cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
लम्बाणिजनाङ्गः
लम्बाणिजनानाम् आचरणानि
एतेषु अनेकविधाः विवाहपद्धतयः सन्ति । विधवाविवाहः, विच्छेदितानां विवाहाः, प्रजावत्याः देवरेण सह च विवाहाः इत्यादयः । बहुपत्नित्वं प्रचलने अस्ति ।  एते शक्तिदेवतानाम् उपासकाः ।  मरियम्म, करियम्म, दुर्गम्म, चामुण्डी (कङ्काळि), हुलिगेम्म(वाग्जायि) एताभिः शक्तिदेवताभिः सह सातीसत्ति, सातीभवानी देव्योः च आराधनां कुर्वन्ति ।  सेवाभाया लम्बाणिजनानाम् आराध्यदेवः ।  तं चमत्कारिपुरुषः, पुराणपुरुषः, सिद्धिपुरुषः च इति एते भावयन्ति । गीतानि, नृत्याणि च लम्बाणिजनाः जन्मतः एव अभ्यसन्ति । ते पर्वणि, उत्सवे, विवाहे, अन्येषु कार्यक्रमेषु च गीतं नृत्यं च कुर्वन्ति ।  लम्बाणिस्त्रीणां नृत्यानि बहुविधानि भवन्ति ।  तानि विवाहनृत्यं, तीज् नृत्यं, यष्टिक्रीडानृत्यं, लोटानृत्यं, वृष्टिरायस्य नृत्यं, दैवसम्बद्धं नृत्यं च इत्यादीनि ।   डप्पु, नगारि, दुम्मि, कांस्यस्य गङ्गाळ, घटं, खञ्जरि च एतेषां वाद्यानि । लम्बाणिजनानां वस्त्रस्य उपरि सूत्रद्वाराविन्यासग्रथनं क्सूतिकला इति प्रसिद्धम् अस्ति । लम्बाणिस्त्रियः कसूतिकलां विना वस्त्रं न धरन्ति ।  तेषां वस्त्राणि वर्णमयानि, कलात्मकानि च भवन्ति ।  महिलानां चोले, निचोले, उपरितन आच्छादकेषु च लघुवस्त्राणि योजयित्वा, लघुलघु दर्पणान् योजयित्वा च बहुविन्यासान् कुर्वन्ति ।  मध्येमध्ये गुच्छं, नाणकं, नूपुरं च योजयित्वा ग्रथयन्ति । एते लम्बाणिनामिकां भाषां वदन्ति ।  लम्बाणिभाषायाः लिपिः नास्ति ।  राजस्थानिकथानां, गीतानां, लोकोक्तीनां, प्रहेलिकानां, लोकगीतानाम् , विश्वासानां, ऐतिह्यानां च  महान् भाण्डारः एव  अस्ति ।
वर्गः:कर्णाटकस्य आदिवासिनः वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी ( नेपाली : रबीन्द्रप्रसाद अधिकारी) (४ मे १९६९ – २७ फेब्रुवरी २०१९) २०१७ तः नेपाली राजनेता संस्कृतिपर्यटननागरिकविमाननमन्त्री च आसीत् । सः त्रिवारं संसदसदस्यः आसीत् । कास्की नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (NCP) इत्यस्य जिलासचिवः आसीत् ।. . २०१८ तमस्य वर्षस्य मार्चमासस्य १६ दिनाङ्के हेलिकॉप्टरदुर्घटने मृतः ।. २००८ तमे वर्षे संविधानसभानिर्वाचने अधिकारी कास्की-३ निर्वाचनक्षेत्रात् १३,३८६ मतैः निर्वाचितः । २०१३ तमे वर्षे संविधानसभानिर्वाचने सः कास्की-३ निर्वाचनक्षेत्रात् १५,४५६ मतैः पुनः निर्वाचितः । २०१७ तमे वर्षे नेकपा एमाले प्रत्याशी रवीन्द्र अधिकारी कास्की निर्वाचनक्षेत्र क्रमाङ्कतः २ तः संसदनिर्वाचने विजयं प्राप्तवान् । वामगठबन्धनस्य प्रतिनिधित्वं कुर्वन् अधिकारी १८,६६१ मतं प्राप्तवन्तः नेपालीकाङ्ग्रेसस्य प्रत्याशी देवराज चालिसे पराजित्य २७,२०७ मतं प्राप्तवान् । तस्य मृत्योः अनन्तरं तस्य पत्नी विद्या भट्टथिरी उपनिर्वाचने ८,४०३ मतैः विशालबहुमतेन कास्की-निर्वाचनक्षेत्र-२ विजयं प्राप्तवती । भट्टराई २४,३९४ मतं प्राप्तवान्, मुख्यविपक्षस्य नेपालीकाङ्ग्रेसस्य खेमराजपौडालः १५,९९१ मतं प्राप्तवान् । तथैव समाजवादीपक्षस्य धर्मराजगुरुङ्गः १९२२ मतं प्राप्तवान् । सः संविधानसभा, लोकतन्त्रं, पुनर्संरचनं च इति पुस्तकानां लेखनं कृतवान् ।
3.47 ग्रहणस्वरूपस्मितान्वयार्थवत्त्वसंयमादिंद्रियजयः
व्यासभाष्यम्
सामान्यविशेषात्मा शब्दादिर्ग्राह्यः । तेष्विन्द्रियाणां वृत्तिर्ग्रहणम् । न च तत्सामान्यमात्रग्रहणाकारम् । कथमनालोचितः स विषयविशेष इन्द्रियेण मनसानुव्यवसीयेतेति ? स्वरूपं पुनः प्रकाशात्मनो बुद्धिसत्त्वस्य सामान्यविशेषयोरयुतसिद्धावयवभेदानुगतः समूहो द्रव्यमिन्द्रियम् । तेषां तृतीयं रूपमस्मितालक्षणोऽहङ्कारः । तस्य सामान्यस्येन्द्रियाणि विशेषाः । चतुर्थं रूपं व्यवसायात्मकाः प्रकाशक्रियास्थितिशीला गुणाः । येषामिन्द्रियाणि साहङ्काराणि परिणामाः । पञ्चमं रूपं गुणेषु यदनुगतं पुरुषार्थवत्त्वमिति । पञ्चस्वेवेत्ष्विन्द्रियरूपेषु यथाक्रमं संयमस्तत्र तत्र जयं कृत्वा पञ्चरूपजयादिन्द्रियजयः प्रादुर्भवति योगिनः ॥४७॥
रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
जननम्- मृत्युश्च
२०१९ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरी-मासस्य २७ दिनाङ्के नेपालस्य तेहरातुम्-मण्डले घटितः इति मन्यमानस्य नेपालस्य ताप्लेजुङ्ग-नगरस्य पाटिभारादेवी-मन्दिरात् प्रत्यागच्छन् हेलिकॉप्टर-दुर्घटने रविन्द्रप्रसाद-अधिकारी इत्यादयः षट् जनाः मृताः ।
3.47 ग्रहणस्वरूपस्मितान्वयार्थवत्त्वसंयमादिंद्रियजयः
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
जननम्- मृत्युश्च
अधिकारी इत्यस्य अतिरिक्तं वायुवंशस्य हेलिकॉप्टरे विमानन-आतिथ्य-उद्यमी आङ्ग त्सेरिङ्ग शेर्पा, प्रधानमन्त्री के.पी.शर्मा ओली इत्यस्य व्यक्तिगतसहायकः युबराजदहालः, बीरेन्द्रप्रसादश्रेष्ठः च सहिताः षट् जनाः आसन् ।
3.47 ग्रहणस्वरूपस्मितान्वयार्थवत्त्वसंयमादिंद्रियजयः
सम्बद्धाः लेखाः
पतञ्जलिः
रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
राजनैतिक जीवन
१९९३ तमे वर्षे पृथ्वीनारायणः परिसरे मुक्तछात्रसङ्घस्य अध्यक्षः अभवत् । १९९९ तमे वर्षे साम्यवादीपक्षस्य छात्रपक्षस्य अखिलनेपालराष्ट्रीयमुक्तछात्रसङ्घस्य राष्ट्रियाध्यक्षः अभवत् ।
3.47 ग्रहणस्वरूपस्मितान्वयार्थवत्त्वसंयमादिंद्रियजयः
सम्बद्धाः लेखाः
अष्टाङ्गयोगः
रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
राजनैतिक जीवन
सः नेकपा (एएमएल) त्यक्त्वा नेपालस्य विच्छिन्नकम्युनिस्टपक्षे (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) सम्मिलितः अभवत्, पुनः एकीकरणानन्तरं पुनः सम्मिलितः ।
3.47 ग्रहणस्वरूपस्मितान्वयार्थवत्त्वसंयमादिंद्रियजयः
सम्बद्धाः लेखाः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
निर्वाचन इतिहास
२०१७ जनप्रतिनिधिनिर्वाचन, कास्की-द्वितीय २०१३ संविधानसभा निर्वाचन, कास्की-३ २००८ संविधानसभा निर्वाचन, कास्की-३ १९९९ जनप्रतिनिधिनिर्वाचन, कास्की-I
3.47 ग्रहणस्वरूपस्मितान्वयार्थवत्त्वसंयमादिंद्रियजयः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
भ्रष्टाचारस्य आरोपाः
नेपालविमानसेवायाः विस्तृतशरीरविमानक्रयणस्य अन्वेषणार्थं प्रतिनिधिसभायाः लोकलेखासमित्या स्थापिता उपसमितिः घोटाले सहभागिता ज्ञाता। जाँच-आयोगः सत्तायाः दुरुपयोगस्य विषये अन्वेषणं कुर्वन् आसीत् तदा सः मृतः ।
3.47 ग्रहणस्वरूपस्मितान्वयार्थवत्त्वसंयमादिंद्रियजयः
अधिकवाचनाय
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
मृत्यु
२०१९ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरी-मासस्य २७ दिनाङ्के नेपालस्य तेहरातुम्-मण्डले घटितः इति मन्यमानस्य नेपालस्य ताप्लेजुङ्ग-नगरस्य पाटिभारादेवी-मन्दिरात् प्रत्यागच्छन् हेलिकॉप्टर-दुर्घटने रविन्द्रप्रसाद-अधिकारी इत्यादयः षट् जनाः मृताः ।
3.47 ग्रहणस्वरूपस्मितान्वयार्थवत्त्वसंयमादिंद्रियजयः
अधिकवाचनाय
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
सन्दर्भाः
वर्गः:१९६९ जननम् वर्गः:२०१९ मरणम्
फ्रान्सिस् गाल्टन्
(कालः – १६. ०२. १८२२ तः १७. ०१. १९११)
3.47 ग्रहणस्वरूपस्मितान्वयार्थवत्त्वसंयमादिंद्रियजयः
अधिकवाचनाय
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
फ्रान्सिस् गाल्टन्
अयं सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् (Sir Francis Galton) सुसन्ततेः संशोधकः । यमलयोः जन्मनः महत्त्वं ज्ञापितवान् अयं सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् प्रख्यातस्य जीवविज्ञानिनः चार्ल्स् डार्विनस्य बन्धुः अपि । सः १८२२ तमे वर्षे फेब्रवरिमासस्य १६ दिनाङ्के बर्मिङ्ग् ह्याम् इति प्रदेशे जन्म प्राप्नोत् । १८४४ तमे वर्षे केम्ब्रिड्ज्–नगरस्थात् “ट्रिनिटि” महाविद्यालयात् वैद्यपदवीं प्राप्नोत् । अयं सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् पवनविज्ञानं मानवविज्ञानं च आसक्त्या अधीतवान् । १८४० दशकस्य उत्तरार्धे आफ्रिका–देशे प्रवासम् अकरोत् । प्रवासस्य अनुभवान् १८५३ तमे तथा १८५५ तमे वर्षे अलिखत् । तस्य लेखस्य निमित्तं “रायल्” जियोग्राफिकल् सोसैटि”तः स्वर्णपदकम् अपि प्राप्तम् । पवनविज्ञाने आसक्तः अयं सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् वायुस्थितेः मानचित्रस्य सज्जीकरणे इदानीं विद्यमानस्य आधुनिकस्य क्रमस्य संशोधनम् अकरोत् । “प्रतिचक्रवातः” (Anti Syclon) इत्यस्य पदस्य स्रष्टा अपि अयम् एव सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् एव । उत्तमस्य शान्तस्य वातावरणस्य लक्षणानि अपि विवृतवान् सः । सः सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् १८६३ तमे वर्षे “मीटियोरोग्राफिक्” इति पुस्तकम् अपि अलिखत् । चार्ल्स् डार्विनस्य “वंशानां जननम्” (Origin of spicies) इति पुस्तकं पठित्वा अयं सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् अपि मानवविज्ञाने आसक्तिं प्राप्नोत् ।
3.47 ग्रहणस्वरूपस्मितान्वयार्थवत्त्वसंयमादिंद्रियजयः
अधिकवाचनाय
वर्गः:विभूतिपादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
फ्रान्सिस् गाल्टन्
अयं सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् अङ्गुलीचिह्नं स्थिरं भवति इति प्रत्यपादयत् । अङ्गुलीचिह्नस्य अभिज्ञानस्य सुस्पष्टां पद्धतिम् अपि सः निरूपितवान् । अनेन संशोधनेन १९११ तमवर्षाभ्यन्तरे ब्रिट्न् तथा अमेरिका–संयुक्त–संस्थानेषु बहूनाम् अपराधीनाम् अङ्गुलीचिह्नद्वारा एव ग्रहणं साध्यम् अभवत् । १८६९ तमे वर्षे अयं सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् मानवानां मानसिकं सामर्थ्यम् अपि विभिन्नेषु स्तरेषु भवति इति प्रत्यपादयत् । तत् सामर्थ्यम् अपि आनुवंशिकम् इत्यपि संशोधितवान् । उत्तमं मानसिकं सामर्थ्यं येषाम् अस्ति तादृशाणां स्त्रीपुरुषाणां द्वारा उत्तमस्य सन्ततेः एव अनुवर्तनं शक्यते इत्यपि प्रत्यपादयत् । १८८३ तमे वर्षे तादृश्याः पद्धतेः “सन्ततिविज्ञानम्” इति नामकरणम् अपि अकरोत् । अयं सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् १९०९ वर्षे “सर्” इति बिरुदम् अपि प्राप्नोत् । सः ८९ तम् वयसि १९११ वर्षे जनवरिमासस्य १७ दिनाङ्के इहलोकम् अत्यजत् ।
मम्मूट्टि
मुहम्मद् कुट्टिः मलयाळभाषायाः प्रसिद्धाभिनेता वर्तते । अयं १९५३ तमस्य वर्षस्य सप्टम्बर्-मासस्य ७ दिनाङ्के जन्म प्राप्नोत् मलयाळं-चलच्चित्रक्षेत्रे नटः निर्मापकश्च भूत्वा आत्मानं समायोजितवान् अस्ति । केषुचित् तमिळु, हिन्दी तथा तेलुगु-भाषाणां चलच्चित्रेष्वपि एतेनाभिनीतम् । त्रिदशकेभ्यः अधिककालस्य तस्य वृत्तिजीवने अयं ३०० अधिकेषु चलच्चित्रेषु नटितवान् । “शिकारि”नामके कन्नडभाषाचलच्चित्रेऽपि नटतः तस्य इदं प्रथमं कन्नडचित्रं वर्तते । मम्मुट्टिः स्वस्य साधनाय अनेकाः प्रशस्तयः आसादितवान् अस्ति । एषु तिस्रः राष्ट्रियप्रशस्तयः, सप्त राज्यप्रशस्तयः तथा दश फिल्म्फेर् प्रशस्तयः सन्ति । १९८८तमे वर्षे भारतसर्वकारः भारतस्य चलच्चित्रक्षेत्राय तस्य गणनीयं योगदानं निमित्तीकृत्य पद्मश्रीप्रशस्तिं प्रदाय सममानयत् ।
मम्मुट्टिः “मलयाळं कम्यूनिकेषन्स्” इत्येतस्य अध्यक्षोऽपि वर्तते । इदं मलयाळं “टि.वि.” वाहिन्यः ‘कैरालि टि.वि., पीपल् टि.वि. तथा “डब्ल्यू ई”टि.वि. इत्येताः अपि चालयति । केरळराज्ये वनिता-नियतकालिकया कयाचित् पत्रिकया यदा वाचकेषु समीक्षा कृता तदा अयमेव मम्मुट्टिः केरळे एव अति लैङ्गिक-आकर्षकः नटः इति चितः अस्ति । मम्मुट्टिः अक्षय-योजनायाः सद्भावना-राजदूतः अस्ति ।
कुटुम्बं तथा आरम्भिकं जीवनम्
मम्मुट्टिः भारतस्य केरळराज्यस्य कोट्टायं ‘जिल्ला’प्रदेशस्य वैकोम् इत्यस्य समीपस्थे ‘चेम्पु’ इति प्रदेशे जनितो वर्धितश्च । मध्यमवर्गस्य मुस्लिमकुटुम्बे तस्य जननम् । स एव कुटुम्बस्य ज्येष्ठः पुत्रः । तस्य पिता ‘इस्मेल्’ कृषिको वर्तते माता च गृहिणी । कोच्चिप्रदेशस्य महाराजमहाविद्यालये प्रौढशाला(पदवी-पूर्व)शिक्षणं प्राप्नोत् । पश्चात् तेन ‘एर्नाकुलं सर्वकारीय-विधि-विद्यालये’ विधि-शिक्षणम् अधीतम् । ‘मञ्जेरि’ इत्यत्र वर्षद्वयं यावत् विधि-अभ्यासः अपि तेन कृतः । १९८०तमे वर्षे ‘सुल्फात्’ इत्येतां वृणीतवते तस्मै पुत्री ‘सुरुमि’(जननम् १९८२) तथा पुत्रः ‘दुल्खार् सल्मान्’(जननम् १९८६)[१] च स्तः ।
आरम्भिकवृत्तिजीवनम्(१९७१-१९८०)
१९७१तमे वर्षे मम्मुट्टिः अनुभवाङ्गळ् पालिचकल् इति अप्रख्याते चित्रे प्रथमवारम् अभिनीतवान् । अस्य निर्देशनं के.एन्.सेतुमाधवन् अकरोत् । तदानीं सः महाराजविद्यालयस्य च्छात्रः आसीत् । १९७३तमे वर्षे सः ‘कालचक्रं’ चित्रे पुनरपि पात्रमन्यत् निरवहत् । इदमेव चित्रं के.नारायणन् इत्येतेन निर्दिष्टं ‘प्रेम्नजीर्’ चित्रं वर्तते । अभिनयस्य ‘सजिन्’ इत्येतेन नाम्ना सहैव तेनाभिनीतम् । पश्चात् तेन तन्नाम त्यक्तम् । १९७९तमे वर्षे यदा ‘देवलोकम्’ इति चित्रे प्रथमवारं मुख्यपात्रे तेनाभिनीतं तदा तस्य वृत्तिपरं चलच्चित्रजीवनं समारब्धम् । अस्य निर्देशकः ज्येष्ठः निर्देशकः एम्.टि.वासुदेवन् नायर् आसीत् । तथापि चलच्चित्रमिदं विमोचनं न प्राप्नोत् ।
१९८०तमस्य दशकम्
मम्मुट्टेः प्रदर्शनाय विमुक्तं प्रथमं चित्रं एम्.आजाद् निर्देशनस्य एम्.टि.वासुदेवन् नायर् चित्रकथायाः ‘विल्कानुण्डु स्वप्नङ्गळ्’ वर्तते । के.जि.जार्जेण निर्दिष्टे ‘मेळा’चित्रे तस्य ‘सर्कस्’इति प्रख्यातस्य क्रीडाचक्रस्य कलाविदः पात्रं तथा ऐ.वि.शशि-निर्देशनस्य ‘त्रिष्णा’चित्रे नायकनटत्वेन तस्य पात्रं सर्वान् आकर्षत् । के.जि.जार्जेण एव निर्दिष्टे गवेषण-रोमाञ्चकारिकथायुक्ते ‘यवनिका(१९८२)’चित्रे तस्य आरक्षकाधिकारि-पात्रं तस्मै कठिन-आरक्षकाधिकारि-पात्र-निर्वहणस्य परम्परायाः मूलमकल्पयत् । अग्रिमेषु वर्षेषु तेन अनेकेषु साहस-गवेषण-रोमाञ्चकारि-चित्रेषु इदमेव पात्रं निरूढं वर्तते ।
१९८१तमे वर्षे तस्य ‘अहिंसा’चित्रस्य अभिनयाय अत्युत्तम-पोषकनट-विभागे प्रथमराज्यप्रशस्तिः प्रदत्ता ।
१९८०तमस्य दशकस्य मध्यावधौ पद्मराजन् इत्यस्य ‘कूडेविडे’ तथा जोषिवर्यस्य ‘आ रात्रि’चित्रयोः अभिनयः विहितः । एम्.टि.वासुदेवन् नायर्-चित्रकथायाः ‘अल्कूततिल् तनिये’ तथा ‘आदियोळुक्कुकळ्’चित्रयोः अभिनयः गुणस्तरे तं नटत्वेन स्थिरमकरोत् ।
१९८२तमवर्षतः १९८६तमवर्षावधौ पञ्चवर्षं यावत् तेन नायकनटत्वेन १५०अधिकचित्रेषु नटितम् । एम्.टि.वासुदेवन् नायर्-चित्रकथा तथा ऐ.वि.शशि-निर्देशनस्य ‘आदियोळुक्कुकळ्’चित्रस्य ‘करुणन्’पात्राय तस्मै अत्युत्तमनटविभागे राज्यप्रशस्तिः तथा फिल्म्फेर् प्रशस्तिः च अलभत । मम्मुट्टिना बालुमहेन्द्र-निर्देशनस्य ‘यात्रा’चित्राय राज्य-विशेष-निर्णायक-प्रशस्तिः तथा अत्युत्तम-नट-फिल्म्फेर्-प्रशस्तिः च आसादिते स्तः । तस्मिन् चित्रे तेन अरण्याधिकारिणः पात्रं निरूढमासीत् । ८०तमदशकस्य इतरचित्राणि ‘निराक्कूट्टु(१९८५), निव् डेल्लि(१९८७) तथा तनिवरतनम्(१९८७) च सन्ति ।
१९८० तथा १९९० दशकस्य उत्तरार्धभागः
१९८८तमे वर्षे ‘ओरु सि.बि.ऐ.डैरि कुरुप्पु’ इत्यस्मिन् चित्रे मम्मुट्टिनाभिनीतम् । तस्य समनन्तरमेव इतोऽपि चित्रत्रयं हननं-निगूढतायाः उत्तरभागान् तैरेव पात्रैः निर्मितमभवत् । जागृता(१९८९), सेतुराम् ऐयर् सि.बि.ऐ(२००४) तथा नेरारियन् सि.बि.ऐ(२००५)-इत्येतेनां चित्राणां निर्देशनं के.मधुः अकरोत् । सेतुराम् ऐयर् इत्येतस्मिन् पात्रे अभिनीतस्य मम्मुट्टिनः चित्रार्थं चित्रकथा एस्.एन्.स्वामी-रचिता आसीत् । एम्.टि.वासुदेवन् नायर्-वर्यस्य चित्रद्वये अनेनाभिनीतम् । ‘अक्षराङ्गळ्’ चित्रम् ऐ.वी.शशि इत्येतन निर्दिष्टम् । अपरं च सुकृतं हरिकुमार् इत्ययं निरदिशत् ।
मम्मुट्टिः स्वस्य द्वितीयां राष्ट्रियां प्रशस्तिम् अडूर् गोपालकृष्णन् इत्यस्य ’विधेयन्’चित्रस्य अभिनयाय तथैव टि.वि.चन्द्रन् इत्यस्य निर्देशकस्य ’पोन्थन् मादा’चित्रस्य अभिनयाय च स्व्यकरोत् । अनयोरेव चित्रयोरभिनयाय तेन राज्यप्रशस्तिरपि सम्पादिता । ’कोचिन् हनीफा’निर्देशनस्य ’वात्सल्यम्’ इत्यस्य चित्रस्य अभिनयः अपि राज्य-प्रशस्त्यै परिगणितः आसीत् ।
१९९९तमे वर्षे मम्मुट्टिः स्वस्य तृतीयां राष्ट्रियां प्रशस्तिं ’डा॥बाबा साहेब् अम्बेड्कर्’ इति इङ्ग्लीष् भाषायाः चलनचित्राय समार्जयत् । इदं चित्रम् अम्बेड्कर् जीवनचरित्रयुतं वर्तते । अस्य निर्देशनं जब्बार् पटेल्नि इत्येषः अकरोत् । एतत् चित्रं भारतस्य राष्ट्रिय-चलनचित्र-अभिवृद्धि-निगमः तथा सामाजिक-न्याय-सचिवालयः प्रायोजयत् ।
अद्यत्वे
२०००तमवर्षात् पूर्वं मम्मुट्टिः सिद्धिकि इत्यस्य क्रोनिक् ब्याचेलर् इत्यस्मिन् चित्रे, के.मधु इत्यस्य सेतुराम अय्यर् सि.बि.ऐ. तथा ब्लेस्सि इत्यस्य काज् चा इत्यादिषु चित्रेषु अनटत् । काज् चा इत्यस्य चित्रस्य निर्वाहकस्य माधवन् चित्रणाय २००४तमे वर्षे तेन राज्यप्रशस्तिः आसादिता । २००५तमवर्षं तस्य अत्यन्तं यशस्विवर्षं इति तदा निरूपितं यदा तस्मिन्नेव वर्षे धनार्जने प्रधानपात्रं निरूढं तोम्मनुं मक्कळुम् तथा राजामाणिक्यम् इति चित्रद्वयं चित्रमन्दिरेषु सम्यक् धनमार्जयन् । अन्वर् रषीद् इत्येतेन ऐदम्प्राथम्येन निर्दिष्टं राजामाणिक्यम् चित्रं तस्य कालस्य मलयाळं चित्ररङ्गस्य अत्यन्तं यशस्विचित्रमिति प्रख्यातं जातम् । २०००तमदशकस्य मध्यावधेः इतराणि चित्राणि नाम जानि आण्टोनि इत्यस्य थुरुप्पु गुलान्(२००६) तथा शफि इत्यस्य मायावि(२००७) अमुल् नीरद् इत्यस्य बिग् बि(२००७) तथैव अन्वर् रषीद् इत्यस्य अण्णन् तम्बि(२००८) तथा च जयराज् इत्यस्य लौड् स्पीकर्(२००९) सन्ति ।
२००९तमे वर्षे अक्टोबर् मासे पजसि राजा इत्येतत् चित्रं टि.हरिहरन् इत्यस्य निर्देशने तथा एम्.टि.वासुदेवन् नायर् इत्यस्य चित्रकथया निर्मितं जातम् । मलयाळं चलनचित्रेतिहासे एव अत्यन्तं धनमुपार्जितं चित्रमिदमिति प्रख्यातम् ।
२००९तमे वर्षे असौ स्वस्य पञ्चमराज्यप्रशस्तिम् अत्युत्तमनटनाय पालेरि माणिक्यम् इति चित्रस्य कृते समपादयत् ।
२००९तमे वर्षे एव मम्मुट्टिः अत्युत्तमनटनाय राष्ट्रप्रशस्तै नामनिर्दिष्टः अभवत् । किन्तु स्पर्धायाः अन्तिमे चक्रे अमिताभबच्चनाय प्रशस्तिः प्रदत्ता इति कृत्वा अस्मै नालभत । निर्णायकानां निर्धारं कुट्टि श्राङ्क्(२००९तमस्य वर्षस्य अत्युत्तमचित्रप्रशस्तिविजेता) इति चित्रस्य निर्देशकः ’शाजि एन्.करुण्’ तथा पालेरि माणिक्यं निर्देशकः ’रञ्जित्’ च बच्चनाय प्रशस्तिप्रदानविषये टीकितवन्तौ ।
मम्मुट्टेः एषु दिनेषु विमुक्तं चित्रं प्राञ्चियेतन् एण्ड् दि सेण्ट् धनार्जने अतिसमर्थं चित्रं सत् अस्य निर्देशनं रञ्जित् अकरोत् ।
इतरभाषाचित्राणि
मम्मुट्टिः मलयाळेतरभाषायुतेषु चलच्चित्रेषु नटितवान् अस्ति । आसु भाषासु तमिळु, तेलुगु, हिन्दी, कन्नड तथा इङ्ग्लीष् च सन्ति । १९८९तमे वर्षे मौनं सम्मतम् चित्रात् प्रथमतया तमिळभाषाचित्ररङ्गप्रवेशमकरोत् । अस्य निर्देशकः के.मधु वर्तते । तमिळभाषायाः एव के.बालचन्दर् इत्यस्य अळगन्, मणिरत्नम् इत्यस्य तलपथि, राजीव् मेनन् इत्यस्य कण्डुकोण्डैन् कण्डुकोण्डैन्{४}- इत्येतेषां निर्देशकानां चित्रेष्वभिनीतवान् । किलिपेच्चु केक्काव(१९९३) इत्येतत् चित्रं निर्देशकः ’फाजिल्’ निर्दिष्टवान् । अस्मिन् चित्रे मम्मुट्टिः साहसप्रणयनायकस्य पात्रे अभ्यनयत् । के.विश्वनाथ् इत्यस्य स्वाति किरणम्(१९९२) इति तेलुगुचित्रे अनन्तशर्मा इत्यस्य पात्रं निरवहत् । २००५तमे वर्षे तेन कन्नडभाषाचित्रे लव् इत्यस्मिन्नभिनीतवान् । २९८९तमे वर्षे विमुक्तात् त्रियात्रि चित्रात् प्राथम्येन हिन्दीभाषाचलच्चित्रं प्राविशत् । किन्तु नायकपात्रे तस्य प्रथमं चित्रं दर्तिपुत्र आसीत् । जीवनचरित्रकथायुक्ते डा।बाबा साहेब् अम्बेड्कर्
चित्रे असावभ्यनयत् । इङ्ग्लीष्-भाषायाः अस्य चित्रस्य निर्देशनं ’जब्बार् पटेल्’ निरवहत् । एतेन सौ जूट् एक् सच्(२००४) चित्रे अपि अनटत् । अनेनैव महाशयेन यदा २००६तमे वर्षे दुबै प्रदेशे ’ऐ ऐ एफ् ए’प्रशस्तिसमारम्भः आसीत् तदा ’ऐ ऐ एफ् ए’प्रशस्तिसङ्घटकाः दक्षिण-भारत-चलनचित्राणि उपेक्षमाणाः सन्ति इति सर्वेषामेव प्रकटमेव अटीक्यत । बालिवुड्-चित्रोद्यमः आत्मानम् अन्ताराष्ट्रिय-स्तरस्य इति कथनात् पूर्वं दक्षिण-भारत-चलनचित्रोद्यमस्य स्पर्धां सम्मुखीकुर्यात् इति तेन कथितम् ।
सामाजिककार्याणि
मम्मुट्टिः षडधिक-जनोपयोगिनीषु योजनासु स्वात्मानं विनियुज्य आवश्यकेभ्यः जनेभ्यः साहाय्यस्य प्रदानस्य ध्येयेन प्रवृत्तो वर्तते ।
वेदना तथा उपशमनकेन्द्रम्
मम्मुट्टिः वेदना तथा उपशमन-शुश्रूषा-सौसाइटि इत्यस्य आश्रयदाता अस्ति । इयं केरळस्य धर्मदत्तिसंस्था वर्तते । विषमावस्थायां स्थितानां ’क्यान्सर्’रोगपीडितानां जीवन-स्तरस्य सुधारणस्य ध्येयेन अस्याः संस्थायाः संस्थापनमभवत् । भारतस्य कोळिकोड्-प्रदेशे स्थितायाः अस्याः संस्थायाः इन्धनं प्रारम्भिकयन्त्रं च एष एव अस्ति । केरळ-राज्याद्यन्तं ’क्यान्सर्’-रोगपीडितेभ्यः सर्वेभ्यः जनेभ्यः वेदनायाः उपशमनस्य च शुश्रूषायाः प्रदानस्य विनूतनायाः योजनायाः प्रस्तुतिमसावकरोत् ।
जीवन्-ज्योतिः
मम्मुट्टिः जीवन्-ज्योति इत्यस्य सामाजिककार्यस्य राजदूतोऽपि वर्तते । अस्य ध्येयं तु कस्यचिदपि नेत्ररोगेण हृत्सम्बन्धिरोगेण अस्थिसम्बन्धिरोगेण पित्तजनकाङ्गरोगेण मूत्रपिण्डवैफल्यस्य रोगेण हेमोफिलिया रोगेण वा ’इ एन् टी’समस्यया[उल्लेखः आवश्यकः] वा पीडितस्य चिकित्सान्वेषणे सति साहाय्यकरणस्य वर्तते ।
दूरदर्शनस्य वृत्तिजीवनम्
२०१०तमे वर्षे मम्मुट्टिः मलयाळं कम्यूनिकेषन्स् इत्यस्य अध्यक्षः आसीत् । अनेनैव कैराळि टि.वि. पीपल् टि.वि. तथा चानल् वि इत्याद्याः मलयाळं दूरदर्शनवाहिन्यः सञ्चाल्यन्ते ।
एतेन दूरदर्शननिर्माणस्य संस्था ’मेगाबैट्स्’ अपि रचिता वर्तते । इयं संस्था काश्चित् दूरदर्शनधारावाहिन्यः अपि निर्मिताः । तासु प्रथमा अस्ति १९९०तमस्य दशकस्य अन्तिमभागस्य ज्वलायय् । निर्मापकत्वेन इयं तस्य प्रथमा योजना वर्तते । ज्वलायय् इत्येतेन मलयाळं-दूरदर्शनेतिहासम् एव निर्मितं वर्तते ।  मम्मुट्टिः चलनचित्रवितरणसंस्थां काञ्चिदपि आरभत । तस्याः नाम आसीत् मम्मुट्टि-टेक्नोटैन्मेण्ट् इति । केरळे वितीर्णस्य कार्मेघम् इत्यस्य तमिळुभाषाचलनचित्रस्य वितरणमस्यैव कार्यम् । अनया संस्थया वितरणाधिकारप्राप्तौ प्राथम्यं सुसंरक्षितम् आसीत् ।
अन्यकार्यक्रमाः
मम्मुट्टिः २००६तमे अक्टोबर्-मासे १६दिनाङ्के केरळमूलस्य ’सौत् इण्डियन् ब्याङ्क्’ इत्यस्य उद्यमस्य उद्योगसङ्केतात्मकः राजदूतोऽभवत् । एषः केरळ-वालिबाल्-लीग् इत्यस्य उद्योगसङ्केतात्मकः राजदूतत्वेनापि दृष्टो वर्तते । मम्मुट्टिः तथा दुबै-मूलस्य उद्यमी एम्.ए.यूसुफ् अलि इत्येतौ ’दुबै इण्टर्नेट् सिटि(डी ऐ सि) अधिकारिणः मिलित्वा कोच्चि-प्रदेशे उद्दिष्टस्य स्मार्ट् सिटि इति योजयायाः कृते मुखमण्डपं निर्मितवन्तौ ।
प्रभाकरः
प्रभाकरस्यैव मतमनुसृत्य प्राभाकरसम्प्रदायं प्रवृत्तमिति सर्वविदितम् । शबरस्वामिनामनन्तरं शबरभाष्य विवेचनरतानां वार्तिकटीकादिग्रन्थानां प्राधान्येन द्वे शाखे प्रसृते, ययोरेका भाट्टमतमिति नाम्ना ख्यातिमगात् अपरा च प्राभाकरमतं गुरुमतं वेति नाम्ना प्रसिद्धिमुपागता। यद्यपि ‘मुरारेस्तृतीयपन्थाः’ इति तृतीयसम्प्रदायो विद्यते तथापि प्राधान्यात् द्वे एव। महाभागोऽयं कुमारिलभट्टात् मतान्तरं प्रदर्श्य शाबरभाष्यं व्याचख्यौ। अयं मीमांसकश्रेष्ठः गुरुपदवीभाक् आसीत्।
देशः
प्रयागस्य प्रतिष्ठानपुरनिवासी अयमिति गजाननमहाभागः।
कृतिः
प्रभाकरेण शाबरभाष्यमधिकृत्य ‘लघ्वी’, ‘बृहती’ इति ग्रन्थद्वयं निर्मितम्। निबन्धनमिति ‘बृहती’ इत्यस्य नामान्तरम्। विवरणमिति ‘लघ्वी’ इत्यस्य नामान्तरम्। ‘लघ्वी’ इति ग्रन्थमादौ लिलेख, ततः ‘बृहती’ इति ग्रन्थमिति ऐतिह्यविदः।
तत्र तत्र प्रभाकरकुमारिलयोर्मतभेदः दृश्यते। तादृशानि कानिचित् स्थलानि अत्र प्रस्तूयन्ते−
१) कुमारिलः अभिहितान्वयवादमभ्युपगच्छति, परन्तु प्रभाकरः अन्विताभिधानवादमभ्युपैति।
२) अभाववादिकुमारिलः ‘अनुपलब्धिः’ इति षष्ठं प्रमाणं स्वीकरोति। अभावाभाववादिप्रभाकरः अनुपलब्धिव्यतिरिक्तानि पञ्च प्रमाणानि अङ्गीकरोति।
३) कुमारिलः विपरीतख्यातिवादी, प्रभाकरस्तु अख्यातिवादी।
४) आत्मा जडाजडस्वरूपः इति भट्टपादः। आत्मा जडस्वरूपः इति प्रभाकरगुरुः।
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:प्राचीनगुरवः वर्गः:पौराणिकधार्मिकव्यक्तयः वर्गः:मीमांसकाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
3.48 ततो मनोजवित्वं विकरणभावः प्रधनजयश्च
व्यासभाष्यम्
कायस्यानुत्तमो गतिलाभो मनोजवित्वम् । विदेहानामिन्द्रियाणामभिप्रेतदेशकालविषयापेक्षो वृत्तिलाभो विकरणभावः । सर्वप्रकृत्क्विकारवशित्वं प्रधानजय इति । एतास्तिस्रः सिद्धयो मधुप्रतीका उच्यन्ते । एताश्च करणपञ्चकरूपजयादधिगम्यन्ते ॥४८॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:विभूतिपादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
भवानीपुरमन्दिरम्
भवानीपुरं शक्तिपीठं बाङ्ग्लादेशस्य राजशाही-विभागस्य बोगरा-मण्डले स्थितम् अस्ति। करातोया-नद्याः तटप्रदेशे स्थितस्य एतस्य मन्दिरस्य ५१ शक्तिपीठेषु गणना भवति।
महात्म्यम्
हिन्दूपौराणिक-आख्यानस्य अनुसारं सत्ययुगे प्रजापतिः दक्षः यज्ञस्य आयोजनम् अकरोत्, परन्तु सः स्वस्य यत्रे स्वपुत्र्याः सत्याः पतये शिवाय आमन्त्रणं नायच्छत्। सती स्वपत्युः अपमाननं सोढुं न शक्तवती, अतः सा यज्ञकुण्डे आत्मदाहम् अकरोत्। सत्याः देहत्यागस्य दुःखदघटनायाः आहतः भगवान् शङ्करः सत्याः पार्थिवं शरीरं स्वस्कन्धे प्रस्थाप्य ताण्डवं नृत्यम् आरब्धवान्। भगवन्तं शिव म् एतादृशात् आचरणात् वारयितुं भगवान् विष्णुः सत्याः पार्थिव-शरीरं सुदर्शनचक्रे ण खण्डितम् अकरोत्। ततः मातुः सत्याः खण्डित-पार्थिव-शरीरस्य अङ्कानि, आभूषणानि च भारतीय-उपमहाद्वीपस्य विभिन्नेषु भागेषु इतस्ततः पतितानि, तानि स्थआनानि शक्तिपीठरूपेण पूज्यनीयानि मन्यन्ते। तेषु ५१ शक्तिपीठेषु अन्यतमं शक्तिपीठं भवानीपुरशक्तिपीठम्। एतस्य विषये मान्यताअस्ति यत्, अत्र मातुः सत्याः वाम-चरणस्य नूपुरं पतितम् आसीत् इति।
भवानीपुरे शक्त्याः 'अपर्णा'-रूपस्य, कालभैरवस्य 'वामन'-रूपस्य च उपासना भवति। बाङ्ग्लादेशे स्थितम् एतत् शक्तिपीठं हिन्दूभ्यः प्रमुखं तीर्थ-स्थलं वर्तते।
मन्दिरम्
एतत् मन्दिरं १२ वीघा-यावत् विशालस्य भूभागस्य मध्ये निर्मितम् अस्ति। मन्दिरस्य प्राङ्गणे एकं शिवमन्दिरं, कालभैरवमन्दिरं च स्थितमस्ति। मन्दिरस्य उत्तरे सेवा-आङ्गन-नामकं स्थलम् अस्ति, तेन सह शङ्खपुकुर-तडागः अपि विद्यते। तस्य तडागस्य निर्माणं कश्चन राजपरिवारः अकारयत्। प्रतिवर्षम् एतस्य मन्दिरस्य प्राङ्गणे माघ-पूर्णिमायाः, रामनवम्याः, विजयादशम्याः च मेलायाः आयोजनं भवति।
मार्गः
तीर्थयात्रिणः ढाका -महानगरात् भवानीपुरं गन्तुं यमुना-सेतोः मार्गं चेतुं शक्नुवन्ति। एतस्मिन् मार्गे सिराजगंज-मण्डले चंदाईकोना-नामकस्य स्थानस्य अनन्तरं घोगाबोटटोला-नामकं स्थलं समागच्छति। ततः महामार्गस्य पार्श्वे यानस्य माध्यमेन भवानीपुरमन्दिरं प्राप्तुं प्रभवन्ति। बोगरा-तः उत्तरदिशायाः आगम्यमानैः श्रद्धालुभिः क्रमेण शेरपुर-तः मिर्जापुर-तः घोगाबोटटोला-बस-स्थानकं यावत् प्राप्तव्यं भवति।
प्रबन्धनम्
एतस्य मन्दिरस्य व्यवस्थापनं मन्दिरप्रबंधसमितिद्वारा भवति। स्वतन्त्रतायाः पूर्वं पाकिस्थानस्य भागरूपेण एषः भूभागः आसीत्, तस्मिन् समये शत्रु-सम्पत्ति-अधिनियमस्य आलम्बनेन एतस्य शक्तिपीठस्य भूमिभागस्य अविरतम् अतिक्रमणम् अभवत्। परन्तु कततः बाङ्ग्लादेशस्य हिन्दुश्रद्धालूनां प्रयासैः अधुना एतस्य मन्दिरस्य संरक्षणकार्यं प्रचलति।
सन्दर्भः
वर्गः:शक्तिपीठानि वर्गः:बाङ्ग्लादेशस्य तीर्थक्षेत्राणि
नखः
thumb|200px|right|मानवस्य अङ्गुष्ठस्य नखः thumb|left|200px|मार्जालस्य नखाः (वर्णयुक्ताः)
अयं नखः अपि शरीरस्य किञ्चन अङ्गम् अस्ति । नखाः अङ्गुलीषु भवन्ति । पादस्य अङ्गुलीषु, हस्तस्य अङ्गुलीषु चापि नखाः भवन्ति । एते नखाः आङ्ग्लभाषायां Nail इति वदन्ति । एते नखाः विभिन्नाकारकाः भवन्ति ।
वर्गः:शरीरस्य अवयवाः वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
के एल आदिनारायण
आदिनारायण के एल तेलुगुदेशम दलस्य भारतीयराजनेता अस्ति । २०१४ तमस्य वर्षस्य निर्वाचने आन्ध्रप्रदेशस्य हिन्दुपुरनिर्वाचनक्षेत्रात् जेडपीटीसी - सदस्यत्वेन निर्वाचितः.
सन्दर्भाः
वर्गः:१९६९ जननम् वर्गः:जीवतव्यक्तयः वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य व्यक्तयः
मार्कण्डेयजलबन्धः
पीठिका
अयं मार्कण्डेयजलबन्धः कर्णाटकराज्यस्य कोलारमण्डलस्य बङ्गारपेटे उपमण्डलकेन्द्रतः १२कि.मी.दूरे अस्ति । बूदिकोटे इति प्रदेशात् ५कि.मी.दूरं गते सति दृश्यमानः अयं जलबन्धः मैसूरुमहाराजानां काले निर्मितः अस्ति । अयं प्रदेशः जनानां विनोदविहारधाम इति प्रसिद्धः अस्ति । कोलारमण्डलस्य लघुकृष्णराजसगरः इत्येव प्रसिद्धः अयं मार्कण्डेयजलागारः ।
वर्गः:कर्णाटकस्य जलबन्धाः वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
पुष्पशाकम्
thumb|thumb|200px|right|पुष्पशाकम् thumb|left|200px|पुष्पशाकस्य व्यञ्जनम्
एतत् पुष्पशाकम् अपि भारते वर्धमानः कश्चन शाकविशेषः । इदम् अपि सस्यजन्यः आहारपादार्थः । एतत् पुष्पशाकम् आङ्ग्लभाषायां Cauliflower इति उच्यते । एतत् पुष्पशाकं भारते तु शाकत्वेन सर्वत्र उपयुज्यते एव । एतेन क्वथितं, व्यञ्जनं,भर्ज्यम् इत्यादिकं निर्मीयते । अनेन पुष्पशाकेन "गोबिमञ्चूरि" नामकं विशिष्टं खाद्यम् अपि निर्मीयते । एतत् पुष्पशाकम् अपि बहुवर्णयुतं भवति । सामान्यतया काषायवर्णस्य, नीललोहितवर्णस्य, श्वेतवर्णस्य, हरितवर्णस्य च पुष्पशाकानि प्रसिद्धानि सन्ति । तद्विना पाटालवर्णस्य, पीतवर्णस्य चापि लभ्यन्ते । thumb|left|200px|नीललोहितवर्णस्य पुष्पशाकम् thumb|right|200px|काषायवर्णस्य पुष्पशाकम् thumb|right|200px|भारवाहकयानेन विपणिं प्रति नीयमानानि पुष्पशाकानि thumb|200px|left|सस्ये वर्धमानं पुष्पशाकम्
‎
वर्गः:शाकानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
प्राचीनगणितम्
आधुनिकगणकयन्त्रम् अपि अतिशेते भारतीया वेदगणितपद्धतिः। शून्यं, दशांशपध्दतिः, सङ्ख्याः मूल्यम् इत्यादयः बहवः अंशाः भरतीयानां कारणतः एव गणितक्षेत्रं प्रविष्टवन्तः। पैथगोरियन् सिद्धान्तः इति यत् इदानीं पाठ्यते (कर्णवर्गः + पादवर्गः = लम्बवर्गः) स च सिद्धान्तः पैथगोरसस्य जननात् त्रिशतवर्षपूर्वम् एव भारते शुल्बसूत्रे निरुपितः आसीत्। भास्कराचार्येण लीलावत्यां –
पिङ्गलाचार्यः छन्दः शास्त्रे मेरुप्रस्तारं अधिकृत्य यत् प्रतिपादयति तदेव पास्कल्नामकेन अन्विष्टम् इति वयं पाठ्यपुस्तकेषु पठामः। अहो, विचित्रा अस्माकं विद्याभ्यासरीतिः!
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:गणितशास्त्रम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:गणितशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
शबरस्वामी
शबरस्वामिना जैमिनिसूत्रस्य गूढरहस्योन्मीलकं भाष्यं व्यरचि। जैनमतानुसारिभिः कृतादुपसर्गादात्मानं रिरक्षिषुरसौ शबरवसतौ शबरवेषं स्वीकृत्य न्युवासेत्याख्यायिका श्रूयते। अपराख्यायिकया‘ तु विक्रमादित्यनृपतिपितायमिति ज्ञायते।
देशः
अयम् उत्तरभारतीयः काश्मीरस्थः अथवा तक्षशिलास्थः आसीदिति गङ्गानाथझामहाभागः अभिप्रैति । गंगासागररायमहोदयस्तु श्लोकवार्तिकप्रास्ताविके दाक्षिणात्योऽयमिति ब्रवीति− ‘ऐतिह्यविदां बहुलः समाज इमं विद्वद्धौरेयं दाक्षिणात्यमेवाभिमन्यते− इति वयमपि तथैव स्वीकुर्मः’ इति।
कालः
शबरभाष्ये पाणिनिकात्यायनौ स्मृताविति पूर्वमेवोपदर्शितम्। तयोरनन्तरकालीनोऽयमिति सिद्ध्यति। पतञ्जलेरुल्लखो यद्यपि शबरेण न कृतं तथापि पतञ्जलेरर्वाचीनोऽयमिति प्रतिभाति। यतोहि महाभाष्यस्य वचनानां साक्षादनुवादः तत्र तत्र शबरभाष्ये उपलभ्यते। चतुर्थशतकोत्पन्नोऽयमिति केचन विद्वांसो वदन्ति। द्वितीयशतकोत्पन्नोऽयमिति गजाननशास्त्री।
कृतिः
महाभागेनानेन जैमिनिसूत्रस्य सुविस्तृतं भाष्यं विरचितम्। भाष्यमिदं महाभाष्यवत् सरलं, सरसं, संवादात्मकञ्च। अस्मादेव भाष्यात् प्राचीनानां वृत्तिकाराणामुपवर्षादीनां भाष्यकाराणाञ्च अस्तित्वमनुमीयते, भाष्ये तत्र तत्र ‘अन्यैरुक्तम्’, ‘अपर आह’ इत्यादिवचनलाभात्। ‘सत्याषाढश्रौतसूत्रम्’ इत्यस्य भाष्यं शबरो विरचयामास इति दत्तकमीमांसानुयायिनः। दीप्तस्वामिनः पुत्रःशबरस्वामी ‘लिङ्गानुशासनम्’ इत्यस्य ‘सर्वार्थलक्षणी’ इत्याख्यां टीकां व्यररचत् इत्यपि श्रूयते। परन्तु एते टीकाकारा मीमांसाभाष्यकाराच्छबरादभिन्नाः इत्यत्र प्रमाणं नास्ति।
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:प्राचीनगुरवः वर्गः:पौराणिकधार्मिकव्यक्तयः वर्गः:मीमांसकाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
3.49 सत्त्वपुरुषान्यताख्यातिमात्रस्य सर्वभावादिष्ठातृत्वं सर्वज्ञातृत्वं च
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:विभूतिपादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
संहतिः (भौतविज्ञानम्)
संहतिः (Mass)
कस्यचिद् वस्तुनः संहतिः पदार्थस्य तत्परिमाणं भवति येन तद्वस्तु विनिमितं स्यात् । उदाहरणार्थं कस्मिञ्चिद् पुस्तके यावत् कर्गदस्यूलपत्रादिपदार्थाः प्रयुक्ताः तन्मयैव तस्य संहतिः भवति । यदि चेत् किञ्चिद् आगारपलं काष्ठनिर्मितं भवेत् तर्हि यावन्मात्रं काष्ठं तत्र प्रयुक्तं स्यात् तन्मैव आगारपटलस्य संहतिरिति । पुस्तके आघारपतलस्ये वा कुत्रचिदपि नीयमाने तयोः संहत्योः तावत्पर्यन्तं किञ्चिदूनत्वम् न संभवति यावत् पुस्तकाद् कतिचिद् पत्राणि न पृथक् क्रियन्ते आघारपटलाद् वायावत् किञ्चि काष्ठं न छिद्यते ।
संहत्याः मात्रकम्
आङ्ग्लपद्धत्यां ’ पाउण्डैडू पोइजम् ’ (Pound Avoirdupois ) इति संहत्याः प्रामाणिकं मात्रकं भवति । लन्दननगरे एक्स्चेकरस्य कार्यालये निहितं मात्रकमिदं प्लेटिनमनामकस्य धातुखण्दस्य संहतिरस्ति । तस्य आपवर्त्याणि अपवर्तकाणि च (Multiples and submultiples ) निम्नप्रकारिकाणि सन्ति ।
मीटरपद्धत्यां तु एकः किलोग्रामः (kilogram) संहत्याः प्रमाणिकं मात्रकं भवति । मात्रकमिदं पेरिस्नगरे विनिहैतस्य प्लेटिनमाधातुखण्डस्य संहितरस्ति । किन्तु, मापतौल्यकर्मणि प्रायशः ग्रम् एव सहत्याः मात्रकमिति मन्यते । अयञ्च प्रामणिकस्य किलोग्रामस्य सहस्रतमांशो भवति । ४० शतिके (४०°C) तापे १ घनसेन्टीमेटरपरिमितस्य उदकस्य या संहतिर्भवति सापि १  ग्रामतुल्या भवति । एकग्रामस्य अपवर्त्याणि अपवर्त्तकाणि चैतत्प्रकारकाणि भवन्ति  --
वैज्ञानिके मापतौलकर्मणि आङ्ग्लमात्रकं न प्रयुज्यते । अपितु मीटर्मात्रकं प्रयुज्यते । कारणञ्चास्येदं यत् आङ्ग्लपदध्यां मात्रमेकम् अपरस्मिन् मात्रके परिवर्त्तयितुं क्रियमाणे गुणभागकर्मणि दशमलवस्य प्रयोगः कर्तुं न शक्यते । मीटरपद्ध्त्यां तु दशमलवस्य बिन्दुं दक्षिणे वामे वा पार्श्वेऽपसायैव किमप्येकम् अपरस्मिन् मात्रके परिवत्यति । आङ्ग्लरीत्याः मात्रकाणां मिटरीत्याश्च मात्रकैः सह निम्नप्रकारक सम्बन्धो भवन्ति -
भारसंहत्योरन्तरम्
(१)	किञ्चिद्वस्तु येन पदार्थेन निर्मितं भवति तस्य परिमाणं वस्तुनः संहतिरित्यभिधीयते । पृथिव्याम् यत्र कुत्रापि ध्रुवयोः, भूमध्यरेखोपरि, पर्वते अथवा भूगर्भस्थिते कस्मिंश्चिद् आकरे वा वस्तुनि नीयमाने तस्य संहतिः सदैव एकसदृशी तिष्ठति यावत् स्तद्वस्तुभङ्गो न जायतेऽथवा तस्मिन् कश्चिद् पदार्थे न युज्यते । संहितिर् एका अदिग्रशिरिति । अर्थात् तत्र निश्चितैकादिग् न भवति ।
(२)	पृथ्वी स्वकेन्द्रं प्रति येन बलेन किञ्चिद्वस्तु समाकर्षति तद्बलमेव तद्वस्तुनो भार इत्यमिधीयते। भूमध्यरेखोपरि भारः ह्रसति ध्रुवयोरुपरि अधिकायते भूतलापेक्षया पर्वतेषु भूगह्वरेषु च न्यूनो भवति । भूकेन्द्रे प्रत्येकस्य भारः शून्यो भवति किन्तु तस्य संहत्यां किञ्चिदन्तरम् न जायते । भार एका सदिग्राशिरस्ति । अर्थात् तस्य एका निश्चिता दिग् भवति ।
(३)	यदा कश्चिल्लघुपदार्थः जले प्लवनं करोति तर्हि तस्य भारः शून्यो भवति । किन्तु तस्य संहत्यां किञ्चिदन्तरं न भवति ।
(४)	यदि चेद् कश्चिद् लोहखण्डः कूडलनीतुलायां प्रलम्ब्यते तदनु तस्याधः चम्बकैकः स्थाप्यते तर्हि कुण्डलिनीतुलाया आकर्षणं वर्द्धते । अर्थात् पदार्थस्य भारः वृद्धिं गच्छति तस्य संहत्याञ्च किञ्चिद् परिवर्तनं न जायते ।
एतावत्पर्यन्तं संहरेव भारः इत्यभिहितः । यथा कस्यचिद् पदार्थस्य भारः ५० ग्रामपरिमित इति । किन्तु, वैज्ञानिकदृष्ट्या ईदृशं कथनं त्रुटिपूणं भवति । यतः संहितः भारश्च द्वौ पृथक् राशी स्तः । भार एक प्रकारकं बलं । अतः तस्य मापः बलस्य मात्रकैः कर्तुं श्क्यः नतु संहत्याः मात्रकैः । सहत्यां कोऽपि दिग्विषयको विचारः न भवति । अर्थात् संहितरेका अदिग्राशिः (scalor) इति । किन्तु भारस्य एका निश्चिता दिग् भवति । अर्थात् इयम् एका सदिग्राश्र (vector) इति । अतएव वैज्ञानिक शुद्धतायाः दृष्ट्या अस्माभिः वाच्यं यत् कस्यचित् वस्तुनः संहतिः ५० ग्रामपरिमिता तत्तुतस्य भारः तावत्परिमाणक इति । दृष्ट्या अनया भारमञ्जूषा ( Weight Box) अपि संहितामञ्जूषा इत्यभिधातव्या ।
वर्गः:भौतिकविज्ञानम् वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
दीपाराधनम्
वर्गः:सनातनधर्मः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
उमामाहेश्वरव्रतम्
श्रीसत्यनारणकथा
भाद्रपदमासस्य पौर्णिमायां विशेषतः उत्तरभारते भागवतः सत्यनारायणस्य कथाश्रवणं पूजा च भवतः । पूर्णिमायाः सूर्योदयात् प्राक् नदीजलस्य प्रोक्षणं कृत्वा गृहने स्नात्वा विष्णोः आराधनं भवति । श्री विष्णोः अस्यां पूजाया कदलीपत्रं फलानि पञ्चामृतं क्रमुकफलानि, तिलानि, गन्धकस्तूरिकुङ्कुमादयः, दूर्वा, तुलसी, गङ्गाजलं,  सुगन्धपुष्पाणि इत्यादीनाम् उपयोगः भवति । कथाश्रवणानन्तरं पूजा निराजनानि भवन्ति । देव्याः लक्ष्माः महादेवस्य ब्रह्मण च पूजा भवति । तदनन्तरं चरणामृतं स्वीकृत्य प्रसादभोजनं कुर्वन्ति ।
भागवतप्रवचनम्
दक्षिणभारते साधकाः अस्यां भाद्रपदपौर्णिमायां भागवतस्य पारायणं प्रवचनं श्रवणं च कुर्वन्ति । अस्य कार्यक्रमस्य प्रोष्ठपदी इति नाम । प्रोष्ठपदं नाम भाद्रपदमासः इति । अपि च यस्मिन् मासे चतुर्दशी पूर्णिमा प्रतिपत् तिथिषु पूर्वाषाढा उत्तराषाढा च नक्षत्रे आपतति तस्य प्रोष्ठपदी इति कथयन्ति । (स्वाभाविकतया मासः नाम त्रिंशत् दिनानि तथापि पक्षाः वै मासा इति पुराणवचनानुगुणं १५दिनानां पक्षः मासवत् भवति ।) अस्मिन् प्रोष्ठपदिषु दिनेषु भागवतस्य पठणं श्रवणस्य सम्प्रादायः अस्ति । पद्मपुराणनुगुणं पूर्वं गोकर्ण इति कश्चित् सत्विकः विप्रः भाद्रपदमसे भागवतपारायणं कृत्वा दुन्धुकारी इति नामानं स्वबन्धुं पैशाचात् विमोचितवान् । प्रलयकालस्य अनन्तरं शेषशायिनः भगवतः नारायणस्य नाभिकमलात्  चतुर्मुखब्रह्मणः जन्म अभवत् । भगवान् तं आदिशति जगतः सृष्टिं कर्तुम् । तदा ब्रह्मा स्वाज्ञानं प्रदर्शयति । तदा भगवान् नारायणः ब्रह्मदेवं स्मृत्वा भागवतस्य उपदेशं करोति । नारायणेन ब्रह्मणे भागवतोपदेशस्य कालः अयं भाद्रपदपौर्णिमायाः दनम् । अतः अस्य दिनस्य भागवतपारायण्स्य परम्परा अस्ति ।
उमामहेश्वरव्रतम्
नित्यं शुद्धं परं ब्रह्मपुरुषं कृष्णपिङ्गलम् । ऊर्द्वकेशं विरूपाक्षं विश्वरूपं चिरात्मकम् ॥ एवं शिवपार्वत्योः ध्यानश्लोकं पठन् षोडषोपचारैः पूजयेत् ।
पूर्वकथा
वर्गः:पूजाविधयः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
स्कन्दः
thumb|right|200px|स्कन्दः रक्तवर्णेन दर्शितः अस्ति thumb|left|200px|महिलायाः स्कन्दः
अयं स्कन्दः अपि शरीरस्य किञ्चन अङ्गम् अस्ति । मनुष्याः सर्वदा भारवहनार्थम् अस्य स्कन्दस्य उपयोगं कुर्वन्ति । अयं स्कन्दः आङ्ग्लभाषायां Shoulder इति उच्यते । अयं स्कन्दः "भुजः" इत्यपि उच्यते ।
वर्गः:शरीरस्य अवयवाः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सिद्दिजनाङ्गः
सिद्दिजनाङ्गस्य शारीरम्
एते उत्तरकन्नडमण्डलस्य अङ्कोल, यल्लापुर, शिरसि, हळियाळ, मुण्डगोडु इत्यादीनाम् उपमण्डलानां ग्रामेषु, तत् परितः पर्वतप्रदेशेषु च वसन्तः सन्ति ।  एते स्थूल-ओष्ठवन्तः उन्नतकायाःच । एतेषां  प्रस्तीर्णा नासिका,  लघुललाटं, कठिनाः अलकाः केशाः, कृष्णवर्णः,  च ।  दर्शनेन ज्ञायते यत् एते नीग्रोवंशीयाः जनाः इति ।  सिद्दि नाम  सिदि(श्रमकार्यं, कूलि) इत्यतः आगतं स्यात् ।    मूलदैवेन सिद्दिनासेन ‘सिद्दि’ नाम आगतम् इति एते वदन्ति ।
सिद्दिजनाङ्गस्य भाषा
एतेषु हिन्दुसिद्दि, मुस्लिंसिद्दि, क्रैस्तसिद्दि च इति वर्गत्रयम् अस्ति । एकधर्मतः अन्यधर्मं प्रति, एकसम्प्रदायतः अन्यसम्प्रदायं प्रति  एतेषां सुलभतया परिवर्तनं भवति । एते यस्य गृहे कर्मकरकार्यं कुर्वन्ति तस्य गृहस्य धर्मं स्वीकुर्वन्ति । हिन्दुसिद्दिजनाः कन्नड-मराठी-कोङ्कणीभाषाभिः युक्तां मिश्रभाषां, मुस्लिंसिद्दिजनाः उर्दुभाषां, क्रैस्तसिद्दिजनाः कन्नडमिश्रितगोवाकोङ्कणीभाषां च वदन्ति ।
सिद्दिजनाङ्गस्य आहारः
अन्नं, यवागूः च एतेषां प्रमुखः आहारः । गोधायाः, वराहस्य, कस्तूरीमार्जार्याः, हरिणस्य, वनकुक्कुटस्य, नकुलस्य, चिक्रोडस्य, मीनस्य, कूर्मस्य, कर्कटकस्य च मांसः एतेषां बहुप्रियम् ।
सिद्दिजनाङ्गस्य आचाराः
हिन्दु-मुस्लिं-क्रैस्तसिद्दिजनानां मध्ये परस्परं विवाहसम्बन्धः अस्ति ।  वधूदक्षिणापद्धतिः अपि अस्ति ।  गृहस्य ज्येष्ठस्य, कोलुकारस्य, बुद्वन्तस्य, बालिकाभ्यः च विशेषं प्राशस्त्यं यच्छन्ति ।  निष्कासितशिम्बायुक्तं  नारिकेलम् एतेषां गृहदेवः ।  भूताय अजं, कुक्कुटं च बलिरूपेण यच्छन्ति । गुमटेपाङ्गुनामक सिद्दिजनाः मृत्तिकायाः घटं वादयन्तः लयबद्धं नृत्यन्ति । स्त्रीषु ‘पुगडि’ नृत्यं विशिष्टम् । मुस्लिंसिद्दिजनेषु मोहरं पर्वसमये ‘अलादिनृत्यं’ दृश्यते । पुरुषाः पटाहसदृशं ‘ढमामि’ इति वाद्यं वादयन्ति । तस्य लयानुगुणं महिलाः नृत्यन्ति । महालय-अमावास्यायां स्वयं निर्मितां सुरां पीत्वा लिङ्गभेदेन विना ‘ढमायि, गुमटेपाङ्गु’ वादयित्वा नृत्यन्ति । तस्मिन् दिने पितॄणाम् आराधनम् अपि कुर्वन्ति ।  शवस्य निखननपद्धतिः एतेषु अस्ति ।  शुचेः अशुचेः नियमाः एतेषु न सन्ति
वर्गः:कर्णाटकस्य आदिवासिनः वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
शालिकनाथः
शालिकनाथः प्रभाकरमतानुगामिनां मध्ये शिष्यमूर्धन्यः ।
पार्ष्णिः
पार्ष्णिः शरीरस्य किञ्चन अङ्गम् अस्ति । पदतलस्य पृष्ठभागः पार्ष्णिः इति उच्यते । आङ्ग्लभाषायां पार्ष्णिः Heel इति उच्यते ।
शालिकनाथः
देशः
कुसुमाञ्जलिकारेण उदयनाचार्येण ‘गौडमीमांसकः’ उद्धृतः। गौडमीमांसकशालिकनाथयोरभिन्नता च वरदराजाचार्यः ‘बोधिनी’ इति टीकायां वदति। ततश्च गौडदेशवासी अयमिति सिद्ध्यति।
पार्ष्णिः
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:शरीरस्य अवयवाः वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
शालिकनाथः
कृतिः
महाभागेनानेन पञ्चिकात्रयं लिखितम्−
१) ऋजुविमलापञ्चिका− प्रभाकरविरचितबृहतीग्रन्थमधिकृत्य टीकेयं रचिता।
२) दीपशिखा− लघ्वीव्याख्यानस्य टीकेयम्।
३) प्रकरणपञ्चिका− स्वतन्त्रोऽयं प्रभाकरसम्प्रदायमतपोषकः प्रकरणग्रन्थः। ग्रन्थेऽस्मिन् स्वाध्यायविधिः, पञ्चप्रमाणानि, आत्मविचारः, वाक्यार्थावगमः इत्यादिविषया विस्तरेण चर्चिताः।
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:प्राचीनगुरवः वर्गः:पौराणिकधार्मिकव्यक्तयः वर्गः:मीमांसकाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
3.50 तद्वैराग्यादपि दोषबीजक्षये कैवल्यम्
व्यासभाष्यम्
यदास्यैवं भवति क्लेशकर्मक्षये सत्त्वस्यायं विवेकप्रत्ययो धर्मः । सत्त्वं च हेयपक्षे न्यस्तं पुरुषश्चापरिणामी शुद्धोऽन्यः सत्त्वादिति । एवमस्य ततो विरज्यमानस्य यानि क्लेशबीजानि दग्धशालिबीजकल्पान्यप्रसवसमर्थानि तानि सह मनसा प्रत्यस्तं गच्छन्ति । तेषु प्रलीनेषु पुरुषः पुनरिदं तापत्रयं न भुङ्क्ते । तदेतेषां गुणानां मनसि कर्मक्लेशविपाक—स्वरूपेणाभिव्यक्तानां चरितार्थानां प्रतिप्रसवे पुरुषस्यात्यन्तिको गुणवियोगः कैवल्यम् । तदा स्वरूपप्रतिष्ठा चितिशक्तिरेव पुरुष इति ॥५०॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:विभूतिपादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
पूर्वाभ्यासेन तेनैव...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः षष्ठोध्यायस्य आत्मसंयमयोगस्य चतुश्चत्वारिंशत्तमः(४४) श्लोकः ।
पदच्छेदः
पूर्वाभ्यासेन तेन एव ह्रियते हि अवशः अपि सः जिज्ञासुः अपि योगस्य शब्दब्रह्म अतिवर्तते ॥
अन्वयः
सः अवशः अपि तेन पूर्वाभ्यासेन एव ह्रियते । योगस्य जिज्ञासुः अपि शब्दब्रह्म अतिवर्तते हि ।
अर्थः
सः योगभ्रष्टः जन्मान्तरीयाभ्यासस्य वशात् विषयाणामभिमुखोऽपि तस्मिन् जन्मनि योगम् एव अभिगच्छति । योगस्य जिज्ञासुः अपि सः वेदोक्तकर्मफलम् अतिक्रम्य वर्तते । कर्माधिकारम् उपेक्ष्य ज्ञानाधिकारे एव निष्ठां करोति इत्यर्थः ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
44 वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
डाङ्गमण्डलम्
डाङ्गमण्डलम् (ડાંગ જિલ્લો, Dang district) इत्येतत् गुजरातराज्ये विद्यमानं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति आहवा इति नगरम् ।
जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणम् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्या २,२६,७६९ अस्ति । अत्र १,१२,९७६ पुरुषाः १,१३,७९३ महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १०६ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १०६ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २१.४४% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१००७ अस्ति । अत्र साक्षरता ७६.८०% अस्ति ।
उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले एकमेव उपमण्डलम् अस्ति । तत्- आहवा ।
पत्तनानि
गीरमाल, वघाई, सापुतारा, महाल च अस्य मण्डलस्य प्रमुखपत्तनानि सन्ति ।
कृषिः वाणिज्यं च
इदं मण्डलं कृषिप्रधानम् अस्ति । तण्डुलः, रागी, 'खरसनी', कलायः, आम्रफलं, सीताफलं च अस्मिन् मण्डले उत्पाद्यमानानि प्रमुखाणि कृष्युत्पादनानि सन्ति । कृषिः, क्षीरोत्पादनं, प्रवासोद्यमः च अस्य मण्डलस्य प्रमुखाः उद्यमाः सन्ति ।
वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले विद्यमानः सापुतारापर्वतः तु सुप्रसिद्धः 'हिल्-रेजोर्ट्' अस्ति । सापुतारा-वस्तुसङ्ग्रहालयः एकं वीक्षणीयस्थलम् अस्ति । सापुतारातः ६ किलोमीटर्दूरे स्थितः हाथगढदुर्गः अपरं वीक्षणीयस्थलम् अस्ति । वघाईतः ३ किलोमीटर्दूरे विद्यमानः गीराजलपातः सुन्दरं वीक्षणीयस्थलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले विद्यमानं पूर्णा-वन्यजीविधाम अनेकानां वन्यजीविनां, बहूनां बृहद्वृक्षाणां च गृहम् अस्ति । वांसदा-राष्ट्रियोद्यानमपि प्रसिद्धं वीक्षणीयस्थलम् अस्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:गुजरातराज्यस्य मण्डलानि
सुडुगाडुसिद्धजनाङ्गः
सुडुगाडुसिद्धजनाङ्गस्य मूलम्
एते अधिकतया बिजापुरमण्डले, बळ्ळारीमण्डले, शिवमोग्गामण्डले, हासनमण्डले, चिक्कमगळूरुमण्डले, धारवाडमण्डले च दृश्यन्ते । आन्ध्रप्रदेशतः आगताः एते सञ्चारिजनाः ।  सद्यःकाले एते अटनं त्यक्त्वा निर्दिष्टस्थानेषु कुटीरं निर्माय वसन्तः सन्ति ।  फलचयकाले एते ग्रामतः ग्रामं गच्छन्तः तत्र तत्र पटगृहं निर्माय तिष्ठन्ति ।  एतेषां जनसङ्ख्या सामान्यतः विंशतिसहस्रम् इति ऊहितमस्ति ।
सुडुगाडुसिद्धजनाङ्गस्य प्रमुखा वृत्तिः
श्मशानस्य अधिपतयः सिद्धाः शवसंस्कारार्थम् आगतैः दानं स्वीकुर्वन्ति । एतस्य दानस्वीकरणस्य अनुमतिः उपमण्डलस्य धर्माधिकारिभिः अथवा श्रीशैलगुरुभिः दीयते । एतदर्थं ते प्रतिवर्षं श्रीशैलपीठाय १०१ रूप्यकाणि समर्पयन्ति इति ।  शवसंस्कारार्थम् आगतैः अन्यान्यजातिवर्गस्य जनैः एते विभिन्नदानं स्वीकुर्वन्ति ।  स्वामिनः मरणसंस्कारः चेत्  धेनुः, लिङ्गायकुलीयः चेत् २५ रूप्यकाणि, अनाथः चेत् निश्शुल्कम् एवं रीत्या दानस्वीकरणम् अस्ति । सुडुगाडु(श्मशान)सिद्धाः मूलतः शैवाः । वीरभद्रः तेषां विशिष्टः देवः ।  ‘गङ्गम्म’ देवतां स्त्रियः पूजयन्ति ।
