cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
भद्रावती
रैलयानम्
शिवमोग्गमार्गः भद्रावतीद्वारैव गच्छति । प्रतिदिनं यानि बेङगलूरुतः ट्रेनयानानि शिवमोग्गं गच्छन्ति तानि भद्रावत्यां स्थगयन्ति । बेङगलूरुतः बीरुरु जंक्शन् आगत्य ततः बस् यानेन भद्रावतीं गन्तुं शक्यते । बीरुरुतः भद्रावतीं प्रति एकधण्टा आवश्यकी । बेङगलूरु शिवमोग्ग इण्टरसिटि यानेनापि भद्रावतीं प्राप्तुं शक्नुमः ।
प्रवासिस्थानानि
लक्ष्मीनरसिंहदेवालयः एषः देवालयः १३ शतके होय्सळशैल्या रचितः । भद्रावत्याः प्राचीनभागे अस्ति । सुन्दरशिल्पानि, भग्नशिल्पानि च अत्र सन्ति । इदानीं कर्णाटकप्राच्यवस्तु शाखायाः अधिकारे अस्ति ।
भद्रा-अभयारण्यम् - १९५१ तमे वर्षे जगरकणिवे अभयारण्यम् इति स्थापितमासीत् । परितविद्यमानं लक्कवल्लीवनमपि योजयित्वा १९७२ तमे वर्षे भद्रा-अभयारण्यम् इति कृतम् । इदानीमेतत् ४९२ च.कि.मी अस्ति । अत्र मुत्तोडी, लक्कवल्ली इति विभागद्वयम् अस्ति । अत्र व्याघ्रः, चित्रकः, वनकुक्कुरः, श्रृगालः, गजः, भल्लूकः, साम्बारः, हरिणः, लङगूरः, दोड्ड्माल्बारचिक्रोडः इत्यादि प्राणिनः सन्ति । बुल् बुल्, मरकुटुक, कपोताः इत्यादि पक्षिणः सन्ति । केन्द्रसर्वकारस्य टैगरप्रोजेक्ट् अपि अभयारण्ये अस्ति । अक्टोबरतः फेब्रवरीपर्यन्तं सन्दर्शनार्थम् अत्र उत्तमः कालः । अत्र अरण्यविभागस्य रेसार्ट अस्ति । पूर्वमेव आरक्षणं कृत्वा वासं कर्तुं शक्यते रात्रौ ।
नीतीश कुमार
त्यागपत्रम्
२०१४ तमस्य वर्षस्य लोकसभानिर्वाचने स्वपक्षस्य दुर्गतेः एकदिवसानन्तरं मेमासस्य १७ तमे दिनाङ्के नीतीशो बिहारस्य राज्यपालाय स्वस्य त्यागपत्रं प्रदत्तवान्‌। पूर्वनिर्वाचने २० क्षेत्राणां विजयानन्तरं तदा केवलं द्वयोः क्षेत्रयोः जयं प्राप्तवान्। निर्वाचने स्वपक्षस्य दुर्बलप्रदर्शनस्य नैतिकदायित्वं स्वीकृत्य नीतीशः त्यागपत्रम् अयच्छत्। जीतनराममाञ्झी च कार्यभारं स्वीकृतवान् ।
चतुर्थः कार्यकालः २०१५ वर्षतः २०२० पर्यन्तम्
नीतीशः पुनः २०१५ तमस्य वर्षस्य फरवरीमासस्य २२ तमे दिनाङ्के मुख्यमन्त्री अभवत्। तस्य  जनतादलं राष्ट्रियजनतादलेन च काङ्ग्रेससङ्गठनेन सह बिहारे भाजपादलस्य प्रतिकारार्थं महाग्रन्थिबन्धनस्य निर्माणं कृतवान् ।
भद्रावती
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:शिवमोग्गमण्डलस्य नगराणि
नीतीश कुमार
चतुर्थः कार्यकालः २०१५ वर्षतः २०२० पर्यन्तम्
नीतीशो नरेन्द्रमोदिभाजपादलयोः आरोपानां प्रतिकारं कृत्वा महाग्रन्थिबन्धनाय निर्वाचनकाले आक्रामकरूपेण प्रचारं कृतवान् । भाजपादलस्य च सहयोगिनां च १७८ क्षेत्राणाम् अन्तरेण विधानसभानिर्वाचने महाग्रन्थिबन्धनेन विजयः प्राप्तः।
भद्रावती
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
नीतीश कुमार
चतुर्थः कार्यकालः २०१५ वर्षतः २०२० पर्यन्तम्
्वी यादवो बिहारस्य उपमुख्यमन्त्री अभवत्।
नीतीशस्य अभियानस्य प्रबन्धनं नियुक्तया भारतीयराजनैतिककार्यसमित्या अभवत्। सा एव हर घर-दस्तक् (द्वारे द्वारे प्रचारः) तथा च डी एन् ए अभियानस्य  प्रचारं विहितवती।
पञ्चम कार्यकालः २०२० वर्षतः २०२२ पर्यन्तम्
२०२२ तमस्य वर्षस्य अगस्तमासस्य ९ दिनाङ्के नीतीशो मुख्यमन्त्रिपदं त्यक्त्वा स्वस्य दलं पुनः महाग्रन्थिबन्धने सम्मिलितं कृतवान्।
षष्ठकः कार्यकालः २०२२ तमात् वर्षतः वर्तमानः
महाग्रन्थिबन्धने पुनः सम्मिल्य अगस्तमासस्य १० तमे दिनाङ्के स २२ वर्षेषु अष्टमवारं राज्यस्य मुख्यमन्त्रिरूपेण शपथं गृहीतवान्।
चरित्रवर्णनग्रन्थाः
लघुचित्रम्| नीतीशकुमारः केरळस्य राज्यपालेन निखिलकुमारेण च उपमुख्यमन्त्रिणा तेजस्वियादवेन सह दृश्यते।
सन्दर्भाः
वर्गः:जीवतव्यक्तयः वर्गः:१९५१ जननम्
१७ अप्रैल
१७ अप्रैल-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकसप्तमं (१०७) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकाष्टम (१०८) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २५८ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:अप्रैल वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१५ अप्रैल
१५ अप्रैल-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकपञ्चमं (१०५) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकषष्ठं (१०६) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २६० दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:अप्रैल वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१६ अप्रैल
१६ अप्रैल-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकषष्ठं (१०६) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकसप्तमदिनं (१०७) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २५९ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:अप्रैल वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१८ अप्रैल
१८ अप्रैल-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकाष्टमं (१०८) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकनवम (१०९) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २५७ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:अप्रैल वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
सुन्दरकाण्डम्
सुन्दराकाण्डस्य कथा
सुन्दरकाण्डः वाल्मीकिरामायणस्य हृदयायते । अस्मिन् काण्डे हनुमतः साधनानां विस्तृतपरिचयः लभ्यते । सीता लङ्कायाम् अस्ति इति विषयं ज्ञातवान् हनुमान् आत्मनः महदाकारतां प्राप्य सागरम् उल्लङ्घ्य लङ्काम् अगच्छत् । अत्र हनुमान् राक्षसनगर्याः लङ्कायाः राज्ञः रावणस्य च वैभवं वर्णयति । अशोकवनिकायां स्थितां सीताम् अयं पश्यति । रावणः परिणेतव्यः इति राक्षसीभिः सा कथं पीड्यमाना अस्ति इत्यपि तेन अवगतम् । हनुमान् सीताम् उपसर्प्य रामेण दत्ताम् अङ्गुलीयकं दत्त्वा सीता निश्चयेन रामेण रक्षिष्यते इति विश्वासवर्धनम् अकरोत् । अहं भवतीं रामस्य समीपं नेष्यामि किम् इति सः सीताम् अपृच्छत् । किन्तु सीता तत् न अनुमतवती । सा उक्तवती - रामः स्वयम् आगत्य दोषिणः दण्डयित्वा मम रक्षणं कुर्यात् इति ।
ततः हनुमान् लङ्कायाः वृक्षान् भवनानि च नाशयन् महतीं हानिम् अकरोत् । रावणस्य बहून् सैनिकान् अमारयत् । सः स्वस्य बन्धनाय अङ्गीकुर्वन् रावणस्य पुरतः उपस्थापितः जातः । तत्र सीता परित्यक्तव्या इति रावणम् अबोधयत् सः । किन्तु रावणस्य सभायां तस्य अवमाननं क्रियते । तस्य पृच्छे अग्निस्पर्शः कार्यते । हनुमान् ततः पलायितः सन् इतस्ततः धावन् रावणसाम्राज्ये सर्वत्र अग्निस्पर्शम् अकारयत् । ततः महदाकारतां प्राप्य सागरम् उल्लङ्घ्य प्रति अगच्छत् । सर्वे वानराः आनन्देन किष्किन्धाम् आगच्छन् नूतनां वार्तां श्रावयितुम् ।
सुन्दराकाण्डस्य केचन नीतिश्लोकाः
