cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
भद्रावतीविधानसभाक्षेत्रम्
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
ताम्रम्
विधाः
ताम्रं सितकृष्णारुणप्रायम्, अतिवामि, कठोरकं, क्षालितं च म्लेच्छम् । कृष्णं, सुस्निग्धं, मृदुलं शोणं घनघातक्षमं गुरु निर्विकारं गुणश्रेष्ठं नेपालताम्रम् ।
पाण्डुरं कृष्णशोणं च लघु, स्फुटनसंयुतं रूक्षाङ्गं सदलं यत्ताम्रं तद्रसकर्माणि नेष्यते । ताम्रनिर्मलपत्राणि निम्बाम्बुसिन्धुना लिप्त्वा (सिन्धु - White borax) सौवीरकक्षेपात् ध्मात्वा विशुध्यति एकवारतः । सूक्ष्माणि ताम्रपत्राणि गोमूत्रे पञ्चयामकं क्षिप्त्वा भाण्डे रसेन तद्विगुणं गन्धकं दत्त्वा अम्लपर्णीं प्रपिष्य मर्दितं भाण्डे सम्यङ्-निरुध्य तमग्निं यामकं ज्वालयेद्यदि तदा तद्भस्मीभवति इति ताम्रभस्मविधानेषु अनेकेषु अन्यतममत्रोदाहरणाय निर्दिष्टम् ।
ताम्रस्य चिहनं Cu ( लाटिन् भाषायां Cuprum शब्दस्य संक्षिप्तं )
वर्गः:लोहाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
केशवमित्रः
'स्थूलाक्षरैः युक्तः भागः'
केशवमित्रः (Keshavamitra) एकः संस्कृतस्य अलङ्कारिकः वर्तते । एतस्य कालः क्रिस्तशक १६ शताब्दः । एतेन इत्यादयः ग्रन्थाः लिखिताः ।
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:आलङ्कारिकाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
सीवानमण्डलम्
भारतस्य बिहारराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति सीवानमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति सीवान नगरम्।
वर्गः:बिहारराज्यस्य मण्डलानि वर्गः:बिहारराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अलङ्कारशेखरः
केशवमित्रेण अलङ्कारशेखरः (Alankarashekara) इति ग्रन्थः लिखितः । अत्र इति भागत्रयं विद्यते । एतस्मिन् ग्रन्थे ८ रत्नानि, २२ मरीचयः सन्ति । तत्र काव्यलक्षणं, गुणाः, दोषाः, रसाः अलङ्काराः इत्यादिविचाराः सन्ति ।
वर्गः:अलङ्कारग्रन्थाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
द्रुपदो द्रौपदेयाश्च...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य अष्टादशः (१८) श्लोकः ।
अन्वयः
पृथिवीपते ! परमेष्वासः काश्यः, महारथः शिखण्डी, धृष्टद्युम्नः, विराटः, अपराजितः सात्यकिः, द्रुपदः, द्रौपदेयाः, महाबाहुः सौभद्रः च सर्वशः पृथक् पृथक् शङ्खान् दध्मुः ।
अर्थः
हे पृथिवीपते धृतराष्ट्र ! युद्धार्थम् उपस्थितः काशिराजः महान् धनुर्धरः अस्ति । तादृशः काशिराजः, महारथः द्रुपदपुत्रः धृष्टद्युम्नः, विराटराजः, अपराजितः सात्यकिः, द्रुपदमहाराजः, द्रौपद्याः पुत्राः उपपाण्डवाः, महाबाहुः अभिमन्युश्चेति सर्वेऽपि पृथक् पृथक् शङ्खान् अधमन् ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in
18 वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम् वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम् वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
सीवान
सीवान मण्डलस्य केन्द्रः अस्ति।
स्थलम् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:बिहारराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
साक्षरता
अक्षरज्ञानेन विना प्रत्येकजनस्य अथवा देशस्य उन्नतिः असाध्या इति आलोच्य साक्षरान्दोलनं, प्रवर्तितमस्ति । भारतदेशस्य जनसङ्ख्या १९९१ तमे वर्षे कृतजनगणनाधारेण ८४ कोटिपरिमिता आसीत् । २०१३ तमे वर्षे १२० कोटिपरिमिता अस्ति । भारते प्रतिशतं सप्ततिजनाः साक्षराः सन्ति । पुरुषाः अधिकप्रमाणेन साक्षराः सन्ति । किन्तु स्त्रियः ४० प्रतिशतं मिताः साक्षराः इति तु दुःखदायकः विषयः अस्ति । आहत्य इदानीं प्रतिशतं सप्तति जनाः साक्षराः सन्ति । केरलराज्ये सर्वे जनाः साक्षराः इति तु अतीव महत्वपूर्णः विषयः अस्ति । जनाः विविधक्षेत्रेषु कार्यं कुर्वन्ति । सर्वकारीयसेवायां तथा स्वायत्तसेवायां साक्षराः कार्यं कुर्वन्ति । कृषि क्षेत्रे तथा दैनन्दिनश्रमक्षेत्रे वर्तमानाः जनाः विशेषतः निरक्षराः सन्ति । देशस्य अभिवृध्दिविषये चर्चाप्रसङ्गे साक्षरता महत्वपूर्णा भवति । साक्षराः जनाः एव स्वकीयंजीवनम् उत्तमरीत्या कल्पयन्ति इति तु सदा सत्यम् अस्ति । साक्षरता सर्वेषां जनानां वरः एव । स्वेष्टकार्यकरणे विद्या, बुद्धिः देहबलम् आरोग्यं च कारणानि भवन्ति । स्वीयबुध्दिद्वारा कार्यप्रवर्तनार्थम् अक्षरज्ञानम् अनिवार्यम् अस्ति । भारतीयसम्विधाने सर्वेषां जनानां प्राथमिकं शिक्षणम् अनिवार्यं कृतमस्ति । अथापि दरिद्र्ताकारणात् जनाः स्वसन्तानं विद्यालयं न प्रेषयन्ति । यत्र कुत्रापि कार्ये नियोजयन्ति । तेन च जीवननिर्वहणं साधयन्ति । भारते सवजनानाम् अक्षरज्ञानप्राप्तये सर्वकारेणापि अनेके कार्यक्रमाः योजनाः उपायाः कृताः सन्ति । मानवस्य जीवने तत्कालिकविषयज्ञानार्थं देशस्य विषये चिन्तनार्थं धन सम्पादनार्थं  तथा उद्योगस्य कृते च अक्षरज्ञानं अथवा कनिष्ठार्हता आवश्यिकी अस्ति । राजकीयक्षेत्रे अर्हताविषयः नास्ति । तत्र वयः अर्हताविषयः इति तु खेदकारकः विषयः अस्ति । अस्माकं प्रशासने स्थितानामपि विद्यार्हतायाः निर्धारः आवश्यकः अस्ति ।
प्राथमिकशिक्षा अनिवार्या कृता अस्ति । तत्र चतुर्दशवर्षपर्यन्तं बालाः शिक्षाप्राप्तये अर्हाः भवन्ति । सर्वे बालाः शिक्षां प्राप्नुयुः इति सर्वकाराः अनेक प्रोत्साहककार्याणि कुर्वन्तः सन्ति । तदर्थं मध्याह्नभोजनव्यवस्था सर्वकारैः कृता अस्ति । दूरतः आगन्तुं द्विचक्रिकाः दत्ताः सन्ति । बालानां गणनां तदा तदा कुर्वन्ति । एतेन बाल्ये एकोऽपि बालः, एकाऽपि बाला च निरक्षरः न भवतु इति उद्देशः अस्ति ।
जनसङ्ख्यायाः सप्ततिप्रतिशतं जनाः मध्ववयस्काः अथववृध्दाः सन्ति । एतेषु बहवः अशिक्षिताः । एतेषां शिक्षणार्थं वयस्कशिक्षणम् इति योजना आरब्धा अस्ति । ‘रात्रिशाला’ इति कार्यक्रमे निरक्षराणां अक्षरज्ञनार्थं तत्र तत्र साक्षरताप्रचारं प्रशिक्षणं च कुर्वन्ति । यथा यथा जनसङ्ख्या अधिकाऽभवत् तथा साक्षरता अपि वर्धिता चेत् उत्तमं भवति स्म । किन्तु अधुनातनकालेऽपि अनेके जनाः अशिक्षिताः इति तु भारतस्य अभिवृद्धये हानिकारकः विषयः अस्ति । साक्षराणां स्वमत्यनुसारं कार्यं कर्तुम् अवकाशः भवति । निरक्षराः स्वसामर्थ्यमपि न जानन्ति । तेषु या शक्तिः अस्ति कला सङ्गीत कुशलशिल्प परिणतिः अस्ति तस्य सदुपयोगं कर्तुं ते समर्थाः न भवन्ति । अन्धविश्वासः, व्यवहारज्ञानाभावः, देशविदेशस्थितिगतिविषये अज्ञानं सर्वत्र बाधां जनयन्ति ।
सर्वकारस्य योजनायाः लाभं स्वीकर्तुमपि निरक्षराः असमर्थाः भवन्ति । यद्यपि आङ्ग्लानां प्रशासनकाले एव भारते शिक्षणव्यवस्था कल्पिता आसीत् । स्वातन्त्र्मानन्तरम् अनेकाः योजनाः कृताः सन्ति । अथापि जनाः निरक्षराः इति तु खेदकरः विषयः । साक्षरतायां व्यक्तिः स्वनाम स्वराज्य स्वग्राम् स्वदेश स्वानुभवप्रकटनं हस्ताक्षरलेखनम् इत्यादि विषयेषु ज्ञानप्रात्पिः भवति । देशे सर्वत्र अक्षरज्ञानस्य महत्त्वं धोषणाभिः, पत्रिकाभिः दूरदर्शने, मार्गदर्शनैः च प्रचारितम् अस्ति । अनक्षराः यत् कष्टम् अनुभवन्ति ते साक्षराः भवन्ति चेत् कष्टं निवारितं भवति । विशेषतः महिलानाम् आर्थिकज्ञानं, व्यवहारज्ञानं, कुटुम्बपरिपालनयोग्यता कलादिषु आसक्तिः अक्षर ज्ञानेनैव भवति । देशे साक्षरतान्दोलनं सततं प्रवृत्तम् अस्ति । तत्र सर्वे अक्षरताः सक्रियं पात्रं निर्वहन्ति चेत् अन्येषाम् अपि सफलता सिध्यति । सर्वे साक्षराः भवन्तु तथा साक्षराः अपि कार्यं कुर्वन्तु इति आशयः सर्वकारस्य अस्ति । साक्षरतादिनाचरणॆ अक्षरविद्या एव चर्चाविषयः अस्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:शिक्षणम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वृद्धहारीतस्मृतौ प्रजानियमाः राष्ट्रशासनव्यवस्था च
`राजा राष्ट्रम्’ इति व्यपदेश एव प्राक्तनकालीनराष्ट्रव्यवस्थायां राज्ञः प्राधान्यमावेदयति । ‘कालो वा कारणं राज्ञः राजा कालस्य कारणम् । इति ते संशयो मा भूत् राजा कालस्य कारणम् ॥’ इति महाभारतवचनमपि एतमेवार्थमवगमयति । केवलं राज्ञा विश्वमिदं पाल्यते, अभिवृध्दिपथं यापयति इति तु रिक्तं वचः । अमात्याः (Assistants to the Ministers)मन्त्रिणः (Ministers)- दूताः (Messengers)- आरक्षणव्यवस्था (Law and order)- शासनव्यवस्था (Administration) –न्यायाङ्गव्यवस्था (Judicial system)- सर्वकारीयाधिकारिणः (Employees of Government) इत्येतत्सर्वं सङ्कलय्य् राजा किमपि कर्तुं प्रभवति । तदुक्तं कौटिल्येन – उक्तं च मनुनाऽपि -
राज्याङ्गव्यवस्थायाः द्वे चक्षुषी-‘नियमाः (Laws) –पालनव्यवस्था ’ (Administration) चेति । अस्मिन् विषये वृध्दहारीतस्मृतिः अपूर्वां दृष्टिं प्रददातीत्यतिरोहितं विदुषाम् । सन्ति हि केचन नियमाः राज्ञ आरभ्य आविपालगोपालपर्यन्तम् । केचन सामान्यधर्माः भवन्ति भवन्ति चासाधारणाः केचन । राष्ट्रहितायाभिवृध्दये च ये नियमाः सर्वेषां विधीयन्ते तेषामनुष्ठानं सुदृढं यथा भवति तथान्वीक्षणं सर्वकारीयाधिकारिवर्गायत्तम् । सर्वकारीयाधिकारिभिः अमात्यपृथिवीपालप्रभृतिभिः यत्कर्म क्रियते तदेव शासन(Administration) व्यवस्थाशब्देन व्यपदिश्यते । वृध्दहारितस्मृतौ राज्ञः कर्तव्यमेव ज्ञापितम् –प्रजाकृतपुण्यस्य धनस्य च राजा भवति षडभागहर्ता । अतोऽनेन धर्मेण राष्ट्रं पालनीयं भवति-
राष्ट्रस्याभिवृध्दौ क्षेमाय च तत्तत्कालीनै ऋषिभिः ऋषितुल्यैर्वा विगताभिमानैः निस्पृहैश्च केचन नियमाः निरुपिताः । तत्र एतानि कर्माणि यथायोग्यं करणीयानीति विधिरुपेण निरुप्यन्ते । अपराणि च कर्माणि त्याज्यानि (निषिध्दानि) इति निषेधमुखेनाभिधीयन्ते । वहितानामनुष्ठानेन लोकानां समाजस्य राष्ट्रस्य च हितं भवति । भवन्ति च शिक्षार्हाः निषिध्दे कर्मणि बध्दादराः । तदिदानीमवश्यमस्माभिः कर्तव्यानि कर्माणि विज्ञेयानि तानि सङ्क्षेपेण निरुप्यन्ते ।
१. सर्वैरपि परोपकारो विधेयः । एष धर्मः परमः । सर्वः सर्वदैव जीवितुं प्रभवतीति नाश्चर्यम् । किन्तु परेषामपि सुखेन जीवनार्थमवकाशप्रदानमपि कर्तव्यमेवेति विचिन्तनीयम् । परधर्मसहिष्णुभिः नरैः तत्तध्दर्म-सम्प्रदायाभिवृध्दयै चैत्यदेवाद्यायतनानि निर्मेयानि । अध्यात्मप्रवणं मनः निश्चलम्, रागद्वेषादिविकलम्, विमलं च भवतीति निश्चप्रचम् । अतोऽवश्यं तत्तध्दर्मदेवताराधनव्यवस्था समुपकल्पनीया । आमनन्ति च शास्त्रविदः- ‘परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम्’ इति ।
२. जीवसङ्गस्य प्राणिसङ्गुलस्य च जीवनार्थं वापीकूपतडागादयः करणीयाः । फलपुष्पादिभिः प्रजापोषकाणां वृक्षाणामारोपणम्, पुष्पागारोद्यानादिनिर्माणं चावश्यं विधेयम् –
३. सर्वे जनाः स्वेष्टकर्मणि धनमर्जयितुं समर्धाः । तथापि सर्वेषामपि कृष्युपजीवनं क्षेमाय विभवाय च भवति । वहुरत्नेयं वसुन्धरा सकलसस्योपधिविशेषसमृध्दा, समाराधिता समेषामपि सर्वदा सकलविधां ऋध्दिं यच्छतीति प्रमितम् । तस्मात् कृष्युपजीवनं सर्वेषामविशेषेण फलदं भवतीत्याह वृध्दहारितः –
जर्मेनियम
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वृद्धहारीतस्मृतौ प्रजानियमाः राष्ट्रशासनव्यवस्था च
एवमनेके नियमाः राज्ञः प्रजानां च विधीयन्ते ।
शिक्षार्हापराधाः
यद्यद् विहितं तदनुष्ठेयमथ च परित्यागे दण्ड एव देयः । तत्र हि अनेकविधत्वमवसेयम् । १.स्तेयम् –परस्त्रीहरणम् –हिंसा –कुहकवचनम् –सर्वत्र कौतुकम् –स्त्रीविक्रियणम्- मद्यविक्रयणम् – मांसविक्रयणम् –लवणाविक्रयणं चेति दोषाः सर्वैः परिहरणीयाः ।
२. प्रजासु केचन विघातकाः हिसाप्रवृत्तय स्युः । तेषां तु क्रूर एव दण्ड स्मृतः । तदुक्तम् –
अनेन उपर्युक्तदोषाः न केनानि सङ्ग्राह्या इत्युक्तं भवति ।
३. काश्चन स्त्रियः कुलटा गर्भघातिन्यः नानाविधक्रौर्यगुणोपेताः भवेयुः । ताः स्त्रिय इति हेतोर्नोपेक्ष्याः । किन्तु पापानुगुण्येन शिक्षार्हा एव । अन्यथा सर्वेषां दोषा अविशेषा भवेयुः
राज्ञा, अधिकारिणा, न्यायाधीशेन वा दण्डया एव दण्डनार्हाः नानर्हाः । दण्डानर्हाणां दण्डने इह अयशः, परलोके च नरकदुःखप्राप्तिर्भविता । अतः यथापराधं दण्डः प्रदेयः । द्ण्डदाने वयः- देशं कालं –अपराधं सर्वमपि विमृश्य विद्वद्भिः विचिन्त्य च् पातकानां गौरवलाधवानुसारेण दण्ड अनुशिष्टः –
४.भूविवादे ब्रह्महत्यादिमहापातके संशयविषयाणां पुरुषाणां दोषनिर्णयः क्वचित् दुष्करो भवति । क्वचित् दोषिणोऽपि मुच्यन्ते । निर्दोषाश्च वध्यन्ते । तत्र च निदानं न्यायाङ्गव्यवस्थादोषो वा आरक्षकदोषो वा अधिकारिणाम् उत्कोचाचिनिरीक्षणं वा भवेत् । तदा तदा प्रभूतस्फुटतरसाक्ष्याद्यलाभे न्यायनिर्णयः नैव भवति । एतादृशप्रसङ्गे पञ्च दिव्यानि आश्रयणीयानि भवन्ति । तुला अग्निः-आपः विषं –कोशः इत्येतानि पञ्च दिव्यानि भवन्ति । अरोपितं पुरपम् एकस्मिन् पार्श्वे तुलापात्रे उपवेशयित्वा देवताः सम्पूज्य ‘त्वं तुला’ इत्यादिमन्त्रेण शुध्दं प्रज्ञ्यापयितुं सम्प्रार्थयेत् । अन्यतुलापात्रे तत्परिमाणपरिमिताश्र्मादि स्थापयेत् । यदि आरोपितः शुध्दः स्यात् तर्हि उपरि तुलापात्रं गच्छति । अन्यथा अघस्तात् तिष्ठति । तेन चाशुध्दोऽयमिति विज्ञेयम् । एवं तप्तलोहादिकमारोपितपुरुषकरयोः निधाय परीक्षयेत् । एवमादिपञ्चविध दिव्यानि यथापराधं विधाय परीक्ष्य च शिक्षामादिशेत् –
अयं विषयः याज्ञवल्क्यस्मृतौ विशिष्य विस्तरेणाभिहितः दिव्यप्रकरणे । पप्रञ्चं जिज्ञासुभिः तत्रैवान्वेष्टव्यम् ।
५. ये च गुरुस्त्रीगामिनः परद्रव्यापहारिणः तेषां हस्तच्छेद एव कार्यः । यः परदारान् बलात् कामाद् वा गच्छति तस्य पतितस्य लिङ्गच्छेद्रुपशिक्षा विधेया । यदीदृशगुरुतरशिक्षा न प्रदीयते तर्हि अपराधिनां सङ्ख्या अभिवृध्दैव स्यात् न क्षीणा । अतः यथापराधं गुरुतरशिक्षा प्रदेया । एवमेव ब्रह्मघ्नस्य सुरापस्य गोस्त्रीवालघातकस्य च गुर्वी शिक्षा प्रदेया –
दायविभागः
पैतृकं यध्दनं भवति तत् पुत्रा गृहीयुः । मातृकं धनं पुत्र्यः तासामभावे तत्पुत्रा गृह्णीयुः । भगिन्यः पेतृकाध्दनात् तुरीयांशभागिनः । स्र्त्रीणां तु धनं पितृ –मातृ-सुत- अपत्य –बन्धुप्रभृतिभिरुपागतं भवति । तदुक्तम् –
एवमनेके नियमाः राष्ट्राभ्युदयार्थं सर्वैः पालनीयाः त्याज्याश्च विषयाः सुष्ठु निरुपिताः सन्ति स्मृतिग्रन्थेऽस्मिन् इति सर्वैरयम् अध्येयः ।
वर्गः:संस्कृतलेखाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
अलङ्कारसर्वस्वम्
केशवमित्रेण अलङ्कारसर्वस्वम् (Alankarasarvasvam) इति ग्रन्थः लिखितः । एतस्य विषये विवरणं सद्यः नोपलभ्यते ।
= =
वर्गः:अलङ्कारग्रन्थाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
४९०
४९० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
४९० ४९० वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
सुपौल
स्थलम् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:बिहारराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
१४९७
१४९७ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
प्रशस्तपादः
प्रशस्तपादनामकः आचार्यः वैशेषिकसूत्रेषु उपस्कारभाष्यं रचितवान् । अनेन वैशेषिकत्तत्वानाम् अवबोधाय पदार्थधर्मसंग्रहस्यापि रचना कृता । वर्तमाने वैशेषिकसूत्रार्थं बोधयिंतु प्रशस्तपादभाष्यमेव प्रामाणिकं मन्यते । परमाणुवादः सृष्टिः, प्रलयः, प्रामाणानि, गुणाश्चेति प्रशस्तपादभाष्यस्य प्रतिपाद्यविषयाः वर्तन्ते । प्रशस्तपादभाष्योक्तानां विषयाणां न्यायभाष्ये उपयोगो विहितः, बौद्धाचार्येण वसुबन्धुना च तत्खण्डनं कृतम्, अतः आभ्यां प्रमाणाभ्यां प्रशस्तपादस्य कालः एतत्पूर्ववर्ती अथवा प्रथम-द्वितीयशताब्दमिति स्वीकर्तुं शक्यते ।
‎
वर्गः:वैशेषिक-दार्शनिकाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
शिवमोग्गाविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति शिवमोग्गालोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति शिवमोग्गाविधानसभाक्षेत्रम्।  कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या ११३। शिवमोग्गाविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या शिवमोग्गामण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या शिवमोगालोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । शिवमोग्गाविषये अधिकविवरणार्थं शिवमोग्गा इति पृष्ठं पश्यन्तु ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
आर्सेनिक
एकं भौतिकतत्त्वम् अस्ति।
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
काव्यरत्नम्
केशवमित्रेण काव्यरत्नम् (Kavyaratnam) इति ग्रन्थः लिखितः । एतस्य विषये विवरणं सद्यः नोपलभ्यते ।
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वैशालीमण्डलम्
भारतस्य बिहारराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति वैशालीमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति हाजीपुरम् नगरम्।
सतनामण्डलम्
सतनामण्डलम् (सतना जिला, Satna district) इत्येतत् भारतस्य मध्यभागे स्थितस्य मध्यप्रदेशराज्यस्य रीवाविभागे अन्तर्गतं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति सतना इति नगरम् ।
भौगोलिकम्
सतनामण्डलस्य विस्तारः ७,५०२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । मध्यप्रदेशराज्यस्य पूर्वभागे इदं मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे रीवामण्डलं, पश्चिमे पन्नामण्डलम्, उत्तरे उत्तरप्रदेशराज्यं, दक्षिणे कटनीमण्डलम् अस्ति ।
जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं सतनामण्डलस्य जनसङ्ख्या २२,२८,९३५ अस्ति । अत्र ११,५७,४९५ पुरुषाः, १०,७१,४४० महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २९७ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २९७ जनाः। २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १९.१९% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९२६ अस्ति । अत्र साक्षरता ७२.२६% अस्ति ।
उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले दश उपमण्डलानि सन्ति । तानि- मझगवा, बीरसिंहपुर, रघुराजनगर, कोतर, नागोद, रामपुर बघेलन, उंचाहरा, अमरपतन, मैहर, रामनगर ।
चित्रकूट-नगरम्
चित्रकूट-नगरम् एकं धार्मिकं, सांस्कृतिकम्, ऐतिहासिकं च स्थलमस्ति । इदं नगरं सतनामण्डलस्य बुन्देलखण्ड-प्रदेशे स्थितमस्ति । अस्मिन् नगरे हिन्दुसंस्कृत्याः अनेकानि मन्दिराणि सन्ति । बहवः जनाः तत्र दर्शनार्थं गच्छन्ति ।
ग्रीद्धराज-पर्वतः
ग्रीद्धराज-पर्वतः रामनगर-उपमण्डलस्य देवराज-नगरे स्थितमस्ति । अयं पर्वतः रामनगरात् ८ कि. मी. दूरे अस्ति । अयं धर्मपर्वतः कथ्यते । अस्य पर्वतस्य उल्लेखः स्कन्दपुराणे अपि अस्ति । स्कन्दपुराणे अस्य पर्वतस्य नाम ग्रीद्धाञ्चल-पर्वतः अस्ति ।
भरहुत
भरहुत-नगरं सतनामण्डलस्य प्राचीनतमं नगरम् अस्ति । अस्मिन् नगरे स्तूपः अस्ति । भरहुतस्तूपस्य निर्माणम् ई. पूर्वे तृतीयशताब्द्यां मौर्यशासकेन अशोकेन कारितम् । किन्तु कलाकार्यं शुङ्गवंशस्य शासनकाले अभवत् ।
अन्यानि वीक्षणीयस्थलानि
मैहर इत्यत्र माता-शारदा-मन्दिरं, रामवनम् इत्यत्र तुलसी-सङ्ग्रहालयः, बीरसिंहपुर इत्यत्र शिव-मन्दिरं, सतना इत्यत्र वेङ्कटेश-मन्दिरं वैष्णोदेवी-मन्दिरं च, गञ्ज सलेहा इत्यत्र चोमुखीनाथ-मन्दिरं, नागौद-दुर्गः, परसमनिया-उपशैलं, भरजुनादेवी, भाकुल-बाबा, कर्दमेश्वरनाथः, नागौद इत्यत्र बर्मेन्द्र जिला पुस्तकालय, साई-मन्दिरं, चित्रकूटधाम, पशुपतिनाथ-मन्दिरम् इत्येतानि अपि अस्य मण्डलस्य वीक्षणीयस्थलानि सन्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://satna.nic.in/ http://www.census2011.co.in/census/district/296-satna.html
प्रत्याहारः
स्वस्मिन् विषये अनासक्तानाम् इन्द्रियाणां चित्तरुपे अवस्थितिः प्रत्याहारः । यदा इन्द्रियाणि अनासक्तानि भूत्वा स्वविषयेण साकं सम्वन्धं न स्थापयन्ति, चित्तरुपस्यानुकरणञ्च कुर्वन्ति तदा प्रत्याहारो भवति । चित्तस्यान्तर्मुखीभावः प्रत्याहारस्तु सत्तम् इति (त्रि.वा.-३०) त्रिशिखाब्राह्मणोपनिषदि लिखितमस्ति । प्रत्याहारः – इन्द्रियाणां तद्विषयेम्यो निवर्तनम्, अन्तर्मुखीकरणञ्च प्रत्याहारो भवति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अष्टाङ्गयोगः‎ वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
ब्रह्मपुराणम्
ब्रह्मपुराणम् (BrahmaPuranam) पुराणानां सूचीषु प्रथमस्थाने स्थितमस्ति । अस्मिन् पुराणे सृष्ट्याः उत्पत्तिः, पृथोः पावनचरित्रं, सूर्य एवं चन्द्रवंशस्य वर्णनं, श्रीकृष्णचरित्रं, कल्पान्तजीविनः मार्कण्डेयमुनेः चरित्रं, तीर्थानां माहात्म्यं, भक्तिविषयादिषु चर्चा च कृता अस्ति। भगवतः श्रीकृष्णस्य ब्रह्मरूपस्य विस्तृतव्याख्यायाः कारणेन इदं ब्रह्मपुराणमिति नाम्ना प्रसिद्धमस्ति। अस्मिन् पुराणे साकारब्रह्मणः उपासनायाः विधानमपि वर्तते। पुराणे 'ब्रह्म' तत्त्वाय सर्वोपरि मान्यता विद्यते। अतः एव अस्य पुराणस्य प्रथम स्थानं प्रदत्तमस्ति। पुराणानां परम्परानुसारेण ब्रह्मपुराणे सृष्टौ विद्यमानानां समस्तलोकानां तथा भारतवर्षस्यापि वर्णनम् अस्ति। कलियुगस्य वर्णनञ्च अस्मिन् पुराणे विस्तारपूर्वकं कृतमस्ति। ब्रह्मणः आदि तत्त्वं निरूपयति इति कारणेन इदं पुराणम् आदिपुराणमित्यपि कथ्यते। व्यासमुनिना रचिते अस्मिन् पुराणे दश सहस्रं श्लोकाः सन्ति। प्राचीनपवित्रभूमौ नैमिषारण्ये व्यासस्य शिष्येण सूतमुनिना ऋषिवृन्दानां समूहे इदं पुराणं प्रोक्तमिति कथ्यते। अस्मिन् पुराणे सृष्टिः, मनुवंशः, देवदेवताः, प्राणिः, पृथ्वी, भूगोलं, नरकः, स्वर्गः, मंदिरं, तीर्थम् इत्यदीनां निरूपणम् अस्ति। शिवपार्वत्योः विवाहः, कृष्णलीला, विष्णोः अवतारः, विष्णुपूजनं, वर्णाश्रमः, श्राद्धकर्म इत्यादीनां विचारः अपि अत्रास्ति।
कथाविवरणम्
सम्पूर्ण 'ब्रह्म पुराणे २४६ अध्याया सन्ति। अस्मिन् पुराणे दशसहस्रश्लोकानि सन्ति।
बाहरी लिंकानि
वर्गः:पुराणानि वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सेलेनियम
एकं भौतिकतत्त्वम् अस्ति।
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
ऋतुंभरा तत्र प्रज्ञा (योगसूत्रम्)
व्यासभाष्यम्
तस्मिन्समाहितचित्तस्य या प्रज्ञा जायते, तस्या र्तंभरेति संज्ञा भवति । अन्वर्था च सा, सत्यमेव बिभर्ति । न च तत्र विपर्यासज्ञानगन्धोऽप्यस्तीति । तथा चोक्तं— आगमेनानुमानेन ध्यानाभ्यासरसेन च । त्रिधा प्रकल्पयन्प्रज्ञां लभते योगमुत्तमम् ॥ इति ॥ ४८॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
हाजीपुरम्
भारतस्य बिहारराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति वैशालीमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति हाजीपुरनगरम्।
वर्गः:बिहारराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:बिहारराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
ब्रोमिन
एकं भौतिकतत्त्वम् अस्ति।
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
४९१
४९१ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
४९१ ४९१ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
बाङ्गलादेशः
बाङ्गलादेशः (বাংলাদেশ) तु आधिकारिकरूपेण "जनानां बाङ्गलादेश-गणतन्त्रम्" इति अभिहितः। स तु दक्षिणैशियायां स्थितम् एकं सम्प्रभु राज्यम्। एतस्य सीमायां भारतं, बर्मादेशः च। दक्षिणे च बङ्गालखातः। राजधानी एतस्य ढाका इति मध्य-बाङ्गलादेशस्थं नगरम्। बाङ्गलादेशस्य आधिकारिकी राज्यभाषाऽस्ति बङ्गाली। बाङ्गलादेशस्य संस्कृतनाम वङ्गदेश अस्ति । तत् नामस्य अर्थः 'वङ्गजनानां (बङ्गालजनानां) भूमिः'।
अद्यतनस्य बाङ्गलादेशस्य सीमारेखा तु 1947 तमे वर्षे बङ्गालस्य विभाजनसमये स्थापिता आसीत्, यदा हि ब्रिटिश-भारतस्य अवसानं जातम्। एतस्य मानचित्रम् सर् सिरिल् रैड्क्लिफ् महोदयेन राजादेशत्वेन ज्ञापितमासीत्, यदा तु 1947 तमे वर्षे पाकिस्थानं भारतं च निर्मिते। तस्मिन् काले स भागः पूर्वीयं पाकिस्थानं जातम्, यत्तु नूतनोद्भूतस्य पाकिस्थानराष्ट्रस्य भागोऽभूत्। पश्चिम-पाकिस्थान कृतात् राजनीतिकभेदभावात् तथा च आर्थिक-शोषणाद् ईरितम् एकं लोकप्रचलितम् आन्दोलनं समुद्भूतं पश्चिमपाकिस्थानं लक्ष्यीकृत्य। तच्च 1971 तमे वर्षे बाङ्ग्लादेश-मुक्ति-सङ्ग्रामरूपेण वर्धितम्। नवमासीयं इदं युद्धं दिसम्बरमासस्य 16 तमे दिनाङ्के अवसितं यदा भारतस्य सेनायाः 13 दिवसात्मिका-प्रत्यक्षक्रियापश्चात् पाकिस्तानसेनया रम्ना रेस कोर्स् इत्यत्र आत्मसमर्पणं कृतम्।
कविकर्णपूरः
कविकर्णपूरः (Kavikarnapoora) एकः संस्कृतस्य अलङ्कारिकः वर्तते । एतस्य पितुः नाम शिवानन्दसेनः इति । क्रि श १५२४ तमे वर्षे काञ्चनपळ्ळ्याम् एतस्य जननम् अभूत् । एतेन इत्यादयः ग्रन्थाः रचिताः ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:आलङ्कारिकाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
व्योमशिवाचार्यः
अयमाचार्यो दाक्षिणात्य आसीत् । अनेन प्रशस्तपादभाष्यमधिकृत्य "व्योमवती टीका" विरचिता या हि प्राचीनतमा मन्यते । अस्योल्लेखः उदयनाचार्य-राजशेखरादिभिरादरेण विहितः । अस्य स्थितिकालविषये सम्राजः हर्षवर्धनस्य शासने उल्लेखः वर्तते । अयमाचार्यः शब्दस्यापि प्रामाण्यं स्वीकृतवान् । एवं न्यायस्य प्रभावः अस्य कृतित्वे परिलक्ष्यते ।
‎
वर्गः:वैशेषिक-दार्शनिकाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
रुत् प्रवर् जब्वाला
thumb|200px|१९६२ तमे वर्षे नवदेहल्यां रुत् प्रवर् जब्वाला-विलियं फिलिप्स्-अनयोः मेलनम्
धारणा
एकस्मिन् देशे (स्थाने) चित्तस्य स्थिरीकरणं धारणा । नाभिचक्रे, नासाग्रे, हृदयपुण्डरीके वा चित्तस्य एकाग्रताविधानं भवति धारणा । चित्तस्य निश्चलीभावो धारणा धारणं विदुः (२९) इति त्रिशिखाब्राह्मणोपनिषदि वर्णितमस्ति ।
धारणा –कस्मिन्नपि पदार्थ चित्तस्य स्थिरिकरणं धारणाऽस्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अष्टाङ्गयोगः‎ वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
रुत् प्रवर् जब्वाला
बाल्यजीवनम्
रुत् प्रवर् जर्मनीदेशे ज्यूविश्कुटुम्बे जन्म प्राप्नोत् । तस्य पिता मार्कस्, माता एलिनोरा (कान्) प्रवर् । मार्कस् कश्चन न्यायवादी आसीत् ।
धारणा
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
रुत् प्रवर् जब्वाला
वैयक्तिकजीवनम्
१९५१ तमे वर्षे प्रवर् भारतीय-पार्सी-स्थपतिं सैरस् एच् जब्वालां परिणीतवती । तौ नवदेहल्यां वासम् अकुरुताम् । तयोः आवा, फिरोझा, रेनान नामिकाः तिस्रः पुत्र्यः । १९७५ तमे वर्षे रूत् जब्वाला न्यू यार्क् प्रति गतवती । ८६ तमे वर्षे सा न्यूयार्कस्थे स्वगृहे मरणं प्राप्तवती ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:जर्मनी-देशस्य व्यक्तयः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
तीर्थहळ्ळीविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति शिवमोग्गालोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति तीर्थहळ्ळीविधानसभाक्षेत्रम्।  कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या ११४। तीर्थहळ्ळीविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या शिवमोग्गामण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या शिवमोगालोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । तीर्थहळ्ळीविषये अधिकविवरणार्थं तीर्थहळ्ळी इति पृष्ठं पश्यन्तु ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
स घोषो धार्तराष्ट्राणां...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य नवदशः (१९) श्लोकः ।
पदच्छेदः
सः, घोषः, धार्तराष्ट्राणाम्, हृदयानि, व्यदारयत् । नभः, च, पृथिवीम्, च, एव, तुमुलः, व्यनुनादयन् ॥
अन्वयः
सः तुमुलः घोषः नभः पृथिवीं च व्यनुनादयन् धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् ।
अर्थः
सर्वेऽपि महावीराः युगपदेव शङ्खान् ध्मातवन्तः इति तदा महान् घोरश्च शब्दः समुत्पन्नः । तेन आकाशे भूमौ च प्रतिध्वनिः जातः । तस्य घोषस्य श्रवणेन दुष्टानां कौरवाणां हृदयानि विभिन्नानि इव अभवन् ।
रामानुजभाष्यम्
ततो युधिष्ठिरो वृकोदरादयश्च स्वकीयान्शङ्खान्पृथक्पृथक्प्रदध्मौ । स घोषो दुर्योधनप्रमुखानां सर्वेषामेव भवत्पुत्राणां हृदयानि बिभेद । अदयैव नष्टं कुरूणां बलमिति धार्तराष्ट्रा मेनिरे । एवं तद्विजयाभिकङ्क्षिणे धृतराष्ट्राय संजयोऽकथयत॥१.१५१.१९॥
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in
19 वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम् वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
१४९८
१४९८ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१४९८ १४९८ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
पश्चिमचम्पारणमण्डलम्
भारतस्य बिहारराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति पश्चिमचम्पारणमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति बेतिया नगरम्।
वर्गः:बिहारराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:बिहारराज्यस्य मण्डलानि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
बेतिया
भारतस्य बिहारराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति पश्चिमचम्पारणमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति बेतियानगरम्।
स्थलम् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:बिहारराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
चैतन्यहरितामृतम्
कविकर्णपूरेण चैतन्यहरितामृतम् (Chaitanyaharitaamruta) इति ग्रन्थः लिखितः । एतस्य विषये विवरणं सद्यः नोपलभ्यते ।
विषयः वर्धनीयः
वर्गः:अलङ्कारग्रन्थाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
प्राणायामः
श्वासप्रश्वासयोः गतेः विच्छेदः प्राणायामः । प्राणायामः त्रिविधः । रेचकः, पूरकः, कुम्भकश्चेति । नाडीशोधनं भवति प्राणायामस्य मुख्योपयोगः । यमनियमाभ्यां संयुक्तः सन् पुरुषः यदि प्राणायाममाचरेत् तर्हि नाड्यः शुध्दाः भवन्ति । प्राणायामेन पापस्य अज्ञानस्य च क्षयो भवति । मनः स्थिरं भवति । धारणायोग्यसामर्थ्यं प्राप्नोति । प्राणायामः-श्वासप्रश्वासयोः गतिविच्छेदः प्राणायामो भवति ।
रोगाणां विनाशाय प्राणायामस्यापि आवश्यकता वर्तते । शरीरस्थासु द्विसप्ततिसहस्रं नाडीषु कस्याञ्चित् एकस्यां नाडयां वायुसञ्चालनं सम्यक् न भवति चेत् शरीरं रोगग्रस्तं भवति । तदा वायुसञ्चालनं सम्यक् कर्तुं प्राणायामस्य आवश्यकता भवति । ‘हठयोगः’ इति ग्रन्थे – ‘ह’ ‘ठ’ इति अक्षरद्वयस्य पृथगर्थः हठयोगप्रदीपिका-ग्रन्थस्य प्रणेत्रा स्वात्मारामेन वर्णितः । सूर्यदेवः अर्थात् पिङ्गलानाडी अथवा प्राणवायुः ‘ह’ कारः इति उच्यते, यत्तु दक्षिणनासापुटम् इत्युच्यते । पुनश्च चन्द्रदेवः अर्थात् इडानाडी अथवा अपानवायुः ‘ठ’ कारः इत्युच्यते, यत्तु वामनासापुटमिति कथ्यते । अतः अनयोः सूर्यचन्द्रयोः मेलनम् ‘हठयोगः’ अर्थात् इडानाड्यां पिङ्गलानाड्यां च प्रवहतः वायोः मेलनं हठयोगः इति कथ्यते । उक्तञ्च –
(गोरक्षनाथेन सिध्दसिध्दान्तपध्दतौ )
प्राणायमाभ्यासः
हठयोगी यथा प्राणापानयोः वायोः मेलनं कारयित्वा प्राणायामसाधनेन वायुं निरोधयति, प्राणायाममाध्यमेन शारीरस्य स्वस्थतां च संरक्षति, तथैव महर्षिपतञ्जलिरपि प्राणायामं वर्णयित्वा प्राणायामेन शरीरस्य समतां प्रतिपादयति । यथा – नासापुटमाध्यमेन प्राणवायुग्रहणम् –श्र्वासः नासापुटमाध्यमेन प्राणवायुनिष्कासनम् –प्रश्वासः
तयोः श्वासप्रश्वासयोः वायोः गतिं स्वेच्छानुसारं चालनं प्राणायामः । समुचिते आसने उपविश्य प्राणायमाभ्यासः अवश्यं करणीयः । हठयोगानुसारम् – ‘चले वाते चलं चित्तं निश्चले निश्चलं भवेत् ’। अतः
अर्थात् यावत् प्राणवायुः शरीरे तिष्ठति तावत् जीवनमस्ति । अतः जीवनसंरक्षणार्थं प्राणायामः अवश्यम् अभ्यसनीयः । एवञ्च शरीरं निरोगं भवेत् । प्राणायामभेदेऽपि बहवः प्राणायामाः सन्ति । तेषु पूरक –कुम्भक-रेचकाः साधारण –प्राणायामाः । अस्माकं दैनन्दिनजीवने सर्वेषां प्राणायामानाम् आवश्यकतास्ति । कतिपयप्राणायामाः अस्माभिः अलक्ष्ये आचर्यन्ते । तथापि तेषु कतिपयप्राणायामान यदि वयं नित्याभ्यासेन निर्दिष्टरुपेण च आचारिष्यामः, तदा अस्माकं जीवनं सरसं सुन्दरं च भविष्यति । एतेन समाजस्यापि बहुहितसाधनं भविष्यति । ते च प्राणायामाः नाडी शोधनं, भ्रमरी, सदन्तः, शितली इत्यादयः । तेषु पुनः नाडीशोधनप्राणायामः भ्रमरी, सदन्तः, शीतली इत्यादयः । तेषु पुनः नाडीशोधनप्राणायामः भ्रमरी प्राणायामश्च इति प्राणायामश्च इति प्राणायामद्वयं शरीराय अत्यन्तम् आवश्यकम् । किञ्च तत् नाडीशोधनप्राणायामः इत्युक्ते –शरीरेऽस्मिन् द्विसप्ततिसहस्रसंख्यकासु नाडीषु प्रतिमुहूर्त्तं सुष्ठुरुपेण वायुचलनम् । कीदृशः सः नाडीशोधनप्राणायामः ? अस्य प्राणायामस्य कः अवधिः ? एवञ्च अनेन प्राणायामेन किं फलं लभ्यते ? इत्यादिविषयाः अत्र ज्ञातव्याः सन्ति ।
हठयोगानुसारम् –
अर्थात् –प्राणवायुम् इडानाडया अर्थात् वामनासिकारन्ध्रेण पूरकं कृत्वा कुम्भकेन यथासामर्थ्यं धारयित्वा पिङ्गलानाडया अर्थात् दक्षिणानासिकारन्ध्रेण रेचकं कर्तव्यम् । ततः पुनः पिङ्गलानाड्या अर्थात् दक्षिणनासिकारन्ध्रेण पूरकं कृत्वा कुम्भकेन यथासामर्थ्यं धारयित्वा इडानाडया अर्थात् वामनासिकारन्ध्रेण शनैः शनैः रेचकं कार्यम् । अनेन प्रकारेण चन्द्रसूर्यनाडीभ्यां पूरकेण वायुं पीत्वा कुम्भकेन वायुं धारयित्वा रेचकेन वायुं त्यक्त्वा विधिपूर्वकं प्राणायामभ्यासं कृत्वा मासत्रयतः अधिकं यदि एषः नाडीशोधन प्राणायामः क्रियते, तदा शरीरस्य द्विसप्ततिसहस्रसंख्याकाः नाडय्ः मलरहिताः भवन्ति । एवञ्च शरीरे वायोः चलनं सुष्ठुरुपेण भवति ।
प्राणायामस्य समयः
अस्य प्राणायामस्य समयः तथा संख्याविषये योगप्रदीपिकायामुक्तं यत् –
अर्थात् –प्रातः, मध्याह्ने, सायम्, अर्धरात्रौ च चतुर्वारं प्राणायामस्य अभ्यासः करणीयः । तदपि पुनः एकस्मिन् समये विंशति प्राणायामाः कीदृशं गणनं भवेत् इति जिज्ञासायां चन्द्रनाडया पूरकेण, ततः कुम्भकेन, ततः सूर्यनाडया रेचकेण, ‘एकम्’ इति गणनम् । ततः पुनः सूर्यनाड्या पूरकेण ततः कुम्भकेन, पुनः चन्द्रनाडया रेचकेण ‘द्वे’ इति गणनम् । अनेन प्रकारेण गणनं कृत्वा एकस्मिन् समये विंसतिप्राणायामाः करणीयाः । एव्ं क्रमेण एकस्मिन् दिवसे चतुर्वारं प्राणायामेन अशीतिः प्राणायामाः कर्तव्याः । एवं क्रमेण मासत्रयात् ऊर्ध्वम् अभ्यासः करणीयः । तदा द्विसप्ततिसहस्रसंख्याकाः नाडयः मलरहिताः भवन्ति । शरीरं च नीरोगं भवति ।
भ्रमरीप्राणायामः
न केवलं नाडीशोधनप्राणायामः, अपि तु भ्रमरी प्राणायामोऽपि शरीरस्य स्वस्थतां वर्धयति । हठयोगानुसारम् भ्रमरीप्राणायामः –
अर्थात् –षणमुखिमुद्रया चक्षुः कर्णमुखादीनिः अवरुध्य शनै शनैः नासारन्ध्रमाध्यमेन श्वासवायुं गृहीत्वा ततः भृङ्गीनाद इव गुञ्जरणेन सह पुनः शनैः शनैः रेचकं कुर्यात् । तदा तेन गुञ्जरणेन मस्मिष्के मृदु कम्पनम् अनुभूयते । तेन कम्पनेन मस्तिष्कस्य स्नायवः स्थिराः भवन्ति । एकाग्रता आयाति । स्मरणशक्तेः वृध्दिरपि भवति । एतादृशेन अभ्यासेन शरीरे अपूर्वानन्दः अनुभूयते । शरीरं च नीरोग्ं भवति ।
प्राणायामस्य षटकर्माणि
निरोगाय प्राणायामस्य आवश्यकता इव क्रियाणामपि आवश्यकता अस्ति एव । शरीरस्य आभ्यन्तरप्रदेशस्य शोधनं, मलशून्यं च भवेत् । हठयोगे आभ्यन्तरशोधनार्थं षटक्रियाणां वर्णनं दृश्यते । यथा –
एतेन कर्मषटकेन शरीरस्य आभ्यन्तरशोधनं भवति । आभ्यन्तरशोधनेन बाह्यप्रदेशोऽपि प्रफुल्लो भवति । परन्तु एतानि षटकर्माणि न सर्वेषां कृते । मेदाधिकस्थूलमनुष्यस्य कृते, श्लेष्मायुक्तपुरुषस्य कृते च षटक्रियाणाम् आवश्यकता अस्ति । यथा –
अधुना आसनानुष्ठानेन रोगाणाम् उपशमः भविष्यतीति आलोच्यते । केषां रोगाणां कृते कानि कानि आसनानि हठयोगे निर्दिष्टानि, तदत्र वर्ण्यते । प्रथमतः कथितं यत् आहारस्य नियमितता अपेक्ष्यते । यः कोऽपि रोगः भवतु तन्निवारणाय समुचिताहारविश्रामपुरस्सरम् आसनकरणेनम् तत्फलप्रदं भवति । भूरिभोजनेन पाचनक्रिया क्रियाशीला न भवति, रोगान् च जनयति । अतः उक्तं यत् –
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अष्टाङ्गयोगः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
भूपेन्द्र पटेल
भूपेन्द्रभाई रजनीकान्त पटेल भारतीयः राजनेता, गुजरातराज्यस्य च सप्तदशः मुख्यमन्त्री। सः भारतीयजनतापक्षस्य नेता घाटलोडियामतविस्तारस्य प्रतिनिधित्वं गुजरातविधानसभायां करोति। पक्षद्वारा सः १२ सप्टेम्बर २०२१ दिनाङ्के गुजरातराज्यस्य सप्तममुख्यमन्त्रिरूपेण नियुक्तः जातः।
प्रारम्भिकं जीवनम्
सः सरदार-धाम-विश्व-पाटीदार-केन्द्रस्य न्यासी, विश्व-उमिया-फाउन्डेशन-संस्थायाः स्थायिसमितेः अध्यक्षः अपि वर्तते। तेओ व्यवसाये बिल्डर छे। गुजरातविधानसभायाः अधिकृतजालस्य अनुसारं सः क्रिकेट-क्रीडायां, बेडमिन्टन-क्रीडायां च रुचिं धरते। सः दादा भगवान-महोदयेन स्थापितस्य अक्रम-विज्ञान-आन्दोलनस्य अनुयायी अस्ति।
म्युनिसिपल काउन्सिलर
सः १९९५-९६, १९९९-२००० मध्ये २००४-०६ मध्ये च मेमनगर-नगरपालिकायाः सभ्यः आसीत्। १९९९-२० मध्ये मेमनगर-नगरपालिकायाः प्रमुखः आसीत्। सः २००८ तः २०१० पर्यन्तं अमदावाद म्युनिसिपल कोर्पोरेशन (एएमसी)-निकायस्य शालामण्डलस्य उपाध्यक्षः आसीत्। २०१० तः २०१५ यावत् सः थलतेज-विस्तारस्य परिषद्यः (काउन्सिलर) पदे आसीनः आसीत्। सः २०१५ तः २०१७ पर्यन्तम् अमदावाद शहेरी विकास सत्ता मंडळ (औडा) इत्यस्याः संस्थायाः अध्यक्षः आसीत्।  सः अमदावाद म्युनिसिपल कोर्पोरेशन-निकायस्य स्थायिसमितेः अध्यक्षः आसीत्।
गुजरातविधानसभायाः सभ्यः
श्रीभूपेन्द्रः २०१७ वर्षस्य गुजरातविधानसभायाः निर्वाचने भारतीयराष्ट्रियकोंग्रेस-पक्षस्य शशीकांत पटेल-महोदयस्य विरुद्धं विजयं प्राप्य घाटलोडिया-मतविस्तारस्य प्रतिनिधित्वे गुजरातविधानसभायाः सभ्यः अभवत्। सः १,१७,००० मतैः विक्रमाग्रतया सह विजयं प्राप्तवान् आसीत्। स्वस्य मतदानक्षेत्रे सः "दादा" इति लालितकनाम्ना प्रसिद्धः वर्तते।
गुजरातस्य मुख्यमन्त्री
११ सप्टेम्बर २०२१ दिनाङ्के विजय रूपाणी-महोदयः गुजरातस्य मुख्यमन्त्रिपदात् त्यागपत्रम् अयच्छत्। केन्द्रिय-निरीक्षकाः नरेन्द्र सिंह तोमर, प्रहलाद जोशी इत्येतयोः अध्यक्षतायां गान्धीनगरे पक्षस्य विधानसभागोष्ठ्यां १२ सप्टेम्बर, २०२१ दिनाङ्के पटेलः सर्वानुमते भाजपस्य विधानसभानेता, मुख्यमन्त्री च चितः आसीत्।
सम्पत्तिः
2017 वर्षस्य विधानसभा-निर्वाचनात् पूर्वं निर्वाचनपञ्चस्य सम्मुखं प्रदत्त-विज्ञप्तिपत्रस्य अनुसारं श्रीभूपेन्द्रस्य पार्श्वे 5.20 कोटिरूप्यकाणां सम्पतिः वर्तते। औडा (AUDA)-संस्थायाः अध्यक्षपदविभूषितः श्रीभूपेन्द्रः आई-20 कार-यानस्य, एक्टिवा-द्विचक्रि-यन्त्रवाहनस्य च स्वामी वर्तते।
व्यवसायः
मुख्यप्रधानः कन्सल्टींग एन्जीनीयरींग, विहान एसोशिएटस (Vihan Associates) इत्येतयोः नाम्ना व्यवसायं धरते। ततोऽधिकं तस्य पत्न्याः नाम्नि अंबा टाउनशीप, अमदावाद मध्ये कृषि-अयोग्या भूमिः अपि वर्तते। तस्याः भूमेः वर्तमान-विपण-मूल्यं 30 लक्षरूप्यकाणि वर्तते।
योगक्षेमे (वीमा), पोस्ट-सेवायां च निवेशः
नेशनल सेविंग्स स्कीम पोस्टल सोविंग्स, योगक्षेमसंस्थासु च आहत्य 1,23,00,000 रूप्यकाणां निवेशः आसीत्। एवञ्च तस्य पत्न्याः नाम्नि 16,00,000 रूप्यकाणां निवेशः वर्तते।
आभूषाणादिकसम्पत्तिः
घाटलोडिया-धारासभ्यपदविभूषितः मुख्यप्रधानः भूपेन्द्रः 16,75000 रूप्यकाणां सुवर्णाभूषणानि धरते।
ऋणम्
श्रीभूपेन्द्रस्य आहत्य देयकं 54,60,707 रूप्यकाणाम् अस्ति। एवञ्च सः व्यक्तिगत-ऋषणत्वेन 14,20,000(HUF) अपि धरते।
सन्दर्भः
वर्गः:गुजरातराज्यस्य मुख्यमन्त्रिणः वर्गः:राजनेतारः वर्गः:गुजरातराज्यस्य व्यक्तयः
क्रिप्टान
एकं भौतिकतत्त्वम् अस्ति।
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
चैतन्यचरितोदयः
कविकर्णपूरेण चैतन्यचरितोदयः (Chaitanyacharitodaya) इति ग्रन्थः लिखितः । एतस्य विषये विवरणं सद्यः नोपलभ्यते ।
वर्गः:अलङ्कारग्रन्थाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
रुबिडियम
एकं भौतिकतत्त्वम् अस्ति।
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अमरीश पुरी
पुरी, अमरीश वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:१९३२ जननम्
शिकारिपुरविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति शिवमोग्गालोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति शिकारिपुरविधानसभाक्षेत्रम्।  कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या ११५। शिकारिपुरविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या शिवमोग्गामण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या शिवमोगालोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । शिकारिपुरविषये अधिकविवरणार्थं शिकारिपुरम् इति पृष्ठं पश्यन्तु ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
ध्यानम्
गङ्गाप्रवाहवत् तैलधारावद्वा अविच्छिन्नरुपेण ध्वेयवस्तुनि चित्तस्य संयोगः स्थिरो भावः ध्यानम् । धारणा विच्छिन्नरुपेण विभिन्नेषु देशेषु भवति, ध्यानन्तु अविच्छिन्नरुपेण भवति ।
ध्यानं-ध्येयज्ञानस्य कस्मिन्नपि स्थानविशेषे प्रावाहिकरुपेण अवस्थानं ध्यानम् उच्यते ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अष्टाङ्गयोगः‎ वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
श्रुतानुमानप्रज्ञाभ्यामन्यविषया (योगसूत्रम्)
व्यासभाष्यम्
सा पुनः— श्रुतमागमविज्ञानं तत्सामान्यविषयम् । न ह्यागमेन शक्यो विशेषोऽभिधातुम् । कस्मात्? न हि विशेषेण कृतसङ्केतः शब्द इति । तथानुमानं सामान्यविषयमेव । यत्र प्राप्तिस्तत्र गतिः, यत्र न प्राप्तिस्तत्र न गतिरित्युक्तम् । अनुमानेन च सामान्येनोपसंहारः । तस्माच्छ्रुतानुमानविषयो न विशेषः कश्चिदस्तीति । न चास्य सूक्ष्मव्यवहितविप्रकृष्टस्य वस्तुनो लोकप्रत्यक्षेण ग्रहणमस्ति । न चास्य विशेषस्याप्रमाणकस्याभावोऽस्तीति समाधिप्रज्ञानिर्ग्राह्य ग्रहणमस्ति । न चास्य विशेषस्याप्रमाणकस्याभावोऽस्तीति समाधिप्रज्ञानिर्ग्राह्य एव स विशेषो भवति । भूतसूक्ष्मगतो वा पुरुषगतो वा । तस्माच्छ्रुतानुमानप्रज्ञाभ्यामन्यविषया सा प्रज्ञा विशेषार्थत्वादिति ॥४९॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:समाधिपादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
परमाणुक्रमाङ्कः
कस्यचिदपि तत्त्वस्य परमाण्विकाङ्कः, परमाणु-क्रमाङ्कः (चिह्नम् Z) वा तस्य परमाणोः नाभिके अवस्थितानाम् प्राणूनाम् संख्याम् सूचयति। परमाणु-क्रमाङ्कः तत्त्वस्य वैशिष्ट्यं स्थापयति, अतएव सर्वतत्त्वानाम् परमाणु-क्रमाङ्कः तु भिन्नमेव। कस्मिञ्चित् उदासीने परमाणौ, परमाण्विकाङ्कः तथा विद्युदणोः संख्यापि समानः। परमाण्विकाङ्कः 'Z' इत्यस्य निर्पेक्षाणोः संख्यया (N) सह योगेन द्रव्यमानांकः 'A' इति अनुप्राप्तम्। परमाणवः येषाम् परमाण्विकाङ्काः समानः परंतु द्रव्यमानांकः पृथक्, 'समस्थानिकम्' इत्युच्यते। प्राकृतिकरूपेण अभ्याभवितानाम् तत्त्वानाम् त्रि-चतुर्थांशात् किञ्चिदधिकानि तत्त्वानि अनेकेषु समस्थानिकरूपेषु भवन्ति।
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धानि पदानि वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
स्ट्रोन्सियम
एकं भौतिकतत्त्वम् अस्ति।
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
समाधिः
यदा ध्यानं ध्याता ध्येयञ्च एते त्रयः, एकीभूय ध्येयरुपे प्रतियन्ते सा अवस्था भवति समाधिः । समाध्यवस्थायां ध्येयरुपस्यैव भानं भवति, स्वस्वरुपस्य भानं न भवति । ध्यानस्य विस्मृतिः सम्यक् समाधिरभिधीयते (३२) इति उक्तं त्रिशिखाब्राह्मणोपनिषदि । भागवते उक्तं यत्- सर्वे मनोनिग्रहलक्षणान्ताः परो हि योगो मनसः समाधिः इति । परिणतिः स्वस्वरुपस्य परीत्यागश्च समाधिर्भवति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अष्टाङ्गयोगः‎ वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
४९२
४९२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
४९२ ४९२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
बङ्किमचन्द्र चट्टोपाध्याय
बङ्किमचन्द्र चट्टोपाध्याय (বঙ্কিমচন্দ্র চট্টোপাধ্যায় Bôngkim Chôndro Chôţţopaddhae) (२७ जून्, १८३८ - ८ एप्रिल्, १८९४ ) उनविंशतिशतकस्य एकः महान् वङ्गीय-साहित्यिकः सम्पादकश्च आसीत् । वङ्गीयगद्यस्तथा उपन्यासस्य विकाशे अस्य असीमावदानम् अस्ति । बङ्किमचन्द्रः साधारणतः वङ्गीयसाहित्येतिहासे प्रथमः औपन्यासिकरूपेण ख्यातः । परन्तु भगवद्गीतायाः व्याख्याता तथा साहित्य-समालोचकरूपेणाऽपि एषः विशेषख्यातिमानः । सः वृत्तिदृष्ट्या ब्रिटिश्-शासनस्य कर्माचारी आसीत् । बङ्किमचन्द्रः वङ्गीयभाषायाः प्रथमसाहित्यपत्रस्य वङ्गदर्शनस्य अदिसम्पादकः आसीत् । अस्य छद्मनाम आसीत् कमलाकान्त इति ।
जन्म वंशपरिचयश्च
बङ्किमचन्द्रस्य जन्म( २७ जून, १८३८ क्रैस्ताब्दः/१३ आषाढ १२४५ बङ्गाब्दः ) नैहाटीनगरस्य निकटस्थे कांठालपाडाग्रामे अभवत् । वस्तुतः तस्य वंशस्य आदिनिवासः हुगलिमण्डलस्य देशमुखोग्रामे आसीत् । बङ्किमचन्द्रस्य प्रपितामहः रामहरि चट्टोपाध्याय महोदयः मातामहस्य सम्पत्तिं प्राप्य कांठालपाडाग्रामं गतवान् आसीत् । अन्ततरं तत्रैव वसवासम् अकरोत् । रामहरि महोदयस्य पौत्रः आसीत् यादवचन्द्र चट्टोपाध्यायः । तस्य तृतीयपुत्रः बङ्किमचन्द्रः आसीत् । बङ्किमचन्द्रस्य श्यामाचरण तथा सञ्जीवचन्द्र इति द्वौ अग्रजौ आस्ताम् । बङ्किमस्य जन्मकाले पितुः यादवचन्द्रस्य सह-मण्डलशासकरूपेण पदोन्नतिः जाता आसीत् ।
शिक्षा
शैशवकालं बङ्किमचन्द्रः कांटापाडा”ग्रामैव यापितवान्. पञ्च वयसि कुलपुरोहितेन विश्वम्भर भट्टाचार्येण জন্মের পর तस्य विद्यारम्भः जातः. अत्यल्पैव वयसि तस्य मेधा सर्वैः ज्ञाता. बङ्किमचन्द्रस्य कणिष्ठः सहोदरः पूर्णचन्द्र चट्टोपाध्यायः लिखितवान्- “শুনিয়াছি বঙ্কিমচন্দ্র একদিনে বাংলা বর্ণমালা আয়ত্ত করিয়াছিলেন।”(भाषानुवादः- श्रुतञ्च, बङ्किमचन्द्रेण बाङ्ग्लावर्णमाला आयत्ती कृता आसीत्) <! যদিও গ্রামের পাঠশালায় বঙ্কিম কোনওদিনই যাননি। পাঠশালার গুরুমশাই রামপ্রাণ সরকার বাড়িতে তাঁর গৃহশিক্ষক নিযুক্ত হন। বঙ্কিমচন্দ্রের রচনা থেকে মনে হয় তিনি রামপ্রাণের শিক্ষা থেকে বিশেষ উপকৃত হননি। তিনি লিখেছেন, “সৌভাগ্যক্রমে আমরা আট দশ মাসে এই মহাত্মার হস্ত হইতে মুক্তিলাভ করিয়া মেদিনীপুর গেলাম।”
১৮৪৪ সালে বঙ্কিমচন্দ্র পিতার কর্মস্থল মেদিনীপুরে আনীত হলে, সেখানেই তাঁর প্রকৃত শিক্ষার সূচনা হয়। মেদিনীপুরের ইংরেজি স্কুলের প্রধান শিক্ষক জনৈক এফ টিডের পরামর্শে যাদবচন্দ্র শিশু বঙ্কিমকে তাঁর স্কুলে ভরতি করে দেন। এখানেও বঙ্কিম অল্পকালের মধ্যেই নিজ কৃতিত্বের স্বাক্ষর রাখতে সক্ষম হন। পূর্ণচন্দ্রের রচনা থেকে জানা যায়, বার্ষিক পরীক্ষার ফলে সন্তুষ্ট হয়ে টিড সাহেব বঙ্কিমকে ডবল প্রমোশন দিতে উদ্যত হলে যাদবচন্দ্রের হস্তক্ষেপে তিনি নিরস্ত হন। ১৮৪৭ সালে টিড ঢাকায় বদলি হয়ে গেলে সিনক্লেয়ার তাঁর স্থলাভিষিক্ত হন; তাঁর কাছেও বঙ্কিম প্রায় দেড় বছর ইংরেজি শিক্ষা গ্রহণ করেন।
১৮৪৯ সালে বঙ্কিমচন্দ্র পুনরায় কাঁটালপাড়ায় ফিরে আসেন। এইসময় কাঁটালপাড়ার শ্রীরাম ন্যায়বাগীশের কাছে বঙ্কিম বাংলা ও সংস্কৃতের পাঠ নেন। বঙ্কিমচন্দ্র খুব ভাল আবৃত্তিকারও ছিলেন। সংবাদ প্রভাকর ও সংবাদ সাধুরঞ্জন নামক সংবাদপত্রে প্রকাশিত বহু কবিতা তিনি এই বয়সেই কণ্ঠস্থ করে ফেলেন। ভারতচন্দ্র রায়গুণাকর বিরচিত বিদ্যাসুন্দর কাব্য থেকে বিদ্যার রূপবর্ণন ও জয়দেব প্রণীত গীতগোবিন্দম্ কাব্য থেকে ধীরে সমীরে যমুনাতীরে কবিতাদুটি তিনি প্রায়শই আবৃত্তি করতেন। এছাড়াও পণ্ডিত হলধর তর্কচূড়ামণির কাছে এই সময় তিনি মহাভারত শ্রবণ করতেন। হলধরই তাঁকে শিক্ষা দেন - “শ্রীকৃষ্ণ আদর্শ পুরুষ ও আদর্শ চরিত্র”। এই শিক্ষা তাঁর পরবর্তী জীবনে রচিত নানা রচনাতে প্রতিফলিত হয়েছিল।
কিছুকাল পরে ১৮৪৯ সালে হুগলি কলেজে ভর্তি হন। এখানে তিনি সাত বছর পড়াশুনা করেন। হুগলি কলেজ পড়াকালীন ১৮৫৩ সালে জুনিয়র স্কলারশিপ পরীক্ষায় প্রথম স্থান অধিকার করে মাসিক আট টাকা বৃত্তি লাভ করেন। এই বছরেই সংবাদ প্রভাকরে কবিতা প্রতিযোগিতায় অংশগ্রহণ করে কুড়ি টাকা পুরস্কার লাভ করেন। হুগলি কলেজ অধ্যয়নকালেই বঙ্কিমচন্দ্র কবিবর ঈশ্বরচন্দ্র গুপ্তের সংবাদ প্রভাকর ও সংবাদ সাধুরঞ্জনে গদ্য-পদ্য রচনা আরম্ভ করেন। পরবর্তীকালে তাঁর বহু রচনা এই দুই কাগজে প্রকাশিত হয়। হুগলি কলেজ ১৮৫৬ সালে সিনিয়র বৃত্তি পরীক্ষায় সব বিষয়ে বিশেষ কৃতিত্ব প্রদর্শন করে তিনি দুই বছরের জন্য কুড়ি টাকা বৃত্তি লাভ করেন। এই বছরই তিনি হুগলি কলেজ ছেড়ে আইন পড়বার জন্য কলকাতায় প্রেসিডেন্সি কলেজে ভর্তি হন। ১৮৫৭ সালে জানুয়ারী মাসে কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয় প্রতিষ্ঠা হয়। এবং বিশ্ববিদ্যালয় কর্তৃপক্ষ এন্ট্রান্স বা প্রবেশিকা পরীক্ষা প্রবর্তন করেন। প্রেসিডেন্সি কলেজের আইন বিভাগ থেকে এন্ট্রান্স পরীক্ষা দিয়ে বঙ্কিমচন্দ্র প্রথম বিভাগে উত্তীর্ণ হন। পরের বছর ১৮৫৮ সালে প্রথমবারের মত বি.এ. পরীক্ষা নেওয়া হয়। মোট দশজন ছাত্র প্রথমবারে পরীক্ষা দিয়েছিলেন। উত্তীর্ণ হয়েছিলেন কেবলমাত্র বঙ্কিমচন্দ্র ও যদুনাথ বসু।
তার বাবার মতো তিনিও সরকারী চাকরিতে যোগদান করেন, ডেপুটি ম্যাজিস্ট্রেট ও ডেপুটি কালেক্‌টার পদে। সারা জীবন তিনি অত্যন্ত নিষ্ঠার সাথে কাজ করে যান। স্বীকৃতি স্বরূপ ব্রিটিশ সরকার তাকে দুটি খেতাবে ভূষিত করে - ১৮৯১ সালে রায় বাহাদুর খেতাব এবং ১৮৯৪ সালে কম্প্যানিয়ন অফ দ্য মোস্ট এমিনেন্ট অর্ডার অফ দ্য ইন্ডিয়ান এম্পায়ার খেতাব। তবে সরকারী কর্মকর্তা নয় বরং লেখক এবং হিন্দু পুনর্জাগরনের দার্শনিক হিসেবেই তিনি অধিক প্রখ্যাত।
विवाहः
বঙ্কিমচন্দ্রের প্রথম বিয়ে হয় ১৮৪৯ সালে। তখন তাঁর বয়স ছিলো মাত্র ১১ বছর। নারায়নপুর গ্রামের এক পঞ্চমবর্ষীয়া বালিকার সাথে তাঁর বিয়ে হয়। কিন্তু চাকুরি জীবনের শুরুতে যশোর অবস্থান কালে ১৮৫৯ সালে এ পত্নীর মৃত্যু হয়। অতঃপর ১৮৬০ সালের জুন মাসে হালি শহরের বিখ্যাত চৌধুরী বংশের কন্যা রাজলক্ষী দেবীর সঙ্গে তাঁর বিয়ে হয়।
कर्मजीवनम्
তাঁর কর্মজীবনের সংক্ষেপিত তালিকা:
मृत्युः
শেষ জীবনে তাঁর স্বাস্থ্য বিশেষ ভালো ছিল না। ১৮৯৪ সালের মার্চ মাসে তাঁর বহুমূত্র রোগ বেশ বেড়ে যায়। এই রোগেই অবশেষে তাঁর মৃত্যু হয়, এপ্রিল ৮, ১৮৯৪ (বাংলা ২৬ চৈত্র ১৩০০ সাল)।-->
१४९९
१४९९ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१४९९ १४९९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
अलङ्कारकौस्तुभः
कविकर्णपूरेण अलङ्कारकौस्तुभः (Alankarakaustubha) इति ग्रन्थः लिखितः । अस्मिन् ग्रन्थे १० किरणानि सन्ति । अत्रच काव्यलक्षणं, गुणाः, दोषाः, रसाः अलङ्काराः इत्यादिविचाराः निरूपिताः  सन्ति ।
वर्गः:अलङ्कारग्रन्थाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
यितृयम
एकं भौतिकतत्त्वम् अस्ति।
अरुण शौरी
अरुण शौरी (जननम् १९४१ नवेम्बर् २) भारतीयपत्रकर्ता, लेखकः, राजनीतिज्ञश्च । सः विश्ववित्तकोशे अर्थशास्त्रज्ञत्वेन कार्यम् अकरोत् (१९६८-७२, १९७५-७७) । भारतस्य योजनायोगस्य मार्गदर्शकत्वेन, इण्डियन् एक्स्प्रेस्-टैम्स् आफ् इण्डिया-पत्रिकयोः सम्पादकत्वेन, भारतसर्वकारस्य मन्त्रीत्वेन च कार्यं निरवहत् । १९८४ तमे वर्षे तेन रामन् मेग्सेसे प्रशस्तिः प्राप्ता ।
बाल्यजीवनम्
अरुण शौरी जलन्धरे जन्म प्राप्नोत् । तदा तत्र ब्रिटिश्-आधिपत्यम् आसीत् । सः बरखम्बनगरस्थे माडर्न्-शालायां, सैण्ट् स्टीफन्-विद्यालये च शिक्षणं प्राप्नोत् । अर्थशास्त्रे विद्यावारिधिः तेन अमेरिकादेशस्य मेक्स्वेल्-स्कूल्-आफ्-सिराकूस्-विश्वविद्यालयतः प्राप्ता ।