वर्गः:कर्णाटकस्य आदिवासिनः वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
एम् एस् स्वामिनाथन्
(कालः - ०७. ०८. १९२५)
अयम् एम्. एस्. स्वामिनाथन् (M.S. Swaminathan) "हरितक्रान्तेः” प्रवर्तकः । एषः एम्. एस्. स्वामिनाथन् १९२५ तमे वर्षे आगस्टमासस्य ७ दिनाङ्के भारतदेशस्य तमिऴ्‌नाडुराज्यस्य कुम्भकोणम् इति प्रदेशे जन्म प्राप्नोत् । तस्य पूर्णं नाम मोन्कोम्बु साम्बशिवन् स्वामिनाथन् इति । तस्य वंशः एव वैद्यानां वंशः आसीत् । तस्य वंशजाः स्वतन्त्र्य-आन्दोलने अपि भागं गृहीतवन्तः । अस्य एम्. एस्. स्वामिनाथनस्य प्राथमिकः विद्याभ्यासः तमिळ्नाडुराज्ये एव अभवत् । यौवनकाले तेन द्वितीयस्य महायुद्धस्य भीकराणि दृश्यानि दृष्टानि । तदा एव सः “आहारं विना कोऽपि मरणं न प्राप्नुयात् । तदर्थं मया किमपि करणीयम्” इति निश्चितवान् । कोयम्बत्तूर्-नगरे कृषिविषये बि. एस्सि. पदवीं प्राप्य देहल्याः कृषिसंशोधनसंस्थायां वंशशास्त्रे तथा अभिवृद्धिविभागे च प्रशिक्षणं प्राप्नोत् । ततः अध्ययनार्थं युनेस्को–विद्यार्थिवेतनं प्राप्य हालेण्ड्देशम् अगच्छत् ।
अयम् एम्. एस्. स्वामिनाथन् १९५२ तमे वर्षे इङ्ग्लेण्ड्देशस्य "केम्ब्रिड्ज"–विश्वविद्यालयतः "डाक्टरेट्” पदवीं प्राप्नोत् । तदनन्तरं वर्षं यावत् अमेरिकादेशस्य विस्कान्सिस्–विश्वविद्यालये संशोधनम् अकरोत् । १९५४ तमे वर्षे पुनः भारतदेशं प्रत्यागत्य कट्क्–संशोधनसंस्थायां तण्डुलवंशस्य अभिवृद्धेः विधानानां विषये अध्ययनम् अकरोत् । तदनन्तरं २० वर्षाणि यावत् भारतीयकृषिसंशोधनसंस्थायाम् (इण्डियन् अग्रिकल्चरल् रिसर्च् इन्स्टिट्यूट्) बहूनाम् आहारधान्यानां विषये संशोधनम् अकरोत् । ५० तमे दशके यदा भारतदेशः आहारसमस्यां सम्मुखीकरोति स्म तदा अमेरिकादेशस्य "नोबेल्”–पुरस्कारं प्राप्तवतः कृषिविज्ञानिनः नार्मल् बोग्लारस्य मार्गदर्शने "मेक्सिकन् ड्वार्फ" नामकस्य गोधूमवंशस्य भारतस्य वातावरणस्य अनुगुणम् अभिवृद्धिं कृतवान् । दशकाभ्यन्तरे एव गोधूमस्य वर्धनं द्विगुणितं जातम् । अधिकस्य फलोत्पत्तेः गोध्मस्य, तण्डुलस्य, शणस्य, आलुकस्य च मिश्रवंशस्य अभिवृद्धिम् अपि अकरोत् । तस्मात् कारणात् एव अयम् एम्. एस्. स्वामिनाथन् "हरितक्रान्तेः” प्रवर्तकः इति प्रसिद्धः अभवत् ।
अयम् एम्. एस्. स्वामिनाथन् ’आहारोत्पादने भारतं परिपूर्णताम् आप्नोति’ इति यत् प्रतिपादितवान् तदर्थं १९७१ तमे वर्षे 'रेमान् म्याग्सेसे’–पुरस्कारं प्राप्नोत् । १९७३ तमे वर्षे इङ्ग्लेण्डदेशस्य रायल्-सोसैटि अपि एतं फेलोरूपेण अचिनोत् । एषः ’एस्. एस्. भाट्नागर्’–प्रशस्तिं, ’बीरबल साहनी’–प्रशस्तिं, 'मेण्डेल् स्मारक'–प्रशस्तिं चापि प्राप्तवान् अस्ति । १९८६ तमे वर्षे प्रथमवारं अयं कृषिविज्ञानी 'अल्बर्ट् ऐन्स्टैन् वर्ल्ड् सैन्स्’–प्रशस्तिम् अपि प्राप्नोत् । विश्वस्य प्रतिष्ठिताः सङ्घसंस्थाः अपि 'परिसर-कृषि–आर्थिकविभागेषु मेधावी’ इति एतम् एम्. एस्. स्वामिनाथनं श्लाघितवत्यः सन्ति । प्रपञ्चस्य ४३ विश्वविद्यालयाः अस्मै 'गौरव–डाक्टरेट्’ पदवीं दत्त्वा सम्मानितवन्तः सन्ति । अयम् एम्. एस्. स्वामिनाथन् १९८० तमे वर्षे संयुक्तराष्ट्रसंस्थायाः (UNO) 'विज्ञानसूचनासमितेः (Science Advisory Committee) सदस्यः अपि अभवत् । एफ्. ए. ओ. कौन्सिलस्य स्वतन्त्रः अध्यक्षः अपि अभवत् ।
"बुभुक्षायाः कारणं निर्धत्वनं न तु आहारस्य अभावः” इति स्पष्टं मतम् आसीत् अस्य एम्. एस्. स्वामिनाथनस्य । "विद्युत्–ग्रिड् इव दक्षिणभारतस्य नदीनाम् अपि योजनकार्यं (ग्रिड्-स्थापनम्) भवेत् इति आग्रहम् अपि कृतवान् आसीत् । अत्यन्तं न्यूनप्रमाणेन रासायनिकानाम् उपयोगः करणीयः । जैविकं नियन्त्रणं साधनीयम् । कीटानां कुतृणानां च नाशनार्थं लशुनस्य वा निम्बस्य वा उपयोगः करणीयः । कृषियोग्या भूमिः कदापि भवनानां निर्माणार्थं, नगराणां निर्माणार्थं वा न उपयोक्तव्या । जलसम्पत्तेः अवैज्ञानिकेन उपयोगेन अस्माकं पूर्णं सामर्थ्यं प्रकट्यमानं नास्ति । सर्वकारः सदा अपि कृषिकाणां समर्थनं, प्रोत्साहनं च कुर्यात्” इति अयम् एम्. एस्. स्वामिनाथन् सर्वदा वदति । सः यथा उत्तमः कृषिविज्ञानी तथैव उत्तमः शासकः अपि । सः भारते अत्यद्भुताः उपयोगयोग्याः योजनाः आरब्धवान् अपि ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
U. N. World Summit on Sustainable Development, p.83 27 August 2002
वर्गः:भारतीयविज्ञानिनः वर्गः:रमोन् मैग्सेसे-पुरस्कारभाजः वर्गः:भारतीयविज्ञानिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
प्राचीनभौतशास्त्रम्
ऊर्जसंरक्षणनियमः, अणुसिध्दान्तः, द्रव्यनिर्माणम् इत्यादयः विषयाः वैदिककालादारभ्य भारते प्रसृताः दृश्यन्ते । शब्दस्य प्रकाशस्य च गतिः स्वभावादयश्च न्यायवैशेषिकमीमांसादिषु चर्चाविषयाः जाताः दृश्यन्ते । शब्दः वायौ प्रचयम् अपचयं च निर्माय सञ्चरति । तरङ्गरुपस्य अस्य शब्दस्य प्रतिफलनम् अपि चर्चितः अस्ति । प्रकाशस्य प्रतिफलनम्, अपभ्रंशः इत्यादयः विषयाः तर्कशास्त्रे दृश्यन्ते । एते विषयाः वात्स्यायनभाष्ये रश्मिपरावर्तनशब्देन निर्दिष्टाः । प्रकाशवेगः, द्वैतस्वभावः इत्यादयः क्रिस्तीयनवमशतके जातेन आचार्यवाचस्पतिमिश्रेण विरचितायां तात्पर्यटीकायां प्रतिपादिताः । एते च विषयाः पाश्चात्यपण्डितैः सप्तदशे शतके ज्ञाताः । क्वाण्टम् सिध्दान्तम् अधिकृत्य अपि उपनिषत्सु चर्चा कृता दृश्यते ॥
अस्य व्याख्याने प्रकाशवेगः ६४००० क्रोशमितः (१८५०० मैल्परिमितः) इति उक्तम् अस्ति । आधुनिकाः च प्रकाशवेगं १८६२०२.३९६० मैल् मितं वदन्ति ॥ ऊर्जं पिण्डस्य आनुपातिकम् अस्ति (E=mc2) इति एन्स्टिन्महोदयस्य दर्शनम् इति वादः श्रूयते । “ त्वाष्टृयन्त्रभ्रमिभ्रान्तमार्तण्डज्योतिरुतज्ज्वलः” इति भवभूतेः प्रयोगं पश्यन्तु भवन्तः । विश्वकर्मणः पुत्री संज्ञा सुर्यवधूः जाता । किन्तु सुर्यस्य अधिकतेजसा पीड्यमानया संज्ञया पिता बोधितः । सः पिता सूर्यं त्वाष्टृयन्त्रम् आरोप्य ऊर्जन्यूनतां चकार इति पुराणकथा । ऊर्जपिण्डबन्धनं निरुपयति खलु एषा कथा ॥
एकदा सयन्स् टुडे नामिकायां पत्रिकायां प्रकाशितम् ऎन्स्टिन्महाशयस्य वाक्यम् अत्र स्मरणीयम् । तत् एवम् अस्ति – `''You hail from India in the name of Hindu Philosophy. Yet you nota cared to learn Sanskrit. Come along, see my library whicha treaseures classics from Sanskrit, the Gita and other treatises on Hindu Philosophy. Theya are the main source of my inspirations and guidelines for tha purpose of scientific investigationsa and formulations of theories''