cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
वराङ्गपत्रम्
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य वराङ्गपत्रस्य स्वभावः
वर्गः:औषधीयसस्यानि वर्गः:हरितकानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎ वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
3.26 भुवनज्ञानम् सूर्ये संयमात्
अधिकवाचनाय
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
डेविड् वुडार्ड्
175px|thumb|वुडार्ड् २०१८ तमे वर्षे डेविड् वुडार्ड् (आङ्ग्ल: David James Woodard, ; जन्म – ६ अप्रैल् १९६४ तमे ख्रिस्तीये वर्षे कॅलिफोर्नियानगरस्य सान्ता बारबरा इति स्थाने) अमेरिकीय-वाद्यसंघस्य संचालकः, आधुनिकोत्तरः लेखकः च अस्ति। तथैव च मुख्योपनिवेशिनां कुलानां वंशजः च अस्ति।
अशोकः पुरनाट्टुकरा
लघुचित्रम्| अशोकः पुरनाट्टुकरा अशोकः पुरनाट्टुकरा (10 दिसम्बर, 1952 – 9 मे 2014) केरलस्य प्रमुखः संस्कृतविद्वान्, संस्कृतभाषाविदः च आसीत् । केरलस्य प्रथमव्यापकस्य संस्कृतपत्रिकायाः 'भारतमुद्रा' इत्यस्याः संस्थापकः, दीर्घकालीनः सम्पादकः च आसीत् ।
डेविड् वुडार्ड्
वुडार्डमहोदयः पॅराग्वे देशस्य नुएवा-जर्मेनिया इत्यत्र जाते नारीवादि/शाकाहारि-यूटोपिया-साहचर्ये कृतस्य कार्यस्य कृते अपि प्रसिद्धः अस्ति। स्वीसदेशीयेन ख्रिस्टीयन-क्रॅचमहोदन सह तेन लिखिते फाईव् इयर्स् (पञ्च वर्षाणि)’ इति जर्मनभाषिकपुस्तके केषाञ्चनमानवीयानां कार्याणां वर्णनम् अस्ति।
अशोकः पुरनाट्टुकरा
जीवनी
उ० त्रिशूरसमीपे पुरनाट्टुकराग्रामे ।. अशोकस्य जन्म १९५२ तमे वर्षे डिसेम्बर्-मासस्य १० दिनाङ्के रामकृष्ण मेनन,- केमीनाक्षिकुट्टियाम्मा इति दम्पत्योः पुत्रत्वेन अभवत् । सः पुरनाट्टुकराश्रीरामकृष्णगुरुकुलविद्यामन्दिर, त्रिशूरश्रीकेरलवर्मामहाविद्यालये, पट्टम्बीसंस्कृतमहाविद्यालये, त्रिशूरशिक्षायां उन्नताध्ययनसंस्थाने च सम्पन्नवान् । २०१४ तमस्य वर्षस्य मे-मासस्य ९ दिनाङ्के त्रिशूर्-नगरे सः स्वर्गं गतः ।
3.26 भुवनज्ञानम् सूर्ये संयमात्
अधिकवाचनाय
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:विभूतिपादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
अशोकः पुरनाट्टुकरा
योगदानम्
अशोकः शिक्षा-साहित्य-सांस्कृतिक-सामाजिककला-पर्यावरणादिषु विविधक्षेत्रेषु स्वकीयं चिह्नं त्यक्तवान् ।
डेविड् वुडार्ड्
बाह्यसम्पर्काः
वर्गः:१९६४ जननम् वर्गः:जीवतव्यक्तयः वर्गः:सङ्गीतज्ञाः वर्गः:लेखकाः
के.पी नारायण पिषारोटि
വർഗ്ഗം:Articles with hCards के.पी.नारायणपिशरोतिः (१९०९ अगस्त् २३-२००४ मार्च् २०) संस्कृतमलयालमभाषायां विद्वान्, शिक्षकः, लेखकः च आसीत् ।
अशोकः पुरनाट्टुकरा
योगदानम्
पुरनाट्टुकरश्रीरामकृष्णाश्रमस्य आशीर्वादेन, परन्तु प्रायः एकपुरुषमिशनरूपेण, सः भारतमुद्रा इति व्यापकसंस्कृतपत्रिकायाः आरम्भं कृतवान्, यत् १९८० तमे वर्षे केरलदेशे प्रथमा आसीत् प्राचीन-आधुनिक-विविधविषयेषु लेखाः, समाचाराः, लघुकथाः, काव्यानि च भरतमुद्रादेवनागरीलिप्या निर्मीयन्ते, परन्तु अतीव सरलशैल्या  । भरतमुद्रा इत्येतदतिरिक्तं भुवनमुद्रा इति द्विसाप्ताहिकं संस्कृतपत्रम् अपि प्रारब्धवान्, येन वार्तानां अधिकं प्रमुखता दत्ता ।
के.पी नारायण पिषारोटि
जीवनरेखा
पिशरथः पट्टम्बी इति नगरस्य समीपे एव कोटिक्कुन्नु पिषारटि भवने जातः. अम्मा कोडिक्कुन्नु पिषारे नारायणीकुट्टी पिशारस्यार। पिता पुदुशेरी मनक्कल पशुपति नम्बूथिरी। सः गुरुकुलव्यवस्थायां प्राथमिकशिक्षां प्राप्तवान् । पुन्नासेरी नीलकान्तशर्मा इत्यस्य अधीनं संस्कृतम् अधीतवान्. मद्रास विश्वविद्यालय से मलयालम विदवान परीक्षा उत्तीर्ण. तदनन्तरं मदुरै अमेरिकनमहाविद्यालये, त्रिशूरश्रीकेरलवर्मामहाविद्यालये च अध्यापनं कृतवान् | युसाफाली केचेरी इत्यादयः बहवः उल्लेखनीयाः यः प्रमुखः कविः गीतकारः च आसीत् सः तस्य शिष्याः आसन् । केरलवर्मामहाविद्यालयात् निवृत्तः सन् त्रिशूरस्य कनाट्टुकरानगरे स्थिते स्वगृहे नारायनीयम् इत्यत्र स्थित्वा मलयालमसाहित्ये बहुधा योगदानं कृतवान् । भरतमुनिस्य नाट्यशास्त्रस्य मलयालमभाषायां अनुवादः कृतः अस्ति। मलयालममहाकाव्यं केसवीयम् अपि संस्कृतभाषायां अनुवादितम् अस्ति । १९९९ तमे वर्षे मलयालमसाहित्ये व्यापकं योगदानं कृत्वा एझुतच्चनपुरस्कारेण पुरस्कृतः । विश्वसंस्कृतप्रतिस्थानम् केरलं पण्डितरत्नम् उपाधिं प्राप्य सम्मानितम् (१९८३) । कलादिश्रीशङ्कराचार्यसंस्कृतविश्वविद्यालयेन तस्मै २००१ तमे वर्षे डी.लिट्-पुरस्कारः कृतः । सम्मानित। २००४ तमे वर्षे मार्चमासस्य २० दिनाङ्के ९५ वयसि सः मृतः । कोचीन देवस्वोम बोर्डेन तस्य नाम्ना पुरस्कारः दत्तः अस्ति।
अशोकः पुरनाट्टुकरा
योगदानम्
अनामिका, इति संस्कृतकथासङ्ग्रहः अशोकपुराणट्टुकरस्य मुख्या स्वतन्त्रसाहित्यग्रन्थः अस्ति । सः संस्कृतव्याकरणविषये बहूनि पुस्तकानि रचितवान् । सः मदम्पू कुञ्जुकूटनस्य 'महाप्रस्थानम्' इत्यादीनि बहूनि मलयालग्रन्थानां संस्कृते अनुवादं कृतवान् । सः सुप्रसिद्धः संस्कृतवक्तृ अपि आसीत् ।
विलङ्गन् कुन्नं नाम पुरनाट्टुकरायाः समीपे सार्वजनिकसम्पत्त्याः रूपेण सर्वकारीयनियन्त्रणात् स्थापयितुं सः यः संघर्षः आरब्धवान् सः जनसमूहस्य बहु ध्यानं आकर्षितवान् । तदनन्तरं विलङ्गकुन्-नगरं त्रिशूर्-नगरस्य समीपे महत्त्वपूर्णं पर्यटनस्थलं, पर्यावरण-अनुकूलं क्षेत्रं च इति घोषितम् । अस्य सन्दर्भे सः विलाङ्गन संरक्षणसमितिः, विलाङ्गन ट्रकचालकक्लबः इति संस्थाः संस्थाप्य तेषां नेतृत्वं कृतवान् ।
के.पी नारायण पिषारोटि
सन्दर्भः
वर्गः:२००४ मरणम् वर्गः:१९०९ जननम् वर्गः:मार्च् वि वर्गः:अगस्त् २३ दिने जाताः
अशोकः पुरनाट्टुकरा
योगदानम्
केरलसंस्कृतशिक्षकसङ्घस्य, अखिलभारतीयसंस्कृतपत्रकारसङ्घस्य, विभिन्नानां शिक्षकसङ्गठनानां च कार्यालयं कृतवान् अस्ति ।
पुरस्कार
विश्वसंस्कृत प्रतिष्ठान, नई दिल्ली द्वारा संस्कृत पत्रकारिता पुरस्कार, केरल साहित्य अकादमी द्वारा तुन्चन स्मृति प्रबन्ध पुरस्कार, डॉ. के. वि. कुंहिकृष्णन स्मृति पुरस्कार, गुरुवायुर तथा कोचीन देवस्वोम बोर्ड पुरस्कार आदि आदराः तस्मै प्राप्ताः सन्ति
अशोक पुरनाट्टुकर-भारतमुद्रा पुरस्कारः
अशोकपुरनाट्टुकरस्य स्मृतौ 2015 तः असोकनपुराणतुकर-भारतमुद्रापुरस्कारस्य स्थापना अभवत् । संस्कृतविद्वान् आचार्यश्च के. यथिन्द्रन् अस्य पुरस्कारस्य प्रथमः प्राप्तकर्ता अस्ति । २०१६ तमस्य वर्षस्य पुरस्कारविजेता नाट्यशास्त्रस्य सांस्कृतिककार्यकर्ता ई. टी. वर्गीजः ।
भारत मुद्रा पुरस्कृतानां सूचीः १.
परिवारं
पुराणट्टुकरा श्री रामकृष्ण गुरुकुलं विद्यामन्दिर उच्च माध्यमिक विद्यालय आर. प्रधानाम्बिका अशोकपुराणट्टुकरस्य पत्नी अस्ति। अस्य दम्पत्योः शङ्करः रामदासः च पुत्रद्वयम् अस्ति ।
सन्दर्भः
<references group="" responsive="1"> वर्गः:२०१४ मरणम् वर्गः:डिसम्बर् दशमे दिने जाताः वर्गः:१९५२ जननम् वर्गः:मेय् नवमे दिने मृताः वर्गः:विंशतिशताब्द्याः नाट्यकाराः
सुमन्त्रः
अयं सुमन्त्रः अपि रामायणस्य किञ्चित् महत्त्वभूतं पात्रम् अस्ति । एषः महाराजस्य दशरथस्य मन्त्री तथा सारथिश्च आसीत् ।
वर्गः:रामायणस्य पात्राणि वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सीधीमण्डलम्
सीधीमण्डलम् (सीधी जिला, Sidhi district) इत्येतत् भारतस्य मध्यभागे स्थितस्य मध्यप्रदेशराज्यस्य रीवाविभागे अन्तर्गतं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति सीधी इति नगरम् ।
भौगोलिकम्
सीधीमण्डलस्य विस्तारः ४,८५१ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । मध्यप्रदेशराज्यस्य पूर्वभागे इदं मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे सिङ्गरौलीमण्डलं, पश्चिमे सतनामण्डलम्, उत्तरे रीवामण्डलं, दक्षिणे छत्तीसगढराज्यम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले सोननदी प्रवहति ।
जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं सीधीमण्डलस्य जनसङ्ख्या ११,२७,०३३ अस्ति । अत्र ५,७५,९१२ पुरुषाः, ५,५१,१२१ महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २३२ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २३२ जनाः। २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २३.७२% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९५७ अस्ति । अत्र साक्षरता ६४.४३% अस्ति ।
उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले षड् उपमण्डलानि सन्ति । तानि- चुरहट, सिहावल, गोपडबनास, मझौली, कुसमी, रामपुर नाईकिन ।
कृषिः वाणिज्यं च
अस्मिन् मण्डले अङ्गाराणाम् उत्पत्तिर्भवति । अस्मिन् मण्डले विन्ध्याचलपर्वते ’सूपर थर्मल’ विद्युदुत्पादनयन्त्रागारः अस्ति ।
वीक्षणीयस्थलानि
कैमूर, खेजुआ, रानीमुण्डा इत्येतानि अस्य मण्डलस्य वीक्षणीयस्थलानि सन्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://sidhi.nic.in/ http://www.census2011.co.in/census/district/329-sidhi.html
वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य मण्डलानि
उल्लेखालङ्कारः
अर्थः
यत्र नानाविधधर्मयोग्यमेकं वस्तु तत्तद्धर्मयोगरूपनिमित्तभेदेन अनेकेन गृहीत्रानेकधा उल्लिख्यते तत्रोल्लेखः । अनेकधोल्लेखने रुच्यर्थित्वभयादिकं यथार्हप्रयोजकम् । रुचिः अभिरतिः । अर्थित्वं लिप्सा । स्त्रीभिः इत्युदाहरणम् । अत्रैक एव राजा सौन्दर्यवितरणपराक्रमशाली इति कृत्वा स्त्रीभिः अर्थिभिः प्रत्यर्थिभिः च रुच्यर्थित्वभयैः कामकल्पतरुकालरूपः दृष्टः । यथा वा- अत्र यः तथा भीतं भक्तं गजं त्वरया त्रायते स्म सोऽयमादिपुरुषोत्तम इति वृद्धाभिः संसारभीत्या तदभयार्थिनीभिः कृष्णोऽयं मथुरापुरं प्रविशन् दृष्टः । यस्तथा चञ्चलत्वेन प्रसिद्धा याः श्रियः अपि कामोपचारवैदग्ध्येन नित्यं वल्लभः सोऽयं दिव्ययुवा इति युवतिसमूहैः सोत्कण्ठैः दृष्टः । बालाभिः तु तद्वाह्यगतरूपवेशालङ्कारदर्शनमात्रलालसाभिः यथास्थितवेषादियुक्तः दृष्टः इति बहुधोल्लेखः । पूर्वः कामत्वाद्यारोपः रूपकसङ्कीर्णः । अयं तु शुद्ध इति भेदः ।
वर्गः:अर्थालङ्काराः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:सार वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
बिमला प्रसाद चलिहा
बिमला प्रसाद चलिहा (२६ मार्च १९१२ – २५ फेब्रुवरी १९७१) भारतीयराष्ट्रीयकाङ्ग्रेसस्य नेता, स्वतन्त्रतासेनानी च आसीत् यः १९४२ तमे वर्षे महात्मागान्धिनः ब्रिटिशसर्वकारस्य विरुद्धं भारतं त्यजतु आन्दोलने सक्रियभागित्वस्य कारणेन जोरहाटकारागारे कारागारं गतः। सः एकदा बदरपुरनिर्वाचनक्षेत्रात् त्रीणि कार्यकालानि यावत् असमस्य मुख्यमन्त्रीपदे निर्वाचितः तथा सोनारी निर्वाचनक्षेत्रात् द्विवारं। १९५७ तमस्य वर्षस्य डिसेम्बर्-मासस्य २८ दिनाङ्कात् १९७० तमे वर्षे नवम्बर-मासस्य ६ दिनाङ्कपर्यन्तं सः कार्यभारं स्वीकृतवान् ।१९७१ तमे वर्षे पद्मविभूषणेन पुरस्कृतः।
राजनैतिक करियर
तस्य मुख्यमन्त्रीत्वकाले असम-राजभाषा-अधिनियमः, १९६० तमे वर्षे निर्मितः, येन असमियाभाषा राज्यस्य एकमात्रं राजभाषा अभवत् । तस्य कार्यकाले चीनदेशीयाः भारते उपरि आक्रमणं कृतवन्तः तदानीम् नेफा इति नामकं बोमडिल्ला इत्यत्र अधुना अरुणाचलप्रदेशः इति नाम्ना प्रसिद्धम् । सः असमराज्यस्य नागालैण्ड्, मिजोरम, मेघालय इत्यादिषु लघुराज्येषु विभाजनस्य घोरविरोधं कृतवान्, भारतस्य केन्द्रसर्वकारस्य विभिन्नसमित्याः सदस्यः च आसीत् । तस्य मृत्योः अनन्तरमेव असमराज्यं लघुराज्येषु विभक्तम् ।
१९६६ तमे वर्षे मार्चमासे मिजोराष्ट्रियमोर्चाविद्रोहः अपि तस्य कार्यकाले एव अभवत् । पूर्वं सः असमस्य चायवृक्षाणां श्रमिकानाम् हितस्य रक्षणार्थं वृक्षारोपणश्रमकानून, १९५१ तथा तत्सम्बद्धानां असमवृक्षारोपणश्रमनियम, १९५६ इत्यस्य प्रचारार्थं महत्त्वपूर्णं कार्यं कृतवान् मुख्यमन्त्रीरूपेण द्वितीयकार्यकाले तत्कालीनपूर्वबङ्गात् अवैधप्रवासस्य विषयः आगतः, सः असमदेशे त्रिलक्षं अवैधप्रवेशकाः सन्ति इति दावान् अकरोत्, तृतीयकार्यकाले तान् निर्वासयितुं सक्रियपदं स्वीकृतवान्
जन्म तथा परिवारश्च
तस्य विवाहः एकस्य वरिष्ठस्य अधिवक्ता & स्वतन्त्रतासेनानी श्री के.आर. बोरा एवं दिग्गज राजनीतिज्ञ एवं संसद सदस्य श्री इन्द्रमोनी बोरा की अग्रज। तेषां ५ पुत्राः २ कन्याः च आसन्।
चलिहा १९७१ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरी-मासस्य २५ दिनाङ्के मृता ।तस्य पत्नी २०१० तमस्य वर्षस्य मार्च-मासस्य ६ दिनाङ्के मृता, तस्याः अन्तिमसंस्कारः नवग्रह-श्मशाने बहुसंख्याकानां परिवारजनानां प्रशंसकानां च उपस्थितौ कृतम्।
होराशास्त्रम्
होराशास्त्रम् इति ज्योतिष स्य होरास्कन्धः वर्तते। ‘होराशास्त्रं जातकं ताजिकञ्च इति प्रसिद्धम्। ज्योतिषस्य हि सन्ति त्रयः स्कन्धाः – सिद्धान्तः संहिता होरा चेति। तत्र हि सिद्धान्तस्य द्वौ स्वरूप सिद्धान्तस्तन्त्रञ्च । तत्र यत्र हि कल्पादित एव गणना क्रियते स सिद्धान्तो यत्र च युगादारभ्य सा क्रियते तत्तन्त्रमिति । उभयोरेव द्वौ पादौ प्रत्येक गणितं गोलश्च । गणितस्य त्रयो भेदाः सामान्यगणितं बीजगणितं ग्रहगणितञ्च । सामान्य( पाटी गणितस्य द्वौ भेदौ व्यक्तगणितमव्यक्तगणितञ्चेति । यत्र स्कन्धे गणितफलितयोः सामान्येन निर्देशः सर्व विषयकत्वेन सा सङ्ग्रहस्वरूपा संहिता । साऽपि चतुष्पदा ग्रहचार-कालफलशकुनस्वरभेदात् । यत्र वैयक्तिकसम्बन्धेन फलादेशः सा होरा । साऽपि . पञ्चपदा जातकताजिकरमलप्रश्नस्वप्नभेदात् ।
परिचयः
