cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
चायपत्रम्
चायपत्राणां चयनानुक्षणं यदि न शुष्कीक्रियन्ते तर्हि तानि म्लानानि भवन्ति । अनन्तरं तानि कृष्णवर्णीयानि भवन्ति । चायचूर्णं सज्जीकृत्य अथवा चायपत्राणि शुष्कीकृत्य पूरणावसरे यदि तत्र जलांशः भवति तर्हि अपि तत् चायचूर्णं चायपत्रं वा नष्टं भवति । तस्मिन् विषकारिणः रोगकारकाः सूक्ष्मजीविनः वर्धन्ते अपि । अतः तदवसरे सज्जीकरणावसरे अत्यन्तं जागरूकता वोढव्या भवति । विपणिषु यानि चायचूर्णानि चायपत्राणि वा क्रयणार्थं यत् प्राप्यते तत्र चायनिर्माणार्थं यद्यत् अपेक्षितं प्रायः तत्सर्वं योजितं भवति । पूर्वं चायपत्रेभ्यः एव चायं निर्मीयते स्म । अनन्तरं चायचूर्णस्य निर्माणम् आरब्धम् । चायचूर्णस्य अथवा चायपत्रस्य निर्यातम् अत्यधिकप्रमाणेन कीन्यादेशः करोति । आयातं च पाकिस्तानम्, अमेरिकासंयुक्तसंस्थानानि, ईजिप्त् तथा जपान् देशैः क्रियते ।
बहुविधानि चायपत्राणि
वर्गः:सस्यानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
प्राथमिकनेपालीभाषायाः उपन्यासः
१८२७ वैक्रमाब्दात् १९४५ वैक्रमाब्दपर्यन्तस्य समयावधिः नेपाली उपन्यासस्य प्राथमिक कालः ।
इदमपि पश्यताम्
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:नेपालीसाहित्यम् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
समानतावादः
समानतावादः कार्ल् मार्क्सेन परिपोषितः प्रसारितश्च । स एव “माक्सवाद’ इत्यनेन नाम्नापि विश्रुत आस्ते। साम्प्रतं जगदिदं प्रायशः वर्गद्वयसंविभक्तम्-
द्वयोरप्येतयोर्वादयोः रूस-अमेरिका-देशयोः प्रवर्तनं, प्रचारणं, प्रसारणं, परीक्षणं च संदृश्यते। रूसदेशे समानतावादस्य, अमेरिकादेशे धनवादस्य च प्रसारणं दृश्यन्ते। जर्मनदेशीयो विद्वान् कार्ल् मार्क्स् महोदयस्य 'दास कापिटाल्" प्रथिततमो ग्रन्थः वर्तते। तत्र समानतावादस्य उपयोगित्वं, महत्त्वं, लोकोपकारित्वं च विशदीक्रियते। समानतावादस्य प्रवर्तकेषु ‘एञ्जेल्स् (Angels) महोदस्य नामधेयोऽपि सादरम् उल्लिख्यते। विश्वस्य सकलामपि महापरिवर्तनकारिण सन्देश जनसमुदायं प्रति प्रयच्छन् निजगाद–“अयि संसारस्य श्रमजीविनो मानवाः, संगच्छध्वं संवदध्वञ्च यूयम्, स्त च संघटिताः। मानवसमाजस्य इतिहास-अवलोकनेन ज्ञातं भवति यद् यस्मात् कालात् सृष्टिरारब्धा जाता तस्मादेव कालात् मानव-समाजः समृद्धिशालिनां धनपतीनां वर्गेण सदैव शोषणमेव नीतः। ते हि समाजं द्वयोर्विरोधिवर्गयोर्विभक्तं कृतवन्त:-शोषके शोषिते च। अधिनायकतावाद एव साम्राजवादिनी भावनाम् उत्पाद्य समाजस्य रक्तमपिवत् कृतवांश्च तं सर्वविधतया जर्जरम्।
समानतावादस्य सिद्धान्ताः
सामाजिकीं विषमतां दूरीकर्तुं मावसः समानतावादं प्रवर्तयामास। माक्र्सस्य समानतावादसम्बन्धिनो विचारा: अतिसंक्षेपेण इमे सति
यत् उत्पादन-साधनेषु व्यक्तेर्वर्गविशेषस्य वा स्वत्वमपहृतं भवेत् भवेच्च तत्र राज्यस्य अधिकारः तदा व्यक्त्या व्यक्तेर्वर्गस्य वर्गेण शोषणं सम्भवमेव न कदापि भवेत्।
विचारधारा
विचारधारी समयानुसारिण्यो भवति साम्यवादिनी विचारधारा व्यक्तिं प्रति गरीयस्कता न प्रयच्छति अपि तु सा समाजम्प्रति त विश्राणयति। समानतावादप्रक्रियाश्रयेण सर्वेषामेव मानवानां विकासादिकार्येषु समानोऽवसरः, सदृशा एव च सुविधाः लप्स्यते। तदा समाजे न कश्चन शोषको, न च कश्चन शोषितो भविता। एतादृशस्य वर्गहीनसमाजस्य संस्थापनं समानतावादस्य प्रक्रिययैव सम्भाव्यते। समानतावादपद्धतौ जनशासितस्य राज्यस्य एव उत्पादनसाधनेषु पूर्णाधिकारः स्यात्। मार्क्सवादस्य कथनमिदमस्ति यद् उत्पादकोषु साधनेपु राष्ट्रस्य एव अधिकार: पूर्णत्वेन एतेषु अपि लघूद्योगेषु भवितुं योग्योऽस्ति। मार्क्स-महोदयः राज्यस्य अस्तित्वमपि नानुमनुते। वास्तविकं शासनं तु जनशासनमेव तस्याभिमतम्। प्रान्तीयभेदान् प्रदेशादि भेदाश्च अपवार्य विश्वसमाजसंस्थापनम् अभिमतत्वेन प्रतिपादयति। एष वादो हि एकनायकतीमच्छति, अस्ति स हिंसात्मकः, भौतिकतोपासकः, आध्यात्मिकतायां द्रुह्यति, वैयक्तिकं स्वातन्त्र्यमपहरति इत्यादिबहवो दोषा: आरोपाश्च अस्मिन् वादे आरोप्यन्ते। परं वैज्ञानिकविश्लेषेण सिद्धयति यदि उपरिष्टादुक्ता दोषा वितथा: नैष वादो व्यक्तेरधिकारमपहरति अपितु स सर्वहद्वर्ग स्यैवाधिकारितायां प्रहारं करोति। तदीया हिंसा रक्तसम्बन्धिनी न, अपि तु शोषणसम्बन्धिन्यस्ति।
समानतावादस्य प्रसारः
मार्क्स् विचारधारा विश्वव्यापिनी विद्यते। एतस्या विचारधारायाः समस्याः खलु मानवस्य समस्याः सन्ति। एतया दृष्ट्या प्रतिदेशस्य अधिकारोऽस्ति यत् सः अनया विचारधारया स्वकीयं मार्गं प्रकाशवन्तं विदध्यात्। मार्क्सप्रतिपादितसिद्धान्तानां प्रचारको मूर्तरूपप्रदश्च लेनिन (Lenin) महोदयः आसीत्। स एव समानतावादं व्यावहारिकस्वरूपं प्रदत्तवान्। मार्क्समहोदयस्य सन्देशं प्रतिगृहं स एव प्रसारितवान्- '''विश्वस्य श्रमिक! संगच्छध्वम्। केवलं स्वपाशबन्ध एव विनाश्यः, नान्या भवता हानिः । विजयश्रीर्युष्मान् वृणीत''',
(workers of the world, unite. you have nothing to lose but your chains and have a world to win.) स एव जार-शासनविनाशाय धनवादक्षयाय च सर्वहारावर्ग संगृह्य विद्रोहं प्रवर्तयत् । तत्सहयोगम् अवाप्य रूसदेशस्य भाग्यपरिवर्तनं संजातम् जारशासनसंहारेण विश्वे सर्वप्रथम श्रमिकशासनं प्रवृत्तम् एवं प्रकारेण रूसदेशे समाजवादिलोकतन्त्रस्य संस्थापनम् अभूत्। रूसदेशे समानतावादस्य साफल्यं राष्ट्राणि अन्यान्यपि समानतावादसंस्थापनार्थ प्रैरयत्। श्रमिकवर्गे स्वातन्त्र्यभावतरङ्गाः समुद्वेलिताः। यत्र तत्र विद्रोहाः राज्य-क्रान्तयः समजायन्त। साम्यवादिसमाजसंस्थापनार्थ च समानतावाद-अनुयायीनि शासकानि प्रावर्तन्त। तेषु चीनदेशस्य नाम प्राधान्येन उल्लेखमर्हति। सङ्कीर्णविचारवशात् चेत् कोऽपि देशोऽस्या विचारधारायाः आश्रयणे वेपते बिभेति वा, कि वा स तस्यां विविधान् आरोपान् आरोपयति इत्येषा वार्ता तु अन्यैव।
समानतावादालोचनम्
एतद् निश्चयेन वक्तुं शक्यते यत् समानतावादस्त सिद्धान्तः लोकप्रियः, जन-अभ्युदयकारी, शोषणप्रक्रियाविनाशकः, शोषितपीडननिवारकः, अत्याचारादिदोषशमकः लोके प्रचरिष्यति। स्व-अधिकारलाभप्रेरिता जनाः इमं वादं सादरम् आश्रयते । शोषणप्रक्रिया तु विश्वव्यापिनी वर्तते ।
