cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
कश्यपः
अस्य वैश्वानरस्य कुमर्यौ काला पुरोमा च पत्न्यौ आस्ताम् । कालया राक्षसाः कालकेयाः जाताः । पुलोमया राक्षसाः पौलोमाः जाताः । पर्वतनामकः देवर्षिः, विभण्डकनामकः ब्रह्मर्षिश्च अस्य पुत्रौ । अन्ये अपि पुत्राः आसन् इति श्रूयते ।
वर्गः:पौराणिकधार्मिकव्यक्तयः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:ऋषयः वर्गः:स्मृतिकाराः
कच्चिन्नोभयविभ्रष्टः...
श्लोकः
अयं भगवद्गीतायाः षष्ठोध्यायस्य आत्मसंयमयोगस्य अष्टात्रिंशत्तमः(३८) श्लोकः ।
पदच्छेदः
कच्चिन् न भयविभ्रष्टः छिन्नाभ्रम् इव नश्यति अप्रतिष्ठः महाबाहो विमूढः ब्रह्मणः पथि ॥
अन्वयः
महाबाहो ! उभयविभ्रष्टः अप्रतिः ब्रह्मणः पथि विमूढः छिन्नाभ्रमिव न नश्यति कच्चित् ।
अर्थः
ब्रह्मप्राप्तिमार्गे मोहमापन्नः निराश्रयः कर्ममार्गात् योगमार्गात् च यः विभ्रष्टः सः वायुना विच्छिन्नः  मेघखण्डः इव । सः न नश्यति किम् ?
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
38 वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
कैकुलङ्गर रामवारियर्
कैकुलङ्गरा रामावर्यर् (१८३२-१८९६) प्राचीनकाव्यशास्त्रस्य सुस्पष्टानि सरलव्याख्यानानि रचयन्तः प्रख्यातः संस्कृतभाषाविदः आचार्यः च आसीत् ।
बाल्यम्
पूर्वकोच्चिराज्यस्य थलप्पिल्लीतालुकस्य कडङ्गोडे इत्यत्र कैकुलङ्गारा पूर्ववार्डे नारायणिवारस्यरस्य कैटकोट्टू भट्टथिरी इत्यस्य च पुत्रत्वेन सः जातः नीरमथमस्वामियरस्य अतिथिरूपेण आगतः एकः सिद्धः योद्धाभ्यः ब्रह्मसूत्राणि योगाभ्यासानि च पाठयति स्म इति विश्वासः अस्ति । तस्य प्रशिक्षणानन्तरं वाग्दासः, रामानन्दनाथनः, पण्डितपरशवेन्द्रः इति त्रयः उपाधिः दत्तः ।
मुख्यवक्ता
हृदयपथाव्याख्यानम् इति प्रसिद्धं मलयालमभाष्यं कैकुलङ्गरेण वराहमिहिरणस्य होराशास्त्रे लिखितम् अस्ति ।
तालपत्रेषु लिखितं तुन्जत् एझुत्चान् इत्यस्य अध्यात्मरामायनम्, प्रथमवारं रामवारियर् इत्यनेन दोषाणां सुधारणानन्तरं कागदपत्रे प्रतिलिपितः । रामावरियारस्य प्रारम्भिकग्रन्थाः विद्यारत्नप्रभायां प्रकाशिताः। अमरकोशस्य टीका, अष्टाङ्गहृदयस्य सरार्थदर्पणस्य टीका, नवसिद्धरूपम्, बालप्रबोधनम्, समासचक्रम्, लक्ष्मणोपदेशः च रामवरियारेण प्रकाशिताः। १०८ श्लोकयुक्तं वागणन्दलहरीं चत्वारिंशत् श्लोकयुक्तं वामदेवस्तवं च सः रचितवान् । भारतीय गणितशास्त्रे, ज्योतिषे च तस्य प्रावीण्यम् आसीत्।
अन्ये कृतयः
कुमारसम्भवस्य त्रयाणां सर्गाणां कृते प्रेयसी इति संस्कृतभाष्यस्य रचना कृता अस्ति ।
सन्दर्भः
वर्गः:१८९६ मरणम् वर्गः:१८३६ जननम् वर्गः:ज्योतिषशास्त्रम्
वैशाखमासः
भारतीयकालमाने एषः वैशाखमासः द्वीतीयः । (मराठी: वैशाख) (हिन्दी: बैसाख) (नेपाली: बैशाख) । अयं मासः नेपालीदिनदर्शिकायां, वङ्गदिनदर्शिकायां च प्रथमः मासः। अस्य ऋतुः वसन्तः । अस्मिन् एव घर्मकालस्य आरम्भः भवति । भारतीय-राष्ट्रिय-दिनदर्शिकायां वैशाखमासः (सामान्यतः) एप्रिल् २१ तः मेमासस्य २० पर्यन्तं भवति । हिन्दुसौरमानदिनदर्शिकायां वैशाखमासस्य आरम्भः एप्रिल्मासस्य मध्यभागे आरभ्यते वङ्गे, पञ्जाबे, नेपाले च । तमिळुनाडुराज्ये वैकाशि इति कथ्यते । हिन्दुचान्द्रमानदिनदर्शिकायां वैशाखमासस्य आरम्भः एप्रिल्मासस्य अमावास्यायां भवति ।
उत्सवः
कृषिफलोत्सवः वैशाखी अस्मिन् मासे आचर्यते ।
वर्गः:भारतीयमासाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
असीमा च्याटार्जी
असीमा च्याटर्जी (२३ सेप्टेम्बर् १९१७-२२ नवेम्बर् २००६) भारतीया रसायनशास्त्रज्ञा । जैविकरसायनशास्त्रे, सस्यौषधविषये च तया कृतानि कार्याणि बहु महत्त्वपूर्णानि सन्ति । भारतीयौषधसस्यानां विषये तया महता प्रमाणेन साहित्यं रचितवती ।
बाल्यम्
असीमा पश्चिमवङ्गराज्ये १९१७ तमस्य वर्षस्य सेप्टेम्बर्-मासस्य २३ तमे दिनाङ्के जन्म प्राप्नोत् । कलकत्तानगरे सा वर्धिता । कलकत्ताविश्वविद्यालयस्य स्काटिश् चर्च् महाविद्यालये रसायनशास्त्रविषये अध्ययनं कृत्वा १९३६ तमे वर्षे पदवीधरा जाता ।
वर्गः:महिला-लेखाभियानम् २०१५ वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
3.34 हृदये चित्तसंवित्
व्यासभाष्यम्
यदिदमस्मिन्ब्रह्मपुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म, तत्र विज्ञानम् । तस्मिन्संयमाच्चित्तसंवित॥३४॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
अशोकनगरम्
अशोकनगरम् (अशोकनगर, Ashoknagar) इत्येतन्नगरं मध्यप्रदेशराज्यस्य ग्वालियरविभागे अन्तर्गतस्य अशोकनगरमण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति ।
अडालज वाव
अडालज वाव (अडालज वाव, Adalaj Stepwell) इति प्रसिद्धं, सुन्दरं च स्थलम् अहमदाबाद -नगरात् १८ कि.मी दूरे वर्तते । गुजरातराज्य स्य सर्वेषु वाव इति नामकस्थले अडालज वाव इति स्थलं सर्वाधिकं सुन्दरम् अस्ति ।
3.34 हृदये चित्तसंवित्
सम्बद्धाः लेखाः
अष्टाङ्गयोगः
अडालज वाव
प्राचीनं नाम, तुलना च
अडालज वाव दादहरी वाव इत्यस्मात् स्थलात् विशालं नास्ति । किन्तु अलङ्कार दृष्ट्या तस्मात् बहुसुन्दरम् अस्ति । शिल्पशास्त्रा नुसारं अडालज वाव इत्यस्य जया नाम अस्ति । दादाहरी वाव इत्यस्य भद्रा इति नाम अस्ति । माताभवानि वाव इत्यस्य नाम नन्दा इति अस्ति ।
अशोकनगरम्
वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
त्रुटिः
अयं भारतीयकालमानस्य लाघुबिन्दुः अस्ति ।
वर्गः:समयमानकानि वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
राबर्ट् हुक्
thumb|left|200px|हुकेन संशोधिताः त्वचः जीवकोशाः thumb|right|150px|राबर्ट् हुकस्य अपरं सूक्ष्मदर्शकयन्त्रम् thumb|left|200px|राबर्ट् हुकस्य सूक्ष्मदर्शकयन्त्रम्
(कालः – १८. ०७. १६३५ तः ०३. ०३. १७०३)
अयं राबर्ट् हुक् (Robert Hooke) विज्ञानलोके एव अत्यन्तं प्रतिभावान् विज्ञानी । सः खगोलविज्ञानी, संशोधकः, सङ्गीतज्ञः, उपकरणानां निर्माता, ज्यामितिविषयस्य प्राध्यापकः, भवनस्य विन्यासकारः, तत्त्वज्ञानी, भाषातज्ञः, भूमापकः चापि । सः राबर्ट् हुक् विभिन्नेषु क्षेत्रेषु पाण्डित्यं सम्पादितवान् आसीत् । बहुमुखप्रतिभावान् अयं राबर्ट् हुक् १६३५ तमे वर्षे जुलैमासस्य १८ दिनाङ्के इङ्ग्लेण्ड् देशस्य ऐल् आफ् वैट् प्रदेशस्थे फ्रेश् वाटर् इति प्रदेशे जन्म प्राप्नोत् । सः बाल्ये बहुविधैः रोगैः पीडितः अभवत् । तथापि श्रमेण अधीत्य आक्स्फर्ड्-विश्वविद्यालयं प्राविशत् । तत्र प्रख्यातस्य भौतविज्ञानिनः राबर्ट् बायिलस्य सख्यं प्राप्तम् । तदनन्तरम् अयं राबर्ट् हुक् विज्ञानस्य विभिन्नेषु विभागेषु प्रतिभां प्रादर्शयत् । अयं राबर्ट् हुक् यद्यपि अत्यन्तं प्रतिभावान् तथापि तावानेव कलहशीलः कृपणः च आसीत् । तस्मात् एव कारणात् सः जनानां प्रीतिसम्पादने असमर्थः अभवत् । तस्मिन् काले प्रख्यातानां विज्ञानिनाम् ऐसाक् न्यूटन्, क्रिस्टोफर् रेन्, राबर्ट् बायिल्, हुजेस् इत्यादीनाम् अनुयायिनः अस्य राबर्ट् हुकस्य अपमानं तिरस्कारं च अकुर्वन् । अनेन राबर्ट् हुकेन निर्मितानाम् उपकरणानां यथा मूल्यम् एव न स्यात् तथा अपि अकुर्वन् । तेन एव कारणेन अयं राबर्ट् हुक् वृद्धाप्ये महता अनारोग्येण, मानिसिकक्लेशेन च पीडितः अभवत् । एषः राबर्ट् हुक् विज्ञानस्य सर्वासु अपि शाखासु आवश्यकानाम् उपकरणानां निर्माणम् उपयोगं च जानाति स्म । तद्विषये ऐसाक् न्यूटन् अपि एनं राबर्ट् हुकं पराजेतुं न शक्नोति स्म । तादृशः आसीत् अयं राबर्ट् हुक् ।
एषः राबर्ट् हुक् अत्यन्तं तीक्ष्णमतिः, एकपाठी च आसीत् । सः नूतनानि उपकरणानि यथा बहुशीघ्रं निर्माति स्म तथैव तावदेव शीघ्रं पुरातनानि उपकरणानि समीकरोति स्म अपि । भौतविज्ञाने जीवविज्ञाने च अनेन राबर्ट् हुकेन कृतानि संशोधनानि विज्ञानस्य इतिहासे एव शाश्वतरूपेण स्थितानि सन्ति । तस्मिन् काले एव प्रकाशस्य तरङ्गविषये, गुरुत्वाकर्षणबलस्य विषये, बाष्पयन्त्रविषये च चिन्तयित्वा सिद्धान्तं निरूपितवान् आसीत् अयं राबर्ट् हुक् । १६७८ तमे वर्षे अयं राबर्ट् हुक् “हुकस्य नियमान्” (Hooke’s Law) निरूपितवान् । अग्रे तेषां नियमानाम् अनुसारम् एव घट्याः उपकरणं, नौकायाः "क्रोनोमीटर्” नामकम् उपकरणं च निर्मितम् । जीवविज्ञानस्य क्षेत्रे अयं राबर्ट् हुक् अत्यन्तं बुद्धिमान् सूक्ष्मदर्शकयन्त्रस्य तन्त्रज्ञः आसीत् । १६६५ तमे वर्षे तेन लिखिते "मैक्रोग्राफिया” नामके पुस्तके स्पष्टानि, सुन्दराणि, वैज्ञानिकानि च चित्राणि सन्ति । सूक्ष्मदर्शकद्वारा जीवकोशाणां संशोधनं कृत्वा तेषां जीवकोशाणां "सेल्” इति नामकरणम् अपि अयम् एव राबर्ट् हुक् अकरोत् । १५० वर्षाणाम् अनन्तरं तद्विषये संशोधनं कृतवन्तौ ष्लेडेन् तथा स्छ्वान् इति विज्ञानिनौ अपि तदेव नाम रक्षितवन्तौ । इदानीम् अपि तस्य राबर्ट् हुकस्य स्मरणार्थं तस्य जन्मस्थाने कश्चन वस्तुसङ्ग्रहालयः अस्ति । एषः राबर्ट् हुक् १७०३ वर्षे मार्च्-मासस्य ३ दिनाङ्के इहलोकम् अत्यजत् ।
बाह्यानुबन्धः
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः
अडालज वाव
अडालज वाव
अडालज वाव इत्यस्मिन् प्रवेशे सति २२.५ फीट् चतुष्कोणीयं मण्डपम् अस्ति । तस्योपरि अष्टकोणयुतं सामान्यं स्तूपः अस्ति । मण्डपस्य सुन्दराः स्तम्भाः सन्ति । वाव इत्यस्मिन् प्रवेशे सति ये स्तम्भाः सन्ति ते उत्तमकला युताः सन्ति ।
अडालज वाव इत्यस्य मण्डपः
मण्डपस्य चतुर्दिक्षु पेयं जलं स्थापयितुं लघु-प्रकोष्ठाः सन्ति । तेषां प्रकोष्ठानां वातायनैः मण्डपं शोभायमां दृश्यते । तेषां वातायनानाम् अधः हस्त्यादीनाम् आकृतीनां शिल्पकलाः दृश्यन्ते ।
गौरवं, गवाक्षाः च
प्रायशः मुस्लिं जनाः दीपकं न कुर्वन्ति किन्तु अडालज वाव इति स्थले मुस्लिं चिरागः इति मुस्लिम जनानं दीपकः अस्ति इति गौरवस्य विषयः । तत्र एकस्मिन् गवाक्षे हिन्दूनां देवस्य मूर्तिरपि अस्ति । अपरे गवाक्षे गुजरातराज्य स्य प्रसिद्धानां नव सङ्घख्टायकानां घटानां त्रिभिः पक्तिभिः सोभार्थम् आकारः दत्तोऽस्ति ।
अडालज वाव इत्यस्मिन् शिल्पकलाः, प्रकोष्ठाः च
अडालज वाव इत्यस्मिन् बहव्यः शिल्पकलाः दृश्यन्ते । तथापि तत् पूर्णं निर्माणं नास्ति इति जनाः वदन्ति । तस्मिन् बहवः प्रकोष्ठाः आसन्, अतः एकाकी तु गन्तुम् अपि न शक्नुमः इत्यपि जनाः अमन्यन्त । किन्तु साम्प्रतं ते प्रकोष्ठाः पूरिताः ।
अडालज वाव इत्यस्य दैर्घ्यम्
अडालज वाव इत्यस्य दैर्घ्यं २५१ फिट् अस्ति । अष्टकोणीयस्य-कूपस्य शिल्पकलाः अन्यत् वाव स्थलेभ्यः अधिकं सुन्दरम् अस्ति । अडालज वाव इत्यस्मिन् अष्टकोणीयस्य कूपस्य समीपे गोलाकारेण सोपानम् अस्ति । तस्य शिल्पकलाः हिन्दूनां संस्कृत्यनुरुपाः सन्ति ।
अडालज वाव इत्यस्मिन् संस्कृतभाषायाः लेखाः, निर्माणकालश्च
अडालज वाव इत्यस्मिन् संस्कृतभाषा याः लेखाः अपि सन्ति । लेखे १५५५ तमस्य वर्षस्य माघमास स्य शुक्लपक्ष स्य पञ्चम्यां तिथौ यदा सूर्यः उत्तरायणे आसीत्, तदा अडालज वाव इत्यस्य रचना जाता । तदानीं ई.स. १४९९ प्रचलति स्म । इदं सर्वं फोर्बस् सभायाः सङ्ग्रहे लिखितम् अस्ति । अडालज वाव इत्यस्य निर्माणं वीरसिंह स्य पत्नी रुडादेवी अकरोत् । अत एव अडालज वाव इत्यस्मिन् रुडादेवी इत्यस्याः प्रशंसायाः विषये श्लोकाः प्राप्यन्ते । अस्य निर्माणार्थं ५००१११ टङ्का इति व्ययः अभवत् । डो.फोर्बस् मते ५००१११ इत्यस्य मूल्यं १६६७८० रुप्यकाणि भवन्ति । इत्थम् अडालज वाव इत्यस्य इतिहासः प्राप्यते ।
सन्दर्भः
वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
परमवीरचक्रम्
परिचयः - भारते दीयमानः अयं सर्वोच्चः सैनिक-पुरस्कारः।शत्रोः उपस्थितौ स्थले वा जले वा नभसि वा शौर्यनिमित्तम् आत्मबलिदान-निमित्तं वा अयं दीयते। मरणोत्तरम् अपि एषः प्रदीयते।
3.34 हृदये चित्तसंवित्
सम्बद्धाः लेखाः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
परमवीरचक्रम्
इतिहासः - १९५०तमे ख्रिस्ताब्दे जानेवारीमासे २६तमे दिनाङ्के अस्य आरम्भः राष्ट्रपतिना कृतः।ब्रिटिशशासनकाले दीयमानस्य विक्टोरिया क्रास इति अस्य पुरस्कारस्य स्थाने इदानीम् अयं पुरस्कारः विद्यते।
3.34 हृदये चित्तसंवित्
अधिकवाचनाय
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
परमवीरचक्रम्
संरचना- पदकस्य संरचना सावित्री खानविलकर इत्यनया महिलया कृता। विजय खानविलकर इत्याख्यस्य सेनाधिकारिणः एषा भार्या।पदकस्य संरचना एवम् – कांसस्य एकं मण्डलम्।तस्य व्यासः ३.४९सेमी.।मण्डलस्य केन्द्रे भारतस्य राजमुद्रा विद्यते। ताम् अभितः वज्रस्य चत्वारि चित्राणि सन्ति।पदकं परिघूर्णनक्षमे आधारपट्टे अवलम्बितम्।प्रान्तभागे नामाङ्कनं क्रियते।केन्द्रम् परितः पृष्ठदेशे ‘परमवीरचक्र’ इति एते शब्दाः देवनागर्या तथा रोमनलिप्या अङ्किताः।जम्बूवर्णा पट्टिका पदकं आधारयति।दधीचिमुनेः प्रतीकम् इदं पदकम्।देवाः वज्रं नाम शस्त्रं निर्मातुम् इच्छन्ति स्म।तदर्थं दधीचिमुनेः अस्थीनि आवश्यकानि आसन्। देवानां विजयार्थं दधीचिः स्वेच्छया स्वदेहत्यागं कृत्वा स्वस्य अस्थीनि वज्रनिर्माणाय समर्पितवान्। अद्य यावत् एकविंशत्यै(२१) वीरेभ्यः इदं पदकं प्रदत्तम्।
3.34 हृदये चित्तसंवित्
अधिकवाचनाय
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
कस्तूर भाई
कस्तूरभाई(કસ્તૂરભાઈ, kasturbhai ) इत्ययं लालभाई इत्यस्य पुत्रः आसीत् । अहमदाबाद -नगरे लालभाई दलपतभाई नाम्ना बह्व्यः शैक्षणिकसंस्थाः वर्तन्ते । यन्त्रागारस्वामिकर्मचरयोः सम्बन्धः कथं भाव्यः इत्यस्य आदर्शम् उदाहरणं लालभाई इत्ययम् आसीत् । महात्म नः ट्रस्ट्शिप् इति विचारः तेन स्वीकृतः । देशस्य स्वतन्त्रतायाम् अपि तस्य महत्वपूर्णं योगदानम् आसीत् ।
परमवीरचक्रम्
वर्गः:युद्धम् वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अरविन्द केजरीवाल
प्रारम्भिकजीवनम्
अरविन्दः १९६८तमे संवत्सरे हरियाणाराज्यस्य हिस्सारनगरे जन्म प्राप्तवान् । तस्य पितरौ गोबिन्दश्च गीता । तस्यैका भगिनी एकश्च भ्राता अस्ति सः च ज्येष्ठः वर्तते। तस्य पिता अभियन्ता अस्ति, यः मेसरास्थात् बिरलाप्रौद्योगिकीसंस्थानात् स्नातकपदवीं प्राप्तवान् । केजरीवालस्य बाल्यं सोनीपत-मथुरा-हिसारसदृशेषु उत्तरभारतीयलघुनगरेषु व्यतीतम् । तस्य विद्यालयशिक्षा कैम्पस्-स्कूल्-हिसारम् इत्यत्र अभवत्। एषः १९८९तमे वर्षे खरगपुरस्य भारतीय प्रौद्यौगिकी संस्थाने ( IIT)तान्त्रिकपदवीं प्राप्तवान् ।
सामाजिककार्याणि
पूर्वारभ्य अरविन्दवर्यः भ्रष्टाचारस्य तस्य विषये जनानां निष्क्रियतायाः विषये बहु कुपितः आसीत् । तदर्थम् सः टाटा संस्थायां कार्यं त्यक्त्वा ' मिशनरीस् आफ़् चारिटि' रामकृष्णाश्रमसदृशां संस्थायां सेवां कर्तुं इष्टवान् । कालान्तरे सः देहलीनगरे भारतीयराजस्वसेवायाम् अधिकारीरूपेण कार्यमारब्धवान् । तत्र सः सर्वकारे प्रचलितस्य भ्रष्टाचारस्य मूलकारणं तु अपारदर्शिका शासनव्यवस्था इति अवगतवान् । तस्याः समस्यायाः परिहारार्थं अरविन्दवर्यः स्वकार्यालय-व्यवस्थायां अनेक परिवर्तनानि आनीतवान् ।
२०००तमे वर्षे अरविन्दवर्यः देहलीनगरे 'परिवर्तनम्' नामकं नागरीकान्दोलनं आरब्धवान् । २००६तमे संवत्सरे सर्वकारकार्याय त्यागपत्रं दत्त्वा 'परिवर्तनस्य' कृते पूर्णसमयम् अर्पितवान् । तस्मिन् समये एव 'अरुणा राय्' महोदयया साहाय्येन Right to Information Act एतस्य अनुष्ठानाय अभियानमेकम् आरब्धवान् । एतस्य मौन-सामाजिकान्दोलनस्य फलरूपेण सर्वकारपरतया एतस्य स्वीकरणं अनुष्ठानञ्च जातम् । तदनन्तरम् २००६तमे वर्षारभ्य एतस्य विषये जनजागृतिकार्यक्रमः आरब्धः ।
२००६ तमे ख्रिस्ताब्दे सः उदयशीलनेतृत्वार्थे रमोन्-मैग्सेसे-पुरस्कारेण सम्मानितः। तत् सम्मानं तस्मै सूचनाऽधिकारं तृणमूलस्तरे क्रियान्वितम् अकरोत् इति कृत्वा, तथा च सर्वकारः जनेभ्यः उत्तरदायी वर्तेत इति द्वारा भ्रष्टाचारविरुद्धयुद्धे दरिद्रजनानां शक्तीकरणार्थं तस्य सामाजिकक्रियाकलापान् आलक्ष्य प्रदत्तम्। २००६ ख्रिस्ताब्दे अरविन्दवर्यः एकम् असर्वकारीयसङ्घटनं संस्थापितवान् पब्लिक्-कौस्-रिसर्च्-फौन्डेशन् इत्येतत्। तत्र सः कौर्पस्-निधित्वेन स्वकीयं मैग्सायसाय्-पुरस्कारधनं दत्तवान्। २०१२ ख्रिस्ताब्दे नवम्बरमासे एषःआमआदमी-पक्षः इति राजनैतिकदलमेकं स्थापितवान्, तस्य च लक्ष्यम् स्वराज्यम् (स्वावलम्बन-जीवनम्) इति घोषितवान्।
बाह्यानुबन्धाः
""
कस्तूर भाई
जन्म, परिवारश्च
१८९४ तमस्य वर्षस्य दिसम्बर मासस्य नवदशे (१९) दिनाङ्के लालभाई मोहिनीबेन इत्येतयोः गृहे कस्तूरभाई नामाख्यस्य जन्म अभवत् । ते सप्तभ्रातरभगिन्यश्च आसन् । तेषु नरोत्तमभाई इत्ययं कस्तूरभाई इत्यनेन सह मित्रमिव व्यवहारं करोति स्म ।
3.34 हृदये चित्तसंवित्
अधिकवाचनाय
वर्गः:विभूतिपादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
आसान्सोल्
आसान्सोल्
आसान्सोल् भारतस्य पश्चिमबङ्गराज्यस्य (Tier-II) महानगरम् अस्ति । इदं पश्चिमबङ्गस्य द्वितीयं बृहत्तमं जनसंख्यायुक्तं च नगरं भारतस्य ३३तमं बृहत्तमं नगरसङ्घटनम् अस्ति । आसान्सोल् पश्चिमबर्धमानमण्डलस्य जिला मुख्यालयः अस्ति. यूनाइटेड किंगडम-आधारितस्य नीतिसंशोधनस्य गैरसरकारीसंस्थायाः अन्तर्राष्ट्रीयपर्यावरणविकाससंस्थायाः २०१० तमे वर्षे प्रकाशितस्य प्रतिवेदनस्य अनुसारं आसान्सोल् भारतीयनगरेषु ११ तमे स्थाने, विश्वे च ४२ तमे स्थाने अभवत् आसान्सोल् लोकसेवकानां कृते गृहस्कन्धभत्ता इत्यस्य गणनायै Y-वर्गस्य नगररूपेण वर्गीकृतम् अस्ति, दरः 16% अस्ति, येन एतत् Tier-II नगरं भवति
कस्तूर भाई
पैतृक सम्पत्तेः विभाजनं, पितुःमृत्य च
यदा कस्तूरभाई इत्ययं मेट्रिक् इत्यस्यां परीक्षायां समुत्तीर्णः अभवत्, तदा पितृव्यः पैतृकीं सम्पत्तिं विभाजयितुम् स्वभ्रातरं लालभाई इत्येतम् अवदत् । सम्पत्तेस्तु विभाजनम् अभवत् किन्तु परिवारस्य प्राणतुल्यस्य हर्म्यस्य अपि विभाजनम् अभवत् । इदं लालभाई इत्यस्य कृते असह्यम् आसीत् । अतः लालभाई इत्ययं विभाजनस्य अनन्तरम् अल्पीयसि काले एव मृतः ।
कस्तूरभाई इत्यस्य कार्यरम्भ
पितुः मृत्युकाले कस्तूरभाई इत्यस्य महाविद्यालयं प्रविश्य षण्मासाः एव समाप्ताः आसन् । रायपुर-यन्त्रोपलस्य व्यवस्थायां तस्य आवश्यकता आसीत् । अतः मातुः कथनात् सः अभ्यासम् अत्यजत् । तदानीं तस्य वयः १८ एव आसीत् । अल्पीयसि वयसि कार्यभारः शिरसि आपतितः किन्तु माता मोहिनीबेन व्यवहारकुशलिनी आसीत् । सा पत्युः सम्पत्तिं योग्यरीत्या उपयुज्य व्यवहारम् अकरोत् । तस्याः मार्गदर्शनं कस्तूरभाई इत्यस्मै अतीव उपयोगी अभवत् । पितृव्यः कस्तूरभाई इत्यस्य प्रतिभया अज्ञः आसीत् । अतः तस्मै समयगणकस्य (time keeper) कार्यम् अयच्छत् । इदं तु सेवककार्यम् आसीत् । यन्त्रोपलस्वामिनः पुत्रः इदं कार्यं कुर्यात् किम् ? ततः परं तस्मै यन्त्रसामग्रीणां क्रयणस्य कार्यं प्रदत्तम् । किन्तु इदं कार्यं प्रतिदिनं न भवति ।
कस्तूरभाई इत्यस्य वैशिष्ट्यम्
पितृव्येण कस्तूरभाई इत्यस्मै कार्पासक्रयणस्य कार्यं प्रदत्तम् । तत्र तेन स्वप्रतिभा दर्शिता । वस्त्रस्य कठोरता मृदुता च कार्पासेन आधारिता एव भवति । सामान्यतया कार्पासपरीक्षणं यन्त्रोपले (mill) एव भवति । किन्तु कस्तूरभाई इत्ययं तस्मादेकम् अधिकं सोपान मारुह्य ग्रामेषु यद् कार्पासोत्पादनं भवति, तत्सर्वं ज्ञात्वा एव कार्पासं यन्त्रोपलम् आनयति स्म । तत्र तस्य अकल्पनीया गतिः आसीत् । अङ्गुलीनां स्पर्शमात्रेण सः कार्पासपरीक्षणं करोति स्म । तदानीं प्रायशः सर्वेऽपि यन्त्रोपलस्वामिनः कार्यारम्भात् प्राक् निष्णातानां सुज्ञानां जनानां सहायतां स्वीकुर्वन्ति स्म । किन्तु कस्तूरभाई स्वस्य आत्मज्ञानेन निर्णयं करोति स्म । वस्त्रस्य कः प्रकारः कुत्र अधिकाधिकं प्रचलति इत्येतत्सर्वं ज्ञातुं सर्वत्र सः भ्रमणमपि अकरोत् ।
महात्मना सह मेलनम्, सेवकानां वेतनवर्धनम्
तदानीमेव महात्म ना अहमदाबाद -नगरस्य कोचरण इत्यत्र सत्याग्रह -आश्रमः स्थापितः । कस्तूरभाई इत्ययं महात्मानं मिलितवान् । वर्षद्वयान्ते अहमदाबाद -नगरे प्लेग-नामकः रोगः प्रसृतः । तदानीं महात्मा आश्रमं साबरमतीतटम् अनयत् । किन्तु दरिद्रजनाः कुत्र गच्छेयुः ? तेषां सङ्ख्या अपि बह्वी आसीत् । अतः बहुभिः स्वदेशगमनं कृतम्, अन्यैश्च यन्त्रोपलबहिष्कारः कृतः । तेभ्यः महात्मना एव मार्गः दर्शितः । तेषां समर्थने महात्माऽपि उपवासान् अकरोत् । अन्ते आनन्दशङ्करध्रुवं मध्यस्थिनं कृत्वा ३५% वेतनवर्धनम् अकरोत् ।
कार्याध्यक्ष मजूर महाजन सङ्घ’ इत्यस्य स्थापना च
यन्त्रोपलस्वामिनां प्रतिनिधित्वेन कस्तूरभाई इत्ययं यावत्प्रेमम् अदर्शयत् तेन प्रभाविताः यन्त्रोपलस्वामिनः कार्याध्यक्षत्वेन तम् अयोजयन् । १९२० तमे वर्षे ‘मजूर महाजन सङ्घ’ इत्यस्य स्थापनामकरोत् । सेवकाः प्रसन्नाश्चेदेव यन्त्रागारस्य उत्पादनम् अधिकं भवष्यति इति कस्तूरभाई इत्ययं सदा सर्वदा विचिन्तयति स्म । अतः तेषां कल्याणप्रवृत्तौ सः अधिकरसम् अधारयत् । रायपुर-यन्त्रोपले पञ्चाशत्सहस्ररूप्यकधनेन बालगृहम् अरचयत् । तस्योद्घाटनमपि महात्मनैव कृतम् ।
यन्त्रोपलानां मण्डलस्य प्रतिनिधिः
१९२२ तमे वर्षे सरदार पटेल इत्यस्य आग्रहेण कस्तूरभाई केन्द्रीय असेम्ब्लि इत्यस्मिन् यन्त्रोपलानां मण्डलस्य प्रतिनिधित्वेन चितः । ब्रिटिश-सर्वकारः लेङ्कशैर् इत्यस्य वस्त्रोद्योगाय लाभः भवेत् इति भारतस्य यन्त्रोपलेषु यानि वस्त्राणि सज्जीभवन्ति, तेषाम् उपरि प्रतिशतं ३.५०% सर्वकाराय दातव्यमिति निर्णयम् अकरोत् । कस्तूरभाई इत्ययं तस्य विरोधं कुर्वन् केन्द्रीय असेम्ब्लि इत्यस्य सभ्यानां समर्थनं प्राप्य तत् निरस्त्यकरोत् । यद्यपि सर्वकारेण करः न स्वीकृतः तथापि वस्त्रोद्योगानां कठिनतायाः निवारणं न अभवत् ।
हिन्द व्यापारोद्योगस्य प्रमुखः
इङ्ग्लेण्ड -देशस्य जापान -देशस्य च वस्त्राणाम् अपेक्षया भारतस्य वस्त्राणि अयोग्यानि आसन् । तदभ्यस्तुं कस्तूरभाई इत्ययं टेरिक् कमिशन् इत्यस्य रचनाम् अकरोत् । अतः यन्त्रोपलानां प्रतिनिधित्वेन कस्तूरभाई इत्ययं समाविष्टः । किन्तु अस्य आयोगस्य कथनं सर्वकारः न श्रुतवान् । तथापि कस्तूरभाई इत्यस्य सूचनाः सर्वैः स्वीकृताः । तस्य अभ्यासपूर्णेन कथनेन प्रभाविताः सन्तः यन्त्रोपलस्वामिनः ‘हिन्द’ इत्यस्य व्यापारोद्योगस्य प्रमुखपदे तस्य नियुक्तिम् अकुर्वन् । अहमदाबाद -नगरस्य यन्त्रोपलप्रमुखत्वेनापि सः चितः । जिनीवा इत्यस्मिन् भारतस्य उद्योगपतीनां प्रतिनिधित्वेनापि उपस्थितः आसीत् ।
अरविन्द मिल् इत्यस्य स्थापना
१९३१ तमे वर्षे कस्तूरभाई इत्यनेन अरविन्द मिल् इत्यस्य स्थापना कृता । तदानीं यन्त्राणां विक्रये मन्दता आसीत् । तस्मात् तेन न्यूनधनेन यन्त्राणि लब्धानि । तस्य प्रेमपूर्णः व्यवहारः आसीत् इत्यतः अरविन्द मिल् देशस्य मुख्ययन्त्रोपलेषु स्थानम् अयात्, यत् अद्यापि मुख्ययन्त्रोपलत्वेनैव प्रचाल्यमानम् अस्ति । १९३५ तमे वर्षे एजुकेशन् सोसैटि इत्यस्य रचना जाता । कस्तूरभाई तस्य प्रमूखः अभवत् ।
चिन्तामणि देशमुख रिजर्व बेङ्क् इत्यस्य प्रथमः भारतीयप्रशासकः
१९३७ तमे वर्षे कस्तूरभाई रिजर्व बेङ्क् इत्यस्य अध्यक्षपदे नियुक्तः । तस्य द्वितीये वर्षे रिजर्व बेङ्क् इत्यस्य प्रशासकस्य अवसानम् अभवत् । पदेऽस्मिन् प्रायशः ब्रिटिश-जनस्यैव नियुक्तिः भवति स्म । किन्तु कस्तूरभाई वित्ताध्यक्षं प्रबोध्य चिन्तामणि देशमुख इत्यस्य प्रशासकपदे नियुक्तिम् अकरोत् । इत्थं चिन्तामणि देशमुख इत्ययं रिजर्व बेङ्क् इत्यस्य प्रथमः भारतीयप्रशासकः अभवत् । १९४२ तमे वर्षे महात्मना हिन्द छोडो आन्दोलनमारब्धम् । यन्त्रोपलानां कार्यकर्तारः अपि तस्मिन् सम्मिलिताः भवेयुः इति महात्मा ऐच्छत् । कस्तूरभाई तदानीं मुम्बई -नगरे आसीत् । मजूर महाजन सङ्घ इत्यस्य मन्त्रिणा खण्डुभाई देसाई इत्यनेन सह दूरभाषयन्त्रेण चर्चां कृत्वा कर्मकरान् स्वस्थानं प्रेषयितुम् अकथयत् ।
विक्रम साराभाई इत्यस्य सहायकः
विक्रम साराभाई इत्यनेन १९४७ तमे वर्षे अटिरा, १९४८ तमे वर्षे फिजिकल् रिसर्च् लेबोरेटरी इत्यस्य स्थापना कृता । तयोः निर्माणे कस्तूरभाई इत्ययं तस्य साहाय्यम् अकरोत् । विक्रम साराभाई इत्यस्य अवसाने सति अणुसंस्थायाः भारः तस्य उपरि आगतः । अतः १९७६ यावत् तस्य अध्यक्षपदम् आलङ्करोत् । ततः परं स्वतन्त्रभारते नौकाश्रयचयनसमितेः अध्यक्षपदे तस्य नियुक्तिः अभवत् । यन्त्रोपलवस्त्राणां रज्जनकार्ये वर्णस्य आवश्यकता भवति
अतुल प्रोडक्ट्स् स्थापना
विदेशात् वर्णानाम् आनयनम् अधिकं व्ययकरम् आसीत् । अतः रसायनोद्योगे कार्यं कृत्वा १९५० तमे वर्षे वलसाड -तः ७ कि.मी. दूरे पारनेरा इत्यस्य पर्वते ८०० एकर भूमौ अतुल प्रोडक्ट्स् इत्यस्य स्थापनाम् अकरोत् । तत्र रसायनौषधयोः उत्पादनम् आरभत । कार्येऽस्मिन् बी.एच्.यू. इत्यस्य अर्थशास्त्र ज्ञस्य बी. के. मजुमदार इत्यस्य सहायता प्राप्ता येन अतुल प्रोडक्ट्स् इति इयं संस्था अन्ताराष्ट्रियसिद्धिम् अयात् ।
पत्न्याः मृत्युः
अतुल प्रोडक्ट्स् इत्यस्याः संस्थायाः स्थापनायाः वर्षे तस्य पत्नी मृता । अस्य दुःखदस्य प्रसङ्गस्य कतिचिद्दिवसानन्तरं ‘साईनेमाईड्’ इत्यस्याः संस्थायाः प्रतिनिधीनां सम्मानने भोजनसमारम्भः आसीत् । कस्तूरभाई तत्र उपस्थितः न भवेत् चेत् अविवेकः स्यात् । अतः खिन्नहृदयः सन् तत्र उपस्थितः अभवत् । तथापि दुःखाधिक्यात् सः अरोदत् । पत्न्याः स्मरणमात्रेण तस्य अक्षिणी क्लिन्दे अभवताम् ।
कार्पण्यसमितेः अध्यक्षः
सरलता, कार्पण्यता इत्येतौ तस्य मुख्यगुणौ आस्ताम् । पाश्चात्यसंस्कृतेः प्रभावात् उद्योगपतयः वैदेशिकवस्त्राणि धरन्ति स्म । किन्तु कस्तूरभाई श्वेतधौतवस्त्रं, ‘जब्भा’-वस्त्रं, मस्तके शिरस्त्राणं च धरति स्म । तस्य एतादृशं व्यवहारं दृष्ट्वा एव सर्वकारः तं कार्पण्यसमितेः अध्यक्षपदम् अयच्छत् ।
मृत्युः
१९८० तमस्य वर्षस्य जनवरी-मासस्य २० दिनाङ्के तस्य मृत्युः अभवत् । तस्य इच्छानुसारं तस्मिन् दिने एकः अपि यन्त्रोपलः न पिहितः । सर्वैः कर्मकरैः स्वस्य तद्दिनस्य वेतनं कर्मकरकल्याणाय दत्त्वा विशिष्टोदाहरणं स्थापितम् ।
वर्गः:गुजरातराज्यस्य व्यक्तयः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
कण्ठः
thumb|left|200px|मानवकण्ठः
अयं कण्ठः अपि शरीरस्य किञ्चन अङ्गम् अस्ति । एषः कण्ठः आङ्ग्लभाषायां throat इति उच्यते । कण्ठः अयं केषाञ्चन अक्षराणाम् (| अ | आ! | क् | ख् | ग् | घ् | ङ् | ह् ) उच्चारणस्थानम् अपि ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:शरीरस्य अवयवाः वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
आम्रम्
एतत् आम्रफलं भारते अपि वर्धमानः कश्चन फलविशेषः । एतत् आम्रफलम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । इदं आम्रफलम् आङ्ग्लभाषायां Mango इति उच्यते । एतत् आम्रफलम् अकृष्टपच्यम् अपि । आम्रफलं देवानां नैवेद्यार्थम् अपि उपयुज्यते । एतत् आम्रफलम् अपि बहुविधं भवति ।
अयम् आम्रः (म्याङ्गिफेर इण्डिक) प्रपञ्चस्य सर्वेषु उष्णवलयप्रदेशेषु व्यापकतया दृश्यमानः वृक्षः । एतस्य दारु अपेक्षया फलमेव प्रसिद्धम् । एतस्मिन् ३० अपेक्षया अधिकाः वंशाः प्रचलिताः सन्ति । भारते आम्रकृषिः सामान्यतया ४००० वर्षेभ्यः अस्ति । सामान्यतया १७, १८ शतके यूरोप्-वणिजः एतत् आम्रफलम् उष्णवलयदेशेषु प्रसारितवन्तः । आम्रः अनकार्डियेसे कुटुम्बे अन्तर्भवति । एतस्य सस्यकुलं (Genus) म्याङ्गिफेर अस्ति । भारते व्यापकस्य वंशस्य सस्यनाम ‘म्याङ्गिफेर इण्डिक’ इति ।
अस्य आम्रस्य गुणलक्षणानि
आम्रः बृहत्प्रमाणस्य नित्यहरिद्वर्णः वृक्षः । गाढहरितवर्णस्य सान्द्रपर्णानि भवन्ति । आर्द्रभूमौ मिश्रपर्णपाति (Mixed Deciduous), अर्धनित्यहरिद्वर्ण (Seme evergreen) अरण्येषु सम्यक् वर्धन्ते । एतेषु वनेषु वर्धमानः आम्रः सामान्यतया ६० पादोन्नतः भवति । एतस्य दारुः मृदुः इति कारणेन काष्ठकार्ये सरलं भवति चेदपि अधिककालं न जीवति । अयम् आम्रः पुटकाष्ठस्य (plywood) निर्माणे, कस्यचित् तात्कालिक-उपयोगकार्याय, फलकनिर्माणे च उपयुज्यते । अस्य आम्रस्य “कसि” कृताः अनेके वंशाः केवलं रुचिनिमित्तं भवन्ति । आम्रफलम् अत्यन्तं रुचिकरम् इत्यनेन प्रपञ्चे सर्वत्र जनाः एतद् फलम् इच्छन्ति ।
बचेन्द्री पाल
बचेन्द्री पाल 200px|right|thumb|बचेन्द्री पाल बचेन्द्री पाल (जन्म - २४ मे १९५४) एका भारतीया पर्वतारोहिणी अस्ति । बचेन्द्री एवरेस्ट् पर्वतशृङ्गारोहिणी प्रथमा भारतीया महिला तथा विश्वे पञ्चमा वर्तते । १९८४ तमे वर्षे एषा एवरेस्ट्-आरोहणं कृतवती ।
जीवनम्
बचेन्द्र्याः जन्म १९५४ तमस्य वर्षस्य मेमासस्य २४ तमे दिनाङ्के एकस्मिन् सुसंस्कृतकुटुम्बे अभूत् । तस्याः जन्मस्थानम् उत्तरकाश्याः नकूरी इति ग्रामः। तस्याः पिता किशन् सिङ्ग् पालः एकः सीमाप्रदेशीयः सामान्यः वणिक् आसीत् । कुटुम्बे पञ्चसु अपत्येषु सा तृतीया पुत्री आसीत् । बाल्यावस्थायाम् एव बचेन्द्री पाल क्रीडायाम्, अध्ययने च बहु क्रियाशीला आसीत् । तस्याः द्वादशे वयसि, यदा मित्रेण सह विहारप्रवासं गतवती, तदा सा प्रथमवारं १३,१२३ मीटर्-परिमितस्य उन्नतस्य पर्वतस्य आरोहणं कृतवती । तदानीम् आरभ्य, तस्याः पर्वतारोहणं प्रति रुचिः अवर्धयत् । कथञ्चित् शालाध्ययनं समाप्य, प्राचार्यस्य प्रोत्साहेन विश्वविद्यालयम् अपि प्रविश्य स्नातकोत्तरपदवीं प्राप्तवती ।
कुटुम्बस्य आर्थिकसमस्यायाः कारणतः उद्योगं प्रति गमनम् आवश्यकम् आसीत् । कुटुम्बजनानाम् इच्छा अपि सा शिक्षिका भवतु इत्ति आसीत् । किन्तु बचेन्द्र्याः इच्छा तु पर्वतारोहणविषये अध्ययनं कृत्वा तस्मिन् एव क्षेत्रे उद्योगः करणीयः इति आसीत् । अतः दृढनिश्चयं कृतवती बचेन्द्री नेहरू-पर्वतारोहणसंस्थायाम् अध्ययनाय प्रविष्टवती । यदा विद्यार्थिनी आसीत् तस्मिन् एव समये २१००० मीटर्-परिमितोन्नतं गंगोत्रीपर्वतं, १९०९१ मीटर्-परिमितोन्नतं 'रुदौगारिया'पर्वतं च आरूढवती । तदा महिलानां कृते प्रशिक्षणं दातुं स्थापितं राष्ट्रीय साहस शालायां शिक्षिका रूपेण उद्योगावकाशं लब्धम् ।
आरोहणम्
१९८४ तमे वर्षे भारतदेशस्य एवरेस्ट् पर्वतस्य चतुर्थः आरोहणस्य निश्चितम् आसीत् । षट्महिला-एकादशपुरुषाणां च उत्कृष्ट गणस्य मध्ये बचेन्द्री अपि एका सदस्या रूपेण अवकाशं प्राप्तवती । इदम् अवाकाशं प्राप्य, बचेन्द्री बहू सन्तुष्टा उत्सुका च अभवत् । १९८४ मार्च् मासे एतस्य गणस्य जनाः नेपालस्य राजधानी काठ्मण्डू नगरं प्रति चलितवन्तः । ततः अनुवर्तनं कृत्वा एवरेस्ट् पर्वतं प्रति चलितवन्तः । प्रथमवारं एवरेस्ट् पर्वतं द्रुष्ट्वा बचेन्द्री एवम् उक्तवती ' वयं पर्वतवासिनः सर्वदा पर्वतं पूजयन्ति स्म । अतः प्रथमवारं पर्वतं द्रुष्ट्वा बहू भावपूर्णं भक्तिपूर्णं च अभवम्।' इति ।
१९८४ वर्षस्य मे मासे एव एतस्य गणस्य जनाः पर्वतारोहण कार्यं प्रारम्बितवन्तः। तस्याः गणं तु एकदा महान् विपत्तिं अनुभूतवन्तः । मे मासस्य १५-१६ रात्रौ एतस्य शिबिरस्य उपरि हिमपर्वतस्य एकं ब्रुहत् खण्डं पतितम् । बचेन्द्री निद्रातः सहसा उत्तिष्टवती । शिबिरे ते सर्वे हिमावृत्तं आसन्। तदनन्तरम् छुरिकायाः साहाय्येन हिमखण्डस्य छेदनं कृत्वा बहिः आगतवन्तः । शिरस्य उपरि व्रणं आसीत् चेद् अपि अन्यै सह बचेन्द्री पर्वतारोहणस्य अनुवर्तनं कृतवती । एतस्य गणे बचेन्द्री एका एव महिला आसीत् । शिखरस्य उपरि -३५ - -३८ डिग्र्री सेल्शियस् शैत्यम् आसीत् । १०० किलोमीटर् परिमितः वायुवेगम् आसीत् । तथापि गणस्य जनाः पर्वतारोहणस्य अनुवर्तनं कृत्वा १९८४ वर्षस्य मे मासस्य २२ दिनांके भारतीय कालमानस्य १:०७ मद्याह्ने एवरेस्ट् शिखरस्य अन्तिम बिन्दुं (२९०८४ मीटर् परिमितः), प्राप्तवन्तः। बचेन्द्री इतिहासं निर्मितवती ।
आनन्तर जीवनम्
विश्वस्य उत्युन्नतस्य पर्वतस्य आरोहणं कृतवती बचेन्द्री तदानन्तरमपि सक्रिया आसीत् । १९८५ तमे वर्षे भारत - नेपाल पर्वतारोहणस्य एकस्मिन् गणे केवल महिलाः आसन्। बचेन्द्री तस्य गणस्य नेतृत्वं कृत्वा मुख्यस्था अभवत् । एतत् पर्वतारोहण कार्यं सप्त विश्वविक्रमानि निर्मितवान् । एतत्तु भारतीय पर्वतारोहण क्षेत्रे नूतनानि मानदण्डानि उत्कल्पितवान् । नव वर्षेभ्यानन्तरम् १९९४ तमे वर्षे साहसनौकासु (राफ्ट्) परिक्रमणस्य महिलायाः गणस्य मुख्यस्था अभवत् । एषः गणः गङा नदीं अतिक्रम्य हरिद्वारतः कोल्कत्ता पर्यन्तं २५०० मीटर् परिमितः मार्गं क्रमितवन्तः ।
सम्प्रति: सा टाटा साहस क्रीडा संस्थायां उन्नत स्थानम् अलन्कृत्य सेवाकार्यं कुर्वती अस्ति ।
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
ज्येष्ठमासः
भारतीयकालमाने ज्येष्ठमासः तृतीयः भवति (मराठी - ज्येष्ठ, हिन्दी,नेपाली - जेठ /ज्येष्ठ)। ग्रीष्मर्तौ अयं मासः तिष्ठति । अस्मिन् मासे उष्णकालः भवति । अयं मासः मेमासस्य २१ तः जून्मासस्य २२ पर्यन्तं भवति । चान्द्रमानदिनदर्शिकायां ज्येष्ठमासः अमावास्यायाम् आरभ्यते । तमिळुभाषायाम् अयं मासः आनि इति कथ्यते । जून्मासस्य मध्यभागे आरभ्यते । सौरमानदिनदर्शिकायां ज्येष्ठ/आनिमासः सूर्यस्य मिथुनराशिप्रवेशावसरे आरप्स्यते । वैष्णवदिनदर्शिकायां त्रिविक्रमः अस्य मासस्य अधिपः ।
वटसावित्रीपूर्णिमा
महाराष्ट्रे कर्णाटके च आचर्यते । इदं पर्व ज्येष्ठमासस्य पूर्णिमायाम् आचर्यते यच्च ग्रेगोरियन्-दिनदर्शिकायां जून्मासे भविष्यति । अस्मिन् दिने महिलाः वटवृक्षे सूत्राणि बद्ध्वा पत्युः योगक्षेमाय प्रार्थयन्ति । सत्यवतः पत्नी सावित्री अस्मिन् एव दिवसे मरणात् पतिम् अरक्षत् । अतः तस्याः नाम्ना एव अस्ति ।
स्नानयात्रा
अस्मिन् दिने जगन्नाथसम्प्रदाये इदं स्नानपर्व आचर्यते । अस्मिन् दिने जगन्नाथदेवालये विद्यमानाः सर्वाः देवताः - जगन्नाथः, सुभद्रा, सुदर्शनः, मदनमोहनः च स्नानबेडिं प्रति शोभायात्राद्वारा आनीयते । तत्र सर्वेषां पुरतः शास्त्रोक्तरीत्या स्नानं कार्यते । अलङ्क्रियन्ते च ।
सितालषष्ठी
वर्गः:भारतीयमासाः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
3.35 सत्वपुरुषयोरत्यन्तासंकीर्णयोः प्रत्ययाविशेषो भागः......
सूत्रम्
सत्त्वपुरुषयोरत्यन्तासंकीर्णयोः प्रत्ययाविशेषो भोगः परार्थत्वात्स्वार्थसंयमात्पुरुषज्ञानम् ॥३५॥
व्यासभाष्यम्
बुद्धिसत्त्वं प्रख्याशीलं समानसत्त्वोपनिबन्धने रजस्तमसौ वशीकृत्य सत्त्वापुरुषयान्यताप्रत्ययेन परिणतम् । तस्माच्च सत्त्वात्परिणामिनोऽत्यन्तविधर्मा विशुद्धोऽन्यश्चितिमात्ररूपः पुरुषः । तयोरत्यन्तासङ्कीर्णयोः प्रत्ययाविशेषो भोगः पुरुषस्य, दर्शितविषयत्वात। स भोगप्रत्ययः सत्त्वस्य परार्थत्वाद्दृश्यः । यस्तु तस्माद्विशिष्टश्चितिमात्ररूपोऽन्यः पौरुषेयः प्रत्ययस्तत्र संयमात्पुरुषविषया प्रज्ञा जायते । न च पुरुषप्रत्ययेन बुद्धिसत्त्वात्मना पुरुषो दृश्यते । पुरुष एव तं प्रत्ययं स्वात्मावलम्बं पश्यति । तथा ह्युक्तम्—विज्ञातारमरे केन विजानीयात्[बृ.आ.उ. २.४.१४] इति ॥३५॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:विभूतिपादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
अनूपपुरम्
Amarkantak Narmad Mandir Dist Anuppur
अनूपपुरम् (अनूपपुर, Anuppur) इत्येतन्नगरं मध्यप्रदेशराज्यस्य शहडोलविभागे अन्तर्गतस्य अनूपपुरमण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति ।
वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
3.37 ते समाधावुपसर्गा व्युत्त्थाने सिद्धयः
व्यासभाष्यम्
ते प्रतिभादयः समाहितचित्तस्योत्पद्यमाना उपसर्गाः, तद्दर्शनप्रत्यनीकत्वात। व्युत्थितचित्तस्योत्पद्यमानाः सिद्धयः ॥३७॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:विभूतिपादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
3.36 ततः प्रातिभश्रावणवेदनादर्शास्वादवार्ता जायन्ते
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
चन्द्रगोमिन्
लघुचित्रम्|403x403अणवः| महासिद्ध चन्द्रगोमिन, ब्लैक शिस्ट, बांग्लादेश, 12 वीं शताब्दी लघुचित्रम्| ११ शताब्द्याः शिष्यलेखा पाण्डुलिपिः, मूलतः चन्द्रगोमिनेन ५ शताब्द्यां ई.पू. नेपालदेशे प्राप्यमाणः [[देवनागरी|देवनागरीलिपिना बौद्धसंस्कृतग्रन्थः अस्ति । चन्द्रगोमिनस्य बौद्धकाव्यस्य रचना अस्ति यस्य भिक्षुः प्रेम्णा पतितः ब्रह्मचर्यव्रतं भङ्गयति ।]] चन्द्रगोमिनः पूर्वबङ्गस्य वरेन्द्रप्रदेशस्य संस्कृततिब्बतीभाषाविदः भारतीयबौद्धधर्मस्य ले उपासनायाः कविः च आसीत् | तिब्बतीपरम्परानुसारं सः चन्द्रकीर्तिः इति बौद्धकविं आव्हानं कृतवान् | नेपाली परम्परानुसारं चन्द्रगोमिनस्य छात्रः रत्नकीर्तिः नाम प्रमुखः बौद्धदार्शनिकः आसीत् । चन्द्रगोमिनः ५ शताब्द्यां नालंदाविश्वविद्यालये अध्यापकरूपेण कार्यं कृतवान् । चन्द्रगोमिनः कदा निवसति स्म इति अस्पष्टं, परन्तु क्रि.श. अनुमानं यत् सः ५ शताब्द्याः ६ शताब्द्याः मध्ये एव जीवितवान् ।
3.36 ततः प्रातिभश्रावणवेदनादर्शास्वादवार्ता जायन्ते
सम्बद्धाः लेखाः
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
चन्द्रगोमिन्
बौद्धग्रन्थेषु चन्द्रगोमिनः चन्द्रकीर्तेः चर्चां कृतवान् इति वर्णितः अस्ति । नालन्दाश्रमस्य छात्रः श्रमणः यः खम्पो (१३ वर्षाणाम् अध्ययनानन्तरं प्रदत्तः उपाधिः) आसीत्, सः चन्द्रगोमिनचन्द्रकीर्तेः आर्यत्रिपाटे वार्तालापं कुर्वन् इति वर्णितवान् । तेषां चर्चा वर्षाणां यावत् प्रचलति इति सः अवदत्। चन्द्रगोमिनः नागार्जुनस्य योगदृष्टिकोणं चित्तमात्रं वा चित्तवृत्तिः इति अनुसरणं कृत्वा स्वस्य व्याख्यां दत्तवान्, परन्तु चन्द्रगोमिनः चर्चायां मन्दः इति कथ्यते, परन्तु तस्य उत्तराणि सर्वदा सम्यक् सन्ति कथ्यते यत् चन्द्रकीर्तिना प्रत्येकं प्रश्नं पृष्टं चेत् चन्द्रगोमिनः अवलोकितेश्वरं प्रार्थयित्वा परदिने तस्य उत्तरं दातुं आग्रहं करोति स्म यत् तस्मै सम्यक् उत्तरं दातुम्। अन्ते तेषां प्रवचनस्य आधाररूपेण प्रकामिका मध्यमिका इति नूतनः धर्मः उद्भूतः इति कारणतः ते परिणामवादिनः इति उच्यन्ते ।
3.36 ततः प्रातिभश्रावणवेदनादर्शास्वादवार्ता जायन्ते
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:विभूतिपादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
पनसफलम्
thumb|150px|right|पनसपलानि thumb|left|200px|कर्तितं पनसफलम्
एतत् पनसफलं भारते अपि वर्धमानः कश्चन फलविशेषः । एतत् पनसफलम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । इदं पनसफलम् आङ्ग्लभाषायां Jackfruit इति उच्यते । एतत् पनसफलम् अकृष्टपच्यम् अपि । पनसफलं देवानां नैवेद्यार्थम् अपि उपयुज्यते । एतत् पनसफलम् अपि बहुविधं भवति । thumb|150px|right|पनसवृक्षः thumb|150px|left
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:फलानि वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
आषाढमासः
भारतीयकालमाने अयं मासः चतुर्थः । एषः ग्रिष्मर्तौ एव तिष्ठति । अस्य मासस्य अन्ते वर्षाकालः प्रारभते । तमिळुभाषायाम् अयं मासः आडि इति कथ्यते । सौरमानदिनदर्शिकायाम् आषाढमासः सूर्यस्य कर्काटकराशिं प्रति प्रवेशेन आरप्स्यते । चान्द्रमानदिनदर्शिकायाम् अयं मासः अमावास्यायाम् आरप्स्यते । वैष्णवदिनदर्शिकायां वामनः अस्य मासस्य अधिपतिः ।
उत्सवाः
वर्गः:भारतीयमासाः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
भिण्ड
भिण्ड (भिंड, Bhind) इत्येतन्नगरं मध्यप्रदेशराज्यस्य चम्बलविभागे अन्तर्गतस्य भिण्डमण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति ।
वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
छतरपुरम्
छतरपुरम् (छतरपुर, Chhatarpur) इत्येतन्नगरं मध्यप्रदेशराज्यस्य सागरविभागे अन्तर्गतस्य छतरपुरमण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति ।
वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
इरावती कर्वे
इरावती कर्वे (१९०५-१९७०) भारतीया समाजशास्त्रज्ञा, मानवशास्त्रज्ञा, शिक्षणतज्ज्ञा, लेखिका च आसीत् ।
वृत्तिजीवनम्
इरावती कार्वे १९३१ तमवर्षतः १९३६ तमवर्षपर्यन्तं बाम्बे एस् एम् डी टी महिलाविश्वविद्यालये स्नातकोत्तरविभागे प्राध्यापिकारूपेण कार्यम् अकरोत् । अनन्तरं  स्नातकोत्तरकक्ष्यासु पाठयति स्म । १९३९ तमे वर्षे पूणे नगरे डेक्कन्महाविद्यालये प्राध्यापिकारूपेण सेवानिवर्तनपर्यन्तम्  अपाठयत् । नन्दिनी सुन्दर नाम चरितलेखिकायाः अभिप्रायानुसारम् इरावती प्रथमा भरतीयमहिलामानवजानिशास्त्रज्ञा । पूना (तद्कालीननाम) विश्वविद्यालये मानवजानिशास्त्रविभागं सा स्थापितवती आसीत् । एवं विभागस्य प्रथमाध्यक्षका भूत्वा अनेकाः वर्षाः सेवां कृतवति । १९४७ तमे वर्षे नवदेहेलीनगरे राष्ट्रियविज्ञानकाङ्ग्रेस्-संस्थया योजितस्य मानवजनिशास्त्रविभागस्य सम्मेलनस्य अध्यक्षा आसीत् । सा मराठी-आङ्लभाषयोः लिखति स्म ।
साहित्यकृतयः
तस्याः रचनेषु प्रधानानि
अर्थव्यवस्थायाः आकारानुसारं भारतस्य राज्यानि केन्द्रशासितप्रदेशाः च
एतानि भारतीयराज्यानां केन्द्रशासितप्रदेशानां च सूचीः तेषां शाब्द सकलराज्यकीयउत्पादः (nominal GSDP) अनुसारं । सकलराज्यकीयउत्पादः (GSDP) प्रत्येक राज्यम् वा केन्द्रशासितप्रदेशम् अन्तः उद्योगैः योजितस्य सर्वस्य मूल्यस्य योगः अस्ति, सकलराष्ट्रियउत्पादः (GDP)-इत्यस्य प्रतिरूपरूपेण कार्यं करोति च ।
भारतदेशे सकलराष्ट्रियउत्पादस्य २१% भागः सर्वकारस्य, कृषिः २१%, निगमक्षेत्रस्य १२% भागः अस्ति । शेषं जीडीपी-इत्यस्य ४८% भागः लघुस्वामित्वात्, साझेदारीनिगमात्, असंगठितक्षेत्रेभ्यः, गृहेभ्यः च प्राप्यते ।
निम्नलिखित सूची नवीनतम उपलब्ध वर्तमान मूल्येषु सर्वेषां भारतीयराज्यानां-केन्द्रशासितप्रदेशानां च कृते भारतीयरूप्यकलक्षैः-वा-कोटिलक्षैः GSDP आँकडानि ददाति ।
सूची
तस्मिन् एव वित्तवर्षे उपर्युक्तराज्यानां GDSP समीपस्थदेशस्य GDP इत्यनेन सह तुलना क्रियते (2019-20 2019 सह, 2020-21 2020 सह)।
सन्दर्भाः
वर्गः:भारतस्य राज्यानि
वटसावित्रीव्रतम्
ज्येष्ठमासस्य पूर्णिमायां भारतीयाः ’वटसावित्रीव्रतम्’ आचरन्ति । इदं व्रतं सन्तानसौभाग्यप्राप्तये विशेषतः महिलाः आचरन्ति । व्रतमेतत् भारतीयसंस्कृतौ आदर्शनार्याः प्रतीकं भवति । स्कन्दपुराणानुगुणं ज्येष्ठमासस्य पूर्णिमायाम् आचरेत् । निर्णयामृतानुगुणम् अस्य आचरणं ज्येष्ठमासस्य आमावास्यायाम् इति मतभेदः अस्ति ।
उद्देश्यः
तिथिभेदः अस्ति चेदपि उद्देशः एकः एव सत्सन्तानप्राप्तिः सौभाग्यवृद्धिः च । अनेन भारतीयमहिलाः स्वपतिव्रताधर्मम् आत्मसात् कुर्वन्ति । विशेषज्ञाः ज्येष्ठमासस्य शुक्लपक्षस्य त्रयोदशीतः अमावास्यापर्यन्तं दिनत्रयस्य व्रतम् इति वदन्ति । अस्मिन् व्रते वटस्य (वटवृक्षस्य) सावित्र्याः च द्वयोः महत्त्वम् अस्ति । सामान्यतः भारतीयपरम्पपरायाम् अश्वत्थवृक्षः पवित्रः । अस्मिन् वृते तु न्यग्रोधस्य प्राधान्यम् अस्ति । पराशरमुनिना उक्तं यत् ’वटमूले तोपवासाः’ इति । वटवृक्षे ब्रह्मा विष्णुः महेश्वरः च वसन्ति इति पुराणेषु उक्तम् । अस्य छायायाम् उपविश्य व्रतपूजादिभिः कथाश्रवणेन च मनोकामनाः पूर्णिताः भवन्ति इति । अस्य विश्वासस्य पृष्ठभूमौ एवं वैज्ञानिकं सत्यमपि भवेत् । वटवृक्षः स्ववैशाल्यविषयेऽपि प्रसिद्धः एव । ज्येष्ठमासस्य तीक्ष्णातपात् अपि रक्षणं भवति इति चिन्तनं स्यात् ।
दार्शनिका दृष्टिः
दार्शनिकदृष्ठिकोणे यदि पश्यामः चेत् वटवृक्षस्य आयुः दीर्घम् अस्ति । पत्युः दीर्घायुष्यर्थम् अपि पतिव्रताः अस्य पूजनं कुर्वन्ति । अयं वृक्षः ज्ञानस्य निर्वाणस्य च प्रतीकोऽपि अस्ति । महिलाः वटसावित्रीव्रतकथाश्रवणपूर्वकं वृटवृक्षस्य काण्डे सूत्रबन्धनम् अपि कुर्वन्ति ।
कथा
वटवृक्षस्य पूजनं कृत्वा सत्यवतः सावित्र्याः च कथाश्रवणम् अपि कुर्वन्ति । अतः अस्य वटसावित्रीव्रतम् इति नाम प्राप्तम् । भारतीयसंस्कृतौ, अल्पायुषः सत्यवतः पत्नी सावित्री तु ऐतिहासिकी नारी । सावित्री पदस्य अर्थः तु वेदमाता गायत्री अथवा सरस्वती इति भवति । अस्याः सावित्र्याः जन्म अपि विशेषरीत्या एव अभवत् । भद्रदेशस्य राजा अश्वपतिः । तस्य बहुकालं यावत् सन्तानप्राप्तिः नाभवत् । सत्सन्तानप्राप्तये सः अष्टदशवर्षाणि प्रतिदिनं मन्त्रोच्चारणपूर्वकं लक्षाहुतिपूर्वकं यज्ञं करोति स्म । यज्ञस्य फलरूपेण देवी सावित्री प्रकटीभूता ते तेजस्विनी कन्या जायते इति वरम् अयच्छत् । सावित्रीदेव्याः कृपानुग्रहेण पुत्री जाता इति तस्याः नाम सावित्री इत्येव अङ्कितम् । कन्या तारुण्यं प्राप्य रूपवती अभवत् । किन्तु अनुरूपः वरः न प्राप्तः इति कारणात् पिता अतीव दुःखितः अभवत् । वरस्य अन्वेषनार्थं राजा अश्वपतिः स्वयं प्रस्थितवान् । सावित्री तपोवनेषु अटन्ती राज्यभ्रष्टं साल्वदेशस्य नृपं द्युमत्सेनं दृष्टवती । तेन सह विद्यमानं तस्य पुत्रं सत्यवन्तं दृष्ट्वा तेन अनुरक्ता नारदमुनेः वचनमपि निरकृत्य तं पतित्वेन स्वीकृतवती । किन्तु पतिः सत्यवान् अल्पायुः आसीत् । पत्युः मरणकालत् पूर्वम् एव सावित्री घोरं तपः समाचरत् । तस्य फलं सा अन्ते प्राप्तवती एव ।
बाह्यसम्पर्कतन्तु
वर्गः:पूजाविधयः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
शिलिगुडिः
शिलिगुडि,  ) पश्चिमबङ्गस्य एकं प्रमुखं नगरम् अस्ति यत् समीपस्थेन मण्डलराजधानी जलपाइगुडि इत्यनेन सह "युग्मनगराणि" निर्माति । अयं नगरः भारतस्य पश्चिमबङ्गराज्यस्य दार्जिलिङ्ग् - जल्पाइगुडि-मण्डलयोः क्षेत्रेषु विस्तृतः अस्ति । "ईशान्यभारतस्य द्वारम्" इति नाम्ना प्रसिद्धः   शिलिगुडि त्रयः Ts :- Tea-चायः, Timber-काष्ठं, Tourism-पर्यटनं च - कृते लोकप्रियम् अस्ति । महानन्दानद्याः तटे, हिमालयपर्वतस्य पादभागे तीस्तानद्याः च तटे स्थितम् अस्ति | कोल्काता तथा आसान्सोल् इत्येतयोः पश्चात् शिलिगुडि पश्चिमबङ्गराज्ये तृतीयः बृहत्तमः नगरीयसमूहः अस्ति ।
पश्चिमबङ्गराज्ये शिलिगुडि इत्यस्य सामरिकं महत्त्वं महत् अस्ति। इदं सुलभतया स्थितम् अस्ति, यत् चत्वारि अन्तर्राष्ट्रीयसीमाः अर्थात् चीनस्य जनगणराज्यः, नेपालः, बाङ्ग्लादेशः, भोटान्तः च सम्बध्दयति । एतत् ईशान्यभारतम् अपि मुख्यभूमिभारतेन सह सम्बध्दयति। पूर्वहिमालयस्य पादभागे स्थितं शिलिगुडि एकं महत्त्वपूर्णं व्यापारिकं परिवहनकेन्द्रम् अस्ति ।
मध्ययुगस्य इतिहासः
शैलेन देब्नाथस्य मते "शिलिगुडि" इत्यस्य अर्थः कंकडानां अथवा पाषाणानां स्तूपः। १९ शतकपर्यन्तम् अयं प्रदेशः "शिल्चागुडि" इति उच्यते स्म यदा अस्य प्रदेशस्य आच्छादनं सघनं डोल्कावनम् आसीत् । शिलिगुडि सिक्किमराजत्वस्य एकः लघुः कृषिग्रामः आसीत् | १७८८ तमे वर्षे नेपालराज्येन एतत् गृहीतम्, तदनन्तरं किराति -नेपाली- लेप्चा -जनाः अस्मिन् प्रदेशे निवसितुं आगताः ।
तस्मिन् समये फान्सिदॅवा - नगरस्य शिलिगुडि - नगरस्य दक्षिणे महानन्दा - नगरस्य एकस्य नदी - बन्दरगाहस्य मालदा - बङ्ग - बिहार - देशैः सह व्यापारबन्धनं भवितुं महत्त्वपूर्णा भूमिका आसीत् | एवं भूटानी - सिक्किमी -जनाः स्वमुख्यभूमिं प्रति मालम् आनेतुं अस्याः नदीतटस्य व्यापाररेखायाः उपयोगं कुर्वन्ति स्म ।
वर्गः:पश्चिमवङ्गस्य नगराणि
नगरस्य आधुनिकः इतिहासः
शिलिगुडि इत्यस्य आरम्भः लघुक्षेत्ररूपेण अर्थात् अधुना शक्तिगढः, नगरस्य दक्षिणभागः, महानन्दानद्याः तटे अभवत् । १८१५ तमे वर्षे ब्रिटेन- नेपालयोः मध्ये हस्ताक्षरितायाः सुगौली-सन्धिः, शिलिगुडि -नगरस्य सम्भावनाम् परिवर्तयति स्म । क्रमेण दार्जिलिङ्ग -पर्वतैः, नेपाल -मुख्यभूमिभिः च सह पारगमनबिन्दुः अभवत् । १८१५ तमे वर्षात् आरभ्य शिलिगुडि-नगरस्य सामरिक-व्यापार-सुविधायाः कारणात् लघुनगरत्वेन तीव्रगत्या वृद्धिः आरब्धा । १८६५ तमे वर्षे आङ्ग्लाः दार्जिलिङ्ग्-नगरं सम्पूर्णं डूआर्स्-प्रदेशं च गृहीत्वा चायवृक्षाणां निर्माणं कृत्वा तस्य उत्पादनानि इङ्ग्लैण्ड्-देशं प्रति निर्यातयन्ति स्म । सुलभनिर्यातनाय ते शिलिगुडि-नगरस्य रेलस्थानकं प्रवर्तयन्ति स्म यत् अद्यपर्यन्तं वर्तते, तथा च १८८० तमे वर्षे अस्मात् स्टेशनात् दार्जिलिङ्ग्-नगरं प्रति क्रीडनकं-रेलस्थानकं प्रवर्तयन्ति स्म । अनेन शिलिगुडि १९०७ तमे वर्षे उपविभागीयनगरपदवीं प्राप्तुं साहाय्यं कृतम् ।
" शिलिगुडि-कॉरिडोर्(संकीर्ण भूखण्डः) " इत्यस्य निर्माणं तदा अभवत् यदा १९४७ तमे वर्षे बङ्गस्य पश्चिमबङ्गस्य पूर्वपाकिस्तानस्य (पश्चात् बाङ्गलादेशस्य) च विभक्तः अभवत्, पश्चात् १९७५ तमे वर्षे सिक्किमस्य भारतेन सह विलयः अभवत् । अस्मिन् समये बहवः प्रवासिनः उत्तमसुविधानां कृते अत्र निवसितुं आगतवन्तः येन जनसंख्यायाः वृद्धिः अभवत् । पश्चात् १९५० तमे वर्षे शिलिगुडि नगरपालिकापदं प्राप्तवान् । शिलिगुडि-नगरस्य महत्त्वं मनसि कृत्वा १९५१ तमे वर्षे नवनिर्मितेन (१९४९) मीटर्-मापकेन सिलिगुरी-जन्क्शन्-रेलस्थानकेन सह असम-रेल-सम्बद्धस्य स्थापना अभवत्। १९६१ तमे वर्षे कतिपयवर्षेभ्यः अनन्तरं एते सर्वे स्टेशनाः ब्रॉड् गेज् न्यू जलपाईगुडि जंक्शन् रेलस्थानकेन सह सम्बद्धाः अभवन् यत् पश्चात् पूर्वोत्तरभारतस्य महत्त्वपूर्णं रेलस्थानकं जातम्
प्रचण्डवृद्ध्या शिलिगुडि इदानीं पूर्वदृष्टिकोणात् दूरम् अस्ति, गुवाहाटी -नगरात् परं पूर्वभारतस्य बृहत्तमं द्रुततमं च वर्धमानं नगरम् अस्ति। १९७१- १९८१ तमे वर्षे शिलिगुडि-नगरस्य विकासस्य दरः ५७.८% आसीत्, एतां वृद्धिं विचार्य शिलिगुडि १९८१ तमे वर्षे एकीकृतनगरविकासपरियोजनाकार्यक्रमस्य अन्तर्गतम् अभवत् । शिलिगुडि १९८१–१९९१ तमे वर्षे जनसंख्यावृद्धेः ४६.८३% भागं स्पृशति स्म । भारतस्य चीनस्य च मध्ये र्न थोस् ल गिरिपथ-मार्गेण व्यापारार्थं सन्धिः, अन्तर्राष्ट्रीयपरिवहनस्य रसदस्य च केन्द्रत्वेन शिलिगुडि-नगरस्य विकासं सम्भावनाञ्च त्वरितवती अस्ति। पश्चात् १९९४ तमे वर्षे शिलिगुडि इत्यनेन नगरनिगमः निर्मितः यस्य दायित्वं शिलिगुडिनगरस्य नागरिकमूलसंरचनायाः प्रशासनस्य च अस्ति । शिलिगुडि इदानीं कोल्काता -आसान्सोल् -नगरयोः पश्चात् पश्चिमबङ्गस्य तृतीयं बृहत्तमं नगरम् इति स्थितिं प्राप्तवती अस्ति।
छिन्दवाडा
छिन्दवाडा (छिन्दवाड़ा, Chhindwara) इत्येतन्नगरं मध्यप्रदेशराज्यस्य जबलपुरविभागे अन्तर्गतस्य छिन्दवाडामण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति ।
वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
नैनादेवी (सुक्कूर् )
नैनादेवी ( सुक्कूर् ) पाकिस्तानस्य कराचीमण्डले सुक्कूररेलस्थानकस्य समीपे नैना इत्यत्र विद्यमानः देवालयः एव शक्तिपीठम् अस्ति ।
वैशिष्ट्यम्
महिषमर्दिन्याः आवासस्थानम् एतत् इति विश्वासः अस्ति ।अस्मिन् स्थाने देव्याः त्रीणि नेत्राणि पतितानि इति ऐतिह्यम् अस्ति । अतः एव अत्रत्या सतीदेवी नैनादेवी इति पूज्यते । अत्रत्यः शिवः क्रोधिशनाम्ना पूज्यते । शिवशङ्करीदेवालयः इत्यपि अस्य नाम वर्तते ।
मधुपाकफलम्
thumb|right|150px|मधुपाकशाखा, पुष्पं फलं चापि thumb|left|200px|कर्तितानि मधुपाकफलानि
एतत् मधुपाकफलं भारते अपि वर्धमानः कश्चन फलविशेषः । एतत् मधुपाकफलम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । इदं मधुपाकफलम् आङ्ग्लभाषायां Sweet lemon इति उच्यते । अस्य मधुपाकफलस्य सस्यशास्त्रीयं नाम अस्ति Citrus limetta इति । एतत् मधुपाकफलम् अकृष्टपच्यम् अपि । मधुपाकफलं देवानां नैवेद्यार्थम् अपि उपयुज्यते । एतत् मधुपाकफलम् अपि बहुविधं भवति । thumb|left|150px|मधुपाकफलस्य रसः (पीतवर्णीयः), दाडिमफलस्य रसः (रक्तवर्णीयः) च
‎
वर्गः:फलानि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
केरोलस् लीनियस्
thumb|left|200px|केरोलस् लीनियसस्य गृहम् thumb|200px|left|केरोलस् लीनियस्-उद्यानम् thumb|right|200px|साम्प्रदायिकं वस्त्रं धृतवान् केरोलस् लीनियस् thumb|200px|left|विवाहवस्त्रे केरोलस् लीनियसस्
(कालः – २३. ०५. १७०७ तः १०. ०१. १७७८)
अयं केरोलस् लीनियस् (Carolus Linnaeus) कश्चन विशिष्टः सस्यविज्ञानी । सः वैद्यकीयम् अधीत्य जीवविज्ञाने संशोधनानि अकरोत् । जीवविज्ञानं सम्यक् वर्गीकृत्य निरूपितवान् अपि । अयं केरोलस् लीनियस् १७०७ वर्षे मेमासस्य २३ तमे दिनाङ्के स्वीडन् देशस्य स्मल्याण्ड् इति प्रदेशे जन्म प्राप्नोत् । अस्य केरोलस् लीनियसस्य पिता क्रिश्चियन् धर्मगुरुः (पाद्री) आसीत् । पाश्चात्येषु देशेषु अयं केरोलस् लीनियस् 'कार्लफान् लिने' इत्यपि प्रसिद्धः अस्ति । अयं केरोलस् लीनियस् बाल्ये तावान् बुद्धिमान् न आसीत् । तस्मात् एव कारणात् पिता एतं वैद्यकीयशिक्षणार्थं प्रेषितवान् । किन्तु एषः केरोलस् लीनियस् वैद्यकीयं न इच्छति स्म । तथापि परीक्षाः उत्तीर्णवान् । उप्साल–विश्वविद्यालयतः बहिः आगमनसमये सः सस्यशास्त्रे आसक्तः अभवत् । तदर्थं पुष्पाणां केसरान्, शलाकाः च विशेषतया अधीतवान् सः । ३३ तमे वयसि सस्यानां वर्गीकरणम् आरब्धवान् । यत्र अध्ययनं कृतवान् तत्रैव सस्यविज्ञानस्य विभागे उधोगम् अपि आरब्धवान् ।
अयं केरोलस् लीनियस् १७३२ तमे वर्षे रुड्बेकस्य सूचनायाः अनुसारं ४६०० मैल् यावत् दूरे स्थितं ल्याप्ल्याण्ड् इति प्रदेशं प्रति प्रवासार्थं गतवान् । तत्र विभिन्नान् सस्यप्रभेदान् प्राणिप्रभेदान् च अपश्यत् । तदवसरे लैङ्गिककोशान् 'पुं' तथा 'स्त्री' इति असूचयत् । तदनन्तरम् इङ्ग्लेण्ड् तथा पश्चिमयूरोप्-देशेषु प्रवासं कृत्वा १७३५ तमे वर्षे विज्ञानपदवीं प्राप्तवान् । अनन्तरं पुनः सस्यविज्ञानं विस्तृतरूपेण अधीतवान् । आधुनिकस्य वर्गीकरणस्य क्रमं विवृत्य सिस्टं नेचरे इत्याख्यं पुस्तकम् अपि लिखित्वा प्रकाशितवान् । तस्मात् कारणात् एव अयं केरोलस् लीनियस् आधुनिकस्य वर्गीकरणस्य जनकः इति प्रसिद्धः अभवत् । सः तस्मिन् पुस्तके सस्यानां भेदस्य विवरणावसरे स्पष्टां संक्षिप्तां च शैलीम् अनुसृतवान् । तत्र सस्यस्य कुलनाम, जातिः, द्विनाम नामकरणं च कृतवान् । तेन लिखितम् अपरं जेनर प्ल्याण्टारं नामकं पुस्तकम् अद्यापि जीवविज्ञानिनां मार्गदर्शकं पुस्तकम् अस्ति । तेन सृष्टानि नामानि अपि अद्यत्वे अपि सस्यविज्ञाने तथैव सन्ति ।