cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
क्
अर्थः
को ब्रह्मात्मानिलाकाग्निचित्तधीयमकेकिषु । विषावाहतशब्देऽपि सितवर्णे वसौ द्युतौ ॥ कं शिरोऽम्बुसुखे क्लीबं तत्रैव च कमव्ययम् ।-नानार्थवर्गः । मारुते वेधसि ब्रध्ने पुंसि कः कं शिरोम्बुनोः। कश्चन तद्धितप्रत्ययः -पुत्रकः, वृक्षकः
वर्गः:वर्णमाला वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
कडपा-नगरम्
भारतदेशस्य किञ्चन राज्यम् अस्ति आन्ध्रप्रदेशः । अस्य राज्यस्य मण्डलेषु अन्यतमम् अस्ति कडपामण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति कडपानगरम् । अत्रत्यानि शिलाफलकानि सुप्रसिद्धानि सन्ति ।
वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:आन्ध्रप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
सुमुखी
सुमुखी।
प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या ११
।।। ।ऽ। ।ऽ। ।ऽ
न ज ज ल ग।
यति: पञ्चभि: षड्भि: च।
उदाहरणम् - हतबलधर्ममधर्मबलं, त्वहमवलोक्य सृजामि सदा। सदवनदुष्टवधाय सखे, रचयितुमेव च धर्ममतम् ॥
वर्गः:छन्दांसि वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
ख्
अस्य उच्चारणस्थानंकण्ठःअस्ति । व्यञ्जनवर्णेषु कवर्गस्य द्वितीयः वर्णः ।” कादयो मावसानाः स्पर्शाः ।स्पृष्टं प्रयतनं स्पर्शानाम्”। सि० कौ० । एषः  महाप्राणवर्णः अस्ति ।
नानार्थाः
“खं स्वसंविदि व्योमनीन्द्रिये। शून्ये बिन्दौ सुखे खस्तु सूर्ये॥” – हेमकोशः “खमिन्द्रिये पुरे क्षेत्रे शून्ये बिन्दौ विहायसि। संवेदने देवलोके शर्मण्यपि नपुंसकम्”- मेदिनीकोशः
वर्गः:वर्णमाला वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
दोधकम्।
दोधकम्।
दोधकवृत्तमिदं भभभाद्गौ। – केदारभट्टकृत वृत्तरत्नाकर:३.३४
भ भ भ ग ग।
यति: पादान्ते।
धर्ममतं विकलं, सबलं वाधर्ममतं समये यदि पार्थ। स्वं स्वयमेव सृजामि तदानीं, सत्परिपालनकर्म विधातुम्॥
वर्गः:छन्दांसि वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
व्यय लेखाशास्त्र
--व्ययलेखाकरणं--
सर्वेषां प्रकारेषु व्यवसायेषु, निर्माणं, व्यापारं वा उत्पादनसेवाः वा, तेषां क्रियाकलापानाम् अनुसरणं कर्तुं व्ययलेखाकरणस्य आवश्यकता भवति । प्रबन्धकानां व्यापारस्य व्ययस्य अवगमने सहायतार्थं व्ययलेखाशास्त्रस्य उपयोगः बहुकालात् क्रियते । आधुनिकव्ययलेखाशास्त्रस्य उत्पत्तिः औद्योगिकक्रान्तिकाले अभवत् यदा बृहत्परिमाणेन कम्पनीनां संचालनस्य जटिलतायाः कारणात् व्यावसायिकस्वामिनः प्रबन्धकानां च निर्णये सहायतार्थं व्ययस्य अभिलेखनार्थं, अनुसरणं च कर्तुं प्रणाल्याः विकासः अभवत्। लागतलेखाकारैः प्रयुक्ताः विविधाः तकनीकाः मानकलाभनिर्धारणं तथा विचरणविश्लेषणं, सीमान्तलाभनिर्धारणं तथा लागतमात्रालाभविश्लेषणं, बजटनियन्त्रणं, एकरूपव्ययनिर्धारणं, अन्तर-फर्मतुलना इत्यादयः सन्ति लागतलेखालेखनस्य मूल्याङ्कनं मुख्यतया वित्तीयलेखाशास्त्रस्य सीमानां कारणेन भवति अपि च, चयनित-उद्योगेषु व्यय-अभिलेखानां परिपालनं अनिवार्यं कृतम् अस्ति यथा समये समये सर्वकारेण सूचितम्। प्रारम्भिक औद्योगिकयुगे व्यापारस्य अधिकांशः व्ययः आधुनिकलेखाकाराः "चरव्ययः" इति वदन्ति यतः ते उत्पादनस्य परिमाणेन सह प्रत्यक्षतया भिद्यन्ते स्म श्रमस्य, कच्चामालस्य, कारखानस्य संचालनशक्तिः इत्यादिषु उत्पादनस्य प्रत्यक्षप्रमाणेन धनं व्ययितम् । प्रबन्धकाः कस्यचित् उत्पादस्य चरव्ययस्य कुलीकरणं कर्तुं शक्नुवन्ति स्म तथा च निर्णयप्रक्रियाणां कृते एतत् रूक्षमार्गदर्शकरूपेण उपयोक्तुं शक्नुवन्ति स्म । केचन व्ययः व्यस्तकालेषु अपि समानाः एव तिष्ठन्ति, परिवर्तनशीलव्ययस्य विपरीतम्, ये कार्यस्य परिमाणेन सह वर्धन्ते पतन्ति च । कालान्तरे एते "नियतव्ययः" प्रबन्धकानां कृते अधिकं महत्त्वपूर्णाः अभवन् । नियतव्ययस्य उदाहरणानि सन्ति संयंत्रस्य उपकरणस्य च अवमूल्यनं, तथा च उपकरणनिर्माणं, उत्पादननियन्त्रणं, क्रयणं, गुणवत्तानियन्त्रणं, भण्डारणं, नियन्त्रणं च, संयंत्रस्य पर्यवेक्षणं, अभियांत्रिकी च इत्यादीनां विभागानां व्ययः। नवदशशताब्द्याः आरम्भे अधिकांशव्यापाराणां कृते एतेषां व्ययस्य महत्त्वं अल्पम् आसीत् । परन्तु रेलमार्गस्य, इस्पातस्य, बृहत्परिमाणस्य निर्माणस्य च वृद्ध्या उन्नीसवीं शताब्द्याः अन्ते यावत् एते व्ययः प्रायः उत्पादस्य परिवर्तनशीलव्ययस्य अपेक्षया अधिकः महत्त्वपूर्णः आसीत्, तेषां विस्तृतपरिधिषु उत्पादानाम् आवंटनेन दुर्निर्णयः अभवत्. प्रबन्धकाः उत्पादानाम् मूल्यनिर्धारणस्य च विषये निर्णयं कर्तुं नियतव्ययस्य अवगमनं अवश्यं कुर्वन्ति।
१. वस्तुपरिसङ्ख्या : उत्पादे प्रत्यक्षतया योगदानं दत्तं सामग्रीं समाप्तं उत्पादं यत् सुलभतया परिचितं भवति तत् प्रत्यक्षसामग्री इति उच्यते । यथा पुस्तकेषु कागदं, फर्निचरेषु काष्ठं, जलटङ्क्यां प्लास्टिकं, जूतेषु चर्मं च प्रत्यक्षसामग्रीः सन्ति । अन्ये, प्रायः न्यूनव्यययुक्ताः वस्तूनि वा समाप्तपदार्थे उत्पादनार्थं प्रयुक्ताः सहायकसामग्रीः अप्रत्यक्षसामग्रीः इति उच्यन्ते । यथा - वस्त्रे प्रयुक्तस्य सूत्रस्य दीर्घता ।
२. श्रम : श्रमिकाणां वा श्रमिकसमूहस्य वा यत्किमपि वेतनं प्रत्यक्षतया उत्पादनस्य, अनुरक्षणस्य, सामग्रीयाः, उत्पादस्य वा परिवहनस्य, कच्चामालस्य परिवर्धनेन सह प्रत्यक्षतया सम्बद्धं च भवितुम् अर्हति, तत् प्रत्यक्षश्रमम् इति कथ्यते प्रशिक्षुभ्यः अथवा प्रशिक्षुभ्यः दत्तं वेतनं प्रत्यक्षश्रमवर्गे न आगच्छति यतः तेषां महत्त्वपूर्णं मूल्यं नास्ति ।
३. अप्रत्यक्षव्ययम् : ओवरहेड् व्ययः, "सञ्चालनव्ययः" इति अपि उच्यते, व्यापारस्य संचालनेन सह सम्बद्धः व्ययः यः उत्पादस्य सेवायाः वा निर्माणेन वा उत्पादनेन वा सम्बद्धः न भवितुम् अर्हति ते एव व्यापारः व्यापारे स्थातुं यः व्ययः भवति, तस्य सफलतायाः स्तरः यथापि भवतु।
मानकलाभनिर्धारणं व्ययलेखाशास्त्रस्य एकः तकनीकः अस्ति यत् वास्तविकव्ययस्य तुलना मानकव्ययेन सह (यत् पूर्वनिर्धारितं भवति) विचरणविश्लेषणस्य साहाय्येन भवति निर्माणे उत्पादव्ययस्य विविधतां ज्ञातुं अस्य उपयोगः भवति मानकव्ययनिर्धारणं तस्मिन् काले उत्पादितवस्तूनाम् लेखाकालस्य नियतव्ययस्य आवंटनं करोति । एतेन उत्पादानाम् पूर्णव्ययः यत् तेषां उत्पादितकालखण्डे न विक्रीतम् आसीत्, तेषां पूर्णव्ययः तुलनपत्रे ‘सूची’ इति रूपेण अभिलेखितुं शक्यते स्म, यत् विविधजटिललेखाविधिप्रयोगेन, विविधजटिललेखाविधिप्रयोगेन, सङ्गतम् आसीत् सामान्यतः स्वीकृतलेखासिद्धान्तानां सिद्धान्ताः। एषा पद्धतिः परिणामी एककव्ययस्य किञ्चित् विकृततां जनयति स्म, परन्तु एकां उत्पादपङ्क्तिं निर्माय सामूहिक-उत्पादन-उद्योगेषु, यत्र च नियतव्ययः तुल्यकालिकरूपेण न्यूनः आसीत्, तत्र विकृतिः अतीव लघुः आसीत्।
क्रियाकलाप-आधारित-व्ययनिर्धारणं उत्पादानाम् आवश्यकक्रियाकलापानाम् आधारेण व्ययस्य नियुक्तेः प्रणाली अस्ति । एवं सति क्रियाकलापाः तानि नित्यकर्माणि सन्ति ये कम्पनीयाः अन्तः क्रियन्ते । "चालानप्रश्नानां विषये ग्राहकेन सह वार्तालापः" अधिकांशकम्पनीनां अन्तः क्रियाकलापस्य उदाहरणम् अस्ति । कम्पनी व्ययस्य सटीकतायां सुधारस्य आवश्यकतायाः कारणेन क्रियाकलाप-आधारित-व्यय-निर्धारणं स्वीकुर्वितुं प्रेरिता भवितुम् अर्हति, अर्थात् व्यक्तिगत-उत्पादानाम्, सेवानां, अथवा उपक्रमानाम् वास्तविक-व्ययस्य, लाभप्रदतां च अधिकतया अवगन्तुं शक्नोति इदं व्ययनिर्धारणं एतेषु क्षेत्रेषु वास्तविकव्ययस्य समीपं गच्छति यत् मानकव्ययलेखाकरणं अप्रत्यक्षव्ययरूपेण दृष्टं बहुव्ययम् अनिवार्यतया प्रत्यक्षव्ययरूपेण परिणमयति तस्य विपरीतम्, मानकव्ययलेखाकरणं सामान्यतया अप्रत्यक्षव्ययस्य उपरितनव्ययस्य च निर्धारणं केवलं कतिपयप्रत्यक्षव्ययस्य प्रतिशतरूपेण करोति, यत् व्यक्तिगतवस्तूनाम् वास्तविकसंसाधनप्रयोगं प्रतिबिम्बयितुं शक्नोति वा न वा ।
सन्दर्भाः - https://en.wikipedia.org/wiki/Cost_accounting
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:व्यवसायः
करीमनगरम्
भारतदेशस्य किञ्चन राज्यम् अस्ति आन्ध्रप्रदेशः । अस्य राज्यस्य मण्डलेषु अन्यतमम् अस्ति करींनगरमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति करींनगर।
माधवः (सामसंहिताभाष्यकारः)
माधवः सामसंहितायाः प्रथमभाष्यकारः प्रतीतो भवति ।
परिवारः, कालश्च
माधवस्य पितुर्नाम ‘नारायण' इत्यासीत् । कतिपये विद्वांसः स्कन्दस्वामि नः ऋग्भाष्यस्य पूरकः सहायकश्च नारायणादभिन्नत्वमेनं मन्यन्ते। किञ्च तयोरभिन्नताप्रदर्शकस्य प्रबलप्रमाणस्य अभाव एवास्ति, तथारि अस्याविर्भावकालो निश्चितरूपेण वक्तुं शक्यते । द्वादशशतकस्य देवराजयज्वा स्वीयनिघण्टुभाष्यस्य अवतरणिकायां कस्याऽपि माधवस्य निर्देशं कृतवान् । सम्भवतः माधवोऽयं सामभाष्य-रचयिता माधव एवाऽस्ति । न तावदैतावता अपितु बाणभट्टस्य माधवस्य कादम्बर्याः श्लोकोऽयम् -
रजोजुषे जन्मनि सत्त्ववृत्तये स्थितौ प्रजानां प्रलये तमःस्पृशे।
अजाय सर्गस्थितिनाशहेतवे त्रयीमयाय त्रिगुणात्मने नमः॥
माधवस्य 'सामविवरणे' मङ्गलाचरणरूपेण समुपलब्धो भवति । अस्य श्लोकस्य ‘त्रयीमयाय'-शब्देन ज्ञातो भवति यदयं श्लोकः कस्यापि वैदिकग्रन्थस्यैव मङ्गलाचरणमासीत् इति। अतोऽनुमीयते - सर्वप्रथमं सामभाष्यस्य मङ्गलार्थं माधवेन श्लोकोऽयं प्रणीतः इथि। भाष्यकारमाधवः बाणभट्ट स्य कोऽपि पूज्याचार्यो भवितुं शक्यते । बाणभट्टस्य पूर्वपुरुषा अपि वेदपारङ्गता विद्वांसः आसन् । हर्षचरिते न प्रमाणितो भवति यद् बाणभट्टस्य गुरुरपि कोऽपि वेदवेदाङ्गपारज्ञतो विद्वानेवासीत् । घटनेयं पूर्वानुमानस्य पुष्टिं करोति । अतः बाणभट्टस्य पूर्ववर्त्तिनो माधवस्य समयः विक्रमस्य सप्तमशतकपरवर्त्तित्वं स्वीकर्तुं न शक्यते । अतो यदि बाणभट्टः ख्रीष्टस्य सप्तमशतकस्य प्रारम्भकालिकस्तदायं माधवः षष्ठशतकवर्त्तीति वक्तव्यम् ।
लवङ्गम्
thumb|200px|right|शुष्कलवङ्गम्
माधवः (सामसंहिताभाष्यकारः)
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:वैदिकभाष्यकाराः वर्गः:संस्कृतलेखकाः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
लवङ्गम्
लवङ्गम् भारते वर्धमानः कश्चन उपस्करविशेषः । इदम् सस्यजन्यः आहारपदार्थः । लवङ्गम् आङ्ग्लभाषायां Clove इति उच्यते । एतत् लवङ्गं भारतस्य सर्वेषु प्रदेशेषु अपि उपयुज्यते । मधुरभक्ष्याणां निर्माणे तेषां भक्ष्याणं सुगन्धवर्धनार्थं बहुधा उपयुज्यते लवङ्गम् । एतत् लवङ्गम् आहारत्वेन यथा उपयुज्यते तथैव औषधत्वेन अपि उपयुज्यते । अयं सामान्यतः ३०-४५ पादपरिमितम् उन्नतः भवति । अस्य काण्डभागे कोमलाः शाखाः भवन्ति । पर्णानि सुहरितवर्णानि भवन्ति । ३-६ अङुलपरिमितं दीर्घाणि इमानि पर्णानि अण्डाकाराणि भवन्ति । लवङ्गपुष्पस्य गन्धः सर्वपरिचितः । जलाक्तद्वीपप्रदेशेषु एते वृक्षाः विशेषतया वर्धन्ते इति कारणेन अस्य वारिजः इति अपरं नामधेयं वर्तते । मलया, सैलिकम्, सिङ्घपूरम्, सुमात्रा, जञ्जबार्, तिरुवाङ्कूर् इत्यादिषु प्रदेशेषु अयं अधिकतया वर्धते ।
लवङ्गे तैलांशः
लवङ्गतैलं प्रमुखतया त्रयः रासायनिकाशाः उपलभ्यन्ते । ते च १)Euchinin, Euchinon,(Wave stem oil) Carophyllene च । पुष्पस्य वृन्ते ५-८% लवङ्गतैलम् उपलभ्यते । पर्णे 4-5%, मूले ६% च तैलं लभ्यते ।
आयुर्वेदवैद्यकीय गुणाः
लवङ्गः वैद्यकीयदृष्ट्या महत्त्वभूतः अस्ति । अस्य लघुस्निग्धगुणाः कटुतिक्तरसाः च कटुविपाकत्वेन शीतवीर्ययुक्ताः च परिणमन्ते । अतः कफं पित्तं च शामयन्ति । thumb|200px|right|लवङ्गसस्यं, पुष्पं, फलं चापि
जीर्णाङ्गानां समस्यानिवारकः
लवङ्गम् आहारे रुचिम् उत्पादयति । बुभुक्षाम् उद्वीपयति । भुक्तम् आहारं जीर्णयति । पिपासां, वमनम्, उदरभारं च दूरीकरोति ।
श्वासरोगनिवारकः
कासः, अस्तमा, हिक्कः इत्यादीनां निवारणे लवङ्गं शास्त्रसिद्धम् औषधम् । क्षयरोगे अपि इदं परिणामकारि इति संशोधनेन ज्ञातम् अस्ति ।
लवङ्गस्य औषधानि
लवङ्गेन अनेकानि औषधानि निर्मीयन्ते । अधिकेषु औषधिषु अस्य परिमाणम् अल्पं भवति । लवङ्गदिमोदकं नामिका गुलिका अग्निमान्द्यं आम्लपित्तं, रक्तहीनता, कामला (Jaundice) अतिसारः इत्येतेषु परिणामकारिणी अस्ति । इयं गुलिका प्रजननशक्तिं बलं वर्ध्यति । एषा मुलिका पञ्चग्रैन्परिमाणेन सेवितुं शक्यते ।
लवङ्गादिचूर्णम् आधिक्येन उपयुज्यमानम् अन्यत् औषधम् । अस्य सेवनेन प्रमोहरोगाः, अर्श्रेरोगः, आमवातः, प्रदरः पीनसः च शाम्यति । इदं १५-३० ग्रैन्स् परिमाणेन सेवितुं शक्यते । अविपत्तिकरचूर्णः बभुक्षायाः उत्पादने वेदनानिवारणे च उपयुक्तम् । अजीर्णे सति १/२ चमसपरिमितस्य अविपत्तिकरचूर्णस्य सेवनं प्राचीनकालतः आचर्यमाणा पद्धतिः ।
लवङ्गस्य तैलं वेदनादीनां निवारणे उपयुज्यते । १-३ बिन्दुपरिमितं उपयोक्तुं शक्यते । एवं बहुविधैः औषधीयगुणैः युक्तः लवङ्गः / लवङ्गं न् केवलं देवानां प्रियः अपि तु मनुष्याणामति । अतः एव अनेकेषु मधुरभक्ष्यषु लवङ्गम् अद्यापि उपयुज्यते । इदं तेषां भक्ष्याणां जीर्णक्रियायां साहाय्यं करोति । अतः देवकुसुमम् अस्मभ्यं प्रकृत्या दत्तम् उत्कृष्टं पारितोषिकम् इति वक्तुं शक्यते ।
संक्षिप्तचिकित्सासूची
वर्गः:गन्धद्रव्याणि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:विषयः वर्धनीयः
तानसेनः
साहित्यानि
तानसेनस्य नाम्नः विषये पण्डितानां मतभेदः अस्ति । केचन वदन्ति तनसेनः इति अस्य नाम न अनेन प्राप्ता उपाधिः इति । तानसेनः मौलिकः कलाकारः । सः स्वरस्य तालस्य गीतानां च रचनाः करोति स्म । तानसेनस्य ग्रन्थत्रयानम् उल्लेखः लभ्यते ।
सङ्गीतयात्रा
भारतीयसङ्गीतस्य इतिहासे ध्रुपदकारस्य रूपेण तानसेनस्य नाम अग्रमान्यम् अस्ति । अनेन सह बृजभाषायाः साहित्येन सह स्य अखण्डः सम्बन्धः श्रूयते । अनेनापि तानसेनः चिरस्थायी अस्ति । सङ्गीतसाम्राट् तानसेनः अकबरस्य नवरत्नेषु सङ्गीतकलारत्नम् आसीत् । अतः रजसभायां सर्वेभ्यः अधिकं गौरवम् आसीत् । सङ्गीतगानेन विना अकबरस्य स्थानं शून्यं भाति स्म । तानसेनः ताऊ बाबा, रामदासः च तत्र उच्चश्रेण्याः सङ्गीतकाराः अभवन् । तानसेनः गुरोः स्वामिनः हरिदास्य आश्रये उषित्वा द्वादशवर्षाणि सङ्गीतशिक्षां साहित्यकृषिविद्यां च अधीतवान् । सङीतशिक्षां प्राप्त तानसेनः देशयात्रारथं प्रस्थितः । देशस्य अनेकेषु राज्येषु प्रवासं कृत्वा सर्वत्रापि सङ्गीतकलायाः प्रस्तुतिं कृत्वा जनप्रशंसां लोकप्रियतां च प्राप्तवान् । किन्तु जीवननिर्वहणावश्यकं धनं न प्राप्तम् । कदाचित् तानसेनः मध्यप्रदेशस्य राज्ञः रामचन्द्रस्य सभायां गीतवन् । राजा रामचन्द्रः तानसेनस्य नाम तु श्रुतवान् किन्तु अस्य गानं न श्रुतवान् । तद्दिने तानसेनस्य गानं श्रुत्वा राजा मोहमुग्धः अभवत् । तद्दिनादारभ्य राजा तानसेनस्य निवासं तस्मिन् एव राज्ये प्रकल्पितवान् । राजगायकत्वेन परिगणितः तानसेनः सर्वविधम् आर्थिकसौलभ्यं राजनितिकं सामाजिकं च सम्मानं च प्राप्तवान् । एवं बहुमान्यः समृद्धः तानसेनः स्वस्य ५०वयसः पर्यन्तं रीवायां (मध्यप्रदेशे) न्यवसत् । अस्मिन् कालांशे एषः सङ्गीतोपलब्धिं मोहकं लालित्यपूर्णं च अकरोत् । देशे सर्वतः अस्य गानस्य प्रशंसा श्रूयते स्म । अकबरस्य सूचनाकारः तस्य नवरत्नेषु अन्यतमः अब्दुल् फज़ल् इत्येषः तानसेनगानकलायाः प्रशंसा कृत्वा पत्रमेकं लिखितवान् । अपि च तस्मिन् सूचितवान् यत् तानसेनः अकबरस्य आस्थानस्य नवरत्नेषु अन्यतमः भवेत् इति । अकबरः तु अस्य कलासामर्थ्यं परीक्षितवान् एव आसीत् । स्वस्य सभायाम् एनम् आनीय सभायाः शोभां वर्धयितुम् अतीव उत्सुकः अभवत् । रामचन्द्रराजे विज्ञापनसहितं तानसेनाय आमन्त्रणपत्रं प्रेषितवान् । किन्तु राजा रामचन्द्रः स्वास्थानस्य एतादृशं रत्नं प्रेषितुं सिद्धः नासीत् । विषयः गभीरः भूत्वा एतयो राज्ञोः मध्ये युद्धपर्यन्तम् आगतः । पश्चात् तानसेनस्य प्रार्थनानुसारम् एतम् अकबरस्य आस्थनं प्रेषितवान् । आरम्भे अकबरस्य आस्थाने तानसेनः सन्तुष्टः नासीत् । क्रमेण अकबरस्य वात्सल्यं तानसेनं निकटम् आनयत् ।
अकबरस्य आस्थाने
तानसेनः अकबरस्य आस्थाने स्वयम् अमूल्यं रत्नम् इति दृढीकृतवान् । तानसेनस्य सङ्गीतकलया अकबरस्य ख्यातिः उत्तुङ्गं गता । अनेन अस्य वैरिणां सङ्ख्या अपि वर्धिता । केषाञ्चन दिनानां पश्चात् तानसेनः ठाकुरस्य सम्मुखे सिंहबीनकारस्य अबिमुखः अभवत् । सः अतिमधुरतया वीणां वादयति स्म । उभयोः सङ्गीतसमरः आरब्धः । सन्मुखसिंहः पराजितः । तानसेनः भारतीयसङ्गीतस्य आदरं सम्मानं च दापितवान् । अनेकेषां रागरागिणीनां रचनं कृतवान् । 'मियाँ की मल्हार' 'दरबारी कान्हड़ा' 'गूजरी टोड़ी' अथवा 'मियाँ की टोड़ी' इत्यादीनि तानसेनस्य एव योगदानानि । अस्य विषये किञ्चित् गीतम् ।... सुर मुनि को परनायकरि, सुगम करौ संगीत। तानसेन वाणी सरस जान गान की प्रीत।
वर्गः:हिन्दुस्थानिसङ्गीतगायकाः
शालिनी
शालिनी।
प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या ११
म त त ग।
उदाहरणम् -
धर्मग्लानिर्वोन्नति: स्यादधर्मे तस्मिन्काले स्वं स्वयं संसृजामि। साधून्त्रातुं हन्तुमेवाप्यसाधून् काले काले धर्मसंस्थापनाय ॥
वर्गः:छन्दांसि वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
मछलीपट्टनम्
भारतदेशस्य किञ्चन राज्यम् अस्ति आन्ध्रप्रदेशः । अस्य राज्यस्य मण्डलेषु अन्यतमम् अस्ति कृष्णामण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति मछलीपट्टनम् ।
वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:आन्ध्रप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
ग्
अस्य उच्चारणस्थानंकण्ठःअस्ति । व्यञ्जनवर्णेषु कवर्गस्य तृतीयः वर्णः ।” कादयो मावसानाः स्पर्शाः ।स्पृष्टं प्रयतनं स्पर्शानाम्”। सि० कौ० । एषः  अल्पप्राणवर्णः अस्ति ।
नानार्थाः
“गो गणेशः समुद्दिष्टः गन्धर्वो गः प्रकीर्तितः। गं गीतं गा च गाथा” – एकाक्षरकोशः
वर्गः:वर्णमाला वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वातोर्मीछन्दः
वातोर्मी।
प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या ११
वातोर्मीयं गदिता म्भौ तगौ ग:। – केदारभट्टकृत वृत्तरत्नाकर:३.३६
ऽऽऽ ऽऽ। ऽऽ। ऽऽ
म भ त त ग।
यति: चतुर्भि: सप्तभि: च।
उदाहरणम्- धर्मग्लानिर्यदि चाधर्मदुष्टिरात्मानं पार्थ तदाहं सृजामि। साधुत्राणाय च दुष्टवधाय,धर्मं संस्थापयितुं सर्वकाले॥
वर्गः:छन्दांसि वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
भीखाइजी कामा
मेडम भीखायीजी कामा (भिकाईजी कामा, Madam Bhikaiji Cama) भारतीयस्वतन्त्रतायाः मुख्यक्रान्तिकारिणी आसीत् । तस्याः स्मरणं भारतीयराष्ट्रध्वजस्य निर्माणार्थं वयं कुर्मः । भारतीयराष्ट्रध्वजस्य विषये गहनतया विचिन्त्य 'वन्दे मातरम्'-ध्वजस्य सा रचनाम् अकरोत् । भारतमातुः सेवायै, स्वतन्त्रतायै च सा पञ्चत्रिंशत् (३५) वर्षाणि देशात् बहिः निवासम् अकरोत् । आङ्ग्लानां विरोधं कृतवत्यै तस्यै आङ्ग्लाः देशनिर्वासनस्य दण्डम् अयच्छन् । परन्तु भिन्नेषु देशेषु भ्रमन्ती सा अविरतं देशस्वतन्त्रतायै कार्यम् अकरोत् ।
जन्म परिवारश्च
१८६१ तमस्य वर्षस्य 'सितम्बर'-मासस्य चतुर्विंशतितमे (२४/९/१९६१) दिनाङ्के महाराष्ट्रराज्यस्य मुम्बई-महानगरे (ब्रिटिशकालीने बोम्बे-राज्ये) भीखायीजी इत्यस्याः जन्म अभवत् । तस्याः पितुः नाम सोराबजी आसीत् । सोराबजी मुम्बयि-महानगरस्य प्रतिष्ठितः, धनवान् व्यक्तिः आस्ति । देशं प्रति अधिका श्रद्धा तस्मिन् नासीत् । सः तु आङ्ग्लजनान् स्वादर्शत्वेन पश्यति स्म । अतः सः पाश्चात्यसंस्कृत्यानुगुणं स्वजीवनं यापयति स्म । तस्य नव सन्तानाः आसन् । तेषु भीखायीजी अन्यतमा । गृहे सर्वे भीखायीजी इत्येनां ‘मुन्नी’ इति लालितक नाम्ना आह्वयन्ति स्म ।
बाल्यं शिक्षणञ्च
यतः सोरबजी पाश्चात्यसंस्कृत्याः अनुगामी आसीत्, अतः तेन स्वपुत्र्याः शिक्षणव्यवस्था ‘अलेक्ज़ाण्ड्रा’-कन्याविद्यालये कृता । तस्य विद्यालयस्य सञ्चालनं 'क्रिस्तिमिशनरी'-द्वारा भवति स्म । स्वपुत्री स्वसदृशा पाश्चात्यसंस्कृत्याः अनुगामिनी स्यात् इति तस्योद्दशः आसीत् । परन्तु भारतमातुः सेवायै जन्मधृता भीखायीजी परिवारस्य इच्छाविरुद्धं भारतस्वतन्त्रतायै स्वयोगदानम् अयच्छत् ।
