वजनिकस्थानं भवति, एतादृशौ भूमौ श्राद्धं कर्तुं न शक्यते।
भाद्रपदे एव श्राद्धं किमर्थम्
अस्माकम् एकः मासः चन्द्रमसः एकस्य अहोरात्रस्य तुल्यः भवति। अतः ऊर्ध्वभागे निवासकर्तृभ्यः कृष्णपक्षः उत्तमः भवति। कृष्णपक्ष स्य अष्टमी -तिथ्यौ दिनानाम् उदयः भवति। अमावस्या यां तेषां मध्याह्नं भवति, शुक्लपक्ष स्य अष्टम्यां च तेषां दिनं भवति। धार्मिकमान्यता अस्ति यत्, अमावस्यायाः दिने कृतं श्राद्धं, तर्पणं, पिण्डदानं च तेभ्यः सन्तुष्टिम्, ऊर्जां च प्रयच्छति। ज्योतिषशास्त्र स्य अनुसारं पृथ्वीलोके देवताः उत्तरगोलार्धे विचरणं कुर्वन्ति, दक्षिणगोलार्धे भाद्रमासस्य पूर्णिमायाः दिने चन्द्रलोकेन सह पृथ्व्याः समीपात् गच्छति। एतस्य मासस्य प्रतीक्षाम् अस्माकं पूर्वजाः आवर्षं कुर्वन्ति। ते चन्द्रलोकस्य माध्यमेन दक्षिणदिशायां स्वमृत्युतिथौ स्वगृहस्य द्वारे उपस्थिताः भवन्ति, तत्र च ते स्वसम्मानं प्राप्य प्रसन्नतापूर्वकं स्वनवीनाय वंशाय आर्शीवादान् दत्त्वा प्रतिगच्छन्ति। एतादृशं वर्णनं श्राद्धमीमांसायां प्राप्यते। एवं पितृॠणात् मुक्त्यै श्राद्धकाले पितॄणां तर्पणं, पूजनं च क्रियते। भारतीयसंस्कृतौ, भारतीयसमाजे च स्वपूर्वजेभ्यः, दिवङ्गतेभ्यः पित्रोः स्मरणं श्राद्धपक्षे कृत्वा तान् प्रति असीमश्रद्धया सह तर्पणस्य, पिण्डदानस्य, ब्राह्मणेभ्यः भोजनदानस्य च प्रावधानम् अस्ति। पितृभ्यः कृतं श्राद्धं द्वयोः तिथ्योः भवति। प्रथमश्राद्धं तु मृत्योः उत क्षयस्य तिथौ। द्वितीयश्राद्धं पितृपक्षे। यस्मिन् मासे, तिथौ च पितृणां मृत्युः जातः अथवा यस्यां तिथौ तेषां दाहसंस्कारः जातः, वर्षे आयोः तिथौ कृतं श्राद्धं एकोदिष्टश्राद्धम् उच्यते।
एकोदिष्टश्राद्धे केवलम् एकस्य पितुः सन्तुष्ट्यै श्राद्धं भवति। तत्र एकपिण्डस्य दानं, एकब्राह्मणभोजनं च कारणीयं भवति। यदि कोऽपि पूर्वजस्य मृत्युतिथिं न स्मरति, तर्हि सः अमावस्यायाः दिने ज्ञात-अज्ञातानां पूर्वजनां विधि-विधानेन सह पिण्डदानं, तर्पणं, श्राद्धं च कर्तुं प्रभवति। एतस्मिन् दिने कृतं तर्पणं १५ दिनानां तर्पणवत् पुण्यं प्रयच्छति। गृहे, परिवारे, व्यवसाये, आजीविकायां च विशेषोन्नतिः प्राप्यते। यदि परिवारस्य कस्यापि जनस्य अकालमृत्युः जातः, तर्हि पितृदोषस्य निवारणाय शास्त्रीयविध्यनुसारं तस्य आत्मशान्त्यै तस्मिँश्चित् पवित्रस्थले श्राद्धं करणीयं भवति। सामर्थ्यनुसारं केनापि सुयोग्येन कर्मनिष्ठेन ब्राह्मणेन श्रीमद्भागवतपुराण स्य कथा स्वपितॄणाम् आत्मशान्त्यै कारणीया भवति। एवं विशेषपुण्यफलस्य प्राप्तिः भवति। एतस्य फलतः परिवारात् अशांतिः, वंशवृद्धौ अवरोधः, आकस्मिकरोगः, निर्धनता, सुविधायां सत्याम् अपि मनसि अशान्तिः, असन्तुष्टिः च व्यपगच्छति।
