cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
कालीपदः
नल-दमयन्तीयम्
शृङ्गाररङ्गसमये तदयोग्यमेव।।
स्यमन्तकोद्धारम्
सस्नेहदृष्ट्या चिरमेव दृष्टो युष्माभिरासीदमलो हि कृष्णः।
मिथ्यापवादं व्यपनीय भूयः स्नेहं पुराणं पुरतः स पायात्।।
तस्मात् स्थानात् कृष्णो जाम्बवतो गृहमगच्छत् । तत्र तस्य व्यायोगोचितो वार्तालापोऽभूत्।
सम्बद्धाः लेखाः
नाट्यशास्त्रम्
महाभारतम्
कृष्णः
संस्कृतम्
उद्धरणम्
वर्गः:विंशतिशताब्द्याः नाट्यकाराः वर्गः:संस्कृतकवयः वर्गः:पश्चिमवङ्गस्य संस्कृतकवयः वर्गः:महाभारतम् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्
मोकोचङ्गमण्डलम्
मोकोचङ् मण्डलः नागालैंड राज्ये स्थित एकः मण्डलः। अस्य मण्डलस्य केन्द्रः मोकोचङ् नगरः।
मण्डलः, मोकोचङ् वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
आळन्दविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति बीदरलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति आळन्दविधानसभाक्षेत्रम्। कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्रेषु एतत् ४६तमम् ।आळन्दविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या गुल्बर्गामण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या बीदरलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
१२६१
१२६१ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१२६१ १२६१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
एषा तेऽभिहिता साङ्ख्ये...
एषा तेऽभिहिता साङ्ख्ये इत्यनेन श्लोकेन भगवान् श्रीकृष्णः समतायाः महिमानं वदति । पूर्वस्मिन् श्लोके भगवान् यस्याः समतायाः उपस्थापनम् अकरोत्, तस्याः समतायाः महिमानम् एतस्मिन् श्लोके, अग्रिमे श्लोके च करोति । सः कथयति यत्, हे पार्थ ! एषा समबुद्धिः साङ्ख्ययोग्या उक्ता, अधुना तु तां कर्मयोगानुगुणं शृणु । कर्मयोगसन्दर्भे समबुद्धियुक्तः त्वं कर्मबन्धनस्य त्यागं करिष्यसि इति ।
पदच्छेदः
एषा, ते, अभिहिता, साङ्ख्ये, बुद्धिः, योगे, तु, इमाम्, शृणु । बुद्ध्या, युक्तः, यया, पार्थ, कर्मबन्धम्, प्रहास्यसि ॥
अन्वयः
पार्थ ! एषा बुद्धिः ते साङ्ख्ये अभिहिता । योगे इमां शृणु, यया बुद्ध्या युक्तः कर्मबन्धं प्रहास्यसि ।
अर्थः
हे अर्जुन ! परमार्थवस्तुनि विषये एषः मार्गः तुभ्यम् उक्तः अस्ति । तत्प्राप्त्युपाये योगे तु ऊर्ध्वम् उपायं सूचयिष्यामि । यदि तां बुद्धिम् आश्रयसे तर्हि कर्मबन्धात् मुक्तो भवितुम् अर्हसि ।
भावार्थः
'एषा तेऽभिहिता साङ्ख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणु' – अत्र 'तु' इत्यस्य पदस्य सम्बन्धविद्च्छेदाय उपयोगः कृतः । अर्थाद्, पूर्वं साङ्ख्ययोगस्य चर्चायाम् एषः विषयः तु उक्तः एव । अधुना कर्मयोगानुगुणं शृणु । अत्र 'एषा' इत्यस्य पदस्य पूर्वश्लोके वर्णितां समबुद्धिं प्रति लक्ष्यम् । तस्याः समबुद्धेः वर्णनं पूर्वं साङ्ख्ययोगे कृतमस्ति । देहदेहिनोः विवेके सति समतायां सत्यां स्वतःसिद्धायाः आत्मस्थितेः अनुभवः भवति । किञ्च देहे रागः एव विषमतां जनयति । एतादृशं वर्णनं साङ्ख्ययोगवर्णनावसरे तु कृतम् अस्ति । अधुना तामेव समबुद्धिं कर्मयोगानुगुणं शृणु । 'इमाम्' इत्यस्य पदस्य उपयोगः किमर्थं चेद्, इतः परं एतस्याः समबुद्धेः कर्मयोगसन्दर्भे वर्णनं भविष्यति । सा समबुद्धिः कर्मयोगद्वारा कथं सुलभ्या ? तस्याः स्वरूपं किम् ? तस्याः महत्त्वं किम् इत्यादिषु विषयेषु भगवान् अर्जुनं श्रोतुम् आज्ञापयति ।
'बुद्ध्या युक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि' – अर्जुनस्य मनसि युद्धे कृते पापं भविष्यति इति भयम् आसीत् । परन्तु भगवतः कथनानुसारं कर्मसु विषमबुद्धिः (रागद्वेषौ) एव पापकारणं भवति इति । समबुद्धित्वाद् पापं न कदापि भवति । यथा अखिले संसारे पापपुण्ययोः अनेकाः क्रियाः भवन्ति, परन्तु तासां क्रियाणां प्रभावः अस्मासु न भवति । किञ्च तत्र अस्माकं समबुद्धिः अस्ति । अर्थाद् तत्र पक्षपातः, आग्रहः, रागद्वेषौ च न सन्ति । तथैव समबुद्धियुक्तो भविष्यसि चेद्, तुभ्यमपि एतानि कर्माणि बन्धनकारकाणि न भविष्यन्ति । कर्मयोगिनः लोकसङ्ग्रहार्थं सर्वाणि कर्माणि कुर्वन्ति । लोकसङ्ग्रहाय कर्मणि कृते सति अर्थात् निःस्वार्थभावेन लोकमर्यादायै कर्म क्रियते चेद्, समताप्राप्तिः सुगमा भवति । समताप्राप्त्युत्तरं कर्मयोगी कर्मबन्धनेभ्यः सुगमतापूर्वकं मुक्तः भवति । द्वितीयाध्याये येषां विषयाणाम् उपस्थापनम् अभवत्, तेषु किञ्चित् क्रमभङ्गः दृश्यते इति केचन वदन्ति । ते उदाहरणं यच्छति यद्, 'एषा तेऽभिहता साङ्ख्ये' इत्याख्यः एषः श्लोकः एकत्रिंशो अभविष्यच्चेद् क्रमभङ्गः नाभविष्यत् । एकादशात् श्लोकाद् त्रिंशश्लोकपर्यन्तं साङ्ख्ययोगानुगुणं निष्ठा (समता) उक्ता । ततः कर्मयोगानुगुणं निष्ठायाः वर्णनम् उचितं भवेत् । एवम् एकत्रिंशाद् अष्टत्रिंशपर्यन्तं ये श्लोकाः सन्ति, ते विषयेन सह असङ्गताः इति प्रतीयते । परन्तु तथा नास्ति । किञ्च कर्मयोगानुगुणं समतायाः ज्ञानं प्राप्तव्यं चेत्, कर्तव्याकर्तव्ययोः ज्ञानम् आवश्यकम् । अर्जुनाय युद्धं कर्तव्यम् आसीत्, युद्धत्यागः अकर्तव्यश्च । अतः भगवान् कर्तव्याकर्तव्ययोः वर्णनं कुर्वन् एकत्रिंशाद् अष्टत्रिंशपर्यन्तान् श्लोकान् कर्मयोगसन्दर्भे समतावर्णनात् प्राग् अवदत् । तात्पर्यम् अस्ति यद्, एकादशात् त्रिंशं श्लोकं यावत् वर्णिते विषये किमपि परिवर्तनं न शक्यते । सदसतोः ज्ञानेन समतां प्रतिपादयता तयोः तत्त्वयोः वास्तविकं स्वरूपं वर्णितम् । ततः एकत्रिंशाद् अष्टत्रिंशं यावत् ये श्लोकाः सन्ति, तेषु कर्तव्याकर्तव्ययोः चर्चां कृत्वा एतस्माच्छ्लोकात् कर्म कुर्वन् सिद्धौ, असिद्धौ, फलप्राप्तौ, फलाप्राप्तौ च समतायाः वर्णनम् आरभते ।
शाङ्करभाष्यम्
शोकमोहापनयनाय लौकिको न्यायः स्वधर्ममपि चावेक्ष्य इत्याद्यैः श्लोकैरुक्तः न तु तात्पर्येण। परमार्थदर्शनमिह प्रकृतम्। तच्चोक्तमुपसंह्रियते एषा तेऽभिहिता (गीता 2.39) इति शास्त्रविषयविभागप्रदर्शनाय। इह हि प्रदर्शिते पुनः शास्त्रविषयविभागे उपरिष्टात् ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् इति निष्ठाद्वयविषयं शास्त्रं सुखं प्रवर्तिष्यते श्रोतारश्च विषयविभागेन सुखं ग्रहीष्यन्ति इत्यत आह -
एषा ते  तुभ्यम्  अभिहिता  उक्ता  सांख्ये  परमार्थवस्तुविवेकविषये  बुद्धिः  ज्ञानं साक्षात् शोकमोहादिसंसारहेतुदोषनिवृत्तिकारणम्।  योगे तु  तत्प्राप्त्युपाये निःसङ्गतया द्वन्द्वप्रहाणपूर्वकम् ईश्वराराधनार्थे कर्मयोगे कर्मानुष्ठाने समाधियोगे च  इमाम्  अनन्तरमेवोच्यमानां बुद्धिं  शृणु । तां च बुद्धिं स्तौति प्ररोचनार्थम् बुद्धया यया  योगविषयया  युक्तः  हे पार्थ  कर्मबन्धं  कर्मैव धर्माधर्माख्यो बन्धः कर्मबन्धः तं  प्रहास्यसि  ईश्वरप्रसादनिमित्तज्ञानप्राप्त्यैव इत्यभिप्रायः।।
भाष्यार्थः
== रामानुजभाष्यम् == एवम् आत्मयाथात्म्यज्ञानम् उपदिश्य तत्पूर्वकं मोक्षसाधनभूतं कर्मयोगं वक्तुम् आरभते -
संख्या बुद्धिः बुद्ध्यावधारणीयम् आत्मतत्त्वं सांख्यम्। ज्ञातव्ये आत्मतत्त्वे तज्ज्ञानाय या बुद्धिः अभिधेया न त्वेवाहम् (गीता 2।12) इत्यारभ्यतस्मात् सर्वाणि भूतानि (गीता 2।30) इत्यन्तेन सा  एषा अभिहिता।
आत्मज्ञानपूर्वकमोक्षसाधनभूतकर्मानुष्ठाने यो बुद्धियोगो वक्तव्यः स इह योगशब्देन उच्यतेदूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगात् (गीता 2।49) इति हि वक्ष्यते। तत्र  योगे  या  बुद्धिः  वक्तव्या ताम् इमाम् अभिधीयमानां  श्रृणु यया  बुद्ध्या  युक्तः   कर्मबन्धं प्रहास्यसि।  कर्मणा बन्धः संसारबन्ध इत्यर्थः।
बुद्धेः अपरं नाम सङ्ख्या अस्ति, अतः बुद्धेः धारकस्य आत्मतत्त्वस्य नाम साङ्ख्यम् इति । ज्ञातव्यस्य आत्मतत्त्वस्य विषये ज्ञातुं या बुद्धिः आवश्यकी, तस्याः विषये न त्वेवाहम्  इत्यस्माद् आरभ्य 'तस्मात् सर्वाणि भूतानि' इत्येतं श्लोकपर्यन्तम् उक्तम् अस्ति । इतः आत्मज्ञानसहिताय मोक्षसाधनभूताय कर्मानुष्ठानाय यः बुद्धियोगः उच्यमानः अस्ति, सः अत्र योगः इत्यनेन शब्देन उच्यते । यतो हि अग्रे गत्वा वक्ष्यते यद्, 'दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद् धनञ्जय ' तस्मिन् योगविषये या बुद्धिः वक्तव्या अस्ति, यया बुद्ध्या युक्तः सन् त्वं कर्मबन्धनस्य नाशं कर्तुं शक्ष्यसि, तां बुद्धिं त्वं शृणु । कर्मभिः जातानां बन्धनानां नाम एव 'कर्मबन्ध' इति । अतः कर्मबन्धनस्य अर्थः संसारबन्धनम् अस्ति ।
अधिकवाचनाय
39 वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
३००
३०० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
मोनमण्डलम्
मोन मण्डलः नागालैंड राज्ये स्थित एकः मण्डलः। अस्य मण्डलस्य केन्द्रः मोन नगरः।
मण्डलः, मोन वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
भोक्तारं यज्ञतपसां...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः पञ्चमोध्यायस्य कर्मसंन्यासयोगस्य नवविंशतितमः (२९) श्लोकः ।
पदच्छेदः
भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम् सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिम् ऋच्छति ॥ २९ ॥
अन्वयः
यज्ञतपसां भोक्तारं सर्वलोकमहेश्वरं सर्वभूतानां सुहृदं मां ज्ञात्वा शान्तिम् ऋच्छति ।
अर्थः
सोऽयं मुनिः भगवन्तं मां यज्ञतपसां पालकम्, सर्वलोकानां महेश्वरम्, सर्वभूतानां मित्रं च ज्ञात्वा मोक्षं प्राप्नोति।
शाङ्करदर्शनम्
एवं समाहितचित्तेन किं विज्ञेयमित्युच्यते-भोक्तारं यज्ञानां तपसां च कर्तृरूपेण देवतारूपेण च सर्वलोकमहेश्वरं सर्वेषां लोकानां महान्तमाश्वरं सर्वलोकमहेश्वरं,सुहृदं सर्वभूतानां सर्वप्राणिनां प्रत्यपकारनिरपेक्षतयोपकारिणं सर्वभूतानां
१८८६
१८८६ तमं वर्षं ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकं साधारणवर्षम् आसीत् ।
बाह्य-सूत्राणि
१८८६ १८८६ वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
लालगुळिजलपातः
कर्णाटकस्य उत्तरकन्नडमण्डलस्य यल्लापुरतालूकुमध्ये लालगुळिग्रामे अस्ति । तत्र कालीनदी २००पापमितात् औन्नत्यात् पतति ।
वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
१२६२
१२६२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
पेरेनमण्डलम्
पेरेन् मण्डलः नागालैंड राज्ये स्थित एकः मण्डलः। अस्य मण्डलस्य केन्द्रः पेरेन् नगरः।
मण्डलः, पेरेन् वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
बुरुडेजोगजलपातः
कर्णाटकस्य उत्तरकन्नडमण्डलस्य सिद्धापुरतालूकुमध्ये कुमटा मर्गे अस्ति । अघनाशिनीनद्या अयं जलपातः निर्मितः ।
वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
हुम्नाबादविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति बीदरलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति हुम्नाबादविधानसभाक्षेत्रम्। कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्रेषु ४८तमम् एतत् क्षेत्रम्। हुम्नाबादविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या अपि  बीदरमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या अपि बीदरलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । हुम्नाबादविषये अधिकविवरणार्थं हुम्नाबाद् इति पृष्ठं पश्यन्तु ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वेल्लूरुमण्डलम्
वेल्लूरुमण्डलं (Vellore district) (तमिऴ्: வேலூர் மாவட்டம்) भारतस्य तमिऴ्‌नाडु राज्यस्य ३२ मण्डलेषु अन्यतमम् । अस्य केन्द्रस्थानं वेल्लूरुनगरम् । जनसंख्यादृष्ट्या तमिऴ्‌नाडुराज्ये अस्य मण्डलस्य तृतीयस्थानम् (प्रथमस्थानं चेन्नैमण्डलस्य, द्वितीयं काञ्चिपुरस्य) ।
इतिहासः
वेल्लूरुमण्डले भिन्नेषु कालेषु उरैयूर् चोळानां, पल्लवानां, मळखेडराष्ट्रकूटानां, मराठानां, नवाबानां च प्रशासनम् आसीत् । वेल्लूरुदुर्गं चिन्नबोम्मिनायकस्य काले (क्रि. श. १५२६-१५९५) निर्मितम् । क्रि. श. सप्तदशशतके प्रवृत्ते कर्णाटकसमरे एतत् दुर्गं प्रबलम् इति परिगणितम् आसीत् । भारतीयस्वातन्त्र्यसङ्ग्रामे वेल्लूरुमण्डलस्य प्रमुखं स्थानम् अस्ति । १८०६ तमे वर्षे अत्र प्रवृत्तः सैन्यक्षोभः १८५७ तमवर्षस्य प्रथमस्वातन्त्र्यसङ्ग्रामस्य पूर्वभावित्वेन लक्ष्यते । स्वातन्त्र्यप्राप्त्यनन्तरम् इदं मण्डलं तदानीन्तने मद्रास् राज्ये अन्तर्भूतम् । आधुनिकं वेल्लूरुमण्डलं पुरा उत्तर आर्काट्मण्डलस्य भागः आसीत् । १९८९ तमवर्षस्य सेप्टम्बर् मासस्य ३० दिनाङ्के उत्तर आर्काट्मण्डलं तिरुवण्णामलैमण्डलम् (सम्बुवरायर्) तथा उत्तर आर्काट्मण्डलम्(अम्बेड्कर) इति द्वेधा विभक्तम् । ततः १९९६ तमे वर्षे उत्तर आर्काट् अम्बेड्करमण्डलस्य वेल्लूरु इति नामधेयं दत्तम् ।
भौगोलिकम्
वेल्लूरुमण्डलस्य विस्तारः ६०७७ चतुरस्रकिलोमीटर् । अस्य ईशान्यभागे तिरुवळ्ळूरुमण्डलम्, आग्नेयदिशॆ काञ्चिपुरमण्डलं, दक्षिणे तिरुवण्णामलैमण्डलं, नैर्ऋत्ये कृष्णगिरिमण्डलम्, उत्तरभागे आन्ध्रप्रदेशराज्यं च अस्ति ।
जनसंख्या
२०११ जनगणनानुगुणं वेल्लूरुमण्डलस्य जनसंख्या ३,९२८,१०६ । देशस्य ६४० मण्डलेषु जनसंख्यादृष्ट्या वेल्लूरु ६२ तमं स्थानम् । अस्य मण्डलस्य जनसंख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ६४६ जनाः (१६७०/चतुरस्रमैल्)। २००१-२०११ दशके जनसंख्यावृद्धिः १२.९६% आसीत् । अत्र पुं, स्त्री अनुपातः १०००-१००४ अस्ति । साक्षरता ७९.६५% अस्ति ।
उपमण्डलानि
वेल्लूरुमण्डले नव उपमण्डलानि सन्ति। तानि -
कृषिः वाणिज्यं च
वेल्लूरुमण्डले कृषेः प्रधानं स्थानम् अस्ति । जनसंख्यायाः अधिकः भागः कृषिकार्यरतः । अत्र रूढानि प्रमुखानि आहारसस्यानि तण्डुलः, रागि, धान्याकं च । राज्यस्य इक्षुदण्डोत्पादकेषु मण्डलेषु वेल्लूरु प्रमुखं स्थानं भजते । कलाय, नारिकेल, सूर्यकान्ति, तिलानाम् अपि उत्पादनं दृश्यते । राणिपेटे विद्यमानं बी.एच्‌.ई.एल् संस्थायाः कार्यागारं राज्यस्य प्रमुखेषु भारोत्पादनकेन्द्रेषु अन्यतमम् । अस्मिन् मण्डले त्रीणि औद्यमिकोद्यानानि सन्ति । काट्पाडिस्थं सिड्को (SIDCO), राणिपेटे सिप्काट् (SIPCOT), अरक्कोणे सिड्को (SIDCO) च भवति।
वीक्षणीयस्थलानि
निर्देशाङ्काः - 12°54′40″N 79°8′10″E
केन्द्रस्थानम् –वेल्लूरु बृहत्तमं नगरम् –वेल्लूरु बृहत्तमं मेट्रोनगरम् – नास्ति लोकसभाक्षेत्रम् –वेल्लूरु, अरक्कोणम्, तिरुवण्णामलै
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः: तमिळ्नाडुराज्यस्य मण्डलानि
बसवकल्याणविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति बीदरलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति बसवकल्याणविधानसभाक्षेत्रम्। कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्रेषु एतत् क्षेत्रं ४७ तमम् । बसवकल्याणविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या अपि बीदरमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या अपि बीदरलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । बसवकल्याणविषये अधिकविवरणार्थं बसवकल्याणम् इति पृष्टं पश्यन्तु ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं...