१८६१ तमे वर्षे यदा भीखायीजी इत्यस्याः जन्म अभवत्, तदा भारतस्वतन्त्रतायाः प्रप्रथमान्दोलनस्य प्रभावः सर्वत्र आसीत्, यतो हि १८५७ तमस्य वर्षस्य विप्लवस्य अनन्तरं चत्वारि वर्षाणि एव व्यतीतानि आसन् । सर्वत्र तस्य विप्लवस्य विषये चर्चाः भवन्ति स्म । मङ्गल पाण्डे, तात्या तोपे, राज्ञी लक्ष्मीबायी इत्यादीनां बलिदानस्य विषये सा बाल्यकालात् शृणोति स्म । अतः तस्यां देशं प्रति संवेदनायाः भावः उद्भूतः । सा ध्यानं दत्त्वा क्रान्तिकारिणां जीवनविषये शृणोति स्म । आङ्ग्लाः भारतीयानां कथम् अपमानं कुर्वन्तः सन्ति ? ते कथं देशं स्वाधीनं कुर्वन्तः सन्ति ? इत्यादयः विषयाः तस्याः सम्मुखं हस्तामलकवत् आसन् । आङ्ग्लानाम् अत्याचारात् देशस्य मुक्तिः भवेत् इति तस्याः बाल्यकालादेव लक्ष्यम् आसीत् ।
भीखायीजी अध्ययने चतुरा, श्रेष्ठा च आसीत् । सा नित्यं गृहकार्यं कृत्वैव भोजनं करोति स्म । सद्ग्रन्थानां सेवनं, सन्मित्रैः सह सम्बन्धः इत्यादयः तस्याः मुख्यगुणाः आसन् । भारतीयभाषाणाम् अध्ययनेन सह वैदेशिकभाषाणाम् अध्ययने अपि तस्याः रुचिः आसीत् । विद्यार्थिकालादेव तस्यां देशसेवायाः भावना दृढा आसीत् । यद्यपि तस्याः विद्यालये क्रान्तिकारिणां विषये शिक्षकाः न पाठयन्ति स्म, तथापि सा इतराध्ययनमाध्यमेन क्रान्तिकारिणां वषये पठति स्म ।
भारतस्वतन्त्रतायां योगदानं विवाहश्च
तस्मिन् काले मुम्बई-महानगरे 'प्लेग'-रोगस्य ताण्डवः आसीत् । देशवासिनः बहुपीडया मरन्तः आसन् । रोगभयेन पिता पुत्रस्य, भगिनी भ्रातुः च समीपं न गच्छति स्म । एकः अपरस्य विषये न विचिन्त्य स्वस्वास्थ्यस्यैव चिन्तां करोति स्म । परिवार-समाज-मित्रादीनां व्यवस्था ईश्वरेण न कृता इत्येव प्रतीयते स्म । जनाः जलबुद्बुदवत् मरन्तः आसन् । सर्वे बहुकष्टम् अनुभवन्तः पीडामुक्त्यै प्रार्थनां कुर्वन्ति स्म । एतादृश्यां विकटपरिस्थित्यां स्वप्राणस्य विषये अविचार्य सा रोगिणां सेवाकार्ये आत्मानम् अयोजयत् । रोगिसेवाकार्यसमये अनेकैः स्वतन्त्रताक्रान्तिकारिभिः सह तस्याः सम्पर्कः अभवत् । बहुदिनानि यावत् रोगिणाम् अविरतं सेवाम् अकरोत् सा । परन्तु अन्येषां सेवां कर्वन्ती सा स्वयमेव 'प्लेग'-रोगेण ग्रस्ता अभवत् । समये औषधसेवनेन तस्याः रक्षणम् अभवत् । 'प्लेग'-रोगस्य अतिमारकत्वात् तस्यां पूर्ववत् स्फूर्तिः नासीत् । "इतोऽपि रोगस्य कारणानि तव शरीरे विद्यन्ते" इत्युक्त्वा तस्याः पतिः तां नीत्वा विदेशम् अगच्छत् । भारतात् यदि भीखायीजी दूरं भविष्यति, तर्हि सा स्वतः राजकीयप्रवृतेः दूरीभविष्यति इति तस्य चिन्तनम् आसीत् ।
१९०५ तमे वर्षे इङ्ग्लैण्ड-देशे रुस्तम तस्याः शल्यक्रियाम् अकारयत् । तत एव सा स्वस्था अभवत् । परन्तु देशात् दूरं स्थिता अपि सा देशसेवाकार्यं नात्यजत् । सा स्वतन्त्रक्रान्तिकारिणः दादाभाई नवरोजी इत्यस्य निजसचिवत्वेन कार्यं प्रारभत । कालान्तरे सा पुनः भारतं गन्तुम् उद्युक्ता । परन्तु क्रान्तिकारी श्यामाजी कृष्णवर्मा भीखायीजी इत्येनाम् अबोधयत्, “भारतगमनापेक्षया अत्र स्थित्वा भारतस्वतन्त्रतायै अधिकवेगेन कार्यं कर्तुं शक्ष्यति” इति । भारतमातुः स्वतन्त्रतायै सा भारतात् दूरं स्थित्वा स्वकार्याणि प्रारभत । ततः श्यामाजी इत्यनेन सह अपि भीखायीजी कार्यं प्रारभत । एकदा यदा श्यामाजी इत्येनन सह सा एकां सभाम् अगच्छत्, तदा सा आङ्ग्लविरुद्धम् अत्युग्रं भाषणम् अकरोत् । तदारभ्य आङ्ग्लसर्वकारस्य दृष्टिपथि भीखायीजी कामा शत्रुः आसीत् । ते वारं वारं तस्याः विरुद्धम् अभियोगादि कुर्वन्ति स्म । परन्तु भीखायीजी कामा आङ्ग्लानां कूटतायाः निर्भीकतया प्रत्युत्तरं ददाति स्म ।
पराशर भट्टर्
पराशर भट्टर् अथवा पेरिया भट्टर्, पराशर भट्टार्य इति अपि उच्यते, १२ शताब्द्याः श्रीवैष्णवशिक्षकस्य (१०६२-११७४ ई.) रामानुजस्य अनुयायी आसीत् । सः कूराथल्वारस्य पुत्रः आसीत्. तस्य ग्रन्थेषु श्रीरङ्गराजस्तवम् अन्तर्भवति | सः श्रीवैष्णवदृष्ट्या विष्णुसहस्रनामस्य तात्पर्यं संस्कृतभाषायां आदिशङ्करस्य अद्वैतदृष्टिकोणस्य खन्डिट्व लिखितवान्|
भीखाइजी कामा
भारतस्वतन्त्रतायां योगदानं विवाहश्च
१९०५ तमे वर्षे भारते बङ्गप्रदेशस्य आन्दोलनं चलदासीत् । तस्य आन्दोलनस्य प्रत्याघाताः विदेशपर्यन्तं गताः । विदेशे निवसन्तः भारतीयक्रान्तिकारिणः लोर्ड कर्जन् इत्यस्य नीतेः निन्दाम् अकुर्वन् । तेषु क्रान्तिकारिषु भीखायीजी अन्यतमा आसीत् । ततः भीखायीजी इत्यस्याः अथकप्रयासेन दादाभाई ब्रिटन्-संसदि विजयं प्रापत् । तेन क्रुद्धाः आङ्ग्लाः भीखायीजी इत्यस्याः उपरि हत्यायाः आरोपम् अकुर्वन् । परन्तु आङ्ग्लाः किमपि कुर्युः, तस्मात् पूर्वमेव भीखायीजी इङ्ग्लैण्ड-देशं त्यक्त्वा फ्रांस्-देशम् अगच्छत् ।
पराशर भट्टर्
तेंकलाई परम्परानुसारं ( गुरु-परम्परा ) रामानुजस्य मातुलपुत्रः एम्बरः तस्य उत्तराधिकारी श्रीवैष्णवस्य नेता अभवत्, तदनन्तरं पराशरभट्टरः अभवत् । पराशरः वादविवादे अद्वैतवेदान्तदार्शनिकं माधवं इति विद्वान् पराजितवान् । सः माधवं शिष्यत्वेन स्वीकृत्य नञ्जियार् इति नाम दत्त्वा तस्य उत्तराधिकारी नियुक्तवान् ।
भीखाइजी कामा
भारतस्वतन्त्रतायां योगदानं विवाहश्च
पेरिस-महानगरे स्थित्वा भीखायीजी 'बोर्डिंग हाउस'-इत्यस्य प्रारम्भम् अकरोत्, येन आजीविका उद्भवेत्, क्रान्तिकारिणां कृते आवासव्यवस्था अपि स्यात् । तस्याः गृहं क्रान्तिकारिणाम् आश्रयस्थानम् आसीत् । तत्र श्यामजी कृष्णवर्मा, सरदारसिंह राणा, लाला हरदयाळ, सावरकर, वीरेन्द्रनाथ चट्टोपाध्याय, सेनापति बापट इत्यादयः क्रान्तिकारिणः निवसन्ति स्म । तस्याः गृहे एव आङ्ग्लविरोधियोजनानां चर्चाः भवन्ति स्म । thumb|right|250px| [[वन्देमातरम्-ध्वजः ]] भीखायीजी-द्वारा चालितेन आङ्ग्लविरोधिकार्येण आङ्ग्लाधिकारिणां निद्रा एव नष्टा । अतः तैः भारतं प्रत्यागमनाय भीखायीजी इत्येषा आदिष्टा । परन्तु आङ्ग्लानाम् आदेशस्य उपहासं कुर्वती भीखायीजी तेषाम् आदेशस्य उल्लङ्घनम् अकरोत् । भीखायीजी इत्यस्याः उपरि स्वेषां नियन्त्रणं नास्ति इति पश्यन्तः आङ्ग्लाः भारते स्थिताम् एकलक्षरूप्यकाणां भीखायीजी इत्यस्याः सम्पत्तिं स्वाधीनाम् अकुर्वन् । परन्तु अनेन भीखायीजी इत्यस्याः प्रसिद्धिः इतोऽपि अवर्धत । ततः भीखायीजी वन्दे मातरम्-नामकस्य क्रान्तिकारिसामयिकस्य आरम्भम् अकरोत् । तस्य समायिकस्य सम्पादन-दायित्वं लाला हरदयाळ इत्यस्य आसीत् ।
पराशर भट्टर्
जन्म
श्रीवैष्णवपरम्परानुसारं एकदा कूराथाळ्वार् रात्रिभोजनं विना शयनं कृतवान् यतः तस्याः रात्रौ वर्षाकारणात् भिक्षां न प्राप्तवती, न च तस्य गृहे भोजनं नासीत् । यदा तस्य पत्नी अण्डाल् रङ्गनाथदेवतेन मन्दिरहवानां ( प्रसादम् ) विधिपूर्वकं सेवनं घोषयितुं पवनयन्त्रं तिरुचिन्नं संकेतं श्रुतवती तदा सा चिन्तितवती यत् किं देवस्य विलासपूर्णभोजनं भोक्तुं युक्तं यदा तस्य भक्तः (कूराथाळ्वार:) क्षुधार्तः शयनं कृतवान् आसीत्। तस्याः विचारान् श्रुत्वा रङ्गनाथः स्वस्य भक्तं उत्तमनम्बीन: किञ्चित् भोजनं कृत्वा कूराथाळ्वारन: नेतुम् प्रेषितवान्। धर्मशास्त्रज्ञः स्वपत्न्या सह भोजनं विभज्य धन्यभोजनस्य सेवनात् अण्डल् अचिरेण एव श्रीरामपिल्लै, भट्टर् इति पुत्रद्वयं जनयति स्म| भट्टर् रामानुजेन, विष्णुपुराणस्य ( पराशर ) रचयितस्य महामुनिस्य नामधेयेन पराशर इति अतिरिक्तं नाम अर्पितम् |
भीखाइजी कामा
भारतस्वतन्त्रतायां योगदानं विवाहश्च
१९०८ तमे वर्षे जर्मनी-देशस्य स्टुट्गार्ट्-नगरे अन्ताराष्ट्रिय-समाजवादि-सम्मेलनम् आसीत् । तस्मिन् सम्मेलने फ्रांस-समाजवादिनः भारतस्य प्रतिनिधित्वेन भीखायीजी इत्यस्यै आमन्त्रणम् अयच्छन् । भीखायीजी तस्मिन् सम्मेलने प्रप्रथमवारं भारतस्य प्रतीकं राष्ट्रध्वजं जगतः सम्मुखम् उपास्थायत् । सः राष्ट्रध्वजः वन्दे मातरम्-ध्वजत्वेन अद्यापि प्रसिद्धः अस्ति । वन्दे मातरम्-ध्वजे समानलम्बमानयुक्ताः, समानदीर्घतायुक्ताः तिस्रः पट्टिकाः आसन् । तासु पट्टिकासु सर्वोपरि हरितवर्णीया, मध्ये पीतवर्णीया, अन्तिमे रक्तवर्णीया च पट्टिका आसीत् । हरितपट्टिकायाम् अष्टकमलचिह्नानि आसन् । पीतपट्टिकायाः मध्यभागे वन्दे मातरम् इति लिखितम् आसीत् । रक्तपट्टिकायां दक्षिणे सूर्यस्य, वामे चन्द्रस्य च चिह्नमासीत् । १९१४ तमे वर्षे यदा विश्वयुद्धम् अभवत्, तदा इङ्ग्लैण्ड-फ्रांस-देशौ मित्रे अभवताम् । इङ्ग्लैण्ड-सर्वकारस्य आदेशेन फ्रांस-सर्वकारेण भीखायीजी इत्यस्याः उपरि बहवः प्रतिबन्धाः आरोपिताः । प्रति सप्ताहे आरक्षकालयं (police station) गत्वा स्वोपस्थितेः प्रमाणं दातव्यम् इत्यादयः बहवः नवीननियमाः भीखायीजी इत्यस्याः उपरि आपतिताः । तेन तस्याः क्रान्तिकार्यं मन्दम् अभवत् । परन्तु युद्धे समाप्ते सति सर्वेऽपि प्रतिबन्धाः अपाकृताः फ्रांस-सर्वकारेण ।
प्रतिबन्धाः यदा अपाकृताः फ्रांस-सर्वकारेण, तदा भीखायीजी सप्तति(७०)वर्षीया आसीत् । तस्याः स्वास्थ्यमपि समीचीनं नासीत् । भारतमातुः सेवायै स्वजीवनस्य महत्वपूर्णानि वर्षाणि तया भारतात् बहिः यापितानि । परन्तु "मम प्राणत्यागः तु मम मातुः कुक्षौ (भारतमातुः कुक्षौ) एव भवेत्" इति तस्याः अन्तिमा इच्छा आसीत् । अतः सा भारतस्य ‘वायसराय’-इत्येनं पत्रम् अलिखत्, “पराधीने भारते न निवसामि इति प्रतिज्ञां कृतवती अहम् आजीवनं विदेशेषु अटनम् अकर्वम् । परन्तु मम मृत्युः निकटे अस्ति, अहं मम मातृभूमौ एव प्राणत्यागं कर्तुम् इच्छामि । अतः भारतप्रवेशे यः मयि प्रतिबन्धः अस्ति, तं भवान् अपाकरिष्यति किम् ?" एतादृशं प्रश्नात्मकं पत्रं भीखायीजी प्रेषितवती इति आङ्ग्लसर्वकारस्य विश्वासः एव नाभवत्, यतो हि भीखायीजी आङ्ग्लसर्वकारस्य अनुमतिं स्वीकुर्यात् इति तैः न चिन्तितम् आसीत् । ते भयभीताः अपि आसन् यत्, सा अत्र आगत्य सर्वकारविरोधिकार्याणि करिष्यति इति । “अहं राजकीयप्रवृत्तिं न करिष्यामि” इति निवेदनम् भीखायीजी इत्यस्याः आङ्ग्लसर्वकारेण स्वीकृतम् । ततः एव भारतप्रवेशाय अनुमतिः प्रदत्ता ।
पराशर भट्टर्
बाल्यकालः विवाहश्च
आख्यायिकानुसारं पराशरभट्टरः रङ्गनाथस्वामीमन्दिरस्य गर्भगृहे पालितः इति गण्यते, यत्र सः देवतायै अर्पितं दुग्धं सेवितवान् इति कथ्यते | सः एकदा वीथिकायां क्रीडन् समये सर्वज्ञः  इति उपाधिं धारयन्तं उच्चविद्वान् पुरुषं प्राप्तवान् इति कथ्यते । शिशुः हस्तद्वये किञ्चित् मृत्तिकाम् आकृष्य तस्मिन् किं अस्ति इति पृष्टवान् इति वर्णितम् । यदा सः पुरुषः अप्लसः स्थितवान् तदा पराशर भट्टरः हसन्, तान् मुष्टिभ्यां मृत्तिकाः इति उक्तवान्, तस्य पुरुषस्य उपाधिं त्यक्तुं च सूचितवान्। यदा विद्वान् नखलाकारस्य वयः, तादात्म्यं च ज्ञातवान् तदा सः तस्य अकालतां दृष्ट्वा विस्मितः भूत्वा तस्य पालकस्य परिचर्यायां नीतवान्, ये तस्य हानिरक्षणार्थं संस्कारं कुर्वन्ति स्म अन्यस्मिन् आख्यायिकायां सः मातापितृणां प्रेरणानुसारं वेदानां शिक्षां निर्दोषतया पठितवान्, स्वकक्षासु किमपि नूतनं न शिक्षमाणः इति आक्रोशितवान् इति वर्णितम् अस्ति शिक्षायाः |
अनन्तरं यदा सः विवाहं कर्तुं वयसि आसीत् तदा रङ्गनाथः स्वयमेव स्वमातापितृणां इष्टं गठबन्धनं कृतवान् इति वर्णितम् अस्ति, पेरियानम्बी-कुटुम्बस्य बालिकायाः सह विवाहानन्तरं एकस्मिन् प्रकरणे पराशरभट्टरः एकदा द्विवारं रङ्गनाथं गतवान्, प्रथमं देवतायाः निष्कासनं कृत्वा द्वितीयवारं स्वागतं कृतवान् इति वर्णितम् अस्ति परासर भट्टरः द्वितीयवारं स्वमातापितृभिः स्वागतं क्रियमाणमिव अनुभूयते इति घोषितवान्, एषा मानसिकता देवता तं धारयितुं प्रोत्साहयति स्म
भीखाइजी कामा
मृत्युः
१९३५ तमस्य वर्षस्य 'नवम्बर'-मासे भीखायीजी मुम्बयि-महानगरं प्राप्तवती । तस्याः स्वास्थ्यम् एवावत् असमीचीनम् आसीत् यत्, परिवारजनाः तां साक्षात् चिकित्सालयम् एव अनयन् । अष्टमासाः सा औषधालये मौनस्थित्यां यापितवती । असह्यपीडायाः कारणेन तस्याः स्वास्थ्यं प्रतिदिनं असमीचीनम् एव भवति स्म । १९३६ तमस्य वर्षस्य 'अगस्त'-मासस्य षोडशे (१६/८/१९३६) दिनाङ्के भीखायीजी कामा देहत्यागम् अकरोत् । भारतमातुः सेवायै या महिला स्वस्य सर्वस्वम् अर्पणम् अकरोत्, तस्याः मृत्योः समाचारपत्रेषु अन्यत्र वा लघूल्लोखोऽपि नाभवत् (इति तत्कालीनेभ्यः समाचारपत्रेभ्यः ज्ञायते ।) । परन्तु स्वपिरवार-सुख-मातृभूमि-इत्यादीनां त्यागं कृत्वा पञ्चत्रिंशत् (३५) वर्षाणि यावत् या महिला देशसेवाम् अकरोत्, तस्याः बलिदानाय यावतीं कृतज्ञताम् अनुभवामः, तावत्यः अपि न्यूनाः एव ।
पराशर भट्टर्
दर्शनशास्त्र
पराशर भट्टरः लक्ष्मीनारायणस्य सहदेवत्वे विश्वासं करोति स्म, तान् 'माता' 'पिता' इति आह्वयन् तेषां सम्बन्धः सूर्यस्य सूर्यप्रकाशस्य च सदृशः इति कथयति स्म | श्रीगुणराणाकोसायां सः अवदत् यत् श्री (लक्ष्मी) देवी स्वपत्न्याः नारायणाय (विष्णु) मर्त्यजीवानां कारणं याचयितुम् अद्वितीयां भूमिकां निर्वाहयति, तस्य अनुयायिनां प्रति अनुग्रहं कर्तुं प्रोत्साहयति। एषः विचारः वेदान्तदेशिकेन स्वीकृतः |
भीखाइजी कामा
सम्बद्धाः लेखाः
राष्ट्रध्वजः
दादाभाई नवरोजि
पराशर भट्टर्
दर्शनशास्त्र
विष्णुसहस्रनामस्य पाठेन पापक्षमा भवति, तस्य समं स्तोत्रं नास्ति इति तस्य मतम् आसीत् ।
भीखाइजी कामा
सम्बद्धाः लेखाः
वन्दे मातरम्
पराशर भट्टर्
रचना:
पराशरभट्टरस्य अष्टश्लोकीयां अष्टौ संस्कृतश्लोकाः सन्ति ये प्रतिपत्तिप्रदर्शने प्रयुक्तानां श्रीवैष्णवमन्त्रत्रयाणां अत्यावश्यकीकरणाय गण्यन्ते : तिरुमन्त्रः, द्वायः, करमश्लोकः च।
भीखाइजी कामा
बाह्यानुबन्धाः
http://www.outlookindia.com/printarticle.aspx?277742
पराशर भट्टर्
रचना:
सः संस्कृतस्तोत्राणि ( स्तोत्रम् ) लिखितवान् इति अभिलेखः अस्ति यत् विष्णुप्रतिमानां महिमामण्डनं करोति ये आल्वाराः इति कविसन्तैः प्रशंसिताः आसन् |.
भीखाइजी कामा
बाह्यानुबन्धाः
http://www.hindujagruti.org/articles/44_madam-cama.html
पराशर भट्टर्
सन्दर्भाः
वर्गः:हिन्दुधर्मगुरवः
भीखाइजी कामा
बाह्यानुबन्धाः
http://www.kamat.com/kalranga/itihas/cama.htm
http://www.iloveindia.com/indian-heroes/madam-cama.html
http://indiansbiography.hpage.co.in/madam-cama_72055200.html
http://freeindia.org/biographies/freedomfighters/madamecama/index.htm
http://www.vandemataram.com/biographies/patriots/bcama.htm
वर्गः:महिलास्वातन्त्र्ययोधाः __अनुक्रमणी__
अपर्णादेवी (भवानीपुरम्)
अपर्णादेवी (भवानीपुरम्) एतत् शक्तिपीठं बाङ्ग्लादेशस्य बोग्रामण्डलस्य शेरपुर-उपमण्डलात् २० की.मी दूरे भवानीपुरे अस्ति ।
सम्पर्कः
ढाकातः प्रस्थाय चन्द्रेकोन् ब्रिड्ज् अतिक्रम्य आगन्तव्यम्। गोगा-बोट्-शोला इत्यत्र अवतीर्णं चेत् अनतिदूरे एव एतत् मन्दिरम् अस्ति । समीपे एव शाखापुकरीनामकं सरः अस्ति ।
स्थलपुराणम्
बहोपूर्वं कश्चन वलयविक्रेता एतेन मार्गेण गच्छन् आसीत् । तदा काचित् बालिका वलयान् धारयतु इति उक्तवती । तेजस्विन्याः वाक्चातुर्यवत्याः तस्याः वचनं श्रुत्वा आश्चर्यचकितः वलयविक्रेता "भवती कस्य गृहस्य बालिका? “ इति पृष्टवान् । तदा बालिका "अहं राजवंशीया” इति उक्तवती । वलयधारणानन्तरं सा बालिका "धनं राजमातुः हस्ततः स्वीकरोतु । अहं अत्र एव भवामि” इति अवदत् । वलयविक्रेता राजगृहम् आगत्य राजमातुः समीपे धनं पृष्टवान् । राजमाता 'अस्माकं गृहे केनापि वलयाः न धृताः खलु’ इति उक्तवती । वलयविक्रेता यत्र बालिका दृष्टा तत् स्थानं प्रति राजमातरं नीतवान् । वलयविक्रेता  खिन्नः ।वलयविक्रेतुः वेदनाम् अवगत्य देवी सरोवरतः हस्तम् उन्नीय दर्शितवती । तत्र कङ्कणानि आसन् । वलयविक्रेता मया धारिताः वलयाः ते एव इति उक्तवान्। एतेन चमत्कारेण प्रभाविता राजमाता तत्र एकस्य मन्दिरस्य निर्माणं कारितवती ।तदेव इदानीन्तनशक्तिपीठम् इति उच्यते ।तत् सरोवरम् एव शाखापुकुरी । माघपूर्णिमायाः दिने अत्र विशेष-उत्सवाः आचर्यन्ते ।
कर्नूलु-नगरम्
वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:आन्ध्रप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अपर्णादेवी (भवानीपुरम्)
वैशिष्ट्यम्
ऐतिह्यानुसारम् अत्र सतीदेव्याः वामपादस्य नूपुरं पतितम् अस्ति इति विश्वासः । अत्रत्या देवी अपर्णानाम्ना पूज्यते । अत्रत्यशिवः वामभैरवनाम्ना पूज्यते ।
वर्गः:शक्तिपीठानि वर्गः:बाङ्ग्लादेशस्य तीर्थक्षेत्राणि वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
रामनाथः (श्रीरङ्गराजा)
रामनाथः होसलवंशोद्धवः स्वसमयस्य प्रतापी, विख्यातो वीरश्च आसीत् । रामनाथो मृदुप्रकृतिः क्षमाशीलश्वासीत् । अयं हि राजा होसलेषु वर्णाश्रम धर्माणां तथा प्रतिष्ठामकरोत्, यथा प्रजातन्त्रसत्ययुगस्योदयं तत्र मेनिरे । रामनाथस्य पिता सोमेश्वरोऽस्य वंशस्योन्नायकेषु प्रधानोन्नायकः आसीत् । असौ स्वकीयेन अतुलितेन शौर्यबलेन सर्वानपि चौलप्रदेशान् विजित्य स्वाधीनान् कृतवान् । रामनाथः सोमेश्वरस्य द्वितीयपुत्रः आसीत् । 'केवलमहादेव्याः' गर्भादयं समुत्पन्नो बभूव । सोमेश्वरस्य प्रथमपुत्रः नरसिंहस्तस्य ‘विज्जला’ नाम्न्याः राज्ञाः गर्भादजायत । सोमेश्वरः पैतृकसिंहासने नरसिंहं नाम रामनाथस्य वैमात्रेयं भ्रातरम् अभ्यषेचयत्। स्वराज्यकाले एव सोमेश्वरः रामनाथं दक्षिणप्रदेशानां प्रशासकपदे नियुक्तवान् । पितरि दिवंगतेऽपि रामनाथोऽस्य श्रीरङ्गपुरम स्यैव शासकः आसीत् । अतः भरतस्वामि ना अस्योल्लेखः यथार्थ एवाऽकारि । असौ ज्येष्ठभ्रातुर्भिन्न एव स्वतन्त्ररूपेण दक्षिणप्रदेशे शासनमकरोत् । पित्रा विजितश्चोलप्रदेशोपरि अस्यैव शासनमासीत् ।
एकदा महीपुरस्य दक्षिणभागे स्वज्येष्ठभ्रात्रा सह अस्य संग्रामोऽप्यभवत् । नरसिंहदेवस्य मृत्युः ख्रीष्टस्य द्वानवत्यधिकद्वादशाब्देऽभवत् । किञ्चित्कालं व्यतीत्य ख्रीष्टस्य पञ्चनवत्यधिकद्वादशाब्देऽयमपि स्वर्गं जगाम।
सन्दर्भः
वर्गः:वैदिकभाष्यकाराः वर्गः:संस्कृतलेखकाः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
शाकम्भर्याः लावणजलाशयः
शाकम्भरीजलाशयः (शाकम्भर नमकीन जलाशय, Sambhar Salt Lake) शाकम्भर्याः लावणजलाशयत्वेन सम्पूर्णे विश्वे प्रसिद्धः अस्ति । 'साम्भर' इत्येतस्य अपभ्रंशशब्दस्य मूलनाम  'शाकम्भरी' इत्यासीत् । साम्भर इत्याख्यं प्राचीननगरं राजस्थानराज्य स्य जयपुरमण्डल स्य मुख्यपत्तनेषु अन्यतमम् अस्ति । सद्यः तत् नगरं 'साम्भर लेक्' उत 'साम्भर लेक् टाउन्' इति प्रसिद्धम् अस्ति । 'साम्भर लेक् टाउन्' इत्याख्यं नगरं राजस्थानराज्यस्य जयपुरा त् ९५ कि.मी. दूरे अस्ति । तस्मिन् पत्तने लावणजलाशयः वर्तते । सः जलाशयः निखिले भारते बृहत्तमः लावणजलायशयः विद्यते । सः जलाशयः ७५°११ पूर्वदेशान्तरे, 26°55 उत्तरदेशान्तरे समुद्रतलात् ३६४ मी. उद्यते स्थितः अस्ति । तस्य जलाशयस्य क्षेत्रफलं १५० चतुरस्रकिलोमीटर्मितम् अस्ति । तस्य जलाशयस्य जलग्रहणक्षेत्रम् २५० चतुरस्रकिलोमीटर्मितम् अस्ति । रूपनगर-मेघना-खादी-खण्डेल-नदीनां जलं तस्मिन् जलाशये पतति । ग्रीष्मर्तौ सः जलाशयः शुष्कः भवति । परन्तु तस्य जलाशयः भूभागे २२ मी उद्यतः एकः आद्रलावणमुत्तिकायाः बृहत् भागः अवशिष्टः भवति । तया आद्रलावणमृत्तिकया 'हिन्दुस्थान सॉल्ट् लिमिटेड्' इत्याख्या सर्वकारीयसंस्था प्रतिवर्षं २ लक्षं टन् परिमतं लवण स्य उत्पादनं करोति । तस्य लावणजलाशयस्य उत्पत्त्याः विषये अनेकाः कथाः सन्ति ।
इतिहासः
शाकम्भर्याः ५ कि.मी. दूरे पश्चिमदिग्भागे कोरसीना इत्याख्यः प्राचीनः ग्रामः वर्तते । सः ग्रामः कस्यचित् जलाशयस्य समीपे विकसितः अस्ति । सः ग्रामः कदा अस्तित्वं प्राप्तम् इत्यस्य प्रमाणानि तु न प्राप्यन्ते, परन्तु सर्वेक्षणेन सिध्यति यत्, नलियासर-रूपनगढ-ग्रामयोः मध्ये स्थितः सः ग्रामः कदाचित् षष्ठ्याः शताब्द्याः आरम्भिके काले अस्तित्वं प्रापत् । इतिहासविदां मतानुसारं यदा मालववंशजाः चौहानजनाः शाकम्भर्यां स्वराजनैतिकसत्ताम् अस्थापयन्, तदा तस्य ग्रामस्य अस्तित्वम् आसीदिति ।
कोरसीना इत्याख्यस्य ग्रामस्य पश्चिमदक्षिणभागे अरावली पर्वतमालायाः एका लघ्वी शाखा विद्यते । तस्याः लघ्व्याः पर्वतमालिकायाः नाम 'सिरथला' इत्यस्ति । जयपुरमण्डले स्थितः 'सारथ' इत्याख्यः ग्रामः वास्तव्येन सिरथला एवास्ति । जयपुरमण्डलस्य 'गेजेटियर्' मध्ये 'सिरथला' इत्यस्य शब्दस्य लघुप्रयोगः 'सारथ' अस्ति । 'सिरथला' इत्येषः शब्दः संस्कृत शब्दस्य अपभ्रंशशब्दः वर्तते । तस्य मूलशब्दः "श्रीस्थलम्" इत्यासीत् । कोरसीना इत्याख्यात् ग्रामात् किञ्चित् दूरे पर्वतस्य उपत्यकायां (घोटी में) प्राचीनग्रामस्य ध्वंशावशेषान् अधुनापि दृष्टुं शक्नुमः । तत्र जर्जरावस्थायां भित्तिकाः, पेयस्थानाकानि, कूपाः इत्यादीनां स्थानानाम् अवशेषान् दृष्टुं शक्नुमः । तैः अवशेषैः सिध्यति यत्, तत्र प्रचीनकाले कोऽपि ग्रामः आसीदिति ।
ऋषित्र्यम्बकेश्वरः, वासुदेवकथानकश्च
अनुश्रुत्यनुसारं श्रीस्थलस्य अनेकाः प्राचीनकथाः श्रूयन्ते । अनुश्रुतिरस्ति यत्, श्रीस्थलस्य सुरम्ये परिवेशे अम्बिकेश्वराख्यस्य कस्यचित् देव्युपासकस्य साधोः कुटिरम् आसीत् । अम्बिकेश्वरस्य दिनचर्या अतिसरला आसीत् । सः कन्दमूलं, पीलूफलं, कन्कन्धुः इत्यादि भुञ्जानः अहोरात्रम् अम्बिकादेव्याः उपासनायां रतः भवति स्म । अम्बिकादेव्या प्ररिता एका गौः नित्यं गोधूलिकाले (सायङ्काले) अम्बिकेश्वरस्य कुटिरस्य प्राङ्गणे स्थित्वा पात्रमेकं दुग्धेन पूरयित्वा गच्छति स्म । अम्बिकेश्वरः तेन दुग्धेन स्वजीवननिर्वाहं करोति स्म । परन्तु कृपाशीलायाः गोः मूलस्वरूपस्य दर्शनम् अम्बिकेश्वर एतावता नाकरोत् ।
अम्बिकेश्वरस्य कुटिरस्य समीपे एव एकस्य ब्राह्मण स्य गृहम् आसीत् । सः ब्राह्मणः ग्रामे भिक्षाटनं कृत्वा स्वपरिवारस्य पोषणं कुर्वन् आसीत् । सा गौः तस्य आसीत् । यदा सः ब्राह्मणः सन्ध्याकाले पात्रं नीत्वा गोः दुग्धं स्वीकर्तुं प्रयत्नं करोति स्म, तदा तस्य ज्ञानं भवति स्म यत्, गोः गोस्तनेषु दुग्धमेव नास्ति इति । अतः तस्य मनसि विचारः समुद्भूतः यत्, आदिनं ग्रासं भुक्त्वा आगतवती गौः सायङ्काले दुग्धं कथं न यच्छति ? कदाचित् कोऽपि मार्ग एव गोः दुग्धस्य चौर्यं कुर्वन् अस्ति इति ।
ब्राह्मणः स्वगाम् एकस्य गोपालस्य गाभिः सह चरितुं प्रेषयति स्म, अतः सः तं गोपालकम् उपागच्छत् । गोपालकस्य गृहं गत्वा ब्राह्मणः क्रोधेन अवदत्, प्रतिदिनं त्वं मे गोः दुग्धं चौर्यं कृत्वा स्वीकरोषि, ततः तां मे गृहं प्रेषयसि । किमर्थँ त्वम् एतादृशं निम्नकार्यं करोषि ? इति । ब्राह्मणस्य वचनं श्रुत्वा गोपालकः विनम्रभावेन न्यवेदयत् यत्, अहमेतादृशम् अपराधं नाचरामि इति । तस्य उत्तरं श्रुत्वा ब्राह्मणः अति क्रोधेन अवदत्, तर्हि अहम् असत्यं भाषे किम् ? गोपालकः अनुक्षणम् अवदत्, हे ब्राह्मण ! अहं जाने भवान् असत्यं न वदति । परन्तु अहम् ईश्वरं साक्षिणं कृत्वा वदामि यत्, अहं निर्दोषः अस्मि । अहं स्वयं न जाने यत्, गोः दुग्धं कथं लुप्तं भवति । मम पार्श्वे एतावत्यः गावः सन्ति, अहं किमर्थं भवतः गोः दुग्धस्य चौर्यं कृत्वा मे परलोकगमनस्य मार्गम् अवरोधयामि ? इति ।
गोपालकस्य वचनं श्रुत्वा ब्राह्मणः किंकर्तव्यमूढः अभवत् । गोपालकः स्वं निर्दोषं परिगणन् आसीत् । परन्तु गोस्तनेषु दुग्धस्य अभावः अपि सत्यता आसीत् । ततः ब्राह्मणः श्रीस्थलस्य राज्ञः राजसभां गत्वा न्याययाचनाम् अकरोत् । तस्मिन् काले बासदेव चौहान इत्येषः श्रीस्थलस्य राजा आसीत् । ब्राह्मणस्य वचनं श्रुत्वा राजा अवदत्, भोः विप्र ! एषा जटिला समस्या नास्ति । परन्तु यावत् एतस्याः समस्याः समाधानं न भवति, तावत् भवान् राजकीयगौशालायाः एकां गां स्वीकरोतु, येन भवतां परिवारस्य पोषणं भवेत् इति । राज्ञः निर्णयेन सन्तुष्टः ब्राह्मणः राजकीयगौशालायाः गां नीत्वा गृहम् अगच्छत् । ततः राजा विशिष्टाय गुप्तचराय ब्राह्मणस्य समस्यानिवारणस्य दायित्वम् अयच्छत् ।
स्वल्पेषु दिनेषु एव गुप्तचरः ब्राह्मणस्य समस्यायाः कारणम् अजानात् । सः राजसभायां राज्ञः सम्मुखं सम्पूर्णं विवरणम् अवदत् । सः अवदत्, हे अन्नदातः ! यदा द्वितीये दिने तस्य ब्राह्मणस्य गौः गोपालकस्य गोदले सम्मिलिता अभूत्, तस्मात् पूरा एव अहं तस्याः शृङ्गे एकं रक्तं वस्त्रम् अबध्नाम् । ततः अहं समीपस्थायां गिरिकायां स्थित्वा गवि दृष्टिपातं कुर्वन् आसम् । यदा सन्ध्याकालः अभवत्, तदा सा गौः विचित्ररीत्या रम्भन्ती दलात् भिन्ना अभवत् । ततः सा अति वेगेन धावन्ती एकस्य ऋषेः कुटिरमुपागच्छत् । अहमपि तस्याः पृष्ठे अति वेगेन अगच्छम् । ततः मया यद्दृष्टं तस्योपरि अहं विश्वासं कर्तुमेव असमर्थः आसम् । अहम् अपश्यं यत्, गौः स्वयमेव दुग्धं पात्रे निषकासयत् । ततः सा गौः सामान्यरीत्या तस्य गोपालकस्य गौदले सम्मिलिता अभूत् इति ।
भूशास्त्रिणां मते लावणजलाशयः
स्वाभाविकम् अस्ति यत्, आधुनिकवैज्ञानिकाः शाकम्भर्याः लावणजलाशयस्य पौराणिककथाः प्रमाणत्वेन न स्वीकुर्वन्ति । अतः तेषां मतम् अस्ति यत्, एतस्य लावणजलाशयस्य उत्पत्याः पृष्ठे वैज्ञानिककारणानि सन्ति इति । हॉलेण्ड, क्राइस्ट् इत्याख्यौ द्वौ भू-वैज्ञानिकौ 'वायुसञ्चरणद्वारा उत्पत्तिः' इत्याख्यस्य मतस्य प्रतिपादनं कुर्वन्तौ उदलिताम्, शाकम्भरीं परितः सुधाप्रस्तराणां (Lime Stone) गिरिकाः सन्ति । कच्छमरुभूमि तः आगतेन लवणयुक्तेन वायु ना, गिरिकायाः मार्गेण वर्षायाः जलं सुधामिश्रितं भुत्वा जलाशये पतनेन च जलाशयस्य जलं लावणिकं भवति इति । उक्तस्य तर्कस्य अनेके भूवैज्ञानिकाः समर्थनं कुर्वन्ति । तेषु गाडबोले इत्याख्यः विद्वान् अपि अन्तर्भवति । परन्तु हॉलेण्ड-क्रइस्ट् इत्येतयोः मतात् किञ्चित् विशिष्टं प्रतिपादयन् सः अवदत्, शाकम्भर्याः जलाशये यत् लवणं प्राप्यते, तत् सामुद्रिकलवणम् अस्ति । तद् लवणं कच्छप्रदेशात् वायुमाध्यमेन राजस्थानराज्यस्य जलाशये मिश्रितं भवति इति ।
इतिहासविदां मतम् अस्ति यत्, वैज्ञानिकाः पर्यावरणस्य गम्भीरतया संशोधनं कृत्वा निष्कर्षं प्राप्नुयुः चेत् उचितम् । यतो हि तैः प्रदत्तः तर्कः योग्यः नास्ति । शाकम्भरीदेव्याः मन्दिरस्य १० मि. दूरे यः लावणजलाशयः अस्ति, तस्मिन् कच्छप्रदेशात् वायुना लवणं मिश्रितं भवति । परन्तु शाकम्भरीदेव्याः मन्दिरात् ५ कि.मी. दूरे स्थिते नलियासर-जलाशयस्य जलं लवणयुक्तं नास्ति । तेन सिध्यति यत्, आधुनिकवैज्ञानिकैः शाकम्भरीदेव्याः आशीर्वादेन उत्पन्नस्य लावणजलाशयस्य विषये अधिकम् अन्वेषणं करणीयं भविष्यति ।
अन्न भगवान रो, लूण चौहान रो
'अन्न भगवान रो, लूण चौहान रो' इत्येषा राजस्थानीभाषा याः उक्तिः अस्ति । एतस्याः उक्तेः आधारः चौहानवंशस्य शाकम्भर्याः लावणजलाशयस्योपरि अधिकारः अस्ति । यतो हि लावणजलाशयस्य उत्पत्तिकालात् ११९२ पर्यन्तं सः जलाशयः चौहानवंशस्य साम्राज्ये अन्तर्भवति स्म । साम्प्रते काले यथा परिवहनस्य आधुनिकसाधनानि सन्ति, तथा तस्मिन् काले परिवहनस्य सुलभसाधनानि नासन् । तथापि लावणजलाशयात् प्राप्तलवणस्य वितरणं स्थानिकव्यापारिणः निखिले भारते कुर्वन्ति स्म । एवं न केवलं चौहानशासितप्रदेशेषु अपि तु अन्यवंशीयानां साम्राज्येषु अपि लवणस्य आपूर्तिः शाकम्भर्याः लावणजलाशयेन एव भवति स्म । शाकम्भर्याः लवणस्य व्यापारः एतावान् विस्तृतः अभवत् यत्, "भगवता दत्तम् अन्नं तु वयं सर्वे खादामः, परन्तु लवणं तु चौहानवंशीयानामेव खादामः" इति जनेषु मान्यता उद्भूता । ततः 'अन्न भगवान रो, लूण चौहान रो' इति उक्तिः प्रचलिता अभूत् ।
उद्धरणम्
वर्गः:राजस्थानराज्यस्य जलाशयाः वर्गः:चौहानवंशः
रामनाथः
वर्गः:स्पष्टीकरणपृष्ठानि
वयम् एव अल्लाहाय तस्मै च प्रत्यागमनाः अस्माकम्
वयम् एव अल्लाहाय तस्मै च प्रत्यागमनाः अस्माकम् कुरआन् शास्त्रस्य एकः अनुनयवाक्यः अस्ति। प्रायः मुसलमाना: स्वदुःखं प्रकटयितुं वाक्यं पाठयन्ति, विशेषतः यदा मुस्लिमस्य मरणं भवति। एषः जपनः कुरआनस्य द्वितीयसूरायाः १५६ तमे अयातस्य मध्ये प्राप्यते।
सन्दर्भानि
वर्गः:इस्लाममतम्
घ्
अस्य उच्चारणस्थानंकण्ठःअस्ति । व्यञ्जनवर्णेषु कवर्गस्य चतुर्थः  वर्णः ।” कादयो मावसानाः स्पर्शाः ।स्पृष्टं प्रयतनं स्पर्शानाम्”। सि० कौ० । एषः  महाप्राणवर्णः अस्ति ।
नानार्थाः
“घो घर्घरे च घण्टायां काञ्चिकाघातयोरपि” – मेदिनीकोशः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
प्रियङ्गुः
अयं प्रियङ्गुः भारते वर्धमानः कश्चन धान्यविशेषः । अयं सस्यजन्यः आहारपदार्थः । अयं प्रियङ्गुः आङ्ग्लभाषायां Foxtail millet इति उच्यते । चतुर्विधाः प्रियङ्गवः सन्ति । श्वेतप्रियङ्गुः, पीतप्रियङ्गुः, कृष्णप्रियङ्गुः, रक्तप्रियङ्गुः च इति । पूर्वं भारते प्रियङ्गुः प्रतिदिनं गृहेषु आहारत्वेन उपयुज्यते स्म । इदानीम् अपि कुत्रचित् तथैव अस्ति । प्रियङ्गुना निर्मिता रोटिका अत्यन्तं रुचिकरी भवति । अस्य बहूनि नामानि सन्ति – कङ्गुकः, चीनकः, पीततण्डुलः, अस्थिसम्बन्धनः, कङ्गनी इत्यादीनि । thumb|200px|right|सस्याग्रे शुष्कं प्रियङ्गुधान्यम्
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य प्रियङ्गोः स्वभावः
thumb|200px|right|प्रियङ्गुसस्यम् एषः प्रियङ्गुः लघ्वाकारकः, मृदुः च । अयं मधुररुचियुक्तः, रुचिकरः, कषायमिश्रितमधुरः च ।
संक्षिप्तचिकित्सासूची
‎
वर्गः:धान्यानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
ङ्
अस्य उच्चारणस्थानंकण्ठनासिकम्अस्ति । व्यञ्जनवर्णेषु कवर्गस्य पञ्चमः वर्णः ।” कादयो मावसानाः स्पर्शाः ।स्पृष्टं प्रयतनं स्पर्शानाम्”। सि० कौ० । एषः  महाप्राणवर्णः अस्ति ।” ञमङणनानां नासिका च” सि० कौ०
नानार्थाः
वर्गः:वर्णमाला वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
नल्गोण्डा-नगरम्
भारतदेशस्य किञ्चन राज्यम् अस्ति आन्ध्रप्रदेशः । अस्य राज्यस्य मण्डलेषु अन्यतमम् अस्ति नल्गोण्डामण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति नल्गोण्डा नगरम् ।
वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:आन्ध्रप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
त्रिकप्रसवप्रयोग:
तत्र पूर्वं विचारसूत्रम्
शान्तिसर्वस्वं - सुतत्रयॆ सुताचेत्स्यात्तत्त्रयॆ व सुतॊ यदि। माता पीत्रॊ कुलस्यापि तत्रानिष्टं महद्भयम्। ज्येष्ठनाशॊ धनॆ हानिदुःखं च सुमहद्भवेत्। जातस्यैकादशाहॆ वा द्वादशाहॆ शुभॆ दिनॆ॥ आचार्य्यमृत्विजॊ कृत्वा ग्रहयज्ञ पुरस्सरम्। ब्रह्माविष्णुमहेन्द्राणां प्रतिमाः स्वर्णतः कृताः। पुजयेद्धान्यराशिस्थकलशोपरिसंस्थिताः। पञ्चमं कलशॆ रुद्रं पुजयेदुद्रसंख्यया। चत्वारि शान्तिसूक्तानि पठनियानि सर्व्वतः। द्विज एकॊ जपेद्धोमकालॆ शूचिः समाहितः। आचार्यॊ जुहुयात्तत्र समिदाज्यतिलान् चरु, अष्टोत्तरसहस्रं वा शतं वा विंशतिस्तथा। देवताभ्यश्चतुर्वक्त्रादिभ्यॊ ग्रहपुरस्सरम्। ब्रह्मादिमन्त्रैरिन्द्रस्य यत इन्द्रः भयामहॆ। ततः स्विष्टकृतं हुत्वा बलिं पूर्णाहुतिं ततः। अभिषेकं कुटुम्बस्य कृत्वाचार्य्य प्रतोषयेत्। हिरण्यं धनुरेकां च ऋत्विजां दक्षिणांस्तथा। प्रतिमा गुरवॆ देया उपस्करसमन्विताः। कांसाज्यवीक्षणं कृत्वा शान्तिपाठं च कारयेत्।इति शान्तिसूत्रम्॥
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
सङ्गारेड्डि-नगरम्
भारतदेशस्य किञ्चन राज्यम् अस्ति आन्ध्रप्रदेशः । अस्य राज्यस्य मण्डलेषु अन्यतमम् अस्ति मेदक् मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति सङ्गारेड्डि नगरम् ।
वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:आन्ध्रप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
भ्रमरविलसिता
भ्रमरविलसिता।
प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या ११
म्भौ न्लौ ग: स्याद् भ्रमरविलसिता ।– केदारभट्टकृत वृत्तरत्नाकर:३.३८
यति: चतुर्भि: सप्तभि: च।
उदाहरणम्-
धर्मग्लानिर्यदि भवति तथाधर्मेवृद्धिर्मम स च समय:। साधुं त्रातुं खलमभिदलितुं धर्मस्थैर्याय युगमनुयुगम्॥
वर्गः:छन्दांसि वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
नेल्लूरु-नगरम्
भारतदेशस्य किञ्चन राज्यम् अस्ति आन्ध्रप्रदेशः । अस्य राज्यस्य मण्डलेषु अन्यतमम् अस्ति नेल्लूरुमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति नेल्लूरु नगरम् ।
वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:आन्ध्रप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
भरतस्वामी
भरतस्वामी सामसंहितो परि भाष्यमलिखत् । इदम् अप्रकाशितमेवाऽस्ति ।
परिवारः, कालश्च
भरतस्वामिना स्वकीयभाष्ये यः स्ववंशपरिचयः प्रदत्तः तदनुसारेणायं काश्यपगोत्रे जन्म गृहीतवान् । अस्य पिता नारायणः, माता च यज्ञदादेवी आसीत् । अनेन सामवेद स्य सर्वेषामृचामुपरि व्याख्या लिखिता । भरतस्वामिना ग्रन्थारम्भे स्ववंशपरिचयः प्रदत्तः --
‘नत्वा नारायणं तातं तत्प्रसादादवाप्तधीः ।
साम्ना श्रीभरतस्वामी काश्यपो व्याकरोदृचम् ॥
होसलाधीश्वरे पृथ्वीं रामनाथे प्रशासति ।
व्याख्या कृतेयं क्षेमेण श्रीरङ्गे वसता मया ॥' इति॥
उपरिलिखितपद्येन ज्ञातो भवति यदयं भरतस्वामी काश्यपगोत्रीयनारायणस्य पुत्रः आसीत् । होसलाधीश्वरस्य रामनाथनाम्नो नृपस्य छत्रच्छायायां निवसन् पुरा प्रथिते श्रीरङ्गाख्य-वैष्णवतीर्थे भाष्यम् इदमयं निरमात् ।
अस्य समकालिकनृपस्य नामोल्लेखेन भाष्यप्रणेतुर्भरतस्वामिनः समयोऽपि सरलतयाऽवधारयितुं शक्यते ।
रामनाथ स्य विवरणस्याधारोपरि रामनाथनृपस्य शासनावसानकालः १२९५ ई० वर्त्तते । सम्भवतोऽस्यैव पाश्र्ववत्तीं भरतस्वामिनोऽपि भाष्यस्य रचनाकाल आसीत् । अतो रामनाथस्य शासनकालः १२७० ईशवीतः १२९५ ई० पर्यन्तम् । अतः भरतस्वामिनः समयः त्रयोदशशतकमिति निश्चित्य वक्तुं शक्यते ।
भाष्यम्
भरतस्वामिनः सायण स्य च भाष्ययोः प्रायः षष्टिः किं वा सप्ततिवर्षस्यैवान्तरमस्ति । भरतस्वामिनो भाष्यम् अतीव संक्षिप्तोऽस्ति । पूर्ववर्तिनो भाष्यकारात् माधवाद्भाष्येऽस्मिन् पर्याप्तसाहाय्यं गृहीतं भाष्यकारेणेति प्रतीतो भवति । सामब्राह्मणानामुपरि अप्यस्य भाष्यमस्ति । अतः सम्पूर्णसामसंहितायामुपरि अस्य भाष्यं भवितव्यम् ।
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:वैदिकभाष्यकाराः
क्रेडिट् कार्ड्
क्रेडिट् कार्ड् एकं भुगतानकार्डं भवति यत् उपयोक्तृभ्यः (कार्डधारकेभ्यः) निर्गतं भवति यत् कार्डधारकः कार्डधारकस्य सञ्चितऋणस्य आधारेण मालस्य सेवानां च व्यापारिकं भुक्तिं कर्तुं समर्थः भवति कार्ड निर्गता (प्रायः बैंकः अथवा क्रेडिट यूनियनः) एकं परिभ्रमणं खातं निर्माय कार्डधारकाय ऋणरेखां ददाति, यस्मात् कार्डधारकः व्यापारिणं भुक्तिं कर्तुं वा नगद अग्रिमरूपेण वा धनं ऋणं ग्रहीतुं शक्नोति नियमितं क्रेडिट् कार्ड् चार्जकार्ड् इत्यस्मात् भिन्नं भवति, यस्मिन् प्रतिमासं अथवा प्रत्येकस्य स्टेट्मेण्ट् इत्यस्य अन्ते शेषं पूर्णतया परिशोधितुं आवश्यकं भवति १९८५ तमे वर्षे भारतस्य केन्द्रीयबैङ्केन सह व्यासबैङ्केन, युनाइटेड्बैङ्क् आफ् इण्डिया च सह क्रेडिट् कार्ड्-प्रवर्तनं कृतम् ।तस्मिन् एव वर्षे बड़ोदा-बैङ्कः इलाहाबाद-बैङ्कः च मिलित्वा बब्-कार्ड्-प्रक्षेपणं कृतवन्तौ ।यथा यथा क्रेडिट् कार्ड् इत्यस्य लोकप्रियता अभवत् तथा तथा बङ्काः क्रेडिट् कार्ड् योजनां प्रवर्तयितुं आरब्धवन्तः । अद्यत्वे पुरस्कारबिन्दवः जनान् स्वस्य क्रेडिट् कार्ड् प्राप्तुं उपयोगाय च आकर्षयितुं चतुरं विपणनसाधनम् अस्ति । एप्पल्पे इत्यस्य सफलतायाः अनन्तरं बहवः फिन्टेक्-संस्थाः विभिन्नप्रकारस्य मोबाईल्-वॉलेट्-प्रवर्तनं कृतवन्तः । केचन विशेषज्ञाः भयभीताः सन्ति यत् क्रेडिट् कार्ड् इत्यस्य भविष्यं शिलामयं भविष्यति, यतः जनाः स्वव्यय-अभ्यासस्य पुनः मूल्याङ्कनं करिष्यन्ति ।
क्रेडिट् कार्ड्स् भवन्तं क्रेडिट् रेखां निर्मातुं अवसरं ददाति। अधिकांशः क्रेडिट् कार्ड् भवतः कार्डस्य उपयोगाय प्रस्तावैः प्रोत्साहनैः च परिपूर्णः आगच्छति ।क्रेडिट् कार्ड् कार्डक्रयणानां कृते बीमारूपेण अतिरिक्तं रक्षणं प्रदाति यत् नष्टं, क्षतिग्रस्तं वा चोरितं वा भवितुम् अर्हति ।