cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
मल्लिकामारुतम्
कथावस्तु
यथा वा स्मृतिव्यभिचार्यङ्गतां गतस्य संभोगशृङ्गारस्य विप्रलम्भविधुरस्य समीहायाताम् -
स्मरामि तव तत् प्रिये जघनमारमन्दं गतं सखोवचनकाकुभिस्तदपि सस्मितं व्रीडितम्।
चला चलकनीनिका-तरलनोत्तरङ्गं च तद् विलास-शत-मम्बरं वलितकन्धरं चीक्षितम्।।
यथा वा पुरूरवसो विलापानुकृतिर्गीतिः -
एतत् तदिन्दुपरिपन्थि महेन्द्रनीलसौन्दर्य-चौर्य-चतुरैरलकैः सनाथम्।
आकण्ठमग्नवपुषो हरिणेक्षणाया हा हन्त पश्य मुखमम्बुनि कम्पमानम्।।
तन्वङ्गि दर्शय तदङ्गज-सार्वभौममाङ्गल्यदाम-मधुरं वदनेन्दुबिम्बम्।
किं नेक्षसे महति सन्तमसे पतन्तमन्धंभविष्णु-सकलेन्द्रियमात्मदासम्।।
विरहावेशे परां कोटिं मदनेन नीते स्वाभाविकतां भजते निर्लज्जता, मज्जति व्यामोहौघे विमृश्यकारिता, धृष्यते विवेकः कातरत्वेन, मालिन्यं याति शालीनता, सभ्यासभ्यसंवादं प्रतिपद्यते वाणी -
हा मज्जीवित-मल्लिके क्व नु गतं दासे मयि प्रेम तत्
त्यक्त्वा मां शरणागतार्तमदये क्व त्वं गतासि स्वयम्।
पृच्छ त्वं कलकण्ठमुद्भ्रमति मे चेतो धृतिध्वंसते
चूडायामयमञ्जलिर्मधुरया वाचा सकृत् संलप।।
उद्दण्डस्य शृङ्गारिणी वृत्तिर्मन्मथोद्भेदमेदस्विनी कदाचित् परम्पराकन्थामवधूय परित्यक्तमन्थरालसगतिस्थलथलायमानसर्वाङ्गा रङ्गे ताण्डवं प्रचण्डयन्ती रसिकेभ्यो हासावतारं वितरति । यथा - “सरसिका—(विलोक्य, संस्कृतमाश्रित्य, स्वगतम्)
प्रिय - पाणि - पल्लव - तलाभिमुद्रितः सुदृशः स्तनः श्रमकणैः करम्बितः।
अनुयाति मङ्गल-कुशेशयोल्लसन्- मदनाभिषेक-मणिकुम्भ-डम्बरम्॥
ता जाव अहं लदंदरिदा होमि ।
मल्लिका - (स्वगतम्) हन्द ण वखु सक्कुणोमि हत्थकमलादो त्थणं अवहरिवं (कञ्चिदपहति) ।
मारुतः-(सविषादम्) हन्त,
सकादिव समर्प्य वाले मम हस्ते मदनधर्मतप्तस्य।
अपहरसे कुचकुम्भं तृषितकदमृतकुम्भमिव।।
आस्तां तावदुद्दण्डस्तुद्दण्ड एव यथा वा तथा वा सरति।
उद्धरणानि
वर्गः:मध्यकालीननाटकानि वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
2.54 स्वस्वविषयासंप्रयोगे चित्तस्य स्वरूपानुकार इवेन्द्रियाणां प्रत्याहारः
व्यासभाष्यम्
स्वविषयसंप्रयोगाभावे चित्तस्वरूपानुकार इवेति चित्तनिरोधे चित्तवन्निरुद्धानीन्द्रियाणि नेतरेद्रियजयवदुपायान्तरमपेक्षन्ते । यथा मधुकर्राजं मक्षिका उत्पतन्तमनूत्पतन्ति, निविशमानमनुनिविशन्ते तथेन्द्रियाणि चित्तनिरोधे निरुद्धानीत्येष प्रत्याहारः ॥५४॥
सम्बद्धाः लेखाः
पतञ्जलिः
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:साधनापादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
सन्त शिशुनाळ शरीफ
सन्त शिशुनाळशरीफः
वर्गः:परिशीलनीयानि वर्गः:इस्लामगुरवः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कोश
= आमुख =
आधुनिक अर्थव्यवस्थायाः अभिन्नः भागः अस्ति बङ्काः । देशस्य आर्थिकवृद्धौ विकासे च तेषां प्रमुखा भूमिका भवति । धनस्य विचारेण सह बैंकिंगस्य विचारः विकसितः । भारते सार्वजनिकक्षेत्रस्य बङ्काः(PSBs) १९७० तमे वर्षात् नगरीयग्रामीणक्षेत्रेषु बैंकसेवाप्रदानाय कार्यं कुर्वन्ति ।भारते एतेषु सार्वजनिकक्षेत्रस्य बङ्केषु बङ्कक्रियाकलापस्य प्रायः ७०% भागः भवति बङ्कविषये अस्य निबन्धस्य साहाय्येन छात्राः बङ्कैः क्रियमाणानि कार्याणि, व्यक्तिनां देशस्य च कृते तेषां महत्त्वं च ज्ञास्यन्ति। छात्राणां निबन्धलेखनकौशलस्य उन्नयनार्थं सहायतार्थं वयं विभिन्नविषयेषु सीबीएसई निबन्धानां सूची अपि संकलितवन्तः। एतेषां निबन्धानां अभ्यासं कृत्वा ते स्वस्य लेखनकौशलं वर्धयितुं शक्नुवन्ति तथा च आङ्ग्लपरीक्षायां उत्तमं अंकं प्राप्तुं शक्नुवन्ति।
बैंक का अर्थ
बङ्काः मुख्यतया धननिक्षेपणं ऋणदानं च सम्बद्धाः सन्ति । भारतीयसमाजस्य प्राचीनकाले साहूकाराः जनान् धनं ददति स्म । तस्मिन् समये बङ्काः, बैंकव्यवस्थाः वा उपलब्धाः न आसन् इति कारणतः ते जनानां कृते उच्चं व्याजं गृह्णन्ति स्म । परन्तु, कालपरिवर्तनेन सह भारते बैंकव्यवस्था आरब्धा । अधुना, अस्माकं सार्वजनिकक्षेत्रस्य बङ्काः निजीबैङ्काः च सन्ति ।
बैंकः एकः वित्तीयसंस्था अस्ति या निक्षेप-निष्कासन-आदि-सम्बद्ध-बैङ्क-सेवाभिः सह व्यवहारं करोति । बैंकः निक्षेपरूपेण सञ्चितुम् इच्छुकेभ्यः धनं प्राप्नोति, आवश्यकतावशात् धनं ऋणं ददाति च । बैंकः एकः वित्तीयसंस्था अस्ति या निक्षेपान् स्वीकुर्वितुं मध्यस्थरूपेण कार्यं करोति तथा च तान् निक्षेपान् विविधऋणक्रियासु प्रवाहयति । ऋणद्वारा अथवा पूंजीविपण्यद्वारा एव तत् करोति । एकः बैंकः येषां ग्राहकानाम् पूंजी अधिशेषः अस्ति, येषां ग्राहकानाम् पूंजीघातः अस्ति, तेषां मध्ये सम्बन्धं स्थापयति । भारते सर्वे बङ्काः भारतीयरिजर्वबैङ्कस्य मार्गदर्शिकानुसारं कार्यं कुर्वन्ति, यत् बैंकरबैङ्कः इति प्रसिद्धम् अस्ति । लघुचित्रम्|261x261अणवः
बैंक के कार्य
आधुनिक अर्थव्यवस्थायाः जीवनरेखा एव बैंकिंग् अस्ति । विश्वस्य सर्वेषां राष्ट्रानां आर्थिकविकासे अस्य महती भूमिका अस्ति । वयं बैंकं विना आधुनिकवाणिज्यस्य विषये चिन्तयितुं न शक्नुमः। बैंकिंग् एकः व्यवसायः अस्ति यः अन्येषां व्यवसायानां इव लाभं याचते। बैंकव्यापारः मुख्यतया ऋणं ऋणं च तेषां मूलभूतकार्यरूपेण भवति । अधुना बङ्काः जनानां कृते अन्याः बहवः सेवाः प्रदास्यन्ति, यथा शुद्धबैङ्किंग्, ऑनलाइन-शॉपिङ्ग्, मोबाईल-बैङ्किंग्, ऋणं अग्रिम-प्रदानं च, अल्पकालीन-ऋणं, पेन्शन-भुगतानं, विदेशीय-मुद्रायाः व्यापारिणः रूपेण कार्यं करणम् इत्यादयः सामान्यः व्यक्तिः सुरक्षिततया निक्षेपं कर्तुं शक्नोति तेषां धनं बैंकेषु अस्ति।
विकासाय बङ्काः कियत् महत्त्वपूर्णाः सन्ति ? बङ्काः महत्त्वपूर्णाः वित्तीयस्तम्भाः सन्ति । देशस्य आर्थिकविकासे तेषां महती भूमिका भवति । उद्योगानां, व्यापाराणां, कृषिस्य, अन्यव्यापाराणां च वित्तपोषणस्य आवश्यकताः बङ्कानां साहाय्येन पूर्यन्ते । अतः यदि कस्यचित् देशस्य बैंकव्यवस्था सुदृढा भवति तर्हि देशस्य विकासः अपि द्रुततरेण भविष्यति । अद्यतन अर्थव्यवस्थायां बङ्काः न केवलं धनस्य व्यवहारं कुर्वन्ति, अपितु राष्ट्रस्य विकासे अपि योगदानं ददति । ऋणस्य वितरणं, अर्थव्यवस्थायाः विभिन्नक्षेत्रेषु निक्षेपाणां परिचालने च तेषां महत्त्वपूर्णा भूमिका अस्ति । बङ्काः देशस्य आर्थिकस्वास्थ्यस्य अपि प्रतिनिधित्वं कुर्वन्ति । राष्ट्रस्य अर्थव्यवस्थायाः बलं वित्तीयव्यवस्थायाः बलस्य उपरि निर्भरं भवति, यत् बैंकव्यवस्थायाः उपरि निर्भरं भवति ।
