cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
४५६
बाह्य-सूत्राणि
४५६ ४५६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य द्वितीयः ( २) श्लोकः ।
पदच्छेदः
सञ्जयः उवाच - दृष्ट्वा, तु, पाण्डवानीकम्, व्यूढम्, दुर्योधनः, तदा, आचार्यम्, उपसङ्गम्य, राजा, वचनम्, अब्रवीत्
अन्वयः
तदा तु व्यू्ढं पाण्डवानीकं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः आचार्यम् उपसङ्गम्य वचनम् अब्रवीत् ।
अर्थः
तदा व्यूहरूपेण स्थापितं पाण्डवानां सैन्यं दृष्ट्वा दुर्योधनः गुरोः द्रोणाचार्यस्य समीपं गत्वा इदं वचनम् अवदत् ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in
१४५५
१४५५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
वास्तुशास्त्रम्
वास्तुविज्ञानं सर्वकालोपयोगि
सहस्रसहस्रवर्षेभ्यः प्राक्तनाः देवालयाः राजमन्दिराणि गृहाणि चास्मिन् भारते देशे बहोः कालादविनष्टा एव विलसन्तीत्यानुभविकम् । न चैतद् यादृच्छिकं भवतुमर्हति । अत्र वास्तुतत्त्वशास्त्रानुसारेण निबध्दानि गृहाणि देवालयाश्च भूकम्पादावप्रणष्टाः वास्तुविज्ञानस्य सार्वकालिकतामावेदयन्ति । वास्तुशास्त्रमवश्याध्येयं, विज्ञेयं च सर्वैरपि । वास्तुशास्त्रग्रन्थाः सन्त्यनेकेऽस्मिन् देशे । अत्र तु प्राधान्येन सनत्कुमारप्रणीतगृहवास्तुग्रन्थमवलम्ब्य विशयवैमर्शः कृतः ।
गृहनिर्माणप्रशस्ताः मासाः
चैत्रमासे गृहनिर्माणे द्रव्यनाशः भयं च । वैशाखे शुभम् । ज्येष्ठे मृतिः । आषाढे पशुनाशः । श्रावणे पुत्रर्ध्दिः । भाद्रपदे पुत्रादीनां रोगभीः । आश्वयुजे कलहः । कार्तिके द्रव्यलाभः । मार्गशीर्षे भयम् । पुष्ये अग्निदाहः । माघे सन्ततिवृध्दिः । फाल्गुने रत्नलाभः । तदुक्तम् – <i>गृहसंस्थापनं चैत्रे धनहानिर्महाभयम् । वैशाखे शुभदं विद्यात् ज्येष्ठे तु मरणं ध्रुवम् ॥
आषाढे गोकुलं हन्ति श्रावणे पुत्रवर्धनम् ।
प्रजारोगं भाद्रपदे कलहो अश्चयुजे तथा ॥
कार्तिके धनलाभः स्यात् मार्गशीर्षे महाभयम् ।
पुष्ये चाग्निभयं विद्यात् माघे तु बहुपुत्रवान् ।
फाल्गुने रत्नलाभः स्यात् मासानां च शुभाशुभम् ॥
गृहनिर्माणं शुभवासरे कार्यम्
न यस्मिन् कस्मिन् वासरे गृहनिर्माणं कर्तव्यम्, अपि तु प्रशस्त एव । तथा हि- भानुवासरे गृहारम्भे अह्निदाहः शुक्लपक्षे सोमवासरे गृहारम्भे वृध्दिः । कृष्णपक्षे सोमवासरे कलहः नाशश्च । कुजवासरे तदंशे, तल्लग्ने स्तम्भप्रतिष्ठादिकरणे गृहदाहः यजमानस्य मृतिश्च । बुधवासरे ऎश्वर्यवृध्दिः । गुरुवासरे सवार्थसिध्दिः । शुक्रे बहुसुखम् । मन्दवासरे चोरभयम् । तस्मात् विहितदिने विहितवासर एव गृहारम्भः कार्यः । तदुक्तम् – <i>भानुवारे कृतं वेश्म वह्निना दह्यते चिरात् । चान्द्रे च वर्धते शुक्ले क्षीयते कृष्णपक्षके ॥
भौमवासरे तदंशे वा तल्लग्ने सप्तमेऽपि वा ।
दह्यते (तद् गृहं) शून्यं कर्तुर्मरणमेव च ॥
बुधवारे धनैश्वर्यं सुखपुत्रसमन्वितम् ।
भृत्यवाहनधान्यानि धनान्याङ्गिरसे दिने ॥
भृगुवारे चिरं तिष्ठेत् कर्ता च सुखसम्पदा ।
चिरं तिष्ठेन्मन्दवारे तस्कराणां भयावहः ॥
सिग्मण्ड् फ़्रुड्
(कालः – ०६. ०५. १८५६ तः २३. ०९. १९३९)
वास्तुशास्त्रम्
योग्यनक्षत्राणि
मृगशीर्षक- हस्ता –रेवती-चित्ता अनुराधा –उत्तराषाढा – उत्तराभाद्रा –श्रवण पुनर्वसु –शतभिषा- धनिष्ठा –अश्विनीनक्षत्राणि गृहारम्भाय सुखदानि च । तदुक्तम्
सिग्मण्ड् फ़्रुड्
एषः सिग्मण्ड् फ्राय्ड् “कोकेन्” इत्यस्य परीक्षां कृत्वा तत् स्थानीयस्य संज्ञाहीनकरणस्य औषधत्वेन उपयोक्तुं शक्यते इति सूचितवान् । किन्तु वेदनानिवारकं कोकेन् अग्रे अभ्यासत्वेन परिवर्तते स्म । तेन जायमानां हानिम् अपि सः जानाति स्म । एषः सिग्मण्ड् फ्राय्ड् यदा प्यारिस्-नगरे आसीत् तदा प्रख्यातः नाडीतज्ञः जीन् मार्टिन् शार्कूट् उन्मादरोगस्य चिकित्सां यत् विशिष्टया रीत्या कृतवान् तत् दृष्टवान् आसीत् । तथैव ब्रायर् इत्याख्यः उन्मादयुक्तानां वशीकरणं (हिप्नाटिसम्) कृत्वा सुप्तावस्थायां यत् रोगनिवारणं कृतवान् तदपि दृष्टवान् आसीत् । तदा एव सिग्मण्ड् फ्राय्डस्य सुप्तावस्थायाः जागरितावस्थायाः च मध्ये कश्चन सेतुः भवेत् इति अस्फुरत् । एतत् एव तस्य मनोविश्लेषणस्य प्रेरणामूलम् अपि अभवत् । वैद्याः रोगिभिः सह मुक्ततया सम्भाषणं कृत्वा तेषां मनसि विद्यमानं भयं, संशयं वा दूरीकर्तुम् अवसरस्य कल्पनम् । तदवसरे सुप्तमनसि विद्यमानाः विचाराः अनिर्बन्धरूपेण जागरितमनः प्रविशन्ति । तदा वैद्याः तान् विचारान् अवगन्तुं शक्नुवन्ति । तदनुगुणं रोगिणां समाधानं च कुर्वन्ति । तदनन्तरं रोगिणां मनसि विद्यमानं भयं वा संशयः वा दूरीभवति । रोगी स्वस्थः भवति अपि । एतत् एव सिग्मण्ड् फ्राय्डेन निरूपितस्य मनोविश्लेषणस्य मूलं तत्त्वम् ।
वास्तुशास्त्रम्
वास्तुपुरुषपूजा
शैववैष्णवतन्त्रागमग्रन्थेषु वास्तुपुरुषकथा भिन्नैव श्रूयते । वैष्णवतन्त्ररीत्या वास्तुर्वराहरुपिणो हरेः सुतः । देवतैः भूमौ पातितः । चतुरस्राकृतिः स्थितश्च । तदुपरि ब्रह्मादयः देवाः सन्निहिताः । तान् यथाविधि सम्पूज्य गृहादि निर्मेयम् । तदुक्तम् – <i>पूजयेद् वास्तुपुरुषस्योपरिस्थांस्तु सर्वदा । देवान् ब्रह्मादिकान् वास्तुर्वराहस्य हरेः सुतः ।
सिग्मण्ड् फ़्रुड्
पिता पुत्रस्य विषये अधिकारं चालयति । पुत्रः यद्यपि तस्य विरोधं कर्तुम् इच्छति तथापि न शक्नोति । अन्ते पुत्रः स्वत्मानम् एव दहति । एवं मनसि विभिन्नाः शक्तयः परस्परं सङ्घर्षं कुर्वन्ति । तत्कारणतः एव मनसः विभिन्नाः स्तराः निर्मिताः भवन्ति इत्यपि एषः सिग्मण्ड् फ्राय्ड् संशोधितवान् । सः मनसि उत्पद्यमानाः भावनाः स्वप्ने अभिव्यक्ताः भवन्ति इत्यपि सः वादम् अकरोत् । बहूनां स्वप्नस्य विश्लेषणं कृत्वा तस्य समीचीनम् अर्थम् अपि सः अवदत् । स्वप्ने वयं बाल्यस्य चिन्तनरीतिम् एव अनुसरामः । तानि चिन्तनानि तर्कबद्धानि न भवन्ति । विस्मरणम् आकस्मिकं न । तस्य किमपि किञ्चित् कारणं भवति । इति नूतनान् विचारान् अपि संशोधितवान् एषः सिग्मण्ड् फ्राय्ड् । अयं सिग्मण्ड् फ्राय्ड् मनोविश्लेषणस्य रीतिनीतीन् विवरीतुं शतशः लेखनानि पुस्तकानि च प्राकटयत् । तस्य पद्धतिः बहुशीघ्रं जनप्रियताम् अपि प्राप्नोत् । १९०८ तमे वर्षे तस्य सिग्मण्ड् फ्राय्डस्य नेतृत्वे एव प्रथमम् अन्ताराष्ट्रियं मनोविश्लेषणवैद्यानां सम्मेलनं प्राचलत् । सिग्मण्ड् फ्राय्ड् अपि बहुभिः उपायनैः पुरस्कारैः च सम्मानितः अभवत् । “गवटि” पुरस्कारः, रायल् सोसैट्याः सदस्यत्वादयः अपि तम् अन्विष्य आगताः । अयं सिग्मण्ड् फ्राय्ड् लैङ्गिकप्रवृत्तिः मनोव्यापारे प्रमुखतया दृश्यते । बाल्यादारभ्य अपि सा प्रवृत्तिः भवति एव । यौवने सा स्वयमेव प्रकटिता भवति । कदाचित् वयम् एव तां नियन्त्रयामः तावदेव । इत्यपि सः प्रतिपादयत् । १९३८ तमे वर्षे यदा जर्मन्-देशः वियेन्नानगरस्य उपरि आक्रमणम् अकरोत् तदा अनेन सिग्मण्ड् फ्राय्डेन यहूदिः इति कारणतः ततः पलायनं करणीयम् अभवत् । सः १९३९ तमे वर्षे सेप्ट्म्बरमासस्य २३ तमे दिनाङ्के इहलोकम् अत्यजत् ।
वास्तुशास्त्रम्
वास्तुपुरुषपूजा
