cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
पाण्डवाः
पण्डवजन्मकथा
वर्गः:महाभारतस्य पात्राणि वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
दुर्दम (हैहय)
वर्गः:प्राचीनराजाः वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
केकयः (आनव)
सः प्राचीनभारतस्य राजा आसीत्।
वर्गः:प्राचीनराजाः वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
१४२६
१४२६ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१४२६ १४२६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
बेनिन्
thumb|right|200px
बेनिन अफ्रीका- महाद्वीपे पश्‍चिमे देश: अस्‍ति.
धारवाड
धारवाडनगरं (Dharwad)(०८३६)कर्णाटकराज्ये विद्यमानं प्रमुखं नगरं मण्डलकेन्द्रं च। धारवाडनगरे प्राणदेवः, लक्ष्मीनारायणः, हरिमन्दिरम्, इस्कान्, विठलमन्दिरम् इत्यादीनि अनेकमन्दिराणि सन्ति । ६ कि.मी दूरे सोमेश्वरमन्दिरं मुरुघामठः आम्मिनभाविस्थित पार्श्वनाथयबसदि अमरगोळ शङ्करालिङ्गदेवालयः दर्शनीयाः ।
विशेषाः
कविः दत्तात्रेयरामचन्द्रबेन्द्रे, सङ्गीतसम्राट् डा मल्लिकार्जुनमन्सूरः आलूरुवेङ्कटरायः सङ्गीतविदुषी श्रीमती गङ्गूबायी हानगल  इत्यादीनां जन्मभूमिः धारवाडमण्डलम् अस्ति । कर्णाटकस्य प्रथमः विश्वविद्यालयः कर्णाटकविश्वविद्यालयः अपि अत्रैव कार्यरतः अस्ति ।
धारवाड पेढा इत्येतत् मधुरं खाद्यं बहु प्रसिद्धम् अस्ति ।
बाह्यानुबन्धः
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
भीमः
अयं भीमः पञ्चपाण्डवेषु अन्यतमः । कुन्तिपाण्डुमहाराजयोः द्वितीयः पुत्रः । वायुदेवस्य वरप्रसादकारणात् अस्य जन्म अभवत् । युधिष्ठिरः अस्य भीमस्य अग्रजः, अर्जुनः अनुजः । नकुलः सहदेवः च भीमस्य विमातुः पुत्रौ । महाभारतस्य अत्यन्तं प्रमुखपात्रेषु अन्यतमम् अस्ति भीमस्य पात्रम् । पाञ्चाली हिडिम्बा च भीमस्य पत्न्यौ । घटोत्कचः भीमहिडिम्बयोः पुत्रः ।
वर्गः:महाभारतस्य पात्राणि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा अपेक्षते वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः ‎
विश्वनाथः
व्यक्तयः
वर्गः:स्पष्टीकरणपृष्ठानि
गान्धिजयन्ती
श्रीमोहनदासकरमचन्दगान्धिमहोदयः भारतस्य राष्ट्रपिता इति प्रसिद्धः अस्ति । एतस्य जन्मदिनम् अक्टोबरमासस्य द्वितीयदिवसे गान्धिजयन्ती इति आचरन्ति । न केवलं भारते विश्वेऽपि गान्धिजयन्ती आचरणं प्रचलति । अहिंसा, सत्याग्रहः, ग्रामोध्दारः, प्रकृतिचिकित्सा इत्यादिभिः गान्धिमहाभागः विश्वमान्यः आसीत् । भारतमातुः श्रेष्ठः पुत्रः महात्मा गान्धिः स्वातन्त्र्यान्दोलने सर्वेषां भारतीयानाम् आधारभूतः मार्गदर्शकः च आसीत् । अत एव गान्धिजयन्ती पर्व राष्ट्रियपर्वरुपेण आचर्यते । दक्षिण-आफ्रिकादेशेऽपि महात्मा गान्धिः उत्तमं कार्यं कृतवान् ।
वर्गः:भारतस्य राष्ट्रियोत्सवाः वर्गः:जयन्त्युत्सवाः वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सान मरीनो
सान मरीनो यूरोप- महाद्वीपे एक: लघु देश: अस्‍ति.
सम्‍बद्घ विषय:
External links
वर्गः:यूरोपखण्डस्य देशाः वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
गाधी (कान्यकुब्ज)
सः प्राचीनभारतस्य राजा आसीत्।
वर्गः:प्राचीनराजाः वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
हडगलीविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति बळ्ळारीलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति हडगलीविधानसभाक्षेत्रम्।  कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या ८८। हडगलीविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या बळ्ळारीमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या बळ्ळारीलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । एतत् क्षेत्रं अनुसूचितजातीयानां (SC) कृते आरक्षितम् अस्ति । हडगलीविषये अधिकविवरणार्थं हडगली इति पृष्टं पश्यन्तु ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
मोल्दोवा
मोल्दोवा यूरोप- महाद्वीपे देश: अस्‍ति. राजधानी - चिशिनौ जनसंख्‍या - ६ मिलियन
माषपिष्टम्
thumb|200px|right|माषधान्यम् thumb|200px|right|माषपिष्टेन निर्मितं वटकम्
पिष्टं नाम आङ्ग्लभाषायां Powder अथवा Flour इति उच्यते । माषस्य पिष्टम् एव माषपिष्टम् । एषः माषः अपि भारते वर्धमानः कश्चन धान्यविशेषः । आङ्ग्लभाषायां Black Gram इति उच्यते । माषः अधरस्य रुचिवर्धकः । किन्तु न तावान् उदरस्य हितकरः । भारतीयेषु प्राचीनेषु शास्त्रेषु माषस्य उपयोगः एव निषिद्धः अस्ति । यतः माषः बुद्धिं न्यूनीकरोति, अथवा बुद्धेः वर्धनस्य अवरोधकः इति ।
कुरुविन्दः, वृषाकरः, मांसलः, बलाढ्यः, पित्र्यः, पितृजोत्तमः इत्यादीनि अपि नामानि सन्ति माषस्य । दिवं गताः पितरः अपि वर्षे एकवारं काकरूपेण भुवम् आगत्य माषं सेवन्ते इति । तदर्थम् एव “श्राद्ध”कार्येषु माषस्य किमपि एकं वा खाद्यपदार्थं निर्मान्ति एव । दक्षिणभारतस्य प्रसिद्धः उपहारः “इड्लि”निर्माणार्थं माषः अत्यावश्यकः एव । दोसानिर्माणे, वटकनिर्माणे, शष्कुलिनिर्माणे, व्याघरणे, पर्पटनिर्माणे, अवदंशनिर्माणे च माषः उपयुज्यते एव । यद्यपि माषे विद्यमानाः एव गुणाः पिष्टे अपि भवन्ति तथापि पिष्टम् अत्यन्तं सूक्ष्मरूपम् इति कारणतः शरीरस्य सूक्ष्मान् अपि भागान् प्रविशति इति वदति आयुर्वेदशास्त्रम् ।
दृश्यताम्
अधिकविवरणार्थं माषः इति पृष्ठं द्रष्टव्यम् ।
वर्गः:पिष्टानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
अर्जुनः (हैहयः)
सः प्राचीनभारतस्य राजा आसीत्।
वर्गः:प्राचीनराजाः वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
रायसेनमण्डलम्
रायसेनमण्डलम् (रायसेन जिला, Raisen district) इत्येतत् भारतस्य मध्यभागे स्थितस्य मध्यप्रदेशराज्यस्य भोपालविभागे अन्तर्गतं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति रायसेन इति नगरम् ।
जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं रायसेनमण्डलस्य जनसङ्ख्या १३,३१,५९७ अस्ति । अत्र ७,००,३५८ पुरुषाः, ६,३१,२३९ महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १५७ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १५७ जनाः। २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १८.३५% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९०१ अस्ति । अत्र साक्षरता ७२.९८% अस्ति ।
उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले सप्त उपमण्डलानि सन्ति । तानि- रायसेन, गोहरगञ्ज, बादी, बरैली, सिलवानी, उदयपुरा, गिरतगञ्ज ।
भोजपुरम्
भोजपुरं भोपाल-नगरात् २५ कि. मी. दूरे अस्ति । इदं नगरं मध्यभारतस्य सोमनाथ इति प्रसिद्धम् । इदं नगरं वेत्रवतीनद्याः तटे स्थितमस्ति । अस्य नगरस्य समीपे लघुपर्वते एकं विशालं शिवमन्दिरं वर्तते । अस्मिन् मन्दिरे विद्यमानस्य शिवलिङ्गस्य स्थापना परमारराज्ञा भोजेन कारितम् । अतः इदं मन्दिरं भोजपुर-मन्दिरं, भोजेश्वरमन्दिरम् इत्यपि कथ्यते । अस्य मन्दिरस्य निर्माणं पूर्णतया न कृतमस्ति । अस्मिन् मन्दिरे एकः पाषाणखण्डः लिङ्गरूपेण अस्ति । तल्लिङ्गम् आलीढम् अस्ति । तस्य उच्चता ३.८५ मी. अस्ति ।
सांची-स्तूपः
सांची-स्तूपः भोपाल-नगरात् ४५ कि. मी. दूरे अस्ति । इदं स्थलं वेत्रवतीनद्याः तटे स्थितमस्ति । अस्य समीपे एकस्मिन् उपशैले एकः विशालः बौद्धस्तूपः अस्ति । अस्मिन् स्तूपे भगवतः बुद्धस्य अस्थीनि स्थापितानि सन्ति ।
भीम बेटका
भीम बेटका इति इदं स्थलं भारतस्य मध्यप्रदेशराज्यस्य रायसेनमण्डले स्थितमस्ति । इदम् एकं प्राचीनं स्थलम् अस्ति । अत्र बहूनि शैलचित्राणि सन्ति । तेषां चित्राणां रचना आदिमानवैः कृता । इदं स्थलं प्रसिद्धम् अस्ति । इमानि शैलचित्राणि नवसहस्रवर्षप्राचीनानि सन्ति । अत्र पुरावशेषेषु दुर्गभित्तयः, लघुस्तूपाः, पाषाणनिर्मितानि भवनानि, शुङ्ग-गुप्तकालीनाः अभिलेखाः, शङ्खाभिलेखाः एवं परमार-कालीनमन्दिराणाम् अवशेषाः प्राप्यन्ते । भीम बेटका इति इदं स्थलं भारतीयपुरातत्वसर्वेक्षण इत्यनया भारतसर्वकारीयसंस्थया ई. १९९० तमस्य वर्षस्य अगस्त-मासे राष्ट्रियपारम्परिकस्थलत्वेन उद्घोषितम् ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://raisen.nic.in/ http://www.census2011.co.in/census/district/313-raisen.html
४२९
४२९ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
४२९ ४२९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
दक्षिणदिबाङ्गव्यालीमण्डलम्
दक्षिणदिबाङ्गव्यालीमण्डलम् (Lower Dibang Valley District) अरुणाचलप्रदेशराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं रोइन्गनगरम् ।
भौगोलिकम्
दक्षिणदिबाङ्गव्यालीमण्डलस्य विस्तारः ३९०० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।
जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं दक्षिणदिबाङ्गव्यालीमण्डलस्य जनसङ्ख्या १४५५३८ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १४ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १४ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ७.०१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९१९ अस्ति । अत्र साक्षरता ७०.३८ % अस्ति ।
उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले द्वे उपमण्डलानि स्तः। ते -
१.डम्बुक्
२.रोइन्ग
बाह्यानुबन्धाः
मण्डलः, तिरप् वर्गः:अरुणाचलप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
माथेरान्
माथेरान् गिरिधाम (०२१४८)
दक्षिणप्रस्थभूमेः सह्याद्रिपर्वतश्रेण्याः हरिद्वनेषु अत्यन्तं सुन्दरम् अपूर्वं गिरिधाम एतदस्ति । सागरस्तरतः ८०३ मीटरोन्नते प्रदेशे एतत् गिरिधाम अस्ति । ठाणाविभागस्य आङ्गलाधिकारी ह्यूग मालेट् क्रिस्ताब्दे १८५० तमे वर्षे एतत् प्रथमतः दृष्टवान् । अनन्तरं नेराळप्रदेशतः वाहनमार्गनिर्माणं कारितवान् । क्रिस्ताब्दे १९०७ तमे वर्षे मुम्बयीवणिक् पीरभायीपुत्रः अब्दुल् हुसेन् धूमशकटयान् सौलभ्यं कारितवान् ( तस्मिन् काले एतस्य व्ययः १६लक्षरूप्यकाणि)। अत्र पक्षिवीक्षणं दृश्यवैभवं वनप्रदेशे पादचारणं च आनन्दविषयाः सन्ति ।
सूर्योदयात्पूर्वमेव दृश्यवीक्षणाय निश्चितं स्थानं प्राप्तव्यं भवति । पोर्कुपैन् पायिण्ट् लूयिस् पायिण्ट, ६ कि.मी दूरे स्तः । अन्यानि स्थानानि नाम कपाडिया पायिण्ट्, नवरोजिलार्ड्स् उद्यानं, शिवाजील्याडर्, इत्यादीनि सन्दर्शनयोग्यानि सन्ति । उपरिष्टात् कन्दरदर्शनं चेतोहारि भवति । वृक्षाः अपि दर्शनीयाः सन्ति । चारलोट्टेनामकं किञ्चन सुन्दरसरोवरम् । अत्र नौकाविहारः तरणं मत्स्यग्रहणं च आनन्दकारणानि भवन्ति । अस्मिन् गिरिधाम्नि वाहनानि न आगच्छन्ति । वाहनानां निषेधः अस्ति । तथा प्लास्टिक् इत्यादीनामपि निषेधः अस्ति । ४० निमेषान् यावत् पादचारणेनैव गन्तव्यं भवति । पादचारणाय अत्र उत्तमव्यवस्था अस्ति ।
व्यवस्था
वासाय महाराष्ट्रप्रवासोद्यमनिलयाः सन्ति । उपाहारवसतिगृहाणि अपि अत्र सन्ति । पर्वतप्रदेशे सञ्चाराय अश्वशकटानि सन्ति ।
धूमशकटमार्गः
मुम्बयीपुणेमार्गे नैराल् निस्थानतः २५ कि.मी । मुम्बयीतः १०८ कि.मी । पुणेतः १४० कि.मी ३ कि.मी पादचारणेनैव गन्तव्यम् । अक्टोबरमासतः जनवरीमासं यावत् उत्तमः कालः भवति ।
चित्रशाला
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य गिरिधामानि वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सलमान खान
सलमान खान: भारतीय-अभिनेता अस्ति। सः अनेकेषु बालिवुड्(हिन्दी भाषा) चलनचित्रेषु च अभिनयम् अकरोत्।
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेतारः वर्गः:१९६५ जननम्
शुक्लरास्या
शुक्लरास्या यूरोप- महाद्वीपे देश: अस्‍ति. राजधानी - मिन्‍स्‍क, भाषा - रूसी, बेलारूसी जनसंख्‍या - ११ मिलियन
सम्‍बद्घ विषय:
वर्गः:यूरोपखण्डस्य देशाः वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
विश्वामित्र (कान्यकुब्ज)
सः प्राचीनभारतस्य राजा आसीत्।
वर्गः:प्राचीनराजाः वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
निकोला टेस्ला
Links
सः विख्यातः वैज्ञानिकः।
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
तालजङ्घः (हैहय)
सः प्राचीनभारतस्य राजा आसीत्।
वर्गः:प्राचीनराजाः वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
१४२७
१४२७ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१४२७ १४२७ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
वेलु नाच्चियार्
लघुचित्रम्|वेलु नाच्चियार्
राज्ञी वेलु नाच्चियार्
राणि वेलुनाच्चियार् १८ शतके ब्रिटिषजनानाम् ईस्ट् इण्डिया कम्पनी विरुद्धीकृत्य आयुधं स्वीकृत्य सङ्घर्षं कृतवती अस्ति ।
यौवनकालः
१७३० तमे वर्षे रामनाथपुरस्य राज्ञः चेल्ल्मुत्तुसेतुपतिः तथा चक्कन्ति अम्बा इत्यनयोः दम्पत्योः एकमात्रपुत्रीत्वेन जन्म प्राप्तवती वेलु नाच्चियार् । तथापि पुत्रः इव वर्धनं कारितं तस्याः । बहुभाषाः अधीतवती सा । १७४६ तमे वर्षे राज्ञः मुत्तुवडुगनाथस्य पत्नी अभवत् वेलु नाच्चियार् ।
आङ्ग्लेयानाम् आक्रमणम्
१७७२ तमे वर्षे युरोपीयानाम् आक्रमणेन बहूनि कष्ठानि आगतानि । ततः रक्षणं प्राप्तुं स्थलपरिवर्तनं कुर्वती भ्रमन्ती आसीत् । एतस्य आक्रमणस्य विरोधं  सा चिन्तितवती । सा विरुप्पाच्ची नगरे उषित्वा हैदरलिना मिलित्वा उर्दुभाषया आङ्ग्लेयाणाम् विरोधकरणविषये सम्भाषणं कृतवती । सः तस्याः उर्दुभाषा नैपुण्यं दृष्ट्वा आश्चर्यम् अनुभूतवान् । तस्यै सर्वविधसाहाय्यं करोमि इति आश्वासनं दत्तवान् । ७ वर्षाणि यावत् सा दिण्डुक्कल् दुर्गे, विरुप्पच्चि दुर्गे , अय्यम्पाळयं दुर्गे च जीवनं यापितवती । एतन्मध्ये ८ वयस्का पुत्री अपि तया पालनीया आसीत् । मन्त्रिणः ताण्डवरायन् पिळ्ळै वर्यस्य साहाय्येन शिवगङ्गायाः जनानां प्रतिनिधयः तया सह सम्भाषणं कृत्वा कम्पनी विरुद्ध्य सेनां रचितवन्तः । मरुदु सहोदरौ एतस्याः सेनायाः आध्यक्षम् ऊढवन्तौ ।
आङ्ग्लेयानां नियमपरिवर्तनम्
पुरुषापत्यं नास्ति चेत् तत् राज्यम् सर्वाकाराधीनं भवति इति नूतननियमम् आङ्ग्लेयाः आनीतवन्तः । अतः राज्ञी मरुदुसहोदरयोः कृते शिवगङ्गायाः शासनदायित्वं  दत्तवती आसीत्  । कालान्तरेण तौ स्वतन्त्रराजौ इति आत्मानं घोषितवन्तौ । २० वर्षाणि यावत् सम्यक् शासनं कृतवन्तौ । अजीवनं  शिवगङ्गाम्  उत्तमरीत्या पालितवन्तौ इति उल्लेखार्हः विषयः ।
सेनासङ्ग्रहः
१७८० तमे वर्षे तुलामासस्य पञ्चमे दिने एका सेना दिण्डुकल् तः प्रस्थिता । हैदरली तां सेनां प्रति ५००० अश्वारोहिसैनिकान्, ५००० पदातिनः , एकां महाभुषुण्डीं च प्रेषितवान् । सेनया कालैयार् कोविल् जितम् । शिवगङ्गायां वेलु नाच्चियार् छद्मवेषेण सेनायां जीवत्यागं कृतवत्याः उडैयाळ् नामिकायाः सैनिकायाः स्मारकरूपेण वीरशिलाम् एकां संस्थाप्य स्वस्य माङ्गल्यम् अर्पयित्वा स्मरणाञ्जलीं समर्पितवती । एतत् मन्दिरं “ कोल्लङ्गुडी वेट्टुडै कालियम्मन् मन्दिरनाम्ना अधुना प्रसिद्धम् अस्ति । अन्त्ये शिवगङ्गानगरस्य विजयं प्राप्तुं चिन्न मरुदु , पेरिय मरुदु सोदरयोः आध्यक्षे सेना सङ्गृहीता । शिवगङ्गाराजभवने विजयदशमी-नवरात्री-उत्सवनिमित्तम् आगातानां जनानां मध्ये महिलासैनिकाः वेषं परिवर्त्य प्रविष्टवत्यः । तासु कुयिली नाम सैनिका स्वशरीरे अग्निं ज्वालयित्वा आङ्ग्लेयानाम् आयुधभाण्डारे पतितवती । तेषाम् आयुधानि नाशितवती । वेलु नाच्चियार् तस्याः ५०तमे वयसि  यः तस्याः पतिं  मारितवान् तं जोसेफ् स्मित्तं , सेनाधिपतिनं पान् जोरं च जितवती ।
अन्तिमदिनानि
१७९३ तमे वर्षे वेलु नाच्चियार् दौहित्र्याः मरणेन दुःखतप्ता अभवत् । अतः सा विरुप्पाच्चि राजभवने एव उषितवती । महायुद्धानि कृत्वा स्वराज्यं प्रतिप्राप्तवती वेलु नाच्चियार् १७९६ तमे वर्षे, डिसेम्बरमासस्य २५ दिनाङ्के जीवत्यागं कृतवती ।
शिवगङ्गां शासितवन्तः राजानाः
1.	१७२८ -१७४९ मुत्तु विजयरघुनाथ उ. शशिवर्णत्तेवर् 2.	१७४९ – १७७२ शशिवर्णविजयरघुनाथ मुत्तुवडुगनाथ पेरिय उडैयत्तेवर् 3.	१७८० - १७८३ वीरमहिला राणि वेलु नाच्चियार् मुत्तुवडुगनाथ पेरिय उडैयात्तेवर् 4.	१७८३ – १८०१ मरुदु पाण्ड्याः – पेरियमरुदु, चिन्न मरुदु च 5.	१८०१ – १८२९ गौरीवल्लभ उडैयणत्तेवर् ( राजा मुत्तु  वडुगनाथस्य बन्धुः ) राज्ञ्याः वेलु नाच्याः स्वीकार पुत्रः 6.	१८२९ – १८३१ – उ. मुत्तुवडुगनाथत्तेवर् 7.	१८३१ – १८४१ – मु. बोधगुरुसामित्तेवर् 8.	१८६३ – १८७७ – बो. उडैयणत्तेवर् 9.	१८४८ – १८६३ – मु. बोधगुरुसामित्तेवर् 10.	१८६३ – १८७७ – राज्ञी कादमनाच्चियार् बोधगुरुसामि 11.	१८७७ – मुत्तुवडुगनाथत्तेवर् 12.	१८७८ -१८८३ – दुरैसिङ्गराजा 13.	१८८३ – १८९८ – तु. उडैयणराजा १८९२ तमे वर्षे भूस्वामित्वपद्धतिं त्यक्त्वा ब्रिटिषजिल्लाधिकारी नियुक्तः । जे. एफ्. ब्रैयण्ट् प्रथमः जिल्लाधिकारी आसीत् । •	१९१० तमे वर्षे रामनाथपुरप्रदेशं मधुरै तथा तिरुनेल्वेली प्रदेशस्य कांश्चन भागान् योजयित्वा निर्मितम् । आङ्ग्लेयानां काले राम्नाड् इति निर्दिष्टवन्तः । •	स्वातन्त्र्यप्राप्तेः अनन्तरं १९८५ तमे वर्षे मार्चमासस्य १५ दिनाङ्के रामनाथपुरं त्रिधा विभक्तम् ।
किं तद्ब्रह्म किमध्यात्मं...
श्लोकः
अर्जुन उवाच -
वेलु नाच्चियार्
शिवगङ्गां शासितवन्तः राजानाः
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यम् वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
किं तद्ब्रह्म किमध्यात्मं...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः अष्टमोऽध्यायस्य अक्षरब्रह्मयोगस्य प्रथमः (१) श्लोकः ।
पदच्छेदः
किं तत् ब्रह्म किम् अध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तम अधिभूतं च किं प्रोक्तम् अधिदैवं किम् उच्यते ॥ १ ॥
अन्वयः
अग्रिमश्लोके मिलित्वा दत्तं वर्तते ।
शब्दार्थः
अग्रिमश्लोके मिलित्वा दत्तं वर्तते ।
अर्थः
अग्रिमश्लोके मिलित्वा दत्तं वर्तते ।
विशेषः
प्रश्नः इतोपि न समाप्तः इति कारणात् अग्रिमश्लोके मिलित्वा दत्तं वर्तते ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
01 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
हव्यकब्राह्मणाः
हव्यकाः ब्राह्मणेषु अन्यतमाः । स्मार्तब्राह्मणः ब्राह्मणपरम्परायाम् आगतस्य कृषिं कुर्वतः लघुविप्रसमूहस्य हव्यकेतिख्यातस्य समाजस्य कर्णाटकम् एव कर्मभूमिः। हव्यं = हवनीयं द्रव्यं कर्म च, कव्यं= पितृदेवतानां प्रियम् अन्नं श्राद्धादिकर्म च । एवं हव्ये कव्ये च निष्णाताः एव हव्यकाः इति कथ्यन्ते । राज्यस्य उत्तरकन्नडदक्षिणकन्नडशिवमोग्गामण्डलेषु कासरगोडुप्रान्ते च इयं जनसन्ततिः  अस्ति । किन्तु कालक्रमेण उद्योगान्वेषिभिः सुशिक्षितैः देशविदेशस्य महानगरेषु वासः कृतः ।
हव्यकेतिहासः
पूर्वं कर्नाटकस्य बनवासिप्रदेशे कृतराज्यभारः कदम्बराजः मयूरवर्मा सप्तगोत्रान् हव्यकान् महाराष्ट्रात् आनीय स्वस्य मन्त्रिपदेषु, ग्रामाधिकारे, स्वराज्ये देवालयेषु अर्चकत्वे, छात्रेषु पाकक्रियार्थं च नियॊजयामास । ये च कृषिकार्येऽपि निष्णाताः आसन्निति कृत्वा तेषां कृते कृष्यर्थं भूमिमपि दत्तवानासीत् । एवं पूर्वं राजाश्रयेण सन्तुष्टाः हव्यकजना अद्यापि स्वस्वकर्मसु निमग्नाः नवनागरिकताप्रवाहे प्राचीनसंस्कृतिं रक्षन्तः स्वदेशे विदेशेषु च विराजन्ते ।
हव्यकमठौ
शिवमोग्गे विद्यमानस्य होसनगरस्य कारणगिरिसमीपे श्री रामचन्द्रापुरमठः राजते, एवम् उत्तरकन्नडे विद्यमाने शिरसि-उपमण्डले सोन्दाइति प्रदेशे स्वर्णवल्लीमठः शोभते, एतौ द्वावपि हव्यकसमाजस्य प्रमुखमठौ । हव्यकाः अदिशङ्कराचार्यप्रतिपादिताद्वैतसिद्धान्तानुयायिनः । हव्यकसमाजे पूर्वजाः प्रधानतया वैदिककार्ये पूगकृषिकार्ये न निपुणा आसन् । अस्मिन् दशके तु अनेककायक्षेत्रे योजिताः । स्वतन्त्र्यसंग्रामे कर्नाटके हव्यकानां पात्रं महत्त्वपूर्णम् आसीत् । एते लवणसत्याग्रहे तथा असहकारान्दोलनकार्येऽपि भागं गृहीतवन्तः ।
शब्दोत्पत्तिः
हव्यक इति पदं हवीग (हवीक) अथवा हव्यग पदादागतमिति ऊहां कृतवन्तः । अस्यार्थः वर्तते हव्यकव्य, नाम देवता एवं पितृणांकृते होमहवनादिकार्यकर्तारः इति । पूर्वकालदारभ्य राजकार्ये उत्तमतां प्राप्तुं होमहवनादिकार्यकर्तारः हव्यकाः आसन् । अधुनातन उत्तरकन्नडजिल्ला यत्र वर्तते तस्य प्रदेशस्य प्राचीननाम आसीत् “ हैव” इति । अतः हैग इति पदस्य उपयोगः जातं स्यात् । अधुनातनकालेऽपि हव्यकान् उद्धिश्य “हैगाः” इति वदन्ति । हैगुन्द इति प्रदेशस्य नाम एव ‘हव्यक’ इति कालक्रमेणागतं स्यात् । हव्यकानां वार्तालापस्य भाषायाः नाम एव हव्यककन्नडः । एतत्तु कन्नडस्य उपभाषा ।
हव्यकानां मूलः
हव्यकानां मूलस्थविषये कुत्राऽपि निरूपितं नास्ति । एते प्रायः ३ शतमाने आगताः ब्राह्मणसमूहः । कन्नडास्य प्रथमराजपरिवारस्थापकः मयूरवर्मा । तस्य राज्यभारसमये ब्राह्मणानाम् अभावात् धर्मिककार्याणाम् आचरणं क्लिष्टतरमासीदिति, अतः सः होमहवनादिकार्यनिर्वहणार्थं केचन हव्यककुटुम्बान् “अहिध्च्रत” इति प्रदेशात् आह्वानं कृत्वा कर्नाटके वस्तुं ग्राममपि दत्त्वा, अत्रैव जीवनं यापयितुम् अवकाशं कल्पितवान् इति केचन संशोधका वदन्ति । अस्य विषयस्य उल्लेखः सागरोपमण्डले विद्यमानस्य वरदहळ्ळि प्रदेशास्य शिलाशासने वर्तते । ते एव हव्यकाः बनवासि इति पदेशे वासं कृत्वा कालान्तरे सर्वत्र प्रसृताः ।
अद्यतनहव्यकाः
एतेषां जीवनाधाराः प्रारम्भतः कृषिकार्यम् । एते पूगं, नारिकेलं तण्डुलम् इत्यादीन् उत्पाद्य जीवनं यापयन्ति स्म । तथैव अनेके पौरोहित्यमपि वृत्तिरूपेण कुर्वन्ति स्म । अद्याऽपि कृषिं मुख्योध्योगरूपेणा कुर्वन्ति, तथापि अद्यतनदिवसे हव्यकाः विविधकार्यक्षेत्रे भागं गृहीतवन्तः, धार्मिककार्ये हव्यकजनाः शङ्कराचार्याणाम् अद्वैतसिद्धान्तस्य अनुष्ठानार्थं स्वर्णवल्लिमठं तथा रामचन्द्रापुरमठम् आश्रयन्ति ।
जनसंख्या
विश्वे हव्यकानां जनसंख्या २२,००,०००, इति ऊह्यते ।
उपनाम
हव्यकसमाजे अधिकतया दृश्यते भट्ट, हेगडे च । उपाध्याय, उपाध्य, हेब्बार्, शास्त्री, शर्मा, भागवत, राव्, पण्डित, सभाहित, जोयस, गांवकर, पुरोहित, पुराणिक, जोशि इत्यादयः । एतानि सर्वाणि अपि नामानि तेषाम् उद्योगान् सामाजिकस्थानानि च द्योतयन्ति । कर्कि, दोड्डेरि, नडहळ्ळि इत्यादयः ग्रामाकारणतः आगतानि नामानि उपनामरूपेण योजितं भवति ।
हगरीबोम्मनहळ्ळीविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति बळ्ळारीलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति हगरीबोम्मनहळ्लीविधानसभाक्षेत्रम्।  कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या ८९। हगरीबोम्मनहळ्लीविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या बळ्ळारीमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या बळ्ळारीलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । एतत् क्षेत्रं अनुसूचितजातीयानां (SC) कृते आरक्षितम् अस्ति । हगरीबोम्मनहळ्ळीविषये अधिकविवरणार्थं हगरीबोम्मनहळ्ळी इति पृष्टं पश्यन्तु ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
रागीधान्यम्
thumb|200px|left|विभिन्नानां वर्णानां रागीधन्यम् thumb|200px|right|रागीसस्यम् thumb|right|200px|रागीधान्यक्षेत्रम्
इदं रागीधान्यम् अपि भारते वर्धमानः कश्चन धान्यविशेषः । इदं रागीधान्यम् सस्यजन्यः आहारपदार्थः । रागीधान्यम् आङ्ग्लभाषायां Finger millet इति उच्यते । अस्य सस्यशास्त्रीयं नाम Eleusine coracana इति । बलवर्धकेषु आहारपदार्थेषु रागीधान्यं प्रथमपङ्क्तौ तिष्ठति । मल्लयुद्धकलायां निपुणाः प्रायः रागीपिण्डम् एव खादन्ति । इदं रागीधान्यं साक्षात् सर्षपः इव दृश्यते । कर्णाटकस्य चित्रदुर्गमण्डले, बेङ्गलूरुमण्डले, मैसूरुमण्डले च रागीधान्यम् एव प्रमुखम् आहारधान्यम् । लाञ्छनः, बहुदलकणिशः, गुच्छकणिशः इत्यागीनि रागीधान्यस्य अन्यानि नामानि ।
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य रागीधान्यस्य स्वभावः
thumb|200px|left|रागीपिण्डम् thumb|200px|left|रागीश्राणा
एतत् रागीधान्यं रुचौ तिक्त-कषाय-मिश्रित-मधुररुचियुक्ता । रागीधान्यम् अत्यन्तं लेखना । अत्यन्तं बलवर्धकम् इति कारणतः श्रमिकाणां मुख्यः आहारः रागीधान्यम् ।
वर्गः:धान्यानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎ वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
कालीदासीयोपरूपकाणां समुच्चयः
कालिदासीयोपरूपकाणां समुच्चय इति कालिदास-स्मृतिसमारोहावसरेषु कालिदासीय-काव्य-पात्र-चरितादीनि समाश्रित्य विद्वभिः विरचितानां रूपकाणां संग्रहोऽयं प्रकाशितः । तत्रैकादशोपरूपकाणि संकलितानि ।
वीर-वदान्यम्
वीरवदान्यस्य रचयिता एम० ए०, डी० लिट् इत्युपाधिविभूषितो डा० चण्डिकाप्रसादशुक्लः प्रयागविश्वविद्यालय प्रवाचकः । अत्र रघुवंशस्य प्रथम-द्वितीय-तृतीय-पञ्चमसर्गाणां कथाः क्रमशः प्रथमद्वितीय-तृतीय-चतुर्थाङ्केषु विलसन्ति । भाषा भावस्तथा शैली कालिदासा नुसारं प्रवर्तन्ते । डा० शुक्लस्य तापस-धनञ्जय-नामापरं नाटकं किरातार्जुनीयमु पजीवति । प्रयागविश्वविद्यालयस्य संस्कृत-विभागेनाभिनीतमिदमप्रकाशितमयावधि लेखकस्य सविधे वर्तते ।
पुनःसङ्गमम्
पञ्चाङ्केषु विभक्तस्य पुनःसङ्गमस्य प्रणेता न्यायाचार्य आनन्दझा लखनऊ-विश्वविद्यालयस्य व्याख्याता । उपरूपकमिदं दरभङ्गाविश्वविद्यालयस्य महेशठक्कुर-ग्रन्थमालातः १९६५ ख्रीष्टाब्दे प्रकाशितम् । अत्र कुमारसंभवस्य प्रथम-तृतीय-पञ्चमाङ्कानां कथानकं रूपकायितम् । गद्यात्मक-संवादा रुचिकराः सन्ति । नान्द्याः प्रस्तावनाया भारतवाक्यस्य चाभावो वर्तते ।
कालिदास-पाणिकरणम्
कालिदास-पाणिकरणस्य लेखक आरानगर्या बालगोविन्दविद्यालयस्याध्यापकः पं० रमानाथपाठको वर्तते। लोकोक्तिमधिकृत्य कालिदासस्य मौख्यं, राजकुमार्या सह मौनशास्त्रार्थः, विवाहः, पत्न्या गृहान्निस्सारणम्, देव्याराधनम् , वैदुष्यप्राप्तिः गृहागमनम्, पतिपत्न्योः संयोगश्चैते प्रसङ्गा भरतवाक्यरहिते पटाक्षेपेषु विभक्ते दृश्यत्रयात्मकेऽस्मिन्नाटके विराजन्ते ।
सीता-त्यागम्
सीतात्यागस्य रचयिता दक्षिणभारतस्य नान्देडे संस्कृतमहाविद्यालयस्य अध्यापकोऽच्युततात्यारावबोडवेऽस्ति। कृतावस्यां रघुवंशस्य चतुर्दशसर्गस्योत्तररामचरितं कथा वस्तु वर्तते ।
मदनदहनम्
मदनदहनस्य प्रणेता मुम्बई-वास्तव्यो रमेशखेरो विद्यते । प्रस्तावनानुसारमेतत्प्रवेशद्वयात्मकसंगीतप्रधाना एकाङ्कनाटिकैव । मदनदहनस्य प्रथमोऽभिनयो विल्सनमहाविद्यालयस्य संस्कृत-मण्डलेनायोजितः, पश्चान्मुम्बय्या नभोवाण्यास्य प्रसारणमभवत् । गद्यात्मकसंवादरहितेऽस्मिन्नुपरूपके कालिदासीयपद्यैः सह स्वरंचितपद्यान्यपि संवलितानि सन्ति।
कालिदासम्
कालिदासमित्येकांकनाटकस्य रचयिता पण्डितो वनेश्वर पाठकः राँचीनगर्यो सेन्टजेवियरमहाविद्यालयेऽध्यापकः। श्रीपाठकेन १९७५ खीष्टाब्दे कालिदासस्य मेघदूतमनुसृत्य प्लवङ्गदूतनामक सन्देशकाव्यं प्रकाशितम् । विहारस्य सीवानमण्डले समुप्पन्नोऽयं काशीतः साहित्याचार्यः एम० ए० उपाधिकश्चाभवत्। रूपकेऽस्मिन् पराजितपण्डितानां योजनया राजकन्यया सह मूर्खकालिदासस्य विवाहः, तस्य मौख्यप्रकटनम्, निर्वासनम्, दिङ्नागाचार्येण मिलनम् , तस्यादेशेन कालीपूजनम् कवित्व-प्राप्तिः। आचार्याश्रमे विक्रमादित्य स्य राजकुमार्यादीनाञ्चागमनम् राजकुमार्यै रघुवंशादिकाव्यसमर्पणमित्यादि रूपकायितम्।
मदनदहनम्
रा० श० महाराजेन मदनदहनमिति प्रवेशये विभक्तम् । एतस्मिझटके मदनदहनस्य कथावस्तु कुमारसंभवमुपजीवति।
गुरुदक्षिणा
दरभङ्गावास्तव्येन यदुवंशमिश्रेण व्याकरणाचयेण गुरुदक्षिणायाञ्चतुषु दृश्येषु रघुवंशस्थपञ्चमसर्गस्य पकरणं रूपकायितम् ।
इन्दुमती-परिणयम्
इन्दुमतीपरिणयस्य रचयिता श्रीनारायणमिश्रो मिथिला-संस्कृतविद्यापीठस्य गवेषक आसीत् । रूपकेऽस्मिन रघुवंशस्थसप्तमसर्गस्याजविवाहः कथावस्तु वर्तते । एतस्याभिनयो दरभङ्गा-संस्कृत विश्वविद्यालयस्य विद्वत्परिषदा प्रयुक्तः।
कालिदास-गौरवम्
कालिदासगौरवस्य प्रणेता दरभङ्गामण्डलान्तर्गते जयपुरनगरस्य संस्कृतमहाविद्यालयाचार्यो झापाह्नो जीवनाथशर्मा । रूपकेऽस्मिन् कालिदासस्य मौर्ख्यं, तदनन्तरं वरप्राप्तिः, महाकवित्वावाप्तिः, विक्रमादित्यात्सम्मानाप्तिश्च कथावस्तु विन्यस्तम् ।
शाकुन्तलम्
शाकुन्तलस्य प्रणेता रामावतारमिश्रोऽध्यापको वर्तते । नाटकेऽस्मिन् शकुन्तलादुष्यन्तयोर्गान्धर्व विवाहानन्तरं कथा प्रारभ्यते । दुष्यन्तः स्ववचो विस्मृत्य शकुन्तला कण्वस्याश्रमात् न स्वगृहं नानयति । पश्चात् काश्यपस्याश्रमेऽनयोः समागमेन निर्वहणे कथावस्तु प्रवर्तते।
उद्धरणानि
वर्गः:विंशतिशताब्द्याः नाटकानि वर्गः:कालिदासः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
मुङ्गारु मळे (चलच्चित्रम्)
मुङ्गारु मळे (Mungaarumale) इति एकं कन्नडचलच्चित्रं वर्तते। अस्य चित्रस्य नायकः गणेशः विद्यते । नायिका पूजा गान्धी वर्तते।
वर्गः:कन्नडचलच्चित्राणि वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
अन्नमाचार्य
श्री तळ्ळपक अन्नमाचार्यः (अन्यथा अन्नमय्या) (मई ९, १४०८ – फेब्रवरि २३,१५०३) तिरुमलस्य वेङ्कटदेवस्थानस्य अधिकृतः सङ्गीतगायकः आसीत् । सः तेलुगु-भाषायां ३६००० कीर्तनानि रचितवान्, तेषु बहवः श्री वेङ्कटेश्वर-देवस्य गुणगानरूपेण सन्ति । एतेन रचितानां कीर्तनानां प्रकारेण कर्नाटकी-सङ्गीतस्य रचनाक्रमः संप्रभावितः अस्ति । तानि इदानिमपि कर्नाटकसङ्गीतगायकैः गीयन्ते । अन्नमाचार्यस्य जिवनं दासश्रेष्ठजीवनम् इति स्मरन्ति सर्वे । भगवतः गोविन्दस्य महान्-भक्तः इति अन्यैः भक्तैः दासकविभिः च भाव्यते ।
तं तेलुगु-भाषायाः पद-कवितापितामहः तन्नाम गीतलेखनस्य पितामहः इति वदन्ति ।
जीवनम्
अन्नमाचार्यः वैशाखशुद्धपौर्णिमायां सर्वधारिसंवत्सरे (मई ९, १४०८) तळ्ळपकग्रामे (अद्यत्वे कडप्पाजनपदे विद्यमानः ग्रामः), आन्ध्रप्रदेशराज्ये जातवान् । तस्य भार्या तिम्मक्का ‘सुभद्रा कल्याणं’ रचितवती, तां तेलुगु-भाषायाः लेखकेषु प्रथमा महिला लेखिका इति वदन्ति । तयोः पुत्रः ‘पेद्द तिरुमलाचार्यः’ पौत्रः तळ्ळपक चिन्नय्या च रचनाकारौ कवी च । कर्नाटक-सङ्गीतस्य रचनाक्रमः तळ्ळपकसङ्गीत-संरचनाक्रमात् बहुधा प्रभावितः अस्ति । अन्नमाचार्यः दुन्दुभिनामसम्वत्सरस्य फाल्गुनबहुद्वादश्यां स्वस्य ९४ वयसि दिवङ्गतः ।
साहित्यजीवनम्
सः भगवतः गोविन्दस्य वेङ्कटेश्वरस्य स्तुतिरूपकाणि ३६००० कीर्तनानि रचितवान् । अद्य तेषु केवलं १२००० कीर्तनानि उपलभ्यन्ते । अन्नमाचार्यः तेन रचितानि कीर्तनानि भगवतः गोविन्दस्य पुष्पार्चनाय इति भावितवान् । कीर्तनेषु सः वेङ्कटेश्वरं स्तुतवान्, देवस्य विषये स्वस्य प्रेम, आक्षेपः, आरोपः इत्यादीन् भावान् प्रादर्शयत् । भक्तस्य विफलतां विश्वासं च निवेदयति, वेङ्कटेश्वराय स्वस्य समर्पणञ्च कृतवान् । एतस्य कीर्तनानि अध्यात्मसम्बद्धानि श्रुङ्गारसम्बद्धानि इति द्विधा विभज्यते । तस्य श्रुङ्गारयुक्तानि कीर्तनानि वेङ्कटेश्वर-अलमेलमङ्गंम्मायाः कल्पनारम्ययुक्तचरितस्य वर्णनं कुर्वन्ति, अन्यानि च भक्तस्य भक्तिवर्णनं कुर्वन्ति ।
सः अन्येषु कीर्तनेषु धर्मस्य सुचरितस्य नैतिकतायः च सम्बद्धानि सन्ति । तस्मिन् काले अस्पृश्यतायाः खण्डनं कृतवत्सु अन्यतमः आसीत् अयम् । वर्णजाति-आर्थिकभेदं विना देवमानवयोः सम्बन्धः कथं भवेत् इति रमणीयतया वर्णयति ’ब्रह्मम् ओक्कट्टे परब्रह्मम् ओक्कट्टे’, ’ई कुलजुदैननेमि एव्वदैननेमि’ इत्यादिषु गीतेषु ।
तस्य शब्दमाधुर्यकारणतः तेन लिखितानि गीतानि नितराम् आनन्ददायकनि । विशेषसाहित्यरचनेन सः तेलगुसाहित्येक्षेत्रे प्रमुखं स्थानं प्राप्तवान् ।
किंवदन्ती काचित् श्रूयते यत् अन्नमाचार्यः पुरन्दरदासः च मिलित्वा सङ्गीतरचनं कृतवन्तौ इति ।
तस्य काले प्रख्यातिं गतानि तदीयानि गीतानि तदनन्तरं शतकत्रयं यावत् सम्पूर्णतया विलुप्तानि आसन् इत्येतत् आश्चर्यकरमस्ति । तदनन्तरकाले तिरुमलस्य श्री वेङ्कटेश्वर-देवस्थानस्य अन्तः दानपेटिकायाः पुरतः विद्यमाने लघुप्रकोष्टे प्रच्छन्नरूपेण स्थापितानां मुद्रितताम्रपत्राणां रूपेण अलभन् ।
तिरुमलतिरुपतिदेवस्थानम् एतस्य साहित्यस्य संरक्षणे विशेषावधानं यच्छति । अन्नमाचार्यस्य ६०० गीतानां कृते गिरिमेल्ल बालकृष्ण प्रसादः (जन्म ९ नवेम्बर, १९४८) सङ्गीतसंयोजनं कृतवान् । सः तिरुपतितिरुमल-देवस्थाने १९८३ वर्षतः आस्थानगायकः आसीत् । शास्त्रीयशैल्यां भक्तिगीतानां गायने तस्य महत् प्रावीण्यम् । सः विशेषतः अन्नमाचार्यस्य सङ्कीर्तनानि एव अगायत् । “भाग्यमु विष्णुकथा”, “ब्रह्मा कडिगिन पदमु”, “जगदपु छनुवुल”, “पिडिकेडु थलम्बरलु” इत्यादीनां प्रसिद्धगीतानां सङ्गीतसम्योजनं कृतवान् । अधिकानि भक्तिगीतानि संस्कृतेन तेलगुभाषया च रचितानि सन्ति ।
विश्वविक्रमः
हैद्राबाद नगरे “लक्षगल सङ्कीर्तनार्चना” इति कार्यक्रमे “सप्तगिरि सङ्कीर्तनालु” नामकानि अन्नमय्यस्य सप्त कीर्तनानि २००९ तमे वर्षे मइ १० दिनांके १,६०,००० जनाः युगपत् अगायन् । अयं कार्यक्रमः गिन्निस्-लेखे उल्लिखितं जातम् ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:कर्णाटकसङ्गीतगायकाः
बास्निया-हर्जेगोविना
बास्निया यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपूर्वे कश्चन देश: अस्‍ति। राजधानी - सारायेवो जनसंख्‍या - ४ मिलियन्
सम्‍बद्घविषय:
वर्गः:यूरोपखण्डस्य देशाः वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बेल्जियम्
बेल्जियम यूरोप- महाद्वीपे देश: अस्‍ति. राजधानी - ब्रसेल्‍स जनसंख्‍या - ११ मिलियन
बास्निया-हर्जेगोविना
सम्‍बद्घविषय:
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
बेल्जियम्
सम्‍बद्घ विषय:
वर्गः:यूरोपखण्डस्य देशाः वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
४३०
४३० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
इन्द्रियाणां हि चरतां...
इन्द्रियाणां हि चरताम् इत्यनेन श्लोकेन भगवान् श्रीकृष्णः वायोः, नावः च दृष्टान्तम् उक्त्वा इन्द्रियेन मनसः हरणस्य तर्कम् उपस्थापयति । पूर्वस्मिन् श्लोके अयुक्तस्य पुरुषस्य कृते सुखाभावम् उक्त्वा अत्र वायुवेगात् स्वच्छन्दताङ्गतायाः नावः उदाहरणेन अयुक्तस्य पुरुषस्य बुद्धिहरणप्रक्रियां वदति ।
प्रचेतस् (द्रुह्यु)
सः प्राचीनभारतस्य राजा आसीत्।
इन्द्रियाणां हि चरतां...
अन्वयः
चरतां हि इन्द्रियाणां यत् मनः अनुविधीयते, तत् अस्य प्रज्ञां वायुः अम्भसि नावम् इव हरति ।
प्रचेतस् (द्रुह्यु)
वर्गः:प्राचीनराजाः वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
इन्द्रियाणां हि चरतां...
भावार्थः
स्वविषयेषु विचरन्तिषु इन्द्रियेषु किञ्चित् एकं इन्द्रियम् अपि मनः स्वानुगामि करोति चेत्, जले यथा नौः वायुवेगेन ह्रियते, तथा तन्मनसा बुद्धिः ह्रियते । आत्मा परमात्मकृपया एव मनुष्यजन्म प्राप्नोति । अतः "मया तु केवलं परमात्मप्राप्तिः एव कर्तव्या" इति विचिन्त्य साधकेन स्वध्येयः दृढीकर्तव्यः । सुदृढे ध्येये सति अहङ्कारात् भोगानां महत्त्वं नश्यति । महत्त्वेन नष्टे साधकस्य बुद्धिः व्यवसायात्मिका भवति । परन्तु यावत् पर्यन्तं साधकस्य बुद्धिः व्यवसायात्मिका न भवति, तावता तस्य स्थितिः कीदृशी भवति ? इति यस्य वर्णनम् एतस्मिन् श्लोके करोति ।
'इन्द्रियाणां हि चरतां' – यदा साधकः कार्यक्षेत्रे सर्वप्रकारकान् व्यवहारान् करोति, तदा इन्द्रियाणां सम्मुखे अनुकूलाः विषयाः उपस्थिताः भवन्ति । इन्द्रियस्य तेषु विषयेषु कस्यचित् एकस्य विषये रागे सति इन्द्रियं मनः स्वानुगामि करोति । एवं मनः तस्मात् विषयात् सुखोपभोगम् आरभते । अर्थात् मनसि सुखबुद्धिः, भोगबुद्धिः च उत्पद्यते । विषयाणां पौनःपुन्येन उपभोगेन तेषां भोगानां महत्त्वम् उत्पद्यते । यथा भोजनकाले पदार्थानां रसास्वादे जिह्वा तेषु आसक्ता भवति, ततः आसक्तं रसेन्द्रियं मनः तान् विषयान् प्रति कर्षति, तथैव रसेन्द्रिये मग्नं मनः प्रसन्नताङ्गच्छति ।
वायुः नावं द्विधा विचालयति । नावं पथभ्रष्टां करोति,जले निमज्जयति च । परन्तु कश्चन चतुरः नाविकः वायोः वेगम् अपि अनुकूलं करोति, येन वायुः नावं स्वमार्गात् दूरीकर्तुं न शक्नोति । तस्मात् विपरीतं स एव वायोः वेगः नावं शीघ्रतया गन्तव्यस्थानं प्रति गन्तुं सहायकृत् सिद्ध्यति । तथैव इन्द्रियानुगामि मनः द्विधा बुद्धिं विचलति । परमात्मप्राप्तेः निश्चयं विस्मारयित्वा भोगबुद्धिं जनयति, निषिद्धभोगेषु सँल्लग्नं कारयित्वा पातयति च । परन्तु यस्य मनः, इन्द्रियाणि च वेशीभूतानि भवन्ति, तस्य बुद्धिं मनः विचालयितुं न शक्नोति । तस्मात् विपरीतं तन्मनः परमात्मानं प्रति गन्तुं सहाकारि सिद्ध्यति ।
मर्मः
श्लोकस्यास्य पूर्वार्धे कर्मणिप्रयोगात् प्राक् कर्तरिप्रयोगः आसीत् । अर्थात् 'चरताम् इन्द्रियाणाम् इन्द्रियं यत् मनः अनुविदधाति' इति । वाक्येऽस्मिन् इन्द्रियं कर्तृ आसीत्, मनश्च कर्म । परन्तु यदा वाक्यं सरलीकर्तुं कर्मवाच्यस्य प्रयोगः कृतः, तदा कर्तुः कर्मभावः कृतः । तेन कर्मणा यानि कार्याणि क्रियन्ते, तानि सर्वाणि कार्याणि कर्त्रा भवन्ति । अत्र मनसः प्राधान्यं दर्शयितुम् इन्द्रियं विना मनः एव सर्वं करोति इति प्रदर्शितम् । तथा प्रदर्शयितुं कर्मरूपिणं मनः कर्तृत्वेन उपयुक्तम् । 'मनः' प्रथमपुरुषत्वेन उपयुक्ते सति 'अनुविधीयते' इत्यादयः क्रियाः मनोनुगणं भवन्ति । कर्तृवाच्ये यानि इन्द्रियाणि कर्तृत्वेन आसन्, तासां कर्तृभावे व्यपगते नवीनस्य वाक्यस्य रचना एवम् अभवत् यत्, 'इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते' इति । अत्र कर्मणः कर्तृत्वेन उपयोगस्य पृष्ठे तात्पर्यम् अस्ति यत्, इन्द्रियाणि येषु विषयेषु विचरन्ति, तेभ्यः विषयेभ्यः मनः युक्तं भवति । तान् विषयान् प्रति मनसि रागः उत्पद्यते । तादृशात् मनसः भोगबुद्धिः उत्पद्यते । एवं तन्मनः एकाकि एव बुद्धिं विषयभोगान् प्रति हरति कर्षति वा ।
शाङ्करभाष्यम्
अयुक्तस्य कस्माद्बुद्धिर्नास्ति इत्युच्यते - इन्द्रियाणां हि  यस्मात्  चरतां  स्वस्वविषयेषु प्रवर्तमानानां  यत् मनः अनुविधीयते  अनुप्रवर्तते  तत्  इन्द्रियविषयविकल्पनेन प्रवृत्तं मनः  अस्य  यतेः  हरति प्रज्ञाम्  आत्मानात्मविवेकजां नाशयति। कथम्  वायुः नावमिव अम्भसि  उदके जिगमिषतां मार्गादुद्धृत्य उन्मार्गे यथा वायुः नावं प्रवर्तयति एवमात्मविषयां प्रज्ञां हृत्वा मनो विषयविषयां करोति ।।
भाष्यार्थः
अयुक्तस्य पुरुषस्य बुद्धिः किमर्थं न भवति ? इति कथयति –
यतः स्वविषयेषु चरच्,ु (विषयेषु प्रवृत्तेषु) इन्द्रियेषु मनः येन इन्द्रियेण सह सँल्लग्नं भवति, तस्य इन्द्रियस्य विषयान् तत् विभागशः गृह्णाति । एवं विभागशः विषयान् ग्रहत् मनः साधकस्य विवेकज्ञानेन उत्पन्नान् आत्मानात्मसम्बन्धिनः विचारान् नाशयति । अर्थात् तस्य बुद्धिं हरति इति ।
कथं ? चेत्, यथा जले वायुः नावं हरति, तथैव अर्थात् यथा जलमार्गयात्रिणः नावं वायुः गन्तव्यमार्गात् विपरीतमार्गं प्रति नयति, तथैव आत्मविषयेभ्यः पथभ्रष्टं कृत्वा मनः बुद्धिं विषयेषु प्रवर्तयति ।
== रामानुजभाष्यम् == पुनरपि उक्तेन प्रकारेण इन्द्रियनियमनम् अकुर्वतः अनर्थम् आह -
प्राथम्येन उक्त्या प्रद्धत्या इन्द्रियदमनस्य अकर्ता पुरुषः कीदृशम् अनर्थं प्राप्नोति इति पुनः कथयति –
मनुष्येण विषयेषु चरताम् इन्द्रियाणां मार्गं प्रति यन्मनः योज्यते, तन्मनः तस्य मनुष्यस्य प्रकृतिसंसर्गरहितस्य आत्मनः प्रति प्रवृत्तां प्रज्ञां अर्थाद् बुद्धिं हरति । अर्थाद् इन्द्रियाणि विषयं प्रति प्रवृत्तानि करोति इति । यथा जले यात्रामग्नायाः नावः प्रतिकूलवायुबलेन हरणं भवति (मार्गच्युतिः भवति), तथैव इन्द्रियाणां भवति ।
अधिकवाचनाय
67 वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
सिंहललिपिः
सिंहललिपिः (සිංහල අක්ෂර මාලාව, सिंहल अक्षर मालाव) अबुगिडा लेखनपद्धतेः प्रकारविशेषः । मुख्यतः सिंहलदेशीय जनाः सिंहलभाषया लेखनावसरे इमं लिपिम् उपयुज्यन्ते । तथापि इयं लिपिः पालि-संस्कृतभाषया लेखननिमित्तमपि उपयुक्ताऽसीत् । ब्राह्मीलिपेः वंशभूता इयं सिंहलीलिपिः अतीवप्राचीना एका लिपिः(प्रायः २००० वर्षपुरातनी) ।
सिंहललिपेः वर्णमालायाः शुद्धासिंहल (ශුද්ධ සිංහල) मिश्रसिंहल (මිශ්‍ර සිංහල) इति च भेदद्वयं स्तः ।
वर्णाः
<!The alphabet is written from left to right. The Sinhalese script is an abugida, as each consonant has an inherent vowel, which can be changed with the different vowel signs (see image on left).
Most of the Sinhalese letters are curlicues; straight lines are almost completely absent from the alphabet. This is because Sinhala used to be written on dried palm leaves, which would split along the veins on writing straight lines. This was undesirable, and therefore, the round shapes were preferred.
The core set of letters forms the  alphabet (pure Sinhalese, ශුද්ධ සිංහල), which is a subset of the  alphabet (mixed Sinhalese, මිශ්‍ර සිංහල). This "pure" alphabet contains all the graphemes necessary to write  (classical Sinhalese) as described in the classical grammar  (1300 AD). This is the reason why this set is also called  ( එළු හෝඩිය).
The definition of the two sets is thus a historic one. Out of pure coincidence, the phoneme inventory of present-day colloquial Sinhala is such that yet again the śuddha alphabet suffices as a good representation of the sounds.
All native phonemes of the Sinhala spoken today can be represented in ', while in order to render special Sanskrit and Pali sounds, one can fall back on '. This is most notably necessary for the graphemes for the Middle Indic phonemes that the Sinhalese language lost during its history, such as aspirates.
Neither the Sinhalese numerals nor U+0DF4 ෴  Sinhalese punctuation kunddaliya is in general use today. The kunddaliya was formerly used as a full stop; it is included for scholarly use. The Sinhalese numerals are not presently encoded.
इतिहासः प्रयोगश्च
The Sinhalese script originated from the Brahmi script, thought to have been brought from Northern India, around the 3rd century B.C., however there are recent findings on pottery from Anuradhapura, dating from the 6th century BCE, with lithic inscriptions dating from the 2nd century BC. Thereafter it underwent a largely separate process of development, than the mainland scripts. It was also influenced by south Indian scripts, at various stages of its development, particularly the Pallava script (early Grantha script). By the 9th century CE, literature written in Sinhalese script had emerged and the script began to be used in other contexts. For instance, the Buddhist literature of the Theravada-Buddhists of Sri Lanka, written in Pali, used the Sinhalese alphabet.
Today, the alphabet is used by approximately 16,000,000 people to write the Sinhalese language in very diverse contexts, such as newspapers, TV commercials, government announcements, graffiti, and schoolbooks.
Sinhala is the main language written in this script, but rare instances of Sri Lanka Malay are recorded.
शुद्धासिंहली (Śuddha siṃhala)
The śuddha graphemes are the mainstay of the Sinhalese alphabet and are used on an everyday-basis. Every sequence of sounds of the Sinhalese language of today can be represented by these graphemes. Additionally, the śuddha set comprises graphemes for retroflex  and, which are no longer phonemic in modern Sinhala. These two letters were needed for the representation of, but are now obsolete from a purely phonemic view. However, words which historically contain these two phonemes are still often written with the graphemes representing the retroflex sounds.
व्यञ्जनवर्णाः
The śuddha alphabet comprises 8 plosives, 2 fricatives, 2 affricates, 2 nasals, 2 liquids and 2 glides. Additionally, there are the two graphemes for the retroflex sounds and, which are not phonemic in modern Sinhala, but which still form part of the set. These are shaded in the table.
The voiceless affricate (ච ) is not included in the śuddha set by purists since it does not occur in the main text of the. The does use it in examples though, so this sound did exist in. In any case, it is needed for the representation of modern Sinhala.
The basic shapes of these consonants carry an inherent unless this is replaced by another vowel or removed by the hal kirīma.
लार्ड रेली
सः विख्यातः वैज्ञानिकः।
सिंहललिपिः
Vowels
Vowels come in two shapes: independent and diacritic. The independent shape is used when a vowel does not follow a consonant, e.g. at the beginning of a word. The diacritic shape is used when a vowel follows a consonant. Depending on the vowel, the diacritic can attach at several places. The diacritic for <i> attaches above the consonant, the diacritic for  attaches below, the diacritic for <ā> follows, while the diacritic for <e> precedes. <o> finally is marked by the combination of preceding <e> and following <ā>.
लार्ड रेली
""
सिंहललिपिः
Vowels
While <a,e,i,o> are regular, the diacritic for  takes a different shape according to the consonant it attaches to. The most common one is represented on the image on the right for the consonant ප (p). The k-shape is used for some consonants ending at the lower right corner (ක (k),ග (g), ත(t), but not න(n) or හ(h)). Combinations of ර(r) or ළ with   have idiosyncratic shapes.
लार्ड रेली
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
सिंहललिपिः
Prenasalized consonants
The prenasalized consonants resemble their plain counterparts. is made up by the left half of ⟨m⟩ and the right half of ⟨b⟩, while the other three are just like the grapheme for the plosive with a little stroke attached to their left. Vowel diacritics attach in the same way as they would to the corresponding plain plosive.
Non-vocalic diacritics
The anusvara (often called binduva 'zero' ) is represented by one small circle ං (Unicode 0D82), and the visarga (technically part of the miśra alphabet) by two ඃ (Unicode 0D83). The inherent vowel can be removed by a special diacritic, the hal kirīma (්), which varies in shape according to the consonant it attaches to. Both are represented in the image on the right side. The first one is the most common one, while the second one is used for letters ending at the top left corner.
Miśra set
The miśra alphabet is a superset of śuddha. It adds letters for aspirates, retroflexes and sibilants, which are not phonemic in today's Sinhala, but which are necessary to represent non-native words, like loanwords from Sanskrit, Pali or English. The use of the extra letters is mainly a question of prestige. From a purely phonemic point of view, there is no benefit in using them, and they can be replaced by a (sequence of) śuddha letters as follows: For the miśra aspirates, the replacement is the plain śuddha counterpart, for the miśra retroflex liquids the corresponding śuddha coronal liquid, for the sibilants,. ඤ (ñ) and ඥ (gn) cannot be represented by śuddha graphemes but are found only in fewer than 10 words each. ෆ fa can be represented by ප pa with a Latin <f> inscribed in the cup.
There are six additional vocalic diacritics in the miśra alphabet. The two diphthongs are quite common, while the "syllabic" is much rarer, and the "syllabic"  is all but obsolete. The latter are almost exclusively found in loanwords from Sanskrit.
The miśra can be also be written with śuddha ⟨r⟩+⟨u⟩ or ⟨u⟩+⟨r⟩, which corresponds to the actual pronunciation. The miśra syllabic is obsolete, but can be rendered by śuddha ⟨l⟩+⟨i⟩. Miśra ⟨au⟩ is rendered as śuddha ⟨awu⟩, miśra ⟨ai⟩  as śuddha ⟨ayi⟩.
वर्णानां नामानि
The letters of the English alphabet have more or less arbitrary names, e.g. em for the letter <m> or bee for the letter <b>. The Sinhala śuddha graphemes are named in a uniform way adding -yanna to the sound produced by the letter, including vocalic diacritics. The name for the letter අ is thus ayanna, for the letter ආ āyanna, for the letter ක kayanna, for the letter කා kāyanna, for the letter කෙ keyanna and so forth. For letters with hal kirīma, an epenthetic a is added for easier pronunciation: the name for the letter ක් is akyanna. Another naming convention is to use al- before a letter with suppressed vowel, thus alkayanna.
Since the extra miśra letters are phonetically not distinguishable from the śuddha letters, proceeding in the same way would lead to confusion. Names of miśra letters are normally made up of the names of two śuddha letters pronounced as one word. The first one indicates the sound, the second one the shape. For example, the aspirated ඛ  (kh) is called bayanu kayanna. kayanna indicates the sound, while bayanu indicates the shape: ඛ (kh) is similar in shape to  බ (b) (bayunu = like bayanna).
Another method is to qualify the miśra aspirates by mahāprāna (ඛ: mahāprāna kayanna) and the miśra retroflexes by mūrdhaja (ළ: mūrdhaja layanna).
संयुक्तवर्णाः
Certain combinations of graphemes trigger special ligatures. Special signs exist for an ර (r) following a consonant (inverted arch underneath), a ර (r) preceding a consonant (loop above) and a ය (y) following a consonant (half a ය on the right). Furthermore, very frequent combinations are often written in one stroke, like ddh, kv or kś. If this is the case, the first consonant is not marked with a hal kirīma. Deleted image removed: The image on the left shows the glyph for śrī, which is composed of the letter ś with the vowel ī marked above and a ligature indicating the r below. The image on the right shows ligatures of  ද(d)+ය(y) and ක(k)+ෂි  (ṣi)  on the Political science course advertisement. Most other conjunct consonants are made with an explicit virama, called al-lakuna, as shown in the following table, some of which may vary between fonts.
इतरलिपिभिः सह तोलनम्
Sinhala is one of the Brahmic scripts, and thus shares many similarities with other members of the family, such as the Kannada, Malayalam, Telugu, Tamil script and Devanāgarī. As a general example, is the inherent vowel in all these scripts. Other similarities include the diacritic for <ai>, which resembles a doubled <e> in all scripts (Sinhala e:ෙ, ai:ෛ; Malayalam െ, ൈ; Tamil e:ெ, ai:ை, Devanāgarī pe:पे, pai:पै). The combination of the diacritics for <e> and <ā> yields <o> in all these scripts: The diacritic for <au> is composed of preceding <e> and following <ḷ> in Sinhala (ෞ) Malayalam (ൌ) and Tamil (ௌ).
सिंहली लिप्यन्तरीकरणम्
Sinhala transliteration (Sinhala: roma akurin liweema, literally "Roman letter writing) can be done in analogy to Devanāgarī transliteration. A problem is the transliteration of /ඇ/, not found in Devanāgarī. This is <ä> in the German tradition of Wilhelm Geiger, and <æ> in the Anglophone tradition (e.g. James Gair).
Layman's transliterations in Sri Lanka normally follow neither of these. Vowels are transliterated according to English spelling equivalences, which can yield a variety of spellings for a number of phonemes. for instance can be <ee>, <e>, <ea>, <i>, etc. A transliteration pattern peculiar to Sinhala, and facilitated by the absence of phonemic aspirates, is the use of  for the voiceless dental plosive, and the use of <t> for the voiceless retroflex plosive. This is presumably because the retroflex plosive is perceived the same as the English alveolar plosive, and the Sinhala dental plosive  is equated with the English  voiceless dental fricative. Dental and retroflex voiced plosives are always rendered as <d>, though, presumably because <dh> is not found as a representation of in English orthography.
यूनिकोडसंस्करणम्
Sinhalese script was added to the Unicode Standard in September 1999 with the release of version 3.0.
The Unicode block for Sinhala is U+0D80–U+0DFF. Grey areas indicate non-assigned code points.
This character allocation has been adopted in Sri Lanka as the Standard SLS1134.
संङ्गगणकोपयोगः
Generally speaking, Sinhala support is less developed than support for Devanāgarī for instance. A recurring problem is the rendering of diacritics which precede the consonant and diacritic signs which come in different shapes, like the one for.
For Mac OS X, Sinhala font and keyboard support can be found at web.nickshanks.com/typography/ and at www.xenotypetech.com/osxSinhala.html.
For Linux, the scim input method selector allows to use Sinhalese script in applications like terminals or web browsers.
बाह्यसम्पर्कानि
वर्गः:लिपयः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः