cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
अन्नदानय्य पुराणिक
सङ्घसंस्थाः
अन्नदानय्यपुराणिकः अनेकान् जात्यतीतसङ्घान् प्रतिष्टापितवान् । बसवेश्वरास्य राज्यसर्वकारस्य अष्टमजन्मशतमानोत्सवस्य समाचरणस्य काले प्रचालितायाः बसवकल्याणतः हम्पीपर्यन्तं पादयात्रायाः नेता अभवत् । केन्द्रसर्वकारस्य बसवेश्वरस्य पत्रमूल्याङ्कस्य लोकार्पणकाले बि.डि.जात्तिवर्येण सह कार्यम् अकरोत् । अद्य राज्यस्य अग्रमान्यसंस्थासु अन्यतमायाः बसवसमिति इति संस्थायाः संस्थापककार्यदर्शीति २७वर्षाणि सेवाम् अकरोत् । सर्वप्रथमतया राज्ये छात्रान् मेलयित्वा अखिलकर्णाटकविद्यार्थिपरिषात् इति सङ्घटनं प्रतिष्ठापितवान् । तेन सङ्घटितच्छात्राः कर्णाटकस्य एकीकरणसङ्घर्षे आगताः । साहित्यसंवर्धकविश्वस्थमण्डल्याः धर्मदर्शी अभवत् । शेषाद्रिपुरशिक्षणसंस्थायाः, कर्णाटकरेड्क्रास् सङ्घस्य, एडेयूरुसिद्धलिङ्गेश्वरमन्दिरसमितेः, जयनगरनागरिकक्षेमाभिवृद्धसङ्घस्य च सदस्यः सन् लोकसेवाम् अकरोत् ।
न्यायसेवा
कर्णाटकस्य उच्चन्यायालयस्य न्यायवादी सन् १०सहस्राधिकान् अभियोगान् दीनदरिद्रानाम् अल्पसङ्ख्याकानां च हिताय निश्शुल्कं निरूढवान् । क्रि.श. १९६९-८१तमवर्षपर्यन्तं राज्यस्य अस्य उच्चन्यायालयस्य अड्वोकेट् सन् सर्वकारस्य कोटिशः मौल्ययुतसम्पत्तिं संरक्षितवान् । वारं वारम् उच्चन्यायालयस्य न्यायाधीशस्य स्थानमारोढुं प्राप्तावकाशः अपि तन्निराकृत्य दीनानां सेवाम् अकरोत् । सामान्यजनानां न्यायालयव्यवहाराः अवगताः भवेयुः इति धिया न्यायाङ्गविषयान् कन्नडभाषाया निरूप्य ग्रन्थान् लेखान् च प्रकाशितवान् । देहल्याः अखिलभारतीयन्यायवादिनः सङ्घटनस्य कर्णाटकस्य प्रतिनिधिः क्रि.श. १९७६तमवर्षतः १९७८पर्यन्तं सेवाम् अकरोत् । बेङ्गळूरुनगरस्य सर्वकारीयकलामहाविद्यालये प्राध्यापकः मुख्यपरीक्षकः च सन् क्रि.श. १९६२तः ६९पर्यन्तं सेवारतः अभवत् ।
स्वातन्त्र्यसङ्घार्षः
महात्मनः गाधेः निमन्त्रणं श्रुत्वा भारतस्वातन्त्र्यसङ्ग्रामे प्रविष्य भारतं त्यजतु इति आन्दोलने सक्रियः अभवत् । क्रि.श. १९४७तमे वर्षे भारतं सवतन्त्रम् अभवत् । किन्तु हैदराबादस्य निजामः तं प्रान्तं स्वतन्त्रभारते विलीनं कर्तुं नैच्छत् । हैदराबादप्रान्तं स्वतन्त्रं राष्ट्रम् इति उद्घुष्टवान् । तदा तं विरुध्य आन्दोलनकाराः सङ्घर्षम् आरब्धवन्तः । आन्दोलनकारिणां सामान्यजनानाम् उपरि निजामस्य नुयानिनः आक्रमणम् अकरोत् । क्रि.श. १९४७तमवर्षस्य आगस्ट् मासस्य पञ्चदशे दिने भारतं स्वतन्त्रम् अभवत् । किन्तु हैदराबादस्य निजामः बहुसङ्ख्याकानाम् अभिप्रायानुगुणं हैदराबादप्रान्तं स्वतन्त्रभारते विलीनं कर्तुं नाङ्गीकृतवान् । यदा निजामः हैदराबादस्य प्रान्तं स्वतन्त्रराष्ट्रम् इति उद्घुष्टवान् तदा तस्य अनुचराः विलीनपक्षपातिनाम् उपरि आक्रमणम् कृतवन्तः । तदा हैदराबादस्य उस्मानिया विश्वविद्यालये एल्.एल्.बि. अध्ययननिरतः अन्नदानय्यपुराणिकः निजांदुराक्रमणं विरुद्ध्य अन्नपूर्णय्यस्वामी इत्यादिभिः सह मिलित्वा हैदराबादनगरे विद्यमानकन्नडभाषिकजनान् रक्षितवान् । अग्रे कर्णाटके मण्डरगिप्रदेशे हैदराबादप्रान्तविमोचनसङ्घर्षस्य शिबिरम् अस्थापयत् । सर्दार् वल्लभभायी पटेलः, एस्.निजलिङ्गप्पः इत्यादीनां मार्गदर्शने राज्ये प्रवत्तस्य सङ्घर्षस्य नेता अभवत् ।
कर्णाटकैकीकरणस्य सङ्घार्षः
कर्णाटकस्य एकीकरणं भवेदिति स्वातन्त्र्यपूर्वादेव सङ्घर्षः आसीत् । हैदराबादस्य कङ्ग्रेस् समावेशे कर्णाटकस्य एकीकरणस्य अभ्यर्थनं विरुध्य निर्णये कृते कन्नडजनाम् आशाभङ्गः अभवत् । कर्णाटकस्य कङ्गेस्नायकाः एस्.निजलिङ्गप्पस्य नेतृत्वे हुब्बळ्ळिनगरे सभां कृत्वा कर्णाटकस्य एकीकरणस्य ऐतिहासिकनिर्णयस्वीकरणस्य अवसरः प्राप्तः । अत्रान्तरे आराज्यं सञ्चर्य छात्रान् सङ्घटितवान् अयम् अन्नदानय्यपुराणिकः । अखिलकर्णाटकविद्यार्थिपरिषत् प्रतिष्ठाप्य तस्य प्रथमसम्मेलनं हैदराबादनगरे एव सञ्चालितवान् । कर्णाटकराज्यस्य अग्रगण्या राजनीतिज्ञा मार्गरेट् आळ्वा इति महिला अस्यां परिषदि सक्रिया आसीत् । प्रथमसम्मेलनस्य सार्वानुमतनिर्णयानाम् अनुसारम् अखिलकर्णाटकविद्यार्थिपरिषदः छात्राः एकीकरणसङ्घर्षे सक्रियाः भवेयुः इति निमन्त्रणं दत्तमासीत् । एतदनुसारं कर्णाटकस्य एकीकरणं पुरस्कृत्य छात्राः महाशोभायात्रां हुब्बळ्ळिनगरे समायोजयन् । विरोधिनां हिंसाचारेण केचन छात्राः व्रणिताः । अन्नदानय्यपुराणिकः छात्रैः सह मिलित्वा हिंसामर्गमाश्रितवान्ति मत्वा आरक्षकाः कतिपयछात्रैः सह तं बद्धवन्तः । कर्णाटकस्य तत्कालीनः मुख्यमन्त्री [[एस्.आर्.बोम्मायी ज्येष्टः राजनीतिज्ञः न्यायवादी शिवप्प शेट्टर् च न्यायालये अड्डित्वा अन्नदानय्य पुराणिकस्य बन्धनविमोचनम् अकुरुताम् । कर्णाटकस्य एकीकरण्स्य पश्चात् पुराणिकः बेङ्गळूरुमहानगरे अवसन् न्यायाङ्गस्य समाजस्य, साहित्यस्य सेवायां निरतः अभवत् । जयनगरविस्तरणे पत्न्या नीलाम्बिकया सह अवसत् । कन्नडभाषापुस्तकप्रकाशनार्थम् एव नियतां प्रकाशनसंस्थां चालयति स्म । पुत्री चन्द्रिका पुराणिकः महिलासहित्यकारा, आकाशवाण्याः सङ्गीतकलावती, शेशाद्रिपुरसन्ध्यामहविद्यालये कन्नडविभागाध्यक्षा अस्ति । पुत्रः उदयशङ्करपुराणिकः बहुराष्ट्रियसुतन्त्रज्ञानसंस्थायाः मुख्यस्थत्वेन कार्यं निर्वहति । अपि च विज्ञानविषयलेखकेन अनेन लिखितः नैके लेखाः ख्यातकन्नडभाषावृत्तपत्रिकासु प्रकाशिताः  ।
उल्लेखः
<References/> http://archive.deccanherald.com/deccanherald/jun242004/metro2.asp
वर्गः:कन्नडलेखकाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
१५०१
१५०१ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
बैन्दूरुविधानसभाक्षेत्रम्
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
कुस्तुम्बरी
कुस्तुम्बरी (Coriander) धान्याकम् भारते वर्धमानः कश्चन धान्यविशेषः । इदं धान्याकम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । इदं आङ्ग्लभाषायां Coriander इति उच्यते । अस्य धान्याकस्य सस्यशास्त्रीयं नाम अस्ति Coriandrum Saticiam इति । अस्य धान्याकस्य धान्यकं, धान्यका, धान्यं, धानी, धानेयकः, कुस्तुम्बरुः, अल्रका, छत्रधान्यं, वितन्नकं, कुस्तुम्बरी, सुगन्धी, शाकयोग्यं, सूक्ष्मपत्रं, जनप्रियं, धान्यबीजं, बीजधान्यं, वेधकम् इत्यादीनि अन्यानि अपि नामानि सन्ति । एतत् धान्याकम् अपि भारते सर्वस्य अपि गृहस्य पाकशालायां भवति एव । एतत् यथा आहारत्वेन उपयुज्यते तथैव औषधत्वेन अपि उपयुज्यते । अस्य धान्याकसस्यस्य पत्रं, पुष्पं, काण्डं, मूलं तथा शलाटुः च उपयुज्यते ।
प्रधानेषु उपस्करद्रव्येषु द्रव्येषु अन्यतमा कुस्तुम्बरी । अस्याः बीजं, सस्यं च व्यापकरुपेण नित्यजीवने उपयुज्यते । आहारे सारः, क्वथितम् इत्यादीनां निर्माणे अस्य बीजानि, चित्रन्नं व्यञ्जनं इत्यादिषु पुर्णानां च उपयोगः क्रियते । अस्य एव कश्चन विशिष्ठेः गन्धः विद्यते । व्यञ्जनेषु कुस्तुम्बरीप्रयोगः आरोग्यप्रदः इति शुश्रुतस्य मतम् ।
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य धान्याकस्य स्वभावः
thumb|200px|right|धान्याकपुष्पम्
मुखनेत्रनासिकादिरोगेषु उपयुक्तता
अपक्वकुस्तुम्बरीपर्णानि पिष्ट्वा लेप कृत्वा ललाटे लेपनेन शिरोवेदना अपगच्छति । पित्रस्य कारणेन जातः शोथः विसर्पिः (harpes) शनगण्डः गण्डमाला इत्यादिषु अपि अयं लेपः परिणामकारी । रक्तपित्तकारणेन नासिकातः रक्तस्रावः भवति चेत् कुस्तुम्बरीरसः नासिकायां स्थापनीयः । रक्तनेत्रे सति कुस्तुम्बर्याः रसेन्द्र कषायेन वा नेत्रं क्षालनीयम्
मनोरोगनिवारिकार
कुस्तुम्बरीबीजस्य त्वचं निष्कास्य मज्जाभागं क्षीरेण सह क्वथयित्वा सेव्यते चेत् भ्रमः मूर्छा, विस्मरणम् इत्यादयः मानसिकरोगाः शाम्यन्ति । इयं मस्तिष्कस्य बलप्रदा ।
तृष्णा निवारिका
अत्यन्तपिपासया यदा तृणारोगः भवति तदा कुस्तुम्बरीबीजानि किञ्चित्कानं शीतजले संस्थाप्य तदनन्तरं शोधयित्वा पातव्यम् । केषाञ्चित् सदा पिपासा भवति । तेन सह शरीरे दाहस्य अनुभवोऽपि भवति । नेत्रे ज्वलतः । शरीरस्य प्रत्येकमपि अङ्गं दहति वा इति भासते । अस्य कस्तुम्बरीरसेन शर्करां योजयित्वा सेवन्ते चेत् परिणामकारी इति प्रसिद्धः लेखकः चन्द्रशेखर ठाकूरः वदति ।
कुस्तुम्बरीपानकं प्रतिदिनं प्रातः सेवन्ते चेत् दाहः पिपासा च शाम्यति । शरीरस्य सर्वाणि स्नोतांसि शुद्धानि भवन्ति इति भावमिश्रस्य मतम् । ज्वरे कुस्तुम्बरीकषायः परिणामकारी ।
इतरे उपयोगाः
वमनं, शीतज्वरः, कामुकताधिक्यता इत्यादिषु पित्तजरोगेषु शकरामिश्रितः कुस्तुम्बरीरसः परिणामकारी । आंद्रकेन सह कुस्तुम्बरीरसस्य पानं आमज अजीर्णता अपगच्छति । मूत्राशयः परिशुद्धः भवति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:गन्धद्रव्याणि वर्गः:गृहौषधम् वर्गः:विषयः वर्धनीयः
तस्यापि निरोधे सर्वनिरोधान्निर्बीजसमाधिरिति (योगसूत्रम्)
व्यासभाष्यम्
किं चास्य भवति ? स न केवलं समाधिप्रज्ञाविरोधी । प्रज्ञाकृतानामपि संस्काराणां प्रतिबन्धी भवति । कस्मात्? निरोधजः संस्कारः समाधिजान्संस्कारान्बाधत इति । निरोधस्थितिकालक्रमानुभवेन निरोधचित्तकृतसंस्कारास्तित्वमनुमेयम् । व्युत्थाननिरोधसमाधिप्रभवैः सह कैवल्यभागीयैः संस्कारैश्चित्तं स्वस्यां प्रकृताववस्थितायां प्रविलीयते । तस्मात्ते संस्काराश्चित्तस्याधिकारविरोधिनो न स्थितिहेतवो भवन्तीति । यस्मादवसिताधिकारं सह कैवल्यभागीयैः संस्कारैश्चित्तं निवर्तते । तस्मिन्न्निवृत्ते पुरुषः स्वरूपमात्रप्रतिष्ठोऽतः शुद्धः केवलो मुक्त इत्युच्यत इति ॥५१॥
सम्बद्धाः लेखाः
पतञ्जलिः
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:समाधिपादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
Z8 GND 5296-आकाशगङ्गा
z8 GND 5296 इति नामिका आकाशगङ्गा २०१३ तमे संवत्सरे आविष्कृता जाता । एषा एव दूरतमा तथा प्राचीनतमा प्रथमा आकाशगङ्गा यस्याः दूरं (पृथ्वीतः) वर्णवीक्षणयन्त्रेण (spectroscopy यन्त्रेण) सुनिर्धारितम् । ७०कोटि आलोकवर्षदूरे स्थिता आकाशगङ्गा अस्ति z8 GND 5296 । एषा आकाशगङ्गा पर्यवेक्षणावधौ विद्यते इदानीम् । अस्याम् महता प्रमाणेन नक्षत्राणि विद्यन्ते । अस्याः समग्राकाशगङ्गायाः भारः सूर्यस्य भारस्य ३००गुणितं विद्यते ।
आविष्कारः
२०१३ तमवर्षस्य अक्टोबरमासस्य २४ तमे दिनाङ्के नेचर्(Nature) इति शोधपत्रिकायां प्रथमवारम् अस्याः आकाशगङ्गायाः विषये लेखः प्रकाशितः । एषा 'नेचर्'शोधपत्रिका केलिफोर्निया विश्वविद्यालयस्य ज्योतिर्विज्ञानीनां नेतृत्वाधीने प्रकाशिता भवति । अस्याः पत्रिकायाः सम्पादकत्वेन 'बह्राम् मोबशेर्' तथा 'नवीन रेड्डी' महोदयौ स्तः । पत्रिकायाः सहयोगिसंस्थाः सन्ति - टेक्सास् विश्वविद्यालयः, टेक्सास् ए & एम् विश्वविद्यालयः एवं राष्ट्रिय-ज्योतिर्वीक्षणकेन्द्रञ्च (National Optical Astronomy Observatories) । आदौ आकाशगङ्गायाः अस्याः चित्रं 'हब्बल्' महाकाशवीक्षणयन्त्रेण (Hubble Space Telescope) लब्धम् । अनन्तरं तेषां शोधकार्यं सुनिश्चितं कृतं ''डब्ल्यु.एम्. केक् वीक्षणकेन्द्रेण'' (हावै, Hawai'i) ।
Z8-GND-5296 आकाशगङ्गायाः वैलक्षण्यम्
<!To measure galaxies at such large distances with definitive evidence, astronomers use spectroscopy and the phenomenon of redshift. Redshift occurs whenever a light source moves away from an observer. Astronomical redshift is seen due to the expansion of the universe, and sufficiently distant light sources (generally more than a few million light years away) show redshift corresponding to the rate of increase in their distance from Earth. The redshift observed in astronomy can be measured because the emission and absorption spectra for atoms are distinctive and well known, calibrated from spectroscopic experiments in laboratories on Earth.
अमेरिका के टेक्सास विश्वविद्यालय के खगोल वैज्ञानिकों के अंतरराष्ट्रीय दल ने पृथ्वी से 30 अरब प्रकाश वर्ष दूर स्थित आकाशगंगा की खोज की. इस आकाशगंगा का नाम जेड-8 जीएनडी 5296 (Z8-GND-5296) है. यह आकाशगंगा इससे पहले तक खोजी गई किसी भी आकाशगंगाओं में सबसे दूर स्थित है. शोधकर्ताओं की यह रिपोर्ट विज्ञान पत्रिका नेचर में 23 अक्टूबर 2013 को प्रकाशित हुई.
स्टीवन फिनकेलस्टीन के नेतृत्व वाले शोधकर्ताओं द्वारा जेड-8 जीएनडी 5296 (Z8-GND-5296) नामक आकाशगंगा को नासा की हब्बल स्पेस दूरबीन एचएसटी की सहायता से खोजा गया. इसकी पुष्टि हवाई द्वीप स्थित खगोलीय वेधशाला ने की है. जेड-8 जीएनडी 5296 (Z8-GND-5296) की निर्माण प्रक्रिया (बिग बैंग महाविस्फोट) के 70 करोड़ वर्ष बीत जाने के बाद इसकी खोज की गई है. खगोल वैज्ञानिकों ने कहा कि ब्रह्मांड का विस्तार लगातार हो रहा है और इसमें मौजूद सभी चीजें लगातार गतिशील हैं. प्रकाश की तरंगों में लगातार खिंचाव उत्पन्न हो रहा है. इसके कारण यह चीजें वास्तविक रूप से अधिक चमकदार नजर आती हैं. खगोल वैज्ञानिक नासा की अत्याधुनिक जेम्स वेब स्पेस दूरबीन जेएसडब्ल्यूएसटी की मदद से और अधिक दूर स्थित आकाशगंगाओं को खोजने में सक्षम हो सकेंगे.
Texas A&M University and the University of Texas at Austin may be former football rivals, but There's a new most distant galaxy ever found, created within 700 million years after the Big Bang.
The galaxy is z8_GND_5296. Unlike our Milky Way, which creates about 1 or 2 Sun-like stars every year or so, this newly discovered galaxy forms around 300 per year and was observed by the researchers as it was 13 billion years ago. Because the universe has been expanding the whole time, the researchers estimate the galaxy’s present distance to be roughly 30 billion light years away.
The paper is the result of raw data gleaned from a powerful Hubble Space Telescope imaging survey of the distant universe called CANDELS, or Cosmic Assembly Near-Infrared Deep Extragalactic Legacy Survey. Using that data, the team was armed with 43 potential distant galaxies and set out to confirm their distances. Researchers are able to accurately gauge the distances of galaxies by measuring a feature from the ubiquitous element hydrogen called the Lyman alpha transition, which emits brightly in distant galaxies. It’s detected in nearly all galaxies that are seen from a time more than one billion years from the Big Bang, but getting closer than that, the hydrogen emission line, for some reason, becomes increasingly difficult to see.
“Because of its distance we get a glimpse of conditions when the universe was only about 700 million years old — only 5 percent of its current age of 13.8 billion years,” said Texas A&M astrophysicist Casey Papovich, co-author of the paper in Nature.
The researchers suspect they may have zeroed in on the era when the universe made its transition from an opaque state in which most of the hydrogen is neutral to a translucent state in which most of the hydrogen is ionized. So it’s not necessarily that the distant galaxies aren’t there. It could be that they’re hidden from detection behind a wall of neutral hydrogen fog, which blocks the hydrogen emission signal.
Vithal Tilvi, a Texas A&M postdoctoral research associate and co-author of the paper notes this is one of two major changes in the fundamental essence of the universe since its beginning — the other being a transition from a plasma state to a neutral state. He is leading the effort on a follow-up paper that will use a sophisticated statistical analysis to explore that transition further.
“Everything seems to have changed since then,” Tilvi said. “If it was neutral everywhere today, the night sky that we see wouldn’t be as beautiful. What I’m working on is studying exactly why and exactly where this happened. Was this transition sudden, or was it gradual?”
अमर गोपाल बोस
अमर गोपाल बोस (१९२९ - ) आविष्‍कारक: अस्‍ति.
Z8 GND 5296-आकाशगङ्गा
Z8-GND-5296 आकाशगङ्गायाः वैलक्षण्यम्
Tilvi, graduate student Mimi Song and Steven Finkelstein, an assistant professor at the University of Texas at Austin and 2011 Hubble Fellow, were at the W.M. Keck Observatory on Mauna Kea in April and detected one galaxy during their two nights of observation at Keck, which turned out to be the most distant ever confirmed. It was at a redshift 7.51 — which means it was created about 13 billion years ago. Because the universe is expanding, the space between galaxies also is increasing. And as objects move away, they become redder. In essence, the higher the redshift, the farther away the object.
अमर गोपाल बोस
अवलंबम्
Bold text
वर्गः:विज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
Z8 GND 5296-आकाशगङ्गा
Z8-GND-5296 आकाशगङ्गायाः वैलक्षण्यम्
Only five other galaxies have ever been confirmed to have a redshift greater than 7, with the previous high being 7.215.
Finkelstein credits technological advancements in recent years for allowing astronomers to probe deeper into space and closer to the Big Bang. For instance, a powerful new spectrometer called MOSFIRE (Multi-Object Spectrometer For Infra-Red Exploration) that is 25 times more light-sensitive than others of its kind was installed at Keck in 2012.
And the Hubble Space Telescope is powered by a new near-infrared camera installed by astronauts aboard the Space Shuttle in 2009 that sees farther into the universe.
Citation: S. L. Finkelstein, C. Papovich, M. Dickinson, M. Song, V. Tilvi, A. M. Koekemoer, K. D. Finkelstein, B. Mobasher, H. C. Ferguson, M. Giavalisco, N. Reddy, M. L. N. Ashby, A. Dekel, G. G. Fazio, A. Fontana, N. A. Grogin, J.-S. Huang, D. Kocevski, M. Rafelski, B. J. Weiner &  S. P. Willner, 'A galaxy rapidly forming stars 700 million years after the Big Bang at redshift 7.51', Nature 502, 524–527 24 October 2013  doi:10.1038/nature12657
Preprint: S. L. Finkelstein, C. Papovich, M. Dickinson, M. Song, V. Tilvi, A. M. Koekemoer, K. D. Finkelstein, B. Mobasher, H. C. Ferguson, M. Giavalisco, N. Reddy, M. L. N. Ashby, A. Dekel, G. G. Fazio, A. Fontana, N. A. Grogin, J.-S. Huang, D. Kocevski, M. Rafelski, B. J. Weiner &  S. P. Willner, 'A Rapidly Star-forming Galaxy 700 Million Years After the Big Bang at z=7.51', arXiv:1310.6031>
टिप्पणी
वर्गः:खगोलविज्ञानम् वर्गः:खगोलविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पाण्डुः
पाण्डुः महाभारतस्य किञ्चित् प्रमुखं पात्रम् अस्ति । अयं पाण्डुः चन्द्रवंशस्य राजा । अस्य पिता विचित्रवीर्यः, माता च अम्बालिका । वस्तुतः विचित्रवीर्यस्य मरणसमये अम्बालिका पुत्रवती एव न आसीत् । तस्य मरणानन्तरं सत्यवत्याः प्रार्थनानुसारं मुनिः व्यासः अम्बालिकायाः कृते पुत्रदानं करोति । अतः मुनिः व्यासः एव पाण्डोः वास्तविकः पिता । अयं पाण्डुमहाराजः पाण्डुरोगेण पीडितः आसीत् जन्मना एव । अस्य द्वे पत्न्यौ कुन्ती, माद्री च । सुप्रसिद्धानां पञ्चपाण्डवानां पिता एषः पाण्डुमहाराजः । मृगयावसरे शब्दवेधीप्रयोगेण व्याघ्रं मारयितुम् उद्युक्तः सपत्नीकम् ऋषिकुमारं मारयति । तदा सः ऋषिकुमारः "यस्मिन् क्षणे भवान् स्त्रीसङ्गं करोति सः एव भवतः अन्तिमः क्षणः भवति" इति पाण्डुं शप्तवान् । तदनन्तरं कुन्त्या विवाहात् पूर्वं दूर्वासेभ्यः प्राप्तस्य वरस्य बलेन पुत्रमान् सञ्जातः पाण्डुमहाराजः ।
‎
वर्गः:महाभारतस्य पात्राणि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
आमिर खान
आमिर् खान् इति प्रसिद्धः आमिर् हुसैन् खान् १९६५ तमे वर्षे मार्च्-मासस्य १४ दिनाङ्के जन्म लब्धवान्। सः हिन्दि चित्राध्योगे एकं महनीयं स्थानं अलन्करोति।
परिवारः
सः भारतीय स्वातन्त्र आन्दोलनस्य नायकः अब्दुल कलाम् अज़ाद् महोदयस्य परिवारात् आगतः अस्ति। भारतस्य माजि राष्ट्र्पती डा. ज़ाकिर् हुसैन् च एतत् परिवारस्य अंगः भवति।
चलच्चित्रक्षेत्रे कार्याणि
आमिर् खानस्य प्रथम चलचित्रं "यादों की बारात्" इति आसीत्। एतत् चलचित्रस्य निर्मापकः तस्य मातुलः आसीत्। एतत् चलचित्रे सः बालतारः आसीत्। खान् तस्य उद्योगस्य आरम्बं "होली" (१९८४) इति चलचित्रे क्रुतवान्। तस्य प्रथमं मुख्य कथापात्रः "कयामत् से कयामत् तक्" इति चलचित्रे आसीत्। एतत् चलचित्रस्य निर्देशकः मन्सूर् खान् आसीत्। एतत् कथापात्रः आमिर् खान् इति नटस्य उद्योगे एकं अनिविशिश्टं पदस्य आरम्बः आसीत्। सः "राक्" इति चलचित्रस्य क्रुते राश्ट्रीय पुरस्कारं प्राप्तवान्। एतत् पर्यन्तं सः "दिल्", "दिल् है की मान्ता नेही", जो जीता वही सिकन्दर्" आदीनि चलचित्रे अभिनय पात्रं प्रदर्शितवान्। सः एकं वर्शे द्वे त्रीणि चलचित्रे एवं अभिनयं क्रुतवान्। १९९६ तमे वर्षे "राजा हिन्दुस्तनि" इति अतिप्रसिध्द्ं एकमेव चलचित्रे अभिनयं क्रुतवान्। एतत् चलचित्रे तस्य नाटिका पात्रः करिष्मा कपूर् क्रुतः। एतत् चलचित्रस्य क्रुते सः "बेस्ट आक्टर्" पुरस्कारः प्राप्तवान्। एतत् १९९० तमे वर्शेस्य त्रुतीय मुख्य चलचित्रं आसीत्।
लगानस्य अर्थसिद्धिम् अनन्तरं "दिल् चाह्ता है" इति चित्रम् तत्रे वर्शे बहु यशसः प्राप्नोति, इदं चित्रस्य निर्देशकः फ़र्हान् अख्ह्तर् भवन्ति स्म । अमिर् खानः लगान्, दिल् चाह्ता है इति चित्रायूः क्रुतवान् । लगान् कलारसिकेशु सद्किर्तम् स्विक्रुतिस्म् । द्वौ चित्रौ बोक्स् ओफ़िस् हिट् अपि अभवत् । २००५ तमे वर्शे सः केतन् मेह्ता निर्देशितः "मंगल् पाण्डे" इति नाम चित्रे आगतः, एतत् चित्रे तस्याः पात्रः अग्रणी भवन्ति । दिल् चाह्ता है इति चित्रं त्रयः मित्रायाः जीवनोपरि कथां भवति ।
तदनन्तरं सः "रंग् दे बसन्ति" इति देश भक्ति चलन्चित्रम् क्रुतवान् । तथापि बहु उत्तेजिताम् अभवत् । इदम् चित्रः २००६ तमे वर्शे आगतः । इत्यसय निर्देशकः राकेश् ओम् प्रकाश् मेहरा अस्ति । एतद् चित्रं अनेकाः पुरसकाराः जितः । अमिर् खानः "फ़िलम् फ़ेर्" क्रिटिक्स् अवार्ड अपि बेस्ट् कलाकारः अपि अलभत् । एतत् चलनचित्रं बाफ़्टा पदवि मिलितम् अभवत् । इदं चित्रम् बहु अभिख्यानः भवति तथा "ओस्कर्" पुरस्कारे प्रविश्यन्ति । अग्रे २००६ तमे वर्शे "फ़ना" इति चलनचित्रे अभिदर्शयन्ति । द्वौ चित्रौ तत्रे वर्शे बहु चरितार्थ अभवत् । फ़ना इति चित्रस्य निर्देशकः कुणाल् कोहलि अस्ति/भवति ।
दूरदर्शनकार्यक्रमः
सः "सत्यमेव जयते" इति कार्यक्रमे प्रधान पात्रं अवहरत् । ६ मै २०१२, एतस्य कार्यक्रमः दूरदर्शने प्रथमं प्रदर्शितवान् । इदं कार्यक्रमः आन्गला तथा अनेक सर्व भारतीय भाशाः आरवन्ति स्म । तस्य कार्यक्रमः बहु प्रसिद्धं भवति, अतः तस्मै उत्त्ममं नाम अस्ति । सः कोट्यान्तरे रूप्यकाणि एक धारवाहि पारितोशिकं लभति । अतः सः यशसैः अर्जितवन्तः, भारतीय दूरदर्शन क्शेत्रे । इदं कार्यक्रमः अनेकानेक सामाजिक कश्टस्य चर्चां प्रदर्शितवान् (Dowry, Female foeticide, child sexual abuse इत्यादयः ) । सः तस्य श्रमाय बहु प्रशंसा जितः ।
पुरस्काराः
खान् एक भारतीय चित्रस्य अभिनेतः, निर्मापकः तथा निर्देशकः भवति । सः "मिस्टर् पर्फ़ेक्शनिस्ट्" एवम् इति अर्हयति । सः अनेक पुरसकारः, अनेके क्शेत्रे जितः ।
वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेतारः‎ वर्गः:जीवतव्यक्तयः वर्गः:१९६५ जननम्
विष्णुः
विष्णुः सनातनधर्मस्य मुख्यदेवतासु अन्यतमः अस्ति, यः नारायणः हरिः इति अपि प्रसिद्धः अस्ति। समकालीनहिन्दुधर्मस्य अन्तः प्रमुखपरम्परासु अन्यतमस्य वैष्णववादस्य अन्तः सः सर्वोच्चः अस्ति।
हिन्दुधर्मस्य मूलग्रन्थेषु लोकप्रियपुराणानां अनुसारं विष्णुः ईश्वरस्य मुख्यत्रयरूपेषु अन्यतमः अस्ति। पुराणेषु त्रिमूर्तिविष्णुः संसारस्य वा जगतः रक्षकः इति उच्यते। त्रिमूर्तेः अन्ये द्वे रूपे ब्रह्मा शिवौ स्मृतौ। यत्र ब्रह्मा जी जगतः सृष्टिकर्ता मतः, तत्र शिव जी नाशक इति मतः। मूलतः विष्णुः शिवः च ब्रह्मा च अपि समानौ स्तः, एषः प्रत्ययः अपि बहुधा स्वीकृतः अस्ति। न्यायस्य रक्षणाय, अन्यायस्य विनाशाय, जीवस्य (मनुष्यस्य) परिस्थित्यानुसारं सम्यक् मार्गं ग्रहीतुं मार्गदर्शनाय च विविधरूपेण अवतारं कृत्वा विष्णुः स्वीकृतः अस्ति। कल्कि अवतार इति १० (अन्तिम) अवतारः।
पौराणिककथानां अनुसारं विष्णुस्य पत्नी लक्ष्मी अस्ति। आख्यायिकानुसारं तुलसी अपि भगवतः विष्णुस्य लक्ष्मी इव प्रियः अस्ति अतः सा 'विष्णुप्रिया' इति ज्ञायते। क्षीरसागरं विष्णोः निवासस्थानम् अस्ति। तस्य शयनं शेषनागस्य उपरि अस्ति। तस्य नाभितः कमलं जायते यस्मिन् ब्रह्मा स्थितः।
अधो वामहस्ते पद्मं, अधोदक्षिणे गदां (कौमोदकी), ऊर्ध्ववामहस्ते शङ्खशंखं (पञ्चजन्यं) ऊर्ध्वदक्षिणे च चक्रं (सुदर्शनं) धारयति।
दशावताराः
स: सतां संरक्षणाय दुष्टानां विनाशाय च भूमौ पुनः पुनः जायते। सः उवाच तेन दश अवताराः गृहीताः । ते
नाम
निरुक्ते "यद्विषितो भवति तद्विष्णुर्भवति"इति कथ्यते। आदिशङ्करः विष्णोः अर्थः सर्वत्रगतः इति अवदत्।
लक्षणानि
विष्णुः चतुर्भुजः अस्ति। तेषु पाञ्चजन्यम्-शङ्खम् सुदर्शन-चक्रम् कौमोदकी-गदाम् पद्मम् च धारयति। उक्तञ्च "वनमाली गदी शार्ङ्गी शङ्खी चक्री च नन्दकी श्रीमान् नारायणोर्विष्णुः वासुदेवोभिरक्षतु” इति। सः मेघश्यामः अस्ति। तस्य वक्षः श्रीवत्सेन अङ्कितः। सः कौस्तुभमणिं वनमालां च धारयति। सः अनन्तनागे शेते।
श्रीहरेः सर्वैः वर्णैः आरभ्यमाणानि नामानि
अज आनन्द इन्द्रेशावुग्र ऊर्ज ऋतम्भरः ॠघलृशौल्लृजीरेकात्मैर ओजोभृदौरसः । अन्तोऽर्धगर्भः कपिलः खपतिर्गरुडासनः घर्मो ङ्सारश्छार्वङ्गश्छन्दोगम्यो जनार्दनः । झाटतारिर्ञमष्टङ्की ठलको डरको ढरी णात्मा तारस्तभो दण्डी धन्वी नम्यः परः फली । बली भगो मनुर्यज्ञो रामो लक्ष्मीपरिर्वरः शान्तसंवित्षड्गुणश्च सारात्मा हंसळाळुकौ । पञ्चाशन्मूर्तयस्त्वेताः ममाकारादिलक्षकाः ।
आङ्कोरवतमन्दिरम्
आङ्कोरवतमन्दिरं सूर्यवर्मन: नाम्ना कम्बोजस्य राज्ञा कृतम्। एतन्मन्दिरं विष्णो: एव।
वर्गः:पुराणपात्राणि वर्गः:हिन्दुदेवताः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:स्मृतिकाराः
ब्याडगि-मरीचिका
ब्याडगि-मरीचिका (ಬ್ಯಾಡಗಿ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ) भारतदेशस्य कर्णाटकराज्ये वर्धमाना मरीचिकाविशेषः । कर्णाटकस्य हावेरीमण्डले विद्यमानायाः ब्याडगिनगर्याः नाम्नि इयं प्रसिद्धा वर्तते । भारतदेशे विभिन्नमरीचिकानां वाणिज्ये अस्याः द्वितीयं स्थानं वर्तते । अस्याः मरीचिकायाः निष्कासितम् ’ओलेरिसिन्’नामकं तैलं नखराग-ओष्ठरागयोः निर्माणार्थम् उपयुज्यते । ब्याडगि-मरीचिका गाढरक्तवर्णीया नाधिककटुयुक्ता च भवति या दक्षिणभारतीयपाके आधिक्येन उपयुज्यते । ब्याडगि-मरीचिकायाः भौगोलिकनिर्देशः २०११ तमस्य वर्षस्य फेब्रवरीमासे जातः । Its GI tag is 144.
लक्षणानि
सस्यस्य आरोपणस्य ४० दिनानाम् अनन्तरं ब्याडगिमरीचिकासस्येषु पुष्पाणि वर्धन्ते । अधिकांशेषु सस्येषु आरोपणस्य ६० तः ८० दिनेषु पुष्पाणि विकसितानि भवन्ति । मरीचिकानां फलोदयः जनवरीमासतः मेमासाभ्यन्तरे भविष्यति । ब्याडगि-मरीचिकानां वार्षिकोत्पत्तिः २१,००० किलोपरिमिता भवति । निष्कासनयोग्यस्य रक्तवर्णांशस्य आधारेण विविधमरीचिकाप्रभेदानां गुणस्तरः निर्धार्यते । वर्णस्य मापनं ASTA वर्णमापकेन क्रियते । ब्याडगि-मरीचिकायाः ASTA वर्णाङ्कनं भवति १५६.९ ASTA वर्णाङ्कनस्य वर्धनानुसारं मरीचिकायाः गुणस्तरः वर्धते, तदनुगुणं तस्य मौल्यमपि वर्धते । ब्याडगि-मरीचिकासु केप्ससिन्-अंशः न्यूनः इत्यतः तस्य कटुत्वम् अन्यासां मरीचिकानाम् अपेक्षया न्यूनं विद्यते ।
पाकः
दक्षिणभारतीयपाकेषु ब्याडगिमरीचिकायाः उपयोगः आधिक्येन भवति । बिसिबेलेबात्, क्वथितम्, उपसेचनम् इत्यादीनां आहारपदार्थानां सज्जीकरणे अस्य उपयोगः भवति । अस्याः रक्तवर्णस्य कारणेन मांसाहारेषु अपि बहुधा उपयुज्यते । ब्याडगि-मरीचिकायाः चूर्णं निर्माय आहारोद्यमिभ्यः विक्रयणं कुर्वन्ति पञ्चविंशतिभ्यः अधिकाः उद्यमाः ।
आलियोरेसिन्
आदौ ब्याडगिमरीचिका आहारपदार्थेषु गन्धद्रव्यरूपेण उपयुज्यते स्म । अधुना तस्यां विद्यमानायाः 'आलियोरेसिन्'नामकस्य रक्ततैलस्य निमित्तमपि तस्याः वर्धनं क्रियते । आलियोरेसिन्-पदार्थस्य उपयोगः नखराग-ओष्ठरागयोः निर्माणे भवति । मरीचिकायाः रक्तवर्णस्य, गुणस्तरस्य च रक्षणाय ताः ४-६ डिग्रिपरिमिते न्यूनतापमाने रक्षणीयाः भवन्ति । तदा एव आलियोरेसिन्-निष्कासनं शक्यते । तन्निमित्तं ब्याडगिप्रदेशे शैत्यागाराणि निर्मितानि सन्ति । शैत्यागारेषु स्थापिताभ्यः मरीचिकाभ्यः ३०-४०% परिमितस्य अधिकप्रमाणस्य आलियोरेसिन्-पदार्थं प्राप्तुं शक्यते । १०० किलोपरिमित-ब्याडगिमरीचिकाभ्यः ५० लीटर्-परिमितं रक्ततैलं प्राप्तुं शक्यते । ब्याडगिप्रदेशं परितः रक्ततैलोत्पाटनाय बहूनि उद्यमानि कार्यरतानि सन्ति । अत्र सङ्गृहीतं रक्ततैलम् इतः केरलं प्रति प्रेष्यते यत्र तस्य अग्रिमसंस्करणं भवैष्यति, ततः अमेरिका-जपानादि युरोप्-देशेभ्यः निर्यातः क्रियते ।
वाणिज्यम्
ब्याडगिमरीचिकाः ब्याडगि-मरीचिका-विपणिषु आधिक्येन विक्रीयन्ते । तासां वार्षिकवाणिज्यं त्रिशतकोटिरूप्यकपरिमितं ($ ७५ मिलियन्) भवति । योग्यमौल्येन सपदि निर्दोषमापनेन एतस्यां विपणौ मरीचिकाः उपलभ्यन्ते इत्यतः अत्र कर्णाटकस्य प्रतिवेशिनः आन्ध्रप्रदेशस्य च वाणिज्योद्यमिनः आधिक्येन आगमिष्यन्ति । सम्प्रति न्यूनमौल्ययुताः अधिकगन्धद्रव्ययुताः विविधाः मरीचिकाः विपण्याम् उपलभ्यन्ते इत्यतः व्याडगि-मरीचिकायाः वाणिज्ये व्यत्ययः दृश्यते । अनेन कारणेन अस्याः कृषकाः फलोदयस्य उत्तमलाभप्राप्तौ असमर्थाः जाताः सन्ति ।
टिप्पणी
वर्गः:शाकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
अन्ताराष्ट्रीयसाक्षरतादिनम्
प्रतिवर्षं सप्टेम्बरमासस्य अष्टमे दिनाङ्के अन्ताराष्ट्रियसाक्षरतादिनम्स्थूलाक्षरैः युक्तः भागः आचरन्ति । १९८८ तमे वर्षे साक्षरतादिनस्य आचरणविषये भारत सर्वकारेण निर्धारः कृतः अस्ति । अक्षरज्ञानेन विना प्रत्येकजनस्य अथवा देशस्य उन्नतिः असाध्या इति आलोच्य साक्षरान्दोलनं, प्रवर्तितमस्ति । भारतदेशस्य जनसङ्ख्या १९९१ तमे वर्षे कृतजनगणनाधारेण ८४ कोटिपरिमिता आसीत् । २०१३ तमे वर्षे १२० कोटिपरिमिता अस्ति । भारते प्रतिशतं सप्ततिजनाः साक्षराः सन्ति । पुरुषाः अधिकप्रमाणेन साक्षराः सन्ति । किन्तु स्त्रियः ४० प्रतिशतं मिताः साक्षराः इति तु दुःखदायकः विषयः अस्ति । आहत्य इदानीं प्रतिशतं सप्तति जनाः साक्षराः सन्ति । केरलराज्ये सर्वे जनाः साक्षराः इति तु अतीव महत्वपूर्णः विषयः अस्ति । जनाः विविधक्षेत्रेषु कार्यं कुर्वन्ति । सर्वकारीयसेवायां तथा स्वायत्तसेवायां साक्षराः कार्यं कुर्वन्ति । कृषि क्षेत्रे तथा दैनन्दिनश्रमक्षेत्रे वर्तमानाः जनाः विशेषतः निरक्षराः सन्ति ।
साक्षरतायां व्यक्तिः स्वनाम स्वराज्य स्वग्राम् स्वदेश स्वानुभवप्रकटनं हस्ताक्षरलेखनम् इत्यादि विषयेषु ज्ञानप्रात्पिः भवति । देशे सर्वत्र अक्षरज्ञानस्य महत्त्वं धोषणाभिः, पत्रिकाभिः दूरदर्शने, मार्गदर्शनैः च प्रचारितम् अस्ति । अनक्षराः यत् कष्टम् अनुभवन्ति ते साक्षराः भवन्ति चेत् कष्टं निवारितं भवति । विशेषतः महिलानाम् आर्थिकज्ञानं, व्यवहारज्ञानं, कुटुम्बपरिपालनयोग्यता कलादिषु आसक्तिः अक्षर ज्ञानेनैव भवति । देशे साक्षरतान्दोलनं सततं प्रवृत्तम् अस्ति । तत्र सर्वे अक्षरताः सक्रियं पात्रं निर्वहन्ति चेत् अन्येषाम् अपि सफलता सिध्यति । सर्वे साक्षराः भवन्तु तथा साक्षराः अपि कार्यं कुर्वन्तु इति आशयः सर्वकारस्य अस्ति । साक्षरतादिनाचरणॆ अक्षरविद्या एव चर्चाविषयः अस्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अन्ताराष्ट्रियविशेषदिनम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
अजय देवगन
भारतीय अभिनेता।
External links
देवगण, अजय वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा वर्गः:१९६९ जननम्
४९५
बाह्य-सूत्राणि
४९५ ४९५ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
एवा पेरोन
एवा पेरोन
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
सदाचारस्मृतिः
सदाचारस्मृतिग्रन्थस्य रचयिता मध्वाचार्यः भवति। सदाचारस्मृतिग्रन्थः निष्काम्यकर्मणः महत्वं तथा नित्यविधिञ्च स्पष्टतया निरूपयति। प्रतिनित्यं हरिस्मरणपूर्वकं सकाले उत्थानं भवेत्। नित्यविधिं सम्पूर्णतया स्पष्टं निरूपितवान् अस्ति। गायत्रीमन्त्रजपविषये अस्मिन् ग्रन्थे विशिष्टतया निरूपितवान् अस्ति। गायत्रिमन्त्रजपत्रिगुणितं नारायणाष्टाक्षरमन्त्रजपं कर्तव्यमिति निरूपितवान् अस्ति। वर्णाश्रमधर्मान् अपि निरूपितवान् अस्ति। वैश्वदेवं तथा बलिहरणम् अवश्यं करणीयम् इति निरूपितवान् अस्ति। देवं समर्पितं अन्नमेव प्रसादरूपेण स्वीकरणीयम् इति च निरूपितवान् अस्ति।
‎
वर्गः:द्वैतग्रन्थाः वर्गः:मध्वाचार्यस्य कृतयः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
गान्धरः (जनपदः)
thumb|250px|left|१६ जनपदान् दर्शयत् मानचित्रम् गान्धरः प्राचीने भारते पश्चिमी जनपद असीत्। तस्य राजधानी तक्षिला आसीत्, तस्य केन्द्रम् आधुनिक पेशवर आसीत्। गान्धारे एव चन्द्रगुप्तः, अशोकः च राजनैतिक-जीवनम् आरंभं करोतः।
गान्धारः गान्धारः वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
कैवल्यविचारः
कैवल्यार्थमेव योगदर्शनस्य प्रवृत्तिर्भवति । अष्टाङ्गयोगस्य अभ्यासेन चित्तस्य स्थैर्योपरान्तमेव वैराग्यस्य उदयो भवति । वैराग्यस्य पश्चात् क्रमशः सम्प्रज्ञातः अथवा असम्प्रज्ञातः समाधिः प्राप्यते । समाधेरनन्तरं योगी साधको योगजसिद्धीनां दर्शनं करोति, किन्तु योगी तासाम् उपेक्षां कुर्वाणः कैवल्यं प्रति अग्रेसरो भवति । यतो हि योगजसिद्धयस्तु योगे विध्नरुपाः एव भवन्ति । तदनन्तरं विवेकज्ञानस्यापि बन्धकत्वात् स्त्वगुणः परिहीयते । तेनैव पञ्चक्लेशानां कारणानि नश्यन्ति । क्लेशकारणानि दग्धबीजानि इव यदा निरर्थकानि भवन्ति, तदा दुःखानाम् ऐकान्तिकी आत्यन्तिकी च निवृत्तिर्भवति । इयमेव कैवल्यावस्था वर्तते । अस्याम् अवस्थायाम् चिच्छक्तिः आत्मनः स्वरुपे अवस्थिता भवति । इदमेव कैवल्यं मुक्तिर्वा कथ्यते । योगशास्त्रं कर्मप्रधानदर्शनम् अस्ति । कर्माभावे समाधिः कैवल्यं च सम्भवं नास्ति । कर्मणां जननी अविद्याऽस्ति । कर्म चतुर्धा प्रतिपादितम् –कृष्णः, शुक्लकृष्णः शुक्लः अशुक्ल अकृष्णश्चेति । योगिनां कृते तस्यैव कर्मणः औचित्यं स्वीक्रियते येन तेषां नित्तवृत्तिः स्थिरा भवेत् । योगिनां कर्माणि अशुक्ल- अकृष्णानि भवन्ति फलस्वरुपं ते कर्मफलेषु आसक्ता न भवन्त्ति । न च ते निषिद्धानि कर्माण्येव कुर्वन्ति । अवशिष्टानि कर्माणि सामान्यप्राणिभिः आचरणीयानि सन्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:योगदर्शनम् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
कपिलः (ऋषिः)
परिचयः
ऋषिः कपिलः सांख्यदर्शनस्य प्रवर्तकः अस्ति । भागवतपुराणे यत्र सांख्यदर्शनं वर्णितमस्ति तत्र अस्य प्रमुखं पात्रं दृश्यते । प्राचीनहिन्दुपरम्परायाम् अयं मनोः पुत्रः ब्रह्मणः पौत्रः इति उल्लिखितमस्ति । कपिलः परमसिद्धपुरुषः आसीत् इति भगवद्गीतायाम् उल्लिखितमस्ति । तस्य वंशजाः अधुना पञ्जाबराज्ये दृश्यन्ते । तेषाम् उपनाम 'कपिल'/'कपिल्' इति वा वर्तते ।
भागवतपुराणस्य तृतीयोध्याये अस्य विषये विवरणं लभ्यते । तस्य पिता कर्दममुनिः माता देवाहुतिश्च । कपिलः मातरं योगदर्शनं बोधितवान् । विष्णोः आराधनद्वारा मोक्षमार्गं मात्रे अदर्शयत् सः ।
गङ्गायाः उगमः
स्वर्गतः गङ्गायाः आनयने कपिलमुनिः प्रमुखं पात्रम् आवहति । रामस्य वंशीयः राजा सगरः ९९ वारम् अश्वमेधयागं कृतवान् आसीत् । शते अश्वमेधयागावसरे देवराजः इन्द्रः असूयया अश्वम् अपहृत्य कपिलस्य आश्रमे तं गोपितवान् । अश्वम् अन्विष्य आगताः सगरस्य ६०,००० पुत्राः अश्वं कपिलमुनेः आश्रमे अपश्यन् । कपिलः एव अपहृतवान् इति मत्त्वा तदुपरि आक्रमणम् अकुर्वन् । ततः क्रुद्धः कपिलः तान् भस्मसात् अकरोत् । एतस्मात् परमदुःखितः सगरस्य पौत्रः अंशुमान् सगरस्य पुत्राणां जीवदानाय प्रार्थयत् । कपिलः अवदत् - 'गङ्गा यदि आगत्य इदं भस्म स्पृशति तर्हि ते पुनरुज्जीविताः भवन्ति' इति । अग्रे राजा भगीरथः स्वस्य महत्तपसा गङ्गां स्वर्गाद् आनीतवान् । तेन सगरस्य पुत्राः उज्जीविताः जाताः ।
बोधनम्
कपिलस्य सांख्यदर्शनं महाभारते भागवतपुराणे च बहुधा उल्लिखितमस्ति । सांख्ययोगः आत्मदर्शनमार्गं बोधयति । कपिलस्य सांख्ययोगं कृष्णः उद्धवाय अबोधयत् । इदम् 'उद्धवगीतम्' इति नाम्ना भागवतपुराणे उपलभ्यते ।
भगवद्गीतायां कृष्ण वदति -
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:पौराणिकधार्मिकव्यक्तयः वर्गः:प्राचीनगुरवः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:भारतीयदार्शनिकाः
बि.के.एस्. अय्यङ्गार्
बेळ्ळूरु कृष्णमाचार् सुन्दरराज ऐय्यङ्गार् (डिसेम्बर् १४, १९१८ - अगस्ट् २०, २०१४) प्रसिद्धः योगगुरुः । आ प्रपञ्चे भारतीययोगस्य प्रचारं कर्तुं महान् प्रयासः कृतः । योगविषये बहवः विद्वत्पूर्णग्रन्थाः अनेन लिखिताः सन्ति । योगक्षेत्रे तस्य योगदानं पुरस्कृत्य २०१४ तमस्य वर्षस्य पद्मविभूषणप्रशस्तिः तस्य कृते घोषितः अस्ति ।
जननं बाल्यञ्च
बेळ्ळूरु कृष्णमाचार् सुन्दरराज ऐय्यङ्गारः मैसूरुनगरे १९१८ तमस्य वर्षस्य डिसेम्बर्-मासस्य १४ दिनाङ्के अजायत । पिता कृष्णमाचार्-वर्यः शिक्षकः । माता शेषम्मा । अस्य नवमे एव वयसि पिता दिवङ्गतः । अयं बाल्यावस्थायाम् 'इन्फ्लुयेञ्हा'रोगेण, क्षयरोगेण च पीडितः आसीत् । निर्धनकुटुम्बे जातस्य अस्य सर्वदा अपि पौष्टिकाहारस्य अभावः बाधते स्म । स्वीये १५ वयसि मैसूरुनगरं गत्वा योगगुरोः तिरुमलै कृष्णमाचार्यस्य गृहे एव निवसन् तस्य मार्गदर्शने योगाभ्यासम् अकरोत् । <!---
ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ, (RIMYI)ಯ ಸ್ಥಾಪನೆ
thumb|right|250px|'ಬಿಕೆಎಸ್, ಪತ್ನಿ, ರಮಾಮಣಿ, ಮತ್ತು ಪುತ್ರ, ಪ್ರಶಾಂತ್' ಯೋಗಾಚಾರ್ಯ ಬೆಳ್ಳೂರ್ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ ಸುಂದರ್ ರಾಜ ಐಯ್ಯಂಗಾರ್, ಸುಮಾರು ೭೦ ವರ್ಷ 'ಪತಾಂಜಲಿ ಯೋಗಮಹಿಮೆ,' ಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ 'ಯೋಗಾಸಕ್ತರಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಲ್ಯದ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಧೃತಿಗೆಡದೆ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳಿಂದ, ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಅಭ್ಯಸಿಸಿ, ಭೀಮಕಾಯರಾದರು. ಜಗತ್ತಿನ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಜೀವನವನ್ನು ಸದೃಢಗೊಳಿಸಲು ಸದಾ ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲರಾಗಿ, ಶ್ರೀ. ಯೋಗವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಭಾರತ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದ ಜನರಿಗೆ ಭೋಧಿಸುತ್ತಬಂದ 'ಶ್ರೀ.ಬಿ.ಕೆ.ಎಸ್.ಐಯ್ಯಂಗಾರ್' ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಯೋಗಭ್ಯಾಸ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಈಗ ೯೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು. ಅವರು ಜಗತ್ತಿನ ೪೦ ರಾಷ್ಟ್ರ ಗಳಲ್ಲಿ ೧೮೦ ಯೋಗ ಕೆಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು, ಸುಮರು ೨,೦೦೦ ನುರಿತ ಯೋಗ-ಶಿಕ್ಷಕರು, ಯೋಗವಿದ್ಯೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವುದರಮೂಲಕ ಅವರ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
'ಬಿ.ಕೆ.ಎಸ್' ರವರ ಮಕ್ಕಳು
ಬಿ.ಕೆ.ಎಸ್.ರವರಿಗೆ ಗೀತ, ವಿನಿತ, ಸುಚಿತ, ಸುನಿತ,ಸವಿತ ಎನ್ನುವ ೫ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು, ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಮಗ ಪ್ರಶಾಂತ್. ಈಗ ಶ್ರೀ. ಪ್ರಶಾಂತ್ ಮತ್ತು ಮಗಳು ಶ್ರೀಮತಿ. ಗೀತ ಪೂಜ್ಯತಂದೆಯವರ 'ಯೋಗಾಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ'ವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಉತ್ತಮಗೊಂಡಿತು. ಗುರುಗಳ ಆದೇಶದಂತೆ, ಬಿ. ಕೆ. ಎಸ್ ರವರು, ೧೯೩೭ ರಲ್ಲಿ ಪುಣೆಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು. ೧೯೪೩ ರಲ್ಲಿ ರಮಾಮಣಿಯವರ ಜೊತೆಗೆ ವಿವಾಹವಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಪತ್ನಿಯ ಅಕಾಲ ಮರಣದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂಕಟವಾಯಿತು. ೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ * Ramamani Iyengar Memorial Yoga Institute, (RIMYI)ನ್ನು ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಭಾರತ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಗಳ ಸಾವಿರಾರು ಯೋಗಾಸಕ್ತರಿಗೆ ಯೋಗವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಧಾರೆಯೆರೆಯುತ್ತಾ, ತಮ್ಮನ್ನು ಆ ಕೈಂಕರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಇಂದಿಗೂ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಿದಪುಸ್ತಕಗಳು
|thumb|left|250px|'ಬಿಕೆಎಸ್ಐಯ್ಯಂಗಾರ್ಯರು ಯೋಗದ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಿದ ಹಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳು' ೧೯೬೬ ರಲ್ಲೇ ಅವರ ಪ್ರಥಮ ಪುಸ್ತಕ ' Light on Yoga ' ೧೭ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ತರ್ಜುಮೆಗೊಂಡು ಸುಮಾರು ೧೦ ಲಕ್ಷ ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು. ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ 'Light on Life' ಅವರ ಸಮಗ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಸಾಧನೆಗಳ ಧಾಖಲೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವಿಶೇಷ ಕೃತಿ. 'ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್' ಅವರ ಬಗ್ಯೆ ಬರೆಯುತ್ತಾ 'ಯೊಗವನ್ನು ಅತಿ ಗಹನವಾಗಿ ಅಭ್ಯಸಿಸಿ, ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬರೆದು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದ ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬ'ರೆಂದು ವರ್ಣಿಸಿತು. 'ಟೈಮ್ಸ್' ಪತ್ರಿಕೆ 'ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ೧೦೦ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬರೆಂದು ಶ್ಲಾಘಿಸಿತು. thumb|left|150px|'ಬಿ.ಕೆ.ಎಸ್.ರವರು ಬರೆದ, ಹಾಗೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿರುವ, ಮಹತ್ವದ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೊಂದು'
'ಪತಾಂಜಲಿಮಹರ್ಷಿಗಳ ದೇವಸ್ಥಾನ'
ಬಿ.ಕೆ.ಎಸ್.ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ 'ಪತಾಂಜಲಿ ಮಹರ್ಷಿದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಬೇಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ಅವರ ಯೊಗ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವರಲ್ಲಿ,  ಜೆ.ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ, ಆಲ್ಡುಅಸ್ ಹಕ್ಸಲೀ, ಮೆನ್ಹುನ್ ಮುಂತಾದವರಿದ್ದಾರೆ. ಅಯ್ಯಂಗಾರರನ್ನು ಕೆಲವರು 'Michelangelo of Yoga,' ಎಂದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು 'King of Yoga,', ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅವೆಲ್ಲಾ ಮಾತುಗಳು ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. 'ಬಿ.ಕೆ.ಎಸ್.ಅಯ್ಯಂಗಾರರ' ಬಹುತೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಮರಾಠಿ, ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ ಅವರು 'ಕೈಪಿಡಿಗಳನ್ನು' ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. --->
बाह्यसम्पर्कतन्तवः
वर्गः:योगगुरवः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
रास्या
एशिया खण्डस्य कश्चन देशः। यु एस् एस् आर् देशस्य कश्चन भागः आसीत्।
वर्गः:रशियादेशः वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
प्रतिकृतिः (चलच्चित्रम्)
प्रतिकृतिः संस्कृतभाषया निर्मितं प्रथमं वाणिज्यचलच्चित्रम् । ओटिटि द्वारा 2021 तमे वर्षे श्रावणपूर्णिमायाम् (22-08-2021) एतस्य चित्रस्य लोकार्पणम् अभवत् ।
निर्माणम्
केरलराज्ये निधीशगोपी इत्यनेन चित्रस्य निर्देशनम् 2020 तमे अक्टोबर् मासे आरब्धम् । करोनाकारणतः चित्रीकरणं तन्नियमानुसारमेव प्रवृत्तम् । एकविंशतिः दिनानि यावत् चित्रीकरणं कृतम् । ततः चित्रसम्बद्धानि अन्यानि कार्याणि कृतानि । केरलेषु तृश्शूरुजनपदस्य विभिन्नेषु प्रदेशेषु चित्रस्य चित्रीकरणम् अभवत् ।
नटाः
सुनिलसुखदा, राजनसितारा, निपिन् उण्णिः, चिन्मयीरविः, प्रसादमल्लिश्शेरी, मालिनीसजित्, गोपि-आशन्, अखिलवेलायुधन्, डा. रागेश् एस्.आर्, डा. अरुणभास्करः, प्रा.षैन.के.करुणः, शशि एरणूर्, लेय्सण् जोण्, प्रशान्तराजन् इत्यादयः उपचत्वारिंशाः केरलीयाः नटाः चलच्चित्रेऽस्मिन् नटितवन्तः ।
पृष्ठभूमिकाकार्याणि
देव्लाग् प्रोडक्षन्स्संस्थानाम्नमि पि. आर्. प्रवीणः चित्रस्य निर्माणम् अकरोत् । संस्कृतभाषया कथां पटकथां सम्भाषणं च विरचय्य निर्देशनम् अकरोत् डा.निधीशगोपिः । छायाग्रहणं सजिलशशिकुमारः, चित्रसंयोजनं षिविन् के, चन्द्रनः च निरवहताम् । विष्णुशिवस्य सङ्गीतेन युक्तानि त्रीणि गीतानि चित्रे सन्ति । गीतानां लेखकः अपि निधीशगोपिः । श्रीनन्दा श्रीकुमार्, गोविन्दवेलायुधन्, रञ्जितः एम् पिल्लै च गायकाः ।
उल्लेखाः
वर्गः:चलच्चित्रक्षेत्रम् वर्गः:चलच्चित्राणि वर्गः:संस्कृतचलच्चित्राणि
संस्कृतव्याकरणपरम्परा
सुसमृद्धा विद्याशाखा। वेदाङ्गेषु अन्यतमम्। संस्कृतव्याकरणस्य अयं विशेषःयद् इदं व्याकरणं दर्शनात्मकमपि। अन्यासु भाषासु व्याकरणं दर्शनात्मकं नास्ति। भारतीयानां व्याकरणविषये प्रगाढं चिन्तनमनेन सूच्यते।
पाणिनिपूर्वं व्याकरणम्
पाणिनिग्रन्थेन पूर्वतनग्रन्थाः गतार्थाः अतः लुप्ताः। तेषामस्तित्वं पाणिनिग्रन्थादेव अनुमीयते। चतुःषष्ट्यधिकानां वैयाकरणानाम् उल्लेखाः पाणिनिना कृताः। तत्र एते मुख्याः -
1) काश्यपः 2) अपिशालिः 3) गार्ग्यः 4) गालवः 5) शाकटायनः 6) सेनकः 7) स्फोटायनः।
पाणिनि-व्याकरणम्
1) पाणिनिः (अष्टाध्यायी।) (ख्रि.पू. चतुर्थं शतकम्।) 2) कात्यायनः- (ख्रि.पू.300-400) 3) पतञ्जलिः - (ख्रि.पू. 150) पुष्यमित्रस्य समकालिकः। अतः अस्य कालस्य अवधारणं शक्यम्। व्याकरणे सर्वमान्यः अयं भाष्यकारः। अनेन काश्चित् परिभाषाः कृताः, याभिः पाणिनिसूत्राणां व्याप्तिः वर्धिता। अतः एव तत्र तत्र कात्यायनकृतानां वार्तिकानामनवसरः प्रतिपादितः। क्वचित् पाणिनिसूत्राणि अपि अनेन आक्षिप्तानि। अस्य गद्यशैली प्रभावपूर्णा अनुकरणीया च। 4) भर्तृहरिः (ख्रि.पू. 650) (वाक्यपदीयम्। प्रकीर्णम् महाभाष्यटीका।) – वाक्यपदीये व्याकरणस्य दार्शनिकः विचारः प्रकटितः। प्रकीर्णे व्याकरणान्तर्गताः विविधाः विषयाः चर्चिताः। महाभाष्यटीका त्रुटिता उपलभ्यते। 5) वामनजयादित्यौ (ख्रि.पू. 600- 660) (काशिकावृत्तिः।)- एतौ बौद्धवैयाकरणौ। पाणिनिसूत्रेषु इयं वृत्तिः। चन्द्रगोमिना यः अंशः अन्यत्र उक्तः तस्य पाणिनिव्याकरणे समावेशाय ग्रन्थारम्भः। 6) जिनेन्द्रबुद्धिः (काशिकाविवरणपञ्जिका।)- वङ्गदेशीयः अयं बौद्धः वैयाकरणः। विस्तृता टीका कृता। 7) कैय्यटः (प्रदीपः) (ख्रि.प. 1200) – बहुमूल्या टीका। पाणिनिसम्प्रदाये प्रमाणग्रन्थः। 8) हरदत्तः (पदमञ्जरी) (ख्रि.प. 1100-1200) काशिकायां टीका। स्वतन्त्रमतानि प्रतिपादितानि। क्वचित् पतञ्जलिना सह विरोधः अपि स्वीकृतः। 9) रामचन्द्रः (प्रक्रियाकौमुदी ) (ख्रि.प. 1400-1450) प्रक्रियाग्रन्थानामयमारम्भः।विठ्ठलाचार्येण अत्र प्रसादनाम्नी टीका कृता। 10) भट्टोजिदीक्षितः (सिद्धान्तकौमुदी। प्रौढमनोरमा। शब्दकौस्तुभः।)(ख्रि.प. 1604-1704)- प्रक्रिया-ग्रन्थेषु श्रेष्ठः ग्रन्थः सिद्धान्तकौमुदी। तत्र स्वेन एव प्रौढमनोरमा टीका कृता। शब्दकौस्तुभः अष्टाध्यायीटीकाग्रन्थः। 11) नागेशभट्टः (ख्रि.प. 1700-1800)-व्याकरणे अस्य प्रभुत्वं सर्वसंमतम्। योगशास्त्रे अलङ्कारशास्त्रे अपि अस्य अधिकारः वादातीतः। व्याकरणे अस्य कार्यमित्थम्-                                    उद्योतटीका      –  प्रदीपे।                                बृहच्छब्देन्दुशेखरः- सिद्धान्तकौमुद्याम्  लघुशब्देन्दुशेखरः - सिद्धान्तकौमुद्याम् परिभाषेन्दुशेखरः - परिभाषाणां सङ्ग्रहः। बृहद्वैय्याकरणसिद्धान्तमञ्जूषा लघुवैय्याकरणसिद्धान्तमञ्जूषा । 12) वरदराजः - लघुसिद्धान्तकौमुदी, मध्यसिद्धान्तकौमुदी।
अन्ये व्याकरणसम्प्रदायाः
1 चान्द्रव्याकरणम् – चन्द्रगोमी (ख्रि.प. 450) अस्य रचयिता। पाणिनिसूत्राणां पुना रचना अनेन कृता। लोकेषु प्रसिद्धमासीदेतद्व्याकरणम्। तिबेटभाषया अनुवादिताः अस्य नैकाः टीकाः सन्ति।जैनेन्द्रव्याकरणम् - (ख्रि.प. 450-500) मौलिकता नास्ति। पाणिनिसूत्राणां वार्तिकानां च सङ्क्षेपः अत्र विद्यते।
2 शाकटायनव्याकरणम् - (ख्रि.प. 800-825) पाणिनिना उल्लिखितः शाकटायनः अस्माद् भिन्नः। 1) शब्दानुशासनम् 2) अमोघवृत्तिः 3) परिभाषासूत्रम् 4) गणपाठः 5) धातुपाठः 6) उणादिसूत्रम् 7) लिङ्गानुशासनम्। पाणिनि-कात्यायन-जिनेन्द्राणां मेलनेन अयं सम्प्रदायः शाकटायनेन स्थापितः।
3 हेमचन्द्रव्याकरणम् (ख्रि.प. 1000-1100) शब्दानुशासनम्। तत्र 4000 सूत्राणि।सङ्ग्रहरूपः ग्रथः, नतु मूलरूपः। शब्दानुशासनबृहद्विवृतिः नाम टीका स्वयमेव लिखिता।
4 कातन्त्रव्याकरणम्=कातन्त्रसूत्राणि=कौमारव्याकरणम्=कालापव्याकरणम् (ख्रिस्ताब्दारम्भः) सर्ववर्मा अस्य प्रणेता।पाणिनिमतेभ्यः अस्य मतानि बहुषु स्थलेषु भिन्नानि।वङ्ग-काश्मीरदेशयोः अस्य प्रचारः आसीत्।
5 सारस्वतव्याकरणम् (ख्रि.प. 1350) अनुभूतिस्वरूपाचार्येण लिखिता सारस्वतप्रक्रिया अस्य ग्रन्थः।प्रतिपादनं धृष्टतायुक्तम्।
6 मुग्धबोधव्याकरणम् बोपदेवः।(ख्रि.प. 1200-1300) सङ्क्षिप्ता सरला च शैली।अस्य संज्ञाः बहुषु स्थलेषु पाणिनिकृताभ्यः संज्ञाभ्यः भिन्नाः।
7 जौमरव्याकरणम्  (ख्रि.प. 1200-1300) क्रमदीश्वरकृतः सक्षिङ्प्तसारः अस्य ग्रन्थः। भट्टिकाव्याद् उदाहरणानि स्वीकृतानि।जुमरनन्दिना अस्य रसवती नाम टीका रचिता।पश्चिमवङ्गदेशे अस्य प्रचारः।
8 सौपद्मव्याकरणम्। पद्मनाभेन लिखितः सुपद्म नाम ग्रन्थः अस्य आधारः। वस्तुतः पाणिनिमतमेव अत्र अवलम्बितम्। स्वयं ग्रन्थकृता सुपद्ममञ्जिका नाम टीका अत्र कृता।
दर्शनविशिष्टानि व्याकरणानि
स्वमतप्रसारार्थं व्याकरणस्य अधारः स्वीकृतः कैश्चित्। बोपदेवेन अस्य आरम्भः कृतः। अनन्तरं रूपगोस्वामिना (ख्रि.प. 1400-1500) हरिनामृतं लिखितं यत्र कृष्णः तथा राधा इति व्याकरणस्य पारिभाषिके संज्ञे! जीवगोस्वामिना अपि हरिनामामृतं नाम व्याकरणं लिखितम्। चैतन्यामृतं नाम किमपि वैष्णवं व्याकरणम् उल्लिखितं सोलब्रुकमहोदयेन।
वर्गः:संस्कृतव्याकरणम् वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
रजतम्
रजतम् एकः श्वेतः प्रदीप्तः धातुः अस्ति। अनेन आभरणानि नाणकानि दर्पणानि पात्राणि चित्रपलकानि विद्युत तंत्री च सज्जीक्रियन्ते । अस्य चिह्नम् Ag अस्ति ।
विधाः
कैलासाद्रिसम्भूतं सहजम् । हिमाचलादिकूटेषु खनिभ्यः आहृतं परमं रसायनम् । वङ्गं यत्र रूप्यताम् गतं तत्कृत्रिमम् ।
गुणाः
रजतं
नागेन टङ्कने नैव पाटितं शुद्धिमृच्छति । रजतभस्म बहूपयोगकारि ।
वर्गः:लोहाः वर्गः:भूविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
खण्डनत्रयप्रकरणटीकावैशिष्ट्यम्
उपाधिखण्डनप्रकरणम्
शास्रैकदेशप्रतिपाद्यवस्तुविमर्शकस्य ग्नन्थभेदस्य प्रकरणसंज्ञा । उपाधिखण्डनप्रकरणमिदं ब्रह्ममीमांसाशास्त्रप्रतिपाद्यभेदसमर्थनाय उपधिदूषणमुखेनाभेदपक्षप्रतिक्षेपाय च प्रवृत्तम् । उपाधिखण्डनादिप्रकरणत्रयेषु अद्वैतनयाभ्युपगतो जीवपरमात्मनोरौपाधिको भेद इति वादः, जीवाज्ञान-ब्रह्मज्ञान विश्वमित्थ्यात्वादिवादाश्च श्रीमज्जयतीर्थपूज्यचरणैः सप्रमाणं विमृष्टा निराकृताश्च । अत्र शारीरकभाष्य-भास्करभाष्य-इष्टसिध्दि-सङ्क्षेपशारीरक- न्यायमकरन्द-तत्त्वप्रदीपिकादिग्रन्थेषु विमृष्टा निर्णीताश्च विषयाः, पूर्वपक्षरुपेणानूदिताः खण्डिताश्च सप्रमाणम् । परकीयग्रन्थजातविमर्शनविचक्षणा, स्वाचार्याशयविशदनदीक्षा, मन्दजननन्दिनी, विद्वज्जनानन्दिनी च टीकात्र समुल्लसति । एतट्टीकाभाम्भीर्यवर्णने देवतोत्तमा एव समर्था, नाल्पदृशः । अत एवोक्तं परिमळाचार्यैः- टीकागाम्भीर्यमुध्दर्तुं व्यासतीर्थादयः क्षमा इति । तत्त्ववादिनां मते विषयादिसमर्थनमत्रैवं कृतं श्रीमज्जयतीर्थपूज्यपादैः –
परमात्मनोऽत्यन्तभिन्नस्य स्वतश्चिदानन्द्यात्मकस्यापि जीवस्य अनाद्यविद्याकामकर्मादिनिमित्तोऽयं परमार्थ एव अन्यथाकारो दुःखाद्यनर्थो न परमेश्वरप्रसादादृतेऽपगच्छति । न चासाक्षात्कृतोऽसौ प्रसीदति । न चाविदि-तस्वरुपः शक्यते साक्षात्कर्तुम् इति सकलगुणाकरतया निः शेषदोषगन्धविधुरतया च तं प्रतिपादयितुमशेषाम्नायाः प्रवर्तन्ते । तदुपकरणभूता च ब्रह्ममीमांसेति परमार्थः ।
अद्वैतवादिनस्तु
स्वतः परमात्मभूतस्यैव जीवस्य अज्ञानादिनिमित्तोऽयमपरमार्थ एवानर्थोऽद्वैतज्ञानैकनिबर्हणीय इत्यतोऽस्यानर्थहेतोः प्रहाणाय आत्मैकत्वविद्याप्रतिपत्तये सर्वे वेदान्ता आरभ्यन्ते । तदितिकर्तव्यतारुपा ब्रह्ममीमांसा चेति मन्यन्ते । अद्वैतवाद्यभिमतविषयप्रयोजनादिकं निरस्य स्वाभिमतप्रमेयं प्रतिपादयितुमिदं प्रकरणमारभते भगवानाचार्यः –
अत्राहुरद्वैतवादिनः –चीवब्रह्मणोरेकत्वं हि सकलवेदान्तप्रतिपाद्यम् । न चैतदगण्यगुणाश्रयत्वे नारायणस्य सम्भवति । अतादृग्रूपत्वाज्जीवस्य । न हि परस्परविरुध्दस्वभावयोरैक्यमुपपद्यते । अतो न नारायणो अगण्यगुणाश्रय इति ।
अत्र भगवत्पादीयं वचनम् – “ अज्ञताखिलसंवेत्तुर्घटते न कुतश्चन्” इति । जीवब्रह्मणोरैक्यप्रतिपादकत्वे शास्त्रस्यानारम्भणीयत्वं स्यात् । कथम् ? आरम्भणीयत्वप्रयोजकस्यानुबन्धचतुष्टयस्याज्ञानसिध्यधीनत्वात्तस्य च ब्रह्मभिन्नस्य मिथ्यात्वेन ब्रह्मण्येवाङ्गीकारः प्रसज्यते । न च सर्वज्ञस्य तस्याज्ञानं सम्भावयितुमपि शक्यते । ततश्चाज्ञानाभावे अज्ञातस्याधिकारिणोऽप्यभावः । तदभावे चाज्ञाननिवृत्तिलक्षणं प्रयोजनम् नोपपद्यते । एवं चैक्यस्य शास्त्रार्थत्वे अनुबन्धचतुष्टयाभावादनारम्भणीयत्वं शास्त्रस्यापाद्यते । अत्राहुरद्वैतवादिनः –“ यत्पुनः सर्वज्ञस्य ब्रह्मणः कथमविद्याश्रयत्वम् ? अविद्यावान् –सर्वज्ञ इति विप्रतिषेधात् इति । तत्राविद्यावत्तथैव सर्वज्ञत्वमिति ब्रूमः । सर्वं हि यो जानाति स सर्वज्ञः । तिस्रश्चास्य विधाः सम्भवन्ति । प्रमाणतो वा सर्वं जानीयात्, भ्रान्त्या वा स्वभावसिध्दया प्रज्ञया वा । न तावत् प्रामाणिको भेद इत्युक्तम् । न च भ्रान्तिरन विद्यस्य –इत्यपि । स्वरुपप्रज्ञयापि नान्तरेणाविद्याम् अशेषार्थसङ्गतिः । असङ्गत्वात् । असङ्गो ह्ययं पुरुष इति च श्रुतिः ।न चान्तरेणाविद्याम् अस्ति सम्बन्धः इत्युपपादितम् । अतः सर्वज्ञतापि परमात्मन अविद्यावत्तामाक्षिपत्येव न प्रतिक्षिपति” इति । अत्रोच्यते –मा भूत्प्रमाणेन मा च भूद् भ्रान्त्या स्वरुपज्ञानेनैव सर्वज्ञतामङ्गीकुर्मः । न चासङ्गो ह्ययमिति श्रुतिविरोधः । ‘असङ्ग’ शब्दस्य शुभाशुभपदार्थसम्बन्धकृतपुण्यपापरुपफललेपाभावमात्रार्थकत्वात् । न तु सम्बन्धविरहः । तथात्वे युगपत्सरपदार्थसम्बन्धरुपव्याप्तत्वव्याघातः । किञ्च भगवानेव “ यथाकाशस्थितो नित्यं वायुः सर्वत्रगो महान् । तथा सर्वाणि भूतानि मत्स्थानीत्युपधारय” इति; यथा वायुः सर्वत्र विद्यमानोऽपि तत्तत्पदार्थसम्बन्धकृतलेपाभावहेतुना ‘अस्ङ्ग’ उच्यते, तथा हमपीति व्यज्ञापयत् । न चासङ्गत्वं वायोस्तत्तत्पदार्थसम्बन्धविरहरुपम्; ‘आकाशस्थितः;’ ‘सर्वत्रग’ इत्युक्तिविरोधात् । “अखिलसंवेत्तुः” इत्यत्र समित्युपसर्गेण भ्रान्त्या सर्वज्ञतां वारयति (भगवत्पादाचार्यः)। ताच्छीलक तृन प्रत्ययेन प्रमाणाजन्यतामिति स्वभावज्ञानेनैव सर्वज्ञतोक्ता भवति । “आक्केस्तच्छीलतध्दर्मतत्साधुकरिषु” इत्यधिकृत्य ‘तृन्’ इति सूत्रेण विहितो यस्तृन् प्रत्ययः, स स्वभावार्थतामेव सूचयति । ततश्च भगवान् स्वभावत एव सर्वज्ञो भवितुमर्हतीति न तस्याज्ञानं साधयितुं सुकरमिति, ब्रह्माज्ञानवादोऽनुपपन्नः । एवं चाश्रयविषयानुपपत्या अज्ञानानुपपत्तिः सुस्थिरा ।