cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
उत्तरप्रदेशराज्यम्
लखनौनगरम्
प्राचीननगरमेतत् औध् नवाब वंशीयानां राजधानी आसीत् । अत्र नगरे अनेकानि वास्तुशिल्पानि अपूर्वाणि सन्ति । बारां इमाम्बट (१७८४) स्थले उन्नतानि गोपुराणि सन्ति । अनेन विशिष्ट भवनेन उपरिष्टात् लक्नौ नगर दर्शन कर्तुं शक्यते । महम्मद अलिषह क्रिस्ताब्दे १८३७ वर्षे स्वसमाधिं निर्मितवान् । ताजमहल् सद्रृशमेतत् अत्रानेका- नि गोपुराणि कलशानि सन्ति । ६७ मीटर् उन्नत घटीयन्त्र गोपुरमस्ति । पुरतः चित्रकला सङ्ग्रहालये औधनवाब महोदयानाम थाव चित्राणा सङ्ग्रहः अस्ति । लक्नौ समीपे गोमती नदीतीरे लक्ष्मणतिला, कैसट्बाग् आर्कलाणिकल् म्यूसिय बनारसीबाग् स्टेट् म्यूसिय , मृगालय इत्यादि दर्शनीयानि स्थाननि सन्ति ।
तीर्थक्षेत्राणि
अस्मिन् राज्ये पवित्रतमक्षेत्राणि सन्ति। गङ्गा,यमुना नद्योः तटे एतानि क्षेत्राणि विराजन्ते। तानि वाराणसी, अयोध्या, मथुरा, अलाहाबाद् इत्यादीनि प्रसिद्धानि पुण्यतमानि भवन्ति।
मथुरानगरम्
मथुरा भारतस्य उत्तरप्रदेशे काचित् नगरी अस्ति । भगवतः कृष्णस्य जन्म अत्र अभवत् ।मथुरा देहलीतः १३४ कि.मी. । आग्रातः ५७ कि.मी. दूरे अस्ति । श्रीकृष्णस्य जन्मस्थानम् इति पुराणद्वारा ज्ञायते । अत्र अनेके देवालयाः मुस्लिंजनानाम् आक्रमणेन विनष्टाः आसन् । केचन पुननिर्मिताः सन्ति । श्रीकृष्णस्य मथुरानाथमन्दिरम् अतीव सुन्दरम् अस्ति । चित्रकला सङ्ग्रहालयः इव अस्ति । गर्भगृहे श्रीकृष्णमूर्तिं परितः रजतगावः निर्मिताः सन्ति। केशवमन्दिरसमीपे भागवतमन्दिरमिति सभाभवनम् अस्ति । एतत् प्रार्थनामन्दिरम् इत्यपि प्रसिद्धमस्ति । केशवमन्दिरस्य आवरणे क्रिस्ताब्दे १६६१ तमे वर्षे निर्मितं जातिमस्जिद् इति मुस्लिं प्रार्थनामन्दिरमस्ति । चतुस्तरीयभवनम् एतत् यमुनानदीतीरे अस्ति । समीपे कलासङ्ग्रहालये मूर्तिशिल्पानि नाणकानि बुद्धस्य लोहविग्रहाः च सन्ति । मथुरातः १०कि.मी. दूरे वृन्दावनम् अस्ति । अत्रैव श्रीकृष्णः बाल्ये वेणुवादनं विविधलीलाः च प्रदर्शितवान् । अत्र चैतन्यमहाप्रभुः भक्तेः महिमानं प्रदर्शितवान् । मीरा-गोपीनाथ- मदनमोहन-राधारमण-बिर्लामन्दिराणि अपूर्वाणि सन्ति ।
प्रयागः-त्रिवेणीसङ्गमः
वाराणसीतः १३५ कि.मी. दूरे गङ्गायमुनासरस्वतीनां सङ्गमस्थानं त्रिवेणीसङ्गमः इति ख्यातः अस्ति । सरस्वतीनदी अत्र गुप्तगामिनी अस्ति । प्रयागः इति अस्य पूर्वनाम आसीत् । ब्रह्मा एव अत्र यागं कृतवान् इति पुराणेषु उल्लिखितम् । अकबरस्य काले प्रयागस्य अलाहाबाद् इति नाम आगतम् । अत्र सङ्गमे स्नानं पवित्रम् इति भारतीयाः भावयन्ति । द्वादशवर्षेषु एकवारम् अत्र कुम्बमेला इति महान् उत्सवः प्रचलति । अत्र अक्बरः बृहत् भित्तीनां स्तम्भानां त्रयाणां महाद्वाराणां गोपुराणां च निर्माणं कारितवान् । दुर्गात् यमुनानदीवीक्षणम् अधिकानन्ददं भवति । भारतस्य स्वातन्त्र्यान्दोलने प्रमुखमस्थलम् आनन्दभवनम् आसीत् । अलाहाबादनगरे स्थितमेतत् इदानीं राष्ट्रियस्मारकमस्ति । दुर्गस्य महाद्वारस्य पुरतः अशोकस्तम्भः स्थापितः अस्ति ।
अयोध्या श्रीरामजन्मभूमिः
रामायणकालात् पूर्वम् अपि प्रसिद्धं स्थलमेतत् । एतत् स्थानं [[सूर्यवंशः|सूर्यवंशीयराजानां राजधानी आसीत् । लखनौतः १३८ कि.मी. दूरे फैजा्बाद्तः १० कि.मी. दूरे च अस्ति । पुण्यक्षेत्रेऽस्मिन् अनेके देवालयाः सन्ति । रामायणस्य अनेके दृश्यानि अत्र उत्कीर्णानि । कैकेयीभवनं, रत्नसिंहासनं , आनन्दभवनं कोपभवनं, वसिष्ठकुण्डः कनकभवनं सरयूनदीतीर इत्यादि दर्शनीयानि । कदाचित् बौद्धानां केन्द्रमप्यासीत् ।
वाराणसी
काशी बनारस् वारणासी इत्यादि नामभिः प्रसिद्धं काशीपत्तनं पुराणकालादपि अपूर्वं स्थानम् अस्ति । भारतीयानां पवित्रतमं यात्रास्थलम् । वरुणा-असिनद्योः मध्यभागे अस्ति । बनारस् इति राजा प्रशासनं कृतवान् । अतः बनारस् इति नाम आगतम् अस्ति । काशीनगरे विशालाक्षीमन्दिरं विश्वनाथमन्दिरं च गङ्गातीरे स्तः । हनूमान् घाट् मणिकर्णिकाघाट्, पञ्चगङ्गाघाट्, दशाश्वमेधघाट् तुलसीमानसमन्दिरं सङ्कटविमोचनमन्दिरं व्यासकाशी बिर्लाभवनम् इत्यादीनि दर्शनीयानि स्थानानि सन्ति । तुलसीमानसमन्दिरं राजाश्मभिः निर्मितम् । भित्तिसु श्रीतुलसीदासस्य जीवनघटनाः चित्रिताः सन्ति । बिर्लामन्दिरे शिवमन्दिरं मध्ये, दक्षिणे शिवपार्वत्योः मन्दिरं वामभागे श्रीलक्ष्मीनारायणमन्दिरं च सन्ति । काशीविश्वविद्यालयेऽपि विश्वनाथमन्दिरं (बृहत्शिवलिङ्गम्) आकर्षणीयमस्ति ।
सारनाथबौद्धकेन्द्रम्
वाराणसीतः दश किलोमीटरदूरे बौद्धनां प्राचीनकेन्द्रम् अस्ति । गौतमबुद्धः स्वप्रथमोपदेशम् अत्रैव कृतवान् । बुद्धत्वप्राप्तेः पश्चान् वाराणसीम् आगत्य सारानाथे वासं कृतवान् । सा.श.६४० समये अत्र २५०० पूजाकर्तारः, अशोकस्तम्भः, १००मीटरोन्नतः स्तूपः च आसन्। मोघलवंशीयानां प्रशासनकाले अनेके स्मारकाः नष्टाः अभवन् । अत्र अशोक निर्मितः धमेकास्तूपः अर्ध गोलाकारः ९३ पादोन्नतः च आसीत् । धर्मराणिस्तूप समीपे अशोकः ध्यानासक्तः आसीत् । मुख्यमन्दिरस्य पूरतः स्तम्भः निर्मितः आसीत् । सारानाथस्य पुराशेषवस्तुसङ्ग्रहालये मौर्यकुशानगुप्तंवंशीयानां कालिकाः मूर्तयः सन्ति । सारनाथे लब्धं गौतमबुद्धस्य मूर्तिरपि अत्रास्ति । गणेशसरस्वतीविष्णूनां मूर्तयः अपि अत्र सन्ति । आधुनिककालेऽपि सारानाथक्षेत्रम् एकं दर्शनीयं क्षेत्रमस्ति ।
मण्डलानि
उत्तरप्रदेशस्य ७५ मण्डलानि सन्ति। thumb|विभागाः
बाह्यानुबन्धः
वर्गः:भारतस्य राज्यानि वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यम्
राजगढ
राजगढ (राजगढ़, Rajgarh) इत्येतन्नगरं मध्यप्रदेशराज्यस्य भोपालविभागे अन्तर्गतस्य राजगढमण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति ।
वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
राजेन्द्रचोळः
राजेन्द्रचोळः चोळवंशस्य महान् राजा आसीत्। सः राजराजचोळस्य पुत्रः आसीत्। सः वङ्गराजं महीपालं जित्वा गङ्गैकोण्डचोलपुरं नाम नगरम् अस्थापयत्। सः जम्बुद्वीपे अनेकेषु युद्धेषु अजयत्। सः लंका अपि अजयत्।
राजेन्द्रचोळस्य राज्यम् c. 1030 C.E.
पश्यतु
राजेन्द्रचोळः वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
६३९
६३९ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
१६१८
१६१८ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
६३९
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१६१८
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१६१८ १६१८ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
चतुरङ्गक्रीडा
चतुरङ्गक्रीडा(Chess) एका बहुप्रसिद्धा पारम्परिकक्रीडा वर्तते । thumb|right चतुरङ्गक्रीडा द्वन्द्वक्रीडा वर्तते । एषा क्रीडा शारिपट्टे (Chess board) क्रीडन्ति । अस्मिन् शारिपट्टे ६४ समचतुरस्राः वर्तन्ते । एतादृशाः समचतुरस्राः एकस्मिन् पङ्क्तौ अष्ट योजितं वर्तते । आहत्य अष्टपङ्क्तयः वर्तन्ते । अत्र प्रत्येकस्य क्रीडकस्य सविधे १६ पदातयः भवन्ति । तेषां नामानि अधः निर्धिष्टवत् सन्ति,
चतुरङ्गक्रीडायां यदा प्रतिस्पर्धिक्रीडकस्य राज्ञः स्थानान्तरार्थम् अवकाशः न भवति, तदानीं स्पर्धी विजेता भवति तथा च क्रीडायाः समाप्तिः भवति । चतुरङ्गक्रीडायां यदा प्रतिस्पर्धिक्रीडकस्य राज्ञः स्थानान्तरार्थम् अवकाशः न भवति तादृशस्थितिम् आङ्ग्लभाषायां चेक्मेट् (Checkmate) इत्युच्यते ।
चतुरङ्गक्रीडायां रुचिः जगति प्रायः सर्वेषां वर्तते । अस्य क्रीडायाः स्पर्धा विभिन्नस्तरेषु भवति । तेषां नामानि एवं भवति, चतुरङ्गक्रीडायाः मान्यता विश्वओलम्पिक् समितिः एवं विश्वचदुरङ्गसंस्थायाः वर्तते । चतुरङ्गक्रीडायां विभिन्नप्रकाराः वर्तन्ते ।
भिन्नेक तुङ्ग्गल इक (भिन्नतायाम् एकता)
कावी भाषया लिखितं भिन्नेक तुंग्गल इक इत्येतत् इंडोनेशियादेशस्य आदर्शवाक्यं विद्यते । अस्य अर्थः - भिन्नतायाम् एकता इति । इदं मजापहितसाम्राज्यावधौ १४ शताब्दौ प्रणीते काकविन सुतसोमनामके काव्ये विद्यते ।
चतुरङ्गक्रीडा
इतिहासः
अस्याः क्रीडायाः प्रारम्भः गुप्तसाम्राज्यस्य काले अभवत् । तदानीमेव तस्य नाम चतुरङ्गम् इति आसीत् । तस्मिन् काले पदातीनां नामानि अश्वः,रथः,हस्तिः आसन् । कालान्तरे नैट्(knight),बिशप्(bishop),रूक्(rook) इति नामानि व्यवहारे आगतानि । ६०० तमे वर्षे पारस्यदेशे एषा क्रीडा आसीत् इत्यस्मिन् विषये साक्षाधाराः लभ्यन्ते । तस्मिन् काले चत्रङ्ग् इति चतुरङ्गक्रीडायाः नाम आसीत् । चत्रङ्ग् इति नामोल्लेखः पर्शिया अथवा इरान्-देशस्य त्रिषु प्रणयमाहाकाव्येषु श्रूयते । ६३३ तमात् वर्षादारभ्य ६४४ तमस्य वर्षस्य काले पारस्य देशः इस्लाम्-धर्मस्य शासनाधीने आसीत् । तस्मिन् काले चत्रङ्ग् इत्यस्य शत्रञ्ज् इति नामान्तरम् अभवत् । स्पेन्-देशे शत्रञ्ज् इत्यस्य अखेद्रेज़्(ajedrez) इति उच्चारणम् । पोर्चुगीस् भाषायां सद्रेज़्(xadrez) इति उच्चारणम् । ग्रीक् भाषायां ज़द्रिकियान्(zatrikion) इति उच्चारणम् । परन्तु इतरस्मिन् युरोप् प्रदेशे आङ्ग्लपदं चेक् इत्यस्मात् चेस् इति उच्चारणं व्यवहारे आगतम् । १३ शतके ताळपत्रे अस्याः क्रीडायाः विषये उल्लेखः लभ्यते । अस्य क्रीडायाः आरम्भः चीनादेशस्य ज़्याङ्कि क्रीडातः इत्यपि श्रूयते ।
भिन्नेक तुङ्ग्गल इक (भिन्नतायाम् एकता)
मूलकाव्यम्
इयं सूक्तिः १३९ त्तमे अध्याये ५ परिच्छेदे विद्यते ।
चतुरङ्गक्रीडा
इतिहासः
प्रथमविश्वविजेता विल्हेम् स्टैनेट्स् १८८६ तमे वर्षे अभवत् । वर्तमानकाले चतुरङ्गविश्वविजेता म्याग्नस् कार्ल्सनः वर्तते । १९९७ तमे वर्षे प्रथमवारं विश्वचतुरङ्गविजेताक्रीडा डीप् ब्लू इति सङ्गणकस्य साहाय्येन सङ्गणकद्वारा क्रीडायाः स्पर्धा आरब्धा ।
भिन्नेक तुङ्ग्गल इक (भिन्नतायाम् एकता)
अनुवादः
अयम् अनुवादः डा सोविटो सण्टोसो - इत्यनेन लिखितं विमर्शम् आधारीकृत्य लिखितमस्ति ।
चतुरङ्गक्रीडा
चित्रवीथिका
वर्गः:क्रीडाः
भिन्नेक तुङ्ग्गल इक (भिन्नतायाम् एकता)
सन्दर्भः
वर्गः:इण्डोनेशियादेशः वर्गः:इण्डोनेशियादेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
सोयामाषः
सोया एका माषविभेदा वर्तते। सोयामाषेभ्यः तैलम्, पिष्टम्, सोयारसम् सोयादुग्धम् इत्यादिनि लभ्यन्ते। सोयापादपः चीनदैशिकः अस्ति। right|thumb|250px|सोयामाषः
सोयामाषः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
१६१९
१६१९ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
सीहोर
सीहोर (सीहोर, Sehore) इत्येतन्नगरं मध्यप्रदेशराज्यस्य भोपालविभागे अन्तर्गतस्य सीहोरमण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति ।
१६१९
बाह्य-सूत्राणि
१६१९ १६१९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
सीहोर
वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कावी
कावी जावाद्वीपस्य प्राचीनसाहित्यभाषा आसीत् | इसकी अपनी लिपि थी। जावा के काव्य इसी भाषा में लिखे गये।
इसमें संस्कृत के बहुत शब्द हैं। भाषा का नाम काव्य शब्द से ही है।
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मुरैना
मुरैना (मुरैना, Morena) इत्येतन्नगरं मध्यप्रदेशराज्यस्य चम्बलविभागे अन्तर्गतस्य मुरैनामण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति ।
वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
राजाराज चोल
राजाराज चोळ
पश्यतु
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:भारतस्य प्राचीनराजाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
2.1 तपः स्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः
व्यासभाष्यम्
उद्दिष्टः समाहितचित्तस्य योगः । कथं व्युत्थितचित्तोऽपि योगयुक्तः स्यादित्येतदारभ्यते— नातपस्विनो योगः सिद्ध्यति । अनादिकर्मक्लेशवासनाचित्रा प्रत्युपस्थितविषयजाला चाशुद्धिर्नान्तरेण तपः सम्भेदमापद्यत इति तपस उपादानम् । तच्च चित्तप्रसादनमबाधमानमनेनासेव्यमिति मन्यते । स्वाध्यायः प्रणवादिपवित्राणां जपो मोक्षशास्त्राध्ययनं वा ईश्वरप्रणिधानं सर्वक्रियाणां परमगुरावर्पणं तत्फलसंन्यासो वा ॥१॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:साधनापादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
अङ्गिराः
अङ्गिराः कश्चन ऋषिः। ऋग्वेदे अग्निसूक्तस्य द्रष्टा अयं ऋषिः । अङ्गिराः एव देवमानवयोः संवादे मध्यवर्ती इति ख्यातः। क्वचित् अङ्गिराः सप्तर्षिषु अन्यतमः इति उल्लेखः विद्यते। अपरत्र सप्तर्षिषु अङ्गिराः न गृह्यते. । अथर्ववेदस्य अथर्वाङ्गिराः ऋषिः द्रष्टा इति केषुचित् हस्तलेखेषु विद्यते। अयम् अङ्गिराः एव प्रसिद्धः ऋषि र्वा इत्यत्र सन्देहः वर्तते । अङ्गीरसः शिष्याः आङ्गीरसाः इत्युच्यन्ते। अङ्गीरसः शिष्याः एव ऋग्वेदस्य प्रथमाध्यायस्य, द्वितीयाध्यायस्य, पञ्चमाध्यायस्य, अष्टमाध्यायस्य, नवमाध्यायस्य दशमाध्यायस्य च केषाञ्चन मन्त्राणां द्रष्टारः विद्यन्ते।
व्युत्पत्तिः
अगि गतौ इति धातोः इरुट् प्रत्यये अङ्गिरस् इति शब्दः सिद्ध्यति। अयं च सकारान्तपुंलिङ्गशब्दः। अतः प्रथमाविभक्त्यैकवचने अङ्गिराः इति रूपं भवति।
मन्त्राः
ऋग्वेदस्य अनेके मन्त्राः अङ्गिरसा तच्छिष्यैः च द्रष्टाः इति उल्लेखः दृश्यते। यथा
अयं न केवलं मन्त्रदृष्टा अपि तु वेदेषु अपि अङ्गिरसः उल्लेखः दृश्यते। अग्निरेव अङ्गिराः इति क्वचित्। ऋग्वेदस्य ३.३१ तमे मन्त्रे अङ्गिराः गायक इति कथितः । यथा अगच्छदु विप्रतमः सखीयन्नसूदयत्सुकृते गर्भमद्रिः । ससान मर्यो युवभिर्मखस्यन्नथाभवदङ्गिराः सद्यो अर्चन् ॥
अथर्ववेदपरम्परायां अथर्वणस्य मान्यता अधिका। सद्गुणाः परोपकारप्रवृत्त्यादयः अथर्वणेन उक्तः। हेयाः वामाचारादयः अङ्गिरसा उक्तः इति हेतोः अथर्वणस्य मान्यता अधिका वर्तते इति पाश्चात्यविदुषां मतम् ।
बौद्धसाहित्ये अपि अङ्गिरसः उल्लेखः दृश्यते दिङ्निकाये तेविज्जसुत्ते बुद्धस्य वैदिकऋषिभिः सह संवादः वर्णितः। तत्र बुद्धः समकालीनां ऋषीणां पूर्वऋषीणां च उल्लेखं करोति। इमे पूर्वऋषयः दश विद्यन्ते इति तस्य कथनम्। तेषु दशसु ऋषिषु अङ्गिराः अपि अन्यतमः।
इतिहासः
पुराणादिषु अङ्गिरसः नाम्नः उल्लेखः बहुत्र बहुधा वर्तते। तस्य जीवनस्य विवाहस्य च विषये नैकाः कथाः श्रूयन्ते। क्वचित् ब्रह्मणः पुत्ररूपेण तस्य उल्लेखः भवति चेत् अन्यत्र क्वचित् प्रजापतिषु तस्य उल्लेखः दृश्यते। महाभारते ब्रह्ममानसपुत्राणां कथनावसरे अङ्गिरसः अपि नाम उच्चारितम् यथा- ब्रह्मणो मानसाः पुत्त्रा विदिताः षण्महर्षयः मरीचि-रत्र्यङ्गिसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः” इति मार्कण्डेयपुराणे अपि “त्वमग्ने प्रथमोऽङ्गिरा ऋषिर्देवानामिति” श्रुतौ अग्ने-रङ्गिरस्त्वमुक्तं तत्कथा । इत्युक्तम् ।अङ्गीरसः पत्नीनां सङ्ख्या एकम् द्वे चत्वारि इति मतभेदः वर्तते।. क्वचित् तस्य पत्नी सुरूपा, पुत्राश्च उत्तास्यः, संवर्तनः बृहस्पतिश्च इत्युल्लिखितम् । अन्यत्र तस्य पत्नी स्मृतिः (दक्षपुत्री) एवं स्वधा इत्यपि उल्लिखितम्। शुभां परिणीय अग्निरूपाः सप्त पुत्रीः बृहस्पतिनामकं पुत्रं च प्राप्तवान् इत्यपि कथा श्रूयते।
अन्यत्र अङ्गिराः तपः समाचर्य परब्रह्म प्राप्तुम् एच्छत्। अङ्गीरसः तु जन्मना एव तेजः आसीत्। तत् च तेजः तपसः कारणात् अनन्तम् अभवत्। तथापि तपः अनुवर्तयन् अङ्गिराः परब्रह्मैक्यं सम्पाद्य ब्रह्मर्षिः सञ्जातः। अनेकान् मन्त्रान् च ददर्श। भृगुना सह अग्न्याराधनपरम्परायाः आरम्भकर्ता अभवत्।
उल्लेखाः
वर्गः:ऋषयः वर्गः:पुराणपात्राणि
रमजान्
रम्ज़ान् इत्येतत् पर्व इस्लाममतानुयायिभिः आचर्यते । तेषां कालगणनानुसारं हिजरिशकस्य नवमः मासः रंज़ान् इत्युच्यते । रंज़ान्-मासे आचर्यमाणं रंज़ान्-पर्व "रमादान्" इत्यपि अभिदीयते । मासस्य प्रथमे दिने चन्द्रदर्शनानन्तरमेव पर्वणः आरम्भः भवति । विश्वे सर्वे यवनाः भक्तिभावेन सम्भ्रमेण च एतस्य पर्वणः आचरणं कुर्वन्ति । रम्ज़ान्-मासे यवनाः पवित्रस्य कुरान्-ग्रन्थस्य पारायणं पठनं च आमासं कुर्वन्ति । उपवासव्रतम् अपि आमासम् आचर्यते । इस्लाम्-मतस्य पञ्चमहातत्त्वेषु रम्ज़ान् मासे आचर्यमाणम् उपवासव्रतम् अपि अति प्रमुखं वर्तते ।
अस्मिन् मासे यवनाः निराहारिणः भूत्वा प्रपञ्चे विद्यमानान् निर्गतिकान् स्मरन्तः तेषां कृते प्रार्थनां कुर्वन्ति । रात्रौ क्रियमाणा सामूहिकप्रार्थना बहु विशिष्टा या "तरावीह-नमाज़्" इति नाम्ना प्रसिद्धा वर्तते । एवं कुरान्- ग्रंथस्य पठनेन, उपवासव्रतपालनेन, विशेषप्रार्थनाद्वारेण च यवनाः आत्मसंस्करणं साधितुमिच्छन्ति ।
रम्ज़ान्-मासे सूर्योदयादारभ्य सूर्यास्तपर्यन्तं तेषां नियमानुसारेण आहारेण विना उपवासव्रतम् आचरन्ति । सूर्योदयात् पूर्वं क्रियमाणं भोजनं 'सहरि' इति कथ्यते । सूर्यास्तानन्तरं व्रतं समाप्य इफ्तार्नामकं भोजनं स्वीकुर्वन्ति । विविधफलानि, खाद्यानि, फलरसाश्च भोजने भवन्ति । सर्वे गृहजनाः मिलित्वा "आझान्" श्रवणानन्तरं भोजनं कुर्वन्ति ।
यवनैः उपवासव्रतं पालनीयम् इति शासनं क्रिस्ताब्दे ६२६ तमे वर्षे कृतम् । पवित्र खुरान्-ग्रन्थस्य १८३ अध्यायतः १८७ अध्यायपर्यन्तं रम्ज़ान् पर्वणः उपवासपालनस्य विषये विवरणानि प्राप्यन्ते ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:इस्लाममतम् वर्गः:धर्मसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बागेश्वरमण्डलम्
बागेश्वरमण्डलम् (बागेश्वर जिला, Bageshwar District) उत्तराखण्डराज्यस्य कुमाऊंविभागे स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति बागेश्वर इति नगरम् । बागेश्वरमण्डलम् ऐतिहासिकसंस्कृतेः, पौराणिकसंस्कृतेः च प्रतीकः अस्ति । अस्य मण्डलस्य उल्लेखः पुराणेषु प्राप्यते । अस्य मण्डलस्य रचना १५/९/१९९७ दिनाङ्के अभूत् ।
भौगोलिकम्
बागेश्वरमण्डलस्य विस्तारः १,६९६ च.कि.मी.-मितः अस्ति । उत्तराखण्डराज्यस्य दक्षिणभागे इदं मण्डलमस्ति । अस्योत्तरदिशि पिथौरागढमण्डलं, दक्षिणदिशि अल्मोडामण्डलं, पश्चिमदिशि चमोलीमण्डलं, पूर्वदिशि पिथौरागढमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले तिस्रः नद्यः प्रवहन्ति । ताः यथा - सरयू, गङ्गा, गोमती च ।
कृषिः वाणिज्यं च
अत्र तण्डुलाः, गोधूमः, यवः, ‘मक्का’, ‘मण्डुवा’, ‘सांवा’ इत्यादीनाम् अन्नानाम् उत्पादनं भवति । सूपेषु चणकम्, 'उडद', 'मसूर', 'मटर', 'कुत्थी', 'राजमा', 'सोयाबीन' इत्यादीनाम् उत्पादनं भवति । अत्र तिलः, इक्षुः, कलायः (Groundnuts, मुङ्गफली), पलाण्डुः इत्यादीनामपि उत्पादनं भवति ।
जनसङ्ख्या
left|250px बागेश्वरमण्डलस्य जनसङ्ख्या(२०११) २,५९,८९८ अस्ति । अत्र १,२४,३२६ पुरुषाः, १,३५,५७२ स्त्रियः, ३५,५६० बालकाः (१८,६७९ बालकाः, १६,८८१ बालिकाः च) सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ११६ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ११६ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ४.१८% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०९०-११०६ अस्ति । अत्र साक्षरता ८०.०१% अस्ति । अत्र लिङ्गानुगुणं साक्षरतानुपातः पुं - ८९.२०% स्त्री - ६०.५६% अस्ति ।
नुसान्तर
इन्दोनेशिया देशस्य प्राचीन नाम अस्ति।
बागेश्वरमण्डलम्
उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले चत्वारि उपमण्डलानि सन्ति । तानि यथा - १ बागेश्वर २ कपकोट ३ गरूड ४ काण्डा ।
वीक्षणीयस्थलानि
चण्डिकामन्दिर-श्रीहरुमन्दिर-काण्डा-विजयपुर-'सुन्दरधुङ्गा ग्लेसीयर्'-पाण्डिस्थल-नीलापर्वतित्यादीनि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति ।
बागनाथमन्दिरम्
बागेश्वर-उपमण्डले स्थितमेतच्छिवमन्दिरं प्राकृतिकसौन्दर्येण परिपूर्णमस्ति । भक्ताः आस्थया तत्र दर्शनाय गच्छन्त्येव, पर्यटकाः अपि प्राकृतिकसौन्दर्यं द्रष्टुं गच्छन्ति तत्र । गोमती-सरयूनद्योः तीरे स्थितमेतन्मन्दिरं पौराणिकं मन्दिरमस्ति । बागनाथमन्दिरस्य संस्कृतभाषायां व्याघ्रेश्वर इति नाम मन्दिरस्यास्य । अस्य वागीश्वर इत्यपि नामान्तरमस्ति । स्कन्दपुराणे व्याघ्रेश्वरस्य उल्लेखः प्राप्यते । अत्र सरयूनामिका पवित्रा या नदी वहति, तस्याः नद्याः तीरे राम-भरद्वाज-मार्कण्डेयाः तपः आचरन्ति स्म । व्याघ्रेश्वरमन्दिरस्य स्थापनसल्लग्ना एका कथा वर्तते । स्कन्दपुराणानुसारं वसिष्ठर्षिः स्वपितुः (ब्रह्मणः) आज्ञया पतितपावनीं सरयूं नीत्वा हिमालयं गच्छन् आसीत् । तत्र मार्गे मार्कण्डेयर्षिः तपरतः आसीत् । अतः सरयूनद्याः प्रवाहः अवरूद्धः । मार्कण्डेयर्षेः तपभङ्गः यदि स्यात्, तर्हि विपदा उद्भविष्यतीति विचिन्त्य वसिष्ठर्षिः मार्गदर्शनार्थं शिवोपासनां प्रारभत । सरयूनद्याः मार्गप्रशस्तकरणाय मार्कण्डेयर्षेः तपभङ्गः आवश्यकः इति चिन्तयन्तौ पार्वतीशिवौ क्रमेण गोः, व्याघ्रस्य च रूपं अधरेताम् । व्याघ्रः गवोपरि आक्रमणम् अकरोत् । पीडावशात् गोः आर्तनादः न्यर्गच्छत्, तं नादं श्रुत्वा मार्कण्डेयर्षेः तपभङ्गोऽभूत् । मार्कण्डेयर्षेः मार्गः प्रशस्ते कृते सति सरयूनद्याः प्रवाहं वसिष्ठर्षिः अग्रे अनयत् ।
६४०
६४० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बागेश्वरमण्डलम्
वैद्यनाथमन्दिरम्
गोमतीनद्याः तीरे स्थितमेतन्मन्दिरं बहु प्रख्यातमस्ति । एका ब्राह्मणस्त्रीः एतस्य मन्दिरस्य स्थापनां चकार । मन्दिरस्यास्य नाम्ना ग्रामस्य नामकरणमपि वैद्यनाथग्राम इति अभूत् । काले व्यतीते अपभ्रंशत्वात् अस्य नाम बैजनाथ इति अभूत् । बागनाथमन्दिरात् षड्विंशतिः (२६) कि.मी. दूरे स्थितमस्ति एतन्मन्दिरम् ।
६४०
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
बागेश्वरमण्डलम्
चण्डिकामन्दिरम्
चण्डिकामातुः भव्यम् एवं सुन्दरमन्दिरं बागेश्वरमन्दिरात् अर्धं कि.मी. दूरेऽस्ति । नवरात्रकाले अत्र विशेषपूजायाः आयोजनं भवति ।
६४०
बाह्य-सूत्राणि
६४० ६४० वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
बागेश्वरमण्डलम्
श्रीहरुमन्दिरम्
बागेश्वरमन्दिरात् पञ्च (५) कि.मी. दूरे स्थितमस्ति श्रीहरुमन्दिरम् । विजयादशम्याः दिने तत्र उत्सवस्यायोजनं भवति । विजयादशमीदिने लक्षशः जनाः तत्र दर्शनार्थं गच्छन्ति ।
बाह्यानुबन्धः
http://bageshwar.nic.in/
http://www.mapsofindia.com/maps/uttaranchal/districts/bageshwar.htm
वर्गः:उत्तराखण्डस्य मण्डलानि
कोमोरोस
कोमोरोस पश्‍चिमे सिन्‍धु-महासागरे मध्‍ये द्वीप-समूह देश: अस्‍ति।
बाह्यसम्पर्काः
वर्गः:आफ्रिकाखण्डस्य राष्ट्राणि वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वृजिनिवान्
सः यादवकुलस्य राजा आसीत्।
वर्गः:प्राचीनराजाः वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
संस्कृतम्- भारतस्य सांस्कृतिकभाषा
मलयाळं मलयाळसंस्कृतिं कन्नड कर्णाटकसंस्कृतिं तमिल् तमिल्-संस्कृतिं मराठी महाराष्ट्रसंस्कृतिं हिन्दी हिन्दीसंस्कृतिम्  आङगलम् आङगलेयसंस्कृतिं च निरन्तरं  प्रसारयति । भारतीयसकलभाषाणामपि स्वस्वसंस्कारान् सर्वान् अपि संरक्ष्य सर्वभारातैकस्वभावभूतां सनातनसंस्कृतिं सर्वत्र सम्प्रसारयति सर्वभाषाजननी इयं संस्कृतवाणी। भाषाशास्त्रदृष्ट्या अपि सर्वभाषासु ५०% तः ९०% यावत् संस्कृतशब्दाः सन्ति। अतः संस्कृतभाषया प्रचलिता संस्कृतिः कीदृशी भवतीति अवलोकनम् असमञ्जसं न भवति।
संस्कृतं व्याकरणादिघटनाविशेषेषु साहित्यादिग्रन्थतल्लजेषु च भारतीयसंस्कृतिं वहति। सा वेदोक्ता त्यागप्रधाना सर्वश्रेष्ठा सर्वादरणीया सनातनी च भवती इत्यत्र न कोऽपि विवादः । स्वदेशो भुवनत्रयम्,  विश्वं भवत्येकनिडम्, कृण्वन्तो विश्वमार्यम्, वसुधैव कुटुम्बकम्,  मातृदेवोभव, पितृदेवोभव, आचार्यदेवोभव, अतिथिदेवोभव,  न कश्चित् दुःखमाप्नुयात्, लोकाः समस्ताः सुखिनो भवन्तु, पुज्यपूजाव्यतिक्रमो  पापाय  इत्यदि श्रुत्याधारिता खलु त्यागोज्ज्वला परोपकारकेन्द्रिता च सनातनभारतसंस्कृतिः । चिरपुरातनां नित्यनूतनाम् एतामेव वहति संस्कृतभाषा स्वघटनापरेण चांशेन।
घटनापरे कार्ये संस्कृतमपि भाषा इत्यनेन भाषायाः आधारभूतं वाक्यं  एकतिङ् वाक्यम् इत्यनेन क्रियापदं च प्रथमं परिगण्यते । एतस्मिन्नवसरे संस्कृतस्य इतरभिन्ना वैशिष्ट्यरूपा पुरुषकल्पना एव प्रथमगणनेया भवति  । प्रथमपुरुषः, मध्यमपुरुषः,उत्तमपुरुषः इति  पुरुषत्रयम् । प्रथमगणनीयः 'सः' प्रथमपुरुषः, मध्यमगणनीयः 'त्वं' मध्यमपुरुषः इत्येवं पुज्यपूजाविधिं यथाक्रमं पालयति इत्यतः 'अहम्' उत्तमपुरुषः च । तृतीयम् अतिथिं प्रपूज्यैव त्वंपदवाच्यं मित्रं सत्कारोति । 'अतिथिदेवोभव', इति श्रुतितामैत्पर्यमत्र द्रष्टुं शक्यते ।
अपि च संस्कृते विद्यामानपरस्मैपदि आत्मनेपदि उभयपदि इत्यादि सङ्कल्पः अपि परिशीलनीयः। संस्कृते विद्यमानानां सकलधातूनामपि पुर्वोक्तरीत्या विभजनं कृतमस्ति । परस्मैपदी इत्युक्ते परस्मै-परोपकाराय,पदं- पदविन्यासः(प्रवृत्तिः) अस्य अस्ति इति पदि । एवं परोपकारप्रवृत्तिसूचकधातवः अस्मिन् गणे अन्तर्भवन्ति । आत्मनेपदी इत्यस्मिन् स्वस्य निमित्तं क्रियामाणप्रवृत्तिसूचकधातवः उभयपदी इत्यस्मिन् परोपकाराय स्वस्मै च क्रीयमाणप्रवृत्तिसूचकधातवश्च अन्तर्भवन्ति। पाकक्रियां परिशीलयति चेत् जानाति यत् कदाचित् स्वस्मै कदाचित् अन्यस्मै च एषा क्रीया भवति । अतः स्वस्मै चेत् पचते इति अन्यथा पचति इति उभयपदप्रयोगः च विहितः ।
परस्मैपदि इति नामश्रवणे एव मनसि ‘भू सत्तयाम् ’इति धातोःनाम स्फुरति। लोके सर्वस्यापि अस्तित्त्वं परोपकाराय अस्ति इति एतत् प्रदर्शयति खलु। परोपकारार्थमिदं शरीरम् इत्युक्ति स्पष्टीकोरति एतत् । एवमेव ‘पठ्’ धातुरपि परस्मैपदी । अतः अस्माभिः ज्ञातव्यं यत् पठनप्रक्रिया कदापि स्वस्य केवलं कार्यासम्पादनार्थं धनसम्पादनर्थं  वा न, परोपकाराय भवेत् इति। वन्दनक्रिया तु इतरेषां बोधनाय  न, आत्मोत्कर्षाय संस्कारवर्धनाय अस्ति इति बोधयितुं ‘वन्द्’ धातोः आत्मानेपदितत्त्वंम्। एवमेव चिन्तयति चेत् अग्रे सर्वं स्पष्टं भवति ।
क्रियापदचिन्तनानन्तरं नामरूपचिन्तनमेव उचितं खलु । नामरूपपठने आद्यं "रामशब्दमेव पाठयति । रामादिवत् प्रवर्तितव्यम् न तु रावणादिवत्" इत्यादि कृत्याकृत्यप्रवृत्तिनिर्णयार्थमेतत् । सीता वनमित्यादिशब्दाः  अपि अस्माकं संस्कारेण सह अभेद्यबन्धं प्रदर्शयन्ति खलु । ।
साहित्यविषयमधिकृत्य चिन्तयति चेत् रामायणं महाभारतं पुराणानि अन्यकृतयःच अस्माकं संस्कृतेः वाहकानि इति अवगन्तुं शक्यते । कविकुलगुरोः कालिदासस्य अभिज्ञनाशाकुन्तलं कुमारसम्भवं च पूरकत्वेन पठति चेत् एतत् व्यक्तिभविष्यति । ।
विश्वोत्तरनाटके अभिज्ञानशाकुन्तले यतः कुतश्चित् प्राप्तम् अनाथां शकुन्तलां पुत्रीरूपेण पालितवान् परमपूज्यः तातकण्वः । तस्याः यौवनावस्थायाम् आश्रमस्य अतिथिसत्कारकार्ये  तां नियुज्य दुरितनिवारणाय तीर्थयात्रार्थं गच्छति। तदा तत्र समागतं दुष्यन्तमहाराजम् अतिथिमर्यादसीमाम् अतिरिच्य स्वीकरोति । ततः अनन्यमानसा सा तपोधनं दुर्वाससम् अतिथिं न पूजयति च । एतेषां सर्वेषां परिणतफलमेव शकुन्तला अन्ते अनुभवति ।
कुमारसम्भवे तु नायिका श्रीपार्वती अतिकठिनतपसा प्राणनाथं परमेश्वरं दासरूपेण एकान्तसुन्दरवने साक्षात्कृत्यापि आचार्यमर्यादमनुसृत्य पितरं कन्यां पृच्छतु इति सखीद्वार प्रार्थितवती । तेन अग्रे पार्वती जगज्जननीपदवीं प्राप्नोति । एतयोः शाकुन्तलकुमारसम्भवयोःपठनतः पूज्यपूजाव्यतिक्रमो पापाय इति श्रुतितात्पर्यं ज्ञात्वा पाठकाः सांस्कृतिकजीवनाय प्रचोदनं प्राप्नुवन्ति।
नित्यनैमित्तिकाचारद्वारा अपि संस्कृतं महत्तमसनातनसंस्कृतिंम् अस्माकं जीवितेन सह सम्बध्नाति । उषः काले उत्थाय –
इति उचार्य करदर्शनं कृत्वा – इति श्लोकेन भूमिवन्दनां करोति इति यत् तत् अस्माकं संस्कृतेः पराकोटिं प्रदर्शयति खलु ? अस्माकं संस्कृतौ मातृस्थानं देवतातुल्यमस्ति । पूजनीयेषु पूज्यं सर्वं वयं मातृशब्देन व्यवहरामः यथा माता, गङगामाता भारतमाता इत्यादि । श्रीशङकरभागवत्त्पादानाम् एकं श्लोकं पठतु – (प्रसवकाले अनुभूयमाना वेदना तत्र तिष्ठतु नाम । गर्भकाले रुच्यभावः तनुशोषणं प्रसवानन्तरं वर्षं यावत् मलमयी शय्या इत्यादि गर्भकालिककष्टेषु यस्य कस्यापि एकस्य प्रत्युपकारं कर्तुं उन्नतः अपि तनयः शक्नोति किम् नैव । तादृश्यै सर्वंसहायै मात्रे नमस्कारः इति भावः ।)
इत्यादि प्रार्थनाः कालिदासस्य रघुवंशे त्यागाय सम्भृतार्थानाम् इत्यदि प्रयोगाः, इत्यदि सुभाषितानि सकलसंस्कृतवाङ्मयविशेषाः अपि एतां संस्कृतिम् उच्चैस्तरं प्रस्तुवन्ति । । एवं संस्कृतभाषा सर्वदा सर्वथा सनातनभारतीयसंस्कृतेः वाहिनी इति सुविदितम् एव । अत एव पूर्वऋषयः एवं गीतवन्तः - भारतस्य प्रतिष्ठे द्वे संस्कृतं संस्कृतिस्तथा इति । । भारतस्य संस्कृतिनामककमलस्य विकासाय संस्कृतस्य सूर्यस्य विकासः अनिवार्यः इति श्री श्री पेजावर्मठाधीशाः उक्तवन्तः सन्ति ।
‎
वर्गः:संस्कृतस्य महत्त्वम् वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:संस्कृतलेखाः
श्योपुरम्
वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
क्रोष्टुः
सः यादवकुलस्य राजा आसीत्।
वर्गः:प्राचीनराजाः वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
१६२०
१६२० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१६२० १६२० वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
६४१
६४१ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
६४१ ६४१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
राजकोट
राजकोट (રાજકોટ, Rajkot)महानगरं गुजरातराज्यस्य पश्चिमभागे अर्थात् सौराष्ट्रप्रदेशे आजीनद्याः तीरे स्थितमस्ति । एतन्महागरम् गुजरातराज्यस्य महानगरेषु चतुर्थमस्ति । भारतस्य बृहत्तमनगरेषु अस्य क्रमः २६ तमः, शीघ्रविकसितनगरेषु २२ तमः अस्ति । एतस्मिन्महानगरे महात्मागान्धेः गृहमासीत् । एतन्महानगरं राजकोटमण्डलस्य प्रशासनिककेन्द्रमस्ति ।
इतिहासः
१६२० तमे वर्षे ‘ठाकोर साहेब नभोजी आजोजी जाडेजा’नामकः ‘जाडेजा’वंशीयराजा लघुग्रामाणां सङ्ग्रहणं कृत्वा राजकोटनामकस्य नवनगरस्य रचनां चकार । ‘राजुसङ्घी’ इत्याख्यस्वमित्रस्य नाम्ना, नगरस्यास्य राजकोट इति नामाभिधानं सः कृतवान् । १७२० तमे वर्षे जुनागढप्रदेशस्य सेनापतिः ‘मासुम् खान्’ 'जाडेजा'वंशीयं ’महेरामण’राजानं पराज्य राजकोटमहानगरे स्वाधिपत्यं स्थापितवान् । सः राजकोटमहानगरस्य नाम परिवर्त्य ‘मासुमाबाद्’ इति कृतवान् । परन्तु एतन्नामकरणं १२ वर्षं यावदेवासीत्, कारणं १२ वर्षपश्चात् अर्थात् १७३२ तमे वर्षे ‘महेरामण’राज्ञः ‘रमणल’ इत्याख्यपुत्रः स्वपराक्रेण ‘मासुम् खान्’ इत्येनं मारितवान्, स्वसाम्राज्यञ्च पुनः प्राप्तवान् । सः नगरस्य नाम ‘मासुमाबाद्’ इत्यस्मात् पुनःपरिवर्त्य राजकोट इति मूलनाम एव प्रादात् । यदा सौराष्ट्रं भिन्नं राज्यमासीत्, तदा १५-४-१९४८ तः ३१-१०-१९५६ पर्यन्तं सौराष्ट्रराज्यस्य राजधानी राजकोटमहानगरमासीत् । ततः १-११-१९५६ पर्यन्तं  राजकोटमहानगरं महाराष्ट्रस्य सीमायामन्तर्भूतम् आसीत् । परन्तु  गुजरातस्वतन्त्रतान्दोलनपश्चात् १-५-१९६० दिनाङ्के एतन्महानगरम् गुजरातराज्यस्य अङ्गम् अभूत् ।
रमेशकृष्णन्
रमेशकृष्णन् (Rameshkrishnan ) एकः टेन्निस्-क्रीडालुः आसीत् ।
राजकोट
वी‌‍‍‍‌‍‍क्षणीयस्थलानि
राजकोटमहानगरे 'जूबली'-उद्यानं प्रख्यातं स्थलमस्ति । अत्रैव ‘वाट्सन्’-वस्तुसङ्ग्रहालयः अस्ति । अस्योद्यानस्य समीपे बहूनि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति, यथा – महात्मागान्धिमहाविद्यालयः, महात्मागान्धेः बाल्यकालगृहम्, राष्ट्रियशाला च इति । राजकोटस्य याज्ञिकमार्गस्थितं पुत्रिका(Doll)सङ्ग्रहालयः बालेभ्यः आकर्षकं, मोदकञ्च स्थलमस्ति । अत्रस्थाः भिन्नश्रृङ्गारैः सज्जिताः १,४०० पुत्रिकाः बालान् कर्षन्ति । राजकोटमहानगरे अन्यानि बहूनि स्थलानि सन्ति, येषां गणना वीक्षणीयस्थलेषु भवति । यथा – श्रीरामकृष्णपरमहंसाश्रमः, रणछोडदासाश्रमः, स्वामिनारायणमन्दिरं, नागेश्वरपाशवान-जैनमन्दिरं, बालकृष्णप्रासादः, ईश्वरीय-मन्दिरम् उद्यानञ्च, ‘गेबन् शाह् दरगाह्’, ‘हशन् शाह् दरगाह्’ इति ।
राजकोटमहानगरे परिवहनम्
यस्य कस्यापि नगरस्य प्रसिद्धिं, तस्य नगरस्य परिवहनव्यवस्थायाः यागदानेनापि परिक्षन्ते जनाः । २००७ तमे वर्षे 'राजकोट म्युनिसिपल् कोर्पोरेशन्'द्वारा वैयक्तिकसंस्थानां (Private Companies) सहयोगेन परिवहनव्यवस्थायाः आरम्भः कृतः । वैयक्तिकसंस्थानां (Private Companies) १०० 'बस्'यानानि महानगरस्य मार्गेषु सञ्चरन्ति ।
रमेशकृष्णन्
बाल्यम्
रमेशकृष्णन् १९६१ तमे वर्षे जून् मासस्य ५ दिनाङ्के चेन्नै नगरे जन्म प्राप्तवान् । एषः रामनाथन् कृष्णन् इति प्रसिद्धलानं क्रीडालोः पुत्रः वर्तते ।
राजकोट
राजकोटमहानगरे परिवहनम्
कर्णावतीमहानगरे BRTS (Bus Rapid Transit System) इति 'बस्'यानप्रयोगस्य सफलतायाः पश्चात् सद्यः राजकोटमहानगरेऽपि अस्य प्रारम्भः १-१०-२०१२ दिने अभूत् । अधुना १५ 'बस्'यानानि चलन्ति सन्ति, इतोऽपि १५७ 'बस्'यानानाञ्च योजनास्ति ।
रमेशकृष्णन्
पुरस्कारः
१९९८ तमे वर्षे सः भारतस्य पद्मश्री-पुरस्कारः प्राप्तवान् ।
प्रस्तुतम्
सः इदानीं लानंक्रीडायाः संस्थां चालयन् मार्गदर्शकश्च वर्तते ।
राजकोट
धूमशकटमार्गः
भारतस्य, गुजरातराज्यस्य च अन्यभागेभ्यः राजकोटमहानगराय धूमशकटयानानि सन्ति । मुख्यतः अहमदाबाद्-मुम्बई-देहली-हैदराबाद्-पुणे-बेङ्गळूरु-तिरुपति-हावडा-जयपुरम्-हरिद्वार-भोपालादिनगरेभ्यः धूमशकटयानानि सन्ति ।
रमेशकृष्णन्
प्रस्तुतम्
वर्गः:भारतीयटेन्निस्-क्रीडापटवः‎ वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
शैलेन्द्रराजवंशः
इण्डोनेशिया देशस्य कश्चन प्राचीनः राजवंशः ।
राजकोट
भूमार्गः
भारतस्य, गुजरातराज्यस्य च अन्यभागेभ्यः राजकोटमहानगराय 'बस्'यानानि अपि सन्ति । मुख्यतः अहमदाबाद्-मुम्बई-देहली-जयपुरादिनगरेभ्यः 'बस्'यानानि सन्ति ।
शैलेन्द्रराजवंशः
बाह्यजालगवाक्षाः
श्रेणीःइंडोनेशिया इतिहासः
असमराज्यस्य मण्डलानि
असमराज्यम् भारतस्य किञ्चन राज्यम् अस्ति । अस्मिन् राज्ये २७ मण्डलानि सन्ति । भारते मण्डलं नाम कार्याङ्गस्य कश्चन विभागः । जिल्लाधिकारी(डेप्युटी कमिषनर्) अस्य विभागकेन्द्रस्य प्रमुखः भवति ।
राजकोट
सम्बद्धाः लेखाः
आजीनदी
असमराज्यस्य मण्डलानि
माजुली भारतस्य प्रथमः नदीद्वीपमण्डलः अभवत् यदा मुख्यमन्त्री सर्वानन्दसोनोवालः २०१६ तमस्य वर्षस्य जूनमासस्य २७ दिनाङ्के अस्य मण्डलस्य घोषणां कृतवान्, अतः असमस्य कुलमण्डलानां संख्या ८ अगस्त २०२० दिनाङ्के असममन्त्रिमण्डलेन बारपेटामण्डलस्य बजली उपमण्डलस्य उन्नयनस्य प्रस्तावः पारितः, येन असमस्य कुलमण्डलानां संख्या... असमसर्वकारेण २०२२ तमस्य वर्षस्य जनवरीमासे २३ दिनाङ्के तमोलपुरं मण्डलत्वेन घोषितम्, अतः असमस्य कुलमण्डलानां संख्या...
राजकोट
सम्बद्धाः लेखाः
सौराष्ट्रम्
बाह्यानुबन्धः
http://rajkot.gujarat.gov.in/
असमराज्यस्य मण्डलानि
मण्डल
असमराज्ये ३५ मण्डलानि सन्ति। ते अधः सूचीकृताः सन्ति:
राजकोट
बाह्यानुबन्धः
http://www.rmc.gov.in/
http://www.mapsofindia.com/maps/gujarat/rajkot.htm
असमराज्यस्य मण्डलानि
टिप्पणी
वर्गः:असमराज्यस्य मण्डलानि
राजकोट
बाह्यानुबन्धः
http://timesofindia.indiatimes.com/city/rajkot
वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रमुखनगराणि
१६२१
१६२१ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
१६२१ १६२१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
तरुमानगरम्
जकार्तास्य (तरुमा नगर) संस्कृतं मूलं (जय + कर्त) इन्दोनेशिया देशस्य राजधानी अस्ति।
वर्गः:इण्डोनेशियादेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
यावानलः
thumb|200px|right|यावानलप्रभेदः thumb|200px|left|अन्यविधस्य यावानलः thumb|150px|right|यावानलसस्यम् thumb|200px|left|यावानलस्य बीजानि thumb|200px|left|त्वक्-रहितयावानलस्य राशिः thumb|200px|right|यावानलपुष्पम् thumb|left|200px|रक्तवर्णस्य मधुरयावानलः thumb|200px|right|विभिन्नानां वर्णानां यावानलः thumb|left|200px|श्वेतवर्णस्य मधुरयावानलबीजानि thumb|left|200px|यावानलक्षेत्रम्
अयं यावानलः अपि भारते वर्धमानः कश्चन धान्यविशेषः । अयं यावानलः सस्यजन्यः आहारपदार्थः । अयं यावानलः आङ्ग्लभाषायां Great Millet इति उच्यते । हिन्दीभाषायां जुअर् इति, ल्याटिन्-भाषायां Gramineae इति च वदन्ति । अयं यावानलः तृणकुले Gramineae कुले अन्तर्भवति । अयं यावानलः तस्य वर्णस्य अनुगुणं द्विधा विभज्यते । श्वेतः यावानलः, रक्तः यावानलः च इति । कर्णाटकस्य उत्तरभागे तु यावानलः प्रतिदिनस्य आहारः । तत्र गोधूमस्य रोटिकां वा, तण्डुलस्य ओदनं वा न सेवन्ते । अपि तु प्रतिदिनं यावानलस्य पिष्टेन निर्मितां रोटिकाम् एव खादन्ति । जूर्णः, यवनालः, शिखरी, वृत्ततण्डुलः, दीर्घनालः, दीर्घशरः, क्षेत्रक्षुः, इक्षुपत्रकः, जूर्णाह्वा, योनला, युगन्धरा, यावनालः, देवधान्यं, मौक्तिकतण्डुलः इत्यादीनि यावानलस्य अन्यानि नामानि । अनेन यावानलेन पौलिं, लाजाः, रोटिकां, यवसक्तु च निर्मान्ति । अयं यावानलः द्विविधः भवति । रोटिकानिर्माणस्य यावानलः भिन्नः एव भवति । सः लघ्वाकारकः भवति । अन्ये यावानले पुनः मधुरः यावानलः इत्यपि कश्चन प्रभेदः भवति ।
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य यावानलस्य स्वभावः
अयं यावानलः पचनार्थं जडः । अयं रूक्षः, शीतगुणयुक्तः, रुचिकरः च । अयं यावानलः मधुररुचियुक्तः ।
वर्गः:धान्यानि वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
भानुशैलेन्द्रः
इण्डोनेशियादेशस्य शैलेन्द्रराजवंशस्य शासकः।
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
यवः
thumb|200px|left|यवराशिः
अयं यवः अपि भारते वर्धमानः कश्चन धान्यविशेषः । अयं यवः अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । अयं यवः आङ्लभाषायां Barley इति उच्यते । अस्य यवस्य मेध्यः, सितशूकः, दिव्यः, अक्षतः, धान्यराजः, तीक्ष्णशूकः, तुरगप्रियः, हयेष्टः, पवित्रधान्यम् इत्यादीनि अन्यानि नामानि अपि सन्ति । अयं यवः आहारः औषधं च । आचार्यः चरकः मधुमेहस्य निमित्तं संस्कारितः यवः अत्युत्तमम् औषधम् इति उक्तवान् अस्ति । एतं विषयम् अधिकृत्य एव आयुर्वेदमहाविद्यालये संशोधनम् अपि कृतम् अस्ति । तदा सिद्धं यत् यवस्य उपयोगेन सप्ताहाभ्यन्तरे एव रोगलक्षणं न्यूनं जायते, तथा च शर्करांशः १००-१५० मि.ग्रां. यायत् न्यूनः जायते इति ।
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य यवस्य स्वभावः
thumb|200px|left|यवसस्यम् thumb|200px|right thumb|left|200px|यवक्षेत्रम् अयं यवः पचनार्थं जडः । यवः कषायमिश्रितमधुररुचियुक्तः । अयं यवः जीर्णानन्तरं कटुविपाकः भवति । अयं यवः पिच्छिलः रूक्षः च ।
वर्गः:धान्यानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎ वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
स्वाहिः
सः यादवकुलस्य राजा आसीत्।
विष्णुशैलेन्द्रः
इण्डोनेशिया देशस्य शैलेन्द्रराजवंशस्य शासकः।
वर्गः:इण्डोनेशियादेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कच्छखारी
गुजरातराज्ये पाश्चिमे भागे रण् आफ् कच्छ प्रदेशे द्वीपसदृशे स्थले विशिष्टाः भारतीयगर्दभाः सन्ति । अत्र गर्दभाः यथेष्टं सञ्चरन्ति । एतादृशं स्थलम् अन्यत्र न दृश्यते ।गर्दभानां निमित्तम् संरक्षितम् अरण्यम् एतत् ।
वर्गः:गुजरातराज्यस्य अभयारण्यानि वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
2.2 समाधिभावनार्थः क्ले़शतनूकरणार्थश्च
व्यासभाष्यम्
स ह्यासेव्यमानः समाधिं भावयति क्लेशांश्च प्रतनूकरोति । प्रतनूकृतान्क्लेशान्प्रसङ्ख्यानाग्निना दग्धबीजकल्पानप्रसवधर्मिणः करिष्यतीति । तेषां तनूकरणात्पुनः क्लेशैरपरामृष्टा सत्त्वपुरुषान्यताख्यातिः सूक्ष्मा प्रज्ञा समाप्ताधिकारा प्रतिप्रसवाय कल्पिष्यत इति ॥२॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:साधनापादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
रुशद्गुः
सः यादवकुलस्य राजा आसीत्।
वर्गः:प्राचीनराजाः वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
2.3 अविद्यास्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः पंचक्लेशाः
व्यासभाष्यम्
अथ के ते क्लेशाः ? क्लेशा इति । पञ्च विपर्यया इत्यर्थः । ते स्यन्दमाना गुणाधिकारं द्रढयन्ति, परिणाममवस्थापयन्ति, कार्यकारणस्रोत उन्नमयन्ति, परस्परानुग्रहतन्त्रीभूय कर्मविपाकं चाभिनिर्हरन्तीति ॥३॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
वर्गः:साधनापादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
६४२
६४२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
६४२ ६४२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
करम्भः
करम्भः कश्चन धान्यविशेषः अस्ति । करम्भः तृणविभेदात् लभते । मनुष्याः अश्वान् कुक्कुटान् च करम्भं भोजयन्ति । मनुष्याः अपि करम्भपायसं भक्षयन्ति। शुष्ककरम्भतृणं पशूणां शयनार्थं प्रसार्यते ।
सम्बद्धाः लेखाः
‎
वर्गः:धान्यानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
इन्द्रशैलेन्द्रः
इण्डोनेशियादेशस्य शैलेन्द्रराजवंशस्य शासकः।
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
१६२२
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१६२२ १६२२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
कोटेश्वर
कोटेश्वर कर्नाटकस्य उडुपी मण्डले एकः नगरः अस्ति। कुन्दापुर नगरस्य समीपः अस्ति। यत्र शिव देवालय, मारियम्म देवालय च स्तः।
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
चित्ररथः
सः यादवकुलस्य राजा आसीत्।
वर्गः:प्राचीनराजाः वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
समरतुङ्गः
इण्डोनेशियादेशस्य शैलेन्द्रराजवंशस्य शासकः।
वर्गः:इण्डोनेशियादेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कौंगो
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:आफ्रिकाखण्डस्य राष्ट्राणि वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
१६२३
१६२३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
बलपुत्रदेवः
इण्डोनेशियादेशस्य शैलेन्द्रराजवंशस्य शासकः।
वर्गः:इण्डोनेशियादेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
६४३
६४३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
६४३ ६४३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
प्रमोदवर्धिनी
इण्डोनेशियादेशस्य शैलेन्द्रराजवंशस्य साम्राज्ञी।
वर्गः:इण्डोनेशियादेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
६४४
६४४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
६४४ ६४४ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
सञ्जय-राजवंशः
सञ्जय राजवंशः जावाद्वीपे विकसितः ।
वर्गः:सञ्जयराजवंश वर्गः:इण्डोनेशियादेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
भौतिकशास्त्रम्
right|thumb|350px|भौतिकशास्त्रप्रपञ्चस्य स्थूलपरिचयः
भौतिकशास्त्रम् प्राकृतिकशास्त्रेएकशाखा अस्ति यः पदार्थं सम्बन्धि अध्ययनं करोति ।
भौतिकशास्त्रम् इति यत् शास्त्रम् अस्माभिः आधुनिक विज्ञाने पठ्यते तच्च शास्त्रं वेदकालादारभ्य प्रवृत्तम् दृश्यते ।
ऊर्जसंरक्षणनियमः, अणुसिध्दान्तः, द्रव्यनिर्माणम् इत्यादयः विषयाः प्रधानतया भारते प्रसृताः दृश्यन्ते | शब्दस्य प्रकाशस्य च गतिः स्वभावादयश्च न्यायवैशेषिकमीमांसादिषु चर्चाविषयाः जाताः दृश्यन्ते | शब्दः वायौ प्रचयम् अपचयं च निर्माय सञ्चरति | तरङ्गरूपस्य प्रतिफलनम् अपि चर्चितम् अस्ति | प्रकाशस्य प्रतिफलनम्, अपभ्रंशः इत्यादयः विषयाः तर्कशास्त्रे दृश्यन्ते | एते विषयाः वात्स्यायनभाष्ये रश्मिपरावर्तनशब्देन निर्दिष्टाः | प्रकाशवेगः, द्वैतस्वभाव इत्यादयः क्रिस्तीयनवमशतके जातेन आचार्यवाचस्पतिमिश्रेण विरचितायां तात्पर्यटीकायां प्रतिपादिताः | एते च विषयाः पाश्चात्यपण्डितैः सप्तदशे शतके ज्ञाताः | क्वाण्टम्-सिध्दान्तम् अधिकृत्य अपि उपनिषत्सु चर्चा कृता दृश्यते |
अस्य व्याख्याने प्रकाशवेगः ६४००० क्रोशमितः (१८५००० मैल् परिमितः) इति उक्तम् अस्ति | आधुनिकाः च प्रकाशवेगं १८६२०२.३९६० मैल् मितं वदन्ति |
right|250px
ऊर्जं पिण्डस्य आनुपातिकम् अस्ति ("E=mc2")इति ऐन्स्टिन्महोदयस्य सिद्धान्त: इति वादः श्रूयते | "त्वाष्टृयन्त्रभ्रमिभ्रान्तमार्तण्डज्योतिरुज्ज्वलः " इति भवभूतेः प्रयोगः। विश्वकर्मणः पुत्री संज्ञा सुर्यवधूः जाता | किन्तु सूर्यस्य अधिकतेजसा पीड्यमानया संज्ञया पिता बोधितः | सः पिता सूर्यं त्वाष्टृयन्त्रम् आरोप्य ऊर्जन्यूनतां चकार इति पुराणकथा | ऊर्जपिण्डबन्धनं निरूपयति एषा कथा |
एकदा "सयन्स् टुडे" नामिकायां पत्रिकायां प्रकाशितम् ऐन्स्टिन् महाशयस्य वाक्यम् अत्र स्मरणीयम् । तत् एवं अस्ति -
भौतविज्ञानम्
भौतविज्ञानं तु भौतिकस्य विज्ञानस्य एषः भागः यत्र प्राकृतिकाध्ययनं प्रवर्तते। आङ्ग्लभाषायाम् अस्य नाम, ‘Physics’ इति अस्ति। अस्य पदस्य मूलं तु, ‘Fusis’ इति नामकं ग्रीक् भाषापदम्। तस्यां भाषायाम् अस्य पदस्य अर्थः, ‘प्रकृतिः’ इति भवति। ‘अरिस्टाटल्’ नामकः विज्ञानी प्रथमतः अस्य नाम्नः उपयोगं कृतवान्। प्रकृतिः नियमबद्धा वैभवसंपन्ना च वर्तते। अत्र दिनरात्रि, ऋतूना परिवर्तनं, भूमेः रचना इत्यादिषु सर्वत्र नियमबद्धता दृश्यते। अत्र सन्ति केचन मूलभूतनियमाः येषां तु अपवादः न दृश्यते। भौतशास्त्रं एतेषां नियमानाम् अन्वेषणम् अध्ययनं च करोति।
भौतशास्त्रस्य विभागाः
प्रथमतः भौतशास्त्रं स्थूलं स्वल्पविस्तृतं चासीत्। विज्ञानिनाम् अन्वेषणसामर्थ्येन कालक्रमेण व्यवर्धत। क्रिस्ताब्दीय एकोनविंशतितमशताब्दपर्यन्तं यत् ज्ञानं सङ्कलितमासीत् तत् पुरातनभौतिकविज्ञानं (Classical Physics) नाम्ना प्रसिद्धमस्ति। तदनन्तरं भौतविज्ञाने परमाणुप्रपञ्चमधिकृत्य सूक्ष्मतमाः प्रयोगाः प्रवृत्ताः। एषः भागः नूतनभौतविज्ञानमिति (Modern Physics) कथ्यते। भागद्वयमपि बहुधा पुनर्विभक्तं वर्तते। पुरातनभौतविज्ञाने, यान्त्रिकशक्तिः (Mechanics) इति भागः प्रथमतः दृश्यते। अस्यापि स्थिरशास्त्रं (Statics), चलनशास्त्रमिति (Dynamics) भागद्वयमस्ति। चलनशास्त्रे सरेरवाचलनं (Translatory motion), वृत्तीयचलनं (Circular motion), परिभ्रमणं (Rotation), आवर्तनं (Oscillatim) इत्यादयः अध्ययनविषयाः सन्ति। घनवस्तूनां लक्षणानि अन्यः विभागः। एवमेव द्रवलक्षणानि, अनिललक्षणानि प्रत्येकतया अध्ययनविषयाः भवन्ति। शक्तेः बहुरूपता प्रसिद्धा वर्तते। उष्णता, द्युतिः, शब्दः, विद्युत्, कान्तशक्तिः, आकाशकायानं गुणादयः एवं सर्वे विषयाः भौतशास्त्रे अभ्यस्ताः।
नूतनविज्ञानभागः परमाणुविभजनप्रयोगात् आरब्धः। अस्मिन् विभागे वस्तुनः स्थूलरूपात् परावृत्य, तस्य अन्ते या रचना वर्तते, तस्य अध्ययनं कुर्वन्ति। अस्मिन् भागे, परमाणुविज्ञानं (atomic) बीजकेन्द्रविज्ञानं (nuclear physics), अणुविकिरणं (Radio activity), ऋणकणाध्ययनं (Electronics), क्वाण्टं भौतविज्ञानम् इत्यादयः विभागाः सन्ति। सर्वेषु भागेषु बहवः उपविभागाः वर्तन्ते। एवं भौतविज्ञानम् अतीव विस्तृतं वर्तते। आधुनिकं सङ्गणकयन्त्रविज्ञानमपि मूलतः भौतविज्ञानस्य भागः एव अस्ति। दूरदर्शनं दूरवाणीव्यवस्या, जड्गमदूरवाणी (Mobile), यन्त्रमानवशास्त्रं (Robotics), अन्तरिक्षविज्ञानम् (Space Science), नूतनानां शक्तिमूलानाम् आविष्कारः इत्यादयः सर्वे भौतविज्ञानम् अवलम्बन्ते।
भौतविज्ञानेन सह अन्यविज्ञानविभागानां सम्बन्धः
भौतविज्ञानं तु प्राकृतिकमूलनियमानाम् अध्ययनं करोति किल ! अतः अस्य आवश्यकता सर्वत्र सुविदिता अस्ति। अन्यविभागानाम् अभिवृद्ध्यै भौतशास्त्रं प्रमुखं पात्रं वहति। रसायनशास्त्रे अणुरचनादिविषयाः रसायनिकक्रियाणाम् अध्ययने उपयुक्ताः भवन्ति। एषः भागः भौतिकरसायनशास्त्रमिति (Physical Chemistry) विश्रुतम्। भौतशास्त्रस्य अध्ययनात् सूक्ष्मदर्शकयन्त्राणि निर्मितानि। तैः जीवकोशानां रचनादयः अधीताः। एवं जीवभौतशास्त्रम् आरब्धम् (Bio-physics)। भौतशास्त्रस्य अन्यः आविष्कारः दूरदर्शकयन्त्रम् (Telescope)। अनेन आकाशकायानां वीक्षणं सुकरमभवत्। तेषां स्वरूपरचनादिकानाम् अध्ययनं भौतशास्त्रस्य भागं एव अभवत्। तदेव खगोलभौतविज्ञानम् (Astrophysics)
भौतशास्त्रं तथा श्रीसामान्यः
‘विज्ञानं तु बुद्धिमताम् अध्ययनविषयः। सामान्यजनाः तत् न ज्ञास्यन्ति, नैव अस्य, आवश्यकता वर्तते’ इति बहवः भावयन्ति। किन्तु एतदसत्यम्। विज्ञानं मानवस्य जीवनं सुखमयं करोति। पुरा नरः मृग इव जीवनं यापयति स्म। क्रमेण सुशिक्षिताः भूत्वा आधुनिकानि सौलभ्यानि उपयुञ्जते। एतानि सौलभ्यानि विज्ञानस्य कृपया एव प्राप्तानि। एकैकस्य वैज्ञानिकोपकरणस्य सज्जीकरणे शाताधिकानां विज्ञानिनां योगदानमस्ति। ते सर्वे प्रातः स्मरणीयाः स्वेषां जीवनं सुखादिकं च अविगणय्य सुन्दरं सौलभ्यपूर्णं च मानवसमाजं निर्मितवन्तः। कानिचन उदाहरणानि अत्र सन्ति - एवं मानवाय सर्वोपकारकं विज्ञानं सम्यक् अधीत्य तस्य प्रयोजनं प्राप्नुयाम ।
आधाराः
भौतिकशास्त्रम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:भौतिकविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:चित्रं योजनीयम्
पद्मश्री - पुरस्कारः(१९६०-१९६९)
प्राप्तपद्मश्रीपुरस्काराः
वर्गः:पद्मश्रीपुरस्कारः वर्गः:पद्मश्रीपुरस्कारभाजः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
आयुधानामहं वज्रं...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य अष्टाविंशतितमः (२८) श्लोकः ।
पदच्छेदः
आयुधानाम् अहं वज्रं धेनूनाम् अस्मि कामधुक् प्रजनः च अस्मि कन्दर्पः सर्पाणाम् अस्मि वासुकिः ॥ २८ ॥
अन्वयः
अहम् आयुधानां वज्रं धेनूनां कामधुक् प्रजनः कन्दर्पः सर्पाणां वासुकिः च अस्मि ।
अर्थः
शस्त्रेषु अहं दधीचेः अस्थ्ना निर्मितं वज्रायुधम् अस्मि । धेनुषु कामधेनुः अस्मि । जनयिता मन्मथः अपि अस्मि । सर्पविशेषेषु वासुकिनामकः सर्पराजः अस्मि ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
28 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
६४५
६४५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
सञ्जय
इन्दोनेशियादेशस्य सञ्जय राजवंश स्य शासकः।
६४५
बाह्य-सूत्राणि
६४५ ६४५ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
सञ्जय
वर्गः:सञ्जयराजवंश वर्गः:इण्डोनेशियादेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
शशबिन्दुः
सः यादवकुलस्य राजा आसीत्।
वर्गः:प्राचीनराजाः वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
फलम्
thumb|270px|right|फलम् thumb|270px|right|फलानि सस्यसाम्राज्यस्य निषेचितं परिवर्तितं परिपक्वं चाण्डाशयं फलम् इति कथ्यते । फलस्य निर्माणं तु पुष्पेण भवति । पुष्पस्य स्त्रीजननकोषोऽण्डाशयः निषेचनस्य प्रक्रियया रूपान्तरितं भूत्वा फलस्य निर्माणं करोति । पुष्पीयाः पादपाः फलानां माध्यमेनैव स्वबीजानां प्रसारं कुर्वन्ति । यतस्सर्वाणि बीजानि फलेभ्यरेव मिलन्ति । काचिदेका परिभाषा वृक्षाणां पुष्पाणि फलानि च परिचाययितुं न शक्नोति ।
वर्गः:फलानि वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
१६२४
१६२४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१६२४ १६२४ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
अरुन्धती
अरुन्धती सप्तर्षिषु अन्यतमस्य वसिष्ठस्य पत्नी। अरुन्धती इति नाम्ना नक्षत्रपुञ्जमपि उत्तरस्यां दिशि विद्यते। एतत् नक्षत्रपुञ्जं प्रातः कालीननक्षत्रम् इति प्रसिद्धम्। अरुन्धत्याः अक्षमाला, ऊर्जा इत्यपि नामान्तरं विद्यते। चारित्र्यस्य शुद्धेः पतिव्रतायाः च मूर्तिरूपेण अरुन्धती पूज्यते।
जीवनम्
कर्दमदेवहूत्योः नवसु पुत्रीषु अरुन्धती अष्टमी। भागवते शिवपुराणे च अरुन्धत्याः जीवनविषये उल्लेखः लभ्यते। शिवपुराणे अरुन्धती पूर्वजन्मनि ब्रह्ममानसपुत्री सन्ध्या आसीत् इत्युक्तम्। सन्ध्या स्वशुद्ध्यै शिवं प्रार्थितवती। शिवः तां मेधातिथ्यग्नौ पततु इत्यसूचयत्। तत्र पतित्वा पुनरपि मेधातिथेः पुत्रीरूपेण जन्म प्राप्य तदनन्तरं वसिष्ठं वृतवती इति कथा अपि विद्यते। नारदस्य सूचनानुसारम् अरुन्धतीवसिष्ठयोर्विवाहः सञ्जातः । कदाचित् पत्युः द्रोहं अकरोत् इति कारणतः सा सूक्ष्मरूपम् अधरत्। अरुन्धत्याः शक्तिः इति पुत्रः सञ्जातः। विश्वामित्रवसिष्ठयोः कलहकारणतः अरुन्धत्याः शतं पुत्राः मृताः इति कथा रामायणस्य बालकाण्डे उपलभ्यते। तथा च रामसीतालक्ष्मणैः सह अरुन्धत्याः मेलनमपि वर्णितम् । शिवपार्वत्योः विवाहे अरुन्धत्याः अपि पात्रम् आसीत् इति कुमारसम्भवे विद्यते ।