cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
गद्यकाव्यम्
शिवराजविजयः
'एष भगवान् मणिराकाशमण्डलस्य चक्रवर्ती खेचरचक्रस्य कुण्डलमाखण्डलदिशः दीपको ब्रह्माण्डभाण्डस्य प्रेयान् पुण्डरीकपटलस्य शोकविमोकः कोकलोकस्य अवलम्बो, रोलम्बकदम्बस्य, सूत्रधारः सर्वव्यवहारस्य इनश्च दिनस्य ।
कौमुदीकथाकल्लोलिनी
१९६२ मितवैक्रमाब्दे लब्धजनुः रामशरणः संस्कृतगद्यकाव्याकाशस्यान्तिमनक्षत्रम् मन्यते। यद्यपि तदनन्तरमपि गद्यकाव्यकानि प्रणीतानि तु दृश्यन्ते तथापि कौमुदीकथाकल्लोलिनीसमकक्षी रचना हृदयाह्लादकी मन्यते । अत्र उदयनपुत्रस्य मरवाहनदत्तस्य जन्मत आरभ्य गान्धर्वाभिषेकपर्यन्ता कथा वर्णिताऽस्ति । शास्त्रकाव्यपरम्परायाः अपि पालकेऽस्मिन् काव्ये कथामाध्यमेन व्याकरणप्रयोगा अपि शिक्षिता भट्टिकाव्ये इव । तेन काव्यमिदं कवित्व-पण्डितत्वयोः सुन्दरं सङ्गमस्थलम् मन्यते।
सन्दर्भः
वर्गः:संस्कृतगद्यकाव्यानि वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
मन्त्रालयम
मन्त्रालयं (మంత్రాలయము, ಮಂತ್ರಾಲಯ) तुङ्गभद्रानदीतीरे श्री राघवेन्द्रस्वामिनः समाधिस्थलम् अतीव प्रसिद्धम् अस्ति । कर्नूलुमण्डले स्थितम् एतत् क्षेत्रम् आगत्य जनाः श्री राघवेन्द्रस्वामिनः वृन्दावनदर्शनं कुर्वन्ति । तुङ्गभद्रानदीस्नानं च कुर्वन्ति ।
मार्गः
बेङ्गळूरुनगरतः ४६० कि.मी दूरे एतदस्ति । मन्त्रालये वसतिभोजनादिव्यवस्थास्ति । वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य तीर्थक्षेत्राणि वर्गः:कर्नूलुमण्डलस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
देहली
इन्द्रप्रस्थम् अथवा देहली (दिल्ली) भारतस्य एकं नगरं केन्द्रशासितप्रदेशः च अस्ति यत्र भारतस्य राजधानी नवदेहली अस्ति । इन्द्रप्रस्थं विश्वस्य अतिविशालासु नगरीषु अन्यतमा इति गण्यते । एषा भारतस्य द्वितीया बृहती नगरी वर्तते । दिल्ली इत्यपि विश्रुता इयं नगरी प्राचीनकाले हस्तिनापुरम् इति ख्याता आसीत् । इन्द्रसभायामपि सभाजितानां भरतकुलोत्पन्नानां महीपालानां राजधानी अद्यतनीया देहली एव । मुगलवंशीयानां चक्रवार्तिनां तथा आङ्ग्लानामपि अधिकारिणां केन्द्रभूमिर्भूत्वा देहली अधुनापि भारतीयगणराज्यस्य राजधानीपदमलङ्करोति । भारतदेशस्य महानगरेषु देहलीनगरम् अन्यतमम् अस्ति । प्राचीनकालादपि देहली भारतस्य राजधानी अस्ति । अस्य नगरस्य सहस्रवर्षस्य इतिहासः अस्ति । अनेकसाम्राज्यानां राजवंशीयानां च राजधानीति प्रसिद्धमेतत् । हिन्दु-मुसलमान्-मोगल इत्यादि वंशीयाः अत्र प्रशासनं कृतवन्तः । आङ्ग्लाः अपि क्रिस्ताब्दे १९११ तमे वर्षे देहलीनगरं राजधानीं कृत्वा क्रिस्ताब्दस्य १९४७ पर्यन्तं प्रशासनं कृतवन्तः ।  स्वातन्त्र्यप्राप्तेः अनन्तरमपि देहली देशस्य राजधानी अस्ति । देहली गङ्गासमतलप्रदेशानां महाद्वारमिव अस्ति । राजकीयकेन्द्रं वाणिज्यकेन्द्रं प्रशासनिककेन्द्रं च एतत् । अत्र अनेकानि वास्तुशिल्पानि क्रिस्ताब्दे १९३० समये निर्मितानि सन्ति । सर् एड्विन् लुटिन्स् भव्यशिल्पानां रचनाकारः आसीत् ।
राष्ट्रपतिभवनम् मोगल् गार्डन् च
राष्ट्रपतिभवनं भारतदेशस्य राष्ट्रपतेः अधिकृतं निवासस्थानमेतत् । क्रिस्ताब्दे १९२९ तमे वर्षे अस्य निर्माणम् अभवत् । १३० हेक्टरप्रदेशे व्याप्तम्, राष्ट्रपतिभवनं परितः 'मोगल् गार्डन्’ उद्यानवनम् अस्ति । अतीव सुन्दरम् उद्यानवनम् एतत् । प्रवेशार्थम् अवसरः न भवति ।  राष्ट्रपतिभवने ३४० प्रकोष्ठाः सन्ति । मध्ये स्तूपः इव १७७ पादोन्नतं भव्यं अर्धगोलाकारिका छदिः(गुम्बज़्) अस्ति । भवने चत्वारः भागाः सन्ति । दर्बारहाल्, वाचनालयः, सभाभवनं, स्नानगृहं भोजनगृहं च । एतानि सर्वाणि उत्तमरीत्या निर्मितानि सन्ति । राष्ट्रपतिभवनं परितः मोगल् गार्डन् रम्यम् उद्यानम् अस्ति । 'A Paradise on Earth', 'A garden of beauty' इति प्रसिद्धम् । सर्वे राष्ट्रपतयः पूर्वतोऽपि अभिवृद्धिं कृत्वा उत्तमोत्तमं कृतवन्तः सन्ति । एतदर्थं देशविदेशेभ्यः विविधानि सस्यानि आनीतानि सन्ति ।  पाटलपुष्पसस्यानां द्विशताधिकभेदाः अत्र द्रृष्टुं शक्यन्ते । अनेन साकं बोगन् विल्ला, डेलिया, हैसिन्त्, हेलिगोनिया , डापोडिल्स् , आर्किड् , स्वीट् विलियम् मेरीगोल्ड् जपाकुसुमम् इत्यादीनि अपूर्वाणि सन्ति । एतानि मारिषस् पेरु ब्रेज़िल्, ईशान्यराज्यानि, हैदराबाद् कोच्ची इत्यादिप्रदेशेभ्यः आनीतानि  । अत्र मयूराः बकाः मृगाः कदम्बाः इतस्ततः सञ्चरन्ति । जलोत्सांसि सन्ति । दीपलङ्कारः उत्तमतया कृतः अस्ति । सायङ्काले दीपलङ्कारः उद्यानवनसौन्दर्यं वर्धयति । ४२८ जनाः उद्यानरक्षकाः वाटिकापालकाः अत्र कार्यं कुर्वन्ति । सार्वजनिकानां फेब्रुवरीमार्चमासयोः प्रवेशावकाशः अस्ति ।
कुतुब् मिनार्
कुतुब् समुच्चये अन्तर्भवति कुतुब् मिनार् अपि । देहल्यां स्थितम् अत्यन्तं प्रेक्षणीयं प्रमुखं च स्थानम् एतत् । अस्य शिखरस्य निर्माणकार्यम् आरब्धवान् गुलामवंशस्य प्रथमः शासकः कुतबुद्दीन् ऐबकः। तस्य उत्तराधिकारी इल्तुमिशः, तदनन्तरम् आगताः अल्लावुद्दीन् खिल्जिप्रभृतयः शासकाः च अधिकान् अट्टान् निर्माय तस्य भवनस्य औन्नत्यं वर्धितवन्तः। कुतुबमिनार् ७२.५ मी. औन्नत्ययुतम् । तस्य भूतलव्यासः १४.३ मीटर्विशालः अन्तिमाट्ट्ः २.७ मीटर् -उन्नतः अस्ति । अस्य मुखद्वारम् 'अलैगेट्’ इति उच्यते । एतस्य निर्माता अस्ति अल्लावुद्दीनखिल्जिः । वृत्ताकारकम् एतत् मुखद्वारं रक्तशिलाभिः, अलङ्कृतमणिशिलाभिः, शिलाजवनिकाजालैः, कलाकृतिभिः च शोभते । टर्किशकलाविदः एतत् निर्मितवन्तः सन्ति । अल्लावुद्दीन्खिल्जिः सङ्कल्पितवान् आसीत् यत् 'अमैमिनार्’ निर्मातव्यम् इति, यच्च औन्नत्येन कुतुबमिनारस्य अपेक्षया द्विगुणितं स्यात् इति । किन्तु तस्य मरणात् निर्माणकार्यम् अर्धे एव स्थगितं जातम् ।२४.५ मीटरुन्नतः प्रथमः अट्टः निष्प्रयोजकः जातः अस्ति ।
रक्तदुर्गम्
देहलीनगरे स्थितं रक्तदुर्गं (लालकिला) रक्तवालुकाशिलाभिः निर्मितः भवनविशेषः अस्ति । अस्य दैर्घ्यं २ कि.मी. अस्ति । उन्नतिः समाना नास्ति । नद्याः समीपे २८ मीटर् उन्नतं, नगरभागे ३३ मीटर् उन्नतम् अस्ति । देहली चक्रवर्ती षाहजहान् क्रिस्ताब्दे १६३८ तमे वर्षे एतस्य दुर्गस्य निर्माणम् आरब्धवान् । क्रिस्ताब्दे १६४८ तमे वर्षे निर्माणकार्यं समाप्तम् अभवत् । लाहोर् गेट् तः प्रवेशः अस्ति । अत्र दिवान्-ए-आम् , दिवान् ए खास् , मोतिमस्जिद् , रङ्गमहल् इत्यादीनि सन्ति । प्रतिदिनम् सायङ्काले Sound and light show आङ्ग्लहिन्दिभाषयोः व्याख्यानसहितम् भवति । अन्तः आपणानां पाङ्क्तिः अस्ति । हस्तशिल्पवस्तूनि अत्र प्राप्तुं शक्यन्ते ।  दिवान् -ए- खास् राज्ञां स्वकीयं स्थानमासीत् । खास् महल् चक्रवर्तिनां निवासः, रङ्गमहलराज्ञीनां वासस्थानं, दिवान् आम् दर्बार सभाङ्गणमासीत् । अत्र उष्णजलशीतजलस्नानगृहाणि सन्ति । शीशमहल् प्रेक्षणीयमस्ति । मोगलशैल्याः शिल्पदर्शनाय एतदुत्तमं स्थलमस्ति । स्वातन्त्र्यानन्तरं प्रतिवर्षम् आगस्टमासस्य १५ दिने प्रातःकाले अत्र प्रवेशद्वारस्य उपरि स्थिते विशेषस्थले भारतस्य प्रधानमन्त्री ध्वजारोहणं कृत्वा जनान् सम्बोधयति । शुभाशयं च यच्छति ।
फेरी क्वीन्
फेरिक्वीन् – हेरिटेज् धूमशकटम् - देहलीनगरे स्थितः राष्ट्रियधूमशकटसङ्ग्रहालयः अवश्यं दर्शनीयः अस्ति । अत्र फेरिक्वीन् धूमशकटः १४२ वर्षप्राचीनः अस्ति । अस्य चालनयन्त्रं बाष्पेन चालनीयम् अस्ति । अस्य प्रकोष्ठाः वायुनियन्त्रिताः उत्तमासनयुक्ताः च सन्ति । अन्तस्तात् प्रकृतिदर्शनम् अतीव सुन्दरं भवति । अन्तः सुन्दरतया अलङ्कृताः विभागाः सन्ति । अस्य वेगः प्रतिघण्टं ४० कि.मी. अस्ति । अस्य गिन्निस् पुस्तके नाम प्रवेशः जातः अस्ति । राष्ट्रियप्रवासनिगमस्य पारितोषकमपि प्राप्तम् अस्ति । एकदा एतत् यानं कर्णाटकम् आगतम् आसीत् । मेहरौली, कुतुब् मिनार् समीपे एतस्य स्थानम् अस्ति।
जन्तर् मन्तर् (ग्रहतारावीक्षणालयः)
देहलीनगरे जयपूरस्य मिर्जाराजेन जयसिंहेन निर्मितः "ग्रहतारावीक्षणालयः" १६ शतके स्थापितः अस्ति । अत्र सूर्यचक्रम् अथवा साम्राटयन्त्रम् अतीव गमनार्हम् अस्ति ।
संसद् भवनम्
संसत् भवनम् वृत्ताकारकं भवनमस्ति । अत्र भारतसर्वकारस्य लोकसभाराज्यसभेत्यादि प्रशासनिकसभास्थानानि सन्ति । एतत् क्रिस्ताब्दे १९२७ तमे वर्षे निर्मितम् अस्ति । अस्य भवनस्य व्यासः १७२ मीटर् अस्ति ।
मेहरौली अयस्स्तम्भः
कुतुब् मिनार् इत्य्स्य प्राङ्गणे कश्चित् ऐतिहासिकः स्तम्भः अस्ति यं द्रृष्ट्वा प्रासिनः विस्मिताः भवन्ति । अयसः एषः चतुर्थशतके राजाचन्द्रवर्मणा निर्मितः। स्कन्धगुप्तराजस्य कालिकः एषः शिल्पविशेषः अधुनापि अयस्किट्टरहितः सूर्यप्रकाशेन विराजते । अत्र स्तम्भे संस्कृतश्लोकाः लिखिताः सन्ति । एषः स्तम्भः स्थिरः दृढः गोलिकाप्रहारेणापि न शैथिल्यम् आप्नोत् । स्तम्भनिर्माणकौशलं दृष्ट्वा तत्कालीनं लोहकार्यनैपुण्यं ज्ञातुं चर्चितुं च शक्यते । कन्निङ्ग् ह्याम् इत्यस्य वचनानुगुणं एषः स्तम्भः अतीव विस्मयकारी लोहविद्यादर्शकः निर्माणं कुतूहलकारकं च अस्ति ।
इतरदर्शनीयानि स्थानानि
देहलीनगरे अनेक मुस्लिमराजानां म्रुतस्मारकाणि सन्ति । तत्र मोगलशैलीयवास्तुशिल्पानि रचितानि सन्ति । लोधिवंशीयानां स्मारकाणि, मोगलवंशीयानां स्मारकाणि च विशाले प्राङ्गणे सन्ति । शेरषहमहोदयेन निर्मितं दुर्गं पर्वतप्रदेशे अस्ति । एतत् पुरानाकिला इत्यपि कथयन्ति । अत्र समीपे क्श्चन मृगालयः अस्ति । अत्र धूसरभल्लूकाः श्वेततव्याघ्रः, श्वेतमयूरः, एमु, इत्यादीनि प्राणिसङ्कुलानि सन्ति । राजघाट् प्रदेशे विशाले उद्याने महात्मा गान्धिः जवाहरलालनेहरुः लालबहादुरशास्त्री श्रीमती इन्दिरागान्धिः इत्येतेषां स्मारकाणि सन्ति । बिर्लामन्दिरम् इति ख्यातं श्रीलक्ष्मीनारायणमन्दिरम् अतीव सुन्दरम् कलायुक्तं चास्ति । अक्षरधामदेवालयसङ्कीर्णम् अतीव सुन्दरम् अस्ति । अत्र सायङ्काले दीपालङ्कारयुक्तः जलोत्सवः विशेषतया द्रष्टव्यः अस्ति । देहलीनगरे बोटक्ललब्, लोधी-उद्यानं, रोषनारा-उद्यानं, नेहरु-उद्यानं, डीरपार्क्, बुद्धजयन्ती पार्क् इत्यादीनि सुन्दराणि उद्यानानि सन्ति । देहलीनगरे अनेके वस्तुसङ्ग्रहालयाः सन्ति । तेषु क्राफट् म्यूसियम्, न्याशनल् म्यूसियम्, नेहरूस्मारक म्यूसियं, रेड् फोर्ट् म्यूसियम् इत्यादीनि प्रसिद्धानि सन्ति । यमुनातीरे परिविस्तृता देहली दशाधिकक्रोशमितभूभागम् आक्रम्य अवतिष्ठते । नगरीयं पुराणनवोपभागाभ्यां द्विधा विभक्ता । देहलीनगर्याः नासिकाभरणमिव चान्दनीचौकस्थानम् अत्र विराजते । पत्तनेऽस्मिन् रक्तदुर्गं, कुतुब् मिनार्, जन्तर्-मन्तर्, इण्डियागेट, लक्ष्मीनारायणमन्दिरं, तीनमूर्तिभवनं, विज्ञानभवनं, मुगलवास्तुशिल्पम् अनुसृत्य विरचितानि भवनानि चेत्यसङ्ख्यानि प्रेक्षणीयस्थानानि सुशोभन्ते । सर्वेषु प्रेक्षणीयेषु स्थानेषु बिर्लामन्दिरमिति ख्यातं लक्ष्मीनारायणमन्दिरं विशेषतया उल्लेखनीयम् । यतः मन्दिरमिदं भारतीयचरित्रं संस्कृतिञ्च प्रकटयति तथा भृशं विस्मयमपि जनयति । दिल्ल्यामेव भारतदेशस्य जीवननिरूपकं संसद्भवनम् अस्ति । अत्रैव उच्चतमन्यायप्रदाता अत्युच्चन्यायालयो वर्तते । सर्वप्रधानपदमलङ्कृतवान् राष्ट्रपतिः देहल्याम् एव विराजते । अतः देहली भारतस्य हृदयमेव । देहलीमहानगरस्य विस्तीर्णं १५०० चतुरस्रकिलोमीटर् अस्ति । अत्र वातावरणम् अत्यन्तं विचित्रम् अस्ति । एप्रिल-मे-जूनमासेषु अतीवोष्णता, नवम्बर् डिसेम्बरजनवरीमासेषु अतीव शैत्यं भवति। भारतस्य सर्वराज्यानां राजधानीभ्यः वाहनसम्पर्कः, धूमशकटयानसम्पर्कः, विमानसम्पर्कः च सन्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तु
वर्गः:भारतस्य राज्यानां राजधान्यः वर्गः:भारतस्य राज्यानि वर्गः:भारतस्य केन्द्रशासितप्रदेशाः
सिडनी
सिडनी आस्ट्रेलिया देश्स्य एकः नगरं अस्ति । आस्ट्रेलिया एक: महाद्वीप: किञ्चन राष्‍ट्रं च अस्ति |
दूरमानम्
मात्रादीनां सामान्यमानां लक्षणम् ॥
( श्री भोजदेवविरचित समराङ्गणसूत्राधारग्रन्थोक्त रीत्या )
'''संज्ञाभेदोऽथ सामान्यमानानां प्रतिपाद्यते । '''स्यादेकमङ्गुलं मात्रा कला प्रोक्ताङ्गुलद्वयम् ॥
'''पर्वं त्रीण्यंङ्गुलान्याहुः मुष्टिः स्याच्चतुरङ्गुला । '''तलं स्यात् पञ्चभिः षड्भिः करपादाङ्गुलैर्भवेत् ॥
'''सप्तभिर्दष्टिरष्टाभिः अङ्गुलैः तूणिरिष्यते । '''प्रादेशो नवभिस्तैः स्याच्छयातालो दशाङ्गुलः ॥
'''रत्निः स्यादेकविंशत्याः स्यादरत्निः करोन्मितः । '''द्वा चत्वारिंशता किष्कुरङ्गुलैः परिकीर्तितः ॥
'''चतुरुत्तरयाशीत्या व्यामः स्यात् पुरुषस्तथा । '''षण्णवत्याङ्गुलैश्चापं भवेन्नाडी युगं तथा ॥
१ अङ्गुलः = मात्रा ।
२ अङ्गुलः = कला ।
३ अङ्गुलः = पर्वः ।
४ अङ्गुलः = मुष्टिः ।
५ अङ्गुलः =तलः ।
६ अङ्गुलः = कर – पाद ।
७ अङ्गुलः = दिष्टिः ।
८ अङ्गुलः = तूणि ।
९ अङ्गुलः = प्रादेशः ।
१० अङ्गुलः = शयतालः ।
११ अङ्गुलः = गोकर्णः ।
१२ अङ्गुलः = वितस्तिः ।
१४ अङ्गुलः = पाद ।
२१ अङ्गुलः = रत्निः ।
२४ अङ्गुलः = अरत्निः ।
८४ अङ्गुलः = व्याम-पुरुषः ।
८६ अङ्गुलः = चाप-धनुषः ।
८६,८६.. अङ्गुलः = नाडीयुगः ।
१०६ अङ्गुलः = दण्डः ।
३० धनुषः = नल्वः ।
१००० धनुषः = क्रोशः ।
२ क्रोशः = गव्यूतिः ।
४ गव्यूतिः= १ योजनम् ।
लीलावती
'''यवोदरैरङ्गुलमष्टसंख्यैः हस्तोऽङ्गुलैः षड्गुणितैः चतुर्भिः । '''हस्तैश्चतुर्भिर्भवतीह दण्डः क्रोशः सहस्रः द्वितयेन तेषाम् ॥
'''स्याद्योजनं क्रोशचतुष्टयेन तथाकराणां दशकेन वंशः । '''निर्वर्तनं विंशति वंशसंख्यैः क्षेत्रं चतुर्भिश्च भुजैर्निबद्धम् ॥
८ यवोदरः = अङ्गुलः ।
२४ अङ्गुलः = हस्तः ।
४ हस्तः = दण्डः ।
२००० दण्डः = क्रोशः ।
४ क्रोशः = योजनम् ।
१० हस्तः = वंशः ।
२० वंशः × २० वंशः = निर्वर्तनम् ।
'''रेण्वष्टकेन वालाग्रं लिक्षा स्यादष्टभिस्तु तैः । '''भवेद् यूकाष्टभिस्ताभिः यवमध्यं तदष्टकात् ॥
'''अष्टाभिः सप्तभिः षड्भिरङ्गुलानि यवोदरैः । '''ज्येष्ठ-मध्य-कनष्ठानि तच्चतुर्विंशतिः करः ॥
८ अणुः = रजोकणः ।
८ रजोकणः = वालाग्रः ।
८ वालाग्रः = लिक्षा ।
८ यूका = यवः ।
८ यवः = अङ्गुलः ।
२४ अड्गुलः = हस्तः ।
४ हस्तः = दण्डः ( १ फ़ीट् ) ।
Radhakrishna.B (चर्चा)राधाकृष्णः बि
मेलबॉर्न
मेलबॉर्न आस्ट्रेलिया देश्स्य एकः नगरं अस्ति । आस्ट्रेलिया एक: महाद्वीप: किञ्चन राष्‍ट्रं च अस्ति |
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:आस्ट्रेलियादेशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कन्याकुमारीमण्डलम्
इतिहासः
स्वातन्त्र्यात् प्राक् कन्याकुमारीमण्डलं तिरुविताङ्कूरु (ट्रावङ्कूर्) राज्यस्य भागः आसीत् । ततः केरलराज्यस्य निर्माणात् पूर्वं तिरुविताङ्कूरु कोच्चिन् राज्ये आसीत् । तदनन्तरकाले केरलस्य तिरुवनन्तपुरमण्डलस्य अष्ट उपमण्डलानि पृथक्कृत्य कन्याकुमारीमण्डलं रचितम् । १९५६ तमवर्षस्य राज्यपुनर्विभागसमितेः सूचनानुगुणम् इदं मण्डलं मद्रास् राज्यस्य भागः अभवत् । मद्रास् राज्यस्य एव तदनन्तरकाले तमिऴ्नाडु इति नामकरणम् अभवत् ।
भौगोलिकम्
कन्याकुमारीमण्डलस्य तिसृषु दिशासु समुद्रम् अस्ति । उत्तरसीमायां [[पश्चिमघट्टपर्वतश्रेणिः अस्ति । पश्चिमसीमायां केरलराज्यस्य तिरुवनन्तपुरमण्डलम्, उत्तरे पूर्वत्र च तमिऴ्नाडुराज्यस्य तिरुनेल्वेलीमण्डलम् अस्ति । आग्नेयदिशि बङ्गालसमुद्रस्य मन्नार् समुद्रकुक्षिः (गल्फ़् आफ़् मन्नार्) अस्ति । दक्षिणसीमायां हिन्दूमहासमुद्रं, नैर्ऋत्यदिशायां अरब्बीसमुद्रं च अस्ति ।
जनसंख्या
२०११ जनगणनानुगुणं कन्याकुमारीमण्डले १,८६३,१७४ जनाः सन्ति । इदं मण्डलं ८२.४७% नगरीकृतम् अस्ति । चेन्नैमण्डलम् अतिरिच्य तमिऴ्नाडुराज्ये कन्याकुमारीमण्डले एव जनसान्द्रता अत्यधिका ११०६ प्रतिचतुरश्रकिलोमीटर् । अत्रत्यं साक्षरताप्रमाणं ९०.२५% अस्ति । इदम् अस्मिन् राज्ये अत्यधिकम् । अत्र स्त्रीलिङ्गानुपातः अपि अधिकः अस्ति । पुं, स्त्री अनुपातः १०००:१०१० अस्ति ।
उपमण्डलानि
कन्याकुमारीमण्डले चत्वारि उपमण्डलानि सन्ति ।
कन्याकुमारी
अत्रत्यं प्रमुखं वीक्षणीयस्थानं समुद्रतीरे स्थितं कुमारी अम्मन् (कन्याकुमारी)) मन्दिरम् । अयं देव्याः पार्वत्याः शक्तिपीठेषु अन्यतमः । अत्र पार्वती परमेश्वरं प्राप्तुं तपः कृतवती इति श्रूयते । कन्याकुमारीमन्दिरस्य आग्नेयदिशि समुद्रमध्ये १९७० तमे वर्षे निर्मितं विवेकानन्दशिलास्मारकम् अस्ति । अस्यां शिलायां स्वामी विवेकानन्दः दिनत्रयं यावत् ध्यानं कृतवान् । अत्र ध्यानमण्डपः अपि अस्ति, यत्र ध्यानार्थं शान्तं स्थानं लभ्यते ।  अत्रैव तमिऴ्सन्तकवेः तिरुवळ्ळुवरस्य १३३ पादोन्नता मूर्तिः अस्ति । इयं  मूर्तिः २००० तमे वर्षे शिल्पिना गणपति स्थपतिना निर्मिता एषियादेशस्य अत्युन्नतासु मूर्तिषु अन्यतमा । महात्मनः गान्धेः अस्थिभस्म सागरे निमज्जनात् पूर्वं कन्याकुमार्याम् एव स्थापितम् आसीत् । तस्मिन् स्थले अद्य गान्धीस्मारकं तिष्ठति । अस्य स्मारकस्य निर्माणवैशिष्ट्यं यत् तस्य जन्मदिने अक्टोबर् मासस्य द्वितीये दिनाङ्के प्रथमे सूर्यकिरणाः अस्तिभस्मस्थापनस्थले एव पतन्ति ।
हिन्दूमहासमुद्रे सुनामी
२००४ तम वर्षस्य डिसेम्बर् मासे २६ दिनाङ्के दक्षिण आग्नेयएषियादिशोः बहवः देशाः सुनामीनामकेन समुद्रचण्डमारुतेन आक्रान्ताः । भारते सुनामीकारणेन पीडितेषु मण्डलेषु कन्याकुमारी अपि अन्यतमम् । अत्र नवशतेभ्यः अधिकाः जनाः मृताः, सहस्रशः जनाः तिरोभूताः, व्रणिताः वा । तदारभ्य सर्वकारीयाः तदितराः च समाजसेवासङ्घाः पीडितानां जनानां पुनर्वसतिं कल्पयितुं प्रयतमानाः सन्ति ।
पद्मनाभपुरराजभवनम्
इदं राजभवनं ग्रानैट्‌शिलानिर्मिते पद्मनाभपुरदुर्गे अस्ति । पश्चिमघट्टश्रेण्याः वेलिगिरेः पादभूमौ अयं दुर्गः अस्ति । समीपे एव वल्लीनदी प्रवहति ।
वट्टक्कोट्टै दुर्गः
अस्य नाम्नः ‘वृत्ताकारस्य दुर्गः’ इत्यर्थः । अयं क्रिस्तीये अष्टादशे शतके निर्मितः । समुद्रतीरे कन्याकुमारीपत्तनतः ६ किलोमीटर् दूरे अयं दुर्गः अस्ति ।
शुचीन्द्रम्
अत्र स्तनुमलयदेवालयः अस्ति, यत्र विविधराजवंशानां कलाकृतयः लभ्यन्ते । नवमशतमानस्य शिलालेखाः, सङ्गीतस्तम्भाः, हनूमतः ६ मीटर् उन्नता मूर्तिः इत्यादयः अत्र बहु प्रसिद्धाः । अत्रत्यः मुख्यः आराध्यः देवः शिवलिङ्गरूपेण त्रिमूर्तीनां ब्रह्म, विष्णु, शिवानाम् ऐक्यं द्योतयति ।
पञ्चपदीक्षेत्राणि
अय्यावऴितत्त्वानुसारिणां पवित्राणि इमानि पञ्च क्षेत्राणि कन्याकुमार्याः पञ्चदशकिलोमीटर् परिधौ सन्ति । स्वामितोप्पुपदी, मुत्तप्पदी, तामरैकुळम्पदी, अम्बालप्पदी, पूप्पदी इति इमानि पञ्च क्षेत्राणि ।
नागरकोयिल्
अस्मिन् पत्तने नागराजदेवालयः, शिवविष्ण्वोः देवालयः च अस्ति । कोट्टार्‌प्रदेशे सन्त ज़ेवियरस्य क्रैस्तदेवालयः अपि अस्ति ।
उदयगिरिदुर्गः
राज्ञा मार्ताण्डवर्मणा निर्मितः अयं दुर्गः । अत्र कास्टिङ्ग्‌प्रभेदस्य गोलिकास्त्राणां निर्माणकार्यागारः अस्ति । तस्य राज्ञः विश्वासपात्रस्य यूरोप्यसेनानायकस्य डे लेन्नायस्य स्मारकम् अपि अत्र अस्ति । सम्प्रति उदयगिरिदुर्गः जीववैविध्योद्यानम्, अरण्यविभागेन निर्वाह्यमानम् अस्ति ।
चितारल् जैनचैत्यानि
मार्ताण्डतः ३५ किलोमीटर् दूरे स्थितानि इमानि चैत्यानि । अत्र नवमशतकस्य एकादशशतकस्य च जैनगुहाः मूर्तयः च सन्ति । तिरुनन्दिक्करदेवालयः अयं पल्लवशैल्याः शिलाच्छेदनेन निर्मितः गुहादेवालयः, क्रिस्तीये सप्तमे, अष्टमे वा शतके निर्मितः ।
उल्लगरुविजलपातः
नागरकोयिलात् २० किलोमीटर् दूरे अयं जलपातः अस्ति । पश्चिमघट्टप्रदेशे पर्वतमध्ये स्थितः एषः ।
ब्रिस्बेन
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:आस्ट्रेलियादेशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अथ चैनं नित्यजातं...
अथ चैनं नित्यजातम् इत्यनेन श्लोकेन भगवान् श्रीकृष्णः शोकस्य सर्वथा अयोग्यतां वर्णयति । पूर्वेषु त्रिषु श्लोकेषु आत्मनः नित्यतायाः सिद्धान्तम् उपस्थाप्य अत्र तस्य सिद्धान्तस्य अभावेऽपि शोको न करणीयः इति कथयति । सः कथयति यद्, हे महाबाहो ! यदि त्वम् एनं देहिनं नित्यजातत्वेन, नित्यमृतत्वेन चापि अङ्गीकरोषि, तर्ह्यपि त्वया शोकः न करणीयः एवेति ।
पदच्छेदः
अथ, च, एनम्, नित्यजातम्, नित्यम्, वा, मन्यसे, मृतम् । तथा, अपि, त्वम्, महाबाहो, न, एवम्, शोचितुम्, अर्हसि ॥
अन्वयः
महाबाहो ! अथ च एनं नित्यजातं नित्यं वा मृतं मन्यसे तथापि त्वम् एवं शोचितुं न अर्हसि ।
अर्थः
हे अर्जुन ! यदि पुनः त्वम् अयम् आत्मा सर्वदा जायते इति सर्वदा म्रियते इति वा मन्यसे तथापि एवं शोकम् अनुभवितुं नार्हसि ।
भाष्यार्थः
'अथ चैनं... शोचितुमर्हसि' – अत्र भगवान् पक्षान्तरस्यापि 'अथ च', 'मन्यसे' इत्येतयोः पदयोः उपस्थापनं करोति । यद्यपि वास्तविकता एषा एवास्ति यद्, देही अजन्मा, सनातनः च अस्ति इति, तथापि यदि त्वं तं सिद्धान्तम् अङ्गीकर्तुं नेच्छसि, तर्हि अपि ते शोकस्य विषयः नास्ति । किञ्च यः प्राप्तजन्मा, सः मरिष्यत्येव । यः प्राप्तमृत्युः, सः जनिष्यत्येव । तं नियमं परिवर्तयितुं न कोऽपि समर्थः । यदि बीजं भूमौ वपामः, तर्हि सः अङ्कुरं यच्छति । सः अङ्कुरः क्रमशः वृद्धः सन् वृक्षरूपी भवति । एतस्यां प्रक्रियायां सूक्ष्मतया चिन्तयामः चेत्, किं तद् बीजं क्षणमात्रम् अपि एकरूपम् अतिष्ठत् ? भूमौ तद् प्रप्रथमं कठोररूपं त्यक्त्वा मृदु अभवत् । ततः मृदुतां त्यक्त्वा अङ्कुरः अभवत् । ततश्च अङ्कुररूपं त्यक्त्वा वृक्षः अभवत् । अन्ततो गत्वा आयुष्ये समाप्ते शुष्कं जातम् । अनेन क्रमेण बीजम् एकस्मिन् क्षणेऽपि एकरूपं नातिष्ठत्, प्रत्येकं क्षणं तद् परिवर्तनशीलम् आसीत् । यदि तद् बीजम् एकक्षणम् अपि एकरूपम् अस्थास्यत्, तर्हि शुष्कवृक्षपर्यन्तस्य यात्रां पूर्णां नाकरिष्यत् । प्रथमस्य स्वरूपस्य त्यागोत्तरं द्वितीयरूपधारणं तस्य मृत्योः उत्तरं जन्म उच्यते । एवं तद्बीजं प्रतिक्षणं जन्म, मृत्युं च प्राप्नोति स्म । बीजवदेव शरीरम् अस्ति । सूक्ष्मतया पश्यामश्चेत्, वीर्यस्य रजन्या सह संयोगे सति गर्भः अभवत् । गर्भस्य विकासे क्रमशः बालरूपं प्रत्यक्षं समुद्भूतम् । ततः शरीरं जन्मोत्तरं क्रमशः वृद्धिं प्राप्य अन्ते मृतम् । तस्यां प्रक्रियायां शरीरम् एकक्षणम् अपि स्थिरं नातिष्ठत् । प्रत्येकं क्षणं तज्जन्म, मृत्युं च प्राप्नोत् । अतः भगवान् कथयति यद्, यदि त्वं शरीरवच्छरीरिणम् अपि जन्ममृत्युसहितं मन्यसे, तथापि शोकाय तु अवकाशः नास्ति इति ।
शाङ्करभाष्यम्
आत्मनः अनित्यत्वमभ्युपगम्य इदमुच्यते -
अथ च इति अभ्युपगमार्थः। एनं प्रकृतमात्मानं नित्यजातं लोकप्रसिद्ध्या प्रत्यनेकशरीरोत्पत्ति जातो जात इति मन्यसे तथा प्रतितत्तद्विनाशं नित्यं वा मन्यसे मृतं मृतो मृत इति तथापि तथाभावेऽपि आत्मनि त्वं महाबाहो न एवं शोचितुमर्हसि जन्मवतो नाशो नाशवतो जन्मश्चेत्येताववश्यंभाविनाविति।।
भाष्यार्थः
औपचारिकरूपेण आत्मनः अनित्यतां स्वीकृत्य अग्रे कथयति यद् –
'अथ', 'च' इत्येतयोः अव्यययोः औपचारिकताबोधकत्वं स्वीकर्तव्यम् । यद्यपि त्वम् एनम् आत्मानं सर्वदा जन्यमानम् अङ्गीकरोति, अर्थात् लोकप्रसिद्ध्यानुसारं प्रत्येकेषां शरीराणां जन्मना सह आत्मनः अपि जन्म भवति, तथा च शरीरे मृते आत्मा अपि म्रियते इति मन्यसे, तथापि नित्यं जन्ममृत्य्वोः चक्रे विद्यमानस्य आत्मनः कृतेऽपि हे महाबाहो त्वया शोकः न कर्तव्यः । किञ्च प्राप्तजन्मनः मृत्युः, मृतस्य च जन्म निश्चितम् अस्ति इति ।
रामानुजभाष्यम्
अथ नित्यजातं नित्यमृतं  देहम् एव  एनम्  आत्मानं  मनुषे  न देहातिरिक्तम् उक्तलक्षणं  तथापि  एवम् अतिमात्रं  शोचितुं न अर्हसि।  परिणामस्वभावस्य देहस्य उत्पत्तिविनाशयोः अवर्जनीयत्वात्।
भाष्यार्थः
यदि सर्वदा जन्ममानं, म्रियमाणं च शरीरमेव त्वम् आत्मत्वेन स्वीकरोषि, आत्मा शरीराद्भिन्नः उपर्युक्तैः लक्षणैः युक्तः इति यदि न स्वीकरोषि च, तर्ह्यपि त्वया एतादृशः अतिमात्रः शोकः अनुचितः । यतो हि परिवर्तनशीलस्य शरीरस्य उत्पत्तिः, विनाशश्च अनिवार्यौ स्तः ।
अधिकवाचनाय
26 वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
मयूरसारिणी
मयूरसारिणी।
प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १०
र्जौ रगौ मयूरसारिणी स्यात्। –केदारभट्टकृत वृत्तरत्नाकर:३.२५
ऽ।ऽ ।ऽ। ऽ।ऽ ऽ
र ज र ग।
यति: पादान्ते।
उदाहरणम् - नष्टधर्ममुत्थितं ह्यधर्मं वीक्ष्य संसृजाम्यहं स्वमेव। दुष्टनाशसाधुरक्षणाय सम्भवाम्यहं युगे युगे च॥
वर्गः:छन्दांसि वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
दक्षिण-गारो-हिल्स्-मण्डलम्
दक्षिण-गारो-हिल्स्-मण्डलं मेघालयराज्ये स्थितम् एकं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं भाघ्मारा इत्येतन्नगरम् ।
वर्गः:मेघालयराज्यस्य मण्डलानि वर्गः:मेघालयराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
नेपालस्य प्रधानमन्त्री
नेपालस्य प्रधानमन्त्री नेपालस्य संविधानानुगुणं केन्द्रीयसर्वकारस्य प्रधानपदाधिकारी ।
वर्गः:नेपालदेशसम्बद्धाः स्टब्स्-लेखाः वर्गः:नेपालदेशः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पर्थ
पर्थ आस्ट्रेलिया देश्स्य एकः नगरं अस्ति । आस्ट्रेलिया एक: महाद्वीप: किञ्चन राष्‍ट्रं च अस्ति |
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:आस्ट्रेलियादेशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
पश्चिम-गारो-हिल्स्-मण्डलम्
पश्चिम-गारो-हिल्स्-मण्डलम् मेघालयराज्ये स्थितम् एकं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं तुरा नगरम् ।
वर्गः:मेघालयराज्यस्य मण्डलानि वर्गः:मेघालयराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
पूर्वगारोहिल्स्-मण्डलम्
पूर्व-गारो-हिल्स्-मण्डलं(East Garo Hills District) मेघालयराज्ये स्थितं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं विलियम्नगरम् ।
भौगोलिकम्
पूर्व-गारो-हिल्स्-मण्डलस्य विस्तारः २,६०३ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य उत्तरदिशि उत्तर-गारो-हिल्स्-मण्डलं, पश्चिमदिशि पश्चिम-गारो-हिल्स्-मण्डलं, दक्षिणदिशि दक्षिण-गारो-हिल्स्-मण्डलं, पूर्वदिशि पश्चिम-खासि-हिल्स्-मण्डलम् अस्ति । अत्र १९७ से.मी.मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । 'त्लोङ्ग' अस्य प्रदेशस्य प्रमुखनदी । मण्डलेऽस्मिन् अरण्यव्यापृतं, पर्वतीयं च स्थलम् अधिकं वर्तते । वनेषु वंशवृक्षाः अधिकाः सन्ति ।
ऐतिहसिकं किञ्चित्
पूर्व-गारो-हिल्स्-मण्डलं १९७६ तमे वर्षे स्थापितं मण्डलम् । गारो जनानां लोकसाहित्ये एतस्य उल्लेखं द्रष्टुं शक्नुमः यत् गारोजनाः तिबेटपरिसरात् प्रव्रज्य अत्रागताः ।
उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले ५ उपमण्डलानि अस्ति -
लोकजीवनम्
अत्रस्था प्रमुखजनजातिः 'गारो' अस्ति । राभास्, हजोङ्ग्स्, कोचेस्, दलुस्, बनाइस्, बोरोस् अत्रस्थाः जनजातयः सन्ति । गारो जनजातिः मेघालयराज्ये निवसन्तिषु जनजातिषु जनसङ्ख्यादृष्ट्या द्वितीया जनजातिः । गारो जनाः 'A'chik', 'माण्डे' नाम्ना प्रसिद्धाः । एतेषां भाषा बोडो-नागा-काचिन्-भाषापरिवारे अन्तर्भवति ।
वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले कानिचन वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -
राष्ट्रियपुस्तकालयः (इजरायल्)
इजरायल्-राष्ट्रीयपुस्तकालयः (NLI, हिब्रू: הספרייה הלאומית, पूर्वं- यहूदीराष्ट्रियविश्वविद्यालयस्य पुस्तकालयः - JNUL, हिब्रू: בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי), इजरायल् देशस्य राष्ट्रियपुस्तकालयः अस्ति । अस्मिन् पुस्तकालये पञ्चलक्षाऽधिकानि पुस्तकानि सन्ति । अयं पुस्तकालयः यरूशलेमे स्थितस्य हिब्रूविश्वविद्यालयस्य Givat रामपरिसरे अवस्थितः । राष्ट्रियपुस्तकालय Hebraica तथा जूदाईका पृथिव्याः सर्वबृहत्-सङ्ग्रहालयौ स्तः । अत्र दुर्लभ तथा अद्वितीयमात्रृकाणां, पुस्तकानां कलकृतीनाञ्च भाण्डारः अस्ति ।
बाहरी लिंक
वर्गः:ग्रन्थालयाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:विदेशीयशैक्षणिकसंस्थाः
वंशपत्रपतितम्
वंशपत्रपतितम्।
प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 17
दिङ्मुनि वंशपत्रपतितं भरनभनलगै:। - केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३.९२
ऽ।। ऽ।ऽ ।।। ऽ।। ।।। ।ऽ
यति: दशभि: सप्तभि:च।
उदाहरणम् -
धर्मविनष्ट्यधर्मभरणं जगति यदि भवेत्सम्भवनं त्वजस्य भविता मम तदवसरे।
सज्जनरक्षणाय च पुन: खलजनहतये, धर्ममतं पुना रचयितुमवनितले॥
वर्गः:छन्दांसि वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
ततः स विस्मयाविष्टो...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः एकादशोऽध्यायस्य विश्वरूपदर्शनयोगस्य चतुर्दशः(१४) श्लोकः ।
पदच्छेदः
ततः स विस्मयाविष्टः हृष्टरोमा धनञ्जयः प्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिः अभाषत ॥ १४ ॥
अर्थः
अनन्तरं सरोमहर्षः सः अर्जुनः विस्मितः शिरसा विष्णुं नमस्कृत्य कृताञ्जलिः अवदत् ।
सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
14 वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
भद्राचलम्
वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य तीर्थक्षेत्राणि वर्गः:आन्ध्रप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
न्‍यू यॉर्क्
न्‍यू यार्क संयुक्त राज्‍य अमेरिका देशस्‍य प्रदेश: अस्‍ति. राजधानी - आल्‍बनी
गायत्री (पुष्करम्)
एतत् शक्तिपीठं भारतस्य राजास्थानराज्ये अजमेरमण्डले विद्यमानस्य पुष्करस्य समीपे गायत्रीगिरौ अस्ति।
सम्पर्कः
अजमेरतः वायव्यदिशि ११ की.मी. दूरे अस्ति । एतत् क्षेत्रं प्रति बहुविधवाहनानां व्यवस्था अस्ति । समीपस्थं विमाननिस्थानकं जयपुरम् ।
चन्द्रभागा (सोमनाथः)
एतत् शक्तिपीठं भारतस्य गुजरातराज्ये जुनागढमण्डले विद्यमानस्य सोमनाथमन्दिरस्य समीपे अस्ति।
गायत्री (पुष्करम्)
वैशिष्ट्यम्
पुष्करक्षेत्रम् उष्ट्राणां धावनस्पर्धानिमित्तं प्रसिद्धम् । एषः कार्यक्रमः वार्षिकोत्सवरूपेण आचर्यते । तस्मिन् समये अनेके विदेशीयाः वीक्षणार्थण् अत्र आगच्छान्ति । एतस्य कारणेन शक्तिपीठं निस्तेजितम् अस्ति । अत्रत्या देवी गायत्रीदेवीनाम्ना पूज्यते । ऐतिह्यानुसारम् अत्र सतीदेव्याः कण्ठाभरणं पतितम्  इति । अत्रत्यः शिवः सर्वानन्दनाम्ना पूज्यते ।
चन्द्रभागा (सोमनाथः)
सम्पर्कः
जुनागढमण्डलस्य रावल् रेलनिस्थानतः १३ की.मी. दूरे अस्ति । जुनागढविमाननिस्थानकतः ९५ की.मी दूरे अस्ति ।
गायत्री (पुष्करम्)
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:शक्तिपीठानि वर्गः:राजस्थानराज्यस्य तीर्थक्षेत्राणि वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
चन्द्रभागा (सोमनाथः)
वैशिष्ट्यम्
अस्य शक्तिपीठस्य निकटे एव हिरा कपिला सरस्वती नद्यः प्रवहन्ति । अत्रत्या देवी चन्द्रभागा नाम्ना पूज्यते । ऐतिह्यानुसारम् अत्र सतीदेव्याः उदरं पतितम् इति भक्तानां विश्वासः। चन्द्रभागादेव्याः देवालयः नास्ति । अत्रत्यः शिवः वक्रतुण्डनाम्ना पूज्यते । एतत् स्थानं प्रभासक्षेत्रनाम्ना अपि अभिजानन्ति। केषाञ्चन मतानुसारं यत्र उदरं पतितं तत् स्थानं मुम्बयीसमीपे भरोल् इत्यत्र अस्ति ।
वर्गः:शक्तिपीठानि वर्गः:गुजरातस्य तीर्थक्षेत्राणि वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
ज्वरः
200px|thumb|ज्वरपीडिता महिला ज्वरः (Fever) रोगचिह्नेषु अन्यतमः । शरीरे सामान्यौष्णस्य अपेक्षया अधिकम् औष्ण्यं भवति चेत् ज्वरपीडितः भवति । मनष्यस्य शरीरे सामान्यतया ३७ डिग्रिपरिमाणम् औष्ण्यं भवति । अस्य परिमाणस्य अपेक्षया औष्ण्यम् अधिकं भवति शरीरे ज्वरचिन्हम् (इति) सूचयन्ति । ज्वरः वर्धते (अधिकदिनानि भवति) चेत् गभीरं रोगं सूचयति ।
कारणानि
अधो निर्दिष्टाः रोगाः ज्वरस्य कारणानि भवन्ति,
साधरणज्वरस्य लक्षणम्
सामान्यप्रमाणस्य उष्णस्य अपेक्षया अधिकं भवति चेत् शरीरे ज्वरचिह्नं दृश्यते । अस्य ज्वरस्य लक्षणानि शिरोवेदना, शैत्याधिक्यम्,(शरीरस्य) सन्धिषु वेदना, बुभुक्षा न भवति, शक्तिवैकल्यञ्च भवन्ति । उपशमनार्थं सरलाः उपायाः उच्यन्ते । ते भवन्ति,
बाह्यानुबन्धः
वर्गः:रोगाः वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
मधुरै
तिरुमलैनायकस्य राजगृहम् –शिल्पकलास्थानम्
thumb|300px|तिरुमलैनायकस्य राजगृहम् तमिळ्नाडुराज्ये स्थितम् एतत् राजगृहम् अद्भुतशिल्पकलापूर्णं च अस्ति । श्री तिरुमलैनायकः स्वप्रशासनकाले क्रिस्ताब्दे १६३६ तमे वर्षे अस्य राजगृहस्य निर्माणं कारितवान् । इटालियन् शैल्यां निर्मितम् एतत् राजगृहं मधुरैमीनाक्षीमन्दिरस्य समीपे अस्ति । अत्र राजगृहे स्वर्गविलासः, रङ्गविलासः इति भागद्वयम् अस्ति । परितः प्राङ्गणं सरः, पाटलपुष्पवनं, सेवकानां वसतिगृहाणि आयुधागाराः आसन् । अधुना तु स्वर्गविलास- भवनमेकमेव अस्ति । अत्र भवने द्वादशशिल्पस्तम्भाः भव्याः सन्ति । तञ्जावूरुप्रदेशेऽपि एतत् सदृशम् एकं राजगृहम् अस्ति । मध्ये गोलाकारतया निर्मितः अट्टः सारसानिकशैल्या अस्ति । आङ्गलाधिकारी नेपियर् १९ तमे शतके अस्य भवनस्य पुनर्निर्माणं कारितवान् । एतत् इदानीम् एकं सुन्दरं प्रवासीस्थानम् इति प्रख्यातम् अस्ति । अत्र ध्वनिदीपव्यवस्था कृतास्ति । सायङ्काले दीपप्रकाशेन ध्वनिश्रवणेन च अतीवानन्दः अत्र प्राप्तुं शक्यते ।
मार्गः
मीनाक्षीदेवालयतः १.५. कि.मी । मधुरैनगरे वासभोजनादिकं कर्तुम् शक्यते ।
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
स्वर्णवल्लीमहासंस्थानम्
पीठिका
जगद्गुरु शङ्कराचार्यैः स्थापितेषु पीठेषु अन्यतमः अयं पीठः ।
वर्गः:हिन्दुमठाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
ज्योतिराव गोविन्दराव फुले
महात्मा ज्योतिराव-गोविन्दराव-फुले इत्ययं कश्चन आन्दोलनकारी, विचारकः, समाजसुधारकः, लेखकः, दार्शनिकः, आध्यात्मिकविद्वान्, सम्पादकः तथा च क्रान्तिकारी आसीत्। सः एकोनविंशे शताब्दे भारते महाराष्ट्रे अभवत्। ज्योतिबाफुले तस्य च धर्मपत्नी सावित्रीबायीफुले भारते महिलाशिक्षायाः अग्रगामिनी आस्ताम्। तस्य प्रमुखः प्रभावः शिक्षाक्षेत्रे, कृषिक्षेत्रे, जातिव्यवस्थाक्षेत्रे, महिलानां विधवानां च उत्थाने तथा च अस्पृश्यतोन्मूलने आसीत्। तस्य सर्वाधिका ख्यातिस्तु महिलाशिक्षायां तथा च निम्नजातिजनानां लोकानां च शिक्षायां तस्य प्रयत्नार्थं अस्ति।
बाह्यतन्तूनि लेखनानि च
वर्गः:आधुनिकधार्मिकव्यक्तयः वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
२२९
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
२२९ २२९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
कान्तिमती
साध्वी कान्तिमती
शाकलनगरे श्रुतदेव नामक ब्राह्मणः आसीत् । पवित्रे  श्रीवत्सगोत्रे जातः एषः  पूर्वजन्मनि कृतेन पुण्यविशेषेन आढ्यतां प्राप्तवान्  आसीत्  ।  तस्मै अनुरूपा, साध्वी, सुन्दरी च पत्नी अपि प्राप्ता आसीत् ।  सा न केवलं नाम्ना अपि च रूपगुणेषु च कान्तिमती  आसीत् ।
पूर्वसंस्कारः, ब्राह्मणजन्म च आस्तां तथापि श्रुतदेवः विधिनियमानुसारं दुर्व्यसनग्रस्तः जातः आसीत् ।  एतेन भ्रष्टः जातः । सः तस्य नगरस्य विख्यातायाः वेश्यायाः जाले आपतत् । आरम्भे तस्याः गृहं प्रति गमनागमनं कुर्वन् अन्ते ताम् एव आनीय गृहे स्थापितवान् ।  तावति निर्लज्जता आगता श्रुतदेवस्य ।
सहनशीला कान्तिमती
पत्युः सेवानिरतया कान्तिमत्या वेश्यायाः सेवा अपि करणीया आपतिता । तस्याः सेवां न करोति चेत् पत्युः कोपः भवेत् इति एतस्याः भयम् ।  एतत् दृष्ट्वा वेश्यायाः एव लज्जा अभवत् ।  रात्रौ यदा तयोः मिलित्वा शयनं भवति स्म, एषा तयोः वीजनं कृत्वा अनन्तरं अधः शयनं करोति स्म ।  यदि रात्रौ कापि आवश्यकता भवति तर्हि कान्तिमती उत्थाय वेश्यायाः आवश्यकताः पूरयति स्म । एवं पत्युः सेवाकरणेन कान्तिमत्याः बहु आनन्दः भवति स्म । तस्याः द्र्ष्ट्या पतिः एव परमेश्वरः ।  पतिः तावतीं निर्लक्ष्यता दर्शयति चेदपि तस्याः हृदये पत्युः विषये कुत्रापि ईर्ष्याद्वेषौ न आस्ताम् । कान्तिमती आत्मानं तयोः दासी इति मत्वा श्रद्धया द्वयोः अपि सेवां करोति स्म । त्रिभिर्वर्षैस्त्रिभिर्मासैस्त्रिभिर्पक्षैस्त्रिभिर्दिनैः । अत्युग्रपुण्यपापानामिहैव फलमश्नुते ॥ अत्यन्तं पुण्यं वा अत्यन्तं पापं वा भवतु, एतदुभयमपि शीघ्रमेव फलं यच्छति । कदाचित् सः ब्राह्मणः मूलकं, माषं, तिमं, दधि च मेलयित्वा भोजनं कृतवान् ।  एतेन विषमेन भोजनेन तस्य वमनम् अतिसारः च आरब्धः ।  जठरस्य व्याधिः, अतीव वेदनाजनकः मूलव्याधिः च आरब्धौ ।  एतेन रोगेण सः आदिनं असह्यवेदनया चीत्कारं कुर्वन् भवति स्म। तेन आनीता सा वेश्या तु तस्मात् अत्यधिकं धनं स्वीकृत्य स्वगृहे पूरितवती आसीत् । इदानीं तस्य रोगकारणतः तस्याः असहना, जामिता च आरब्धे आस्ताम् ।  'यदि तत्रैव तिष्ठामि तर्हि  तस्य सेवा करणीया भवेत्’ इति चिन्तनेन सा ततः तं त्यक्त्वा गतवती ।  सः तु सर्वदृष्ट्या पतितः इत्यनेन सर्वे सम्बन्धिनः अपि तं पूर्वमेव त्यक्तवन्तः आसन् ।  मित्राणि तु आरम्भतः नासन् एव ।  अतः बान्धवाः, मित्राणि, अन्ते तस्य हस्ते यावत् पर्यन्तं धनम् आसीत् तावत् पर्यन्तं स्थितवती सा वेश्या अपि यदा त्यक्त्वा गतवन्तः तदा रोगेन निश्चेष्टितः इव पतितं तं द्रष्टुं, साहाय्यं कर्तुं पत्नी केवलम् अवशिष्टा आसीत् ।  कान्तिमती तु दुःखेन विना अहर्निशं पत्युः सेवां कुर्वती आसीत् ।  स्वस्य विश्रान्तिमपि अविगणय्य सर्वदा पत्युः शुश्रूषां कुर्वती कदा सः आरोग्यवान् भवति इति चिन्तयन्ती आसीत् ।  पत्युः वस्त्राणि स्वच्छीकरोति स्म  ।  स्नानं कारयति स्म ।  भोजनं, वीजनं, समीपस्थेन वैद्येन औषधस्य आनयनम्, औषधदानम् उपचारं च कुर्वती आसीत् ।
सेवाव्रतिनी कान्तिमती
कान्तिमत्याः सेवां दृष्ट्वा सुधर्मस्य मनसः परिवर्तनम् अभवत् ।  इदानीं सः जीवनस्य सत्यं  स्वस्य दोषं च ज्ञातवान् आसीत् ।  अतः सः कान्तिमत्यै वदति  "अहं भवत्यै बहु कष्टं दत्तवान् अस्मि ।  भवत्याः अवमानं च कृत्वा भवतीं पीडितवान् अस्मि । तस्य पापस्य फलम् इदानीम् अनुभवन् अस्मि ।  मम क्षमां करोतु” इति क्षमां याचितवान् ।  एतद् श्रुत्वा कान्तिमत्याः मनसि कष्टम् अभवत् ।  सा लज्जया वदति  "हे प्रभो ! माम् अपराधिनीं मा करोतु । भवत्तः मम किमपि कष्टं नास्ति ।  भवतः सेवाकरणेन मम महान् आनन्दः एव ।  अहं भवतः दासी अस्मि ।  मम कर्तव्यम् अहं पालयन्ती अस्मि” इति । तदा  तस्याः पतिः  'कर्तव्यम्’ इति पदप्रयोगेन मम लज्जां मा वर्धयतु प्रिये ! यथा भवती भवत्याः कर्तव्यं निर्वहन्ती अस्ति तथा अहं मम कर्तव्यस्य निर्वहणं न कृतवान् । भवत्यै बहुकष्टं दत्तवान् किल ?” इति उक्तवान् । पत्युः वचनं श्रुत्वा “ तथा सर्वं न वदतु मम देव !” इति पतिभक्तिं प्रदर्शयन्ती सा तस्य पादे मस्तकं स्थापितवती । सा साध्वी पत्युः स्वास्थ्यार्थम् अनेकानि व्रतानि आचरितवती । अनेकान् देवान्  अर्चितवती ।  तपः आरब्धवती ।  रुग्णपत्युः कष्टनिवारणार्थं सर्वविधान् प्रयत्नान् कृतवती ।
शीलवती
कदाचित् वैशाखस्य मध्याह्ने महर्षिः देवलः तेषां गृहम् अतिथिरूपेण आगतवान् ।  अतीवश्रद्धाभक्त्या कान्तिमती तस्य स्वागतं कृत्वा शीतलजलेन तस्य पादौ प्रक्षाल्य, पादोदकं स्वस्य, पत्युः च शिरसि सिक्तवती।  स्नानाय चन्दनकर्पूराभ्यां मिश्रितस्य जलस्य व्यवस्थां कृतवती ।  तस्मै स्वादिष्टं, मधुरं च भोजनं दत्तवती ।  ततः महर्षेः निर्गमनसमये तस्मै ताडपत्रेन निर्मितं छत्रं, चन्दनकाष्ठेन निर्मितं चरणपादुकां च अनुरोधेन समर्पितवती ।  एतेन पुण्यकार्येन तस्याः पत्युः कष्टं किञ्चित् दूरम् अभवत् । एकदा सुधर्मः  असङ्गतानि वचनानि वक्तुम् आरब्धवान् ।  ज्वरस्य तापकारणेन तथा जायमानम् आसीत् । एतेन कान्तिमत्याः भयं जातम् ।  सा तु एकाकिनी अस्ति ।  किं वा करोति ? समीपे विद्यमानस्य वैद्यस्य समीपं गत्वा रोगस्य लक्षणानि उक्त्वा औषधानि आनीतवती । तावता एषः ब्राह्मणः दन्तान् भद्रतया दष्टवान् आसीत् ।  एतद् ज्ञात्वा सा तस्य दन्तान् उद्घाट्य, मुखे औषधं स्थापयितुं प्रयत्नं कृतवती ।  किन्तु मूर्च्छारोगस्य कारणतः आवेशेन सः  पुनः दन्तान् दृढं गृहीतवान् इत्यनेन तस्य मुखे विद्यमाना अङ्गुली काचित् कर्तयित्वा तस्य मुखे एव अवशिष्टा ।  तस्मिन् समये सः बहुकष्टेन प्राणत्यागं कृतवान् ।  एतेन तस्याः माङ्गल्यमयसौभाग्यस्य जीवनं समाप्तम् अभवत् ।
आजीवनम् अनुभूतानाम् असहनीयकष्टानां चित्राणि तस्याः पुरतः आगतानि ।  इतःपरं जीवनं व्यर्थम् इति सा निश्चितवती ।  पत्न्याः कर्तव्यं किम् इति चिन्तितवती ।  तस्याः मुखतः शोकछाया गता ।  स्नानं कृत्वा नूतनानि वस्त्राणि धृतवती । अलङ्कारं कृतवती ।  श्मशाने चितां निर्मितवती ।  पत्युः शवम् आरोपितवती ।  स्वयमपि चितारोहणं कृतवती ।  पत्युः शवस्य आलिङ्गनं कृत्वा अग्निं ज्वालितवती । चिता प्रज्वलिता । पत्युः शवेन सह कान्तिमत्याः शरीरमपि अग्निदेवाय आहुतिरूपेण समर्पितम् अभवत् । "सः ब्राह्मणः मरणसमयेऽपि वेश्यायाः ध्यानं कृतवान् । महर्षेः देवलस्य चरणोदकेन तस्य पापं दूरं गतं चेदपि, जीवनस्य अन्तिमे क्षणे वेश्यायाः चिन्तनं कृतवान्, अपि च साध्व्याः पत्न्याः रक्तमयीम् अङ्गुलीं मुखे संस्थाप्य मृतः इत्यनेन तस्य सद्गतिः न प्राप्ता । तस्य पापस्य प्रायश्चित्तरूपेण अग्रे सः व्याधः इव जन्म प्राप्तवान् ।
""
वर्गः:पौराणिकधार्मिकमहिलाः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
महाबलिपुरम्
महाबलिपुरम् तमिळ्नाडुप्रदेशस्य काञ्चीपुरमण्डले एकम् नगरम् अस्ति । महाबलिपुरम्चेन्नैतः दक्षिणभागे ५० कि.मी दूरे वङ्गसागरस्य पार्श्वे स्थितम् । जनाः एतत् स्थलं मामल्लपुरमिति कथयन्ति । एतन्नगरम् पौराणिक ऐतिहासिकस्थलम् अस्ति । प्रथमे शतके प्टोलमीनामयवनलेखकस्य काले महाबलिपुरम् प्रमुखम् नौकश्रयपट्टनम् आसीत् । पेरिप्लस् नाम लेखनात् अस्य स्थलस्य महत्त्वं न ज्ञातमासीत् । भारतियवणिकाः अस्मात् नौकासु विदेशान् प्राप्तवन्तः । क्रिस्ताब्दे ६-७ शतके पल्लवराजैः अत्र समुद्रवाणिज्यं कृतम् आसीत् । अस्मिन् क्षेत्रे पल्लवराजैः स्थितानि बहूनि अश्मशिल्पकानि सन्ति । अस्मिन् रथमन्दिरमण्डपमूर्तिषु पल्लवशिल्पीनाम् कुशलता दृश्यते । इदम् क्षेत्रम् UNESCO विश्वपरम्परास्थानम् अस्ति।
इतिहासः
अस्मिन् क्षेत्रे अतिपुरातनानि अस्थिकुम्भाः प्रकाशिताः । पेरुम्पाणारुपट्टै नाम सङ्गकाल तमिळ् काव्ये निरुपेयरुनगरस्य तोण्डैमान् राज्ञः चरितम् वर्णितम् । चतुर्थशतकस्य चीनरोमकसिकाः अत्र उद्भिन्नाः । ६-९ शतके एतन्नगरम् पल्लवराज्ये आसीत् । पल्लवराजैः लङ्कामलयकम्बुजादि देशान् प्रति राजदूताः प्रेशितवन्तः । तिरुमङै आळ्वार् अस्यकाव्ये महाबलिपुरस्य महत्त्वम् वर्णितवान् । मार्को पोलो एतत् नगरम् सप्तमन्दिरम् इति अकथयत् । नरसिंहवर्मा महाबलिपुरम् व्यभावयत् । अस्य स्मृतौ एतन्नगरम् महामल्लपुरम् इति कथ्यते। मण्डपानि रथाः च ग्रावायाः वितष्टाः। अर्धशतकम् पश्चात् राजसिंहवर्मा स्मुद्रतटमन्दिरम् अश्मभित्तिभिः अरचयत् । नरसिंहवर्मा पुलकेशिनम् विजित्य वाताप्याः शिल्पिनः स्वराज्यम् आहुतवान्।
सागरतीरस्थमन्दिरम्
सागरतीरे अद्भुतम् मन्दिरम् अस्ति । एतत् सोमस्कन्दशिवस्य शेषशयनविष्णोः च मन्दिरम् अस्ति। एतस्य विमानम् अति सुन्दरम् अस्ति। मन्दिरे अष्टासहस्रवृष्भप्रथिमाः सन्ति।
गङ्गावतरणम्
अत्र गङ्गावतरणशिल्पम् अतीव सुन्दरम् अस्ति । ९६x४० विस्तारयुते शिलाप्रदेशे अनेकशिल्पानि उत्कीर्णानि सन्ति । जगतः विविधजीविनां, मानवस्य च विविधाः विकासावस्थाः, जीवविकासवैविध्यानि शिल्परूपेण सन्ति । अत्र महाराजस्य भगीरथस्य एकपादेन स्थितवतः शिल्पम्  अस्ति । हृदयभागगतास्थीनि स्पष्टतया श्वासोच्छ्वासस्य प्रदर्शनं कुर्वन्तीव निर्मितानि । पार्श्वे नागाः यक्षाः गन्धर्वाः आकाशे डयमानाः सन्ति । कपयः मृगाः च सुन्दरतया उत्कीर्णाः सन्ति । एतत्सर्वं गङ्गानद्यां स्पष्टतया जले प्रतिबिम्बरूपेण गोचरीभवति ।शिल्पिनः एतादृशं कलाकौशलम् अत्र द्रष्टुं शक्यम् ।
पञ्चरथाः
अत्र स्थिताः पञ्चरथाः पाण्डवरथाः इति ख्याताः सन्ति । समीपे गृहायां शिल्पानि सन्ति । ९ शिलागुहाः अत्र सन्ति । गुहां निर्माय शिल्पानि स्थापितवन्तः । एतासु गुहासु महिषमर्दिनी गुहा अद्भुता अस्ति ।
कृष्णमण्डपम्
कृष्णमण्डपे श्रीकृष्णस्य बाललीलायाः सुन्दराणि शिल्पानि सन्ति ।
वेदान्ताङ्गल्
thumb|left|330px| पक्षिधामनि पक्षिणः एतत् स्थलं प्रसिद्धं पक्षिधाम अस्ति । प्रायः ६० हेक्टर् प्रदेशे व्याप्ते अस्मिन् पक्षिधामनि पक्षिणः नवम्बरमासतः फेब्रवरीमासपर्यन्तं भवन्ति । अत्र वासाय वसतिसौकर्यम् अस्ति ।
भूमार्गः
महाबलीपुरतः ५३ कि.मी । मधुरान्तकतः पश्चिमे १० कि.मी चङ्गलपट्टुतः ३५ कि.मी चैन्नैतः ५२ कि.मी ।
बास् रिलीफ्
अत्रैव समीपे बास् रिलीफ् इति तिमिङ्गिलाकारकः शिला पर्वतः अस्ति ।
क्रोकडैल् ब्याङ्क्
thumb|300px|right|मकरतीरे मकराः क्रोकडैलब्याङ्क स्थले पञ्चसहस्रमकराः सन्ति । प्रातः ८.३० वादनतः सायङ्काले ५.३० वादनपर्यन्तम् एतेषां दर्शनं कर्तुं शक्यते ।
मुत्तुकाट्टु स्थलम्
अत्र जलक्रीडाविहारः नौकायानं विश्रान्तिधाम इत्यादिकम् अस्ति ।
भूमार्गः
चैन्नैतः ६० कि.मी, काञ्चीकाञ्चितः ६५ कि.मी, तिरुप्पूरुतः १६ कि.मी.
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि वर्गः:इतिहासः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
तिब्बतीलिपिः
तिब्बतीलिपिः अबुगिडा लेखनपद्धतेः एका लिपिः । भारतीयलिपिः ब्राह्मीलिपितः अस्याः लिपेरुत्पत्तिः । मुख्यरूपेण तिब्बतीभाषया लेखनार्थम् इयं लिपिः तिब्बतीजनैः उपयुज्यते । परन्तु भुटानी-सिक्क्मी-लदाखी भाषास्वपि एषा लिपिः व्यवहृता भवति । अस्याः लिपेः मुद्रितरूपं युचेन् इति नाम्ना उच्यते ("मात्रा सहित") तथा वक्रहस्तलिखितरूपस्य नाम उमे इति ("मात्रा रहित")।
तिब्बतीयसंस्कृते वाहिका लिपिरियं तिब्बतदेशान्तरेष्वपि प्रचारिता आसीत् यथा- भुटान्-देशः, नेपालदेशः, भारतदेशः, पाकिस्थानदेशः इत्यादि । लिम्बु-लेप्चालिपयोः जननी एषा तिब्बतीलिपिः ।
साम्प्रतिककाले तिब्बतीलिपेः रोमन्-लिप्यन्तरीकरणं बहुधाप्रकारेण कृतमस्ति ।
इतिहासः
प्रायः क्रैस्तवीयसप्तमशताब्द्यी तिब्बतीलिपेः आविर्भावकालः । ऐतिहासिककथायं वर्णितमस्ति यत्, 'थोन्मि-सम्भोता' इति एकः राजाधिकारी लेखनशैलीं शिक्षणार्थं राज्ञैः प्रषितमासीत् (५६९-६४९)। तस्य प्रत्यागमनस्य अनन्तरं वर्णमाला तत्र रचिताऽसीत् । प्रारम्भिकस्तरे वर्णानाम् आकारः भारतीयलिपिसदृशः आसीत् । तिब्बतीलिपेः परिवर्तनस्य धारात्रयम् वर्तन्ते । तेषु प्रमुखधारा बौद्धपुस्तकानां सङ्कलनमासीत् (नवमशताब्द्यायाः प्रथमभागः) । लिपेः स्तरपरिवर्तनं नासीत् तदा किन्तु कथ्यभाषायां परिवर्तितासीत् । यथा संयुक्तोच्चारणस्य लोपः ।
विवरणम्
तिब्बतीलिपेः वर्णमालायां त्रिंशतव्यञ्जनवर्णाः सन्ति ।
[[Image:Om Mani Padme Hum.jpg|left|thumb|250px| (मध्यतः) तिब्बतीयबौद्धधर्मस्य मूलमन्त्रम् ॐ मणि पद्मे ॐ
(वामतः मध्यपर्यन्तम्) ॐ वज्रसत्त्व ॐ, ]]
इतरभारतीयलिपिसदृशः तिब्बतीयव्यञ्जनवर्णाः स्वरयोजिताः भवन्ति । अस्याः लिपेर्वैशिष्ट्यम् यत् वर्णाः मूलरूपेण वा भिन्नथाऽपि लेखितुं शक्याः । तथा विशेषवर्णाः, उपवर्णाः सन्ति ।
व्यञ्जनवर्णाः
देवनागरी वर्णमालायां मूर्धन्यवर्णाः 'ट ठ ड ण ष' तिब्बतीलिप्यां तालव्यवर्णैः द्योत्यन्ते 'त थ द ध न श' (ta, tha, da, na, sha)। तालव्यवर्णानां तिब्बतीय-अनुवादस्य प्राचीननियमानुसारं 'च छ ज झ' (ca cha ja jha)  (tsa tsha dza dzha), वर्णैः परिवर्तते । परन्तु वर्तमानकाले  (ca cha ja jha) प्रयोगोऽपि दृश्यते ।
यूनिकोड संस्करणम्
यूनिकोड प्रथमसंस्करणेषु लिपिषु तिब्बती लिपिः एका (१९९१), यूनिकोडसूचिः U+1000–U+104F। यद्यपि १९९३ संवत्सरे सम्स्करणं १.१ परिवर्तितासीत् । तिब्बतीलिपिः पुनर्संयोजनम् १९९६ तमे सम्वत्सरे जुलै मासे अभवत् (यूनिकोड संस्करणम् २.०) ।
यूनिकोडसूच्यां तिब्बतीलिपिः U+0F00–U+0FFF मध्ये अस्ति । अत्र वर्णाः, संख्याः एवं उच्चारणचिह्नानि, धार्मिकग्रन्थेषु विद्यमानाः विशेषचिह्नानि च  सन्ति ।
लिप्यन्तरीकरणम्
बह्वनुवादकतन्त्राणि तथा तिब्बतीलिप्यन्तीकरणतन्त्राणि वर्तमानकाले उपलभ्यन्ते । तेषु अधिकव्यवहृतम् तन्त्रमस्ति वैली लिप्यन्तरीकरणविधिः (Wylie transliteration)।
बाह्यजालस्थानानि
वर्गः:लिपयः
मेथिकापत्रम्
thumb|200px|right|मेथिकापत्रम्
इदं मेथिकापत्रम् अपि भारते वर्धमानं किञ्चित् सस्यविशेषम् । इदं मेथिकापत्रम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः एव । एषा मेथिका आङ्लभाषायां Methi इति उच्यते । अस्याः सस्यशास्त्रीयं नाम अस्ति Tyrigonella foenum graecum इति । एतस्याः मेथिकायाः दीपनी, उग्रा, कुञ्चिका, बहुपत्रिका, मल्लिका, शितवीर्या, ज्योतिष्का, वल्लरी, शिखी इत्यादीनि अन्यानि नामानि अपि सन्ति । अस्य मेथिकासस्यस्य बीजं पर्णं चापि उपयुज्यते । अनेन पर्णेन रोटिका, व्यञ्जनं, क्वथितं चापि निर्मातुं शक्यते ।
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य मेथिकापत्रस्य स्वभावः
इदं मेथिकापत्रं कटुरसयुक्तं, तिक्तरुचियुक्तं च । एतत् मेथिकापत्रं पचनार्थं लघु, रूक्षं च । अस्याः मेथिकायाः बीजानि लघ्वाकारकाणि, अत्यन्तं तिक्तानि च भवन्ति ।
‎
वर्गः:हरितकानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
भट्टभौतः
भट्टभौतः (Bhattabhoutha) एकः संस्कृतकविः वर्तते । अभिनवगुप्तस्य गुरुः असीत् इति स्व्यं अभिनवगुप्तः एव अवदत् । एतेन काव्यकौतुकमिति ग्रन्थः लिखितः । तदुपरि अभिनवगुप्तः विवरणं लिखितवान् । परन्तु अद्य एतस्य कृतिः नोपलभ्यते । एतस्य कालांशः क्रि.शक १० शताब्दस्य उत्तरार्धः ।
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:आलङ्कारिकाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
राजशेखरः
राजशेखरः (Rajashekhar) स्वनाटकप्रस्तावनासु स्वजीवनसम्बन्धे यदुक्तवांस्तदाधारेण यायावरवंशेऽस्य जन्माऽऽसीत् । अयं राजशेखरो महाराष्ट्रदेशीय अकालजलदस्य पौत्रः दर्दुकस्य शीलवत्याश्च पुत्र आसीत् । अयं क्षत्रियकन्यां चौहानवंशोद्भवाम् अवन्तिसुन्दरीं नाम ललनामुपयेमे । इयमवन्तिसुन्दरी महाविदुषी बभूव । राजशेखरः पाकपरिभाषाविषये तन्मतमप्युपन्यस्तवान् । यथा- ‘आग्रहपरिग्रहादपि पदस्थैर्व्यवसायः, तस्मात्पदानां परिवृत्तिवैमुख्यं पाक इति वामनः । ‘इयमशक्तिर्न पुनः पाकः’ इत्यवन्तिसुन्दरी । हेमचन्द्रः देशीयनाममालायाम् अवन्तिसुन्दरीकृतं ‘देसीयशाब्दकोषम्’ स्मृतवान्, तथाऽवन्तिसुन्दर्या कृतं कतिपयशब्दानां नवस्यार्थस्य चर्चामपि कृतवान् । अवन्तिसुन्दर्याः प्राकृतकविताप्रियतायाः प्रमाणमिदं यत्तदनुरोधेनैव राजशेखरः कर्पूरमञ्जरीसट्टकं प्राकृतभाषामयं निर्मितवान् । महाराष्ट्रदेशोद्भवोऽयं कान्यकुब्जराजस्योपाध्यायपदमलंकृतवान् । एतदाश्रयदातुर्नाम महेन्द्रपाल इत्यासीद्यः प्रतिहारवंश्यनृपेषु गौरवशाली समाख्यातः । एतदादेशेनैव बालरामायणं प्रथममभिनीयते स्म । कियतः कालस्य कृतेऽयमन्यं कञ्चन नृपमप्याश्रयत् । यदादेशेन विध्दशालभञ्जिकाया अभिनयो जातः । महेन्द्रपालानन्तरमयं पुनस्तत्तनयस्य महीपालस्य सभ्यभावेन स्थितः यदादेशेन बालभारतस्याभिनयः प्रथमं पदमधत्त । एषां राज्ञां कालस्य पर्यालोचनया राजशेखरस्य कालः ख्रीष्टनवमशतकस्यावसानभागो दशमशतकस्य पूर्वभागश्च सिद्धयति । यं महेन्द्रपालमयं स्मरति तेन कारितौ शिलालेखौ १०३, १०७ ख्रीष्टाब्दयोरुत्कीर्णौ, नवमशतकोत्पन्नमानन्दवर्धनमयमुध्दरति, मुञ्जस्य (९७५-९९३) कृपाश्रयेण धनञ्जयेन चायं स्मर्यते, (सर्वमपीदम्मदुक्तमनुमोदयति) ।
राजशेखरस्य गरिमा
राजशेखरः संस्कृत-प्राकृत-पैशाच्यपभ्रंशाभिधासु चतसृष्वपि भाषासु निपुणो विद्वानत एव तस्मिन् कविराज इति संज्ञाऽन्वर्था । तन्मतानुसारेणैकाधिकभाषायां सफलकविरेव कविराज इति कथ्यते । राजशेखरस्य शब्दगुम्फनव्यग्रता तस्य शब्दकवित्वं प्रकाशयति, वर्णननैपुण्यं पुनस्तस्य तत्राप्यव्याहतमेव, यथा कर्पूरमञ्जर्याम् । '''परं ज्योत्स्ना उष्णा गरलसदृशश्चन्दनरसः '''क्षतक्षारो हारो रजनिपवना देहपतनाः। '''मृणाली बाणाली ज्वलयति च जलस्तनुलतां '''वरिष्ठा यद् दृष्टा कमलवदना सा सुनयना ॥
राजशेखरः विचक्षणः विनयशाली च । भाषाविषये कर्पूरमञ्जर्याम् अनेन कृतं निर्वचनम्, भाषाविषये कलहायमानानाम् आधुनिकानां कृते उपदेशायमानम् सत्, भाषाविचारे संस्कृतज्ञानां निरहङ्कारितां च द्योतयति । यथा- एवं वदता राजशेखरेण समाजस्वास्थ्याय अनुपमम् सूत्रमेकं निरमायि, भाषादुरभिमानिनः परिभावयन्, स्वयं च कीर्तिमेरुं समारोहत् । सः स्वस्य कृतिषु अनेकान् प्राक्तनकवीन् कीर्तयति । सचानेकैः कविभिः शास्त्रकारैश्च प्रस्तूयते । महान् आलङ्कारिकः क्षेमेन्द्रः स्वस्य औचित्यविचारचर्चा इति ग्रन्थे राजशेखरस्य कविताम् उदाहरति, यथा-
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:आलङ्कारिकाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
तारणपंथ
तारणपंथ एक दिगंबर जैन धर्मस्य पंथः अस्ति।अस्मिन् पंथस्य संस्थापकः संत तारणं अस्ति। अस्मिन् पंथात् एव तीर्थंकरा: मोक्षं प्राप्तनोत्। अस्मिन् पंथस्य इष्टगुरो: आचार्य तारण तरण गुरुदेव एकं निर्ग्रंथम्(दिगंबर जैन मुनि:) आसीत्।तस्य संदेशं आसीत्-: "त्वं स्वयं एव भगवन्तं असि"। तारण पंथे भावपूजा मंदिर विधि भवति।मंदिर विधिंतर्गते एकं सूत्रमस्ति-: व्यवहारे परमेष्ठी जाप।,निश्चय शरण आपको आप।। अर्थं-: व्यवहार रूपे पंचपरमेष्ठी भगवंतस्य आराधनां कुरु परं निश्चय रूपेण निज शुद्धात्मायां साधनां एव मोक्षं नेष्यति।
समुदायः
तारणपंथस्य षट् समुदायः संति।
२३०
२३० तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
२३० २३० वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
नमिनाथः
नमिनाथः (नमिनाथ,Naminatha) जैनधर्म स्य चतुर्विंशतितीर्थङ्करेषु एकविंशतितमः तीर्थङ्करः अस्ति । भगवतः नमिनाथस्य वर्णः सुवर्णः आसीत् । जैनधर्मानुसारं भगवतः चिह्नं नीलकमलम् अस्ति ।
कौमारावस्थायां नमिनाथस्य शरीरस्य औन्नत्यं पञ्चदश(१५)धनुर्मात्रात्मकम् आसीत् । भगवतः धार्मिकपरिवारे “भ्रकुटी” इत्याख्यः यक्षः, “गान्धारी” इत्याख्या यक्षिणी च आसीत् । भगवान् नमिनाथः इक्ष्वाकुवंशीयः, काश्यपगोत्रीयश्चासीत् ।
जन्म, परिवारश्च
देवलोकस्य आयुष्यं समाप्य मिथिला-नगर्याम् आषाढ -मासस्य कृष्णपक्षस्य अष्टम्यां तिथौ अश्विनी -नक्षत्रे भगवान् नमिनाथः अवतीर्णः ।