cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
प्लूटो-ग्रहः
प्लूटो (चिह्नम्:  च) कश्चन ग्रहः। प्लूटो नामकः अयं ग्रहः हिन्दूचिन्तने यमः इति निर्दिश्यते । अयं ग्रहः १९३० तमे वर्षे "क्लैड् टाम्बाग्" अन्विष्टवान् । सौरकुटुम्बे नवमः ग्रहः इति निर्दिश्यते। अस्य ग्रहस्य विस्तारः १८०० मैल्-परिमितः । अस्य ग्रहस्य खारोन्नामकः उपग्रहः अस्ति । स्वस्य परिभ्रमणाय अयं ग्रहः ९ घण्टाधिक ६ दिनानि स्वीकरोति । सूर्यं परितः भ्रमणाय २४७.७ वर्षाणि स्वीकरोति । लोवेल्ल १९१५ तमे संवत्सरे नूतनग्रहाणाम् अन्वेषणाय अपेक्षितं गणितं कृतवान्। क्लिष्टानि नूतनसूत्राणि अनेन अर्पितानि। अज्ञातग्रहाय एक्स्(x)इति नामस्थापनमकरोत्। अस्य अन्वेषणे मग्नाः इति। एतदर्थमेव एकं दूरदर्शकं निर्मितवन्तः। लोवेल्ल वीक्षणालयस्थाः अस्य आशयं पूरितवन्तः। १९३० तमे संवत्सरे जनेवरि मासस्य २१,२३,२९ तथा फेब्बर्वरि मासस्य १९ तमे दिनेषु पूरितवन्तः। अस्यैव वीक्षणालयस्थाः स्वीकृतेषु छायाचित्रेषु नूतनं ग्रहमेकं दृष्टवन्तः। एते यदा अस्य पथस्य अनुसरणं कृतवन्तः,तदा अयं ग्रहः "पर्सिपेल् लोवेल्लेन" सूचितेन मार्गेण एव परिक्रमति इति ज्ञातवन्तः। अस्मै एव यमः(प्लोटो)इति नामकरणमकरोत् । अस्य संशोधनानन्तरं पूर्वतनछायाचित्राणां परिशीलनेन एवम् अस्यैव ग्रहस्य बिम्बः तत्रापि अस्ति इति हेतोः, अस्य पथस्य निष्कर्षस्य कार्यं सुलभतरं जातम्। आकाशे प्रत्येकस्मिन् अङ्गुले विद्यमानानां प्रकाशसहितानां नक्षत्राणां शोधनम् उत नामकरणकार्यं असाध्यकरकार्ये भवतः। तेषां छायाचित्राणि भवन्ति चेत्, ईदृश संशोधनकार्याणि सूलभकार्याणि भवन्ति इति अस्याः घटनायाः अनन्तरं ज्ञातं भवति। लोवेल् १९१६ तमे संवत्सरे दिवङ्गतः। किन्तु अस्य मरणकालात् एकसंवत्सरात् पूर्वमेव अस्यैव शिष्यः क्लैव टाम्बागाय प्रथमवारं दृष्टिगोचरः सञ्जातः यमग्रहः(प्लोटो) इति। लोवेलेन सूचितस्थलास्य ६ डिग्रि समीपे दृष्टिगोचरः सञ्जातः। एरिजोनायां विद्यमानाः लोवेल् वीक्षणालयस्थाः १९३० तमे संवत्सरीय मार्च मासस्य १३ दिनाङ्के अमुं विषयं लोकाय दर्शितवन्तः। शैत्यकाले अयं ग्रहः मिथुनराशौ नक्षत्रपरिमाणे दृश्यते। क्रमशः सम्भूयमानस्य प्रकाशस्य व्यत्यासान् परिशील्य एवम् अतिसूक्ष्म छायाचित्राणि परिशील्य च १९७८ तमे संवत्सरे अमेरिकादेशस्य जेम्स् क्रिस्ट्मि (प्लोटो)यमस्य विद्यमान एकैक शारण्नामकम् उपग्रहं संशोधितवान्।
पथः, गात्राम्
भूमेरर्धं अस्य व्यासोऽस्ति। सूर्याय एकवारं परिक्रमणार्थम् अस्मै २४८ वर्षाणि अपेक्षन्ते । सूर्यात् बहुदूरे अयमस्तीति एतावान् कालः अपेक्षते । एवं दीर्घपथस्यापि कारणत्वम् अस्त्यत्र। अस्य वेगः प्रतिक्षणं ३ कि.मि. भवति। अस्य विदूरं ४,६५० मिलीय मैलुपरिमितम्। अदूरं ३,५०० कि.मि. परिमितम् अस्ति। पथस्य अग्रभागः वरुणस्य पथे प्रविश्य सरति। अस्य पथः वरुणपथाय १७ डिग्रि अभिनतः अस्ति । यमग्रहः(प्लोटो) भूमेः इव घनगोलः भवति। सूर्यात् बहुदूरे अस्तीति अस्मै प्राप्तिप्रकाशः प्रायः अस्माकं मासानां प्रकाशपरिमितः दुर्बलप्रकाशः स्यात्। अत्र शाखप्रकाशौ न्यूनौ भवतः। भूम्यै प्राप्तिसूर्यरश्मेः १\१५०० भागः अस्मै लभ्येत। यमस्यापेक्षया बहिः अन्यग्रहाः सन्ति वा? इति चेत्, प्रो.पिकरिङ्ग् (१८४६-१९१९) सदृशाः खगोलज्ञाः अन्यग्रहाः सन्ति बहिः इति ऊहितवन्तः।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:नवग्रहाः
वैद्युत्साङ्केतिकविद्या
वैद्युति
right|thumb|250px|alt=Multiple lightning strikes on a city at night|[[विद्युत्]] सम्स्कृते वैद्युति नाम स्तनितम् परम् आधुनिककैलेषु इलक्ट्रिसिटि इत्यर्थे उपयुज्यते।
निर्वचनम्
अणौरणीया: पदर्था: एलक्ट्रोन् तथा प्रोटोनादय: येषां १,६०२२*१०^-१९ कुळुम्ब् चार्ज् अस्ति। यस्मिन् प्रतिभासे तेषाम् स्तिथि: वा चनलनमं सम्पद्यदते तदेव वैद्युति। अस्य सम्बन्धा: विद्यत्, अचेतन वैद्यति,चालक वैद्युति]],वैद्युतकन्तिकप्रभावम्,[वैद्युतकन्तिकप्रएरणम्,वैद्युतकन्तिकतरङम्इत्यदय:।
वर्गः:खगोलविज्ञानम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:खगोलविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
पणजी
पणजी ) (पणजी, Panaji)नगरं गोवाराज्यस्य उत्तरगोवामण्डलस्य केन्द्रमस्ति । एतत् नगरं माण्डवीनद्याः तीरे विकसितमस्ति । गोवाराज्यस्य तृतीयं बृहत्तममेतन्नगरम् गोवाराज्यस्य राजधानी अस्ति ।
इतिहासः
पणजी-नगरस्य इतिहासः बहु पुरातनः अस्ति । कदम्बवंशीयः सत्यदेवनामकः राजा (१००७-१०५०) अस्य नगरस्य निर्माणं कारयित्वा अस्य पहजनीखली इति नामकरणं कृतवान् । कोङ्कणी-पुर्तगालीभाषयोः भिन्नोच्चारणत्वात् नगरस्यास्य पोन्नजी, पोङ्गीम इत्येते नामान्तरे स्तः । पणजी इति नाम तु संस्कृतापभ्रंशशब्दः । पहजनी, खली इत्येताभ्यां संस्कृतशब्दाभ्यां व्यत्पुनः पञ्जखली इति मूलशब्दः कदम्बवंशीयस्य त्रिभुवनमल्ल इत्यस्य राज्ञः शासनकाले लिखितताम्रपत्रेषु उल्लिखितः अस्ति । तयोः शब्दयोः अर्थः पहजनी = नौ (Ship), खली = कुल्या (creek) च भवति । पुर्तगालीजनाः गोवाराज्यं यदा स्वाधीनं कृतवन्तः, तदा १८४३ तमस्य वर्षस्य ‘मार्च्’-मासस्य द्वाविंशतितमे (२२) दिनाङ्के नामपरिवर्तने सति अस्य नाम ‘नोवा गोवा’ इति अभूत् । १९६१ तमे वर्षे महाराष्ट्रात् भिन्ने सति अस्य नगरस्य नाम पणजी इति जातम् ।
विमानमार्गः
वास्को द गामा इत्यस्मिन् नगरे स्थितं 'डाबोलिम'-विमानस्थानकम् पणजी-तः त्रयोविंशतिः (२३) कि.मी. दूरे अस्ति । भारतस्य विविधेभ्यः नगरेभ्यः, गोवाराज्याय वायुयानानि सन्ति ।
धूमशकटमार्गः
भारतस्य, गोवाराज्यस्य च अन्यभागेभ्यः पणजी-नगराय धूमशकटयानानि सन्ति । मुख्यतः अहमदाबाद-मुम्बई-हैदराबाद्-पुणे-बेङ्गळूरु-तिरुपति-भोपालादिनगरेभ्यः धूमशकटयानानि सन्ति ।
बाह्यानुबन्धः
http://www.ccpgoa.com/ www.ccpgoa.com
वर्गः:गोवाराज्यस्य नगराणि
नोयडा
भारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति गौतमबुद्धनगरमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति नोयडा।
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
कर्णाटकस्य जलपाताः
कर्णाटकराज्यं बहुषु विषयेषु विश्रुतम् अस्ति । तेषु अस्य प्राकृतिकसौन्दर्यस्य प्रसिद्धिः प्रधाना । तत्रापि भारतस्य निसर्गरमणीयाः सहजाः असंङ्ख्याकाः जलपाताः अत्र कर्णाटकीयाः इति तु विशेषः । कर्णाटकं स्वस्मिन् विद्यमानैः अद्भुतजलपातैः जगति एव प्रसिद्धिम् अवाप्नोत् । कर्णाटकभाषया जलपातम्, अब्बि, अब्बे, हेब्बे, दब्बे, जोग, तडसलु, दबदबे, दिडग, दिडुग इत्यदिभिः शब्दैः कथयन्ति । कर्णाटकराज्यस्य अधिकाधिकाः जलपाताः पश्चिमाद्रिश्रेणिसु दृश्यन्ते । कोडगुतः आरभ्य उत्तरकन्नडपर्यन्तं विस्तृतः पश्चिमपर्वतश्रेणिः जलपातानां हेतुः । सामान्यतः ५०० जलपाताः अत्र सन्ति । तेषु प्रमुखाः--
इतरे सुन्दराः अप्रसिद्धाः जलपाताः
एतान् विहाय अन्ये अपि लघु लघु जलपाताः सन्ति। यथा-
वर्गः:कर्णाटकराज्यम् वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
११४९
११४९ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११४९ ११४९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१८५२
१८५२ तमं वर्षं ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकम् अधिवर्षम् आसीत् ।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१८५२ १८५२ वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
अग्निपर्वतः
यस्मात् पर्वतत् अग्निः बहिः निस्सरति सः एव अग्निपर्व‌तः(ज्वालामुखीति वा)। भूमौ विविधा: अग्निपर्व‌ता: वर्तन्ते । तेषु बृहत्तम: ननु मौना लोवा(MaunaLoa) हवयीदेशे अस्ति । भारतस्य प्रधानभागे न दृश्यते एकोपि अग्निपर्वत:। सौर्ययूथस्य सर्वोत्तर अग्निपर्वतस्तु मङलग्रहे स्थितः ओलिम्पस् मोमन्स्(Olympus Mons25 km (82,000 ft))
लावा
अधिकमुन्नतं न निस्सारति परं परित: प्रवहति। thumb|left|250px|Lava flow during a rift eruption at [[Krafla, Iceland in 1984.]]
माग्मा
विस्फ़ोटनात् अत्युन्नतं यावत् उद्गच्छति यम् उत्सः (fountain) इति कथयति।
वर्गीकरणम्
केवलं लावाप्रवाहं यत् नदीं जनयति । वतकम् अतिन्यूनम्।
thumb|A Strombolian eruption thumb|left|A diagram of a strombolian eruption.
thumb|left |250px|Volcanic eruption: 1 Ash plume, 2 Lapilli, 3 Lava fountain, 4 Volcanic ash rain, 5 Volcanic bomb, 6 Lava flow, 7 Layers of lava and ash, 8 Stratum, 9 Sill, 10 Magma conduit, 11 Magma chamber, 12 Dike स्फ़ोतनात् माग्मा उद्गमति।
thumb|left|250px|Peléan eruption: 1 Ash plume, 2 Volcanic ash rain, 3 Lava dome, 4 Volcanic bomb, 5 Pyroclastic flow, 6 Layers of lava and ash, 7 Strata, 8 Magma conduit, 9 Magma chamber, 10 Dike महाविस्फ़ोटनं विविधविधनष्टान् जनयति। फेनसम्पुष्टं माग्मा धूळीमेघश्च उद्भवति।
प्रवृत्तिमधिकृत्य विभगा:
centre|thumb|250px|1822 artist rendition of the eruption of Vesuvius, depicting what the AD 79 eruption may have looked like.
चित्रणि
thumb|500px|center|[[Mount Bromo, East Java, Indonesia.]] thumb|500px|center|Crater of [[Mount Tangkuban Perahu, West Java, Indonesia.]] thumb|500px|center|[[Irazú Volcano, Costa Rica.]] thumb|500px|center|[[Black Rock, Millard County, Utah|Black Rock Volcano an extinct cinder cone near Fillmore, Utah.]] thumb|500px|center|[[Taal Volcano, Philippines.]]
thumb|500px|center|[[Vulcano island with the north coast of Sicily in the background.]] thumb|500px|center|Remote [[Binubulauan in Kalinga province, central northern Luzon, Philippines, April 2009]]
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:शिखराणि वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
स्टार् वार्स्:अटाक् आफ़् दि क्लोन्स्
thumb|right स्टार् वार्स्:अटाक् आफ़् दि क्लोन्स् एकः आङ्ग्ल भाषा चलनचित्रः अस्ति। इदं स्टार् वार्स् श्रेणीं पंचम चलनचित्रः अस्ति। चित्रस्य निर्देशकः जार्ज् लूकस् अस्ति। निर्मापकाः जार्ज् लूकस्, रिक् मक्कालम् च। चित्रस्य नायकाः ईवन् मक्ग्रेगार्, नाटली पोर्ट्मन्, हेय्डेन् क्रिस्टेन्सेन् च।
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
१५६
१५६ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१५६ १५६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
150er
अप्रिलिया
अप्रिलिया इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एक: प्राचीन क्षेत्र अस्‍ति ।
External links
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:इटली देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
रवा
thumb|right|200px|रवा thumb|left|200px|रवया निर्मिता दोसा thumb|200px|right|रवया निर्मिता इड्लि thumb|left|200px|रवया निर्मिता उपमा
एषा रवा भारते अपि उपयुज्यमानः सस्यजन्यः आहारपदार्थः । एषा रवा आङ्ग्लभाषायां Bombay Rava इति उच्यते । एषा रवा गोधूमेन निर्मीयते । रवया इड्लि, दोसा, उपमा, रोटिका, लड्डुकं, हल्वाखाद्यं, 'केसरीबात्' इति मधुरम् इत्यादिकं निर्मीयते । एषा रवा गोधूमस्य चूर्णम् इति वक्तुं शक्यते । गोधूमस्य अत्यन्तं लघवः कणाः एव रवा इति उच्यते ।
वर्गः:रूपान्तरितधान्यानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
हरिहररायः
भ्रात्रोः हक्कभुक्कयोः आरंभकजीवनकालम् संदेहास्पदम्। तृतीयहोयसलबल्लाळस्य भ्रात्रीयः बल्लपदंडनायकः हरिहरस्य पुत्रीम् परिणयति स्म, येन हरिहरस्य होयसलेन संबंधम् प्रकटायति।
अधिकारम् लब्ध्वा, झटिति बर्कुरुनगरे दुर्गम् अनिर्मापयत्। अभिलेखद्वारा प्रकटायति तत् 1339 वर्षे हरिहरः गुत्तिनगरे सर्वकारद्वारा उत्तरकर्णाटकभागम् अपालयत्।
होयसलसाम्राज्यस्य उत्तरभागम् राजकालस्य पुरस्तात् पालयित्वा, 1343 वर्षे वीरबल्लाळस्य निधनान्तरम् समग्र राज्यम् अपालयत्। कन्नडभाषायाः अभिलेखाः हरिहराय कर्णाटकविद्याविलासः, विप्रलापनायकदंडकर्ता (भाषेगेतप्पुवरायगन्द), शत्रुराजननलः (अरिरायविभाद) इति उपाधीन् अददात्। कम्पनः मुद्दप्पः मारप्पः च हरिहरस्य भ्रातरः यथाक्रमम् नेल्लूरु, मूलबगलु, चन्द्रगुत्ति च क्षत्राणि अपालयन्, एवं भ्राता बुक्करायः हरिहरस्य उपनायकः।
पुरस्तात् तुंगभद्रनद्याः दरीक्षेत्रम् अजयत, तदनन्तरम् कोंकन मलबार क्षेत्रे अपि नियन्त्रणे आनीतवान्। मदुरैसुल्तानेन संग्रामे तृतीयवीरबल्लाळः वीरगतिम् अलभत्, ततः हरिहरः होयसलक्षेत्राणि स्वराज्ये आनीतवान्।
2.22 कृतार्थं प्रति नष्टमप्यनष्टं तदन्यसाधारणत्वात्॥
व्यासभाष्यम्
तत्स्वरूपं तु पररूपेण प्रतिलब्धात्मकं भोगापवर्गार्थतायां कृतायां पुरुषेण न दृश्यत इति । स्वरूपहानादस्य नाशः प्राप्तः । न तु विनश्यति । कस्मात्? कृतार्थमेकं पुरुषं प्रति दृश्यं नष्टमपि नाशं प्राप्तमप्यनष्टं तदन्यपुरुषसाधारणत्वात। कुशलं पुरुषं प्रति नाशं प्राप्तमप्यकुशलान्पुरुषान्प्रति न कृतार्थमिति तेषां दृशेः कर्मविषयतामापन्नं, लभत एव पररूपेणात्मरूपमिति । अतश्च दृग्दृशशक्त्योर्नित्यत्वादनादिः संयोगो व्याख्यात इति । तथा चोक्तं—धर्मिणामनादिसंयोगाद्धर्ममात्राणामप्यनादिः संयोगः इति ॥२२॥
हरिहररायः
1346 वर्षे स्रिंगेरिमठाय उपकारस्य विषये अभिलेखे हरिहरः “पूर्वपश्चिमसमुद्रमध्ये क्षेत्रस्य राजा” इति भाषते स्म एवमेव “विद्यानगर” इति राजधानी अप्रकाटयत्। हरिहरः राज्यस्य अधिकारस्य केन्द्रिय़णम् असाध्यत् एवं कुशलप्रशासनद्वारा प्रजायै शान्तिं समृद्धिम् सुरक्षाम् च अप्रददात्।
2.22 कृतार्थं प्रति नष्टमप्यनष्टं तदन्यसाधारणत्वात्॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
हरिहररायः
हरिहरस्य निधनान्तरम् अनुजभ्राता बुक्कः संगमवंशश्रेष्टराजा अभवत्।
2.22 कृतार्थं प्रति नष्टमप्यनष्टं तदन्यसाधारणत्वात्॥
सम्बद्धाः लेखाः
अष्टाङ्गयोगः
हरिहररायः
प्रवृत्तयः
वर्गः:राजानः वर्गः:१३३६ जननम् वर्गः:१३५६ मरणम् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
2.22 कृतार्थं प्रति नष्टमप्यनष्टं तदन्यसाधारणत्वात्॥
सम्बद्धाः लेखाः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:साधनापादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
रेडी (चलच्चित्रम्)
thumb|right|सल्मान् खान्, असिन् च रेडी (रेडी) इय्ताख्यम् एकं हिन्दीभाषायाः चलनचित्रम् । चित्रस्य निर्देशकः अनीस् बाज़्मी। चित्रस्य नायकः सल्मान् खान्, नायिका च असिन् ।
रेडी वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
कोजेन्सा
कोज़ेन्सा इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एक: प्राचीन क्षेत्र अस्‍ति ।
अवन्तीदेवी (भैरवपर्वतः)
नर्मदादेवी (अमरकण्टकम्) एतत् पीठं भारतस्य मध्यप्रदेशस्य उज्जयिनीनगरे अस्ति। उज्जयिन्याः समीपे भैरवपर्वतनामके स्थाने अस्ति अवन्तीदेवालयः ।
सम्पर्कः
सर्वराज्येभ्यः रेलसम्पर्कः अस्ति । समीपस्थं विमाननिस्थानकम् इन्दोर् ।
वैशिष्ट्यम्
अस्मिन् स्थाने देव्याः ओष्ठः पतितः इति ऐतिह्यम् अस्ति । अत्रत्या देवी अवन्तीदेवी नाम्ना पूज्यते । देव्या सह स्थितः शिवः लम्बकर्णनाम्ना पूज्यते ।
वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य तीर्थस्थानानि वर्गः:शक्तिपीठानि वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
बिजापुरमण्डलम्(छत्तीसगढ्)
भौगोलिकम्
बिजापुरमण्डलस्य विस्तारः ६५६२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे दन्तेवाडामण्डलम्, पश्चिमे महाराष्ट्रराज्यम्, उत्तरे नारायणपुरमण्डलम्, दक्षिणे आन्ध्रप्रदेशराज्यम् च अस्ति । अत्र इन्द्रावती नदी प्रवहति ।
जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं बिजापुरमण्डलस्य जनसङ्ख्या २५५१८० अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३९ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३९ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ८.७६% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९८२ अस्ति । अत्र साक्षरता ४१.५८ % अस्ति ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
सुखदेव
भारतस्य महाक्रान्तिकारी स्वातन्त्र्ययोद्धा भगत सिंहस्य राजगुरोः च सहचरः सुखदेवस्य जन्म क्रि.श. १९०७तमवर्षस्य मे मासस्य १५तमे दिने अभवत् । अस्य पूर्णं नाम सुखदेव थापर् इति । पिता राम लालः । बाल्यादेव ब्रिटिश् जनानां दौर्जन्य असहमानः मनसि क्रान्तेः बिजम् उपवान् । समान्याः यौवने वैयक्तिकजीवने मोहपरवशाः भवन्ति किन्तु एष तारुण्ये देशस्य दास्यं विमोचयितुं मतिमकरोत् ।
सङ्ग्रामभूमिप्रवेशः
आङ्ग्लानां दुश्शसनं विरुद्ध्य सङ्घर्षितुम् सुखदेवः हिन्दुस्तान् सोशियलिस्ट् रिपब्लिकन् असोसियेषन् सङ्घटनम् प्रविष्टवान् । केवलं नाम्मा सदस्य भूत्वा नोपविष्टवान् । पञ्जाबराज्यम् उत्तरभारतस्य अन्यप्रदेशेषु च चण्डमारुतः इव सञ्चार्य देशार्थं सङ्गर्षणसमर्थान् यूनः सङ्घटितवान् । लाहोरस्य न्याषनल् महाविद्यालयं गत्वा देशार्थं सङ्घर्षितुं निमन्त्रणम् अयच्छात् । भारतस्य भव्यदिव्यपरम्परायाः विषये यूनां मनसि बीजान् उप्तवान् । अन्यक्रान्तिकारिभिः सह मिलित्वा लाहोर्मध्ये नवजवान् भारत् सभा इति गणं निर्मीय आङ्ग्लान् विरुद्ध्य आन्दोलनम् आरब्धवान् । सुखदेवः न केवलम् अन्यान् बोधयति स्म स्वयं क्रान्तिकारकाभिचेष्टासु सक्रियः अभवत् । तेषु प्रमुखौ क्रि.श. १९२८तमे वर्षे सम्भूते लाहोर् विप्लवे क्रि.श. १९२९तमे वर्षे सञ्चालिते कारावारनिरशनान्दोलनम् च । अनेन ब्रिटिश् सर्वकारस्य मूलमेव कम्पितम् । सुखदेवः भगत सिंहेन शिवराम राजगुरुणा च सह मिलित्वा लला लजपतरायं हत्यायाः प्रतिशोधत्वेन ब्रिटिश् आरक्षकाधिकारिणं जे.पि.साण्डर्स् इत्येनम् मारितवान् ।
उद्बन्धनदण्डः
क्रि.शा. १९२९तमे वर्षे सेण्ट्रल् अस्सेम्ब्ली सभायां विस्फोटकं प्रक्ष्पवन्तः इति व्याजेन त्रयाणाम् अपि वधदण्डः विहितः । एवं क्रि.श. १९३१तमवर्षस्य मार्चमासस्य २३तमे दिने एते त्रयः महान्तः नायकाः भगत सिंहः सुखदेव थापरः, शिवराम राजगुरुः च स्मितवदनाः वधस्तम्भस्य पाशकुण्डलं शरणङ्गताः । तदा सुखदेवस्य आयुः केवलं २४वर्षाणि ।
वर्गः:भारतीयस्वातन्त्र्ययोधाः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
अल्तामूरा
अल्तामूरा इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति ।
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:इटली देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
एच् डी देवे गौडा
हरदनहळ्ळि दोड्डेगौड देवेगौडः भारतस्य द्वादशः प्रधानमन्त्री आसीत् । देवे गौडः हासनमण्डलस्य होळेनरसीपुरोपमण्डलस्य हरदनहळ्ळि इति ग्रामे क्रि.श. १९३३तमे वर्षे अजायत । अस्य मातुः नाम लक्ष्मीदेवम्मा, पिता दोड्डेगौडः। दोड्डे गौडस्य द्वे भार्ये आस्ताम् । प्रथमा भार्या ईरम्मा । अनया दोड्डेगौडः त्रीणि अपत्यानि प्राप्तवान् । अस्याः अकालमरणकारणेन द्वितीयां लक्ष्मीदेवम्माम् ऊढवान् । दोड्डेगौडः अनया द्वितीयया देवगौडः अक्कय्यम्म, बसवेगौड पुट्टम्मा इति अपत्यानि प्राप्तवान् । दोड्डेगौड: देवेगौडस्य जन्मनः अनन्तरं जातकं लेखितवान् । अयम् अग्रे राजनैतिकक्षेत्रे कीर्तिमान् भाविष्यति इति जातके आसीत् ।
बाल्यं शिक्षणञ्च
देवेगौडस्य बाल्यकालः हरदनहळ्ळी इत्येतस्मिन् ग्रामे एव यापित: । देवेगौडस्य प्राथमिकविद्याभ्यास: हरदनहळ्ळि ग्रामस्य विद्यालये अभवत् । अनन्तरं माध्यमिकविद्याभ्यासं हळेकोटेविद्यालये कृतवान् । होळेनरसिपुरस्य पुरसभाविद्यालये प्रौढशाला शिक्षणं प्राप्तवान् । सः पठने अपि अग्रे आसीत् । क्रि.श. १९५२तमे वर्षे हासने पालिटेक्निक् महाविद्यालयं प्रविश्य सिविल् इञ्जिनीरिङ्ग् डिप्लोमा कृतवान् । नायकत्वगुणः अनेन जन्मना एव प्राप्तः । अध्ययनस्य वर्षत्रयमपि विद्यार्थिसङ्घस्य अध्यक्षः आसीत् ।
उद्योगः
तस्मिन् काले हरदनग्रामे डिप्लोमाशिक्षणं प्राप्तवान् जनः देवेगौड: एक: एव आसीत् । एतावद् अधीतवत: देवेगौडस्य कृते उन्नतकार्यमेव लभ्यते स्म किन्तु देवेगौड: पूर्वारभ्य अन्यस्य अधीन: भवितुं न इच्छति स्म । अत: स: सर्वकारीयकार्यालये इञ्जिनियरिङ्ग् कार्यं कर्तुं न इष्टवान् । देवेगौड: डिप्लोमा इञ्जिनियर् भूत्वा उद्योगं कुर्वन् अपि कृषिकार्ये स्वस्य आसक्तिं रक्षितवान् आसीत् । एष: स्वस्य कुटुम्बस्य क्षेत्रम् उत्तमं कर्तुं बहु प्रयत्नं क्रतवान् । सर्वकारीयोद्योगतः प्राप्तं लाभं नारीकेलवाटिकायाः निर्माणाय व्ययितवान् । विद्यावान् एष: सर्वकाकारीयकार्यालये कार्यं कुर्वन् आनन्देन भवितुं शक्यते स्म किन्तु एष: क्षेत्रे, नारीकेलवाटिकायां च कार्यं कुर्वन् मण्णिन मग (मृत्तिकाया: पुत्र:) इति नाम प्राप्तवान् ।
उद्योगप्राप्तेः अग्रिमे वर्षे तन्नाम १९५४तमे वर्षे मे मासे हासनस्य मुत्तिगे ग्रामस्य प्रमुखस्य पुत्र्या चेन्नम्मया सह विवाह: अभवत् । चेन्नम्मा दैवभक्ता सद्गृहिणी च । तयोः ६अपत्यानि - बालकृष्णः, रमेशः, रेवणणः, कुमारस्वामी च पुत्राः अनसूया, शैलजा च पुत्र्यौ ।
राजनैतिकक्षेत्रप्रवेशः कार्याणि च
९६२ तमे वर्षे राज्यस्य निर्वाचनम् आसीत् । तदा देवेगौडस्य राजनैतिकक्षेत्रीयगुरु: ए. जि. रामचन्द्रराय: होळेनरसीपुरक्षेत्रस्य अभ्यर्थी आसीत् । वय: अधिकः जात: इत्यतः स: स्वस्य आत्मीयः शिष्य: देवेगौड: अभ्यर्थी भवतु इति चिन्तितवान् । किन्तु काङ्ग्रेस्-वरिष्ठा: इदं न इष्टवन्त:। अत: देवेगौड: पक्षेतर-अभ्यर्थी भूत्वा विजयं प्राप्तवान् । १९६२ तमे वर्षे देवेगौड: प्रथम वारं रज्यसभाया: कृते चितः अभवत् । तदा स्वस्य निर्भीतभाषणैः सवेर्षाम् अवधानम् आकृष्टवान् आसीत् । हारङ्गी-योजना, लघु-नीरावरीयोजना, हासन-मङ्गळूरुरैलमार्ग:, ग्रामीणगृहयोजना इत्यादीषु तस्य योगदानं महत्त्वयुतम् आसीत् । १९६७ तमे वर्षे हेमावतीयोजनायाः कार्यान्वयने तस्य विशेषपरिश्रमः आसीत् । अग्रे १९८३ तमे वर्षे हेमावतीयोजनां हासनं, मैसूर्, मण्ड्या, तुमकूर् जनपदेषु विस्तारितवान् ।
कर्णाटकमुख्यमन्त्री
१९९४ तमे वर्षे राज्यविधानसभानिर्वाचनम् अभवत् । तस्मिन् समये जनतादलपक्ष: राज्यस्य सर्वस्थानेषु स्वस्य आभ्यर्थीन् न्ययोजयत् । अध्यक्ष: देवेगौड: पक्षस्य विजयप्राप्त्यै निरन्तरकार्यं कृतवान् । तस्य फलरूपेण जनतापक्ष: ११६ स्थानेषु जयं प्राप्य सर्वकारस्य रचनाय अधिकारां प्राप्नोत् । १९९४ तमे वर्षे डिसेम्बर् मासस्य ११ दिनाङ्के देवेगौड: कर्नाटकस्य चतुर्दशः मुख्यमन्त्रिरूपेण अधिकारं स्वीकृतवान् ।
कर्णाटकराज्यस्य मुख्यमन्त्री सन् सः सर्वग्रामं प्रति पानजलस्य व्यवस्थां कृतवान् । 'आवारयोजना’ एतादृश: सेवा नियमान् रचयित्वा विकलाङ्गानां कृते स्वयम् उद्योगं कर्तुं व्यवस्थां कृतवान् । अपि च अशक्त महिलानां कृते 'स्वशक्ति’योजना, निर्धनानां कृते 'आरोग्यनिधि’योजना, प्रति जनपदे 'मोरार्जी वसतिशाला’, कृषिकाणां कृते ऋणस्य वृद्ध्या: विमोचनम्, इत्यादी: जनकल्याणयोजनानाम् अनुष्ठापनं कृतवान् ।
एकस्याः व्यक्ते: कृते एकमेव स्थानं भवेत् इति तत्वाधारेण देवेगौड: यदा मुख्यमन्त्री अभवत् तदा स्वस्य लोकसभासदस्यत्वं प्रति त्यागपत्रं दत्त्वा राज्यस्य जनतादलस्य अध्यक्षस्थानाय सि. एस्. इब्राहिमं चितवान् । भारते मुक्त-आर्थिकनीतेः स्थापनं मुख्यम् इति चिन्तयता तेन १९९१ तमे वर्षे भारतसर्वकारस्य उदारीकरणनीते स्वीकरणाय सहकारी जातः ।
भारतस्य प्रधानमन्त्री
१९९६ तमे वर्षे जून् प्रथमदिनाङ्के हरदनहळ्ळी दोड्डेगौड देवेगौड: भारतस्य द्वादश: प्रधानमन्त्री भूत्वा राष्ठ्रपत्यु: हस्तात् अधिकारं स्वीकृतवान् । कर्नाटकस्य मुख्यमन्त्रिपदं त्यक्तवान् देवेगौड: भारतस्य प्रधानमन्त्री सन् अनेकसमस्याः समर्थरीत्या परिहृतवान् । तत्रापि स्वस्य लक्ष्यं स्मरन् कृषिकानाम् अभिवृद्धिविषये चिन्तितवान् । भारतस्य प्रधानी सन् दश मासा: तेन यापिताः । तावता काङ्ग्रेस् (अइ)पक्षस्य अध्यक्ष: सीतारां केसरी महोदय: संयुक्तरङ्गपक्षस्य कृते दत्तं सहकारं प्रतिस्वीकृतवान् । तस्मात् देवेगौडस्य सर्वकार: पतित: । अत: स: १९९७ तमे वर्षे एप्रिल्-मासस्य २१ तमे दिनाङ्के भारतस्य प्रधानमन्त्रिस्थानाय त्यागपत्रं दत्तवान् ।
रामपाणिवादः
रामपाणिवादः (Ramapanivada) केरलीयः महाकविः आसीत् । तस्य जन्म माकिं क्रि. श. १७०७ तमे संवत्सरे आभवत् । महोदयस्यास्य कृतयः संस्कृतम्, प्राकृतम्, मलयालम् इत्येताभिः त्रिसृभिः भाषाभिः विरचिताः सन्ति । प्रथमतया संस्कृतेन चत्वारि रूपकाणि अनेन लिखितानि ।
एच् डी देवे गौडा
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य मुख्यमन्त्रिणः वर्गः:जनतादलस्य प्रधानमन्त्रिणः वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:भारतीयराजनेतारः वर्गः:भारतस्य प्रधानमन्त्रिणः वर्गः:१९३३ जननम्
रामपाणिवादः
अन्यासु साहित्यशाखास्वपि बहवः ग्रन्थाः अनेन विरचिताः दृश्यन्ते - १. रासक्रीडा २. तालप्रस्तरः ३. शारिकासन्देशः ४. आख्यायिकापद्धतिः ५. श्रीकृष्णविलासस्य विलासिनी नाम व्याख्या ६. मेल्पुत्तूर् नारायणभट्टपादस्य धातुकाव्यस्य विवरणं नाम व्याख्यानम् ७. स्वस्य विष्णुविलासकाव्यस्य विष्णुप्रिया
= नाम व्याख्यानं च =
प्राकृतभाषया अनेन त्रयः ग्रन्थाः रचिताः १. प्राकृतवृत्तिः २. उषानिरुद्धम् ३. कंसवहो च । अनेन विरचितेषु काव्यरूपकादिष्वपि बहवः श्लोकाः प्राकृतभाषया एव विरचिताः ।
रामपाणिवादः एवं केरलीयकविः कुञ्चन् नम्प्यार् च एक एव इति केचन पण्डिताः वदन्ति । एवं चेत् मलयालभाषया अस्य बहवः ग्रन्थाः लभ्यन्ते । तेषां नाम अत्र दीयन्ते - १. श्रीकृष्णचरितम् मणिप्रवाळम् २. शिवपुराणम् किळिप्पाट्ट् ३. पञ्चतन्त्रम् किळिप्पाट्ट् ४. रुक्मांगदचरितम् किळिप्पाट्ट् च ।
वर्गः:संस्कृतकवयः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्
विष्णुविलासकाव्यम्
रामपाणिवादविरचिते विष्णुविलासकाव्ये अष्ट सर्गाः सन्ति । भगवतः नव अवताराणि एव काव्येस्मिन् वर्ण्यन्ते । भागवतपुराणोक्तरीत्या एव एते अवताराः उक्ताः । पालियत्त् अच्छन् नाम भूप्रभोः निर्देशानुसारमेव अयं काव्यं लिखितम् । अस्य काव्यस्य विष्णुप्रिया नाम व्याख्यानमपि कविनानेन विरचितम् उपलभ्यते । अन्तिमद्वयोः सर्गयोः व्याख्यानं नोपलभ्यते । इदं काव्यं सव्याख्यानं केरलसर्वकलाशालातः १९५१ तमे वर्षे प्रसिद्धीकृतम् । काव्यारम्भे कविः स्वगुरुं मेल्पुत्तूर् भट्टपादं एवं स्तौति -
भगवतः दशमावतारः एतावत्पर्यन्तं न संभूतः । अत एव कविः तं न स्तौति । स्वव्याख्याने कविना उच्यते च - कल्किरूपस्य दशमरूपस्येदानीमनिष्पन्नत्वात् इति । आद्य सप्तसर्गेषु मत्स्य-कूर्म-वराह-नारसिंह-वामन-परशुराम-श्रीरामावताराणां वर्णनं कृतं भवति । सर्गावसानश्लोकाः तत्तदवतारस्तुतिपराः च । अष्टमसर्गे बलराम-श्रीकृष्णावतारौ प्रतिपाद्येते । -- Drvijay १२:४०, २१ अष्टोबर् २०१० (UTC)
‎
वर्गः:संस्कृतपद्यकाव्यानि वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
११५०
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११५० ११५० वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
तेजस्वी सूर्यः
तेजस्वी सूर्यः (नवम्बर् १६ १९९०) कश्चन भारतीयः राजनेता। बेङ्गलूरुदक्षिणक्षेत्रस्य लोकसभासदस्यः। तेजस्वी सूर्यः भारतीयजनतापक्षस्य कर्णाटकराज्यस्य युवमोर्चा इत्यस्य वक्ता वर्तते। वृत्त्या च अधिवक्ता वर्तते। तेजस्वी सूर्यः २०१९ तमे भारतीयलोकसभानिर्वाचने बेङ्गलूरु दक्षिणक्षेत्रतः भारतीयजनतापक्षस्य संसत्सदसस्यः वर्तते। सः २०१९ तमे निर्वाचने भारतीयजनतापक्षस्य वयसा कनिष्ठतमः अभ्यर्थी आसीत्।.
माध्यमम्
लोकसभानिर्वाचने तस्य स्पर्धा भवति इति विषयः सामाजिकजालपुटेषु मुख्यः विषयः अभवत्। तेजस्वी सूर्यः भारतस्य नूतनः युवनेता इति ट्विट्टर् मध्ये बहुविधसन्देशाः प्रसृताः।   तं विरुध्य अपि माध्यमेषु अनेके विषयाः प्रवृत्ताः परन्तु तात्कालिकरूपेण तस्य अवरोधः अपि कृतः।
२०२१ कोविड् बेड् अव्यवहारः
मे ५ २०२१ तमे दिनाङ्के रविसुब्रह्मण्यः, उदयगरुडाचार्यः, सतीशरेड्डी इति शासकैः सह कोविड् वैद्यालयान् गतवान् । तत्र वैद्यालये चलतः अव्यवहाराणां विषये प्रश्नः कृतः । पत्रकाराणां गोष्ठ्यां अव्यवहारः विस्तरेण विवृतः । एतस्मिन् विषये मतीयद्वेषं योजयतः जनानां विषये तेजस्वी सूर्यः खेदं प्रकटितवान् ।
बाह्यसम्पर्काः
वर्गः:भारतीयजनतापक्षस्य नेतारः वर्गः:भारतीयराजनेतारः वर्गः:१९९० जननम् वर्गः:जीवतव्यक्तयः
परवेज मुशर्रफ
वर्गः:पाकिस्तानदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
इमोला
इमोला इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एक: प्राचीन क्षेत्र अस्‍ति ।
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:इटली देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मालतीमाधवम्
इदं द्शभिरङ्कैर्विरचितमेकं विशालं प्रकरणम् । कविकल्पनाप्रसूतो मालतीमाधवयोः प्रेमाऽतिसुन्दरप्रकारेणात्रावतार्य वर्णितः । यौवने उन्मत्तस्य प्रेम्णोऽत्र प्रगाढं निदर्शनम् । माधवेन मालतीवियोगे क्रियमाणा विलापाः विक्रमोर्वशीयं नाम कालिदासीय रुपकं स्मारयन्ति । नवमेऽङ्के प्रियतमां प्रति सन्देशं प्रेषयितुं माधवेनानुरुध्यमानो मेघो मेघदूतकाव्यस्मरणाय वाचकान् बलवत् प्रेरयति । ओजः समासभूयस्त्वमेतद्-गद्यस्य जीवितम्’ इति ब्रुवाणो रीतिकारो भवभूतिनाऽत्र प्रकरणे दीर्घसमासां गद्यावलिं प्रयुज्य बहुसम्भावितः । अत्र हास्यरसस्य सर्वथाऽभावो यद्यपि वैरस्यावहस्तथापि धोरभीषणातिमानुषवस्तुजातवर्णनाकर्णनाक्षिप्तहृदयो वाचकस्तन्न चेतयते ।
प्रास्ताविकम्
एतद् भवभूतिना लिखितं कल्पनारम्यनाटकं वर्तते। रूपकेषु इदम् "प्रकरणम्" इति प्रकारे अन्तर्भवति । अस्य दश अङ्काः सन्ति । एषा काल्पनिका कथा । कविः स्वस्य कल्पनानुगुणं तत्कालीनजनानाम् आचारविचारान् समाजधर्मान् च अस्मिन् संयोज्य कथाविस्तरं कृतवान् । अत्र शृङ्गाररसः प्रधानः रसः । उज्ज्वले रसेऽपि कविः निजनैपुणीम् अत्र प्रकटयति, रसानां, रसयोः मिश्रणेऽपि । यथात्र पञ्मेऽङ्के-
कथालता
सतीर्थ्यौ देवरात,भूरिवसुश्च वयस्यौ च । एतौ भाविनि जीवने आत्मीयसन्तत्योः अन्योन्यं विवाहं करिष्याव इति स्वब्रह्मचर्ये वयसि मिथः वाग्दानं कृतवन्तौ आस्ताम् । कालक्रमेण देवरातः कुण्डिनपुरे, भूरिवसुः पद्मवटीनगरे च मन्त्रिणौ अभवताम् । देवरातस्य पुत्रः माधवः विद्याभ्यासार्थं पद्मवट्याः बौद्धविहारं गतवान् । "कामन्दकी" तस्य बौद्धविहारस्य अधिकारिणी आसीत् । आवयोः मध्ये पुरा दत्तं वाग्दानं कामन्दक्याः द्वारा भूरिवसवे ज्ञापयितुम् इच्छति देवरातः । भूरिवसोः पुत्री मालती अत्यन्तं सौन्दर्यवती अभवत् । भूरिवसुश्च मालतीं माधवाय दातुम् अनुमन्यते । परन्तु राजा अनयोः सम्बन्धम् नेच्छति । एतन्मध्ये भूरिवसुप्रेरणया मठाधिकारिणी कामन्दकी मालत्यै माधवं दर्शयति । तस्य सौन्दर्येण आकृष्टा मालती माधवं कामयति । माधवः अपि तां दृष्ट्वा मोहपरवशः चारमुखेन मालत्या विलिखितम् आत्मनः चित्रम् अवलोक्य मालती "त्वयि अनुरक्ता" इति मित्रेण मकरन्देन उक्तं वचनम् अङ्गीकरोति ।
ततः परम्
परं मालतीनन्दनयोः विवाहः भवेत् इति एव राज्ञः इच्छा बलवती । भूरिवसुः राजाज्ञाम् अतिक्रान्तुम् असमर्थः आसीत् । किन्तु कामन्दकी वासवदत्ताम् शकुन्तलाम् च उदाहृत्य मातापित्रोः परामर्शं विनापि एते निजप्रियतमौ अचिनुताम् इत्युक्त्वा मालतीं माधवं वोढुं प्रोत्सहते । अपि च मालत्याः सविधे कठोरहृदयं मन्त्रिणं भूरिवसुं निन्दति, मालत्याः प्रेम प्रशंसति च । माधवः कामन्दक्याः सहायेन उद्याने सखीसहितां मालतीं यथेष्टम् अवलोकते,यदा तदा कश्चन व्याघ्रः नन्दनस्य भगिनीम् आक्रमते । मकरन्दः तं व्याघ्रं हन्ति । तत्र राजा मालत्याः नन्दनेन सह विवाहं निश्चिनोति । राजादेशेन भग्नप्र्णया माल्ती हताशया खिद्यति । श्मशाने तान्त्रिकपूजादिकं प्रचलति । श्मशाने पिशाचेभ्यो बलिं दातुं तत्र मालती नीयते । तत्र घोरं युद्धं भवति । बहूनि कष्टानि सोढ्वा माधवः मालतीम् अन्ते परिणयति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
‎
वर्गः:संस्कृतनाटकानि वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
राघवीयम्
वाल्मीकिरामायणोक्तरीत्या एव रघुरामस्य चरितं विंशतिसर्गपर्यन्ते अस्मिन् महाकाव्ये कविना वर्ण्यते । अस्य महाकाव्यस्य मुद्रणं केरलसर्वकलाशालातः १९४१ तमे वर्षे कृतम् । बालपाठ्यनामक व्याख्यानमपि कविना योजितं अस्ति । काव्यस्य अन्तिमभागे लिखितेन, अधोदत्तेन श्लोकेनैतत् स्पष्टं भवति - रामेण पाणिवादेन राघवीयमिदं कृतम् । तेनैव बालपाठ्याख्या व्याख्या व्याख्यायि धीमता ।। पाणिनीय सूत्राआणि अपि सरसशैल्या काव्ये उपनिबद्धानि दृश्यन्ते । केचन उदहरणानि दीयन्ते - अक्ष्णा काणीचकार तं    (७. ९) जनिकर्तुः प्रकृतिः स हर्षहेतुः   (१५. १४) बहवः सदुपदेशान्यपि काव्येस्मिन् विद्यन्ते । १. आराधनं किं न ददाति शौरेः । २. बालोपि दुर्‌वारविषयो हि भोगी । ३. नियतमृत्यु हि जन्मशरीरिणाम् ।
‎
वर्गः:संस्कृतपद्यकाव्यानि वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
पूगफलम्
thumb|200px|right|पूगफलम् thumb|left|200px|ताम्बूलनिर्माणे पूगस्य उपयोगः thumb|right|200px|पूगकर्तनयन्त्रम् thumb|left|150px|पूगवृक्षः, फलं, पुष्पं चापि thumb|200px|right|पूगसस्यम् thumb|left|150px|वृक्षे दृश्यमानानि पुगफलानि thumb|right|200px|उद्घाटितानि पूगफलानि
कारपी (एमिलिया रोमागना)
कारपी (एमिलिया रोमागना) इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एक: प्राचीन क्षेत्र अस्‍ति ।
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:इटली देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
पूगफलम्
वर्गः:फलानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सुपार्श्वनाथः
कौमारावस्थायां सुपार्श्वनाथस्य शरीरस्य औन्नत्यं द्विशतं (२००) धनुर्मात्रात्मकम् आसीत् । भगवतः धार्मिकपरिवारे “मातङ्गः” इत्याख्यः यक्षः, “शान्ता” इत्याख्या शासनदेवी च आसीत् ।
जन्म, परिवारश्च
भरतक्षेत्रे वाराणसी -नामिका नगरी आसीत् । तस्यां नगर्यां ज्येष्ठ -मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादश्यां तिथौ विशाखा -नक्षत्रस्य मध्यरात्रौ भगवतः सुपार्श्वनाथस्य जन्म अभवत् ।
सुपार्श्वनाथस्य पिता प्रतिष्ठसेनः, माता च पृथ्वीदेवी आसीत् । एकदा भाद्रपद -मासस्य कृष्णपक्षस्य अष्टम्यां तिथौ अनुराधा -नक्षत्रे रात्रौ पृथ्वीदेवी तीर्थङ्करत्वसूचकान् चतुर्दश स्वप्नान् दृष्टवती । रात्रौ एव पृथ्वीदेवी राज्ञे प्रतिष्ठसेनाय चतुर्दशस्वप्नान् श्रावितवती । तस्मिन् रात्रौ एव भगवतः सुपार्श्वनाथस्य जीवः पृथ्वीदेव्याः गर्भे समतिष्ठत् ।
आगामि-दिने राज्ञा स्वप्नशास्त्रिणः आवाहिताः । स्वप्नानां फलादेशाय स्वप्नशास्त्रं वर्तते । स्वप्नशास्त्रिणां पूजनं कृत्वा पृथ्वीदेवी चतुर्दश स्वप्नान् श्रावितवती । स्वप्नशास्त्रिणः स्वप्नानां फलादेशं कृतवन्तः यत् – “पृथ्वीदेव्याः गर्भे एकः श्रेष्ठः, विशिष्टश्च बालकः वर्तते । सः तीर्थङ्करत्वं प्राप्स्यति ।
गर्भकालस्य समाप्त्यनन्तरं भगवतः सुपार्श्वनाथस्य जन्म अभवत् । भगवतः जन्मसमये सम्पूर्णंं विश्वं शान्तम् आसीत्, केवलं दिशः एव शान्ताः नासन् । राज्ञा पुत्रप्राप्त्या प्रसन्नस्सन् सर्वेभ्यः दानं कृतम् । नगरजनाः अपि प्रसन्नाः आसन् ।
पूर्वजन्म
घातकी-खण्डद्वीपस्य पूर्वदिशि महाविदेहे क्षेमपुरी-नामिका नगरी आसीत् । तस्यां नगर्यां नन्दीसेन-नामकः एकः राजा आसीत् । नन्दीसेनः एव भगवतः सुपार्श्वनाथस्य पूर्वजन्म आसीत् ।
राजा नन्दीसेनः भोगसामग्रीभिः युतः आसीत् । तथापि सः अनासक्तः एव जीवति स्म । तेन सत्तायाः मोहः कदापि न अपेक्षितः । मुनिः इव सः जीवति स्म । सः सन्यासम् अङ्गीकर्तुम् इच्छति स्म । किन्तु शासनव्यवस्था अपि आवश्यकी वर्तते स्म । अतः भोगावलीकर्मभ्यः मुक्तिं प्राप्तुं सः प्रयासं करोति स्म ।
यदा तस्य उत्तराधिकारी शासितुं योग्यः अभवत्, तदा तेन उत्तराधिकारिणे राज्यस्य दायित्वं प्रदत्तम् । अनन्तरं राज्ञा नन्दीसेनेन आचार्यात् अरिदमनात् दीक्षां प्राप्य श्रमणधर्मः अङ्गीकृतः । बहुवर्षाणि यावत् तपस्यां कृत्वा राजा नन्दीसेनः तीर्थङ्करगोत्रस्य बन्धनं कृतवान् । अन्ते सः सिद्धत्वं प्राप्य स्वर्गलोकं गतः ।
नामकरणम्
भगवतः सुपार्श्वनाथस्य जन्मनः एकादशदिनानाम् अनन्तरं नामकरणसंस्कारस्य विधिः अभवत् । तस्मिन् दिने जनाः उत्सवम् अपि आचरितवन्तः । स्वर्गलोकात् बहवः देवाः समागताः । चतुष्षष्टिः इन्द्राः, लोकान्तिकाः देवाः च अपि उत्सवम् आचरितवन्तः । उत्सवे तेषां देवानाम् उपस्थितिः आवश्यकी वर्तते ।
राज्ये जनाः अपि प्रफुल्लिताः आसन् । नामकरणोत्सवे बालकस्य नामकरणं क्रियते । अतः राजा नामकरणाय देवतानां, जनानां च परामर्शं पृष्टवान् । अन्ते राज्ञा स्वस्य विचारः कथितः यत् – “यदा पृथ्वीदेवी गर्भवती आसीत्, तदा तस्याः पार्श्वौ (कटीप्रदेशौ) सुन्दरौ दृश्येते स्म । सामान्यतया गर्भवतीस्त्रीणां कटिप्रदेशौ सुन्दरौ न दृश्येते । बालकः गर्भे अपि सुन्दरः आसीत् । अतः अस्य बालकस्य नाम सुपार्श्वः इति करणीयम् । सर्वैः जनैः, देवैः च समर्थनं प्रदत्तम् । तावत् एव सुपार्श्वनाथः इति नाम ख्यातम् अस्ति ।
विवाहः
पञ्चमातृभिः भगवतः सुपार्श्वनाथस्य पालनं कृतम् । समयान्तरे भगवतः सुपार्श्वनाथस्य बाल्यावस्था, किशोरावस्था च व्यतीता । भगवतः किशोरावस्थायां प्रवेशे सति राजा प्रतिष्ठसेनः राजकन्याभिः सह सुपार्श्वनाथस्य विवाहम् अकारयत् । विवाहानन्तरं राज्ञः प्रतिष्ठसेनस्य मनसि राज्यात् निवृत्तेः विचारः आगतः । अतः सः सुपार्श्वनाथस्य राज्याभिषेकं कृतवान्, सुपार्श्वनाथाय राज्यस्य दायित्वं च प्रदत्तवान् । ततः परं प्रतिष्ठसेनः दीक्षां प्रापत् ।
राज्यम्
प्रजाः परस्परम् एव विवादानां निवारणं कुर्वन्ति स्म । राजा सुपार्श्वनाथः अपि राज्यस्य सञ्चालनेन सन्तुष्टः आसीत् । राज्ञः मनसि सात्विकः सन्तोषः आसीत् । प्रजाजनानाम् एकात्मतायाः कारणेन एव सम्पूर्णं राज्यं कुटुम्बम् इव प्रतिभाति स्म । राज्ये प्रजासु सन्मुष्टिः आसीत् ।
राजत्यागः, दीक्षा च
भगवान् सुपार्श्वनाथः विंशतिपूर्वाङ्गाधिकः चतुर्दशवर्षाणि यावत् राज्यसञ्चालनम् अकरोत् । यदा तस्य दीक्षायाः समयः ज्ञातः, तदा सः स्वस्य उत्तराधिकारिणः राज्याभिषेकं कृत्वा राज्यस्य दायित्वं प्रदत्तवान् ।
कोहिमामण्डलम्
thumb|right|200px|टौफेमा ग्रामे गृहाणि
सुपार्श्वनाथः
राजत्यागः, दीक्षा च
ततः परं सः वार्षिकीदानं कर्तुं सज्जः अभवत् । स्वर्गलोकात् लोकान्तिकदेवाः, चतुष्षष्टिः इन्द्राः च तत्र समागताः । ततः परं भगवान् सुपार्श्वनाथः वार्षिकीदानं कृतवान् । एकवर्षं यावत् तेन वार्षिकीदानं कृतम् । वार्षिकीदाने सुवर्णमुद्रिकाः दीयन्ते स्म । नगरजनाः वा अन्ये केचन अपि दानं स्वीकर्तुं शक्नुवन्ति स्म । दूरनगरात् अपि बहवः जनाः आगत्य दानं स्वीकुर्वन्ति स्म ।
कोहिमामण्डलम्
thumb|right|200px|द्वितीयमहायुद्ध-स्मरणचिह्नम्
सुपार्श्वनाथः
राजत्यागः, दीक्षा च
दीक्षानन्तरं नवमासान् यावत् भगवान् सुपार्श्वनाथः छद्मस्थः आसीत् । भगवता सुपार्श्वनाथेन अष्टमासान् यावत् विविधाः तपस्याः, साधनाः च कृताः । सः विचारं विचारं पुनः सहस्राम्रोद्यानं प्राप्तवान् ।
कोहिमामण्डलम्
thumb|right|200px|उत्सवेषु जनाः
सुपार्श्वनाथः
राजत्यागः, दीक्षा च
वाराणसी-नगर्यां माघ -मासस्य कृष्णपक्षस्य षष्ठ्यां तिथौ विशाखा -नक्षत्रे तस्मै केवलज्ञानम् अभवत् । तस्मिन् दिवसे लोकान्तिकदेवाः, चतुष्षष्टिः इन्द्राः, नगरजनाः च समुपस्थिताः आसन् । सर्वैः मिलित्वा केवलमहोत्सवस्य आयोजनं कृतम्, उत्सवः आचरितश्च ।
कोहिमामण्डलम्
thumb|right|200px|नागाजनानां गृहम्, सर्वकारवास्तू
सुपार्श्वनाथः
राजत्यागः, दीक्षा च
अनन्तरं भगवता सुपार्श्वनाथेन प्रथमं प्रवचनं कृतम् । तस्मिन् प्रवचने बहवः श्रोतारः आसन् । भगवतः प्रवचनं श्रुत्वा बहवः जनाः संसारसागरात् निवृत्तिं प्राप्तवन्तः । भगवतः सुपार्श्वनाथस्य प्रवचनस्य तादृशः प्रभावः आसीत्, येन जनाः मुग्धाः, लीनाः च अभवन् ।
कोहिमामण्डलम्
कोहिमामण्डलं (Kohima District) नागाल्याण्डराज्ये स्थितं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं कोहिमा इत्येतन्नगरम् ।
सुपार्श्वनाथः
निर्वाणम्
यदा भगवता सुपार्श्वनाथेन स्वस्य निर्वाणकालः ज्ञातः, तदा सः सहस्रसाधुभिः सह सम्मेदशिखरं गतवान् । तत्र सः एकमासं यावत् अनशनञ्चकार । तेन एकमासं यावत् पुनः तपस्या, साधना च कृता । एकमासानन्तरं सः शैलेशीपदं प्रापत् । शैलेशीपदस्य प्राप्त्या सर्वेषां कर्मणां नाशः अभवत् । अनन्तरं सः सिद्धत्वं प्रापत् ।
अनन्तरम् एकमासस्य अनशनान्ते फाल्गुन -मासस्य कृष्णपक्षस्य सप्तम्यां तिथौ मूल -नक्षत्रे सम्मेदशिखरे भगवतः सुपार्श्वनाथस्य निर्वाणम् अभवत् । भगवता सह बहवः मुनयः अपि मोक्षं प्रापन् ।
कोहिमामण्डलम्
भौगोलिकम्
कोहिमामण्डलस्य विस्तारः १२६७ च.कि.मी.मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पश्चिमदिशि दिमापुरमण्डलं, पूर्वदिशि फेकमण्डलं, दक्षिणदिशि मणिपुरराज्यं, पेरेनमण्डलं च, उत्तरदिशि वोखामण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य वातावरणं सामान्यतः आर्द्रं भवति ।
सुपार्श्वनाथः
निर्वाणम्
सुपार्श्वनाथेन कौमारावस्थायां पञ्चलक्षवर्षाणां, राज्ये चतुर्दशलक्षवर्षाणां, दीक्षायां द्वादशपूर्वाङ्गं च आयुः भुक्तम् । अनेन प्रकारेण तेन सम्पूर्णजीवने विंशतिलक्षवर्षाणि भुक्तानि आसन् ।
अधिकवाचनाय
वर्गः:जैनतीर्थङ्कराः
कोहिमामण्डलम्
जनसङ्ख्या
कोहिमामण्डलस्य जनसङ्ख्या(२०११) २,६७,९८८ अस्ति । अस्मिन् १,३८,९६६ पुरुषाः, १,२९,०२२ महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले चतुरस्रकिलोमीटर्मिते क्षेत्रे १८३ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १८३ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ०.००% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९२८ अस्ति । अत्र साक्षरता ८५.२३% अस्ति । मण्डलेऽस्मिन् ५४.८२% जनाः ग्रामेषु निवसन्ति ।
ऐतिहासिकं किञ्चित्
१ डिसेम्बर् १९६३ दिनाङ्के नागाल्याण्डराज्यस्य स्थापना जाता । तदा एव कोहिमा नगरं राजधानीत्वेन चितम् ।
लोकजीवनम्
कोहिमामण्डलस्य अङ्गमी-नागा, रेङ्गमा-नागा च पुरातनजनजातिः अस्ति । कोहिमा नगरम् नागल्याण्डराज्यस्य राजधानी, cosmopolitan city अपि वर्तते अतः कोहिमामण्डलस्य विकासः जायमानः अस्ति ।
वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:नागालैंड मण्डलाः
सन्त एकनाथ
लघुचित्रम्|सन्त एकनाथ भारतीय धर्मगुरुः।
स्टार् वार्स् - रिवेञ्ज् आफ् दि सिथ्
thumb|right स्टार् वार्स्:रिवेंज् आफ़् दि सिथ् (Star Wars: Revenge of the Sith) एकः आङ्ग्ल भाषा चलनचित्रः अस्ति। चित्रस्य निर्देशकः जार्ज् लूकस्। चित्रस्य नायकाः हेडेन् क्रिस्टन्सेन्, नाटली पोर्ट्मन्, ईवान् म्क्ग्रेगार् च।
वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स् सिथ्, स्टार् वार्स्:रिवेंज् आफ़् दि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
यं हि न व्यथयन्त्येते...
यं हि न व्यथयन्त्येते इत्यनेन श्लोकेन भगवान् श्री कृष्ण: तितिक्षावर्णनं करोति । पूर्वस्मिन् श्लोके भगवान् मात्रास्पर्शायाः तितिक्षायाः विषयम् उपस्थाप्य अत्र का सा तितिक्षा ? इति वर्णयति । सः कथयति यत्, हे पुरुषश्रेष्ठ ! सुखदुःखयोः समयुक्तं धीरं मनुष्यं ते मात्रास्पर्शाः (पदार्थाः) न व्यथयन्ति, सः तु अमरः भवति इति।
पदच्छेदः
यम्, हि, न, व्यथयन्ति, एते, पुरुषम्, पुरुषर्षभ । समदुःखसुखम्, धीरम्, सः, अमृतत्वाय, कल्पते ॥
अन्वयः
पुरुषर्षभ ! एते यं समदुःखसुखं धीरं पुरुषं न व्यथयन्ति सः अमृतत्वाय कल्पते ।
अर्थः
यः जनः सुखं दुःखं च समं मन्यते तं शीतोष्णसुखदुःखकराः विषयसम्बन्धाः किञ्चिदपि न व्यथयन्ति । सोऽयं द्वन्द्वसहिष्णुः जनः मोक्षं प्राप्तुं योग्यः भवति ।
भावार्थः
'पुरुषर्षभ' – मनुष्यः महता परिश्रमेण परिस्थितिं परिवर्तयितुं चिन्तयति, प्रयतते च । परन्तु परिस्थितिः तु कदापि न परिवर्तते । युद्धरूपपरिस्थितेः परिवर्तनविचारं त्यक्त्वा अर्जुनः स्वकल्याणमार्गम् अचिनोत् । तस्य कल्याणमार्गस्य चयनेन एव मुष्यस्य श्रेष्ठतायाः मूल्याङ्कनं भवति ।
'समदुःखसुखं धीरम्' – धीरमनुष्यः सुखदुःखयोः समो भवति । अन्तःकरणवृत्त्या एव सुखं, दुःखं च भिन्नं प्रतीयते । सुखदुःखोपभोगस्य कारणं पुरुषः (चेतनः) भवति । प्रकृतौ स्थितित्वाद् सः कारणं भवति । यदा सः स्वरूपे स्थिरः भवति, तदा सुखदुःखोपभोगस्य कारणं न भवति । एवं स्वरूपे स्थिते सति सुखदुःखयोः स्वाभाविकतया सम एव तिष्ठति ।
'यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषम्' – मात्रास्पर्शाः अर्थात् प्रकृतिपदार्थाः धीरमनुष्यं व्यथितं कर्तुं न शक्नुवन्ति । प्राकृतिकपदार्थसंयोगवियोगाभ्यां यद् सुखदुःखमुत्पद्यते, तद् व्यथात्वेन परिगण्यते । परन्तु यस्य दृष्टिः समतायुक्ता अस्ति, तं प्राकृतिकपदार्थानां संयोगवियोगौ सुखिनं, दुःखिनं च कर्तुं न शक्नुतः । समबुद्धित्वाद् अनुकूलपरिस्थितौ सुखज्ञानं तु भवति, परन्तु भोगाभावद् अन्तःकरणसंस्कारः स्थायी न तिष्ठति । तथैव प्रतिकूलस्थितौ अपि दुःखबोधः तु भवति, परन्तु भोगाभावाद् अन्तःकरणसंस्कारः न दृढीभवति । एवं सुखदुःखयोः ज्ञाने सत्यपि धीरः मनुष्यः सुखी, दुःखी वा न भवति ।
'सोऽमृतत्वाय कल्पते' – तादृशः मनुष्यः अमरतायोग्यः भवति । अर्थात् सः अमरः भवति इति । किञ्च तस्यामरता तु स्वतःसिद्धा अस्ति । केवलं पदार्थसंयोगवियोगाभ्यां स्वस्मिन् विकारम् आरोपितवान् आसीत्, स एव तस्य दोषः आसीत् ।
मर्मः
मनुष्ययोनेः उद्देश्यं सुखदुःखोपभोगः न, अपि तु परमशान्तिः अस्ति । तस्याः परमशान्तेः प्राप्त्युत्तरं किमपि प्राप्तव्यं नावशिष्यते । यदि वस्तु-व्यक्ति-परिस्थितीत्यादीनाम् आनुकूल्ये उत तासां सम्भावनायां सत्यां मनुष्यस्य अन्तःकरणे अनुकूलवस्तूनि प्रति कामना, लोलुपता वा उद्भवति, तर्हि सः मनुष्यः अनुकूलतायाः सदुपयोगं कर्तुं न पारयति । यतः सः वस्त्वादीनाम् आनुकूल्यस्योपभोगे एव सम्पूर्णं सामर्थ्यम् अपव्ययीकरोति । तथैव यदि वस्त्वादीनाम् उपभोगे उद्भूतायां प्रतिकूलपरिस्थित्याम् अपि आशङ्का, उद्वेगः वा उत्पद्यते, तर्हि मनुष्यः प्रतिकूलतायाः सदुपयोगं कर्तुं न शक्नोति । यतो हि वस्त्वादीनां प्रातिकूल्यस्योपभोगे एव निबद्धो भूत्वा मनुष्यः दुःखी भवति ।
यदि मनुष्यः सुखदुःखयोः उपयोगं कुर्वन् भवति, तर्हि भविष्येऽपि सः भोगयोनिषु पतति । यतो हि मनुष्यः सुखदुःखे उपभुनक्ति, असमसुखदुःखी भवति चेत्, सः कदापि मुक्तिपात्रः न भवति । भगवान् उक्तवान् यत्, सांसारिकपदार्थादयः अनुकूलप्रतिकूलफलदाः, अनित्याः च सन्ति । तेषामुपभोगेन मनुष्यः केवलं स्वभावं मलिनीकरोति । परन्तु यदि मनुष्यः सुखदुःखयोः उपभोगम् अकृत्वा, तयोः सदुपयोगं करोति, तर्हि आनन्दपदं प्राप्स्यति इति ।
शाङ्करभाष्यम्
यं हि पुरुषं  समे दुःखसुखे यस्य तं  समदुःखसुखं  सुखदुःखप्राप्तौ हर्षविषादरहितं धीरं धीमन्तं  न व्यथयन्ति  न चालयन्ति नित्यात्मदर्शनात् एते यथोक्ताः शीतोष्णादयः  सः  नित्यात्मस्वरूपदर्शननिष्ठो द्वन्द्वसहिष्णुः  अमृतत्वाय  अमृतभावाय मोक्षायेत्यर्थः  कल्पते  समर्थो भवति।।
भाष्यार्थः
सुखदुःखं समत्वेन (सुखदुःखयोः प्राप्त्योः हर्षविषादरहितत्वं समत्वम्) यः स्वीकरोति, तादृशं धीरं बुद्धिमन्तं पुरुषम् उपर्युक्ताः शीतोष्णादयः व्यथितं कर्तुं न शक्नुवन्ति । अर्थात् नित्यात्मदर्शनाद् विचलितं कर्तुं न प्रभवन्तीति । सः नित्यात्मदर्शननिष्ठः, शीतोष्णादिद्वन्दसाहकः पुरुषः मृत्य्वतीतः भवति । अर्थात् मोक्षसमर्थः भवति इति ।
रामानुजभाष्यम्
तत्क्षान्तिं किमर्था ? इत्यत आह—यं हि इति ।
यं पुरुषं  धैर्ययुक्तम् अवर्जनीयदुःखं सुखवन्मन्यमानम् अमृतत्वसाधनतया स्ववर्णोचितं युद्धादिकर्म अनभिसंहितफलं कुर्वाणं तदन्तर्गताः शस्त्रपातादिमृढुक्रूरस्पर्शा  न व्यथयन्ति  स एव अमृतत्वं साधयति न त्वादृशो दुःखासहिष्णुः इत्यर्थः।
भाष्यार्थः
अनिवार्यदुःखं सुखवद् मन्यमानं, तं दुःखं मोक्षसाधनं मन्यमानं, फलाभिसन्धिरहितं सन्तं स्ववर्णोचितयुद्धादिकार्यं क्रियमाणं, धैर्यवन्तं पुरुषं युद्धादिकर्मानुष्ठानकाले कोमलकठोरस्पर्शाः व्यथितं कर्तुं न प्रभवन्ति । उक्तः अव्यथितः पुरुष एव अमृतत्वं (मोक्षं) प्राप्तुं शक्नोति । अर्थात् त्वत्सदृशः दुःखासाहकः मोक्षं प्राप्तुं न शक्नोति । आत्मनां नित्यत्वाद् एतद् सर्वं सोढव्यम् इत्येव तव कर्तव्यम् अस्ति इति ।
अधिकवाचनाय
15 वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
मुम्बई
thumb|right|200px|मुम्बईनगरम्-प्राकृतिकम्
right|150px|बॉम्बे स्टाक् एक्स्चेञ्ज्
right|150px|फ्लोरा फौण्टन्
right|200px|मुम्बई आन्ताराष्ट्रियविमानपत्तनम्
right|300px|बॉम्बे स्टाक् एक्स्चेञ्ज्
right|250px|मरीन ड्राइव्, मुम्बई नगरस्य एक: सागरतट:
मुम्बई (मुंबई) महाराष्ट्रराज्यस्य राजधानी अस्ति । एतन्नगरं भारतदेशस्य विशालं, प्रगतं च नगरम् । भारते लोकसङ्ख्यादृष्ट्या प्रथमस्थाने, पृथिव्यां द्वितीयस्थाने च वर्तते एतन्नगरम् । भारतस्य पश्चिमे, समुद्रतटे एतद् नगरं स्थितम् । अरबी-समुद्रतटे यानि नौकास्थानानि सन्ति तेषु अन्यतमं सर्वोत्कृष्टमिदम् । इदं मुम्बई महानगरं गगनस्पर्शिभवनैः आभारतम् एव अद्वितीयम् अस्ति । विश्वे २५ बृहन्नगरेषु अन्यतममिदम् । भारतदेशे वर्तमानेषु नगरेषु द्वितीयं बृहन्नगरम् । 'बोलिवुड्' नाम्ना प्रसिद्धः हिन्दी-चलच्चित्रोद्यमः इतः एव प्रवर्तते । मुम्बादेव्याः देवालयः अत्र अस्ति । अतः नगरस्य 'मुम्बापुरी' इति नाम आसीत् इति कथ्यते । आङ्गलानां प्रशासनकाले 'बॉम्बे' नाम्ना प्रख्यातम् अभवत् । लघु-’धाकटा’ कुलाबा, बृहत्-'मोठा' कुलाबा, मुम्बई, माझगाव, परळ, वरळी, माहीम इत्येतानां द्वीपानां एकत्रीकरणेन मुम्बईनगरं निर्मापितम् । इदानीं मुम्बई इति अधिकृततया नाम दत्तम् अस्ति ।
जनसङ्ख्या
मुम्बई नगरस्य जनसङ्ख्या (२०११) १,८४,१४,२८८ अस्ति । अत्र ९८,९४,०८८ पुरुषा:, ८,५२०,२०० महिला: च सन्ति । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-८६१ अस्ति । अत्र साक्षरता ९०.७८% अस्ति । मुम्बई नगरस्य जनसङ्ख्या तु इदानीं जनानां चिन्ताविषय: । अस्याः समास्यायाः निवारणार्थं कार्यरतमस्ति बृहन्मुम्बईनगरप्रशासनम् ।
इतिहास:
मुम्बादेव्याः देवालयः अत्र अस्ति । अतः नगरस्य 'मुम्बापुरी' इति नाम आसीत् इति कथ्यते। अत्यन्तपुरातनानि पाषाणसाधनानि, पुरातनाः अवशेषाश्च उपलभ्यन्ते । अस्मिन् विभागे पञ्चमशतकात् आरभ्य क्रमश: आभीर-त्रैकूटक-मौर्य-चालुक्य-राष्ट्रकूट-शिलाहार-यादवराजानां च आधिपत्यमासीत् । शिलाहारराजानाम् आधिपत्ये वाळकेश्वरमन्दिरस्य स्थापना जाता इति जना: मन्यन्ते । यादवानां समनन्तरं २५ वर्षेभ्य: एव मुम्बईपरिसरे हिन्दुसाम्राज्यस्यान्त: जात: । कोळी इति अत्रस्था: मूलजना: आसन् । मच्छगाव इदानीन्तन माझगाव, कोळघाट इदानीन्तन कुलाबा, माण्डवी, माहीम, शीव इत्येतेषु स्थानेषु ’कोळीवाडे’ मत्स्यव्यवसायिकानां निवासस्थानानि आसन् । कोळीजनै: सह आगरी, भण्डारी, माध्यन्दिनी-ब्राह्मणजना: अत्रस्था: पुरातनजना: । यादवानां कालखण्डे अत्र मत्स्यव्यवसाय:, कृषि:, लवणोत्पादनं च प्रचलत् आसीत् । पञ्चदशे शतके अत्र गुजरात-सुलतान इत्यस्य आधिपत्यमासीत् । साष्टी द्वीपे अभवत् युद्धम् इतिहासे प्रसिद्धम् । तस्मिन् युद्धे पुर्तगालप्रशासका: अपि भागम् ऊढवन्त: । तदा षोडश-शतके मुम्बई, वसई च पुर्तगाल-आधिपत्ये निर्गते । टोलेमि इत्यस्य प्रवासवर्णने ‘हेप्टानेशिया’ इति यः उल्लेख: दृश्यते स: मुम्बईसम्बद्ध: इति मन्यते । अस्मिन् काले क्रैस्तधर्मप्रसार:, चर्च इत्येतानां वास्तूनां निर्माणं जातम् । सप्तदशशतकस्य प्रारम्भे आङ्ग्लजनानाम् आगमनमत्राभवत्, डचप्रशासकानां साहाय्येन आङ्ग्ला: मुम्बईप्रदेशं जेतुं इच्छां धृतवन्त: । एकवारं मुम्बईप्रदेशं लुण्ठितवन्त: अपि । अन्ते आङ्ग्लराजा द्वितीय चार्ल्स इत्येतस्य पुर्तगाल-राजकन्यया केथरिन इत्यनया सह विवाह: जात: । तस्मिन् प्रसङ्गे उपहारत्वेन मुम्बईनगरं आङ्ग्लराजाय दत्तवन्त: पुर्तगाल प्रशासका: । जेराल्ड आञ्जिअर(१६७२) इत्यनेन अत्र बहु सुधारणाकार्यं कृतम् । जेराल्ड इत्यनेनैव सप्तद्वीपानां योजनेन एकसन्धपरिसरः निर्मापितः । द्वीपेषु गोलनजी हिल्स(परळ), शिव इत्यत्र कोट:, कान्हेरी लयनानि इत्येतेषां स्तरा: दृश्यन्ते । आङ्ग्लप्रशासनेऽपि बहुवारं हस्तान्तरणम् अभवत् । अष्टादशशतके मराठाप्रशासनाधिपत्ये मुम्बई स्थैर्यम् अलभत् । परं १८१८ तमे वर्षे पेशवे-सत्ताधीशानां पराभवं कृत्वा आङ्ग्लप्रशासनेन आधिपत्यं संस्थापितम् । तदा 'बोम्बे प्रेसिडेन्सि' इति राज्यस्य स्थापना कृता । १८५७ तमे वर्षे आभारतं चलत्-स्वातन्त्र्य-सङ्ग्रामस्य प्रभाव: मुम्बईनगरे किञ्चिदिव आसीत् । १८५७ तमे वर्षे मुम्बई विद्यापीठस्य स्थापना जाता तत: शैक्षणिककेन्द्रत्वेन नगरस्य विकास: प्रारब्ध: । १८६५ तमे वर्षे मुम्बई-नगरपालिकाया: स्थापना कृता । अस्मिन्नेव कालखण्डे जलनिर्गमयोजना, व्यापारकेन्द्रं, रञ्जनकेन्द्रं,  रक्षकदलः, न्यायव्यवस्था इत्येतेषां पुनारचना कृता । वस्त्रोद्यमा:, धूमशकटमार्गाश्च आरब्धा: । बहूनां प्रसिद्धानां वास्तूनां निर्माणकार्यमपि तदानीमेव जातम्, यथा - जे.जे.स्कूल औफ़् आर्ट्स्, पुरातन-सचिवालय:, मुम्बई-विद्यापीठ-वास्तु इत्यादय: । १९४७ तमे वर्षे स्वतन्त्र-भारतदेशे 'बोम्बे प्रेसिडेन्सि' इति राज्यस्य विलीनिकरणं जातम् । १९६० तमे वर्षे महाराष्ट्रराज्ये मुम्बई-नगरस्य समावेश: जात: । एवं बहुपुरातन: समृद्धश्च इतिहास: मुम्बापुरी-मुम्बईनगरस्य ।
भौगोलिकम्
मुम्बई नगरस्य विस्तार: ६०३ कि.मी. मित: अस्ति । नगरस्य पश्चिम-दक्षिण-आग्नेय-भागेषु सागरतट: अस्ति, ईशान्यदिशि ठाणेमण्डलमस्ति । इदानीमपि द्वीप-योजनस्य चिह्नानि दृश्यन्ते । मुम्बईनगरं सागरतटे अस्ति अत: साधारणतया उष्णम्, आर्द्रं च वातावरणम् अत्र भवति । जून मासत: सप्टेम्बर-मासाभ्यान्तरं नैऋत्य-मान्सून-वायुना वृष्टिपात: भवति । १८० से.मी. वार्षिकवृष्टिपातः भवति । नगरेऽस्मिन् नारिकेल:-‘ताड’-आम्रफलं-तिन्त्रिणी-वट-वृक्षा: अधिका: सन्ति ।
प्रशासनम्
१९९० तमे वर्षे प्रशासनसौकर्यार्थं मुम्बईनगरस्य मण्डलद्वये विभाजनं जातम् । मुम्बईमण्डलं, मुम्बई-उपनगर-मण्डलं च इत्येतौ विभागौ स्त: । तथापि सामान्यत: मुम्बई नगरस्य केचन विभागा: भवन्ति । ते यथा - 'फोर्ट', बाजार इति क्रयविक्रयणकेन्द्रं, परळ-भायखळाविभागे धनिकानां निवासस्थानानि, 'बन्दर' नौकास्थानकविभाग:, मध्यमवर्गीयजनानां निवासस्थलं, उपनगराणि च ।
पोतेञ्जा
पोतेंज़ा इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एक: प्राचीन क्षेत्र अस्‍ति ।