cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
कुमारी पिङ्गला
पिङ्गळायाः बाल्यम्
उत्तरभारतस्य कन्याकुब्जे प्रदेशे पिङ्गळनामकः ब्राह्मणः आसीत् । सः विद्वान्, ज्ञानध्यानरतः, स्वाध्यायसम्पन्नः च आसीत् ।  एतस्य पत्नी पिङ्गाक्षी पतिव्रता सुशीला च आसीत् ।  एतयोः दम्पत्योः काचित् सुन्दरी पुत्री आसीत् । तस्याः पिङ्गळा इति नामकरणं कृतम्। पिङ्गळस्य पुत्र्याः पिङ्गळायाः विषये अतीवप्रीतिः आसीत् । दुरदृष्टवशात् पत्नी पिङ्गाक्षी रोगेण मृता जाता ।  एतेन पिङ्गळस्य असहनीयः आघातः अभवत् ।   तस्य नगरस्य जीवनं दुःखकरम् अभवत्  ।  सः पुत्र्या सह अरण्यं गत्वा ऋषिमुनीनां मध्ये वासं कर्तुं निश्चितवान् । अरण्यं गत्वा कुटीरं निर्मीय, कन्दमूलफलानि खादन्, तपः आचरन्  परमात्मनः अर्चनायां कालयापनं कुर्वन् आसीत् ।  एतेन सह पुत्र्या सह प्रीतिः अपि अधिका जाता ।  सर्वदा सा आत्मना सः भवेत् इत्यनेन तस्याः वयः जातः चेदपि विवाहं न कृतवान् ।  एतेन कारणेन एव संन्यासमपि न स्वीकृतवान् आसीत् । कालान्तरे अनारोग्यकारणात् कदाचित् पिङ्गळः मृत्युवशः अभवत् ।  इदानीं पिङ्गळा अनाथा, अनाश्रिता च जाता ।  पितृशोकेन व्याकुलतया सा विलपन्ती आसीत् ।  आत्महत्यया विना अन्यमार्गं सा न ज्ञातवती ।  परन्तु आत्माघातेन एतां ऋषिकन्याः निवारितवत्यः आसन् ।  मुनयः तस्याः समाधानं  कारयितुं यत्नं कुर्वन्तः आसन् ।
धर्मदेवस्य उपदेशः
किन्तु एतेन तस्याः दुःखं किञ्चिदपि दूरं न गतम् । तदा धर्मदेवः करुणया कस्यचित्  ब्राह्मणस्य रूपं धृत्वा तस्याः समीपम् आगत्य सान्त्वनं कारयन् – "एतस्मात् लोकात् गमनानन्तरं कोऽपि पुनः अत्र न आगच्छति । भवत्याः पितुः निमित्तं शोकः व्यर्थः ।  शरीरात् यदा पृथक् भवति तदा शरीरसम्बन्धेन ममकारेणापि जीवः दूरं गच्छति । पिता, पुत्री इत्यादयः ममकाराः न अवशिष्यन्ते ।  एतस्मिन् संसारसागरे सर्वे कालरूपितरङ्गानाम् उपरि तृणाः इव मिलित्वा अनन्तरं पृथग्भूत्वा प्रवाहेन सह गत्वा काले लीनाः भवन्ति । तद् मया कृतम्, एतद् कृतम् इत्यादयः इच्छाः एव जीवस्य तन्नाम मानवरूपस्य जनन-मरणस्य च कारणीभूताः भवन्ति  ।  भवती भवत्याः पूर्वकर्मफलेन एव एतानि कष्टानि अनुभवन्ती अस्ति ।“
पिङ्गळायाः पूर्वजन्मवृत्तान्तम्
"भवती भवत्याः पूर्वजन्मनि वीणा-वेणु वाद्ययोः निपुणा, नृत्य- गीत- कला प्रवीणा, परमसुन्दरी च वेश्या आसीत् । भवत्याः इदानीन्तनस्य जन्मनः पिता पूर्वजन्मनि कश्चित् ब्राह्मणकुमारः,सन्  भवत्याः समीपे भवति स्म ।  किन्तु अन्यः कश्चन शूद्रप्रेमी भवतीं बहुइच्छति स्म ।  ब्राह्मणस्य बहुद्वेषं करोति स्म ।  अतः कदाचित् सः शूद्रः भवत्याः प्रीतिं कुर्वतं ब्राह्मणं मारितवान् ।  एतेन तस्य ब्राह्मणकुमारस्य मातापितरौ बहु दुःखितौ जातौ ।  पुत्रस्य मृत्योः कारणं भवती एव इति मत्वा तौ भवत्यै शापं यच्छन्तौ "जन्मान्तरेऽपि भवती मातापितृविहीना भवतु ।  पतिः अपि न लभ्यताम्” इति उक्तवन्तौ ।  एतेन कारणेन अस्मिन् जन्मनि भवत्या तानि शापफलानि सोढव्यानि ।  पूर्वजन्मनः आसक्त्याः कारणतः एव भवत्याः पिता भवतीं समीपे एव स्थापयन् पतिगृहम् प्रेषयितुमपि असमर्थः जातः” इति उक्तवान् । एवं तस्याः पूर्वजन्मनः परिचयं कारयित्वा तस्याः सान्त्वनं कारितवान् । "अहं काचित् नीचवेश्या आसम् । तन्नाम जीवने पतिता आसम् । तर्हि कथम् अहम् उत्तमे ब्राह्मणकुले जन्म प्राप्तवती” ? इति पिङ्गळा जिज्ञासाम् आरब्धवती ।  तदा सः  ब्राह्मणवेषधारी धर्मदेवः "कदाचित् विषयलोलुपः ब्राह्मणः कश्चित् धनलोभेन चौर्यं कर्तुं प्रयत्नं कृतवान् ।  तस्मिन् समये राजभटाः तं गृहीतवन्तः ।  तस्मै शूलारोपणस्य दण्डनं घोषितम् अभविष्यत् ।  एतादृशः अपराधः ब्राह्मणेन क्रियते चेदपि दण्डनं करणीयम्  इति धर्मशास्त्रं वदति इति तत्रत्यः राजा ज्ञातवान् आसीत् ।   अतः सः दण्डनं दातव्यमेव इति चिन्तितवान् आसीत् ।  किन्तु भवती भवत्याः नृत्यगीतादिभिः राजानं  प्रसन्नं  कारयित्वा यथेष्टं धनं दत्त्वा तं ब्राह्मणं मरणदण्डनात् निवारितवती आसीत् ।  अनन्तरं भवती तं भवत्याः गृहं प्रति आनीय, उत्तमरीत्या तस्य सत्कारं कृत्वा तस्य सन्तोषं कारितवती ।  एतेन पुण्येन भवती विप्रकुले जन्म प्राप्तवती …….”  इति स्पष्टीकरणं दत्तवान् ।
शिवभक्ता पिङ्गळा
तदा पिङ्गला "अहं बहुनीचा, बहुपापिनी च अस्मि । अस्मिन् जन्मनि अपि मम आश्रयदातारः न सन्ति ।  स्त्रिया स्वतन्त्रतया जीवनं कर्तुं न शक्यते ।  "न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति” इत्यस्य ऋषिवाक्यमेव अत्र प्रमाणम्  ।  तथा यदि एकाकिनी स्थातुं ऋषिवाक्यस्य विरुद्धं जीवितुं  च शक्नोति चेत्  तस्याः विषये ज्येष्ठानां निर्बन्धाः न सन्ति चेत् सा अधिकस्वेच्छया, नैतिकपतनम् अनुभवति ।  इदानीं मया किं करणीयम् इति भवान् एव वदतु स्वामिन् ! कथं मम मुक्तिः भवेत् इति सूचयतु” इति निर्मलचित्तेन सा पृष्टवती । इदानीं तस्याः शोकः दूरङ्गतः आसीत् । समस्यायाः गभीरतां ज्ञातवती आसीत् इत्यनेन, पिङ्गळा स्वस्य कर्तव्यस्य पालनं कर्तुम् इच्छति स्म । तदा सः ब्राह्मणः "महाकालवननामकं गुप्तं पवित्रं च क्षेत्रम् अस्ति । एतद् क्षेत्रं मोक्षप्रदम् इति वदन्ति ।  एवं वक्तुं  शास्त्रपुराणस्य आधाराणि अपि सन्ति  ।  एतद् एकयोजनाविस्तीर्णमितं  दिव्यक्षेत्रम् अस्ति ।  एतस्य क्षेत्रस्य पूर्वदिशि बहुप्रभावयुक्तं शिवलिङ्गम् अस्ति ।  भवती तत्र गत्वा तस्य दर्शनं करोतु”   एवम् उक्त्वा धर्मदेवः अन्तर्हितः अभवत् ।  स्वस्य पितुः अपरकर्माणि शास्त्राधाररीत्या समाप्य, अवशिष्टानि कार्याणि अपि समापितवती ।  पिङ्गळा ततः प्रस्थाय, महाकालवनं गत्वा ततः अग्रे गत्वा तस्य दिव्यलिङ्गस्य दर्शनं कृतवती ।  अनुक्षणम्  एव तस्याः हृदयं पवित्रम् अभवत् ।  सा स्नानं कृत्वा शुद्धेन, एकाग्रमनसा च भगवतः  शङ्करस्य ध्यानं कृत्वा तपः आरब्धवती ।  ध्यानं कुर्वती सा आत्मानं विस्मृतवती ।  कठिनं तपः आचरितवती ।  तस्याः जीवने अन्यद् किमपि नावशिष्टम् इत्यनेन तस्याः परलोकस्य ज्ञानम् अधिकं भवति ।  स्वस्य शक्तिं सर्वं सा परमात्मनि विलीनं कृतवती । तस्मिन् पवित्रे क्षेत्रे ध्यानमग्ना सा सशरीरा सती तस्मिन् लिङ्गे लीना जाता । तदारभ्य ऋषयः, महर्षिणः च सर्वे तम् अद्भुतं लिङ्गमूर्तिँ 'पिङ्गळेश्वर' नाम्ना आह्वयन्ति । 	अद्यापि एतेन नाम्ना एव तद् क्षेत्रं प्रसिद्धं जातम् अस्ति। ""
अभिराज राजेन्द्र मिश्र:
अभिराज राजेन्द्र मिश्र: १९४३ वर्षे जन्म प्राप्तवान् | एष: संस्कृतलेखक:, कवि:, नाटकरचयिता एवं वाराणसिस्थसंपूर्णानन्दसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य कुलपतिचर: वर्तते |हिमाचलप्रदेशस्थ: शिमला विश्वविद्यालये संस्कृतविभागे विभागाध्यक्षरूपेण कार्यमकरोत्। इन्डोनेषिया विश्वविद्यालयस्य अतिथि-प्राचार्यरूपेण कार्यमकरोत् यश्च विश्वविद्यालय: इन्डोनेषियादेशे अति पुरातन: वर्तते | अभिराज राजेन्द्र मिश्र: १९८८ वर्षे संस्कृतक्षेत्रे साहित्य अकाडमी पुरस्कारविजेता वर्तते | त्रिवेणी कवि:  इति नाम्ना एष: प्रसिध्द: | संस्कृते, हिन्द्याम्, आङ्ले, भोजपुर्याञ्च एतेन बहु पुस्तकानि लिखितानि |
“वैयक्तिकजीवनम्”
अभिराज राजेन्द्र मिश्र: उत्तरप्रदेशराज्यस्थ: जौन्पुर मण्डले विद्यमाने द्रोणिपुरग्रामे  जनिं लेभे।एतस्य पिता पण्डित दुर्गप्रसादमिश्र:, माता च अभिराजि देवी ।एतस्य दीक्षागुरु: रामभद्राचार्य:,येन  रचितं  "गीतरामायणम्" पौराणिकं गीतं अभिराज राजेन्द्र मिश्रेण २०११ वर्षे जनवरिमासस्य १४ दिनाङ्के प्रकाशितम्।अभिराज राजेन्द्र मिश्र: सेवानिवृत्ते: परं हिमाचलप्रदेशराज्ये शिमलानगरे वसति।
प्रशस्तय: एवं संस्तुतय:
साहित्य अकाडमी पुरस्कार: (१९८८ वर्षे संस्कृते लघुकथानां सङ्कलनाय " इक्षुगन्ध:" ) २००२ वर्षे राष्ट्रपतिपुरस्कार: | वाल्मीकि - सम्माननम् वाचस्पति - सम्माननम् उत्तरप्रदेश संस्कृतसंस्थानत: विश्वभारती सम्माननम्
महामरीचिका
thumb|200px|right|विभिन्नवर्णानां महामरीकिकाणां राशिः thumb|right|200px|सस्ये दृश्यमानाः श्वेतवर्णस्य महामरीचिकाः thumb|right|200px|मध्ये कर्तिता महामरीचिका thumb|200px|right|महामरीचिकापुष्पम् thumb|200px|right|वर्धमाना महामरीचिका thumb|200px|right|हरिद्वर्णीया महामरीचिका thumb|200px|right|हरित-पीत-रक्त-वर्णानां महामरीचिकाः thumb|200px|right|नीललोहितवर्णस्य महामरीचिका
एषा महामरीचिका भारते अपि वर्धमानः कश्चन शाकविशेषः । इयम् अपि सस्यजन्यः आहारपादार्थः । एषा महामरीचिका आङ्ग्लभाषायां Capcicum अथवा Bell pepper इति उच्यते । एषा महामरीचिका भारते तु शाकत्वेन सर्वत्र उपयुज्यते एव । एषा बहुवर्णयुता भवति । एतया महामरीचिकया क्वथितं, व्यञ्जनं, भर्ज्यं, दाधिकम् इत्यादिकं निर्मीयते । चित्रान्न-पृथुक-उपमादीनाम् उपहाराणां निर्माणे अपि महामरीचिका उपयुज्यते । एषा महामरीचिका बहुवर्णीया भवति । एषा रक्तवर्णीया, हरितवर्णीया, काषायवर्णीया, पीतवर्णीया, नीललोहितवर्णीया च उपलभ्यते । महामरीचिका "सोलेनं" कुटुम्बे अन्तर्भवति । अस्यां सस्यजातौ सस्ये पुष्पाणि भवन्ति । सस्यं "सोलनासिय" इति वदन्ति । एतस्याः प्रभेदाः अमेरिकामूलतः आगताः सन्ति । शताधिकवर्षेभ्यः अमेरिकादेशस्य उष्णवलयस्य जनाः एतस्याः वर्धनं कुर्वन्तः सन्ति । इदानीं विश्वे सर्वत्र एतस्याः वर्धनं भवति । महामरीचिकायाः कतिपय प्रभेदाः शाकमिव, औषधमिव च उपयुज्यते । स्थानस्य तथा प्रभेदस्य भेदानाम् आधारेण अस्याः विभिन्नानि नामानि अपि सन्ति । सामान्यतया एषा महामरीचिका इति उच्यते । ब्रिटन्-देशे मधुरमरीचिका इति, आस्ट्रेलिया, इङ्ग्लेण्ड्, अमेरिकासंयुक्तसंस्ताने, केनडादेशे, भारतेषु च महामरीचिका इति वदन्ति । अन्यराष्टेषु रक्तमरीचिका इत्यपि उच्यते । एतस्याः जातेः नाम ग्रीक्-पदं karto (क्याप्टो) इति पदतः उत्पन्नमस्ति । एतद् पदं "दशनम्" अथवा "गिलनम्" इत्यर्थे ग्रीक्-भाषायम् उपयुज्यते ।
अस्यां महामरीचिकायां “क्याप्सैसिन्” अंशः
महामरीचिकायाः अनेकवंशस्य फलेषु क्याप्सैसिन् (मीथैल् वेनिली नोनेन्मैड्) भवति । स च अंशः “लिपोफिलिक्” नामकं रासायनिकम् इति कारणात् येषां शरीरस्य अभ्यासः नास्ति तेषां मुखे ज्वलनं भवति । अधिकतया सस्तनयः एतां महामरीचिकां न इच्छन्ति ।  किन्तु पक्षीषु एतस्याः कोऽपि परिणामः न भवति । अस्याः महामरीचिकायाः  गाढः वर्णः पक्षीन् आकर्षति अपि । “क्याप्सैसिन्” इत्येषः अण्डधारकः अङ्गांशः । अयं अंशः आन्तरिकसूक्ष्मस्तरे महता प्रमाणेन भवति । फलानाम् अन्तर्भागे न्यूनप्रमाणेन भवति । महामरीचिकासु “क्याप्सैसिन्” अंशः विभिन्नप्रमाणेन भवति । वंशाधारेण तस्य प्रमाणं भवति । एतेन कारणेन अधिकांशाः महामरीचिकायाः प्रभेदाः आचूषितान् विभिन्नान् उष्णांशान् प्राप्नुवन्ति । ‘बेल् पेपर्’इत्येषः प्रभेदः “क्याप्सैसिन्” अंशरहितः महामरीचिकायाः प्रभेदः । अपसरणगुणाणोः कारणेन “बेल् पेपर्” प्रभेदे क्याप्सैसिनस्य न्यूनता अस्ति । अमेरिकन् मूलस्य औषधस्य निर्माणे ‘चिलिपेपर्’स्य महत्त्वयुतं स्थानम् अस्ति । आधुनिकेषु औषधेषु “क्याप्सैसिन्” अंशस्य उपयोगः क्रियते । प्रमुखतया एतस्य उपयोगः उष्णवलयस्य वैद्यकीयचिकित्सायां रक्तपरिचलनास्य उत्तेजकौषधम् इव उपयुज्यते । इदानीन्तनेषु दिनेषु सामान्यतया महामरीचिका अथवा पेपर् स्प्रे (मरीचिकायाः गुच्छम्) इत्येतस्य क्याप्सैसिनस्य (एरासल्) वायुद्रवस्य सारम् आरक्षकगणः अधिकतया प्रयुञ्जते । आरक्षकाः कामपि व्यक्तिम् अशक्तां कर्तुम् अमृत्युकारकम् अस्त्रम् इव अस्य उपयोगं कुर्वन्ति । कोलाहलस्य नियन्त्रणार्थम् अपि अस्य प्रसरणं कुर्वन्ति ।  वैयक्तिकवैषम्यस्य निमित्तम् अपि एतस्य उपयोगः भवति कुत्रचित् ।
पाके अस्याः महामरीचिकायाः उपयोगः
महामरीचिकां पक्वं कृत्वा अथवा अपक्वमपि खादितुं शक्यते । सामान्यतया “सि फिर्टेसिन्स्” प्रभेदः पक्वपाके, अपक्वपाके, भर्ज्यपाके, मिश्रपाके चापि उपयुज्यते । खण्डान् कृत्वा अपि भर्जयितुं शक्यते । पूर्णस्य अथवा किञ्चित्भागस्य दहनं कर्तुमपि शक्यते । अथवा कर्तयित्वा साल्सा, सास् च इत्येतेषु योजयितुम् अपि शक्यते । एतां महामरीचिकां लेह्यम् (जाम्) इव संरक्षितुम् अपि शक्यते । शुष्कीकृत्वा, अवलेहरूपेण अथवा घनरूपेण अपि रक्षितुं शक्यते । शुष्कमरीचिकाः सम्पूर्णतया पूर्वस्थिततिं प्रति आनेतुं शक्यते अथवा कुट्टनेन चूर्णीकृत्य रक्षितुम् अपि शक्यते । लवणद्रवे निमज्जिता महामरीचिका अधिकतया स्याण्ड्वविच्, सलाड् इत्यादिषु उपयुज्यते । शैत्यवातावरणे एषा महामरीचिका स्ट्यू (उष्णजले मांसं क्वथयित्वा कृतं भक्ष्यम् ) सूप्, साल्सास् इत्येतेषु उपयुज्यते । इथियोपिया राष्ट्रियपाके अत्यन्ता प्रमुखा अस्ति इयं महामरीचिका । १९ शतकस्य पूर्वार्धे योग्यमृत्तिकायाः कवोष्णवातावरणस्य प्रदेशेषु महता प्रमाणेन वर्धिताः ।  सर्वेषु स्थानेषु वर्धिता चेदपि विशेषतया ‘येज्जु’ प्रान्ते महता प्रमाणेन दृश्यते । २००५ तमे वर्षे २,००० जनानां जनाभिप्रायस्य सङ्ग्रहणं यत् कृतं तत्र महामरीचिका ब्रिटन्-देशस्य प्रियपाके उपयुज्यमानेषु शाकेषु चतुर्थे स्थाने आसीत् । बल्गेरिया, दक्षिणसैबीरिया, म्यासेडोनिया प्रदेशेषु अपि एषा महामरीचिका अत्यन्तजनप्रिया अस्ति । एतां महामरीचिकां भर्जयित्वा परितः वार्तकीं, पलाण्डुं, लशुनं, कुस्तुम्बरीं च योजयित्वा अपि खादितुं शक्यते । एषा महामरीचिका मांसखण्डे, अन्ने, बीन्स्, मृदुचीस्, अण्डम् इत्यादीनाम् उपस्कररूपेण अपि उपयुज्यते । तावदेव न मरीचिका, वार्तकी, मरीचे च निमज्य साम्प्रदायिकविधानेन ल्युट्ण्टिसा, अज्वर् प्रदेशेषु यः पाकः क्रियते तत्र रुचेः वर्धनार्थम् अपि महामरीचिका उपयुज्यते । शाकानाम् अवलेहस्य निर्माणे अपि उपयुज्यते । महामरीचिकाशलाटून् इट्यालियन् पाकेऽपि अधिकतया उपयुज्यते ।  एतस्याः कटुः इटलीदेशस्य दक्षिणभागेषु सामान्यसोपस्करः इव उपयुज्यते । कदाचित् जिततैलेन सह मेलयित्वा खाद्यते अपि । महामरीचिका पेपर् इत्येतत् अनेकेषु खाद्येषु उपयुज्यते।  एतेन बहुविधपाकं कर्तुं शक्यते । एषा महामरीचिका श्रीलङ्कादेशेऽपि बृहत्प्रमाणेन उपखाद्यमिव उपयुज्यते ।
अन्ये उपयोगाः
बहुभ्यः वर्षेभ्यः कृतैः संशोधनैः महामरीचिकायाः परिवर्तनम् अपि कृतम् अस्ति ।  सा अन्येभ्यः उद्देशेभ्यः अन्यखाद्येभ्यः चापि उपयुज्यते इदानीम् । (डैयटिङ्ग्) मेदस्य निवारणार्थं यः आहारक्रमस्य कल्पितः तत्रापि एषा उपयुज्यते ।  किन्तु कुटुम्बवैद्येन सह समालोच्य एव उपयोक्तव्या महामरीचिका । यतः देहस्थितिमवलम्ब्य रक्तस्य, मेदस्य च प्रमाणनुगुणं कः सोपस्करपदार्थः, हाट् सास् च उत्तमं भवति इति ज्ञातव्यम् ।
अस्याः महामरीकिकायाः प्रभेदाः
महामरीचिकायां सामान्यतः २० तः २७ प्रभेदाः सन्ति । एतासु पञ्चविधानि गृहेषु उपयुज्यन्ते । अस्याः महामरीचिकायाः प्रभेदानां तदन्तः च वर्णे, आकारे, गात्रे च भिन्नता भवति ।  एषा भिन्नता वर्गाणां सम्बन्धस्य विषये भ्रमं जनयति । रासायनिकसंयोजितानि अध्ययनानि प्रभेदानां भेदं ज्ञातुं साहाय्यं कुर्वन्ति ।
विभिन्नेषु देशेषु अस्याः महामरीचिकायाः नामानि
वर्गः:शाकानि
केशः
अयं केशः अपि शरीरस्य किञ्चन अङ्गम् अस्ति । अयं केशः आङ्ग्लभाषायां Hair इति उच्यते ।
महामरीचिका
विभिन्नेषु देशेषु अस्याः महामरीचिकायाः नामानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎ वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
केशः
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
thumb|left|200px|पुरुषाणां लघुकेशाः
वर्गः:शरीरस्य अवयवाः वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
संत तारण
संत तारण जैनधर्मस्य तारणपंथस्य संस्थापकः अस्ति।
जीवन परिचयः
अस्य जन्म: १५०५ अगहन सुदी सप्तमीं अभवतः।अस्य माता वीरश्री च पिता गढाशाहं अस्ति।अस्य समाधि निसईजी मल्हारगढ क्षेत्रे जेठ वदी छटस्य रात्रे दिवस शुक्रवारं अभवतः।अस्य संघे ७ मुनि च ३६ आर्यिका आसन्।संत तारण १५१ मंडलस्य आचार्य भवन्तु मंडलाचार्यस्य पदे स्थापितः।संत तारणः एकः आध्यात्मिक संत अभवत्। आचार्य तारण: १४ ग्रंथानां रचनां कृत्वतु।
रचना
संत तारणः 14 ग्रंथस्य रचना अकरोत्।
तीर्थ क्षेत्रः
अस्य जीवनात् संबंधितं चत्वारि धामानि संति।
अम्बिका (विराटनगरम्)
एतत् शक्तिपीठं भारतस्य राजास्थानराज्ये जयपुरस्य समीपे विद्यमानस्य भरतपुरे अस्ति।
सम्पर्कः
राजास्थानस्य राजधान्याः जयपुरतः यानव्यवस्था बहु उत्तमा अस्ति । समीपस्थं विमाननिस्थानकं जयपुरम् ।
वैशिष्ट्यम्
पौराणिक-उल्लेखानुसारं विराटनगरं भारतस्य त्रिषु स्थानेषु उल्लिखितं दृश्यते । जयपुरतः ९० की.मी. दूरे विराट् अथवा बिराट् नामकः ग्रामः, पश्चिमबङ्गालस्य दिनकपुरमण्डलस्य बैराटी, बाङ्ग्लादेशस्य रङ्गपुरमण्डलस्य बिराट् च । किन्तु बहवः जयपुरसमीपस्थम् एव शक्तिपीठम् इति भावयन्ति । अत्रत्या देवी अम्बिकानाम्ना पूज्यते । ऐतिह्यानुसारम् अत्र सतीदेव्याः वामपादस्य अङ्गुल्यः पतिताः इति । अत्रत्यः शिवः अमृतेश्वरनाम्ना पूज्यते ।
वर्गः:शक्तिपीठानि वर्गः:राजस्थानराज्यस्य तीर्थक्षेत्राणि वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
एलगिरिपर्वतः
एलगिरिपर्वताः समुद्रस्तरतः ३५०० पादोन्नते स्थितं गिरिधाम एतत् । ग्रीष्मसमये अतीव हितकरम् अस्ति । पर्वतस्यास्य विस्तारः ३० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः । सर्वत्र सुन्दरं वनमस्ति । वर्षे कदापि उष्णता ३० सेल्सियसतः अधिका न भवति । पर्वतारोहणाय मार्गे १३ वक्रगतिमार्गाः भवन्ति । १५ कि.मी.मितः मार्गः चारणाय अपि अत्तीवोत्तमः अस्ति । सदा प्रकृतिवैभवम् अत्र द्र्ष्टुं शक्नुमः । वसतिकृते अतिथिगृहाणि सन्ति ।
मार्गः
वाणियम्बाडितः १६. कि.मी । जोलारपेटेतः ५ कि.मी । बेङ्गळूरुतः १८० कि.मी. राष्ट्रियराजमार्गेः एन् .एच्. ७ तः कृष्णगिरिपर्यन्तम् । अनन्तरं राष्ट्रियराजमार्गे एन् एच् ४६ तः चैन्नै मार्गे ।
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
न्यूकासल
न्यूकासल आस्ट्रेलिया देश्स्य एकः नगरं अस्ति । आस्ट्रेलिया एक: महाद्वीप: किञ्चन राष्‍ट्रं च अस्ति |
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:आस्ट्रेलियादेशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
२३२
२३२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
२३२ २३२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
नालिकेर
नालिकेर: एकं फलं अस्ति। "नल्यते केन वायुना ईर्यते इति नालिकेर:"। thumb|right|215px|नालिकेर:
नालिकेर वृक्ष:
pnb:کوکونٹ
भट्टेन्दुराजा
भट्टेन्दुराजा (Bhattenduraja) एकः संस्कृतकविः विद्यते । एषः अभिनवगुप्तस्य गुरुः आसीत् । एषः एकः महान् आलङ्कारिकः, प्राज्ञश्च आसीत् इति लोचनग्रन्थे उल्लेखः वर्तते ।भट्टेन्दुराजा एव प्रतिहारेन्दुराजा इत्यपि श्रूयते ।
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:आलङ्कारिकाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
कैन्बेर्रा
कैन्बेर्रा आस्ट्रेलिया देश्स्य एकः नगरं अस्ति । आस्ट्रेलिया एक: महाद्वीप: किञ्चन राष्‍ट्रं च अस्ति |
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:आस्ट्रेलियादेशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कलकाता विश्वविद्यालयस्य इतिहासः
कलकाता विश्वविद्यालयः १८५७ तमे वर्षे स्थापितः। भारते तत्कालीन व्रिटिश सर्वकारस्य शिक्षासचिवः डाॅ फ्रेडरिक जाॅन् महोदयः सर्वप्रथमं लंदने लंदनविश्वविद्यालयस्य स्थापनार्थं प्रस्तावं कृतः। परन्तु तदा अस्याः योजनायाः  आवश्यकता स्वीकार
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:पश्चिमवङ्गराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
संस्कृतविकिपीडिया
संस्कृतविकिपीडिया विकिमीडिया फाउन्डेशन् पोषितः संस्कृतविश्वकोशोऽस्ति। अस्यैकादशसहस्राः लेखाः स्वयंसेवकैः आलिखिताः सन्ति । संस्कृतविकिपीडियायाः आरम्भः २००३तमे वर्षे जातः । संस्कृतविकिपीडियायां विषयसंवर्धनकार्यं २०११तमस्य वर्षस्य मे मासे संस्कृतभारत्या प्रकल्परूपेण स्वीकृतम् । कार्यकर्तृगणस्य सक्रिययोगदानेन लेखानां संवर्धने द्रुतगतिः प्राप्ता ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:विकिपीडिया वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
प्राचीनविश्वविद्यालयाः
भारतदेशे शिक्षाप्रक्रिया एवं गुरुकुलद्वारा विकसिता । वसिष्ठः, कण्वः, व्यासः, भरद्वाजः, परशुरामः शौनकः, सान्दीपनिः जाबालिः, इत्यादीनां महर्षीणां गुरुकुलानि तदा प्रसिध्दाः आसन् ।
तानि च – अङ्गानि वेदाश्चत्वारो मीमांसा न्यायविस्तरः पुराणं धर्मशास्त्रं च विद्याह्येताश्चतुर्दश । आयुर्वेदो धनुर्वेदोगन्धर्वश्चेति ते त्रयः अर्थशास्त्रं चतुर्थं तु विद्याह्यष्टदशैव हि ॥
एषु गुरुकुलेषु अध्यापनार्थं ये आचार्याः अध्यापकाः च भवन्ति तेषां जीवननिर्वहणार्थं निश्चितरुपेण भूभागाः अपि स्थाप्यन्ते स्म । ते भूभागाः अपि करमुक्ताः आसन् । छात्राः विशेषरुपेण गुरुणां संरक्षणे एव भवन्ति स्म । गुरुणां सम्मुखे एव अध्ययनं कुर्वन्ति इति कारणतः तान् अन्तेवासिनः इत्येव आह्वयन्ति “ अन्ते समीपे वस्तुं शीलं यस्य सः अन्तेवासी” इति ।
वर्गः:संस्कृतविश्वविद्यालयाः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वोलोङ्गोङ्ग
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:आस्ट्रेलियादेशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
श्री शिवकुमारस्वामी
कर्नाटकरत्नः डा॥ श्री श्री श्री शिवकुमारस्वामी तुमकूरुमण्डलस्य सिद्धगङ्गामठस्य मठाधिपतिः। एषः त्रिविध(अन्नम्,अक्षरम्,ज्ञानम्)दासोहदाता। १२ तमस्य शतमानस्य युगपुरुषस्य क्रान्तिकारिणः बसवण्णस्य "कायकवे कैलास" इत्यस्य अपि च नित्यदासोहतत्त्वस्य कैङ्कर्ये अस्य प्रवृत्तिः। ०३/०१/१९३० तमे दिनाङ्के श्रीमठस्य दायित्वं स्वीकृत्य तद्दिनात् मठस्य, वीरशैवधर्मस्य समाजस्य च उद्धरार्थं एषः निरन्तरं श्रममाणः अस्ति।
देशस्य समाजस्य च प्रगतिविषये अस्य बहु आदरं वर्तते। आगामिपरम्परायाः अभिवृद्धये कृतसङ्कल्पः एषः। समाजस्य अनेकानां गण्यानां बाल्यजीवनस्य परिवर्तनाय एषः कारणीभूतः। श्रीमठे १०,००० विद्यार्थिभ्यः आश्रयं दत्वा तेभ्यः त्रिविधदासोहं सततं यच्छन् अस्ति एषः।
जननं बाल्यञ्च
मागडिमण्डलस्य वीरापुरे ०१/०४/१९०८ तमे दिनाङ्के अस्य जन्म अभूत्। "शिवण्ण" इति अस्य बाल्यनाम। श्री होन्नप्प श्रीमती गङ्गम्मा स्वामिनः पूर्वाश्रमपितरौ। नागवल्यां प्राथमिकमाध्यमिकशिक्षणं समाप्य तुमकूरुसर्वकारीयप्रौढशालायां प्रौढशिक्षणं समाप्य १९२६ तमे वर्षे "मेट्रिक्युलेषन्" प्राप्तवान्। १९२७ तमे वर्षे तदानीन्तनसिद्धगङ्गामठाधिपतेः सहवासः जातः। तस्मिन्नेव वर्षे प्रवेशपरीक्षायां उत्तीर्य उन्नतविद्याभ्यासार्थं बेङ्गळूरुनगरस्य "सेन्ट्रल् कालेज्" प्रविष्टवान्।
स्वामिनः दिनचरी
प्रतिदिनं स्वामी प्रातः चतुर्वादने उत्थाय स्नात्वा पूजाप्रकोष्ठे एकघण्टापेक्षया अधिकसमयं ध्यानावस्थायां भवति। तदनन्तरम् इष्टलिङ्गपूजा। तदनन्तरं भक्तेभ्यः त्रिपुण्ड्रभस्मं दत्वा स्वयमपि धृत्वा पूजां समापयति। तदनन्तरम् अल्पाहारसेवनं प्रातः सार्धषड्वादने।
प्रार्थना
मठे विद्यमानानां बालकानां सामूहिकप्रार्थनायां सः प्रतिदिनं भागं गृह्णाति। तदनन्तरं कार्यालये वार्तापत्रिकाणां पठनम्। तदनन्तरं भक्तेभ्यः दर्शनमं, भक्तैः सह सम्भषणं, गण्यैः सह मेलनं, अधिकारिभिः सह मठस्य शासनसम्बद्धाः चर्चाः इत्येवं प्रचलति।
मिन्दौगः
thumb|200px मिन्दौगः (Mindaugas) प्रथमो लेतुवाया राजा। स लेतुवामहापतिना १२३६ वर्षे बभूव स्वयमरीञ्जितः। विश्वं देशं संयुक्त्वा १२५१ क्रैस्तमतंप्रविष्टः १२५३ राजां बभूव। यथा १२६० दुर्बस्य युद्धे क्रैस्तमतस्य क्षत्रियाञ्जित्वा लेतुवाम्मुमोचः। १२६३ मिन्दौगो हतः स्वयमरिभिः।
मिन्दौगस्य पुत्राः :
मिन्दौगस्य पत्नीर्मोर्ता नमासीत्।
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युः...
पदच्छेदः
जातस्य, हि, ध्रुवः, मृत्युः, ध्रुवम्, जन्म, मृतस्य च । तस्मात्, अपरिहार्ये, अर्थे, न, त्वम्, शोचितुम्, अर्हसि ॥
अन्वयः
जातस्य हि मृत्युः ध्रुवः । मृतस्य च जन्म ध्रुवम् । तस्मात् अपरिहार्ये अर्थे त्वं शोचितुं न अर्हसि ।
अर्थः
यः जायते तस्य मरणं निश्चितम् । एवं यः म्रियते तस्यापि पुनः जन्म निश्चितम् । एवं सति अस्मिन् विषये त्वं शोचितुं नार्हसि ।
भावार्थः
'जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च' – भगवान् कथयति यद्, पूर्वस्मिन् श्लोके यथा मया नित्यः आत्मा उक्तः, तथा त्वं स्वीकर्तुं नेच्छसि, तथापि शोकविषयः न भवति । यतः यस्य जन्म भवति, तस्य मृत्युः अवश्यं भवति । यस्य मृत्युः भविष्यति, तस्य जन्म च अवश्यं भविष्यति ।
'तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि' – अतः न कस्यापि जन्ममृत्य्वोः प्रवाहे परिहारः शक्यः । किञ्च तत्र किञ्चिदपि ईप्सितं न भवति । जन्ममृत्य्वोः प्रवाहस्तु अनादिकालेभ्यः प्रचलति, अनन्तकालं यावच्च चलिष्यति । अतः तव शोकस्य औचित्यम् एव नास्ति । एते धार्तराष्ट्राः जन्म प्राप्तवन्तः, अतः निश्चयेन मरिष्यन्ति । तव पार्श्वे तेषां रक्षायाः कोऽपि उपयः नास्ति । ये मरिष्यन्ति, ते निश्चयेन जनिष्यन्ते । तेषां जन्म अपि त्वं स्थगयितुं न शक्ष्यसि । तर्हि शोकः कीदृशः ? सर्वे जानन्ति यद्, सूर्योदयः जातश्चेत्, सूर्यास्तोऽपि भविष्यतीति । अतः सूर्यास्ते सति मनुष्याः शोकं न कुर्वन्ति । तथैव हे अर्जुन ! यदि त्वं भीष्मादीनां शरीरे नष्टे तेषां नाशं मन्यसे, तर्हि ते शरीरेण सह जनिष्यन्ते अपि । अतः एतस्य सिद्धान्तस्यानुसारमपि शोकस्य अवस्थितिरेव नास्ति ।
षड्विंशसप्तविंशयोः श्लोकयोः उक्तः सिद्धान्तः (शरीरिशरीरयोः ऐक्यस्य सिद्धान्तः) भगवतः वास्तविकसिद्धान्तः नास्ति । अत एव भगवान् अत्र 'अथ च' इत्यनेन तस्य सिद्धान्तस्य पक्षान्तरत्वं बोधयति । अत्र भगवान् स्पष्टयति यद् एतादृशः न कोऽपि सिद्धान्तः वर्तते । तथापि यदि त्वम् एवं मन्यसे, तर्ह्यपि शोकः अयोग्यः इति । एतस्य, अग्रिमस्य च श्लोकस्य तात्पर्यं भवति यद्, संसारस्य सर्वाणि वस्तूनि प्रतिक्षणं परिवर्तनशीलानि सन्ति । तानि प्रप्रथमं स्वरूपं त्यक्तवा स्वरूपान्तरं प्राप्नुवन्ति । स्वरूपपरिवर्तनप्रक्रियायां तेषां जन्ममृत्य्वोः प्रवाहः प्रत्यक्षः भवति । एकस्माद् रूपाद् अपरस्मिन् रूपे परिवर्तनं पूर्वस्माद् रूपत्वेन मृत्युः नवीनरूपत्वेन जन्म च । एषा जन्ममृत्य्वोः प्रक्रिया तु निरन्तरं भवति । अतः शोके कृते को वा लाभः ? इति ।
शाङ्करभाष्यम्
तथा च सति -
जातस्य हि लब्धजन्मनः ध्रुवः अव्यभिचारी मृत्युः मरणं ध्रुवं जन्म मृतस्य च। तस्मादपरिहार्योऽयं जन्ममरणलक्षणोऽर्थः। तस्मिन्नपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि।।
भाष्यार्थः
एवम् अस्ति अतः –
यः जन्म प्राप्तवान्, तस्य मृत्युः अपि ध्रुवः अस्ति । यः मरिष्यते, तस्यापि जन्म ध्रुवम् अस्ति । अतः तद् जन्ममृत्य्वोः चक्रम् अपरिहारम् अस्ति । अर्थात् तस्य जन्ममृत्य्वोः चक्रस्य प्रतिकारः न केनापि शक्यः । एवं तस्य अपरिहार्यविषयस्य कृते त्वया शोकः न करणीयः ।
रामानुजभाष्यम्
उत्पन्नस्य विनाशो  ध्रुवः  अवर्जनीय उपलभ्यते। तथा विनष्टस्य अपि  जन्म  अवर्जनीयम्।
कथम् इदम् उपलभ्यते विनष्टस्य उत्पत्तिः इति।
सत एव उत्पत्त्युपलब्धेः असतः च अनुपलब्धेः। उत्पत्तिविनाशादयः सतो द्रव्यस्य अवस्थाविशेषाः। तन्तुप्रभृतीनि द्रव्याणि सन्ति एव रचनाविशेषयुक्तानि पटादीनि उच्यन्ते।
असत्कार्यवादिना अपि एतावद् एव उपलभ्यते। न हि तत्र तन्तुसंस्थानविशेषातिरेकेण द्रव्यान्तरं प्रतीयते।
कारकव्यापारनामान्तरभजनव्यवहारविशेषाणाम् एतावता एव उपपत्तेः न च द्रव्यान्तरकल्पना युक्ता। अत उत्पत्तिविनाशादयः सतो द्रव्यस्य अवस्थाविशेषाः।
उत्पत्त्याख्याम् अवस्थाम् उपयातस्य द्रव्यस्य तद्विरोध्यवस्थान्तरप्राप्तिः विनाश इति उच्यते।
मृद्द्रव्यस्य पिण्डत्वघटत्वकपालत्वचूर्णत्वादिवत् परिणामिद्रव्यस्य परिणामपरम्परा अवर्जनीया। तत्र पूर्वावस्थस्य द्रव्यस्य उत्तरावस्थाप्राप्तिः विनाशः सा एव तदवस्थस्य उत्पत्तिः। एवम् उत्पत्तिविनाशाख्यपरिणामपरम्परा परिणामिनो द्रव्यस्य अपरिहार्या इति  न  तत्र  शोचितुम् अर्हसि।
भाष्यार्थः
उत्पन्नवस्तोः विनाशः अनिवार्यः दरीदृश्यते । तथैव नष्टवस्तोः जन्म अपि अनिवार्यः अस्ति ।
प्र. – नष्टवस्तोः उत्पत्तिः अनिवार्या अस्ति इति कथं सिद्ध्यति ?
उ. – सतः एव उत्पत्तिः दृश्यते, न तु असतः । उत्पत्तिविनाशौ सतः अवस्थाविशेषौ एव । तन्त्वादिद्रव्याणि सतः अवस्थितौ एव पटादिनाम्ना उच्यते । असत्कार्यवादिनः अपि तु एतदेव अङ्गीकुर्वन्ति, यतो हि वस्त्रादिषु सूत्राणां विशेषावस्थायाः अतिरिक्तं किमपि द्रव्यं न दृश्यते । एवं स्वीकरणे सत्येव कर्तुः व्यापारस्य, वस्तोः नामान्तरप्राप्तेः, व्यवहारभेदस्य च साफल्यं सिद्ध्यति । अत एव द्रव्यान्तरस्य कल्पना अनुचिता एव । अतः सिद्ध्यति यद्, उत्पत्तिविनाशादयः सद्द्रव्यस्य एव अवस्थाविशेषः अस्ति इति ।
उत्पत्तिनामिकाम् अवस्थां प्राप्तस्य द्रव्यस्य विरुद्धावस्थाप्राप्तिः एव विनाशः उच्यते । मृत्तिकारूपिणः द्रव्यस्य पिण्डत्वं, घटत्वं, कपालत्वं, चूर्णत्वं यथा अवस्थाविशेषः एव, तथैव प्रत्येकपरिणामिनः द्रव्यस्य परिणामपरम्परा अनिवार्या अस्ति । तत्र केलवं पूर्वास्थायां स्थितस्य द्रवस्य अपरावस्थाप्राप्तिः एव नाशः अस्ति, सा एव तस्य द्रव्यस्य अपरावस्थायाम् उत्पत्तिः अस्ति । एवं परिवर्तनशीलद्रव्याणाम् एषः उत्पत्ति-विनाश-रूपः परिणामः अनिवार्यः अस्ति । अतः तेषां विषये त्वया शोकः न करणीयः ।
अधिकवाचनाय
27 वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
विनोबा भावे
आचार्यः विनोबा भावे भारतदेशस्‍य एष सुपुत्र: महान्‌ जनसेवक: आसीत्‌। भूदानान्‍दोलने वैयक्‍तिकसत्‍याग्रहे च तेन प्रभूतं योगदानं कृतम् । एषः मँगसेसे पुरस्‍कारेण सम्‍मानित: प्रथम: भारतीय: पुरुषः च आसीत्। मरणोत्‍तरम्‌ एषः भारतशासनेन भारतरत्‍न इति उच्‍चतमेन पुरस्‍कारेण सम्‍मानित:। अस्य जन्म नाम विनाय्क नरहरी भावे इत्यासीत् । महाराष्ट्रराज्यस्य गागोडे इति ग्रामः अस्य जन्मस्थानम् । जनाः एतं भारतस्य राष्ट्रियाध्यात्मिकः महात्मागान्धेः आध्यात्मिकोत्तराधिकारी इति भावयन्ति स्म । एषः स्वजीवनस्य अन्तिमकालं महाराष्ट्रस्य पुनार् इति आश्रमे व्यतीतवान् । इन्दिता गान्धि इत्यनया उद्घुष्टम् आपत्कालम् एषः अनुशासनपर्व इति उक्तवान् इति तत्काले विवादे आसीत् ।
जीवनगाथा
विनोबा भावे वर्यस्य पिता नरहरि भावे महाराष्ट्रस्य कोङ्कणक्षेत्रस्य गागोडाग्रामस्य चित्तपावनब्राह्मणः । नरहरिः गणितविषये रसायनविज्ञाने च अतीव रुचिमान् आसीत् । तेषु दिनेषु वर्णाः विदेशात् आयाताः भवन्ति स्म । नहररि भावे अहर्निशं वर्णानां संशोधने मग्नः भवति स्म । वर्षविष्ये भारतदेशं स्वावलम्बिनं कर्तुम् इच्छति स्म । अस्य पत्नी रुक्मिणीबायी विदुषी आसीत् । उदारचित्ता अष्टयामेषु अपि भक्तिभावे निमग्ना भवति स्म । अस्य प्रभावः अस्याः दैनिककर्येषु अपि भवति स्म । पाकः विपाकः परिवेषणम् अनियमितं च भवति स्म । मातुः स्वभावः विनायके अपि क्वचित् आगतः । अस्य मनः अपि सर्वदा अध्यत्मचिन्ते रतं भवति स्म । खादने भोजने वा अस्य मनः आनासक्तं भवति स्म । मात्र यत् परिवेशितं तत् तूष्णीं खादित्वा गच्छाति स्म । आहारपदार्थानां रुचिः अनुभवगम्यः न भवति स्म । भक्तिगीतानां श्रवणे गायने च रुचिमती आसीत् । पुत्रस्य विनायकस्य आध्यात्मिकसंस्कारवर्धने बाल्ये एव संसारे विरक्त्युत्पादनार्थं वैराग्यस्य प्रेरणा दातुं वा मातुः रुक्मिण्याः योगदानं महत् अस्ति । मात्रा अध्यत्मसंस्कारान् आत्मसात् कृत्वा बालकः विनायकः गणितस्य सूत्रवार्तिकान्, तर्कसामर्थ्यं, विज्ञाने अनुरागं, परम्परायाः विषये वैज्ञानिकदर्शनम्, सर्वस्मात् पूर्वग्राहात् पृथक् सन् चिन्तनस्य क्रमं च पितुः सकाशात् प्राप्तवान् । आहत्य कुटुम्बसंस्कारात् बालके विनायके स्वदीशीयसंस्कृतिविषये प्रेम, सर्वप्राणिनां कल्याणभावना, जीवनस्य विषये सकारात्मकः दृष्टिः, सर्वमतधर्मेषु समभावः ससम्मनस्य कला, इत्यदयः गुणाः संवृद्धा । अनेन अग्रे एषः गान्धिमहात्मनः उत्ताधिकरी इति सम्बोधितः । किन्तु विनोबा भावे महात्मनः गान्धेः सन्निध्ये आगमनात् पूर्वमेव आध्यात्मिकम् औन्नत्यं प्राप्तवान् आसीत् । आश्रमे आगमस्य पश्चात् अपि विनोबा अध्ययने चिन्तने च निरतः भवति स्म । अस्य अध्यात्मचेतनम् असाधारणम् आसीत् । दर्शनशास्त्रम् अस्य प्रियविषयः आसीत् ।
बाल्यं शिक्षा च
विनोबा भावे वर्यस्य दौ अनुजौ किन्तु मातुः सर्वाधिकं वात्सल्यं विनोबा एव प्राप्रवान् । भावनात्मकस्तरे अपि विनोबा पिता अस्य सामीप्यम् अधिकं प्राप्नोति स्म । मातुः अपि एतादृशी एव स्थितिः आसीत् पुत्रत्रयेषु (विन्या) विनायकः तस्य हृदये सर्वाधिकसमीपम् आसीत् । मातुः संस्काराणां प्रभावः भौतिकसुखलोलुपतायाः विषये औदासीन्यं समानयत् । वैराग्यं त्यागः च अस्य किशोरावस्थायाः भगः अभवताम् । गृहस्य निर्जन कोणः एव अस्य प्रियस्थानम् आसीत् । मौनम् अस्य सर्वदाभरणम् आसीत् । गृहे परिवारस्य सर्वसदस्यैः सह निवसन् अपि निःस्पृहः निरपेक्षः निर्लिप्तः च भवति स्म । अस्य माता शयनात् पूर्वं गुरोः रामदासस्य दास बोध इति पुस्तकं पठति स्म । बालकस्य मनसि अस्य प्रभावः अभवत् । सा पुत्राय विनायकाय ज्ञानेश्वरस्य, साधुः तुकारामस्य, नामदेवस्य, शङ्कराचार्यस्य च कथाः श्रावयति स्म । रामायणस्य महाभारतस्य च कथाः उपनिषदां तत्त्वानि च बोधयति स्म । सन्न्यासः अस्य भावयानां सर्वदा सञ्चरति स्म । किन्तु संसाराद् विमुखः न भवितुमिच्छन् जनान् मेलयितुं प्रयत्नमकरोत् । तस्य माता सर्वदा वदति स्म गृहस्थाश्रमस्य सम्यक् परिपालनेन पितॄणां मुक्तिः शक्यते । किन्तु भावता आराधिताः शङ्कराचार्यादयः आध्यात्मिकां तृप्तिं प्राप्तुम् अल्पे एव वयसि परिवारं त्यक्तवन्तौ इति । अतः विनोबा वदति स्म यथा रामदासः गृहपरिवारं त्यक्त्वा गतवान अहमपि तथौव प्रस्थानं करिष्यामि इति मातरम् अवदत् । बाल्ये अस्य बुद्धिः अतीव निशिता आसीत् । गणितम् अस्य प्रियविषयः आसीत् । अध्यात्मचेतनं तु मातुः कृपा । ताया दत्तः गुणः चेतनाचेतनयोः समानतया दर्शनम् । माता अधिकविद्यासम्पन्ना नासीत् । स्वाचारेण माता बहुधा पाठितवती न तु वचसा । संसारे तिष्ठन् अपि निर्लिप्तः निःस्पृहः सन् अवसत् । मातुः प्रभावेण एव पद्यानि रचचयित्वा अग्नये समर्पयति स्म । जगति सर्वं नश्वरं क्षणभङ्गुरं भवति अतः मे कवितासु मे कुतः मोहः रक्षणियः इति अस्य भावः । विनायकस्य गणितज्ञानं तार्किकता वा अस्य आध्यात्मिकविश्वसस्य उपरोधः न भवति स्म । यदि एतयोः मध्ये स्पर्धा भवति स्म तदा आध्यात्मिकतायाः एव विजयः भवति स्म ।
यौवनम् अध्यात्म च
यौवनस्य आरम्भिकावस्थायाम् एव आजन्म ब्रह्मचर्यं पालयितुं निश्चितवान् । सः एव अस्य आदर्शः पुरुषः यः बाल्ये एव वैराग्यम् आश्रितवान् । ब्रह्मचर्यस्य प्रथमः नियमः एव मनसः नियन्त्रणम् । विनोदस्य शरीरं दुर्बलम् आसीत् । बाल्यादेव कश्चन रोगः बाधते स्म । किन्तु मस्तिष्कं सर्वदा चैतन्ययुतम् आसीत् । किशोरः विनायकः वेदोपनिषदैः सह साधोः तुकारामस्य, नामदेवस्य शतशः पद्यानि स्मरणे रक्षति स्म । भागवद्गीता बाल्यादेव कण्ठगता आसीत् । अस्य सहोदर्याः विवाहः निश्चितः अभवत् । विवाहस्य दिने किमपि न खादामि इति निश्चितवान् । पश्चात् विवाहस्य अवसरे सन्तोषेषण भगम् अवहत् । मातुः आग्रहेण मात्रा स्वयं निर्मितं दालान्नं केवलं खादितवान् । एवं मातुः प्रेम सर्वदा रक्षन् वैराग्यमपि आचरितवान् । पश्चात् गृहत्यागावसरे मातुः रक्ताञ्चलस्य राङ्खवम् तस्याः पूजागृहस्य कांश्चन मूर्तिं च स्वीकृतवान् । कालान्तरेन मूर्तिम् उपायनरूपेण कस्मैचित् दत्तवान् किन्तुं राङ्खवं सर्वदा धरति स्म । पुस्तकापणेषु लभ्यमानेषु गीतानुवादपुस्तकेषु अनुवादकस्य पाण्डित्यं दृश्यते स्म । अतः स्वयं गीतानुवादकार्यं कर्तुं चिन्तितवान् । क्रि.श. १९३१तमे वर्षे भगवद्गीतायाः अनुवादकार्यं समापितवान् । यस्याः अनुरोदेन एतत् कार्यम् आरब्धवान् सा एव एतत् न अपश्यत् । माता रुक्मिणी क्रि.श. १९१८तमे वर्षे अक्टोबर् २४तमे दिने देहत्यागं कृतवती । इयमेव ईश्वरेच्छा इति भावयन् विनोबा भावे अनुवादकर्ये मग्नः अभवत् ।
पित्रोः मरणं मतभेधः च
विनोबा भावे धार्मिकसंस्काराणां नाम्नि क्रियमाणानां डम्भाचरणानां विरोधी आसीत् । मातुः अन्त्येष्ठिसमये पितापुत्रयोः मध्ये मतभेदः अभवत् । विनोबा ब्राह्मणानां हस्तैः परम्परागतां दाहक्रियां विरोधितवान् । किन्तु परिवारजनानाम् आग्रहात् परम्पारानुगुणमेव दहनकार्यं कृतम् । अतः विनोबा या एतम् अधिकम् इच्छति स्म, या अस्य अध्यात्मिकगुरुः आसीत् तस्याः मातुः अन्तिमसंस्कारात् दूरे एव स्थितवान् । अश्रुपूर्णनेत्राभ्यां मौनेन मातुः विदायम् उक्तवान् । कालन्तरेण खी.सा. १९४७तमवर्षस्य अक्टोबर् मासस्य २९तमे दिने अस्य पिता अपि दिवङ्गतः । तदा विनोबा वेदस्य निदेशं सूचयन् मृदः मृदि एव अधिकारः अतः शवस्य दाहः न भवति भूमौ निखननं भवति । इति वदन् तथैव आचरितवान् । तवति काले विनोबा साधुः विनोबा अभवत् । गान्धिमहोदयस्य आशीर्वादः अपि आसीत् । अतः स्वनिर्णयम् अनुष्ठातुं शक्तवान् ।
सन्न्यासोपलब्धयः
इण्टर् परिक्षार्थं मुम्बै गन्तव्यम् आसीत् । विनोबा निश्चितकार्यक्रमानुगुणं क्रि.श. १९१६तमवर्षस्य मार्चमासस्य २५तमे दिने मुम्बै गमनस्य रेल्याने समारूढः । तस्य मनः दोलायमानम् आसीत् । एषः चिन्तयति स्म प्रौढशालायाः परीक्षा इव इयं इन्टर् परीक्षा अपि सुकरा एव । किन्तु तत्पश्चात् किं कर्तव्यम् । किमेतदेव मे जीवनलक्ष्यम् ? स्वस्य जीवने किमिच्छति तत् अनेन औपचारिकशिक्षाक्रमेण न प्राप्स्यति इति अयं जानाति स्म । विद्यालस्य प्रमाणपत्राणि महाविद्यालयस्य पदव्यः च तस्य अभीष्टं पूरयितुं नैव शक्नुवन्ति इति अस्य निश्चितः आभिप्रायः आसीत् । एवं चिन्तयतः तस्य मनः रेल्यानस्यापेक्षया वेगेन धावति स्म । यदा यानं सूरत् निस्थनकं प्राप्नोत् तदा यानादवतीर्य अन्यस्मिन् मञ्जके पूर्वाभिमुखं प्रस्थातुं सिद्धं रेलयानम् आसीत् । हिमालयः माम् आह्वयन् अस्तीति भावः अस्य मनसि अगतः । गार्हस्थ्यम् अथवा सन्न्यासः इति अस्य मनसि कञ्चित्कालं सङ्घर्षः उत्पन्नः । किन्तु शीघ्रं चाञ्चल्यं त्यक्त्वा अचलः आभवत् । यां यात्राम् इदानीम् आरब्धवान् सा एव यात्रा वास्तवस्य लक्ष्यगम्या यात्रा । जीवनात् पलायनम् अस्य इच्छा नासीत् । अस्य लक्ष्यं तु लक्षाधिकभारतीयानाम् उद्धारः तेषाम् आशंसा सन् जीवनम् । ब्रह्मणः ज्ञानम्, सत्यस्य शोधः अस्य सन्न्यासस्य परमं चरमं च लक्ष्यम् । तेन व्याजेनैव सः गृहं त्यक्तवान् । हिमालयस्य दिशि यात्रा आरब्धा । मार्गे वाराणसी (काशी) प्राप्ता । साधकानां विश्वासः यत् काशी तु भगवतः शिवस्य निवासः । सहस्राधिकवर्षेभ्यः साधवः यतयः ऋषयः मुनयः च अत्र विहरन्तः आध्यात्मिकविचारधारः प्रस्तुतवन्तः । एतत् स्थानं जिज्ञासूनाम् आकर्षकं केन्द्रम् । यस्मिन् गङ्गातटे शङ्काराचार्यसदृशाः आगत्य चिन्तनधाराः प्रवहितवन्तः अगणिताः डम्भाचारा च प्रचलन्ति । तस्मिन् एव गङ्गातटे स्वलक्ष्यस्थानम् अन्विषन् विनोबा भावे अपि आगतः । तस्य गुरोः अन्वेषणे यः अग्रिमं मार्गम् उपदिशेत् । वाराणस्याम् एवम् अटन् विनोबा तत्र आगतवान् यत्र केचन सत्यसाधकाः शास्त्रार्थचिन्तनं कुर्वन्ति स्म । तेषां विषयः द्वैताद्वैतयोः कः साधुः इति । प्रश्नः तु अतीप्राचीनः एव । सामान्यतः १२००वर्षेभ्यः पूर्वं शङ्कराचार्यमण्डनमिश्रयोः मध्ये निर्णायिका चर्चा अभवत् । स एव विषयः पुनः एतेषु सत्यसाधकेषु विचरति स्म । समयहरणार्थं पक्षद्वयमपि वितण्डतर्कं करोति स्म । अन्ते चर्चां समाप्य अद्वैतवादिनां विजयः इति निर्णयः कृतः । एतत् श्रुत्वा विनोबा भावे प्रहसन् अवदत् न हि अद्वैतवादिनाम् अपजयः अभवत् इति । तदा ते सर्वे तं दृष्ट्वा चकिताः यस्य आयुः केवलम् उपविंशति अस्ति सः दिग्गजविदुषां पुरतः मुखमुद्घाटयति इति । किन्तु अद्वैतवादिनः शङ्कराचार्यस्यापि वयः सन्निकृष्टं विनोबा वर्यस्य इव आसीत् इति स्मृत्वा तेन सह संवादम् अकुर्वन् । कथमत्र अद्वैतवादिनाम् एव अपजयः इति पृष्टे विनोबा अवदत् । कोऽपि आद्वैतवादी द्वैतवादिना सह शास्त्रार्थं कर्तुं सिद्धः भवति तदा एव तस्य पराजितः इति अर्थः । अस्य वचनानि सत्यपूतानि इति निश्चित्य तत्र केचन स्वस्य गणे स्वीकर्तुम् आह्वानम् अकुर्वन् । केचन स्वगुरुं कर्तुं सिद्धा अभवन् । किन्तु एषः स्वयं कञ्चित् गुरुम् अन्विषन् अटन् भवति । नीडस्य अन्वेषणे विद्यमानः अन्यस्मै कथं छायां दातुं शक्नोति । स्वस्य जिज्ञासया असन्तोषेण सहितः विनोबा ततः अग्रे अचलत् ।
देवनागरीलेखः
विनोबा भावे देवनागरीलिपिं विश्वलिपिरूपेण दृष्टुम् इच्छति स्म । भारतस्य सम्पर्कलिपिः देवनागरी एव भवेदिति आशयेन बहुधा प्रयत्नं कृतवान् । केवलं देवनागरी एव न चलतु किन्तु देवनागरी अपि सर्वत्र सञ्चलतु इति अस्य विज्ञापनम् । अस्य प्रेरणया एव नागरीलिपिसङ्गमः इति किञ्चन सङ्गटनम् उपक्रान्तम् । इयं संस्था भारतस्य आभ्यन्तरे बाह्ये च देवनागरी लित्याः उपयोगस्य प्रसारं करोति स्म ।
सन्दर्भः
वर्गः:भारतीयदेशभक्ताः वर्गः:रमोन् मैग्सेसे-पुरस्कारभाजः वर्गः:भारतरत्नपुरस्कारभाजः वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य व्यक्तयः वर्गः:१८९५ जननम् वर्गः:१९८२ मरणम् वर्गः:योगगुरवः
नेब्रास्‍का
नेब्रास्‍का संयुक्त राज्‍य अमेरिका देशस्‍य प्रदेश: अस्‍ति. राजधानी - लिंकन
टिप्पणी
वर्गः:अमेरिकादेशः वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सनशाइन कोस्ट
सनशाइन कोस्ट आस्ट्रेलिया देश्स्य एकः नगरं अस्ति । आस्ट्रेलिया एक: महाद्वीप: किञ्चन राष्‍ट्रं च अस्ति |
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:आस्ट्रेलियादेशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
२३३
२३३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
२३३ २३३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
लेतुवाभाषा
thumb|200px|लेतुवाभाषा
एषा भाषा पुराणैवास्ति यथा तथा संस्कृतं सदृश्या भवति। उपमा:
वर्गः:विदेशीयभाषाः वर्गः:लेतुवा वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
न रूपमस्येह तथोप...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः पञ्चदशोऽध्यायस्य पुरुषोत्तमयोगस्य तृतीयः(३) श्लोकः ।
पदच्छेदः
न रूपम् अस्य इह तथा उपलभ्यते न अन्तः न च आदिः न च सम्प्रतिष्ठः अश्वत्थम् एनं सुविरूढमूलम् असङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा ॥ ३ ॥
अन्वयः
अग्रिमश्लोकः १५.४ ततः पदं तत्परिं….: द्रष्टव्यः ।
अर्थः
अग्रिमश्लोकः १५.४ ततः पदं तत्परिं….: द्रष्टव्यः ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
03 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
ततः पदं तत्परि...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः पञ्चदशोऽध्यायस्य पुरुषोत्तमयोगस्य चतुर्थः(४) श्लोकः ।
पदच्छेदः
ततः पदं तत् परिमार्गितव्यं यस्मिन् गताः न निवर्तन्ति भूयः तम् एव च आद्यं पुरुषं प्रपद्ये यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी ॥ ४ ॥
अन्वयः
अस्य रूपम् इह न उपलभ्यते तथा न अन्तः न च आदिः न च सम्प्रतिष्ठा । सुविरूढमूलम् एनम् अश्वत्थं दृढेन असङ्गशस्त्रेण छित्त्वा, ततः यतः पुराणी प्रवृत्तिः प्रसृता तम् एव च आद्यं पुरुषं प्रपद्ये इति मत्वा यस्मिन् गताः भूयः न निवर्तन्ति तत् पदं  परिमार्गितव्यम् ।
अर्थः
अस्य अश्वत्थवृक्षस्य ऊर्ध्वमूलत्वादिकं यत्स्वरूपं पूर्वमुक्तं तत् केनापि ज्ञातुं न शक्यते तथा अस्य आदिः मध्यः अन्तश्च ज्ञातुं न शक्यते । तादृशम् एनम् अनिष्टफलजनकम् अश्वत्थवृक्षं वैराग्यशस्त्रेण विनाश्य सर्वेऽपि पुरुषाः तं महापुरुषं ध्यायन्तः तादृशं स्थानं शोधयेयुः यत् स्थानं प्राप्ताः पुनः न संसारं प्राप्नुवन्ति, यस्मादेव च अयमनादिः संसारः सम्पन्नो वर्तते ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
04 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः एकादशोऽध्यायस्य विश्वरूपदर्शनयोगस्य षॉडसः(१६) श्लोकः ।
पदच्छेदः
अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं पश्यामि त्वां सर्वतः अनन्तरूपम् न अन्तं न मध्यं न पुनः तव आदिं पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूप ॥ १५ ॥
अर्थः
जगदीश्वर ! समस्तरूप ! त्वां तव बहुहस्तं बहुकुक्षिं बहुमुखं बहुनयनम् अनन्तं च स्वरूपं पश्यामि । तव मूलं मध्यम् अन्तं च ज्ञातुं न शक्नोमि ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
16 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
गीलोङ्ग
गीलोंग आस्ट्रेलिया देश्स्य एकः नगरं अस्ति । आस्ट्रेलिया एक: महाद्वीप: किञ्चन राष्‍ट्रं च अस्ति |
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:आस्ट्रेलियादेशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
होबार्ट
होबार्ट आस्ट्रेलिया देश्स्य एकः नगरं अस्ति । आस्ट्रेलिया एक: महाद्वीप: किञ्चन राष्‍ट्रं च अस्ति |
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:आस्ट्रेलियादेशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
किरीटिनं गदिनं...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः एकादशोऽध्यायस्य विश्वरूपदर्शनयोगस्य सप्तदशः(१७) श्लोकः ।
पदच्छेदः
किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च तेजोराशिं सर्वत: दीप्तिमन्तम् पश्यामि त्वां दुर्निरीक्ष्यं समन्तात् दीप्तानलार्कद्युतिम् अप्रमेयम् ॥ १७ ॥
अन्वयः
त्वां किरीटिनं गदिनं चक्रिणं तेजोराशिं सर्वत: दीप्तिमन्तं समन्तात् दीप्तानलार्कद्युतिम् अप्रमेयं दुर्निरीक्ष्यं च पश्यामि ।
अर्थः
त्वं किरीटवान् गदाधरः चक्रपाणिः तेजस्वी दीप्तिमान् द्रष्टुम् अशक्यः, कान्त्या अग्नेः सूर्यस्य च समानः अप्रमेयश्च वर्तसे । तादृशं त्वाम् अहं पश्यामि ।
टाउन्सविल
टाउन्सविल आस्ट्रेलिया देश्स्य एकः नगरं अस्ति । आस्ट्रेलिया एक: महाद्वीप: किञ्चन राष्‍ट्रं च अस्ति |
वर्गः:आस्ट्रेलियादेशस्य नगराणि वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
करूरुमण्डलम्
इतिहासः
करूरुपत्तनं तमिऴ्नाडुराज्यस्य प्राचीनतमपत्तनेषु अन्यतमम् । तमिऴ्जनानाम् इतिहासे संस्कृतौ च अस्य पात्रं महद् अस्ति । अस्य पत्तनस्य ३००० वर्षेभ्यः अपि अधिकाः इतिहासः अस्ति । प्राचीनसङ्गमकाले अपि अत्र वाणिज्यं प्रवृद्धम् आसीत् इति ज्ञायते । करूरु प्राचीनतमिऴ्प्रदेशेषु कोङ्गुनाडुनः भागः आसीत् । अत्र चेराणां, गङ्गानां, चोळानां च प्रशासनम् आसीत् । करूरुपत्तनं चेरराजानां राजधानी आसीत् । तिरुज्ञानसम्बन्धेन प्रशस्तः पशुपतीश्वरदेवालयः करूरौ चोळराजैः क्रिस्तीये सप्तमशतके निर्मितः । तदनन्तरकाले करूरुं नायकाः,टिप्पूसुल्तानः च शासितवन्तः । ब्रिटिशाः टिप्पूसुल्तानं १७८३ तमे वर्षे पराजित्य करूरुदुर्गं नाशयित्वा इदं पत्तनं स्वायत्तीकृतवन्तः । आङ्ग्लोमैसूरुसमरेषु प्राणार्पणं कृतवतां योधानां स्मरणार्थं करूरुसमीपे रायनूरौ स्मारकम् अस्ति । ब्रिटिश् प्रशासने करूरुः आदौ कोयम्पुत्तूरुमण्डलं, ततः तिरुचिरापळ्ळिमण्डलस्य भागः आसीत् ।
भौगोलिकम्
करूरु तमिऴ्नाडुराज्ये मध्यभागे विद्यमानेषु मण्डलेषु अन्यतमम् । अस्य मण्डलस्य उत्तरसीमायां नामक्कल् मण्डलम्, दक्षिणे दिण्डुक्कल् मण्डलम्, पूर्वस्मिन् तिरुचिरापळ्ळिमण्डलम्, पश्चिमभागे ईरोडुमण्डलं च अस्ति । राज्यस्य राजधान्याः चेन्नैतः इदं प्रायः ३७१ किलोमीटर् दूरे अस्ति । मे, जून् मासयोः अत्यधिकः उष्णांशः (३४० सी) अनुभूयते । वर्षे कानिचन दिनानि ३८० सीतः अधिकः उष्णांशः अपि अनुभूयते । जनवरी मासे शैत्यकाले उष्णांशः प्रायेण २३० सी भवति । १७० सीतः न्यूनः उष्णांशः अतिविरलः एव । वार्षिकवृष्टिः ७७५ मिल्लीमीटर् भवति । प्रायेण सेप्टम्बर् अन्त्यतः नवेम्बर् मध्यपर्यन्तं वृष्टिकालः भवति ।
जनसंख्या
२०११ तमे वर्षे जनगणनानुगुणं करूरुमण्डलस्य जनसंख्या १,०७६,५८८ अस्ति । भारतस्य ६४० मण्डलेषु जनसंख्यादृष्ट्या अस्य मण्डलस्य ४२२ तमं स्थानम् । अत्र जनसान्द्रता प्रतिचतुरश्रकिलोमीटर् ३७१ (९६० प्रतिचतुरश्रमैल्) अस्ति । २००१-२०११ दशके जनसंख्यावृद्धिप्रमाणं १५.०६ आसीत् । करूरुमण्डले पुं, स्त्री अनुपातः १०००:१०१५ अस्ति । साक्षरताप्रमाणं ७५.८६% ।
उपमण्डलानि
करूरुमण्डले पञ्च उपमण्डलानि सन्ति ।
कृषिः वाणिज्यं च
करूरुमण्डलं प्रति केरलतः हस्तसीवनोद्यमः आगतः । अद्य उत्तमगुणवत्तया अत्रत्यानि उत्पादनानि अन्ताराष्ट्रियस्तरे अमूल्यानि सन्ति । तमिऴ्नाडुसर्वकारेण विश्ववित्तकोशस्य साहाय्येन तमिऴ्नाडु न्यूस्प्रिण्ट् अण्ड् पेपर्स् संस्था करूरुमण्डले कागदपुरे संस्थापितं भवति। इयं संस्था अद्य बगासे-आधारितकागदोत्पादने विश्वे एव प्रथमस्थाने अस्ति । एशियाखण्डे कागदोत्पादकेषु अस्याः द्वितीयं स्थानम् । प्रतिवर्षं टि. एन्‌. पि. एल् संस्थया एकदशलक्षटन् बगासेकागदम् उपयुज्य २३०००० टन् परिमितं मुद्रणलेखनकागदम् उत्पाद्यते ।
करूरुमण्डलं लोकायानशरीरनिर्माणोद्यमार्थम् अपि प्रसिद्धम् अस्ति । दक्षिणभारतस्य वैयक्तिक लोकयानशरीरेषु ९०% करूरुमण्डले एव निर्मीयन्ते इति उल्लेखार्हम् । अस्मिन् उद्यमे प्रतिवर्षं प्रायः २७५० कोटिरूप्यकाणां व्यवहारः भवति । करूरुपत्तने ४५ तः अधिकाः लोकयानशरीरनिर्माणं भवति । प्रतिवर्षं ३५०० तः अधिकानि लोकायानानि अत्र निर्मीयन्ते । कर्णाटक, तमिऴ्नाडु सर्वकारीय लोकयानानि अपि अत्रैव निर्मीयन्ते । चेट्टिनाडु सिमेण्ट् संस्थायाः, करूरु वैश्य ब्याङ्क्, लक्ष्मीविलास ब्याङ्क् इत्येतयोः वैयक्तिकवित्तकोशयोः मूलस्थानं करूरुमण्डलम् । करूरुप्रदेशे नीलराग-इन्द्रनील-चन्द्रकान्तप्रभृतीनि अमूल्यरत्नानि अपि लभ्यन्ते ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
२३४
२३४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
जीवगोस्वामी
जीवगोस्वामी (१५१३-१५९८), रूपगोस्वामिनः सनातनगोस्वामिनश्च भ्रातुष्पुत्रः आसीत्। तेन रचिताः ग्रन्थाः तावत्- हरिनामामृतव्याकरणम्, गोपालचम्पू, धातुसूत्रमालिका, माधवमहोत्सवः ,संकल्पद्रुमः ,सारसंग्रहः, उज्ज्वलनीलमणिः , गोपालतापनी इत्यादयः। किञ्च तेन भागवतस्य टीका अपि विरचिता। स मालदाजनपदस्य रामकेलिनामके ग्रामे जनिं लेभे। स आसीत् रूपगोस्वामिनः सनातनगोस्वामिनश्च भ्रातुष्पुत्रः। एतौ वैष्णवभ्रातरौ वैष्णवेषु ज्ञानिषु बहुसमादृतौ वर्तेते। रूपसनातनयोः भ्राता जीवगोस्वामिनः पिता च आसीत् श्रीवल्लभमल्लिकः। स अनुपम इति नाम्ना अपि प्रसिद्धः आसीत्। एते त्रय अपि भ्रातरः रूपसनातनानुपमाः नवाब्-आलावुद्दिन्-हुसेन-साह-इत्यस्य राजसभायां उच्चपदाधिकारिनः आसन्। काश्यां मधूसुदनवाचस्पतिनः सान्निद्ध्य्येन बहुविधशास्त्राध्ययनम् अकरोत्। तत्रैव रूपगोस्वामी जीवगोस्वामिनं दीक्षितमकरोत्। तस्यैव रूपगोस्वामिनः साहाय्येन जीवगोस्वामी ज्ञानसाधनायां उत्कर्षतामगात्। बाल्यकालादेव तस्य श्रीचैतन्यमहाप्रभुं प्रति महान् अनुरक्तः आसीत्, दीक्षाग्रहणानन्तरं तस्य अनुरागः इतोऽपि वृद्धिं गतः। "श्रूयते यत् मीरा भक्तशिरोमणेः जीवगोस्वामिनः दर्शनार्थं वृन्दावनं  गता आसीत्। गोस्वामी स्त्रीदर्शनं न करोति स्म। अतः सः न्यवेदयत् यत् "अहं स्त्रीदर्शनं परित्यक्तवान् अस्मि" इति। मीरा प्रत्यवदत् -"वृन्दावने श्रीकृष्णः एव पुरुषः वर्तते" इति। मीराया मार्मिकमिदं वचनं श्रुत्वा जीवगोस्वामी सस्नेहं मीराममिलत्। एतस्याः कथायाः उल्लेखः प्रियदासस्य पद्ये लभ्यते- ‘वृन्दावन आई जीव गुसाई जू सो मिले झिली, तिया मुख देखबे का पन लै छुटायो’।" इति।
वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा वर्गः:संस्कृतकवयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:पञ्चदशतमशताब्द्याः कवयः
लेतुवायर्क्
thumb|200px
कैर्न्स
कैर्न्स आस्ट्रेलिया देश्स्य एकः नगरं अस्ति । आस्ट्रेलिया एक: महाद्वीप: किञ्चन राष्‍ट्रं च अस्ति |
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:आस्ट्रेलियादेशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
लेतुवायर्क्
वर्गः:लेतुवा वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
शं.बा.जोशी
शं.बा. जोशि (S B Joshi) १८९६ तमे वर्षे जनवरिमासस्य चतुर्थदिनाङ्के बेळगावीमण्डलस्य गुर्लहोसुरु ग्रामे जन्म प्राप्तवान् । तस्य पूर्णं नाम  "शङ्कर बालदीक्षित जोशि”।  बाल्ये एव तस्य मातापित्रोः वियोगः जातः । कन्नडसाहित्यलोके सः शम्बा इत्येव प्रसिद्धः अस्ति ।
व्यक्तित्वम्
आरम्भे शम्बाशिक्षकवृत्तिम् अवलम्ब्य जीवति स्म ।अनन्तरं शिक्षकवृत्तिं परित्यज्य वार्ताहरः जातः । कर्मवीर- जयकर्णाटकपत्रिकयोः सेवां कृत्वा अनुभवं प्राप्तवान् । शम्बा धारवाडनगरस्य साधनकेर्यां स्थिररूपेण वासं करोति स्म । तत्र तस्य साहित्याभिरुचिमतां मित्राणां सहवासः अभवत् । प्रारम्भे मराठी तथा कन्नडं केवलं  पठितवान् आसीत् । अनन्तरं स्वपरिश्रमेण आङ्लं पठितवान् । फ्राय्ड् अपि च यूङ्गर इति मनोविज्ञानस्य विषये प्रश्नकरणस्य सामार्थ्यं प्राप्तवान् । एषः वैचारिकः बुद्धिजीवी च  । भावनाशीलः शम्बा कार्यक्षेत्ररूपेण संशोधनक्षेत्रं चितवान् । शम्बाजोशेः मातृभाषा मराठी । अतः पुणेनगरस्य 'वसन्तव्याख्यानमालायां, लोकमान्यबालगङ्गधरतिलकस्य 'केसरि’पत्रिकायां च बहु प्रभवावितः जातः । शम्बा अद्वितीयभाषाशास्त्रज्ञः,दर्शनशास्त्रज्ञः,तत्त्वशास्त्रज्ञः विचारवादी च आसीत् । आरम्भे शम्बा भाषाशास्त्रं पठित्वा पाण्डित्यं सम्पादितवान् । कर्णाटकस्य तथा महाराष्ट्रस्य प्रदेशानां स्थलनाम्नः पृष्ठतः कन्नडमराठीभाषयोः अन्वयः यथा भवेत् तथा इतिहासं शोधितवान् । एवं शम्बामहोदयेन मराठीभाषया लिखित्वा कन्नडेन भाषान्तरिता "मराठि संस्कृतिः” नामिका क्रितिः  अत्युत्कृष्टा  इति प्रसिद्धा अभवत् । अस्माकं पौराणिक प्रतिमाभ्यः अद्यतनसामाजिकजीवनस्य सम्बन्धस्य विषये जोशीवर्येण कृतम् अध्ययनं  बहु महत्वयुतं संस्कृतिककार्यम् इति वक्तुं शक्यते ।एतस्य संशोधनमार्गः अद्यतन- अध्ययनशीलयुवजनेभ्यः मर्गदर्शकः भवति । शम्बाजोशेः प्रथमा कृतिः 'अरविन्द चरिते’ (अरविन्दस्य चरितम् ) १९२० तमे वर्षे प्रकटितम् अभवत् ।
तूवूम्बा
तूवूम्बा आस्ट्रेलिया देश्स्य एकः नगरं अस्ति । आस्ट्रेलिया एक: महाद्वीप: किञ्चन राष्‍ट्रं च अस्ति |
शं.बा.जोशी
कृतयः
एताः शम्बाजोशेः प्रमुखकृतयः। एतस्य कृतयः विचारसाहित्यस्य अनर्घ्य रत्नानि सन्ति। वैचारिकक्रान्तेः काहलं वादितवान् शम्बा जोशी ।
प्रशस्तयः
शम्बावर्यस्य 'कर्णाटकसंस्कृतिय पूर्वपीठिके’ नामकस्य ग्रन्थस्य कृते १९७१ तमवर्षस्य केन्द्रसाहित्य-अकाडेमीतः प्रशस्तिः प्राप्ता । १९७३ तमे वर्षे मैसूरुविश्वविद्यालयतः गौरवडाक्टरेट् प्रशस्तिं दत्त्वा सम्मनितवन्तः । कन्नडविचारसाहित्यं प्रसिद्धं कृतवते डाक्टर् शम्बाजोशिमहोदयस्य कृते राज्यसाहित्य-अकाडेमी प्रशस्तिः अपि प्रदत्ता अस्ति । कन्नडराज्योत्सवप्रशस्तिः एतस्य गौरवस्य सङ्केतः अस्ति । १९८१ तमे वर्षे नवेम्बर् मासे कोडगुमण्डलस्य मडिकेरी-उपमण्डले प्रचलितस्य ५४ तमस्य अखिलभारतकन्नडसाहित्यसम्मेलनस्य अध्यक्षपदवीम् अलङ्कृतवान् आसीत् । धारवाडनगरस्य साधनकेर्यां स्वगृहं निर्माय नवपञ्चाशत्वर्षीणि यावत् तस्मिन्नेव गृहे जीवनं यापयित्वा दिवङ्गतः । धीमान् पुरुषः शम्बा कन्नड जनानां कृते ध्रुवनक्षत्रम् इव अस्ति ।
वर्गः:कन्नडसाहित्यकाराः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
प्रकृतेर्गुणसम्मूढाः...
प्रकृतेर्गुणसम्मूढाः इत्यनेन श्लोकेन भगवान् श्रीकृष्णः कर्मविचलनाय निषेधं वदति । पूर्वस्मिन् श्लोके भगवान् भगवान् कर्मासक्तसमुदायस्य अपेक्षया साङ्ख्ययोगिनः विलक्षणतायाः प्रतिपादनं कृत्वा अत्र ज्ञानिभ्यः आदेशं करोति यद्, साधारणमनुष्याणां मनसि कर्म प्रति विचलनभावस्य उद्भवकारणं ज्ञानिनः न भवेयुरिति । सः कथयति यद्, प्रकृतेः गुणेभ्यः अन्तन्तं मोहिताः मनुष्याः गुणेषु, कर्मषु च आसक्ताः भवन्ति । ज्ञानी तान् पूर्णज्ञानाभाविनः, मन्दबुद्धिनः विचलितान् मा कुर्वीतेति ।
पदच्छेदः
प्रकृतेः गुणसम्मूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु तान् अकृत्स्नविदः मन्दान् कृत्स्नवित् न विचालयेत् ॥ २९ ॥
अन्वयः
प्रकृतेः गुणसम्मूढाः गुणकर्मसु सज्जन्ते । अकृत्स्नविदः मन्दान् तान् कृत्स्नवित् न विचालयेत् ।
अर्थः
प्रकृतेः गुणैः सत्त्वादिभिः तागभूतम् इदम् इन्द्रियादिकमपि आत्मत्वेन परिकल्प्य तेषाम् 	इन्द्रियादीनां दर्शनश्रवणादौ क्रियायां प्रवर्तन्ते । वस्तुतस्तु ते मूढाः । तथापि तथा प्रवृत्तान् तान् ज्ञानी 	न कदापि क्रियातः विचालयेत् ।