cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
विटोरिया-गास्टिज़
विटोरिया-गास्टिज़ स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
विमलनाथः
विमलनाथः (विमलनाथ,Vimalnath) जैनधर्म स्य चतुर्विंशतितीर्थङ्करेषु त्रयोदशः तीर्थङ्करः अस्ति । भगवतः विमलनाथस्य वर्णः सुवर्णः आसीत् । जैनधर्मानुसारं भगवतः चिह्नं सूकरः (Pig) अस्ति । भगवान् विमलनाथः इक्ष्वाकुवंशीयः, काश्यपगोत्रीयः च आसीत् ।
कौमारावस्थायां विमलनाथस्य शरीरस्य औन्नत्यं षष्टि (६०) धनुर्मात्रात्मकम् आसीत् । भगवतः धार्मिकपरिवारे “षण्मुख” इत्याख्यः यक्षः, “विदिता” इत्याख्या यक्षिणी च आसीत् ।
कुकरनाग
कश्‍मीरप्रदेशस्‍य प्रमुख नगरं अस्‍ति.
विमलनाथः
जन्म, परिवारश्च
भरतक्षेत्रस्य कम्पिलपुर-नगरे माघ -मासस्य शुक्लपक्षस्य तृतीयायां तिथौ उत्तराभाद्रपद -नक्षत्रे मध्यरात्रौ भगवतः विमलनाथस्य जन्म अभवत् ।
विमलनाथस्य पितुः नाम कृतवर्मा, मातुः नाम श्यामा च आसीत् । कृतवर्मा कम्पिलपुरस्य राजा आसीत् । कृतवर्मा एकः तेजस्वी, श्रेष्ठः च राजा आसीत् । तस्य शासनकाले जनाः आनन्देन जीवन्ति स्म । एकदा वैशाख -मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादश्यां तिथौ उत्तराभाद्रपदनक्षत्रे रात्रौ श्यामादेव्या तीर्थङ्करत्वसूचकाः चतुर्दश स्वप्नाः दृष्टाः । राजा, राज्ञी च अतीव प्रसन्नौ अभवताम् । तौ स्वप्नानां फलं न जानीतः स्म । तथापि स्वप्नान् दृष्ट्वा राज्ञी प्रफुल्लिता जाता ।
कुकरनाग
वर्गः:जम्मू-काश्मीरराज्यम् वर्गः:जम्मू-काश्मीरराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
विमलनाथः
जन्म, परिवारश्च
राजा कृतवर्मा आगामिदिवसे स्वप्नशास्त्रिणः आहूतवान् । स्वप्नशास्त्रिभिः चतुर्दशस्वप्नानां फलम् उक्तं यत् – “एते स्वप्नाः साधारणाः न सन्ति । एतैः स्वप्नैः कस्यचित् तीर्थङ्करस्य जन्म भविष्यति इति ज्ञायते । स्वप्नानां फलादेशं श्रुत्वा राजा, राज्ञी च प्रफुल्लितौ अभवताम् । राज्ये आनन्दस्य वातावरणम् अभवत् । शुभसमाचारं प्राप्य राज्ञा सम्पूर्णे राज्ये दानं प्रदत्तम् ।
नवमासानन्तरं भगवतः विमलनाथस्य जन्म अभवत् । प्रसवसमये काचिदपि पीडा न जाता । यदा प्रसवः अभवत्, तदैव इन्द्राः आगतवन्तः आसन् । तस्मिन् समये एव इन्द्राः नवजातशिशुं सुमेरुपर्वते पाण्डुकवनं नीतवन्तः । तत्र तैः इन्द्रैः शिशोः उपरि जलाभिषेकः कृतः । पुनश्च इन्द्राः तं शिशुं मातुः क्रोडे स्थापितवन्तः ।
यदा राजा पुत्रजन्मनः सन्देशं प्राप्तवान्, तदा पुत्रप्राप्त्याः उत्साहेन राज्ञा राज्ये पुत्रोत्सवस्य आयोजनं कृतम् । तस्मिन् उत्सवे राजा जनेभ्यः दानं कृतवान् । पुत्रोत्सवे लोकान्तिकदेवाः, चतुष्षष्टिः इन्द्राः चापि समुपस्थिताः आसन् । देवैः, इन्द्रैः च बालकाय आशीर्वादाः प्रदत्ताः ।
पूर्वजन्म
घातकीखण्डस्य पूर्वविदेहे भरतविजये महापुरी-नामिका नगरी आसीत् । तस्याः नगर्याः राजा पद्मसेनः आसीत् । पद्मसेनः एव भगवतः विमलनाथस्य पूर्वजन्म आसीत् । भगवान् विमलनाथः पूर्वजन्मनि सर्वज्ञताप्राप्तये दीर्घकालं यावत् तपस्यां चकार । यतः सर्वज्ञताप्राप्तये दीर्घकालप्रयत्नानाम् आवश्यकता वर्तते । केवलम् एकस्मिन् भवे एव सर्वज्ञता न प्राप्यते । बहूनां जन्मनां भवानां वा अन्ते एव आत्मनः उज्ज्वलतां प्राप्तुं शक्यते ।
अनन्तरं सः साधनायां लीनः जातः । अनया साधनया तेन तीर्थङ्करगोत्रस्य बन्धनं कृतम् । अन्ते पद्मसेनेन अनशनं कृत्वा शरीरस्य त्यागः कृतः । सः अष्टमं देवलोकं गतः ।
नामकरणम्
भगवतः विमलनाथस्य जन्मनः एकादशदिनानि अनन्तरं राज्ञा कृतवर्मणा नामकरणसंस्कारस्य विधिः आयोजितः । तस्मिन् दिने जनैः उत्सवः अपि आचरितः आसीत् । स्वर्गलोकात् अपि बहवः देवाः समागताः । चतुष्षष्टिः इन्द्राः, लोकान्तिकदेवाः चापि उत्सवम् आचरितवन्तः आसन् । उत्सवे देवानाम् उपस्थितिः आवश्यकी वर्तते । नामकरणोत्सवे नगरस्य प्रतिष्ठितजनाः अपि आमन्त्रिताः आसन् ।
राज्यस्य नागरिकाः अपि प्रसन्नाः आसन् । नामकरणोत्सवे बालकस्य नामकरणं क्रियते । अतः राजा नामकरणाय देवतानां, जनानां च परामर्शं पृष्टवान् । श्यामादेवी बालकं नीत्वा आयोजितं स्थलं प्राप्तवती । बालकं दृष्ट्वा जनाः स्तब्धाः अभवन् । बालकस्य तेजः विस्मयकरं दृश्यते स्म । नामकरणाय सर्वैः स्वमतानि प्रदत्तानि आसन् ।
अन्ते गर्भकालस्य घटनां विचार्य राज्ञा स्वस्य विचारः उक्तः यत् – “गर्भकालस्य आरम्भादेव श्यामादेव्याः विचाराः विमलाः (पवित्राः) आसन् । बालकः अपि अत्यन्तः विमलः (उज्ज्वलः) वर्तते । अतः अस्य बालकस्य नाम विमलकुमारः इति करणीयम्” इति । सर्वैः जनैः, देवैः च समर्थनं प्रदत्तम् । तावत् एव विमलनाथः इति नाम्ना ख्यातः अस्ति ।
विवाहः
श्यामादेव्या श्रेष्ठतया विमलनाथः पालितः । समयान्तरे भगवतः विमलनाथस्य बाल्यावस्था, किशोरावस्था च व्यतीता । विमलनाथः यत्र यत्र गच्छति तत्र निवसन्तः जनाः तस्मिन्नाकृष्टाः भवन्ति स्म । भगवतः शरीरम् उज्ज्वलम् आसीत् ।
गुरु अमर दास
व्यक्तिः वर्गः:सिखगुरवः वर्गः:धर्मसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
विमलनाथः
विवाहः
किशोरावस्थायामापन्नः राजा कृतवर्मा अनेकाभिः राजकन्याभिः सह विमलनाथस्य विवाहम् अकारयत् । विवाहानन्तरं राज्ञः कृतवर्मणः मनसि राज्यात् निवृत्तेः विचारः आगतः । अतः तेन विमलनाथस्य राज्याभिषेकः कृतः, विमलनाथाय राज्यस्य दायित्वं चापि प्रदत्तम् आसीत् । ततः परं कृतवर्मा दीक्षां स्व्यकरोत् ।
राज्यम्
विमलनाथः यदा राजपदं प्रापत्, तावदेव तेन श्रेष्ठतया शासनं कृतम् आसीत् । विमलनाथेन राज्यस्य मातृवत् पालनं कृतम् आसीत्, तथैव तेन अपि राज्यस्य सत्यनिष्ठया पालनं कृतम् आसीत् । राज्ये कस्यापि वस्तुनः अभावः एव नासीत्, अतः अपराधाः अपि न भवन्ति स्म । तेन कारणेन विमलनाथस्य राज्ये अपराधिनः अपि अल्पसङ्ख्यकाः आसन् । जनाः अपि आन्तरिकविवादान् स्वयम् एव निवारयन्ति स्म । प्रजाजनाः परस्परम् एव विवादान् निवारयन्ति स्म ।
राजा विमलनाथः अपि राज्यस्य सञ्चालनेन सन्तुष्टः आसीत् । राजा सर्वेषां जनानां प्रियः आसीत् । राज्ञः मनसि सन्तोषः आसीत् । प्रजानाम् एकात्मतायाः कारणेन एव सम्पूर्णं राज्यं कुटुम्बम् इव प्रतिभाति स्म ।
भगवतः विमलनाथस्य प्रभावेण राज्ये कदापि अतिवृष्ट्याः, अनावृष्ट्याः वा कस्याः अपि प्राकृतिक्यापदः प्रकोपः नासीत् । तस्य राज्यम् आपद्विहीनम् आसीत् । राज्ये जनाः सामान्यरोगैः ग्रस्ताः भवन्ति स्म । किन्तु भयङ्कररोगैः कोऽपि ग्रस्तः नासीत् । राज्ये प्रजाः सुखिनः आसन् ।
राजत्यागः, दीक्षा च
भगवान् विमलनाथः त्रिंशल्लक्षवर्षाणि यावत् राज्यस्य सञ्चालनं कृतवान् आसीत् । यदा सः दीक्षायाः समयं ज्ञातवान् आसीत्, तदा स्वस्य उत्तराधिकारिणः राज्याभिषेकं कृत्वा तस्मै राज्यस्य दायित्वं प्रदत्तवान् । विमलनाथस्य मनसि वैराग्यस्य भावना उद्भूता । अतः सः विरक्तः जातः ।
विमलनाथः वार्षिकीदानं कर्तुं सज्जः अभवत् । स्वर्गलोकात् लोकान्तिकदेवाः, चतुष्षष्टिः इन्द्राः च तत्र समागताः । इन्द्रैः, देवैः च वार्षिकीदानस्य व्यवस्था कृता । ततः परं भगवता विमलनाथेन वार्षिकीदानम् आरब्धम् । एकवर्षं यावत् तेन वार्षिकीदानं कृतमासीत् । वार्षिकीदाने सः सुवर्णमुद्रिकानां दानं कुर्वन् आसीत् । नगरजनाः वा अन्ये केचन अपि दानं स्वीकर्तुं शक्नुवन्ति स्म । दूरनगरात् अपि बहवः जनाः आगत्य दानं स्वीकुर्वन्ति स्म ।
राज्ञः दीक्षाप्रसङ्गेन जनाः विरक्ताः, दुःखिनश्च अभवन् । यतः राज्ञः स्वभावः शान्तः, तेजस्वी च आसीत् । यदा वार्षिकीदानं पूर्णमभवत्, तदा माघ -मासस्य शुक्लपक्षस्य चतुर्थ्यां तिथौ उत्तराभाद्रपद -नक्षत्रे भगवान् विमलनाथः सहस्रजनैः सह कम्पिल-नगरस्य सहस्राम्रोद्यानं प्राप्तवान् । उद्याने देवाः, इन्द्राः चापि समुपस्थिताः आसन् । सर्वेषां समक्षं भगवता विमलनाथेन दीक्षा स्वीकृता ।
दीक्षायाः दिवसे भगवान् षष्ठ्याः तपः कृतवान् । अपरे दिने भगवता विमलनाथेन धान्यकट-नगरस्य राज्ञः जयस्य गृहे क्षीराहारः गृहीतः । दीक्षानन्तरं वर्षद्वयं यावत् भगवान् विमलनाथः रहसि आसीत् । भगवता विमलनाथेन वर्षद्वयं यावत् विविधाः तपस्याः, साधनाः च कृताः । सः पुनः कम्पिल-नगरस्य सहस्राम्रोद्यानं प्राप्तवान् ।
कम्पिलपुरे पौष -मासस्य कृष्णपक्षस्य षष्ठ्यां तिथौ उत्तराभाद्रपद-नक्षत्रे तस्मै कैवल्यज्ञानम् अभवत् । तस्मिन् दिवसे लोकान्तिकदेवाः, नगरजनाः च समुपस्थिताः आसन् । सर्वैः मिलित्वा केवलमहोत्सवस्य आयोजनं कृतम्, उत्सवः आचरितः च ।
अपूर्वप्रभावः
भगवतः विमलनाथस्य शासनकाले मेरकनामकः प्रतिवासुदेवः, स्वयम्भूनामकः वासुदेवः, भद्रनामकः बलदेवः च आसीत् । ते सर्वे जयनायकाः आसन् । ते भगवतः विमलनाथस्य समवसरणसमये आगच्छन्ति स्म । ते भगवतः सेवाम् अपि कुर्वन्ति स्म ।
तेषु जयनायकेषु भगवतः अपूर्वः प्रभावः आसीत् । स्वयम्भोः मृत्योः अनन्तरं भद्रः दीक्षां प्राप्तवान् आसीत् । भगवतः विमलनाथस्य धनिकेषु, निर्धनेषु च समानः प्रभावः आसीत् । तत्कालीनेषु विक्रमराजसु अपि तस्य प्रभावः अद्भुतः आसीत् ।
धार्मिकः परिवारः
यदा भगवान् विमलनाथः चतुर्विधसङ्घस्य (साधुः, साध्वी, श्रावकः, श्राविकाश्च) स्थापनां चकार, तदा विमलनाथेन धार्मिकपरिवारस्य अपि रचना कृता ।
निर्वाणम्
यदा भगवता विमलनाथेन स्वस्य निर्वाणसमयः ज्ञातः, तदा सः सहस्रसाधुभिः सह सम्मेदशिखरं गतवान् । तत्र तेन अनशनं कृतम् आसीत् । तेन पुनः तपस्या, साधना च कृता । अनन्तरं सः शैलेशीपदं प्रापत् । शैलेशीपदस्य प्राप्त्या सर्वेषां कर्मणां नाशः अभवत् । तेन सः सिद्धत्वं प्रापत् ।
विमलनाथेन कौमारावस्थायां पञ्चदशलक्षवर्षाणां, राज्ये त्रिंशल्लक्षवर्षाणां, दीक्षायां पञ्चदशलक्षवर्षाणां च आयुः भुक्तम् । अनेन प्रकारेण तेन सम्पूर्णजीवने षष्टिलक्षवर्षाणि भुक्तानि आसन् ।
भगवतः वासुपूज्यस्य निर्वाणानन्तरं त्रिंशत्सागरोपममात्रात्मकानां वर्षाणां परं विमलनाथः मोक्षं प्रापत् । वासुपूज्यस्य तीर्थे स्वयम्भूः वासुदेवः, भद्रनामकः बलदेवः च अभवत् ।
ग्रानाडा
ग्रानाडा स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
गोबीमरुस्थलम्
गोबीमरुस्थलम् एकं शीतल्ं मरुस्थलम् । अत्र तदा तदा हिमपातोऽपि भवति । गोबीमरुस्थलस्य अधिकः भागः समुद्रसमतलात् ऊर्ध्वं ५ सहस्रपादपरिमितः वर्तते । अतः वातावरणं सामान्यतः शीतलं भवति । वार्षिकवर्षाप्रमाणं तावत् १९४ मि.मी । शीतकाले सैबिरियाप्रान्ततः ये शीतमारुतः आगच्छन्ति ते तैः साकं हिमम् आनयन्ति । अनेन तस्मिन् तापमानम् -४०० पर्यन्तम् अधः भवति। उष्णकाले तापमानं ४०० पर्यन्तम् । गोबीमरुस्थलं यद्यपि शुष्कप्रदेशः तथापि जीववैविद्ध्यं भजते । कृष्णपुच्छवान् ग्याझेल्नामकः प्राणी, ब्याक्ट्रियन् उष्ट्रः, हिमचित्रकः, कपिशभल्लूकाः वृकाः च अत्र दृश्यन्ते । न केवलं तावत् मरुस्थलस्य वातावरणानुगुणं विवीधशाद्वलाः, निम्नाकारकानि गुल्मानि, वृक्षाः च व्यापकरूपेण सन्ति । गोबीमरुस्थले तथा समीपस्थशाद्वले पशुपालनम् एव मुख्यजीवनोपायः । अतः पशूनां आधिक्येन चलनवलनात् ते प्रदेशाः अपि क्रमेण मरुस्थलानि सञ्जातानि  सन्ति ।
Tools
वर्गः:चीनदेशः वर्गः:चीनदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कवर्धामण्डलम्
कवर्धामण्डलम् (Kabirdham District) छत्तीसगढराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं कवर्धा नगरम् ।
भौगोलिकम्
कवर्धामण्डलस्य विस्तारः ४४४७ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे मध्यप्रदेशराज्यम्, पश्चिमे दुर्गमण्डलम्, उत्तरे मध्यप्रदेशराज्यम्, दक्षिणे राजनन्दगांवमण्डलम् च अस्ति ।
जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं कवर्धामण्डलस्य जनसङ्ख्या ८२२२३९ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १९५ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १९५ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ४०.६६% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९९७ अस्ति । अत्र साक्षरता ६१.९५% अस्ति ।
उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले चत्वारि उपमण्डलानि सन्ति । तानि-
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:छत्तीसगढराज्यस्य मण्डलानि
एल्चे
एल्चे स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
गुरु राम दास
भारतीयधर्मगुरुः।
वर्गः:मध्ययुगीयधार्मिकव्यक्तयः वर्गः:सिखगुरवः वर्गः:धर्मसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
पाम्पोर
कश्‍मीरप्रदेशस्‍य प्रमुख नगरं अस्‍ति.
वर्गः:जम्मू-काश्मीरराज्यम् वर्गः:जम्मू-काश्मीरराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
जौनपुरम्, उत्तरप्रदेशः
भारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति जौनपुरमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति जौनपुरम् ।
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य मण्डलानि वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
११७८
११७८ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११७८ ११७८ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
2.42 सन्तोषादनुत्तमः सुखलाभः
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
विश्वासः हेच् आर्
विश्वासः संस्कृतान्दोलने सक्रियः वर्तते। पञ्च वर्षाणि संस्कृतमासपत्रिकायाः सम्भाषणसन्देशस्य सम्पादकः अपि आसीत्। विश्वसंस्कृतपुस्तकमेलायाः कार्यकारिगणसदस्यः, संस्कृतभारत्याः अखिलभारतप्रकाशनप्रमुखश्च आसीत्।  राष्ट्रियसंस्कृतसंस्थानस्य संस्कृतसम्भाषणपाठानां पाठकः अपि आसीत्। ते पाठाः ज्ञानदर्शनवाहिन्यां डिडि भारतीवाहिन्यां च प्रसारिताः। होसदिगन्त इति कन्नडपत्रिकायां सङ्गत इति साप्ताहिकं लेखं लिखति स्म। ५ कक्ष्यातः ७ कक्ष्यापर्यन्तं संस्कृतपाठ्यचर्यारचनसमितौ विश्वासः कार्यम् अकरोत्।
विश्वासः कुवेम्पुविश्वविद्यालयतः एम्. ए पदवीं प्राप्तवान्। सः विद्वत्पदवीधरश्च वर्तते।
2.42 सन्तोषादनुत्तमः सुखलाभः
सम्बद्धाः लेखाः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
विश्वासः हेच् आर्
कृतयः
संस्कृतपुस्तकानि कन्नडकृतयः अनुवादः
2.42 सन्तोषादनुत्तमः सुखलाभः
अधिकवाचनाय
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
विश्वासः हेच् आर्
बाह्यसम्पर्काः
वर्गः:संस्कृतलेखकाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
2.42 सन्तोषादनुत्तमः सुखलाभः
अधिकवाचनाय
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:साधनापादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
अनङ्गहर्षः
तापसवत्सराजा नाटकस्य प्रणेता अनङ्गहर्षापरनामधेयो मातृराजा आसीत् । अयं मातृराजा ‘माउराज’ इति विकृतनाम्ना राजशेखरेण- ‘माउराजो जज्ञे नान्यः कलचुरिः कविः । उदन्वतः समुत्तस्थुः कति वा तुहिनांशवः॥’ इति स्मृतः । मालतीमाधवमनुसृत्यायं मातृराजाः तत्रत्यकामन्दकीसमानां साङ्कृत्यायनीनामिकां बौध्दसन्न्यासिनीं पात्रं सृष्टवान् । एतेनास्य भवभूतिपरवर्तित्वं सिध्दं भवति । तापसवत्सराजस्य उध्दरणानि मम्मट- कुन्तक –राज शेखर –भोजराज – अभिनवगुप्त – हेमचन्द्र- आनन्दवर्धनैः सर्वैरेव स्वस्वग्रन्थेषु दत्तानि । तेषु प्राचीनतममुध्दरणम् ’ उत्कम्पिनी भयपरिस्खलितांशुकान्ता’ इति पद्यम् आनन्द वर्धनस्य ध्वन्यालोके दृश्यते । एतेनानन्दवर्धनात्पूर्वभवत्वमस्थायातम् । तदित्थं भवभूत्यानन्दवर्धनयोर्मध्येऽर्थात् ख्रीष्टाष्टमशतकोत्तरार्धेऽनङ्गराजापरनामकस्य मातृराज्ञः  स्थितिरवसीयते ।
तापसवत्सराज नामकमिदं नाटकमुदयनस्य प्रसिध्दां कथामाश्रित्य रचितम् । उदयनस्य कथा भासेन स्वीययोः अभिनेययोः प्रतिज्ञायौगन्धरायण- स्वप्नवासवदत्तायाः, हर्षराजेन रत्नावलीप्रियदर्शिकयोः, सुबन्धुना वासवदत्तानाट्यधारायाम् विशाखदेवेन च भिसारिकावञ्चितके निबध्देति कथ्यते । तापसवत्सराजस्य एकं खण्डितपुस्तकं बर्लिनस्थराज्यपुस्तकालये प्राप्यते स्म । तदाधारेणास्यैकं संस्करणं यदुगिरिस्वामिना सम्पादकत्वे १९२९ तमख्रीष्टाब्दे महीशूर- नगरात् प्रकशितमभूत । अत्र नाटके उदयनेन वासवदत्तायां दग्धत्वेन ज्ञातायाम् नितान्तं खिद्यमानेन प्रयागे आत्महत्या चिकीर्षिता । अनेकयुक्तिभिः तस्य प्राणरक्षा कृता । तदनन्तरं स्वीकृततापसवेषोऽसौ भ्रमन् क्वचनाश्रमे वसर्न्ती वासवदत्तां साक्षादकृत । अवसाने पद्मावत्या सहोदयनस्य विवाहो जात इति कथा वर्णिता । सेयं कथतीव करुणायां कविः साधु निबध्दवान् । तापसवत्सराजेऽनङ्गहर्षेण सरला सुबोधा च भाषा प्रयुक्त । कविताशैल्यपि रम्या । वासवदत्तावियोगे करुणपरिदेवनमुदयनस्य – उदयनः स्वं विरहं वर्णयति – '''तदवक्त्रेन्दुविलोकनेन दिवसो नीतः प्रदोषस्तथा '''तद्गोष्ठ्यैव निशाऽपि मन्मथकृतोत्साहैस्तदङ्गार्पणैः । '''तं सम्प्रत्यपि मार्गद्त्तनयनां द्र्ष्टुं प्रवृत्तस्य मे '''बध्दोत्कण्ठमिदं मनः किमथवा प्रेमाऽसमाप्तेत्सवः ॥
कियती तन्मयताऽत्र प्रतीयते, यस्यां विरहेऽप्युत्सवपरम्परा प्रक्रमते
वर्गः:संस्कृतकवयः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:अष्टमशताब्द्याः कवयः
१७१
१७१ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१७१ १७१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
टेनेरीफे
लघुत्तम|250x250पिट|टेनेरीफे
टेनेरीफे स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
११७९
११७९ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११७९ ११७९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
ओविएडो
ओविएडो इटली देशस्य एकं नगरम् अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एकं प्राचीनं क्षेत्रम् अस्‍ति ।
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
गुरु अर्जुन दास
भारतीयधर्मगुरुः।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:मध्ययुगीयधार्मिकव्यक्तयः वर्गः:सिखगुरवः वर्गः:धर्मसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
चारुदत्तम्
कव्यं प्रधानतया द्विविधम् । दृश्यं श्रव्यं चेति । तत्र श्रव्यकाव्यस्य रूपकम् इति नाम । संस्कृतसाहित्ये रूपकस्य प्रधानं स्थानम् अस्ति । तेषु अन्यतमः चारुदत्तम् । अस्य कृतेः कर्ता भासः । तस्य त्रयोदश नाटकचक्रेषु एतत् अन्यतमम् । चारुदत्तः दीनः विप्रः एव अस्य रूपकस्य नायकः ।
‎
वर्गः:संस्कृतनाटकानि वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:भासस्य कृतयः
पाम्प्लोना
पाम्प्लोना स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
उत्तङ्गि चन्नप्प
परिचयः
क्रैस्तधर्मावलम्बी दानियेलप्प-सुभद्रव्वयोः पुत्रः चन्नप्पः(Uttangi Channapa) । १८८१ तमे वर्षे अक्टोबर्-मासस्य २८ तमे दिनाङ्के एतस्य जन्म धारवाडनगरे अभवत् । वीरशैवजातीयाः अस्य पूर्वजाः उत्तङ्गिवंशजाः । अतः उत्तङ्गि चन्नप्पः इत्येव अयं प्रसिद्धः जातः । अयम् अग्रे क्रैस्तधर्मम् अङ्गीकृतवान् । निष्ठावान् क्रैस्तधर्मोपदेशकः सतः अपि अस्य हिन्दूधर्मविषये वीरशैवमतविषये च अपारा आसक्तिः आसीत् । कृतिरचनार्थं, संशोधनार्थञ्च एतेन चितः विषयः आसीत् वीरशैववचनसाहित्यम् ।
सामाजिककार्यम्
मङलूरुनगरस्य क्रैस्तदैवज्ञानशालायां प्रशिक्षणं प्राप्य १९०८ तमे वर्षे उत्तङ्गि चेन्नप्पः बासेल्-मिशन्-संस्थायां धर्मोपदेशकरूपेण नियोजितः जातः । अनन्तरं कर्णाटकस्य उत्तरभागे प्रमुखेषु नगरेषु क्रैस्तबोधकरूपेण सेवां कुर्वाणः १९४२ तमे वर्षे निवृत्तः जातः । एषः १९६२ वर्षस्य आगस्ट्-मासस्य २८ तमे दिनाङ्के दिवङगतः ।
साहित्यकृषिः
वीरशैव धर्मे एसुक्रिस्तं, क्रैस्तधर्मे बसवण्णं च दृष्टवान् महान् जनः उत्तङ्गि चन्नप्पः । एतस्य कृतयः एव तस्य दृष्टान्तरूपेण विद्यन्ते । बनारसक्के बेत्लेहेमिन विनन्ति (बनारसप्रदेशाय बेत्लेहेमस्य विनन्तिः) ( १९२१), हिन्दूसमाजद हितचिन्तक (हिन्दूसमाजस्य हितचिन्तकः) (१९२१), सर्वज्ञन वचनगलु ( सर्वज्ञस्य वचनानि ) (१९२४), बसवेश्वरनू अस्पृश्यर उद्धारऊ (बसवेश्वरः अस्पृश्याणाम् उद्धारश्च) (१९३३), अनुभव मटपद ऐतिहासिके ( अनुभवमण्डपस्य इतिहासः) (१९५१), सिद्धाराम साहित्य सङ्ग्रहः(सिद्धारामस्य साहित्यसङ्ग्रहः) (१९५३), आदय्यन वचनगलु (आदय्यन वचनानि) ( १९५७ ), मृत्त्युञ्जयः (१९६३), लिङगायतधर्मः हागू क्रैस्त धर्मः लिङगायतधर्मः क्रैस्तधर्मश्च (१९६९) – उत्तङ्गि चन्नप्पवर्यस्य प्रमुखाः कृतयः ।
अनेन कृता साहित्यसेवा अपारा । १९४९ तमे वर्षे कलबुर्गिनगरे प्रचलिते द्वात्रिंशत्तमस्य कन्नडसाहित्यसम्मेलनस्य अध्यक्षपदवीं समलङ्करोत् चेन्नप्पवर्यः । अस्य कर्णाटकस्य कन्नडभाषायाः च विषये अपारा आसक्तिः आसीत् । कर्णाटकस्य अभिवृद्धिकार्ये कन्नडभाषायाः प्राचारकार्ये च अत्र जन्मप्राप्तवन्तः सर्वे अपि क्रैस्तजनाः सङ्कुचितभावान् परित्यज्य सर्वैः कर्णाटकजनैः सह सम्मिल्य समरसजीवनं कुर्युः, कन्नडज्योतिः सर्वत्र प्राकाशितं भवेत् इति मुक्तकण्ठेन उदघोषयत् उत्तङ्गि चन्नप्पवर्यः ।
बाह्यस्म्पर्कतन्तुः
वर्गः:कन्नडलेखकाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:विषयः वर्धनीयः
पूर्वाभाद्रा नक्षत्रम्
रविमार्गे दृश्यमानेषु २७ प्रमुखनक्षत्रसमूहेषु अन्यतमं वर्तते पूर्वाभाद्रानक्षत्रम् । प्रतिदिनं चन्द्रः यस्मिन् नक्षत्रे दृश्यते तत् नक्षत्रं दिननक्षत्रम् इति उच्यते । शिशोः जननावसरे चन्द्रः यत्र भवति तत् तस्य जन्मनक्षत्रम् इति कथ्यते । हिन्दुज्योतिष्शास्त्रस्य अनुगुणम् पूर्वाभाद्रानक्षत्रं भवति पञ्चविंशतितमं नक्षत्रम् ।
आकाशः ३६० डिग्रियुक्तः इति भाव्यते चेत् सः सप्तविंशतिधा विभज्यते चेत् एकैकः भागः १३.२० डिग्रियुक्तः भवति । एकैकम् अपि क्षेत्रं चतुर्धा यदि विभज्येत तर्हि १०८ भागाः भवन्ति । एकैकोपि भागः ३.२० डिग्रियुक्तः भवति । तन्नाम नक्षत्रस्य प्रत्येकभागः ३.२० डिग्रियुक्तः भवति । एकस्य नक्षत्रस्य १३.२० डिग्रिपरिमितभागः । एकस्य राशेः ३० डिग्रिभागः । १२ राशीनां ३६० डिग्रिपरिमितः भागः भवति ।
आकृतिः
पूर्वाभाद्र-उत्तराभाद्र द्वे द्वे खट्वम् - तुहिनाकृतौ विद्यमाने द्वे नक्षत्रे ।
सम्बद्धानि अक्षराणि
से सो दा दी - पूर्वाभाद्रानक्षत्रसम्बद्धानि अक्षराणि ।
अधिदैवम्, वैदिकविवेचनम्
वैदिककाले भाद्रपदनक्षत्रं प्रोष्ठपदानाम्ना निर्दिश्यते स्म । तैत्तिरीयसंहितायाम् अस्य नक्षत्रस्य स्वामिनः विषये कथयति - 'प्रोष्ठपदा नक्षत्रमज एकपाद देवता प्रोष्ठपदा नक्षत्रमहिर्बुध्नियो देवता' इति । तन्नाम पूर्वप्रोष्ठपदायाः स्वामी अज एकपाददेवता उत्तरप्रोष्ठपदायाः स्वामी अहिर्बुध्न्यदेवता इति । अस्मिन् नक्षत्रे देवताः अस्त्रनिर्माणम् अकुर्वन् इति उल्लेखः अस्ति । 'प्रोष्ठपदेषूदयच्छन्त' । प्रोष्ठपदस्य अर्थः अस्ति यस्य चरणं विशेषतया पुष्टियुक्तम् इति । ऋग्वेदे प्रोष्ठशब्दस्य अर्थः शुभः इति उक्तम् । उभयोः भाद्रपदनक्षत्रयोः चतसृभिः ताराभिः युक्तं चतुष्कोणं निर्मितं भवति । पूर्वाभाद्रनक्षत्रस्य स्वामी अजः एकपादयुक्तः अस्ति । इदं नाम सूर्यस्य अपि विद्यते । तैत्तिरीयब्राह्मणे उक्तमस्ति यत् सर्वेषां प्राणिनाम् आनन्ददायकः सूर्यः प्रोष्ठपदया सह उदितः भवति । इयं देवी अमृतस्य संरक्षिका अस्ति । सूर्यः एव विष्णुः । जन्मरहितः सः एकपादः सन् देवानां प्राणिनाञ्च रक्षणं करोति । अतः एव सः अजैकपादः इति कथ्यते । सायणाचार्यः अभिप्रैति यत् अजैकपादः इत्येषः शब्दः अग्निविषये अपि प्रयुज्यते इति । सूर्यः अपि अग्निः एव । अयं तेजस्वी सुन्दरः सूर्यः द्यौ-पर्वतरूपिणः अन्तरिक्षस्य आरोहणं कुर्वन् अस्ति । प्रोष्ठपदा एतम् अनुसरति ।
आश्रिताः पदार्थाः
तस्कराश्चौराः । पशुपालाः छागादिषु रक्षकाः । हिंस्राः क्रूराः । कीनाशाः कदर्याः । नीचा अधमकर्मकराः । शठचेष्टाः शठः परकार्यविमुखस्तस्येव चेष्टा येषां ते शठचेष्टाः । धर्मव्रतैर्वरहिता धर्मविवर्जिताः । व्रतैः कृच्छ्रपराकैश्चान्द्रायणादिभिश्च वर्जिताः । ये च मनुजा मनुष्या नियुद्धकुशला बाहुयुद्धज्ञाः । एते सर्व एवाऽऽजे पूर्वभद्रपदायाम् ।
स्वरूपम्
पूर्वाभाद्रानक्षत्रे साहसकर्म, जलयन्त्रम्, शिल्पकर्म, मृत्तिका-धातुवाद्यकार्यम्, छेदनम्, कृषिकर्म, वृषभ-उष्ट्र्-मेष-गजानां विक्रयणम् इत्यादीनि कार्याणि कर्तुं शक्यन्ते ।
उग्रसंज्ञकनक्षत्राणि
अथोग्राणि नक्षत्राणि तैश्च यत् कर्म कर्तव्यं तच्चाह -
पूर्वत्रयं पूर्वफाल्गुनी पूर्वाषाढा पूर्वभाद्रपदा इति । प्रित्र्यं मघा । एतानि पञ्च नक्षत्राण्युग्राणि भवन्ति । तानि चोत्सादे उत्सादने । परस्यार्थादीनां नाशे । शाठ्ये शठभावे च । एतेषु कार्येषु योज्यानि । तथा बन्धे बन्धने । विषे शत्रूणां विषप्रयोगे । दहनेऽग्निदाहे । शस्त्रे शस्त्रप्रहरणे । घाते मारणे । आदिग्रहणादन्येषूपद्रवकरणेषु ज्वरातीसारोत्पादनेषु सर्वकर्मसु सिद्ध्यै सिद्ध्यर्थं योज्यानि प्रयोक्तव्यानि ।
पश्य
वर्गः:नक्षत्राणि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
गुरु हरगोविन्द
भारतीयधर्मगुरुः।
वर्गः:मध्ययुगीयधार्मिकव्यक्तयः वर्गः:सिखगुरवः वर्गः:धर्मसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अल्मेरिया
अल्मेरिया स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
उपरूपकाणि
नाटिका त्रोटकं गोष्ठी सट्टकं नाट्यरासकम् ।
‎
वर्गः:अलङ्कारशास्त्रम् वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:उपरूपकाणि
श्रीरामकृष्णपरमहंसः
तादात्विकः विद्याभ्याससम्प्रदायः अस्मै नारोचत। अतः स विद्यालयगमने अनुत्सुकः आसीत्। सहचरैस्साकं ईस्वरभक्तिपरासु क्रीडासु संलग्नः कालमनयत्।  तस्य भ्राता रामकुमारः जन्मग्रामात्तं कल्कत्तानगरं नीतवान्।  तत्र दक्षीणेश्वरे कस्मिंश्चित् कालीक्षेत्रे गदाधरः अर्चकोऽभवत् । सदापि ईश्वरचिन्तायां निलीनस्य गदाधरस्य शरीरसंस्कारेऽपि श्रद्धा नाऽसीत्।  "देहि मे दर्शन"मिति विलपन् देवालयाङ्कणे लुठन्,चेष्टाश्च प्रदर्शयन्नयं जनैः उन्मादी इत्यमन्यत। लोकमुखात् स्वपुत्रमुन्मादिनं श्रुत्वा माता तं जन्मग्राममानिनाय, तस्य विवाहमप्यकारयञ्च।  तेनैव निर्दिष्टा शारदामणि नामिका बालिका एवं तस्य धर्मपत्नी अभवत्।
पश्चिमवङ्गस्य लघु लघु ग्रामेऽपि तेन प्रदत्ताः उपदेशाः अतिप्रसिद्धाः आसन् । १८८६ तमे वर्षे रामकृष्णस्य प्रयाणस्य अनन्तरं अनुगामिनः तस्य कार्यमग्रे नीतवन्तः । एतेषाम् अनुगामिनां नेतृत्वं स्वामी विवेकानन्दः कृतवान् । विवेकानन्दः रामकृष्ण मिशन् इति एकां धर्मीयसंस्थां निर्मितवान् । रामकृष्णान्दोलनं भारतस्य अन्यतमं नवजागरणान्दोलनम् । रामकृष्ण मिशन्-संस्थायाः भारते तथा आ विश्वे १६६ शाखाः(२००८ तमवर्षे) विद्यामानाः सन्ति । अस्याः संस्थायाः प्रधानकार्यालयः पश्चिमबङ्गराज्यस्य हावडानगरस्य बेलुर मठे अवस्थितः ।
जन्म शैशवश्च
thumb | left | [[कामारपुकुर|कामारपुकुरेति ग्रामे रामकृष्णस्य जन्मस्थलम्, यत्र इदानीं तस्य स्मारकमन्दिरं विद्यते]] पश्चिमवङ्गराज्यस्य हुगलिमण्डलस्य कामारपुकुरग्रामे १८३६ तमे वर्षे एकः दरिद्र-धर्मनिष्ठ-रक्षणशील-ब्राह्मणपरिवारे रामकृष्णपरमहंसः अजायत । तस्य पितरौ क्षुदिराम चट्टोपाध्याय तथा चन्द्रमणि देवी च आस्ताम् । एतयोः चतुर्थपुत्रः आसीत् अयं रामकृष्णः । कथितम् अस्ति यत् श्रीरामकृष्णस्य जननात् प्राग् पितामातुः जीवने बह्वः अलौकिकघटनाः घटिताः आसन् । शिवलिङ्गतः ज्योतिः तस्याः गर्भे प्रविष्टा इति सन्तानसम्भवा चन्द्रमणि देवी दृष्टवती आसीत् । तस्य पिता क्षुदिरामः तीर्थभ्रमणसमये गयायां गदाधरविष्णोः दर्शनम् प्राप्नोत् । एतस्मात् सः नवजातस्य शिशोः नामकरणं गदाधर इति कृतवान् ।
शैशवकाले गदाइ इति नाम्ना परिचितः गदाधरः ग्रामवासीजनेषु अतिप्रीयः आसीत् । अङ्कने तथा मृत्प्रतिमानिर्माणे तस्य दक्षता सहजाता आसीत् । तादात्विकः विद्याभ्याससम्प्रदायः अस्मै नारोचत। अतः स विद्यालयगमने अनुत्सुकः आसीत्  परन्तु गानवाद्यवादने, यात्राभिनये, धर्मीयोपाख्याने सः पारदर्शी आसीत् । तीर्थयात्री-संन्यासी-पुरणकथाव्याख्याकाराणां संससर्गेण अत्यल्पे वयसि एव पुराण-रामायण-महाभारतं तथा भागवतादिविषयेषु व्युत्पत्तिम् अर्जितवान् गदाधरः ।मातृभाषाबाङ्गलायां केवलम् अक्षरज्ञानं तस्य आसीत् ; किन्तु संस्कृतानुधाने  समर्थः भूत्वाऽपि सम्भाषणे अपारगः आसीत् । पुरीतीर्थगमनमार्गे कामारपुकुरग्रामे विश्रामरतपथिकजनानां सेवाकार्यं सः अकरोत् । तस्मिन् समये तेषां धर्मीयतर्कवितर्कान् मनसा शृणोति स्म गदाधरः ।
श्रीरामकृष्णस्य स्मृतिचारणा इति पुस्तकात् ज्ञायते यत् सप्तमे वयसि एव रामकृष्णस्य आध्यात्मिकभावतन्मयता अगच्छति स्म । एकदा धान्यकृषिभूमौ चलनसमये आकाशे कृष्णमेघस्य उपरि श्वेतबलाकानां सौन्दर्येण मोहितः भूत्वा बाह्यज्ञानशून्यः सः अभूत् । अनन्तरकाले तस्य ताम् अवस्थाम् अनिर्वचनीयानन्दस्य अभिज्ञतारूपेण वणितवान् । बाल्यकाले इतोपि कतिपय वारं तस्य अनुरूपं भावतन्मयता दृश्यते स्म ।
१८४३ तमे वर्षे तस्य पिता दिवङ्गतः । समग्रपरिवारस्य परिपालनदायित्वम् अग्रजस्य रामकुमारस्य उपरि आपतितम् आसीत् । इयं घटना गदाधरस्य मनसि गभीरप्रभावं विस्तारितवती । धर्मीयजीवनयापनस्य इच्छा इतोऽपि दृढा अभवत् । नित्यगृहस्य कार्ये, गृहदेवतायाः पूजायां च गदाधरः अधिकसमयं व्ययं करोति स्म । प्रायशः आत्ममग्नः भवति स्म धर्मीयमहाकाव्यपाठसमये ।
गदाधरस्य यदा किशोरावस्था तदा परिवारे आर्थिकसङ्कटम् अभवत् । अग्रजः राजकुमारः कोलकातायां एकं संस्कृतपाठशालां (बाङ्गला- সংস্কৃত টোল, संस्कृत टोल्) आरब्धवान् । अतिरिक्ते समये सः पौरहित्यं करोति स्म । १८५२ तमे वर्षे अग्रजस्य सहायतां कर्तुं गदाधरः कोलकातां गतवान् ।
दक्षिणेश्वरस्य कालीमन्दिरे पौरहित्यम्
१८५५ तमवर्षे कोलकातायाः अस्पृश्य-कैवर्तसमाजस्य धनी सामन्तपत्नी राणी रासमणि दक्षिणेश्वरप्रदेशे कालीदेव्याः मन्दिरं निर्मितवती । मन्दिरस्य प्रधानार्चकरूपेण रामकृष्णस्य अग्रजः रामकुमारः नियुक्तः आसीत् । गदाधरोपि सहकारी अर्चकरूपेण प्रतिमायाः अलङ्करणं दायित्वेन स्वीकृतवान् । १८५६ तमे वर्षे रामकुमारस्य परलोकप्राप्त्यां सत्यां गदाधरः मन्दिरस्य प्रधानपुरोहितरूपेण अभिषिक्तः जातः । मन्दिरस्य ईषाणकोणे तस्य प्रकोष्ठः आसीत् । जीवनान्तपर्यन्तं सः अस्मिन् प्रकोष्ठे निवासं कृतवान् आसीत् । एवमनुमियते यत् राणी रासमण्याः जामाता मथुरामोहन विश्वास- महोदायेनैव रामकृष्णः नाम प्रदत्तमासीत् । अन्यमतानुसारं, इदं नाम तोतापुरी गुरुणा दत्तमासीत् ।
thumb|left|भवतारिणी [[काली, रामकृष्णेन पूजिता देवीमुर्तिः]]
रामकुमारस्य परलोकगमनोत्तरं रामकृष्णस्य भावतन्मयता अधिका जाता आसीत् । कालीदेवीं मातारूपेण तथा विश्वजननीरूपेण सः प्रत्यक्षितवान् । अस्मिन् समये देव्याः प्रत्यक्षरूपदर्शनाय तस्य मनः व्यकुलम् अभवत् । तस्य विश्वासेन पाषाणप्रतिमाऽपि अन्नग्रहणं करोति स्म । पूजावसरे देव्याः दर्शनम् अप्राप्य सः कदाचीत् उच्चैः क्रन्दनं करोति स्म । रात्रिकाले निकटवर्ती वनं गत्वा सः निर्जने स्थले वस्त्रोपवीत् त्यक्त्वा ध्यानं करोति स्म केचन उक्तवन्तः एषः उन्मत्तः जातः, अपरे तु मन्वन्ते स्म इश्वरप्रेम्नि आकुलः सः ।
बाह्यसम्पर्काः
वर्गः:रामकृष्णमठस्य सदस्याः वर्गः:आधुनिकधार्मिकव्यक्तयः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:पश्चिमवङ्गस्य धार्मिकव्यक्तयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
टी पी कैलासम्
आधुनिककन्नडनाटककारेषु सुप्रसिद्धः टि.पि.कैलासम् (T.P.Kailasam)।
बाल्यं जीवनं च
अस्य जीवनस्य कालावधिः १८८४तः -१९४६वर्षपर्यन्तम् आसीत् । मद्रासनगरे बि.ए.पदवीम्, एम्.ए.पदवीं च प्राप्य लण्डन्-नगरस्य रायल्-विज्ञान-महाविद्यालये अपि अध्ययनम् अकरोत् कैलासम् । रायल्-जियालाजिकल्-सोसैटि कृते प्रबन्धं लिखित्वा फेलोषिप् प्राप्तवान् प्रथमः भारतीयः कैलासम् । १९४५तमे वर्षे मदरास्-कन्नड-साहित्यसम्मेलनस्य अध्यक्षः अपि आसीत् कैलासम् । सः कदापि स्वयं न अलिखत् एव । तेन उच्यमानं सर्वं मित्राणि लिखित्वा अस्थापयन् इति श्रूयते । तस्य मरणानन्तरं तदीयानि कीचकादीनि नाटकानि प्रकटितानि । सः १७ कन्नडनाटकानि अलिखत् । “तावरेकेरे” (कमलकासारः) नामकः अस्य कथासङ्ग्रहः । “दि पर्पस्”, “दि बर्डन्”, “दि फुल्फिल्मेण्ट्” इत्यादीनि इङ्ग्लिषनाटकानि अपि अनूदितवान् ।
नटः कैलासम्
अयं कैलासं नटः अपि । इङ्ग्लेण्डदेशे अपि बहुषु नाटकेषु अभिनयं कृतवान् आसीत् । नाटकवीक्षणे येषां श्रद्धा अस्ति ते “नाटकानि जनानां जीवनसम्बद्धानि स्युः, जनानां कष्ट-सुखादयः समस्याः तत्र प्रतिबिम्बिताः भवेयुः, विचारप्रचोदनं कुर्युः” इति अपेक्षन्ते इति निर्णीतवान् आसीत् कैलासम् । अतः तादृशानि नाटकानि एव अरचयत् सः । पौराणिक-ऐतिहासिक-नाटकानां सामग्रीं सिद्धे कस्मिंश्चित् .... पुरयित्वा तदनुगुणम् एव नाटकं कुर्वतां वृत्तिगणानां स्वस्य शूर्वणखा-कुलवैभव-नम्कम्प्नि-नाटकेषु उपहासम् अकरोत् । नाटकमन्दिरस्य विचारमन्दिररूपेण परिवर्तने साधनत्वेन हास्यमेव उपयुक्तवान् सः । हास्यसाहित्यस्य अभावं दूरीकृतवान् च । मुख्यरूपेण नगरे वसतां मध्यमवर्गीयाणां जनानां जीवनं, तेषाम् आकांक्षाः, शुष्काभिमानः, श्वश्रूस्नुषयोः कलहः, पुरुषाणाम् अहङ्कारः इत्येतादृशं सर्वम् अपि विमर्शादृष्ट्या अपश्यत् कैलासम् । विधवाः, सेवकाः, पाचकाः, बालाः सर्वे अपि तस्य रङ्गभूमौ सञ्चारम् अकुर्वन् । कैलासं समस्याः सरलीकृतवान् । इङ्ग्लीषनाटकेषु सः विशिष्टवस्तुनिर्वहणपात्रम् असृजत् । नाटकानि जनसामान्यनां जीवनसमीपम् आनयत् अयम् । नाटकमन्दिरेषु विचारप्रचोदनस्य  कल्पना अपि अस्य एव । हास्यस्य अभावकाले हास्यं सृष्टवान् कैलासम् एतदर्थं सदा स्मरणीयः अस्ति।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:कन्नडलेखकाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:विषयः वर्धनीयः
निघण्टुः
निघण्टुः वेद स्य कठिनशब्दानां समुच्चयः अस्ति । निघण्टुग्रन्थस्य सङ्ख्याविषये पर्याप्तः मतभेदः अस्ति । सम्प्रति समुपलब्धो निघण्टुग्रन्थ एक एवास्ति, किञ्च प्राचीनपरम्परायाः अनुशीलनेन निघण्टुग्रन्था अनेके प्राप्यन्ते।
निरुक्तस्य आरम्भे 'निघण्टुम्' 'समाम्नाय' इत्येतेन पदेनाभिधीयते । तेनास्य प्राचीनत्वं प्रमाणयन्ति विद्वांसः । महाभारत स्य मोक्षधर्मपर्वानुसारेण अस्य निघण्टोः रचयिता प्रजापतिः कश्यपः आसीत् —
'वृषो हि भगवान् धर्मः ख्यातो लोकेषु भारत।
निघण्टुकपदाख्याने विद्धि मा वृषमुत्तमम्॥
कपिर्वराहः श्रेष्ठश्च धर्मश्च वृष उच्यते।
तस्माद् वृषाकपिं प्राह कश्यपो मां प्रजापतिः॥'
वर्त्तमाने निघण्टुग्रन्थे ‘वृषाकपिः’ शब्दः सङ्गृहीतोऽस्ति । अतः महाभारतकालेऽस्य निघण्टुग्रन्थस्य निर्मातृपदेन प्रजापतिः कश्यप एव प्रख्यातः मन्यते।
व्युत्पत्तिः
निघण्टु्शब्दस्य व्युत्पत्तिः एवं भवति । नि + गम्लृ गतौ + तुन् प्रत्ययः (उणा.१.६९.) अपि च वदति यास्कः - '''निघण्टवः कस्मात्? निगमा इमे भवन्ति । ते निगन्तव एव सन्तो निगमनात् निघण्टव इत्युच्यन्त इति औपमन्यवः। निश्चयेन गमयन्ति प्रापयन्ति वेदार्थान् इति निगमाः, निघण्टवो वा । अपि च हन धातुना अपि निघण्टुशब्दस्य व्युत्पत्तिं दर्शयन्ति - सम्यक्तया आहताः वेदेभ्यः''' इति ।
विषयवस्तु
निघण्टुग्रन्थे १७७३ शब्दाः सङ्गृहीताः । अध्यायपञ्चकेषु विभक्तोऽयं ग्रन्थः । गवादि देवपत्न्यन्ताः वैदिकशब्दाः तत्रोक्ताः । प्रथमाध्यायत्रयं नैघण्टुककाण्डमिति प्रोक्तम् । चतुर्थाध्यायस्तु नैगम इत्युच्यते । पञ्चमस्तावत् दैवतमिति संविज्ञातम् । अस्य ग्रन्थस्य विषये यास्कः स्वयमेव वदति -
'''समाम्नायः समाम्नातः, स व्याख्यातव्यः । ... छन्दोभ्यः समाहृत्य समाहृत्य समाम्नाताः ।'''
अर्थात् अस्मिन् ग्रन्थे निघण्टौ आम्नायशब्दाः एव समाहृताः । तस्य विवरणमत्र निरुक्ते क्रियते ।
निघण्टुनिर्वचन-व्याख्या
सम्प्रति निघण्टुग्रन्थस्यैका एव व्याख्या समुपलब्धा भवति । अस्याः व्याख्यायाः रचयिता देवराजयज्वा अस्ति । अस्य पितामहस्यापि नाम देवराजयज्वा एवासीत् । अस्य पितुर्नाम यज्ञेश्वरोऽस्ति । अयं हि विद्वान् ‘रंगेशपुरी' इत्याख्यस्य नगरस्य पार्श्ववर्त्तिनः कस्याऽपि ग्रामस्य निवासी अासीत् । नाम्ना अयं विद्वान् सुदूरदक्षिणभारतस्यैव निवासी मन्यते। अस्य समयस्य विषये मतद्वयं प्रचलितमस्ति। केषाञ्चिद्विदुषां मते विद्वानयं सायणात्परवर्त्ती आसीत्, किञ्च यथार्थतः सायणात्पूर्ववर्त्ती एवायमासीत् । आचार्यसायणे न ऋग्वेदीयमन्त्रस्य स्वकीये भाष्ये निघण्टुभाष्यवचनस्य उल्लेखः कृतः । उल्लेखोऽयं देवराजयज्वनः भाष्येऽपि किञ्चित्पाठान्तरेण समुपलब्धो भवति । अस्माद्भाष्याद् अतिरिक्तं न किमप्यन्यं निघण्टुभाष्यं विद्यमानमस्ति । देवराजयज्वा स्वभाष्यस्य उपोद्घाते क्षीरस्वामिनः, अनन्ताचार्यस्य च निघण्टुव्याख्यायाः उल्लेखं कृतवानस्ति । यथा -
'इदं च क्षीरस्वामी अनन्ताचार्यकृतां निघण्टुव्याख्यां'..... निरीक्ष्य क्रियते।' अनन्ताचार्यस्योल्लेखोऽत्र प्राथम्येन एव प्राप्यते। क्षीरस्वामिनो मतस्योल्लेखोऽत्र बहुलतया कृतोऽस्ति । क्षीरस्वामी अमरकोश स्य प्रसिद्धः टीकाकारोऽस्ति । क्षीरस्वामी अमरकोश स्य प्रसिद्धः टीकाकारोऽस्ति । यज्वन उद्धरणम् ‘अमरकोशोद्घाटने' यथावदुपलब्धं भवति ।
अस्य भाष्यस्य नाम-निघण्टूनिर्वचनमस्ति । स्वप्रतिज्ञानुसारेण देवराजयज्वा नैघण्टुककाण्डस्यैव निर्वचनमधिकेन विस्तरेण कृतवान्। अन्यकाण्डानां व्याख्या अत्यल्पाऽऽकारा अस्ति । अस्य भाष्यस्य उपोद्घातो वैदिकभाष्यकर्त्तृृणाम् इति वृत्तावबोधनाय नितान्तं प्रयोजनीयोऽस्ति । अस्मिन्नुपोद्घाते स्कन्दस्वामि नः ऋग्भाष्यष्टीकातः, महेश्वरस्य निरुतभाष्यटीकातश्च साहाय्यं गृहीतमस्ति । प्राचीनप्रामाण्यादपि सुष्ठूद्धरणानि सन्त्यनेकानि च । सायणात्पूर्ववर्त्तित्वेन अस्य व्याख्यायाः, निरुक्तेश्च विशेषं महत्त्वमस्ति ।
उद्धरणानि
वर्गः:वैदिकसाहित्यम् वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:विषयः वर्धनीयः
शृङ्गेरी
शृङ्गेरी (Sringeri) कर्णाटकराज्यस्य चिक्कमगलूरुमण्डले विद्यमानं किञ्चन प्रसिद्धं तीर्थक्षेत्रम् । तुङ्गातीरे स्थितं श्रृङ्गेरीक्षेत्रं मलेनाडुप्रदेशस्थं सुन्दरं स्थानम् अस्ति । एतत् क्षेत्रं शृङ्गगिरिः इत्यपि जनाः कथयन्ति । पौराणिकदृष्ट्या ऋष्यश्रृङ्गमुनेः विभाण्डकमुनेः च तपोभूमिः । आदिशङ्कराचार्यैः अष्टमे शतके एव अत्र वेदान्तज्ञानपीठं शारदापीठं च स्थापितम् आसीत् ।
११८०
११८० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
शृङ्गेरी
पुरी बदरी द्वारका उज्जयिनीपीठानि इव अत्रापि तपस्विनां विदुषां च केन्द्रं निर्मितम् आसीत् । अत्र विद्यमानस्य श्रीचक्रस्य शारदाम्बामूर्तेः च प्रतिष्ठापनं च शङ्कराचार्यैः एव कृतमस्ति । चन्दनदारुशिल्पमयी मूर्तिः एषा काश्मीरतः आनीता इति श्रूयते । अत्र श्रीमातरं ब्राहमी माहेश्वरी वैष्णवी इन्द्राणी चामुण्डा राजराजेश्वरी इति च पूजयन्ति । देशस्य शक्तिदेवतासु शारदाम्बाऽपि अन्यतमा अस्ति । १४ शतके निर्मितः विद्याशङ्करदेवालयः पूर्णतया शिलानिर्मितः कलारत्नः विभिन्नशैलीमिश्रणरुपश्च । विजयनगरशिल्पमपि अत्र पश्यामः । देवालयस्य द्वादशस्तम्भाः द्वादशराशीन् सूचयन्ति । प्रतिमासं सूर्यस्य प्रथमकिरणं निर्दिष्टे स्तम्भे पतति । नवरात्रिपर्व अत्र विशेषेण प्रचलति । विद्यादानम् अन्नदानं ज्ञानदानं च सर्वदा अत्र प्रचलन्ति । तुङ्गानदीतीरे श्रृङ्गेरीपीठस्य पूर्वतनयतीनां मूर्तयः सभामण्डपाः उद्यानं च निर्मितानि सन्ति । वेदाध्ययनं वेदघोषः शास्त्राध्ययनं च अविरतं प्रचलति ।
११८०
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
शृङ्गेरी
वासव्यवस्था
श्रीमठे वासस्थलं भोजनं च काल्पितं भवति । दूरभाषा- ०८२६५-५०१२३
११८०
बाह्य-सूत्राणि
११८० ११८० वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
शृङ्गेरी
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि वर्गः:चतुराम्नायपीठानि वर्गः:कर्णाटकस्य तीर्थस्थानानि वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
2.43 कायेन्द्रियसिद्धिरशुद्धिक्षयात्तपसः
व्यासभाष्यम्
निर्वर्त्यमानमेव तपो हिनस्त्यशुद्ध्यावरणफलम् । तदावरणमलापगमात्कायसिद्धिरणिमाद्या, तथेन्द्रियसिद्धिर्दूराच्छ्रवणदर्शनाद्येति ॥४३॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:साधनापादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
महासमुन्दमण्डलम्
महासमुदमण्डलम्' (Mahasamund District) छत्तीसगढराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं महासमुद नगरम् ।
भौगोलिकम्
महासमुदमण्डलस्य विस्तारः ३९०२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्मिन् मण्डलम् परितः रायपुरमण्डलम्, रायगढ्मण्डलम्, ओडिशाराज्यम् च अस्ति ।
जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं महासमुदमण्डलस्य जनसङ्ख्या ८६०१७६ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २१६ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २१६ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २०% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१०१८ अस्ति । अत्र साक्षरता ७२.५४% अस्ति ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:छत्तीसगढराज्यस्य मण्डलानि वर्गः:छत्तीसगढराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सन्तान्देर
संतान्देर स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
रूपकाणि
1 आश्चर्यचूडामणिः 2 कमलिनीराजहंसम् 3 कमलिनीकलहंसम् 4 मदनकेतुचरितम् 5 चन्द्रिका 6 लीलावती 7 सुभद्राधनञ्जयम् 8 तपतीसंवरणम् 9 सीताराघवम् 10प्रद्युम्नाभ्युदयम् 11 अनङ्गजीवनम् 12 अक्षयपात्रव्यायोगः 13 अज्ञातवासः 14 अन्नदातृचरितम् 15 अपहारवर्मचरितम् 16 अर्जुनविजयः 17 अलब्धकर्मीयः 18 इन्दुमतीराघवम् 19 उन्मादवासवदत्ता 20 ओदनवनेश्वरविजयम् 21 कलावतीकामरूपम् 22 कल्याणसौगन्धिकम् 23 किरातार्जुनीयम् व्यायोगम् 24 कुमारीविलसितम् 25 कुलशेखरविजयः 26 कृत्तिकाभाणम् 27 कैवल्यवल्लीपरिणयः 28 कौमुदीसोमम् 29 गैर्वाणीविजयम् 30 चन्द्रिकाकलापीडम् 31 चन्द्रिकाजनमेजयम् 32 चिदंबरनाटतकम् 33 जरासन्धवधः 34 त्रैविक्रमः 35 ध्रुवचरितम् 36 यदुवीरोदयम् 37 रुक्मिणीपरिणयम् 38 रुक्मिणीहरणम् 39 दमयन्तीपरिणयम् 40 दमयन्तीकल्याणम् 41  द्रौपदीविजयम् 42 पद्मावती 43 पद्मिनीपरिणयम् 44 पादुकापट्टाभिषेकः 45 पादुकापट्टाभिषेकः 46 पूर्णपुरुषार्थचन्द्रोदयम् 47 पेटिकासन्यासी 48 प्रतिक्रिया 49 बालमार्ताण्डविजयः 50 भीष्मपराभवः 51  भ्रमरकाहली 52 मणिमञ्जुषा 53 मन्दारमालिकावीथी 54 महिषमङ्गलभाणः 55 माधवीवासन्तीयम् 56 मेघोदयम् 57 ययातीचरितम् 58 योगोल्लसितम् 59 रक्षापुरुषकम् 60 रत्नकेतूदयम् 61रसरत्नाकरभाणः62 रससदनभाणः 63 रसाङ्कुरभाणः 64 रसिकभूषणभाणः 65 रसिकरञ्जनम् 66 रसिकरत्नभाणः 67 रामवर्मविलासः 68 रसविलासभाणः 69 लक्ष्मीकल्याणम् 70 लक्ष्मीदेवनारायणीयम् 71लक्ष्मीमानवेदम् 72 ललिता 73 वनज्योत्स्ना 74 वसुमतीमानविक्रमम् 75 वसुमतीकल्याणम् 76 वसुलक्ष्मीकल्याणम्-लक्ष्मीकल्याणम् 77 वासवीशान्तनवम्78 विचारधारा 79 विटनिद्रा 80 विटराजविजयम् 81वैदर्भीवासुदेवम् 82 श्रृङ्गारविलासभाणः 83 शृङ्गारतिलकभाणः 84श्रृङ्गारसर्वस्वभाणः 85 श्रृङ्गारसुधाकरभाणः 86 श्रृङ्गारसुन्दरभाणः 87 संस्कृतलक्ष्मीनाटकम् 88 सत्यवतीशान्तनवम् 89 सन्ध्या 90 समन्वयः 91सावित्री 92 सुबालावज्रतुण्डम् 93 सुभद्रार्जुनम् 94 सुभदराहरणम् 95 स्नुषाविजयम्
‎
वर्गः:संस्कृतग्रन्थाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
श्रविष्ठा
एतत् एकं नक्षत्रं अस्ति
पश्य
वर्गः:नक्षत्राणि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
इङ्ग्लेण्ड्
युरोपभूखण्डे स्थितः कश्चन देशः । गतशतकं यावत् बहूनि राष्ट्राणि अस्य अधीनराष्ट्राणि आसन् । एतेषां साम्राज्ये सूर्यः अस्तं न गच्छति इति काचित् उक्तिः आसीत् । भारतदेशः अपि सामान्यतः ३००वर्षाणि यावत् अस्य अधीने आसीत् ।
वर्गः:यूरोपखण्डस्य देशाः वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
शतभिषा
रविमार्गे दृश्यमानेषु २७ प्रमुखनक्षत्रसमूहेषु अन्यतमं वर्तते शतभिषानक्षत्रम् । प्रतिदिनं चन्द्रः यस्मिन् नक्षत्रे दृश्यते तत् नक्षत्रं दिननक्षत्रम् इति उच्यते । शिशोः जननावसरे चन्द्रः यत्र भवति तत् तस्य जन्मनक्षत्रम् इति कथ्यते । हिन्दुज्योतिष्शास्त्रस्य अनुगुणम् शतभिषानक्षत्रं भवति चतुर्विंशतितमं नक्षत्रम् ।
आकाशः ३६० डिग्रियुक्तः इति भाव्यते चेत् सः सप्तविंशतिधा विभज्यते चेत् एकैकः भागः १३.२० डिग्रियुक्तः भवति । एकैकम् अपि क्षेत्रं चतुर्धा यदि विभज्येत तर्हि १०८ भागाः भवन्ति । एकैकोपि भागः ३.२० डिग्रियुक्तः भवति । तन्नाम नक्षत्रस्य प्रत्येकभागः ३.२० डिग्रियुक्तः भवति । एकस्य नक्षत्रस्य १३.२० डिग्रिपरिमितभागः । एकस्य राशेः ३० डिग्रिभागः । १२ राशीनां ३६० डिग्रिपरिमितः भागः भवति ।
आकृतिः
शतभिषक्छतं ताराः - शतं ताराणां समूहः ।
सम्बद्धानि अक्षराणि
गो सा सी सू - शतभिषानक्षत्रसम्बद्धानि अक्षराणि ।
अधिदैवम्, वैदिकविवेचनम्
तैत्तिरीयसंहितायां शतभिषङ्नक्षत्रमिन्द्रो देवताः इति उल्लिखितम् अस्ति । तन्नाम शतभिषानक्षत्रस्य स्वामी इन्द्रः । किन्तु तैत्तरीयब्राह्मणे शतभिषानक्षत्रस्य स्वामी वरुणः इति निर्दिष्टमस्ति । शतभिषनक्षत्रे शतं ताराः विद्यन्ते । अतः एव अस्य नक्षत्रस्य नाम सङ्ख्यायाः आधारेण निर्दिष्टमस्ति । तैत्तिरीयब्राह्मणे लिखितं यत् वरुणः क्षत्रियाणां राजा शतभिषा तस्य निवासस्थानम् इति । एतौ सज्जनेभ्यः दीर्घायुं प्रददाति ।
स्वरूपम्
शतभिषानक्षत्रे युद्धस्य आरम्भः, आभूषणम्, गजः, सेना, अश्वः, उष्ट्रः, शस्त्रम्, नौका, मौक्तिकम्, रजतम्, वास्तु इत्यादिसम्बद्धानि कार्याणि कर्तुं शक्यन्ते ।
चरसंज्ञकनक्षत्राणि
श्रवणत्रयमादित्यानिले च चरकर्मणि हितानि ॥ श्रवणत्रयं ] [[धनिष्ठा शतभिषगिति । आदित्यं पुनर्वसुः । आनिलं स्वातिः । ते आदियानिले च । एतानि पञ्च नक्षत्राणि । तानि च चरकर्मण्यस्थिरे कर्मणि हितानि प्रशस्तानि ।
पश्य
वर्गः:नक्षत्राणि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
चन्द्रगुप्तमौर्यः
<P>चन्द्रगुप्तमौर्यः  (यवनभाषा|Σανδρόκυπτος) (३२३-२९८ ई.पू) एक: महान् सम्राट् आसीत्‌। स: मौर्यसाम्राज्यस्य प्रथमः सम्राट् आसीत्। चन्द्रगुप्तः चाणक्योक्त्या सकलं भारतवर्षम् अजयत्। सः गडरियाकुले क्षत्रियः आसीत्। सः परियात्रपर्वतस्य यवनभूपतिम् विजित्य तक्षशीलायाम् अभिषिक्तः। अतः सः भारतस्य एकीकर्ता इति मन्यते। <P>तस्य शासनात् प्राक् पश्चिमोत्तरभारते चत्वारि लघुराज्यानि गङ्गातीरे नन्दराज्यम् च आसन्। परन्तु तस्य साम्राज्यं समस्तं भारतम् आसीत्।
कुलम्
चन्द्रगुप्तमौर्यः नन्दराजकुमारस्य मुरा नामिकाया: चेटिकायाः पुत्रः आसीत् इति केचन इतिहासकाराः मन्यन्ते। अन्ये सः मयुरपोषककुले एकः इति कथयन्ति।
श्रीकाकुलम्
इतिहासः
कलिङ्गसाम्राज्ये भासितमिदं श्रीकाकुलमण्डलम् । नन्द-मौर्य-शातवाहन-गजपति-मोगल्सम्राट्भिः फेञ्च्-ब्रिटिष् इत्यादिपालकैः च पालितमिदम् । १९३० तमात् वर्षात् पूर्वम् ओडिष्षाराज्यसीमायाम् इदं मण्डलम् आसीत् । १९३० तमे वर्षे मद्रासराज्यसीमायां सम्मिलितम् ।
चन्द्रगुप्तमौर्यः
मौर्यसाम्राज्यस्य प्रस्थापनम्
धननन्दः चन्द्रगुप्तमौर्यस्य पितरं कारागरे अक्षिपत्। चाणक्यः तक्षशीलायाम् आचार्यः आसीत्। सः अपि नन्दमहाराजेन अपमानित:। सः प्रतिक्रियाम् अवाञ्छत्। सः वैदेशिकान् यवनान् जेतुं भारतं मोचयितुम् च अपि ऐच्छत्। चन्द्रगुप्तमौर्यः तक्षशीलाम् अगच्छत्। केचन यवनाः सः अलेक्सान्द्रम् तत्र अपश्यत् इति अकथयन्। तत्र सः कौटिल्ल्येन अपि अमिलत्। धीमान् चाणक्यः चन्द्रगुप्तम् सैन्यरचनाविद्यायाम् अबोधयत्। तौ नन्दराज्यं जेतुम् चिन्तनम् अकुरुताम्। चन्द्रगुप्तमौर्यः कौटिल्योक्त्या सेनाम् नयति स्म। सः पर्वतकस्य साहय्येन चाणक्यस्य धूर्तयोजनाभिः च धननन्दम् जितवान्। इयं कथा विशाखदत्तस्य मुद्ररक्षसनाम नाटके कथिता।
श्रीकाकुलम्
भौगोलिकम्
अस्य मण्डलस्य उत्तरस्यां दिशि ओडिष्षा, दक्षिण- पश्चिमदिशोः विजयनगर-मण्डलम्, बङ्गालाखातसमुद्रः च प्राग्दिशि वर्तन्ते । मण्डलस्य वैशाल्ये १३% अरण्यप्रान्तं वर्तते । अस्मिन् ग्रीष्मतापः अधिकः शैत्यमपि अधिकम् । वृष्टिपातः नैरुतिर्तुप्रभावेण भवति । ओर्चाचल-अण्ट्याचल-पालाचल-महेन्द्राचलेत्यादिपर्वतश्रेण्या शोभते इदं मण्डलम् । एषा पर्वतश्रेणी समुद्रात् ८२२ मी. मिता उन्नता वर्तते । महेन्द्रगिरिः दक्षिणे विद्यमानपर्वतश्रेणिषु अत्यन्तम् उन्नतः । । मण्डले १०० कि.मी. मितः ५ सङ्ख्याख्यः राष्ट्रियराजमार्गः वर्तते ।
कृषिः वाणिज्यं च
धान्यम्, इक्षुः, कदलीमूलम्, इत्यादीनि सस्यानि उप्यन्ते अत्र । तलिनीलापुरे संरक्षण-पारिश्रामिकक्षेत्रेऽपि इदमिदानीं वर्धमानम् इदं मण्डलम् ।वंशधारा-नारायणपुर-ओणिगड्डप्रान्तेषु जलधाराः वाहकाः सन्ति
चन्द्रगुप्तमौर्यः
यवनराजानाम् निग्रह:
thumb|चन्द्रगुप्तमौर्यस्य साम्राज्यम् ३२० क्रि.पू चन्द्रगुप्तमौर्यः पश्चिमोत्तरभारते युडामास्-फिलिप्-पैतोनादयः यवनक्षत्रपान् जितवान्।
श्रीकाकुलम्
वीक्षणीयस्थलानि तीर्थस्थानानि
वीक्षणीयस्थलानि तीर्थस्थानानि तावत् श्रीकूर्मम्, अरसवेल्लि, श्रीमुखलिङ्गम् इत्यादीनि । पोन्दूरु- स्थानं खादीवस्त्राणां प्रसिध्दम् । खगानां स्थानमपि वर्तते ।
चन्द्रगुप्तमौर्यः
सेल्युकनिग्रह:
thumb|चन्द्रगुप्तमौर्यस्य साम्राज्यम् ३०५ क्रि.पू सेल्युकस् एकः यवनराजः आसीत्। सः पारसिक-अरबिक-बह्लिकादीन् देशान् जितवान्। पूर्वस्याम् दिशि तस्य राज्यस्य सीमा सिन्धुनदी आसीत्। चन्द्रगुप्तमौर्यः तम् जित्वा तस्य पुत्रीं परिणीतवान्। सेल्युकस् तस्मै बह्लिककम्बोजगन्धारसिन्धुबालोचिस्थानादिदेशान् अददात्। तौ मित्रे अभवताम्। मेगस्थेनीस् मौर्यराजसभायाम् उषित्वा इन्डिका नाम ग्रन्थे भारतसंस्कृतिम् अवर्णयत्। चन्द्रगुप्तमौर्यः अपि तस्मै पञ्चशतगजान् दत्तवान्।
श्रीकाकुलम्
तालूकाः
१. इच्छापुरम्, २. कविटि, ३. कञ्चिलि, ४. सोम्पेट, ५. मन्दन्,६. पलास्, ७. वज्रपुकोत्तूरु ८. नन्दिगाम्, ९. टेक्कलि, १०. सन्तबोम्मालि, ११. कोट बोम्मालि, १२. जलुमूरु, १३. सारवकोट, १४. पात पट्टनम्, १५. मेलियापुट्टि १६. हीरमण्डलम् १७. कोत्तूरु, १८. भामिनि, १९. सीतम्पेट्, २०. वीरघट्टम्, २१. भूर्ज, २२. पालकोण्ड, २३, बङ्गर, २४. रेगडि आमुदालवलस, २५. सन्त कविटि, २६. राजाम्, २७. नरसन्नपेट्, २८. पोलाकि, २९. श्रीकाकुलम्, ३०. गार, ३१. अमुदालवलस्, ३२. सरुबुज्जिलि, ३३. एच्छर्ल, ३४, गङ्गुवारि सिगड्, ३५. पोन्दूरु, ३६. रणस्थलम् ३७. लावेरु, ।
चन्द्रगुप्तमौर्यः
दक्षिणविजयाः
thumb|चन्द्रगुप्तमौर्यस्य साम्राज्यम् ३०० क्रि.पू सः स्वविशालसेनया दक्षिणभारतम् अपि जितवान्।
श्रीकाकुलम्
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य मण्डलानि वर्गः:आन्ध्रप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
चन्द्रगुप्तमौर्यः
सेना
स्त्राबो नामकः यवनेतिहासज्ञः चन्द्रगुप्तमौर्यस्य सेनायाम् चतुर्लक्षसैनिकाः आसन् इति उक्तवान्। प्लिनी नाम रोमकेतिहासज्ञः मौर्यसेनायां षड्लक्षपादसैनिकाः त्र्ययुताश्वाः नवसहस्रगजाः च आसन् इति अकथयत्।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
चन्द्रगुप्तमौर्यः चन्द्रगुप्तमौर्यः वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
१७२
१७२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
ल्लोब्रेगात
ल्लोब्रेगात स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
१७२
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
ल्लोब्रेगात
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
१७२
बाह्य-सूत्राणि
१७२ १७२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
अर्थशास्त्रप्रकाशनस्य शततमं वर्षम्
कौटिल्येन रचित: अर्थशास्त्रग्रन्थ: शतात् वर्षेभ्य: पूर्वं, तन्नाम 1909 तमे वर्षे, प्रकाशित: अभवत् ऐदम्प्राथम्येन । तावत्पर्यन्तम् अपि अर्थशास्त्रग्रन्थ: केनापि न दृष्ट: आसीत् । तावत्पर्यन्तम् अपि तस्य नामोल्लेखमात्रं भवति स्म, न तु प्रत्यक्षदर्शनम् !! एतस्य ग्रन्थस्य प्रथमप्रकाशक: अस्ति ‘रुद्रपत्तनं श्यामशास्त्री’ (1868 - 1944) । एतस्य ग्रन्थस्य प्राप्ति: अपि अभवत् आकस्मिकतया एव । 1891 तमे वर्षे मैसूरुसंस्थानस्य महाराज: विक्टोरियाराज्ञ्या: सुवर्णमहोत्सवम् आचरितुम् इच्छन् ‘विक्टोरिया जुबिलि इन्स्टिट्यूट्’नामकं भवनं निर्मापितवान् । तच्च भवनं युरोप-गाथिक्-कोरियन्-रोमेनियन्-शिल्पकलादिभि: उपेतं सत् रमणीयतया शोभते स्म । तस्य भवनस्य भित्तय: होय्सळकलाकृतिभि: विभूषिता: आसन्, याश्च कलाकृतय: भग्नेभ्य: होय्सळमन्दिरेभ्य: आनीता: आसन् । तस्य भवनस्य पुरत: काश्चन अपूर्वा: शिलालेखा: अपि प्रतिष्ठापिता: आसन् । तस्मात् तस्य भवनस्य पारम्परिकता विद्योतते स्म ।
चित्रम्:Chanakya artistic depiction.jpg
तस्मिन् भवने सहस्राधिका: अपूर्वा: ताडग्रन्था: सङ्गृहीता:, ‘मैसूरु-प्राच्यग्रन्थालय:’ (मैसूरु ओरियण्टल् लैब्ररी) इति नाम कृतं च । इदानीं स: एव ‘प्राच्यविद्यासंशोधनालय:’ (ओ.आर्.ऐ.) इति नाम्ना निर्दिश्यमान: अस्ति । संशोधनालय: अयम् इदानीं मैसूरुविश्वविद्यालयस्य अधीन:  अस्ति । एतेन एव संशोधनालयेन कौटिल्यस्य अर्थशास्त्रग्रन्थ: जगत: पुरत: ऐदम्प्राथम्येन उपस्थापित: । अद्य विक्टोरियाराज्ञी जनै: कदाचित् विस्मृता स्यात्, किन्तु अर्थशास्त्रग्रन्थस्य प्रकाशनेन एतस्य संशोधनालयस्य नाम चिरस्मरणीयं जातम् अस्ति समग्रे जगति ।