एतद् सुविदितं यत् समानतावादप्रक्रिया लोकोपकारिणी समाजस्य उन्नतिसाधिका च। परं विचारदृशा परीक्ष्यते चेत् तत्र केचन दोषा निसर्गसिद्धाः । स्व-इष्टसाधनार्थं विद्रोहेण समं हिंसाश्रयणमपि न विश्वशान्तिसाधनम्। आस्तिक्यभावस्य अभावः नास्तिक्यम् एव एतस्य वादस्य मूलम्। नास्तिक्यवादे अङ्गीकृते का नाम शक्तिय विश्वशान्तिस्थापने प्रवर्तयेत्। साम्यवादे अन्नवस्त्रादिप्राप्तौ यथा बलम् प्राप्यते। न तथा नैतिक-आचार-विचारसंरक्षणे। अधिनायकवादस्य उत्पत्तिः अपि एतन्मतस्य दोषम् आवहति। वेदस्य निन्दा, धर्मस्य उपेक्षा, ईश्वरे अविश्वासः, नास्तिक्यबुद्धिः, संस्कृतिप्राप्तिकृल्यं, नैतिक-आचारआध्यात्मोपेक्षा चेत्यादय: दोषाः समानतावादस्य गरिमाणम् अपहरति। भौतिकतोपासकतास्येत्यत्र तु वक्तव्यमेतदेव यद् भौतिकताध्यात्मिकतयोः अन्तराले निकटतमो सम्बन्धो वर्तते । जीवनं नेतुमुभयमपि अपेक्षणीयम् द्वयोरपि स्व-स्व-महत्त्वमास्ते।
इत्थं निश्चितभावेन इदं समासेन वक्तुं शक्यं भवति यन्माक्सस्य साम्यवादिनी विचारधारा स्वल्पपरिवर्तनदोषपरिहारपूर्वकञ्च ग्राह्मास्ति।
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
उदुम्बरफलम्
एतत् उदुम्बरफलं भारते अपि वर्धमानः कश्चन फलविशेषः । एतत् उदुम्बरफलम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । इदम् उदुम्बरफलम् आङ्ग्लभाषायां ॥॥॥ इति उच्यते । एतत् उदुम्बरफलम् अकृष्टपच्यम् अपि ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:फलानि वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
हसलजनाङ्गः
हसलजनाङ्गीयानां वासस्थानानि
उत्तरकन्नडमण्डलस्य शिरसि, सिद्धापुर शिवमोग्गमण्डलस्य तीर्थहळ्ळी, सोरब, सागर, चिक्कमगळूरुमण्डलं, मैसूरुमण्डलस्य उत्तरसीमा इत्यादिषु प्रदेशेषु हसलजनान् द्रष्टुं शक्नुमः । एते कन्नडभाषां वदन्ति । बहुपूर्वं दक्षिणकन्नडमण्डलतः आगताः कतिचन कुटुम्बीयाः तुळुभाषां वदन्ति ।
हसलजनाङ्गीयानां वर्गाः
हसलजनेषु पञ्चवर्गाः सन्ति ।
बेळ्ळीहसलाः
हसलजनेषु कनिष्ठष्टस्तरीयाः नाम बेळ्ळिहसलाः । एते अधिकतया दक्षिणकन्नडमण्डले सन्ति । इतरहसलजनानां गृहे एतेषां प्रवेशः नास्ति ।  एतैः सह ते भोजनमपि न कुर्वन्ति ।
बग्गालिनहसलाः
बग्गालिनहसलाः(वक्रपादाः) इति अन्या काचित् जातिः अस्ति । एतेषां वक्रपादाः सन्ति इत्यनेन बग्गालिनहसलाः इति एतान् आह्वयन्ति । एते घट्टप्रदेशे पूगक्षेत्रेषु कार्यं कुर्वन्ति ।  एते पूगवृक्षस्य आरोहणं कृत्वा वृक्षात् वृक्षं प्रति कूर्दनं कुर्वन्तः पूगफलस्य गुच्छस्य कर्तनं,  रोगनिरोधक-औषधस्य सेचनं, पूगफलानि परितः आच्छादनकरणं कुर्वन्ति। बहूनि दिनानि यावत् पादं वक्रं कृत्वा वृक्षस्य उपरि एव भवन्ति इति कारणेन एतेषां पादाः किञ्चिदिव वक्राः सन्ति ।
नाडहसलाः
समप्रदेशेषु वसन्तः हसलाः ‘नाडहसलाः’ इति । हसलजातीयजनेषु एते उन्नतस्तरीयाः, श्रेष्ठाः च  ।  कण्डोलनिर्माणम् एतेषां वृत्तिः ।
मलेहसलाः
मलेहसलाः पर्वतप्रदेशेषु भवन्ति । एते अधिकतया कृषिकार्मिकाः ।  स्वामिभिः सह क्षेत्रकार्ये निरताः भवन्ति ।  तालवृक्षतः सुरायाः अवतारणकार्यं कुर्वन्ति ।
कर एळेयुव हसलाः
मृतपशूनाम् आकर्षणकार्यं ‘कर एळेयुव हसलाः’ कुर्वन्ति । हसलेषु भिन्नानि गोत्राणि सन्ति । तानि गोत्राणि  ‘बळि’ इति नाम्ना निर्दिशन्ति ।  एतस्य निर्देशनं मातुः,  द्वारा अथवा मातुलस्य द्वारा कुर्वन्ति ।  एतेषां ’बळि’ एवं सन्ति । हसलजनाः स्वान् अग्निहोन्नप्पनामकस्य मतस्य जनाः इति निर्दिशन्ति ।   एतेषां मूलपुरुषः होन्नप्पः ।  एते यदा बहिः प्रस्थानं कुर्वन्ति तदा धनुः बाणाः च एतेषां हस्ते भवन्ति एव ।  अतः एतान् धनुषः क्षत्रियाः इत्यपि वदन्ति ।
हसलजानाङ्गीयानां कुटुम्बव्यवस्था
आरम्भे एतेषु बाल्यविवाहस्य पद्धतिः आसीत् । इदानीं तथा नास्ति ।  विवाहसम्बन्धः मातुः बळि सम्बन्धे न भवति ।  पितुः बळिः सम्बन्धम् आधारीकृत्य विवाहप्रस्तावाः प्रचलन्ति ।  पितुः सहोदर्याः  अथवा मातुलस्य पुत्र्या सह विवाहः कर्तुं शक्यः ।  किन्तु सहोदर्याः पुत्र्या सह विवाहसम्बन्धः न भवति ।  विधवाविवाहस्य अवसरः अस्ति ।
हसलजनाङ्गीयानां देवाः
हसलानां मन्त्रवादिनं ‘गाडिग’ इति वदन्ति ।  सः भूतप्रेतस्य निर्देशकः ।  कापि समस्या अस्ति चेत् एते परिहारार्थं गाडिगं  शरणं गच्छन्ति । धर्मस्थलस्य मञ्जुनाथस्वामिनः, चन्द्रगुत्तेः देव्याः, शिकारिपुरस्य हुच्चरायप्पस्य, वीरभद्रस्य च आराधनम् एते कुर्वन्ति ।  तत्रत्य ग्रामदेवतायाः आराधनम् अपि  कुर्वन्ति ।  सर्पाः नाम एतेषां बहुभक्तिः ।  चौडीदेव्याः, पञ्ज्रुळ्ळिदेवस्य, तुळसीसस्यस्य च पूजां कुर्वन्ति ।  सङ्क्रान्ति- युगादिपर्वदिनेषु स्वेषां कुलदैवस्य पूजां कुर्वन्ति ।  कूड्लिमठस्य बाळेहळ्ळिमठस्य केळदिमठस्य  तोगर्सिमठस्य वा  विधेयाः भवन्ति हसलाः । हसलाः वराहस्य मांसं न खादन्ति ।  दुग्धदात्र्याः  धेनोः, पञ्चनखवतः प्राणिनः मांसमपि एते न खादन्ति ।  शवस्य दहनं, निखननं च एवं पद्धतिद्वयमपि एतेषु अस्ति ।
अन्ये केऽपि हसलाः भवितुम् इच्छन्ति चेत् कानिचन आचरणानि अनुसृत्य अनन्तरं तान् हसलजातिषु योजयन्ति । तं तण्डुलस्य क्षालितजलेन  शुद्धीकुर्वन्ति ।  तावदेव न, तस्य जिह्वाग्रभागं दहन्ति । यः कोऽपि यत्किमपि कार्यार्थम् आह्वयन्ति चेदपि एते आनन्देन कुर्वन्ति । ओक्कलिगानां विवाहेषु हसलाः ‘सुडिनामकं दीपं’ गृह्णन्ति । अपत्यं नास्ति चेत् ‘दत्तु’ स्वीकरणस्य पद्धतिः अपि एतेषु अस्ति ।
वर्गः:कर्णाटकस्य आदिवासिनः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
शिशुपालवधम्
महाकविमाघः गुर्जरदेशे श्रीमाल नामकस्थाने विशिष्टब्राह्मणपरिवारे जन्म लेभे । तस्य पितुः नाम ‘दत्तक’ आसीत्; किन्तु सःसर्वाश्रयः इति नामान्तरेणापि प्रसिध्दः आसीत् । अस्य पितामहः ‘श्रीसुप्रभदेव’ नामाः; ‘श्रीवर्मल’ नाम्नः राज्ञः प्रधानसचिवः प्रधानसेनापतिश्चासीत् । इत्थं महाकवेः माघस्य समयःसप्तमेशवीयशतकसस्य अन्तभागः अष्टमशतकस्य आदिभागः वा स्वीकरणं सर्वथा युक्तितयुक्तं स्यात् । महाभारतीयां कथामाश्रित्य विंशतिसर्गात्मकं ‘शिशुपालवधामहाकाव्यम्’ इत्येका एव कृतिः समुपलभ्यते माघस्य । महाभारतस्य सभापर्वस्य ३३ तमात् ४५ पर्यन्तेषु त्रयोदशसु अध्यायेषु शिशुपालवधस्य कथा उपलभ्यते । इयं कथा श्रीमद्भागवतेऽपि दशमस्कन्धस्य ७४ तमेऽध्याये सूक्ष्मरुपेण वर्तते । अस्या विंशतिसर्गात्मकस्य शिशुपालवधमहाकाव्यस्य रचना तु महाकविमाघेन महाभारतीयां कथामाश्रित्य विहिता । अनेके श्लोकास्तु प्रायः महाभारतस्य श्लोकैः समम् एव दृश्यन्ते । तद्यथा –