पातितो देवतैर्भूमौ चतुरस्राकृतिः स्थितः ॥ शैवग्रन्थेष्वन्यैव कथा श्रूयते – अन्धकासुरसंहारे क्रुध्दस्य शूलिनः स्वेदबिन्दुः भूमौ पतितः । स्वेदबिन्दुरेव द्यावापृथिवीमभिव्याप्य वास्तुपुरुषरुपेणोदतिष्ठत् सर्वभयङ्करः । ततश्च देवतैर्भूमौ पातितः । मन्दिरादिनिर्माणकाले तत्पूजनाय वरश्च देवैः प्रदत्तः । तदुक्तम् – <i>सङ्ग्रामेऽन्धकरुद्रयोश्च पतितः स्वेदो महेशात् क्षितौ तस्माद् भूटमभूच्च भीतिजननं द्यावापृथिव्योर्महत् ।
सिग्मण्ड् फ़्रुड्
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वास्तुशास्त्रम्
वास्तुपुरुषपूजा
तद्देवैः सहसा निगृह्य भूमावधोवक्तृकं
गृहनिर्माणक्रमः
भूपरीक्षां कृत्वा सार्धपुंमानतस्त्वधः भुवं संशोध्य लोष्टाश्मास्थिविवर्जिते देशे गृहं निर्मेयम् । पूर्वस्यां दिशि स्नानगृहं कार्यम् । आग्नेये पाकशाला विधेया । दक्षिणस्यां दिशि स्वापशाला । नैऋत्यां दिशि आयुधशाला । पश्चिमे भोजनशाला । वायव्ये पशुशाला । उत्तरस्यां दिशि द्रव्यनिक्षेपगृहं कार्यम् । ईशान्ये देवमन्दिरम् । तदुक्तम् – <i>स्नानागारं दिशि प्राच्याम् आग्नेय्यां पचनालयम् । दक्षिणे शयनागारं नैऋत्यां शस्त्रमन्दिरम् ॥
पश्चिमे भोजनागारं वायव्ये पशुमन्दिरम् ।
भण्डारं चोत्तरस्यां तु ईशान्यां देवमन्दिरम् ॥ उक्तं चान्यत्र – <i>स्नाताम्मि पाकशयनास्रभुजेश्च धान्यभाण्डारदैवतगृहाणि च पूर्वतः स्युः ।
तन्मध्यतोऽथ मथनाज्यपुरीष-
वापीकूपतटाकनिर्माणम्
कूपादिनिर्माणं उत्तरस्यां पूर्वपश्चिमदिशि च प्रशस्तम् । द्वारहीनो जलाशयः कूपशब्देन व्यपदिश्यते । द्वारेणैकेन भूषितः वापिसंज्ञकः । अनेकद्वारविशिष्टा पुष्कलजलाधारा पुष्करिणीत्युच्यते । तदुक्तम् – <i>द्वारहीनौ भवेत्कूपः द्वारेणैकैन वापिका । नैकद्वारा पुष्करिणी दीर्घाकारा तु दीर्धिका ।
कुल्या विधूततोयाश्च तटाकाः परिकीर्तिताः ॥
कूपादिनिर्माणम् आग्नेय नैऋत्य-वायव्यदिशि परित्याज्यम् । उत्तर –पूर्व –पश्चिमदिशि शस्तम् । तदुक्तं वराहमिहिरेण <i>आग्नेये यदि कोणे ग्रामस्य गृहस्य वा भवति कूपः । नित्यं करोति दाहं जलमपि तत्रैव चञ्चलप्रायम् ।
नैऋते कोणे बालक्षयं च वनिताक्षयं वायव्ये ।
दिक्त्रयमेतत्त्यक्त्वा शेषास्तु शुभावहाः प्रोक्ताः ॥ इति
एवं अन्यत्र च – <i>स्नानाग्निस्वपिवभोजनपशुद्रव्यामरोकस्थितिं पूर्वादौ जलमीशितुर्दिशि परं वायोरपाङ्मूत्रकम् ।
आल्पे शक्तिभुवो यथारुचि परे गेहस्य दक्षे घट-
द्दाम्बूलूखलचुल्लिकापितृपदप्रक्षालनान्यूचिरे ॥
गृहलक्षणम्
भूपरीक्षां कृत्वा सार्धपुंमानतस्त्वधः भुवं संशोध्य शुचिप्रदेशे गृहादिकं निर्मेयम् । सनत्कुमारवास्तुशास्त्रोक्तदिशा वक्ष्यमाणक्रमानुरोधेन गृहं निर्मेयं भवति ।
टिप्पणी
वर्गः:वास्तुशास्त्रम्
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कालिकादेवी (कोलकता)
भारतदेशस्य पश्चिमबङ्गाल् राज्ये विद्यमानेषु शक्तिपीठेषु अन्यतमम् । पश्चिमबङ्गाल् राज्ये कोलकतानगरत् अनतिदूरे अस्ति एतत्क्षेत्रम् । चतुर्षु खण्डपीठेषु अपि अन्यतमम् एतत् ।
सम्पर्कः
देशस्य सर्वाभ्यः दिग्भ्यः रैलयानस्य विमानयानस्य ब्च सम्पर्कव्यवस्था अस्ति ।कोलकतानगरतः नगरयानानां सौकर्यम् अस्ति । हौरा तथा कालिघात् निस्थानके निकटवर्तिनी स्तः ।
वैशिष्ट्यम्
दाक्षायिण्याः शरीरं विष्णुः यदा कर्तितवान् तदा देव्याः दक्षिणपादस्य अङ्गुल्यः अस्मिन् स्थाने पतिताः इति ऐतिह्यम् अस्ति । भूस्तरतः अधोभागे विद्यमानः देव्याः विग्रहः अतीव उन्नतः अस्ति । अतः बहु समीपतः देव्याः दर्शनं कर्तुं शक्यते । रामकृष्णपरमहंसस्य कारणतः एतत् स्थानं प्रसिद्धिं गतम् । रामकृष्णपरमहंसस्य आराध्या आसीत् कालिकादेवी । पूर्वम् एषः देवालयः उटजरूपेण आसीत् । १५ शतकस्य संस्कृतसाहित्ये कालीघाटस्य उल्लेखः अस्ति ।
वर्गः:शक्तिपीठानि वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
शिग्गांवीविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति धारवाडलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति शिग्गांवीविधानसभाक्षेत्रम् ।  कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या ८३। शिग्गांवीविधानसभाक्षेत्र मण्डलदृष्ट्या हावेरीमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या धारवाडलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । एतत् क्षेत्रम् अनुसूचितजातीयानां कृते (SC) आरक्षितम् अस्ति । शिग्गांवीविषये अधिकविवरणार्थं शिग्गांवी इति पृष्ठं पश्यन्तु ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
ब्रह्मरन्ध्रम्
ब्रह्मरन्ध्रम् शीर्षोपरि अस्ति।
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
रमेशः पोखरियालः
रमेशपोखरियालनिशाङ्कः (जन्म- १५ जुलै २९५९) कश्चन भारतीयः राजनेता। सः १७लोकसभायाः हरिद्वारतः भारतीयजनतापक्षस्य संसत्सदस्यः। सः उत्तराखण्डराज्यस्य मुख्यमन्त्रिचरः। २००९ तः २०११ पर्यन्तं मुख्यमन्त्री आसीत्। २०१९ तमे वर्षे मेमासस्य ३० दिनाङ्के केन्द्रसर्वकारस्य सङ्घमन्त्रिरूपेण शपथग्रहणम् अकरोत्। मे ३१ तमे दिनाङ्के मानवसम्पन्मूलसंसाधनमन्त्रित्वेन तस्य नियुक्तिः अभवत्।
वैयक्तिकजीवनम्
रमेशपोखरियालः उत्तराखण्डराज्यस्य पिनाई ग्रामे जन्म प्राप्तवान्। तस्य पितरौ परमानन्द पोखरियालः विशम्बरीदेवी च। हेमावतीनन्दन बहुगुणविश्वविद्यालयतः पदवीं प्राप्तवान्। ततः एम्. ए अपि समापितवान्।
कुसुमापोखरियालेन सह विवाहः अभवत्। अनारोग्यकारणतः सा नवेम्बर् ११ २०१२ तमे वर्षे दिवङ्गता। तस्य आरुषी, श्रेयशी, विदुषी इति तिस्रः पुत्र्यः द्वौ पुत्रौ च ।
राजकीयजीवनम्
पाठ=डॉ निशंक वर्तमान प्रधानमंत्री माननीय नरेंद्र मोदी जी के साथ |अंगूठाकार|260x260पिक्सेल|प्रधानमन्त्रिणा [[नरेन्द्र मोदी|नरेन्द्रमोदिना सह पोखरियालः]] पोखरियालः बाल्यकालादारभ्य भारतीयजनतापक्षस्य कार्यकर्ता आसीत्। सर्वादौ उत्तरप्रदेशस्य विधानसभायां १९९१ तमे वर्षे कर्णप्रयागक्षेत्रतः शासकः अभवत्। ततः १९९३, १९९६ विधानसभयोः अपि कर्णप्रयागतः एव चितः। १९९९ तमे वर्षे रामप्रकाशगुप्तस्य मन्त्रिमण्डले उत्तराञ्चलाभिवृद्धिमन्त्रित्वेन नियुक्तः। २००९ तमे वर्षे उत्तराखण्डस्य मुख्यमन्त्री अभवत्। सः उत्तराखण्डस्य वयसि कनिष्ठतमः मुख्यमन्त्री। २०११ पर्यन्तं सः मुख्यमन्त्रिपदे आसीत्। १९९१ तः २०१२ पर्यन्तं पञ्चसु विधानसभासु सः सदस्यः आसीत्। २०१४ तमे वर्षे हरिद्वारतः लोकसभासदस्यरूपेण निर्वाचितः। पुनरपि २०१९ लोकसभानिर्वाचने अपि चितः। २०१९ मे मासे प्रधानमन्त्रिणः नरेन्द्रमोदिनः सचिवसम्पुटे मानवसम्पन्मूलाभिवृद्धिमन्त्रालयस्य मन्त्री अभवत्।
साहित्यिकजीवनम्
रमेशपोखरियालः बाल्यकालादेव कविताः रचयति स्म। हिन्दीभाषया सः अनेकान् ग्रन्थान् रचितवान्। तस्य प्रथमग्रन्थः 'समर्पण' इति कवितासङ्ग्रहः १९८३ तमे वर्षे प्रकाशितः। एतावता तस्य १० कवितासङ्ग्रहाः, १२ कथासङ्ग्रहाः, १० उपन्यासाः, २ प्रवासकथने, ६ बालसाहित्यपुस्तकानि, २ व्यक्तित्वविकासग्रन्थाः, इत्येवं उपपञ्चाशाः ग्रन्थाः प्रकाशिताः। तेषां नामानि यथा- एतस्य कृतयः जर्मन्-फ्रेञ्च्-आङ्ग्ल-तेलुगु-तमिळु-मराठी- गडवाली भाषासु अनूदिताः।
