cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
सरस्वतीकण्ठाभरणविद्यापीठम्
ललितविग्रहराजः
सोमदेवकृतः ललितविग्रहराजः ग्रन्थः विग्रहराजस्य यशोगाथा अस्ति । सरस्वतीकण्ठाभरणविद्यापीठस्य प्राङ्गणात् ये शिले प्राप्ते, तयोः एकस्यां ३८ पक्तयः, द्वितीयायां ३७ पङ्क्तयः सन्ति । प्रथमशिलायाः चत्वारः विभागाः, द्वितीयशिलायाः नव विभागाः च आसन् । प्रत्येकस्य विभागस्य काष्ठस्य चतुरङ्गे क्रोडीकरणेन सम्पूर्णस्य शिलायाः रक्षणं चिरकालस्य कृते अभवत् । कुत्रचित् कानिचन अक्षराणि अपि खण्डितानि सन्ति, परन्तु शिल्पकारस्य अद्भुतलेखनपद्धत्या शुद्धाक्षराणां ज्ञानं बहुधा भवति ।
महीपतेः विद्वान् पुत्रः भास्करः स्वयं ध्यानेन अक्षराणि व्यलिखत् । नाटकस्य संस्कृतभाषा अतिसरला अपि अस्ति । तस्मिन् शिलालेखे शार्दूलविक्रीडितः, वसन्ततिलका, अनुष्टप्, स्रग्धरा, आर्या, मन्द्रक्रान्ता इत्यादीनि छन्दांसि सन्ति । प्राकृतभाषायाः अपि बाहुल्येन प्रयोगः कृतः अस्ति । डॉ. पिशेल आख्यस्य इतिहासविदः मतम् अस्ति यत्, ललितविग्रहराजनाटकेऽस्मिन् हेमचन्द्राचार्य स्य व्याकरणनियमानाम् आधिक्येन अनुसरणम् अभवत् । विग्रहराजेन स्थापिते सरस्वतीकण्ठाभरणविद्यापीठे ललितविग्रहराजस्य उत्कीणतायाः कार्यं पूर्णम् अभवत् । ततः तस्मिन् विद्यापीठे एव सोमदेवकृतः सः ग्रन्थः प्रस्थापितः आसीत् । इत्यनेन सिद्धं भवति यत्, ललितविग्रहराजस्य नाटकं सत्यार्थोपस्थापनात्मिका कृतिः अस्ति । तस्मिन् नाटके घटितानां घटनानां वर्णनम् ऐतिहासिकसाहित्यस्रोतस्त्वेन ललितविग्रहराजनाटकस्य महत्त्वं वर्धयति ।
हरकेलि
१२१० विक्रमसंवत्सरस्य माघमास स्य शुक्लपक्षस्य पञ्चमम्यां (५/२/१२१०) तिथौ रविवासरे हरिकेलि-नाटकं पूर्णम् अभवत् ।
भोजराजस्य विद्यापीठेन सह तुलना
यादृशी स्थितिः विग्रहराजेन स्थापितस्य सरस्वतीकण्ठाभरणविद्यापीठस्य अस्ति, तादृशी स्थितिः भाजराजेन (ई. १०१५-१०५५) स्थापितस्य सरस्वतीकण्ठाभरणविद्यापीठस्य अस्ति । उभयोः विद्यापीठयोः नामनी समाने स्तः । उभयोः स्थितिः अपि समाना अस्ति । उभयोः विद्यापीठयोः स्थाने सद्यः 'मस्जिद्' अस्ति । विग्रहराजेन स्थापितस्य सरस्वतीकण्ठाभरणविद्यापीठस्य नाम 'अढाई दिन का झोपडा', भोजराजेन स्थापितस्य सरस्वतीकण्ठाभरणविद्यापीठस्य नाम 'कमल मौला' च अस्ति ।
उभयोः स्थानयोः उत्खननेन संस्कृतसाहित्य स्य शिलालेखाः प्राप्ताः । यथा 'अढाई दिन का झोपडा' इत्यस्मात् स्थानात् सोमदेवस्य, विग्रहराजस्य कृतयः प्राप्ताः, तथैव 'कमल मौला' इत्यस्मात् स्थानात् भोजराजस्य अनेकाः कृतयः प्राप्ताः । 'अढाई दिन का झोपडा' इत्यस्मात् स्थानात् ललिकविग्रहराजः, हरिकेलि-नाटकं, चौहानप्रशस्तिः इत्यादयः शिलालेखाः प्राप्ताः । 'कमल मौला' इत्यस्मात् स्थानकात् कूर्मशतं, पारिजातमञ्जरी इत्यादीनां शिलालेखाः प्राप्ताः ।
सम्बद्धाः लेखाः
विग्रहराजः
चौहानवंशः
हिन्दुधर्मः
संस्कृतसाहित्यम्
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://panchjanya.com/arch/2001/4/22/File18.htm
http://hindi.nativeplanet.com/ajmer/attractions/adhai-din-ka-jhopra/
अधिकवाचनाय
मन्दिरस्य स्थाने मस्जिद्
वर्गः:संस्कृतविश्वविद्यालयाः वर्गः:चौहानवंशः
मिसिसिपी
मिसिसिपी संयुक्त राज्‍य अमेरिका देशस्‍य प्रदेश: अस्‍ति.