श्लोकः
अर्जुन उवाच -
अयं भगवद्गीतायाः एकादशोऽध्यायस्य विश्वरूपदर्शनयोगस्य एकपञ्चाशत्तमः(५१) श्लोकः ।
अन्वयः
जनार्दन ! सौम्यं मानुषम् इदं तव रूपं दृष्ट्वा इदानीं प्रकृतिं गतः सचेताः संवृत्तः अस्मि ।
अर्थः
श्रीकृष्ण ! प्रसन्नं मानवीयम् एतत् तव रूपं दृष्ट्वा अधुना प्रसन्नमनाः प्रकृतिस्थः च सञ्जातः अस्मि ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
51 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
३०१
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
३०१ ३०१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
माणवकगौरवम्
माणवकगौरवस्य प्रथमाभिनयः संस्कृत-साहित्य-परिषदादेशानुसारं प्रयुक्तः ।
विषयवस्तु
अत्र आचार्यः धौम्यो विलम्बोत्थितं कात्यायनं छात्रान्तराणि विनिद्रयितुमादिष्टवान् । ते सर्वेऽपि छात्रा गुरुमातुः स्नानार्थं सरोवर-गामिमार्गस्य सौष्ठवकरणे दत्तावधाना बभूवुः । हारीतेन विरुद्धमाचरितम्।
एकस्मिन् दिवसे स्नात्वा निवर्तमानो धौम्यो क्षुधा-पिपासा-मूर्छितम् उपमन्युं नाम कञ्चिच्छिक्षार्थिनं व्यलोकयत् । स तं कमण्डलुजलेन जीवयामास ।
द्वितीयाङ्के आरुणि नामकस्य छात्रस्य पितरौ चिन्तितौ दृश्येते । माता गुरोः कठोरतामेव निरन्तरं वर्णयति, किन्तु पितुः समाश्वासनेन उपनीतः स गुरोरादेशपालने सर्वाधिको दृढव्रतो बभूव । कदाचित् स केनचित् सर्पेण दंशितः । तेनैव पथा गच्छता धन्वन्तरिणा विहितचिकित्सोऽसौ पुनरपि जीवितो जातः।
चतुर्थाङ्के हारीतो गुरुद्वेषकारणात् कुष्ठपीडितोऽस्ति | धौम्यस्तं सूर्योपस्थानार्थमादिष्टवान् । उपमन्युः गोचारणकार्ये नियुक्त आसीत् । सोऽपि महत् कष्टमन्वभूत् । गुरोर्मनोधारणासीद् यत् सुवर्णं तप्तं भूत्वैव रमणीयालङ्कारतां प्रयाति -
विना हुताशस्य विशेषतापनं न जातु शुद्धिं समुपैति काञ्चनम्।
आरुणेर्गुरुभक्तिं दृष्ट्वा धौम्यो निजगाद - 'सम्पूर्णमद्य ते सुदुष्करं शिष्यव्रतम् । तदद्यारभ्य सर्वास्ते विद्याः सरहस्या प्रतिभास्यन्ति।'
एकस्मिन् दिवसे सन्ध्यायामुपमन्युर्धेनूः समादाय न प्रत्याजगाम । स आन्ध्यदोषात् कूपे निपतितः । स गुरोरनुग्रहेण पुनरपि लब्धदृष्टिर्जातः । हारीतोऽपि स्वकीयगुरुद्रोहकारणवशात् कुष्ठपीडया निरन्तरं रोदति । यथा -
अश्रुणा तस्य दीनस्य हृदय-प्लाविना भृशम्।
सानुतापविलापैश्च पाषाणोऽपि विदीर्यते ॥
विहङ्गकुलनिर्ह्रादैः सायं शिशिरबिन्दुभिः।
तद्दुःखदुःखिता नूनं रुदन्ति वनदेवताः।।
सोऽपि गुरोः अनुग्रहेण झटित्येव कुष्ठविहीनोऽभवत् । मूर्तिमती गुरुभक्तिर्गगनतो बव्रे - 'शिष्ये गुरौ च यशसामभिवृद्धिरस्तु' इति।
विशेषम्
माणवकगौरवस्य कथानकं सर्वथा नवीनमेव । नायको ब्राह्मणो ऽस्ति । नाटकस्यास्य संविधानं संस्कृतिपरकम् । राजतन्त्रस्य, मुनिजीवनस्य, नीतेश्च सूक्ष्मनिदर्शनं पदे-पदे परिभाषितम् । अस्य भूमिका महत्त्वशालिनी। नाटके जागरणस्य गीतानां बाहुल्यं वर्तते । यथा प्रथमाङ्के चतुर्थदृश्य-पटस्यारम्भो ब्रह्मचारिणो निम्नलिखितेन गीतेन भवति -
न कथमरुणरागरक्तपूर्वगगनमीक्षसे।।
द्वितीयाङ्क तृतीयाङ्कयोर्मध्यभागो विवेकगानरूपः । सर्वेषु पात्रेषु गतवत्सु रङ्गमञ्चे विवेक एकाक्येवागच्छति । सप्तमाङ्कस्य तृतीयदृश्ये गुरुभक्तेर्गीतमेवं वर्तते -
'अभया गुरुपदसेवा, यो गुरुमञ्चति कुशलं स भजति। तस्य हि तुष्टा देवाः ||'
नाटके दृश्यपटानां विशेषता वर्तते । वैतालिका रूपकान्तरेषु प्रायोऽङ्कान्तभागे कालवर्णनं प्रकुर्वन्ति । नाटकेऽस्मिन् कार्यमिदं धौम्येन सम्पाद्यते । एकोक्तीनां सर्वत्र बाहुल्यं वर्तते । प्रथमाङ्कस्यैकोक्तौ धौम्यो देश-कालस्य वैषम्यं प्रति समुद्विग्नतां व्यनक्ति । अस्यैवाङ्कस्य तृतीयदृश्यपटे कात्यायनो गुरोः परुषताविषये ब्रवीति -
विद्विषन्ति गुरुं मूढाः पुरुषाः पापपङ्किलाः।।
उद्धरणानि
वर्गः:विंशतिशताब्द्याः नाटकानि वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
फेकमण्डलम्
फेक् मण्डलं नागालैंडराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम्। अस्य मण्डलस्य केन्द्रं फेक्नगरम्।
मण्डलः, फेक् वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वळ्ळत्तोळ् नारायणमेनोन्
कैरळीसाहित्यमण्डले आधुनिककवित्रयम् इति प्रथिता भवन्ति उळ्ळूर्, आशान्, वळ्ळत्तोळ् महाभागाः । तेषु अन्यतमः स्वातन्त्र्यसमरसेनानीः सांस्कारिकनायकश्चासीत् महाकविः वळ्ळत्तोळ् नारायणमेनोन् महाशयाः । सः पोन्नानी समीपस्थे चेन्नरग्रामे साहितीसपर्यापरे वळ्ळत्तोळ् गृहे १८७८ तमे क्रिस्ताब्दे लब्धजन्माभूत् । मल्लिश्शेरि दामोदरन् इळयत् तथा कोण्टयूर् कुट्टिप्पारु अम्मा च तस्य पितरौ । संस्कृतपण्डितात् स्वमातुलादेव सः प्राथमिकशिक्षां अधिगतवान् । तर्कशास्त्रे पण्डितवरेण्यः कैक्कुळङ्ङर रामय्यर् तथा पारक्कुळं सुब्रह्मण्यशास्त्री च तस्य पितरौ । द्वादशे वयसि एव किरातशतकं नाम कश्चन मणिप्रवाळग्रन्थः अनेन विरचितः । महाकविना कुञ्ञिक्कुट्टन् तम्पुरान् महाभागेन सह परिचयमधिगतवान् सः त्रिश्शिवपुरे मङ्गलोदयं मासिक्याः प्रवर्तकः अभवत् । तत्रैव वसन् वाल्मीकिरामायणं कैरळ्याम् अनूदितवान् । अस्मिन्नवसरे हन्त, सः महानुभावः बधिरः सञ्जातः । अस्य बधिरविलापम् इति काव्यं स्वानुभवप्रतिपादकम् अतिरमणीयं च भवति । अनेकान् संस्कृतग्रन्थतल्लजानपि अनूदितवानयम् । न केवलं पुराणेतिहासादयः अपि तु केरळीयं प्रकृतिसौन्दर्यमपि तस्य काव्यविषयः अभूत् । भारताम्बायाः महत्वमपि महाकवेः कवितासु प्रतिध्वनति । गान्धीमहोदयस्यादर्शेनाकृष्टः सः देशस्नेहोद्दीपकानि अनेकानि स्वातन्त्र्यगीतानि व्यरचयन् । पञ्चसप्ततितमे वयसि अनेन ऋग्वेदः कैरल्यां विवर्तितः ।  सः  केरळीयसंस्कृतेः प्राचीनकलायाः च पुनरुद्धारणे, संरक्षणे च तत्परः आसीत् । तदर्थं चेरुतुत्तिग्रामे केरळकलामण्डलम् इति प्रथितं केरळकलाप्रशिक्षणकेन्द्रम् अस्थापयत् । विदेशेषु कथाकेळ्याः प्रचारः अस्य महोदयस्य निरन्तरप्रयत्नेनैव समभूत् । चित्रयोगम्, बन्धनस्थनाय अनिरुद्धन् ,एन्टे गुरुनाथन् , साहित्यमञ्जरी , मग्दलनमरियम् इत्यादिभिः अशीत्यधिकैः प्रौढकाव्यकुसुमैः महाकविना अनेन कैरली समाराधिता ।  वळ्ळत्तोळ् शब्दसुन्दरः इति प्रथा सुप्रसिद्धा एव । साहित्यकलोपासकः अयं महान् कव्कोकिलः अष्टपञ्चाशदधिकैकोनविंशतितमे (१९५८) क्रिस्त्वब्दे मार्च् मासे त्रयोदशे दिने स्वकीयात् भौतिकाद् देहपञ्चराद् विमुक्तोभूत्।
वर्गः:केरलराज्यस्य जनाः वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
पुल्लेल गोपीचन्द्
लघुचित्रम्
भारतीय खिलाडी।
बाह्यासम्पर्कतन्तुः
वर्गः:भारतीयबाड्मिण्टन्-क्रीडालवः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
हेबे कामार्हो
वर्गः:आङ्ग्लचलच्चित्राभिनेत्र्यः वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
मोहम्मदमुर्शी
मोहम्मदमुर्शी ईजिप्तदेशस्य प्रथमराष्ट्रपतिः आसीत् ।
सामान्यपरिचयः
ईजिप्तदेशस्य (मिश्रदेशः इति भारते व्यवहारः आसीत् ) इतिहासे ऐदम्प्राथम्येन राष्ट्रपतिपदार्थं सार्वत्रिकनिर्वाचनम् अभवत् । अस्मिन् मुस्लिं ब्रदर्हुड् पक्षस्य मुहम्मदमुर्शी निर्वाचितः अभवत् । मुहम्मद मुर्सी ईजिप्तदेशस्य मुस्लिम ब्रदरहुड दलस्य प्रमुखराजनीतिज्ञः अस्ति। निर्वाचन-आयोगेन दीर्घमतगणनायाः अनन्तरम् एतस्य नाम उद्घोषितम् । एतेन ५१.७३% मतानि प्राप्तानि आसम् ।
जीवनस्य परिचयः
६0 वर्षीयह् मुर्सी आदौ अभियन्ता आसीत् । तस्य शिक्षणम् अमेरिकादेशे अभवत् । २00१-२00५ वर्षयोः प्रचलिते सार्वत्रिकनिर्वाचने एषः निर्दलीयपक्षस्य सांसदः आसीत् । सः २0११ तमवर्षस्य जनवरीमासे मुस्लिम ब्रदरहुड् नामकस्य राजनैतिकपक्षस्य अध्यक्षः आसीत्। यदा मुस्लिम ब्रदरहुड पक्षस्य राष्ट्रपतिपदस्य प्रत्याशी अल-शातेर वर्यं होस्नी मुबारक् शासनकाले अपराधिककारणैः अनर्हः इति यदा घोषितं तदा मुस्लिम ब्रदरहुड्दलस्य एतं राष्ट्रपतिपदस्य अभ्यर्थिरूपेण घोषितवन्तः ।
१२६३
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१२६३ १२६३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
मलेमनेजलपातः
कर्णाटकस्य उत्तरकन्नडमण्डलस्य सिद्धापुरतालूकुमध्ये मलेमनेग्रामसमीपे अस्ति । वर्षाकालीनः जलपातः जलराशिः ७५०पादपरिमितं कन्दरं कूर्दति ।
प्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानि (योगसूत्रम्)
व्यासभाष्यम्
इन्द्रियप्रणालिकया चित्तस्य बाह्यवस्तूपरागात्तद्विषया सामान्यविशेषात्मनोऽर्थस्य विशेषावधारणप्रधाना वृत्तिः प्रत्यक्षं प्रमाणम् । फलमविशिष्टः पौरुषेयश्चित्तवृत्तिबोधः । बुद्धेः प्रतिसंवेदी पुरुष इत्युपरिष्टादुपपादयिष्यामः । अनुमेयस्य तुल्यजातीयेष्वनुवृत्तो भिन्नजातीयेभ्यो व्यावृत्तः सम्बन्धो यस्तद्विषया सामान्यावधारणप्रधाना वृत्तिरनुमानम् । यथा देशान्तरप्राप्तेर्गतिमच्चन्द्रतारकं चैत्रवत्, विन्ध्यश्चाप्राप्तिरगतिः । आप्तेन दृष्टोऽनिम्तो वार्थः परत्र स्वबोधसङ्क्रान्तये शब्देनोपदिश्यते । शब्दात्तदर्थविषया वृत्तिः श्रोतुरागमः । यस्याश्रद्धेयार्थो वक्ता न दृष्टानुमितार्थः स आगमः प्लवते । मूलवक्तरि तु दृष्टानुमितार्थे निर्विप्लवः स्यात॥७॥
विशेषम्
1) प्रत्यक्षम् - direct perception or cognition
रसगङ्गाधरे अप्रस्तुतप्रशंसालङ्कारस्य विचारः
रसगङ्गाधरे अप्रस्तुतप्रशंसालङ्कारस्य विचारः
प्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानि (योगसूत्रम्)
विशेषम्
2) अनुमानम् - inference (इन्फरन्स्), reasoning, deduction
3) आगमः - authority, testimony, validation, competent evidence
रसगङ्गाधरे अप्रस्तुतप्रशंसालङ्कारस्य विचारः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
प्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानि (योगसूत्रम्)
विशेषव्याख्या
प्रमायाः लक्षणम् -
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:समाधिपादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
त्वेनसाङ्गमण्डलम्
तुऐन्सङ् मण्डलः नागालैंड राज्ये स्थित एकः मण्डलः। अस्य मण्डलस्य केन्द्रः तुऐन्सङ् नगरः।
मण्डलः, तुऐन्सङ् वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
नलदमयन्तीयम्
नलदमयन्तीयस्य रचना कालीपदेन १६२७ ख्रीष्टाब्दे कृता । नाटकमिदं कालानुरूपं वर्तते । कविः कथयति -
कालानुरूपरचनाप्रचितं यदि स्यात्।
काव्यं तदा कवयितुः कविता चकास्ति।
वीरस्य भूषणमरातिवधे कृपाणं
शृङ्गाररङ्गसमये तदयोग्यमेव।।
विषयवस्तु
राजा नलो दमयन्त्या श्चित्रं विलोक्य तस्या दर्शनार्थं व्याकुलो जातः । स मनस्तापं दूरीकर्तुमुद्यानं प्रविवेश । तत्रासौ राजहंसं ददर्श । हंसो राज्ञो दमयन्तीं प्रति दौत्यकार्यं सम्यक्तया सम्पादयामास | विदर्भदेशे दमयन्तीस्वयंवरस्य कार्यं प्रारब्धम् । बहुषु विघ्नेषु सत्स्वपि नलदम्पत्योः विवाहः सम्पन्नोऽभवत्।
नलः द्यूते पराजितो वने प्रसुप्तां तां विहाय अन्यत्र गच्छति । तार-स्वरेण क्रन्दन्तीं दमयन्तीं विलोक्य किरातराजस्तस्याः रक्षार्थं सर्वमपि प्रबन्धं चकार । तयोश्च पुनरपि समयान्तरे संगमो जातः।
विशेषम्
बहुषु स्थलेषु दीर्घतराः संवादाः नाट्योचिताः न प्रतीयन्तेऽत्र । नाटके क्वचिदपि प्राकृतभाषायाः प्रयोगो विरल एव दृश्यते । छायातत्त्वं प्रायः सर्वेष्वपि नाटकेषूपलभ्यते । पात्रानुसन्धानदृष्ट्या मानवरूपधारिभावानां समवतरणमतीव मनोरञ्जकम् । विवेकमोहादयो भावा अपि पात्रतां गताः । चतुर्थाङ्के मायाव्यापारद्वारारभटीवृत्तेः प्रवर्तनं रमणीयमस्ति ।
सुभाषितानि
लोके भवन्ति महान्तः ये ऋज्वर्थग्रहणैकदृष्ट्या प्रपञ्चं आलोकयन्ति । कार्यस्यास्य अभिव्यक्तिः मौल्यनिष्ठवस्तुवर्णनहेतुत्वात् वाग्रूपं आप्नोति । सुभाषितम् नाम सुष्ठु प्रोक्तं वचनम् । सम्स्कृतवाङ्मये सुभाषितानि बहुशः छन्दोबद्धानि । एतानि पद्यानि स्वीयवर्णनचमत्कृतिद्वारा लोकसङ्ग्रहतत्वं बोधयन्ति । साम्यवैषम्ययोः चित्रं एका एव भित्तेः उपरि आलिख्य चिकित्सकमनोधर्मस्य आवश्यकतां भजन्ते । मानुषजीवनस्य वैशिष्ट्यं हृदयङमरीत्या निर्दिशन्ति । प्राप्तजन्मस्य साफल्यं कथं प्राप्नुयात् ? एतन्निमित्तं किम् अनिवार्यमिति मार्मिकरीत्या सूचयन्ति । विदुषां मुखात् आशुकवितारूपेण निस्सृत्य सर्वान् पण्डितपामरान् आह्लादयन्ति च । समयोचितवाग्विजृम्भणम्, समस्यापूरणम् - इत्यादीनि मार्गस्यास्य भिन्नगतयः ।
संस्कृतभाषायां बहवः सुभाषितसङ्रहग्रन्थाः अद्योपलभ्यन्ते । एतेषु प्रस्तुताः विषयाः बहूत्र एवं भवन्ति - सुभाषितप्रशंसा, कविकाव्यप्रशंसा, सम्सारविवरणम्, सज्जनः - दुर्जनः, सद्गुणः - दुर्गुणः, अज्ञानखण्डनम्, मूर्खनिन्दनम्, परतत्वविवेकः, स्वस्थानपरिज्ञानम्, राजनीतिः, धर्मः, वैराग्यम्, भक्तिः, मानुषप्रयत्नम् ... इत्यादीनि ।
'मुक्तकम्' इति व्यपदेशेन बोधप्रदमेकं पद्यं व्यवह्रियते । वेदवाङ्मयात् आरभ्य मन्वादि स्मृतिषु, अनेककवीनां काव्येषु, पुराणग्रन्थेषु, विविधशास्त्रग्रन्थेष्वपि मुक्तकानि दरीदृश्यन्ते । एतेषां ललितकोमलकान्तपदावलिः हृद्या अनवद्या च ।
उदाहरणानि -
भोजप्रबन्धात् उद्धृतं पद्यमेतत् मानुषप्रयत्नस्य मौल्यं प्रतिपादयति । स्वत्वपरिज्ञानं, सत्त्वपुरःसरजीवनस्य विविक्तवैशिष्ट्यं च भृशं निर्दिशति ।
शतककाव्येषु भर्तृहरेः वैराग्यशतकम् अत्यमोघकाव्यम् । अयं श्लोकः वैराग्यभावनाजन्येषु अन्यतमं आत्मखण्डनं कठोरवस्तुस्थितिसंनिदर्शनद्वारा सूचयति ।
आजन्मविद्यारतिः, आजन्मसेवामनोभावः इत्यादीन् स्वात्मस्तरवर्धकाम्शान् एतत् सवैवरं वर्णयति ।
भारतीयसंस्कृतेः बहुमुख्यांशः कः? इति प्रश्ने पृष्टे सति - स एव विश्वात्माभावमनोधर्मः इति झटिति स्फुरति । तदेव अंशं अयं प्रचुरश्लोकः प्रकटीकरोति ।
निकषोपमबुद्धिः सम्पादनीया । स्वविवेकाध्ययनम् विना न कोपि अङ्गीकर्तव्यः इति पद्यस्यास्य भावः ।
" ऋषीणां पुनराद्यानां वाचमर्थोऽनुधावति " इति वाक्यं स्फुटीकरोति पद्यमेतत् । विद्वद्रसिकानां जल्पनमपि उपदेश इव सप्रश्रयं गृह्णीयात् इति अस्य भावः ।
ऋज्वर्थग्रहणं श्रेयस्करम्। अत्र "Do not judge a book by its cover" - अस्य आङ्ग्लवचोविछित्तेः अर्थच्छायाऽपि दृश्यते।
सार्थकजीवनस्य आधारस्थम्भानि अत्र निर्मितानि सन्ति ।
मनुस्मृतेः अयं श्लोकः सार्वकालीनः । " धर्माऽविरुद्धो भूतेषु कामोस्मि भरतर्षभ " - गीताचार्यस्य वचनमेतत् स्मृतिपटलं प्रत्यागच्छति |
वर्गः:संस्कृतपद्यकाव्यानि वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
बकर्णजलपातः
कर्णाटकस्य शिवमोग्गामण्डलस्य तीर्थहळ्ळितलूकुमध्ये अयं जलपातः अस्ति । अत्र सीतानदी २५९मी. निम्नं कन्दरं कूर्दति । तीर्थहळ्ळिपत्तनतः ४०कि.मी.दूरे बर्कणग्रामस्य बाळेहळ्ळी अरण्ये अस्ति ।
वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
भाल्कीविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति बीदरलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति भाल्कीविधानसभाक्षेत्रम्। कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्रेषु ५१तमम् अस्ति एतत् क्षेत्रम् । भाल्कीविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या अपि बीदरमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या अपि बीदरलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति ।
अधिकविवरणार्थं भाल्की इति पृष्ठं पश्यन्तु ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
विपर्ययो मिथ्याज्ञानमतद्रूपप्रतिष्ठम् (योगसूत्रम्)
व्यासभाष्यम्
स कस्मान्न प्रमाणं ? यतः प्रमाणेन बोध्यते, भूतार्थविषयत्वात्प्रमाणस्य । तत्र प्रमाणेन बाधनमप्रमाणस्य दृष्टम् । तद्यथा द्विचन्द्रदर्शनं सद्विषयेणैकचन्द्रदर्शनेन बाध्यत इति । सेयं पञ्चपर्वा भवत्यविद्या, अविद्यास्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः क्लेशा इति । एत एव स्वसंज्ञाभिस्तमो मोहो महामोहस्तामिस्रोऽन्धतामिस्र इति । एते चित्तमलप्रसङ्गेनाभिधास्यन्ते ॥८॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:समाधिपादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
पी लङ्केश
पि.लङ्केशः (P. Lankesh) कर्णाटके अत्यन्तं प्रसिद्धः कथाकारः, कादम्बरीकारः, विमर्शकः, अनुवादकः, चलच्चित्रनिदेशकः, पत्रिकासम्पादकः च । सर्वप्रकारके क्षेत्रे अपि नूतनकान्तिं पूरयन् वैशिष्ट्यं प्रादर्शयत् लङ्केशः ।
जन्म विद्याभ्यासः च
एषः १९३५तमे वर्षे कर्णाटकराज्यस्य शिवमोग्गजनपदस्थिते कोनगवल्लिनामके ग्रामे जन्म प्राप्नोत् । शिवमोग्गस्य इण्टरमीडियट्-महाविद्यालये इण्टरमीडियट्, बेङ्गलूरुनगरस्य सेण्ट्रलमहाविद्यालये इङ्ग्लीष-आनर्स्, मैसूरुनगरस्य महाराजमहाविद्यालये एम्.ए च अधीतवान् । कञ्चित्कालं यावत् बेङ्गलूरुविश्वविद्यालये प्राध्यापकरूपेण कार्यम् अकरोत् । १९७८तमे वर्षे उद्योगाय त्यागपत्रम् अददात् ।
साहित्यकृषिः
नवोदयसाहित्यं यदा आदर्शाणां भ्रमालोके प्लवते स्म तदा नव्यसाहित्यं नववंशश्रेण्याः कोपम् असहायककथाः च प्राकटयत् । तदा लङ्केशः काव्यमार्गद्वारा गद्यस्य सौन्दर्यं पद्ये प्रपूर्य काव्यरचनाम् अकरोत् । "बिच्चु” (उद्घाटयतु), "तलेमारु” (वंशश्रेणी) च लङ्केशेन लिखितं तदानिन्तनकालस्य कवनसङ्कलनम् । "चित्रसमूह" इत्येतत् १९९९तमे वर्षे प्रकटितं अस्य समग्रकाव्यम् । अव्व-१, अव्व-२, (अव्व=अम्बा) "देशभक्त सूळेमगन गद्यगीते” (देशभक्तस्य वेश्यापुत्रस्य गद्यगीतम्) इत्यादीनि कवनानि तस्य क्रान्तिकारिमनोधर्मं द्योतयन्ति । अनेन सम्पादितम् "अक्षरहोसकाव्य" (अक्षर-नव-काव्यम्) (१९७०) इत्येतत् आधुनिककाव्यस्य सौन्दर्यं तथा जीवत्वञ्च मण्डयत् नव्यकाव्यस्य प्रातिनिधिकं सङ्कलनम् अकरोत् । तस्य प्रथमं नाटकं "प्रसन्नन गृहस्थाश्रमः” (प्रसन्नस्य गृहस्थाश्रमः,१९६२)कन्नडनाटकानां गभीरतां वैशाल्यं च विस्तारयत्  । अनन्तरं तेन "नन्न तङ्गिगोन्दु गण्डु कोडि” (मम अनुजायै कञ्चित् वरम् अन्वष्यन्तु), "गिळियु पञ्जरदोळिल्ल" (शुकः पञ्जरे नास्ति), "सिद्धते” (सज्जता), "पोलीसरिद्दारे एच्चरिके” (जागरिताः भवन्तु, आरक्षकाः सन्ति), "क्रान्ति बन्तु क्रान्ति” (क्रान्तिः आगता क्रान्तिः) इत्यादीनि नाटकानि लिखितानि ।
एतेषां नाटकानां मुख्यवस्तु समाजे दृश्यमाना डाम्भिकता, व्यवस्थातायाः निष्फलता, जनानां कृतकता वा भवति स्म। तेषां विषये जनानां आक्रोशः, निराशता, सामाजिकासमानतायाः विरुद्धं जनानां प्रतिभटनम् अपि तत्र अन्तर्भावयति स्म सः । यु. आर् .अनन्तमूर्तेः वचनानुसारं लिखितं "सङ्क्रान्ति” (सङ्क्रान्तिः) (१९७१) इत्येतत् नाटकम् नेहरूयुगस्य उत्तमानाटककृतिः । बसवण्णस्य कालस्य व्यवस्था, क्रान्तीणां मध्ये जायमानः सङ्घर्षः, सवर्णीयानाम् अस्पृश्याणां मध्ये जायमानः सङ्घर्षः च अस्य नाटकस्य वस्तु । लङ्केशेन लिखिताः कादम्बर्यः तिस्रः । "बिरुकु” (१९६७), "मुस्सञ्जेय कथाप्रसङ्ग" (सन्ध्याकालस्य कथाप्रसङ्गः) (१९७८), "अक्क" (अग्रजा) (१९९१) च । तत्र "बिरुकु” इत्येषा कादम्बरी डाम्भिकतापूरिते जगति कस्यचित् युवकस्य दिग्भ्रमं प्रकटयति । एषा नव्यकादम्बरीशैलीषु श्रेष्ठा कृतिः । सर्वे नव्यनायकाः इव अस्याः अपि कादम्बर्याः नायकः दुर्बलः संवेदनाशीलश्च । "मुस्सञ्जेय कथाप्रसङ्ग" इत्येषा नव्यविरुद्धं लिखिता कादम्बरी । "अक्क" इत्येषा अस्पृश्यानाम् आन्दोलनस्य मौल्यानि आधारीकृत्य लिखिता कादम्बरी । उपेक्षितस्थाने वसतः "क्यात”नामकस्य, तस्य अग्रजायाः "देवीरी” इत्यस्याः जीवनं निरूपयति एषा । ”’देवीरी”’ कादम्बरी सामाजिक-आर्थिक-राजकीयसत्यानां लेखनस्य महत्वाकांक्षां प्रकटयति। लङ्केशः समर्थः अनुवादकः अपि आसीत् । राजा ईडिपस्, अन्तिगोने, फ्रेञ्चकवेः बोदिलेरस्य कवनानि पापद हूगळु च सम्यक् अनूदितवान् अस्ति । "कण्डद्दु कण्ड हागे” (दृष्टं दृष्टमिव), "प्रस्तुत" (प्रस्तुतम्), "टीके टिप्पणि” (टीका-टिप्पण्यः) इत्यादीनि अस्य गद्यलेखनानि । "हुळि माविनमर" (आम्लः आम्रवृक्षः) (१९९२) अस्य आत्मकथनम् ।
१९८७ तमे वर्षे समाजवादिमित्रैः सह कर्णाटकप्रगतिरङ्गवेदिकायाः निर्माणे लङ्केशः महत्तरम् पात्रं निरवहत्। १९८० तमे वर्षे अनेन आरब्धा "लङ्केश”नामिका पत्रिका कन्नडपत्रिकोद्यमाय नूतनां शक्तिम् अयच्छत् । एषा पत्रिका सर्वकारस्य विरोधपक्षः इव, राजकीयवातावरणस्य परिवर्तनपक्षः इव, जनानां दुःखस्य कोपस्यच अभिव्यक्ति-माध्यमम् इव कार्यम् अकरोत् । अनेकान् युवलेखकान् असृजत् । सा पत्रिका राजकारण- साहित्य-धर्म- कन्नडसांस्कृतिकलोके अरोग्यकरचिन्तनस्य वेदिका  अभवत् ।
लङ्केशः साहित्यक्षेत्रे यथा प्रसिद्धः जातः तथैव पत्रिकोद्यमे अपि प्रसिद्धः अभवत् । चलनचित्रनिर्देशनक्षेत्रे अपि प्रसिद्धः जातः । अस्य निर्देशनस्य प्रथमचित्रं "पल्लवि”नामकम् । अस्य चित्रस्य निर्देशनार्थं तेन १९७७तमे वर्षे राष्ट्रप्रशस्तिः अपि प्राप्ता । तेन निर्माय निर्देशितानि अन्यानि अपि चित्राणि "अनुरूप", "एल्लिन्दलो बन्दवरु”, खण्डविदेको मांसविदेको” इत्याख्यानि कन्नडचित्ररङ्गे नूतनान् तरङान् असृजन् । कदापि एषः निष्क्रियः न आसीत्। सदा उत्साही एव भवति स्म । एवं प्रतिभासम्पन्नः लङ्केशःक्रमशः वर्धमानः आसीत्। यत् भाति तत् साक्षात् पुरतः एव वदति स्म इति कारणात् बहूनि मित्राणि इव बहून् शत्रून् अपि सम्पादितवान् आसीत् । साहित्यं वा राजकारणं वा यथावत् गृह्णाति स्म तथैव लिखति स्म च अयम् ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:कन्नडलेखकाः वर्गः:चलच्चित्रनिर्देशकाः‎ वर्गः:चित्रं योजनीयम्
३०२
३०२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
३०२ ३०२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
बट्टनपालजलपातः
कर्णाटकस्य उत्तरकन्नडमण्डलस्य दाण्डेलीपत्तनतः १२कि.मी.दूरे गुन्दग्रामे एषः जलपातः अस्ति ।
वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
पद्मश्रीपुरस्काराः (२०००-२००९)
प्राप्तपद्मश्रीपुरस्काराः
२००९
वर्गः:पद्मश्रीपुरस्कारः वर्गः:पद्मश्रीपुरस्कारभाजः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
सुदुर्दर्शमिदं रूपं...
श्लोकः
श्रीभगवानुवाच -<BIG>
पदच्छेदः
सुदुर्दर्शम् इदं रूपं दृष्टवान् असि यत् मम देवाः अपि अस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः ॥ ५२ ॥
अन्वयः
सुदुर्दर्शं यत् इदं मम रूपं दृष्टवान् असि अस्य रूपस्य देवाः अपि नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः ।
अर्थः
मम यद् रूपम् अधुना त्वं दृष्टवान् अस्ति एतत् अतीव दुरवलोकम् । मदीयम् एतत् रूपं द्र्ष्टुं देवाः अपि सर्वदा आकाङ्क्षिणः भवन्ति ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
52 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
कोणार्कमन्दिरम्
कोनार्कसूर्यदेवालयः (०६७५८) बङ्गालोपसागरतीरे विद्यमानः सूर्यदेवालयः क्रिस्ताब्दस्य त्रयोदशशतके निर्मितः अस्ति । एषः सूर्यरथः इव दॄश्यमानः विशिष्टः देवालयः । १२ युगलचक्रयुतं रथं सप्ताश्वाः कर्षन्ती इव रचितम् अस्ति । ओरिस्साप्रदेशस्य राजा नरसिंहदेवः-१ एतत् रथमन्दिरं निर्मितवान् । विजयस्मारकरूपेण अस्य निर्माणं कृतवान् । पुरीजगन्नाथदेवालयः श्वेतवर्णः अस्ति । अत्र कृष्णशिलादेवालयः अस्ति । अतः 'ब्ल्याक पगोडा’ इति एतत् मन्दिरं निर्दिशन्ति ।
मन्दिरस्य आकृतिः
क्रिस्ताब्दे १८६८ तमे वर्षे मन्दिरस्य कश्चन भागः पतितः अस्ति । पद्माकारे भव्ये प्राङ्गणे देवालयः निर्मितः अस्ति । द्वारे गजसिंहानां शिल्पानि सन्ति । गजान् हन्तुं सिंहाः प्रवृत्ताः सन्ति इव शिल्पं रचितम् अस्ति । गोपुरं पूर्वं ७० पादोन्नतम् आसीत् । गर्भगृहे इदानीं सूर्यविग्रहः नास्ति । सहस्रशः जनाः निरन्तरकार्यं कृत्वा एतत् निर्मितवन्तः । इदानीमेतत् भग्नमन्दिरम् । अत्र शिल्पेषु युद्धवीराः, सैनिकाः, युद्धाश्वाः, जीवजन्तवः, महिलानामलङ्काराः, रतिक्रीडानिरतयुगलानां विशेषभङ्ग्यः च आकर्षकरूपेण रचिताः सन्ति । अस्य समीपे सूर्यदेवालयस्य म्यूसियम् (वस्तुसङ्ग्रहालयः) अस्ति । कोणार्कसागरतीरं सुन्दरम् अस्ति । अत्र सूर्योदयदर्शनम् आनन्दाय भवति । कोणार्कोत्सवः प्रतिवर्षं डिसेम्बरमासे प्रचलति । उत्कलराज्ये जगन्नाथपुर्यां विद्यमानम् इदं मन्दिरं सप्तभिः अश्वैः चतुर्विंशत्या मनोहरचक्रैश्च युक्तमस्ति । अश्वानाम् इमाः मूर्तयः विश्वस्य उत्कृष्टतममूर्तिषु अन्यतमाः इति मूर्तिकलाविदाम् अभिमतम् । युगयुगान्तरेभ्यः इदं मन्दिरं सुविख्यातम् । अकबरस्य प्रसिद्धमन्त्री अबुलफजलः स्वीये आइनेकबरीति ग्रन्थे अलिखत्, "अस्ति जगन्नाथपुर्याः समीपे सूर्यमन्दिरम् । कलिङ्गराजस्य द्वादशवर्षाणां राजस्वं तस्य निर्माणे व्यतितम् । दुष्प्रसाद्याः कलाविशारदाः अधुनापि तद् दृष्ट्वा विस्मयविमूढा भवन्ति । तस्य प्राचीराणाम् उच्चता सार्धशतहस्तमिता स्थूलता च नवदशहस्तमिता । तस्य त्रीणि द्वाराणि सन्ति । पूर्वद्वारे कारुकलया सम्यक् उत्कीर्णे गजमूर्ती स्तः । ते शुण्डेन एकैकं मनुष्यं धरतः । पश्चिमद्वारे सकलशस्त्रास्त्रैः सुसज्जितयोः उपरि सविक्रमं स्थितयोः सिंहयोः मूर्ती स्तः, सम्मुखे कृष्णप्रस्तरनिर्मितः अष्टकोणः, पञ्चाशद्गजोच्चः स्तम्भः वर्तते । नव सोपानानि आरुह्य शिलामयं विशालायतनं द्रष्टुं शक्यते यत्र सूर्येण सह अन्ये ग्रहाः समुत्कीर्णाः । ...सप्तशतप्रायवर्षेभ्यः प्राक् नृपः नरसिंहदेवः अस्य भव्यभवनस्य निर्माणं समापयत् इति कथ्यते..."