संस्कृतविषयिणी नीतिः
२०१० तमे वर्षे उत्तराखण्डराज्यस्य द्वितीयाधिकारिकभाषारूपेण संस्कृतस्य उद्घोषणा रमेशपोखरियालेन कृता। तथा च सर्वासु शालासु अनिवार्यरूपेण संस्कृतपाठनाय निर्देशः अपि दत्तः। २०११ तमे विश्वसंस्कृतसम्मेलने सः सम्मानितः च। संस्कृतविश्वविद्यालयानाम् अभिवृद्धौ आस्था केन्द्रसर्वकारस्य अस्ति इति मानवसंसाधनविकासमन्त्रालयस्य मन्त्रित्वेन तेन उक्तम्। द्वयोः संस्कृतग्रामयोः निर्माणार्थं प्रयासः विधीयते इत्यपि उल्लिखितम्।
उल्लेखाः
वर्गः:भारतीयजनतापक्षस्य नेतारः‎ वर्गः:भारतीयराजनेतारः वर्गः:जीवतव्यक्तयः वर्गः:१९५९ जननम्
अम्ब्रिअल (उपग्रहः)
अम्ब्रिअल अरुण (युरेनस) ग्रहस्य एक उपग्रहः अस्ति। अकारे इदं अरुणस्य तृतीय महान्तमोपग्रहः। अम्ब्रिअलस्य वर्ण अरुणस्य अन्य उपग्रहाणां विपरीत:। अस्य वर्ण गूढतम:।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:खगोलविज्ञानम् वर्गः:खगोलविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
तिलकजयन्ती
लोकमान्यः इति ख्यातः श्रीबालगङ्गाधरतिलकः महोदयः दार्शनिकः न्यायवादी पत्रिकाकर्ता स्वात्रन्त्र्यान्दोलने रतः च आसीत् शिक्षण क्षेत्रे विद्यालयान् स्यापयित्वा महाराष्ट्रे शिक्षाप्रसारकार्यं कृतवान्  । स्वातन्त्र्यप्रियः तिलकमहोदयः ‘स्वराज्यं मम जन्मसिध्दः अधिकारः’ इति घोषितवान् । जुलैमासे बालगङ्गाधरतिलकमहोदयस्य जयन्तीं विशेषतः महाराष्ट्रे वैभवेन आचरन्ति । श्री बालगङ्गाधरतिलकः महाराष्ट्रराज्ये रत्नगिरि जिल्लायां २३- जुलै १८५६ तमे दिने जन्म प्राप्तवान् । बालतिलकस्य पिता गङ्गाधरतिलकः, बाल्ये बालतिलकः गणिते अतीव कुशलः आसीत् । संस्कृतं सम्यक् अधीतवान् । बालतिलकः न्यायशास्त्रे १८७९ तमे वर्षे पदवीधरः अभवत् । अनन्तरं न्यायवादिवृत्तिम् आरब्धवान् ।
आङ्ग्लानां विरुध्दं न्यायशास्त्रानुसारमेव न्यायालये विविधप्रसङ्गेषु वादं कृतवान् । तिलकमहोदयः आङ्ग्लानां भयकारकः इत्येव प्रसिध्दः आसीत् । बालगङ्गाधरतिलकः तस्मिन्नवसरे श्री गोपालकृष्ण गोखलेमहोदयः महाराष्ट्रे भारतसेवकसङ्घस्य स्थापनां कृतवान् आसीत् । बालगङ्गाधरतिलकः श्री गोखले महोदयं स्वराजकीयगुरुः इति स्वीकृतवान् । भारतसेवकसङ्घं प्रविश्य स्वातन्त्र्यान्दोलनकार्ये प्रवृत्तः अभवत् । तास्मिन् समये शिक्षणस्य सौलभ्यं सर्वत्र नासीत् । अतः तिलकमहोदयः ग्रामेष्वपि अनेकेषां विद्यालयानां स्थापनां कृतवान् । अनेके विद्यालयाः अद्यापि कार्यम् उत्तमतया कुर्वन्तः सन्ति । एते ‘तिलक विद्यापीठः इति खाताः सन्ति ।
बालगङ्गाधरतिलकः सुभाषचन्द्रबोसः लालालजपतरायः बिपिन चन्द्रपाल इत्यादिभिः साकम् उग्रमार्गे स्थितः आन्दोलनकर्ता आसीत् । जनेषु जागर्तिं कर्तुं गणेशोत्सवं शिवाजीजयन्तीं च सार्वजनिकस्व रुपेण आचरितुम् आरम्भं कृतवान् । पर्वेर्वसु नृत्यगीतादि साम्स्कृतिक विषयैः साकं देशप्रेम अपि योजितवान् । धार्मिकसांस्कृतिकविकासेन साकं जनानां राजकीयज्ञानं च दत्तवान् । उत्तमलेखकः श्रीबालगङ्गाधरतिलकः केसरी ’इति मराठीभाषायां ‘मराठा’ इति आङ्गलभाषायां च पत्रिके प्रकटितवान् । पत्रिकासु राष्ट्रियविषये उत्तमलेखान् प्रकटयति स्म । महाराष्ट्रराज्ये स्वराज्य्विषये उत्तमजागर्तिं कर्तुं बहुधा प्रयत्नं कृतवान् । श्रेष्ठचिन्तकः दार्शनिकः श्रीबालगङ्गाधरतिलकः भगवदगीतायाः ‘गीतारहस्यम्’ इति उत्तमां व्याख्यां कृतवान् । तत्र कर्मसिध्दान्तस्य महत्वं दत्तवान् ।
भारतदेशे स्वातन्त्र्यान्दोलनं प्रवर्तितमासीत् । सर्वे जनाः बालगङ्गाधरतिलकं ‘लोकमान्य’ इति गौरवं दत्तवन्तः । देशभक्तः अभिमानी बालगङ्गाधरतिलकः स्वकीयं सर्वस्वं तिलकविद्यापीठाय देशाय च अर्पितवान् । क्रिस्तशके १९२० तमे वर्षे बालगङ्गाधरतिलकः मृतः अभवत् । महाराष्ट्रे श्रीबालगङ्गाधरतिलकस्य पुण्यतिथिमपि भक्त्याया आचरन्ति । श्री बालगङ्गाधरतिलकस्य जीवनं देशभक्तिः कार्याणि च सर्वैः अनुसरणीयानि सन्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:जयन्त्युत्सवाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
भित्तिपीठम्
भित्तिपीठम् पूरकरूपेण सौम्यास्तरणशैलतः। सिंहपीठम् महापीठम् चक्रपीठम्
वर्गः:शिल्पशास्त्रम् वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
विश्वेश्वरः
द्वादश ज्योतिर्लिङ्गानाम् आवल्याम् विश्वेश्वरः सप्तमं ज्योतिर्लिङ्गम् अस्ति । विश्वेश्वरः अस्ति जगत्प्रसिद्धे काशीक्षेत्रे । एतत् भारतस्य अत्यन्तं प्राचीनं तीर्थक्षेत्रम् अस्ति । “काश्यां मरणान्मुक्तिः” इति उक्तिरेव अस्ति । परमपवित्रायाः गङ्गायाः तटे स्थितम् एतत् दिव्यक्षेत्रं भारतीयानां तत्रापि शिवभक्तानां परमं श्रद्धाकेन्द्रम् । काश्याः उल्लेखः वेदेषु, उपनिष्त्सु, रामायणे, महाभारते, पुराणेषु, बौद्ध-जैनसाहित्येषु सर्वत्र अपि अस्ति एव । स्कन्दपुराणस्य काशीखण्डे अस्य नगरस्य महत्त्वं वैभवं च वर्णयन्तः १५,००० श्लोकाः सन्ति । महाभारतानुसारं दिवोदासनामकः राजा इन्द्रस्य इच्छानुसारम् एतत् नगरं निर्मितवान् इति । एतत् नगरं शिवस्य देवसाम्राज्यस्य राजधानी । एतत् सप्तमोक्षदायकेषु नगरेषु अपि अन्यतमम् ।
एतत् काशीनगरं वाराणसी, बनारस्, अविमुक्तकम्, आनन्दकाननम्, महाश्मशानम् इत्यपि वदन्ति । “कास्” इत्युक्ते तेजः, प्रकाशः इति अर्थः । ज्ञानदातॄणां विद्यावतां भूमिः इति कारणात् एतत् नगरं “काशी” इति उक्तम् । वारणा, असी इत्येतयोः द्वयोः नद्योः मध्ये एतत् नगरं स्थितम् अस्ति इति कारणात् “वाराणसी” इति उच्यते । अष्टभ्यः शतकेभ्यः पूर्वम् एतत् नगरं “बनारा” नामकस्य महाराजस्य राजधानी आसीत् । तस्मात् “बनारस्” इति नाम प्राप्तम् । “अवि” इत्युक्ते पापम् इत्यर्थः । देवगङ्गायाः शिवस्य च सान्निध्यं पापं नाशयति अथवा पापात् मोचयति इति कारणात् “अविमुक्तकम्” इति उच्यते । सत्-चित्-आनन्ददातुः शिवस्य एव आनन्ददायकं क्षेत्रम् इति कारणात् “आनन्दकाननम्” इति उच्यते । शिवः श्मशानवासी, शिवस्य वासस्थानं, पञ्चभूतानाम् एकीभवनस्थानं च इति कारणात् “महाश्मशानम्” इति उक्तम् अस्ति । एतदेकं शक्तिपीठम् अपि । सतीदेवी अत्र विशालाक्षीरूपेण स्थिता अस्ति ।
अत्र काश्यां विश्वनाथस्य पदतले प्रवहतः नदीजलस्य रोगनिवारकशक्तिः अस्ति इति । विश्वेश्वरमन्दिरस्य समीपे एव “ज्ञानवापि” नामकः कूपः अस्ति । गङ्गायाः आगमनात् पूर्वम् अस्य एव कूपस्य जलेन शिवस्य अर्चनं क्रियते स्म । तदर्थमेव “जटिल”नमकः ऋषिः अस्य कूपस्य खननं कारितवान् इति । विधर्मीयाणाम् आक्रमणावसरे सर्वदा विश्वनाथस्य मूललिङ्गम् अस्मिन् कूपे एव गोपयन्ति स्म । तस्मादेव कारणात् यद्यपि काश्याः उपरि नैकवारम् आक्रमणं सञ्जातं तथापि शिवलिङ्गम् अद्यापि अभग्नम् एव अस्ति । अत्र काश्यां विश्वेश्वररः एव चक्रवर्ती, हरेश्वरः मन्त्री, ब्रह्मेश्वरः कथावाचकः, भैरवेश्वरः नगरक्षकः, तारकेश्वरः धनाधिपतिः, तत्र विद्यमानानि सहस्रशः शिवलिङ्गानि एव प्रजापालकाः । अतः काश्यां यत्किमपि लिङ्गम् अर्चन्ति चेदपि तत् विश्वनाथस्य एव अर्चनं भवति । विश्वेश्वरमन्दिरस्य पार्श्वे एव अक्षयवटवृक्षः अस्ति । तं वृक्षं परितः प्राचिनमन्दिराणाम् अवशेषाः सन्ति । काश्यां विद्यमनां चक्रपुष्करिणीम् “आदितीर्थम्” इति वदन्ति । एतत् तीर्थं श्रीहरेः चक्रेण निर्मितम् इति । एतत् विष्णोः तपोभूमिः । कदाचित् शिवः पार्वत्या सह विष्णोः मेलनार्थम् अत्र आगतः । तदा अत्रत्यां चक्रपुष्करिण्याः दर्शनेन सन्तुष्टः सः नृत्यम् अकरोत् । तदवसरे तस्य कर्णाभरणम् पुष्करिण्यां पतितम् । तदारभ्य तस्याः पुष्करिण्याः नाम् “मणिकर्णिका” इति जातम् । मणिकर्णिकाघट्टे विद्यमाने श्मशाने एव सत्यवान् हरिश्चन्द्रः श्मशानवासी आसीत् ।