मातामहश्राद्धम्
मातामहश्राद्धं किञ्चन श्राद्धम् अस्ति, यत् पुत्री स्वपितृभ्यः, पुत्रः स्वमातृपक्षस्य पितृभ्यः च कर्तुं प्रभवति। एतत् श्राद्धं सुखस्य, शान्तेः च प्रतीकं मन्यते, यतो हि एतत् श्राद्धं कर्तुं काश्चन शरव्यताः भवन्ति। अतः तदनुसारम् एव एतत् श्राद्धं कर्तव्यं भवति। ताः शरव्यताः एवं सन्ति - मातामहश्राद्धं तस्याः महिलायाः पितुः एव भवितुम् अर्हति, यस्याः पतिः, पुत्रः च जीवितः स्यात्। यदि तथा नास्ति, तयोः उत एकस्य निधनं जातम् अस्ति, तर्हि मातामहश्राद्धस्य तर्पणं भवितुं नार्हति। एवम् एतत् मन्यते यत्, मातामहश्राद्धं सुखस्य, शान्तेः, सम्पन्नतायाः चिह्नम् अस्ति। अत्र ध्यातव्यम् अस्ति यत्, कश्चन जनः स्वजीवनकाले स्वपुत्र्याः गृहस्य जलम् अपि न पिबति, तत्कृत्यं वर्जितं मन्यते। परन्तु मृत्योः अनन्तरं तस्मै तर्पणं तस्य दोहित्रः कर्तुं शक्नोति इति शास्त्रसङ्गतम् अस्ति।
अल्पव्यये श्राद्धम्
विष्णुपुराण स्य अनुसारं दरिद्रजनः केवलं अन्नस्य, वन्यशाकस्य, पत्तानां, फलानां, न्यूनतमधनस्य च दक्षिणां दातुं शक्नोति। तदपि शक्यं नास्ति चेत्, सप्त उत अष्ट अञ्जलियावत् जलं नीत्वा ब्राह्मणाय दातव्यानि भवन्ति उत गवे आदिनं ग्रासं भोजयितुं शक्नुवन्ति। अन्यथा हस्तम् उन्नीय दिक्पालेभ्यः, सूर्यात् च याचना करणीया भवति यत् हे! प्रभो अहं मे हस्तौ वायौ उन्नितवान्, मम पितरः मम भक्त्या सन्तुष्टाः भवेयुः।
काकानां महत्त्वम्
मन्यते यत्, मृत्योः अनन्तरं सर्वप्रथमम् आत्मा काकस्य योनौ जन्मति। काकेभ्यः अन्नदानं पितॄन् प्रति गच्छति। अत एव श्राद्धपक्षे काकानां विशेषं महत्त्वं वर्तते। प्रत्येकं श्राद्धकाले पितृभ्यः भोजनदानत्वेन काकेभ्यः भोजनदानं भवति। यः जनः श्राद्धकर्म करोति, सः स्थालिकायां सर्वं भोज्यं प्रस्थाप्य स्वगृहस्य छदि उच्चस्वरेण "काकवासः" इति वदतु। यदि भोजनस्थापनोत्तरं काकः समायाति, तर्हि तस्मै भोजनेन सह जलपात्रम् अपि प्रदातव्यम्। काकस्य आगमनेन एव मन्यते यत्, यस्य पूर्वजस्य श्राद्धम् अस्ति, सः एव भोजनाय, जलपानाय च समागतः इति। काकानां विलम्बः उत भोजनाय न आगमनं सङ्केतत्वेन मन्यते यत्, पितरः खिन्नाः सन्ति इति। ततः तान् मोदयितुं प्रयासाः भवन्ति। तस्मिन् समये कस्यापि दोषस्य कृते क्षमायाचना करणीया भवति।
पिण्डस्य अर्थः
