संस्कृतभारत्याः_कार्यपद्धतिः
अधिष्ठानम्
राष्ट्रस्य सर्वाङ्गीणः  विकासः  अस्माकं  कार्यस्य  अन्तिमं  लक्ष्यम् अस्ति । एतद् अस्माकं राष्ट्रं किञ्चन पुरातनं राष्ट्रम् अस्ति । किञ्चन सबलं चैतन्ययुक्तं सम्पन्नं राष्ट्रजीवनम् अत्र आसीत् । धर्मार्थ-काममोक्षेति जीवनस्य चतुर्विधपुरुषार्थानां कल्पनाभिः युक्तस्य समग्रस्य एकात्मजीवनदर्शनस्य आधारेण एतस्मिन् राष्ट्रजीवने श्रेष्ठतमजीवनादर्शानां विकासः अभवत् । तस्य राष्ट्रस्य, तेषां जीवनादर्शानां च नाम एव ‘हिन्दुः’ इति । आन्तरिकशैथिल्यस्य वैदेशिकाक्रमणानां च कारणतः एतस्य राष्ट्र-जीवनस्य अवनतिः जाता । सहस्राधिकवर्षाणां पराधीनतायाः अनन्तरं वयं स्वतन्त्राः अभवाम । राष्ट्रस्य नवनिर्माणस्य, तस्य शक्तीकरणस्य वैभवसम्पन्नकरणस्य च अवसरः इदानीम् अस्माभिः प्राप्तः अस्ति । तद् लक्ष्यं प्राप्तुम् अस्माभिः गतैकसहस्रवर्षात्मके कालावधौ याः विकृतयः उत्पन्नाः ताः सर्वाः निवारणीयाः, निष्कासनीयाः च । शाश्वततत्त्वानि सुरक्षितरूपेण रक्षद्भिः अस्माभिः तेषाम् आधारेण वर्तमानयुगस्य आवश्यकतायाः अनुरूपं नूतनरचना निर्मातव्या भवेत् । पुरातनाधारभूम्यां नूतनस्य निर्माणं भवेत् ।  संस्कृतभाषा एतस्य राष्ट्रस्य समानसांस्कृतिकभाषा । कस्यचिदपि राष्ट्रस्य उन्नत्यै तस्य राष्ट्रस्य सांस्कृतिकभाषा अनिवार्या भवति ।  पूर्वं संस्कृतं भाष्यमाणभाषा आसीत् । मातृभाषा आसीत्, जनभाषा आसीत् । शिक्षायाः, प्रशासनस्य, वाणिज्यस्य, साहित्यस्य, कलानां, बौद्धिकचर्चानां, संवादानां च माध्यमभाषारूपेण समग्रे भारते प्रयुज्यमाना आसीत् । सहस्रवर्षात्मके पराधीनताकाले सा ह्रासं गता । ब्रिटिश्शासन-काले तु योजनापूर्वकं संस्कृतस्य निष्कासनं कृतम् । संस्कृतविद्यालयानां पिधानं कृत्वा आंग्लविद्यालयानाम् आरम्भः, संस्कृतं मृतभाषा इति निरन्तरप्रचारः, संस्कृतशिक्षणविधिपरिवर्तनम्, संस्कृतशिक्षकाणाम् इतरविषयशिक्षकेभ्यः न्यूनवेतनम्, आंग्लाध्ययनं धनोपार्जनस्य प्रतिष्ठायाः च मूलम् इति व्यवस्थानिर्माणम् इति एतैः पञ्चभिः उपायैः आंग्लेयैः संस्कृताय प्राणान्तिकप्रहारः दत्तः, कुठाराघातः कृतः ।  राष्ट्रजीवनस्य सर्वेषु क्षेत्रेषु संस्कृतस्य पुनःप्रतिष्ठापनम् अस्माकं कर्तव्यम् । संस्कृतसम्भाषणेन संस्कृतभाषापुनरुज्जीवनं भविष्यति । भाषापुनरुज्जीवनेन सांस्कृतिकपुनरुत्थानं भविष्यति, यतः भाषा संस्कृतिश्च अविभाज्ये, परस्परं पूरके, एकस्यैव नाणकस्य मुखद्वयभूते च । सांस्कृतिकपुनरुत्थानेन राष्ट्रस्य वैभवं भविष्यति, यतः ‘राष्ट्रम् इत्येतद् सांस्कृतिकी अवधारणा, न तु भौगोलिकी, राजनैतिकी वा, न वा आर्थिकी । परं संस्कृत्याम् अर्थचिन्तनमपि अस्ति । राष्ट्रवैभवेन विश्व-कल्याणम् । यतः शक्तिहीनस्य राष्ट्रस्य विचाराणां कुत्रापि मान्यता न भवति । शक्तिसम्पन्नस्य आदरः । भारतं शक्तं समृद्धं च भवति चेदेव विश्वे तस्य स्थानम् । अतः वैभवोपेतस्य राष्ट्रस्य निर्माणमेव संस्कृत-सम्भाषणान्दोलनस्य गन्तव्यम् । राष्ट्रस्य पुनर्निर्माणकार्यं कस्यचिद् एकस्यैव सङ्घटनस्य कार्यं न । बहुभिः बहुषु क्षेत्रेषु कार्यं करणीयम् । संस्कृतक्षेत्रे अस्माभिः अपि कार्यं क्रियते । आर्थिकक्षेत्रं, राजनैतिकक्षेत्रं, विधिक्षेत्रं, तत्त्वशास्त्र-प्रबन्धविज्ञान-सङ्गणक-इतिहास-पुरातत्त्व-कला-विज्ञान-गणित-वास्तु-वैद्यकीयादिषु सर्वेषु अपि क्षेत्रेषु प्राचीनभारतस्यापि महत् गभीरं च चिन्तनम् अस्ति । तच्च चिन्तनं सर्वं संस्कृते एव अस्ति । अतः राष्ट्रस्य नवनिर्माणे संस्कृतस्य, अर्थात् संस्कृतभारत्याः महत्त्वभूता भूमिका भविष्यति । न केवलं भारतस्य नवनिर्माणे, अपि तु विश्वशान्तिस्थापने एव संस्कृतेन प्रमुखभूमिका निरुह्येत । सामाजिकपरिवर्तनं सदा अपि सर्वकारद्वारा न भवति, जनानां द्वारा भवति । संस्कृतस्य पुनरुज्जीवनकार्ये सर्वकारस्य सहायकभूमिका भवितुम् अर्हति । परन्तु मूलतया परिवर्तनात्मकं कार्यं सामाजिकैः अर्थात् संस्कृतज्ञैः एव करणीयं भवति । समाजे संस्कृतविषये आस्था वर्धेत, संस्कृतपठने रुचिः वर्धेत, संस्कृतस्य अनिवार्यता अनुभूयेत च । समाजे तादृशं परिवर्तनम् आनेतव्यं चेत् तदर्थम् आदौ संस्कृतज्ञेषु दृष्टिपरिवर्तनं भवेत् । इदानीं तु संस्कृतज्ञाः संस्कृतोन्नत्यर्थं सर्वकारमुखं पश्यन्तः सन्ति । पञ्चाशदधिक-वर्षाणां व्यर्थप्रतीक्षायाः अनन्तरं वा अस्माभिः पाठः अवगन्तव्यः । अस्माभिः अस्माकं प्रयत्नेन एकैकाम् इष्टिकां संस्थाप्य संस्कृतभवनं निर्मातव्यं भवेत् । संस्कृतज्ञानाम् अस्माकं दृष्टिपरिवर्तने जाते संस्कृतक्षेत्रे अपि परिवर्तनं भवेत् । संस्कृतार्थं कार्यं कुर्वाणाः सर्वे जनाः, सर्वाः संस्थाः (सङ्घटनानि वा) च अस्मदीयाः इति अस्माकम् अत्यन्तम् उदारभावना अपेक्षिता । तेषां न्यूनताः अपि अस्माकमेव न्यूनताः, तासां समीकरणस्य उत्तरदायित्वमपि अस्माकमेव ।