चण्डपत्नी
चण्दपत्न्याः निष्कळङ्का भक्तिः
एतानि वचनानि श्रुत्वा चण्डपत्नी मन्दहासं कृतवती । अनन्तरं तस्य समाधानं कारयन्ती “ एतावदेव वा ? एतादृशलघुविषये भवतः एतावती व्याकुलता किमर्थम् ? भवान् चिन्तां न करोतु । स्नानं कृत्वा, शुभ्रवस्त्रं धृत्वा आगच्छतु ।  तावता भवते अपेक्षितं चिताभस्म प्राप्यते” इति चण्डपत्नी आश्वासनां दत्तवती । तया किं करणीयम् इति निश्चयः कृतः इव सा चण्डपत्नी अनुक्षणं कुटीरस्य द्वारस्य समीपम् गतवती ।  द्वारस्य पुरतः कश्चन् अश्वत्थवृक्षः आसीत् ।  तस्य अधः मृत्तिकायाः लघुवेदिकां निर्माय, स्वस्य कुटीरतः सर्वाणि वस्तूनि आनीय तस्य वृक्षस्य अधः स्थापितवती । स्नानं कृत्वा आगत्य चण्डः पत्न्याः कार्यं दृष्ट्वा आश्चर्येण "किं कुर्वती अस्ति भवती” ? इति पृच्छति ।  "भवान् स्नानं कृत्वा आगतवान् किल ? ….तर्हि प्रथमम् अन्तःस्थात् परमेश्वरम् आनीय वृक्षस्य अधः विद्यमानायां वेदिकायां संस्थापयतु । कुटीरस्य अग्निस्पर्शं कृत्वा तस्मिन अहं दग्धा भूत्वा चिताभस्म सज्जीकरोमि । एतेन बहुदिनानि यावत्  पर्याप्तमात्रेन चिताभस्म भवते लभ्यते ।  एतादृशं कुटीरं तु भवान् सायङ्कालाभ्यन्तरे सज्जीकर्तुं शक्नोति ….” इति चण्डपत्नी मुग्धतया वदति । मृगया समये वन्यमृगान् यथा निरपेक्षभावेन पश्यति स्म तथैव सा स्वस्य शरीरम् अग्नये अर्पयितुं सज्जा जाता । सा स्वस्य बलिदानं तु काचित् क्रीडावत् चिन्तितवती इति भासते । चण्डः पत्न्याः मुखं पश्यति । तस्याः त्यागः, भक्ति, प्रेम च दृष्ट्वा तस्य अन्तःकरणं द्रवति ।  तस्य कण्ठः गद्गदितः अभवत् । "सर्वसुखानां, धर्माणां, पुण्यानां च कारणं तु शरीरम् एव भवति । अतः तस्य त्यागं किमर्थं करोति ?  भवत्याः शरीरं अग्नये आहुतिं न ददातु” इति प्रार्थितवान् चण्डः ।	"हे मम भगवन्  ! अद्य वा श्वः वा मरणं तु भवति एव । अतः इदानीम् एव देहत्यागं कृत्वा परमात्मनः सेवायै अर्पिता भवामि चेत् अहं पुण्यवती भवामि । मम शरीरेण निर्मितं चिताभस्म भगवतः पूजायै विनियुक्तं भवति । एतेन मम बहु आनन्दः प्राप्यते ।  अतः एतस्मात् पवित्रकार्यात्  मां न निवारयतु । मह्यम् आज्ञां ददातु” ! इत्युक्त्वा पत्युः पादे शिरः संस्थापितवती । व्याधस्य चण्डस्य नेत्राभ्यां अश्रूणि अधः पतन्ति ।  वक्तुं तस्य मुखतः वाक्यानि न आगतानि ।  वक्तुमेव सः असमर्थः जातः । व्याधपत्नी पुनः स्नानं कृतवती । चण्डः भगवतः शङ्करस्य लिङ्गं बहिः न आनीतवान् इति ज्ञात्वा सा एव स्वयं कुटीरं प्रविश्य लिङ्गम् आनीय बहिः अश्वत्थवृक्षस्य अधोभागे वेदिकायां संस्थापितवती । कुटीरस्य अग्निस्पर्शं कृतवती । पुनरेकवारं पतिं प्रणम्य, भगवतः शङकरस्य स्तुतिम् आरब्धवती । परमात्मनः विषये तस्याः श्रद्धा, पातिव्रत्यं, शिवपूजार्थं त्यागः इत्यादिसद्भावनाभिः तस्याः हृदयशुद्धिः जाता आसीत् ।  तत्रत्यः  परिसरः अपि पवित्रः अभवत् ।  शुद्धज्ञानेन तस्या अन्तःकरणस्य शुद्धिः भवति । तेन दिव्यज्ञानेन तस्याः मनः, आत्मा च परमात्मनि विलीनौ अभवताम् । गद्गदध्वनिना, प्रेमपूर्णवाण्या च स्वयं एते श्लोकाः तस्याः मुखात्  निर्गच्छन्ति । वाञ्छामि नाहमपि सर्वधनाधिपत्यं न स्वर्गभूमिमचलां न पदं विधातुः । भूयो भवामि यदि जन्मनि नाथ नित्यं त्वत्पादपङ्कजलसन्मकरन्दभृङ्गी ॥ किं जन्मना सकलवर्णजनोत्तमेन किं विद्यया सकलशास्त्रविचारवत्या । यस्यास्ति चेतासि सदा परमेशभक्तिः कोऽन्यस्ततस्त्रिभुवने पुरुषोऽस्ति धन्यः ॥ 'हे प्रभो ! अहं कुबेरस्य पदविं न इच्छामि, स्वर्गं न इच्छामि, मह्यं ब्रह्मलोकः मास्तु, मोक्षः अपि मास्तु । अहं यावद्वारं जन्म प्राप्नोमि चेदपि सर्वदा भवतः पदकमलस्य रेणोः भ्रमरः भवितुम् इच्छामि ।  भवतः चरणे मम अनुरागः चिरन्तनं भवतु ।  सर्वोच्चवर्णे जन्म प्राप्नोति चेत् किं प्रयोजनम् ? उन्नतां विद्यां प्राप्नोति चेत् कः लाभः ? यस्य चित्ते परमेश्वरस्य भक्तिः संलग्नः अस्ति तस्य अपेक्षया अधिकं किमस्ति ? एतस्मिन् त्रिभुवने तादृशः धन्यः कः अस्ति” ? एवं प्रार्थनां कुर्वती प्रज्वलिताग्नौ सा प्रवेशं कृतवती । तस्याः पूर्णं शरीरं दग्ध्वा भस्म अभवत् । चण्डः पुनः स्नानं कृत्वा पुष्पाणि एकत्र संस्थाप्य, लिङ्गस्य उपरि जलेन अभिषेकं कृत्वा, पुष्पाणि अर्पयति । जलेन चिताभस्म शीतलं कृत्वा तेन पूजां कृतवान् ।