श्राद्ध-कर्मणि पक्वतण्डुलान्, दुग्धं, तिलान् च मिश्रीकृत्य यः पिण्डः निर्मीयते, तस्य नाम 'सपिण्डीकरणम्' इति उच्यते। पिण्डस्य अर्थः अस्ति शरीरम् इति। कश्चन पारम्परिकः विश्वासः वर्तते, यस्य विज्ञानम् अपि समर्थनं करोति। प्रत्येकं वंशेषु मातृकुलस्य, पितृकुलस्य च मिश्रिततया पूर्वजानां समन्वितं 'गुणसूत्रम्' उपस्थितं भवति। पक्वतण्डूलानां पिण्डः पितुः, पितामहस्य, प्रपितामहस्य च शरीराणां प्रतीकमात्रं भवति। प्रतीकात्मकतया येषां जनानां श्राद्धं भवति, तेषां गुणसूत्राणि (gene) श्राद्धकर्तॄणां स्वस्य देहे एव सन्ति, तेषां तृप्तिः भवति। सः पिण्डः गोभ्यः, काकेभ्यः च दानात् प्राक् पिण्डदानकर्तृणा तस्य आघ्राणं कर्तव्यम्। भारतवर्षे आघ्राणम् अर्धभोजनं मन्यते। अतः श्राद्धकर्त्ता पिण्डदानात् पूर्वं स्वपितॄणाम् उपस्थितिम् आत्मनि एव गृह्णन्ति।
पिण्डदानम्
यदि तीर्थश्राद्धस्य, पितृपक्षस्य च मध्ये एकाधिकपितॄणां सन्तुष्ट्यै पिण्ड-दानं करणीयं भवति, तर्हि निम्नदत्तेषु वाक्येषु पितॄणां नाम-गोत्रादिकं योजयित्वा वाञ्छितसङ्ख्यायां पिण्डदानं कर्तुं शक्नोति।
'''........... गोत्रस्य अस्मद् ....... नाम्नो, अक्षयतृप्त्यर्थम् इदं पिण्डं तस्मै स्वधा॥'''
पिण्डसमपर्णस्य अनन्तरं पिण्डेषु क्रमशः दुग्झं, दधि, मधु च अर्पयित्वा पितॄणां तृप्तेः प्राथर्ना क्रियते।
ॐ मधु नक्तमुतोषसो, मधुमत्पाथिर्व रजः। मधु द्यौरस्तु नः पिता। ॐ मधुमान्नो वनस्पतिर, मधुमाँ२ऽ अस्तु सूयर्:। माध्वीगार्वो भवन्तु नः।
पिण्डदानस्य सिद्धान्तः
कर्मणः, पुनर्जन्मनः, कर्मविपाकस्य च सिद्धान्ते सुदृढविश्वासकर्तारः जनाः अनेन सिद्धान्तेन सह पिण्डदानं कृत्वा त्रयाणां पूर्वपुरुषाणाम् आत्मसन्तुष्टिम् इच्छन्ति। पुनर्जन्मनः सिद्धान्तस्य अनुसारम् आत्मा एकं शरीरं त्यक्त्वा नवीनं शरीरं प्रविशति। किन्तु त्रयाणां पूर्वपुरुषाणां पिण्डदानस्य सिद्धान्तः स्पष्टयति यत्, त्रयाणां पूर्वपुरुषाणां ५० उत १०० वर्षाणाम् उपरान्तमपि वायौ सन्तरणं कृत्वा तण्डूलानां पिण्डानां सुगन्धः उत सारतत्वं वायव्यशरीरद्वारा ग्रहणकरणे समर्थं भवति। एतस्य अतिरिक्ततया याज्ञवल्क्यस्मृतिः, मार्कण्डेयपुराणे, मत्स्यपुराणे अग्निपुराण च उल्लेखः प्राप्यते यत्, पितृश्राद्धे अर्पितेन पिण्डेन स्वयं सन्तुष्टाः भूत्वा स्ववंशजेभ्यः जीवनं, सन्ततिं, सम्पत्तिं, विद्यां, स्वर्गं, मोक्षं, सर्वसुखं च यच्छन्ति इति। मत्स्यपुराणे ऋषिद्वारा पृच्छते एकः प्रश्नः यत्, (श्राद्धे आमन्त्रित) ब्राह्मणः यत् भोजनं खादति, उत अग्नौ आहूतिरूपेण प्रदीयते, तत् पितरः प्राप्नुवन्ति