भारते स्वातन्त्र्यानन्तरं देशस्य सामाजिक-आर्थिक-वृद्धौ बङ्कानां महती भूमिका अस्ति । भारते वित्तीयक्षेत्रस्य आर्धाधिकं सम्पत्तिः बङ्कक्षेत्रस्य भवति । वित्तीयक्षेत्रसुधारस्य कार्यान्वयनानन्तरं भारतीयबैङ्केषु बहु वृद्धिः दर्शिता अस्ति ।
भ्रष्टाचार एवं बैंकिंग
बङ्काः भ्रष्टाचारस्य, दुर्व्यवहारस्य च दुर्बलाः भवन्ति यतोहि ते अधिकांशतरलसम्पत्तौ व्यवहारं कुर्वन्ति । बैंकक्षेत्रे एनपीए-सङ्घटनं जनयन्तः धोखाधड़ीयाः प्रसङ्गानां वृद्धिः अपि बैंकक्षेत्रे वर्धमानस्य भ्रष्टाचारस्य विषये वर्धमानस्य चिन्तायाः आधारं करोति।
निगमन
कस्यापि देशस्य अर्थव्यवस्थायाः मेरुदण्डः एव बङ्काः सन्ति । अर्थव्यवस्थायाः संचालनस्य, विपणानाम् मूल्यस्य नियन्त्रणस्य च दायित्वं तेषां भवति । ते विविधानि महत्त्वपूर्णानि कार्याणि कुर्वन्ति। परन्तु पूर्वनिर्धारित एनपीए, भ्रष्टाचारस्य प्रकरणाः, सुरक्षाधमकीसम्बद्धाः विषयाः च सन्ति, परन्तु एतेषां समाधानं सर्वकारेण कठोरकायदानानि नियमानि च कार्यान्वितुं शक्यते
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:व्यवसायः
गुरुत्वाकर्षणशक्तिः
thumb|250px|[[ऐसाक् न्यूटन् महोदय:, एक: आङ्ग्ल वैज्ञानिक:, १६४२ - १७२७]]
भौतिक शास्त्रे गुरुत्वाकर्षणस्य सिद्धान्त: अतीव महत्त्वपूर्ण: अस्ति। यांत्रिकीय भौतिक शास्त्रे, 'गुरुत्वाकर्षणशक्ति:' तत् बलम् अस्ति येन कारणेन वस्त्वो: मध्ये आकर्षणम् उत्सृज्यते । ऐसाक् न्यूटन् महोदय:१७ शतकस्य महान् गणितज्ञ: भौतिक विज्ञानि: च आसीत्। स: एव "गुरुत्वाकर्षण" इति विचारस्य नियमानाम् व्याख्यानाम् लिखितवान्। तस्य "फिलोसोफी नेचुरेलिस प्रिन्सिपिया मेथेमेटिका" इति शोधप्रपत्रे गुरुत्वाकर्षणस्य उपरि लिखितम् व्याख्यानाम् चिरसम्मत भौतिकशास्त्रस्य भूमिका अभवत्।
गुरुत्वाकर्षण शक्ति
केन प्रभावेन, एकं वस्तुम् द्वितीयम् वस्तुम् प्रति आकर्षित: भवति, तं प्रभावम्, गुरुत्वाकर्षणम् इति कथ्यते। गुरुत्वाकर्षण बलस्य कारणेन ब्रह्माण्डे सर्वाणि वस्तूनि परस्परम् आकर्षणम् कुर्वन्ति, अनुकर्षिता: भवन्ति च।
निसर्गे, चत्वारि प्रधानानि मूलभूतानि बलानि सन्ति। तेषु, गुरुत्वाकर्षण शक्ति: एक:। अन्यै: शक्तिभि: तुलनायाम्, गुरुत्वाकर्षण शक्ति: अतीव् दुर्बल: अस्ति। गुरुत्वाकर्षणस्य परिणामं सर्वत्र दृश्यते। उदाहरणम्, सूर्यस्य गुरुत्वाकर्षण बलस्य कारणम् सर्वे ग्रहा:भूमि: च सूर्यम् परिक्रमन्ति, भूमे: गुरुत्वाकर्षणस्य कारणं सर्वाणि वस्तूनि भूमौ तिष्टन्ति।
इतिहास
thumb|100px|right|गुरुत्वाकर्षण बलस्य कारणं, कन्दुकम् अध: पतति। न्यूटन् कथं गुरुत्वाकर्षण विषयस्य कल्पनां कृतवान् इति अधिकृत्य एका कथा प्रचलिता अस्ति। एकदा, न्यूटन् सेव फल वृक्षस्य अध: उपविशन् असीत्। तदा तस्य शिरस्य उपरि, एकं, फलम् अपतत्। तेन, न्यूटनस्य कुतूहलम् प्रेरितम्। आश्चर्यचकित: न्यूटन:आलोचितवान्, फलम् अध: एव किम् अपतत् इति। तस्य प्रश्नस्य उत्तरम् एव गुरुत्वाकर्षण।
सार्वत्रिक गुरुत्वाकर्षण नियमम्
एतस्य गुरुत्वाकर्षण बलस्य विपुलतां परिगणनार्थं न्यूटन् एकं समीकरणं दत्तवान्। तत् समीकरणानुसारं - एकं वस्तुं प्रत्येकं द्वितीयं वस्तुं आत्मन: प्रति आकर्षणं करोति। द्वयो: मध्ये विद्यमान: अयं आकर्षण: -द्वयो: भारयो: गुणनफलस्य समानुपातिन:अस्ति, द्वयो: मध्ये उपस्थित अन्तरस्य व्युत्क्रमानुपातिन: च अस्ति। गणितीय रूपे समीकरणं-
एफ़् = (जी × एम्१×एम्२)÷आर्२  इति लिख्यते।
आधुनिक सिद्धान्तानि
न्यूटनस्य सिद्धान्तस्य पश्चात्, आधुनिक भौत शास्त्रे गुरुत्वाकर्षणस्य नवीनं दृष्टिकोनं जर्मन् देशीय महान् विज्ञानि: अल्बर्ट् ऐन्स्टैन् दत्तवान्। तस्य 'सामान्य सापेक्षता' सिद्धान्तस्य द्वारा, गुरुत्वाकर्षणस्य व्याख्यानं पुन: दर्शितवान् ।
तदनुसार, शून्याकाश-कालस्य च वक्रीभावस्य परिणाम: एव - "गुरुत्वाकर्षण शक्ति:"।
thumb|300px|right|शून्याकाश-कालस्य च वक्रीभाव:
बाह्यानुबन्ध:
http://www.encyclopedia.com/topic/gravitation.aspx
अगस्ट् वीस्मान्
अयम् अगस्ट् वीस्मान् (August weismann) प्रजननद्रव्यसिद्धान्तस्य प्रतिपादकः । एषः जर्मन्-देशस्य फ्राङ्क्फर्ट् आन्मैन्प्रदेशे १८३४ तमे वर्षे जनवरिमासस्य १७ दिनाङ्के जन्म प्राप्नोत् । एषः अगस्ट् वीस्मान् बाल्यादारभ्य अपि प्रकृति-इतिहासे आसक्तः आसीत् । एषः १८५६ तमे वर्षे वैद्यपदवीं प्राप्नोत् । अनन्तरं किञ्चित् कालं यावत् ग्रीस्-देशस्य प्रसिद्धस्य वैद्यस्य ल्यूकार्टस्य समीपे कार्यम् अकरोत् । १८६६ तमे वर्षे फ्रीबर्ग्-विश्वविद्यालये प्राणिविज्ञानस्य विभागे प्राध्यापकरूपेण नियुक्तः अभवत् । तत्र सः अगस्ट् वीस्मान् कीटानां भ्रूणविज्ञानस्य संशोधने निरतः जातः । तस्य मध्यवयसि नेत्रदोषः तीव्रः जातः इति कारणतः सूक्ष्मदर्शकस्य उपयोगकरणं न शक्यते स्म । तेन सः प्रयोगान् कर्तुम् अशक्तः । तदनन्तरं सः प्रयोगान् परित्यज्य सिद्धान्तस्य मार्गम् अनुसृतवान् ।
एषः अगस्ट् वीस्मान् विश्वे एव आनुवंशिकतायां स्वार्जितानां गुणानां विषये संशोधनं कृतवान् प्रथमः विज्ञानी । सः एव गुणाः आनुवंशिकरूपेण एकस्याः वंशश्रेणीतः अन्यां वंशश्रेणीं प्रति गच्छन्ति इति प्रादर्शयत् । तदर्थं प्रजननद्रव्यम् (जेर्म्प्लासम्) एव कारणम् इत्यपि ज्ञापयत् । प्रजननद्रव्यं लिङ्गकोशयुक्तं भवति । पितृपितामहादिभिः स्वयं कृताः अभ्यासाः अग्रिमां वंशश्रेणीं न गच्छन्ति । तरणकर्तुः पुत्रः तरणविद्यां सुलभतया प्राप्नोति इति नास्ति । तथैव प्रयत्नेन सम्पादितं किमपि कौशलम् अग्रिमां वंशश्रेणीं तथैव गच्छति इति नास्ति इति संशोधितवान् । एवम् अगस्ट् वीस्मान् १८७० तः १८८८० अवधौ स्वीयं विकासवादं निरूपयत् । यथा सूक्ष्माणवः मरणं न प्राप्नुवन्ति । ते दीर्घकालं यावत् जीवन्ति । तथैव उच्चस्तरीयेषु जीविषु अपि भवति । जीवः कुत्रापि अतिष्ठन् अग्रे सरति । तस्य आरभः अण्डम् अथवा वीर्याणुः इत्यपि संशोधनम् अकरोत् । भूमौ यदा आरम्भः अभवत् तदारभ्य अपि जीवस्य अग्रे सरणक्रिया निरन्तरं प्रचलति । एताम् एव प्रक्रियां सः "प्रजननद्रव्यस्य निरन्तरं प्रवहनम्” इति अवदत् ।
अयम् अगस्ट् वीस्मान् जीवस्य अग्रे सरणाय, गुणलक्षणानाम् अग्रे गमनाय जीवकोशस्य कोशकेन्द्रे विद्यमानाः वर्णतन्तवः (क्रोमोसोम्स्) एव कारणीभूताः । कोशविभजनं निर्दिष्टेन क्रमेण एव प्रचलति । अतः एव गुणाणवः (जीन्स्) एकस्याः वंशश्रेणीतः अन्यां वंशश्रेणीं प्रति गच्छन्ति । लिङ्गकोशे अर्धभागं यावत् जननवस्तु भवति । यदा गर्भाङ्कुरः भवति तदा लिङ्गकोशं पूर्णं भवति । मनुष्यस्य शरीरं जननद्रव्यस्य संरक्षणविधानं केवलम् । तत् अन्यं कमपि प्रभावं न जनयति इत्यादीन् अंशान् संशोधनद्वारा एव निरूपितवान् । तदर्थं सः २२ वंशश्रेणीनां १५९२ मूषकाणां पुच्छं कर्तितवान् । अनन्तरं जातस्य अपि मूषकस्य अपि पुच्छम् आसीत् एव । अनेन प्रयोगेण सः स्वयम् अर्जिताः अभ्यासाः अग्रिमां वंशश्रेणीं न गच्छन्ति इति निरूपितवान् । अयम् अगस्ट् वीस्मान् १९१४ तमे वर्षे नवेम्बरमासस्य ६ दिनाङ्ग्के इहलोकम् अत्यजत् ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:जर्मनी-देशस्य व्यक्तयः वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः
हरिनामामृत व्याकरण
हरिनामामृतव्याकरणम्
कृष्णमुपासितुमस्य स्रजमिव नामावलिं तनवै॥
त्वरितं वितरेदेषा तत्साहित्यादिजामोदम्॥१॥
* श्रीश्रीकृष्णचैतन्यचन्द्राय नमः *
“तत्त्वप्रदर्शिका टीका”
अर्द्धं तैकस्वरूपञ्च नित्यानन्दात्मधामकम् । नासामि तत्परं तत्त्वं कृष्णं चैतन्यविग्रहम्॥ नमामि । चरणाम्भोजं श्रीमद्गुरुदेवजीवपादानाम्॥ । यत्कृपाविभवैरयं नियुक्तो वराकोऽप्यमृतविभजने॥ स्वल्पायुषां कलियुगेऽत्र नृणां शमिच्छन् । शादानुशासन – महाजलधि विमथ्य॥
नामामृतं समददत् य इदं कृपालुः । स | श्रीलजीवचरणः शरणं ममास्तु॥ अथ कलियुगप्पावतस्य स्वयंभगवतः श्रीमत्कृष्णचैतन्यमहाप्रभोः प्रियपरिकरो, निखिल-शास्त्रोदधि-परिमर्थनोत्थ-भक्तिपीयूष-परिवेशको, विबुधवृन्द-वन्दित-पदारविन्दद्वन्द्वो, विश्ववैष्णवराजराजिवरेण्यो, भागवतपरमहंसाग्रगण्यः समाश्रितवृन्द्ारण्यस्तत्रभवान् श्रीलजीवगोस्वामिचरणो, भजनैकनिष्ठुतयाऽनधीत – व्याकरणानां प्रागधीतान्य व्याकरणानाश्च वैष्णवानां हितकाम्यया नामसंकेतेन व्युत्पत्तिवाञ्छयाच्च, स्वगुरु-श्रीमद्रूपगोस्वामिपाद-रचित-लघु-सूत्र-विस्तार-पारिपाठ्येन श्रीहरिनामामृताख्यं शब्दानुशासनमारभमाणः प्रारिप्सित-ग्रन्थ-निर्विघ्न-परिसमाप्त्यर्थ'शिष्टशिष्यवर्गशिक्षायै वस्तुनिर्देशात्मकमङ्गलमादौ निबध्नाति “कृष्ण'मिति । अनेन सर्व एव ग्रन्थोऽयं मङ्गलमयः इत्येव ज्ञापयति । कृष्णं स्वयम्भगवन्तम् । “कृष्णस्तु भगूवान् स्वयम्' इति श्रीमद्भागवतपरिभाषावचनप्रामाण्यात् । “यजन्ति त्वन्मयास्त्वां वै बहुमूत्र्येकमूत्तिकम्'इत्यक्रूिरोक्त्या भगवत्स्वरूपाणां सर्वेषां तदन्तः पातित्वाच्च । आकर्षति निखिलचराचरान् स्वमाधुर्यमहिम्ना
`स्वरूपानन्देन वेति ‘कृष्णः' । कृषेर्वर्णे,नक्, उणादेर्बाहुल्यात् संज्ञायाश्च । “कृषिर्भूवाचकः
शब्दो णश्च निवृतिवाचवः । तयोरैक्यं परं ब्रह्म कृष्ण इत्यभिधीयते' इति महाभारतम् ।
२ * श्रीश्रीहरिनामामृतव्याकरणम् *
'भूवाचक' इत्यत्र भावे विषु । भावोधात्वर्थ:, सचात्राक्षणं; नक् प्रत्ययश्व कर्तरि, तेनाकर्षण पूर्वकानन्ददायि-नराकृति-परब्रह्म कृष्णशब्दार्थः । श्यामलतमालत्विषि यशोदास्तनन्धये रूढि रिति नामकौमुदी । तमुपासितुमाराधयितुमित्यर्थः । अस्य श्रीकृष्णस्य तत्
संबंधिन इति यावत् । नाम्नामावलि श्रेणी स्रज पुष्पमाल्यमिव तनवै रचयानि। 'इच्छार्थ
धातुसत्व' इत्यनेन प्रार्थनायां विधातृलकारः। ‘कृपयासीत् स्वबन्धने' इति श्रीमद्भागवतसिद्धान्तेन भगवतः कृपा शक्तिमन्तरेण यथा दाम्ना तस्मैं बन्धनमसम्भवं तथा तन्नाम्नामपि । नामिनाम्निर्भेद्ध्रतः श्रीभगवत्कृपां प्रार्थयत इति हृदयम् । “ न कुर्यान्निष्फूलं कर्म्” इत्यतः फलमाह-एषेति । एषा मया तन्यमाना ग्रन्थनिबद्धनामावलिः, तत् सॊहित्यादिजामोदः-साहित्यं रूढिवृत्त्या काब्यात्मकग्रन्थविशेषः तत् तस्य श्रीकृष्णस्य सम्बन्धिसाहित्यं श्रीमद्भागवतम्, आदिना श्रीगोपालचम्पू-ललितमाधव-मुक्ताचरितादय-स्तेभ्यो जात अामोद आनन्द-स्तम् । – पक्षे तत्-तस्य श्रीकृष्णस्य साहित्यं साहचर्य', परिकरैः सह संसर्गः इति यावत् । आदिना आलिङ्गनं नमांदिकश्च । तस्माज्जात आामोदः परिमलस्तम् त्वरितं शीघ्र' यथा-स्यात्तथा वितरेत् दद्यात्; परिशीलकेभ्य इति शेषः । अर्ह-शत्कयोरित्यनेन विधिः । शक्तिः सामर्थ्यम् । तेन नामावलिः श्रीकृष्णसाहित्यादिजीमोर्द दातुं समर्थ एवेत्यर्थः ।
यद् वा एषा श्रीकॄष्णनामावलिस्तत् साहित्यादिजामोदं हितेनाऽविद्यामोचनरूप-*
मङ्गलेन सह वर्त्तमानेति सहिता भक्तिः, तस्य श्रीकृष्णस्य ( कृष्णसम्बन्धिनी ) सहिता तत्सहिता या शुद्धा कृष्णभक्तिस्तामर्हत्ोति तत्साहित्यं श्रीमद्भागवतम् । ‘मेनिरे भगवद्रूपं शास्त्रं भागवतं कलौ' इति प्राचीनप्रमाणाच्च । “तदर्हतीति' नृसिह् यः । तदादि यस्य तत्साहित्यादि श्रीमद्भागवतादि-भक्तिरसशास्त्रं भक्तिरसपात्रश्च । लक्षणया तदनुशीलनं सेवनश्च । तस्माज्जातं परानन्दं शीघ्र' वितरेत् । यद्यपि भगवन्नाममात्रस्यैव भागवतानन्दवितरणे स्वाभाविक्यसाधारणी शक्तिरस्त्येव तथापि तेषां ग्रथनं तु कण्ठधारणसौकयर्थि
मिति नायं निष्ऽफलप्रयासः ।
देवम् । ‘सामर्थ्यमौचिती देशः कालो व्यक्तिः स्वरादयः' इत्यादिप्रमाणाद् देशकालौचित्यभेदेनार्थवैशिष्ट्य-स्वीकारा च स एवार्थः । कलियुगोपास्य-निर्णयप्रसंगे ‘कृष्णवर्ण' त्विषाकृष्णं साड्रोपाजूस्त्रपार्षदम्' इति श्रीमद्भागवतपद्यव्याख्यायां सर्वसम्वादिनी प्रारम्भे“श्रीश्रीकृष्णचैतन्यदेवनामानं श्रीभगवन्तं कलियुगेऽस्मिन् वैष्णवजनोपास्यावतारतये' त्याद्युक्तः स्वयं ग्रन्थकक्तरप्ययमेवाभिप्रायः । तमुपासितुं संकीर्त्तानप्राधान्येनाराधयितुं, “यज्ञैः संकीर्तनप्रायैर्यजन्ति हि सुमेधस' इत्युक्त: । अस्य श्रीकृष्णचैतन्यदेवस्य नाम्नां तत्प्रचारितानां वा नाम्नामावलिस्तत्साहित्यादिजामोदमिति पूर्ववत् । यद्वा तस्य श्रीभगवतः साहित्यं लीलादिश्रवणकीर्त्तनद्वारेण सह वर्त्तनं तत् संग इति यावत्; तदादियेषां स्मरणादीनां तानि तत्साहित्यादीनि तेभ्यो जातमामोंर्द चिरीदनर्पितोज्वलरसास्वादन – सुखविशेष शीघ्र' वितरेतू प्रदातुं शक्नुयात्र । नाम्नः परमपुरुषार्थदत्वप्रसिद्धरिति ।
भारतदेशे दशलक्षाधिकजनसङ्ख्यायुक्तानां नगरीयक्षेत्राणां सूचिः
भारतम् द्वितीयः सर्वाधिकजनसंख्यायुक्तः देशः यस्य १.२ शत् कोटिः जनाः सन्ति । अत्र १७.५ प्रतिशतं विश्वजनसङ्ख्या अस्ति । २०११ जनगणनानुगुणं भारते ४६ दशलक्षाधिकं नगराणि आसन् ।
रक्तपुष्पवृक्षः
उपयोगाः
अयं सुन्दरः वृक्षः अतः आलङ्कारिकरुपेण मार्गपक्षयोः उद्यानेषु च प्रारोपयन्ति । रक्तपुष्पवृक्षस्य विविधानि अङ्गानि बल्यानाम् उत्पादने उपयोजयन्ति । अस्थिभङ्गे बन्धकत्वेन व्रणोपशमनौषधत्वेन च अस्य वल्कलानाम् उपयोगः भवति । अस्य पत्राणि गावादीनां पशूनां प्रियभक्ष्यानि । वृक्षचर्मणः वस्त्रवर्णाः ट्यानिक् इति अम्लं च प्राप्तुं शक्यते ।
वर्गः:सस्यानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
2.55 ततः परमा वश्यतेन्द्रियाणाम्
व्यासभाष्यम्
शब्दादिष्वव्यसनमिन्द्रियजय इति केचित। सक्तिर्व्यसनं व्यस्यत्येनं श्रेयस इति अविरुद्धा प्रतिपत्तिर्न्याय्या । शब्दादिसम्प्रयोगः स्वेच्छयेत्यन्ये । रागद्वेषाभावे सुखदुःखशून्यं शब्दादिज्ञानमिन्द्रियजय इति केचित। चित्तैकाग्र्यादप्रतिपत्तिरेवेति जैगीषव्यः । ततश्च परमा त्वियं वश्यता यच्चित्तनिरोधे निरुद्धानीन्द्रियाणि नेतरेन्द्रियजयवत्प्रयत्नकृतमुपायान्तरमपेक्षन्ते योगिन इति ॥५५॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:साधनापादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
वराङ्गम्
thumb|right|200px|वराङ्गसस्यस्य काण्डं, त्वक् च thumb|200px|left|वराङ्गसस्यम् thumb|right|150px|वराङ्गसस्यस्य शाखा, पुष्पं, फलं चापि thumb|left|200px|वराङ्गसस्यस्य शाखा, पुष्पं चापि thumb|left|200px|विक्रयणार्थं संस्थापितं वराङ्गम् thumb|200px|right|वराङ्गसस्यस्य त्वक्, तस्य चूर्णं चापि thumb|200px|left|वराङ्गं योजयित्वा निर्मितं क्वथितम् thumb|200px|right|वराङ्गस्य पल्लवम्
एतत् वराङ्गम् अपि भारते वर्धमानः कश्चन वृक्षविशेषः । एतत् वराङ्गम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । एतत् वराङ्गम् आङ्ग्लभाषायां Cinnamon इति वदन्ति । भारतीयानां सर्वेषां गृहेषु विद्यमानेषु उपस्करपदार्थेषु, प्रायः प्रतिदिनं पाके उपयुज्यमानेषु उपस्करपदार्थेषु वराङ्गम् अपि अन्यतमम् । आयुर्वेदस्य औषधपद्धतौ तु वराङ्गस्य उपयोगः महान् एव अस्ति । अनेन वराङ्गेन बहुविधम् औषधम् निर्मीयते । एतत् वराङ्गम् आहारत्वेन यथा उपयुज्यते तथैव औषधत्वेन अपि उपयुज्यते ।
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य वराङ्गस्य स्वभावः
एतत् वराङ्गं पचनार्थं लघु । वराङ्गं तीक्ष्णम्, उष्णगुणयुक्तं च ।
वर्गः:गन्धद्रव्याणि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:औषधीयसस्यानि
चक्रव्यूहः
चक्रव्यूहः अथवा पद्मव्यूहः भारतीयेषु पारम्परिकयुद्धशास्त्रेषु निर्दिष्टानां व्यूहरचनानाम् एकः अस्ति ।
पृष्ठभूमिः
चक्रव्यूहः एका बहुस्तरीया रक्षात्मिका‌ सैन्यसंरचना भवति, या ऊर्ध्वस्थानात् दर्शनेन चक्रवत् अथवा पद्मवत् प्रतीयते । चक्रव्यूहस्य प्रत्येकं द्वारस्य‌‌ रक्षाम् एकः महारथी करोति ।
अस्य व्यूहस्य प्रयोगः महाभारतयुद्धकाले कौरवाणां प्रधानसेनापतिः आचार्यद्रोणः धर्मराजयुधिष्ठिरं बध्नातुम् अकरोत् । तदा अस्य भेदनसम्बन्धिज्ञानम् पाण्डवानाम् अर्जुनकृष्णप्रद्युम्नाभिमन्यवः एव जानन्ति स्म । अन्ये न जानन्ति स्म । परन्तु व्यूहरचनायाः अवसरे तत्र केवलम् अभिमन्युः एव उपस्थितः आसीत् ।
अभिमन्युः चक्रव्यूहः च
अभिमन्युः चक्रव्यूहभेदनसम्बद्धं ज्ञानं गर्भावस्थायाम् एव प्राप्तवान् आसीत् । अर्जुनः एकदा उत्तरां चक्रव्यूहस्य विषये बोधयन् आसीत् । तदा अभिमन्युः उत्तरायाः गर्भे असीत् । किञ्चिदनन्तरम् उत्तरा शयितवती अतः अभिमन्युः व्यूहात् निर्गमनस्य मार्गविषये ज्ञातुं न शक्तवान् । तस्मात् महाभारतयुद्धे रचिते अभिमन्युः प्रविश्य तस्य षट् द्वाराणि अभेदयत् किन्तु तस्य‌ सप्तमे द्वारे स्थिताः कौरवदलीयाः सर्वे महारथिनः धर्मविरुद्धत्वेन मिलित्वा तस्य हत्याम् अकुर्वन् ।
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:महाभारतस्य उपकथाः
केसरम्
thumb|right|200px|केसरराशिः thumb|200px|left|रक्तवर्णस्य, पीतवर्णस्य च केसरम्
एतत् केसरं {कुङ्कुमम्) भारते वर्धमानः वैशिष्ट्यपूर्णः सस्यविशेषः । भारतस्य सर्वेषु अपि भागेषु एतत् केसरम् उपयुज्यते एव । एतत् केसरं भारतस्य जम्मूकाश्मीरराज्ये वर्धते । एतत् आङ्ग्लभाषया Saffron इति उच्यते । कुङ्कुमकेसरम् इति नाम्ना अपि अस्य व्यवहारः अस्ति । अत्र उच्यमानं कुङ्कुमं प्रतिदिनं यत् ललाटे ध्रियते तत् न, अपि तु केसरम् इति यत् उच्यते, आहारत्वेन यत् उपयुज्यते तत् । मधुराणां भक्ष्याणां निर्माणे एतत् केसरं सर्वदा उपयुज्यते । मधुराणां भक्ष्याणां रुचिं, गन्धम्, आकर्षणं च वर्धयितुम् एतत् कुङ्कुमम् तत्र योज्यते । एतत् केसरम् अत्यन्तं मूल्ययुतम् । अतः एतत् सर्वैः अपि प्राप्तुं न शक्यते । एतस्मिन् केसरे अपि वैविध्यम् अस्ति । तेषु उत्तमं कुङ्कुमं किम् इति वदति अयं श्लोकः - thumb|200px|right|पुष्पे केसरम् thumb|200px|left|केसरक्षेत्रम्
thumb|200px|left|जले योजितं केसरम् thumb|200px|left|कूप्यां सङ्गृहीतं केसरम् thumb|200px|right|टर्किदेशस्य विपण्यां विक्रयणार्थं संस्थापिताः केसरं तथा अन्ये उपस्कराः
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य कुङ्कुमकेसरस्य स्वभावः
एतत् केसरं कटु-तिक्तरसयुक्तम् । एतत् उष्णवीर्ययुक्तम् अपि ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:गन्धद्रव्याणि वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
मरीचकषायम्
thumb|right|200px|कृष्णवर्णस्य श्वेतवर्णस्य च मरीचम्
मरीचेन निर्मितं कषायम् एव मरीचकषायम् । मरीचम् आङ्ग्लभाषायां Pepper इति वदन्ति ।
अस्य मरीचकषायस्य निर्माणम्
मरीचं सम्यक् कुट्टनीयम् । अनन्तरं चषपकपरिमिते जले तत् संयोज्य सम्यक् क्वथनीयम् । जलम् अर्धचषकमितं यावत् भवेत् तावत् क्वथनीयम् । क्वथनावसरे यदि अपेक्ष्यते तर्हि तत्र जीरिकाचूर्णं, शुण्ठीं, गुडं च योजयितुं शक्यते । तदनन्तरं शोधनं करणीयम् । तथैव अथवा तस्मिन् शोधिते कषाये दुग्धं योजयित्वा तदा तदा किञ्चित् किञ्चित् पातुं शक्यते ।
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
देशबन्धश्चित्तस्य धारणा
व्यासभाष्यम्
उक्तानि पञ्चबहिरङ्गाणि साधनानि । धारणा वक्तव्या— नाभिचक्रे, हृदयपुण्डरीके, मूर्ध्नि ज्योतिषि, नासिकाग्रे, जिह्वाग्रे, इत्यादिमादिषु देशेषु, बाह्ये वा विषये चित्तस्य वृत्तिमात्रेण बन्ध इति धारणा ॥१॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
‎
वर्गः:विभूतिपादः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
कर्पूरम्
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य कर्पूरस्य स्वभावः
एतत् कर्पूरम् कटुतिक्तमिश्रितं रसयुक्तम् । किन्तु शस्त्रेषु तस्य कर्पूरस्य मधुररसः अपि अभिज्ञातः अस्ति । एतत् कर्पूरं शीतवीर्ययुक्तम् अपि ।
अरळ्ळसुरळिग्रामः
अरळसुरळीग्रामः
एषः ग्रामः कर्णाटकस्य राज्यस्य शिवमोग्गमण्डलस्य तीर्थहळ्ळि इत्युपमण्डले अस्ति । तीर्थहळ्ळीतः २० किलोमीटर् दूरे होसनगरमार्गे अस्ति एषः ग्रामः। अत्र जनसंख्या ४६०। १३० गृहाणि सन्ति ।शिवमोग्गमण्डले अरळसुरली ग्रामस्य समीपे लागदमने नाम कश्चन लधु ग्रामः अस्ति ।कर्णाटकराज्यस्य शिवमोग्गमण्डले अरळसुरली ग्रामः अस्ति ।तीर्थहल्ल्याः २० कि. मई. दूरे भवति।
सह्याद्रिपर्वतश्रेण्याः ग्रामं परितः वर्तन्ते ।विविधप्राणिसङुलानि च निवसन्ति । जून्, जुलाई च मासे अत्र बहु महती वृष्टिः भविष्यति । समीपे बेङ्गेरीपर्वतः ग्रामस्य मुकुटधारी इव अस्ति ।
ग्रामे अच्छकन्याजलपातः अस्ति ।समीपे शरावती नद्याः जन्मस्थानं अम्भुतीर्थ अस्ति ।तस्याः प्रथमजलपातः भवति ।वीक्ष्णार्थं जनाः बहवः आगच्छन्ति ।प्रकृतिप्रियाणां स्वर्गः इव जलपातः अस्ति ।
प्रसिद्धलेखकः टि.एल्. सुब्रह्मण्यअडिगः अत्रैव वसति । निसर्गमध्ये विद्यमानम् इदम् स्थलम् अत्यन्तं प्रशान्तमस्ति । अत्र अष्टगृहाणि सन्ति। सर्वाणि ब्राह्मणनाम् गृहाणि ।अत्र पूगवाटिकाः सर्वत्र दृष्यन्ते ।मध्ये मध्ये काफीसस्यानि अपि सन्ति ।जनाः कृषिवालाः सन्ति ।उपफलोदयरूपेण काफी, कृष्णमरीचम्, नागवल्ली पत्राणि च संवर्धयन्ति । कोरनकोट्टे इति शैलः ग्रामस्य पार्श्वे अस्ति ।तत्र नानाप्राणिसङ्कुलः सन्ति ।भल्लातकस्य, आम्लस्य , जम्बूफलस्य च वृक्षाणि सर्वत्र दृष्यन्ते ।श्रीगन्धवृक्षाः पूर्वं बहवः आसन् अत्र । अत्र नानाजातीयाः फलपुष्पवृक्षाः सन्ति ।रञ्ज, केदिगे, सुरली, विष्णुकान्तिः, चम्पका इत्यदि सन्ति ।
लधु लधु शैलाः अपि मध्ये मध्ये भवन्ति ।एकस्य शैलस्य उपरि लक्ष्मीनारायणदेवालयः अस्ति ।बहु सुन्दरा अस्ति विग्रह। तथा एव विग्रहः कवलेदुर्गायाम् अपि अस्ति ।तत्र किन्तु लक्ष्म्याः नासिकायाः कर्तनम् अभवत् ।भग्नः अभवत् । देवालये प्रतिदिनं प्रातः पूजा भवति। कदाचित् रात्रौ षष्ठी, दीपः इत्यादि पूजा अपि प्रचलन्ति । विविधप्रदेशेभ्यः जनाः अत्र आयन्ति । सर्वधर्मीयाः अत्र आगत्य पूजां कुर्वन्ति ।तस्य देवालयस्य पुरतः भग्नः देवालयः अस्ति ।तत्र पूर्वं अमृतशिलायाः बहु सुन्दरः विग्रहः आसीत् इति मम पितुः कथां वदन् आसीत् ।चोराः आगत्य चोरितवन्तः इति वदन्ति ।
पूर्वम् अत्र प्राथमिकशाला आसीत् ।अधुना छात्राः नास्ति इति कारणेन बहु दिनेभ्यः पिहितः अभवत् ।काश्चन वृष्टिकाले भग्नः भूत्वा नाशः अभवत् । तटाकाः बहवः अत्र सन्ति ।
लागदमने ग्रामः प्रकृतिसोन्दर्यानुभवः सुमधुरः भवति ।
कन्नडसंस्कृतिविभागः
कन्नडदेशः- इतिहासः कर्णाटकराज्यस्य इतिहासः प्राचीनः तथा विशिष्टः च अस्ति । कस्यापि प्रदेशस्य इतिहाहं ज्ञातुं तत्रत्यानि शासनानि, नाणकानि , सहित्यकृतयः च साहाय्यं कुर्वन्ति । कर्णाटकस्य प्राक् ऐतिहासिककाले जना अत्र वसन्ति स्म । उत्खननेन एतत् ज्ञातम् । तदानींतन जीवनविधानः अपि ज्ञातः भवति ।
कर्णाटके प्राचीनशिलायुगे, नूतनशिलायुगे, बृहत्शिलायुगे तथा लोहयुगे जनाः वसन्ति स्म इति ज्ञातः ।  कृष्णा, घटप्रभा, मलप्रभा, भीमा, तुङ्गभद्रा, कावेरीनदीतीरेषु, गिरिषु, गिरिसानुषु,जनाः वसन्ति स्म । ते मृगया पशुपालनेन च जीवन्ति स्म अनेके विद्वांसः एतस्मिन् विषये संशोधनं कृतवन्तः ।बृहत्शिलायुगे अयसः आयुधानां उपयोगं ते जानन्ति स्म  ।मृतानां स्मारकम्,, अस्थिसंरक्षणस्थानानि वा पाण्डवगुडिनाम्ना ज्ञाताः ।एते मेगलिथ् इति वदन्ति| मोर्याः रायचूरु-बळ्ळारि-चित्रदुर्ग-गुल्बर्गामण्डलेषु अशोकस्य शासनानि प्राप्तानि। धर्मलिपिः इत्येव प्रसिद्धः । अशोकस्य शासनानि ब्रह्मीलिपौ, प्राकृतभाषायां सन्ति ।यत्र एतानि प्राप्तानि तत् स्थानं मौर्यसाम्र्अज्यस्य सीमा इति  परिगणिता ।
क्रि.पू ३ शतमानसमये अर्थात् अशोकस्य काले कर्णाटके मोरुयसाम्राज्यस्य सीमाभागः इति परिगणितः आसीत् । अशोकात् पूर्वं तस्य पितामहः चन्द्रगुप्तः भद्रबाहुमुनिना सह श्रवणबेळगोळं प्रत्यागत्य तत्र एव स्मारकस्थितिं प्राप्तवान् इति तत्रत्ये शासने लिखितम् ।अशोकः कार्णाटकस्य वनवासकं(बनवासी)   बौद्धधर्मप्रचारकान् प्रेषितवान् ।
शातवाहनाः
मौर्येभ्यःअनन्तर क्रि.पू ३ शतमानात् कर्णाटकस्य बहुभागेषु शातवाहनाः प्रशासनं कृतवन्तः।तेषां शासने सन्नतिः एकं प्रसिद्धं बौद्धस्थानमासीत् ।शातवाहनवंशस्य गौतमीपुत्रस्य शातकर्णेः कालस्य नाणकाः बनवास्यां प्राप्ताः ।गौतमीपुत्रस्य शातकर्णेः पुत्रः वासिष्ठिः, तस्य पुत्रः पुळुमाविः, तस्य कालस्य नाणकाह् चित्रदुर्गस्य समीपि चन्दवळ्ळिमध्ये प्राप्ताः ।सातवाहनशाखायाःशातकर्णयः चुटुः च कर्णाटकं शासितवन्तः । कदम्बाः शातवानेभ्यः अनन्तरं कर्णाटकस्य उत्तरभागेस्वतन्त्रतया शासिताः प्रथमः कन्नडराजवंशः एव कदम्बवंशः ।मयूरवर्मा तस्य वंशस्य प्रथमः राजा ।बनवासी कदम्बानां राजधानी आसीत् ।अतः एते बनवासीकदम्बाः इत्येव प्रसिद्धाः ।ताळगुन्द तस्मिन् काले प्रमुखं स्थानम् ।काञ्च्यां घटिकास्थाने अभ्यासंकुर्वण् मायूरवर्मा तत्रत्यपल्लवानाम् अश्वसंस्थया सह युद्धं कृतवान् । स्वतन्त्रराजः भवेत् इति अशा तथा एव बृहद्भाणान् पल्लवान् च पराजित्य स्वतन्त्रः राजा भूत्वा राज्यं प्रशासितवान् ।एषः पल्लवैः मान्यतां प्राप्तवान् ।मयूरवर्मा चित्रदुर्गस्य समीपे स्थितं चन्द्रवळ्ळितटाकं पुनः निर्मितवान् ।तत्रस्य शासनेन एषः विषयः ज्ञातः । मयूरवर्मणः अनन्तरं कङ्गवरमा, भगीरथः, रघुः च क्रि.श.४०५ पर्यन्तम् राज्यं शासितवन्तः ।रघोः अनुजः काकुस्थवर्मणः  (क्रि.श. ४०५ -४३०) समये  कदम्बराज्यं विस्तृतमभवत् । दक्षिणपल्लवैः,, गङ्गैः, तथा उत्तरस्य गुप्तैः च  काकुस्थवर्मा विवाहसम्बधं कल्पितवान् ।एषः विषयः हल्मिदिशासनेन ज्ञातः भवति । हल्मिडि शासनं उपलभ्मानेषु कन्नडाशासनेषु प्रथमं शासनमस्ति ।ताळगुन्दे एकं तटाकमपि निर्मितवान् काकुस्थवर्मा । अनन्तरं कदम्बराज्यं द्विधा  विभक्तम्।
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धानि पृष्ठानि वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
3.2 तत्र प्रत्ययैकतानता ध्यानम्
व्यासभाष्यम्
तस्मिन्देशे ध्येयालम्बनस्य प्रत्ययस्यैकतानता सदृशः प्रवाहः प्रत्ययान्तरेणापरामृष्टो ध्यानम् ॥२॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:विभूतिपादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
महानिम्बिसस्यम्
अस्य सस्यशाश्त्रीयं नाम मेलिया अजेडरक् लिन्न् इति । अस्य कुटुम्बः मेलियेसि इति । अक्षद्रुवृक्षः, पर्वतवृक्षः इति अस्य नामान्तरम् । इदं महानिम्बिसस्यं भारते वर्धमानः कश्चन सस्यविशेषः । इदं सस्यं भारतस्य सर्वेषु प्रदेशेषु वर्धते । एतत् दर्शनेन निम्बूकस्य सस्यम् इव भाति । किन्तु अस्य फलानि निम्बूकानाम् अपेक्षया महाकारकाणि भवन्ति । अतः एव अस्य नाम “महानिम्बिसस्यम्” इति उच्यते । अस्य संस्कृते “हिमद्रुम” इति अपरं नाम अपि अस्ति । अस्मिन् पीतवर्णीयः रासायनिकः अंशः अत्यन्तं क्रियाशीलः अस्ति ।
अन्यभाषासु अस्य वृक्षस्य नामानि यथा... आङ्ग्लम् - पर्शियन् लैल्याक् ट्री । Persian lilac Tree कन्नडम् - काडुबेवु, अरेबेवु,  तुरुकुबेवु । ಕಾಡುಬೇವು, ಅರೆಬೇವು, ತುರುಕುಬೇವು | हिन्दी - बकेन । तमिळु - मल्लेवेम्बु । மல்லெவெம்பு | तेलुगु - तरकवेप । తరకవేప । मराठि - पेज्रि । मलयाळम् - वेम्बु । വെംബു |
गिरिपत्रवृक्षः भारतदेशे तु सर्वत्र व्यापृतः अस्ति । अयं १२मी.पर्यन्तम् अपि संवर्धते । कण्डस्य त्वक् मसृणा भस्मवर्णमिश्रितः कपिलवर्णः च अस्ति । द्विपिच्छरूपेण संयुक्तपत्राणि निबिडहरिद्वर्णानि भवन्ति । पत्रास्य अञ्चलः क्रकच इव भवति । पत्रस्य दीर्घता २३-२५से.मी. विस्तारः ०.५-२.५से.मी. स्तः । प्रत्येकं पत्रगुच्छे ५-१०पत्राणि भवन्ति । सुगन्धयुक्तानि मन्दनीलवर्णितानि पुष्पाणि गुच्छे भवन्ति । मर्चमासतः एप्रिल् मासाभ्यान्तरं गिरिपत्रवृक्षाः सुपुष्पिताः भवन्ति । गोलिकाकारस्य प्रत्यकं फले चत्वारि बीजानि भवन्ति । अस्य वंशप्रसारः बीजैः भवति ।
इतरभाषासु अस्य महानिम्बिसस्यस्य नामानि
इदं महानिम्बिसस्यस्यम् आङ्ग्लभाषया “पर्शियन् लिलाक्” इति उच्यते । अस्य सस्यशास्त्रीयं नाम अस्ति Melia Azedarah इति । इदं हिन्दीभाषया “बकायन्” इति, तेलुगुभाषया “कोण्डवेप” इति, तमिळ्भाषया “मलैवेम्बु” इति, बङ्गभाषया “गोरेनीम्” इति ,"महानीम्" इति च, मराठीभाषया “विलायिति नीम्” इति, कन्नडभाषया “तुरुकबेवु” अथवा “हुच्चबेवु” अथवा चेक्कबेवु” इति उच्यते ।
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य महानिम्बिसस्यस्य प्रयोजनानि
अस्य महानिम्बिसस्यस्य रसः अपि निम्बवृक्षस्य रसः इव तिक्तः । अतः एव अस्य नाम कन्नड – मराठी – बङ्गभाषाभिः  निम्बसदृशम् अस्ति ।
मलाला युसुफजई
तालिबान्-भूषुण्डीधारिभिः आक्रमणम्
२०१२ तमस्य वर्षस्य अक्टोबर्-मासस्य ९ दिनाङ्के शालायानतः गृहं प्रति आगमनावसरे तालिबान्-भूषुण्डीधारिणः तस्याः मारणाय तस्याः शिरसि कण्ठे च गोलास्त्रं प्रयुक्तवन्तः । प्रज्ञाहीनायाः तस्याः स्थितिः विषमा आसीत् । केषाञ्जन दिनानाम् अनन्तरं अमेरिकादेशीयं चिकित्सालयं प्रति सा चिकित्सायै प्रेषिता । तस्याः मारणाय प्रयत्नं विरुद्ध्य पाकिस्तानस्य ५० यवननेतृगणेन आदेशः (फत्वा) घोषितः । किन्तु तालिबानसंस्थया पुनरुच्चरितं यत् 'अस्माभिः मलालायाः तस्य पितुः च मारणं करिष्यते' इति ।
विश्वस्य चिन्तकेषु अन्यतमा
यवनबालिकानां शिक्षणाधिकाराय प्रयत्तमानायाः पाकिस्तानस्य बालिका 'मलाल युसुफजई' विश्वस्य १०० चिन्तकानाम् आवल्यां षष्ठे स्थाने विद्यते । तस्याम् आवल्यां प्रथमस्थाने वर्तते मयन्मार्-देशस्य प्रजाप्रभुत्वपरान्दोलनस्य नेत्री अङ्ग सान् सू की । विदेशीयनीतिसम्बद्धपत्रिकया सज्जीकृतावल्यां पञ्चमस्थाने विद्यते अमेरिकायाः मैक्रोसाफ्ट्-संस्थास्थापकः बिल् गेट्स्, सप्तमे स्थाने विद्यते अमेरिकादेशस्य अध्यक्षः बराक् ओबामा ।
मलालादिनाचरणम्
२०१३ तमस्य वर्षस्य जुलैमासस्य १२ दिनाङ्के मलालायाः १६ जन्मदिने, जगति सर्वैः शिक्षणप्राप्तेः आवश्यकतायाः विषये युनैटेड् नेषन्स्-मध्ये भाषणम् अकरोत् । इयं घटना 'मलालादिनम्' इति घोषितं जातम् । इदं तस्याः प्रथमं सार्वजनिकभाषणम् आसीत् । तस्यां सभायां विश्वस्य विविधभागेभ्यः आगताः पञ्च शताधिकाः शिक्षणतज्ञाः आसन् । "भयोत्पादकैः चिन्तितं यत् ते मम लक्ष्यं महत्त्वाकांक्षाः च परिवर्तयिष्यन्ति इति किन्तु न किञ्चित् परिवर्तितम् अस्मात् ऋते - मयि विद्यमानाः दौर्बल्य-भय-असहायकताः निर्गताः । शक्तिः, बलं, विश्वासाश्च संवर्धिताः ..... अहं कस्यापि विरुद्धं नास्मि, तालिबानस्य अन्यस्य भयोत्पादकगणस्य विषये व्यक्तिगतद्वेषेन वा किमपि भाषितुम् उद्युक्ता नास्मि अहम् । प्रत्येकस्य शिशोः शिक्षणाधिकारविषये प्रतिपादनाय स्थितास्मि । तालिबानगणस्य अन्यभयोत्पादकगणस्य पुत्राणां पुत्रीणाञ्च शिक्षणविषये आसक्ता अस्मि अहम् ।"
<!==ನೋಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಸೂಚನೆ== ಮುಂದಿನ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಅವಳ ಬದುಕನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ 'ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ'ವು ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಮಲಾಲಳು ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಳು.ಸ್ವಾತ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳ ಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಳು. ಅವಳ ಹೆಸರನ್ನು ಡೆಸ್ಮಂಡ್ ಟುಟುರವರು  ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಕ್ಕಳ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅವಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುವ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದಳು .ಕೆನಡಾದ ಮಂತ್ರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು,ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಅವಳ ಹೆಸರು ಸೂಚಿಸುವ ಮನವಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ವಿಶ್ವದ ಚಿಂತಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ
ಮುಸ್ಲಿಂ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ ಪಾಕೀಸ್ತಾನದ ಬಾಲಕಿ,' ಮಲಾಲಾ ಯೂಸುಫ್ ಝಾಯಿ', ವಿಶ್ವದ ೧೦೦ ಚಿಂತಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೬ ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.'ಮಯನ್ಮಾರ್ ದೇಶದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಪರ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿ ಆಂಗ್ ಸಾಂಗ್ ಸೂಕಿ,' ಮೊದಲಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಮೆರಿಕದ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಕಂಪೆನಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ, ಬಿಲ್ ಗೇಟ್ಸ್ ೫ ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ' ಮತ್ತು '೭ ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ', ಇದ್ದಾರೆ.
ಮಲಾಲ ದಿನಾಚರಣೆ
ಮಾಜಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ, ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿಶೇಷ ರಾಯಭಾರಿ 'ಗೋರ್ಡನ್ ಬ್ರೌನ್'ಘೋಷಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, "ನಾನು ಮಲಾಲ," ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳು ೨೦೧೫ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವಂತಾಗಬೇಕು" ಎಂದು ಆಗ್ರಹಿಸಿ, 'ಮಲಾಲ ಯೂಸಫ್ ಝಾಯಿ'ಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ 'ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮನವಿ'ಯೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 'ಬ್ರೌನ್' ಅವರು ನವೆಂಬರ್, ೧೦ ರಂದು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ,'ಅಸಿಫ್ ಅಲಿ ಜರ್ದಾರಿ' ಅವರ ಕೈಗೆ ಈ ಮನವಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಿದ್ದಾರೆ.ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ,'ಜನರಲ್ ಬಾನ್ ಕಿ ಮೂನ್', ರವರು July 12 ಅನ್ನು "ಮಲಾಲಾ ದಿನ" ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.
Malala Day
"The terrorists thought they would change my aims and stop my ambitions, but nothing changed in my life except this: weakness, fear and hopelessness died. Strength, power and courage was born ... I am not against anyone, neither am I here to speak in terms of personal revenge against the Taliban or any other terrorist group. I'm here to speak up for the right of education for every child. I want education for the sons and daughters of the Taliban and all terrorists and extremists."
Yousafzai received several standing ovations. Ban Ki-moon, who also spoke at the session, described her as "our hero". Yousafzai also presented the chamber with "The Education We Want", a Youth Resolution of education demands written by Youth for Youth, in a process co-ordinated by the UN Global Education First Youth Advocacy Group, telling her audience: मलालायाः उत्स्फूर्तं भाषणं श्रुतवद्भिः सर्वैः "Malala day is not my day. Today is the day of every woman, every boy and every girl who have raised their voice for their rights."
The Pakistani government did not comment on Yousafzai's UN appearance, amid a backlash against her in Pakistan's press and social media.
ಮಲಾಲ ಶಾಲೆಗೆ
ಸುಮಾರು ೨ ತಿಂಗಳು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದಾರುಣ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ೧೫ ವರ್ಷದ 'ಮಲಾಲ,' ಈಗ ಸಂಪೂರ್ಣಗುಣಹೊಂದಿ ಸನ್.೨೦೧೩ ರ, ಮಾರ್ಚ್ ೧೯ ರಿಂದ, ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದು, ಅವಳು ವಾಸವಾಗಿರುವ ಮನೆಯ ಸಮೀಪದ ಮಧ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಬರ್ಮಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಎಡ್ಗ್ ಬ್ಯಾಸ್ಟನ್ ಬಾಲಕಿಯರ ಶಾಲೆಗೆ. ಅವಳ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವ ಕನಸು ಈಗ ನನಸಾಗಿದೆ. ಆಂಗ್ಲ ಶಾಲಾಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ೧೬ ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಬರೆಯುವ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧವಾಗುವ ಆಶೆಯಿಂದ ಈಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ಮಕ್ಕಳ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮಾಂಕಿತ
ಸನ್. ೨೦೦೦ ನೇ ಇಸವಿಯಿಂದ ಮಕ್ಕಳ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೆಂದೇ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶ್ವಮಕ್ಕಳ ಫ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ೧೧೦ ವಿಶ್ವದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ೬೦ ಸಾವಿರ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿಮೂಡಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ೨೦೧೪ರ ಸಾಲಿನ ನೋಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಕೈಲಾಸ್ ಸತ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
सन्दर्भाः
वर्गः:अन्यदेशीयराजनेतारः
माधुर्यम्
वाक्ये पृथक्पदता माधुर्यम् (Madhuryam) उच्यते । दीर्घसमासविरहितानां सरसानां पदानां रचना यत्र वर्तते तत्र माधुर्यं भवति । सरसपदत्वं माधुर्यमिति दण्डी व्याचख्यौ । यथा –
‎
वर्गः:काव्यगुणाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
सौकुमार्यम्
सुकुमाराक्षरप्रायं सौकुमार्यमुच्यते । सुकुमारत्वं नाम सानुस्वारकोमलवर्णत्वम् । अनिष्ठुराक्षरप्रायं सौकुमार्यमिति दण्डिनो मतम् । अर्थगतमपारुष्यमपि सौकुमार्यमेव । यथा –
‎
वर्गः:काव्यगुणाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
तुलसीकषायम्
thumb|right|200px|तुलसीसस्यम्
तुलसीपत्रैः निर्मितं कषायम् एव तुलसीकषायम् । एषा तुलसी आङ्ग्लभाषायां Holy Basil (Ocimum tenuiflorum) इति वदन्ति ।
अस्य तुलसीकषायस्य निर्माणम्
तुलसीपत्राणि सम्यक् कुट्टनीयम् । अनन्तरं चषपकपरिमिते जले तत् संयोज्य सम्यक् क्वथनीयम् । जलम् अर्धचषकमितं यावत् भवेत् तावत् क्वथनीयम् । क्वथनावसरे यदि अपेक्ष्यते तर्हि तत्र गुडं योजयितुं शक्यते । तदनन्तरं शोधनं करणीयम् । तथैव अथवा तस्मिन् शोधिते कषाये दुग्धं योजयित्वा तदा तदा किञ्चित् किञ्चित् पातुं शक्यते ।
वर्गः:पेयानि वर्गः:कषायम् वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
पलाशवृक्षः
अयं पलाशवृक्षः भारतस्य कश्चन वृक्षविशेषः । अयं वृक्षः भारतस्य अत्यधिकेषु प्रदेशेषु वर्धते । अयं पलाशवृक्षः १२ – १५ मीटर् यावत् उन्नतः भवति । अस्य त्वक् धूसरवर्णीयं, रूक्षं चापि । अस्य पर्णानि रक्तवर्णीयानि, १५ से.मीयावत् दीर्घाणि च भवन्ति । अस्य फलानाम् अन्तः एकं बीजं भवति । अस्मिन् बाल्सिनिन्, किनोट्योनिक् आसिड् इत्यादयः अंशाः भवन्ति । अस्य वृक्षस्य त्वक्, पुष्पं, फलं, पर्णं, मूलं चापि औषधत्वेन उपयुज्यन्ते ।
इतरभाषासु अस्य पलाशवृक्षस्य नामानि
अयं पलाशवृक्षः आङ्ग्लभाषया Butea Monosperma, flame of the forest, parrot tree इति उच्यते । हिन्दीभाषया “पलाश्” इति, तेलुगुभाषया “पलाडुलु” इति, तमिळ्भाषया “मुरुक्कन् मारम्” इति, मलयाळभाषया “पैलाचम्” इति, कन्नडभाषया "मुत्तुग", “मुत्तुगद मर” इति च उच्यते ।
अपिच हिन्दीभाषायां अस्य पुष्पस्य नाम "किंशुक्","किंशुकपुष्प्" इत्युच्यते ।
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य पलाशवृक्षस्य प्रयोजनानि
अस्य पलाशवृक्षस्य त्वक् लघु रूक्षं चापि । त्वचः रसः कटुः, तिक्तः च, विपाके मधुरः भवति । त्वक् उष्णवीर्ययुक्तम् । अस्य पुष्पस्य रसः तिक्तः, विपाके मधुरः भवति । पुष्पं स्निग्धगुणयुक्तं, शीतवीर्ययुक्तं चापि ।
वर्गः:औषधीयसस्यानि वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अर्थव्यक्तिः
संपूर्णवाक्यत्वमर्थव्यक्तिः । अर्थबोधने वाक्यं यत्र निराकांक्षं भवति तत्रार्थव्यक्तिः । अर्थगतमनेयत्वमर्थव्यक्तिरिति दण्डी प्रोवाच । अस्यैवार्थदीपनमिति नामान्तरम् । यथा –
‎
निम्बकषायम्
thumb|right|200px|निम्बपत्राणि thumb|right|200px|निम्बवृक्षः
अस्य निम्बकषायस्य निर्माणम्
निम्बपत्राणि त्वक् वा सम्यक् कुट्टनीयम् । अनन्तरं चषपकपरिमिते जले तत् संयोज्य सम्यक् क्वथनीयम् । जलम् अर्धचषकमितं यावत् भवेत् तावत् क्वथनीयम् । क्वथनावसरे यदि अपेक्ष्यते तर्हि तत्र गुडं योजयितुं शक्यते । तदनन्तरं शोधनं करणीयम् । तथैव अथवा तस्मिन् शोधिते कषाये दुग्धं योजयित्वा तदा तदा किञ्चित् किञ्चित् पातुं शक्यते ।
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
समता
चतुर्षु पादेषु ललितानां शब्दानामर्थानां वा तुल्यतया भणनं समता । विद्यानाथोऽवैषम्येण भणनं समता (Samata)- इत्यकथयत् । मार्गाऽभेदस्समता- इति वामनः, अविषमबन्धत्वं समता इति दण्डी च निरवोचताम् ।
‎
वर्गः:काव्यगुणाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
भारतीयप्रबन्धनसंस्था (IIM)
भारतीयप्रबन्धविज्ञानसंस्थाः संशोधने तथा निर्वहणक्षेत्रे निरताः भारतीय संस्थाः भवन्ति । भारतीयप्रबन्धविज्ञानसंस्थाः संशोधने तथा निर्वहणक्षेत्रे भारतीय-अर्थव्यवस्थायां विविधपरामर्शसेवां यच्छन्ती अस्ति एषा निर्वहणसंस्था । मेधाविछात्रान् चित्वा तान् विश्वस्य अत्युत्तमेषु निर्वहणतन्त्रेषु प्रशिक्षणं दत्त्वा अन्ते भारतीय- अर्थव्यवस्थयां विविधान् विभागान् निर्वोढुं साहाय्यं करोति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:भारतस्य शैक्षणिकसंस्थाः‎ वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अङ्ग सान् सू की
अङ्ग सान् सू की (Aung San Suu Kyi) बर्मादेशस्य विरोधपक्षस्य नायिका अस्ति। सामाजिकसामरस्यविषये आग्रहवती एषा भारतस्य अभिमानिनी अस्ति। अङ्ग् सान्सन् सू कि एषा "मयन्मार् देशस्य न्याषनल् लीग् फार् डेमोक्रसिपक्षस्य" प्रसिद्धा नायिका । माहात्मा गान्धिमहोदयस्य अहिंसातत्वेन प्रभाविता एषा । २२ वार्षाणि एषा गृहबन्धने आसीत् । १९८९तमे वर्षे जुलाय्मासस्य २० दिनाङ्कतः २०१० तमे वर्षे नवेम्बर्मासस्य १३ दिनाङ्कपर्यन्तं गृहबन्धने आसीत् । सर्वाधिकारस्य विरुद्धं विरोधं कुर्वती एषा सामाजोन्मुखा सञ्जाता ।
वैय्यक्तिकजीवनम्
सचिवालये कार्यकरणावसरे विरामेषु समयेषु वैद्यालये अपि स्वयंसेविकारूपेण कार्यं कुर्वती आसीत् । एषा तत्रत्यरोगिणां कृते वार्तां श्रावयति स्म । रोगिणां कृते यावत् शक्यं साहाय्यं करोति स्म । १९८५ तमे वर्षे "कियोटो विश्वविद्यालये" सन्दर्शक-उपन्यासिकारूपेण कार्यं कृतवती । १९८७ तमे वर्षे भारतस्य "सिम्ला इण्डियन् इन्स्टिट्यूट् आफ् अड्वान्सड् स्टडीस्" केन्द्रस्य गौरवसदस्यत्वं प्राप्तवती । अस्मिन् एव समये मयन्मार् संयुक्तसर्वकारस्य कृते अपि कार्यं कृतवती । १९७२ तमे वर्षे जनेवरीमासस्य १ दिनाङ्के टिबेट्देशीयं पण्डितं मैकेल् विलन्कोर्ट् आरिस् वर्यं परिणीतवती । अनेन सह एषा भूतान् देशे एव वासं कृतवती । अस्मिन्नेव देशे विदेशाङ्गसचिवालये संशोधनाधिकारिरूपेण कार्यं प्राप्तवती । 'अलेक्साण्डर्' (१९७३ तमे वर्षे), 'किम्' (१९७७ तमे वर्षे) इति नामकं सन्तानद्वयं प्राप्तवती । दशकद्वयं कुटम्बेन सह सुखमयं जीवनं यापितवती ।
गृहबन्धनम्
अङ्ग् सान्सन् सू कि स्वदेशीयजनानां सेवां कर्तुम् उद्युक्ता आसीत् । १९८८ तमे वर्षे स्वमातृदर्शनार्थं बर्मादेशम् आगतवती । माता रोगग्रस्ता आसीत् । बर्मादेशस्य नाम मयन्मार् इति परिवर्तितम् आसीत् । मयन्मार् सर्वाधिकारशासने आसीत्। जनाः कष्टम् अनुभवन्तः आसन् । शासनपद्धतिं दृष्ट्वा, सर्वाधिकारस्य विरुद्धं विरोधं कुर्वती एषा सामाजोन्मुखा सञ्जाता । एतेन कारणेन क्रुद्धः सर्वकारः तां जुलाय्मासस्य २० दिनाङ्के १९८९ तमे संवत्सरे गृहबन्धने अस्थापयत् । २२ वार्षाणि यावत् गृहबन्धने अस्थापयत् । जनरल् नेविन् १९०२ वर्षतः १९८८ वर्षपर्यन्तं स्वाधीने एव सेनाशासनं स्थापितवान् आसीत् । कालान्तरे स्वयमेव राष्ट्रपतित्वेन उद्घोषितः जातः । ३० वर्षाणाम् अनन्तरं १९९० तमे संवत्सरे जून्मासे  निर्वाचनव्यवस्था आरब्धा । तस्मिन् निर्वाचने अस्याः पक्षस्यैव बहुमतं प्राप्तम् आसीत्। किन्तु तदा एव एनां गृहबन्धने स्थापितवन्तः । अतः सा अधिकारमपि न प्राप्तवती । मॆमासस्य ६ दिनाङ्के २००२ वर्षे अस्याः विमोचनार्थं विश्वसंस्थायाः कार्यदर्शि कोफि अन्नान् सर्वकारेण सह चर्चां कृतवान्, किन्तु निष्फला सञ्जाता । २००५ तमे संवत्सरे  इतोऽपि एकवर्षम् अग्रे सारितवन्तः । २००६ तम संवत्सरस्य जून्मासस्य ९ दिनाङ्कतः अतिसारेण पीडिता,वैद्यालयं प्राप्तवती । नवम्बरमासे गुणमुखा सञ्जाता । जनेवरिमासस्य १ मे दिनाङ्के २००७ तमे संवत्सरे २८३१ कारागृहजनान् मयन्मार् सर्वकारः मुक्तान् कर्तुं चिन्तितम् आसीत् । अस्मिन् सन्दर्भे कि मून् विश्वसंस्थायाः सेक्रेटरिजनरल् अस्याः विमोचनार्थं प्रार्थितवान् आसीत् । किन्तु, अस्मिन् समयेऽपि एकवर्षं यावत् अग्रे सारितवन्तः । अस्मिन् समये ५९ विश्वनायकाः अस्याः विमोचनार्थं प्रार्थितवन्तः आसन् । जिम्मिकार्टर्, जार्ज-एच्-बुष्, बिल् क्लिण्टन् तथा संयुक्तसाम्राज्यस्य प्रधानमन्त्री मार्गरेट् थ्याचर् आदयः विश्वनायकाः प्रार्थिवन्तः आसन् । किन्तु, १३ नवेम्बर्मासस्य १३ दिनाङ्के २०१० तमे संवत्सरे गृहबन्धनात् विमुक्ता एषा ।
पुरस्काराः
एषा यदा गृहबन्धने आसीत् तदैव १९९० तमे संवत्सरे “सखरोव्” पुरस्कारं प्राप्तवती १९९० तमे संवत्सरे थरोल् राफ्ट स्मारकपुरस्कारं प्राप्तवती । १९९१ तमे संवत्सरे विश्वविख्यातं “नोबेल्” पुरस्कारं प्राप्तवती । १९९२ तमे संवत्सरे “अन्ताराष्ट्रीय सैमन् बोलिवार्” पुरस्कारं प्राप्तवती । १९९३ तमे संवत्सरे जवहरलाल् नेहरू पुरस्कारं प्राप्तवती । १९९५ तमे संवत्सरे “प्रैज् फार् फ्रीडम् आफ् दि लिबरल् इण्टर्न्याशनल्” पुरस्कारं प्राप्तवती । १९९६ तमे संवत्सरे कम्पानियन् आफ् दि आर्डर् आफ् आस्ट्रेलिया पुरस्कारं प्राप्तवती । १९९९ तमे संवत्सरे ऎर्ल्याण्ड सार्वकारस्य “फ्रीडं आफ् डब्लिन् सिटि” पुरस्कारं प्राप्तवती । २००० तमे संवत्सरे प्रेसिडेन्षियल् मेडल् आफ् फ्रीडं पुरस्कारं प्राप्तवती । २००२ तमे संवत्सरे युनेस्को मदन्जित् सिङ्ग् पुरस्कारं प्राप्तवती । २००४ तमे संवत्सरे ग्वाङ्ग्जु ह्यूमन् रैट्स पुरस्कारं प्राप्तवती ।  २००४ तमे संवत्सरे न्यूजिलेण्डदेशस्य मेमोरियल् विश्वविद्यालयस्य गौरव डाक्टरेट् प्राप्तवती ।   2007 तमे संवत्सरे गौरवप्रजापुरस्कारं प्राप्तवती । २००९ तमे संवत्सरे फ्रीडम् आफ् ग्लास्को पुरस्कारं प्राप्तवती । महात्मा गान्धिः अन्ताराष्ट्रीय पुरस्कारमपि प्राप्तवती ।
बाह्यानुबन्धः
वर्गः:बर्मादेशः
उदारता
विकटाक्षरबन्धत्वमौदार्यम् । यत्र पदानि नृत्यन्तीव विभान्ति, तत्तदर्थांश्च स्फोरयन्ति, तत्रौदार्यं प्रतिष्ठितं भवति । उत्कृष्टगुणवद्वाक्शालिता उदारता (Udarata) इति दण्डी, कतिपय संयुक्ताक्षरविततत्वमौदार्यमिति नरसभूपालीयकर्ता च प्रत्यपादयताम् । यथा –
‎
वर्गः:काव्यगुणाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
खयाल्
खयाल् (Khyal) हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतप्रकारेषु अन्यतमः । हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीते नैके प्रकाराः विद्यन्ते । ध्रुपद् उत् ध्रुवपद, होरि उत धमार्, खयाल् उत ख्याल्, ठुमरि, टप्पा, दाद्रा, तराना, तिरवत्, गजल्, खव्वालि, सादरा, खमसा, लावणि, चतुरङ्ग, भजन्, सरगम्, रागमाला इत्यादयप्रकाराः सन्ति । तेषु अन्यतमः प्रकारः खयाल् भवति । "फारसी" भाषायां खयाल् शब्दस्य "विचारः" उत "कल्पना" इत्यर्थः भवति । रागस्य नियमपालनं कुर्वन्तः कल्पनानुसारं विभिन्न तान् तथा आलापान् विस्तारं कुर्वन्तः एकताल्: त्रिताल:, झुमरा, आधा चौताल: इत्यादिषु तालेषु गानं कुर्वन्ति । खयाल् गीतेषु शृङ्गाररसस्य प्रयोगाः अधिकतया दृश्यन्ते । खयाल् गायने जलद तान् गिटकरी इत्यादयः प्रयोगाः प्रसिद्धाः सन्ति । स्वराणां वैचित्र्यं तथा चमत्कारदर्शनार्थं खयाले विभिन्न तान् स्वीकुर्वन्ति । ध्रुपद् प्रकारे यथा विद्यमानगाम्भीर्यं तथा भक्तिरसः भवति तथा खयाल् प्रकारे नभवति ।
3.4 त्रयमेकत्र संयमः
व्यासभाष्यम्
तदेतद्धारणाध्यानसमाधित्रयमेकत्र संयमः— एकविषयाणि त्रीणि साधनानि संयम इत्युच्यते । तदस्य त्रयस्य तान्त्रिकी परिभाषा संयम इति ॥४॥
3.3 तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिः
व्यासभाष्यम्
ध्यानमेव ध्येयाकारनिर्भासं प्रत्ययात्मकेन स्वरूपेण शून्यमिव यदा भवति, ध्येयस्वभावावेशात्तदा समाधिरित्युच्यते ॥३॥
3.4 त्रयमेकत्र संयमः
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
3.3 तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिः
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
3.4 त्रयमेकत्र संयमः
सम्बद्धाः लेखाः
पतञ्जलिः