अत्र महाभारतापेक्षया महाकाव्योपयोगिनः अनेके विषयाः वर्णिताः; तृतीयसर्गात् त्रयोदशसर्गं यावत् भगवतः श्रीकृष्णस्य ऐश्वर्य –प्रस्थान –वनविहार –जलक्रीडा-रैवतकपर्वत-सन्ध्या-प्रातः- प्रकृत्यादिविषयाणां वर्णनानन्तरं महाराजयुधिष्ठिरस्य राजसूययज्ञे श्रीकृष्णस्य आगमनं वर्णितम् । एतेन ज्ञायते यत् अस्य महाकाव्यस्य आधारः महाभारतीया कथा एव, किन्तु शिशुपालस्य वधमित्यादिषु स्थलेषु कुत्रचित् महाकवेः मौलिकचिन्तनेन कथाभेदोऽपि दृश्यते । संस्कृतसाहित्ये पाण्डित्यमयशैल्याः चरमोत्कर्षोदृश्यते श्रीमाघे । कालिदासस्योपमा – भाभीरथी; भारवेरर्थगुरुता- यमुना, दण्डिनः हर्षस्य वा पदललिता- सरस्वती तीर्थराजसदृशे कविराजे श्रीमाघे विराजते । महाकविमाघेन प्रणीतं शिशुपालवधमहाकाव्यं विंशतिसर्गेषु पूर्णं जातम् । तस्यैतिहासिकं वृत्तमधोलिखितमस्ति – पाण्डवाः प्रथमवनवासदिवसावधिं प्रपूर्य इन्द्रप्रस्थनगरीं समधिकृतवन्त आसन् । भगवतः श्रीकृष्णस्य कृपया अर्जुनभीम- नकुलसहदेवानाम्पराक्रमेण च धर्मराजयुधिष्ठिरेणा समग्रमपि जम्बूद्वीपं विजित्य विपुलं धनमेकस्थीकृतम् । एवमतुलसाम्राज्यं विपुलं वैभवञ्चावाप्य युधिष्ठिरो राजसूययज्ञं कर्तुमैच्छत् । प्रायः समग्रस्य जम्बूद्वीपस्य (एशियायाः) भगवतः श्रीकृष्णस्यानुयायिनो विरोधिनश्च राजानो यज्ञेऽस्मिन्नामन्त्रिता आसन् । यज्ञेऽस्मिन् भगवान् श्रीकृष्णः सर्वकर्मद्रष्टा आसीत् । सर्वेऽपि राजानो यज्ञकार्येषु योग्यतानुसारं भागं गृह्णन्ति स्म । ऎतिहासिकोऽयं यज्ञ आसीत् । अतीवमहत्सज्जया यज्ञः सुसम्पन्नः । याज्ञिकाः ब्राह्मणाः दक्षिणादिना सत्कृताः ।
ततः सदस्यपूजाया अवसरस्समुपस्थितः । शास्त्रानुसारेण यज्ञसमाप्तौ गुणवतेऽर्ध्यप्रदानस्य नियमोऽस्ति । प्रतिष्ठेयं कस्मै प्रदेया ? विषयेऽस्मिन् पप्रच्छ युधिष्ठिरो भीष्मम् । शास्त्रानुसारं षडङ्गवेदाध्ययनाध्यापनरतो ब्राह्मणस्नातकः, गुरुः बन्धुः, जामाता, राजा, ऋत्विग्, याज्ञिकश्चैते षट् सदस्याः पूजनार्हाः भवन्ति । यदि कश्चन सर्वगुणसम्पन्नः स्यात्तर्हि सोऽपि पूजनार्हो भवति । भीष्मोऽस्यै प्रतिष्ठायै भगवान् श्रीकृष्ण एव महत्तम् इत्युद्घोषितवान् । युधिष्ठिरश्च भगवन्तं श्रीकृष्णमेव पूजयामास ।
शिशुपालो भगवतः श्रीकृष्णस्येदं सम्मानं द्रष्टुं नाशकत । स क्रोधाविष्टः रक्तीकृतनेत्रेश्च् सन् उच्चमुष्णञ्च श्वसितुमारेभे । धर्मराजं युधिष्ठिरं च निन्दित्वा भगवतः श्रीकृष्णस्योपरि नानाविधानाक्षेपान् कर्तुं प्रवृत्तः । भगवान् श्रीकृष्णः मौनावलम्बितः सन् मनसैव शिशुपालस्यापराधान् गणयति स्म । भीष्मः शिशुपालस्येदं धाष्टर्थं सोढुं नाशकत् तन्मुखाच्च भगवतः श्रीकृष्णस्य निन्दां श्रुत्वा सः क्षुब्धः सञ्जातः । तेनोक्तम् – “ अद्य मया विहिता भगवतः श्रीकृष्णस्य पूजा न यस्मै रोचते सः धनुर्धारयेत्” । इत्युक्ते भीष्मे शिशुपालसमर्थकाः राजानो यज्ञमण्डपाद् बहिर्गन्तुमुद्यता बभूवुः । शिशुपालः पुनः कठोराणि वचांसि उवाच, तत्स्थानाच्च निः सृत्य भगवन्तं श्रीकृष्णं युध्दार्थमाहूय चमूः सज्जां कर्तुमारेभे । पाण्डवास्तत्पक्षिणश्च राजानः शान्ता आसन् । चमूसज्जां विधाय शिशुपालेन राजसभायां स्वकीयो दूतः प्रेषितः । स दूतः श्लिष्टशब्दैर्भगवन्तं श्रीकृष्णं निन्दयामास । भगवतः श्रीकृष्णस्य प्रेरणया सात्यकिस्तस्याक्षेपाणामुचितमुत्तरम्प्रादात्, तथापि सोऽनेकान्यापत्तिजनकानि वचांस्यकथयत् । अनेन भगवान् श्रीकृष्णस्तत्समर्थकाः राजानश्चचाऽत्यन्तं क्रुध्दाः सञ्जाताः । अन्ते च युध्दः प्रारब्ध एव । शिशुपालस्य सम्पूर्णाऽपि चमूर्नष्टा । चम्वां विनष्टायां सत्यां सः स्वयं भगवता श्रीकृष्णेन साकं योध्दुमारेभे । यद्ध्यमानः सः श्रान्तो भूत्वा कठोराणि वचांस्यवदत् । ततः शकसंख्यकेष्व पराधेषु पूर्णेषु, तद्वधेऽधिकं विलम्बमनुचितम्मत्वा भगवान् श्रीकृष्णः सुदर्शनचक्रेण शिशुपालस्य शिरश्चिच्छेद अस्मिन्नेव समये तस्य शरीरादेकस्तेजः समूहो निः सृत्य भगवतः श्रीकृष्णस्य शरीरेऽन्तर्हितः । सर्वे चानया घटनया विस्मिताः बभूवुः ।
महाकविमाघेन २० सर्गात्मके स्वीये शिशुपालवधे महाकाव्ये सर्वेषामेव रसानां साधिकारं सहृदयपरितोषं कुर्वता प्राधान्येन वीररसः तदङ्गतया च सर्वेऽन्ये रसाः यथास्थानं विन्यस्ताः । रैवतक्- सूर्यास्त –सागरवर्णनमित्यादिस्थलानि अस्य प्रकृतिप्रियतां प्रतिपादयन्ति । यथा – रैवतकपर्वतवर्णने – अस्य कृतौ प्रायः कोऽपि श्लोकः अलङ्काररहितो न दृश्यते । प्रायशः षोडशविधानां छन्दसां प्रयोगः कृतः महाकविना, तत्रापि पञ्चमसर्गीयायाः वसन्ततिलकायाः एकादशसर्गीयायाः मामिन्याः सौषम्यं सर्वातिशायि संशोभते । कवित्वकौशलस्य चूडान्तनिदर्शनं महाकाव्यमिदम् । यथा, द्र्ष्टव्यं पद्यमिदं – इत्थं ज्ञातुं शक्यते यत् सर्वत्र नवनवां शब्दराशिं वितन्वन् असौ नवसर्गेषु कविनामन्येषां कृते शब्ददारिद्रयं विहितवान् ।
नागरङ्गफलम्
एतत् नागरङ्गफलं भारते वर्धमानः कश्चन फलविशेषः । एतत् नागरङ्गफलम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । इदं नागरङ्गफलम् आङ्ग्लभाषया citron इति उच्यते । एतत् नागरङ्गफलम् अकृष्टपच्यम् अपि । नागरङ्गफलम् देवानां नैवेद्यार्थम् अपि उपयुज्यते ।
वर्गः:फलानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कस्तूरिमृगः
कस्तूरिमृगः हरिणवर्गीयः प्राणिविशेषः भवति। जीवशास्त्रानुसारं कस्तूरिमृगः "मोषिडे" वर्गीयः इति। प्रायशः हरिणानाम् अपेक्षया प्राचीनाः भवन्ति। अस्य शृङ्गौ न भवतः। कस्तूरिमृगः “कस्तूरि” सुगन्धद्रव्ययुक्तः भवति। सुगन्धद्रव्यनिर्माणे अस्य कस्तूरिद्रव्यस्य महद्योगदानम् अस्ति प्रपञ्चे। “सुगन्धराणी” इत्येव प्रसिद्धिः कस्तूरिमृगस्य। कस्तूरिसुगन्धद्रव्यम् औषधत्वेनापि उपयोगं कुर्वन्ति। अस्य कस्तूरिमृगस्य वैज्ञानिकं नाम “मास्कस् मास्किफरस्” भवति। चीना, कोरिया, नेपाळ देशेषु तथा काश्मीर, सिक्किम्, टिबेट्, अस्सां, सैबीरियाप्रदेशेषुच कस्तूरिमृगाः दृश्यन्ते।
शारीरकगुणाः
कस्तूरिमृगः लघुहरिणः इव गात्रे दृश्यते। किन्तु हरिणापेक्षया स्थूलः भवति। कस्तूरिमृगः ८० तः १०० से.मी दीर्घभवति। ५० तः ७० से.मी. उन्नतः भवति। शरीरस्य भारः ७ तः १७ कि.ग्रां भवति। पृष्टे विद्यमानौ पादौ पुरतः विद्यमानयोः पदयोः अपेक्षया दीर्घौ भवतः। कठिणभूमौ अपि अनायासेन गमनानुकूलपादयोः रचना युक्तः कस्तूरिमृगः भवति। पुरुषकस्तूरिमृगः दीर्घस्मश्रूधारी भवति। गर्भधारणानन्तरं १५० तः १८० दिवसेषु सन्तानोत्पत्तिः भवति। एकस्य शिशोः जन्म भवति एकस्मिन् समये। प्रायः शिशुः एकमासं यावत् निश्चलस्थितौ एव भवति।
वासः आहारश्च
कस्तूरिमृगाः पर्वतप्रदेशेषु वासं कुर्वन्ति। सामान्यतः मानववासप्रदेशात् बहुदूरे वसन्ति। एते सङ्कोचस्वभावयुक्ताः भवन्ति। एते निशाचराश्च भवन्ति। एकान्ते वासं कर्तुम् इच्छन्ति सर्वदा। हिमालयप्रदेशे अधिकतया दृश्यन्ते। सर्वेऽपि कस्तूरिमृगाः स्ववासस्थानं स्पष्टतया यथा ज्ञायेत् तथा चिह्नं कुर्वन्ति। सस्यहारि जन्तुः भवति। तृणम्, पत्रम्, पुष्पाणिच अस्य कस्तूरिमृगस्य आहाराः भवन्ति।
कस्तूरि
“कस्तूरि” सुगन्धद्रव्यं भवति। कस्तूरिग्रन्थिः केवलं प्रौढपुरुषकस्तूरिमृगेषु भवति। नाभिजननाङ्गयोः मध्ये स्यूतवत् भवति। तस्मिन् ग्रन्थिः भवति। सुगन्धद्रव्यम् अमूल्यं भवति। कस्तूरिद्रव्यम् औषधत्वेन अस्य द्रव्यस्य उपयोगः भवति। उत्तेजकः, कामोद्दीपकः, स्वेदकारि, कफहारकश्च भवति। अस्मिन् मस्कोन्, कोलेस्टिरोल्, अलबावीन् इत्यादि अंशाः भवन्ति। मस्कोन् अंशस्य आधिक्यं भवति चेत् हृदये रक्तस्रावः भवति। अतः प्रमाणादिकं ज्ञात्वा स्वीकर्तव्यम्।  सुगन्धद्रव्यनिर्माणे अस्य उपयोगः भवति। आङ्ग्ले “मस्क”(musk) इति व्यवहारः। मृगया निमित्तं यदा गच्छन्ति तदा मुखम्, नासिकाञ्च वस्त्रेण बध्वैव गच्छन्ति। अन्यथा अधिकसमयं गन्धस्य आघ्राणेन मुखे, तथा नासिकायाञ्च रक्तस्रावः भवति इति। उत शिरोवेदानायाति इति। कस्तूरिद्रव्यं नूतनतया यदा भवति तदा मृदु भवति। नीलवर्णविशिष्टं भवति। कषायरुचियुक्तं भवति।
प्रकाराः
कस्तूरिद्रव्याणि षड् प्रकारकाणि विद्यन्ते। नानकिन् चीनदेशे लभ्यते। उत्कृष्टं द्रव्यं भवति। अस्य उपलब्धिः दुष्करम्।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:प्राणिनः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अरविन्दाश्रमः
अगस्त्यमुनिना आश्रमः यत्रासीत् तत्रैव अरविन्दाश्रमः अपि अस्ति इति शिल्पशास्त्रज्ञाः वदन्ति । सेण्ट् गैलस् मार्गे अरबिन्दमहोदयस्य स्मारकम् अस्ति । महर्षिः श्री अरविन्दः कविः संन्यासी च आसीत् । देशविदेशे च अनेके भक्ताः अरबिन्दमहर्षेः उपदेशेन् प्रभाविताः सन्ति । क्रिस्ताब्दे १९८० तमे वर्षे अरबिन्दमहर्षिः समाधिस्थः अभवत् । अनन्तर मातापि प्रभवशालिनी आसीत् । सा एव अनन्तरम् आश्रमस्य व्यवस्थां निर्वहति स्म । साऽपि क्रिस्ताब्दे १९७३ तमे वर्षे दिवङ्गता ।
अलङ्कारशास्त्रस्य सम्प्रदायाः
अलङ्कारशास्त्रस्य सम्प्रदायाः विभिन्नानाम् आचार्याणां मतेषु आधारिताः सन्ति। अलङ्कारशास्त्रग्रन्थानाम् अनुशीलनेन अयम् अवगतो भवति यत्, यत्र अनेके सम्प्रदायाः आसन् । काव्यस्यात्मा कः ? इत्यस्मिन् विषये एवालङ्कारिकाणां समक्षे प्रधानतया विवेचनीयं कर्त्तव्यमासीत् । किमिदं तादृशं वस्तु विद्यते यद्विद्यमाने काव्ये काव्यत्वं तिष्ठति तद्रहिते च तदपसरतीति जिज्ञासाम् अवलम्ब्य स्वस्वबुद्ध्यनुसारेणोत्तरदानम् एव नानाविधसम्प्रदायानाम् उत्पत्तिरभूदिति पर्यालोचयन्त्येतिहासिककुशलाः।
उक्तजिज्ञासानिवृत्तये एव केचिद् अलङ्कारं केचिद्रीतिं केचिच्च ध्वनिं काव्यत्वेन प्रमाणयन्ति । भरतमुनि तः आरभ्य कालक्रमेण समीक्षाभेदे विभिन्नशताब्दीषु नवीननवीनतरसम्प्रदायानाम् उत्पत्तिर्जाता। अलङ्कारसर्वस्वटीकाकर्त्रा समुद्रबन्धने न अप्युक्तरूपेणैव सम्प्रदायोदयः प्रदर्शितः । तथा चोक तेन -
‘इह विशिष्टौ शब्दार्थौ काव्यम् । तयोश्च वैशिष्ट्यं धर्ममुखेन व्यापारमुखेन व्यङ्ग्यमुखेन वेति त्रयः पक्षाः । आद्येऽप्यलङ्कारतो गुणतो वेति द्वैविध्यम् । द्वितीयेऽपि भणितिवैचित्र्येण भोगकृत्त्वेन वेति द्वैविध्यम् । इति पञ्चसुपक्षेष्वाद्य उद्भटादिभिरङ्गीकृतः, द्वितीयो वामनेन, तृतीयो वक्रोक्तिजीवितकारेण, चतुर्थो भट्टनायकेन, पञ्चम आनन्दवर्धनेन ।'
अत्रेदं विचार्यते -
रमणीयौ शब्दार्थौ काव्यनाम्ना व्यपदिश्यते, शब्दार्थयोः रमणीयता च धर्ममुखेन यद्युच्यते, तदा गुणा अलङ्कारश्चेति द्वौ तादृशौ धर्मौ सम्भवतः, तत्र गुणकृतवैशिष्ट्यवादिनौ दण्डिवामनौ काव्यस्य जीवनाधायकं गुणमाहतुः अलङ्कृतं वैशिष्ट्यमाद्रियमाणा उद्भटादयश्चालङ्कारान् काव्यजीवनाधायकान् स्वीकुर्वन्ति । यदि च शब्दार्थयोः रमणीयता तद्व्यापारद्वारा मन्यते, तर्हि अपि व्यापारो द्विविधः सम्भवति - भणितिवैचित्र्यमूलो भोगकृत्वमूलश्च। तत्र भणितिवैचित्र्यकृतं वैशिष्ट्यम् अभ्युपगच्छन्तः कुन्तकादयो ‘वक्रोक्तिः काव्यजीवितमिति मन्यन्ते; भोगकृत्वमूलकं वैशिष्ट्यं मन्यमानश्च भट्टनायकादयो भोजकत्वरूपं व्यापारान्तरं मन्यन्ते, तदेव तत्र वैशिष्टयमभ्युपगच्छन्ति । भट्टनायको रससम्प्रदायान्तर्गत एव । केवलं भोजकत्वव्यापारमात्रमस्य नूतनम् ये पुनर्व्यङ्गयमुखेन शब्दार्थयोर्वैशिष्टयमाहुस्ते ध्वनिप्रस्थानं स्वीकुर्वन्ति; यथाऽनन्दवर्धनादयः।
षष्ठसम्प्रदायाविष्कर्ता क्षेमेन्द्रः खल्वेतत्परवर्त्यतस्तन्मतमेतेन न प्रदर्शितम् । वस्तुतस्तु ध्वनिमतं रसस्यैव विकसितं स्वरूपमस्ति इति मन्यते। आचार्यभरतः प्राधान्येन रूपकमेव दृष्ट्यां निधाय तदीयां मीमांसाञ्चक्रे । आचार्यानन्दवर्धनादियः ध्वनिसम्प्रदायस्य आचार्याः किञ्च ध्वनिपरिपोषकाः पण्डितपूज्यास्तद्-विचारं हि व्यापक-दृष्ट्या कृतवन्तः । रसो न वाच्यो भवितुमर्हति, स व्यङ्ग्य एव भूत्वा स्थातुं शक्यः । इमां विचारधारामुपसारयितुम् आनन्दवर्धनो ध्वन्यालोकमवतारयामास । काव्ये व्यङ्गयमेव प्रधानं तत्त्वमित्येतत् तदीयं मतमाचार्यमम्मटोऽभिनवगुप्तश्चान्वमन्येताम् । मम्मटस्तु व्यङ्गयस्य विशिष्टतां साधयितुं यं प्रयत्नञ्चकार स तु न केवलं ध्वनिमतं सुदृढतया प्रतिस्थापयामास अपि तु अलङ्कारशास्त्रमपि शास्त्राणां श्रेण्याम् आसयामास । तत्रासीनञ्चालङ्कारशास्त्रं पण्डितराज जगन्नाथस्ततोऽभिषिषेच । एवमस्मिन् शास्त्रे बहवः सम्प्रदायाः प्रचलिताः ।
रससम्प्रदायः
वैदिकसाहित्ये रसशब्दस्योल्लेखः कृतो वर्तते सोमरसस्यार्थे –  'दधानः कलशे रसम्'  आनन्दार्थेऽपि - ‘रसो वै सः'  'रसं ह्येवायं लब्धानन्दी भवति'। यद्यपि वैदिकसाहित्ये रसादिशब्दानामुल्लेखोऽवश्यं वर्तते, किन्तु आलङ्कारिकसम्प्रदायरूपे चैतत्स्वरूपनिश्चयकरणे सर्वप्रथमं श्रेयोभागिनं नाट्यशास्त्रकर्तारं भरतमुनिमेव वक्तुं शक्यतेऽस्माभिः। राजशेखरे ण तु सर्वप्रथमं रसस्योपदेशो ब्रह्मणा नन्दिकेश्वराय प्रदत्तः इति प्रतिपादितः, परन्तु तत्प्रतिपादितः रससिद्धान्तः इदानीं पर्यन्तमभ्युपलब्धो न वर्तते।
अलङ्कारसम्प्रदायः
अलङ्कारसम्प्रदायो भामहेन प्रवर्त्तितोऽपि तद्ग्रन्थव्याख्यातृभिः रूद्रटोद्भटादिभिरेव स्थिरता प्रापितः । काव्येऽलङ्कारस्य प्राधान्यमपि येन केनापि रूपेण दण्डिनो ऽपि स्वीकृतमासीदेव । एतत्सम्प्रदायानुसारिणां मते अलङ्कारा एव काव्यजीवातवः । अलङ्कारहीनं काव्यस्वीकरणं तथैवोपहास्पदं यथोष्णतारहितमग्निस्वीकरणम् । एतदेवोक्तं पीयूषवर्षिजयदेवे न -
अङ्गीकरोति यः काव्यं शब्दार्थावनलङ्कृती।
असौ न मन्यते कस्मादनुष्णमनलङ्कृती ॥
रीतिसम्प्रदायः
रीतिमतस्य प्रतिपादकः प्रधानाचार्यो वामनः अस्ति । अस्य काव्यालङ्कारसूत्र नाम्ना ग्रन्थः स्वोपज्ञवृत्तिसहितः प्रसिद्धः । अस्मिन् ग्रन्थे काव्यात्मरूपेण रीतिरेवायं स्वीकृतः । एतन्मते - ‘रीतिरात्मा काव्यस्य' इति लक्षणं प्रतिपादितम् । इयमेव रीतिः शैलीत्युच्यते । रचनायां चेयं विशिष्टता, गुणानामवस्थित्या उत्पन्ना भवति । अत एव गुणोपरि रीतिरवलम्बिता तिष्ठति । इदं च रीतिमतं गुणसम्प्रदायनाम्ना व्यवहृतं भवति । "ओजः कान्तिमतीगौडीयाः” “समग्रगुणाः वैदर्भी ''  “माधुर्यसौकुमार्योपपन्ना पाञ्चाली" वैदर्भीगौडीरीत्योः स्वरूपेण, विभेदप्रतिपादनस्य श्रेयः आचार्यदण्डिन एवोपरि वर्त्तते । आरम्भकाले रीतीनां सम्बन्धो देशविशेषेणैवासीत् । यत्प्रान्तिनो यादृश्यां शैल्यां विशिष्टतां प्राप्तवन्तस्तत्प्रान्तनाम्ना तादृशशैल्याः प्रसिद्धिरभूत् । तत्र वैदभ्यॊ वैदर्भदेशेन वराराभिधेन गौड्या वङ्गप्रदेशेन, पाञ्चाल्योः पाञ्चाल(पञ्जाब)प्रदेशेन, लाट्या लाट(गुजरात)प्रदेशेनाभिधेयेन सम्बन्धः आसीत् । गुणालङ्कारयोः परस्परं स्फुटं भेद इत्यस्य सर्वप्राथम्येन प्रतिपादनं वामनेनैव कृतम् ।