काश्याम् इदानीं विद्यमानं मन्दिरं महाराज्ञी अहल्याबाई होळ्कर १७६६तमे वर्षे निरमापयत् । विश्वेश्वरः तस्याः स्वप्ने आगत्य मन्दिरनिर्माणं कारयितुम् अवदत् इति । पञ्जाबकेसरी इति प्रसिद्धः महाराजः रणजित् सिङ्गः अस्य मन्दिरस्य स्वर्णगोपुरं निर्मितवान् । माकिं २२५ के.जि.मितेन सुवर्णेन १८ मीटर् उन्नतं लोहपत्रं निर्माय गोपुरस्य आच्छादनं कृतम् । प्राचीनमन्दिरं प्रति मुखं कृत्वा स्थितः नन्दी ७ पादमितः उन्नतः अस्ति । नेपालस्य नरेशः तं विश्वेश्वराय अर्पितवान् इति ।
विश्वनाथमन्दिरं परितः अनेकाः देवालयाः सन्ति । प्रतिपदम् अपि देवालयाः सन्ति इति कारणात् एतत् नगरं “मन्दिराणां नगरम्” इत्येव उच्यते । दुर्गायाः, शनेः, गणेशस्य च मन्दिराणि तेषु प्रमुखाणि । काशीयत्रां समाप्य प्रतिगमनावसरे एतं गणेशमन्दिरं गत्वा गणेशं सूचयित्वा गन्तव्यम् इति नियमः अस्ति अत्र । तुलसीमानसमन्दिरम् अत्रत्यम् अन्यदेकं प्रसिद्धं मन्दिरम् । एतत् मन्दिरं पूर्णतया अमृतशिलया निर्मितम् अस्ति । अत्र तुलसीदासस्य मूर्तिः अस्ति । भित्तिषु तुलसीदासस्य जीवनघटनाः चित्रिताः सन्ति । अस्मिन् मन्दिरे विशालं सभाङ्गणम् अस्ति । मुख्यवेदिकायाः एकस्मिन् पार्श्वे अन्नपूर्णायाः अपरस्मिन् पार्श्वे च विश्वनाथस्य, लक्ष्मीनारायणयोः च, मध्ये सीतायाः, रामस्य, लक्ष्मणस्य, आञ्जनेयस्य च प्रतिष्ठापनं कृतम् अस्ति । एताः सर्वाः अपि अमृतशिलया निर्मिताः मूर्तयः । अस्य मन्दिरस्य पृष्ठभागे तपोवनम् अस्ति । तत्र तुलसीरामायणस्य समग्रदर्शनं भवति । काश्यां विद्यमानं बिर्लामन्दिरम् अपि भव्यं मन्दिरम् । एतत् शिवमन्दिरं दूरतः एव सर्वान् आकर्षति । अस्य मन्दिरस्य कल्पना योजना च पण्डितस्य मदनमोहनमालवीयस्य । निर्मातारः प्रसिद्धाः बिर्लाकुटुम्बस्य जनाः । व्यासकाशी, अन्नपूर्णेश्वरीमन्दिरं, काशीप्रासादः, गङ्गातीरस्य स्नानघट्टाः, असी-गङ्गयोः सङ्गमस्थानं, तत्रत्यं सूर्यमन्दिरं (लोलार्कम्), वारणा-गङ्गानद्योः मेलनस्थानं, तत्रत्यं केशवमन्दिरं, किरण-धूतपाप-गङ्गा-यमुना-सरस्वती-नदीनां मेलनस्थानं (पञ्चगङ्गाघट्टः), ब्रह्मणः अश्वमेधयागस्थानं (दशाश्वमेधघट्टः),१७९३तमे वर्षे निर्मितं क्वीन्स् कालेज, नागकुण्डतीर्थं, गोरखनाथमन्दिरं, वेदशाला, राममन्दिरं, १९३६तमे वर्षे निर्मितं भारतमातामन्दिरम् इत्यादीनि असंख्यानि दर्शनयोग्यानि स्थानानि सन्ति अत्र । काश्यां विश्वेश्वरमन्दिरम् इव प्रसिद्धम् अपरं स्थानं बनारस्-हिन्दु-विश्वविद्यालयः । प्राचीनं गुरुकुलम् इव निर्मितः अस्ति अयं विश्वविद्यालयः । ११०० एकरे यावत् व्याप्तः अस्ति अयम् ।
काश्याः इतिहासः अपि भव्यः दिव्यः च । दिवोदासः, प्रतर्दनः, अलर्कः इत्यादयः प्रसुद्धाः पण्डववंशजाः राजानः काश्याः शासनम् अकुर्वन् । दशरथस्य अश्वमेधयागं प्रति काश्याः राज्ञः अपि आह्वानम् आसीत् इति वाल्मीकिः उल्लिखति । सीताशोधार्थं प्रस्थितवत्सु कपिषु “विनत”नामकः कपिः अत्र आगतवान् आसीत् । महाभारते अपि काश्याः राजा पाण्डवपक्षे स्थित्वा युद्धम् अकरोत् । भगवतः बुद्धस्य चरणस्पर्शेन अपि पुनीता जाता अस्ति काशी । बुद्धस्य प्रथमं प्रवचनम् अपि काशीतः १० कि.मी. दूरे विद्यमाने सारानाथनामके प्रदेशे अभवत् । जैनानां २३तमः तीर्थङ्करः पार्श्वनाथः जन्म प्राप्नोत् काश्याम् एव । तस्य पिता अश्वसेनः काश्याः राजा आसीत् । ११तमः तीर्थङ्करः श्रेयांसनाथः सारानाथे जन्म प्राप्नोत् । अतः काशी बौद्धानां जैनानां चापि पवित्रं क्षेत्रम् एव । भगवान् वेदव्यासः, योगी जैगिषव्यः च काशीद्वारा एव जगते ज्ञानप्रकाशं प्रयच्छताम् । अत्रैव भगवान् शङ्कराचार्यः पण्डित्यपूर्णं शास्त्रार्थं प्रचाल्य सर्वज्ञपीठम् आरोहत् । स्वामिवल्ल्भाचार्यस्य पितृभूमिः अपि काशी एव । ब्रह्मचारी दयानन्दसरस्वाती अपि अत्रैव वादेन विदुषां मनः आकर्षत् । चैतन्य महाप्रभुः अपि दीर्घकालं यावत् काश्याम् आसीत् । कबीरस्य गुरोः रामानन्दस्य वासस्थानं तपस्स्थानं च आसीत् काशी । तुलसीदासः “रामचरितमानसम्” अरचयत् अत्रैव । १६-१७ शतकस्य संस्कृतकविः जगन्नाथः अपि अत्रत्यः एव । गङ्गायाः बिब्बोकेन आकृष्टः सः संस्कृतेन ५३ पद्यानां “गङ्गालहरी” अथवा “पीयूषलहरी” नामकं खण्डकाव्यमेव अरचयत् । अर्वाचीनकाले अपि काशी महामनामालवीयस्य, डा.अनिबेसेण्टायाः, चन्द्रशेखर आजादस्य, राजेन्द्रलाहिरेः, सुशीललाहिरेः, सन्याल्-सहोदराणां, ब्यानर्जिसहोदराणाम् इत्यादीनां समाजसुधारकाणां, क्रान्तिकारिणां च जन्मभूमिः लीलाभूमिः च । गार्गी, मैत्रेयी, अजातशत्रुः, शतानिकः, विश्वामित्रः इत्यादीनां तत्त्वज्ञानिनां, राजर्षिणां, ब्रह्मर्षिणां च पादस्पर्शेण पुनीता काशी भारतस्य हृदयम् इव ।
काश्याः उपरि मतान्धैः म्लेच्छैः नैकवारम् आक्रमणं कृतम् । क्रि.श. १०३३तमे वर्षे घज्निमहम्मदः काश्यां विद्यमानानि सर्वाणि मन्दिराणि अनाशयत् । ११९४तमे वर्षे घोरिमहम्मदः कुतुबुद्दीन् ऐबकेन सह काश्याः उपरि आक्रमणम् अकरोत् । एतौ मन्दिराणि नाशयित्वा तेषां स्थाने मस्जिद् (यवनानां प्रर्थनामन्दिरम्) निर्मितवन्तौ । तदवसरे स्वर्ण-रजतयोः पर्वतः एव सङ्गृहीतः इव । तौ अत्रत्यां समग्रां सम्पत्तिं १४०० उष्ट्राणाम् उपरि आरोप्य अनयताम् । १४५८तमे वर्षे महम्मद शा आक्रमणं कृत्वा “पद्मेश्वरमन्दिरं” नाशयित्वा तस्य अवशेषैः एव मस्जिद् निर्मितवान् । तदिदानीं “लालदरवाजामस्जिद्” इति वदन्ति । १४९४ तमे आगतः सिकन्दरलोदिः समग्रं काशीनगरम् अग्निसात् कृतवान् । विश्वेश्वरमन्दिरम् अपि अनाशयत् सः । न केवलं तावद् अपि तु मूलस्थाने वा अन्यत्र वा विश्वनाथमन्दिरं पुनः न निर्मातव्यम् इति निषेधम् अपि अकरोत् । रामभक्तं कबीरं शिलया सह बद्ध्वा जले निमज्जनम् अकारयत् । तथापि कबीरः ततः सजीवः बहिरागतः । ७० वर्षाणाम् अनन्तरं वेदब्रह्मनारायणभट्टस्य, काश्याः जनानां च महता प्रयत्नेन १५६९तमे वर्षे निषेधाज्ञा अपगता, पुनरपि भव्यं मन्दिरं निर्मितम् । तदनन्तरं १६६९ तमे वर्षे हिन्दुद्वेषी औरङ्गजेबः विश्वनाथमन्दिरेण सह वेणीमाधवमन्दिरं, बिन्दुमाधवमन्दिरं, राममन्दिरं, आशोकस्मारकम् इत्यादीनि बहूनि मन्दिराणि अनाशयत् । तदा काश्याः प्रतिविस्तरणम् एका संस्कृतपाठशाला आसीत् । सः एकया एव आज्ञया तासां सर्वासां पिधानम् अकारयत् । सः अस्य नगरस्य नाम एव “महम्मदाबाद्” इति परिवर्तितवान् । अत्र आगन्तृणां हिन्दुयात्रिकाणां कृते “जेसिया” नामकं करं विहितवान् ।
वर्गः:द्वादशज्योतिर्लिङ्गानि वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:परिशीलनीयानि
पश्यैतां पाण्डुपुत्राणाम्...
श्लोकः
पश्यैतां पाण्डुपुत्राणाम् आचार्य महतीं चमूम् । व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥ ३ ॥
अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य तृतीयः ( ३) श्लोकः ।
पदच्छेदः
पश्य, एताम्, पाण्डुपुत्राणाम्, आचार्य, महतीम्, चमूम् । व्यूढाम्, द्रुपदपुत्रेण, तव, शिष्येण, धीमता ॥
अन्वयः
आचार्य ! तव धीमता शिष्येण द्रुपदपुत्रेण व्यूढां पाण्डुपुत्राणां महतीम् एतां चमूं पश्य ।
अर्थः
भोः आचार्य ! चतुरेण तव शिष्येण धृष्टद्युम्नेन पाण्डवानां महत् सैन्यमिदम् व्यूहरूपेण स्थापितम् अस्ति । इदं पश्य ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in
बाह्यसम्पर्काः
03 वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम् वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम् वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
समन्वयाध्यायः
प्रथमोध्यायस्य द्वितीयपादस्य सारः
पादेऽस्मिन् तावत् ७ अधिकरणानि ३२ सूत्राणि च वर्तन्ते । अस्य पादस्य नाम विद्यते ’उपास्यब्रह्मवाचकास्पष्ठश्रुतिसमन्वयः’ इति । अधिकरणेषु कठोपनिषत्, मुण्डकम्, छान्दोग्यम्, बृहदारण्यकम् इत्यदिभ्यः उपनिषद्भ्यः वाक्यानि उद्धृतानि विद्यन्ते ।  अक्षि, अत्ता, वैश्वानरः इत्यादयः शब्दाः उपास्यब्रह्मस्थानं द्योतयन्ति । तत्र किं ब्रह्म उपास्यत्वेन निर्दिश्यते ? उत अन्यत् जीवः, देवतात्मा, योगी, भूताग्निः, जाठराग्निः? इति अस्पष्ठश्रुतिवाक्यानां उपास्यब्रह्मपरतया प्रतिपादनमेव अत्र पादे स्वीचिकीर्षितम् ।
प्रथमोध्यायस्य तृतीयपादस्य सारः
तृतीयपादे तावत् १३ अधिकरणानि ४३ सूत्राणि सन्ति । पादस्य नाम अस्ति ’ज्ञेयब्रह्मप्रतिपादकास्पष्ठश्रुतिसमन्वयः’ इति । पूर्वोक्तप्रकारेण अत्रापि उपनिषद्भ्यः वाक्यानि उदि्ध्रयन्ते । ताा उपनिषदः मुण्डकम्, तैत्तिरीयकम्, काठकम्, छान्दोग्यम्, बृहदारण्यकम्, प्रश्नोपनिषच्च । ज्ञेयब्रह्मप्रतिपादनपराः केचन शब्दाः उपनिषत्सु दृष्ठाः ते द्यौः, भूमा, अक्षरम्, दहराकाशः, आङ्गुष्ठमात्रशब्दः, शूद्रः, प्राणः, ज्योतिः,आकाशात्मना निर्दिष्ठाः । एतेषां शब्दानां ज्ञेयब्रह्मप्रतिपादकत्वेन सिद्धान्तः निरूप्यते पूर्वपक्षस्य निराकरणपुरस्सरम् ।
प्रथमोध्यायस्य चतुर्थपादस्य सारः
अस्मिन् पादे ८ अधिकरणानि २८ सूत्राणि च विद्यन्ते । पादस्य नामकरणम् एवं प्रकारेण कृतम् अत्र ’अव्यक्तादिपदसंदिग्धपदमात्रसमन्वयः’ इति । अत्र पादे विशेषेण श्वेताश्वतरोपनिषत्, कौषीतकिब्राह्मणं च स्वीकृतम् । अन्याः च उपनिषदः समानाः । प्रथमाधिकरणत्रयं साङ्ख्यदर्शननिराकरणपरम् । पुना कार्यविषये विगाने अवगम्यमाने कारणनिरूपणे तु अविगानमिति इति च विषयः निरूपितः । वेदान्तिनां यः प्रबलः सिद्धान्तः ब्रह्मणः अभिन्ननिमित्तोपादानकारणम् इति तस्य च उपान्त्येन अधिकरणेन साधितम् ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
ब्रह्मसूत्राणि
वर्गः:ब्रह्मसूत्राणि वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
यादगिरिमण्डलम्
यादगिरिमण्डलम् (Yadgir district) कर्णाटकराज्ये विद्यमानं किञ्चन मण्डलम् ।
विस्तीर्णता
८३८६ च.कि.मी मिता अस्ति ।
स्थापना
यादगिरिमण्डलं २०१० तमवर्षस्य एप्रिल् मासस्य दशमे दिनाङ्के नूतनमण्डलत्वम् आप्नोत् । सर्वमण्डलेषु एतत् अतिलघुमण्डलम् । मण्डलकेन्द्रस्य मण्डलस्य च एकम् एव नाम अस्ति । येतगिरि इति अस्य प्राचीनं नाम ।
स्थानम्
अस्य मण्डलस्य उत्तरे सेडम्, वायव्ये चितापुरम्, पश्चिमे शहापुरम्, पूर्वे आन्ध्रप्रदेशः च सन्ति ।
उपमण्डलानि
यादगिरिः, शाहपुरम्, सुरपुरं च अस्य उपमण्डलानि भवन्ति ।
उत्खननस्य स्थानानि
सुरपुर-उपमण्डले हुणसगी इत्यत्र पूर्वशिलायुगीयानि वस्तूनि प्राप्तानि सन्ति|
इतिहासः
पूर्वं यादवाः गिरौ स्थित्वा एतं प्रदेशं पालितवन्तः। अतः अस्य नाम यादवगिरिः इति आगतम् । कालक्रमेण यादगिरिः अभवत् । कालान्तरे यादवान् जित्वा पश्चिमचालुक्याः पालितवन्तः। गच्छति काले क्रमशः बहमनिसुल्तानानां बिजापुर- सुल्तानानां हैदराबाद् निजामानां च हस्तगतम् अभवत् ।
सञ्चारव्यवस्था
इदानीं रेल् बस् इत्यादीनां सञ्चारिवाहनानां व्यवस्था समीचीना अस्ति । कर्णाटकतः आन्ध्रतः अपि सर्वविधसम्पर्काः भवन्ति । एतत् मण्डलकेन्द्रं मुम्बई, बेङ्गळूरु, चेन्नै, हैदराबाद्, तिरुपतिः, तिरुवनन्तपुरं, सोलापुरं, धर्मावरं, कोयम्बत्तूर्, कन्याकुमारी इत्यादिभ्यः महानगरेभ्यः साक्षात् सञ्चारसम्बन्धः अस्ति । यन्त्रोद्यमस्थापनार्थं अतीव अवकाशः अत्र विद्यते ।
खनिजाः
यादगिरिमण्डलं नैसर्गिकसम्पदा पूरितम् अस्ति । युरेनियं निक्षेपः नूतनतया आविष्कृतः । क्रिस्ताब्दे २००९ तमे वषे नूतनतया निर्मितं मण्डलम् एतत् । भीमाकृष्णानद्योः मध्ये स्थितः अयं प्रदेशः यादवानां प्रशासने आसीत् ।
क्षेत्राणि
यादगिरिः, शहपुरं, सुरपुरं ,तिन्थणी, हुणसगी, यरगोळ्,
१) यादगिरिनगरे पर्वतप्रदेशे जगन्मातामन्दिरं श्रीरामलिङ्गेश्वरमन्दिरं च स्तः । जैनबसदि शिथिलदुर्गाणि च सन्ति ।
मार्गः
वर्गः:यादगिरिमण्डलम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:कर्णाटकस्य मण्डलानि वर्गः:विषयः वर्धनीयः
सी टी आर विल्सन
सः विख्यातः वैज्ञानिकः।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः‎ वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
हिक्का
हिक्का
वर्गः:विज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मल्लिका साराभाई
मल्लिका साराभाय् भारतदेशस्य गुजरात्राज्यस्य ख्याता सामाजिककार्यकर्ती नृत्याङ्गना च । इयं शास्त्रीयनृत्याङ्गनायाः मृणालिनी साराभय्, बाह्याकासविज्ञानी विक्रं साराभाय् दम्पत्योः पुत्री । एषा कूचिपुडी भरतनाट्यम् नृत्यप्रकारस्य परिपूर्णा नृत्याङ्गना अस्ति । अपि च एषा, नृत्यस्य रङ्गभूमेः, चलच्चित्रस्य, लेखनस्य, मुद्रणस्य च क्षेत्रेषु अस्य योगदानं महत् अस्ति । इयं TED (टेक्नालजि एण्टर्टेन्मेण्ट् डिसैन्) इत्यस्य विद्वन्मण्डल्याः सदस्या अपि ।
बाल्यं जीवनं च
इयं मल्लिका भारतस्य गुजरात्राज्यस्य विक्रं साराभाय् मृणालिनी साराभाय् दम्पत्योः पुत्रीत्वेन क्रि.श.१९५२तमवर्षस्य मे मासस्य ९दिनाङ्के अजायत । एषा गुजरात् राज्यस्य स्वनगरे अह्मदाबाद् मध्ये सेण्ट् क्सेवियर् महाविद्यालये शिक्षां प्राप्तवती । इयं मल्लिका प्रतिष्ठितायां IIM महाविद्यालयतः MBA पदवीं क्रि.श.१९७४तमे वर्षे आप्नोत् । मल्लिका क्रि.श.१९७६तमे वर्षे सांस्थिकव्यवहारस्य विषये शोधप्रबन्धं विलिख्य गुजरात् विश्वविद्यालयात् डाक्टरेट् पदवीम् अलभत । अनेन सह एषा नटनायां, चलच्चित्रनिर्माणे, सङ्कलने, दूरदर्शनकार्यक्रमप्रस्तुतौ च निपुणा आसीत् ।
वृत्तिजीवनम्
मल्लिका बाल्यादेव नृत्याभ्यासम् आरब्धवती । स्वस्य पञ्जदशे वयसि एव कलात्मकचलच्चित्रेषु नटित्वा अभिनेत्रीजीवनम् समारभत । पीटर् ब्रूक् इत्यस्य दि महाभारतम् इति नाटके द्रौपद्याः पात्रं निरूपितवती  स्वस्य सुदीर्घे वत्तिजीवने अनेकासां प्रशस्तिभजनम् अभवत् । दि गोल्डन् स्टार् इति प्रशस्त्या अपि भूषिता अभवत् । क्रि.श.१९७७तमे वर्षे थियेटर् डे चाम्प्स् एलिसीस् तः इयमेका एव या अत्युत्तमनृत्याङ्गना इति प्रशस्तिमती अभवत् । अनुपमा नृत्याङ्गना इति ख्यातिना सह मल्लिका काचित् सामाजिकसेवाकार्यकर्त्री अपि । इयं मात्रा समं अह्मदाबादनगरस्य दर्पणा अक्यादमी आफ् पर्फार्मिङ्ग् आर्ट्स् इति सङ्घटनं सञ्चालयति ।
जनजागरणार्थं रङ्गभूमिः
क्रि.श १९८९तमे वर्षे इयं मल्लिका अतितीक्ष्णविषयम् आधृत्य एकव्यक्तिरुपकं प्रादर्शयत् । शक्तिः दि पवर् आफ् वुमेन् इति अंशः अस्य प्रदर्शनस्य उद्देशः आसीत् । तदनन्तरं प्रसक्तविषयमेव अवलम्ब्य अगणितप्रदर्शनानि निदेश्य अभिनीतवती । एते कार्यक्रमाः समाजस्य जागरणम् अकुर्वन् । इयं मल्लिका हर्षमन्दर् इत्यस्य  अन्हर्ड् वाय्सस्  इति कृतिम् अवलम्ब्य  लिखितस्य अन्सुरि इति नाटकस्य चित्रकथामपि अलिखत् । एतत् अन्सुनि नाटकं भारते सर्वत्र प्रदर्शितम् अभवत् । अह्मदाबादनगरस्य कलासंस्था दर्पणा अन्सुनी चलच्चित्रनिर्माणेन जनजागरणम् अकरोत् । क्रि.श.२००९तमे वर्षे नवेम्बर् मासे अरविन्द् कौर् इत्यनेन सह मिलित्वा जीते भी नाटकस्य निदेशनम् अकरोत् । दुबै राज्ये भारतीयश्रमिकवर्गस्य स्थितेः परामर्शं करोति । दर्पणाकलसमूहः श्रमिकवर्गाणां कृते एव प्रदर्शनम् आयोजयत् । सद्यः काले इयं मल्लिका बर्टोल्ट् ब्रेच्ट् इत्यस्य  दि गुड् पर्सन् आफ् सजेचवान् इति नाटकस्य भारतीयरूपान्तरम् अह्मदाबाद् कि औरत् भलि इत्यस्मिन् नाटकए राम्कलि पात्रम् इयं पोषितवती ।अरविन्द कौर् निदेशितस्य एतत् नाटकं विक्रं साराभाय् ३४तमे अन्ताराष्टियकलोत्सवे प्रदर्शितम् ।
वैयक्तिकं जीवनम्
स्वस्य महाविद्यालयीयजीवनं स्मृत्वा मल्लिका वदति यत् अहं कदापि कार्याणि अगोपयन्ती कृतवती इति । तदानीन्तन काले एव आधुनिकशैल्याः लघु लघु वस्त्राणि धृत्वा अटति । तरुणैः सह सरसविरसाः प्रेमप्रणयाः विवाहपूर्वसम्बधाः आसन् इति स्वयम् उद्घुष्टवती । महाविद्यालस्य अध्ययनकाले एव बिपिन् शाह इति पुरुषं मिलितवती तं एव पतिम् अकरोत् च । सप्तवर्षानन्तरं विच्छेदनम् समाश्रयताम् । तयोः दाम्पत्यफलरूपेण पुत्रः रेवन्तः पुत्री अनाहिता च स्तः । मातरं मल्लिकाम् अवलम्ब्य एव पुत्रौ अमेरिकासंयुक्तसंस्थानस्य सार लारेन्स महाविद्यालये पठन्तः स्तः । रेवन्तः(जननम् क्रि.श.१९८४तमवर्षः) ) अपि च पुत्री अनाहिता (जन्म १९९०) उभावपि विश्वासयोग्यौ शास्त्रीयनृत्यपटू ।
राजकीयजीवनम्
क्रि.श.२००९तमे वर्षे मल्लिका साराभाय् गुजरात्राज्यस्य गान्धिनगरस्य लोकसभास्थानस्य देशस्य अस्य प्रधानमन्त्रिस्थानस्य आकाङ्क्षिणम् एल्.के.अड्वाणीमहोदयं विरुध्य प्रतिस्पर्धिनी भवामि इति उद्घुष्टवती । किन्तु काङ्ग्रेस् नायकाः तां निरकृतवन्तः । पूर्वं काङ्ग्रेस् नेता राजीव गान्धिः अपि पक्षस्य प्रतिनिधिः भवतु इति क्रि.श.१९८४तमे वर्शे आग्रहं कृतवान् इति सा वदति ।  स्पर्धिनौ अभवताम् । राजकीयवैशम्यं विरुद्ध्य मम सत्याग्रहः इयं स्पर्धा इति तस्याः अभिप्रायः आसीत् । अन्दे निर्वाचने मल्लिका पराजयम् अनुभवति । सुरक्षानिधिरपि नष्टा भवति ।
अतिशयज्ञानार्थम्
वर्गः:नर्तकाः वर्गः:गुजरातराज्यस्य व्यक्तयः
मनःप्रसादः सौम्यत्वं...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः सप्तदशोध्यायस्य श्रद्धात्रयविभागयोगस्य षोडशः(१६) श्लोकः ।
पदच्छेदः
मनःप्रसादः सौम्यत्वं मौनम् आत्मविनिग्रहः 	भावसंशुद्धिः इत्येतत् तपः मानसम् उच्यते ॥
अन्वयः
मनःप्रसादः सौम्यत्वं मौनम् आत्मविनिग्रहः भावसंशुद्धिः इति एतत् मानसं तपः उच्यते ।
अर्थः
चित्तशान्तिः सौमनस्यं वाक्संयमः मनोनिरोधः भावसंशुद्धिः च इति इदम् अन्तःकरणसम्बन्धि तपः कथ्यते ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
16 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
१४५६
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१४५६ १४५६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
४५७
४५७ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
४५७ ४५७ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
भूटान
भूटानदेशः (जोङ्खा: འབྲུག་ཡུལ་, द्रुक् युल्; Bhutan), आधिकारिकरूपेण भूटान साम्राज्य (जोङ्खा: འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་, द्रुक् ग्यल् खप्; Kingdom of Bhutan), भारतस्य प्रतिवेशी राष्ट्रः अस्ति । तत् देशस्य संस्कृतनाम भोटान्त अस्ति । तत् नामस्य अर्थः 'भोटक्षेत्रस्य (तिब्बतक्षेत्रस्य) अन्तः' । तत् देशस्य अन्य संस्कृतनाम भूत्थान अस्ति । अस्‍य राजधानी थिम्फू वर्तते ।
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:एशियाखण्डस्य राष्ट्राणि वर्गः:भूटान
पीठम्
पीठं पूरकरूपेण सौम्यास्तरणशैलतः। पादपीठम् मन्दिरस्य पादभागः अस्ति।
वर्गः:शिल्पशास्त्रम् वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
ताजमहल् प्यालेस्
ताजमहल् प्यालेस् मुम्बयीनगरे स्थितं ताज् उपाहारवसतिगृहम् अतीव प्रसिद्धम् अस्ति । १०५ वर्षेभ्यः अधिकप्राचीनम् एतत् । अत्र ५६५ प्रकोष्ठाः सन्ति । भव्यभवनम् एतत् । मूरिष-ओरियण्टल् -फ्लारण्टेनशिल्पकलामिश्रितां शैलीम् अत्र पश्यामः । मुम्बयीनगरे प्रमुखभागे गेट् वे आफ् इण्डिया समीपे ताज् महल् प्यालेस् अस्ति। मुम्बयीमहानगरे अस्मिन् भवने राजानः महाराजाः विश्वविख्याताः विदेशीयाः अध्यक्षाः, प्रधानमन्त्रिणः, अधिकारिणः, हालिवुडबालिवुड्नटाः च स्थित्वा विश्रान्तिम् अनुभूतवन्तः सन्ति । विश्वविख्याताः क्रिकेटक्रिडकाः अत्र वासं कृतवन्तः सन्ति। अस्य निर्माणविषये एक प्रमुखं कारणमासीत् । पूर्वमत्र व्याट्सन् होटेल् आसीत् । तत्र भारतीयानां प्रवेशः नासीत् । श्री जेमशेडजीटाटा महोदयस्यापि भारतीयः इति प्रवेशः निषेधितः आसीत् । तेन अवमानितः जेमशेडजीटाटा एकम् उपाहारवसतिगृहं निर्मातुं सङ्कल्पं कृतवान् । प्यारिस् डसेल् डार्फ् इत्यादिनगराणि अटित्वा उत्तमानि वस्तूनि चित्वा आनीय भव्यस्य उपाहारवसतिगृहस्य निर्माणं कारितवान् ।
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि वर्गः:मुम्बईनगरस्य प्रेक्षणीयस्थलानि वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
מתקפת הטרור במומבאי (2008)
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
धोण्डो केशव कर्वे
'''महर्षिः डॉ. धोण्डो केशव कर्वे''' (जीवनकालः - क्रि.श. १८५८ तमवर्षस्य एप्रिल्मासस्य अष्टादशमदितः क्रि.श.१९६२तमवर्षस्य नवेम्बर्मासस्य नवमदिनपर्यन्तम् ) प्रसिद्धः समाजपरिवर्तकः । महिलाशिक्षा तथा विधवाविवाहः इत्यादिषु महत्वपूर्णविषयेषु अस्य योगदानं महत् अस्ति । स्वस्य जीवनमेव महिलासमुत्थानर्थमेव समर्पितवान् । अनेन मुम्बैनगरे प्रतिष्ठापितः एन्.एन्.डि.महिलाविश्वविद्यालयः भारतस्य सर्वप्रथमः महिलाविश्वविद्यालयः । एषः क्रि.श. १८९१तमवर्षतः १९१४पर्यन्तं पुण्यपत्तने (पुणेनगरे) फरगुस्स्न् महाविद्यालये गणितविषयस्य प्रध्यापकः आसीत् । एषः क्रि.श. १९५८तमे वर्षे भारतरत्नप्रशस्त्या सम्मनितः ।
शिक्षा उद्योगः च
धोण्डो केशव कर्वे जन्म महाराष्ट्रराज्यस्य रत्नगिरिमण्डले मरुड(शेरावली)ग्रमे कस्मिंश्चित् दीनेकुटुम्बे अभवत् । पिता केशव पन्तः, माता लक्ष्मीबायी । अस्य प्राथमिकी शिक्षा मरुडग्रामे एव अभवत् । पश्चात् सतारानगरे सार्धद्विवर्षम् अध्ययनं कृत्वा मुम्बैनगरस्य राबर्टमानी इति शालायां प्रवेशं प्राप्तवान् । क्रि.श. १८८४तमे वर्षे एषः मुम्बैविश्वविद्यालयतः गणितविषये स्नातकपवीम् अवाप्नोत् । स्नातकः सन् एषः एल्फिस्ट्न् विद्यालये अध्यापकः अभवत् । कर्वेवर्यस्य विवाहः तस्य पञ्चदशे वयसि अभवत् । स्नतकपदविसमापनकाले अस्य पुत्रस्य सार्धवर्षध्वयम् अभवत् । संसारस्य निर्वहणार्थं शालाकर्यम् अतिरिच्य बालिकानां शालाद्वये अल्पकालिककार्यं करोति स्म । गोपालकृष्णगोकलेवर्यस्य आमन्त्रणं पुरस्कृत्य क्रि.श. १८९१तमे वर्षे पुण्यपत्तनस्य (पुणेनगरस्य) प्रसिद्धे पर्ग्युसन् महाविद्यालये प्राध्यापकः अभवत् । अत्र निरन्तरं २३वर्षाणि सेवाम् अकरोत् ।
समाजमुखी
भारते विधवानां स्थितिः करुणापूर्णा शोचनीया च असीत् । मुम्बैनगरे अध्ययनावसरे एव एतत् दृष्ट्वा विधवाविवाहस्य समर्थनं करोति स्म । अस्य पत्न्याः मरणम् अपि अस्य मुम्बैप्रवासावरे एव अभवत् । अतः क्रि.श. १८९३तमे वर्षे मार्चमासस्य एकादशे दिने गोडबायी इति विधवां परिणीतवान् । विधवाविहास्य विरोधकाले तस्मिन् तेन अतीवकष्टम् अनुभूतम् । मरुडग्रामे एतं समाजबहिष्कृतम् अघोषयन् । अस्य कुटुम्बस्य अपि प्रतिबन्धकम् अकुर्वन् । तश्चात् कर्वेवर्यः विधवाविवाहसङ्घं स्थापितवान् । किन्तु शीघ्रमेव ज्ञातवान् यत् द्वित्राः विधवाः पुनर्विवाहिताः भवन्ति चेत् अथवा विधवाविवाहस्य प्रचारः क्रियते चेत् समस्यायाः परिहारः न भवति इति । अधिकाधिकाः विधवाः सुशिक्षिताः भूत्वा स्वपादभ्यां स्थिताः भवेयुः । येन ताः गौरवपूर्णजीवनं यापयितुं शक्नुवन्ति । अनेन समस्या परिहृता भविष्यति इति चिन्तितवान् । अतः क्रि.श. १८९६तमे वषे एषः अनाथभलिकाश्रमप्रतिष्ठानम् इति सङ्घटनं रूपितवान् । क्रि.श. १९००तमे वर्षे पुणेनगरे हिङ्गणे इति नामके स्थाने किञ्चित् लघुगृहं निर्मीय अनाथबालिकाश्रमं स्थापितवान् । क्रि.श. १९०७तमवर्षे मार्चमासस्य चतुर्थे दिने महिलाविद्यालयम् आरब्धवान् । अस्य स्वीयं भवनं क्रि.श. १९११तमे वर्षे निर्मितम् ।
सामाजिकपरिवर्तनस्य नेता
काशीनगरस्य बाबू शिवप्रसादगुप्तः जपान्देशं गतः तत्र विद्यमानेन महिलाविश्वविद्यालयेन बहुधा प्रभावितः अभवत् । जपान्देशस्य प्रत्यागमानस्य पश्चात् क्रि.श.१९१५तमे वर्षे गुप्तवर्यः महिलाविश्वविद्यलयेन सम्बद्धं कञ्चनग्रन्थं कर्वेवर्याय अयच्छत् । अस्मिन् एव वर्षे डिसेम्बर् मासे भारतीयराष्ट्रियकाङ्ग्रेस् इत्यस्य राजनीतिसङ्घटानस्य अधिवेशनं मुम्बैनगरे संवृत्तम् । अनेन सह राष्ट्रियसामाजिकसमावेशः (न्याशनल् सोशियल् कन्फरेन्स्) अपि सम्पन्नः यस्य अध्यक्षः महर्षिः कर्वेवर्यः चितः । गुप्तवर्येण दत्तपुस्तकस्य प्रेरणया स्वाध्यक्षीयभाषणस्य मुख्यविषयं महाराष्ट्रस्य महिलाविश्वविद्यालयस्य अकरोत् । महात्मा गान्धिः अपि महिलाशिक्षणस्य मातृभाषामाध्यमेन बोधनस्य च विषये सहमतं दर्शितवान् । अस्य फलरूपेण क्रि.श. १९१६तमे वर्षे कर्वेवर्यस्य निरन्तरप्रयासेन च पुणेनगरे महिलाविश्वविद्यालयस्य आधारशिला स्थापिता यस्य अग्रे महिलापाठशाला इति नाम्ना क्रि.श. १९१६तमवर्षस्य जुलै१६तमे दिने उद्घाटितम् । कर्वेवर्यः अस्य महाविद्यालयस्य प्रथमः प्रांशुपालः अभवत् । धनस्य आवश्यकतां मनसि निधाय तत्पदं त्यक्त्वा धनसङ्ग्रहार्थं प्रस्थितवान् । चतर्षुवर्षेषु एव सर्वव्ययं पूरयित्वा द्विलक्षषोडषसस्ररूप्यकाणि विश्वविद्यालयस्य कोशे पूरितवान् । तन्मध्ये मुम्बैनगर्याः ख्यतः उद्योगपतिः विठ्ठलदास दामोदर ठाकससी विश्वविद्यालयाय १५लक्षरूप्यकाणि दत्तवान् । अतः तस्य मातुः नाम्नि  श्रीमती नत्थीबायी दामोदर ठाकससी (एस्.एन्.डी.टी.) महिलामहाविद्यालयः इत्येव प्रथितः । कतिपयवर्षाणां पश्चात् पुणेतः मुम्बैनगरं स्थानान्तरितः अयं विश्वविद्यालयः । स्वस्य ७०तमे वयसि विश्वविद्यालयार्थं धनसङ्ग्रहं कर्तुं यूरोप् अमेरिका आफ्रिका देशान् गतवान् ।
विद्याप्रसारविस्तारः
क्रि.श. १९३६तमे वर्षे गोवाराज्ये शिक्षणस्य प्रचारार्थं महाराष्ट्रग्रामप्राथमिकशिक्षासमितिः इति सङ्घटनं कृतवान् । अनेन सङ्घटनेन कालक्रमेण विविधेषु ग्रामेषु ४०प्राथमिकविद्यायाः समारब्धाः । भारतदेशसस्य स्वातन्त्र्योत्तरम् एताः शालाः राज्यसर्वकारस्य हस्तगताः अभवन् । क्रि.श. १९१५तमे वर्षे कर्वेवर्यः मराठीभाषया आत्मचरितं लिखितवान् । क्रि.. १९४२तमे वर्षे काशीहिन्दुविश्वविदियालयः अस्मै गौरवपूर्वकं डाक्टरेट् उपादिम् अयच्छात् । क्रि.श. १९५४तमे वर्षे तस्य महिलाविद्यालयेन तमै एल्.एल्.डि.उपाधिः प्रदत्ता । क्रि.श. १९५५तमे वर्षे भारतसर्वकारः एतं पद्मविभूषणप्रशस्त्या सममानयत् । अस्य वयः १००वर्षेषु जातेषु क्रि.श. १९५७तमे वर्षे मुम्बैविश्वविद्यालयः अस्मै एल्.एल्.डि.इति उपाधिना सममानयत् । क्रि.श. १९५८तमे वर्षे भारतस्य उपराष्ट्रपतिः देशस्य सरोच्चेन पुरस्कारेण भारतरत्नप्रशस्त्या समलङ्कृतवान् । भारतस्य पत्रालयतन्त्रीसन्देशविभागेन् अस्य गौरवरूपेण अस्यमूल्याङ्कः प्रकाशितः । देशवासिनः अस्य १०४तमे वर्षवयसि महर्षिः इति उपधिम् अयच्छान् ।
टिप्पणी:
वर्गः:भारतरत्नपुरस्कारभाजः
वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:१८५८ जननम् वर्गः:१९६२ मरणम्
अरुणस्य उपग्रहाः
300px|right|thumb|अरुण तथा अस्य षट् उपग्रहान् - (बामतः दक्षीणे) [[पक (उपग्रह)|पक, मिरैन्डा, ऍरिअल, अम्ब्रिअल, टाइटेनिआ तथा ओबेरॉन]] अस्माकं सौर मण्डलस्य सप्तम: ग्रह अरुण (युरेनस)स्य २७ ज्ञातप्राकृतिकउपग्रहा: सन्ति।
सन्दर्भ:
वर्गः:उपग्रहाः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
आमलकम्
__DISAMBIG__
वर्गः:स्पष्टीकरणपृष्ठानि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
सेसिल पावेल
सः विख्यातः वैज्ञानिकः।
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
१४५७
१४५७ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१४५७ १४५७ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
देशदीपम्
देशदीपे राष्ट्ररक्षायां दिवङ्गतानां वीराणां स्मरणं कृतम् । डॉ. रमा चौधरी नाटकास्यास्य लेखिका अस्ति। अस्याभिनयः डा० यतीन्द्रविमल-चौधुरी-जन्मोत्सवे सम्पन्नः।
कथावस्तु
कस्मिंश्चिद् ग्रामे ब्रह्मबलः आराधनाभिधानया पत्न्या, चम्पकवदनेन पुत्रेण, पङ्कजनयनया च तनूजया सह वसति स्म । चम्पकवदनः कोलकाताविश्वविद्यालयस्य छात्र आसीत् । अवकाशे स धनिकमित्रेण अभ्रप्रतिमेन सह ग्रामं प्रति समागत । तदानीमेव भारतेन स्वरक्षायै युद्धं करणीयमवर्तत। तस्मिन् ग्रामे आकाशवाण्या समाचारः प्राप्तो यद्, देशस्य रक्षायै अधिकाधिकं दानं देयम् । सर्वेषां नराणां नारीणाञ्च तस्मिन् ग्रामे सभाहूता, यत्राभ्रप्रतिमेन विनम्रतया व्याख्यातं यद्, वयं स्वकीयं सर्वं देशरक्षायै समर्पयामः । ग्रामवासिना रहीमेण ग्रामवासिन भावधारायाः परिचय एवं प्राकाशायत् -
श्रेष्ठं व्रतं तत् खलु जीवनस्य, स्वदेशमातुर्नियतार्चनं यत्।
आलोकरेखा फलमम्बु वायुर्यस्याः सदा रक्षति जीवनं नः।।
धन्यं भवेदर्जनमर्पणेन दानेन धन्यं ग्रहणं हि लोके।
यदर्जितं जीवनमद्य मातुर्देयं तदस्यै बहुमानपूर्वम्।।
चम्पकवदनेन अभ्रप्रतिमेन च देशरक्षायाः व्रतं गृहीतम् । चम्पकवदनः पादचारी सैनिको भवितुं प्रातिष्ठत, अभ्रप्रतिमश्च वायुसेनायां सेवायै गतः । चम्पकवदनजननी एतस्मिन्नवसरे आशिषं प्राददात् -
सर्वोपरिष्टात् भव देशदीप आलोकधारां वितरात्र देशे।
मार्गच्युतो द्रक्ष्यति येन मार्गं जनिष्यते येन च विश्वमिद्धम्॥
पञ्चमे दृश्ये विपुलविक्रमो नाम लम्पटधनिकः पङ्कजनयनाया विवाहार्थी भूत्वा तस्या गृहमागच्छत्। आराधनया कथितम् - अस्माकम् एषः कुलाचारो वर्तते यत्, कन्या समवयस्काय वराय दीयते । अस्माकं सरला कन्या भवतामननुरूपा । सा हि देशभक्ता, भवांश्च तद्विपरीतः। विपुलविक्रमोऽतिशयं चुक्रोध।
षष्ठे दृश्ये पंकजनयना युद्धक्षेत्रं प्रविशति । पुत्रस्तु प्रागेव रणभूमौ वर्तते स्म । मातापितरौ हृदयं प्रस्तरीकृत्य तामपि क्षतसैनिकानां शुश्रूषायै प्रेषितवन्तौ । तदानीमेव विपुलविक्रमः पुनरायातः । पंकजनयना तमब्रवीत् मया तु युद्धभूमौ क्षतसैनिकानां सेवायै गम्यते ।
सप्तमदृश्ये कुक्कुट-पेचकनामानौ द्वौ वञ्चको गलित-मत्स्त्य-फलानि विक्रीणीतः । तेषां वञ्चनाधौर्त्य सम्मार्जिका विवृणोति। अष्टमे दृश्ये हिमाञ्चलीय-प्रत्यन्तदेशे युद्धभूमौ चम्पकवदनः सन्नद्धो वर्तते । तस्य सविधे कोऽपि कुटिलो गुप्तचरो भ्रान्तमार्गो भूत्वा तस्य सेना-सन्निवेशे शरणमिच्छन् समागतः। अथ कालान्तरे रहस्यवेदी सन् यदा स पलायितुमैच्छत्, तदा पंकजनयनस्तं बन्दिनं कर्तुं प्राययत । गुप्तचरस्तद् दृष्ट्वा “पिष्टलाद्” गुलिकां चालयति स्म । चम्पकसखा जहाँगीरः मित्रस्य रक्षां कृतवान्। गुप्तचरो हतः । एतस्मिन्नेव कालेऽभ्रप्रतिमस्तस्य सन्निधौ वायुयानेन समायातः । सर्वे सानन्दममिलन् ।
नवमे दृश्ये चम्पकवदनस्य जन्मदिवसस्य घटना विद्यते । स स्वं ग्रामकुटीरं स्मरति स्म । अस्मिन् दिने स किमपि विशिष्टं कर्तुमियेष। स मातृभूमेः गौरवपताकाम् उल्लासयितुं समीहते स्म । अनतिदूरे घोरं युद्धं प्रारब्धमासीत् । स समक्षमेव भारतध्वजं स्थापितवान्, वन्दे मातर मिति गीतञ्चागायत् । तदानीमेव चम्पकवदनः शत्रोश्शस्त्रेण विक्षतो जहाँगीरमाह्वयत् । स चिकित्सालयं नीतः। तत्र सोऽब्रवीत् - "अस्तं गच्छति मम जीवनसूर्योऽपि, परन्तु कदापि नास्तं गमिष्यति भारतमातुर्महागौरवच्छविः।" अभ्रप्रतिमः पङ्कजनयनापि तत्रागतौ। पङ्कजनयनयोक्तम् -
न पार्थिवो जात्वसि पङ्कजस्त्वं त्वं पारिजातः सुरलोकजातः।
देशस्य चेतःसरसि प्ररूढपयोजवस्तिष्ठ चिरप्रकाशः॥
चम्पकेनोक्तम् - जनन्यै निवेद्यतां यत्तव देशदीपः सार्थको जातः। डा० रमया नाटकेऽस्मिन् ग्रामपरिसरः कार्यस्थली निर्वाचिता इत्यस्य प्रमुखं वैशिष्ट्यम् रङ्गमञ्चे ‘ओयाक् थुः थुः ‘इत्यादेपेक्षा व्यञ्जनयैतस्य प्रकाशनं सुष्ठु भवेत् । गीतराशेमञ्जुलता समग्रे नाटके विलसति । देशभक्तिसौष्ठवञ्च अस्य प्रेरणास्पदम्।
उद्धरणानि
वर्गः:विंशतिशताब्द्याः नाटकानि वर्गः:भारतम् वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
ओषधयः
महाकविः कालिदासः रघुवंशे कथयति यत्, आयौ शेषे सत्येव ओषध्युपायः फलं यच्छति इति।
नृपतेर्व्यजनादिभिस्तमो नुनुदे सा तु तथैव संस्थिता।
प्रतिक्रारविधानमायुषः सति शेषे हि फलाय कल्पते।।
अर्थात्, आयोः अवशिष्टे सत्येव ओषधिः फलप्रदा भवति।
=विभागाः=
=चित्राणि=
=सन्दर्भाः=
वर्गः:सस्यविज्ञानम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
४५८
४५८ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
४५८ ४५८ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
कलशः
कलशः मन्दिरस्य शीर्षम् । पूजार्थं सफलः साम्रपत्रः कलशः अपि भवति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:शिल्पशास्त्रम् वर्गः:पूजाविधयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
श्रद्धया परया तप्तं...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः सप्तदशोध्यायस्य श्रद्धात्रयविभागयोगस्य (१७) श्लोकः ।
पदच्छेदः
श्रद्धया परया तप्तं तपः तत् त्रिविधं नरैः अफलाकाङ्क्षिभिः युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते ॥
अन्वयः
परया श्रद्धया तप्तं तत् तपः त्रिविधं भवति । अफलाकाङ्क्षिभिः युक्तैः नरैः तप्तं तपः सात्त्विकं परिचक्षते ।
अर्थः
गाढश्रद्धया आचरितं तपः त्रिप्रकारं भवति । फलम् अनपेक्ष्य एकाग्रेण मनसा आचरितं तपः सात्त्विकं वदन्ति ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
17 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
स्टीवन वैनबर्ग
सः अमेरिकादेशीय: विख्यातः भौतिकवैज्ञानिकः, भौतिकशास्त्रे नोबेल् विजेता च, यत् तस्य शेल्ड्न् ग्ल्याषो तथा अब्दुस् सलाम् एताभ्यां सह कृत: निर्बलपरस्परक्रिया-विद्युच्चुम्बकत्वयो: एकीकरणे संशोधनस्य कृते दत्त:
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः