cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
गुजरातविश्वविद्यालयः
विश्वविद्यालयस्य विशेषताः
गुजरातविश्वविद्यालयेन सह संलग्नेषु ३५० महाविद्यालयेषु, २२ अनुमोदनप्राप्त(Approved)संस्थासु, २५ मान्यताप्राप्तसंस्थासु ३,००,००० अधिकाः छात्राः उच्चशिक्षणं प्राप्नुवन्ति । अत्र ३५ अधिकाः स्नातकोत्तरविश्वविद्यालयविभागाः तथा १९९ स्नातकोत्तरकेन्द्राण्यपि सन्ति । ये छात्राः उद्योगशीलाः सन्ति, ये च उच्चशिक्षार्थं धनव्ययं कर्तुमसमर्थाः सन्ति, ते बाह्यपरीक्षार्थिरूपेण (External Candidates) पठेयुः तथा व्यवस्थाप्यत्रास्ति । बाह्यपरीक्षाव्यवस्था स्नातककक्षासु, स्नातकोत्तरकक्षासु चास्ति ।
यद्यपि गुजरातविश्वविद्यालस्य साहाय्येन गुजरातराज्ये सरदार् पटेल विश्वविद्यालयः, सौराष्ट्रविश्वविद्यालयः, उत्तरगुजरातविश्वविद्यालयः, दक्षिणगुजरातविश्वविद्यालयः इत्यादयः ७ नवीनविश्वविद्यालयाः स्थापिताः, तथापि गुजरातविश्वविद्यालयः एव गुजरातराज्यस्य विशालतमः, लोकप्रियश्च विश्वविद्यालयोऽस्ति ।
अन्यविशेषताः
==== Gujarat University Study Abroad Program ====
एषोऽभ्यासक्रमः भारते प्रप्रथमम् एतेन विश्वविद्यालयेनारब्धोsस्ति । अनिवासिभारतीयेभ्यः (Non-Resident Indians) एतस्याभ्यासक्रमस्य रचना कृताsस्ति । एतस्याभ्यासक्रमस्य मुख्योद्देशोऽस्ति भारतीयसंस्कृतेः विस्तारः, नूतनज्ञानप्रपञ्चगठनञ्च । ये च विदेशवासिनः भारतीयाः स्वसंस्कृतिं, परम्परां वा निकषा आगन्तुकामाः सन्ति, ते एनमभ्यासक्रमं पठन्ति । एतस्मिन्नन्तर्गताः केचन मुख्यविषयाः अधोनिर्दिष्टाः -
गुजरातराज्यम् महात्मागान्धिमहोदयस्य जन्मभूमिः, कर्मभूमिश्चास्ति । महात्मना स्थापिताः महत्वपूर्णसंस्थाः, आश्रमाश्च गुजरातराज्ये एव सन्ति । अत एव महात्मनः विचारप्रचारार्थमेषोऽभ्यासक्रमः अत्र योजितोsस्ति ।
गुजरातराज्यस्य आदिवासिविषयकसंशोधनमत्र भवति । अस्योद्देशः नगरग्रामयोः विकासेन सह आदिवासीनां संस्कृतेरपि रक्षणं भवतु, विकासश्च भवतु इति ।
अत्र योगविषयस्याध्ययनम् अपि भवति ।
G.U.S.A.P इत्यस्मिन् अन्ये विषयाः अपि सन्ति, ये विदेशीयान् अपि आकर्षयन्ति ।
सङ्गणकप्रयोगशाला
विश्वविद्यालये १० जी.बी. 'फाइबर्-ओप्टिक्' अन्तर्जालसम्पर्कः (Internet Connection) अस्ति । विश्वविद्यालयेन १००० M.B/s गतेः अन्तर्जालसम्पर्कः B.S.N.L. तः स्वीकृतः अस्ति । एषः अन्तर्जालसम्पर्कः ४० भवनेषु २४०० सङ्गणकैः सह योजितः अस्ति । अत्र विद्यार्थिनः अल्पमूल्ये अन्तर्जालोपयोगं कुर्वन्ति ।
ग्रन्थालयः
ग्रन्थालयोऽपि आधुनिकप्रौद्योगिक्या सज्जितः अस्ति । अत्र ई-सरिताप्रकल्पान्तर्गतं Soul इति तन्त्रांशे (Software) पुस्तकसूचिः अन्तर्जाले आरोपिता अस्ति । अत्र विद्यार्थिनः स्वोपयुक्तं पुस्तकं सरलतया अन्वेषितुं शक्नुवन्ति । तथा पुस्तकस्य आदानप्रदानकार्यं समयव्ययं विना भवितुमर्हति । विद्यार्थिनः अत्र स्थित्वापि पुस्तकं पठितुं शक्नुवन्ति ।
परीक्षाप्रक्रिया
परीक्षाप्रक्रिया मुख्यरूपेण अन्तर्जालपरीक्षापद्धत्या एव भवति । तथा O.M.R. पद्धत्या अपि परीक्षा भवति । विद्यार्थिनां सम्पूर्णपरिचयस्य सूचनाधारः (Database) गुणपत्रकान्तर्निहिते chip मध्ये भवति । chip मध्ये रक्षितः परिचयः साक्षात्कारादिस्थलेषूपयुक्तो भवति ।
परीक्षाविभागः परीक्षापरिणामं लघुसन्देशद्वारा (SMS) तथा विश्वविद्यालयजालस्थाने (University Website) प्रकटयति ।
छात्रावाससुविधा
बहिस्थात् ये विद्यार्थिनः आगच्छन्ति, तेभ्यः छात्रावाससुविधाप्यत्रास्ति । अत्र द्वौ विशालौ छात्रालयौ स्तः । एकः छात्रेभ्यः, द्वितीयः छात्राभ्यश्च । अत्रैव पत्रालय-वित्तकोष-अल्पाहारगृहादयः सन्ति ।
विद्यार्थिसहायकेन्द्रम्
विद्यार्थिसहायकेन्द्रस्य नाम I.V.R.S (Interactive Voice Response System) अस्ति । अत्र दूरवाण्या विद्यार्थिनः स्वप्रश्र्नानाम् उत्तराणि प्राप्नुवन्ति । तस्य क्रमाङ्कः - ०७९-६६१२३१००, ०७९-६६१२३०००.
अनेन ज्ञायते यत्, गुजरातविश्वविद्यालयः ज्ञानपिपासूनां आकर्षणाय महत्परिश्रमं करोति, तथा स्वस्य अभ्यासक्रमे नावीन्यं निर्वहति । एतादृशाणि कार्याणि एव एनं विश्वविद्यालयं भारते प्रसिद्धिं ददति ।
सम्बद्धाः लेखाः
भावनगरविश्वविद्यालयः
गुजरातविद्यापीठम्
सौराष्ट्रविश्वविद्यालयः
गुजराती साहित्यिकाः
उद्धरणम्
वर्गः:गुजरातराज्यस्य विश्वविद्यालयाः
मानसराष्ट्रियोद्यानम्
मानस् राष्ट्रीय उध्यानम् अस्साम् राज्ये स्थितः |
उध्यानम्, मानस् राष्ट्रीय वर्गः:असमराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
ढेंकानालमण्डलम्
ऒरिस्सा राज्ये स्थितः एकः मण्डलः | अस्य मण्डलस्य केन्द्रः धेण्कनाल् नगरः |
वर्गः:ओडिशाराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:ओडिशाराज्यस्य मण्डलानि वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
१७४२
१७४२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
शाका जूलू
एकः विख्यात राजनीतिज्ञः अस्ति।
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
जैसलमेरमण्डलम्
भौगोलिकम्
जैसलमेरमण्डलस्य विस्तारः ३८४०१ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे जोधपुरमण्डलं, पश्चिमे पाकिस्थानदेशः, उत्तरे बीकानेरमण्डलं, दक्षिणे बाडमेरमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले १६.७ मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । अस्मिन् मण्डले काकिनी इत्येका एव नदी प्रवहति ।
जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं जैसलमेरमण्डलस्य जनसङ्ख्या ६७२,००८ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ११४२९ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ११४२९ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ३२.२२% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-८४९ अस्ति । अत्र साक्षरता ५८.०४ % अस्ति ।
उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले त्रीणि उपमण्डलानि सन्ति । तानि-
वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
४८
४८ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
40er
पोल पॉट
एकः विख्यात राजनीतिज्ञः अस्ति।
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
१७४३
१७४३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
हिरोहितो
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
७४२
७४२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
७४२ ७४२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
४९
४९ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
४९ ४९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
40er
बोकारोमण्डलम्
बोकारोमण्डलम् (Bokaro District) झारखण्डराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं बोकारो नगरम् ।
भौगोलिकम्
बोकारोमण्डलस्य विस्तारः २८६१ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अत्र दामोदर नदी प्रवहति ।
जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं बोकारोमण्डलस्य जनसङ्ख्या 20,61,918 अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ७१६ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ७१६ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १५.९९% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९१६ अस्ति । अत्र साक्षरता ७३.४८ % अस्ति ।
वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
७४३
७४३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
फ्राञ्ज् फर्डिनाण्ड्
लघुचित्रम् एकः विख्यात राजनीतिज्ञः अस्ति।
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
शार्लेमन्य
एकः विख्यात राजनीतिज्ञः अस्ति।
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
५०
५० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
५० ५० वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
50er
७४१
७४१ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
गुजरितोडिरागः
गुजरितोडिरागः (Gujaritodi Raga) हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन प्रसिद्धः रागः। 'शुद्धतोडिरागस्य' उत 'मीया कि तोडिरागस्य' पञ्चमं स्वरं वर्जयामश्चेत् 'गुजरीतोडिरागः' भवति । उत्तराङ्गप्रधानः रागः भवति । अस्य रागस्य वादिस्वरः दैवतः (ध) भवति। संवादिस्वरः ॠषभस्वरः (र) भवति । प्रातः कालस्य प्रथमयामस्य कालः अस्य रागस्य प्रशस्तः कालः भवति । भक्तिरसस्य तथा करुणरसयोः प्रधानः रागः भवति।
७४१
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
गुजरितोडिरागः
रामक्री तोडिसंयुक्ता वराटीमिश्रिता पुनः। गुर्जरी जायते विद्वन् आद्ययामे प्रगीयते॥
७४१
बाह्य-सूत्राणि
७४१ ७४१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
गुजरितोडिरागः
समयः
प्रातः ६ तः ९ वादनपर्यन्तम् उत्तमसमयः भवति।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
क्लियोपैत्रा
एकः विख्यात राजनीतिज्ञः अस्ति।
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
१७४४
१७४४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
कैसर विल्हेम द्वितीय (जर्मनी)
एकः विख्यात राजनीतिज्ञः अस्ति।
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
१७४४
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१७४४ १७४४ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
माओ त्से-तुंग
मावो
चैना राष्ट्रस्य नेतः
एषः महापुरुषस्य पूर्ण नामः मावो झेदोङ्ग् | एषः १८९३ मार्गसिरमासस्य २६ दिनाङ्के संञ्जातः| सः चैना राज्यस्य शॊशान् नगरे जातः |सः चैना कम्युनिस्ट् राज्यस्य नायकः |सः पीपल्स रिपब्लिक औफ़् चैना संस्थापकः |तस्य विचारः ,कल्पनेन ,कुटनिथिहि  स युवसेनस्य प्रेरेपयति |सः रेद्द  बुक् नामास्य पुस्तकं रचितवान् |सः विचारेण स मानसशास्त्रं मवोयिसं इति नामितुं |सः पीतस्य नामः मावो यिचान्ग |सः मातस्य नामः वेन क्विम्मी |
मावो एष शोषान नगरे कृषकस्य पुत्रः |सः चैना नगरस्य पेक्किन्ग विश्वविद्यालये पटितवान्| सः राजनीति नामास्य मवोयिस्म |सः चैना कुम्यूनिस्ट् पक्ष संस्थापकः |सः चैना एक पक्ष राज्यस्य नायकः |सः १९४९ आस्विजमासया १ दिनाङ्के पीपल्स रिपब्लिक औफ़् चैना नायकस्य प्रमाणं स्वीक्रुथह् |
सः कर्षक सॊलब्य प्राप्यर्थि भूमि परिवर्थनं आग्नपयथु |
सः १९५७ वर्षेण ग्रेट् लीप फ़ोर्वर्द् कार्यक्रमे प्रारंबिथावान |सः १९६६ वर्षेण कल्चरल रेवल्युषन  कार्यक्रमं उपनिथह |सः १९७२ वर्षेण ,अमेरिका राष्ट्रपति रिचर्ड् निक्सन बिजिन्ग प्रान्तस्य   संगृहितवान | मावो जेडोङ्ग् एष चैना राष्ट्रस्य स्वातन्त्र पोरटकारह | सः चैना राष्ट्रस्य प्रजा युद्धेन समये, चैना रेड् सैनिक दल स्थापितवान | सह चैना राष्ट्रीय एकिकृतेन स्रमिथवन् | मावो जेडोङ्ग् चैना राष्ट्रस्य अत्थ्यन्त उत्तम नायकः |
मावो जेडोङ्ग् चारित्रः
जन्म :                     मर्गसिर मास २६, १८९३
जन्मस्थालं :              शोषन हुमान, किन्ग रज्यस्थ्य
मरणं:                      भाद्रपद मास ९, १९७६
मरण स्थलम् :           बिजिन्ग, पीपल्स रिपब्लिक औफ़् चैन
श्मशानं :                  चैर्मन मो मेमोरिअल् हल्ल, पीपल्स रिपब्लिक औफ़् चैन
अधि:                        कार पक्ष: चोम्मुनिस्त परत्य ओफ़् चैन,
७४४
७४४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
माओ त्से-तुंग
भार्या:                       लुओ यिनिन (१९०७ - १०९१०)
७४४
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
माओ त्से-तुंग
यनग कैःनि (१९२०-१९३०)
७४४
बाह्य-सूत्राणि
७४४ ७४४ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
माओ त्से-तुंग
जिअङ्ग् क़िङ्ग् (१९३७-१९७६)
पुत्र पोउथ्रिक नमः इति : मावो अन्यिन्ग
मवो अङ्क़िङ्ग्
मवो अन्लोन्ग
यनग युएहुअ
लि मिन
लि न
माता पीतस्य नमः           वेन क़िउनॆ
मो यिचन्ग वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
१७४५
१७४५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१७४५ १७४५ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
चतरामण्डलम्
भौगोलिकम्
चत्रामण्डलस्य विस्तारः ३७०६ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।
जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं चत्रामण्डलस्य जनसङ्ख्या १०४२३०४ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २७५ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २७५ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २८.९८% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९५१ अस्ति । अत्र साक्षरता ६२.१४ % अस्ति ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
१७४६
१७४६ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
५१
83 तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
50er
१७४७
१७४७ तमं वर्षं ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकं साधारणवर्षम् आसीत् ।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
७४५
७४५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
७४५ ७४५ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
५३
५३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
५३ ५३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
50er
बारामण्डलम्
बारामण्डलं (बाराँ जिला, Baran district) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति बारानामकं नगरम् ।
भौगोलिकम्
बारामण्डलस्य विस्तारः ६९९२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे मध्यप्रदेशराज्यं, पश्चिमे कोटामण्डलम्, उत्तरे मध्यप्रदेशराज्यं, दक्षिणे झालावाडमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले ८९५.२ मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । अस्मिन् मण्डले पञ्च नद्यः प्रवहन्ति । ताः - काली सिन्ध्, पार्वती, पडवन्, अन्धेरी, बाणगङ्गा च ।
जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं बारामण्डलस्य जनसङ्ख्या १२,२३,९२१ अस्ति (६,३५,४९५ पुरुषाः, ५,८८,४२६ महिलाश्च) । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १७५ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १७५ जनाः । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९२६ अस्ति ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
५२
५२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
५२ ५२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
50er
१७४८
१७४८ तमं वर्षं ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकम् अधिवर्षम् आसीत् । अस्मिन् वर्षे "सूक्ष्मदर्शक"स्य साहाय्येन सस्य-प्रानि-सम्बद्धानां वस्तूनाम् उत्पत्तिः, रचना, विभजनम् इत्यादीनाम् अंशानां वीक्षणम् आरब्धम् ।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१७४८ १७४८ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
७४६
७४६ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
७४६ ७४६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
दौसामण्डलम्
दौसामण्डलं (दौसा जिला, Dausa district) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति दौसा इतीदं नगरम् ।
भौगोलिकम्
दौसामण्डलस्य विस्तारः २९५० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे करौलीमण्डलं, भरतपुरमण्डलं च, पश्चिमे जयपुरमण्डलम्, उत्तरे अलवरमण्डलं, दक्षिणे सवाई माधोपुरमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले सवा, बाणगङ्गा इत्येते द्वे नद्यौ प्रवहतः ।
जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं दौसामण्डलस्य जनसङ्ख्या १६३७२२६ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ४७६ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ४७६ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २४.३१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९०४ अस्ति । अत्र साक्षरता ६९.१७ % अस्ति ।
वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -
इत्यादीनि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
१७४९
१७४९ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१७४९ १७४९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
७४७
७४७ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
७४७ ७४७ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
५५
५५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
५५ ५५ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१७५०
१७५० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
५४
५४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
50er
धौलपुरमण्डलम्
धौलपुरमण्डलं (धौलपुर जिला, Dholpur district) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति धौलपुरम् इतीदं नगरम् ।
भौगोलिकम्
धौलपुरमण्डलस्य विस्तारः ३०८४ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे उत्तरप्रदेशराज्यं, पश्चिमे करौलीमण्डलम्, उत्तरे उत्तरप्रदेशराज्यं, भरतपुरमण्डलं च, दक्षिणे मध्यप्रदेशराज्यम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले चम्बल इत्येषा एका एव नदी प्रवहति ।
जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं धौलपुरमण्डलस्य जनसङ्ख्या १२०७२९३ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३९८ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३९८ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २२.७८% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-८४५ अस्ति । अत्र साक्षरता ७०.१४ % अस्ति ।
उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले चत्वारि उपमण्डलानि सन्ति । तानि-
वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -
इत्यादीनि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
१७५१
१७५१ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१७५१ १७५१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
७४८
७४८ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
७४८ ७४८ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
५६
५६ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
५६ ५६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
50er
५७
५७ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
50er
७४९
७४९ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
७४९ ७४९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१७५२
१७५२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१७५२ १७५२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
५८
५८ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
50er
१७५३
१७५३ तमं वर्षं ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकं साधारणवर्षम् आसीत् । अस्मिन् वर्षे "स्कर्वि"रोगस्य विषये स्काट्लेण्ड्-देशस्य नौकादलस्य वैद्येन जेम्स् लिण्ड् इत्यनेन लिखिता कृतिः प्रकटिता ।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१७५३ १७५३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
५९
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
५९ ५९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
50er
७५०
७५० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
बांसवाडामण्डलम्
बांसवाडामण्डलं (बांसवाड़ा जिला, Banswara district) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति बांसवाडानामकं नगरम् ।
७५०
बाह्य-सूत्राणि
७५० ७५० वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
बांसवाडामण्डलम्
भौगोलिकम्
बांसवाडामण्डलस्य विस्तारः ५०३७ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे प्रतापगढमण्डलं, मध्यप्रदेशराज्यं च, पश्चिमे अजमेरमण्डलम्, उत्तरे उदयपुरमण्डलं, दक्षिणे गुजरातराज्यम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले माही इत्येषा एका एव नदी प्रवहति ।
जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं बांसवाडामण्डलस्य जनसङ्ख्या १७९८१९४ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३९९ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३९९ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २६.५८% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९७९ अस्ति । अत्र साक्षरता ५७.०२ % अस्ति ।
उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले त्रीणि उपमण्डलानि सन्ति । तानि-
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
७५१
७५१ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
७५१ ७५१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१७५५
१७५५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१७५५ १७५५ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१७५६
१७५६ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१७५६ १७५६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१७५४
१७५४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
६१
६१ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
६१ ६१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
60er
६०
६० तमं वर्षं ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकम् अधिवर्षम् आसीत् । क्रि श ६० वर्षे डयोस्कोरिडीस् नामकः ग्रीक्-वैद्यः सस्यानाम् औषधीयान् गुणान् विवृत्य पञ्च पुस्तकानि अरचयत् ।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
६० ६० वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
60er
पद्मश्रीपुरस्काराः (१९८०-१९८९)
प्राप्तपद्मश्रीपुरस्काराः
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:पद्मश्रीपुरस्कारः वर्गः:पद्मश्रीपुरस्कारभाजः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
रामकलिरागः
रामकलिरागः (Ramkali Raga) हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन प्रसिद्धः रागः भवति । भैरवरागस्य पत्नी(रागिणि) भवति । अस्य रागस्य भैरवरागस्यच साम्यत्वम् अस्ति । व्यत्यासदर्षनार्थम् उभयोः रागयोः भेददर्षकयोः 'मीण्ड' तथा 'दैवतयोः' व्यत्यासं क्रियते । पञ्चमस्वराय तीव्र मध्यमस्य अल्पस्पन्दनं भवति । भैरवरागवत् गाम्भीर्ययुक्तः रागः न भवति । भैरव थाट् (विभागस्य) रागः भवति । अस्य रागस्य वादिस्वरः पञ्चमस्वरः (प) भवति । संवादिस्वरस्य षड्जः (स) भवति । षाडव जात्यासहितः रागः भवति ।
धैवतांशग्रहन्यासपूर्णा रामकली मता। प्रथमा मूर्छना ज्ञेया रसे करुण इज्यते॥ भैरव गुर्जरी मिश्रा एषा रामकली मता। प्रातःकाले गीयतेऽसौ भैरवस्य च वल्लभा॥
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
७५२
७५२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
कांस्ययुगम्
left|thumb|चिनकांस्यपात्रम्
बून्दीमण्डलम्
बून्दीमण्डलं (बूंदी जिला, Bundi district) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति बून्दीनामकं नगरम् ।
कांस्ययुगम्
यस्मिन् काले मनुष्याः कांस्यभाण्डानि उपयुज्यन्ते स्म सः कालः कांस्यकालः इति कथ्यते। कांस्यं ताम्रबङ्गयोः मिश्रधातुः अस्ति । कांस्योपकरणानि घनतराणि आसन् । पश्चिम-एशियायाम् एव कांस्यं प्रथमं प्रयुक्तम्। कांस्यकाले अनेकाः संस्कृतयः सञ्जाताः । नदीतीरेषु अनेकाः संस्कृतयः पुष्णान्ति स्म । अयः कांस्यात् घनतरम् अस्ति । अतः एव अस्मात् युगात् अनन्तरं जनाः अयसः उपयोगम् आरभन्त । भारतस्य कांस्ययुगस्य संस्कृतयः तथा च प्राचीनाः मध्य-एषियायाः संस्कृतयः च समकालीनाः आसन् । कांस्ययुगे प्रमुखरूपेण नागरिकताद्वयं सञ्जातम् । सिन्धुखातस्य नागरिकता वेदकालीनसंस्कृतिः च ।
७५२
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
कांस्ययुगम्
सिन्धुखातस्य नागरिकता (क्रि पू ३३००तः १५००)
सिन्धुनद्याः तीरे प्रायः क्रि पू २५००मध्ये जलमातृकम् आरब्धम् । तेन सह प्रगतिपथम् आगता नागरिकता एव सिन्धुखातस्य नागरिकता । एषा नागरिकता क्रि पू २५००तः क्रि पू १९००अवधौ संवृद्धा । एतदवसरे हरप्पा तथा मोहेञ्जोदारो इति नगरद्वयम् आसीत् । एते एव विश्वे प्रथमनगरे इति प्रख्याते । एषा नागरिकता सिन्धोः, तस्याः उपनद्योः गाग्गर्नद्योः हाक्रनद्योः तीरे प्रसृता आसीत् । कालक्रमेण सा पश्चिमदिशि गङ्गायमुनयोः मध्ये विद्यमानस्य दोआब्प्रदेशपर्यन्तं, दक्षिणे इदानीन्तनमहाराष्ट्रराज्यपर्यन्तं, पूर्वदिशि इदानीन्तन-इरान्देशपर्यन्तम्, उत्तरदिशि इदानीन्तन-अफगानस्थानपर्यन्तं प्रसृता । एतदवसरे उत्तमः नगररचनाक्रमः आसीत् । इष्टिकानाम् उपयोगः, बहु-अट्टात्मकानां भवनानां निर्माणं, अन्तर्कुक्कुलीव्यवस्था (कुक्कुली इत्युक्ते मलिनजलप्रवाहनालः) च एतस्याः नागरिकतायाः वैशिष्ट्यम् । तदानीन्तनजनसंख्या ५० लक्षमिता स्यादिति तज्ञानाम् अभिप्रायः ।
बून्दीमण्डलम्
भौगोलिकम्
बून्दीमण्डलस्य विस्तारः ५५५० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे कोटामण्डलं, पश्चिमे भीलवाडामण्डलम्, उत्तरे टोङ्कमण्डलं, दक्षिणे चित्तौडगढमण्डलम् अस्ति ।
७५२
बाह्य-सूत्राणि
७५२ ७५२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
बून्दीमण्डलम्
जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं बून्दीमण्डलस्य जनसङ्ख्या १११३७२५ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १९३ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १९३ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १५.७% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९२२ अस्ति । अत्र साक्षरता ६२.३१ % अस्ति ।
कांस्ययुगम्
सिन्धुखातस्य नागरिकता (क्रि पू ३३००तः १५००)
भौगोलिकपरिवर्तनानां वातावरणवैपरीत्यानां कारणतः एतस्याः नागरिकतायाः नाशस्य कारणं स्यादिति ऊह्यते । क्रि पू २६००वर्षेभ्यः पूर्वमेव ते जलमातृकव्यवस्थाम्, आहारधान्यानां रक्षणार्थं भाण्डारव्यवस्थां, सार्वजनिकमार्गाणां व्यवस्थाम्, इष्टिकाभिः कुक्कुलीनिर्माण्व्यवस्थां वा ज्ञातवन्तः आसन् ।
वेदकालीनसंस्कृतिः (क्रि पू १९०० तः ५००)
वेदानां रचना अस्याः वैदिकसंस्कृतेः काले एव वैदिकसंस्कृतेन कृता । वेदाः एव जगति अत्यन्तं प्राचीनाः ग्रन्थाः । तदानीन्तनसंस्कृतिः इण्डो-आर्यन्मूलीया आसीत् । वेदकालस्य आरम्भे तेन समाजेन पशुपालनमेव अवलम्बितम् आसीत् । ऋग्वेदकालानन्तरं सः समाजः कृषिविषये लक्ष्यम् अददात् । तदा वर्णाश्रमपद्धतिः आसीत् । कालक्रमेण लघुराज्यानां मेलनेन कुरु-पाञ्चालसदृशानि महाराज्यानि उदितानि । हिन्दुधर्मस्य प्रधानग्रन्थानां रामायण-महाभारत-भगवद्गीतादीनां रचना अपि तदा एव मुखोक्तरीत्या जाता इति उच्यते । अथर्ववेदस्यापि रचना अस्मिन्नेव काले जाता इति ज्ञायते ।
बून्दीमण्डलम्
वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कांस्ययुगम्
वेदकालीनसंस्कृतिः (क्रि पू १९०० तः ५००)
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
१७६०
१७६० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
६३
६३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
६३ ६३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
60er
१७५७
१७५७ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१७५७ १७५७ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
६४
६४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
६४ ६४ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
60er
१७५८
१७५८ तमं वर्षं ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकं साधारणवर्षम् आसीत् । अस्मिन् वर्षे जर्मनीदेशस्य फ्राञ् जोसेफ् गाल् "न्यूरालजि"विषयं विवृणोत् ।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१७५८ १७५८ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
७५३
७५३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
७५३ ७५३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१७५९
१७५९ तमं वर्षं ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकं साधारणवर्षम् आसीत् । अस्मिन् वर्षे महाराजस्य तृतीयजार्जस्य माता "आगस्ट्" लण्डन्-नगरस्य "क्यु" इति प्रदेशे "रायल् बटानिक् उद्यान"स्य आरम्भं कृतवती ।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१७५९ १७५९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
६२
६२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
झुञ्झुनुमण्डलम्
झुञ्झुनुमण्डलं (झुंझुनू जिला, Jhunjhunu district) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति झुञ्झुनुनामकं नगरम् ।
६२
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
झुञ्झुनुमण्डलम्
भौगोलिकम्
झुञ्झुनुमण्डलस्य विस्तारः ५९२६ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे हरियाणाराज्यं, पश्चिमे, उत्तरे च चुरूमण्डलं, दक्षिणे सीकरमण्डलम् अस्ति ।
जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं झुञ्झुनुमण्डलस्य जनसङ्ख्या २१३९६५८ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३६१ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३६१ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ११.८१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९५० अस्ति । अत्र साक्षरता ७४.७२ % अस्ति ।
वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -
६२
बाह्य-सूत्राणि
60er
झुञ्झुनुमण्डलम्
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
डुङ्गरपुरमण्डलम्
डुङ्गरपुरमण्डलं (डुंगरपुर जिला, Dungarpur district) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति डुङ्गरपुरम् इत्येतन्नगरम् ।
भौगोलिकम्
डुङ्गरपुरमण्डलस्य विस्तारः ३७७० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे प्रतापगढमण्डलं, पश्चिमे गुजरातराज्यम्, उत्तरे उदयपुरमण्डलं, दक्षिणे गुजरातराज्यम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले माही, सोम इत्येते द्वे नद्यौ प्रवहतः ।
जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं डुङ्गरपुरमण्डलस्य जनसङ्ख्या १३८८९०६ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३६८ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३६८ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २५.३१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९९० अस्ति । अत्र साक्षरता ६०.७८ % अस्ति ।
वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
नागौरमण्डलम्
नागौरमण्डलं (नागौर जिला, Nagaur district) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति नागौरनामकं नगरम् ।
भौगोलिकम्
नागौरमण्डलस्य विस्तारः १७७१८ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे जयपुरमण्डलं, पश्चिमे जोधपुरमण्डलम्, उत्तरे बीकानेरमण्डलं, चुरूमण्डलं, सीकरमण्डलं च, दक्षिणे अजमेरमण्डलं, पालीमण्डलं, जोधपुरमण्डलं च अस्ति । अस्मिन् मण्डले ३६.१६ मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति ।
जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं नागौरमण्डलस्य जनसङ्ख्या ३३४०२३४ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १८७ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १८७ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १९.२५% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९४८ अस्ति । अत्र साक्षरता ६४.०८ % अस्ति ।
उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले दश उपमण्डलानि सन्ति । तानि-
वीक्षणीयस्थलानि
इत्यादीनि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
१७६१
१७६१ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
७५४
७५४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
७५४ ७५४ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१७६२
१७६२ तमं वर्षं ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकं साधारणवर्षम् आसीत् । अस्मिन् वर्षे विलियं हड्सन् नामकः सस्यविज्ञानी सस्यानां विषये "फ्लोरा आङ्ग्लिका" इत्येतां कृतिम् अरचयत् ।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१७६२ १७६२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
६६
६६ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
६६ ६६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
७५५
७५५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
७५५ ७५५ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
व उ चिदम्बरम् पिळ्ळै
व.उ.चिदम्बरम् पिळ्ळै भारतस्य स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामस्य नेतृषु प्रमुखः अस्ति । सः स्वतन्त्र्यसङ्घर्षे भागं गृहीत्वा अन्यानपि प्रेरितवान् । एतस्य कार्यकरणेन आङ्ग्लेयाः अग्नेः उपरि स्थिताः इव तापम् अनुभूतवन्तः । सः आङ्ग्लेयानाम् आक्रमणं विरुध्य सङ्घर्षं कृतवान् । तेषां क्रूरनियमान् विरुध्य जनानां पुरतः वीररसयुक्तानि भाषणानि कृतवान्। व.उ.चिदम्बरं पिळ्ळै तमिळ्भाषायाम्, आङ्ग्लभाषायां च निपुणः आसीत् । सः चतुरः लेखकः , सत्वशाली भाषणकर्ता , निःस्वार्थी नेता , धीरः स्वातन्त्रसङ्ग्रामस्य नेता च आसीत् । तस्य त्यागमयं जीवनम् उदात्तचरितम् इव अस्ति । भारतस्य राजनैतिक-सामाजिक-आर्थिकस्वातन्त्र्यार्थं तेन कृताः त्यागाः सङ्घर्षाः च बहवः सन्ति । तेन अनुभूतानि दुःखानि अपि बहूनि । चिदम्बरस्य राजनैतिकजीवनम् उदात्तशीलधर्मशक्तियुक्तं आसीत् ।  सः स्नेहशीलः अपि आसीत् । व.उ.चिदम्बरं पिळ्ळै प्रसिद्धः अधिवक्ता आसीत् । सः तमिळ्भाषया कविताः लिखति स्म । लेखनानि अपि लिखितवान् अस्ति । तमिळ्भाषया विद्यमानं साहित्यं पठित्वा तद्विषये लेखनानि लिखितवान् अस्ति । सः मित्रैः सह मेलनसमये सर्वदा स्वातन्त्र्यसङ्घर्षविषये, तमिळ्साहित्यविषये एव चर्चां कुर्वन् भवति स्म । सः आङ्ग्लपुस्तकानाम् अपि अनुवादं कृतवान् अस्ति ।व.उ.चिदम्बरं पिळ्ळै  भारतस्य जनेभ्यः सुपरिचितः अस्ति । १८९२ तमे वर्षे बालगङ्गाधरतिलकस्य वीरभाषणैः प्रेरितः सन् अनन्तरकाले तस्य शिष्यत्वेन कार्यं कृतवान् ।
क्रीडासक्तिः
चिदम्बरस्य यौवनकाले सर्वासु क्रीडासु तस्य आसक्तिः आसीत् । क्रीडने सः चतुरः अपि आसीत् । तस्य स्वचरितात् वयम् एतं विषयम् अवगन्तुं शक्नुमः । एतेन तमिळ्नाडुराज्यस्य क्रीडाः अपि वयम्  अवगच्छामः ।तासु काश्चन एवं सन्ति-भित्तौ चलनं ,वृक्षारोहणम्, एकश्वासेन सङ्ख्या कथनम् , अश्वारोहणम् , जलक्रीडाः , दण्डारोहणं , छुरिकाक्षेपणम् , शीर्षासनेन चलनं ,बस्कि ,कुस्ति इत्यादयः ।
अधिवक्ता
व.उ.चिदम्बरं पिळ्ळै किञ्चित् कालं यावत् तालुकाकार्यालये उद्योगं कृतवान् । अनन्तरं तस्य पिता न्यायविषये शिक्षणं प्राप्तुं तं तिरुच्चीं प्रति प्रेषितवान् । तत्र श्री.गणपति ऐयर्, श्री.हरिहरन् च तं बोधितवन्तौ । १८९४ तमे वर्षे परीक्षां लिखित्वा उत्तीर्णः अभवत् । सः निर्धनानां कृते निश्शुल्कं वादं करोति स्म। बहुषु अवसरेषु चिदम्बरस्य पक्षेण एव विजयः प्राप्तः । तेन सः प्रसिद्धः अधिवक्ता अभवत् । तस्य वाक्चातुर्यं , सत्यसन्धता इत्यादीनां कारणेन न्यायादीशानां चिदम्बरस्य उपरि बहु आदरः आसीत् । यदा आरक्षकैः दोषेण निरपराधिनाम् उपरि दोषारोपः कृतः तदा ते चिदम्बरस्य वाग्चातुर्येण विमुक्ताः भवन्ति स्म । तेन कारणेन आरक्षकाणां चिदम्बरस्य उपरि कोपः उत्पन्नः । चिदम्बरस्य पिता एतादृशीं स्थितिं न इष्टवान् । अतः सः १९०० तमे वर्षे तूतुकुडी नगरे एव उद्योगं करोतु इति उक्तवान् । तत्राऽपि चिदम्बरं पिळ्ळै प्रसिद्धः अधिवक्ता आसीत् ।
देशस्य विषये चिन्तनम्
एकदा व.उ.चिदम्बरं पिळ्ळै यदा चेन्नै गतवान् तदा रामकृष्णमठे श्री स्वामी विवेकानन्दः तेन मिलितः । सः चिदम्बरं प्रति देशार्थं किमपि करोतु इति उक्तवान् । एतत् चिन्तनं तस्य मनसि बीजरूपेण समयक् उपस्थापितम् । कालान्तरे तस्य वृक्षरूपेण वर्धनम् अभवत् । तदनन्तरं सः स्वातन्त्र्यसङ्घर्षवीरः अभवत् । यदा चेन्नैनगरं गच्छति तदा सर्वदा महाकविना सुब्रह्मण्यभारतीवर्येण मिलति स्म । व.उ.चिदम्बरं पिळ्ळै सुब्रह्मण्यभारतीवर्यस्य गीतानि इच्छया शृणोति स्म । चिदम्बरं तथा सुब्रह्मण्यभारती समानमण्डलस्थग्रामात् आगतौ । चिदम्बरस्य जन्मस्थानं ओट्टपिडारं, सुब्रह्मण्यभारतीवर्यस्य एट्टयपुरम् अस्ति । द्वयोः पितरौ अपि मित्रे ।सुब्रह्मण्य भारती, चिदम्बरं च यदा मिलितवन्तौ तदा द्वयोः चिन्तनमपि समानम्  इति अवगतवन्तौ । द्वौ अपि सदा देशविषयकमेव सम्भाषेते स्म । सुब्रह्मण्य भारती स्वस्य भावात्मकगीतै: जनान् स्वतन्त्राय उत्तेजितवान् । तयोः मैत्री कालान्तरेण सम्यक् वर्धिता ।
व.उ.चिदम्बरं पिळ्ळैवर्येन आरब्धाः राष्ट्रियसंस्थाः
व.उ.चिदम्बरं पिळ्ळै तिरुनेल्वेल्यां, तूतुकुड्यां च प्रसिद्धः नेता आसीत् । सः “ स्वदेशीप्रचारसभा “ , ” धर्मसङ्घतन्तुवायशाला “ ,  “ स्वदेशीय-भण्डार-शाला “ , “ कर्षकसङ्घम् “ इत्यादयाः संस्थाः आरब्धवान् ।
चिदंबरस्य राजनीतिक्षेत्रकार्यम्
स्वदेशीयनौकासंस्थायाः विजयेन चिदंबरः सन्तृप्तः नाभवत् । सः जानानां मनस्सु  स्वातन्त्र्यपिपासाम् आनेतुं चिन्तितवान् । तदर्थमपि एकः अवसरः तस्य पुरतः आगतः ।  “ लार्ड्र राय् “ कश्चन भारतस्थ  आङ्ग्लेय अधिकारि आसीत् । सः लण्डन् नगरे प्रवृत्ते वाणिज्यानां मेलने  “ भारते वाणिज्यं  संयक कर्तुं शक्यते  किमर्थं चेत् तत्र कर्मकरेभ्यः इति संस्था नास्ति, कर्मकरेभ्यः वेतनम् अल्पमेव भवति “ इति भाषितवान् । तस्य भषणेन तदानीन्तन कर्मकराणां स्थितिम् अवगन्तुं शक्नुमः । तूत्तुकुड्यां काचित् तन्तुवाय संस्था आसीत् । तत्रत्य कर्मकरेभ्यः वेतनम् अल्पम् । किन्तु तैः पूर्ण दिनं विश्रान्तिं विना कार्यं करणीयं भवति । तेषां विरामः अपि न भवति । केनाऽपि दोषः क्रियते चेत् तदर्थं दण्डनं कठोरतया   भवति । तत्रत्यानां स्थितिं दृष्ट्वा चिदंबरः दुःखितः अभवत् । सः कर्मकरान् कार्यस्थगन्ं कर्तुं प्रेरितवान् । चिदंबरः, सुब्रह्मण्यशिवः च तेभ्यः अङ्गीकारं दर्शितवन्तौ । १९०८ तमे वर्षे फेब्रुवरि २३ दिनाङ्के चिदंबरः तूत्तुकुड्यां भाषणं कृतवान् । १९०८ तमे वर्षे फेब्रुवरि २७ दिनाङ्के कर्मकराः कार्यं स्थगितवन्तः । सङ्घर्ष समये तेषां घोषणम् आसीत् एवम् १.अधिक वेतनम् २. सप्ताहे एकं दिनं विरामः ३. अन्य दिनेषु विरामः । मण्डलाधिकारि तिरुनेल्वेली तः अधिकारि द्वयं, शिवकाशी तः ३० आरक्षकाः च प्रेषितवान् । तदनन्तरदिने मण्डलाधिकारि श्री.विञ्च् स्वयं तूत्तुकुडीम् आगतवान् । तेन मिलतु इति चिदंबरस्य कृते वार्तां प्रेषितवान् । मेलनानन्तरं संस्थायाः निर्वाहकानां कठोरहृदयकारणेन एव सङ्घर्षः चलति इति अधिकारेः समीपम् उक्तवान् इति कर्मकराणाम् समीपम् उक्तवान् । सः जनानां साहाय्येन , स्वधनेन च कर्मकराणांकृते साहाय्यं कृतवान् । तेन तस्य सम्पादनस्य महान् भागः व्ययीकृतः । निर्वाहकाः कर्मकराः अविश्वासेन शीघ्रमेव कार्यार्थम् आगच्छन्ति इति प्रतीक्षां कृतवन्त: । आङ्ग्लसर्वकारः निर्वाहकानां पक्षे आसीत् । किन्तु अनन्तरदिनेषु अधिकाः सङ्घर्षे योजितवन्तः । निर्वाहकानां स्थितिः क्लेशाय अभवत् । ते काञ्चित् भायितवन्तः, काञ्चित् उद्योगात् निष्कासितवन्तः । सर्वमपि व्यर्थम् अभवत् । भारतीयानां सर्वेषां श्रद्धा सङ्घर्षस्य उपरि आगता । व.उ.चि प्रतिदिनं सार्वजनिक मेलनेषु कर्मकराणां स्थिति विषये भाषणं कृतवान् । अतः तेषाम् अपि आदरः आसीत् । सङ्घर्षः इतोऽपि तीव्रतां गतः । कर्मकराः प्रतिदिनं शोभायात्रां कृतवन्तः । वणिक्जनाः आङ्ग्लेभ्यः वस्तूनि विक्रयणं न कृतवन्तः । तेन कारणेन ते श्रीलङ्कातः भोजनवस्तूनि क्रीतवन्तः । ते भीत्या तूत्तुकुडी मध्ये वासं त्यक्त्वा समुद्रे नौकायां वासं कृतवन्तः । अन्ते निर्वाहकाः कर्मकराणां प्रार्थनाः पूरयितुम् अङ्गीकृतवन्तः । १९०८ तमे वर्षे मार्च् ६ दिनाङ्के तन्तुवायशालायाः निर्वाहकेन चिदंबरः मिलितः । चिदंबरेण ५० कर्मकरैः सह निर्वाहकः मिलितः । सङ्घर्षस्य महान् विजयः प्राप्तः । तदानीन्तनकाले कर्मकरेभ्यः सङ्घः इति कोऽपि नासीत् । १९२० तमे वर्षे एव प्रथमः सङ्घः आरब्धः । सोवियत्सङ्घर्षः अपि १९१७ तमे वर्षे एव अभवत् । व.उ.चि तु ११९०८ तमे वर्षे एव कर्मकराणां सङ्घेनविनैव तान् मेलयित्वा कार्यत्यागं कारयित्वा तेषां मार्गदर्शनं कृतवा विजयं प्राप्तवान् । व.उ.चिदम्बरं पिळ्ळै सर्वेषां मार्गदर्शकः अस्ति । एतेन सङ्घर्षेण अन्य आङ्ग्लसंस्थानां कर्मकराः अपि फलं प्राप्तवन्तः । तेषाम् वेतनम् अधिकं कृतवन्तः, तान् क्रूरतया कार्यम् अपि न कारितवन्तः ।
व.उ.चिदंबरस्य बन्धनम्-१९०८
स्वदेशीनौकासंस्थायाः वर्धनम् आङ्ग्लेयैः सोढुम् अशक्यम् अभवत् । तन्तुवायशाला सङ्घर्षः आङ्ग्लेयान् भाययति स्म । भारते स्थातव्यं चेत् चिदंबरस्य बन्धनम् आवश्यकम् इति ते अवगतवन्तः । ते तादृश अवसरार्थं प्रतीक्षमाणाः आसन् । व.उ.चि विदेशीयवस्तूनि निराकृतवान् । जनाः अपि निराकृतवन्तः । तदानीं विञ्च् एव मण्डलाधिकारि ,किन्तु जनाः चिदंबरस्य वचनानि एव आदेश रूपेण स्वीकृतवन्तः । जनानां चिदंबरस्य उपरि तादृशः आधरः आसीत् । तस्य् पृष्ठतः सामान्यकर्मकराः सर्वे आसन् । स्वातन्त्र्यसङ्घर्षभावनायाः ज्वाला जनानां मनस्सु संयक् ज्वलत् आसीत् । व.उ.चिदम्बरं पिळ्ळै यत् किमपि वदति चेदपि तत् कर्तुं जनाः सिद्धाः आसन् । चिदंबरस्य कालात् पूर्वं ये पठितवन्तः ते एव स्वातन्त्र्यसङ्घर्षे भागं गृहीतवन्तः । किन्तु   सामान्यकर्मकरान्, सामान्यान्  चिदंबरः एव स्वातन्त्र्यान्दोलने योजितवान् । ते सर्वे आङ्ग्लेयानाम् कृते कार्यं कर्तुम् सिद्धाः न आसन् । तेन आङ्ग्लेयानां कष्ठम् अभवत् । व.उ.चिदम्बरं पिळ्ळै स्वदेशीयनौकासंस्थां धनार्थं वा यशः प्राप्युं वा न आरब्धवान् । किन्तु तस्याः भागकर्ताराः धनं सम्पातयितुमेव  इष्टवन्तः । ते चिदंबरस्य स्वातन्त्र्यसङ्घर्षे भाग स्वीकरणम् न इष्टवन्तः । किन्तु चिदंबरः तेषां मतं न अङ्गीकृतवान् । बङ्गस्य स्वातन्त्र्यस्ङ्घर्षस्य नेता “ विपिन्चन्द्रबालः “ १९०८ तमे वर्षे मार्च् ९ दिनाङ्के कारागृहात् स्वातन्त्र्यं प्राप्नोति इत्यासीत् । व.उ.चि तत् उत्सवरूपेण आचरितुम् इष्टवान् । तत् भवति चेत् जनानां मध्ये चिदंबरस्य भाषणं भवति । तत् आङ्ग्लसर्वकारेण न इष्टम् । अतः ते तं कारागृहे स्थापयितुं निश्चितवन्तः । किन्तु तं तूत्तुकुड्यां बन्धनं करोति चेत् जनानाम् उद्वेगः भवति इति मत्वा तं तिरुनेल्वेल्यां बन्धनं कर्तुं निश्चितवन्तः । तदर्थं तिरुनेल्वेलीम् आगत्य मिलतु इति सहमण्डलअधिकारिणा चिदंबरस्य कृते आज्ञा प्रेषिता । व.उ.चि तिरुनेल्वेलीम् प्रति प्रस्थितः । गच्छति चेत् बन्धितः भवति इति सर्वे अपि जानन्ति । अतः सर्वे गमनं मास्तु इति तं स्थगितवन्तः । किन्तु व.उ.चि सर्वेषां सान्त्वनं कृत्वा तस्य आत्मीयमित्रेण सुब्रह्मण्यशिवेन सह तिरुनेल्वेलीं गतवान् ।
सुब्रह्मण्यशिव:
सुब्रह्मण्यशिवः, मदुरै नगरस्य समीपस्थ “ वत्तलगुण्डु “ प्रदेशस्थः । तस्य प्रदेशस्य नायकस्य पुत्रः अस्ति । सः तमिळ् ,आङ्ग्ल भाषयोः निपुणः आसीत् । सः प्रति ग्रामं गत्वा मातृभूमेः स्वातन्त्र्यम् उद्दिश्य भाषणं कुर्वन् आसीत् । १९०७ तमे वर्षे तूत्तुकुड्यां जनानां मध्ये यदा भाषणं कृतवान् तदा चिदंबरेण दृष्टः । तस्य भाषणस्य शक्तिं ,देशभक्तिं च दृष्ट्वा चिदंबरः आकृष्टः । तदनन्तरं तौ द्वौ अपि मित्रे अभवन् । चिदंबरः ,शिवः च मिलित्वा जनेषु स्वातन्त्र्य दीपस्य ज्वालनं  कृतवन्तौ । आङ्ग्लसर्वकारः  तयोः कार्यं  स्थगयितुम् इष्टवान् । द्वौ मिलित्वा मण्डलाधिकरेः दर्शनार्थं यदा गतवन्तौ तदा अधिकारि तौ द्वौ तिरुनेल्वेलीतः बहिर् गन्तुम् आदिष्टवान्, पुनः सार्वजनिक कार्यक्रमेषु भाषणं न करणीयम् इत्यपि आदिष्टवान् । चिदंबरः तत् न अङ्गीकृतवान् । अतः चिदंबरं ,शिवं च १९०८ तमे वर्षे मार्च् १२ दिनाङ्के बन्धितवन्तः ।
व.उ.चिदंबरस्य बन्धनस्य प्रतिकारः-१९०८
व.उ.चिदंबरस्य बन्धनम् ज्ञात्वा जनानाम् उद्वेगः अभवत् । आपणान् कीलितवन्तः ।             विद्यालयान्, महविद्यालयान् नाशितवन्तः । दिनद्वयं एतादृशी स्थितिः एव आसीत् । पत्रालयस्य ज्वालनं कृतवन्तः । आरक्षकालयस्य उपरि आक्रमणं कृतवन्तः । तूत्तुकुड्यां चिदंबरस्य बन्धनं शृत्वा जनाः निद्रां त्यक्तवन्त: । आपणाः कीलिताः । कोरल् तन्तुवायशालायाः कर्मकराः , पेस्ट् अन्ड् कम्पेनि कर्मकराः उद्योगार्थं न गतवन्तः । एवं नाविताः , रजकाः , अश्वचकटचालकाः च भागं स्वीकृतवन्तः । भारतस्य प्रथमः राजनैथिककार्यत्यागः एषः एव । १९०८ तमे वर्षे मार्च् १४ दिनाङ्कतः १९ दिनाङ्कपर्यन्तं आसीत् । सर्वे जनाः अपि तत्र भागं गृहीतवन्तः । सार्वजनिककार्यक्रमाः शोभायात्रा: च अभवन् । आरक्षकानां भुशुण्डि प्रयोगेन ४ मृतवन्तः । व.उ.चिदंबरः यदा कारागृहे आसीत् तदा तस्य मित्राणि तं जामीन् मध्ये बहिरागन्तुम् प्रार्थितवन्तः ।  शिवः ,पद्मनाभऐयङ्गार्  च तेन सह आसीत् । सः तौ त्यक्त्वा पृथक् बहिरागन्तुं न इष्टवान् । एतेन अवसरेण तस्य सत्यसन्धतां ,धैर्यं च अवगच्छामः ।
न्यायादीशस्य पिन्हे वर्यस्य निश्चयः
१.आङ्ग्लसर्वकारस्य विरोधार्थं जनान् उद्वेजितवान् इत्यस्य दण्डना रूपेण २० वर्षाणि द्वीपानन्तरं प्रति प्रेषणीयः । २.शिवस्यकृते आश्रयं दत्तवान् इत्यस्य दण्डना रूपेण पुनः २० वर्षाणि द्वीपान्तरे भवितव्यम् ३. सुब्रह्मण्यशिवस्यकृते १० वर्षाणि कारागृहवासः ४० वर्षाणि द्वीपान्तर दण्डना ! कस्यापि कृते पूर्वं न दत्तम्     आसीत् । तस्य उपरि आङ्ग्लेयानां बहु भयम् आसीत् । एतादृश्याः क्रूरदण्डनायाः  कारणं तत् भयमेव । तं कारागृहे स्थापयति चेदेव तैः शासितुं शक्यते । व. उ. चिदंबरस्य तदानीं ३६ वयः एव अभवत् । एतादृश्याः क्रूरदण्डनायाः  श्रवणेन  भारतीयाः  सर्वे   चकिताः ।    “ बङ्गाली ”, “ स्वदेशमित्रः “ , “ इण्ड्या “ ,  “ स्वराज्या “ इत्यादयाः पत्रिकाः एतस्य विरुद्धं लिखितवत्यः । “ स्टेट्स्मेन् “ नाम आङ्ग्लपत्रिका अपि एतत् धर्मयुक्तं कार्यं न इति चिदंबरस्य त्यागः तु माहान् अस्ति , तस्य वन्दनम् एव करणीयम् अस्माभिः । ये आङ्ग्लसर्वकारस्य पक्षे आसन् ते अपि एतत् नाङ्गीकृतवन्तः । लार्ड् मार्लि भारतार्थम् नियुक्तः आङ्ग्लमन्त्री , सः एतं विषयं नाङ्गीकर्तुं शक्यते इति लार्ड्मन्ड्रोः कृते लिखितवान् । एतं निश्चयं विरुध्य चेन्नै न्यायलये आवेदनं कृतम् । तत्र १० वर्षाणि द्वीपान्तरदण्डना इति न्यूनी कृता । अन्दमान् प्रेषयितुं न शक्यते इति कारणेन कोवै कारागृहे  स्थापितः । तस्य  मित्राणि  लण्डन्   राजसभां ( प्रिव्यू कौन्सिल् ) प्रति एतं विषयं नीतवन्तः । तत्र ६ वर्षाणि एव दण्डनाकालः इति न्यूनीकृतः ।
कारागृहवासः १९०८-१९१२
व.उ.चिदम्बरं पिळ्ळै प्रथमं कोयम्बत्तूर् कारागृहे तदनन्तरं कण्णनूर् कारागृहे च आसीत् । अधुना राजनैथिककारागृहवासिनां कृते आदरः दीयते । किन्तु तदानीं एवम् नासीत् । कठिनानि कार्याणि करणीयानि भवति । व.उ.चिदम्बरं पिळ्ळै तु धनिकः आसीत् । गृहे उत्तम, आरोग्ययुक्त , स्वादुयुक्त भोजनमेव करोति स्म । किन्तु कारागृहे शिलाखण्डयुक्त , मृत्तिकायुक्त यवाहु एव स्वीकरणीयं अभवत् । कारागृहे तस्य  कृते कठोरवस्त्राणि दत्तवन्तः । तस्य मुण्डनं कारयित्वा हस्तपादौ बन्धितवन्तः । कठिनानि कार्यानि कृतवान् । पाषाणखण्डानि भग्नं कृतवान् । तैलोत्पत्ति निमित्तम् एकम् उपकरणम् अस्ति ; तत् कारयितुं धेनोः चालनं क्रियते ,तत्र आङ्ग्लेयाः चिदंबरस्य उपयोगं कृतवन्तः । श्रेष्ठः अधिवक्ता धेनोः स्थाने अभवत् । एतेन चिदंबरस्य भारः न्यूनः   जातः । वैद्यः कारागृहस्य अधिकारिणं कण्डितवान् । तदनन्तरं तस्मै तण्डुलेन निर्मितं भोजनं दत्तम् । पुनः स्वयं निर्मितं भोजनं खादितुं  इति अनुमतिं दत्तवन्तः । वडुगुमारन् नाम कश्चन कदाचित् चिदंबरं नमस्कृतवान् । तत् दृष्ट्वा कारागृहाधिकारिणः कोपः आगतः । इतःपरं नमस्करोति चेत् पदरक्षया ताडनं प्राप्यते इति तं भायितवन्तः । वडुगुमारः तम् अधिकारिणं मारयियुं निश्चितवान् । किन्तु व.उ.चिदम्बरं पिळ्ळै तत् निवारितवान् । कदाचित् रविवासरे मध्यान्ने सर्वे कारागृहवासिनः मिलित्वा कलहं कृतवन्तः । तदा अधिकारी अपि ताडनं प्राप्तवान् । अतः ते सर्वेषां कृते कठोर दण्डनां दत्तवन्तः । व.उ. चि मित्राणां साहाय्येन न्यायालयं गत्वा दण्डनाकालं न्यूनीकृतवान् । न्यायलये कारागृहवासीनां पक्षे साक्षी आसीत् । स: अधिकारिणां दुर्व्यवहारः एव कलहस्य कारणम् इति सूचितवान् । कारागृहस्य निर्वाहकः एकं दिनं कारागृहस्य कार्यदर्शी भवति चेत् दण्डनाकालः न्यूनी क्रियते इति उक्तवन्तः । चिदंबरः तत् नाङ्गीकृतवान् । केरळस्थ कण्णणूर्कारागृहं प्रति परिवर्तितः चिदंबरः । तत्र दण्दनायाः नूतना शैली एका आसीत् । ऊर्णाच्छादकैः जनान् आवृत्य ताडयन्ति स्म । तत्रत्य अधिकारी क्रूरम् एकं मनुष्यं चिदंबरेण सह रात्रौ  निद्रां कारितवान् । स्वाभाविकतया  सः  सर्वान्   ताडयति   स्म । किन्तु एक रात्र्यभ्यन्तरे चिदंबरस्य शिष्यः  अभवत्  सः मनुष्यः ।
स्वतन्त्रानन्तरं चिदंबरस्य जीवनम्
व.उ.चि कारागृहवासं समाप्य स्वातन्त्र्य प्राप्ति अनन्तरं चेन्नै], [[कोयम्बत्तूर् , कोविल्पट्टी , तूत्तुकुडी इत्यादीषु प्रदेशेषु वासं कृतवान् ।
चेन्नै जीवनम् ( १९१३-१९३६ )
कारागृहात् मोचनं प्राप्य सः चेन्नैं गतवान् । तत्र मृत्तैलस्य वाणिज्यं कृतवान् । किन्तु सः वणिक् रूपेण विजयं प्राप्तुं न शक्तवान् । स: उदारमनस्कः, स्नेहपूर्णहृदय युक्तः आसीत् । तेन कथं वाणिज्ये विजयं प्राप्तुं शक्यते ? १९२० तमे वर्षे कल्कत्ता नगरे काङ्ग्रेस् समावेशः आसीत् । व.उ.चि तत्र प्रतिनिधि रूपेण भागं गृहीतवान् । सः लोकमान्यतिलकस्य अनुयायी अस्ति । तिलकः कर्मवीरः । अतः चिदंबरः गान्धीवर्यस्य मार्गम् अनुसर्तुं न इष्टवान् । तेन चिन्तितम् यत् गान्धीवर्यस्य मार्गः अनुसरणीयः उत स्वमनसः इति । अन्ते स्वमनसः निश्चयम् अङ्गीकृतवान् । अतः सः राजनैथिकक्षेत्रात् दूरं गतवान् । किन्तु चिदंबरस्य ,गान्धीवर्यस्य च मनसि परस्परम् आदरः आसीत् । गान्धीवर्यः चिदंबरस्य निस्स्वार्थ कार्यकरण विषये जानाति स्म । चिदंबरस्य अपि गान्धीवर्यस्य सरल जीवनस्य ,शुद्धतायाः विषये बहुमानम् आसीत् । व.उ.चिदंबरस्य बहूनि पुस्तकानि सः यदा चेन्नै नगरे आसीत् तदा एव प्रकाशितानि । सः कारागृहं गत्वा आगतवान् इति कारणेन अधिवक्ता रूपेण कार्यं कर्तुम् अनुमतिः नासीत् । तिलकः तस्मै प्रति मासं ५० रूप्यकाणि प्रेषयन् आसीत् ।
कोयंबत्तूर् जीवनम् ( १९२०-१९२४ )
कोयंबत्तूरे कर्मकराणां सङ्घ कार्येषु तीव्रतया भागं गृहीतवान् । तत्र वित्तकोषे सञ्चालक रूपेणापि कार्यं कृतवान् । तेन प्राप्तः आयः तस्य कृते पर्याप्तमात्रं नासीत् । व.उ.चि. कारागृहे आसीत् चेदपि राजनैथिक-कारगृहवासी एव आसीत् इत्यतः अधिवक्ता रूपेण कार्यं कर्तुम् अनुमतिं ददातु इति सर्वकारस्य समीपं प्रार्थितवान् । ई.हेच्. वालस् १९०८ तमे वर्षे तिरुनेल्वेल्यां कार्यं कुर्वन्नासीत् इत्यतः सः चिदम्बरस्य सत्यसन्धतायः, चातुर्यस्य विषये सम्यक् जानाति स्म । अतः सः अनुमतिं दत्तवान् । तस्य कार्यस्य कृतज्ञतां ज्ञापयितुं स्वस्य     कनिष्ठपुत्रस्य कृते  “ वालेश्वरन् “ इति नामकरणं कृतवान् ।
कोविल्पट्टी जीवनम् ( १९२४-१९३२ )
कोविल्पट्यां सः अधिवक्ता रूपेण कार्यं कृतवान् । तत्रापि सः निर्धनेभ्यः, स्वातन्त्र्य सङ्घर्षवीरेभ्यः एव निश्शुल्कं वादं कृतवान् । १९२७ तमे वर्षे पुनः काङ्ग्रेस् पक्षे योजितवान् । सेलं नगरे प्रवृत्ते तृतीय संमेलने भागं गृहीत्वा अध्यक्षभाषणं कृतवान् । पक्षस्य कार्येषु परिवर्तनानि दृश्यन्ते , तद्दृष्ट्वा आनन्दम् अनुभवामि इति उक्तवान् । किन्तु सेलं मेलनानन्तरं पुनः दूरे एव स्थितवान् । पक्षस्य कार्येभ्यः दूरे तिष्ठन्नासीत् चेदपि अन्तिमपर्यन्तं तिलकस्य शिष्यः एव आसीत् । अन्तिम श्वास पर्यन्तं आङ्ग्लादिक्यस्य विरोधं कुर्वन्नेव आसीत् ।
तूत्तुकुडी जीवनम् ( १९३२-१९३६ )
१९३२ तमे वर्षे तूत्तुकुडीं प्रति आगतः । तमिळ् ग्रन्थानां लेखनेन तस्य समयः यापितः । तमिळ् साहित्य विषये मित्रैः सह चर्चाम् अपि करोति स्म । सः स्वतन्त्र भारतस्य वायुं श्वासं कर्तुम् इष्टवान् । द्वितीय लोक युद्धः भवति चेत् भारतं निश्चयेन स्वतन्त्रं प्राप्नोति इति उक्तवान् । तथैव द्वितीय लोक युद्धानन्तरं १९४७ तमे वर्षे आगस्ट् १५ दिनाङ्के भारतस्य स्वतन्त्रः प्राप्तः । व.उ.चि १९३६ तमे वर्षे नवेम्बेर् १८ दिनाङ्के दिवङ्गतः ।