cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
गुजरातराज्यम्
भारतेतरनिवेशकानां वृद्धिः
'वास्को-द-गामा’-नामकः कश्चन पुर्तगाली १४९८ तमे वर्षे भारतं प्राप्तवान् । सः दीव-दमणप्रदेशौ स्वाधीनं कृतवान् । क्रमेण 'डच्’-‘ब्रिटिश'-‘फ्रेञ्च्’-जनाः भारतं प्राप्तवन्तः । सर्वे स्वस्वार्थं सिद्धं कुर्वन्तः भारतं लुण्ठितवन्तः । १७ शताब्दे मुघलसाम्राज्यस्य राज्ञैः 'ईस्ट् इण्डिया कम्पनी’ इत्यनेन सह व्यापारसन्धिः कृता । ततः आङ्ग्लाः व्यापारमाध्यमेन भारतस्य अर्थतन्त्रोपरि स्वामित्वं स्थापितवन्तः । व्यापारे तेषाम् एकाधिकारेण (Monopoly) पुर्तगालीजनाः पराजिताः । अतः सुरतमहानगरम् आङ्ग्लानाम् आधिपत्ये आगतम् । ततः मुम्बई, दीव, दमण अपि ते स्वाधीनं कृतवन्तः । तस्मिन्नेव समये १७५३ तमे वर्षे मराठाप्रदेशसैनिकौ दामजीगायकवाड-रघुनाथौ कर्णावतीमहानगरं स्वाधीनं कृत्वा मुघलसाम्राज्यस्य विनाशं स्पष्टं कृतवन्तौ । तौ वडोदरामहानगरं स्वराजधानीम् अघोषयताम् । परन्तु १९ शताब्दस्य आरम्भे गुजरातस्याधिपत्यं 'ग्रीक्’-‘ईष्ट् इण्डिया कम्पनी’ इत्यनयोः मध्ये विभजितं जातम् ।
आङ्ग्लशासनम्
स्वव्यापारस्य माध्यमेन पूर्वमेव आङ्ग्लाः भारतस्य अर्थतन्त्रस्योपरि स्वाधिपत्यं स्थापितवन्तः आसन् । १८१८ तमे वर्षे 'ईस्ट इण्डिया कम्पनी'जनाः मराठाशासकेभ्यः गुजरातराज्यं बलात् नीतवन्तः । तस्मात् कालात् आराभ्य १९१५ वर्षपर्यन्तं आङ्ग्लाः अस्य सञ्चालनं दृढतया कृतवन्तः । यद्यपि १८५७ तः वर्षद्वयं यावत् भारतीयैः आङ्ग्लानां प्रबलविरोधः कृतः आसीत्, तथापि आङ्ग्लाः स्वाधिपत्यं निश्चितं कृतवन्तः । एवं भारतस्य सर्वप्रथमाङ्ग्लप्रदेशरूपेण गुजरातप्रदेशस्य गणना जाता । १९-२० शताब्दे गुजरातराज्यं व्यापार-गृहनिर्माण-समाजसेवाक्षेत्रेषु स्वविकासम् अकरोत् । गुजरातराज्यस्य अहमदाबाद-सुरत-वडोदरामहानगरेषु बहूनां यन्त्रशालानां निर्माणं जातम् इति अस्य प्रख्यातमुदाहरणम् । २० शताब्दस्य प्रारम्भात् भारतस्य काश्चन संस्थाः भारतस्वतन्त्रतायाः विचारं प्रारभन्त । १९१५ तमे वर्षे महात्मना कोचरब-आश्रमस्थापनापर्यन्तम् आङ्ग्लैः निग्रहरूपेण सञ्चालनं कृतम् । परन्तु आश्रमस्य स्थापना आङ्ग्लशासकेभ्यः सूचनासीत् यत् "युष्माकं शासनसमाप्तेः समयः आगतः" इति । एवं गुजरातराज्ये भारतस्वतन्त्रतान्दोलनस्य आरम्भः अभूत् ।
गुजरातराज्यस्य स्थापना
thumb|right|200px|[[महागुजरातान्दोलनम्|महागुजरातान्दोलनस्य दृश्यम्]] गुजरातराज्यस्य बहवः नेतारः भारतस्वतन्त्रान्दोलने स्वयोगदानं कृतवन्तः । यथा – सरदार् वल्लभभाई पटेलः, महादेवभाई देसाई, मोहनदासकरमचन्दगान्धिः इत्यादयः । तेषां अमूल्ययोगदानेनैव भारतस्य जनाः स्वतन्त्राः सन्ति । १९४७ तमे वर्षे 'अगस्त्’-मासस्य १५ दिनाङ्के भारतस्वतन्त्रतोल्लासः भारतीयानां हृदि आसीत् । परन्तु आङ्ग्लजनितेन अन्तःकलहेन हिन्दु-यवनयोः साम्प्रदायिकहिंसा प्रारब्धा जाता । यवनानां प्रस्तावः आसीत् यत् भारतस्य विभाजनं भवेत्, यवनानां कृते पाकिस्थान इति नवराष्ट्रस्य निर्माणञ्च भवेत् इति । एवं भारतस्य मस्तकः भारतात् भिन्नः जातः । स्वतन्त्रतोत्तरं गुजरातप्रदेशः बोम्बे-राज्यस्य भागः जातः । ततः १९५६ तमे वर्षे कच्छ-सौराष्ट्रे अपि बोम्बे-राज्ये अन्तर्भूते जाते । तस्मिन्नेव समये महागुजरातान्दोलनं गुजरातराज्यस्य हितार्थम् आरब्धम् । अस्यान्दोलनस्योद्देशः स्पष्टः आसीत् यत् "गुजारतीभाषावक्तॄणां भिन्नं राज्यं भवेत्” इति । आन्दोलनफलत्वेन १९६० तमे वर्षे 'मे’-मासस्य १ दिनाङ्के नवगुजरातराज्यस्य स्थापना जाता । गुजरातराज्यस्य कच्छमरुभूमिः भारतस्य सशस्त्रसेनायाः सीमाक्षेत्रमस्ति । १९६५ तमे वर्षे उभयतः युद्धविरामभङ्गे सति कच्छमरुभूमौ भारत-पाकिस्थानयोः युद्धमभूत् । तत्रस्था ९०% भूमिः विवादितभूमित्वेन गण्यते अधुना । अतः सद्यः अपि हिन्दुनद्याः तीरे स्थितस्य 'सरक्रीक’ग्रामस्य समीपे भारत-पाकिस्थानयोः युद्धविरामभङ्गस्य वार्ता श्रूयते ।
अर्थव्यवस्था
भारतस्य महत्वपूर्णा गुजरातराज्यस्यार्थव्यवस्था कृषिक्षेत्रे, उद्योगक्षेत्रे च स्वयोगदानं ददाति । गुजरातराज्यं कृषिक्षेत्रे कार्पास(Cotton)-कलाय(Peanuts)-खर्जूर-इक्षु-दुग्ध-दुग्धवस्तूनाञ्च योगदानं करोति । उद्योगक्षेत्रे अश्मचूर्ण(Cement)-अग्नितैल(Petroleum)क्षेत्रयोः गुजरातराज्यस्य महत्वपूर्णं योगदानमस्ति । विश्वस्य बृहत्तमः पोतभङ्गशाला (ship breaking yard) भावनगरस्य समीपे अलङ्गक्षेत्रेऽस्ति । धीरूभाई अम्बाणीद्वारा स्थापितायाः 'रिलायन्स् इण्डस्ट्रीस् लिमिटेड्’ इत्यस्याः संस्थायाः जामनगरस्य समीपे तैलशुद्धीकरणशाला (oil Refinery ) अस्ति । एषा तैलशुद्धीकरणशाला विश्वस्य बृहत्तमा 'ग्रास् रूट् रिफाइनरि’ अस्ति । Gas-based thermal electricity generation इत्यस्मिन् क्षेत्रे गुजरातराज्यस्य प्रप्रथमस्थानमस्ति । भारतस्य विद्युत्-विपण्याः (Electricity Market) कृते गुजरातराज्यस्य ८% योगदानमस्ति । भारते अणुना या विद्युत् उत्पाद्यते, तस्यां गुजरातराज्यस्य १% योगदानमस्ति । अणुविद्युदुत्पादने गुजरातराज्यस्य द्वितीयं स्थानम् । भारतस्य सर्वेभ्यः राज्येभ्यः गुजरातराज्यस्य आयः (social capital) सर्वाधिकः अस्ति । विश्वेऽस्मिन् त्रिप्रकारकाः देशाः भवन्ति । यथा – विकसितदेशाः, विकासशीलदेशाः, अविकसितदेशाश्च । भारतं तु विकासशीलदेशः । Legatum Institute इत्यस्याः संस्थायाः Global Prosperity Index 2012 इति संशोधनपत्रानुसारं विश्वस्य १४२ उत्तमराज्येषु गुजरातराज्यस्य स्थानं १५ तमम् अस्ति । एतस्मिन्नेव शोधपत्रे उल्लिखितमस्ति यत्, तेषु १४२ उत्तमराज्येषु विकसितदेशानां कतिचन एव राज्यानि स्थानं प्राप्तुं समर्थानि अभूवन् इति । अतः विकासशीलदेशस्य राज्यं सत् अपि गुजरातराज्यम् अत्र स्थानं प्राप्तवत् इति तु महत्साधनमेव ।
न्यायव्यवस्था
गुजरातराज्योच्चन्यायालयस्य स्थापना १९६० तमे वर्षे अभूत् । 'बोम्बे’-राज्यात् भिन्ने जाते सति अस्य उच्चन्यायालयस्य संस्थापनं Bombay Re-organisation Act, 1960 अन्तर्गतमभूत् । सद्यः अत्र ४२ न्यायाधीशाः सन्ति । एषः न्यायालयः अहमदाबाद-महानगरस्य सोलाक्षेत्रे स्थितः अस्ति ।
पाकपद्धतिः
गुजरातीभोजनं शाकाहारी एव भवति । 'गुजरातीथाली' इत्यस्यां मिष्ठान्नं, शाकं, सूपः, रोटिका, भाखरी, द्विदलः(pules), तक्रम्, अवलेहः च भवति । अत्र चणकेन निर्मितं खाद्यमधिकं लभ्यते । यथा – 'खमण', 'ढोकळा’, 'फाफडा’, 'दाबेली' इत्यादयः । अत्र उत्तरभारतीय-दक्षिणभारतीय-पूर्वभारतीयभोजनमपि लभ्यते । अत्र 'फरसाण' इति भोजनप्रकारः अपि बहु प्रचलितः अस्ति । महात्मनः विचारेण प्रेरिते गुजरातराज्ये मदिरापानं वर्ज्यमस्ति ।
प्रवासोद्यमः|www.gujarattourism.com
गुजरातराज्यस्य भूगोलस्य वैशिष्ट्यकारणात् अत्र अनेकानां वन्यप्राणिनां, पक्षिणां च संरक्षणकेन्द्राणि सन्ति । गुजरातराज्यस्य वायव्ये दिशि कच्छमरुभूमिः अस्ति । अत्र केचन वन्यप्राणिविशेषाः सन्ति, ये विश्वे अन्यत्र कुत्रापि न दृश्यन्ते । एवमेव गुजरातराज्यस्य आग्नेये दिशि विद्यमाने डाङ्गमण्डले आर्द्रारण्यानि सन्ति, येषु विविधप्राणिपक्षिविशेषाः दरीदृश्यन्ते । अत एव वन्यप्राणिषु, पक्षिषु च ये आसक्ताः, तेभ्यः गुजरातराज्ये विद्यमानानि अभयारण्यानि, पक्षिधामानि, राष्ट्रियोद्यानानि च आकर्षणीयानि प्रेक्षणीयस्थलानि इत्यत्र न कश्चन संशयः । यथा - नळसरोवरपक्षिधाम, कच्छलघुमरुभूमिः ('लिटल् रण् आफ् कच्छ्'), कच्छहरितभूमिः ('ग्र्यास्-ल्याण्ड्स् आफ् कच्छ्'), गीर राष्ट्रियोद्यानम् अभयारण्यञ्च, वेलावदर राष्ट्रियोद्यानम् इति ।
परिवहनम्
गुजरातराज्यपरिवहननिगमः (Gujarat State Road Transport Corporation - GSRTC) गुजरातराज्यस्य परिवहनव्यवस्थां पश्यन्ती संस्थास्ति । प्रारम्भिके काले ७ विभागाः, ७६ 'बस्’स्थानकानि, ७ कार्यशालाः, १,७६७ 'बस्’यानानि च आसन् । सद्यः १६ विभागाः, १२६ 'बस्’स्थानकानि, २२६ कार्यशालाः, ८,००० 'बस्’यानानि सन्ति । ५०,००० कार्यकर्तारः सेवारताः सन्त्यत्र ।
विशिष्टव्यक्तयः
विशिष्टलक्षणैः, विशिष्टवातावरणेन, विशिष्टोद्योगैः च युक्ता गुजरातभूमिः विशिष्टव्यक्तीनामपि जन्मदात्री अस्ति । यथा –
वीक्षणीयस्थलानि
सोमनाथमन्दिरं, नागेश्वरः, द्वारका, मोढेरा सूर्यमन्दिरम्, अडालजनी वाव, अक्षरधाममन्दिरम् इत्यादीनि गुजरातराज्यस्य वीक्षणीयस्थलानि सन्ति ।
सम्बद्धाः लेखाः
कर्णावती-महानगरम्
सूरत-महानगरम्
राजकोट-महानगरम्
एकतामूर्तिः
सरदार वल्लभभाई पटेल
बाह्यतन्तुः
https://en.wikipedia.org/wiki/Economy_of_Gujarat www.gujarattourism.com गुजरातप्रवासनसंस्था- गुजरातराज्यम्
वर्गः:गुजरातराज्यम्
रुचिराछन्दः
रुचिरा।
प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 13
चतुरग्रहैरिह रुचिरा ज्भौ सरौ ग:।- केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३.७२
।ऽ। ऽ।। ।।ऽ ऽ।ऽ ऽ
ज भ स र ग।
यति: चतुर्भि: नवभि:च।
उदाहरणम् - यदा यदा च भवति धर्मविलोपोऽथ चेदधर्मविकसनं पार्थ काले। तदा तदाहमवसृजामि स्वयं स्वं, सुरक्षितुं सुजनमसाधुं निहन्तुम्॥
वर्गः:छन्दांसि वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
भक्तियोगमार्गः
भारतीयविचारानुसारेण आत्मोन्नतिं साधयितुं चत्वारो मार्गाः उपदिष्टाः सन्ति- ज्ञानमार्गः, भक्तिमार्गः, कर्ममार्गः योगमार्गश्च । स्वनामधन्यैः  श्रीरमणमहर्षिभिः अत्यन्तसरलरीत्या एतेषां चतुर्णां मार्गाणां विवेचनं कृतम् उपलभ्यते ।
भक्तियोगमार्गः
यदा कश्चन स्वपिति तदा ‘अहं स्वपिमि’ इति वृत्तिः मनसि तिष्ठति । इयं वृत्तिः मनसि स्थिताः अन्याः वृत्तीः शान्ताः विधाय किंचित्कालानन्तरं स्वयमपि शान्ता भवति । एवं केवलं निद्रावस्था एव अवशिष्यते । तद्वदेव ‘अहं सत्स्वरुपः’ इति वृत्तिरपि शान्ता भवति । एवं केवलं सत्स्वरुपमेव अवशिष्यते । इदमेव परस्याः भक्तेः स्वरुपम् । इयमेव उत्तमा भक्तिः ।
वर्गः:योगः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎ वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
आर्द्रा
रविमार्गे दृश्यमानेषु २७ प्रमुखनक्षत्रसमूहेषु अन्यतमं वर्तते आर्द्रा । प्रतिदिनं चन्द्रः यस्मिन् नक्षत्रे दृश्यते तत् नक्षत्रं दिननक्षत्रम् इति उच्यते । शिशोः जननावसरे चन्द्रः यत्र भवति तत् तस्य जन्मनक्षत्रम् इति कथ्यते । हिन्दुज्योतिष्शास्त्रस्य अनुगुणम् आर्द्रा भवति षष्टं नक्षत्रम् ।
आकाशः ३६० डिग्रियुक्तः इति भाव्यते चेत् सः सप्तविंशतिधा विभज्यते चेत् एकैकः भागः १३.२० डिग्रियुक्तः भवति । एकैकम् अपि क्षेत्रं चतुर्धा यदि विभज्येत तर्हि १०८ भागाः भवन्ति । एकैकोपि भागः ३.२० डिग्रियुक्तः भवति । तन्नाम नक्षत्रस्य प्रत्येकभागः ३.२० डिग्रियुक्तः भवति । एकस्य नक्षत्रस्य १३.२० डिग्रिपरिमितभागः । एकस्य राशेः ३० डिग्रिभागः । १२ राशीनां ३६० डिग्रिपरिमितः भागः भवति ।
आकृतिः
आर्द्रा प्रवालमेकम् - प्रवालाकृतौ विद्यमानं किञ्चन नक्षत्रम् ।
सम्बद्धानि अक्षराणि
कू खं ङ्ग छ - आर्द्रानक्षत्रसम्बद्धानि अक्षराणि ।
अधिदैवम्, वैदिकविवेचनम्
आर्द्रानक्षत्रस्य अधिपतिः रुद्रः । रुद्रस्य प्रिया आर्द्रा । तस्याः हृदयं सर्वदा दयया आर्द्रा तिष्ठति इत्यतः तस्याः नाम आर्द्रा इति । आर्द्रानक्षत्रे एव प्रथमवृष्टिः भविष्यति येन भूमिः आर्द्रा भवति, समस्ताः प्राणिनः सुखम् अनुभवन्ति । सा वृष्टिः यदा भवेत् तदा फलोदयः भवति । अतः तदनन्तरं पुनर्वसुः भवति । आर्द्रानक्षत्रसमूहे एका एव तारा अस्ति या प्रकाशमाना अस्ति । अतः एतत् आकाशमणिः इत्यपि कथ्यते । आकाशे अधिकतेजोमयः ग्रहः अस्ति रुद्रः । अस्य पार्श्वे एव विद्यते इदं नक्षत्रम् । तैत्तिरीयब्राह्मणस्य अनुसारं देवेषु श्रेष्ठः प्राणिनां स्वामी सुप्रसिद्धः देवः रुद्रः आर्द्रया सह आगच्छन् अस्ति । जनाः आर्द्रानक्षत्रस्य पूजां कुर्वन्तः सन्ति । सः अस्माकं हविः स्वीकरिष्यति । सः अस्माकं प्रजानां वीराणाञ्च रक्षणं करोति । रुद्रः आर्द्रा च पापेभ्यः मुक्तिं यच्छति शत्रुभ्यः रक्षणं करोति च ।
आश्रिताः पदार्थाः
वधरता घातकाः । बन्धरताः प्राणिनां ये बन्धं कुर्वन्ति । अनृतरता असत्यभाषिणः । परदाररताः परस्त्रीषु सक्ताः । स्तेयरताश्चोराः । शठाः परकार्यविमुखाः । तथा चोक्तम् -
तस्य भावः शाठ्यम् । तत्र ये रताः । एकीभूतानां पदार्थानां पृथक्करणं भेदाः । तत्र ये रताः । तुषधान्यं शालयः । तीक्ष्णाः क्रूराः । मन्त्रज्ञा मन्त्रविदः । अभिचारज्ञा वशीकरणादिकर्मविदः । वेतालकर्मज्ञा वेतालोत्थापनविद्यास्वभिज्ञाः । एते सर्वे रौद्रे आर्द्रायाम् ।
तीक्ष्णसंज्ञकनक्षत्राणि
अथ तीक्ष्णानि नक्षत्राणि तैर्यानि कर्माणि क्रियन्ते तानि चाह -
पश्य
वर्गः:नक्षत्राणि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
पोमेजिया
पोमेज़िया इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एक: प्राचीन क्षेत्र अस्‍ति ।
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:इटली देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
प्रहरणकलिका
प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 14
ननभनलगिति प्रहरणकलिका।- केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ७८
।।। ।।। ऽ।। ।।। ।ऽ
न न भ न ल ग।
यति: सप्तभि: सप्तभि:च।
उदाहरणम् - सबलमसुकृतं हतबलसुकृतं, जगति भवति चेज्जननमथ मम। सुजनसुगतये खलजनहतये, सुकृतसुपथमारचयितुमसकृत् ॥
वर्गः:छन्दांसि वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
मातेरा
मातेरा इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एक: प्राचीन क्षेत्र अस्‍ति ।
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:इटली देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
क्यान्सर शल्यचिकित्सा
शल्यचिकित्सा क्षेत्र अस्ति।
वर्गः:चिकित्साः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
जटायुः
जटायुः विनतापुत्रस्य सूर्यसारथेः अरुणस्य पुत्रः । एषः पक्षिराजः गृध्रजातीयः । अस्य माता श्येनी | शेन्याः कनीयान् पुत्र एषः ।सम्पातिः अस्य ज्येष्ठः सहोदरः । भ्रातरावेतौ अतीव बलशालिनावास्ताम् । एकदा उभावपि सोदरौ आत्मनोः वेगबलं परीक्षितुमिच्छन्तौ अत्युपरि गगने डयमानावास्ताम् । यदा जटायुः तीव्रेण सूर्यातपेन सन्तप्तः अभवत्, तदा सम्पातिः तस्य उपरि स्वयं डयमानः स्वपक्षाच्छादनेन अनुजं ररक्ष । तथापि भास्करकरज्वालाभिर्दग्धगात्रः सन् निश्शक्तः जटायुः दण्डकारण्येऽपतत् । सम्पातिरपि दग्धपक्षतिः सन् द्क्षिणसमुद्रतीरे पपात । तदा तत्रैव तपश्चरन् निशाकरनामा तापसः एनमवलोक्य करुणयोपचचार । ततः कदापि सम्पातेः जटायुषा मेलनं नाभवत् । जटायुरपि तत्र दण्डकारण्ये कतिपयैरहोभिः वेदनामुक्तशरीरः सन् क्वचन पर्वतगुहायामुवास । एकदा वनवासिना श्रीरामेण सङ्गतः जटायुः, तेन पृष्टः स्ववृत्तान्तं तस्मै निवेदयन्, अहं तव पितुः दशरथस्य बाल्यमित्रम् इत्यपि प्रोवाच । तच्छुत्वा सन्तुष्टो रामः स्वस्य वनवासवार्तां श्रावयित्वा पञ्चवटीपरिसररक्षणार्थं तं नियोजयामास । ततः रावणः यदा सीतापहरणं कृतवान् तदा जटायुः रावणेन सह युद्धं कृत्वा, रावणेन कृत्तपक्षतिः सन् भूमावपतत् । सीतामन्विषतो रामलक्ष्मणयोरागमनं प्रतीक्षमाणः, रामागमनपर्यन्तमपि प्राणान् सन्धार्य ततः रामाय रावणकृतसीतापहरणोदन्तं विनिवेद्य मृतवान् । रामोऽपि यथाविधि तस्यान्तिमसंस्कारं विधाय कृतकृत्यॊ बभूव । जटायोः कर्णिकारः,शतगामी, सारसः,रज्जुबालः,भेरुण्डश्चेति पञ्च पुत्राः ।
‎
जटायुः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सम्पातिः
सम्पातिः अरुणस्यः पुत्रः । जटायुः अस्य सहोदरः। सूर्यस्य कारणेन अस्य पक्षौ दग्धौ अभवताम् । सीतान्वेषणं कुर्वद्भ्यः कपिभ्यः एष एव सीतायाः स्थानम् उक्तवान् । सुपार्श्वः अस्य पुत्रः ।
‎
सम्पातिः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
काञ्ची
एतत् पीठं भारतस्य तमिळ्नाडु राज्ये कञ्चीनगरे अस्ति। कञ्च्याः अपरं नाम काञ्चीपुरम् ।
वैशिष्ट्यम्
अत्रत्या देवी कामाक्षी नाम्ना पूज्यते ।एताम् ‘’’आदिपीठेश्वरी’’’ ‘’’आदिपीठपरमेश्वरी‘’’ इत्यपि वदन्ति ।अत्रत्यः शिवः ”’कालभैरवनाम्ना पूज्यते। अत्र देव्याः मेखला पतिता आसीत् इति प्रतीतिः अस्ति । पूर्वं पल्लवानां राजधानी आसीत् एषा नगरी । कौशेयशाटिकानां निमित्तम् अत्यन्तं प्रसिद्धा अस्ति। कञ्च्याः कामाक्षीदेवालयः द्राविडशैल्या अस्ति । शङ्कराचार्यस्य कारणतः अपि एतत् स्थानं प्रसिद्धं जातम् अस्ति । शङ्कराचार्याणां सौन्दर्यलहर्यां शक्तिपूजायाः विशेषमहत्त्वं बिम्बितम् अस्ति ।
Kanchipuram
११५५
११५५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
११५५ ११५५ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
मत्तमयूरम्
मत्तमयूरम्।
प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 13
वेदै रन्ध्रैर्म्तौ यसगा मत्तमयूरम्।- केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३.७३
ऽऽऽ ऽऽ। ।ऽऽ ।।ऽ ऽ
म त य स ग।
यति: चतुर्भि: नवभि:च।
धर्मे ग्लानिर्वृद्धिरधर्मे यदि जाता, कौन्तेयात्मानं तु सृजामि स्वयमेव। सद्रक्षायै दुष्टविनाशाय तदानीं, काले काले धर्ममिहास्थापयितुं च॥
वर्गः:छन्दांसि वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
विपिनचन्द्र पाल
प्रवेशः
बिपिन् चन्द्र पाल् महोदयस्य जननं क्रि.श.१८५८तमे वर्षे नवम्बर् मासे सप्तमे दिने बाङ्लादेशस्य सिल्हेट् नगरस्य धनिककायस्थकुटुम्बे अभवत् । अस्य पिता रामचन्द्र पाल् । अयं उत्तमः वाग्मी पत्रिकाकर्ता लेखकः ग्रन्थपलकः च । वन्दे मातरम् इति पत्रिकाम् आरब्धवान् । विंशतशतकस्य पूर्वार्धे अत्यन्तं देशप्रेम्णा भारतस्य स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामे भागं स्वीकृतेषु उन्नतराष्ट्रवदिषु अयम् अन्यतमः ।
वर्गः:भारतीयस्वातन्त्र्ययोधाः वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
तिरुप्पूरमण्डलम्
तिरुप्पूरमण्डलं (Tirupur District) (तमिऴ्: திருப்பூர்மாவட்டம்) भारतस्य तमिऴ्नाडुराज्यस्य मण्डलेषु अन्यतमम् । इदं मण्डलं २००८ तमे वर्षे अक्टोबर् मासे निर्मितम् । तमिऴ्नाडुराज्ये सम्यक् अभिवृद्धेषु मण्डलेषु तिरुप्पूरम् अन्यतमम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रस्थानं तिरुप्पूरपत्तनम् ।
इतिहासः
तिरुप्पूरपत्तनं, परितः विद्यमानानि स्थालानि च संयोज्य तिरुप्पूरमण्डलं तमिऴ्नाडुराज्यस्य ३२ तमं मण्डलं अस्ति । कोयम्बत्तूरु मण्डलात्, ईरोडुमण्डलात् च कानिचन उपमण्डलानि योजयित्वा इदं मण्डलं २००८ तमवर्षस्य अक्टोबर् मासे निर्मितम् । कोयम्बत्तूरुमण्डलतः अविनाशि, तिरुप्पूर, पल्लड-उडुमलपेटमण्डलानि, ईरोडुमण्डलतः धारापुर, गाङ्गेयमण्डले तिरुपूरमण्डले योजितानि । मण्डलस्य निर्माणानन्तरं नूतनतया मडत्तुकुळमण्डलं निर्मितम् ।
भौगोलिकम्
तिरुप्पूरमण्डलं तमिऴ्नाडुराज्यस्य पश्चिमभागे पश्चिमघट्टप्रदेशानां सीमायां वर्तते । अतः अत्रत्यः वायुगुणः अनुष्णाशीतः । अस्य मण्डलस्य विस्तारः ५१६.१२ चतुरश्रकिलोमीटर् । अस्य मण्डलस्य पश्चिमे कोयम्बत्तूरुमण्डलम्, उत्तरे ईरोडुमण्डलं, पूर्वभागे करूरुमण्डलम्, आग्नेयदिशे दिण्डुक्कलमण्डलं च अस्ति । मण्डलस्य दक्षिणभागे केरलराज्यं वर्तते । पश्चिमघट्टानां प्रभावेण तिरुप्पूरमण्डलस्य दक्षिणनैर्ऋत्यप्रान्तेषु उत्तमावृष्टिः भवति । मण्डलस्य अन्ये भागाः पश्चिमघट्टानां वृष्टिच्छायायां सन्ति इति कारणेन अधिकावृष्टिः न भवति । किन्तु आह्लादकरः वायुगुणः आवर्षम् अनुभूयते । मण्डले प्रवहन्तीषु नदीषु नोय्यल्, अमरावती च प्रमुखे । कृषिकार्यस्य मुख्यं जलमूलम् अमरावतीनदी एव । अमरावती तिरुमूर्ति जलबन्धाभ्यां कृषिकार्यार्थं जलं वितीर्यते ।
जनसंख्या
२०११ जनगणनानुगुणं तिरुप्पूरमण्डलस्य जनसंख्या २,४७१,२२२ अस्ति । भारतस्य ६४० मण्डलेषु जनसंख्यादृष्ट्या अस्य मण्डलस्य १७६ तमं स्थानम् । अत्र जनसान्द्रता प्रतिचतुरश्रकिलोमीटर् ४७६ (१,२३० प्रतिचतुरश्रमैल्) अस्ति । २००१-२०११ दशके जनसंख्यावृद्धिः २९.६९% आसीत् । तिरुप्पूरमण्डले पुं, स्त्री अनुपातः १०००:९८८, साक्षरताप्रमाणं च ७९.१% अस्ति ।
उपमण्डलानि
तिरुप्पूरमण्डले सप्त उपमण्डलानि सन्ति। तानि -
जीविवैविध्यम्
तिरुप्पूरमण्डले इन्दिरागान्धी वन्यजीविधाम राष्ट्रोद्यानं च अस्ति । इदं नीलगिरि संरक्षितारण्यस्य भागः ।
ऊत्तुकुळि सुब्रह्मण्यस्वामि देवालयः
अयं देवालयः तिरुप्पूरात् १५ किलोमीटर् दूरे अस्ति । प्रायः २०० वर्षेभ्यः प्राक् स्थानीयराजैः अत्र मुरुगस्य देवालयः निर्मितः । सम्प्रति, अस्मिन् मण्डले ऊत्तुकुळिदेवालयः जनप्रियं तीर्थक्षेत्रम् । अत्रत्यः देवः वेट्रिवेलायुधस्वामी, देवालयस्य नाम कैदमलैमुरुगदेवालयः । अस्य क्षेत्रस्य अयं विशेषः यत् अत्र रथोत्सवः गिरेः उपत्यकासु भवति ।
काडुहनुमन्तरायस्वामि देवालयः
तिरुप्पूरतः ४५ किलोमीटर् दूरे धारपुरपत्तने अयं देवालयः अस्ति । श्रीमन्मध्वाचार्यस्य परम्परायाः तृतीयव्यासरायस्वामिनः अयं देवः प्रतिष्ठापितः । माध्वसमुदायस्य भक्तानां परमपवित्रेषु नवक्षेत्रेषु इदम् अन्यतमम् । अत्रत्यः आराध्यः वायुपुत्रः हनूमान् । अतः गर्भगृहस्य उपरि वायुसञ्चारार्थं गवाक्षः निर्मितः अस्ति । मण्डपस्य स्तम्भाः काष्ठेन निर्मिताः सन्ति । स्तम्भेषु उत्तमानि काष्ठशिल्पानि दृश्यन्ते ।
शिवन्मलै देवालयः
कार्त्तिकेयस्य अयं देवालयः तिरुप्पूरतः २५ किलोमीटर् दूरे अस्ति । शिवन्मलै इत्याख्यस्य गिरेः उपरि देवालयः अस्ति । गिरिम् आरोढुं २०० सोपानानि सन्ति । श्रीवल्लीदेवसेनासमेतः सुब्रह्मण्यस्वामि अत्रत्यः आराध्यदेवः । अरुणगिरिनाथेन तिरुप्पुगऴ्ग्रन्थे अस्य स्थानस्य ‘पट्टियारि’ इति नाम्ना उल्लेखः दृश्यते ।
शुक्रेश्वरदेवालयः
तिरुप्पूरपत्तने पेरियपाळैयप्रदेशे अयं देवालयः अस्ति । अत्र शिवस्य शक्त्याः च भिन्नं गोपुरद्वयम् अस्ति । शक्त्याः देवालयः शिवालयस्य दक्षिणभागे अस्ति । देवालये द्वौ नन्दिनौ स्तः । नोय्यल्नद्याः उपनद्याः नल्लार्नद्याः तीरे अयं देवालयः अस्ति ।
अविनाशिदेवालयः
तिरुप्पूरपत्तनस्य समीपे विद्यमाने अस्मिन् पत्तने सुन्दरपाण्ड्येन निर्मितः शिवालयः अस्ति । कोङ्गुनाडुनः सप्तसु शिवस्थलेषु इदम् अन्यतमम् । अयं देवालयः ‘करुणैयात्ताळ् देवालयः’ इति ख्यातः । तिरुमलस्य तिरुमन्त्रे, अरुणगिरिनाथस्य तिरुप्पुगऴे, माणिक्कवाचकस्य तिरुवासगे च अस्य देवालयस्य उल्लेखः अस्ति । सप्तसु तेवारस्थलेषु इदं प्रथमम् । प्रसिद्धस्य शिवभक्तस्य सुन्दरमूर्तिनायनारस्य जीवनेन सम्बद्धम् इदं क्षेत्रम् । अस्य देवालयस्य रथः दक्षिणभारतस्य बृहत्तमेषु रथेषु द्वितीयस्थानं प्राप्नोति । चैत्रमासे अस्य देवालयस्य ब्रह्मोत्सवः वैभवेन आचर्यते ।
अमरावतीजलबन्धः
उडुमलपेटरः २५ किलोमीटर् दक्षिणे इन्दिरागान्धिवन्द्यमृगधाम्नि अमरावतीनगरे अयं जलबन्धः अस्ति । अत्र जलबन्धेन ९.३१ चतुरश्रकिलोमीटर् विस्तृतः, ३३.५३ मीटर् गभीरः जलाशयः निर्मितः अस्ति । अस्य प्रमुखः उपयोगः कृषिकार्ये । अधुना ४ मेगावाट् विद्युदुत्पादकः स्थावरः अपि अत्र निर्मितः अस्ति । जलाशये मग्गर् प्रभेदस्य बहवः मकराः वसन्ति । जलबन्धस्य समीपे उद्यानम् अपि अस्ति ।
अमरावतीमकरोद्यानम्
अमरावतीजलाशयं प्रति चिन्नार्, तेन्नार्, पाम्बार्, नदीनां जलं प्रवहति । इदं दक्षिणभारतस्य बृहत्तमं नैसर्गिकं मकरसन्तानोत्पत्ति क्षेत्रम् । मार्ष् मकराः इति, पर्षियन् मकराः इति च ख्याताः मग्गर् प्रभेदस्य मकराः अत्र वसन्ति । एषां मकराणां बद्धसन्तानोत्पत्ति केन्द्रम् अपि अत्र आरब्धम् अस्ति ।
तिरुमूर्तिजलबन्धः
उडुमलपेटस्य समीपे अयं जलबन्धः अस्ति । अत्र नौकायानस्य व्यवस्था अपि अस्ति इति कारणेन इदं स्थलं बहु जनप्रियम् अस्ति ।
इन्दिरागान्धिवन्यमृगधाम
९५८ चतुरश्रकिलोमीटर् विस्तीर्णम् इदं वन्यमृगधाम पश्चिमघट्टप्रदेशे १४०० पादानाम् औन्नत्ये अस्ति । अस्य राष्ट्रोद्यानस्य ३८७ चतुरश्रकिलोमीटर् विस्तीर्णः भागः तिरुप्पूरमण्डले अस्ति । अमरावती संरक्षितारण्यम्, आनैमलैवन्यजीवि संरक्षितारण्यं च अस्मिन् भागे अस्ति । अत्र विविधप्रभेदानां गजाः, व्याघ्राः, भल्लूकाः, हरिणाः, वन्यश्वानाः, कण्टकमृगाः, चिक्रोडाः, शृगालाः, पक्षिणः च सन्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:तमिळनाडुराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
काल्तानिस्सेत्ता
काल्तानिस्सेत्ता इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एक: प्राचीन क्षेत्र अस्‍ति ।
को तक इन
right|thumb|अमिताभबुद्धः, को-तक-इन को-तक-इन (को तक इन, 高徳院, Kōtoku-in)इति जपान् -देशस्य कानागावा-राज्यस्य कामाकुरा-नगरे स्थितं जोदो-शु-सम्प्रदायस्य बौद्धमन्दिरम् अस्ति । तस्मिन् मन्दिरे कांस्येन निर्मिता विशालबुद्धप्रतिमा अस्ति । तस्याः प्रतिमायाः नाम "दाईबुत्सु" इति । विशाले परिसरे विद्यमाना सा प्रतिमा जपान्-देशस्य प्रख्यातचिह्नेषु अन्यतमा अस्ति ।
अमिताभबुद्धप्रतिमा
left|thumb|१९३० तमे वर्षे thumb|आन्तरिकरचना thumb|प्रतिमानिर्माणस्य सूचनाः
कुमाकुरा-नगरे स्थिता सा अमिताभप्रतिमा को-तक-इन्-मन्दिरे विद्यमाना अस्ति । १२५२ तमे वर्षे तस्याः प्रतिमायाः निर्माणम् अभवत् इति मन्दिरप्रशसनस्य याच्ञा अस्ति । तस्याः पूर्वम् अस्मिन् एव स्थाने काष्ठनिर्मिता विशालमूर्तिः आसीत् । तस्याः अभिताभकाष्ठमूर्तेः निर्माणं दश वर्षाणाम् अमितपरिश्रमेण १२४३ तमे वर्षे पूर्णम् अभवत् । तस्याः मूर्तेः निर्माणाय इनाडा-नो-त्सुबा आख्यया महिलया धनराशिः दत्तः आसीत् । तेन धनराशिना जोको आख्यः बौद्धभिक्षुः तस्याः अमिताभप्रतिमायाः निर्माणम् अकारयत् । ततः १२४८ तमे वर्षे चक्रवाताक्रमणे तस्याम् अमिताभमूर्त्यां खण्डितायां सत्यां जोको-भिक्षुः नवीनायाः कांस्यप्रतिमायाः निर्माणाय घोषणां कृत्वा पुनः धनसङ्ग्रहणम् आरभत । नवीना कांस्यप्रतिमा गोरेमोन-नगरे उत तानजी हिसातोमो-नगरे निर्मिता इति इतिहासविदाम् अनुमानम् । तस्यां कांस्यप्रतिमायां सुवर्णा वरणम् अपि कृतं स्यात् इत्यपि मन्यते । किञ्च अमिताभबौद्धप्रतिमायाः कर्ण योः समीपे सुवर्णस्य चिह्नानि प्राप्तानि । काष्ठप्रतिमा यस्मिन् खण्डे आसीत्, सः खण्डः १२४३ तमे वर्षे चक्रवातेन नष्टे सति १३३४ तमे वर्षे तस्य पुनर्निर्माणम् अभवत् । परन्तु ततः पुनः १३६९ तमे वर्षे चक्रवातप्रहारेण सः खण्डः विनष्टः । अतः तस्य खण्डस्य पुनर्निर्माणम् अभवत् । सः पुनर्निर्मितः खण्डोऽपि १४९८ तमस्य वर्षस्य सितम्बर-मासस्य विंशे दिनाङ्के जाते पुरे पुनः विनष्टः । तदारभ्य एषा कांस्यप्रतिमा अलिन्दविहिने विशाले परिसरे एव विद्यते ।
आसनेन सह मूर्तेः आहत्य औन्नत्यं १३.३५ मी-परिमितं (४३.८ फीट्) अस्ति । मूर्तेः अनुमानितभारः ९३ टन अस्ति । मूर्तिः अन्तस्तात् शून्या अस्ति । अतः यात्रिणः अन्तः प्रविष्टुं शक्नुवन्ति । मूर्तेः निर्माणावसरे आसने ३२ कांस्यनिर्मितानि कमल दलानि आसन् । परन्तु तेषु सद्यः चत्वारि कमलदलानि एव अवशिष्टानि सन्ति । तानि कमलदलानि अपि मूर्तेः भिन्ने स्थाने रक्षितानि सन्ति । मन्दिरस्य द्वारे एकं विशिष्टं वाक्यं लिखितम् अस्ति यत् –
१९२३ तमे वर्षे भूकम्पत्वात् एतस्याः प्रतिमायाः आसनं खण्डितम् अभवत् । तस्य पुनर्निर्माणकार्यं १९२५ तमे वर्षे पूर्णम् अभवत् । १९६०-१९६१ मध्ये सम्पूर्णप्रतिमायाः पुनर्निर्माणस्य कार्यम् अभवत् । तस्मिन् पुनर्निर्माणकार्ये भूकम्पात् रक्षितुं विशेषकार्यम् अभवत् । अमिताभमूर्तेः दृढतां वर्धयितुं कण्ठभागे विशेषकांस्यस्य योजने मूर्तिः दृढताङ्गता ।
मूर्तेः विषये
right|thumb|प्रतिमायां स्थितं कपोतं दृष्ट्वा प्रतिमायाः अमिताभत्वस्य अनुमानं कर्तुं शक्नुमः thumb|प्रतिमायाः पृष्ठे वातायानानि
रूड्यार्ड किपलिङ्ग इत्यस्य कविता
रूड्यार्ड किपलिङ्ग इत्यस्य कवेः 'किम' (१९०१) इत्याख्यस्य पुस्तकस्य प्रारम्भिकप्रकरणेषु एतस्याः अमिताभप्रतिमायाः कवितात्वेन वर्णनम् अस्ति । १८९२ तमे वर्षे यदा कविः अमिताभप्रतिमायाः दर्शनाय गतः आसीत्, तदा तेन सा कविता रचिता । तस्याः कवितायाः सम्पूर्णभागः 'द फाइव नेशन' (१९०३) इत्यस्मिन् पुस्तके मुद्रितः ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:बौद्धधर्मः वर्गः:जपान्-देशः वर्गः:जपान्-देशस्य मन्दिराणि
2.27 तस्य सप्तधा प्रान्तभूमिः प्रज्ञा
व्यासभाष्यम्
तस्येति प्रत्युदितख्यातेः प्रत्याम्नायः । सप्तधेत्यशुद्ध्यावरणमलापगमाच्चित्तस्य प्रत्ययान्तरानुत्पादे सति सप्तप्रकारैव प्रज्ञा विवेकिनो भवति । तद्यथा—
(1)	परिज्ञानं हेयं नास्य पुनः परिज्ञेयमस्ति । (2)	क्षीणाः हेयहेतवो न पुनरेतेषां क्षेतव्यमस्ति । (3)	साक्षात्कृतं निरोधसमाधिना हानम् । (4)	भावितो विवेकख्यातिरूपो हानोपाय इति ।
एषा चतुष्टयी कार्यविमुक्तिः प्रज्ञायाः । चित्तविमुक्तिस्तु त्रयी—
(5)	चरिताधिकारा बुद्धिः । (6)	गुणा गिरिशिखरकूटच्युता इव ग्रावाणो निरवस्थानाः स्वकारणे प्रलयाभिमुखाः सह तेनास्तं गच्छन्ति । न चैषां प्रविलीनानां पुनर्सत्युत्पादः प्रयोजनाभावादिति । (7)	एतस्यामवस्थायां गुणसम्बन्धातीतः स्वरूपमात्रज्योतिरमलः केवली पुरुष इति ।
एतां सप्तविधां प्रान्तभूमिप्रज्ञामनुपश्यन्पुरुषः कुशल इत्याख्यायते । प्रतिप्रसवेऽपि चित्तस्य मुक्तः कुशल इत्येव भवति गुणातीतत्वादिति ॥२७॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:साधनापादः वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
पी टी नरसिंहाचार्य
पु.ति.नरसिंहाचार्यः(P.T.Narasimhacharya) (१९०५-१९९८) कर्णाटकस्य प्रसिद्धः कविः। कन्नडसाहित्यक्षेत्रे एतस्य महत् योगदानम् अस्ति। एतस्य काव्य वस्तु विशेषेण सर्वान् आकर्षयति।
जीवनम्
तस्य पूर्णं नाम पुरोहितः तिरुनारायणय्यङ्गार्यः नरसिंहाचार्यः इति। १९०५ तमे वर्षे कर्णाटकस्य मेलुकोटे प्रदेशे जन्म प्राप्तवान्। एषः विद्याभ्यासं समाप्य चीफ् कमाण्डण्ट् कार्यालये वृत्तिजीवनम् आरब्धवान् । पु ति न इति एतस्य काव्यनाम । भावगीतानि, गीतनाटकानि, भावनाचित्राणि, रसचित्राणि, सङ्गीतरूपकाणि, प्रबन्धाः, विचारसाहित्यानि, लघुकथाः, गद्यानि, महाकाव्यानि एवं सर्वविधप्रकारेषु कृतीनां रचनां कृतवान्। गीतनाटकानि एतस्य प्रातिनिधिकप्रकारः। एतस्य गीतनाटकानि द्विधा विभक्तुं शक्यन्ते। साहित्यप्रधानानि, सङ्गीतप्रधानानि च इति। अहल्या-शबरी-हरिश्च्न्द्रादयः यद्यपि पौराणिकव्यक्तयः किन्तु अत्र पुतिनवर्येणदृष्टस्य तत्त्वस्य अभिव्यक्तिरूपेण सन्ति। जीवनस्य सत्यं यदा अवगम्यते तदा जीवनम् अर्थहीनम् इव दृश्यते। कृतकृत्यं चेतनं मुक्तिम् अभिलषति इति शबरी नाटकस्य सन्देशः । अहल्या गीतनाटकं विश्वे एव अनुपमम्। 'द्रोहियबिनद' तथा 'कवि' नामके द्वे नाटके विशिष्टे स्तः। प्रकृत्यां विद्यमानानां वस्तूनां कृते व्यक्तिरूपं यत् दत्तं तत् सा एका विशिष्टा शैली इति परिगण्यते। एषा शैली पुतिनवर्यस्य योगदानम् इति परिगण्यते । 'विकटकविविजय’नामकं नाटकं वस्तुदृष्ट्या महत्वपूर्णा कृतिः अस्ति । 'हणते’ 'मान्दळिरु’ 'शारदा यामिनी’ 'गणेशदर्शन' 'रससरस्वती’ 'मले देगुल'  इत्यादिषु भावगीतेषु नवोदयकालस्य शैल्या सुन्दरप्रकृत्याः, प्रेम्नः, भक्तेः अध्यात्मस्य च विषयाः काव्यवस्तुरूपेणवर्णिताः सन्ति। एतादृशविषयैः सह राष्ट्रियजागरणस्य अन्तर्ध्वनिः अपि तस्य कृतीषु विशिष्ठं स्थानं प्राप्नोति। 'ईचलु मरद केळगे’ तथा 'धेनुकपुराण' इत्येते तस्य प्रबन्धसङ्कलने। अत्र संस्कृतसाहित्यशास्त्राभ्यां प्राप्ता तार्किकी शक्तिः लघुहास्यं विडम्बना स्फुटं दृश्यते।
प्रशस्तयः
एतस्य 'हंसदमयन्ती मत्तु इतररूपकगळु' ग्रन्थाय १९६५तमवर्षस्य केन्द्रसाहित्य-अकाडेमी प्रशस्तिः, राज्यसाहित्य-अकाडेमी प्रशस्तिः, मैसूरुविश्वविद्यालयस्य गौरव-डी.लिट् प्रशस्तिःच प्राप्ता अस्ति। एतस्य 'श्रीहरिचरित' नामकस्य महाकाव्यस्य कृते पम्पप्रशस्तिः प्राप्ता अस्ति। पुतिनवर्यस्य 'ध्वजरक्षणम्' इत्यत्र विद्यमानाः काश्चन कथाः सत्यपूर्णाः सन्ति। एतस्याः कथायाः वस्तु यद्यपि राजकीयसङ्घर्षं वर्णयति तथापि आदर्शप्रियस्य युवकस्य अन्तरङ्गस्य तुमुलम् अत्यन्तं परिणामकारिरीत्या चित्रितम् अस्ति। एवं रीत्या द्विविधसङ्घर्षः कथायाः परिणामं बलवत्तरं करोति।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:कन्नडलेखकाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:विषयः वर्धनीयः
चोट शल्यचिकित्सा
शल्यचिकित्सा क्षेत्र अस्ति।
वर्गः:चिकित्साः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मोल्फेत्ता
मोल्फेत्ता इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एक: प्राचीन क्षेत्र अस्‍ति ।
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:इटली देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
पुष्यः
रविमार्गे दृश्यमानेषु २७ प्रमुखनक्षत्रसमूहेषु अन्यतमं वर्तते पुष्यनक्षत्रम् । प्रतिदिनं चन्द्रः यस्मिन् नक्षत्रे दृश्यते तत् नक्षत्रं दिननक्षत्रम् इति उच्यते । शिशोः जननावसरे चन्द्रः यत्र भवति तत् तस्य जन्मनक्षत्रम् इति कथ्यते । हिन्दुज्योतिष्शास्त्रस्य अनुगुणम् पुष्यनक्षत्रं भवति अष्टमं नक्षत्रम् ।
आकृतिः
सरला पुष्यमी त्रीणि - सरलाकृतौ विद्यमानानि त्रीणि नक्षत्राणि ।
सम्बद्धानि अक्षराणि
हू हे हो डा - पुष्यनक्षत्रसम्बद्धानि अक्षराणि ।
अधिदैवम्, वैदिकविवेचनम्
पुस्यनक्षत्रस्य अधिपतिः बृहस्पतिः । पोषणकर्तुः पुष्यनक्षत्रम् उच्यते ।  पुनर्वसौ नूतनस्य अन्नस्य उत्पत्तिः भवति । ततः प्राणिनः पोषिताः भवन्ति । अतः पुनर्वसोः अनन्तरं पुष्यनक्षत्रं भवति । तैत्तिरीयब्राह्मणस्य कथनानुसारं बृहस्पतिः पुष्यसमीपम् आगतः । अयं देवेषु श्रेष्ठः विजयी च । अस्माकं कृते सर्वाः दिशाः भयरहिताः करिष्यति । बृहस्पतिः पुष्यनक्षत्रञ्च सर्वासु दिक्षु अस्मान् रक्षति । अस्माकं शत्रुबाधकः अस्ति । अस्मासु बलं वर्धयति ।
आश्रिताः पदार्थाः
यवाः । गोधूमाः । शालयो धान्यानि । इक्षवः । वनान्यरण्यानि । मन्त्रिणः सचिवाः । भूपा राजानः । सलिलं जलं तेनोपजीवन्ति तेनैवार्जनं ये कुर्वन्ति धीवरप्रायाः । साधवश्च सज्जनाः । यज्ञसक्ता यागेष्वनुरक्ताः । इष्टयः पुत्रकाम्यादयः, तासु च ये सक्ता निरताः । एते सर्व एव पुष्ये ।
स्वरूपम्
पुष्यनक्षत्रे स्थिरकर्म, चलकर्म, शान्ति-पौष्टिककर्म, आभूषणम्, शिल्पकर्म, व्रतम्, उत्सवः इत्यादीनि कार्याणि कर्तुं शक्यन्ते । विवाहकार्यं विना अन्यानि सर्व्वाणि कार्याणि सिद्धानि भवन्ति ।
लघुसंज्ञकनक्षत्राणि
लघु हस्ताश्विनपुष्याः पण्यरतिज्ञानभूषणकलासु । शिल्पौषधयानादिषु सिद्धिकराणि प्रदिष्टानि ॥ अथ क्षिप्राणि नक्षत्राणि तैश्च यानि कर्माणि क्रियन्ते तानि चाह - हस्तः प्रसिद्धः । आश्विनमश्विनी । पुष्यस्तिष्यः । केचिदभिजिदत्रेच्छन्ति । एतन्नक्षत्रत्रयं चतुष्टयं वा लघु क्षिप्रमित्यर्थः । एतानि पण्ये विक्रये । रतौ पुंरतौ । ज्ञाने शास्त्रारम्भे । भूषणे अलङ्करणे । कलासु चित्रगीतवाद्यनृत्यादिषु । शिल्पकर्मणि तक्षककर्मलोहकारकर्मादौ । औषधे द्रव्यप्रयोगे । याने यात्रायाम् । आदिग्रहणादृणग्रहणे धनप्रयोगे च । एतेषु कार्येषु सिद्धिकराण्युक्तानि ।
पश्य
वर्गः:नक्षत्राणि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
मञ्जुभाषिणी
मञ्जुभाषिणी।
प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 13
सजसा जगौ भवति मञ्जुभाषिणी। - केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३.७४
।।ऽ ।ऽ। ।।ऽ ।ऽ। ऽ
स ज स ज ग।
यति: पञ्चभि: अष्टभि:च। पादान्ते इत्येके।
उदाहरणम् -
बलहीनधर्ममुदितामधर्मतामवलोक्य भारत सृजाम्यहं स्वयम्। सुजनावनाय खलदण्डनाय च पुनरेव धर्मरचनाय चासकृत्॥
मुस्ताफा केमल्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
जीवविकासवादः
जीवविकासवादः(jIvavikasavaadaH or Evolution) आधुनिकविज्ञानस्य मूलांशो भवति । एतद्वादं प्रथमं तावत् १८६८ तमे वर्षे (चार्ल्स् डार्विन्) आल्फ्रेड् वालेस्वर्यश्च अमण्डयताम् । भूमौ जीवोत्पत्तेरनन्तरं जगति दृश्यमानानां तथा विनष्टप्रायाणां जीवजातीनाम् कथमुत्पत्तिः अभवदिति विवरणमस्य वादस्य सारांशो वर्तते ।
पीठिका
विकासवादः जीवपरम्परायां कालक्रमे जायमानं परिवर्तनं विवृणोति । एषः जनजातेः वंशवाहेषु विद्यामानं सूक्ष्मव्यत्यासंम् एवं समानमूलादुद्भूय भिन्नभिन्नपरम्परासु जायामानस्य विकासस्य महत्तरव्यत्यासञ्च विवृणोति । सम्पूर्णतया विकासवादः जीवसङ्कुलस्य इतिहासं ज्ञातुं साहाय्यं करोति । जीविनां मूलं समानमेव, कालक्रमे जातैः निरन्तरं मन्दव्यत्यासैः वैविध्यमयजीवसङ्कुलस्य आविर्भावः अभवदिति विकासवादस्य मूलतत्वं भवति । अधोभागे विव्रियमाणान् जीवविकासांशान् भूम्युत्खननेन शिलासु लब्धावशेषादिभिः विज्ञानिनः अशोधयन् निरधारयन् च ।
भूगोलजीवविकासस्य कालमानः
भूमेः वयः प्रायः ४.४५ बिलियन्वर्षाणि ।
पातालमहायुगः
एवं रीत्यापि विभजितम् –(युगविभागस्य जीवविकासस्य च कालगणनाविचारे अभिप्रायभेदाः सन्ति ।
आदि –उष्णयुगः
१.	अतिप्राचीनः ( हेडियान् नाम नरकयुगः ) अत्युष्णयुगः –भूमिः ( ४६५ कोटिवर्षपूर्वः ) अतिप्राचीनः ( ४६०० मिलियन् वर्षपूर्वः ) बालसूर्यं समन्ततः परिवर्तमानानां रजः कणानां सान्द्रतया भूमेरुदयोऽभवत् । तदैव जीवाधारभूतानां सङ्कोणसंयुक्ताणूनं रचनां स्यात् ।
मध्योष्णयुगः
२.	अत्युष्णः -४००,००,००,००० मध्योष्णयुगः – थिया (ऊहा) नाम्नः ग्रहस्य भूमिघट्टनपरिणामेन एकः शकलः चन्द्रो भूत्वा भूमिं समं परिभ्रमणम् आरभत । तस्मात् चन्द्रस्य गुरुत्वाकर्षणा भूमेः अक्षभ्रमणम् एकस्थिरतायाम् आनाययत् । एतदक्षभ्रमणं भूमौ जीवधारणाय आनुकूल्यं वातावरणम् उदपादयत् । (थिया सृष्टेः आदिमाता; तितानेस् – हेलोयिस्, सेलीने, इयोस् – अदिपुरुषाः –थिया एतेषां माता –ग्रीक्पुराणम् )
अन्त्योष्णयुगः
प्रायशः ३५० (४५०-३५०) कोटिवर्षेर्भ्यः पूर्वमेव आदिजीवाङ्कुरः स्यादित्यूहा । प्रोटो काशोद्भवार्थम् (cell ) अनुकूलभौतिकजैविक वातारणस्योत्पत्तिरभवत् ।
३६० कोटि वर्षाणां पूर्वाग्रे यावत् भूमौ उल्कापातैः वातावरणस्य व्यत्ययेन जीवकोशानां निर्माणव्यवस्था विनष्टा अभवदपि भूमेः अन्तः जलावरणे केचन मैक्रोब् –सूक्ष्मजीवधातवः स्युरिति ऊहा कृता ।
३. अत्युष्णः ३५०,००,००,००० अन्त्योष्णयुगः भूमेः उपरि आवरणं शैत्यो भूत्वा घनोभूत् । वायुमणडलं, समुद्रश्चाभवत् । समुद्रतले अयसः सल्फैड् आवरणान्यभवन् । अनेन आर्. एन्. ए इत्यस्य आवश्यकं संयुक्तम् उत्पन्नं स्यात् ।
३९०-२५० कोटिवर्षेभ्यः पूर्वं प्रोको-रि-अवट् नाम आदिजीवकोशानाम् उत्पत्तिः स्यात् । एतैः इङ्गालाम्लं प्रयुज्य अनार्ग्यानिक् वस्तूनि आम्लीकृत्य (आक्सिडैस् ) शक्तिसञ्चयः कृतः स्यात् । अनन्तरम् प्रोकोरीअवट् जीवकोशाः रासायनिकक्रियया ग्लूकोस् संयुक्ताणूनां रासायनिकबन्धरचनया तेषां सङ्गहः स्यात् । ग्लूकोस् सर्वेषां जीवकोशानां जीविनांञ्च जीवमूलाधारो भूत्वा अद्यापि वर्तेते ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:प्राणिविज्ञानम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
मरानो दी नापोली
मरानो दी नापोली इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एक: प्राचीन क्षेत्र अस्‍ति ।
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:इटली देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
गाझियाबाद्, उत्तरप्रदेशः
भारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति गाझियाबादमण्डलम्, भारतम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति गाझियाबाद्।
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
चन्द्रप्रभुः
चन्द्रप्रभुः (चन्द्रप्रभु, Chandraprabhu) जैनधर्म स्य चतुर्विंशत्यां तीर्थङ्करेषु अष्टमः तीर्थङ्करः अस्ति । भगवतः चन्द्रप्रभोः वर्णः श्वेतः आसीत् । जैनधर्मानुसारं भगवतः चिह्नं चन्द्रः अस्ति ।
कौमारावस्थायां चन्द्रप्रभोः शरीरस्य औन्नत्यं सार्धशतं (१५०) धनुर्मात्रात्मकम् आसीत् । भगवतः धार्मिकपरिवारे “विजय” इत्याख्यः यक्षः, “भूकुटि” इत्याख्या शासनदेवी च आसीत् ।
जन्म, परिवारश्च
चन्द्रपुरीनाम्न्यां नगर्यां मार्गशीर्ष -मासस्य कृष्णपक्षस्य एकादश्यां तिथौ अनुराधा -नक्षत्रे भगवतः चन्द्रप्रभोः जन्म अभवत् ।
चन्द्रप्रभोः पितुः नाम महासेनः, मातुः नाम लक्ष्मणा च आसीत् । महासेनः चन्द्रपुरीनगर्याः राजा आसीत् । महासेनः श्रेष्ठः राजा आसीत् । तस्य शासनकाले प्रजा सुखेन जीवति स्म । एकदा फाल्गुन -मासस्य कृष्णपक्षस्य पञ्चम्यां तिथौ अनुराधा-नक्षत्रे रात्रौ लक्ष्मणा तीर्थङ्करत्वसूचकान् चतुर्दश स्वप्नान् दृष्टवती । राजा, राज्ञी च अतीव प्रसन्नौ अभवताम् । तौ स्वप्नानां फलं न जानीतः स्म । तथापि स्वप्नान् दृष्ट्वा राज्ञी आनन्दिता जाता ।
आगामिदिवसे राजा स्वप्नशास्त्रिणः आवाहितवान् । स्वप्नशास्त्रिभिः चतुर्दशस्वप्नानां फलम् उक्तम् यत् – “कस्यचित् तीर्थङ्करस्य जन्म भविष्यति इति सूच्यते" । स्वप्नानां फलादेशं श्रुत्वा राजा, राज्ञी च प्रफुल्लितौ अभवताम् । राज्ये आनन्दस्य वातावरणम् अभवत् । शुभसमाचारं प्राप्य राज्ञा सम्पूर्णे राज्ये दानं प्रदत्तम् ।
नवमासानन्तरं भगवतः चन्द्रप्रभोः जन्म अभवत् । यदा प्रसवः अभवत्, तदैव इन्द्राः आगतवन्तः आसन् । तस्मिन् समये एव इन्द्राः नवजातशिशुं सुमेरुपर्वते पाण्डुकवनं नीतवन्तः । तत्र तैः इन्द्रैः शिशोः उपरि जलाभिषेकः कृतः । पुनश्च इन्द्राः तं शिशुं मातुः क्रोडे स्थापितवन्तः ।
यदा राजा पुत्रजन्मनः सन्देशं प्राप्तवान्, तदा पुत्रप्राप्त्याः उत्साहेन राज्ञा राज्ये पुत्रोत्सवस्य आयोजनं कृतम् । तस्मिन् उत्सवे राजा जनेभ्यः दानम् अयच्छत् । पुत्रोत्सवे लोकान्तिकदेवाः, चतुष्षष्टिः इन्द्राः चापि समुपस्थिताः आसन् । देवैः बालकाय आशीर्वादः प्रदत्तः ।
पूर्वजन्म
घातकी-खण्डद्वीपे पूर्वविदेहक्षेत्रे मङ्गलावतीविजये रत्नसञ्चया-नगरी आसीत् । तस्याः नगर्याः राजा पद्मनाभः आसीत् । पद्मनाभः एव भगवतः चन्द्रप्रभोः पूर्वजन्म आसीत् । तस्यां नगर्यां साधूनाम् गमनागमनं निरन्तरं भवति स्म । अतः बहवः धर्मगुरवः तस्यां नगर्यां प्रवचनानि कुर्वन्ति स्म ।
धर्मगुरवः जनान् प्रेरयन्ति स्म । तेन जनाः धर्ममार्गे कार्यरताः भवन्ति स्म । राजा अपि युगन्धरमुनेः दीक्षां प्राप्तवान् । ततः परं तेन उत्तराधिकारिणे राज्यस्य दायित्वं प्रदत्तम् । अनन्तरं सः साधनायां रतः अभवत् । तेन साधनायाः तीर्थङ्करगोत्रस्य बन्धनं कृतम् । तस्य सर्वेषां कर्मणां नाशः अभवत् । एकमासं यावत् अनशनं कृत्वा सः स्वर्गलोकं प्रस्थितवान् ।
नामकरणम्
भगवतः चन्द्रप्रभोः जन्मनः एकादशदिनानि अनन्तरं नामकरणसंस्कारस्य विधिः आयोजिता । तस्मिन् दिने जनैः उत्सवः अपि आचरितः आसीत् । स्वर्गलोकात् बहवः देवाः समागताः । चतुष्षष्टिभिः इन्द्रैः, लोकान्तिकैः देवैः च अपि उत्सवः आचरितः । उत्सवे तेषां देवानाम् उपस्थितिः आवश्यकी वर्तते ।
राज्ये जनाः अपि प्रसन्नाः आसन् । नामकरणोत्सवे बालकस्य नामकरणं क्रियते । अतः राजा नामकरणाय देवतानां, जनानां च परामर्शं पृष्टवान् । लक्ष्मणा बालकं नीत्वा निश्चितं स्थलं प्रापयत् । बालकं दृष्ट्वा जनाः स्तब्धाः अभवन् । यथा गगनात् चन्द्रः स्वयमेव आगच्छेत्, तथैव बालकस्य कान्तिः आसीत् । सर्वैः स्वमतानि प्रदत्तानि आसन् ।
गर्भकालस्य घटनां विचार्य राज्ञा स्वस्य विचारः उक्तः यत् – “गर्भकाले राज्ञी चन्द्रमसं प्राप्तुम् ऐच्छत् । मया तस्येच्छा अपि पूर्णा कृता आसीत् । बालकस्य शरीरस्य तेजः अपि चन्द्रः इव दृश्यते । अतः अस्य बालकस्य नाम चन्द्रप्रभुः इति करणीयम् । सर्वैः जनैः, देवैः च समर्थनं प्रदत्तम् । तद् आरभ्य एषः चन्द्रप्रभुः इति नाम्ना ख्यातः अस्ति ।
विवाहः
चन्द्रप्रभुः त्रिज्ञानधारी (मतिः, श्रुतः, अवधिः) आसीत् । चन्द्रप्रभोः मनसि गुरुकुलीयायाः दीक्षायाः अपेक्षा नासीत् । यतः कोऽपि तीर्थङ्करः गुरुकुले अध्ययनं न करोति । सर्वे तीर्थङ्कराः त्रिज्ञानधारिणः भवन्ति ।
लक्ष्मणया श्रेष्ठतया चन्द्रप्रभोः पालनं कृतम् । समयान्तरे भगवतः चन्द्रप्रभोः बाल्यावस्था, किशोरावस्था च व्यतीता । अनन्तरं राजा महासेनः राजकन्याभिः सह चन्द्रप्रभोः विवाहम् अकारयत् । विवाहानन्तरं राज्ञः महासेनस्य मनसि राज्यात् निवृत्तेः विचारः आगतः । अतः सः चन्द्रप्रभोः राज्याभिषेकं कृतवान्, चन्द्रप्रभवे राज्यस्य दायित्वं च प्रदत्तवान् । ततः परं प्रतिष्ठसेनः दीक्षां प्रापत् ।
राज्यम्
चन्द्रप्रभुणा राजपदं प्राप्तम् आसीत् । यथा माता बालकस्य पालनं करोति, तथैव सः अपि राज्यस्य सत्यनिष्ठया पालनं कृतवान् आसीत् । राज्ये कस्यापि वस्तुनः अभावः एव नासीत्, अतः अपराधाः अपि न भवन्ति स्म । तेन कारणेन चन्द्रप्रभोः राज्ये अपराधिनः अपि न्यूनाः अभवन् । जनैः अपि आन्तरिकविवादाः विस्मृताः ।
प्रजाजनाः परस्परम् एव विवादानां निवारणं कुर्वन्ति स्म । राजा चन्द्रप्रभुः अपि राज्यस्य सञ्चालनेन सन्तुष्टः आसीत् । राज्ञः मनसि सात्विकः सन्तोषः आसीत् । प्रजाजनानाम् एकात्मतायाः कारणेन एव सम्पूर्णं राज्यं कुटुम्बः इव प्रतिभाति स्म । राज्ये प्रजा सुखी आसीत् ।
राजत्यागः, दीक्षा च
भगवता चन्द्रप्रभुणा चतुर्विंशतिपूर्वाङ्गाधिकं सार्धषड्वर्षाणि यावत् राज्यसञ्चालनम् कृतम् आसीत् । यदा दीक्षायाः समयः ज्ञातः, तदा स्वस्य उत्तराधिकारिणः राज्याभिषेकं कृत्वा राज्यस्य तस्मै दायित्वं प्रदत्तम् । अनन्तरं राजा चन्द्रप्रभुः विरागी अभवत् । तस्य मनसि वैराग्यस्य भावना प्रकटिता ।
ततः परं सः वार्षिकीदानं कर्तुं सज्जः अभवत् । स्वर्गलोकात् लोकान्तिकदेवाः, चतुष्षष्टिः इन्द्राः च तत्र समागताः । ततः परं भगवता चन्द्रप्रभुणा वार्षिकीदानं कृतम् । एकवर्षं यावत् तेन वार्षिकीदानं कृतमासीत् । वार्षिकीदाने सुवर्णमुद्रिकाः दीयन्ते स्म । नगरजनाः वा अन्ये केचन अपि दानं स्वीकर्तुं शक्नुवन्ति स्म । दूरनगरात् अपि बहवः जनाः आगत्य दानं स्वीकुर्वन्ति स्म ।
राज्ञः स्वभावः शान्तः, तेजस्वि च आसीत् । राज्ञः दीक्षाप्रसङ्गेन जनाः विरक्ताः अभवन् । यदा वार्षिकीदानं पूर्णमभवत्, तदा मार्गशीर्ष -मासस्य कृष्णपक्षस्य त्रयोदश्यां तिथौ अनुराधा -नक्षत्रे भगवान् चन्द्रप्रभुः सहस्रजनैः सह नगरस्य सहस्राम्रोद्यानं प्राप्तवान् । उद्याने देवाः, इन्द्राः चापि समुपस्थिताः आसन् । सर्वेषां समक्षे भगवता चन्द्रप्रभुणा दीक्षा स्वीकृता ।
चन्द्रपुरी-नगर्यां माघ -मासस्य कृष्णपक्षस्य सप्तम्यां तिथौ अनुराधा -नक्षत्रे तस्मै केवलज्ञानम् अभवत् । तस्मिन् दिवसे लोकान्तिकदेवाः, चतुष्षष्टिः इन्द्राः, नगरजनाः च समुपस्थिताः आसन् । सर्वैः मिलित्वा केवलमहोत्सवस्य आयोजनं कृतम्, उत्सवः आचरितः च ।
अनन्तरं भगवता चन्द्रप्रभुणा प्रथमं प्रवचनं कृतम् । तस्मिन् प्रवचने बहवः श्रोतारः आसन् । भगवतः प्रवचनं श्रुत्वा बहवः जनाः संसारसागरात् निवृत्तिं प्राप्तवन्तः । भगवतः चन्द्रप्रभोः प्रवचनस्य तादृशः प्रभावः आसीत्, येन जनाः मुग्धाः, लीनाः च अभवन् ।
धार्मिकः परिवारः
यदा भगवान् चन्द्रप्रभुः चतुर्विधसङ्घस्य (साधुः, साध्वी, श्रावकः, श्राविकाश्च) स्थापनां चकार, तदा चन्द्रप्रभुना धार्मिकपरिवारस्य अपि रचना कृता ।
निर्वाणम्
यदा भगवान् चन्द्रप्रभुः स्वस्य निर्वाणसमयं ज्ञातवान्, तदा सः सहस्रसाधुभिः सह सम्मेदशिखरं गतवान् । तत्र सः अनशनञ्चकार । तेन पुनः तपस्या, साधना च कृता । अनन्तरं सः शैलेशीपदं प्रापत् । शैलेशीपदस्य प्राप्त्या सर्वेषां कर्मणां नाशः अभवत् । तेन सः सिद्धत्वं प्रापत् ।
तत्पश्चात् अनशनान्ते भाद्रपद -मासस्य कृष्णपक्षस्य सप्तम्यां तिथौ श्रवण -नक्षत्रे सम्मेदशिखरे भगवतः चन्द्रप्रभोः निर्वाणम् अभवत् । भगवता सह बहवः मुनयः अपि मोक्षं प्रापन् ।
चन्द्रप्रभुणा कौमारावस्थायां सार्धद्विलक्षवर्षाणां, राज्ये सार्धषड्लक्षवर्षाणां, दीक्षायां चतुर्विंशतिपूर्वाङ्गं च आयुः भुक्तम् । अनेन प्रकारेण तेन सम्पूर्णजीवने दशलक्षं वर्षाणि भुक्तानि ।
अधिकवाचनाय
वर्गः:जैनतीर्थङ्कराः
चन्द्रिका।
चन्द्रिका।
प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 13
।।। ।।। ऽऽ। ऽऽ। ऽ
न न त त ग।
यति: सप्तभि: षड्भि:च।
उदाहरणम् - विगलितधर्मबलमधर्मोन्नतिं, जगति समवलोक्यार्जुनाहं तदा। सदवनखलनाशाय देहं दधे, स्थिरपदमपि कर्तुं मतं धार्मिकम्॥
वर्गः:छन्दांसि वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
११५६
११५६ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
युरोलोजी
शल्यचिकित्सा क्षेत्र अस्ति।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:चिकित्साः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
नरसिंह महेता
"नरसिंहमहेता" गुजरातभाषायाः प्रथमः कविः आसीत् ‌। अतः सः आदिकवि: इति उच्यते । तेन रचितासु कृतीषु "वैष्णवजनतो" भजनं प्रसिद्धम् अस्ति । तत् महात्मगान्धेः  प्रियम् आसीत् । अस्मिन् भजने गुणिजनस्य गुणानाम् उत्तमं वर्णनं दृश्यते । तेन रचिते साहित्ये कृष्णभक्ते: दर्शनं भवति।  तस्य जीवनविषये रचितं साहित्यं नाम-'शामळदासणनो विवाह', 'कुंवरबाइनु मामेरु, 'नरसिहमहेताना बापानुं श्राद्ध्' इत्यादि प्रसिद्धं वर्तते।
सम्माननम्
प्रसिद्धानि पद्यानि प्रति गुजरातीभाषाया: श्रेष्ठकविभ्य: 'नरसिंहमहेता' पारितोषिकं दियते। तस्य प्रारम्भ: इ  स १९९९ त: अभवत्। तत् पारितोषिकम् आद्यकवि: नरसिंहमहेता साहित्यनिधिट्रस्ट् द्वारा प्रदीयते।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:गुजराती साहित्यिकाः
अयादिसन्धिः
स्थूलाक्षरैः युक्तः भागःसन्धिस्वरसन्धिः '''१.अयादिः सन्धिः(अय् आय् अव् आव्) 1.	ए       +	स्वरः=अय् 2.	ऐ       +	स्वरः=आय् 3.	ओ      +	स्वरः=अव् 4.	औ      +	स्वरः=आव् एकारस्य स्थाने अय् ऐकारस्य स्थाने आय् ओकारस्य स्थाने अव् औकारस्य स्थाने आव् च क्रमेण आदेशाःभवन्ति ।
ने +अनम्= न् + ए + अनम् न् + अय् + अनम् नयनम् नै + इका= न् +ऐ +इका न् + आय् +इका नायिका भो +अनम् = भ् +ओ + अनम् भ् +अव् +अनम् भवनम् भौ +उकः =भ् +औ +उकः भ् + आव् + उकः भावुकः
उदाहरणानि 1.शयनम्= शे +अनम् 2.सै +अकः =सायकः 3.भवनम्=भो +अनम् 4. द्वावपि= द्वौ +अपि एतेषां पदानां सन्धिविच्छेदं कुरुत- 1.	उभावेवः 2.	गायकः 3.	गायतु 4.	गुरवे 5.	गुरावागते 6.	तरवे 7.	तावत्र 8.	तावेव 9.	द्वावपि 10.	धावकः 11.	ध्यायतः 12.	नाववतु 13.	नाविकः 14.	पर्वताविव 15.	पावकः 16.	प्रभवेहि 17.	प्रभावागच्छ 18.	बालकावेव 19.	भवति 20.	भवतु 21.	भानवे 22.	भावुकः 23.	मुनयिह 24.	मुनये 25.	मुनावासीने 26.	रात्रावागते 27.	रावणः 28.	शयनम् 29.	शिशिरवसन्तौ 30.	हरयिह
वर्गः:संस्कृतव्याकरणम् वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
लघुधावनम्
लघुधावनक्रीडा (आङ्ग्लभषया-Sprint running) धावनक्रीडायाम् एकः प्रकारः वर्तते । thumb|right|150px नवीने युगे वैज्ञानिकप्रयत्नवशाद् यत् कार्यम् असम्भवम् अभूत् तदपि सम्भवं विहितम् । लघुधावने धावकाः पूर्वं धावने यावन्तं समयं यापयन्ति स्म ततः न्यूनातिन्यूनेन समयेन धावनावधिं परिसमाप्य साम्प्रतं स्वकीयं कीर्तिमानं स्थापयितुं सफलाः दृश्यन्ते । सामान्यतो लघुधावने धावकः कैश्चिद् नियमैः सम्बद्धः सन् धावति । पुराकाले धावनं प्रशिक्षणविहीनं सत् स्वेच्छानुसारं प्राचलत् । तस्मादेव तस्मिन् कोऽपि नियमो नाभवत् । इदानीं प्रतिस्पर्धायुगे धावनस्य प्रकियायाः अपि परिष्कारः सञ्जातः । तानि सर्वाण्यपि धावनानि येषु पूर्णया अधिकतमया गत्या धावको धावति, ‘लघुप्रलम्ब’- धावनयोः गण्यन्ते । तत्र गतिद्वययोग्यते अपेक्षिते स्तः -
एवं गत्यनुसारं धावकेऽधो दर्शिता गुणा अत्यावश्यका भवन्ति -
तत्र हि प्रस्थाने-पूर्वं धावकाः प्रायः उत्थाय अग्रे अवनमय्य च प्रतिष्ठन्ते स्म । परम् अमेरिकायां ‘क्राउचप्रस्थानपद्धतेः’ आविष्कारेण तस्याः च अन्यपद्धतिभ्यः अधिकम् औचित्यं विज्ञाय च प्रयोगः प्रारब्धः । तस्याः पद्धतेरपि त्रयः प्रकाराः ग्वेषिताः । यथा-
मध्यमप्रस्थाने पदयोः स्थितिः- अग्रिमः पादः प्रायः प्रस्थानरेखातः १२ इञ्चतः १६ इञ्चपर्यन्तं पृष्ठे स्थाप्यते, यो हि धावकस्य नितम्बस्कन्धयोः दूरतानुरूपो भवति । प्रत्येकं धावकस्य शारीरको मध्यभागः समानो न भवति । अतः १२ तः १८ इञ्चस्यानुमानितमन्तरं निर्धारितम् । अस्य वास्तविकपद्धत्या संयोजनाय एका क्रियात्मिका -पद्धतिः अस्ति यस्यां धावको व्यवस्थितरीत्या पादौ संयोज्य प्रस्थानपट्टिकायाः संकेतस्थले तौ व्यवस्थाप्य प्रस्थानकस्य देशानुसारम् अङ्गपरिचालनं निरुद्धय अग्रिमादेशप्राप्तेः प्रतीक्षायां मनाक् तिष्ठति । सावधानस्यादेशात्परं स्कन्धद्वयं प्रस्थानरेखातः अग्रे नयति । इयमेका स्थिरावस्था भवति तथाप्युत्तमा धावका अवरोधाभ्यासं कुर्वन्ति । सावधानदशायामागमनसमये धावकः श्वासमाकृष्य फुप्फुसे पूरयति तथा श्वासं निरुणत्ति या स्वल्पकालिकी कुम्भकक्रिया इव अस्ति । शिरः स्कन्धयोः समावस्थायां दृष्टिश्च प्रस्थानरेखातः १ फीटतः २ फीटमितं यावदग्रे भवतः । पृष्ठपादस्य जङ्घा सरलावस्थायां भूम्या सह समकोणं रचयन्ति भवति । सावधानस्थितौ धावकस्य शरीरं सरलं विराममुद्रामयं च तिष्ठति ।
धावनस्य आरम्भावस्थायां समुचितप्रस्थानस्य द्वे लक्ष्ये भवतः । सङ्केतध्वनिश्रवणसमकालमेव धावकः पट्टिकां परित्यज्य धावनम् आरभते, तदा तस्याङ्गनां परिचालनमित्थं भवति-
धावनस्य मध्यावस्थायामम् अग्रे गमनस्य द्वौ मुख्यभागौ स्तः (अ) पुनः प्राप्तये पदसञ्चारक्रिया (ब) गतिसञ्चाराय पदक्रिया च । प्राकृतिकरीत्या सर्वेषाम् अङ्गानां समुचितरूपेण परिचालनं तथा क्रियासामञ्जस्येन साहसस्य शक्तेश्च विकासपूर्वकं धावनमत्र हितावहम् । बाह्वोः प्रक्रियाया उद्देश्यं सन्तुलनस्थापनं विद्यते । भुजयोः पदयोश्च प्रक्रियायां साम्ये सति धावनक्रिया सम्यग् भवति । गतिसंवर्धनकाले शरीरस्यावनतिर्नेचिता ।
धावनसमाप्तिकालिकी गतिः समापनकाले पदयोर्गतौ तीव्रता नापेक्षिता परं या गतिस्तदानीं भवेत् साऽपि शिथिला न कर्तव्या । सन्धावनान्तरेखापर्यन्तं समुचितां गतिं सञ्चारं तथा शरीरस्यावनतिं संरक्ष्य सप्ताष्टगजमिते पथि दृष्टिं विन्यस्य रेखासूत्रं विदीर्य चाग्रे गमनं विधीयते ।
आधारः
अभिनवक्रीडातरङ्गिणी
वर्गः:धावनक्रीडाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
विवाहाग्निपरिग्रहसंस्कारः
यश्च त्रेतौपासनाग्नीन स्थापयति सः चतुरग्निः केवलम् औपासानं लौकिकं चाग्निं स्थापयति सः द्व्यग्निः इति उच्यते । यश्च लौकिकाग्निं स्थापयति सः एकाग्निरिति । स्व-स्व वेदशाखायाः गृह्यसूत्रानुगुणम् औपासनाग्नौ कुर्वन्ति स्म ।
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
धमनी शल्यचिकित्सा
शल्यचिकित्सा क्षेत्र अस्ति।
वर्गः:चिकित्साः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
जरनैल सिंह भिण्डरांवाले
१९८४ तमस्य वर्षस्य ओपरेशन् ब्लू स्टार इत्यस्य आतङ्कवादी एषः ।
वर्गः:पञ्जाबराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
१५९
१५९ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
जुलाई-सितंबर
भवतु: भवता प्रवेशं न कृतम्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१५९ १५९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
नन्दुरबार
नन्दुरबारमण्डले स्थितम् नन्दुरबारमण्डलस्य केन्द्रस्थानम् इदम् नगरम् । ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्वपूर्णं नगरम् ।