उत न। एवञ्च ते पितरः मृत्योः अनन्तरं स्वकर्मानुसारं शरीरं धृतवन्तः स्युः, तर्हि ते कथम् एतत् अन्नं प्राप्नुयुः इति। मत्स्यपुराणे एतस्य उत्तरं दत्तम् अस्ति यत्, पिता, पितामहः, प्रपितामहः च वैदिक-उक्तीनाम् अनुसारं, क्रमेण वसूनां, रुद्राणाम्, आदित्यानां च समानरूपे स्वीकृताः सन्ति। ये नाम्नः, गोत्रस्य (श्राद्धसमये वर्णितस्य), उच्चरितमन्त्रस्य, श्रद्धायाः च आधारेण आहुतीः पितॄणां समीपे नयन्ति। तत्र यदि कस्यापि पिता (स्वकर्माधारेण) देवता जातः, तर्हि श्राद्धे प्रदत्तं भोजनम् अमृतं भवति। तच्च अन्नं देवत्वस्य स्थित्यां तस्य आत्मनः अनुसरणं करोति। यदि सः दैत्यः (असुरः) जातः अस्ति, तर्हि तस्य (श्राद्धे दत्तं भोजनं) तस्य पार्श्वे विविधानन्दरूपेण अनुसरणं करोति। यदि सः पशुः जातः अस्ति, तर्हि तदन्नं तस्मै आत्मने भोजनस्य स्वरूपं स्वीकरोति। यदि सः सर्पः जातः अस्ति, तर्हि श्राद्धभोजनं वायुना भूत्वा तस्य सेवां करोति इत्यादिकम् अवगन्तव्यम्। श्राद्धकल्पतरुः मत्स्यपुराणस्य श्लोकान् मार्कण्डयपुराणस्थान् उक्त्वा उद्धृतवान्। विश्वरूपः अपि उपर्युक्तं विरोधम् उपस्थितं कृत्वा स्वयम् उत्तराणि दत्तवान्। तेषु अन्यतमम् उत्तरम् एवम् अस्ति – एषः विषयः पूर्णतया शास्त्राधारितः अस्ति। अतः यदा शास्त्रं कथयति यत्, पितरः सन्तुष्टाः भवन्ति, श्राद्धकर्त्ता मनोवाञ्छितं फलं प्राप्नोति च, तर्हि कोऽपि विरोधः नोद्भवेत्। द्वितीयम् उत्तरम् अस्ति यत् – वसुः, रुद्रः, आदित्यः इत्येते तादृशाः देवाः सन्ति, ये सर्वत्र व्याप्ताः सन्ति, अत: पितरः यत्रापि सन्ति, ते तान् सन्तोषयितुं शक्नुवन्ति। विश्वरूपः प्रश्नकर्तॄन् नास्तिकान् कथयति।
श्राद्धपक्षस्य वैज्ञानिकपक्षः
सूक्ष्मशरीराय सः संस्कार एव उपयोगि भवति, यः जन्मतः पूर्वम् एवञ्च जन्मसमये च स्थूलशरीराय भवति स्म। अतः शास्त्रं पूर्वजन्मनः आधारेण एव कर्मकाण्डे श्राद्धादिकर्मणः विधानम् उपस्थापयति।
जन्मनः, मृत्योः च रहस्यम् अतीव गूढम् अस्ति। वेदेषु, दर्शनशास्त्रेषु, उपनिषत्सु, पुराणादिषु च अस्माकम् ऋषयः, मुनयः च एतस्मिन् विषये विस्तारेण विचारम् उपास्थापयन्। श्रीमद्भगवद्गीतायाम् अपि स्पष्टतया उक्तम् अस्ति यत्, जन्मधारकस्य मृत्युः, मृतस्य जन्म निश्चितं भवति इति। एषः एव प्रकृतेः नियमः अस्त। शरीरं नष्टं भवति, परन्तु आत्मा न कदाऽपि नष्टा भवति। सः तु पुनः जन्मति, पौनःपुन्येन जन्म स्वीकरोति च। एतस्य पुनर्जन्मनः आधारेण एव कर्मकाण्डे श्राद्धादिकर्मणां विधानं कृतम् अस्ति। स्वपूर्वजेभ्यः प्रदत्तानि वस्तूनि वास्तव्येन ते प्राप्नुवन्ति उत न इत्येतस्मिन् विषये अधिकांशजनाः सन्दिग्धाः सन्ति। अस्माकं पूर्वजाः स्वकर्मानुसारं कस्यां योनौ जनिं प्राप्तवन्तः इति यदि वयं न जानीमः, तर्हि तेभ्यः प्रदत्तान् पदार्थान् ते कथं प्राप्नुवन्ति? किं ब्राह्मणभोजनेन अस्माकं पूर्वजानां सन्तुष्टिः भवितुम् अर्हति? एतादृशाः अनेके प्रश्नाः विद्यन्ते। तेषां सर्वाषां प्रश्नानां स्पष्टोत्तरं न दृश्यते, यतः वैज्ञानिकमापदण्डाः सृष्टेः प्रत्येकं विषयवस्तौ प्रभावयितुं न शक्यन्ते। विश्वस्मिन् अनेके विषयाः सन्ति, येषां प्रमाणानि न सन्ति, तथाऽपि तेषु विश्वासः करणीयः भवति। तत्र श्राद्धकर्म उदाहरणम् अस्ति। श्राद्धं सूक्ष्मशरीरेभ्यः तादृशं कार्यं करोति, यत् जन्मनः पूर्वकृताः, जन्मसमये कृताः च संस्काराः स्थूलशरीराय कुर्वन्ति। इतः परलोकं गन्तुं, द्वितीयशरीरं प्राप्तु च जीवत्मनः साहाय्यं कृत्वा मनुष्य स्वकर्तव्यं पूर्णं करोति। अतः एषा क्रिया श्राद्धम् इति उच्यते। श्रद्धया एव श्राद्धं भवति। श्राद्धस्य क्रियाः भागद्वयेषु विभक्ताः सन्ति। प्रेतक्रियाः, पितृक्रियाः च। मन्यते यत्, मृतः जनः एकवर्षं यावत् पितृलोकं प्राप्नोति। अतः सपिण्डीकरणस्य समयः एकवर्षस्य अनन्तरम् एव भवेत्। परन्तु एतानि दिनानि अद्यतनः द्रुतमान् समाजः प्रतीक्षां कर्तुं न शक्नोति। एतादृश्यां स्थित्यां सपिण्डीकरणस्य अवधिः षण्मासं यावत् जाताः। परन्तु सर्वत्र 12 दिनानि यावत् एव अवधिः जातः। अत एव गरुडपुराणस्य श्लोकः आधारः अस्ति- "अनित्यात्कलिधर्माणांपुंसांचैवायुष: क्षयात्। अस्थिरत्वाच्छरीरस्य द्वादशाहे प्रशस्यते।।" अर्थात् कलियुगे धर्मस्य अनित्यतात्वात् पुरुषाणाम् आयुक्षीणता, शरीरक्षणभङ्गुरता च भवति। अतः द्वादशेषु दिनेषु पण्डिदानक्रिया भवितुम् अर्हति इति। वर्णानुसारम् एतत् दिनम् अग्रे अपि सारयितुं शक्यते। द्वादशदिनानि तेभ्यः सन्ति, येषां शुद्धिः दश दिनेषु भवति।
यथा सर्वे संस्काराः प्रकृतेः कार्ये साहाय्यं क्रतुम् उपस्थिताः सन्ति, तथैव प्रेतक्रियायाः अपि उद्देश्यम् एतदेव अस्ति यत्, सा प्राणमयकोशस्य, अन्नमयकोशस्य च यथास्थित्यिसमयं यावत् तस्मिन्नेव अवलम्बित-प्रकृतिं नाशयति। यावत्पर्यन्तं प्रकृतिः स्वसाधारणप्रक्रियायां प्रापयितुम् इच्छति, तं मनुष्यं भूलोके अनेन प्रकारेण धारयेत्। एतस्मिन् विषये सर्वाधिकम् आवश्यककार्यम् अस्ति यत्, अन्नमयकोशस्य नाशः भवेत्। दाहसंस्कारेण अन्नमयकोशस्य नाशः भवति। छान्दोग्योपनिषदि उल्लेखः वर्तते यत् –  'ते प्रेतं दिष्टमितो अग्नय ऐ हरन्ति यत एवेतो यत: संभूतो भवति।' अर्थात् यथा निर्दिष्टम् अस्ति, ते मृतात्मानम् अग्नेः समीपं नयन्ति, यतः सः आगतः आसीत्, यतः सः उत्पन्नः जातः आसीत्।
नियमाः
यथोरिणे बीजमृप्त्वा न वप्ता लभते फलम्। '''तथाऽनुचे हविर्दत्त्वा न दाता लभते फलम्।।' अर्थात् यथा उरिणे बीज ऋप्त्वा वप्ता फलं न प्राप्नोति, तथैव वेदविहीनेन जनेन हविदानं हविदात्रे लाभं न करोति।
सन्दर्भाः
वर्गः:हिन्दुधर्मः वर्गः:कर्मकाण्डः
टिहरी
उत्तराखण्डराज्ये किञ्चन मण्डलम् अस्ति टिहरीगढवालमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति टिहरीनगरम् ।
वर्गः:उत्तराखण्डस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:उत्तराखण्डसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सङ्गणकम्
गणकयन्त्रस्य इतिहासः
गणकयन्त्रं चार्लस् ब्याबेज्महोदयेन आविष्कृतम् । अपरा महिला लेडी आडा अपि अस्य यन्त्रस्य आविष्करणकार्ये धनसाहाय्यं कृत्वा तस्य परिज्ञानप्राप्तये साहाय्यं कृतवती । हङ्गेरीदेशस्य गणितज्ञः जानवान् न्यूमन् अस्मिन् यन्त्रे कथं कार्यविषयान् संगृह्य स्थापयितुं शक्यम् इति आविष्कृतवान् । ईदृशम् संगणकं आङ्लभाषायां stored programme computer इति, संस्कृतभाषया संगृहीतविधिसंगणकम् इति च अभिधीयते। विश्वे प्रथमगणकयन्त्रम् अमेरिकादेशस्य पेन्सिल्वेनिया विश्वविद्यालयस्य विद्युद्यन्त्रशाखायां निर्मितम् । एक्कर्ट् तथा म्याकले महोदयाभ्यां गणकयन्त्रं परिष्कृतम् । अद्यपर्यन्तं नानाविधानि गणकयन्त्राणि आविष्कृतानि । अधुना अस्माकं पुरतः चतुर्थ-परम्परीय-गणकयन्त्रं वर्तते । पञ्चम-परम्परीय-गणकयन्त्रस्य आविष्करणकार्यं प्रचलदस्ति यस्मिन् कृतकबुद्धियोजनस्य प्रयत्नः प्रचलति । यथा धान्यानां पिष्टरूपप्राप्तये धान्यमर्दनयन्त्रस्य एकस्मिन् द्वारे धान्यं स्थाप्यते चेत् अन्यस्मात् द्वारात् पिष्टरूपं प्राप्यते । तथैव गणकयन्त्रे विषयाः पूर्यन्ते चेत् इदं यन्त्रं विषयाणाम् अनेकानि रूपाणि प्रदर्शयति । आङ्गलभाषायां इदं इन् पुट् (Input) इति, संस्कृतभाषया निवेश्यं  इति चाभिधीयते।
गणकयन्त्रस्य अन्तर्भागाः
(१)	फलकाधार/पीठिकाधार गणकयन्त्रं [Desk Top] (२)	अङ्गाधार गणकयन्त्रम् [Tower Top] यस्मिन् यन्त्रे संस्मरणं तथा चालनं सर्वेऽपि उत्थापित स्थम्भे वर्तन्ते। (३)	अङ्कगणकयन्त्रम् [Lap Top] (४)	करतलस्थापितगणकयन्त्रम् [Palm Top]
(१)	 प्रदर्शकं - दूरदर्शनपेटिका इव आवरणपटम् । [V.D.U or Monitor] (२)	अङ्कुरफलकम् [Key board] (३)	केन्द्रीयसंस्करणाघटकम् [System]