cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
खण्डनत्रयप्रकरणटीकावैशिष्ट्यम्
मायावादखण्डनम्
मायावादखण्डनप्रकरणेऽपि अद्वैतदर्शने अज्ञानानुपपत्तिः प्रकारान्तरेण् प्रतिपादिता । यदि शास्त्रं ब्रह्मैक्यमेव प्रतिपादयेत तर्ह्ययथार्थभूतैक्यप्रतिपादकत्वेनानारम्भणीयं स्यात् । ऎक्यप्रतिपादकत्वेऽयथार्थप्रतिपादकत्वं कथं इति चेत् इत्थं, -शास्त्रप्रतिपाद्यं ह्यैक्यं, ब्रह्मस्वरुपातिरिक्तम् । ब्रह्मस्वरुपातिरिक्तं च सर्वं मिथ्या । अतः ऎक्यमपि मिथ्यैव । तथा च मिथ्याभूतैक्यप्रतिपादकत्वाच्छास्त्रस्यानारम्भणीयत्वम् । नन्वैक्यं ब्रह्मभिन्नम्, अथापि सत्यमेव । न चेदानीं शास्त्रस्यायथार्थप्रतिपादकत्वरुपो दोषो विद्यत इति चेत्, न । ब्रह्मभिन्नस्य द्वितीयस्य वस्तुनो सत्यस्याङ्गीकारे अद्वैतहानिः । ब्रह्मस्वरुपानतिरेके चैक्यस्य स्वप्रकाशत्वादात्मनः सिध्दसाधनता । अद्वैतिनस्तु स्वविषयप्रकाशत्वं स्वप्रकाशत्वमिति नानुमन्यन्ते । तन्मते अवेद्यत्वलक्षणमेव स्वप्रकाशत्वम् अङ्गीकृतम् । तथा चात्मनोऽवेद्यत्वेन शास्त्रस्य तदप्रतिपादकत्वं स्यात् । अत्राहुः – ब्रह्म स्वप्रकाशतया भासमानमपि अविद्यावृतत्वान्न भासते च । ततश्चावरण्भूताविधानिवृत्तौ स्वरुपं सम्यक्प्रकाशते । तथा चावरणनिवारकतया शास्त्रस्य सार्थक्यं सम्भवति । तदुक्तं-“सिध्दं तु निवर्तकत्वात्” इति । अत्राहुराचार्याः –सिध्दत्वात्स्वरुपस्य विशेषाभावाच्च नाज्ञानं कस्यचिदावरकम् इति । अयमाशयः । स्यादेतदेवं यद्यज्ञानमावरणमुपपद्येत । न चैतत्सम्भवति । कुतः ? आवरणं ह्याव्रियमाणेन व्याप्तम् । न चाज्ञानस्य तदस्ति । तथा हि-किमज्ञानमात्मस्वरुपस्यावरणमाहोस्वित्तद्विशेषस्य ? नाद्यः, तस्य स्वप्रकाशत्वेन नित्य्सिध्दत्वात् । न द्वितीयः तदभावात् । तस्मान्नाज्ञानमावरकम् । तथा चावरणभूताज्ञाननिवर्तकतया शास्त्रस्य सार्थक्यं सिद्धमिति रिक्तं वचः ।
मिथ्यात्वानुमानखण्डनम्
प्रकरणस्यास्यारम्भे श्रीमज्जयतीर्थपूज्यचरणैः प्रास्ताविकतयेदमुक्तं- “जन्माद्यस्य यत इति सूत्रकारेणा जगदुदयादि निमित्तकारणत्वं परस्य ब्रह्मणो लक्षणमभिहितम् । न च जगत्सत्यतामन्तरेण तद्वास्तवं सम्भवति । सापि न परोदीरित-प्रपञ्चमिथ्यात्वप्रमाणस्य आभासताव्युत्पादनेन विना उपपद्यत इति तदर्थमिदं प्रकरणमारभते भगवानाचार्यः” । विश्वमिथ्यात्ववादिनस्त्वाहुः –विमतं मिथ्या दृश्यत्वात् इत्यनुमानेन प्रत्यक्षागमानुगृहीतेन विश्वमिथ्यात्वे सम्भवति कथं तत्सत्यतोरीकरणम् इति उच्यते । विमतं मिथ्या दृश्यत्वात् शुक्तिरजतवदित्यनुमानेन मिथ्यात्वे सिषाधायिषिते, जगतोऽभावादाश्रयासिध्दः पक्षः । विवृतोऽयमर्थः जयतीर्थपूज्यचरणैः –“इत्युक्ते जगतोऽभावादाश्रयासिध्दः पक्षः” इत्युक्तं भगवता । ननु जगतोऽभावादिति हेतुः सिध्दश्चेत्सिध्दं परस्याभिमतम् । किमप्रसिध्दविशेष्यता करिष्यति ? असिध्दश्चेत्तथापि । असिध्दाश्रयत्वसा धकाभावात् । मैवं, यदि जगदभावोऽत्र साध्यते, तदा जगतोऽभावात्साध्यधर्मस्य आश्रयासिध्दिः स्यात् । ततश्च विशेष्याभावात् विशिष्टाभाव इति प्रतिज्ञार्थो बाधितः स्यादित्येवं पराङ्गीकृतेन परस्य दोषोद्भावनम् इति । ननु मिथ्याशब्देन नासत्वमुच्यते अपि तु सदसद्विलक्षणत्वमेव इति चेत्, अत्रोक्तमाचार्यपादैः सदसद्वैलक्षण्ये मिथ्यात्वे सिध्दसाधनता । सदसद्वैलक्षण्ये मिथ्यात्वेऽङ्गिक्रियमाणे, विमतं सद्विलक्षणमसद्विलक्षणं चेति प्रतिज्ञार्थः स्यात् । तत्रासद्विलक्षणत्वं विश्वस्यास्माभिरभ्युपगतमेवेति सिध्दसाधनता । ननु सद्वैलक्षण्येन सहासद्वैलक्षण्यमत्र साध्यते । तत्कथमुक्तदोषः ? मैवम् । न हि सिध्दमसिध्देन सहोच्यमानम् असिध्दं भवति । सद्वैलक्षण्यविशिष्टासद्वैलक्षण्यसाधनाददोष इति चेत् तथापि सतोऽपि सदन्तरवैलक्षण्याङ्गीकारात्सिध्दसाधनतैव । विशिष्टसाधनाददोष इति चेत्, न देशकालपरिच्छिन्नेषु घटादिषु व्यवस्थाश्रयणेन सिध्दसाधनतैव । प्रकरणेऽस्मिन् टीकायां पद्मपाद –आनन्दबोध- चित्सुखाचार्यद्युक्तमिथ्यात्वस्वरुपः सङ्क्षेपेण दूषितः । एवमनैकान्तिकताग्रस्तं चैतदनुमानम् । दृश्यते त्वग्र्यया इत्यादि श्रुतिशतबोधितत्वेन आत्मनि दृश्यत्वं प्रमीयते । तत्र मिथ्यात्वस्य परवादिनोऽप्यसम्मतत्वेन व्यभिचारतादवस्थ्यम् ।
किञ्च प्रत्यक्षादिविरुध्दत्वात् ‘विश्वं सत्यम्’ इत्याद्यागमविरुध्दत्वाच्च मिथ्यात्वानुमानं बाधितम् । अनुसृत्य मानं ह्यनुमानम् । अनुमानस्य चोपजीवकतया उपजीव्यभूतप्रत्यक्षागमसिध्द एव विषयः तस्य भवेत् । ततश्च प्रत्यक्षागमसिध्दार्थमुपजीव्य अनुमानं प्रवर्तते । प्रत्यक्षादीनि च यथानुभवं विश्वसत्यतावगाहीन्येवेति तद्बाधितत्वान्नानुमानस्य बाधितस्य स्वार्थसाधकत्वम् । ननु कालत्रयाबाध्यत्वलक्षणं सत्वं कथं जगतः सिध्दमनुभवविरोधात् इति चेत्, तर्हि ब्रह्मणोऽपि तत्कथं सिध्दमनुभवविरोधात् । सत्यं, प्रत्यक्षाद्यनुपलम्भेऽपि तत्सत्यम् इत्याद्यागमाद्बह्मणः सत्यत्वं प्रतीम इति चेत् तर्हि तत् एवागमात् विश्वं सत्यम् इत्यादिरुपात् विश्वस्यापि सत्यत्वं सेत्स्यतीति ब्रूमः । न चात्र गौणार्थस्वीकारः । बलवद्बाधकोपनिपातनमन्तरेण तत्स्वीकारे अर्धजरतीयतापातात् । तदुक्तमाचार्यपादैः –प्रत्यक्षादिविरुध्दत्वात् विश्वं सत्यम् इत्यादि वाक्यिरुध्दत्वाच्च कालात्ययापादिष्टः इति । तस्माद्विश्वमिथ्यात्वं प्रमाणदूषितमिति भगवता सर्वज्ञसूर्येण, जयतीर्थमुनिनापि सुष्ठूपपादितमत्र । अशेषाद्वैतप्रकाण्डपण्डितविचारनिरसनमुखेनाचार्याशयविशदनविचक्षणायाः दीकायाः गाम्भीर्यवैशिष्ट्याद्युपवर्णने नास्मादृशः स्थूलदृशः समर्था इति अत्रैव विरम्यते ।
टिप्पणी
१. शास्त्रैकदेशसम्बध्दं शास्त्रकार्यान्तरे स्थितम् । आहुः प्रकरणं नाम ग्रन्थभेदं विपश्चितः ॥ २. द्शप्रकरणानि प्. 315, Published by S.M.S.S. Poornaprajna Vidyapeetha, B’lore, 1969 ३. “न जीवप्राज्ञयोरेकत्वाभ्युपगमात् । भवेत्प्रष्टव्यभेदात्प्रश्नभेदो यद्यन्यो जीवः प्राज्ञात्स्यात् । न त्वन्यत्वमस्ति” । Brahmasutra with Sankarabhasya p. 153, Motilal Banarasidas, Varanasi, 1980 “यावदेव चायं बुध्युपधिसम्बन्धाज्जीवस्य जीवत्वं संसारित्वं च । परमार्थतस्तु न् जीवो नाम बुध्युपाधिसम्बन्धिपरिकल्पितस्वरुपव्यतिरकेणास्ति । न हि नित्यमुक्तस्वरुपात्सर्वज्ञादीश्वरादन्यश्चेतनो धातुर्द्वितीयो वेदान्तार्थनिरुपणायामुपलभ्यते” Ibid, pa.287 “एवमनादिरनन्तो नैसर्गिकोऽध्यासो मिथ्याप्रत्ययरुपः कर्तृत्वभोक्तृत्वप्रवर्तकः सर्वलोकप्रत्यक्षः । अस्यानर्थहेतोः प्रहाणायात्मैक त्वविद्या प्रतिपत्तये सर्वे वेदान्ता आरभ्यन्ते” Ibid, p. 4
६.दशप्रकरणानि p. 319, A.B.M.M. Publication, Poorna Prajna Vidyapeeha, Bangalore-28
७.'''अपरोक्षव्यवहृतेर्योग्यस्याधीपदस्य नः । ८. Published by Tukaram Jvaji Nirnayasagara Press, Bombay,1915
९.सिध्दं-शास्त्रस्य सार्थक्यं सिध्दं,निवर्तकत्वात्- भेदभ्रमनिवर्तकत्वादित्यर्थः । कस्येदं वचनमित्यत्र विवदन्ते ज्ञानवृध्दाः । सर्वप्रथमतयेदं वचनं भगवत्पादशङ्कराचार्यैः माण्डूक्यकारिकाभाष्ये वैतथयप्रकरणे समुध्दृतम् । यथा सिध्दं तु निवर्तकत्वादिति आगमविदां सूत्रम् । (मां.का. वैतथ्यप्रकरण ३२) अत्रागमवित्पदेन भगवत्पादाचार्यो ब्रह्मनन्दिनमाहेत्येके प्राहुः । आनन्दगिरिणा च माण्डूक्यकारिकाव्याख्याने उक्तेऽर्थे द्रविडाचार्यसम्मतिमाह –सिध्दं तु निवर्तकत्वादित्यादिग्रन्थेनेति वचनस्यास्य द्रविडप्रोक्तत्वमभ्युपेतम् । इष्टसिध्दिविवरणव्याख्याने ज्ञानोत्तमीये –सिध्दं-तत्त्वमस्यादिशाश्त्रस्य प्रामाण्यं ब्रह्मैकाभासबुध्युत्पादनेनाविद्यातत्कार्यनिवर्तकत्वात् । न तु संविज्जनकत्वादित्युक्तं ब्रह्मनन्दिभिरित्यर्थः इति ब्रह्मनन्दिप्रोक्तत्वं निरधारि । भगवत्पादशङ्कर- त्रोटक-पद्मपाद –प्रकाशात्मविमुक्तात्मप्रभृतिभिरद्वैतपारङ्गतैर्व्चनमिदं समुध्दृतम् । यावदत्र बलवन्निर्णायकानुपलब्धिः, तावद् द्रविडब्रह्मनन्द्योरैक्यं भेदेऽपि तस्यैवेदं वचनमिति निर्णयश्च् दुरवगाह एव ।
१०. दशप्रकरणानि p. 394, S.M.S.S. Publication, Poornaprajna Vidyapeetha, B’lore-28, 1969
११.	तत्त्वप्रदीपिका p. 34, Nirnayasagara Press, Bombay, 1915 १२.	दशप्रकरणानि. P.417 १३.	दशप्रकरणानि. P.417 १४.	दशप्रकरणानि P.430, S.M.S.S. Publication, Poornaprajna Vidyapeetha, B’lore-28, 1969
वर्गः:संस्कृतलेखाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
अक्षय खन्ना
भारतीयः अभिनेता।
अक्षयखन्ना वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:जीवतव्यक्तयः वर्गः:१९७५ जननम्
१५०२
१५०२ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१५०२ १५०२ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
पञ्चेन्द्रियाणि
इन्द्रियार्थाः
चक्षुः - रूपम्
श्रोतम् - शब्दः
घ्राणम् - गन्धः
जिह्वा - रुचिः
वर्गः:शरीरस्य अवयवाः वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
काम्भोजः
thumb|250px|right|१६ जनपदान् दर्शयत् मानचित्रम्
काम्भोजदेशः अपि उत्तरपथे विद्यते स्म । पुरातन-इतिहासेषु काम्भोजः गान्धार-दारद-बह्लिका-सम्बद्धः आसीत् इति उल्लिखितः अस्ति । "हिन्दुकुश"पर्वतस्य पार्श्वद्वये अपि विद्यमनाः प्रदेशाः काम्भोजान्तर्गताः आसन् इति उच्यते । मूलकाम्भोजदेशः पार्वदिशि विद्यमानस्य आक्सस्देशस्य प्रतिवेशिराज्यस्य बह्लिकान्तर्भूतः आसीत् । कालान्तरे काम्भोजाः हिन्दुकुशजनैः सह वैवाहिकसम्बन्धान् अकुरवन् । तस्मात् कारणात् अनन्तरकालस्य एते काम्भोजाः भारतीयेतिहासे दारादानाम् अथवा गान्धाराणां सम्बद्धाः इति उक्तम् अस्ति । एते विषयाः राज्ञः अशोकस्य राजशासने अपि उल्लिखिताः सन्ति । महाभारते तोलिमियभूगोलशास्त्रे च काम्भोजानां द्विविधस्थानं निर्दिष्टम् अस्ति । हिन्दुकुशप्रदेशः सुरेस्तानतः काश्मीरस्य नैरुत्यभागस्य राजपुरिपर्यन्तं विस्तृतः आसीत् । पार्श्वे विद्यमानयोः दारदगान्धरयोः मेलनेन काम्भोजः समुत्पन्नः । काम्भोजस्य राजधानी आसीत् काश्मीरस्य राजपुरम् (इदानीन्तर'राजोरी'नगरम्) । बौद्धसम्प्रदायेषु पुरातनकाम्भोजः हिन्दुकुशस्य एव भागः इति उल्लिखितम् अस्ति । पश्चिमे बह्लिकापर्यन्तम् उत्तरे लोहास तथा सोग्डियनफर्गस्य रिशिकासपर्यन्तं च विस्तृतः परमकाम्भोजः इति नियुक्तः आसीत् । पामिर् तथा बदक्षन्प्रदेशाः अपि हिन्दुकुशप्रदेशान्तर्गताः आसन् । हिन्दुकुशपर्वतस्य पश्चिमभागे विद्यमानः काम्भोजदेशः पूर्णतया इरानीयः आसीत् । हिन्दुकुशपर्वतस्य पूर्वभागे विद्यमानः काम्भोजदेशः भारतीयसंस्कृतेः प्राभावेण भारतीयः जातः । महाकाव्यकलादपि काम्भोजदेशः गणराज्यम् आसीत् । महाभारते काम्भोजानां बहूनां गणानाम् उल्लेखः अस्ति । कौटिल्यस्य अर्थशास्त्रे अपि काम्भोजाः गणतन्त्रम् अनुसरन्ति स्म इति लिखितम् अस्ति । राज्ञः अशोकस्य राजशासने (संख्या -XIII) अपि अस्य उल्लेखः अस्ति । बौद्धसिद्धान्तस्य पठ्यानामनुसारं महाजनपदेषु आरम्भस्य १४ महाजनपदाः मध्यभारते अन्तिमजनपदद्वयम् उत्तरपथे अथवा जम्बुद्वीपस्य उत्तरपश्चिमभागे च आसन् । पञ्चमे वा षष्ठे वा शतके आरब्धे सर्वश्रेष्ठतानुकरणे मगधदेशः पुरातनभारतस्य बहून् भागान् वशीकृत्य महाशक्तिरूपेण उद्भूतः । मगधस्य सार्वबौमः महापद्मनन्दः सर्वान् अपि क्षत्रियान् अनाशयत् इति ब्राह्मणपुराणे उल्लेखः दृश्यते । तदनन्तरं क्षत्रियपदेन निर्देष्टुं कोपि नासीदेव । कौटिल्यस्य चन्द्रगुप्तस्य उदयपर्यन्तं काम्भोजाः मगधस्य साक्षात् सम्पर्के नासीत् । सैरसस्य (५५८-५३०बिसीइ) शासनावसरे पर्षियायाः अकीमिसिड्-इत्यस्य बलिरभवत् काम्भोजदेशः ।
काम्भोजः काम्भोजः वर्गः:प्राचीनभारतसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
त्रिपुराराज्यम्
त्रिपुराराज्यम् (Tripura) भारतस्य किञ्चन राज्यम् । अगरतला त्रिपुराराज्यस्य राजधानी । अत्रत्या भाषा त्रिपुरीभाषा भवति ।
उल्लेखः
त्रिपुरा प्रदेशस्य उल्लेखः महाभारते विद्यते। एवम् अशोकस्य शिलाफलकेषु अपि त्रिपुरा प्रदेशस्य उल्लेखः अस्ति। स्वातन्त्र्यानन्तरं भारतीय गणराज्यस्य शासनात् पूर्वं राजप्रभुत्वस्य शासने आसीत्। उदयपुर अस्य राज्यस्य राजधानी आसीत्। १८ तमे शतमाने उदयपुर राजधानी आसीत्। अस्य राज्यस्य राजा "वीरचन्द्रः महादुरदेववर्मा" आसीत्। अयं ब्रिटिष् सार्वकारस्य शासनमीव अस्य शासनम् आसीत्। "गणमुक्तिपरिषदया" कृतान्दोलनेन सा.श. १९४९ तमे संवत्सरे गणराज्यम् अभवत्। सा.श. १९७१ तमे संवत्सरे बाङ्ग्लादेशस्य निर्माणम् अभूत्। समनन्तरं स्थानीय बङ्गालीय जनैः सह "त्रिपुरा नेशनल वॉलेंटियर्स", "नेशनल लिबरेशन फ्रंट ऑफ़ त्रिपुरा" गणयोः सङ्घर्षः जातः। त्रिपुराराज्यात् बङ्गालि जनान् बहिः प्रेषणार्थं सङ्घर्षः आसीत्।
त्रिपुरसुन्दर्याः मन्दिरम्
त्रिपुरसुन्दर्याः मन्दिरं तलवाडा ग्रामात् ५ कि.मि. दूरम् अस्ति । पुरातनं त्रिपुरसुन्दर्याः मन्दिरम् अस्ति । भारतीय शक्तिपीठेषु प्राचीनं, सुन्दरञ्च पीठम् अस्ति। मन्दिरे शिल्पकला अद्वितीया अस्ति। अष्टादशभुजयुक्तायाः देव्याः मूर्तिः अस्ति। प्रतिवर्षं नवरात्रिसमये उत्सवः भवति।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:भारतस्य राज्यानि वर्गः:त्रिपुराराज्यम् वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मामुपेत्य पुनर्जन्म...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः अष्टमोऽध्यायस्य अक्षरब्रह्मयोगस्य पञ्चदशः (१५) श्लोकः ।
पदच्छेदः
माम् उपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयम् अशाश्वतं न आप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः ॥ १५ ॥
अन्वयः
परमां संसिद्धिं गताः महात्मानः माम् उपेत्य अशाश्वतं दुःखालयं पुनर्जन्म न आप्नुवन्ति |
अमितशाह
अमित शाह इत्येषः भारतीयजनतापक्षस्य कश्चन राजनेता ।
ओवेन चेम्बेर्लैन
सः विख्यातः पुरुषः।
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मामुपेत्य पुनर्जन्म...
अर्थः
उत्कृष्टां मोक्षरूपां सिद्धिं प्राप्तवन्त: महापुरुषा: यदा मां लभन्ते पश्चात् ते क्षणिकं दु:खस्थानमिदं पुनर्जन्म न प्राप्नुवन्ति |
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
15 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
गुरु नानक देव
जीवनम्
गुरुनानकः १४६९ तमे वर्षे एप्रिल्मासस्य १५ दिनाङ्के जन्म प्राप्नोत् । अद्यत्वे इदं दिनं 'प्रकाशदिन'त्वेन आचर्यते । हिन्दु खत्रिकुटुम्बे राय् भोय् दि तल्वाडिग्रामे सः जातः । अधुना अयं प्रदेशः पाकिस्थाने लाहोरसमीपे 'ननकानासाहिब्'नामकः अस्ति । अद्यत्वे तस्य जन्मस्थानं 'गुरुद्वार जनम् अस्थान्' इति निर्दिश्यते । अस्य पिता कल्याणचन्ददासबेडी, 'कालू मेहता' इति परिचितः आसीत् । सः तल्वण्डिग्रामस्य पट्वारी (गणनापरिशोधकः) आसीत् । माता तृप्तादेवी । तस्य अग्रजा आसीत् बीबी नानकी या आसीत् धर्मपरायणा ।
नानकी जयरामेण परिणीता । ततः सा तेन सह सुल्तान्पुरम् अगच्छत् यत्र जयरामः लाहोरस्य राज्यपालस्य दौलतखान्लोदेः साहायकः आसीत् । भारतीयसम्प्रदायानुगुणं गुरुनानकः अपि अग्रजया सह सुल्तानपुरम् अगच्छत् । १६ वर्षीयः गुरुनानकः दौलतखानस्य कार्यालये एव कार्यं प्राप्नोत् । बाल्यकालादेव गुरुनानके प्रज्ञाविकासः दृश्यते स्म । पञ्चमे वयसि एव दैविकविषयेषु तदीया आसक्तिः दृश्यते स्म । सप्तमे वयसि तं पिता कालूमेह्ता ग्रामस्य विद्यालयं प्रेषितवान् । बालः नानकः प्रथमस्य वर्णस्य साङ्केतिकम् अर्थं शिक्षकं व्यवृणोत् । कदाचित् मध्याह्ने सुप्तवतः शिशोः नानकस्य आतपात् रक्षणाय उद्युक्तः सर्पः रायबुलारेण दृष्टः इति श्रूयते । तदारभ्य रायबुलारः गुरुनानकं दैवस्वरूपं मन्यते स्म । गुरुसमाजेन तस्य गुरुनानक् इति बिरुद: दत्त: । कार्तिकपूर्णिमादिने गुरुनानकजयन्ती सर्वत्र प्रचाल्यते । पिता उपनयनं कर्तुम् उद्युक्तवान् । बालः नानकः यज्ञोपवीतधारणं नाङ्गीकृतवान् । "तत् तृटयति, अपवित्रं भवति, गमनसमये नैव सहागमिष्यति" इति वदति स्म। न केवलं तत्, " दयां कार्पासं कृत्वा, सन्तृप्तिं सूत्रं कृत्वा, निग्रहं बन्धनं कृत्वा ध्रीयते चेत् तदेव यज्ञोपवीतं भवति" इति स: प्रतिवदति स्म। "तादृशं यज्ञोपवीतं यः धरति सः एव दैवानुग्रहं प्राप्नोति" इति उक्तवान् । नानकस्य भार्या सुलखनी । श्रीचन्द्रः, लक्ष्मीदासश्च तस्य पुत्रौ । 'कृषिं कुरु' इति पिता प्रार्थितवान् । "मम देहक्षेत्रे मनः कृषीवलः, शीलमेव कृषिः, विनय एव जलम्, भगवद्भक्तिरेव बीजम्, सन्तृप्तिः हलः, दारिद्र्यं सीमा । प्रेम्णा पोषणं क्रियते चेत् वृक्षोप्तत्तिः भवति" इति भागवततत्त्वं ज्ञापयति स्म । "प्रतिदिनं पञ्चविषयान् प्रार्थयामि । प्रथमं सत्यं, द्वितीयं विशुध्दजीवनं, तृतीयं दैवानुग्रहं, चतुर्थं परिशुध्दं मनः,पञ्चमं दैवचिन्तनम् " इत्यवदत् । बाह्यसौन्दर्यसहितानां कर्मणामपेक्षया आत्मसौन्दर्यमेव श्रेष्ठम् । तदेव भगवतः समीपं प्रापयतीति तस्य विश्वासः। अद्वितीयः, सद्रूपः, सत्यस्वरूपः, सर्वव्यापकः, सृष्टिकर्ता, पुरुषोत्तमः, निर्भयः, निर्वैरः, कालातीतः, अभवः, स्वयंभूः, विज्ञानदाता, दयामयः इति भगवच्छब्दस्य निर्वचनं दत्तवान् स:। जातस्य हि ध्रुवो मृत्यु:। गुरुनानकः कर्तारपुरग्रामे अन्तिमसन्देशं दत्त्वा समाधिस्थितिं प्राप्तवान् । गुरुनानकः अस्माकं प्रातःस्मरणीयेषु अन्यतमः । देहदण्डनमात्रेण का मुक्तिरविवेकिनाम्। वल्मीकताडनादेव मृतः किन्नु महोरगः ॥ गुरुनानकः (पञ्जाबी: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ; हिन्दी: गुरु नानक, उर्दु: گرونانک)(१५ एप्रिल् १४६९ - २२ सेप्टेम्बर् १५३९) सिक्खमतस्य संस्थापकः । दशसु सिक्खगुरुषु अयं प्रथमः । सिक्खजनानां विश्वासः वर्तते यत् अग्रिमाः गुरवः गुरुनानकस्य दैविकतां धार्मिकपाण्डित्यं प्राप्तवन्तः इति । अतः एव ते सर्वे अपि 'नानक'पदेनैव निर्दिश्यन्ते स्म ।
जीवनचरितम्
गुरुनानकस्य जीवनचरितं 'जनम साखी' 'वार' ग्रन्थयोः उपलभ्यते । समीपसहवर्तिना भाईबालेन सुप्रसिद्धः जनमसाखी ग्रन्थः लिखितः अस्ति। तस्य ग्रन्थस्य लेखनशैल्याः भाषायाः च परिशीलनेन ज्ञायते यत् मरणोत्तरं लिखितं स्यात् इति । गुरुग्रन्थसाहिबस्य लिपिकारः भाई गुरुदासः अपि गुरुनानकस्य विषये अलिखत् । इदमपि गुरुनानकस्य निर्गमनानन्तरम् एव लिखितमस्ति । जनमसाखी -ग्रन्थे यावत् विवरणम् उपलभ्यते तावत् अत्र नास्ति । जनमसाखीग्रन्थे तस्य जननावसरस्य विवरणं सूक्ष्मतया लिखितमस्ति । गुरुनानकस्य जातकं लेखितुं यः आगतः सः शिशुं नमस्कुर्वन् उक्तवान् इति - 'एतस्य जीवनदर्शनस्य भाग्यं मम नास्ति इति मे मनः खिद्यते' इति ।
सिक्खमतम्
स्थानीयभूस्वामी राय् बुलारः गुरुनानकस्य अग्रजा बीबीनानकी च आदौ तस्य दैवगुणान् अभिज्ञातवन्तौ । अध्ययनाय प्रवासाय च तौ नानकं प्रोत्साहितवन्तौ । सिक्खसम्प्रदाये उल्लिख्यते यत् १४९९ तमे वर्षे यदा सः ३० वर्षीयः आसीत् तदा तेन दर्शनं किञ्चित् प्राप्तम् इति । तीर्थस्नानार्थं गतः गुरुनानकः न प्रत्यागतः । तदीयानि वस्त्राणि स्थानीयतीरप्रदेशे दृष्टानि । दिनत्रयम् अतीतम् । नद्या नीतः स्यात् इति सर्वे अचिन्तयन् । दौलत्खानः नद्याः शरीरं प्राप्तुं प्रायतत । किन्तु न प्राप्तम् । चतुर्थे दिने प्रत्यक्षः गुरुनानकः मौनम् आश्रितवान् । परेद्यवि तेन घोषितम् - 'कोऽपि हिन्दुः न । न वा यवनः । कस्य मार्गम् अनुसरेयम् ? अहं देवस्य मार्गम् अनुसरामि । अहं देवेन नीतः आसम् । तत्र देवः अमृतं दत्त्वा अवदत् - 'इदं देवस्य नाम्नः महिम्ना पूर्णः । पीयताम् । अहं भवता सह अस्मि । भवति मम अनुग्रहः अस्ति । भवन्तं ये स्मरेयुः ते मम अनुग्रहभाजः भवन्ति । गम्यताम् । मम नाम् अनुभूयताम् । अन्यान् अपि बोधयतु । इदं भवतः कर्तव्यम् ।' इति । ततः सिक्खमतस्य उगमः जातः । नानकः गुरुः इति अङ्गीकृतः । तेन चत्वारः प्रमुखप्रवासाः कृताः इति निर्दिश्यते । आदौ तेन पूर्वदिशि असम-वङ्गप्रदेशं प्रति अगच्छत् । द्वितीये प्रवासे सः तमिलुनाडुराज्यं प्रति अगच्छत् । तृतीयप्रवासवसरे काश्मीर-लडख्-टिबेट्प्रति अगच्छत् । अन्ते तु पश्चिमदिशि भाग्दाद्-मेक्का-मदीनां प्रति अगच्छत् इति श्रूयते। गुरुनानकः अरुणाचलप्रदेशं प्रविष्टवान् । आदौ सः ल्हासा (टिबेट्) प्रदेशं तवाङ्गद्वारा भूतानतः प्राविशत् ।
वैयक्तिकजीवनम्
गुरुनानकस्य पत्नी माता सुलख्नी । षोडशवयसि एव तस्य विवाहः बटालानगरे जातः । तयोः पुत्रद्वयं श्रीचन्दः लक्ष्मीचन्दश्च ।
दैवे ऐक्यम्
'भाई लेह्ना' अग्रिमः गुरुः इति नियुक्तवान् गुरुनानकः । तस्मै गुरु अङ्गदः इति पुनः नामकरणम् अकरोत् । घोषणस्य अनन्तरं केषुचित् एव दिनेषु गुरुनानकः दैवे ऐक्यतां प्राप्नोत् । तदा तस्य वयः आसीत् ७० वर्षाणि ।
उपदेशः
गुरुनानकस्य उपदेशाः सिक्खधर्मग्रन्थे गुरुग्रन्थसाहिबे उपलभ्यते । नीतिबोधकाः श्लोकाः गुरुमुखौ विद्यन्ते ।
गुरुनानकः अहङ्कारस्य अपायान् व्यवृणोत् । देवनामस्मरणात् एव मुक्तिः इति बोधयति । देवस्य पूजा निस्वार्थयुता भवेत् । देवनाम व्यक्तिं शुद्धीकरोति । ततः पूजां कर्तुं शक्यते । इतः अवगम्यते यत् देवः एव कर्ता । तं विना अन्यः नास्ति इति । असत्यं कपटस्वभावश्च मानवान् अधोमार्गं नयन्ति । ततः कृतानि धार्मिककार्याणि अपि व्यर्थतां गच्छन्ति । गुरुनानकस्य उपदेशाः त्रिधा आचर्यन्ते - गुरुनानकः नामजपस्य अत्यन्तं महत्त्वम् अयच्छत् । 'गुरुमुख' - ज्ञानिनः आश्रयितव्याः । 'मनमुख' - मनसः इच्छानुसारं न वर्तनीयम् ।
बाह्यशृङ्खला
गुरुनानकः वर्गः:मध्ययुगीयधार्मिकव्यक्तयः
४९७
४९७ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
केडमियम्
एकं भौतिकतत्त्वम् अस्ति।
अमोल पालेकर
भारतीय अभिनेता।
केडमियम्
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
४९७
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
४९७ ४९७ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
वाद्ययन्त्राणि
ढोल, मृदंग , दुन्दुभि , वीणा , शततन्त्री , एतादृशाः अनेके भारतीय वाद्यानि सन्ति । येषां वाद्यानां वादनं कर्णप्रियं , सुमधुरं च भवति । अनेके  भारतीयाः युवकाः सततम् अभ्यासं कुर्वन्ति । अभ्यासेन ते वादननिपुणाः भवन्ति , श्रेष्ठाः वादकाः च भवन्ति । भारतीयरागपरम्परानुसारं यदा ते वादयन्ति तदा जनाः मन्त्रमुग्धाः भवन्ति । प्रातःकालस्य रागः , सायंकालीनः रागः , वर्षा रागः , युद्ध समयस्य रागः , शोककालस्य रागः एतेषु रागेषु यदा ते सुरावलिँ जनयन्ति तदा मनसि तदनुसारमेव भावः जायते । अस्माकं भारतीय वादन , गायन परम्परा बहु पुरातना समृद्धा च अस्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:सङ्गीतवाद्यानि वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कुस्तुम्बरीपर्णम्
thumb|200px|left|धान्याकपत्रम् इदं धान्याकपत्रम् अपि भारते वर्धमानं किञ्चित् पत्रविशेषम् । इदं धान्याकपत्रम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः एव । यतः एतत् किञ्चित् सस्यम् एव । इदं धान्याकम् आङ्ग्लभाषायां Coriander इति उच्यते । अस्य धान्याकस्य सस्यशास्त्रीयं नाम अस्ति Coriandrum Saticiam इति । अस्य धान्याकपत्रस्य आङ्ग्लनाम अस्ति Celery इति । अस्य धान्याकस्य धान्यकं, धान्यका, धान्यं, धानी, धानेयकः, कुस्तुम्बरुः, अल्रका, छत्रधान्यं, वितन्नकं, कुस्तुम्बरी, सुगन्धी, शाकयोग्यं, सूक्ष्मपत्रं, जनप्रियं, धान्यबीजं, बीजधान्यं, वेधकम् इत्यादीनि अन्यानि अपि नामानि सन्ति । एतत् धान्याकम् अपि भारते सर्वस्य अपि गृहस्य पाकशालायां भवति एव । एतत् यथा आहारत्वेन उपयुज्यते तथैव औषधत्वेन अपि  उपयुज्यते । अस्य सस्यस्य पत्रं, पुष्पं, काण्डं, मूलं तथा शलाटुः च उपयुज्यते ।
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य धान्याकपत्रस्य स्वभावः
thumb|right|150px|धान्याकपुष्पम् एतत् धान्याकं यदा अशुष्कं भवति तदा मधुरं, सुगन्धयुक्तं हृद्यं च भवति । यदा शुष्कं भवति तदा कषायं, तिक्तमधुरं च भवति । एतत् धान्याकं स्निग्धं, शीतवीर्यं च ।
thumb|200px|left|धान्याकसस्यस्य मूलम्
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:औषधीयसस्यानि वर्गः:हरितकानि वर्गः:विषयः वर्धनीयः
कारकम्
क्रमवतां वर्णानां समूहः पदम् । पदसमूहः वाक्यम् । वाक्यम् अभीप्सितम् अर्थं बोधयति । अतः शब्दप्रपञ्चे वाक्यमेव प्राधान्यम् आवहति । किन्तु पदम् अन्तरा वाक्यं न भवति । ऋते वर्णेभ्यः पदं नास्ति । अतः व्याकरणे वर्णनिमित्तानि कार्याणि, पदनिमित्तानि कार्याणि च सन्ति । प्रायः सन्धिकार्याणि वर्णनिमित्तकानि । समासादीनि पदनिमित्तकानि । वाक्यम् अवलम्ब्य प्रवृत्तानि भवन्ति कारकाणि कारकसम्बन्धीनि कार्याणि च । साक्षात् परम्परया वा वाक्यानि संस्कर्तुम् एव व्याकरणं प्रवृत्तम् । सम्प्रति कारकाणि कारकसम्बन्धीनि कार्याणि च इह प्रस्तूयन्ते ।
कारकम्
किं नाम कारकम् ? क्रियान्वयि कारकम् । क्रियायाः अन्वयः = क्रियान्वयः । अन्वयः = सम्बन्धः । क्रियान्वयः अस्य अस्ति इति क्रियान्वयि । यः क्रियया अन्वेति (सम्बन्धं प्राप्नोति ) सः कारकम् इत्युच्यते इति फलितार्थः । यथा – कर्तृकारकं क्रियायां साक्षात् अन्वेति । अन्यानि कारकाणि तु परम्परया क्रियायाम् अन्वयं प्राप्नुवन्ति इति ज्ञेयम् । इदं परिशील्यताम् – कः, कां, केन, कस्मै, कस्मात्, कुत्र ददाति इति प्रश्नः (अयोध्यायाः) राजा, गां, हस्तेन, विप्राय, गोष्ठात्, गङ्गातीरे ददाति इति वाक्येन समाहितः भवति । अतः दानक्रियायां षडपि कारकाणि अन्वितानि भवन्ति इति स्पष्टम् । ‘कस्य राजा’ इति प्रश्नस्तु ‘अयोध्यायाः राजा’ इत्यनेन समाहितः भवति । अयोध्यायाः राजा’ इत्यनेन समाहितः भवति । अयोध्यायाः अन्वयः राज्ञि एव, न तु दानक्रियायाम् । अतः षष्ठी (शेषषष्ठी) कारकं न इति उद्घोषः ।
इत्थञ्च क्रियया सह कारकाणां सम्बन्धस्य परिशीलनाय प्रश्नोत्तररुपः पन्थाः सुगमः । यथा –‘कः पचति?’ = कः पाकक्रियां निर्वर्तयति ? इति उत्थितायाः आकांक्षायाः (प्रश्नस्य )उपशमनं देवदत्तः पचति=‘ देवदत्तः पाकक्रियां निर्वर्तयति’ इति वाक्येन (उत्तरेण ) भवति । देवदत्तस्य कर्तुः पाकक्रियया सह सम्बन्धः यदि न अभविष्यत् तर्हि आकांक्षायाः उपशमनमपि न अभविष्यत् । जातञ्च उपशमनम् आकांक्षायाः । अतः क्रियया सह सम्बन्धः अस्तीति ज्ञायते । एवम् अन्यकारकादौ अपि ज्ञेयम् ।
एतानि षट् कारकाणि स्मर्तुम् अयं सरलः श्लोकः -
वर्गः:कारकम् वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
इन्डियम्
एकं भौतिकतत्त्वम् अस्ति।
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
ओवेन विलेन्स् रिचार्डसन
सः विख्यातः पुरुषः।
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
एलिनोर् रूजवेल्ट्
एलिनोर् रूजवेल्ट् (एलिनोर् रूजवेल्ट्, Eleanor Roosevelt) “संयुक्तराज्य अमेरिका”-देशस्य प्रथमा महिला (First Lady) आसीत् । “अन्ना एलिनोर् रूजवेल्ट्” इतीदमस्याः पूर्णं नाम अस्ति ।
जन्म, परिवारश्च
ई. स. १८८४ तमस्य वर्षस्य अक्टूबर-मासस्य ११ तमे दिनाङ्के अमेरिकासंयुक्तराज्यस्य न्‍यू यॉर्क् -महानगरे एलिनोर् इत्यास्याः जन्म अभवत् ।
तस्याः पिता इलियट् रूजवेल्ट्, माता अन्ना रूजवेल्ट् च आसीत् । तस्याः पित्रा ३० वर्षस्य वयसि एव विश्वस्य भ्रमणं कृतम् आसीत् ।
अमेरिका-देशस्य पञ्चविंशतितमः राष्ट्रपतिः ‘थिओडोर् रूजवेल्ट्’ इत्याख्यः एलिनोर् इत्यस्याः पितृव्यः आसीत् । तस्याः पिता प्रसिद्धः क्रीडालुः आसीत् । माता अपि विश्वस्य प्रसिद्धा अद्वितीया सुन्दरी आसीत् ।
बाल्यकाले तस्याः श्रेष्ठतया पालनं, पोषणं च अभवत् । ई. स. १८९२ तमस्य वर्षस्य दिसम्बर -मासस्य १ दिनाङ्के न्‍यू यॉर्क्-महानगरे तस्याः मातुः मृत्युः अभवत् । यदा तस्याः मातुः मृत्युः अभवत्, तदा सा अष्टवर्षीया आसीत ।
तस्याः पिता केनचित् रोगेण ग्रस्तः आसीत् । सः मद्यपानं करोति स्म । अतः मादकद्रव्यैः रोगाः अभवन् । चिकित्सकाः रोगान् ज्ञातुम् असमर्थाः । अन्ते ई. स. १८९४ तमस्य वर्षस्य अगस्त-मासस्य १४ दिनाङ्के तस्याः पितुः मृत्युः अभवत् । तदा सा दशवर्षीया आसीत् । इलियट् इत्याख्यः तदा ३४ वर्षीयः आसीत् । तदनन्तरं तस्याः मातामही तां पालितवती ।
शिक्षणम्
एलिनोर् इत्यस्याः प्रारम्भिकशिक्षणं गृहे एव अभवत् । फेडरिक् रोसर् इत्यनेन ई. स. १८८९ तः १८९० पर्यन्तं एलिनोर् पाठिता । किन्तु एलिनोर् पठने असमर्था आसीत् । अतः तस्याः पितृव्यया सा प्रोत्साहिता ।
शिक्षकस्य एका सहायिका अपि आसीत् । सा अपि पाठयति स्म । सा व्याकरणं, गणितं, काव्यं, आङ्ग्लसाहित्यं च पाठयति स्म । अनन्तरं सा पठितुम् इङ्ग्लैण्ड् -देशं गतवती आसीत् । वर्षत्रयं यावत् सा इङ्ग्लैण्ड्-देशे अधीतवती ।
तस्याः माता, पिता, भ्राता च इटली -देशे निवसन्ति स्म । तस्याः पिता रोगग्रस्तः आसीत् । अतः पितुः रोगस्य उपचारः अपि इटली-देशे अभवत् । इटली-देशस्य कस्मिंश्चित् कॉन्वेन्ट्-विद्यालये ई. स. १८९० तः १८९१ तमवर्षपर्यन्तम् एलिनोर् इत्यस्याः शिक्षणम् अभवत् ।
अनन्तरम् इङ्ग्लैण्ड्-देशस्य लण्डन् -महानगरे “एलेन्स्वुड् गर्ल्स् एकेडमी (Allenswood Girl’s Academy)” इत्यस्यां संस्थायां १८९८ तः १९०२ तमवर्षपर्यन्तं एलिनोर् अधीतवती । तस्यां संस्थायां मेरी सोवेस्टर् (Marie Souvestre) नामिकायाः एका शिक्षिका अपि आसीत् । सा एलिनोर् इत्याख्यां व्यक्तिगतरूपेण पाठयति स्म, निर्दिशति स्म च। तत्र सा फ्रेञ्च् -भाषां, जर्मन् -भाषाम्, इटालियन् -भाषां च अधीतवती । इतः परम् अपि तया आङ्ग्लसाहित्यं, सङ्गीतं, चित्रकला, नृत्यं च अधीतम् ।
विद्यालये इतिहासस्य, भूगोलस्य, दर्शनशास्त्रस्य च न पाठ्यते स्म। तथापि मेरी सोवेस्टर् (Marie Souvestre) तस्याः मार्गदर्शनं करोति स्म । एलेन्स्वुड्-संस्थायां यापितानि वर्षाणि तस्याः जीवनस्य स्मरणीयानि वर्षाणि आसन् । तथापि सा महाविद्यालये पठितुम् इच्छति स्म । किन्तु तस्याः इच्छा पूर्णा न जाता ।
व्यक्तित्वम्
एलिनोर् रूजवेल्ट् इत्याख्यायाः व्यक्तित्वम् आकर्षकम् आसीत् । तस्याः शारीरिकसंरचना अपि विशिष्टा आसीत् । दीर्घशरीरं, सुन्दरता, धाराप्रवाहेण भाषणं च तस्याः व्यक्तित्वस्य परिचयं ददाति स्म । तस्याः शरीरस्य औन्नत्यं ५ फीट्, ११ इन्च् आसीत् । तसयाः अक्षिणी नीलवर्णीये आस्ताम् । तस्याः केशपाशः रासभधूसरवर्णीयः (Brown) आसीत् ।
तस्याः व्यक्तित्वेन जनाः आकृष्टाः भवन्ति स्म । यत्र यत्र सा गच्छति स्म, तत्र जनाः मन्त्रमुग्धाः सन्तः तस्याः विचारान्, भाषणं च शृण्वन्ति । सः “वसुधैव कुटुम्बकम्” इति सिद्धान्तम् अन्वसरत् । तया स्वजीवनस्य प्रतिक्षणं जनसेवायै समर्पितम् ।
ई. स. १९४८ तमे वर्षे “इंस्टीट्यूट् ऑफ् पब्लिक् ओपीनियम्” इत्यनया संस्थया विश्वस्य सर्वाधिकानां लोकप्रियाणां व्यक्तीनां सर्वेक्षणं कृतम् आसीत् । तेषु सर्वप्रथमदशव्यक्तिषु एलिनोर् अपि अन्यतमा आसीत् ।
विवाहः
१९०५ तमस्य वर्षस्य मार्च-मासस्य १७ दिनाङ्के “फ्रैङ्कलिन् रूजवेल्ट्” इत्याख्येन सह तस्याः विवाहः अभवत् । फ्रैङ्कलिन् तस्याः सम्बन्धी आसीत् । विवाहावसरे अमेरिका-देशस्य तत्कालीनः राष्ट्रपतिः थिओडोर् रूजवेल्ट् इत्याख्यः उपस्थितः आसीत् । नूतनदम्पतये आशीर्वचांसि दातुं सः तत्र गतवान् आसीत् ।
विवाहस्य समये ‘फ्रैङ्कलिन्’ कोलम्बिया-विश्वविद्यालये विधिशास्त्रस्य (Law) अध्ययनं कुर्वन् आसीत् । ई. स. १९१३ तमे वर्षे फ्रैङ्कलिन् जलसेना याः सहायकमन्त्रिपदं प्राप्तवान् । तदा एलिनोर् गौरवम् अन्वभवत् ।
ई. स. १९२० तमे वर्षे फ्रैङ्कलिन् अमेरिका-देशस्य उपराष्ट्रपतिः भवितुं प्रयतितवान् । किन्तु तदा निर्वाचने सः पराजितः जातः । निर्वाचनकाले अपि एलिनोर् विभिन्नराजनैतिकगतिविधिषु कार्यरता आसीत् । निर्वाचनानन्तरं फ्रैङ्कलिन् इत्याख्येन वाक्कीलवृत्तिः आरब्धा ।
ई. स. १९४५ तमस्य वर्षस्य अप्रैल -मासस्य १९ तमे दिनाङ्के फ्रैङ्कलिन् रूजवेल्ट् इत्याख्यस्य मृत्युः अभवत् । तस्मिन् समये तयोः एका पुत्री, पञ्च पुत्राः च आसन् । ‘फ्रैङ्कलिन् रूजवेल्ट्’ ‘जेम्स् रूजवेल्ट्’, ‘फ्रैङ्कलिन् डी रूजवेल्ट्’, ‘इलियट् रूजवेल्ट्’, ‘जॉन् एस्पिन्वॉल् रूजवेल्ट्’ एते पुत्राः आसन् । अन्ना रूजवेल्ट् इयं पुत्री आसीत् ।
पुत्रेषु फ्रैङ्कलीन् इत्याख्यस्य अल्पसमये एव मृत्युः अभवत् । अतः अनन्तरं तृतीयस्य पुत्रस्य अपि नाम फ्रैङ्कलिन् इति कृतम् । केनडा -देशस्य केम्पोबेलो-द्वीपे अपरस्य फ्रैङ्कलिन् इत्याख्यस्य जन्म अभवत् ।
वृत्तिजीवनम्
इङ्ग्लैण्ड्-देशे अध्ययनं पूर्णं कृत्वा सा पुनः न्यूयॉर्क्-महानगरं प्रापत् । तत्र सा किञ्चित्कालं ‘स्ट्रीट् सेटिलमेण्ट् हाउस्’ इत्यत्र पाठितवती ।
यदा फ्रैङ्कलिन् इत्याख्येन वाक्कीलवृत्तिः आरब्धा, तदा एलिनोर् अपि “लीग् ऑफ् वूमन् वोटर्स्” इत्यत्र वृत्तिं प्राप्तवती आसीत् । तत्र अनेकाभिः संस्थाभिः सह तस्याः सम्पर्कः अभवत् । सङ्घटनकार्येषु तस्याः अभिरुचिः आसीत् ।
तया “वूमन् ट्रेड् यूनियन्”, “स्टेट् डेमोक्रेटिक् पार्टी” इत्येतयोः संस्थयोः चतुर्वर्षाणि यावत् कार्यं कृतम् आसीत् । तदनन्तरं सा एकं विद्यालयं स्थापितवती । तस्मिन् विद्यालये सा प्रधानाचार्या आसीत् । तत्र सा अर्थशास्त्रं, समाजशास्त्रं च पाठयति स्म । अनेन प्रकारेण सा शनैः शनैः समाजसेवायां, राजनीतौ च कार्यं कुर्वती आसीत् ।
ई. स. १९२९ तमे वर्षे फ्रैङ्कलिन् न्यूयॉर्क्-महानगरस्य राज्यपाल पदम् अलङ्कृतवान् । तदा एलिनोर् प्रजातान्त्रिकपक्षस्य महिलाप्रकल्पस्य प्रभारिणी अभवत् । तस्मात्कालात् तौ द्वौ पूर्णरूपेण राजनीतिक्षेत्रं प्रविष्टवन्तौ आस्ताम् ।
राजनैतिकजीवनम्
ई. स. १९३३ तः ई. स. १९४५ तमस्य अप्रैल-मासस्य १२ दिनाङ्कपर्यन्तं सा संयुक्तराष्ट्रसङ्घ स्य प्रथमा महिला आसीत् । तस्याः कार्यकालः द्वादश वर्षाणि, एकः मासः, एकः सप्ताहः च आसीत् ।
राजनैतिकक्षेत्रे प्रवेशे सति तया अन्यानि बहूनि अतिरिक्तानि कार्याणि त्यक्तानि । किन्तु महिलासमाजकल्याणसंस्थाभिः सह तस्याः निरन्तरं सम्पर्कः आसीत् ।
व्हाइट् हाउस इत्यत्र तया प्रथमदिने एव महिलापत्रकाराणां गोष्ठी आयोजिता । तेन कारणेन सर्वे आश्चर्यचकिताः अभवन् ।
एकदा फ्रैङ्कलिन् रुग्णः आसीत् । तदा जनानां सम्पर्काय अपि नगरे भ्रमणं कर्त्तव्यम् आवश्यकम् आसीत् । किन्तु रुग्णे सति सः गन्तुम् असमर्थः आसीत् । तदा एलिनोर् स्वयमेव नगरे भ्रमणार्थं गतवती आसीत् । इयम् इतिहासस्य विशिष्टा घटना आसीत् ।
ई. स. १९४१ वर्षतः एलिनोर् इत्याख्यया विश्वस्य महिलाऽधिकाराणां विषये बहूनि कार्याणि कृतानि आसन् । तस्मिन् वर्षे एव तस्यै “सिविलियन् डिफेन्स्” इत्यस्याः संस्थायाः सहनिर्देशिकायाः पदं प्रदत्तम् आसीत् । किन्तु गच्छता कालेन आलोचनायाः कारणेन तया तत्पदं त्यक्तम् आसीत् ।
ई. स. १९४५ तमे वर्षे (१९ अप्रैल १९४५) पत्युः मृत्युः अभवत् । पत्युः मृत्योः अनन्तरं तया स्वतन्त्रतापूर्वकं कार्यं कर्तुम् अवसरः प्राप्तः । ई. स. १९४६ तमे वर्षे संयुक्तराष्ट्रसङ्घस्य मानवाधिकारायोगस्य अधिकारिभिः अध्यक्षत्वेन सा वृता ।
सा विंशतितमायाः शताब्द्याः सर्वाधिकतमा लोकप्रिया महिला आसीत् । तया सर्वाधिकं भ्रमणं कृतम् आसीत् । तया अधिकानां पुस्तकानाम् अपि अध्ययनम् कृतम् आसीत् । तया विश्वशान्तये महद्योगदानं प्रदत्तमासीत् ।
तया पीडिताभ्यः महिलाभ्यः, बालकेभ्यः च संरक्षणं प्रदातुं बहवः प्रयासाः कृताः । तया स्वस्याः भाषणानां, लेखानां च माध्यमेन अन्ताराष्ट्रियस्तरे देशानां परस्परसम्बन्धः सुमधुरः भवेत् इत्येतदर्थं परिश्रमः अनुष्ठितः ।
एलिनोर् इत्याख्येन भारतस्य यात्रा अपि कृता आसीत् । ई. स. १९४५ तः १९५३ तमवर्षपर्यन्तं सा संयुक्तराष्ट्रमहासभायाः प्रतिनिधित्वेन कार्यं कृतवती आसीत् । सा मानवाधिकारायोगस्य सदस्या आसीत् । इयं तस्याः विशिष्टा उपलब्धिः आसीत् । अतः सा अस्मिन् आयोगे निरन्तरं प्रयासान् कुर्वती आसीत् ।
यदा १९६१ तमे वर्षे तस्याः आत्मकथा (Autobiography) नामकं पुस्तकं प्रकाशितं जातम् आसीत् । तस्मिन् वर्षे जॉन् एफ्. केनेडी इत्ययं अमेरिका-देशस्य राष्ट्रपतिः आसीत् । तेन तस्यै संयुक्तराष्ट्रस्य प्रतिनिधिपदं प्रदत्तम् आसीत् । अनन्तरं राष्ट्रपतिना महिलानां स्थितिविषयके आयोगे अपि सा नियुक्ता ।
मृत्युः
ई. स. १९६२ तमस्य वर्षस्य नवम्बर -मासस्य ७ दिनाङ्के न्युयॉर्क्-महानगरे कर्करोगेण (Cancer) एलिनोर् रूजवेल्ट् इत्यस्याः मृत्युः अभवत् । तस्याः मृत्योः निमित्तं सम्पूर्णे विश्वे शोकसभाः आयोजिताः । जनैः तस्यै श्रद्धाञ्जलिः प्रदत्तः, शोकसन्देशाः प्रेषिताः च ।
सन्दर्भाः
वर्गः:महिला-लेखाभियानम् २०१५ वर्गः:अमेरिकादेशीयाः
एन्टिमोनी
एकं भौतिकतत्त्वम् अस्ति।
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सारमञ्जूषा अपेक्षते
ईश्वरनिरुपणम्
सांख्योक्त –पञ्चविंशति-तत्त्वेभ्योऽतिरिक्तं योगशास्रे ईश्वरतत्त्वमपि स्वीकृतम् । योगसूत्रस्य् कर्त्रा पतञ्जलिना ईश्वरस्य लक्षणम् एवं प्रकारेण निर्दिष्टम्- “क्लेशकर्म विपाकाशयैरपरामृष्टः पुरुषविशेष ईश्वरः” इति । अर्थात् अविद्या-अस्मिता –राग –द्वेष-अभिनिवेशेभ्यो रहितः चित्तश्थवासनाभिः सर्वथा अस्पृष्टश्च पुरुष विशेषः पुरि अर्थात् प्राणिशरीरे शेते अतएव आत्मा इत्यपि उच्यते । अर्थात् इन्द्रियसमूहे अधिष्ठातृरुपेण स्थितः चैतन्यस्वरुपः आत्मा एव पुरुषो भवति । अयमेव योगदर्शनस्य ईश्वरो वर्तते । योगदर्शने प्रतिपादितः ईश्वर मुक्तजीवः कैवल्यमुपगतो योगी वा नास्ति अपितु तदपेक्षया भिन्नो विद्यते । मुक्तजीवः अथवा केवली पुरुषः पूर्वसांसारिकबन्धनेभ्यो मुक्तो भवति किन्तु ईश्वरस्तु सदैव मुक्तो भवति । प्रकृतौ लीनः पुरुषोऽपि ईश्वरोनास्ति । ईश्वरः सर्वदा इच्छाज्ञान-क्रियारुपाभिः शक्तिभिः सम्पन्नो भवति । एताः शक्तयोऽपि ईश्वरे स्वाभाविक्य एव सन्ति । अनादिकालादेव ईश्वरे एताः विद्यन्ते । ईश्वरश्चैतत्प्रभावात् एव ऐश्वर्यसम्पन्नोऽस्ति । जीवानुग्रह ईश्वरस्य प्रधानः गुणोऽस्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:योगदर्शनम् वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
पन्नामण्डलम्
पन्नामण्डलम् (पन्ना जिला, Panna district) इत्येतत् भारतस्य मध्यभागे स्थितस्य मध्यप्रदेशराज्यस्य सागरविभागे अन्तर्गतं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति पन्ना इति नगरम् ।
भौगोलिकम्
पन्नामण्डलस्य विस्तारः ७,१३५ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । मध्यप्रदेशराज्यस्य पूर्वभागे इदं मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे सतनामण्डलं, पश्चिमे छतरपुरमण्डलम्, उत्तरे उत्तरप्रदेशराज्यं, दक्षिणे कटनीमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले केननदी प्रवहति ।
जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं पन्नामण्डलस्य जनसङ्ख्या १०,१६,५२० अस्ति । अत्र ५,३३,४८० पुरुषाः, ४,८३,०४० महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १४२ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १४२ जनाः। २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १८.६७% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९०५ अस्ति । अत्र साक्षरता ६७.७९% अस्ति ।
उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले अष्ट उपमण्डलानि सन्ति । तानि- पन्ना, देवेन्द्रनगर, गुनोर, अमनगञ्ज, पवई, शाहनगर, रायपुरा, अजयगढ ।
पाण्डव-जलप्रपातः
पाण्डव-जलप्रपातः पन्ना-नगरात् १२ कि. मी. दूरे अस्ति । अयं जलप्रपातः पन्नाराष्ट्रियोद्याने स्थितः अस्ति । अयं जलप्रपातः वर्षा-ऋतौ अतीव रमणीयः भवति । पन्नाराष्ट्रियोद्याने बहवः गुहाः सन्ति । महामतिप्राणनाथजी मन्दिर, पद्मावतीदेवी बडीदेवी मन्दिर, बलदेवजी मन्दिर, जुगलकिशोरजी मन्दिर इत्येतानि अपि अस्य मण्डलस्य प्रमुखानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.panna.nic.in/ http://www.census2011.co.in/census/district/293-panna.html
वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य मण्डलानि
१५०३
१५०३ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१५०३ १५०३ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
टेलुरियम
एकं भौतिकतत्त्वम् अस्ति।
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
४९८
४९८ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
४९८ ४९८ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
कथासरित्सागरः
श्रीसोमदेवरचितः कथासरित्सागरः पद्यात्मकः रोचकः प्रवावमयः कथाग्रन्थः अस्ति।  ग्रन्थोस्मिन् द्वाविंशतिसहस्राणि (२२०००) पद्यानि सन्ति।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:संस्कृतग्रन्थाः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:बालसाहित्यम्
आब्रह्मभुवनाल्लोकाः...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः अष्टमोऽध्यायस्य अक्षरब्रह्मयोगस्य षोडशः (१६) श्लोकः ।
पदच्छेदः
आब्रह्मभुवनात् लोकाः पुनरावर्तिनः अर्जुन माम् उपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म न विद्यते ॥ १६ ॥
अन्वयः
अर्जुन ! आब्रह्मभुवनात् लोकाः पुनरावर्तिनः । कौन्तेय ! माम् उपेत्य तु पुनर्जन्म न विद्यते ।
अर्थः
अर्जुन ! आब्रह्मलोकात् सर्वेऽपि लोकाः आवर्तनशीलाः इति हेतोः ते न शाश्वताः । कौन्तेय ! परन्तु मां प्राप्तवतः तु सर्वथा पुनर्जन्म नास्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
16 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
हितोपदेशः
लघुचित्रम् हितोपदेशः (Hithopadesha) व्यावहारिक-नैतिक-राजनैतिकज्ञानेः पूर्णः लघुकथानां हृदयग्राही सङ्ग्रह अस्ति। सुकुमार
ग्रन्थोऽयं कथादृष्ट्या चतुर्षु भागेषु विभक्तोऽस्ति। यथा -
‎
वर्गः:संस्कृतग्रन्थाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:बालसाहित्यम्
मोघलसाम्राज्‍यम्
मुगल साम्राज्‍य
क्षीरपथ-आकाशगङ्गा
क्षीरपथ-आकाशगङ्गा (Milky Way) काचित् आकाशगङ्गा (गैलक्सी) । सौरमण्डलस्य केन्द्रभूतः सूर्यः अस्याः आकाशगङ्गायाः अंशः । अर्थात् वयम् अस्याम् आकाशगङ्गायां निवसामः । एषा एका सर्पिलाकारका आकाशगङ्गा । देवयानी-आकाशगङ्गा (एन्ड्रोमेडा आकाशगङ्गा) क्षीरपथ-आकाशगङ्गायाः प्रतिवेशी आकाशगङ्गा अस्ति । एषा आकाशगङ्गा मन्दाकिनी इत्यपि उच्यते ।
पृथ्वीतः पर्यवेक्षणम्
क्षीरपथ-आकाशगङ्गा रात्रौ आकाशस्य एकस्मिन् प्रान्ततः अपरप्रान्तपर्यन्तम् अस्पष्टमेघसदृशः विस्तृतः इव दृश्यते । नगरप्रदेशेषु तथा अधिकप्रकाशसंयुक्तस्थलात् एषा आकाशगङ्गा स्पष्टतया न दृश्यते ।
बहिःसंयोगः
वर्गः:खगोलविज्ञानम् वर्गः:खगोलविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
कर्ट गोडेल
सः विख्यातः पुरुषः।
अनिल कपूर
अनिलकपूरः भारतीय-अभिनेता अस्ति। सः अनेकेषु बालिवुड्(हिन्दी भाषा), हालिवुड्(आंग्ल भाषा) चलनचित्रेषु च अभिनयम् अकरोत् । २००९ वर्षे चित्रितस्य स्लम्डाग् मिलियनेर् चित्रस्य अकाडमी प्रशस्तिं प्राप्तवान् अस्ति।
कर्ट गोडेल
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:अमेरिकादेशीयाः वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
अनिल कपूर
बाह्यसम्पर्काः
वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स् कपूर, अनिल् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा वर्गः:जीवतव्यक्तयः वर्गः:१९५६ जननम्
महालक्ष्मीः (सिल्हट्)
महालक्ष्मीः (सिल्हट्) एतत् शक्तिपीठं बाङ्ग्लादेशस्य सिल्हट्नगरस्य समीपे जैनपुर इत्यत्र । किन्तु एतस्य स्थलस्य विषये अभिप्रायभेदाः सन्ति । अत्रत्यानाम् अन्येषां केषाञ्चन स्थानानाम् अपि शक्तिपीठम् इति अभिधानम् अस्ति । प्रथमं तावत् शिल्लङ्ग्-सिल्ह्माञ्र्गे अस्ति । अस्मिन् परिसरे कश्चन राजवंशः आसीत्
वैशिष्ट्यम्
ऐतिह्यानुसारम् अत्र सतीदेव्याः कण्ठभागः पतितः इति विश्वासः । अत्रत्या देवी सुनन्दादेवी इति पूज्यते । अत्रत्यशिवः शम्बरानन्दनाम्ना पूज्यते । शिल्लाङ्ग् पर्वतानां पूर्वभागे ६५ की.मी. दूरे जोवै समीपे नार्तियाङ्ग् इत्यत्र विद्यमानं जोगेश्वरीदेवालयम् अपि शक्तिपीठम् इति वदन्ति । अत्र किञ्चन प्राचीनमन्दिरम् आसीत् ।तस्मिन् स्थले एव इदानीं पुनर्निर्माणं कृतम् अस्ति । अत्र अष्टधातुनिर्मितौ दुर्गायाः तथा जोगेश्वर्याः विग्रहौ पार्श्वे पार्श्वे स्थापितौ स्तः।
वर्गः:शक्तिपीठानि वर्गः:बाङ्ग्लादेशस्य तीर्थक्षेत्राणि वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
अयोडिन्
एकं भौतिकतत्त्वम् अस्ति।
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
हरेणुः
thumb|200px|right|हरेणुपुष्पम् thumb|200px|left|हरेणुबीजानि thumb|200px|right|आहारे उपयुक्तः हरेणुः thumb|left|200px|शुष्कः हरेणुदालः
‎
वर्गः:धान्यानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कबीरदासः
सन्तः श्रेष्ठः कविः निर्गुणब्रह्मोपासकः कबीरदासमहोदयः सर्वधर्मसमताम् उपदिष्टवान् उत्तरभारते साधुभिः सह वसन् समाजपरिवर्तनकार्यम् अपि कृतवान् । एतस्य जयन्त्युत्सवं ज्योष्ठमासस्य पूर्णिमादिने आचरन्ति । मानवजीवनाय कबीरदासमहोदयस्य उपदेशाः मार्गदर्शकाः सन्ति ।'आल्-कबीर्' (महात्मा) इत्येतत् इस्लाममते देवस्य ९९ नामसु अन्यतमम् । इदमस्ति देवस्य ३७ तमं नाम । कबीरः (हिन्दी: कबीर, पञ्जाबी: ਕਬੀਰ, उर्दु: کبير‎) (१४४०-१५१८) कश्चन अध्यात्मकविः भारतीयऋषिः च । एतस्य साहित्येन भक्तिमार्गः समृद्धः जातः । सिक्खमतस्य उपरि तदीयः प्रभावः महान् । अद्यत्वे कश्चन धार्मिकगणः कबीरं संस्थापकं मन्यन्तः तस्य तत्त्वानि अनुसरन्ति 'कबीरमार्गः' इति प्रसिद्धः वर्तते । तेषां सङ्ख्या अस्ति ९,६००,००० । ते अधिकतया उत्तर-मध्यभारते च विस्तृताः । जगति विविधेषु भागेषु अपि विद्यन्ते । बिजक्, सखिग्रन्थ्, कवीर्-ग्रन्थावली, अनुरागसागरश्च तेन लिखितेषु ग्रन्थेषु अन्यतमानि ।
बाल्यजीवनं पृष्ठभूमिका च
कबीरदासस्य जन्म वाराणसीनगरे एकस्मिन् ब्राह्मणपरिवारेऽभवत् । किन्तु सः बाल्यात् मुस्लिमपरिवारे पालितः अभवत् । क्रिस्तशके १४०० वर्षे समये हिन्दुविधवायां जातः परिवारेण त्यक्तः नीरु महम्मदीयेन तन्तुवायेन पालितः । बाल्ये कबीरः अपि वस्त्रनिर्माणं ज्ञातवान् । काचित् कथा श्रूयते यत् वर्षस्य कस्मिंश्चित् विशिष्टदिने यः कोपि गुरोः शिष्यः भवितुम् अर्हति यदि गुरुः तमुद्दिश्य देवस्य नाम कथयेत् । गङ्गातीरनिवासिनः सर्वे स्नानार्थं गङ्गानदीं गच्छन्ति इत्येतत् न कोऽपि विशेषः । महात्मा रामानन्दः अपि ब्राह्मीमुहूर्ते गङ्गास्नानाय गच्छति स्म प्रतिदिनम् । तस्मिन् विशिष्टे दिने अपि, सः प्रातः एव उत्थाय गङ्गानद्याः सोपानानि अवतरन् आसीत् । तावता कश्चन लघुहस्तः अग्रे प्रसृतः, महात्मनः अङ्गुष्ठम् अगृह्णात् च । आश्चर्यान्वितः रामानन्दः अप्रयत्नेन एव देवस्य नाम उदचारयत् । अधः दृष्टवता तेन बालः कबीरः दृष्टः । बालस्य लघुहस्ते अराबिक्-भाषया 'कबीरः' इति लिखितं तेन अवलोकितम् । सः कबीरं पुत्रं शिष्यं च भावयन् स्वस्य आश्रमं प्रति अनयत् । एषः नीतः इत्यनेन बहवः हिन्दुशिष्याः असन्तुष्टाः, केचन आश्रमं परित्यज्य गताः च ।
हिन्दुमुस्लिंधर्मयोः धर्मतत्वानि ज्ञात्वा कबीरः साधुभिः सदा आध्यात्मिकधार्मिकचर्चां करोति स्म । कबीरस्य पत्न्याः नाम लोई इत्यासीत् । जीवननिर्वहणार्थं तन्तुवायवृत्तिमेव कबीरदासः आश्रितवान्  । कबीरदासः सद्भिः साकमेव व्यवहारज्ञानम् आध्यात्मिकज्ञानं च प्राप्तवान् । स्वमिरामानन्दात् सन्यासदीक्षां स्वीकृत्य कवितारचनासु च प्रतिभां प्रदर्शितवान् । प्रथमं निर्गुणोपासकः कबीरदासः अनन्तरं रामभक्तः अभवन् । रामरहीमयोः नाम भेदेऽपि देवः एकः एव इत्युक्तवान् ।
दोहा इति द्विपादात्मकेषु काव्येषु अति सुन्दरतया व्यवहारज्ञानं नीतिमुक्तवान् । गुरोः स्थानम् अतीवमहत्त्वपूर्णमस्ति । गुरुः भगवान् एकदैव पुरतः आगच्छन्ति चेत् अहं गुरुमेव प्रथमं पूजयामि यतः गुरुः एव भगवन्तमपि दर्शितवान् इति कबीरदासः उक्तवान् । 'साई इतना दीणि ए. जा मे कुटुम्ब समाय । मै भी भूखा न रहूं साधुभी भूखा न जाय' एवम् अधिकं धनं कबीरदासस्य अस्ति । तस्य उपदेशेषु सुविचाराः अन्धविश्वासनिरासः मार्गदर्शनव्यवहाराः सम्यक् निरुपिताः सन्ति । (‘स्वामी एतावद् ददाति येन मम कुटुम्बं सम्भाल्यते । अहमपि न बुभुक्षितोऽस्मि साधवोऽपि न बुभुक्षिताः स्युः’॥)भक्तिः, ज्ञानं, गुरुपूजा, संसारत्यागः, कर्तव्यनिर्वहणादिविषये अनेकानि सुन्दराणि पद्यानि अपि कबीरदासः रचितवान् । कहत कबीर सुनो भाई साधो एतत् वाक्यं कबीरदासस्य पद्येषु भवति ।
कबीरदासस्य जातिविचाराः उच्चनीयभावनिरासः सम्प्रदायविरोधिभावनाः जनेभ्यः इष्टाः न आसन् । कबीरदासः भक्तिनटनां कटुशब्दैः निन्दितवान् । स्वीये वृध्दाप्ये कबीरदासः गोरखपुरे वासं कृतवान् । तत्रैव क्रिस्तशके १५०८ तमे वर्षे दिवङ्गतः । भारतदेशे कबीरदासजयन्ती महोत्सवं जूनमासे आचरन्ति ।
अमूर
वर्गः:चीनदेशः वर्गः:चीनदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
१५०४
१५०४ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१५०४ १५०४ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
संस्कृतम् द्राविड सामान्य शब्दाः
संस्कृतम् द्राविड (तमिऴ) सामान्य शब्दाः
मियाण्डर्
बुयुक मेन्‍देरेस (मएनदर) पश्‍चिम एशिया महाद्वीपे  तुर्की देशे एका नदी अस्‍ति.
वर्गः:भारतीयनदीसम्बद्धाः स्टब्स् मएनदर वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कार्ल इ वैमन
सः विख्यातः पुरुषः।
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:विदेशीयाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
तमिळनाडुराज्यम्
तमिऴनाडॖराज्यम् (तमिऴ्: தமிழ்நாடு) भारतस्‍य दक्षिणभागे विद्यमानं राज्यम् अस्‍ति । भारतदेशे सुप्रसिद्धं तमिऴ्नाडॖराज्यं विस्तारदृष्ट्या जनसङ्ख्यादृष्ट्या च एकादशे स्थाने अस्ति । सहस्रकिलोमीटरविस्तृतः सागरतीरप्रदेशः अस्ति । बङ्गालोपसागरतीरे, दक्षिणभागे हिन्दुमहासागरतीरे च अनेकानि देवस्थानानि तीर्थक्षेत्राणि च सन्ति । पश्चिमे अरब्बीसमुद्रः अस्ति । कावेरीनदीतीरे च अनेकदेवस्थानानि पुण्यक्षेत्राणि च सन्ति । तमिऴ्नाडॖराज्यं देवालयानां राज्यम् इति च कथयन्ति । प्राचीनशौल्या अत्र पूजाराधनोत्सवादयः प्रचलन्ति । जनाः प्रतिदिनं देवालयम् आगच्छन्ति । इति तु सर्वसाधारणः विषयः । परम्परया अत्र जीवनपद्धतिः यथापूर्वमेव अस्ति । द्राविडसंस्कृतिः अत्र दृष्टिगोचरा भवति । मुख्यतया तमिऴ्भाषया संवादं कुर्वन्ति । क्वचित् पूजासु अपि तमिळुभाषायाः प्रयोगं कुर्वन्ति। तमिऴ् मुख्यभाषा अस्ति ।
भौगोलिकस्थितिः
तमिळुनाडु भारतद्वीपगर्भस्य दक्षिणकोट्याम् अस्ति । उत्तरे कर्णाटकम् आन्ध्रप्रदेशः च स्तः । पश्चिमे केरलम् अस्ति । तमिळ्नाडुराज्यस्य पूर्वदिशि पाण्डीचेरी अथवा पुदुचेरी अस्ति । एतस्य प्रान्तस्य दक्षिणे हिन्दुमहासागरः अस्ति । तत्रैव श्रीलङ्काद्वीपः अपि अस्ति । भारते तमिळ्नाडुराज्यस्य तस्य विस्तारानुसारम् एकादशं स्थानम् अस्ति । जनसङ्ख्यानुगुणं सप्तमं स्थानम् अस्ति । एतत् भारतस्य जनसङ्ख्यायाः ६% भवति । वाणिज्यक्षेत्रे एतस्य प्रान्तस्य भागः१०.५६% भवति । एतस्य राज्यस्य प्रमुखा नदी कावेरी। सा कर्णाटकस्य कोडगुमण्डलस्य तलकावेरीनामकात् स्थानात् उद्भूय तमिळ्नाडुराज्ये प्रवहति । वैगै,ताम्रबरणी, पालारु,तेन्पेण्णै,पोरुणै इत्यादय: अनेका: नद्य: अत्र प्रवहन्ति । चेन्नै एतस्य प्रान्तस्य राजधानी अस्ति । एतत् नगरं १९९६ तमवर्षात् पूर्वं मदरास् इति अह्वयन्ति स्म । १९९६ तमे वर्षे सर्वकारेण “चेन्नै” इति नाम दत्तम् । तमिळ्नाडु क्रि.श. ५०० वर्षेभ्यः तमिळ्जनानां भूमिः अस्ति । प्रायः २००० वर्षेभ्यः अत्र ग्रन्थाः, साहित्यानि च तमिळ्भाषया लिख्यमानाः सन्ति । एषः प्रदेशः बहुविधप्राकृतिकवस्तूनां, हैन्दवदेवालयानां, द्रविडसंस्कारस्य च उत्पत्तिस्थानं भवति । एतस्मिन् स्थाने पर्वताः,सुन्दरसमुद्र्तीराः, बहुमतानाम् देवालयाः, ८ युनेस्को स्थलानि(वर्ल्ड् हेरिटेज् सैट्स्) च सन्ति ।
कालावस्था
तमिळ्नाडुराज्यं प्रायः वर्षाकालवृष्टिम् आश्रित्यैव अस्ति । तस्मिन् काले वृष्ट्यभावे जलसमस्या अनुभूयते तत्रत्यैः । सप्टम्बरमासात् डिसम्बर् मासाभ्यान्तरम् अत्र वर्षाकालः भवति । जनवरीमासत: जून-मासाभ्यान्तरम् शुष्कवातावरणं भवति ।
पूर्वचरितम्
तमिळ्नाडुराज्यस्य चरितरस्य कालः पूर्वचरितकालादारभ्य अस्ति । अस्मिन् प्रान्ते दीर्घकालीना, निरन्तरासंस्कृतिः अस्ति इति पुरातत्त्वावशेषविभागस्य(आर्कियालजिकल् डिपार्ट्मेन्ट्) निरूपणानि सन्ति । तानि तिरुनेल्वेलीनगरात् २५ किलोमीटर् दूरे विद्यमाने आदिच्चनल्लूर् इत्यस्मात् प्रदेशात् प्राप्तानि । तत्र१६९ मनुष्यकपालानि मृत्पात्राणि ,अस्थीनि, विविधधान्यानि इत्यदीनि वस्तूनि च प्राप्तवन्तः । तानि ३८०० वर्षपूर्वतां निरूपयन्ति । तत्र तमिळ्ब्ब्राह्मिलिपिः प्रयुक्ता दृश्यते । आदिच्चनल्लूर् प्रदेशे इतोऽपि संशोधनानि करणीयानि इत्यतः तत् पुरातत्त्वावशेषविभागस्थानम् इति उद्घोषितवन्तः सन्ति । भौगोलिकशास्त्रनिपुणा: ६५ मिलियन् वर्षपूर्वतनडैनोसार् मृगस्य अण्डान् अरियलूर् मण्डले आविष्कृतवन्तः सन्ति ।