सामान्यतो यत्र ग्रहस्थितितिथिनक्षत्रादिद्वारा मनुष्यस्य सुखदुःखाद्यवाप्तिनिर्णीयते तदेव होराशास्त्रमित्युच्यते । होराशब्दो हि अहोरात्रशब्दस्य आद्यान्ताक्षरविलोपेन निष्पन्न इति केचिद्वदन्ति । यथा पाराशरहोराशास्त्रे -
“अहोरात्रस्य पूर्वान्त्यलोपाद्धोराऽवशिष्यते ।' इति ।
वयं तु शब्दोऽयं फलितज्योतिषार्थे रूढ इति मन्यामहे सौकर्यात् । वराहमिहिराचार्यों यथाऽऽह -
‘होरेत्यहोरात्रविकल्पमेके वाञ्छन्ति पूर्वापरवर्णलोपात् ।
अपह्नुत्यलङ्कारः
अपहनुति: इत्यस्य निषेध: इत्यर्थ:, सच सादृश्यमूलकाभेदमतिपतिपूर्वक: अलकारः। अपहनुति: षट्विधा:  -
(१) शुद्धापह्नुति: (२) हेत्वापह्नुतिः (३) पर्यस्तापह्नुतिः  (५) भ्रान्तापह्नुतिः (५) छेकापह्नुतिः
(६) कैतवापह्नुति:।
होराशास्त्रम्
परिचयः
तत्र भट्टोत्पल उपपत्तिमाह -
अपह्नुत्यलङ्कारः
अर्थः
वर्णनीयवस्तूनि तत्सदृशधर्मारोपफलकः तदीयो धर्मः निह्नवः कविमतिविकासित-उत्प्रेक्षितधर्मान्तरस्यापि निह्नवः शुद्धापह्नुतिः । यथा चन्द्रे वियन्नद् पुण्डरीकत्वारोपफलकस्तदीयधर्मस्य चन्द्रत्वस्यापह्नवः ।
उदाहरणान्तरम्
अत्र उत्प्रेक्षितधर्माणां अपि अपह्नवः परपक्षत्वोपन्यासादर्थसिद्धिः ।
बाह्यसम्पर्कः
वर्गः:अर्थालङ्काराः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎ वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
होराशास्त्रम्
परिचयः
'मेषादयो द्वादशलग्नाशयोऽहोरात्रान्तर्भूताः लग्नस्य च कालवशाज्ज्ञानम् । लग्नवशाच्छुभाशुभज्ञानम् । अतोऽहोरात्राश्रयत्वात् तत एव होराशब्दो व्युत्पाद्यते।' इति ।
'आद्यन्तवर्णलोपाद्धोराऽस्माकं भवत्यहोरात्रात् ।
तत्प्रतिषिद्धः सर्वो ग्रहभगणश्चिन्त्यते यस्मात् ॥' इति ।
ज्योतिषस्य होरोस्कन्धः स्वरूपसिद्धिस्तु हिंसांसंवरणाद्यर्थकाद् हुर धातोः ( 'हुल हुर हिंसासंवरणयोः'-पा० ) होरतीति पचाद्यचि टापि हुर्यते इति धनि टापि वा सिध्यति । अस्यार्थस्तु लग्नं राश्यर्द्ध रेखा शास्त्रभेदश्चेति मेदिन्याम् । लग्नेऽर्थे होरा यथा -
‘संज्ञा वेश्माष्टमयोश्चतुरस्र वैतपश्च नवमस्य ।
होरास्तदशजलानां चतुष्टयं कण्टकं केन्द्रम् ॥
“षष्ठं तृतीयं दशमञ्च राशिमेकादशञ्चोपचयक्षमाहुः ।
होरागृहस्थानेशशाङ्ककेभ्यः शेषाणि चैभ्योऽपचदात्मकानि ।'
बृहज्जातके यथा--
'होरादयस्तनुकुटुम्बसहोत्थबन्धुपुत्रारिपत्निमरणानि शुभास्पदायाः ।।
रिःफाख्यमित्युपचयान्परिकर्मलाभदुश्चिक्यसंज्ञितगृहाणि न नित्यमेके ।'
राश्यद्धेऽर्थे होरा यथा -
‘होरा राशिदलं समे प्रथमतश्चन्द्रस्य भानोरतो
व्यत्यासा'•••• •••••••••••।'
'विषमक्षेषु प्रथमहोराः स्युश्चण्डरोचिषः ।।
द्वितीयाः, शशिनो युक्षु व्यत्ययाद् गणयेत् सदा ॥' ( ज्योतिस्तत्त्वे )
सार्द्धदण्डद्वयात्मककालेऽर्थे होरा यथा'चतुर्विंशतिवेलाभिरहोरात्रं प्रचक्षते ।
पश्चिमादर्द्धरात्रादिहोराणां विद्यते क्रमः ॥' ( आग्नेये गणभेदाध्याये )
लघुजातके होराशब्दप्रयोगो यथा -
‘गृहहोराद्रेष्काणा नवभागो द्वादशांशकस्त्रिशः ।।
वर्गः प्रत्येतव्यो ग्रहस्य यो यस्य निर्दिष्टः ॥' इति ।
होराशब्दः शास्त्रार्थे तु सर्वत्रैव प्रयुक्तः ।
होराशास्त्रविषयो हि मनुष्यस्य प्राग्जन्मोपार्जितकर्म सदसत्फलकथनमेव । यथोक्तं बृहज्जातके -
यथा वा लघुजातके--
व्यञ्जयति शास्त्रमेतत् तमसि द्रव्याणि दीप इव ॥' इति ।।
ननु शुभस्य अशुभस्य वाऽवश्यम्भाविनः किं व्यनक्तीत्यपेक्षायामुच्यते द्विविधं शुभाशुभं दृढकर्मोपार्जितमदृढकर्मोपार्जितञ्च ।
तत्र दृढकर्मोपार्जितस्य दशाफलं पाकक्रमेण व्यनक्ति । अशुभं दशाफलं ज्ञात्वा यात्रादेः परिहारः कर्तव्यः । शुभं ज्ञात्वा प्रवृत्तिः । अदृढकर्मोपाजतस्य अष्टकवर्गेण फलव्यक्तिः तच्चाशुभं ज्ञात्वा शान्तिः कार्या । यथोक्तं यवनाचार्यैः--
‘यद्यद्विधानं नियतं प्रजानां ग्रहयोगप्रभवं प्रसुतौ ।
यदि हि दृढकमजतमशुभं तदा तस्य परिहारं कुर्यात् यदा त्वदृढकर्माजिताशुभं तदा पौरुषेण तद्धन्यादिति फलादेशस्य प्रयोजनम् । यथाऽऽह व्यासः -
‘विहन्याद् दुर्बलं देवं पुरुषेण विपश्चिता।' इति ।
ग्रहा हि पूर्वजन्मकर्माजितं शुभाशुभफलं व्यञ्जयन्तीत्येतस्य कथनस्यायमेवाशयो यद्यस्य यादृक् सञ्चितं कर्म स तदनुकूले समये जन्म लभत इति । ग्रहनक्षत्राण्यपि तथैव यथायोगमनुकुलाः प्रतिकूली वा भूत्वा शुभमशुभं वा प्रकटयन्ति च ।, शुभाशुभज्ञानानन्तरं नरः शान्त्यादिविविधोपायेन शुभं परिहर्त प्रभवेदिति फलादेशस्य महत्त्वम् । यस्य जन्मनि यस्य यस्य ग्रहादेः प्राबल्यं स तत्समानप्रकृतिक एव भवतीति भेलापकादावस्य सुमहत्प्रयोजनम् । अत एवोक्तं 'त्रिस्कन्धज्ञो नांवसीदतीति । तस्मात् स्थितमेतत् अस्यावश्यकता यथाऽऽह कल्याणवर्मा -
अर्थार्जने सहायः पुरुषाणामापदर्णवे पोतः ।
यात्रासमये मन्त्री जातकमपहाय नास्त्यपरः ॥” इति ।।
होराशास्त्रस्य विभागः
यत्र हि जन्मकालिकग्रहाद्यवस्थितिमाधारीकृत्य जनस्य भूतवर्तमानभाविशुभाशुभफलादेशः क्रियते तज्जातकशास्त्रम् ।
खस्थानां पिण्डानां भूस्थितैर्जनैः सह सम्बन्धनं सहसा न प्रतीतिमायाति । किन्तु तयोरविच्छेद्यः सम्बन्धोऽस्त्येव यथार्थतः । सत्यमेवोक्तम् -
‘ग्रहैर्याप्तमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्' । इति ।
सूक्ष्मावलोकनेनैतत्स्पष्टमेव ज्ञायते यद्यत्प्रकृतिको यस्य जन्मनक्षत्रतत्स्वामिराशितत्पतिलग्नतत्पमासतत्पतिवासरतिथितत्पतीत्यादिः तत्प्रकृतिक एवं जनो भवतीति । यथा हि मेषराशी जातो जनो जलाद् बिभेत्येव । मेषराशेः स्वामी भौमः स च वह्निप्रकृतिको जलविमुखः । एवमेव सिंहस्य स्वामी सूर्यः । तद्राशौ जातो निश्चयमेव पित्तप्रकृतिकोऽल्पवाचश्च भवति । यदि योगान्तरवशात् कस्मिभिन्नापि सर्वाणि लक्षणानि घटेरंस्तथापि स्वल्पमपि जन्मराशिप्रभावं देहे दृश्यत एव । एवमेव नक्षत्रादीनामपि । तेन जातकफलादेशात पूर्वं खस्थपिण्डज्ञानमत्यावश्यकीयं भवति ।
सन्दर्भाः
वर्गः:ज्योतिषसिद्धान्ताः
शिशुनाळ शरीफ
कौटुम्बिकजीवनम्
कवि षरीफः अध्यापकरूपेण कानिचन दिनानि कार्यम् अकरोत् । फतिमानामिका कन्या अनेन परिणीता । 'कालरा'रोगस्य कारणतः तदीया एकमात्रपुत्री दिवङ्गता । यदा षरीफः मध्यवयस्कः जातः तदा तदीया पत्नी दिवङगता । एतस्य दुःखस्य विस्मरणार्थं साधु-सन्यासिभिः सह कालं यापयितुम् आरब्धवान् षरीफः ।
गुरोः प्राप्तिः
अस्मिन् सन्दर्भे गुरुगोविन्दभट्टानां सम्पर्कः जातः । गोविन्दभट्टः जातिभेदं विना षरीफस्य कृते विद्यादानं कृतवान् । एतेन कविः षरीफः महादानन्दम् अनुभूतवान् । ७० वर्षाणि यावत् जीवतवतः षरीफस्य गीतानि उत्तरकर्णाटके बहु प्रसिद्धानि अभवन् । पुरन्दरदासः, कनकदासः, सर्वज्ञः, मुप्पिनषडक्षरि इत्यादीनां श्रेष्ठानां  गायकानां गणे विराजते कवि षरीफः ।
गीतरचना
सरलैः सुन्दरैः गीतैः शिशुनाऴषरीफः प्रसिद्धः कविः जातः । तदीयानि गीतानि सामान्यजनानां मनसि आसक्तिं वर्धयन्ति । जीवनस्य मार्गदर्शकानि सन्ति तानि गीतानि । ज्येष्ठानां तत्त्वं सरलैः शब्दैः अभिव्यञ्जयति षरीफः ।
शिशुनाऴग्रामस्य शिशुनाऴाधीशः बसवः एव तस्य आराध्य दैवम् । सन्निवेशानुगुणम् आशुगीतानि रचयति स्म कवि षरीफः । एतस्य काले अपि असूयापराः निन्दकाः जनाः आसन् एव । तेषां वचनैः खिन्नः सन् कदाचित् षरीफः गुरोः समीपम् अगच्छत् । गुरुः तं समाश्वसन् अवदत् - "हे षरीफ, भवान् कश्चन मदगजः इव । भवान् निन्दकानां विषये कदापि न चिन्तयेत् । औदासीन्यमेव औषधं तस्य" इति ।
अन्तिमकालः
सर्वदा महापुरुषाणां निकटे तिष्ठन् स्वस्य जीवनं सार्थकम् अकरोत् षरीफः । क्रि .श. १८८९ तमे वर्षे मार्च्-मासस्य ७ दिनाङ्के स्वस्य जन्मदिने एव दिवङगतः । "शरणान् मरणे पश्यतु" इत्युक्यनुगुणं षरीफः “त्यजामि देहं त्यजामि” इति जीवनस्य अन्तिमगीतं गायन् एव मरणं प्राप्तवान् । हिन्दूनां यवनानां बान्धव्यवर्धने षरीफसदृशाः शतशः जनाः अपेक्षिताः सन्ति अस्माकं देशे ।
वर्गः:कन्नडकवयः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
लवः
अयं लवः अपि रामायणस्य किञ्चन महत्त्वयुतं पात्रम् । एषः लवः रामसीतयोः पुत्रः । महाराजस्य दशरथस्य पौत्रः । कुशः अस्य सहोदरः । अनेन निर्मितः एव लवकोटिपुरम् अद्यतन लाहोर् नगरम् । श्रीरामचन्द्रेण सीतायां जातयमलयोः ज्येष्ठः कुशः । कनीयः लवः । वाल्मीकिमुनेः आश्रमे वर्धितौ उभावपि अतीव पराक्रमिणौ बालौ । ।  श्रीरामचन्द्रः लोकापवादात् भीतः सीतां वाल्मीकेः आश्रमस्य परिसरे त्यक्त्वा आगच्छतु इति लक्ष्मणम् आदिशत् । तदनुगुणं लक्ष्मणः गर्भवतीं प्रजावतीं तां वने त्यक्वा आगतवान् । शोकतप्तां सीतां तत्रागतः वाल्मीकिमुनिः नीत्वा आश्रमे आश्रयं दत्तवान् । कालक्रमेण सीता तत्र ऋषिपत्नीनां सेवया नवमासपूर्तेः पश्चात् यमलसन्तानम् असूत । हर्षनिर्भरः वाल्मीकिः तत्रागत्य कुशमुष्टिना प्रथमं लवमुष्टिना अन्यम् अभिमन्त्र्य कुशः लवः च इति नामकरणं कृत्वा उभावपि महापराक्रमिणौ भविष्यतः इति सीताम् उक्तवान् ।
वीरकथा
कदाचित् सीता अतिशीघ्रं पत्युः समागमः कथं भविष्यति इति वाल्मीकिम् अपृच्छत् । तदा वाल्मीकिः सुवर्णकमलैः प्रतिपदः नवमीपर्यन्तं श्रीरामस्य पादुके अर्चयति चेत् श्रीरामस्य दर्शनं शीघ्रं भवति इति उक्तवान् । मातुराशयं ज्ञात्वा लवः अयोध्यां गत्वा रामदूतैः सह आयुध्य  जित्वा उद्यानात् स्वर्णकमलानि आनीय मातुः व्रतं सम्पूरितवान् । वाल्मीकिः कुशलवयोः अन्नप्राशनादीन् सकालिकसंस्कारान् कृतवान् । कालान्तरेण तौ सकलविद्यापारङ्गतौ अभवताम् । पश्चात् वाल्मीकिः स्वरचितं २४सहस्रश्लोकयुक्तं रामायणम् एतौ सवाद्यं गातुं बोधितवान्  । एतौ बहुत्र गायन्तौ जनान् परितोषयतः स्म । अत्रान्तरे श्रीरामचन्द्रः अश्वमेधयागदीक्षितः यज्ञाश्वसंरक्षार्थं शत्रुघ्नं नियोजितवान् । अश्वः विविधभूभागेषु सञ्चरन् वाल्मीकेः आश्रमपरिसरं प्राविशत् । तदा लवः यज्ञाश्वं बन्धयित्वा शत्रुघ्नेन सह प्रयुध्य मूर्छितः । पश्चात् कुशः शत्रुघ्नं भरतं च पराजितवान् ।
‎
वर्गः:रामायणस्य पात्राणि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
आश्विनमासः
भारतीयकालगणनानुगुणं वर्षस्य १२मासेषु अयं सप्तमः मासः । भाद्रपदमासस्य अनन्तरं कार्तिकमासात् पूर्वम् अयं मासः तिष्ठति । भारतीयानाम् अयं मास विशेषः यतः अमिन् मासे अनेकानि पर्वाणि सम्भवन्ति । विजयदशमीसहितं दशदिनात्मकं पर्व नवरात्रम् अस्मिन् एव मासे आयाति । आश्वयुजशुक्लप्रतिपत् तः नवमीपर्यन्तम् (९ दिनानि) नवरात्रोत्सवः । अनन्तरदिनं विजयदशमी इति आचर्यते । आश्वयुजकृष्णचतुर्दशी नरकचतुर्दशी  इति दीपावलीपर्वणः एकं दिनं भवति ।
वर्गः:भारतीयमासाः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
भारतीयप्रशासनिकसेवा (I.A.S)
भारतीयप्रशासनिकसेवा (I.A.S) (Indian Administrative Service) तिसृषु अखिलभारतीयसेवासु एषा अन्यतमा । भारतीयप्रशासनिकाधिकारिणः केन्द्रे राज्येषु च अधिकारनिर्वहणे महत्तमं पात्रं वहन्ति । ते नीतिनियामकेषु स्थानेषु कार्यं निर्वहन्ति । भारतीयसंविधानसभायाः आशयः आसीत् यत्  अधिकारिगणः स्वतन्त्रतया वदेत्, भयं विना कार्यं कुर्यात् च इति । एतेषां नियुक्तिः केन्द्रसर्वकारेण क्रियते । ते केन्द्रसार्वजनिकसेवा-आयोगेन चिताः भवन्ति । परीक्षा स्तरत्रये भवति । प्राथमिकं, प्रधानं, मौखिकं च । तत्र २३ मुख्यविषयाः सन्ति । भारतीयप्रशासनिकसेवायाः प्रवेशः अतिकष्टकरः इति भावना अस्ति । चतुर्वारमेव परीक्षां स्वीकर्तुमर्हन्ति सामान्याभ्यर्थिनः ।  इतरनिम्नवर्गीयजनानां सप्तवारम् अवसरः दीयते । परिशिष्टजातीयाजनानां परिशिष्टवर्गस्य जनानाम् एतादृशः निर्बन्धः नास्ति । प्रवेशसमये वयः २१ वर्षाणि स्यात् । त्रिलक्षाभ्यर्थिनः  प्रतिवर्षं परीक्षां स्वीकुर्वन्ति तेषु केवलं ८५० जनाः एव चिताः भवन्ति । एतेन ज्ञायते अस्याः सेवायां प्रामुख्यं तथा तदर्थं स्पर्धा च । सर्दार वल्लभबायीपटेलः अस्याः सेवायाः संरक्षकपुरुषत्वेन गणितः । तस्य मरणं यस्मिन् दिने अभवत् तद्दिने १,५०० भा.प्र.सेवायाः अधिकारिणः देहल्यां तस्य गृहस्य पुरतः प्रतिज्ञां कृतवन्तः यत् ’वयं भारतस्य सेवायां पूर्णप्रभुभक्तिम् अनवरतोत्साहं च प्रदर्शयेम’ इति । प्रायः एते अधिकारिणः मण्डलस्तरे कार्यारम्भं कुर्वन्ति ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:प्रशासनिकसंस्थाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
शब्दः
जनाः जीवाः, जन्तवश्च यदा किमपि कार्यं कुर्वन्ति, किमपि अभिव्यक्तिं कुर्वन्ति, तदा तैः काचन क्रिया क्रियते, तया क्रियया वायुमण्डले काचन विकृतिः आगच्छति । वायुमण्डले (दबाब)बलम् आपतति । तेन वायुतरङ्गानामुत्पत्तिः जायते । अर्थात् यदा जीवैः काचन क्रिया क्रियते तदा तस्याः क्रियायाः वायुमण्डले प्रतिक्रिया- स्वरूपं किञ्चन कम्पनमुत्पद्यते । तदेव कम्पनं ध्वनिः इति कथ्यते । यद्यपि अस्माकं संस्कृतसाहित्ये ध्वनिरिति शब्दस्य व्यापकं वर्णनं कृतं वर्तते, विविधरूपेण ध्वनिशब्दस्यार्थोऽपि प्रतिपादितः वर्तते । परमत्र ध्वनिशब्दस्यार्थः भवति सामान्या ध्वनिः । अर्थात् यः श्रूयते तदेव ध्वनिः इत्यादयः । अर्थात् ध्वन्यते इति ध्वनिः । भवन्तु ते प्राकृतिकाः, मानवकृताः वा ध्वनयः । अस्योत्पत्तिः सर्वत्र अनायासेनैव भवति । कदाचिदयं विद्युल्लतया जायते, जलेन जायते, पवनेन जायते, वस्तुपतनेन जायते, वात्यया जायते, अद्या जायते, सागरेण वा जायते । मूलतः ध्वनिः कस्याश्चित् सामान्यप्रक्रियायाः परिणामः भवति ।
शब्दशक्तिः
ताडनेन वादनेन वा वस्तु कम्पितः भवति । तदा तस्य अङ्गं विश्रान्तस्थितितः दक्षिणपार्श्वं प्रथमतः गच्छति इति भावयामः । अनेन समीपस्था वायुकणाः संपर्कम् अनुभवन्ति, गात्रसंकोचनं च । चित्रे “c“ इति प्रदर्शिताः भागाः सङ्कुचितभागाः। यदा कम्पितवस्तुनः अङ्गं वामभागं गच्छति तदा वायो अवकाशः वर्धते । तदा वायुगुणाः दूरं गत्वा विरलतं यत्र वायुसंमर्दं अल्पं वर्तते। वस्तुतः पुनः पुनः कम्पनेन वायौ क्रमशः संकोचं-विरलयोः रूपम् आविर्भवति, पुरतः चलति च, एवं शब्दः सर्वासु दिक्षु प्रसरति । अनेन एतत् स्पष्टं भवति यत् शब्दप्रसरणाय वायुरिव कस्यचन मध्यवर्तिनः आवश्यकता अस्ति । द्युतितरङ्गशब्दयोः अयमेव व्यत्यासः । द्युतितरङ्गाः शून्यकोशो अपि प्रसरन्ति । किन्तु शब्दः मध्यवर्तिना विना न गन्तुं शक्तः । अत एव शून्र्यात् प्रकाशः आगच्छति न शब्दः । अस्य विशदीकरणार्थं प्रयोगमेकं कुर्मः-
पारदर्शकभाजनमेकं स्वीकरोतु । तस्मिन् विद्युद्घण्डां निक्षिपतु । तस्यै विद्युत्पूरणेन घण्टा शब्दं कर्तुमारभते । घण्टाशब्दं सर्वत्र च प्रसरति । भजनेन सह वायुरेचकयन्त्रस्य संपर्कं कल्पयतु । यदा यन्त्रं कार्यम् आरभ्यते तदा भाजने वायोः प्रमाणं कतिमानं प्राप्नोति । यथा यथा वायुः क्षीयते तथा त्तथा शब्दः अपि लघु भवति । यदा भाजने वायुः शून्यं भवति, तदा विद्युद्घण्डायाः ताडनं दृश्यते, किन्तु तस्य शब्दः बहिः नागच्छति । अतः शून्ये आकाशे शब्दः न प्रसरति। पुरातनाः ’ शब्दगुणकमाकाशम् ’ इति कथयन्ति स्म । किन्तु तत् न सत्यम् ।
द्युतितरङ्ग-शब्दतरङ्गयोः अन्यः व्यत्यासः विधते । द्युतितरङ्गाः वायौ अतिशीघ्रं प्रसरन्ति । तेषां वेगः द्रवे घनवस्तुनि वेगाबाहुल्यं वहति । अनिलेषु वेगः कनिष्ठतमः । अस्यापि परीक्षणं साध्यम् । धूमशकट निलयं गत्वा, शकटस्य आगमशब्दः प्रथमतः मार्गगत अयःश्लाकेषु श्रूयते, तदनन्तरं वायौ । द्युतितरङ्गानामपेक्षया शब्दतरङ्गानां वेगः अत्यल्पः । अस्यापि प्रात्यक्षिकं साध्यम् । वर्षकाले विद्युतः प्रभां प्रथमतः पश्यन्ति जनाः, किञ्चित् कालानन्तरं मेघगर्जनं शृण्वन्ति किल । अनेनैव शब्दः पश्चादागच्छति इति निश्चीयते, शब्दवेगं सरलप्रयोगेन मातुं शक्यते । त्वद्गृहात् तव मित्रस्य गृहं प्रथमतः निखवरतया निर्धारय । उदाहरणार्थं दूरं १.१ किलोमीटर् भवतु। त्वं गृहस्य उपरिभागे स्थित्वा स्फोटकमेकं स्फोटय । यदा तव मित्रं स्फोटकस्य कान्तिं पश्यति, तदा घटियन्त्रं चालयतु । क्षणत्रयानन्तरं ( 3 seconds) सः शब्दं शृणोति चेत्, शब्दः तद्दूरं क्रमितुं एतावान् कालः अवश्यकः इति ज्ञायते । तदा शब्दस्य वेगः १.१ कि. मि /३ सेकेंड् = 1100 मी /3 = 366. 67 मी/से. भवति.।
अस्य प्रयोगस्य विविधवातावरणेषु पुनरावर्तनं करणीयम् । तदा एतत् स्पष्टं भवति यत् शब्दवेगः वातावरणस्य उष्णताम्, आर्द्रतां च अवलम्बते । एताभ्यां सह शब्दस्य तीव्रता कम्पन संख्यामनुसरति । तत्रापि यदि शब्दमूलं श्रोतुः समीप मागच्छति तदा तीव्रता वर्धयन्ति इव दृश्यते । शब्दमूलस्य अपसरणेन तीव्रतायाः ह्रासः अनुभूयते । एषः ’डाप्लर् परिणामः’ इति प्रसिद्धः । एनं परिणाममुपयुज्य वाहनानां वेगं विचारयन्ति, अतिवेगचालकानां शिक्षां दास्यन्ति च । एषः परिणामः द्युतिकिरणेषु अपि संभवति, किन्तु तस्य अतिवेगेन दर्शनं कष्टम् । शब्दस्य प्रतिफलनं चान्यं प्रमुखं लक्षणम् । पुरातनेषु देवालयेषु अस्य उपयोगः कृतः । स्तंभेषु स्वराणामाविर्भावः, अनेकवारं शब्दस्य पुनरावर्तिः इत्यादि रोचकाः अनुभवाः तत्र प्राप्यन्ते । यदि शब्दतरङ्गाः समानरूपेण पुनः पुनः प्रादुर्भवन्ति, तदा मधुरं शब्दं श्रुणुमः । इदमेव सङ्गीतम् । यदि समानरूपिता नास्ति तदा कठोरं भवति । विविधशब्दानां नामानि संस्कृते एवं  सन्ति ।
शब्दस्यापेक्षया प्रकाशः बहुदूरं प्रसरति । शब्दतरङ्गेषु मध्यवर्तितः कणाः तरङ्गप्रसारस्य दिशायामेव कम्पयन्ति । एतादृशेषु तरङ्गेषु शक्तिव्ययः अधिकं वर्तते । अत एव वयं दूरस्य दृश्यं पश्यामः, किन्तु शब्दः न श्रूयते । आकाशवाणिदूरदर्शनादिषु शब्दतरङ्गान् विद्युत्कान्तीयतरङ्गानां साहाय्येन प्रेषयन्ति ।
एवमस्ति शब्दतरङ्गानां सामान्यपरिचयः । शब्दतरङ्गैः विना निर्जीवमिव भासते जगत् । अतः ’शब्दब्रह्म’ इति प्रयोगः वर्तते ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:भौतिकविज्ञानम् वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
जातीपत्रम्
एतत् जातीपत्रम् अपि भारते वर्धमानः कश्चन पत्रविशेषः । एतत् जातीपत्रम् अपि सस्यजन्यः आहारपसार्थः । एतत् जातीपत्रम् आङ्ग्लभाषायां Nutmeg Leaves इति उच्यते । एतत् जातीपत्रम् आहारत्वेन तथा औषधत्वेन अपि उपयुज्यते । आहारत्वेन उपयोगस्य समये मितिम् अतिक्रम्य न उपयोक्तव्यम् । मधुराणां भक्ष्याणां निर्माणे अस्य जातीपत्रस्य उपयोगः क्रियते । thumb|right|200px|जातीवृक्षस्य शाखा, पुष्पं, फलं, बीजं चापि
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य जातीपत्रस्य स्वभावः
thumb|200px|right|जातीवृक्षः एतत् जातीपत्रं कटुरसयुक्तम् । एतत् अत्यन्तम् उष्णवीर्ययुक्तम् अपि । एतत् जातीपत्रं पचनार्थं लघु अपि ।
वर्गः:गन्धद्रव्याणि वर्गः:गृहौषधम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
Myristica fragrans
कमल रणदिव
कमल रणदिव / कमल जयसिंह रणदिव (८ नवेम्बर् १९१७-२००१) भारतीया जीवौषधसंशोधिका । अर्बुदरोगस्य कीटाणोः च सम्बन्धविषये कृतेन संशोधनेन सा प्रसिद्धा जाता । भारतीय-महिलाविज्ञानिसङ्घस्य संस्थापकसदस्या वर्तते सा । मुम्बै-नगरस्थे भारतीयार्बुदसंशोधनकेन्द्रे ऐदम्प्राथम्येन १९६० तमे वर्षे सा टिश्यु-कल्चर्-प्रयोगालयं स्थापितवती ।
बाल्यम्
वर्गः:महिला-लेखाभियानम् २०१५ वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
प्राणः
प्राणः योगदर्शन -आयुर्वेदादि षु शास्त्रेषु जीवनमूलत्वेन प्रस्थापितः। सूर्य स्य उत्पत्तौ, ब्रह्माण्डे व्याप्तायाः शक्त्याः मूलत्वेनापि प्रस्थापितः।
आयुर्वेद-तन्त्रादिषु ग्रन्थेषु प्राणस्य पञ्च प्रकाराः प्राक्ताः :
आरण्यकेषु प्राणः
प्राणविद्यायाः महत्त्वप्रदर्शनम् आरण्यकस्य विशिष्टो विषयः प्रतीतो भवति । ऐतरेयारण्यके अस्य समधिकं महत्त्वपूर्णवर्णनमस्ति। अारण्यकं स्वकथनस्य सम्पुष्टौ ऋग्वेदीयमन्त्राणामुद्धरणं ददाति। अनेन प्राणविद्यायाः दीर्घकालिकपरम्परायाः परिचयो लभते। सर्वेष्विन्द्रियेषु प्राणानां श्रेष्ठता आख्यायिकाद्वारेण प्रतिपादिताऽस्ति। यथा-
‘सोयमाकाशः प्राणेन बृहत्या विष्टब्धः, तद्यथामाकाशः प्राणेन बृहत्या विष्टब्धः, एवं सर्वाणि भूतानि आपिपीलिका भ्यः प्राणेन बृहत्या विष्टब्धानीत्येवं विद्यात्॥ '
प्राणाः सर्वत्र व्याप्ताः सन्ति । ‘सर्वे हीदं प्राणेनावृतम् ॥' प्राणः विश्वस्य धारकोऽस्ति । अतस्तदेव तस्य रक्षकोऽस्ति । अत एव मन्त्रे ‘प्राणम्’ ‘गोपा' इति कथ्यते । प्राण एव अयोः कारणमस्ति । यथा-
प्राणेन एव अन्तरिक्षस्य, वायोश्च सृष्टिरभवत् । प्राणः पिताऽस्ति । अन्तरिक्षवायू तस्य सन्ततिरस्ति । यथा कृतज्ञपुत्रः स्वकीयेन सत्कर्मणा पितरं प्रीणाति, तथैव अन्तरिक्षवायुरूपिणौ द्वौ पुत्रावपि प्राणस्य सेवायां संलग्नौ स्तः। अन्तरिक्षस्य अनुसरणं कृत्वैव प्राणिमात्रस्य सञ्चरणं भवति तथा अन्तरिक्षसाहाय्येनैव लोकाः दूरे कथितान् शब्दानपि शृण्वन्ति । अनेन रूपेण अन्तरिक्षं प्राणस्य परिचर्यां करोति। वायुरपि शोभनगन्धेन प्राणं पिप्रीषति। तद्यथा -
‘प्राणेन सृष्टावन्तरिक्षं च वायुश्च। अन्तरिक्षं वा अनुचरन्ति। अन्तरिक्षमनुशृण्वन्ति। वायुरस्मै पुण्यं गन्धमावहति। एवमेतौ प्राणपितरं परिचरतोऽन्तरिक्षं च वायुश्च।'
प्राणस्य ध्यानविधानम्
प्राण एवाहोरात्रस्वरूपे कालात्मकोऽस्ति । दिवसः प्राणरूपमेवास्ति रात्रिश्चापानरूपा अस्ति । प्रातः प्राण एव सर्वाणीन्द्रियाणि शरीरे प्रसारयति । प्रतननमिदं दृष्ट्वा लोकाः कथयन्ति ‘प्रातायि' अर्थात् प्रकर्षरूपेण प्राणः विस्तृतोऽभवत् । अनेनैव कारणेन दिवसारम्भकालः यस्मिन् प्राणस्य प्रसरणं दृग्गोचरीभवति सः ‘प्रातः' इति कथ्यते । दिवसावसाने इन्द्रियेषु सङ्कोचं परिदृश्यते । अनेनैव कारणेन तं कालं सायमित्युच्यते, तस्मिन् काले कथयति ‘सामगात्' इति । विकासहेतुना दिवसः प्राणरूपोऽस्ति तथा सङ्कोचनकारणेनैव रात्रिः अपानमस्ति । प्राणस्य ध्यानमनेन प्रकारेणाहोरात्ररूपे कर्तव्यम्।
ऋषित्वेन प्राणः
प्राण एव ऋषिरूपोऽस्ति । ऋग्वेदीयमन्त्राणां द्रष्टारो बहवः ऋषयः आसन् । तेषां सर्वेषामृषीणां भावना प्राणे एव कर्त्तव्या। यतः प्राण एव तेषां मन्त्रद्रष्टृृणाम् ऋषीणाम् आकारे विद्यमानोऽस्ति । प्राण एव शयनकाले वाक् चक्षुरादीन्द्रियाणां निगरणकरणेन ‘गृत्सः' इति कथ्यते तथा प्रतिकाले वीर्य स्य विसर्गजन्यमदोत्पन्नकरणेन अपानमेव मदोऽभवत् । अतः प्राणापानयोः संयोगमेव ‘गृत्समदः' इति कथ्यते । प्राण एव विश्वामित्रो ऽस्ति । यतोऽस्याः प्राणदेवतायाः निखिलं विश्वं भोग्यमस्ति, तेनासौ विश्वस्य मित्रमस्ति-
‘विश्वः मित्रं यस्य असौ विश्वामित्रः ॥'
प्राण एवात्रिः, यतोऽयं प्राण एव जगदिदं पापात्त्रातुं समर्थोऽस्ति (‘सर्वपाप्मनोऽत्रायत इति अत्रिः')। प्राण एव भरद्वाजो ऽस्ति । गतिसम्पन्नत्वेन मनुष्यदेहः 'बाज' इति नाम्ना ख्यातोऽस्ति । प्राणस्त्वस्मिन् शरीरे प्रविश्य तस्य सततं रक्षां करोति । अतोऽयं प्राणः ‘विभ्रद्वाज' इति कथ्यते । अनेनैव कारणेन प्राणोऽयं भरद्वाज इति कथ्यते ।
प्राणं दृष्ट्वा वागाद्यभिमानिनो देवता अकथयन् - ‘अयमेवास्मासु ‘वामः' वन्दनीयः, भजनीयः सेवनीयश्च भवति, यतोऽयम् अस्माकं श्रेष्ठोऽस्ति । अनेन हेतुना देवेषु वामत्वेन प्राण एव वामदेवोऽस्ति । देवताः प्राणं दृष्ट्वा कथितवन्तः - त्वं वशिष्ठोऽसि, यतोऽस्मिन् शरीरे इन्द्रियाणां निवासस्य कारणं प्राण एवास्ति, अतोऽयं वशिष्ठो ऽस्ति । एवं प्राण एव ऋषिरूपेण प्रस्थापितः। अतः प्राणे एतेषाम् ऋषीणां भावना कर्तव्या तथा तदूपोपासनाऽपि कर्तव्येति विधानम् अस्ति ।
‘सर्वा ऋचः सर्वे वेदाः सर्वे घोषाः एकैव व्याहृतिः प्राण एव। प्राण ऋच इत्येव विद्यात्॥'
कार्त्तिकमासः
भारतीयकालगणनानुगुणं वर्षस्य १२ मासेषु अयम् अष्टमः मासः । कृत्तिकानक्षत्रसम्बद्धः अयं मासः । आश्विनमासस्य अनन्तरं मार्गशीर्षमासात् पूर्वम् अयं मासः तिष्ठति । भारतीयानाम् अयं मासविशेषः यतः अमिन् मासे दीपाराधनस्य उत्सवः आयाति । अस्य मासस्य प्रथमं दिनम् एव बलिप्रतिपत् इति पर्वदिनम् । एनं मासं प्रकाशमानमासः इति कथयन्ति यतः दीपाराधनं दीपोत्सवाः अस्मिन् एव मासे मठमन्दिरेषु ग्रामजनपदेषु च प्रचलन्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:भारतीयमासाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मार्सेलो माल्पीगिः
thumb|right|200px
(कालः – १०. ०३. १६२८ तः ३०. ११. १६९४)
अयं मार्सेलो माल्पीगिः (Marcello Malpighi) कश्चन जीविनाम् अन्तररचनायाः विवरणकर्ता । वस्तुतः एषः एव "सूक्ष्मदर्शकयन्त्रस्य" जनकः । तत् सूक्ष्मदर्शकयन्त्रं १७ शतकस्य मध्यभागे वैज्ञानिकानां संशोधनकार्ये उपयुक्तम् । अयं मार्सेलो माल्पीगिः इटलीप्रदेशीयः । सः १६२८ तमे वर्षे मार्च् मासस्य १० दिनाङ्के जन्म प्राप्नोत् । वैद्यपदव्याः प्राप्तेः अनन्तरम् इटलीदेशे विभिन्नेषु विश्वविद्यालयेषु शिक्षकवृत्तिम् अकरोत् । १६९१ तमे वर्षे शिक्षकवृत्तितः निवृत्तिं प्राप्य १२ तमस्य पोपस्य (पोपः इत्युक्ते क्रिश्चियन्–मतस्य धर्मगुरुः) इनोसेण्टस्य वैयक्तिकवैद्यरूपेण नियुक्तः । एषः मार्सेलो माल्पीगिः १६५० तमे वर्षे एव मण्डूकस्य श्वासकोशस्य परीक्षणं सूक्ष्मदर्शकयन्त्रद्वारा अकरोत् । ततः आरभ्य सूक्ष्मदर्शकस्य आरम्भम् अभ्यासं च अकरोत् अपि । १६६० तमे वर्षे "रक्तं श्वासकोशम् आवृतानां लोमनाडीनां जाले प्रवहति" इति यत् संशोधितवान् तदेव तस्य जीवनस्य प्रमुखं संशोधनम् । एतत् संशोधनं श्वासोच्छ्वासस्य विवरणे प्रमुखं पदम् अभवत् । "वायुः श्वासकोशाणां कृशाणां जवनिकासदृशाणां निर्मोकानां द्वारा रक्तेन योजितः भवति । तथा रक्तेन योजितः वायुः (आम्लजनकसहितः) रक्तेन सह एव शरीरस्य सर्वम् अपि अङ्गं प्रति गच्छति" इत्येतत् अपि अस्य मार्सेलो माल्पीगेः एव संशोधनम् ।
अनेन मार्सेलो माल्पीगिना संशोधिताः अतिसूक्ष्माः रक्तनाड्यः (कोशसदृश्यः) "क्यापिलरि” इति उच्यन्ते । ताः रक्तनाड्यः (लोमनाड्यः वा) एव शुद्धरक्तनाड्याः शाखाः अतिसूक्ष्माभिः मलिनरक्तनाडीभिः सह योजयन्ति इत्यपि अयं मार्सेलो माल्पीगिः संशोधितवान् । एतत् संशोधनं पूर्वं विलियं हार्वे इत्यनेन रक्तपरिचलनस्य क्रमस्य विषये कृतस्य संशोधनस्य लोपं न्यवारयत् । तदनन्तरम् अयं मार्सेलो माल्पीगिः कुक्कुटस्य भ्रूणस्य, अन्येषां कीटानां च परीक्षणम् अकरोत् । कौशेयकीटस्य अङ्गानां विषये अध्ययनं कृत्वा पुस्तकम् अपि अलिखत् । जगति अकशेरुकाणां विषये लिखितं प्रथमं पुस्तकं तत् । प्राथमिकस्तरस्य कुक्कुटशावके श्वासोच्छ्वासार्थं मीनस्य इव विशिष्टस्य अङ्गस्य प्राथमिकस्तरस्य अङ्गं किञ्चित् भवति इत्यपि संशोधितवान् । एतत् संशोधनं पक्षिवर्गः मीनवर्गतः एव विकसितः इत्यस्य पुष्टिम् अयच्छत् । तैलपसदृशाः लघुकीटाः अतिसूक्ष्मेण रन्ध्रेण श्वासोच्छ्वासं कुर्वन्ति । सस्यस्य काण्डेषु अपि श्वासोच्छ्वासार्थं रन्ध्राणि भवन्ति । पर्णानाम् अधोभागे सूक्ष्माणि पत्ररन्ध्राणि भवन्ति । इत्यादयः विषयाः अनेन मार्सेलो माल्पीगिना एव संशोधिताः । अनेन कृतानि संशोधनानि जीविनां विषये नूतनायाः दृष्ट्याः एव उदयस्य कारणानि अभवन् । एषः १६९४ तमे वर्षे नवेम्बर् मासस्य ३० तमे दिनाङ्के इहलोकम् अत्यजत् ।
"
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
ऐतरेयारण्यकम्
ऐतरेयारण्यकम् ऋग्वेदस्य द्वयोरारण्यकयोर्मध्ये अन्यतमम् आरण्यकमस्ति । इदमारण्यकमेतरेयब्राह्मणस्यै व परिशिष्टभागोऽस्ति ।
स्वरूपं, कालश्च
तृतीयारण्यकस्य अपरनामास्ति संहितोपनिषद्। अस्मिन्नुपनिषदि संहिता-पदक्रमपाठानां वर्णनं तथा स्वरव्यञ्जनादिस्वरूपस्य च विवेचनमस्ति । अस्मिन् खण्डे शाकल्य स्य माण्डुकेय स्य च मतानामुल्लेखोऽस्ति । अंशोऽयम् असन्दिग्घरूपेण प्रातिशाख्यनिरुक्ताभ्यां प्राचीनतरोऽस्ति । व्याकरणविषयकस्य अप्ययमंशः नितान्तं प्राचीनविवेचनमस्ति । एतेनास्यारण्यकस्य समयस्य पूर्वसीमा विक्रमपूर्वसहस्रशतकमिति मन्तव्यं भवति । एतादृश्या कतिपयतुलनया आरण्यकमिदं यास्कपूर्ववति इति मन्यन्ते । यतोऽस्मिन्नंशे निर्भुजप्रतृृण्ण-सन्धिसंहितादयः पारिभाषिकशब्दाः प्रयुक्ताः सन्ति ।
चतुर्थारण्यकमतीव लघ्वाकारमस्ति । अस्मिन् अरण्यके महाव्रतस्य पञ्चमेऽहनि प्रयोक्तव्या महानाम्न्यः ऋचः सन्ति । अन्तिमारण्यके निष्कैवल्यशस्त्रस्य वर्णनमस्ति । एतेष्वारण्यकेषु प्रथमत्रयस्य रचयिता ऐतरेयः, चतुर्थस्य आश्वलायनः तथा पञ्चमस्य शौनको मन्यन्ते। शौनकोऽयं बृहद्देवतायाः निर्माताऽस्ति। सर्वसन्दर्भं विभाव्य डॉ० कीथ-महोदयः आरण्यकमिदं निरुतादवाचीनं मत्वाऽस्य समयं विक्रमपूर्वं  षष्ठशतकं मन्यते। किञ्च यथार्थतः आरण्यकमिदिं निरुक्तात् अपि प्राचीनं स्वीकृतम् अन्यैः। आरण्यकमिदं महिदास-ऐतरेयस्य प्रथमत्रयाणाम् आरण्यकानां कर्त्तृत्वेन ऐतरेयब्राह्मण स्य एव समकालिकं मन्यते।
भल्लातकफलम्
thumb|200px|right|भल्लातकफले thumb|150px|left|वर्धमानं भल्लातकफलम्
एतत् भल्लातकफलं भारते अपि वर्धमानः कश्चन फलविशेषः । एतत् भल्लातकफलम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । इदं भल्लातकफलम् आङ्ग्लभाषायां Cashew Fruit इति उच्यते । एतत् भल्लातकफलम् अकृष्टपच्यम् अपि । भल्लातकफलं देवानां नैवेद्यार्थम् अपि उपयुज्यते । एतत् भल्लातकफलम् अपि बहुविधं भवति । thumb|200px|right|भल्लातकवृक्षः thumb|left|150px|भल्लातकशाखा, पुष्पं, फलं, बीजं चापि thumb|200px|right|त्वक्-रहितानि भल्लातकबीजानि
विविधानि भल्लातकफलानि
वर्गः:फलानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎ वर्गः:Kishore Kumar Top 10 Romantic Songs - Jukebox 1 वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
भारतीयकालमानः
पञ्चाङ्गम् इति भारतीयकालगणनायाः विशिष्टं नाम अस्ति । तिथिः, वासरः, नक्षत्रम्,योगः, करणम् इति पञ्च अङ्गानि दिननिदेशर्थं भवन्ति । वर्षे ३६५ दिनानि भवन्ति । अस्य संवत्सरम् इति नाम । प्रतिसंवत्सरम् उत्तरायणं दक्षिणायनं चेति द्वे अयने भवतः । प्रतिवर्षं ६ ऋतवः १२ मासाः भवन्ति । प्रतिमासं शुक्लपक्षः कृष्णपक्षः इति भागद्वयम् अस्ति । प्रत्येकस्मिन् पक्षे १५ तिथयः भवन्ति । सप्तवासराः सन्ति । आवर्तनेन प्रतिदिनं कश्चित् वासरनाम भवति । एवमेव प्रतिदिनस्य २७ नक्षत्रेषु किञ्चित्,२७ योगेषु कश्चित्, ११ करणेषु किञ्चित्, १५ तिथिषु काचित्, निर्दिष्टः भवति एव ।
६०संवत्सराणि
प्रभवो विभवः शुक्लः प्रमोदूतः प्रजापतिः।
आङ्गीरसः स्रीमुखो भावो युवोधातृस्तथेश्वरः॥
बहुधान्यः प्रमाथी च विक्रमो विशवत्सर:।
सर्वजित् सर्वधारी च विरोधि विकृतिः खरः।
नन्दनो विजयश्चैव जयो मन्मथदुर्मुखौ॥
हेविलम्बो विलम्बश्च विकारी शार्वरिः प्लवः।
शुभकृत् शोभकृत् क्रोधि विश्वावसुपराभवौ॥
प्लवङ्ग: कीलकः सौम्यः साधारणविरोधिकृत्।
परिधावी प्रमादी च आनन्दो राक्षसो नलः॥
पिङ्गलः कालयुक्तिश्च सिद्दार्थी रौद्रदुर्मती।
दुन्दुभी रुधिरोद्गारी रक्ताक्षी क्रोधनोअक्षयः॥
२अयने
उत्तरायणः दक्षिणायनश्च ।
२७नक्षत्राणि
अश्विनी भरणी चैव कृत्तिका रोहिणी मृगः ।
आर्द्रा पुनर्वसु पुष्यस्तथाश्लेषा मघा ततः ॥
अनुराघा ततो ज्येष्ठा ततो मूलं निगद्यते ।
पूर्वाषढोत्तराषाढा त्वभिच्छ्रवणा तथा ॥
घनिष्ठा शतताराख्यं पूर्वाभाद्रपदं ततः ।
११करणानि
वर्गः:खगोलविज्ञानम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
असम गण परिषद
असम गण परिषद (: Assam Gana Parishad, abbr. AGP) भारतस्य असम-राज्यस्य राज्यराजनैतिकदलम् अस्ति । १९८५ तमे वर्षे ऐतिहासिकस्य असमसम्झौतेन अनन्तरं एजीपी-सङ्घस्य निर्माणं जातम्, १९८५ तमे वर्षे अक्टोबर्-मासस्य १३–१४ दिनाङ्कपर्यन्तं गोलाघाट्-नगरे आयोजिते गोलाघाट-सम्मेलने औपचारिकरूपेण प्रारम्भः अभवत्, यत् प्रफुल्लकुमारमहन्ता-राज्यस्य कनिष्ठतम-मुख्यमन्त्रीरूपेण निर्वाचितः अभवत् १९८५ तः १९८९ पर्यन्तम् १९९६ तः २००१ पर्यन्तं च द्विवारं सर्वकारस्य निर्माणं कृतम् ।
सम्प्रति पूर्वोत्तरक्षेत्रीयराजनैतिकमोर्चायाः भागः अस्ति यस्मिन् पूर्वोत्तरस्य राजनैतिकदलानि सन्ति येन राष्ट्रियलोकतांत्रिकगठबन्धनस्य (भारतस्य) समर्थनं कृतम् अस्ति आगामिषु विधानसभानिर्वाचनेषु अपि दलं भाजपा सह गठबन्धनं करिष्यति।
इतिहास
अजीपी अखिल असम छात्रसङ्घस्य नेतृत्वे बाङ्गलादेशात् विदेशिनां अवैधप्रवेशस्य विरुद्धं षड्वर्षाणि यावत् चलितस्य असम-आन्दोलनस्य परिणामः आसीत् वर्षाणां यावत् असमस्य जनाः समीपस्थस्य बाङ्गलादेशात् (पूर्वपाकिस्तानतः १९७२ पर्यन्तं) अवैधप्रवासिनः घुसपैठस्य विरुद्धं शिकायतुं प्रवृत्ताः सन्ति, यतः तेषां आशङ्का आसीत् यत् एतेन राज्यस्य जनसांख्यिकीयसामाजिक-आर्थिक-संरचनायां परिवर्तनं भवति इति।
१९७९ तमे वर्षे आसु-सङ्घटनेन राज्ये सर्वेषां अवैधप्रवासीनां पत्ताङ्गीकरणं, देशस्य निर्वाचनसूचिकाभ्यः तेषां नामानि विलोपनं, भूमिकायदानानुसारं सर्वेषां निर्वासनं च आग्रहं कृत्वा हिंसकं आन्दोलनं आरब्धम् यथा, नेल्ली-नरसंहारः स्वतन्त्रभारतस्य बर्बरतमघटनासु अन्यतमः इति अद्यापि वर्तते । वर्षाणि यावत् एतत् आन्दोलनं अचलत्, अस्मिन् वैरिणः वातावरणे १९८३ तमे वर्षे विधानसभानिर्वाचनं जातम् ।
तदनन्तरं आसु अखिल असम गणसंग्राम परिषदः (AAGSP) गठनं कृतवान् यस्मिन् असोम साहित्यसभा, द्वे क्षेत्रीयराजनैतिकदलौ – असोम जातियाबादी दल तथा पूर्वांचलिया लोकपरिषद्, सदौ आसोम कर्मचारी परिषद्, आसोम जातियाबादी युवा-चत्र परिषदः सहित विभिन्नसङ्गठनानां प्रतिनिधिः आसीत्, Asom Yuvak Samaj, अखिल असम केन्द्रीय एवं अर्ध केन्द्रीय कर्मचारी संघ आदि।
नवीदिल्लीनगरे क्रमिकसरकारैः सह अनेकवारं चर्चां कृत्वा १९८५ तमे वर्षे अगस्तमासस्य १५ दिनाङ्के आसु-सर्वकारयोः मध्ये असमसम्झौते हस्ताक्षरं जातम्, तस्य साक्षी प्रधानमन्त्री राजीवगान्धी एव स्थितवान्। तदनन्तरं राज्यसभायाः विघटनं जातम्, १९८३ तमे वर्षे फेब्रुवरीमासे सत्तां प्राप्तं हितेश्वरसैकिया-प्रमुखं काङ्ग्रेससर्वकारं निरस्तं जातम् ।
गोलाघाट-नगरे १३–१४ अक्टोबर् १९८५ तमे वर्षे आयोजिते गोलाघाट-राष्ट्रिय-सम्मेलने आसोमगणपरिषदः (AGP) इति नाम्ना शैल्याः च क्षेत्रीयराजनैतिकदलस्य गठनं करणीयम् इति निर्णयः कृतः, अन्ततः १९८५ तमे वर्षे अक्टोबर्-मासस्य १४ दिनाङ्के गोलाघाटे आसोमगणपरिषदः प्रारम्भः अभवत्।
२०१६-वर्तमान
२०१६ तमस्य वर्षस्य मेमासे भारतीयजनतापक्षस्य नेतृत्वे राष्ट्रियलोकतान्त्रिकगठबन्धनस्य अनन्तरं यस्मिन् आसोमगणपरिषदः, बोडोलैण्ड्-जनमोर्चा इत्यादयः दलाः सन्ति, असम-देशे प्रथमं सर्वकारं निर्मितवान्, तथा च सह पूर्वोत्तर-लोकतान्त्रिकगठबन्धनम् (NEDA) इति नूतनं गठबन्धनं निर्मितवान् हिमन्त विश्व सर्मा इसके संयोजक रूपेण। पूर्वोत्तरस्य सिक्किम-नागालैण्ड्-राज्ययोः मुख्यमन्त्रिणः अपि अस्मिन् गठबन्धने अन्तर्भवन्ति । एवं आसोमगणपरिषद् भाजपा-नेतृत्वेन नेडा-सङ्घस्य सदस्यतां प्राप्तवती ।
२०१९ तमस्य वर्षस्य जनवरीमासे नागरिकतासंशोधनविधेयकस्य २०१९ इत्यस्य विषये भारतीयजनतापक्षेण सह गठबन्धनं भङ्गं कृतवन्तः परन्तु २०१९ तमस्य वर्षस्य मार्चमासे लोकसभानिर्वाचनाय पूर्वोत्तर-लोकतान्त्रिकगठबन्धने प्रत्यागतवान् सम्झौतानुसारं एजीपी ३ सीटेषु, बोडोलैण्ड् पीपुल्स मोर्चा एकस्मिन्, भारतीयजनता पार्टी दश सीटेषु च प्रतिस्पर्धां कृतवान् ।
मरडीहळ्ळीशिलोपधानानि
मरडीहळ्ळीशिलोपधानानि (Maradihalli Pillow lava) कर्णाटकस्य चित्रदुर्गमण्डले हिरियूरु-उपमण्डले मरडिहळ्ळीग्रामे विद्यमानाः उपाधानाकारिकाः शिलारचनाः ।
आर्षेयकल्पः इत्युक्ते त्रिशतकोटिवर्षेभ्यः पूर्वं गच्छति । कर्णाटकस्य अधिकाः शिलारचनाः एतस्य कल्पस्य शिलासमूहेन निर्मिताः सन्ति ।  तेषु पादोनः भागः नैस् शिलाद्वारा निर्मिता चेत् अवशिष्टः भागः ‘सिस्ट्’ शिलाद्वारा निर्मिता अस्ति ।
भूमिः स्वस्य दीर्घे इतिहासे बहुषु प्रदेशेषु बहु वारं ज्वालामुख्याः स्फोटकस्य बलिभूता अभवत् । ज्वालामुख्याः कार्याचरणम् इदानीमपि भूमेः उपरि, सागरतले च निरन्तरं चलत् अस्ति ।  समुद्रतले अपि ते लावारसं निरस्यन्ति ।
पूर्वतनज्वालामुख्याः स्फोटतः रूपिताः विविधप्रकारकाणां शिलाप्रभेदाः जगत्सु दृश्यन्ते ।
चित्रदुर्गस्य समीपे ज्वालामुख्याः स्फोटतः रूपिताः शिलाः अधिकतया दृश्यन्ते । ज्वालामुख्याः शिलाछिद्राः इदानीमपि चित्रदुर्गं परितः द्रष्टुं शक्यन्ते । मरडिहळ्ळीनामके ग्रामे अस्ति समुद्रतले स्फोटिता ज्वालामुखी उपधानस्य आकारस्य शिलाः रूपितवती अस्ति । चित्रदुर्गतः १६ कि.मी. दूरे एतद् अस्ति ।
अविस्मरणीयं भूवैज्ञानिकस्मारकम् एतत् । अत्र स्थितानां पर्वतानां २.५ कोटिवर्षेतिहासः अस्तीति भूवैज्ञानिकाः उक्तवन्तः सन्ति । जलस्य अधः स्थितस्य अग्निपर्वतस्य स्फोटेन लावारसः निर्गतः अभवत् । तस्मात् 'पिल्लोलावा‘रचना अभवत् । उपधानाकृतयः एते सन्ति इत्यतः पिल्लोलावा नाम अभवत् ।
यदि कदाचित् एताः शिलाः नष्टाः भवन्ति तर्हि पुनः संशोधनाय अपि न लभ्यन्ते । ज्वालमुखीनाम् अध्ययने एताः आकृतयः स्रोतरूपेण कार्यं कुर्वन्ति । एतादृशानि फेसिफिक् सागरे अपि द्रष्टुं शक्यन्ते । विज्ञानी श्रीरघुनाथरायः एतान् संशोधितवान् ।
ग्रामस्य भागः इव शैलस्य अन्ते उपधानानि इव दृश्यमानाः शिलारचनाः दृश्यन्ते ।  तासाम् अञ्चलः परस्परं योजितः इव दृश्यते ।  समुद्रतले ज्वालामुख्याः लावारसः यदा बहिः उच्चलति तदा जलसम्पर्केण अनुक्षणं शीतलं भवति ।  अनुक्षणम् उपधानस्य रूपेण सः भागः उद्गतः भवति । प्रत्येकवारम् उद्गत्य आगता उपधानस्य रचना भिन्नं भिन्नं गात्रं प्राप्नोति ।
अतः मरडिहळ्ळिग्रामे विद्यमानेषु शिलोपधानेषु केषाञ्चन वैशाल्यं २० से.मी. अपेक्षया अधिकम् अस्ति । एकस्मिन् गणे एव लघुलघु उपधानानि अपि दृश्यन्ते । उपधानस्य अन्तः बद्धः अनिलः यदा बहिः आगच्छति तदा प्रसरितकिरणानां रचनाः अपि भवेयुः ।  कदाचित् अनिलद्वारं नालः इव आकारं प्राप्नुयात् ।
प्रपञ्चस्य विभिन्नेषु भागेषु आर्षेयकल्पस्य शिलासमूहे एतादृशीनाम् उपधानानां रचनाः अधिकतया दृश्यन्ते । एतेन परस्परं तोलयितुम् अधिकं साहाय्यं भवति ।
मरडिहळ्ळीसमीपे रूपिताः एताः रचनाः विश्वे एव उत्कृष्टाः रचनाः इति परिगणिताः सन्ति । बेङ्गळूरुनगरस्थस्य सेण्ट्रल् महाविद्यालयस्य प्राध्यापकः सि.एस्. पिच्चुमुत्तु एतं विषयं प्रथमवारं विवृतवान् अस्ति ।
धूमशकटमार्गः
चित्रदुर्गपर्यन्तं धूमशकटयानसौलभ्यम् अस्ति ।
वर्गः:कर्णाटकस्य भूविस्मयाः वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
आनन्दीबाई गोपालराव जोशी
आनन्दीबाई जोशी (३१ मार्च् १८६५-२६ फेब्रवरी १८८७) पाश्चात्यवैद्यकीयपदवीं प्राप्तवती प्रथमा महिला वैद्या । (कादम्बिनी गङ्गूली अपि अस्मिन्नेव १८८६ तमे वर्षे आनन्दबाईवर्यायाः अनन्तरं वैद्यकीयपदवीधरा जाता ।) इयं पाश्चात्यवैद्यकीयपदवीं प्राप्तवती प्रथमा हिन्दुमहिला । अमेरिकादेशं गतवती प्रथमा हिन्दुमहिला इयमेव । वर्गः:महिला-लेखाभियानम् २०१५ वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य व्यक्तयः वर्गः:१८८७ मरणम् वर्गः:१८६५ जननम्
आरम्भिकजीवनम्
आनन्दाबाय्याः पूर्वनाम यमुना । सा महाराष्ट्रस्य पुणेनगरे कस्मिंश्चित् साम्प्रदायिके ब्राह्मणकुटुम्बे जन्म प्राप्नोत् । स्वीये नवमे वर्षे नवविंशतिवर्षीयेन गोपालरावेण सह अस्याः विवाहः सम्पन्नः । विवाहात् परं तस्याः नाम आनन्दिबाई इति जातम् ।
अस्याः पतिः गोपालरावः महाराष्ट्रस्य कल्याणनगरे लिपिकाररूपेण कार्यं करोति स्म । ततः सः अलिभागं प्रति ततः कोलकातानगरं प्रति स्थानपरिवर्तनं जातम् । स्त्रीशिक्षणविषये गोपालरावस्य विशेषा आस्था आसीत् । आनन्दबाय्याः आसक्तिम् अभिज्ञाय सः तस्याः शिक्षणव्यवस्थाम् अकरोत् ।
आनन्दीबाई स्वीये चतुर्दशे वयसि पुत्रं प्रासूयत । किन्तु योग्यचिकित्सायाः अभावतः सः शिशुः दशमे दिने एव प्राणान् अत्यजत । आनन्दीबाय्याः जीवने अस्य परिणामः महान् आसीत् । तदा एव सा 'मया वैद्यया भवितव्यम्' इति सङ्कल्पितवती ।
वैद्यकीयविद्याभ्यासः
गोपालरावः वैद्यकीयशिक्षणं प्राप्तुं पत्नीं प्रेरितवान् । १८८० तमे वर्षे सः प्रसिद्धाय अमेरिकीयक्रैस्तप्रचारकाय रायल् वैल्डर्-वर्याय प्रत्रं प्रेषितवान् । तस्मिन् पत्रे अमेरिकादेशे वैद्यकीयशिक्षणं प्राप्तुम् आनन्दीबाय्याः आसक्तिं निवेद्य, स्वस्य कृते योग्यम् उद्योगम् अमेरिकादेशे प्रापयतु इति प्रार्थितवान् आसीत् । क्रैस्तधर्मं प्रति परिवर्तितौ भवतः चेत् तयोः साहाय्यं करिष्यामि इति वैल्डरेण उक्तम् । जोशीदम्पतिना अयम् आशयः नाङ्गीकृतः ।
आनन्दाबाई सेराम्पोर्-महाविद्यालये जनसमूहम् उद्दिश्य भाषणम् अकरोत् । तस्मिन् सा अमेरिकादेशे वैद्यकीयशिक्षणप्राप्तेः निर्णयः, तन्निमित्तं दम्पतिना क्रियमाणाः प्रयासाः च विवृतवती । भारते हिन्दुमहिलावैद्यायाः आवश्यकतां दृढं ज्ञापितवती । शिक्षणं प्राप्य भारतं प्रत्यागत्य महिलावैद्यकीयमहाविद्यालयस्थापनेच्छाम् अवदत् । 'कदापि क्रिश्चियन्-मतं प्रति परिवर्तिता न भवामि' तया उक्तम् । तस्याः भाषणं बहु प्रसिद्धिं प्राप्नोत् । आर्थिकसाहाय्यं कर्तुं आभारतात् बहवः अग्रे आगताः । भारतस्य वैसेरायेण तस्याः शिक्षणाय २०० रूप्यकाणि प्रदत्तम् ।
अमेरिकादेशे
आनन्दाबाई कोलकत्तातः नौकया न्यूयार्क् -नगरम् अगच्छत् । १८८३ तमे वर्षे जून्-मासे न्यूयार्क्-नगरे थियोडिशिया कार्पेण्टर् तां स्वागतीकृतवती । सा पेन्सेल्वेनिया-महिला-वैद्यकीयमहाविद्यालयं प्रति शिक्षणाय आवेदनम् अकरोत् । तया तत्र प्रवेशः प्राप्तः ।
स्वीये नवदशवर्षे तया वैद्यकीयविद्याभ्यासः आरब्धः । शैत्याधिक्यकारणतः, अपरिचिताहारपद्धतेः च कारणतः तस्याः अस्वास्थ्यम् अवर्धत । तथापि १८८६ तमस्य वर्षस्य मार्च्-मासस्य ११ दिनाङ्के तया वैद्यकीयशिक्षणे स्नातकोत्तरपदवीधरा जाता । तस्याः शोधविषयः आसीत् - 'अर्यहिन्दूमहिलानां प्रसूतिः शिशुपालनञ्च' इति । तस्याः पदवीस्वीकारावसरे राज्ञी विक्टोरिया तस्यै अभिनन्दनसन्देशं प्रेषितवती ।
भारतं प्रत्यागमनम्
१८८६ तमस्य वर्षस्य अन्तिमभागे आनन्दाबाई भारतं प्रत्यागतवती । तदवसरे तया अभूतपूर्वं स्वागतं प्राप्तम् । कोल्हापुरस्य आर् सि एस् एम् सर्वकारचिकित्सालयस्य सि पि आर् चिकित्सालयस्य च महिलाविभागस्य प्रमुखवैद्याधिकारिरूपेण तस्याः नियुक्तिः जाता ।