cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
रङ्गारेड्डिमण्डलम्
कृषिः वणिज्यं च
शतशः परिश्रमाः वर्तन्ते अत्र । भाग्यनगरसीमायां विद्यमानानि कर्मागाराणि अस्य मण्डलस्य परिधौ आयान्ति । “ताण्डूरु” प्रान्ते सिमेण्ट् कर्मागारः वर्तते । इष्टिकाः, शौचवाहकाः, जम्बालाः च उपलभ्यन्तेऽत्र । पिङ्गलमृत् फेलोपेन् क्वर्तज्, लैम्स्टोन् अपि उपलभ्यते । वृष्टिपातः अल्पः इत्यतः एरण्डादिसस्यानि अधिकानि भवन्ति । माषाः, मुद्गाः, पलाण्डुः, इत्यादीनां सेद्यं क्रियते कृषकैः । षामीर्पेटा, हकीम्पेटा इत्यादिप्रान्तेषु द्राक्षाणां सस्यं क्रियते । राजेन्द्रनगरे कृषिविश्वविद्यालयः संस्थापितः १९६४ तमे वर्षे । अनन्तगिरिपर्वतोत्पन्ना मूसीनदी वाडपल्लिसमीपे कृष्णानद्यां विलीना भवति । अस्याः आलेरु इत्याख्या उपनदी अपि अस्ति । अस्मिन् आर्थिकतालूकात्रयं वर्तते । मण्डले महाविद्यालयाः “उस्मानिया” विश्वविद्यालयस्य परिधौ चाल्यन्ते । माध्यमिककर्मागाराणाम् अधिकभागः अस्मिन् मण्डले एव विराजन्ते । मिथानी, हेच्. एम्. टि., इ. सि. ऐ. एल्, इत्यादिकेन्द्रसर्वकारसंस्थासु अधिकानाम् उपलब्धिः वर्तते । अनेन वाणिज्यरीत्या वर्धमानमिदं मण्डलम् ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:तेलङ्गाणाराज्यस्य मण्डलानि
सेवफलरसः
thumb|150px|right|सेवफलरसः thumb|200px|left|कुपीषु सेवफलरसस्य पूरणम् thumb|right|200px|सेवफलम् thumb|left|200px|सेवफलानि फलरसः च
सेवफलस्य रसः एव सेवफलरसः । एतत् सेवफलम् आङ्ग्लभाषायां Apple इति उच्यते । अस्य रसः Apple Juice इति उच्यते । सेवफलरसः आरोग्यार्थम् अपि बहु उत्तमम् । अस्य फलरसस्य निर्माणं कृत्वा कूपीषु, करण्डकेषु वा पूरयित्वा संरक्ष्यते । तादृशः फलरसः बहुकालं यावत् न नश्यति । यदा आवश्यकं तदा गृहे एव निर्माय पातुम् अपि शक्यते । आपणेषु उपहारमन्दिरेषु चापि अस्य सेवफलरसस्य विक्रयणं क्रियते । कुत्रचित् मार्गपार्श्वे अपि सेवफलरसं निर्माय विक्रयणं कुर्वन्ति अपि । भारते तु अयं सेवफलरसः अत्यन्तं प्रसिद्धं पेयम् अस्ति ।
फलरसस्य निर्माणम्
अस्य सेवफलरसस्य निर्माणम् अपि अत्यन्तं सुलभम् । प्रथमम् सेवफलं प्रक्षाल्य त्वक् निष्कास्य लघु लघु खण्डाः करणीयाः । अनन्तरं तत्र शर्करां योजयित्वा सम्यक् पेषणं करणीयम् । अनन्तरं शोधनीयम् । तदनन्तरं तत्र जलं वा दुग्धं वा योजनीयम् । अपेक्षितं चेत् तत्र एलाम् अपि योजयितुं शक्यते ।
‎
वर्गः:पेयानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
एतैर्विमुक्तः कौन्तेय...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः षोडशोध्यायस्य दैवासुरसम्पद्विभागयोगस्य द्वाविंशतितमः(२२) श्लोकः ।
पदच्छेदः
एतैः विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारैः त्रिभिः नरः आचरत्यात्मनः श्रेयस्ततो याति परां गतिम् ॥
अन्वयः
कौन्तेय ! तमोद्वारैः एतैः त्रिभिः विमुक्तः नरः आत्मनः श्रेयः आचरति । ततः परां गतिं याति ।
अर्थः
अर्जुन ! नरकद्वारैः एतैः कामादिभिः त्रिभिः विवर्जितः मानवः स्वस्य हितं यदि करोति तर्हि सः अत्यन्तप्रशंसनीयम् उत्कृष्टं मोक्षम् अधिगच्छति ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
22 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
कोसलः
कोसलजनपदः अपि १६ महाजनपदेषु अन्यतमः । अयं कोसलजनपदः मगधदेशस्य (महाजनपदस्य) पश्चिमोत्तरभागे व्याप्तः आसीत् । श्रावस्तीनगरम् अस्य देशस्य राजधानी आसीत् । अयं जनपदः गोरखपुरस्य पश्चिमोत्तरदिशि ७०mileपर्यन्तम् आसीत् । इदानीन्तन-उत्तरप्रदेशस्य अवधप्रान्तः अपि कोसलजनपदान्तर्गतः आसीत् । उत्तरभागे हिमालयपर्यन्तं व्याप्तः आसीत् | पूर्वदिशि गण्डकीनदी दक्षिणे तु गङ्गानदी अस्य जनपदस्य सीमा आसीत् । अस्मिन् जनपदे राजा प्रसेनजित् तस्य पुत्रः विधुदाबः च शासनम् अकुरुताम् । तदा अधिकारार्थं मगधदेशस्य राज्ञा अजातशत्रुणा सह सर्वदा युद्धं प्रचलति स्म । कालान्तरे "लिच्चविस्"संयुक्तराज्यं मगधान्तर्गतम् अभवत् । तदनन्तरं राज्ञः विधुदाबस्य काले कोसलजनपदः अपि मगधान्तर्गतः जातः । अयोध्या, साकेतः, बनारस्, श्रावस्ती इत्येतानि कोसलजनपस्य प्रमुखाणि नगराणि आसन् ।
कोसलः कोसलः वर्गः:प्राचीनभारतसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
रिपब्लिकन् पक्षः
रिपब्लिकन् पक्षः अमेरिका संयुक्त संस्थानस्य द्वौ राजकीय पक्षे एकः अस्ति।
पक्षः, रिपब्लिकन् वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
भारतीयजनतापक्षः
भारतीयजनतापक्षः (भारतीय जनता पार्टी; स. भाजपा, BJP) इत्येषः भारतवर्षस्य कश्चन राजननैतिकपक्षः । अधुना (२०१५) अस्य पक्षस्य अध्यक्षः अस्ति  अमितशाहः।  १९८० तमस्य वर्षस्य डिसेम्बर् मासे भारतीयजनतापक्षः संस्थापितः । वर्तमानकाले भारतीयजनतापक्षः भारतवर्षस्य द्वितीयबृहत्तमपक्षः । भारतीय-राजनीतेः पटभूमौ दक्षिणपन्थिरूपेण अस्य ख्यातिः अस्ति।
thumb|right|200px|डा. श्यामाप्रसादमुखर्जी thumb|right|200px|अटलबिहारीवाजपेयी
भारतीयजनसङ्घः(१९५१-१९८०)
डा. श्यामाप्रसाद मुखर्जी १९५१ तमे वर्षे राष्ट्रवादं समर्थयन् भारतीयजनसङ्घम् अस्थापयत् । भारतीयजनसङ्घः राष्ट्रियकांग्रेसपक्षस्य तुष्टीकरणनीतेः विरोधप्रदर्शनम् अकरोत् । तथा राष्ट्रिय-एकता-अखंडता एवं सांस्कृतिकविषयेषु कांग्रेसपक्षस्य निन्दाम् अकरोत् । १९५३ तमे वर्षे कारागारे डा. श्यामाप्रसाद मुखर्जीमहोदयस्य अकालमृत्युः अभवत् । परवर्तीकाले पण्डितदीनदयाल-उपाध्यायस्य नेतृत्वे भारतीयजनसङ्घस्य आन्दोलनम् अग्रसरम् आसीत् । तस्य नेतृत्वाधीने एव १५ वर्षाणि यावत् सङ्घस्य पुनर्निर्माणम् अभवत्। पण्डितदीनदयाल-उपाध्यायः केषुचनां सक्षमकार्यकर्तृणां कृते विचारधारायाः प्रशिक्षणं दत्तवान्। अटलबिहारीवाजपेयी तथा लालकृष्णाडवाणी तेषु अन्यतमौ। १९६८ तमे वर्षे पं.दीनदयाल-उपाध्यायस्य हननम् अभवत्। तस्य मरणस्य अनन्तरं अटलबिहारीवाजपेयी जनसङ्घस्य अध्यक्षः अभवत्।
भारतीयजनतापक्षः(१९८०-)
सम्पूर्णदेशे हिंसायाः भर्त्सना अभवत्। परन्तु भा.ज.पा. हिन्दुजनानां समर्थनम् अलभत्।
thumb|right|200px| लालकृष्णः आडवाणी
भारतीयजनतापक्षस्य विचारधारा एवं राजनैतिकपरिप्रेक्षः
सर्वभारतीयराजनैतिकपक्षरूपेण भारतीयजनतापक्षस्य निर्दिष्टविचारधारा अस्ति । मनुष्यत्ववादः, हिन्दुत्ववादः इत्यादयः विचाराः संस्कृतिं तथा राष्ट्रवादं समर्थयन् राष्ट्रिय-ऐक्यतां सूचयति । अस्य पक्षस्य विचारधारा शक्तिशालिरक्षणनीतेः परिपोषका ।
thumb|right|left|नरेन्द्र मोदी
हिन्दुत्ववादः
भारतीयजनतापक्षः हिन्दुत्ववादं पुर्णतया समर्थयति । नन्वत्र "हिन्दुत्व" नाम हिन्दुजातित्वम् इति न । विनायक-दामोदर-सावरकरमहोदयस्य विचारधारैव "हिन्दुत्ववादः" इति ख्यातः । अस्य वादानुसारेण सांस्कृतिक-आत्मीयतावादः(जातीयतावादः) एव हिन्दुत्ववादः । अयं वादः पाश्चात्यायनस्य (Westernisation) विरुद्धे भारतीयसभ्यता-ऐतिह्य-संस्कृतिं समर्थयति । विरोधीपक्षाः आरोपं कुर्वन्ति यत् - हिन्दुत्ववादः संख्यालघुजनविरोधीवादः इति । परन्तु समग्रभारतीयजनाः एकत्र सांस्कृतिक-आत्मीयतावादे (जातीयतावादे) अन्तर्भवन्ति । मुस्लिम्-क्रिस्तीयप्रभृतयः संख्यालघुजनाः अपि तत्रैव अन्तर्भवन्ति इति भारतीयजनतापक्षस्य मतम् ।
अटलबिहारीवाजपेयी-महोदयेन धर्मनिरपेक्षता विषये युरोपीयसिद्धन्तः न मनुते । भारतीयजनतापक्षः अस्मिन् विषये महात्मा गान्धीमहोदयस्य "सर्वधर्मसमभावः" इति वादं स्वीकरोति।
एकात्मतावादः
एकात्मताचिन्तनं सर्वदा भारतीयजनतापक्षस्य मुख्यविषयं भवति । पक्षोऽयं दक्षिणपन्थि-चिन्तन्प्रभावात् सामाजिकसंरक्षणशीलता, प्रगतिशीलता इत्यादि विषये प्रभाविता अस्ति । वस्तुतस्तु भारतीयजनतापक्षस्य विचारधारा भारतीय-ऐतिह्य- मुल्यबोधात् संग्रहिता । भारतीयजनतापक्षः स्व-संहितायां आलोचते- पक्षस्य स्थापना आधुनिकभारतवर्षस्य प्रगति-उन्नति- शक्तिवर्धनार्थं जातः । तथा विश्वशक्तिरूपेण भारतस्य पुनर्निर्माणम् अस्य पक्षस्य मुख्य-उद्देश्यम् इति । भारतीयजनानां स्वजातिबोधः एव एकात्मतावादः । अनेन आत्मीयतासूत्रेण रचयामः जनस्रजः इति ।
आर्थिकनीतिः
आर्थिकनीतयः कस्यचित् राजनैतिकपक्षस्य मुख्यांशः भवति । भारतीयजनतापक्षः मार्क्सवादी आर्थिकनीतयः नाङ्गीकुर्वति । अयं पक्षः समाजतान्त्रिक अर्थनीतेः अपि विरोधं करोति । भारतीयजनतापक्षः "स्वदेशी"-भावं वर्धयति । पक्षोऽयं देशीय (भारतीय) शिल्पोद्योगः एवं स्वदेशीसामग्रीवितरण-विकासविषये चिन्तयति । यद्यपि आर्थिकक्षेत्रेषु वैदेशिकशिल्पविकासः एते नेच्छन्ति । तथापि अटलबिहारीवाजपेयीसर्वकारः स्वतन्त्रवाणिज्यिकनीतेः अनुसरणं कृतवान् ।
उत्तरगुल्बर्गाविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति गुल्बर्गालोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति उत्तरगुल्बर्गाविधानसभाक्षेत्रम्।  कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या ४५। उत्तरगुल्बर्गाविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या गुलबर्गामण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या अपि गुल्बर्गालोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
भारतीयजनतापक्षः
रक्षणनीतिः
भारतीयजनतापक्षः शक्तिशालिजातीयरक्षणनीतेः समर्थनं करोति । तन्निमित्तं भारतीयसेनायाः आधुनिकीकरणं तथा पारमाणविकरक्षणम् एते समर्थयन्ति । जम्मु-कश्मीरप्रदेशस्य पूर्णस्वाधीनतां तथा भारतीयसंविधाने विशेषराज्यरूपेण अनुमोदनम् इच्छन्ति । अटलबिहारीवाजपेयीसर्वकारः पोखराणे पारमाणविकपरीक्षणं १९९८ तमे वर्षे कृतवान् । अनुप्रवेशकारीणां (पाकिस्थानस्य) विरुद्धे "कर्गीलयुद्धम्" अपि जीतवान् ।
बाह्यसम्बन्धाः
पक्षः, भारतीय जनता वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
बृहद्बल
सः अयोध्याकुलस्य राजा आसीत्।
वर्गः:प्राचीनराजाः वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
भारतचीनयुद्धम्
१९६५ तमे वर्षे पाकिस्थानयुद्धकाले च जयप्रकाशः भारतीयानां सुष्ठुरीत्या मार्गदर्शनमकरोत् ।
टिप्पणी
वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:युद्धम् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
१३९५
१३९५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१३९५ १३९५ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
मधुमतीछन्दः
मधुमती।
।।। ।।। ऽ
न न ग
उदाहरणम् – विकचमसुकृतं ह्यविकचसुकृतम्। जगति भवति चेत्क्वचिदपि समये ॥1 स्वयमवतरणं मम भवति तदा ।
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:छन्दांसि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
जमैका
जमैकादेशः(Jamaica) एष्याखण्डस्य द्वीपदेशः वर्तते । एषः करिबियन्-प्रदेशेषु पञ्चमबृहत्तमद्वीपदेशः वर्तते । अत्रत्याः जनानां नाम टैनो भवति । अरवकान् भाषायां जेमाका इति उच्यते । अरण्यं तथा जलस्य भूमिः इति जेमाका इत्यस्य अर्थः भवति । thumb|right|140px thumb|right|140px
साहित्यम्
ऐयान् फ्लेमिङ्ग्वर्यः पौनपुन्येन जेम्स् बाण्ड् कादम्बरिषु जमैकादेशस्य द्वीपं उपयुक्तवान् । पत्रकर्ता अथा लेखकः एच् जि डे लिस्सर् (१८७८-१९४४) तस्य कादम्बरिषु पार्श्वदेशवत् उपयुक्तवान् ।
चलनचित्रम्
१९५० तमे वर्षे चलनचित्रनटः एरोल् फ़्लिन्वर्यः(Errol Flynn) तस्य तृतीयपत्नी पाट्रिस् वेमोर्वर्यया (Patrice Wymore) सह निवसति स्म । फ़्लिन्-वर्यः टुरिसं विभागस्य अभिवृद्ध्यर्थं सहाय्यं कृतवान् ।
बाह्यानुबन्धः
वर्गः:उत्तर-अमेरिकाखण्डस्य देशाः वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
अनार्कली
अनार्कली-प्रकरणं डा० राघवस्य प्रारम्भिकरचनासु विद्यते । अस्य रूपकस्य प्रणयनं १९३९ ईसवीयेऽभिनयश्च १९६९ ईसवीये १९७३ ईसवीये च संवृत्तः ।
कोलारमण्डलम्
कोलारमण्डलम् (Kolar District) आन्ध्रप्रदेशतमिळुनाडुसीमाप्रदेशे प्रतिष्ठितम् एकं मण्डलम् । सुवर्णखन्योद्यमेन प्रसिद्धम् । कोलारनगरं पूर्वं गङ्गवंशीयानां राजधानी आसीत् । कुवलापुरम् इति नाम आसीत् । गङ्गराजैः निर्मितानि मन्दिराणि भवनानि च इदानीमपि शोभन्ते । कर्णाटकस्य पूर्वदिशि अस्ति कोलारमण्डलम् । अत्र दुर्गाः पर्वतप्रदेशाः देवालयाः तटाकानि, इत्यादीनि सन्ति । सहस्रशः सरांसि सन्ति इति केरेगळजिल्ले(सरोवराणां मण्डलम्) इति कथयन्ति । कर्णाटकसीमान्तप्रदेशः एषः ।
अनार्कली
कथावस्तु
फतहपुरसीकर्या अध्यात्ममण्डपे (इबादतखाना) सम्राडकबरः स्वमन्त्रिभिः सह मन्त्रयते । स हिन्दूनां कृते स्वसम्मानस्य भावनायाः कारणं निर्वक्ति - मम जन्म हिन्दु गृहेऽभवत् । तत्र (हिन्दुगृहे) मम पिता शरणमवाप्तवान् । मम पत्नी "योधाबाई" हिन्दुपरिवारस्यास्ति । अहं स्ववधूमपि हिन्दुकुटुम्बादेव चिनोमि स्म।
कोलारमण्डलम्
उपमण्डलानि-७
कोलार, मुळुबागिलु, शिड्लघट्ट, मालूरु, चिन्तामणि बङ्गारपेटे, श्रीनिवासपुर।
अनार्कली
कथावस्तु
मुल्ला हिन्दून् प्रति विषमुद्वमन्तोऽविद्यन्त । अकबरं सर्वधर्मनेतारो मिलन्ति । तस्य च प्रवृत्तीः सात्विकतापूर्णा विदधति।
कोलारमण्डलम्
सूच्याङ्कः
एस् टी डी - ०८२५
अनार्कली
कथावस्तु
द्वितीये तृतीये चाङ्के अकबरः अनेकेषां कलाविदां शास्त्रिणाञ्च कृतित्वस्य परिचयं प्राप्नोति । अथ दक्षिणभारतादागता नादिरा (अनार्कली) नाम्नी परिचारिका पुण्डरीकविठ्ठलस्य शिष्या सम्राजः समक्षं गानायादिश्यते।
कोलारमण्डलम्
विस्तीर्णता
८२२३ च.कि.मी
अनार्कली
कथावस्तु
चतुर्थेऽङ्के राजकुमारं सलीमम् अनार्कली रहसि मिलति। सलीमः नादिराम् एवम् अवर्णयत् -
कोलारमण्डलम्
भाषा
अत्र जनानां प्रादेशिकभाषा कन्नडं चेदपि तेलुगु तमिळु उर्दु भाषाः अपि भाषन्ते ।
उद्योगः
एतद्मण्डालीयानां जनानां प्रधानः उद्योगः कृषिः गोपालनं च ।
दर्शानीयानि स्थानानि
अन्तरगङ्गा, चिन्नदगणि(सुवर्णखनिः) मुलबागिलु, बङ्गारुतिरुपति, कोटिलिङ्गेश्वरः, मार्कण्डेयपर्वतः, सोमेश्वरदेवालयः, कोलारम्मदेवालयः, कुरुडुमले, आवनी, मुरुगमल्लदर्ग, विदुराश्वत्थ । मध्वाचार्याणां परमाप्तशिष्यस्य श्रीमन्माधवतीर्थस्य मूलमहासंस्थानम् अत्रैव मुलबागिलुमार्गे शोभते । अत्र जनानां प्रादेशिकभाषा कन्नडं चेदपि तेलुगु तमिळु उर्दु भाषाः अपि भाषन्ते । एतद्मण्डालीयानां जनानां प्रधानः उद्योगः कृषिः गोपालनं च ।
अनार्कली
कथावस्तु
सत्यमेतावदप्राप्तपाकं त्वं पुण्यमेव नः॥
कोलारमण्डलम्
क्षेत्राणि
कोलार, मुळुबागिलु, करुडुमलै, आवनी, बूदिकोटे, तम्बिहळ्ळि, बङ्गारुतिरुपति, चिक्कतिरुपति सीतिबेट्ट, टेकल् ।
अनार्कली
कथावस्तु
नादिराया भाग्ये कुत इदम्? पञ्चमाङ्के विष्कम्भके सत्तापरिवर्तनस्य षड्यन्त्रं विधीयते। षष्ठेऽङ्के सलीमोऽनार्कल्यै समुद्विग्नो भवति। तस्याः प्राप्तौ समुपभोगात् प्राक् स वक्ति -
कोलारमण्डलम्
१.कोलार
कोलारनगरं शतश्रृङ्गपर्वतस्य सानुप्रदेशः । सुवर्णाकराः च अत्र कोलारमण्डल्प्रदेशे सन्ति । कोलारम्मा देवालयः सोमेश्वरदेवालयः च प्रसिद्धौ । कोलारम्मादेवालयः गङ्गशैल्या १२ शतके निर्मितः । सोमेशवर देवालयः विजयनगरशैल्या १५ शतके निर्मितोऽस्ति । सोमेश्वरमन्दिरे ६३ स्तम्भेषु कलावैभवः द्रष्टुं शक्यते । नटराजलोहशिल्पं, कुमारस्वामि- शिलाशिल्पं च आकर्षके स्तः । गोपुरः अपि सुन्दरः अस्ति । अत्र समीपे अन्तरगङ्गापर्वते काशीविश्वेश्वरमन्दिरम् अस्ति । अत्र नन्देः(स्थानीयभाषया बसवः) मुखात् शुद्धं जलं सदा निर्गच्छति ।
अनार्कली
कथावस्तु
यदेव प्राप्यते कृच्छात्तदेव परमं सुखम्।
कोलारमण्डलम्
२. अवनी
अस्य क्षेत्रस्य आवन्तिका, दक्षिणगया आवन्तिकाक्षेत्रमिति च नामानि सन्ति । अत्र प्रमुखाः देवालयाः एकान्तरामः, कामाक्षी, रामलिङ्गेश्वरदेवालयः च । रामलिङ्गेश्वर- देवालये विशालता सुन्दरता कलात्मकता च अस्ति । पर्वतप्रदेशे (३२४९ पादमितः) सीता, पार्वतीगुडि(मन्दिरम्), अग्नितीर्थम् इत्यादिकम् अस्ति । आवनीक्षेत्रे श्रृङ्गेरीमठे वासादिव्यवस्था अस्ति ।
अनार्कली
कथावस्तु
वियोगविन्नकष्टानि विना पुष्टी रसस्य का।।
कोलारमण्डलम्
३. मुळुबागिलु
अत्र ५ सहस्रवर्षेभ्यः प्राचीनः आञ्जनेयदेवालयः ग्राममध्ये अस्ति । दशपादपरिमितोन्नतः सुन्दरः हनूमान् अर्जुनेन प्रतिष्ठापितः । तं प्रति ताडपुष्पेण अत्र पूजाभवति इति एषः नियमः। समीपे २ कि.मी. दूरे नरसिंहरीर्थम् अस्ति । अत्र श्रीमन्मध्वाचार्याणां शिष्येण श्रीपद्मनाभतीर्थेन सञ्चालितः मठः अस्ति। श्रीपादराजवर्यस्य मूलबृन्दावनं योगपट्टनरसिंहदेवालयः च विराजेते । समीपे हञ्चिकल्लगुड्डप्रदेशे श्रीविद्यारण्यः श्रीअक्षोभ्यतीर्थः च वाक्यार्थे वाग्वादं कृतवन्तौ । अत्र शिल्पकलारत्नः इव सोमेश्वरदेवालयः विरूपाक्षः च स्तः ।
अनार्कली
कथावस्तु
अनार्कल्याः संगीताचार्यः पुण्डरीकविठ्ठलस्ताममिलत् । आचार्येण दृष्टं यत् सा नृत्यं प्रदर्शनसमये न तथा प्रसन्ना | आचार्ये गतवति सख्यः तां मण्डयामासुः । तस्या दुःस्थितिं श्रुत्वा ताः ऊचुः -
कोलारमण्डलम्
४. चिक्कतिरुपति (मालूरु)
प्रसन्नवेङ्कटेशस्य भगवतः श्रीश्रीनिवासस्य प्रसिद्धं मन्दिरम् अत्र अस्ति । एतत् गङ्गराजानां काले १२ शतके निर्मितम् । आन्ध्रप्रदेशे स्थितं तिरुपतितिरुमलै मन्दिरं गन्तुम् अशक्ताः भक्ताः अत्रागत्य स्वभक्तिकार्यं निर्वहन्ति । श्रावणमासे अत्र वैभवेण विविधाः उत्सवाः प्रचलन्ति । सहस्रशः भक्ताः अत्र आगच्छन्ति । इदानीम् अस्मिन् प्रदेश विशेषरूपेण वास्तुशिल्पानि रचितानि सन्ति । तिरुपति-तिरुमलैप्रदेशे यथा भवति तत्समानं दृश्यवैभवं सर्वकार्याणि च अत्रापि भवन्ति।
अनार्कली
कथावस्तु
म्लायन्ति पुष्पाण्यपि गन्धवन्ति लोकप्रियः क्षीयत एव चन्द्रः।
कोलारमण्डलम्
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:कोलारमण्डलम् वर्गः:कर्णाटकस्य मण्डलानि
अनार्कली
कथावस्तु
परस्परं प्रेमवतां न योगो धातुः पुरा कोऽपि न बुद्धिदोऽभूत्।।
अष्टमाङ्के मूर्ता भावसमृद्धिरिव कृतमण्डनार्कली रङ्गं प्रविवेश । तानसेनोऽपि तस्य नृत्यबन्धं द्रष्टुमुत्सुक आसीत् । आचार्य आदिदेश - अनार्कलि ! नृत्याभिनयः प्रारभ्यताम् । नृत्याभिनये सलीमस्य अनार्कल्याश्चचक्षुसि वारंवारममिलन् । तत्सर्वं रहीमोऽकबरायादर्शयत् । सम्राडाज्ञापयामास - इयं वेश्या सद्यः कारागृहं नीयताम् । श्वचेयं कुड्ये चीयताम्।
एकातपत्रं जगतः प्रभुत्वं नवं वयः कान्तमिदं वपुश्च।
अल्पस्य हेतोर्बहु मास्तु हानं जीवन्नरो भद्रशतानि पश्येत्॥
अस्मिन्नेव समये तत्र सम्राडागतः । सर्वे इतस्ततः पलायिताः । अनार्कली विषं भुक्त्वात्मानं व्यापादयितुमैच्छत्, परंतु सा सम्रारया तथा कर्तुं न शशाक । सलीमस्य हिन्दूपत्न्याः प्रार्थनया सम्राड् अनार्कलीम् अक्षमतेति पुण्डरीकविठ्ठलाचार्यः सलीमाय संदिदेश । तच्छुत्वा राजकुमार उवाच -
पतिव्रतायाः सौजन्यं तथावीर्यवदेधते।
अथ तानसेनेनागत्य निवेदितम् - महाराजो भवन्तं मिलितुमागच्छति । ततः सम्राड् राजकुमारमुवाच -
समीक्षा
प्रस्तुतस्य प्रकरणस्य प्रथम-द्वितीयाङ्कयोः सामग्री अर्थोपक्षेपके भवेत् । यदि चास्य प्रारम्भः तृतीयाङ्कतः सम्पद्येत, तर्हि कलाया दृष्ट्या रूपकमिदमधिकं रुचिकरं भवेद् नाट्यशास्त्रानुकूलं च
शिल्पम्
अनार्कली–प्रस्तावनायां सूत्रधारस्यैकविंशति-पंक्तीनां लम्बतरं व्याख्यानं नाट्योचितं न वर्तते । प्रथमाङ्कात् पूर्वं विष्कम्भके सूच्यकथाया अल्पत्वं दृश्यकथायाश्च बाहुल्यं वर्तते । विष्कम्भके सुन्नीसियानां कलहो, द्वन्द्वयुद्धं, सम्राजः संन्यासि-वेशे रङ्गपीठ-आगमनम् अनौचित्यप्रवर्तितं विद्यते।
तृतीयाङ्कस्य वस्तुजातमङ्कोचितं नास्ति । एतत् सर्वं प्रवेशके विष्कम्भके वा देयम् । छायातत्त्वमस्मिन् प्रकरणे सविशेषमस्ति । अकबरः संन्यासिवेशं धारयति, वीरवरश्च काणो भूत्वा रङ्गपीठं विशति । एकोक्तीनां सौरभमनार्कल्यामाद्यन्तं विलसति । दीर्घादीर्घतराश्चैकोक्तयः प्रकरणेऽस्मिन् राजन्ते । षष्ठाङ्कस्यारम्भे सलीमस्यैकोक्तिः ६५ पृष्ठेषु पूर्णतां लभते ।
उद्धरणानि
वर्गः:विंशतिशताब्द्याः नाटकानि वर्गः:भारतम् वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
बृहत्क्षय
वर्गः:प्राचीनराजाः वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
भारतीयक्रीडामन्त्रालयः
भारतस्य खेलमन्त्रालयः भारतसर्वकारस्य एकः भागः ।
वर्गः:भारतस्य सर्वकारः वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
४०५
४०५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
४०५ ४०५ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
विष्णु
व्यक्तयः
वर्गः:स्पष्टीकरणपृष्ठानि
मदलेखाछन्दः
मदलेखा। प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 7
म्सौ ग: स्यन्मदलेखा। –केदारभट्टकृत वृत्तरत्नाकर:३.१२
ऽऽऽ ।।ऽ ऽ
म स ग उदाहरणम् - धर्मो नष्टबलो वाधर्मो पुष्टबलो वा ।कौन्तेय क्वचिदेवं जायेहं तु तदानीम्॥1
वर्गः:छन्दांसि वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
५२ शक्तिपीठानि
शक्तिः नाम शिवतत्त्वेन सह अविभाज्यरूपेण संयुक्ता क्रियाचैतन्यस्वरूपा। सृष्टि-स्थिति-लयादिप्रक्रियाणाम् अधिष्ठात्री। दुर्गा, पार्वती, गौरी, काली, श्रीललिता, दाक्षायणी इत्यादिरूपेण आदिपराशाक्त्याः वर्णनं कृतं दृश्यते । भारतीयसनातनधर्मस्य आराधनपरम्परायां शैव-वैष्णव-गाणपत्यपन्थाः इव शाक्तपन्थः अपि महत्त्वम् आवहति।
पौराणिककथा
दक्षप्रजापतेः पुत्री सती । तस्याः अपरं नाम दाक्षायिणी। पितुः इच्छया विरुद्धं सा शिवेन सह विवाहं कृतवती । पुत्र्याः विष्ये क्रुद्धः दक्षः तया सह सम्बन्धं न रक्षितवान् । एकदा तेन कस्यचित् यज्ञस्य आयोजनं कृतमासीत् । सहजतया शिवाय निमन्त्रणं न प्रेषितवान् । सतीदेवी पितुः गृहस्य कार्यक्रमे भागं वोढुम् इष्टवती । "निमन्त्रणं विना गमनं न उचितम्" इति शिवः अनुरोधं कृतवान् । तथापि सती पितुः गृहं गतवती। तत्र दक्षः पुत्र्याः अवमाननं कृतवान् । अवमानेन सन्तप्ता सती यज्ञकुण्डे कूर्दनेन आत्मार्पणं कृतवती ।विषयं ज्ञात्वा शिवः दक्षस्य शिरः कर्तयित्वा यज्ञकुण्डे क्षिप्तवान् । पत्न्याः शरीरम् उन्नीय ताण्डवनृत्यम् आरब्धवान् । लोके अल्लोलकल्लोलः आरब्धः । यावत् सत्याः शरीरं तिष्ठति तावत् शिवस्य क्रोधशमनं न भवति इति धिया विष्णुः सुदर्शनचक्रेण तस्या शरीरं खण्डशः कर्तयति । तदा सत्याः शरीरस्य ५२ भागाः अभवन् । ते भागाः यत्र यत्र पतिताः सः प्रदेशः शक्तिपीठम् इति उच्च्यते । तत्र सर्वत्र शक्त्याराधना प्रचलति।
{| class="wikitable" ! क्रमसङ्ख्या !! देव्याः नाम!! कः भागः पतितः !!स्थानम् !! राज्यम् !! देशः }
वर्गः:शक्तिपीठानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
सुरपुरविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति रायचूरुलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति सुरपुरविधानसभाक्षेत्रम्।  कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या ३६। सुरपुरविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या यादगिरिमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या  रायचूरुलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । एतत् क्षेत्रं परिशिष्टजनाङ्गीयानां(ST) कृते आरक्षितम् अस्ति । सुरपुरविषये अधिकविवरणार्थम् सुरपुरम् इति पृष्टम् पश्यन्तु ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
गुग्लिमो मार्कोनी
सः विख्यातः वैज्ञानिकः।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
vs Tesla
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कषायः
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:आयुर्वेदः वर्गः:सारम वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
शिव कुमार बटालवी
लघुचित्रम् शिव कुमार बटालवी (1936-1973) विख्यात पंजाबी कवि आसीत्।
वर्गः:पञ्जाबराज्यस्य व्यक्तयः वर्गः:पञ्जाबराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:१९३६ जननम् वर्गः:१९७३ मनम्
सिन्धुदुर्गमण्डलम्
thumb|right|200px|देवगडसागरतटः
thumb|right|200px|[[सिन्धुदुर्गम्|सिन्धुदुर्गकोटः]]
सिन्धुदुर्गमण्डलं (सिन्धुदुर्ग जिल्हा, Sindhudurg District) महाराष्ट्रराज्ये स्थितं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं सिन्धुदुर्ग इत्येतन्नगरम् | महाराष्ट्रराज्यस्य कोकणविभागे स्थितेषु मण्डलेषु अन्यतमम् इदं मण्डलम् । निसर्गरम्यसागरतटानां, दुर्गाणां (३७) च प्राचुर्यात् प्रसिद्धमिदं मण्डलम् । छत्रपतिशिवाजीमहाराजेन निर्मापितः सिन्धुदुर्ग सागरकोटः आभरतं प्रसिद्धः ।
कृषिः उद्यमाश्च
मण्डलेऽस्मिन् कोकणप्रान्तविशिष्टानां फलानाम् उत्पादनं अधिकं भवति । पूगफलं, नारिकेलफलम्, आम्रफलं, भल्लातकः, 'कोकम', पनसफलं, जम्बुफलम् इत्यादीनि फलानि उत्पाद्यन्ते । कृषिसम्बद्धाः व्यवसायाः प्रचलन्ति । खनिजसम्पत्तिः अत्र बह्वी उपलभ्यते । अतः तत्सम्बद्धउद्यमाः बहवः सन्ति । मत्स्यव्यवसायः प्रमुखोपजीविकारूपेण अस्ति अत्र । पर्यटनार्थं प्रसिद्धोऽयं परिसरः अतः बहूनां जनानां पर्यटनव्यवसायः अपि उपजीविकात्वेन विद्यते ।
जनसङ्ख्या
सिन्धुदुर्गमण्डलस्य जनसङ्ख्या(२०११) ८,४९,६५१ अस्ति । अस्मिन् ४,१७,३३२ पुरुषाः, ४,३२,३१९ महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १६३ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १६३ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः -२.२१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१०३६ अस्ति । अत्र साक्षरता ८५.५६ % अस्ति ।
ऐतिहासिकं किञ्चित्
पाण्डवानां निवासः वनवासकाले अस्मिन् परिसरे आसीत् एवं कथ्यते । द्वितीयशतके कोकणविभागे मौर्य-नलवंशीयानां राजानाम् आधिपत्यमासीत् । अनन्तरं शिलाहार-पोर्तुगाली-मुघलराजानाम् आधिपत्यमासीत् अत्र । शिवाजीमहाराजेन मुघलशासकात् परिसरोऽयं जितः । अत्र सिन्धुदुर्ग सागरकोटः निर्मापितः । १८१७ तमे वर्षे परिसरोऽयं मराठाशासकेभ्यः आङ्ग्लप्रशासकैः जितः । १८३२ तमे वर्षे रत्नागिरिविभागस्य स्थापना आङ्ग्लैः कृतः । १९३० तमे वर्षे शिरोडे इत्यस्मिन् स्थाने सत्याग्रहः जातः । १९४७ तमे वर्षे विभागोऽयं स्वतन्त्रभारतदेशे समाविष्टः । १९६० तमे महाराष्ट्रराज्यनिर्मितीसमये महाराष्ट्रराज्यस्य रत्नगिरिमण्डले एव समाविष्टः आसीत् अयं परिसरः । १९८१ तमे वर्षे प्रशासनसौकर्यार्थं रत्नगिरिमण्डलात् विभाजनं कृत्वा पृथक्त्वेन सिन्धुदुर्गमण्डलस्य स्थापना कृता ।
उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले अष्ट उपमण्डलानि सन्ति । तानि-
लोकजीवनम्
मण्डलेऽस्मिन् आङ्ग्लाधिपत्यकालतः समाजसुधारणानां प्राचुर्यात् शिक्षणसुविधाः सन्ति । 'कोकणी' संस्कृतिः अत्र दृश्यते । गणेशोत्सवः, होलिका इत्येतौ प्रमुखोत्सवौ । गणेशोत्सवे भजन-'फुगड्या' इत्येतौ अन्तर्भवतः । गणेशोत्सवदिनेषु 'मोदक' इति कोकणविशिष्टपदार्थं जनाः पचन्ति । दशावतार इति सांस्कृतिककलाविष्कारः अत्र प्रचलति । धनगरजातीयजनैः 'दसरा' इति उत्सवः सोत्साहेन आचर्यते । दीपावलिदिनानन्तरं 'दहिकाला' जनाः कुर्वन्ति । जनानां वेशभूषायां व्यवसायपरत्वात् भिन्नता दृश्यते ।
व्यक्तिविशेषाः
मण्डलमिदं बहूनां विभूतिमतानां जन्मस्थलं वा कार्यस्थलम् अस्ति । यथा समाजसुधारकः रा. गो. भाण्डारकर, अप्पासाहेब पटवर्धन, र.के.खाडिलकर, बेरिस्टर् नाथ पै च ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य मण्डलानि
१३९६
१३९६ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१३९६ १३९६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
त्रिपुरसुन्दरी (त्रिपुरा)
त्रिपुरसुन्दरी (त्रिपुरा) एतत् शक्तिपीठं भारतस्य त्रिपुराराज्ये उदयपुरसमीपे स्थिते राधाकिशोरपुरस्य समीपे अस्ति त्रिपुरसुन्दर्याः क्षेत्रम् । अत्रत्यशक्तिपीठस्य अधिदेवता एषा ।
सम्पर्कः
देशस्य नानाभागेभ्यः सम्पर्कः अस्ति । त्रिपुराराज्यस्य राजधान्याः अगर्तलातः ५५ की.मी.दूरे, उदयपुरतः ३ की.मी. दूरे च अस्ति ।
वैशिष्ट्यम्
वर्गः:शक्तिपीठानि वर्गः:त्रिपुराराज्यस्य तीर्थक्षेत्राणि वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:त्रिपुराराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पुरातत्त्वशास्त्रम्
पुरातनशास्त्रं प्राक्कालीनव्यवहारविषयं
जालगवाक्षा:
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
यमुनानदी
यमुना दक्षिणेशियामहाद्वीपे भारतदेशे एका नदी अस्‍ति। भानुजा, कालिन्दी, सूर्यपुत्री इति ज्ञाता हिमालये कलिन्दपर्वतात् उत्पद्यते।
सा एका पवित्रा नदी। यमुनानद्याः उगमस्थानम् उत्तराखण्डराज्यस्य उत्तरकाशीमण्डलस्य यमुनोत्री इत्यत्र उद्भवति । ततः १३७० कि.मी दूरं यावत् प्रवह्य उत्तरप्रदेशस्य इलहाबाद् प्रयागः इत्यत्र गङ्गानद्या मिलति । एषा नदी उत्तराखण्ड-हरियाणा-देहली-उत्तरप्रदेशराज्यानां मार्गेण प्रवहति । देहली मथुरा आग्रा इत्यादिप्रमुखनगराणि अस्याः तीरे सन्ति । यद्यपि एषा गङ्गानद्याः उपनदी इति कथ्यते ,तथापि एतस्याह् अपि अनेकाः उपनद्यः सन्ति । तासु प्रमुखाः चम्बल्, बेत्वा, तोन्स्, केन् च । एतासु तोन्स्नदी दीर्घा अस्ति । सा सूर्यपुत्री यमस्य स्वसा च।
प्राचीनः इतिहासः पुराणं च
यमुना कूर्मवाहिनी अस्ति। पूर्वं कदाचित् यमुनानदी घग्गरनद्याः उपनदी आसीत् इति उल्लीखाः प्राप्ताः सन्ति । अग्रे कदाचित् उत्तरभारते जातानां भूस्तराणाम् चलनकारणतः एषा स्वस्य पात्रं परिवर्त्य गङ्गया मिलति । पुराणाम् आधारेण सा सूर्यस्य पुत्री यमस्य स्वसा च। विवस्वतः(सूर्यस्य) सञ्जनायाः च पुत्री । यमुनानद्या निर्मिते कल्किद्वीपे एव महाभारतस्य वेदव्यासस्य जन्म अभवत् । यमुनानद्याः अञ्जलिमात्रेन जलेन सोमयागः सम्पन्नः इति कथा श्रूयते । मथुरा-वृन्दावनयोः वहन्ती यमुना श्रीकृष्णस्य लीलानां साक्षीभूता तिष्ठति ।
विविधानि नामानि
यमुनां जमुना इत्यपि आह्वयन्ति । प्रसिद्धः इतिहासकारः टालेमी एतां द् यामौन् इति आहूतवान् अस्ति । लीनी जोमान्स् इति, अरियन् जोबेर्स् इति च आहूतवन्तौ स्तः । देवप्रयागतः गङ्गायमुनयोः सङ्गमस्थानं प्रायागं यावत् विद्यमानः भूभागः अन्तर्वेदी, शासस्स्थली, ब्रह्मावर्तः इत्यादिभिः  नामभिः प्रसिद्धः दृश्यते ।
इतरे विषयाः
वर्गः:उत्तराखण्डराज्यस्य नद्यः वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वैश्विकहस्तक्षालनदिनम्
वैश्विकं हस्तं क्षालनं दिनम्।
वर्गः:अन्ताराष्ट्रियविशेषदिनम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बसवेश्वरः
भक्तः बसवेश्वरः(बसवण्णः) कर्णाटकस्य सांस्कृतिक इतिहासे  बसवण्णस्य महोन्नतस्थानम् अस्ति । तस्य जीवने धार्मिक्यः, सामजिक्यः  वैचारिक्यः एवं साहित्यक्यः क्रान्तयः जाताः। ८०० वर्षाणां पूर्वतनाः बसवेश्वरस्य सन्देशाः अस्माकं जीवने समुचितमार्गदर्शनरूपेण सन्ति । कन्नडसाहित्यक्षेत्रे बसवण्णः युगपुरुषः इति वक्तुं शक्यते । साहित्यक्षेत्रे महत्वपूर्णा  क्रान्तिः एव कृता बसवेश्वरेण । स्वस्य ज्ञानं  तथा दैवज्ञानं सर्वे यथा अवगच्छेयुः  तथा सरलया शैल्या विचारयुक्तैः रसयुक्तवचनैः बोधितवान्  ।  ज्ञानसम्पत्तिः केवल एकस्य एव न भवति  । तस्य जातिभेदः वा, लिङगभेदः वा नास्ति । सामान्यजनाः अपि ज्ञानं प्राप्तुं शक्नुवन्ति । सरलशैल्या वचनानि लिखितवान् बसवण्णः । यथा वचनं तथा कृतिः इतिवत् व्यक्तिस्वातन्त्र्यस्य धैर्यं अन्येन केनापि कविना न कृतम्  । पूर्वतनकवयः आश्रयदातृणां श्लाघनार्थं वा, मृतानां स्मरणार्थं वा, काव्यानि रचयन्ति स्म  । किन्तु बसवण्णः तथा तस्य समकालिनः वचनकाराः नित्यसत्ययुक्तस्य लोकस्य वक्रता द्र्ष्ट्या निखरैः वचनैः लिखितवन्तः । सामान्याः जनाः सन्मार्गे प्रवर्तयेयुः इति बसवण्णस्य आशयः आसीत् । बसवण्णः बिजापुरमण्डलस्य बागेवाडी ग्रामे मादरसस्य तथा मादलाम्बायाः पुत्रः । एतत् स्थानम् इदानीं बसवनबागेवाडी इत्येव प्रख्यातम् अस्ति । वीरशैवानां पवित्रं यात्रास्थलम् एतत् । बिज्जलस्य मन्त्रिरूपेण कल्याणक्रान्तेः कारणकर्ता भूत्वा युगपुरुषः इति प्रख्यातः जातः । अस्पृश्यतयाः  निवारणं जातिभेदानां निर्मूलनं, शीलयुक्तजनानां वर्धनम् एतस्य लक्ष्यम् आसीत् ।
काण्ववंशः
क्रि पू ७५ तमे वर्षे वसुदेवेन मगधदेशे कन्ववंशराज्यं प्रतिष्ठापितम् । इदं राज्यं क्रि.पू २६ तमे वर्षे शातवाहनैः नाशितम् |
बसवेश्वरः
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:आधुनिकगुरवः वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:मध्ययुगीयधार्मिकव्यक्तयः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
काण्ववंशः
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:प्राचीनराजाः वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्
लवणः
वर्गः:आयुर्वेदः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
कृष्णयजुर्वेदः
कृष्णयजुर्वेदः यजुर्वेद स्य एव उपविभागः।
शाखा
कृष्णयजुर्वेदस्य चतस्रः शाखाः प्राप्यन्ते –
तैत्तिरीयसंहिता
तैत्तिरीयसंहितायाः प्रसारः दक्षिणभारते अस्ति । अांशिकरूपेण महाराष्ट्र प्रदेशः समग्ररूपेण च आन्घ्रद्रविडदेशीयाः अस्याः शाखायाः अनुयायिनः सन्ति। अस्याः संहितायाः स्वकीयाः ब्राह्मण-आारण्यक-उपनिषद्-श्रौतसूत्र-गृह्यसूत्रप्रभृतयः अक्षुण्णाः सन्ति । तैत्तिरीयसंहितायाः परिमाणमपि न्यूनं नास्ति । आचार्यसायणस्य इयं स्वकीया शाखाऽऽसीत् ।
कठसंहिता
कठसंहिता यजुर्वेद स्य सप्तविंशति-शाखासु अन्यतमाऽस्ति । पुराणे षु काठकजनाः मध्यप्रदेशीया वा माध्यमनाम्ना विख्याताः सन्तिः । अनेन ज्ञातो भवति यत्ते प्राचीनकाले मध्यप्रदेशेऽवसन्। पतञ्जलेः कथनानुसारेण कठसंहितायाः प्रसारस्तथा पठनं-पाठनं प्रतिग्रामम् आसीत् ('ग्रामे ग्रामे काठको कालापकं च प्रोच्यते') । अनेनास्याः संहितायाः प्राचीनकाले विपुलप्रचारस्य बोधो भवति । किञ्च अधुनाऽस्याः अध्येतृृणां संख्या नगण्याऽस्ति।
कपिष्ठलकठसंहिता
कपिष्ठलकठसंहितायाः नाम कस्यचित् ऋषेः नाम्ना अस्ति। एतस्याः संहितायाः पूर्णः ग्रन्थः अनुलब्धः। एतस्मिन् ग्रन्थे ऋग्वेद स्य प्रभावः दरीदृश्यते। चरणव्यूहस्य मतानुसारेण चरकशाखान्तर्गते कष्ठानां, प्राच्यकठानां कपिष्ठलकठानाञ्च उल्लेखो लभते, येनोल्लेखेन अस्य शाखा-सम्बन्धस्य पूर्णपरिचयो भवति ।
वैशिष्ट्यम्
कृष्णयजुर्वेदः संहिताभागः ब्राह्मणभागः इति समग्रतया विभक्तः नास्ति । ब्राह्मणभागः संहिताभागेन सह युक्तः विद्यते । वैदिककर्मणां विषये आचरणानाञ्च समीचीनविवरणं यजुर्वेदस्य विशेषः । कृष्णयजुर्वेदस्य तैत्तिरीयसंहितायां दर्शपूर्णमास, सोमयाग, वाजपेय, राजसूय, अश्वमेध इत्यादीनां यज्ञानां सूक्ष्मविवरणम् उपलभ्यते ।
ऋग्वेदे अविद्यमानाः स्तुतिमन्त्राः अस्मिन् उपलभ्यन्ते । उदाहरणाय अद्य पठ्यमानं 'श्रीरुद्रम्' यजुर्वेदमात्रे एव दृश्यते । 'पञ्च रुद्रम्' इत्येतत् यद्यपि ऋग्वेदे उपलभ्यते किन्तु तदस्ति पञ्चमन्त्रात्मकमात्रम् । अतः एव महान् शिवभक्तः अप्पय्यदीक्षितः कदाचित् अवदत् - 'अहं यजुर्वेदवंशे न जातः इति मे मनः खिद्यते । यदि स्यात् तर्हि शिवं यजुर्वेदेन एव शिवम् अपूजयिष्यम्' इति । सः सामवेदानुयायिनां कुटुम्बे जातः आसीत् । कृष्णयजुर्वेदस्य अध्ययनं विशेषतया दक्षिणभारते भवति । ऋग्वेदे दृश्यमानः पुरुषसूक्तः कैश्चित् परिवर्तनैः सह यजुर्वेदे अपि दृश्यते । वर्गः:वेदाः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
द्राक्षाफलरसः
thumb|150px|right|नीललोहितवर्णस्य द्राक्षाफलस्य रसः thumb|left|100px|हरिद्वर्णस्य द्राक्षाफलस्य रसः thumb|150px|right|नीललोहितवर्णस्य द्राक्षाफलानि thumb|left|200px|हरिद्वर्णीयानि द्राक्षाफलानि thumb|left|150px|कूप्यां संरक्षितः द्राक्षाफलरसः thumb|200px|right|शुष्कद्राक्षा
द्राक्षाफलस्य रसः एव द्राक्षाफलरसः । एतत् द्राक्षाफलम् आङ्ग्लभाषायां Grapes इति उच्यते । अस्य रसः Grape Juice इति उच्यते । द्राक्षाफलरसः आरोग्यार्थम् अपि बहु उत्तमम् । अस्य फलरसस्य निर्माणं कृत्वा कूपीषु, करण्डकेषु वा पूरयित्वा संरक्ष्यते । तादृशः फलरसः बहुकालं यावत् न नश्यति । यदा आवश्यकं तदा गृहे एव निर्माय पातुम् अपि शक्यते । आपणेषु उपहारमन्दिरेषु चापि अस्य सेवफलरसस्य विक्रयणं क्रियते । कुत्रचित् मार्गपार्श्वे अपि द्राक्षाफलरसं निर्माय विक्रयणं कुर्वन्ति अपि । भारते तु अयं द्राक्षाफलरसः अत्यन्तं प्रसिद्धं पेयम् अस्ति द्राक्षाफलं प्रमुखतया द्विधा विभज्यते - शिष्कद्राक्षा अशुष्कद्राक्षा चेति । तत्रापि अशुष्कद्राक्षाफलं वर्णानुग्णं द्विधा विभज्यते – हरितवर्णीया, नीललोहितवर्णीया च इति । द्राक्षाफलस्य वर्णानुगुणं फलरसस्य वर्णः अपि भिन्नः भवति ।
फलरसस्य निर्माणम्
अस्य द्राक्षाफलरसस्य निर्माणम् अपि अत्यन्तं सुलभम् । प्रथमम् द्राक्षाफलं प्रक्षाल्य बीजानि निष्कासनीयानि । अनन्तरं तत्र शर्करां योजयित्वा सम्यक् पेषणं करणीयम् । अनन्तरं शोधनीयम् । तदनन्तरं तत्र जलं वा दुग्धं वा योजनीयम् । अपेक्षितं चेत् तत्र एलाम् अपि योजयितुं शक्यते ।
वर्गः:पेयानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎ वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया Grape
४०६
४०६ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
४०६ ४०६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः षोडशोध्यायस्य दैवासुरसम्पद्विभागयोगस्य त्रयोविंशतितमः(२३) श्लोकः ।
अर्थः
यः खलु पुरुषः शास्त्रसम्मतं मार्गं विहाय स्वेच्छया सन्ततम् अमार्गेणैव सञ्चरति तस्य कार्यसिद्धिः न भवति, न सुखम्, नापि मोक्षः । सः अत्रैव संसारे चिरं पीडाम् अनुभवति ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
23 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
१३९७
१३९७ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१३९७ १३९७ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
शतावधानी गणेश
बाल्यशिक्षावृत्तयः
क्रि.श.१९४२ तमे वर्षे डिसेम्बर् मासस्य चतुर्थे दिने जातः एषः प्रसिध्दः अवधानविद्यानिष्णातः । कन्नडभाषायां अवधानविद्यां प्रचार्य विश्रुतोऽयं महाभागः । विद्याधिपस्य भगवतः विनायकस्य आशीर्भिः वर्धितः डा.आर् गणेशमहोदयः अवधानविद्यातुरेषु भारतीयेषु प्रथमश्रेणिमलङ्करोति । अल्पावधावेव विभिन्नक्षेत्रेषु कृतभूरिसाधनः एषः भारतीयाभाषासास्वतलोके औन्नत्यमाप्नोति ।
उपलब्धयः
तान्त्रिकशिक्षणात् तत्त्वशास्त्रपर्यन्तं नानाविषयेषु प्राप्तपरिणतिः गणेशमहाभागः कन्नडस्य अन्यभाषायाः च सारस्वतलोके एकः प्रतिभापूर्णपुरुषः इत्यत्र न काऽपि संशितिः । कन्नडजनानां सौभाग्यमिदं यत् यन्त्रशास्त्रे तान्त्रिकपदवीं तथा स्नातकोत्तरपदवीं, लोहशास्त्रे वस्तुविज्ञाने च पि. एच.डि पदवीं च प्राप्य अध्यापकवृत्तिमाश्रितः एषः अवधानाविद्याकृष्टः अभवत्, तस्याः प्रचारमप्यकरोत् । ‘कन्नडभाषायाम् अवधानकला’ इति महाप्रबन्धमनुलक्ष्य हम्पीकन्नड विश्वविद्यानिलयः स्वस्य प्रथमां डि.लिट् पदवीम् अस्मै प्रदाय सममानयत् । अधुना भारतीय विद्या भवनस्य बेङ्गलूरु शाखायां संस्कृतविभागस्य निर्देशको भूत्वा सेवां कुर्वन् आर् गणेश् महोदयः कर्नाटकस्य तथा अस्य जनानां कृते महार्धनिधिरिवास्ति । गणेशमहाभागः एतावतपर्यन्तं त्रिशताधिकं अष्टावधानं, शताबधानत्रयं च प्रदर्श्य इदानीं सहस्रावधान प्रदर्शनार्थं सिध्दोऽस्ति । तथैव तेलुगुतमिळु संस्कृत भाषासु अष्टावधानं कृत्वा कीर्तिमर्जितवान् । एवं भाषा चतुष्टयेऽपि कृतावधानप्रदर्शनः एषः एक एव भारतीयः यः एतादृशकलासाधकः । काव्य –तत्वशास्त्र इतिहास-कला अलङ्कारादिषु शास्त्रविषयेषु परिणतमतिः श्री गणेशमहाभागः सङ्गीत – नृत्य चित्रश्चनादि ललितकलासु अपि कृतपरिश्रमः प्रयोगकुशलश्च । कन्नडम्, संस्कृतम् तेलुगु, तमिळु, हीन्दी,पाली, शौरसेनी, मराठी, बङ्गली, इत्यादि भारतीयभाषाः तवमेव आङग्लम्, ग्रीक्, ल्याटिन् इटालियन् आदिवैदेशिकभाषाः आहत्य अष्टदशभाषाः न केवलं जानाति, किन्तु परिणतिरप्यस्ति ।
प्रकृतम्
स्वयं कविः उपन्यासकः विचारविमर्शकः श्री गणेशमहाभागः शताधिकान् प्रौढप्रबन्धान् लिखितवान् । तेषु कन्नडसंस्कृततेलुगुवाङ्मयमधिकृत्य तथा तत्त्वशास्त्रनीतिशास्त्रालङ्कारशास्त्रयक्षगाननृत्यतन्त्रज्ञानविज्ञानादीन् विषयान् अवलम्ब्य चिन्तिताः विशिष्टविचाराः सन्ति । प्राचीन भारते वास्तुशास्त्रं तन्त्रज्ञान च तथा ‘वेदानां ऐतिह्यम् इत्यादिषु विरलाति विरलेषु विषयेषु संशोधनं कृतवान् । संस्कृते द्वादशाधिक नाटकानि, षोडशप्ड्यकाव्यानि च विरचय्य्, कन्नडे अष्टकाव्यानि त्रीन् कथाग्रन्यान च लिखितवान् । अन्यभाषायाः षडग्रन्थानां भाषान्तरं कृतवानस्ति । विद्वज्जनैः सहृदयैः सर्वकारेण च सम्मानितः श्री गणेश महोदयः स्वपाण्डित्येन, सरलतया, चातुर्येण,मैत्रीभावेन च् साधारणासाधारणयोरुभयोरपि जनयोः प्रतिभाचनमस्ति । लोकसुकृतफलमिव, कर्नाटकजनानां भाग्योदय इव श्री आर्. गणेश सदृशाः अवधानिनः अत्र जन्म प्राप्ताः । दिने दिने भाषा साहित्यादिक्षेत्रेषु आसक्तौ अपचीपमाने समयेऽस्मिन् गणेशसदृशानां अस्तित्वं, भाषापुनसज्जीवनार्थ बध्दपरिकराणां नवचैतन्यदायकं भवति । मर्गदर्शकंचास्ति ।
वर्गः:संस्कृतलेखकाः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:१९६२ जननम्
भारतपाकिस्थानयुद्धम्
भारतपाकिस्थानदेशयोः मध्ये वारचतुष्टयं युद्धम् अभवत् । उभयोः पक्षयोः असङ्ख्याकाः सैनिकाः, जनसामान्याः मृताः । उभयोः देशयोः आर्थिकस्थितेः उपरि अतिगभीरः कुठाराघातः अभवत् । तथापि केषाञ्चन दिनानां मध्यान्तरे सीमावर्तिक्षेत्रेषु युद्धविरामोल्लङ्घनस्य वार्ताः दूरदर्शने आगच्छन्ति । १९४७, १९६५, १९७१, १९९९ तमे वर्षे भारत-पाकिस्थानदेशयोः मध्ये भीषणानि युद्धानि अभवन् । सर्वेषु युद्धेषु भारतस्य विजयः अभवत् । सर्वेषु युद्धेषु युद्धारम्भः पाकिस्थानदेशेन कृतः आसीत्, अन्तश्च भारतेन । १९९९ तमस्य वर्षस्य युद्धं कारगिलयुद्धत्वेन प्रख्यातम् अस्ति ।
वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:भारतपाकिस्थानयोः युद्धानि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
गुस्टाफ् हर्ज्
सः विख्यातः वैज्ञानिकः।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अर्थशास्त्रम् (ग्रन्थः)
अर्थशास्त्रम् (Arthashastra) इत्येषः प्राचीनकालस्य आर्थिकताविषये लिखितः उद्ग्रन्थः वर्तते । अस्य प्रणेता अस्ति कौटिल्यः । अस्य अपरं नाम चाणक्यः इति । अस्मिन् ग्रन्थे राज्यशासनविषयः, राज्यकोशविषयः, करस्वीकरणविषयादयः विस्तृतरूपेण उक्ताः सन्ति ।
कौटल्यस्य परिचयः
अर्थशास्त्रग्रन्थस्य रचयिता कौटल्यः । केचन अस्य नाम "कौटिल्य" इति वदन्ति । तन्न साधु । यतः अस्य नाम कुटिलार्थकं न भवितुमर्हति । कामन्दकनीतिसारस्य "जयमङ्गलायां व्याख्यायाम् उक्तम् यत् -कौटल्य इति गोत्रनिबन्धना विष्णुगुप्तस्य संज्ञा इति । एतेन कुटलगोत्रापत्यं पुमान् "कौटल्यः" इति निरुच्यते । तथा च केशवस्वामिनः नानार्थार्णवसंक्षेपग्रन्थे "अथ स्यात् कुटलो गोत्रकृत्त्रषौ पुंसि नप् पुनः । विद्यादाभरणेऽथत्रिः कुटिलं कुञ्चिते भवेत् ॥" इत्युक्तम् । तस्मात् कौटल्यः इत्ये समीचीनम् नाम । अयं मगधेषु जातः । क्रिस्तात् पूर्वं द्वितीये तृतीये वा शतमाने कौटल्यः अर्थशास्त्रं चकारेति चरित्रकाराः वदन्ति। चणकनाम्नः ब्राह्मणस्य पुत्रः तस्मात् चाणक्यः इति अस्य नामान्तरम् । चाणक्यस्य प्रथमं नाम विष्णुगुप्त आसीदिति इतिहासात् ज्ञायते । यो हि पुरा मगधेषु नन्दान् निर्मूल्य चन्द्रगुप्तमौर्यं राजानं चकारेति श्रूयते । आचार्यविष्णुगुप्तस्य चरित्रम् विष्णुपुराणेऽपि लभ्यते । विशाखदत्तस्य मुद्राराक्षसनाटकेऽपि विशदतया वर्णितम् । क्षेमेन्द्रः ’बृहत्कथामञ्जर्यां’ सोमदेवः ’कथासरित्सागर’ विष्णुशर्मा ’पञ्चतन्त्रे’ दण्डी ’दशकुमारचरित” च कौटल्यस्य इतिवृत्तं प्रस्तुवन्ति । अपि च ग्रीक देशस्य सम्राजः ’सेल्यूकस्’ नाम्नः रायभारी "मेगास्तनीसः" लिखितरूपेण कौटल्यम् विवृणोति । एतान् सर्वानुल्लेखान् अवलोक्य सिद्ध्यति यत् -" महाचतुरः, धीमान्, मौर्यसाम्राज्यस्थापनाचार्यः, कौटल्यः स्वयमेव ग्रन्थमेनम् अलिखदित्येतस्य महत्ता स्फुटा भवति
ग्रन्थपरिचयः
एष स्वग्रन्थारम्भे पूर्वाचार्यप्रणीतान् सर्वान् ग्रन्थानवेक्ष्य तेषामभिप्रायान् एकत्र सङ्गृह्य एतच्छास्त्रं कृतमिति प्रतिजानीते । ॐ नमः शुक्रबृहस्पतिभ्याम् इति अर्थशास्त्रस्य मूलपुरुषौ शुक्राचार्यं बृहस्पत्याचार्यं च ग्रन्थारम्भे स्मरति । एतस्मिन् अर्थशास्त्रे अशीत्युत्तरशतं (१८०) प्रकरणानि, पञ्चदश (१५) अधिकरणानि च वर्तन्ते । एतानि तन्त्रम्, आवापः, शेष इति त्रिषु भागेषु विभक्तानि । आदौ पञ्चाधिकरणेषु स्वदेशहितचिन्तनं प्रतिपाद्यते ।
कौटल्यः अस्मिन् ग्रन्थे ’आन्वीक्षिकी=तर्कशास्त्रम्, त्रयी, वार्ता, दण्डनीतिरिति चतस्रः विद्याः इति प्रत्यपादयत् । राज्ञः इन्द्रियजय एव प्रधानः जयः, इति अभिधाय कामक्रोधाद्यरिषड्वर्गवशान् पूर्वभूपान् विनष्टान् उदाहृत्य जितेन्द्रियान् यशस्विनः राज्ञः प्राशंसत् ।
अत्र द्वितीयाधिकरणे अध्यक्षचर्या निरूपितास्ति । एतदधिकरणम् अस्य ग्रन्थस्य सारसङ्ग्रह इवास्तीति विद्वांसः अभिप्रयन्ति ।
अस्मिन् ग्रन्थे षण्मासपर्यन्तं क्षुधानिवारणाय तत्कालीनाः वैद्याः विविधाः गोलिकाः निर्मान्ति स्म, अपि च अन्नं पानीयं च अक्षयं कर्तुम् औषधानि तत्काले आसन्निति वर्णितमस्ति । शत्रुजयार्थं नानाविधाः कृत्याऽऽभिचारिकाः क्रियाश्च समन्त्रप्रयोगाः वर्णिताः सन्ति । कौटल्यः स्वस्य अर्थशास्त्रस्य स्वयमेव व्याख्यां चकार । तत्र कारणं च एवम् ब्रवीति । यथा- अस्य ग्रन्थस्य कर्तुः गर्वोक्तिः एवमस्ति-
ग्रन्थकर्तृप्रशस्तिः
महाकविः भासः स्वस्य नाटकेषु, तथा कालिदासः माघः भारविः च स्वेषां काव्येषु अर्थशास्त्रस्य तत्वानि, चाणक्यः यथा आचचक्षे, तैरेव शब्दैः छन्दोबन्धैः प्रत्यपादयन् । अपि च एतेषां काव्यानां व्याख्यानकर्ता मल्लिनाथः ’सञ्जीविनी’ ’घण्टापथ” इत्याख्यव्याख्यासु च मध्ये मध्ये "यदाह् कौटल्यः" इत्युक्त्वा अर्थशास्त्रस्य कानिचन वाक्यानि उदाहरति । आचार्यविष्णुगुप्तस्य शिष्यः कामन्दकः ’कामन्दकनीतिसाराख्ये’ स्वग्रन्थे कौटल्यं प्राशंसत् यथा-
अर्थशास्त्रस्य सार्वकालिकता
यद्यपि राजनीतिः युगे युगे परिवर्तमानम्, देशे देशे विभिन्नं सत् वैविध्यं भजते । युगधर्मानुसारं राजधर्मोऽपि परिवर्तनशीलः दृश्यते । देशे विदेशेष्वपि आधुनिकराज्यशास्त्राणां भाषाः भिद्यन्ते, न तु सार्वजनीना नीतयः । यतः जनाः=प्रजाः राज्ञः सकाशात् रक्षणम् इच्छन्ति । राजा तु प्रजाः सर्वाः पुत्रवत् रक्षेत् । न तु पीडयेत् । तादृशः राजा प्रत्यक्षदेवता इति प्रशंसापात्रं भवति ।
चाणक्यनीतिसूत्राणाम् उदाहरणानि
बहूनि प्रसिद्धानि प्रचलितानि च नीतिसूत्राणि अत्र ग्रन्थे सन्ति । तेषु दिङ्मात्रं कानिचित् अत्र उदाह्रियन्ते ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:अर्थशास्त्रम् वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:अर्थशास्त्रम्
नन्दवंशः
thumb|नन्दसाम्राज्यम्अस्य राज्यस्य संस्थापकः महापद्मनन्दः शिशुनागवंशस्य महानन्दिनः अन्यजातपुत्रोऽभवत्। महापद्मनन्दः अष्टाशितिः वर्षाणि जीवितवान्। नन्दराजाः भारतस्य आदिमाः साम्राज्यस्थापकाः इति प्रसिद्धाः। अस्य वंशस्य अन्तिमः सम्राट् धननन्दः।
‎
वर्गः:साम्राज्यानि‎ वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
त्रिकटुचूर्णम्
त्रिकटुचूर्णम् आयुर्वेदे एकम् औषधम्। एतस्मिन् त्रीणि कटु सस्सयविशेषाणि भवन्ति। एते पिप्पली आर्द्रकम् मरीचम् इति। एतस्य सेवनेन अग्निवृद्धिः भवति ।
वर्गः:आयुर्वेदः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
राणीबायी
अस्माकम् इतिहासे नारीरत्नाणां पात्रं महत् अस्ति । सर्वस्वम् अर्पितवतीनां तासां  कथाः पठामश्चेत् तासां पादयोः नतमस्ताकाः भवामः । पूर्वजानां वीरकथाः, तेषाम् आदर्शजीवनस्य इतिहासं च ये देशाः विस्मृतवन्तः ते देशाः कतिपयवर्षानन्तरं पतनं प्राप्तवन्तः सन्ति  । तस्य देशस्य संस्कृतिः संस्कारश्च नष्टौ भवतः । एतस्यां पृष्टभूमिकायां राणीबाय्याः जीवनस्य महत्त्वम् अस्ति । क्रि.श.अष्टमे शतके भारतस्य उपरि विदेशीयाः अक्रमणं कृतवन्तः । अस्मिन्नेव काले भारते यवनानां प्रवेशः जातः। तेषाम् अक्रमणम् अमानुषीयम् आसीत् । देशे तदा सिन्धराज्ये दाहिरः राजा आसीत् । एतस्य पत्नी एव राणीबायी । यवनानां भारतस्य उपरि आक्रमणात् पूर्वम् अरब्बजनाः पश्चिमयूरोपस्य तथा हिन्दूराज्यानाम् उपरि आक्रमणं कृतवन्तः ।
अरब्बसेनानायकस्य कासिमस्य आक्रमणम्
बाग्दाद्देशे तदा नूतनः खलीफः आगतः आसीत् । अल्हजाजः तस्य प्रतिनिधिरूपेण टर्कि, इरान् देशयोः शासनं करोति स्म । एतस्य जामाता महम्मद् बिन् कासिमः श्वसुरस्य परतया खलीफस्य आज्ञनुसारं सिन्धदेशस्य उपरि क्रि.श. ७१२ तमे वर्षे अक्रमणं कृतवान् । वीरराजः दाहिरः कासिमस्य सैन्यं पराजितवान् । कासिमः बहु हठवादी । पञ्चदशवारं सिन्धराज्यस्य उपरि आक्रमणं कृतवान् । पञ्चदशवारमपि कासिमः पराजितः जातः । कासिमः पुनः महासैन्येन सह 'देवल' नगरस्य उपरि आक्रमणं कृत्वा तत् नगरं नाशितवान् । अनेकान् देवालयान् नाशयित्वा 'नैरन्’ नगरं प्रविष्टवान् । एतत् नगरं सिन्धूनद्याः तटे अस्ति इत्यतः तस्य सुलभतया तस्य वशीकरणं शक्यम् इति तस्य विश्वासः आसीत् । महन्तं प्लवं कृत्वा नद्याः अतिक्रमणस्य योजनां कृतवान् । राजा दाहिरः तं सम्मुखीकर्तुं सैन्यं सज्जीकृतवान् । तस्य राजधानी 'आलोरा’ । किन्तु सिन्धूनद्याः अस्मिन् तटे विद्यमानस्य रावर्नगरस्य दुर्गतः आक्रमणकरणं योग्यम् इति चिन्तितवान् । तथैव महाराज्ञी राणीबायी तथा युवराजः जयसिंहः 'रावर्’दुर्गं प्रविष्टवन्तः । नदीं क्रान्त्वा कासिमः अपि 'रावर्’ दुर्गस्य उपरि आक्रमणं कृतवान् । बहुकालं यावत् युद्धं प्राचलत् । अल्बिलादर् इति कश्चित् इतिहासकारः एतस्य युद्धस्य विषये एवं लिखति 'एतावत्दीर्घकालं प्रवृत्तं भयानकं युद्धम् अस्माकम् इतिहासे अन्यत् नास्ति ’ इति ।
वञ्चनया दाहिरस्य पराजयः
युद्धं समाप्तम् इति सूचना प्राप्ता । तदनन्तरं शस्त्राणि अन्तः स्थापितानि । तदा कासीमस्य सैनिकाः वञ्चनया पुनः आक्रमणं कृतवन्तः । पत्युः मरणस्य वार्तां श्रुतवती महाराज्ञी कोपोद्रिक्ता जाता । यवनानां नाशाय खड्गं गृहीतवती । (‘चाच् नामा’ ग्रन्थे यवनानां नाशाय पञ्चदशसहस्त्रसैनिकैः सह राणीबायी भयङ्करम् आक्रमणं कृतवती इति उल्लेखः अस्ति ।) युद्धं कुर्वती सैनिकेषु रणोत्साहं पूरयन्ती राणीबायी उकतवती "वीराः ! पदम् अग्रे संस्थाप्य हठात् अग्रे प्रविशन्तुं ! एतस्मात् पवित्रभारतात् धर्मद्रोहिणः प्रहार्य इतः प्रेषणस्य कालः सन्निहितः अस्ति । एकैकस्य हिन्दोः अपि एतत् कर्तव्यम् । गोब्राह्मणानां, दीनदलितानां, तथा आर्यधर्मस्य च रक्षणेन वयं धन्याः भवामः” इति निमन्त्रितवती । किन्तु अन्ते राज्ञी पराजिता जाता । दुर्गम् अरब्बजनानां वशे अभवत्।
राज्ञ्याः आत्मार्पणम्
एतत् सर्वं ज्ञातवती राणीबायी अन्तिमकर्तव्यपालनविषये विलम्बः न करणीयः इति चिन्तितवती । दुर्गे विद्यमानाः सर्वाः महिलाः आहूय एवम् उक्तवती । "गोहत्याकर्तॄणां हस्ते स्वातन्त्र्यं प्राप्तम् अस्ति । यत्किमपि अस्माभिः तेषां दास्यं न अङ्गीकरणीयम् । अस्माकं सतीत्त्वं नाशयित्वा पराधीनाः सत्यः जीवनयापनं हिन्दूस्त्रीणां कृते न शोभते । वीरनारीणां योग्यः यः धर्मः अस्ति तस्य आचरणेन कर्तव्यपालनं कुर्मः । एतत् विवरणं कपोलकल्पितं न । 'चाच् नामा’ ग्रन्थे इतिहासकारः विस्तृतरूपेण एतस्य विवरणं कृतवान् अस्ति । विशालः कश्चन अग्निकुण्डः  सज्जीकृतः । रक्तवर्णस्य वस्त्राणि धृत्वा, भगवतः तथा धर्मस्य साक्ष्या प्रथमं महाराज्ञी राणीबायी ज्वलति अग्नीकुण्डे कूर्दितवती । अग्नेः ज्वालाः आकाशपर्यन्तं स्पृशन्ति स्म । राणीबाय्याः स्नुषाः तथा शतषः स्त्रियः राणीबायीम् अनुसृत्य भस्मीभूताः ।
राजकुमार्योः प्रतीकारः
एषः वर्षः इतिहासे स्वर्णाक्षारैः लेखनस्य वर्षः । अस्मिन्नेववर्षे राणीबाय्याः शरीरत्यागतः जौहरपद्धतिः प्रचलने आगता । 'आलोर्’ नगरे दाहिरस्य द्वे अविवाहिते राजकुमार्यौ आस्ताम् । 'प्रियंवदा’ 'रेणुमती’ च अप्रतिमसौन्दर्यवत्यौ आस्ताम् । कासिमः ते बद्धवान् । राज्यकोषस्य लुण्ठणं कृत्वा स्वेन राजाकुमार्यौ अपि स्वीकृत्य अल्हजाजाय समर्पितवान् । अल्हजाजः सेनापतिद्वारा  सर्वं बाग्दाद् नगरं प्रति खलीफस्य कृते प्रेषितवान् । खलीफः तयोः राजकुमार्योः सौन्दर्येण आकृष्टः सन् स्वस्य अन्तःपुरे स्थापितवान् । महासेनाधिपतिं कासिमं दूरस्थप्रान्त्यस्य रक्षणार्थं प्रेषितवान् । कातिपयदिनानन्तरं खलीफः 'राजाकुमार्यौ अहं वृणोमि’ इति प्रकटितवान् । तदा राजकुमार्यौ 'आगमनसमये मार्गे कासिमः आवाम् ऊढवान्’ इति वदन्त्यौ "स्वस्य विवाहितपत्न्यौ यजमानस्य कृते उपायनरूपेण दानं भवतां देशस्य संस्कुतिः वा ?” इति निन्दितवत्यौ । एतां वार्तां श्रुतवान्  खलीफः उग्रकोपेण कासिमं बद्ध्वा मारयितुं आज्ञां कृतवान् । खलीफस्य आज्ञा निर्वर्तिता जाता । कासिमस्य शवं खलीफस्य पुरतः आनीय स्थापितवन्तः । तदा  "हे खलीफ ! एतेन सह आवयोः विवाहः न जातः, एषः अस्मान् न स्पृष्टवान् अपि । अस्माकं मातापित्रोः हन्तकस्य नाशः जातः इति तृप्तिः अस्ति । आवयोः प्रतिकारः समाप्तः” इति राजकुमार्यौ उक्तवत्यौ । इतःपरं अग्रे अस्माकं जीवनं नास्ति इति ज्ञात्वा अनुक्षणं स्वस्य समीपे गोपितया छुरिकया तुम्फयित्वा आत्मार्पणं कृतवत्यौ । ""
वर्गः:ऐतिहासिकराज्ञ्यः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
जयदेवाचार्यः
जयदेव आचार्यः (Jayadeva) कश्चन संस्कृतस्य आलङ्कारिकः वर्तते । तस्य पिता जीवदेव आचार्यः । एतस्य पीयूषवर्षः इत्यपि नामान्तरं विद्यते इति स्वयं स्वीये ग्रन्थे अवोचत् । एतेन चन्द्रालोकः इति ग्रन्थः लिखितः । जयदेवस्य पिता महादेवः इति । मातुः नाम सुमित्रा । एषः विदर्भदेशीयः आसीत् । एतस्य कालः स्पष्टतया न ज्ञायते ।
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:आलङ्कारिकाः वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:संस्कृतकवयः वर्गः:द्वादशशताब्द्याः कवयः
शाहपुरविधानसभाक्षेत्रम्
कर्णाटकस्य अष्टाविंशतिलोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति रायचूरुलोकसभाक्षेत्रम्। अत्र अष्टविधानसभाक्षेत्राणि अन्तर्भवन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति शाहपुरविधानसभाक्षेत्रम्।  कर्णाटके विधानसभाक्षेत्रेषु अस्य सङ्ख्या ३७। शाहपुरविधानसभाक्षेत्रं मण्डलदृष्ट्या यादगिरिमण्डले अन्तर्भवति । निर्वाचनक्षेत्रदृष्ट्या  रायचूरुलोकसभाक्षेत्रे अन्तर्भवति । शाहपुरविषये अधिकविवरणार्थम् शाहपुरम् इति पृष्टम् पश्यन्तु ।
वर्गः:कर्णाटकस्य विधानसभाक्षेत्राणि वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
काव्यविमर्शः
काव्यस्य विमर्शः काव्यविमर्शः । बहुभिः काव्यलक्षणस्य,काव्यप्रयोजनम् ,काव्यविभागाः,काव्यतत्वानि इत्यादिषु विषयेषु बहुधा विमर्शः कृतः । तत्सर्वम् अत्र विव्रियते ।