वक्रोक्तिसम्प्रदायः
वक्रोक्तेर्महनीयभावुनाया बीजरूपेण सूचनकरणस्य श्रेयोभागी आचार्यभामहः अस्ति । तमेव बीजमादाय पूर्णरूपेणाङ्कुरित-पल्लवितकरणस्य सम्मानमाचार्यकुन्तकस्यैव वर्तते । यद्यपि भामहग्रन्थपर्यालोचनयाऽलङ्काराणामेव भामहेन प्राधान्यं दत्तम् तथापि रसवक्रोक्तिरीतिसम्प्रदायानां बीजमपि प्रदर्शितं मिलति । अनेन महात्मना हि वक्रोक्तेर्व्यापकत्वं प्रदर्श्य काव्यार्थमावश्यकत्वमेतस्याः इति प्रदर्शितम् । तथाहि - “युक्तं स्वभावोक्त्या सर्वमेतदिष्यते।" एनामेवाधारशिलामादाय कुन्तकेन ‘वक्रोक्तिजीवित -नामको ग्रन्थो विनिर्मितः । अयमेवातिशयोक्तिं च वक्रोक्तिनाम्ना व्यवहरति, ताञ्च सर्वालङ्काराणां जीवनाधायकत्वं व्यवस्थापितवान् ।
ध्वनिसम्प्रदायः
‘रसो न वाच्यः' इति साधयितुं प्रवर्त्तमान आचार्य आनन्दवर्धनो ध्वनेरावश्यकतामनुभूय ध्वनिसम्प्रदायं. प्रवत्ततवान् । आनन्दवर्धनात्पूर्वं वनेरभाववादः, लेक्षणाः-स्वरूपतावादः, अनिर्वाच्यतावादश्च प्रथते स्म । ध्वनिवादः सर्वांधिकव्यवस्थितरूपेण प्रचरितः । अस्य सम्प्रदायस्य सुविस्तृतचर्चा अव्यवहितोंत्तरकाले एव भविष्यति ।
औचित्यसम्प्रदायः
औचित्यस्य भावना ध्वन्यादिसमस्तकाव्यतत्त्वानां मूलभावना। अयं सर्वसम्प्रदायादृतः कस्यापि मतस्याविरोधी च सम्प्रदायः क्षेमेन्द्रेण प्रवत्ततः । काव्यस्य सर्वेष्वप्यङ्गेषु औचित्यं नितान्तमपेक्षितम् । समस्तप्राचीनालङ्कारिका हि स्वस्वग्रन्थै औचित्यरक्षायै सङ्केतं निदिष्टवन्तः । तानेव पूर्वग्रन्थानाल काव्यतत्त्वस्य व्यापकरूपमादातुं क्षेमेन्द्रेण 'औचित्यविचारचर्चा' नामको ग्रन्थों ग्रथितः । रसस्य जीवनभूतः प्राणः ‘औचित्यमेव' इति स्पष्टमुद्घोषितं तेन । तथाहिं।
औचित्यस्य चमत्कारकारिणश्चारुचर्वणे । ___ रसजीवितृभूतस्य. विचारं कुरुतेऽधुना ।। ( का० ३ )
किमिदमौचित्यमिति जिज्ञासायां ‘यों यत्सदृशः, येन परस्परं सम्मिलने भवेत् तदेयोचितम् । अथ चोधितस्य अब औचित्यम् । तथा घोक्तमनेनैव -
उचितं प्राहुराचार्याः सदृशं किल यस्य यत् । ।
उचितस्य च यो भावस्तदौचित्यं प्रचक्षते ॥
अस्यौचित्यस्य पद-वाक्यार्थ-रस-कारक-लिङ्गवचनाद्यनेकस्थलेषुदाहरणानि प्रदर्य साहित्यरसिकानां महानुपकारः कृतः क्षेमेन्द्रेण । औचित्यस्य मूलतत्त्वमानन्दवर्धनेनैवोद्घाटितम् ध्वन्यालोके -
अनौचित्यादृते नान्यद्रसभङ्गस्य कारणम् ।
औचित्योपनिबन्धस्तु रसस्योपनिषत्परा ।।
काव्यस्येदं मूलतत्त्वमिति ध्वन्यालोककारात् पूर्वमेव सिद्धान्तरूपेणाड़ीकृतमासीत् भरतेन नाटये पात्रेभ्यः देशस्यावस्थायाश्चानुरूपेण वेशविन्यासस्मो 'पदेशं दत्त्वैतत्तत्त्वोपर्येव विशेषाग्रहः प्रदशितः । तथाहि -
आदेशजो हि वेशस्तु न शोभा जनयिष्यति ।
मेखलोरसिबन्धे च हास्यायैवोपजायते ॥
एतत्कारिकाया भाष्यरूपमेव क्षेमेन्द्रस्याधोलिखितपद्यं दृश्यते -
कण्ठे मेखलया नितम्बफलके तारेण हारेण वा,
पाणौ नूपुरबन्धनेन चरणयोः केयूरपाशेन वा ।
शौर्येण प्रणते रिपौ करुणया नायान्तिके हास्यता
मौचित्येन विना रुचि प्रतनुते नालङ्कृतिर्नो गुणः ॥
इतः पूर्ववत्तभिरालङ्कारिकैः तत्त्वमेनमादायैव स्वस्वग्रन्थप्रणयनं कृतम् । अतः क्षेमेन्द्रस्यैव नैवेयमुद्भावना किन्तु पूर्वपूर्वाचार्यैः सूचिता या भावना तामेव स्वग्रन्थे स्पष्टरूपेण प्रदर्शयामास तत्रभवानाचार्यः क्षेमेन्द्रः । अयं च महानुभावः कश्मीरस्थो धनाढयब्राह्मणकुले समुत्पन्न आसीत् ।
सन्दर्भाः
वर्गः:अलङ्कारशास्त्रम् वर्गः:अलङ्कारस्य सम्प्रदायाः
प्राथमिकनेपालीभाषायाः निबन्धः
नेपाली साहित्येतिहासकाराः कथयन्ति यत् १८३१ वैक्रमाब्दतः अर्थात् पृथ्वीनारायणशाहस्य दिव्योपदेशतः १९५७ वैक्रमाब्द पर्यन्तं नेपाली निबन्धस्य प्राथमिककालः।
इदमपि पस्यताम्
वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:नेपालीसाहित्यम् वर्गः:नेपालदेशसम्बद्धाः स्टब्स्-लेखाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
रुचकफलम्
एतत् रुचकफलं भारते अपि वर्धमानः कश्चन फलविशेषः । एतत् रुचकफलम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । इदं रुचकफलम् आङ्ग्लभाषायां ॥॥॥ इति उच्यते । एतत् रुचकफलम् अकृष्टपच्यम् अपि ।
]]] ‎
वर्गः:फलानि वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कृष्णस्वामी कस्तूरीरंगन्
डॉ. कृष्णस्वामी कस्तूरिरङ्गन् कश्चन अन्तरिक्षवैज्ञानिकः । सः कर्नाटकस्य बेंगलुरु नगरे वसति । सः भारतीय-अंतरिक्ष- अनुसंधान-संघटनस्य (ISRO) नेतृत्वं नव वर्षाणि २००३ पर्यन्तं निरूढवान्। सः भारतीयसंसदः उच्चसदनस्य सदस्यः आसीत् ( राज्यसभा, २००३-२००९)। सः सम्प्रति भारतसर्वकारस्य योजनायोगस्य सदस्यः अस्ति  । सः २००४ तमस्य वर्षस्य एप्रिलमासात् बेङ्गलूरुनगरे राष्ट्रिय उन्नतशिक्षासंस्थान सदस्यः अपि अस्ति । सह् भारत सर्वकारेण  दीयमानानि त्रीणि नागरिकपुरस्काराणि अपि प्राप्तवान् अस्ति - पद्मश्री (१९८२), पद्मभूषण (१९९२) एवं पद्मविभूषण (२०००)। वर्गः:१९४० जननम् वर्गः:पद्मश्रीपुरस्कारभाजः वर्गः:वैज्ञानिकाः
लवनीयम्
परिचयः
लवनीयवृक्षः सामान्यप्रमाणस्य तरुः । अस्य मूलं वेस्ट् इण्डीस् द्वीपसमूहः । इदानीं भारतदेशे सर्वत्र प्रारोपयन्ति । विशेषतः कर्णाटकराज्ये फलकृषौ प्रधानपात्रं वहति । आङ्ग्लभाषया बुल्लोक् हार्ट् (Bullock's Heart) इति वन्दन्ति । भारतीयासु बह्वसु भाषासु रामफलम्/सीताफलम् इति वदन्ति । अस्य जातौ दशाधिकाः भेदाः सन्ति ।
सस्यशास्त्रस्य वर्गीकरणम्
अनोनासि (Anonaceae) कुटुम्बसम्बद्धस्य लवनीयस्य वैज्ञानिकं नाम (Anona reticulata) अनोन रेटिक्युलेट इति ।
गुणलक्षणानि
नित्यहरिद्वर्णयुक्तस्य अस्य शाखाविशाखाः अधिकाः भवन्ति । किन्तु अधिकम् औन्नत्यं न भवति । अस्य फलानि अतीव मधुराणि भवन्ति ।
प्रयोजनानि
आहारार्थं अस्य फलानां सङ्ग्रहः । भारतीयविपणिषु अस्य फलानाम् अभ्यर्थना अधिका अस्ति अतः मौल्यं सर्वदा अधिकमेव भवति । अस्य कृष्या कृषकाः लाभमाप्नुवन्ति ।
वर्गः:सस्यानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
विश्व-संस्कृत-सम्मेलनम् (पञ्चदशम्)
पञ्चदशस्य विश्व-संस्कृत-सम्मेलनस्य आयोजनं राष्ट्रियसंस्कृतसंस्थानम् इति मानितविश्वविद्यालयेन दिल्ल्यां विज्ञानभवने क्रियमाणमस्ति। भारतस्य प्रधानमन्त्रिणा 5 तारिकायां जनवरीमासस्य तु एतस्य सम्मेलनस्योद्घाटनं कृतम्। एतत् सम्मेलनं जनवरीमासस्य 10 तारिकां यावत् प्रचलिष्यति, अस्मिँश्च देशविदेशेभ्यः संस्कृतविद्वांसः प्रतिभागित्वं निर्वहिष्यन्ति।
सम्मेलनस्यैतस्य आयोजनम् इन्टर्नेश्नल् असोसिएशन् ऑव् संस्कृत स्टडीज़् इत्यस्य सहयोगेन क्रियते।
बाह्यतन्तूनि
सम्बन्धिता वार्ता एका
पदतलम्
thumb|right|200px|मानव पैर का एकमात्र
इदं पदतलम् अपि शरीरस्य किञ्चन अङ्गम् अस्ति । पदतलस्य आधारेण एव प्राणिनः तिष्ठन्ति । एतत् पदतलम् आङ्ग्लभाषायां Sole इति उच्यते ।
वर्गः:शरीरस्य अवयवाः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
Fuß
काकमाचीफलम्
एतत् काकमाचीफलं भारते अपि वर्धमानः कश्चन फलविशेषः । एतत् काकमाचीफलम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । इदं काकमाचीफलम् आङ्ग्लभाषायां ॥॥॥ इति उच्यते । एतत् काकमाचीफलम् अकृष्टपच्यम् अपि ।
वर्गः:फलानि वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
नादिर-शाहः
नादिर-शाह-अफ़्शारः पारस-देशस्य राजा आसीत् षट्त्रिंशदुत्तरसप्तदश-तमाद् वर्षाद् आरभ्य सप्तचत्वारिंशदुत्तरसप्तदश-तमाद् वर्षाद्। अफ़्शारीय-वंशः संस्थापकः अपि आसीत्।
तस्य शासन काले, भारते आक्रमणं कृत्वा मुहम्मद-शाह-रङ्गिलां पराभूय ढिल्लिकां जितवान्, भारतीय-धनस्य स्वर्णस्य च विनिमये भारात् निर्गन्तुम् अङ्गीकृतवान्।
करतलम्
thumb|200px|right|मानवकरतलम्
इदं करतलम् अपि शरीरस्य किञ्चन अङ्गम् अस्ति । एतत् करतलम् आङ्ग्लभाषायां Palm इति उच्यते ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:शरीरस्य अवयवाः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
अरोविले
एतत् नगरं विश्वस्य १२४ देशानां प्रतिनिधीनां सन्दर्शनस्थानम् अस्ति । अत्र म्यूसियबोटानि कल्गार्डन् अरेकमड् प्राचीननौकास्थानम् इत्यादीनि सन्ति । मैत्रीमन्दिरम् इति आध्यात्मिकं केन्द्रम् अस्ति । विश्वस्य ५५० जनाः विनाभेदभावम् अत्र निवासन्ति । जलक्रीडास्थानं, चुन्नम्बार्, आनन्दरङ्गपिल्ले मन्दिरं (सा.श.१७७३) ,मनुकुल विनायगर् देवालयः, क्रैस्तप्रार्थनमन्दिराणि , इत्यादीनि आकर्षणीयानि सन्ति । वस्तुसङ्ग्रहालये टूप्ले प्रतिमा, ग्राण्ड् पियानो, शिलोत्कीर्णानि, प्राचीनवृक्षमूलं डूप्ले शय्या इत्यादयः अत्र सन्ति । वसति गृहणि अनेकानि सन्ति ।
मार्गः
चेन्नैतः १६२ कि.मी. । तिरुच्चीतः १९८ कि.मी. तञ्जावूरुतः १७० कि.मी. दूरे भवति ।
धूमशकटमार्गः
पाण्डिचेरी-विल्लुपुरमार्गः ३९ कि.मी. दूरम् ।
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
धर्मरायस्वामिदेवालयः
चित्रपरिसन्धिः=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Bengaluru-karaga-outside.jpg/220px-Bengaluru-karaga-outside.jpg|लघुचित्रम्| रात्रौ मन्दिरस्य बाह्यभागः श्री धर्मरायस्वामिमन्दिरं कर्नाटकस्य बेङ्गलूरुनगरस्य प्राचीनतमेषु प्रसिद्धेषु च हिन्दुमन्दिरेषु अन्यतमम् अस्ति |
इतिहासः
धर्मरायस्वामी मन्दिरं तिगलैः अष्टशतवर्षपूर्वं निर्मितम् आसीत् । तिगलाः अस्य प्रदेशस्य प्राचीनतमसामाजिकसमूहेषु अन्यतमः अस्ति, मूलतः कृषिसमुदायः आसीत् । ते शाकं पुष्पाणि च उत्पादयन्ति स्म |
मन्दिरम्
अस्मिन् मन्दिरे पश्चिमगङ्गवंशस्य, पल्लववंशस्य, विजयनगरसाम्राज्यस्य च भवनानां वास्तुशिल्पविशेषताः प्रदर्शिताः सन्ति । मन्दिरं ८०० वर्षाणाम् अपेक्षया अधिकं पुरातनं स्यात् । १५३० तमे वर्षे केम्पे गौडा प्रथमः बेङ्गलूरुनगरस्य प्रथमं पङ्कदुर्गं यदा निर्मितवान् ततः पूर्वमेव अत्रत्यानि आदिमानि भवनानि निर्मितानि आसन् । द्रविड़शैल्या निर्मिते अस्मिन् मन्दिरे अलङ्कृतं स्मारकप्रवेशगोपुरम् अस्ति । धर्मरायः, कृष्णः, अर्जुनः, द्रौपदी, नकुलः, सहदेवः भीमश्च अत्र पूज्यन्ते । मार्च-एप्रिल-मासेषु करागा-उत्सवः आचर्यते ।
करग-महोत्सवः
प्रतिवर्षं मन्दिरात् कारगोत्सवस्य आरम्भः भवति । द्रौपद्यै समर्पिते अस्मिन् आचरणे अस्याः वीथियात्रायाः नेतृत्वं महिलायाः वेषं धृतवद्भिः पुरोहितैः क्रियते, ये "कारगा" इति विशालं मृत्तिकाघटं शिरसि वहन्ति, पुरातननगरस्य वीथिषु नृत्यन्ति च । पूर्णिमायाम् अयम् उत्सवः आचर्यते । जलेन पूर्णं कतिपयपादम् ऊर्ध्वं अलङ्कृतं संस्कारघटं पुरोहिताः वहन्ति, नर्तकाः अनेकैः वाद्ययन्त्रैः सह शोभायात्रायाः अनुसरणं कुर्वन्तः विविधानि चमत्कारपूर्णानि कौशलानि प्रदर्शयन्ति । एतेषां संस्काराणां मूलं महाभारतम् विद्यते । विशेषतः द्रौपद्याः वस्त्रक्षेपः (वस्त्रविच्छेदनं), पाण्डवानां निर्वासनं, अश्वत्थाम्नः हस्तेन द्रौपदीपुत्राणां मृत्युः इत्येतेषां क्लेशानाम् अनुभवेन सा आदर्शस्त्रीरूपेण स्थानं प्राप्नोत् ।
करगोत्सवस्य सम्प्रदायस्य निर्वहणाय वह्निकुलक्षत्रियेषु गौड-गणाचार्य-चक्रीदारकुलीयाः नियुक्ताः ।। करगोत्सवे चक्रीदारकुलीयाः विविधान् पूजाकलापान् निर्वहन्ति । एतेषु घण्टार्चकाः (ये गुरोः मन्दिरस्य आचरणानि निर्वहनि), करगपुरोहितकुटुम्बः, पोतराजगोत्रस्य वंशजाः, बङ्कार्चकाः (करगोद्घोषकाः) कोलकाराः (दूताः) च सन्ति । एतेषु पञ्चसु कुलेषु ब्राह्मणजातीयकुलपुरोहिताः सन्ति । ते शास्त्रानुसारेण कर्माणि कुर्वन्ति । सर्वाणि आचरणानि गोप्यानि भवन्ति । उत्सवाणां समग्रप्रबन्धन पर्यवेक्षणं च गणाचार्यैः क्रियते । एतेषां सर्वेषां कार्यणां निरीक्षणं गौडाः कुर्वन्ति । ते सुचारुकार्यनिर्वहणं सुनिश्चितं कुर्वन्ति ।
२००९ तमे वर्षे एप्रिल्मासस्य ९ दिनाङ्के, इन्दिरा शङ्करनारायण धर्मरायस्वामी-मन्दिर-विश्वस्थमण्डल्याः करगोत्सवस्य च अध्यक्षा सती, धार्मिकघटवाहकोत्सवस्य प्रथमा महिला मार्गदर्शिका जाता ।
अत्रत्यः कश्चन विशिष्टः अंशः नाम भावैक्यस्य सङ्केतरूपेण करगोत्सवसन्दर्भे करगवाहकाः आदौ ’काटन्पेटे’प्रदेशस्य हजरततवक्कलमस्तानदर्गां प्रति आगच्छन्ति, तत्र धूपं प्राप्य ततः नगरं परिभ्रमन्ति। करगोत्सवस्य दिनत्रयात् प्राक् करगधारी वीरकुमारः तत्रत्यैः अर्चकैः (मुझवीरपदनिर्दिष्टैः) पूजादिकं निरूह्य निम्बूकस्य आदान-प्रदानं कुर्वन्ति ।
सन्दर्भाः
१. शेखर, दिव्या (१६ जून २०१६)। "बेङ्गलुरुनगरे विद्यमानं ८०० वर्षाणि पुरातनम् इदं मन्दिरं द्रौपद्याः कृते निर्मितम् आसीत् किन्तु युधिष्ठिरस्य नाम्ना कृतम्" द इकोनोमिक टाइम्स् । 26 January 2020 - पुनः सम्पादितमस्ति ।
२. बिजू मैथ्यू (2013) मन्दिरपरम्परायाः तीर्थयात्रा. बिजू मैथ्यू प्टष्टम् 544 आईएसबीएन 978-81-921284-4-3.
३. पीवी जगदीश अय्यर (1 अप्रैल 1998) दक्षिणभारतीयसम्प्रदायाः रूपा एवं कम्पनी। ISBN इति ९७८-८१-७१६७-३७२-८.
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:बेङ्गळूरुनगरस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
आश्रमव्यवस्था
शतायुर्वै पुरुषः इति प्रायोवादानुसारं मानवजीवनं शतवार्षिकम् अस्ति। सर्वोऽपि शतायुर्न भवितुमर्हति। जिजीविषेदेकैकोऽपि शतं समा इति भारतीयसंस्कृतिरिदं शतवार्षिकं मानवजीवनं चतुर्षु भागेषु विभाजयति। त इमे भागा आश्रम पदेनाभिधीयन्ते। ब्रह्मचर्य-गृहस्थ-वानप्रस्थ-सन्यासः इति चत्वारः एते आश्रमाः । सर्वोऽपि लोकः स्ववयोऽनुरूपमाश्रममाश्रयेत् । तदाश्रमनिर्दिष्टान् नियमान् पालयेदिति च पूर्वं व्यवस्था परिकल्पिताऽसीत् ।
सर्वेष्वपि धर्मसूत्रग्रन्थेषु, स्मृतिर्गन्थेषु च एते आश्रमा वर्णिताः सन्ति । आ उपसर्गपूर्वेकात् श्रम धातोः घञ् प्रत्यययोगे आश्रम शब्दोऽयं निष्पद्यते । आ शाम्यन्ति अस्मिन् इति आश्रम:’ इति व्युत्पत्त्या अस्य अर्थः स्पष्टः ।
बाल्ये वयसि अभ्यस्तविद्यानाम् तारुण्ये भोगाभिलाषिणाम्, वार्द्धके वयसि मुनिवृत्तीनाम्, अन्ते परमात्मध्यानेन देहत्यागिनाम् इति रघुनामन्वयं विवक्षता महाकविना कालिदासेन आश्रमचतुष्टयमभिवर्णितम् । तथा हि- आश्रमधर्मपालनेन मानवजीवनस्य चतुर्वर्गाणां धर्मार्थकाममोक्षाणां फलप्राप्तिर्भवति। तथा हि-ब्रह्मचर्याश्रमे विद्याध्ययनेन, तपोमयजीवनयापनेन, सर्वविधगुणानां सङ्ग्रहणेन च धर्मप्राप्ति:।
गृहस्थाश्रमे भौतिक-शारीरक-मानसिकानां समुन्नत्या, भौतिकविषयाणाम् उपभोगेन, दाम्पत्यजीवनयापनेन वंशप्रतिष्ठायै सन्तानोत्पत्या च धर्मार्थकामानां त्रिवर्गफलसिद्धिः ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:आश्रमव्यवस्था वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
रेजस्
अयं रेजस् कश्चन प्रसिद्धः वैद्यः । अयं पर्षियादेशे जातः । अयं क्रि श ९०० वर्षे दडार तथा शीतलारोगस्य विवरणम् अकरोत् ।
": ::; "
वर्गः:अन्यदेशीयवैद्याः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
मन्दारिनभाषा
मन्दारिन (सरलीकृतचीनी: 官话, पारम्परिकचीनी: 官話, पिनयिन्: Guānhuà (गुआन्हुऎ); अनु. अधिकारिणाम् भाषणम्) उत्तर-नैर्ऋत्यचीनदेशस्य अधिकांशस्य पारं मातृभाषिणाम् चीनीय वा सिनिटिकभाषाणाम् समूहः अस्ति । अस्मिन् समूहे बीजिङ्ग् उपभाषा अपि अन्तर्भवति, यत् मानकचीनीभाषायाः स्वरविज्ञानस्य आधारः अस्ति ।
सन्दर्भाः
वर्गः:भाषाः
आर्थिकवैश्वीकरणं
देशानाम् आर्थिकैकीकरणं अथवा तेषाम् अंतरराष्ट्रीयसंबंधेन आर्थिकसंयोजनं आर्थिक-वैश्वीकरणं कथ्यते। आर्थिक-वैश्वीकरणं वैश्वीकरणस्य त्रयायामेषु अन्यतमम्। अन्यौ च स्तः राजनैतिकं सांस्कृतिकञ्च वैश्वीकरणं। वैश्वीकरणस्य आर्थिकायामेव आर्थिक-वैश्वीकरणं उच्यते।
सामान्यतः देशानाम् मध्ये वस्तु-सेवा-प्रौद्योगिकी-निवेशादिनाम् आदान-प्रदानाभ्याम् आंदोलनेन वा आर्थिकवैश्वीकरणं संजायते वर्धते च।
सम्बद्धाः लेखाः
अर्थशास्त्रम् (शास्त्रम्) अर्थशास्त्रम् (ग्रन्थः)
वक्षःस्थलम्
thumb|right|200px|मानवस्य वक्षःस्थलम् thumb|left|200px|वक्षःस्थलस्य आन्तरिकी रचना
इदं वक्षःस्थलम् अपि शरीरस्य किञ्चन अङ्गम् अस्ति । विष्णोः वक्षःस्थले एव लक्ष्मीः वसति इति । इदं वक्षःस्थलम् आङ्ग्लभाषायां Chest इति उच्यते ।
वर्गः:शरीरस्य अवयवाः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कोलम्बो
श्रीलङ्का एशियाखण्डे कश्चन देशः अस्ति । कोलम्बो नगरं श्रीलङ्कादेशस्य राजधानी अस्ति । पूर्वं क्याण्डीनगरं अस्य देशस्य राजधानी आसीत् ।
वर्गः:श्रीलङ्का वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
दुष्टः स्वप्नं न पश्यति
दुष्टः स्वप्नं न पश्यति इति जापानदेशे ज्ञातो जापान-देशीयो लघु-उपन्यासो हाजिमे-कमोषिदेन लिखतः केजि-मिज़ोगुचिना चित्रीकृतश् च। 2014 तमे वर्षे अप्रैल-मासाद् आरभ्य देङ्गेकी-बुन्को-इति वाणिज्यिक-नाम्ना 12 पर्वाणि प्रकाशितानि आस्की-मीदिया-वाक्सु-संस्थया।
2015 तमे वर्षे दिसम्बर-मासाद् आरभ्य आस्की-मीदिया-वाक्सु-संस्थायाः देङ्गेकी-जीसु-कोमिक्कु इति युवा-चित्र-कथा-पत्रिकायां चित्र-कथा-पुस्तक-अभियोजनम् अपि धारावाहिक-रूपेण प्रकाशितम्। प्रथम-पञ्च-पर्वसु आधारितं किञ्चन चित्रचालन-अभियोजनं कुरोबावाकुसु-चित्रकर्म-गृहेण रचितं 2018 तमे वर्षे अक्तोबरतो दिसम्बर-पर्यन्तं प्रसारितम्। षष्ठ-सप्तम-पर्वणोः आधिरितं "दुष्टः स्वप्नं पश्यन्तीं कन्यां स्वप्ने न पश्यति" इति नाम्ना जीवीकृत-चलचित्रं यस्य 2019 तमे वर्षे जून्-मासे प्रथम-दर्शनं जातम्। "दुष्टः स्वप्ने बहिर्गच्छन्तीं स्वसारं न पश्यति" इति नाम्ना अष्टम-नवम-पर्वणोः आधारितं द्वितीयं जीवीकृत-चलचित्रं 2023 तमे वर्षे जून्-मासे प्रथम-दर्शनं भविष्यति।
आधारिका
उच्च-विद्यार्थी अज़ुसगाव-साकुटः जीवनम् अनपेक्षितं परिवर्तते यदा सः शशक-वेशभूषां धरन्तीं ग्रन्थालये केनापि अलक्षिताम् अटन्तीं किशोरीम् अभिनेत्रीं साकुरजीमा-मायीं मिलति। यदा सा साधारण-वस्त्राणि धरति अथवा विश्रुतेर् दूरीभवति तदापि अन्येषु तां द्रष्टुम् अशक्तेषु सत्सु अपि किमर्थं केवलं साकुटः एकैको येन तां द्रष्टुं शक्यते इति मायी ज्ञातुम् इच्छुका भवति। इयं घटना कौमार्य-रोग-लक्षणम् इति वदन् साकुटो रहस्यस्य समाधानस्य अन्वेषणं कर्तुं निश्चयं करोति। सममेव सः माय्या सह स्नेहं वर्धयन् अन्याभिः कन्याभिर् अपि मिलति याः कौमार्य-रोग-लक्षणं बाधते।
लघु-उपन्यासाः
"दुष्टः स्वप्नं न पश्यति" नामधेय-पुस्तकं कमोषिदा हाजिमेयः लिखितवान्। चित्रीकरणम् मिज़ोगुचि-केयिजिः कृतवान्। 2014 तमे वर्षे अप्रैल-मासाद् आरभ्य देङ्गेकी-बुन्को-इति वाणिज्यिक-नाम्ना 12 पर्वाणि प्रकाशितानि आस्की-मीदिया-वाक्सु-संस्थया। विंशत्युत्तर-द्वि-सहस्रतमे वर्षे अष्ट-विंशे-दिनाङ्काद् आरभ्य येन् नामिकः मुद्रणालयः आङ्ग्ल-भाषान्तरणं प्रकाशयति।
चित्र-कथा
चित्र-कथायां रूपान्तरणं नानामिया-ट्सुगुमिना कृतवान् यस्य प्रकाशनम् आस्की-मीदिया-वाक्सु-संस्थायाः पञ्चदशोत्तर-द्वि-सहस्र-तमे वर्षे  दिसम्बर-मासे प्रथम-दिवसे विमोचितायां देङ्गेकी-जीसु-कोमिक्कु इति पत्रिकायां द्विसहस्रतमे वर्षे जनवरी-मासीय-प्रकाशने आरब्धम्। Yen Press has been publishing the English version of the manga in a 2-in-1 omnibus edition since August 18, 2020.
Anime
A 13-episode anime television series adaptation, titled Rascal Does Not Dream of Bunny Girl Senpai, aired from October 4 to December 27, 2018, on ABC and other channels. The series was animated by CloverWorks and directed by Sōichi Masui, with Kazuya Iwata as assistant director, Masahiro Yokotani handling series composition, and Satomi Tamura designing the characters. The band Fox Capture Plan composed the series' music. Satomi Tamura also served as the chief animation director along with Akira Takata. The anime series adapts the series' first through fifth volumes. The opening theme is "Kimi no Sei" (君のせい) by The Peggies. The ending theme is "Fukashigi no Karte" (不可思議のカルテ), with each arc using versions by Asami Seto, Yurika Kubo, Nao Tōyama, Atsumi Tanezaki, Maaya Uchida, and Inori Minase under their character names. Aniplex of America has licensed the series and it is streamed on Crunchyroll, Hulu, FunimationNow, and Netflix. Aniplex of America released a complete Blu-ray set on November 19, 2019, with English subtitles. In Australia and New Zealand, the series was simulcast on AnimeLab, and in Southeast Asia on Aniplus Asia. MVM Entertainment acquired the series for distribution in the UK and Ireland.
An anime film adaptation, titled Rascal Does Not Dream of a Dreaming Girl (青春ブタ野郎はゆめみる少女の夢を見ない), premiered on June 15, 2019. The film adapts the series' sixth and seventh volumes. The staff and cast reprised their roles from the anime.
During the Aniplex Online Fest event in September 2022, it was announced that a sequel adapting the eighth and ninth light novel volumes has been greenlit. It was later revealed to be a film, titled Rascal Does Not Dream of a Sister Venturing Out, with the main staff and cast returning from the previous adaptation. The film will be released theatrically in Japan on June 23, 2023.
बीटीएस
बीटीएस (कोरिया भाषा:방탄소년단; Bangtan Sonyeondan), बङ्गटन बॉयस् इति नाम्ना अपि प्रसिद्धः दक्षिणकोरियादेशस्य बालकसमूहः २०१० तमे वर्षे निर्मितः अस्ति। अस्मिन् समूहे जिन्, सुगा, जे-होप्, आर एम, जिमिन्, वी, जङ्गकूक च सन्ति, ये स्वस्य अधिकांशं सहलेखनं वा सहनिर्माणं वा कुर्वन्ति। मूलतः हिप हॉप् समूहः, तेषां सङ्गीतशैली विस्तृतविधा समावेशयितुं विकसिता अस्ति, यदा तु तेषां गीतं मानसिकस्वास्थ्यं, विद्यालयवयोवृद्धस्य कष्टानि, आयुः, हानिः, आत्मप्रेमस्य यात्रा इत्यादिषु विषयेषु केन्द्रीकृतानि सन्ति, व्यक्तिवादः, यशः, मान्यता च परिणामाः च। तेषां डिस्कोग्राफी तथा समीपस्थे कार्ये साहित्यस्य, दर्शनस्य, मनोवैज्ञानिकसंकल्पनानां च सन्दर्भः कृतः अस्ति, तथा च वैकल्पिकब्रह्माण्डकथारेखा अपि अन्तर्भवति।
नामः
बीटीएस कोरियाई वाक्यांशस्य Bangtan Sonyeondan (कोरियाई: 방탄소년단; हान्जा: 防彈少年團) इत्यस्य अर्थः अस्ति, यस्य शाब्दिकरूपेण अनुवादः "Bulletproof Boy Scouts" इति भवति सदस्यस्य जे-होप् इत्यस्य मते एतत् नाम समूहस्य इच्छां सूचयति यत् "गोलीवत् किशोरवयस्कानाम् उद्देश्यं कृत्वा रूढिवादाः, आलोचनाः, अपेक्षाः च अवरुद्धुं" जापानदेशे ते बोडान् शोनेण्डन् (防弾少年団) इति नाम्ना प्रसिद्धाः सन्ति । २०१७ तमस्य वर्षस्य जुलैमासे बीटीएस इत्यनेन घोषितं यत् तेषां नूतनस्य ब्राण्ड्-परिचयस्य भागरूपेण तेषां नाम "बियॉण्ड् द सीन्" इति अपि स्थास्यति । अनेन तेषां नामस्य अर्थः "बालकात् प्रौढः यावत् अग्रेमुखाः द्वाराणि उद्घाटयति" इति वृद्धिविचारं व्याप्तवान् ।
इन्दुलाल याज्ञिक
इन्दुलाल याज्ञिकः (ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિક, इन्दुलाल याज्ञिक ) गुजरातराज्य स्य अस्मिता तथा गरिमा निरन्तरम् सर्वत्र प्रसरेत् तदर्थं जागरूकः आसीत् । स्वस्य वाचा कर्मणा च लोकजागृतिं कर्तुं प्रयत्नरतः अपि आसीत् । अत एव जनमनसि स्थानं प्राप्य सः "इन्दु चाचा" इति अपरं नाम प्रापत् ।
जन्म, परिवारश्च
तस्य जन्म १८९२ तमस्य वर्षस्य फरवरी मासस्य द्वाविंशति(२२)तमे दिनाङ्के नडियाद -नगरे अभवत् । तस्य पितुर्नाम कनैयालाल, मातुः नाम मणिबा, अनुजस्य नाम रमणलाल इति च आसीत् । इन्दुलाल याज्ञिकस्य पिता कनैयालाल इत्ययं समाजसुधारकः आसीत्, मणिबा आदर्शगृहिणी, प्रेमयुक्ता शान्ता च माता आसीत् ।
शिक्षणम्
इन्दुलाल महोदयस्य दशवर्षस्य वयः यावत् कनैयालाल मुम्बई -नगरे पठति स्म । कनैयालाल महोदयस्य मातुः भगिनी नडियाद -नगरे वसति स्म । कनैयालाल इत्ययम् इन्दुलाल इत्येतं पाठयितुं तस्याः गृहं प्रैषयत् । यदा इन्दुलाल इत्ययं पञ्चवर्षीयः अभवत्, तदा कनैयालाल महोदयस्य मातुः भगिनी तं प्रातिवैश्येन बालकेन सह पण्ड्या महोदयस्य शालायां प्रैषयत् । किन्तु सा शाला इन्दुलाल महोदयस्य कृते रुचिकरा नाभवत् । अतः कनैयालाल महोदयस्य मातुः भगिनी तं नडियाद -नगरस्य लखावाड इत्यत्र झवेरभाई पटेल महोदयस्य गृहे पठितुं प्रैषयत् । झवेरभाई पटेल इत्ययम् इन्दुलाल महोदयस्य प्रथमः शिक्षकः आसीत् । तेन इन्दुलाल इत्यस्मै त्रिचतुराणि वर्षाणि यावत् गुजरातीभाषायाः शिक्षणं दत्तम्, आङ्ग्लशालायां सः सारल्येन पठेत् तथा योग्यश्च कृतः । अनन्तरं वहोरवाण इत्यत्र मणिशङ्करस्य शालायाम् आङ्ग्लं पठितुं याज्ञिकं तृतीयकक्षायां प्रावेशयत् । इन्दुलाल महोदयस्य तत्रत्यम् अध्ययनं समाप्तम् । अतः १९०३ तमे वर्षे सर्वकारमानिते उच्चविद्यालये तस्य प्रवेशः कारितः । नडियाद-नगरस्य सामाजिकं राजकीयं च वातावरणं कनैयालाल इत्ययं पूर्णतया जानाति स्म ।
पितुः मृत्युः
१९०४ तमे वर्षे कनैयालाल इत्ययं विद्यार्थिभिः सह भायखला-क्षेत्रे वसति स्म । तदानीं तत्र प्लेग् इति रोगः प्रसृतः आसीत् । अतः सर्वेषां विद्यार्थिनां व्यवस्थायै कनैयालाल मलाड -स्थानं गतः । ततः निर्गमनसमये रेलयानं प्राप्तुं धावनम् अकरोत् । अतः मुम्बई-नगरं प्राप्य तस्य पादमूले ग्रन्थिः (tumor) अभवत् । किन्तु सः तत् न अजानात् । अतः तेन विचारितं श्रान्तता अस्ति, किन्तु तद् प्लेग्-रोगस्य ग्रन्थिः आसीत् । दिनत्रये रोगे वृद्धौ सति एकत्रिंशत्वर्षीयस्य कनैयालाल महोदयस्य अवसानम् अभवत् । यदा पितुः अवसानम् अभवत्, तदा याज्ञिकः द्वादशवर्षीयः  आसीत् । युवावस्थायां वैधव्यं प्राप्य मणिबा बहुदुःखिता आसीत् । कनैयालाल महोदयस्य मातुः भगिनी (धनलक्ष्मी) अपि तस्य मृत्योः कारणात् बहुदुःखिता आसीत् । ततः परं कनैयालाल महोदयस्य अवसानेन पीडिताः धनलक्ष्मी, मणिबा, पितृव्यः साकरलाल इत्येते याज्ञिकस्य पालने मग्नाः अभवन् ।
याज्ञिकस्य सङ्कल्पः
स्वस्य गृहं चालयितुं धनस्य आवश्यकता आसीत् । अतः मणिबा इत्यनया प्रासादस्य एकः प्रकोष्ठः याज्ञिकार्थं संरक्षितः। अन्यत् सर्वम् उपमण्डलकार्यालये कार्यरताय भाइलाल व्यासाय  भाटकेन प्रदत्तम् । अनन्तरं भाईलाल व्यासस्य सङ्गे सति इन्दुलाल याज्ञिकः त्रयोदशवर्षणां  वयसि दिवसे पञ्चघण्टां यावदेव शयनं करिष्यामि इति सङ्कल्पम् अकरोत्। अतः प्रतिरात्रि दशवादने शेते, ३:३० वादने उत्तिष्ठति स्म च । तदानीं प्रातः ३:३० वादने भाईलाल व्यासस्य पत्नी प्रतिदिनं दीपकं प्रज्वाल्य याज्ञिकं पाठयति स्म । यदा ‘रॉयल हिस्टरी’ नामकम् अभ्यासातिरिक्तं पुस्तकं पठन् याज्ञिकः शयनम् अकरोत्, तदा भाईलाल व्यासस्य पत्नी तं ज्वलनात् रक्षितवती । सः पठने निपुणः आसीत् । याज्ञिकः तदानीं षष्ठमकक्षायाम् अर्थात् साम्प्रतं दशमकक्षायामिव प्रथमक्रमाङ्कं प्राप्तवान्
केशवलाल इत्यस्मात् पठनावसरः
षष्ठमकक्षायाम् प्रथमक्रमाङ्कं प्राप्तवान् । अतः तेन मेट्रिक् वर्गं प्रविश्य साक्षर केशवलाल ह.ध्रुव इत्यस्मात् गुर्जरभाषा याः पठनस्य अवसरः लब्धः । केशवलाल ह. ध्रुव शब्दानां, व्याकरण स्य, मानवीयभावानां, स्वभावनानां च सूक्ष्मतया पृथक्करणं कृत्वा सरस्वतीचन्द्र इत्यमुं पाठम् अपाठयत् । अतः इन्दुलाल याज्ञिकः भाषासाहित्य स्य उत्तमशिक्षकत्वेन केशवलाल ह. ध्रुव इत्येतं स्व्यकरोत् । केशवलाल ह. ध्रुव इत्ययं छात्रालयस्य नियामकः अपि आसीत् । किन्तु छात्रालयस्य नियामकत्वेन तस्य नीतिः इन्दुलाल महोदयाय न रोचते स्म ।