कालः
अबुलफजलः षोडशशतकस्य उत्तरार्धे विवरणम् इदं लिपिबद्धम् अकरोत् । यदि वयं तन्निरूपितं नरसिंहदेवस्य कालं स्वीकुर्मः तर्हि अभ्युपगन्तव्यं यत् कोणार्कनिर्माणं नवमशताब्द्यां समाप्तम् । किन्तु ऐतिहासिकाः अन्यथा चिन्तयन्ति । तेषु बहवः विश्वसन्ति यत् मन्दिरमिदं त्रयोदशशताब्द्यां निर्मितम् ।
विनाशस्य कथा
कोणार्कस्य मुख्यमन्दिरं भारतवर्षे उच्चतमम् आसीत् । अस्ति एका प्रचलिता कथा-मन्दिरस्य चूडायां विशालः चुम्बकखण्डः आसीत् यः पोतान् तटं प्रति आकर्षति स्म । केचित् क्रूराः, विदेशीयाः वणिजः तम् अपहृतवन्तः येन विशालं मन्दिरं विध्वस्तम् अभवत् । अपरे कथयन्ति--हिन्दुस्मृतिशिलानां विध्वंसकेन कलापाहाडेन तन्मन्दिरं विध्वंसितम् । अन्ये चिन्तयन्ति तद् भूमिकम्पेन विध्वस्तम् इति ।
विस्मयस्य कारणानि
आधुनिकाः वास्तुविद्याविशेषज्ञाः स्थपतयश्च विस्मयं यान्ति यत् कथम् इयन्तः विशालप्रस्तरखण्डाः दूरस्थपर्वतात् आनीय द्विशतपादोच्चतायां स्थापिताः, यतो हि तेषु केचित् द्विसहस्रटनमिताः सन्ति । अस्याः शताब्द्याः प्रथमदशके विध्वस्तमन्दिरस्य केचित् विक्षिप्तप्रस्तराः यदा स्थानान्तरं नेतव्याः अभवन् तदा तान् खण्डशः कर्तुम् आग्नेयचूर्णं प्रयुक्तम् आसीत् । कश्चिद् ऐतिहासिकः परिहासेन उक्तवान्, "यदा प्रस्तराः मन्दिरे स्थापिताः तदा ते अल्पभाराः आसन् । सप्तश्तवर्षेभ्यः नितरां वर्षाजलक्लिन्नाः ते अधुना भारिणः सञ्जाताः !"
मन्दिरनिर्माणविषयिनी कथा
परःशतवर्षेभ्यः पुर्वम् एकदा प्राचीनकलिङ्गसाम्राज्यस्य कस्यचित् लघुग्रामस्य उपान्ते कश्चित् स्फूर्तिमान् बालकः स्वमातरम् आपृच्छय प्रस्थानम् अकरोत् । साश्रुकपोला माता वप्रस्य पार्श्वतः वङ्किलमार्गेण तिरोभवन्तं स्वपुत्रं निर्निमेषम् अपश्यत् । बालकः अविरतम् अचलत् । कतिपय-होरानन्तरं तस्मै स्वग्रामः, तस्य मन्दिरचूडा उतुङ्गतरुशिखरावलिश्च क्षितिजे तिमिररेखा इव अदृश्यन्त । सः कदापि एकाकि तावद् दूरं न अगच्छत् । तथापि तेन दीर्घमार्गः अतिक्रमणीयः आसीत् ।
बहून् ग्रामान् पृष्ठतः परित्यज्य सः कस्याश्चित् पान्थशालायाः अलिन्दे रात्रिम् अयापयत् प्रातश्च पुनः यात्राम् आरभत । अन्ते, सम्मुखस्थ-हरिद्वनस्य सीमायां सः कस्यचित् विशालभवनस्य सूर्यदीप्तं शिखरम् अपश्यत् । हर्षेण उल्लसितं तस्य मुखमण्डलम् । अग्रे सरतः तस्य दृष्टिपथम् आगताः कार्यरताः शतशः मनुष्याः । दूरत्वात् ते पिपीलिका इव क्षुद्राः दृश्यन्ते स्म । ते एकं मन्दिरं निर्मान्ति स्म यत् देशस्य सर्वाणि मन्दिराणि आकारेण उत्कर्षेण च अतिक्रमितुं शक्नुयात् । निर्मातृषु एकतमस्य दर्शनं बालकस्य यात्रायाः उद्देश्यम् ।
अचिरं तेन स्वाभीष्टजनः लब्धः यतो हि स एव निर्मातॄणां नायकः तस्य अनुपमसौधस्य स्थपतिश्च आसीत् । विख्यातशिल्पिनः सम्मुखे तिष्ठन् रुद्धवाक्, गद्गदहृदयः बालः अश्रुधारां रोद्धुं न अशक्नोत् । किन्तु सः कथमपि स्वमात्रा प्रेषितं वस्तु शिल्पिने अददात् । स एव बालकस्य शिल्पिनश्च परमानन्दमुहूर्तः आसीत् । आश्चर्याभिभूताः शतशः जनाः बालकं चुम्बन्तम् आलिङ्गन्तं च स्वनायकम् अपश्यन् । अचिरमेव बालकः सर्वपरिचितः सञ्जातः । सर्वेऽपि कर्मिण: स्वबालातिथिम्, प्रधानस्थपते: विशुमहारणा-महोदयस्य अनन्यसुतं धर्मपदम् अभ्यनन्दन् । यदा विशुमहोदयः गृहात् प्रस्थितः तदा धर्मपदः दुग्धपोष्यः शिशुः आसीत् । द्वादश वर्षाणि व्यतीतानि । इदानीं किशोरः सः पितरं विस्मापयितुम् आगतः । धर्मपदः प्रफुल्लमनसा तत् सुन्दरं स्थानं न्यरूपयत् यत्र विशालमन्दिरं निर्मीयते स्म । समुद्रस्य उत्तालतरङ्गाः मन्दिरप्राचीरं परितः सततं क्रीडन्ति स्म । उद्गतायां वेलायां मन्दिरं समुद्रेण परिवेष्ट्यते स्म । तस्य पश्चिमदिशिकलकलनादिनी, पुण्यसलिला चन्द्रभागा प्रवहति स्म । तीर्थभूतं तत् स्थानं स्मरणातीतकालात् सूर्यदेवस्य अधिष्ठानम् आसीत् । तत्त्वविदः मुनयः श्रीकृष्णस्य कालात् इमां भूमिम् अजानन् । भगवतः श्रीकृष्णस्य पुत्रः साम्बः असाध्यचर्मरोगग्रस्तः तत्र सूर्योपासनाय उपदिष्टः आसीत् । तथा कृत्वा सः रोगमुक्तः अजायत । तेन तत् स्थानं सुविख्यातम् अभवत् । तत्र निर्मीयमाणं भव्यमन्दिरं सूर्यदेवाय निवेदनीयम् आसीत् । प्रतापशाली, दूरदर्शी कलिङ्गाधिपतिः नरसिंहदेवः स्वराज्यस्य सर्वभागेभ्यः द्विशताधिकं सहस्रं सुदक्षान् स्थपतीन्, शिल्पिनः तक्षकान् च आहूय मन्दिरस्य निर्माणे न्ययोजयत् । सः स्वस्य निपुणं मन्त्रिणं शिवेई-सामन्तरायम् अस्य कार्यस्य पर्यवेक्षकम् अकरोत् । किशोरस्य धर्मपदस्य सम्मुखे स्वपितुः तस्य समर्थसहायकानां च भव्यकृतिः विराजते स्म । केवलं मन्दिरस्य चूडा प्रतिष्ठापनीया आसीत् ।
बालवयसि धर्मपदः विद्याभ्यासम् अकरोत् । गृहे पित्रा त्यक्तान् तालपत्रग्रन्थान् सः सुगभीरम् अपठत् । ते ग्रन्थाः सौधनिर्माणकलाविज्ञानस्य आधारभूता आसन् । धर्मपदः बहून् सिद्धान्तान् अजानात् । सः विशालमन्दिरे अनेक-जटिल-सिद्धान्तान् कार्यान्वितान् दृष्ट्वा पुलकितः अभवत् । दर्शनेन उत्फुल्लोऽपि सः तत्र वर्तमानां कामपि विषादच्छायाम् अन्वभवत् । द्वादशवर्षमिते अविश्रान्तपरिश्रमे समाप्तप्राये यैः स्थपतिभिः प्रफुल्लितैः भाव्यं ते विषण्णाः अदृश्यन्त । तेषां विषादस्य कारणं सः स्वपितरम् अपृच्छत् । विशुमहारणा प्रथमम् अस्मिन् विषये किमपि वदितुम् अनिच्छन् अपि आत्मानम् अधिककालं नियन्त्रयितुं न अशक्नोत् । सः भग्नहृदयेन अवदत्, "वत्स, विकटं सङ्कटमेकम् अस्मासु आपतितम् । मन्दिरस्य चूडाप्रतिष्ठायाः समस्या सा । तां समाधातुम् अनेकदिवसेभ्यः प्रयतमानाः अपि वयम् असफलाः । तेन विमूढा वयम् आत्मानं कुशलशिल्पिनं कीर्तयन्तः लज्जामहे । "किञ्च, क्षते क्षारमिव, राज्ञा वयम् आज्ञप्ताः आगामि-सूर्योदयात् पूर्वम् इदं कार्यं सम्पादयितुम् अशक्तानां युष्माकं वधः सुनिश्चितः इति ।"
तदा प्रदोषः पदं करोति स्म । तथापि मन्दिरम् अस्तमितसूर्यस्य सुखद-मरीचि-मालया सुशोभितम् आसीत् । अचिरात् उदधिगर्मात् निर्गतेन पूर्णचन्द्रेण निखिलं जगत् आह्लादितम् अभवत् । समस्यासमाधानाय सभासदने समवेतानां स्थपतीनाम् अलक्षितः धर्मपदः मन्दिरम् आरोहत् । शिखरस्य स्थितिं निरूप्य सः समस्यां पर्यालोचयत् । सहसा स्फुरितं किमपि समाधानम् । तदानीं तस्य मनसि सकलसिद्धान्ताः प्रत्यग्राः आसन् । बहुवर्षव्यापि-कठिनश्रमकारणात् मन्ये तस्य पितुः अन्येषां च परिश्रान्त-मनःसु तत् समाधानं न स्फुरितम् । धर्मपदः आगत्य सभाकक्षं प्राविशत् । सः सविनयं स्वमतं गुरुजनेभ्यः न्यवेदयत् । तस्य समाधानं समीचीनम् इति ते सपदि अवाबोधन् । आनन्दोल्लासभरितेषु तेषु केचन मन्दिरम् आरुह्य धर्मपदस्य निर्देशानुसारेण शिखरकिरीटं यथास्थानम् अस्थापयन् । अनेन धर्मपदः नायकः सञ्जातः । मन्दिरात् अवतीर्णं तम् सर्वे आनन्दातिशयेन अभ्यनन्दन् भूरि भूरि प्राशंसन् च ।
किन्तु प्रत्येकयुगे परेषां साफल्ये ईर्षापरायणाः भवन्ति केचन । अचिरं धर्मपदः कांश्चित् जनान् एवं वदतः अशृणोत्, "द्वादशशतं कुशलस्थपतयः यत् कर्तुम् अशक्ताः तत् कोऽपि बालकः अकरोत् इति श्रुत्वा राजा किं कथयेत् ? एषः धर्मपदः अस्माकं कीर्तिं कलङ्कयिष्यति !" धर्मपदः मर्माहतः अभवत् । निर्जनस्थानं गत्वा सः अचिन्तयत्, "अहम् एषां प्रख्यातकर्मिणां कीर्तौ अन्तरायः भवितुं न इच्छामि । यदा सर्वे सुप्ताः चन्द्रश्च पूर्णप्रभया शोभते स्म तदा सः किरीटशोभितं मन्दिरशिखरं पुनः आरोहत् । उद्वेलसमुद्रस्य स्वर्णभतरङ्गाः मन्दिरं परितः उन्मत्तवत् नृत्यन्ति स्म । धर्मपदः अधः स्वपतः जनान् पश्यन् प्रार्थयत भवतां कीर्तिः चिरभास्वरा तिष्ठेत् इति । ततः सः ऊनसप्ततिमानोच्चतायाः आत्मानम् अधः समुद्रे न्यक्षिपत् ।
परेद्युः प्रभाते राजा शिखरकिरीटं दृष्ट्वा प्रसन्नः अभवत् । सः सर्वान् स्थपतीन् अभ्यनन्दत् । विशुमहारणा हृदये वेदनां नियम्य मौनम् अधारयत् । सेयं शर्मपदस्य कथा । कोणार्कमन्दिरस्य उद्यापनकर्मणि धर्मपदस्य उदारा दुःखदा च भूमिका अचिरं प्रकाशम् आगता अधुनावधि च न विस्मृता ।
विगतानि शरदां शतानि । उत्कलप्रदेशस्य निर्जनसमुद्रप्रान्ते कोणार्कस्य भग्नावशेषः साम्प्रतम् अपि विश्वस्य आश्चर्यजनकवस्तुषु परिगण्यते । सूर्यमूर्तिः विलुप्ता अधुना । मुख्यं मन्दिरम् अपि सम्पूर्णतया विध्वस्तम् । केवलम् अवर्णनीय-सुषमामण्डिता मुखशाला अवशिष्टा । इतः पूर्वं प्रस्तराः शिल्पिनां भावम् इत्थं सुभव्यं कदापि न प्राकाशयन् । कोणार्कस्थः सूर्यदेवालयः ओरिस्साराज्यस्य सुप्रसिद्धः कोणार्कदेवालयः १३ शतके निर्मितः । अयं अद्वितीयः सूर्यदेवालयः । अस्माकं देशे विद्यमानेषु उन्नतेषु देवालयेषु कोणार्क देवालयोऽपि अन्यतमः । एतस्य प्रवेशद्वारे स्थितानि सोपानानि उभयतः अश्वानां शिल्पानि निर्मितानि सन्ति । अयं देवालयः रथस्य आकारेण निर्मितः अस्ति । सूर्यनारायणः सप्ताश्चान् संयोज्य रथेन आकाशमार्गेण सञ्चररि इति अस्माकं पुराणानि वदन्ति । गङ्गवंशस्य राजा नरसिंगदेवराजः एतं देवालयं निर्मपितवान् । १२०० सिल्पिनः १६ वर्षाणि यावत् निरन्तरं कार्यं कृत्वा एतां देवालयं निर्मितवन्तः इति श्रूयते । अस्य् निर्माणार्थं ४० कोटिरुप्यकाणि व्ययितानि सन्ति । कोणार्कदेवालयस्य शिल्पानि अद्यापि द्रष्ट्टुणां ह्रुदयानि अपह्रन्ति । रमणीयैः अओडिस्सिनाट्यभङ्गिभिः, कलाविदां पदविन्यासैः च् अयुक्तानि सूर्यदेवालये विद्यमानानि शोल्पानि सहृदयानां प्रेक्षकाणां नेत्रयोः पुरतः अद्यापि नृत्यन्ति ।
मार्गः
भुवनेश्वरतः ६५ कि.मी. । पुरीतः ३५ कि.मी पिप्पलीतः ८५ कि.मी ।
विशेषावलोकनम्
भारतस्य सूर्यमन्दिराणि
वोखामण्डलम्
वोख मण्डलः नागालैंड राज्ये स्थित एकः मण्डलः। अस्य मण्डलस्य केन्द्रः वोख नगरः।
मण्डलः, वोख वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
१२६४
१२६४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१२६४ १२६४ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
मारिटेनिया
मारिटेनिया ( الجمهورية الإسلامية الموريتانية, Al-Jumhuriyah al-Islamiyah al-Muritaniyah, République Islamique de Mauritanie) अफ्रीका-महाद्वीपे उत्तरपश्‍चिमे देश: अस्‍ति।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:आफ्रिकाखण्डस्य राष्ट्राणि वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
३०३
३०३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
३०३ ३०३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
औरादविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति बीदरलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति औरादविधानसभाक्षेत्रम्। औरादविधानसभाक्षेत्रं कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्रेषु ५२तमम् एतत् ।  औरादविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या अपि  बीदरमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या अपि बीदरलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । अधिकविवरणार्थं औराद इति पृष्टं पश्यन्तु ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
डॉनल्ड ट्रम्प
महामहिम डॉनल्ड ट्रम्प (जन्म - २४ जयेष्ठ शके १८६८) इत्ययम् अमेरिकासंयुक्तराज्यम् इति राष्ट्रस्य निर्वाचितः पञ्चचत्वारिंशत् राष्ट्रपतिः वर्तते। श्रीमन् ट्रम्प अमेरिकादेशस्य रिपब्लिकन राजनैतिकपक्षस्य नेता अस्ति । पूर्वं सः अमेरिकादेशस्य वार्त्तिक आसीत् । विश्वचूड़ामणि ट्रम्प शके १९३८ तमवर्षस्य कार्तिक मासस्य ८ दिनाङ्के राष्ट्रपतिनिर्वाचने विजयी अभूत् । तेन शक १९३८ वर्षस्य पौष मासस्य ३० दिनाङ्के शपथग्रहणं कृतम् ।
वर्गः:अमेरिकादेशीयाः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
जुन्हेबोटोमण्डलम्
ज़ुन्हेबोटो मण्डलः नागालैंड राज्ये स्थित एकः मण्डलः। अस्य मण्डलस्य केन्द्रः ज़ुन्हेबोटो नगरः।
मण्डलः, ज़ुन्हेबोटो वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
१२६५
१२६५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia