द्रौपदी
पूर्ववृत्तान्तः
द्रौपदी पाञ्चालनरेज्ञास्य राजाद्रुपदस्य पुत्री । एषा अयोनिजा । साक्षात् यज्ञवेदिकातः एषा आगतवती । एतादृशी सुन्दरी तस्मिन् समये प्रपञ्चे कापि नासीत् । एतस्याः शरीरतः तदा एव प्रफुल्लितकमलपुष्पस्य सुवासना उत्पद्य मैलिह्वय पैरिमितं प्रसरति स्म । एतस्याः जन्मसमये अशरीरवाण्या उत्तम आसीत् यद् देवानां कार्याणां सफलतायै क्षत्रियसंहरस्य उद्देशेन एतस्य रमणीयरत्नस्य जन्म अभवत् इति । कृष्ण वर्णस्याः एतां जनाः कृष्णा इति आहवयन्ति स्म । पूर्वजन्मनि भावनः शङकरस्य वरदानेन अस्मिन् जन्मनि पञ्च पतयः प्राप्तवन्तः । अर्जुनः एकः एव स्वयंवरे एतां जितवान् चेदपि मातुः आज्ञया पञ्च सहोदराः अपि एतया सह विवाहिताः आसन् । द्रौपदी उच्छश्रेण्याः पतिव्रता भगवद्भक्ता च आसीत् । श्रीकृष्णस्य पदतले एतस्याः अविचल विश्वासः आसीत् । तम एषा स्वस्व रक्षकः हितैषिः परम आत्मीयः इति चिन्तितवती आसीत् । तस्य सर्वव्यापकत्वे सर्वशक्त्यां च एतस्याः पूर्णः विश्वासः आसीत् कौरव सशायां दुष्टः दुःश्शासनः एतस्याः अमानुषम् अत्याचारं कृतवान् । सभायाः सदस्याः केऽपि तस्याः रक्षणार्थं न आगतवन्तः । तदा सा स्वस्य मानस्य संरक्षणार्थे अन्य मार्गेन विना श्रीकृष्णम् एव अत्यन्तन शक्तिभावेन प्रार्थितवती । शुद्धस्य हृदयस्य करुणापूरितां प्रार्थनां भगवान् बहुशीघ्रं शृणोति । तदा श्रीकृष्णः द्वारकायाम् आसीत् । ततः धौत्वा आगत्य धर्मरुपेण रहसि स्थित्वा । तस्याः मानस्य संरक्षणां कृतवान् । भगवतः कृपया द्रौपद्याः शाटिका अनन्तम् अभवत् । दुःश्शासनेन यावत् आकृष्टं चेदपि तावत् शाटिकायाः बर्धनम् भवति स्म । वस्त्रस्य राशिः एव पतितम् । दुःशशसनः श्रान्तः चेदपि शाटिकायाः अन्तं अन्त्यं न प्राप्तवान् । सम्मिलिताः सर्वे जनाः अपि भगवदभक्त्याः प्रतिव्रत्यस्य अद्भुतं चमत्कारं दृष्टवन्तः । अन्ते श्रान्तः दुःशशासनः लज्जया उपविष्टवान् । भक्तवत्सलः प्रभुः स्वस्य भक्त्याः गौरवं रक्षितवान् । कदाचित् पाण्डवाः काम्यकवने आसन् । तदा दुर्योधनेन प्रेषितः महर्षिः दूर्वासः स्वस्य दश सहस्रान् शिष्यान् स्वीकृत्य पाण्डवानां कुटीरम् आगतवान् । एतेषां भोजनं समाप्तम् आसीत् । अथितिसत्काराय एव महराजः युधिष्ठिरः सूर्यदेवेन पात्रमेकं प्राप्तवान् आसीत् । तत्र निर्मितं किञ्चित् पाकमपि अक्षयः भवति स्म । किन्तु तत्र् एकः नियमः आसीत् । इत्युक्ते द्रौपद्याः भोजनपर्यन्तं तस्मिन् पात्रे यथेष्टम् अन्नं लभ्यते स्म् । युधिष्ठिरः शिष्यैः सह दूर्वासं भोजनार्थम् आहूतवान् । सः स्नान सन्ध्यावन्दनं समापयितुं गङ्गनदीं गतवान् । धर्मराजा भोजनार्थम् आहवानं दत्तवान् । किन्तु द्रौपद्याः भोजनं समाप्तम् आसीत् सूर्येण दत्त्वपात्रेण भोजनव्यवस्था न भवति इति विचारं केऽपि न चिन्तितवन्तः । द्रौपद्याः चिन्ता आरब्धा । दूर्वासः तु कोपेन एव जगद्विख्यातः आसीत् भोजनं नास्ति चेत् सः शापं ददाति एव । किङ्कर्तव्यमूढा सा श्रीकृष्णमेव मनसि प्रार्थितवती । श्रीकृष्णः अनुक्षणं तत्र आगतवान् । तं दृष्टवा द्रौपद्या प्राणाः आगताः इव अभवत् । सा संक्षेपेण तस्मै सर्वं विवृतवति श्रीकृष्णः सम्भ्रान्त्या सम्भाषणम् अनन्तरम् । बहुदूरतः आगतवान् अस्मि । बुभुक्षा अस्ति । शीघ्रं किमपि खादितुं ददातु । इति पृष्टवान् । द्रौपदी लज्जया 'मम भोजनम् इदानीमेव अभवत् । पात्रे किमपि न अवशिष्टम इति अवदत् । श्रीकृष्णः पात्रं दृष्ट्वा तस्मिन एकं पर्णं प्राप्तवान् । तं पर्णमेव मुखे स्थापयित्वा श्रीकृष्णः एतेन पर्णेन पर्णजगताम् आत्मयज्ञभोक्ता परमेश्वरः तृप्तः भवतु इत्युक्त्वा सहदेवं सूचयति गङ्गातारं गत्वा मुनीश्वरं भोजनार्थम् आहवयतु इति । किन्तु यदा सहदेव गङ्गातीरं गतवान् तत्र कोऽपि नासीत् । यदा श्रीकृष्णः मुखे पर्णं स्थार्पायत्वा सङ्कल्प पठितवान् तदा चूर्वासस्य शिष्याणां च आहारेण उदरपूर्णमिव अनुभवमभवत् । इदानीं तत्र गत्वा किं खादामः? पलायनमेव वरमिति दूर्वासः चिन्तितवान् । यतः पाण्डावाः भगवदभक्ताः इति सः जानाति स्म आम्बरीषस्य धटनानन्तरं भगवदभक्ताः इत्युक्ते दूर्वासस्य बहुभयं भवति स्म । अतः सर्वे ततः पलायितवन्तः । एवं भक्त्या एव द्रौपदि पाण्डवानां समस्यां दूरिकृतवती । दूर्वासस्य कोपेन अपि रक्षितवती ।