१ मनो हि हेतुः सर्वेषामिन्द्रियाणां प्रवर्तने । शुभाशुभास्ववस्थासु तच्च मे सुव्यवस्थितम् ॥ (११-४१)
२ न च कर्मसु सीदन्ति महत्स्वमिततेजसः । (३९-३६)
४ यः समुत्पतितं क्रोधं क्षमयैव निरस्यति । यथोरगस्त्वचं जीर्णां स वै पुरुष उच्यते ॥ (५५-७)
Pls. see details here - http://sa.wikisource.org/wiki/रामायणम्/सुन्दरकाण्डम्
वर्गः:रामायणस्य काण्डानि वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
संघारामा
संघरामः ( अ॰सं॰लि॰व॰ Saṃgharāma ) इत्युक्ते मन्दिरं वा मठं वा इति। अत्र सोद्यानं वा सवनं वासङ्घः नाम बौद्धमठसमुदायः निवसति । पाटलिपुत्रे कुक्कुटरामस्य प्रसिद्धः सङ्घराम आसीत् | पश्चात् कुक्कुटुरामस्य सङ्घरामस्य नाशः अभवत्। तस्य भिक्षवः पुष्यमित्रशुङ्गेन मारिताः द्वितीयशताब्द्या अशोकवदनानुसारम् | तदा राजा पुष्यमित्रः चतुर्विधं सैन्यं सुसज्ज्य बौद्धधर्मस्य नाशं कर्तुम् अभिलषन् स कुक्कुटरामम् अगच्छत् इति लिखितम्। पुष्यमित्रः ततः सङ्घरामं नाशयित्वा च तत्र भिक्षून् हत्वा प्रस्थितः चेति ।
टिप्पण्यः
<references group="" responsive="1">
आन्द्झेइ दुदा
आन्द्झेइ सेबास्त्यान् दुदा (१९७२-तमे वर्षे मे-मासस्य १६-तमेे दिने क्राको-नगरे जातः [1] ) - पोलॅण्ड्-देशीयः वकीलः राजनीतिज्ञः च, २०१५-तमस्य वर्षस्य अगस्त्-मासस्य ६ तः, पोलॅण्ड्-गणराज्यस्य राष्ट्रपतिः अस्ति ।
विधिशास्त्रस्य डॉक्टर् इत्ययं, २००६–२००७ तमे वर्षे न्यायमन्त्रालये राज्यस्य उपसचिवः, २००८–२०१० तमे वर्षे लेख़ काचिंस्कि इत्यस्य राष्ट्रपत्युः कार्यालये राज्यस्य उपसचिवः, २००७–२०११ तमे वर्षे राज्यन्यायाधिकरणस्य सदस्यः, ७ तमस्य कार्यकालस्य पोलॅण्ड्-देशीय-संसदस्य सदस्यः (२०११–२०१४), ८ तमस्य कार्यकालस्य यूरोपीयसंसदस्य सदस्यः (२०१४–२०१५) ।
बाल्यकालः यौवनं च
सः १९७२ तमे वर्षे मे-मासस्य १६ दिनाङ्के क्राको-नगरे जन्म प्राप्नोत् । सः (विद्युत्-अभियन्तुः, तकनीकीविज्ञानस्य प्राध्यापकस्य, स्थानीयसर्वकारस्य अधिकारिणः च रूपेण भूतः) यान् दुदा इत्यस्य तथा (रासायनिकविज्ञानस्य प्राध्यापिकायाः रूपेेण भूता)￼￼ यानिना मिलेफ़्स्का-दुदा इत्यस्य पुत्रः अस्ति ।  तस्य मातापितरौ स्वस्य व्यावसायिकक्रियाकलापं क्राको-नगरे स्तानिस्लाफ़् स्ताषित्स् इत्यस्य मामधेयेन विज्ञानप्रौद्योगिकीविश्वविद्यालयेन सह सम्बद्धवन्तौ ।  तस्य द्वौ अनुजभगिन्यौ स्तः – अन्ना, डोमिनिका च ।  तस्य मातुलः राजनेता आन्तोनि दुदा इत्ययम् अस्ति ।
शिक्षा तथा व्यावसायिककार्यम्
लघुचित्रम्| आन्द्झेइ दुदा इत्ययं २००८ तमे वर्षे १९७९-१९८७ तमेषु वर्षेषु सः क्राको-नगरे यानेक् क्राशित्स्कि इत्यस्य नामधेयेन प्राथमिकविद्यालये (राजा स्तेफ़ान् बातोरि इत्यस्य नामधेयेन ३३ इति सङ्ख्यया सह प्राथमिकविद्यालये तद् यद् वर्तमानम्) अध्ययनं कृतवान् )। तस्मिन् समये एतत् विद्यालयं क्राको-नगरे शिक्षाशास्त्रविश्वविद्यालयस्य अनुसन्धानसंस्थानम् आसीत् ।  Szczep ५ KDH "Wichry" इति ख्यातः समूहः विद्यालये सक्रियः आसीत्, यस्य आन्द्झेइ दुदा इत्ययम् अपि अन्तर्भवति स्म ।
१९८७ तमे वर्षात् सः क्राको-नगरे द्वितीय-उच्चविद्यालयस्य मानविकी-विद्यालयकक्षायाम् अध्ययनं कृतवान्, यत्र १९९१ तमे वर्षे अन्तिमपरीक्षायाम् उत्तीर्णः अभवत् ।
२०१५ तमे वर्षे राष्ट्रपतिनिर्वाचनम्
लघुचित्रम्| राष्ट्रपतिपदप्रचारस्य समये आन्द्झेइ दुदा इत्ययं (२०१५ तमे वर्षे मार्च्-मासस्य ३० तमे दिने) २०१५ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरी-मासस्य ७ दिनाङ्कात् २०१५ तमस्य वर्षस्य मे-मासस्य २२ दिनाङ्कपर्यन्तं कृते निर्वाचन-अभियानस्य भागत्वेन सः देशस्य २४१ नगराणि गत्वा लण्डन् -नगरं, स्ट्रासबर्ग्-नगरं च गतः । निर्वाचनप्रचारस्य अवधारणा मुख्यतया लघुस्थानीयसमागमानाम् आधारेण आसीत्, ये प्रायः मुख्यराष्ट्रीयजनसम्पर्कमाध्यमेन प्रसारिताः नासीत् । अभियानस्य समये आन्द्झेइ दुदा इत्यनेन उदाहरणतया न्यूनतमनिवृत्तिवयसः न्यूनीकरणस्य, करमुक्तभत्तावर्धनस्य, "स्विट्ज़र्लॅण्ड-देशीय-फ़्रॅङ्क्-मुद्रा-ऋणग्राहकेभ्यः" सहायतायाः च प्रतिज्ञाः कृताः ।
२०१५ तमस्य वर्षस्य मे-मासस्य १० दिनाङ्के प्रथमचरणस्य मतदानस्य प्रथमस्थानं प्राप्तवान्, ५ स्थानं प्राप्तवान् १७९ इति ०९२ मतं प्राप्तम्, यत् वैधमतानाम् ३४.७६% अभवत् । यतो हि कश्चन अपि उम्मीदवारः वैधमतस्य ५०% सीमां न अतिक्रान्तवान्, अतः आन्द्रेज् दुडा पुनः निर्वाचनप्रत्याशी ब्रोनिस्लाव कोमोरोव्स्की इत्यनेन सह मिलित्वा मतदानस्य द्वितीयचक्रं प्रविष्टवान्, यः वैधमतानाम् ३३.७७% प्राप्तवान् प्रथमपरिक्रमे ये अभ्यर्थिनः त्यक्तवन्तः तेषु ग्रेगोर्ज् ब्राउन् इत्यनेन तस्य मतदानस्य घोषणा कृता । द्वितीयपरिक्रमात् पूर्वं सः पोलॅण्ड्-गणराज्यस्य दक्षपक्षस्य, वास्तविकायाः राजनीतेः सङ्घः￼￼, आत्मरक्षायाः पुनरुत्थानस्य च समर्थनं प्राप्तवान् । लघुचित्रम्| पोलॅण्ड्-देशीयः अमेरिका-देशीयः च वर्धन-रक्ष-सहकार-अनुबन्धस्य (२०२०) हस्ताक्षर-समारोहस्य समये आन्द्झेइ दुदा इत्ययम्
पोलॅण्ड्-आमेरिका-देशीयाः सम्बन्धाः
वार्सा-वाशिङ्गटन्-नगरयोः सहकार्यस्य नूतनम् अध्यायम् उद्घाटयन् एकः महत्त्वपूर्णः कार्यक्रमः राष्ट्रपतिः डोनाल्ड् ट्रम्प् इत्यस्य २०१७ तमस्य वर्षस्य जुलै-मासस्य ६ दिनाङ्के त्रि-सागर-उपक्रम-शिखरसम्मेलनस्य अवसरे वार्सा-नगरस्य यात्रा आसीत् । पोलॅण्ड्-देशः अमेरिका- देशः च भूमिगतस्य गॅस् इत्यस्य विषये सहमतिं कृतवन्तौ   कृत्वा सुरक्षा-रक्षा-क्षेत्रे सहकार्यं सुदृढं कृतवन्तौ ।  पोलॅण्ड्-गणराज्यस्य अमेरिका-देशस्य च राष्ट्रपतिभिः २०१८ तमे वर्षे राष्ट्रपति-दुडा-महोदयस्य वाशिङ्गटन-नगरस्य आधिकारिकयात्रायाः समये पोलिश-अमेरिकन-रणनीतिकसाझेदारीविषये संयुक्तघोषणायां हस्ताक्षरं कृतम्  ।  अस्मिन् क्षेत्रे अमेरिकीसैन्यस्य उपस्थितिं सुदृढं कर्तुं प्रतिबद्धता २०१९ तमे वर्षे राष्ट्रपतिस्य वाशिङ्गटन्-नगरस्य भ्रमणकाले गृहीतनिर्णयैः कार्यान्विता ।  तस्मिन् समये राष्ट्रपतिनां संयुक्तघोषणायां हस्ताक्षरं कृतम्, अन्येषां मध्ये, पोलॅण्ड्देशे अमेरिकासैनिकानाम् उपस्थितिः ।  अस्य प्रावधानाः न्यूयोर्कनगरे २०१९ तमस्य वर्षस्य सितम्बर्-मासस्य २३ दिनाङ्के राष्ट्रपतिभिः हस्ताक्षरितेन अन्येन घोषणेन स्पष्टीकृताः ।
टिप्पण्यः
वर्गः:१९७२ जननम्
१९ अप्रैल
१९ अप्रैल-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकनवमं (१०९) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकदशम (११०) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २५६ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:अप्रैल वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
हनुमान् चालीसा
हनुमान् चालीसा हनुमत्प्रशंसायां भक्तिस्तोत्रम् अस्ति । अवधीभाषायां तुलसीदासः रचितः, रामचरितमानसः विहाय तस्य प्रसिद्धतमः ग्रन्थः अस्ति । अवधीभाषायाः अतिरिक्तं हनुमान्चालीसा संस्कृतं, कन्नड, तेलुगु, तमिळ्, गुजराती इत्यादिषु विविधभाषासु अपि उपलभ्यते । "चालीसा" इति शब्दः "चालीस" इत्यस्मात् निष्पन्नः अस्ति, यस्य अर्थः हिन्दीभाषायां चत्वारिंशत्सङ्ख्या अस्ति, यतः हनुमान्चालीसायां ४० श्लोकाः सन्ति (आदौ अन्ते च दोहा/पङ्क्तिद्वयं विहाय) । हनुमतः गुणाः - तस्य बलं, शौर्यं, प्रज्ञा, ब्रह्मचर्यं, रामभक्तिं, बहुनामानि च येन प्रसिद्धः - हनुमान् चालीसायां विस्तरेण दर्शिताः सन्ति । यद्यपि सम्पूर्णे भारते लोकप्रियम् अस्ति तथापि विशेषतः उत्तरभारते अतीव लोकप्रियम् अस्ति।
चालीसा विषये
हनुमान्चालीसा इत्यस्य लेखकत्वं तुलसीदासः, यः १६ शताब्द्यां कवि-सन्तः आसीत् । सः स्तोत्रस्य अन्तिमे श्लोके स्वनाम उल्लिखति । हनुमान्चालीसायाः ३९ तमे श्लोके कथ्यते यत् यः कश्चित् पूर्णभक्त्या हनुमते जपेति, तस्य हनुमत्प्रसादः भविष्यति । विश्वव्यापी हिन्दुषु अतीव लोकप्रियः विश्वासः अस्ति यत् चालीसा-जपेन गम्भीरसमस्यासु हनुमतः दिव्य-हस्तक्षेपस्य आह्वानं भवति ।
भाषा
हनुमान्चालीसायाः ४० श्लोकानां (छन्द) मध्ये आदौ २ दोहा (पङ्क्तिद्वयम्) अन्ते च एका दोहा अस्ति । चालीसा तस्य ज्ञानक्रमेण रामभक्तिर्निष्कामविवरणम् । भक्तिसाहित्यस्य प्रसङ्गे इव तुलसीदासः स्वगुरुस्तुतिं कृत्वा द्वौ दोहया काव्यस्य आरम्भं करोति । चालीसायाः भाषा अवधी अस्ति ।
चालीसा
परिचयात्मकं दोहा श्रीगुरु चरन सरोज रज निज मनु मुकुरु सुधारि । बरनऊँ रघुबर बिमल जसु जो दायकु फल चारि ॥
बुद्धिहीन तनु जानिके, सुमिरौँ पवन कुमार । बल बुधि बिद्या देहु मोहि, हरहु कलेश विकार ।।
महाबीर बिक्रम बजरङ्गी । कुमति निवार सुमति के सङ्गी ॥३॥
कञ्चन बरन बिराज सुबेसा । कानन कुण्डल कुञ्चित केसा ॥४॥
हाथ बज्र अरु ध्वजा बिराजे । कान्धे मूञ्ज जनेऊ साजे ॥५॥
शङ्कर सुवन केसरी नन्दन । तेज प्रताप महा जगबन्दन ॥६॥
विद्यावान गुनी अति चातुर । राम काज करिबे को आतुर ॥७॥
प्रभु चरित्र सुनिबे को रसिया । राम लखन सीता मनबसिया ॥८॥
सूक्ष्म रूप धरि सियहिँ दिखावा । विकट रूप धरि लङ्क जरावा ॥९॥
भीम रूप धरि असुर सँहारे । रामचन्द्र के काज सँवारे ॥१०॥
लाय सजीवन लखन जियाए । श्री रघुबीर हरषि उर लाए ॥११॥
रघुपति कीन्ही बहुत बड़ाई । तुम मम प्रिय भरतहि सम भाई ॥१२॥
सहस बदन तुम्हरो जस गावै । अस कहि श्रीपति कण्ठ लगावै ॥१३॥
सनकादिक ब्रह्मादि मुनीसा । नारद सारद सहित अहीसा ॥१४॥
जम कुबेर दिगपाल जहाँ ते । कबि कोबिद कहि सकै कहाँ ते ॥१५॥
तुम उपकार सुग्रीवहि कीन्हा । राम मिलाय राज पद दीन्हा ॥१६॥
तुम्हरो मन्त्र बिभीषण माना । लङ्केश्वर भये सब जग जाना ॥१७॥
जुग सहस्र जोजन पर भानू । लिल्यो ताहि मधुर फल जानू ॥१८॥
प्रभु मुद्रिका मेलि मुख माही । जलधि लाङ्घि गए अचरज नाही ॥१९॥
दुर्गम काज जगत के जेते । सुगम अनुग्रह तुम्हरे तेते ॥२०॥
राम दुआरे तुम रखवारे । होतना आज्ञा बिनु पैसारे ॥२१॥
आपन तेज सम्हारो आपै । तीनोँ लोक हाङ्क तै कापै ॥२३॥
भूत पिशाच निकट नहि आवै । महावीर जब नाम सुनावै ॥२४॥
नासै रोग हरे सब पीरा । जपत निरन्तर हनुमत बीरा ॥२५॥
सङ्कट तै हनुमान छुड़ावै । मन क्रम बचन ध्यान जो लावै ॥२६॥
सब पर राम तपस्वी राजा । तिनके काज सकल तुम साजा ॥२७॥
और मनोरथ जो कोई लावै । सोई अमित जीवन फल पावै ॥२८॥
चारोँ जुग परताप तुम्हारा । है परसिद्ध जगत उजियारा ॥२९॥
साधु सन्त के तुम रखवारे । असुर निकन्दन राम दुलारे ॥३०॥
अष्ट सिद्धि नौ निधि के दाता । अस बर दीन जानकी माता ॥३१॥
राम रसायन तुम्हरे पासा । सदा रहो रघुपति के दासा ॥३२॥
तुम्हरे भजन राम को पावै । जनम जनम के दुख बिसरावै ॥३३॥
अन्तकाल रघुबरपुर जाई । जहाँ जन्म हरिभक्त कहाई ॥३४॥
और देवता चित्तना धरई । हनुमत सेई सर्व सुख करई ॥३५॥
सङ्कट कटै मिटै सब पीरा । जो सुमिरै हनुमत बलबीरा ॥३६॥
जै जै जै हनुमान गुसाईँ । कृपा करहु गुरू देव की नाई ॥३७॥
जो सत बार पाठ कर कोई । छूटहि बन्दि महा सुख होई ॥३८॥
जो यह पढ़ै हनुमान चालीसा । होय सिद्ध साखी गौरीसा ॥३९॥
तुलसीदास सदा हरि चेरा । कीजै नाथ हृदय मह डेरा ॥४०॥
समापनं दोहा पवनतनय सङ्कट हरन मङ्गल मूरति रूप । राम लखन सीता सहित हृदय बसहु सुर भूप ॥
संस्कृतानुवादः
अनुवादकः- पण्डितकाशीनाथशास्त्री
हृद्दर्पणं नीरजपादयोश्च गुरोः पवित्रं रजसेति कृत्वा । फलप्रदायी यदयं च सर्वं रामस्य पूतञ्च यशो वदामि ॥
स्मरामि तुभ्यं पवनस्य पुत्रं बलेन रिक्तो मतिहीनदासः । दूरीकरोतु सकलञ्च दुःखं विद्यां बलं बुद्धिमपि प्रयच्छ ॥
जयतु हनुमद्देवो ज्ञानाब्धिश्च गुणाकरः । जयतु वानरेशश्च त्रिषु लोकेषु कीर्तिमान् ॥ १ ॥
दूतः कोशलराजस्य शक्तिमांश्च न तत्समः । अञ्जना जननी यस्य देवो वायुः पिता स्वयम् ॥ २ ॥
हे वज्राङ्ग महावीर त्वमेव च सुविक्रमः । कुत्सितबुद्धिशत्रुस्त्वं सुबुद्धेः प्रतिपालकः ॥ ३ ॥
काञ्चनवर्णसंयुक्तः वासांसि शोभनानि च । कर्णयोः कुण्डले शुभ्रे कुञ्चितानि कचानि च ॥ ४ ॥
वज्रहस्ती महावीरः ध्वजायुक्तो तथैव च । स्कन्धे च शोभते यस्य मुञ्जोपवीतशोभनम् ॥ ५ ॥
नेत्रत्रयस्य पुत्रस्त्वं केशरीनन्दनो खलु । तेजस्वी त्वं यशस्ते च वन्द्यते पृथिवीतले ॥ ६ ॥
विद्यावांश्च गुणागारः कुशलोऽपि कपीश्वरः । रामस्य कार्यसिद्ध्यर्थ मुत्सुको सर्वदैव च ॥ ७ ॥
राघवेन्द्रचरित्रस्य रसज्ञो स प्रतापवान् । वसन्ति हृदये तस्य सीता रामश्च लक्ष्मणः ॥ ८ ॥
वैदेहीसम्मुखे तेन प्रदर्शितस्तनुः लघुः । लङ्का दग्धा कपीशेन विकटरूपधारिणा ॥ ९ ॥
हताः रूपेण भीमेन सकलाः रजनकचराः । कार्याणि कोशलेन्द्रस्य सफलीकृतवान् प्रभुः ॥ १० ॥
जीवितो लक्ष्मणस्तेन खल्वानीयौषधं तथा । रामेण हर्षितो भूत्वा वेष्टितो हृदयेन सः ॥ ११ ॥
यशो मुखैः सहस्रैश्च गीयते तव वानर । हनुमन्तं परिष्वज्य प्रोक्तवान् रघुनन्दनः ॥ १३ ॥
सनकादिसमाः सर्वे देवाः ब्रह्मादयोऽपि च । भारतीसहितो शेषो देवर्षिः नारदः खलु ॥ १४ ॥
कुबेरो यमराजश्च दिक्पालाः सकलाः स्वयम् । पण्डिताः कवयो सर्वे शक्ताः न कीर्तिमण्डने ॥ १५ ॥
उपकृतश्च सुग्रीवो वायुपुत्रेण धीमता । वानराणामधीपोऽभूद् रामस्य कृपया हि सः ॥ १६ ॥
तवैव चोपदेशेन दशवक्त्रसहोदरः । प्राप्नोतीति नृपत्वं सः जानाति सकलं जगत् ॥ १७ ॥
योजनानां सहस्राणि दूरे भुवो स्थितो रविः । सुमधुरं फलं मत्वा निगीर्णः भवता ननु ॥ १८ ॥
मुद्रिकां कोशलेन्द्रस्य मुखे जग्राह वानरः । गतवानब्धिपारं सः नैतद् विस्मयकारकम् ॥ १९ ॥
यानि कानि च विश्वस्य कार्याणि दुष्कराणि हि । भवद्कृपाप्रसादेन सुकराणि पुनः खलु ॥ २० ॥
द्वारे च कोशलेशस्य रक्षको वायुनन्दनः । तवानुज्ञां विना कोऽपि न प्रवेशितुमर्हति ॥ २१ ॥
समर्थो न च संसारे वेगं रोद्धुं बली खलु । कम्पन्ते च त्रयो लोकाः गर्जनेन तव प्रभो ॥ २३ ॥
हनुमन्तं कपीशञ्च ध्यायन्ति सततं हि ये । नश्यन्ति व्याधयः तेषां रोगाः दूरीभवन्ति च ॥ २५ ॥
मनसा कर्मणा वाचा ध्यायन्ति हि ये जनाः । दुःखानि च प्रणश्यन्ति हनुमन्तं पुनः पुनः ॥ २६ ॥
नृपाणाञ्च नृपो रामः तपस्वी रघुनन्दनः । तेषामपि च कार्याणि सिद्धानि भवता खलु ॥ २७ ॥
कामान्यन्यानि सर्वाणि कश्चिदपि करोति च । प्राप्नोति फलमिष्टं स जीवने नात्र संशयः ॥ २८ ॥
कृतादिषु च सर्वेषु युगेषु स प्रतापवान् । यशः कीर्तिश्च सर्वत्र देदीप्यते महीतले ॥ २९ ॥
साधूनां खलु सन्तानां रक्षयिता कपीश्वरः । राक्षसकुलसंहर्ता रामस्य प्रिय वानर ॥ ३०॥
सिद्धिदो निधिदस्त्वञ्च जनकनन्दिनी स्वयम् । दत्तवती वरं तुभ्यं जननी विश्वरूपिणी ॥ ३१ ॥
कराग्रे वायुपुत्रस्य चौषधिः रामरूपिणी । रामस्य कोशलेशस्य पादारविन्दवन्दनात् ॥ ३२ ॥
पूजया मारुतपुत्रस्य नरो प्राप्नोति राघवम् । जन्मनां कोटिसङ्ख्यानां दूरीभवन्ति पातकाः ॥ ३३ ॥
देहान्ते च पुरं रामं भक्ताः हनुमतो सदा । प्राप्य जन्मनि सर्वे हरिभक्ताः पुनः पुनः ॥ ३४ ॥
देवानामपि सर्वेषां संस्मरणं वृथा खलु । कपिश्रेष्ठस्य सेवा हि प्रददाति सुखं परम् ॥ ३५ ॥
करोति सङ्कटं दूरं सङ्कटमोचनो कपिः । नाशयति च दुःखानि केवलं स्मरणं कपेः ॥ ३६ ॥
जयतु वानरेशश्च जयतु हनुमत्प्रभुः । गुरुदेवकृपातुल्यं करोतु मम मङ्गलम् ॥ ३७ ॥
श्रद्धया येन केनापि शतवारञ्च पठ्यते । मुच्यते बन्धनाच्छीघ्रं प्राप्नोति परमं सुखम् ॥ ३८ ॥
स्तोत्रं तु रामदूतस्य चत्वारिंशच्च सङ्ख्यकम् । पठित्वा सिद्धिमाप्नोति साक्षी कामरिपुः स्वयम् ॥ ३९ ॥
विघ्नोपनाशी पवनस्य पुत्रः कल्याणकारी हृदये कपीशः । सौमित्रिणा राघवसीतया च सार्धं निवासं कुरु रामदूत ॥
एस् बङ्गारप्प
जननम्
दि.बङ्गारप्पः कर्णाटकेन दृष्टः वर्णरञ्जितः राजकीयपुरुषः, पूर्वतनमुख्यमन्त्री च । अनेकपक्षाणां सृष्टिकर्ता । सः सदाशिवनगरस्य स्वकीयवासगृहे निवसति स्म । अन्तिमश्वसपर्यन्तं राजकीये सक्रियः आसीत् । १९३३ तमे वर्षे अक्टोबरमासे २६ दिनाङ्के शिवमोग्ग जिल्हायाः सोरबतालूकस्य कुबटूरू ग्रामे जन्म प्राप्तवान् । पिता कल्लपः माता कल्लम्मा । बङगारप्पः BA, LLB पदवीधरः आसीत् । समाजविज्ञाने डिप्लोमा कृतवान् । समाजवादिनायकस्य शान्तवीरगोपालगौडस्य शिष्यः । १९६२तमे वर्षे राजकीये पादार्पणं कृतवान् । सागरसोरबसंयुक्तविधानसभाक्षेत्रतः निर्वाचने चितः अभवत् । वृत्त्या न्यायवादी आसीत् ।
मरणम्
बङ्गारप्पः कानिचन दिनानि अस्वस्थः आसीत् । अनारोग्यपीडितः बेङगलूरनगरस्य मल् याचिकित्सालये डिसेम्बर ८ दिनाङ्के प्रविष्टः आसीत् । चिकित्सा फलदायिका न अभवत् । २०११, डिसेम्बर २५ रविवासरे रात्रौ १२.४५ समये दिवङगतः । बङगारप्पः पत्नीं शकुन्तलां द्वौ पुत्रौ ( कुमारबङ्गारप्पं, मधुबङ्गारप्पं च ) तिस्त्रः पुत्रीः ( सुजातां गीतां अनितां च ) अपारबन्धून् अभिमानिनः च त्यक्त्वा निर्गतः ।
अन्तिमसंस्कारः
२०११, डिसेम्बर २७ मङ्गलवासरे अन्तिमसंस्कारः जातः । तस्य विवरणम् एवम् अस्ति । श्री बङ्गारप्पस्य कलेवरं बेङगलूरुतः कुबटूरुं प्रातः ४.३० आनीतवन्तः । ततः ४ कि.मी. दूरे लक्कवल्लीग्रामस्य तस्य क्षेत्रे पित्रोः समाधेः पुरतः पूजां कृत्वा पुनः कुबटूरुं शोभायात्रासहितं नीतवन्तः । एषा शोभायात्रा आनवट्टिं, समनहल्लिं, कुप्पगड्डे, नवनन्दिं, कोरगोडुं, गुडविकानं, प्राचीनसोरबं च व्यतीत्य सागरं प्रति मध्याह्ने ३.०० वादने प्राप्ता । सोरबस्य पदवीपूर्वविद्यालयस्य क्रीडाङ्गणे बङ्गारप्पस्य शवम् अन्तिमदर्शनार्थं स्थापितम् तदनन्तरं राज्यपोलीस् समूहद्वारा राष्ट्रगीतं पठितम् । सकलगौरवपूर्वकं त्रिवारं भुशुण्डिकास्त्रप्रयोगपूर्वकं च विधिः, अग्निस्पर्शश्च । तं च सायं ७.१५ समये बङ्गारप्पस्य कनीयः पुत्रः मधुबङ्गारप्पः कृतवान् । प्रचण्डजनस्तोमेन शोकः अभिव्यञ्जितः । तत्र सम्मिलितेषु प्रमुखाः मुख्यमन्त्री सदानन्द गौडः, विरोधपक्षस्य नायकः सिद्धरामय्यः, राज्यस्य बि.जे,पि घटकाध्यक्षः के.एस्. इश्वरप्पः, बङ्गारप्पस्य पत्नीपुत्राः अपारहितैषिणः च अन्तिमं गौरवं समर्पितवन्तः । बङ्गारप्पस्य गौरवसूचनार्थं सर्वेषां सर्वकारीयकार्यालयानाम् उपरि राष्ट्रध्वजम् अर्धभागे आरोपितवन्तः ।
दानपालः
दानपालः शिहू चीनदेशे सोङ्गवंशकाले भारतीयः बौद्ध भिक्षुः च संस्कृतबौद्धसूत्राणाम् अनुवादकः च आसीत् ।
जीवनम्
लघुचित्रम्|158x158अणवः|तैजोङ्गः सोङ्गः उद्याननगरस्य मूलनिवासी स ९८० तमे वर्षे सोङ्गवंशराजधानी बियाञ्जिङ्ग् (अधुना कैफेङ्ग् इति उच्यते) इत्यत्र भ्रात्रा देवशान्तिकेन सह आगमनात् पूर्वं उद्यानस्य वैजयन्तसङ्घरामे वज्रयानभिक्षुः आसीत्। सम्राट्  तैजोङ्गः सोङ्गः अधिकभारतीयबौद्धसूत्राणाम् अनुवादम् इच्छति स्म । तथापि दानपालस्य च देवशान्तिकस्य च धर्मदेवस्य चापि अनुवादसामर्थ्यस्य विषये स संशयपूर्ण आसीत् । ततः स तान् साम्राज्यप्रासादम् आमन्त्र्य स्वस्य प्रासादे स्थापितैः संस्कृतसूत्रैः तेषां अनुवादक्षमतां परीक्षितवान् । यतः ते सर्वे चीनभाषायां संस्कृते च द्विभाषिण आसन्,   ते त्रयः सम्राजः तैजोङ्गस्य सोङ्गस्य अनुवाददक्षतायाः सन्देहं तृप्तवन्तः। ततः स ९८२ तमे वर्षे तैपिङ्गजिङ्ग्ग्वोमठस्य पश्चिमदिशि सूत्रानुवादस्य संस्थानं नाम्ना नूतनं अनुवादकेन्द्रं निर्मितवान् । सम्राट् सदलाय दानपालाय मानदं धूम्रवर्णीयं वस्त्रं दत्तवान् ।  १.सम्राट् दानपालाय 'व्यक्तशिक्षायाः महागुरुः' इति मानदम् उपाधिम् अपि दत्तवान् ।  १. नवस्थापितसंस्थायाः प्रमुखानुवादकेषु अन्यतम इति दानपालः नियुक्तः । एवं स स्वसमूहेन सह १७० वर्षाणां विरामस्य अनन्तरं चीनदेशे संस्कृतबौद्धग्रन्थानाम् अनुवादं पुनः आरब्धवान् । १. संस्थायाः अन्यौ मुख्यानुवादकौ देवशान्तिकश्च धर्मदेवश्च क्रमशः १००० ख्रिष्टाब्दे च १००१ ख्रिष्टाब्दे दिवङ्गतौ। संस्थायां संस्कृतभाषायां प्रशिक्षितस्य चीनदेशस्य भिक्षोः वेयी जिंग् (惟淨) इत्यस्य साहाय्येन एव स संस्थायाम् अवशिष्टः एकमात्रः मुख्यः भारतीयः अनुवादकः अभवत्। १००६ तमे वर्षे अन्यो भारतीयः अनुवादको धर्मपालः तस्य कार्ये सहायार्थम् आगतः ।  १. समग्रतया स शताधिकानि सूत्राणि शास्त्राणि स्तोत्राणि च अनुवादितवान् येभ्यो वज्रयानबौद्धधर्मस्य चीनावबोधने तस्य लोकप्रियतायां च महत् योगदानम् अभवत्
सन्दर्भाः
<references group="" responsive="0">
बाह्यसन्धयः
वर्गः:१०१७ मरणम्
सुरभि
कामधेनु (संस्कृत: कामधेनु, [kaːmɐˈdʱeːnʊ], कामधेनु), सुरभि (सुरभि, सुरभि, सुरभि वा वीभी, सुरभि) इति अपि प्रसिद्धः, हिन्दुधर्मे सर्वगोमातृत्वेन वर्णितः दिव्यगोदेवः । सा चमत्कारिकः प्रचुरगौः स्वामिनः यत् इच्छति तत् प्रयच्छति, प्रायः अन्यपशुमातृत्वेन चित्रिता च अस्ति । प्रतिमालेखनेषु सा सामान्यतया स्त्रीशिरःस्तनयुक्ता श्वेतगवः, पक्षिपक्षः, मटरपक्षिपुच्छः वा शरीरान्तर्गतविविधदेवतायुक्ता श्वेतगो इव वा चित्रिता भवति कामधेनुः स्वतन्त्रतया देवीरूपेण न पूज्यते। अपितु तस्याः पार्थिवमूर्तयः इति गवाणां हिन्दुपूजनेन सा सम्मानिता भवति ।
हिन्दुशास्त्रेषु कामधेनुजन्मस्य विविधाः विवरणाः प्राप्यन्ते । ब्रह्माण्डोदधिमथनात् निर्गता इति केचित् कथयन्ति, अन्ये तु तां प्रजापतिदक्षस्य कन्या इति, काश्यपऋषिपत्नी इति च वर्णयन्ति । अन्येषु शास्त्रेषु कामधेनुः जमदग्नेः वशिष्ठस्य वा (प्राचीनऋषिद्वयस्य) स्वामित्वे आसीत्, ये राजानः तां ऋषितः हर्तुं प्रयतन्ते स्म, ते अन्ते स्वकर्मणां घोरं परिणामं प्राप्नुवन्ति इति कथ्यते कामधेनुः स्वस्य ऋषि-गुरु-हविदासु उपयोक्तुं दुग्धं, दुग्ध-उत्पादं च प्रदातुं महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहति; सा च तस्य रक्षणार्थं उग्रयोद्धान् उत्पादयितुं समर्था अस्ति। ऋषि-आश्रम-वासस्य अतिरिक्तं गोलोक-गो-क्षेत्रे - पाताल-पाताल-स्थले च निवसति इति अपि वर्णिता अस्ति ।
व्युत्पत्ति विज्ञान
कामधेनुः प्रायः सुरभिः अथवा शूर्भी इति सम्यक् नाम्ना सम्बोधितः भवति, यत् साधारणगोः पर्यायरूपेण अपि प्रयुज्यते । प्राध्यापकः जैकोबी सुरभिनाम—"सुगन्धितः"—गोनां विचित्रगन्धात् उत्पन्नः इति मन्यते । Monier Williams Sanskrit–English Dictionary (1899) इत्यस्य अनुसारं सुरभि इत्यस्य अर्थः सुगन्धितः, आकर्षकः, प्रियः, तथैव गोः पृथिवी च इति । विशेषतया दिव्यगो कामधेनुः, पशुमाता, या अपि कदाचित् मातृका ("माता") देवी इति अपि वर्णिता भवति कामधेनुस्य अन्ये सम्यग्नामानि सन्ति- सबल ("बिन्दुयुक्तः") कपिलः ("रक्तः") च ।
"कामधेनुः" (कामधेनु), "कामदुः" (कामदुः) "कामदुहः" (कामदुहा) इति उपनामानां अक्षरशः "यस्मात् सर्वं इष्टं आकृष्यते"—"प्रचुरगवः" इति गोः अर्थः महाभारते देवीभागवतपुराणे भीष्मजन्मप्रसङ्गे गो नन्दिनी कामधेनु इति उपनाम दत्ता । अन्येषु प्रसङ्गेषु नन्दिनी सुरभि-कामधेनुस्य गो-कन्या इति वर्णिता । विद्वान् वेत्तम मणिः नन्दिनीं सुरभिं च कामधेनुस्य पर्यायौ मन्यते ।
प्रतिमालेखन प्रतीकात्मकता च
फ्रेडरिक एम. स्मिथः कामधेनुं "भारतीयकलायां लोकप्रियं स्थायिप्रतिमा" इति वर्णयति । सर्वे देवाः कामधेनुस्य शरीरे निवसन्ति इति मन्यते—सामान्यगोः। तस्याः चत्वारः पादाः शास्त्रवेदाः; तस्याः शृङ्गाणि त्रिदेवाः ब्रह्म (अग्रभागः), विष्णुः (मध्यः) शिवः (आधारः) च सन्ति; तस्याः नेत्रे सूर्यचन्द्रदेवाः स्कन्धाः अग्निदेवः वायुः वायुः च तस्याः पादौ हिमालयः। कामधेनुः प्रायः पोस्टरकलायां अस्मिन् रूपेण चित्रितः भवति ।
कामधेनुस्य अन्यत् प्रतिनिधित्वं तां श्वेतस्य ज़ेबूगवस्य शरीरं, मुकुटयुक्तस्य स्त्रियाः शिरः, रङ्गिणः गरुडपक्षाः, मयूरपुच्छं च दर्शयति फिलाडेल्फिया-कला-सङ्ग्रहालयस्य अनुसारं इस्लामिक-बुराक्-इत्यस्य प्रतिमालेखनेन एतत् रूपं प्रभावितम् अस्ति, यस्य चित्रणं अश्वशरीरेण, पक्षैः, स्त्रियाः मुखेन च कृतम् अस्ति समकालीन-पोस्टर्-कलायां अपि कामधेनु-रूपे चित्रं दृश्यते ।
कामधेनुपरिचयः गोः प्रायः दत्तात्रेयदेवेन सह चित्रितः भवति । देवतायाः प्रतिमालेखनस्य सम्बन्धे सा सहचरकुक्कुरैः सह विपरीतरूपेण देवस्य ब्राह्मणपक्षं वैष्णवसम्बन्धं च सूचयति-अब्राह्मणपक्षस्य प्रतीकम्। सा प्रतिमायां पञ्चभूतस्य (पञ्चशास्त्रीयतत्त्वानां) प्रतीकमपि अस्ति । दत्तात्रेयः कदाचित् एकेन हस्ते दिव्यं गां धारयन् चित्रितः अस्ति ।
जन्म सन्तानं च
लघुचित्रम्| कामधेनुः (वामभागे, उपरितः द्वितीयः) ब्रह्माण्डमहासागरस्य मथनस्य दृश्ये चित्रितः महाभारते (आदिपर्वपुस्तके) अमृतं (अम्ब्रोसिया, जीवनस्य अमृतम्) प्राप्तुं देवदानवैः ब्रह्माण्डसागरस्य (समुद्रमन्थनस्य) मथनात् कामधेनु-सुरभिः उत्थितः इति अभिलेखः अस्ति । तथा च सा ब्रह्माण्डक्षीराब्धिमथनसमये सृष्टा ततः सप्तमहाद्रष्टाभ्यां सप्तर्षिभ्यः दत्ता देवदानवसन्ततिः स्मृता। सा प्रजापतिदेव ब्रह्मणा आज्ञापिता यत्स क्षीरं दातुं, तत् घृतं च ("स्पष्टं घृतं") संस्कारात्मकाग्नियज्ञार्थं प्रदातुम्।
महाकाव्यस्य अनुशासनपर्वपुस्तके कथ्यते यत् समुद्रमन्थनात् उत्पन्नं अमृतं पिबन् सुरभिः "प्रजापतिः" (प्रजापतिः) दक्षस्य बेल्चतः जातः। ततः परं सुरभिः कपिला गावः इति अनेकानि सुवर्णगवः जनमानाः, ये जगतः मातरः इति उच्यन्ते स्म । सतपथब्राह्मणमपि तथैव कथां कथयति- प्रजापतिः स्वस्य निःश्वासात् सुरभिं सृष्टवान्। महाभारतस्य उद्योगपर्वपुस्तके कथ्यते यत् प्रजापतिदेव ब्रह्मा अमृतम् एतावत् पिबति स्म यत् तस्य किञ्चित् वमनं कृतवान्, यस्मात् सुरभिः उद्भूतः।
रामायणस्य अनुसारं सुरभिः कश्यपस्य ऋषिस्य तस्य पत्नी क्रोधवशस्य च दक्षस्य कन्या अस्ति । तस्याः कन्याः रोहिणी, गन्धर्वी च क्रमशः पशूनां, अश्वानाम् च मातरौ स्तः । तथापि सुरभिरेव ग्रन्थे सर्वगोमातृत्वेन परिकीर्तिता । तथापि विष्णुपुराणभगवतापुराणादिपुराणेषु सुरभिः दक्षस्य कश्यपपत्न्या तथा गोमहिषाणां माता इति वर्णिता अस्ति ।
मत्स्यपुराणे सुरभिस्य द्वौ परस्परविरोधौ वर्णनौ टिप्पणीकृतौ। एकस्मिन् अध्याये सुरभिर्ब्रह्मपत्नी इति वर्णितं तयोः संयोगेन योगीश्वरी गोः उत्पन्नः, ततः सा गोचतुष्पदमाता इति वर्णिता अस्ति। अन्यस्मिन् प्रसङ्गे काश्यपपत्न्या दक्षपुत्री गोमाता इति वर्णिता । महाभारतस्य परिशिष्टं हरिवंशे सुरभिं अमृतस्य (अम्ब्रोसिया), ब्राह्मणानां, गोनां, रुद्राणां च माता इति कथयति ।
लघुचित्रम्| कामधेनुः मुनिना सह
वर्गः:हिन्दुदेव्यः
२० अप्रैल
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:अप्रैल वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
सङ्घरामः
लघुचित्रम्|नान्क्वान्मन्दिरे सङ्घरामप्रासादस्य सभागारः सङ्घरामः ( अ॰सं॰लि॰व॰ Saṃgharāma ) इत्युक्ते मन्दिरं वा मठं वेति। अत्र सोद्यानं वा सवनं वा सङ्घः नाम बौद्धमठसमुदायः निवसति । पाटलिपुत्रे कुक्कुटरामस्य प्रसिद्धः सङ्घराम आसीत् | पश्चात् कुक्कुटुरामस्य सङ्घरामस्य नाशः अभवत्। तस्य भिक्षवः पुष्यमित्रशुङ्गेन मारिताः द्वितीयशताब्द्या अशोकवदनानुसारम् | तदा राजा पुष्यमित्रः चतुर्विधं सैन्यं सुसज्ज्य बौद्धधर्मस्य नाशं कर्तुम् अभिलषन् स कुक्कुटरामम् अगच्छत् इति लिखितम्। पुष्यमित्रः ततः सङ्घरामं नाशयित्वा च तत्र भिक्षून् हत्वा प्रस्थितः चेति ।
टिप्पण्यः
<references group="" responsive="1">
रासायनिक संयोगः
रासायनिकप्रतिक्रियाद्वारा द्वितीयेन पदार्थेन सह अन्तरक्रियाद्वारा संयोगः भिन्नरासायनिकपदार्थे परिणतुं शक्यते । अस्मिन् क्रमे परस्परक्रियाशीलपदार्थेषु एकस्मिन् वा द्वयोः वा परमाणुयोः मध्ये बन्धनानि भग्नाः भवन्ति, नूतनानि बन्धनानि च निर्मीयन्ते ।
अणवः
अणुः (Molecule) रासायनिकबन्धैः एकत्र धारितयोः द्वयोः वा अधिकयोः परमाणुयोः विद्युतुदासीनः भवति । अणुः समनाभिकीयः भवितुम् अर्हति, अर्थात् एकस्य रासायनिकतत्त्वस्य परमाणुभिः युक्तम् अस्ति, यथा आक्सीजन्-अणु-मध्ये (O2) द्वौ परमाणुः भवति; अथवा विषमनाभिकीयः भवितुम् अर्हति, अर्थात् एकादशाधिकतत्त्वैः निर्मितं रासायनिकसंयोगः, यथा जलम् (हाइड्रोजन्-परमाणुद्वयं एकम् आक्सीजन् परमाणुः च; H2O) ।
विद्युताण्विकसंयोगाः
विद्युताण्विकसंयोगः अथवा आयनिकसंयोगः (ionic compound) विद्युत्स्थैतिकबलैः एकत्र धारितैः आयनैः निर्मितः रासायनिकसंयोगः अस्ति यः विद्युताण्विकबन्धः अथवा आयनिकबन्धः इति उच्यते । संयोगः समग्रतया तटस्थः भवति, परन्तु धनात्मकविद्युताणुः धन्विद्युताणुः (धनायन/कटायन, cations)-नामकाः, ऋणात्मकविद्युताणुः च सन्ति, ये ऋण्विद्युताणुः (ऋणायन/अनायन, anions)-नामकाः सन्ति । एते सरलविद्युताणवः (एकपरमाण्विक) भवितुम् अर्हन्ति यथा सोडियम् क्लोराइड् मध्ये सोडियम् (Na+) क्लोराइड् (Cl−) च, अथवा अमोनियम् कार्बोनेट् इत्यस्मिन् अमोनियम् (NH4+) कार्बोनेट् (CO32-) विद्युताण्वोः इत्यादीनि बहुपरमाण्विकजातयः भवितुम् अर्हन्ति ।
क्षारविद्युताणुयुक्ताः (हाइड्रोक्साइड् (OH−) अथवा आक्साइड् (O2−)) विद्युताण्विकसंयोगाः क्षाररूपेण (bases) वर्गीकृताः भवन्ति । एतेषां विद्युताणुभिः विना विद्युताण्विकसंयोगाः लवणम् (salts) इति अपि ज्ञायन्ते, अम्ल–क्षारप्रतिक्रियाभिः निर्मितुं शक्यन्ते । विद्युताण्विकसंयोगाः स्वस्य घटक-विद्युताणुभ्यः तेषां विलायकस्य वाष्पीकरणेन, अवक्षेपणेन, हिमपातेन, दृढस्थिति-प्रतिक्रियायाः, अथवा प्रतिक्रियाशीलधातुनां प्रतिक्रियाशील-अधातुभिः, यथा हेलोजन्-वायुभिः सह इलेक्ट्रॉन-हस्तान्तरण-प्रतिक्रियायाः माध्यमेन अपि निर्मितुं शक्यन्ते ।
विद्युताण्विकसंयोगानां सामान्यतः उच्च-द्रवण-क्वथनबिन्दु भवन्ति, कठोरः भङ्गुरः च भवन्ति । ठोसरूपेण ते प्रायः सर्वदा विद्युतवरोधकाः भवन्ति, परन्तु द्रविताः वा विलीनाः वा भवन्ति चेत् ते अत्यन्तं चालकाः भवन्ति, यतः विद्युताणवः सञ्चालिताः भवन्ति ।
अन्तर्धात्विकसंयोगाः
अन्तर्धात्विकसंयोगः (intermetallic compound) एकः प्रकारः मिश्रधातुः अस्ति यः द्वयोः वा अधिकयोः धातुतत्त्वयोः मध्ये क्रमबद्धं दृढ-अवस्थायुक्तं संयोगं निर्माति । अन्तर्धात्विकानि सामान्यतया कठोरः भङ्गुरः च भवन्ति, उत्तम-उच्चतापमान-यान्त्रिकगुणाः सह । एतानि रससमीकरणमितिक अथवा अरससमीकरणमितिकान्तर्धात्विकसंयोगाः इति वर्गीकृत्य स्थापयितुं शक्यन्ते ।
उपसहसंयुज्संयोगाः
उपसहसंयुज्संयोगः (coordination complex) केन्द्रीयपरमाणुः विद्युताणुः वा भवति (यः प्रायः धातुः भवति, उपसहसंयुज्केन्द्रः (coordination centre) इति उच्यते च) बद्धानां अणूनाम् अथवा विद्युताणूनां परितः सरणी च भवति (ये क्रमेण लिगेण्ड् (ligand) अथवा सङ्कुलीकरणकारकाः (complexing agent) इति ज्ञायन्ते) । अनेकधातुयुक्ताः संयोगाः विशेषतः ट्राञ्जिशन्-धातुनाम् उपसहसंयुज्संयोगाः सन्ति । यस्य उपसहसंयुज्संयोगस्य केन्द्रं धातुपरमाणुः भवति तत् d ब्लाकतत्त्वस्य धातुसंकुलम् (metal complex) इति कथ्यते ।
प्रतिक्रियाः
रासायनिकप्रतिक्रियाद्वारा द्वितीयेन रासायनिकसंयोगेन सह अन्तरक्रियाद्वारा संयोगः भिन्नरासायनिकसंरचनायां परिवर्तयितुं शक्यते । अस्मिन् क्रमे परस्परक्रियाशीलसंयोगयोः परमाणुयोः बन्धनानि भग्नाः भवन्ति, ततः बन्धनानां सुधारः भवति येन परमाणुषु नूतनाः सङ्गतिः भवति । योजनाबद्धरूपेण एषा प्रतिक्रिया 𑀓𑀔 + 𑀕𑀖 → 𑀓𑀖 + 𑀕𑀔 इति वर्णयितुं शक्यते स्म, यत्र 𑀓, 𑀔, 𑀕, 𑀖 च प्रत्येकः विशिष्टः परमाणुः सन्ति; 𑀓𑀔, 𑀓𑀖, 𑀕𑀖, 𑀕𑀔 च प्रत्येकः विशिष्टः संयोगः सन्ति ।
सन्दर्भाः
वर्गः:रसायनशास्त्रम्
वर्णः
वर्गः:वर्णाः वर्गः:जीवनशैलीसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
२१ अप्रैल
२१ अप्रैल-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकैकादशं (१११) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकद्वादशं (११२) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २५४ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:अप्रैल वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
२२ अप्रैल
२२ अप्रैल-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकद्वादशं (११२) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकत्रयोदशं (११३) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २५३ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:अप्रैल वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
तेय्यम
तेय्यम् इति उत्तरकेरलदेशे कर्नाटकस्य केषुचित् भागेषु च प्रचलिताः हिन्दुसंस्काराः सन्ति । तेय्यम् इति अपि ज्ञायते । तेय्यम् मलबारस्य मन्दिरैः पवित्रवृक्षैः च सम्बद्धाः परम्पराः, संस्काराः, रीतिरिवाजाः च सन्ति । अस्य प्रदेशस्य जनाः तेय्यम् एव देवस्य मार्गं मन्यन्ते, ते च तेय्यम् इत्यस्मात् आशीर्वादं याचन्ते ।
कासरगोड् तथा कन्नूरमण्डलेषु एषा संस्कारकला मुख्यतया थिय्यार, नम्बियार, वनियर, मनियानी समुदायस्य कवूस् (मन्दिरेषु) अथवा पैतृकगृहेषु क्रियते
तेय्यम् सामान्यतया पुलयार्, वन्नान्, मलयन, अन्हूट्टन्, मुनूट्टन्, माविलन, कोप्पलान्, वेलन, चिंगथन, कलानाडी, परवन, नालिकेयावर इत्यादीनां जाति-जनजातीनां जनानां कृते भवति तेषु कलानाडीजनाः केवलं वायनाडमण्डले एव प्रदर्शनं कुर्वन्ति, परावः, पम्पथा, नालिकेयावरः केरलस्य उत्तरदिशि उडुपी, कृष्णपुरम् इत्यादिषु स्थानेषु प्रदर्शनं कुर्वन्ति
तत्र प्रायः ४५६ प्रकाराः तेय्यम् इति दस्तावेजिताः सन्ति । तेय्यम् मुख्यतया पुरुषैः क्रियते, देवाकूथु थेय्यं विहाय ; देवकोथुः एकमात्रः तेय्यम् संस्कारः स्त्रियः क्रियते। देवकूथुः केवलं थेक्कुम्बादकुलोममन्दिरे एव क्रियते ।
तेय्यम् इत्यस्य ४५० तः अधिकाः विविधताः सन्ति, प्रत्येकस्य स्वकीया अद्वितीयशैली, सङ्गीतं, नृत्यनिर्देशनं च अस्ति । केचन अधिकप्रसिद्धाः तेय्यम् विष्णुमूर्ति, गुलिकान्, कुट्टिचाथन् च सन्ति ।
हिन्दुकथानां अनुसारं भगवान् विष्णुस्य षष्ठः अवतारः परशुरामः उत्तरकेरलस्य विशेषतः मालाबारप्रदेशस्य जनानां कृते तेय्यम् अयच्छत् ।
द्वौ दिवसौ यावत् भवति तेय्यम्-उत्सवः प्रतिवर्षं मे-मासे डिसेम्बर-मासे वा भवति । सम्पूर्णे उत्तरकेरलस्य १२०० तः अधिकेषु मन्दिरेषु अयं उत्सवः आचर्यते ।
अधिकांशसमुदायस्य, गृहेषु, ग्रामेषु च स्वकीयाः देवताः सन्ति, तदनुसारं ते तेय्यम् आचरन्ति ।
केरलदेशे थेयम् मुख्यतया उत्तरमालाबारक्षेत्रे (वर्तमानस्य कासरगोड्, कन्नूर्मण्डलानि, वायनाडस्य मनन्थवाडी तालुक् तथा कोझिकोडस्य वडाकारः कोयिलण्डी तालुकाः च सन्ति) क्रियते समीपस्थस्य कर्नाटकस्य तुलुनाडुप्रदेशे भूतकोला इति नाम्ना प्रसिद्धे अपि एतादृशी प्रथा अनुसृता अस्ति |
तेय्यम्-ऋतुः मलयालम-मासस्य थुलाम- मासस्य दशमदिनात् आरभ्य (प्रायः अक्टोबर्-मासे पतति, तथा च पथथम्-उदयम् इति नाम्ना प्रसिद्धः) एडव-मासस्य मध्यभागपर्यन्तं सप्तमासान् यावत् (सामान्यतया मे-मासस्य अन्ते जून-मासस्य परितः) भवति ऋतुस्य अन्तिमः कलियाट्टमः मदयी कावुः कालरिवाथुक्कलभागवतीमन्दिरः च भवति, एतौ द्वौ अपि कोलाथिरीराजपरिवारस्य पारिवारिकतीर्थौ स्तः
इतिहास
चित्रपाठ्यम्=Video documentary showing history and culture of Theyyam|लघुचित्रम्| थेयम् इत्यस्य विषये विडियो वृत्तचित्रम् लघुचित्रम्| अण्डलुर्कावु इत्यत्र बलि थेयम् तेय्यम् इत्यस्य इतिहासः दीर्घः अस्ति । "अत्र कोऽपि संदेहः न भवितुम् अर्हति", ब्रिजेट् रेमण्ड् अल्चिन् च वदन्ति, "अस्य आधुनिकस्य लोकधर्मस्य अतीव विशालः भागः अत्यन्तं प्राचीनः अस्ति तथा च एतादृशाः लक्षणाः सन्ति ये नवपाषाणकालस्य, चाल्कोलिथिककालीननिवासस्य अभिव्यक्तिस्य च प्रारम्भिककालेषु उत्पन्नाः आसन्
वेट्टक्कोरुमकन, काथिवनूर वीरन, विष्णुमूर्ति थेयम्, मुचिलोत् भगवती, श्री मुथप्पन् च इत्यादयः प्रायः ४०० प्रकाराः तेय्यम् सन्ति ।
तेय्यम् इति शब्दः दैवम् ( ईश्वरः ) इत्यस्मात् आगतः । इत्यस्य उत्पत्तिः पूर्वजपूजाजा भवितुं शक्नोति. केरलस्य जातिव्यवस्थायाः निम्नजातीयानां जनानां कृते तेय्यमदेवतानां विशालः बहुभागः उत्पन्नः इति अवलोकितम् अस्ति ।पूर्वजपूजासंस्कारः पश्चात् विस्तृतनृत्यसंस्काररूपेण विकसितः यः अद्यत्वे दृश्यते ।
यद्यपि तेय्यम् इत्यस्य प्रारम्भिकाः उल्लेखाः वेरियत्तम् इति संस्कारवत् संगमसाहित्ये प्राप्यन्ते यस्मिन् एकस्य संस्कारस्य विषये उल्लेखः भवति यस्मिन् एकः आत्मा माध्यमः कस्यचित् देवतायाः वा कस्यचित् आत्मायाः आधिपत्यं प्राप्य भविष्यस्य पूर्वानुमानं करोति स्म, अतः तेय्यम् इत्यस्य उत्पत्तिः वेरियात्तमतः अभवत्, पश्चात् विस्तृतसंस्काररूपेण विकसितः स्यात् नृत्यं। अतः केरालोलपाठी नाम्ना ग्रन्थे भगवान् परशुरामेन नूतने देशे थेयम्, थिय्या, कलियत्तम् इत्यादीनि परम्पराः अनुमोदिताः इति उल्लेखः अस्ति । तथा च इब्न बट्टुता नामकः मुस्लिमविद्वान् स्वस्य रिहला इति पुस्तके तेय्यम् इव संस्कारस्य उल्लेखं करोति |
कर्नाटकगुरुकुलयोजना (संस्कृतक्षेत्रे नूतनः उपक्रमः)
संस्कृतक्षेत्रे दृश्यन्ते केचन विरोधाः। तत्रैकः वेदशास्त्रयोः विरोधः, ये वेदाध्यायिनः ते प्रायः वेदमात्रनिष्ठाः तदर्थावगमने न प्रयतन्ते, ये च शास्त्राध्यायिनः ते यदर्थप्रकाशनाय प्रवृत्तानि शास्त्राणि स्वरविशिष्टस्य वेदस्य अध्ययने न मनः संयोजयन्ति। अपरः संस्कृतशास्त्रयोः। संस्कृतम् अधीयानाः अपि केचन भाषामात्रत्वेन तं पठन्तः, सा भाषा यदवगमनाय कुञ्चिकायमाना विद्यते तं विस्मरन्ति। शास्त्रज्ञाः शास्त्रवित्वमेव बहुमन्यमानाः भाषायाः अवगमने तद्भाषणे च न यतन्ते। अन्यः आर्षाधुनिकयोः। ये च शास्त्रेषु कृतप्रयत्नाः ते तानि शास्त्राणि आधुनिकक्रमेण, आधुनिकमाध्यमेन च उपस्थापयितुं क्लिश्यन्ति, ये च आधुनिकविचारक्रमे माध्यमे च निष्णाताः, ते शास्त्रेषु अप्राप्तसिद्धयः सन्तः क्लिश्यन्ति तथ्योपस्थापने।
एतेषां विरोधानां परिहाराय, वेदशास्त्रोभयनिष्ठान् संकृतप्रियान् आधुनिकविचारे माध्यमे च गतिमतः विदुषः निर्माणाय कर्नाटकगुरुकुलयोजना १५ वर्षेभ्य प्राक् आरब्धा। प्रबोधिनीगुरुकुलं, वेदविज्ञानगुरुकुलं, मैत्रेयीगुरुकुलम् इति गुरुकुलत्रयं कर्नाटके विद्यते।
=
वर्गः:गुरुकुलानि वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
मारवाडीभाषा
मारवाडी (मारवाड़ी) भारतस्य राजस्थानराज्ये भाष्यते राजस्थानीभाषा अस्ति । मारवाडी समीपस्थेषु गुजरात-हरियाणा-राज्येषु, पाकिस्थानस्य पूर्वभागेषु केषुचित् समीपस्थेषु क्षेत्रेषु, नेपालस्य केषुचित् प्रवासीसमुदायेषु अपि भाष्यते । केचन ७८ लक्षं (7.8 मिलियन्) वक्ताराः (जनगणना २०११) सन्ति, राजस्थानीभाषायाः बृहत्तमेषु उपभाषासु अन्यतमः अस्ति । अधिकांशभाषिणः राजस्थाने निवसन्ति, सिन्धप्रदेशे २.५ कोटिः, तस्य सङ्ख्यायाः दशमांशः नेपालदेशे च । मारवाडीभाषायाः द्वादशकद्वयम् उपभाषाः सन्ति ।
मारवाडी देवनागरीलिप्यां लोकप्रियतया लिख्यते, तथैव भारतस्य नेपालस्य च अनेकाः भाषाः, यथा हिन्दी, मराठी, नेपाली, संस्कृतं च; यद्यपि ऐतिहासिकरूपेण महाजनीलिप्यां लिखितमसीत् तथापि पाकिस्थानस्य पूर्वभागेषु मारवाडी अल्पसङ्ख्यकैः अद्यापि फारसी-अरबीलिप्यां लिखितमस्ति (मानक/पाश्चात्यनस्खलिपिरूपं सिन्धप्रदेशे प्रयुक्तं भवति, पूर्वनस्तालिकरूपान्तरं च पञ्जाबप्रदेशे प्रयुक्तमस्ति), यत्र अस्य शैक्षिकस्थितिः अस्ति किन्तु यत्र द्रुतगत्या उर्दूभाषायां स्थानान्तरणं भवति ।
भारतदेशे मारवाडीभाषायाः आधिकारिकस्थितिः नास्ति, शिक्षाभाषारूपेण च न प्रयुक्ता । जैसलमेर, बाडमेर, नागौर, बीकानेर, जोधपुर इत्यत्र अद्यापि एषा भाषा बहुधा भाष्यते ।
उल्लेखाः
वर्गः:भारतीयभाषाः
२३ अप्रैल
२३ अप्रैल-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकत्रयोदशं (११३) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकचतुर्दशं (११४) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २५२ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:अप्रैल वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
२४ अप्रैल
२४ अप्रैल-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकचतुर्दशं (११४) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकपञ्चदशं (११५) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २५१ दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:अप्रैल वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
भारतस्य विश्वपरम्परास्थानानि
विश्वे प्राचीनानि अपूर्वस्थानानि युनेस्को द्वारा संरक्षितस्थानानि इति उद्घुष्टानि भावन्ति । तादृशावलिषु प्राचीनभारतस्य विशिष्टस्थानानि अपि अन्तर्गच्छन्ति ।
वर्गः:भारतस्य विश्वपरम्परास्थानानि वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
२५ अप्रैल
२५ अप्रैल-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकपञ्चदशं (११५) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकषोडशं (११६) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २५० दिनानि अवशिष्टानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:अप्रैल वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
साधारण-वर्षः
कथक्
आमुख
कथकस्य उत्पत्तिः प्राचीनभारतात् एव ज्ञातुं शक्यते । तदा राजानां, आर्याणां च प्राङ्गणेषु प्रफुल्लितम् आसीत् । प्रारम्भे "कथा कहे सो कथक," इति नाम्ना प्रसिद्धम् आसीत् । एतेन "कथां कथयति यः व्यक्तिः" इति अनुवादः । अभिव्यञ्जकगतिभिः, हावभावैः च पौराणिककथाः, ऐतिहासिकघटनानि, धार्मिककथाः च कथयितुं नृत्यरूपस्य उपयोगः भवति स्म । कालान्तरे फारसी-मुगल-प्रभावाः इत्यादीनां विभिन्नप्रदेशानां संस्कृतिनां च प्रभावान् अवशोषयति स्म । अनेन विविधशैल्याः उपशैल्याः च निर्माणं भवति ।
मध्ययुगीनकाले विशेषतः फारसीसंस्कृतेः, मुगलदरबारस्य च प्रभावेण कथकस्य विकासः महत्त्वपूर्णं मोडं प्राप्तवान् । भारतीय-फारसी-कलातत्त्वानां संलयनेन मुगलशासकानाम्, कुलीनवर्गस्य च परिष्कृतरुचिं आकर्षयति इति अधिकपरिष्कृतस्य नृत्यरूपस्य विकासः अभवत् फारसीकाव्यस्य, सङ्गीतस्य, दरबारीशिष्टाचारस्य च समावेशः कथकस्य वृत्तान्तं समृद्धं कृतवान् ।
अकबर, जहांगीर, शाहजहान इत्यादीनां मुगलसम्राट्-संरक्षणेन कथकः मन्दिर-आधारित-कलातः दरबारी-तमाशां प्रति परिणतवान् । "ठुम्रि नर्तकाः" इति नाम्ना प्रसिद्धाः नर्तकाः मुगलदरबारानाम् समृद्धपरिवेशानां अनुकूलतया स्वस्य युक्तीनां अनुकूलनं कृतवन्तः । यदा लयात्मकं पादकार्यं, जटिलहस्तस्य इशाराः, भावात्मकव्यञ्जनाः च फारसीनृत्यरूपेषु विलीनाः अभवन् तदा तया एकः अद्वितीयः मिश्रणः निर्मितः । अनेन कथकस्य विकासः जातः ।
यथा यथा कथकं भारतस्य विभिन्नेषु प्रदेशेषु प्रसृतं तथा तथा स्थानीयस्वादशैल्याः अवशोषणं कृत्वा क्षेत्रीयविविधतां जनयति स्म । कथकस्य चत्वारि प्रमुखशैल्याः अथवा "घराना" सन्ति – जयपुर, लखनऊ, बनारस, रायघरः च । अस्मिन् काले ते उद्भूताः । जयपुरशैल्याः विशेषता अस्ति यत् द्रुतगतिना पादकार्यस्य, जटिलचक्करस्य च उपरि बलं दत्तं भवति, येन दृग्गतरूपेण मंत्रमुग्धः अनुभवः निर्मितः भवति । लखनऊशैली अनुग्रहं, सूक्ष्महस्तगतिः, भावात्मकव्यञ्जनानि च केन्द्रीकृत्य नवाबानां न्यायालयानाम् परिष्कारं मूर्तरूपं ददाति । बनारसशैली, या मिश्रशैली इति अपि ज्ञायते, जयपुर-लखनऊ-योः तत्त्वानि समाहितं करोति, जटिलपदकार्यं भावात्मककथाकथनं च प्रकाशयति ।
कथकभाषायां नृत्यप्रविधिः लयात्मकपदकार्यं, जटिलहस्तभावनानि (मुद्राः), द्रुतगतिः (चक्करः), तबला, पखवाज, घुङ्गरू इत्यादिभिः तालवाद्ययन्त्रैः सह लयात्मकसमन्वयनं च भवति अभिनयः अभिव्यञ्जनकला कथकस्य अभिन्नः घटकः अस्ति, येन नर्तकाः मुखस्य भावानाम्, शरीरभाषायाः च माध्यमेन जटिलभावनानां आख्यानानां च संप्रेषणं कर्तुं समर्थाः भवन्ति ।
आख्यानपरम्परा
अस्य मूलतः कथकं कथाकथनमाध्यमम् अस्ति यत् गति-व्यञ्जनयोः माध्यमेन जटिलकथाः प्रसारयति । प्रायः संगीतकारैः गायकैः च सह नर्तकाः रामायण-महाभारत-आदिभारतीय-महाकाव्यानां कथाः, लोककथाः, ऐतिहासिकघटनानां च कथाः संप्रेषयन्ति ।  लयात्मकसटीकतायाः भावनात्मकगहनतायाः सह निर्विघ्नरूपेण मिश्रणस्य क्षमता एव कथकं विलक्षणकलारूपेण पृथक् करोति ।
क्षयः पुनरुत्थानम् च
औपनिवेशिकयुगे कथकसहितपारम्परिककलारूपेषु क्षयः अभवत् । पाश्चात्यप्रभावाः, परिवर्तनशीलसामाजिकगतिशीलता च राजसंरक्षणस्य न्यूनतां जनयति स्म, येन कलारूपस्य प्रमुखतायाः क्षीणता अभवत् । तथापि कथकस्य भावना न निष्प्रभा । भारतस्य स्वातन्त्र्येण, सांस्कृतिकविरासतां संरक्षणाय च नवीनं ध्यानं दत्त्वा कथकस्य पुनरुत्थानस्य अनुभवः अभवत् ।
२० शताब्द्याः मध्यभागे पण्डित बिर्जु महाराजः, सीतारा देवी, शम्भु महाराजः इत्यादयः प्रसिद्धाः कलाकाराः कथकस्य पुनरुत्थाने महती भूमिकां निर्वहन्ति स्म । नूतनशक्तिं सृजनशीलतां च प्रसारयन् कथकस्य पारम्परिकपक्षस्य संरक्षणाय तेषां समर्पणेन कलारूपेण रुचिः पुनः प्रज्वलितुं साहाय्यं कृतम् । कथकस्य पुनरुत्थानस्य समर्थनं समर्पितानां नृत्यसंस्थानां, अकादमीनां च स्थापनायाः कारणेन अभवत् येषु आकांक्षिणां नर्तकानां कठोरप्रशिक्षणं प्रदत्तम् ।
वैश्विकपरिचयः समकालीनः प्रभावः च
अद्यत्वे कथकः राष्ट्रियसीमाः, सांस्कृतिकबाधाः च अतिक्रमयति । अस्य प्रशंसकाः, अभ्यासकारिणः च सम्पूर्णे विश्वे प्राप्ताः, येन भारतीयप्रदर्शनकलानां वैश्वीकरणे योगदानं दत्तम् । अन्तर्राष्ट्रीयसहकार्यैः, संलयनप्रदर्शनैः च कथकस्य क्षितिजस्य विस्तारः कृतः, तस्य शास्त्रीयसारं निर्वाहयन् नूतनदृष्टिकोणस्य संचारः कृतः ।
कथकस्य ऐतिहासिकविकासः परम्परायाः नवीनतायाः च परस्परक्रीडां, स्थानीयवैश्विकप्रभावं, कालपरीक्षायां स्थितस्य कलारूपस्य लचीलतां च प्रतिबिम्बयति । कथाकथनमाध्यमरूपेण विनम्रमूलतः मुगलदरबारेषु भव्यतायाः समकालीनपुनरुत्थानस्य च यावत् कथकः अभिव्यञ्जकगतिभिः लयात्मकैः जटिलताभिः च प्रेक्षकान् मोहितं कुर्वन् अस्ति । यदा वयम् एतत् असाधारणं नृत्यरूपं उत्सवं कुर्मः तदा वयं कथकस्य ज्वालाम् जीवितं कृतवन्तः असंख्यकलाकारानाम् विरासतां सम्मानयामः, तस्य सौन्दर्यं महत्त्वं च आगामिनां पीढीनां यावत् स्थास्यति इति सुनिश्चितं कुर्मः । यथा यथा वयं कथकस्य इतिहासे गहनतया गच्छामः तथा तथा वयं तस्य स्थायि महत्त्वं गतवर्तमानयोः सेतुरूपं सांस्कृतिकनिधिरूपेण परिचिनोमः, भारतस्य कलात्मकविरासतां मनोहरयात्रायाः अनुभवाय अस्मान् आमन्त्रयति।
हृषीकेशः
हरिद्वारतः १४ कि.मी. दूरे हृषीषिकेशक्षेत्रमस्ति । अत्र गीताभवनं, स्वर्गाश्रमः, ऋषिकुण्डं, वराहमन्दिरं, त्रिवेणिघट्टः भरतमन्दिरं, शिवानन्दाश्रमः इत्यादीनि सन्ति । लक्ष्मणझूला सेतुद्वारा गङ्गायाः पारं कर्तुं शक्यते । इतः हिमालययात्रायाः आरम्भः भवति । हरिद्वारहृषीकेशनगरयोः वैशिष्ट्यं गङ्गा प्रवहति। इतः जनाः परिशुद्धं गङ्गाजलं गृहं नयन्ति । गङ्गानद्याः उभयपार्श्वयो: स्नानघट्टाः निर्मिताः सन्ति ।
भूमार्गः
देहलीतः २२० कि.मी. दीर्घमार्गः हरिद्वारं नयति ।
वर्गः:उत्तराखण्डस्य तीर्थक्षेत्राणि वर्गः:उत्तराखण्डस्य प्रेक्षणीयस्थानानि वर्गः:उत्तराखण्डस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया वर्गः:हिन्दुधार्मिकस्थानानि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
महम्मद् हनीफ् खान् शास्त्री
महम्मद् हनीफ् खान् शास्त्री भारतीयः संस्कृतविद्वान् सः २००९ तमे वर्षे न्याशनल् कम्यूनल् हार्मोनी पुरस्कारं प्राप्तवान्।  भारतीयसर्वकारेण २०१९ तमे वर्षे साहित्यिक-शैक्षणिकक्षेत्रे पद्मश्रीः पुरस्कारेण च सभाजितः।
शिक्षणम्
हनीफ खानः वाराणस्यां सम्पूर्णानन्दविश्वविद्यालये संस्कृते शास्त्रिपदवीं(बि.ए) आचार्यपदवीं(एम्.ए) प्राप्तवान्। तस्य ऐच्छिकविषयः पुराणम् आसीत्। ततः गायत्रीमन्त्र-सुराफेतयोः अर्थानुसन्धानपुरस्सरं तुलनात्मकम् अध्ययनम् इति विषयमधिकृत्य विद्यावारिधिपदवीं(पी.एच् डि) अपि अलभत। अनन्तरंराष्ट्रियसंस्कृतसंस्थाने आचार्यः(प्रोफेसर्) आसीत्।
पुस्तकानि
महम्मद् हनीफ् खानस्य अष्टौ पुस्तकानि प्रकाशितानि सन्ति। यथा-
उल्लेखाः
वर्गः:संस्कृतलेखकाः
प्राचीनभारतीया शिल्पकला
प्राचीनभारतीया शिल्पकला विशिष्टा आसीत् इति पुरातन-मन्दिराणां दर्शनेन स्पष्टा भवति। शिल्पकलायाः sculpture अङ्ग्लभाषानुवादः । कलायाः तु त्रिविमीयं (three-dimensional) रूपं भवति। अस्याः शिल्पकलायाः निर्माणं शिलानां मृदुपदार्थानां माध्यमेन भवति । कलासु एव अतिप्राचीनः भेदः एव मूर्तिकला अथवा शिल्पकला भवति ।