राजधानी
अन्‍य नगर जनसंख्‍या
टिप्पणी
वर्गः:अमेरिकादेशः वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कास्तेयों
कास्तेयों स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
११८५
११८५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११८५ ११८५ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
कार्ल य़ुङ्ग्
परिचय
लघुचित्रम्|कार्ल गुस्ताव् य़ुङ्ग्
कार्ल गुस्ताव् य़ुङ्ग् वैश्लेषिक-मनोविज्ञान विषये एकः तीर्थकरः अवर्तत| सः सिग्मण्ड फ़्रोय्ड् महोदयस्य शिष्यः अभवत्| परन्तु य़ुङ्ग् महोदयस्य  वैश्लेषिक-मनोविज्ञान सिद्धान्त प्रस्ताव अनन्तरम् य़ुङ्ग्- फ़्रोय्ड् अन्योन्य भेद अभवत्| ते मिथःस्पृध्य| य़ुङ्ग् महोदयस्य  वैश्लेषिक-मनोविज्ञान सिद्धान्तः फ़्रोय्ड् महोदयस्य  'सैकोअनालिसिस्' सिद्धान्तम् भिन्नः अभवत्, स्वच्छन्द अभवत् च|
कार्ल य़ुङ्ग् महोदयस्य कार्यं मनोरोगविज्ञाने, मानवजानिशास्त्रे, साहित्ये, तत्त्वविद्यायां, धर्मशास्त्रे, गुरुप्रभाव अस्ति| तस्य मुख्य सङ्कल्पः व्यक्तिता विचारे 'इन्डीविजुएषन' इति| इमम् मानवस्य व्यक्तिगत निर्माण, सामूहिकस्य भिन्नित प्रक्रिया अस्ति| कार्ल य़ुङ्ग् महोदयः कलाकारः, शिल्पजीविन्, विधायकः च अभवत्| सः सातिशय लेखकः अभवत्| यावदन्त्य लेखकः अभवत्|
जीवनवृत्तांतः
कार्ल गुस्ताव् य़ुङ्ग् स्विट्जर्लाण्ड् देशे केस्स्विल्इ -थृगौ इति सेनावासे जात| सः १८७५ वर्षे उत्तराषाढ मासे २६ दिनाङ्के जात| तस्य माता एमिली प्रेय्सवर्क, पिता पौल् अखिलीस् य़ुङ्ग् इति| सः ज्येष्ठपुत्रः| तस्य एकः अनुजा आसीत्| तस्याः नाम जोहेन्न गर्ट्रुड् इति| तस्य कुटुम्बः अलक्ष्मी अभवत्| एतद् कुटुम्बः अनेक समस्याः च प्रतिसृत| तस्य मातापितरौ सर्वदा कलहं अकुरुताम्| एतद् कारणम् य़ुङ्ग् महोदयस्य बाल्य-व्यक्तित्व ग्रस्त अभवत्| य़ुङ्ग् महोदयस्य माता एमिली बहुवारम् उद्विग्नचेतस्, सङ्कुल च भवती| तस्याः मातृभावधर्मेण अभावः विहीनता च य़ुङ्ग् महोदयः ग्रस्त| तस्य नर्याः प्रति दृष्टि मातृविदूषित अभवत्| सर्वे नर्याः अदृढ-जन्मन् इति सः मत| तस्य पितुः धर्मात्मन्-उपेति आधिविद्य विषये भग्नाश च अभवत्| लघुचित्रम्|सीमा-आली :- सिग्मण्ड फ़्रोय्ड्, स्टान्ली हाल्, कार्ल गुस्ताव् य़ुङ्ग् य़ुङ्ग् एकः निःशब्द, अंतः परिवृत्, विजेन्य बालकः अभवत्| स्वयम् अन्तरम् द्वौ भिन्न व्यक्तिते अस्ति इति मत - एकः प्रारूपिक छात्र, संयच् राष्ट्रिक बालकः व्यक्तित्व, अन्य एकः प्राधिकारवान्, प्रतापिन् १८ वर्षशत पुरुष व्यक्तित्व च अस्ति इति मत| सः सर्जनात्मक बालकः अभवत्| यौवने सः तर्कविद्या औषधविद्या च बसेल् विश्वविद्यालये परिशीलित| १९०० वर्षे सः ज्यूरिक् नगरे गृहं परिवर्तयत| तत्र सः बुर्घोल्जी मानसिक चिकित्सालये कर्माकर अभवत्| सः १९०३ वर्षे 'ओन् द सैकोलोजी आण्ड् पाथोलोजी ओफ़् सो कोल्ड् ओक्कुल्ट् फ़ेनोमेना' इति सिद्धान्तः प्रसारित| एतद् वर्षे सः एम्मा रौषेन्बाक् इति नारी परिणीतः| एम्मा तस्याः पाठ-चर्या बुर्घोल्जी चिकित्सालये अनुद्रुत| सा एकं सुप्रकेत वैश्लेषिक-मनोविज्ञानी अभवत्| य़ुङ्ग्-एम्मायै ५ सुताः - अगाथे, ग्रेट्, फ़्राञ्ज्, मेरीअन्न, हेलीन्, च| य़ुङ्ग्-एम्मायै विवाह महान्तं कालम् वृत्त| एम्मा १९५५ वर्षे उपमृत| लोक-युद्ध ३ समये य़ुङ्ग् महोदयः सेनावैद्य इति कार्यं अकरोत्| लोक-युद्ध ३ कारणे उत्कूलित सैनिकाः जीवनं समीचीनतर प्रति य़ुङ्ग् महोदयः श्रद्धया कार्यं अकरोत्|
१९१२ वर्षे 'नष्टसञ्ज्ञस्य मनोविज्ञान' इति पुस्तकस्य प्रकाशं फ़्रोय्ड् च य़ुङ्ग् महोदयानाम् अन्योन्य भेद अभवत्| पुरातन पत्रव्यवहारै सिग्मण्ड फ़्रोय्ड् महोदयः य़ुङ्ग् महोदयस्य सङ्कल्पाः तुच्छद्रव्य अकरोत्| एतद् कारणम् य़ुङ्ग् महोदयः रही अकरोत् विरलकाले एकान्तभूत अभवत्| य़ुङ्ग् महोदयः १९१३, १९१४ वर्षयोः लन्ड्न् नगरे "सैको- मेडीकल् सोसैटी" संस्थायाः सभासु अभ्यभाषत| तस्य सङ्कल्पाः आङ्ग्लभूमिम् प्रसिद्धः अभवत्| तस्य अन्ताराष्ट्रिय-यात्रा लोक-युद्ध कारणेन स्तम्भितः| लघुचित्रम्|कार्ल गुस्ताव् य़ुङ्ग्स्य  'रक्त पुस्तकं' १९१३ वर्षे य़ुङ्ग् महोदयः एकः उत्ताल अनुभव उपगतः| सः मतिभ्रान्ति अपश्यत् अदृश्य-स्वर अश्रुणोत्| श एतद् अनुभवं मनोविज्ञानाय महार्ह इति निर्णीतः सर्वानुभावं अल्पपत्रिका पुस्तकानि लेख्यारुढ| एताः पुस्तकानि 'ब्लाक् बुक्' इति प्रसिद्धाः| १९१५ अन्तरेण सः तस्य टिप्पणीं वर्णनानि सः लेख्यारंबं षोडशन् वर्षे लेखन सन्तत च| इमम् प्रकल्पम् नाम 'रक्त पुस्तकं' इति| मौलिक प्रविष्टि - पुस्त सङ्ग्रहालये अस्ति| य़ुङ्ग् महोदयः १९२१ वर्षे "सैकोलोजीकल् टैप्स्" इति पुस्तकं प्रसारित| एतद् पुस्तकं प्रभावकः च  विश्वविख्यातः अभवत्| सः १९४३ वर्षे बसेल् विश्वविद्यालयस्य प्राध्यापक अभवत्| सः एतद् निष्ठा हृदयरोग कारणात्अपश्रित| १९५२ वर्षे सः रोगिन् अभवत्| य़ुङ्ग् महोदयः तस्य अन्तिम पुस्तकं "पुरुषस्य चिन्हा - नष्टसञ्ज्ञ उपयायिन्" इति १९६१ वर्षे प्रसारित|
कार्ल गुस्ताव् य़ुङ्ग् महोदयः १९६१ वर्षे उत्तरज्येष्ठमासे ६ दिनाङ्के कुष्नाक्त् ग्रामसङ्घे ज्यूरिक् नगरे, स्विट्जर्लाण्ड् देशे मृत्यु अलभत्|
गौरववत् पाण्डुलेखाः -
लघुचित्रम्|येक्स्ट्रोवर्शन् च इन्ट्रोवर्शन् (बहिःपरिवृत् च अंतःपरिवृत्)
लघुचित्रम्|46x46अणवः| अहम्पदार्थ मध्य-बिन्दुः | आत्मा बिन्दुः च अभ्यात्त वर्तुल यस्मिन्
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:मनोवैज्ञानिकाः
कन्नौज
भारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति कन्नौजमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति कन्नौजनगरम्।
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
१७५
१७५ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१७५ १७५ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
अल्कोर्कों
अल्कोर्कों स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
बुर्गोस
बुर्गोस स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
११८६
११८६ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११८६ ११८६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
तत्त्वशास्त्रम्
किं नाम तत्त्वशास्त्रम्?
तत्त्वशास्त्रम् नाम ,तत्त्वम्, अधिकृत्य लक्ष्य-लक्षणानि विवृण्वत्, पूर्वपक्षनिरासयुक्तिकम् उत्तरपक्षसिद्धान्तपरम्, श्रुत्युक्तधर्मविवृतिरूपम् शिष्यशिक्षायै निबद्धम् सत् शिशिक्षूणां जिज्ञासाम् उपशमयति । तत्त्वम् नाम किम्? । तत्त्वमसीत्यादिवाक्येषु ’तत्” पदेन व्यपदिश्यमानम् अन्यथाऽनिर्वचनीयम्, " यतॊ वाचॊ निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह ।" इत्युपनिषत्सूपवर्णितम्, "अरूपमगुणमद्रव्यमनिन्द्रियगोचरमनूह्यमचरमनाद्यनन्तमविशेष्यममविशिष्ट्मज्ञेयमद्वयम्" "नेति नेति" इति ज्ञानिभिः नञैव व्यादिष्टं ब्रह्मवस्तु तत्पदेन विना केनान्येन निर्वाच्यम्? । तस्य ब्रह्मवस्तुनः महिमानं विशदयितुं प्रवृत्तं ब्रह्मसूत्रादि वेदभाष्यादि शास्त्रम् तत्त्वशास्त्रमिति प्रोच्यते । यथा अद्वैतवेदान्तॆ अशेषविशेषप्रत्यनीकं चिन्मात्रम् ब्रह्मैकमेव तत्वमिति  सर्वं खल्विदं ब्रह्म । इति । एवमन्येष्वपि दर्शनशास्त्रेषु स्वस्वमतान्यनूद्य नानातत्वानि निरूपितानि । भौतिकैः प्रमाणैः विवेक्तुं प्रमापयितुं च यन्न शक्यं तत् जगतः सारभूतम् वस्तु किञ्चित् तत्त्वमित्युच्यते । अमरकोशानुसारं तत्वम्, तत्त्वम् इति द्विप्रकारेणापि प्रयोगॆ विद्यमानं पदं विलम्बिताख्ये नाट्यप्रकारे अर्थद्योतकं भवति ।
वर्गः:तत्त्वज्ञानम् वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
अल्बसेते
अल्बसेते स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
२.४८ ततो द्वन्द्वानभिघातः
व्यासभाष्यम्
शीतोष्णादिभिर्द्वन्द्वैरासनजयान्नाभिभूयते ॥४८॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
अष्टाङ्गयोगः
गेटाफे
गेटाफे स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
२.४८ ततो द्वन्द्वानभिघातः
सम्बद्धाः लेखाः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
गेटाफे
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
२.४८ ततो द्वन्द्वानभिघातः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
पुट्टपर्ती
प्रशान्तिनिलयः सेवाकेन्द्रम् श्रीसत्यसायीबाबामहोदयेन स्थापितः प्रशान्तिनिलयनामकः कश्चन आश्रमः अत्र अस्ति । अत्र अनेकजनाः श्रीसायीबाबामहोदयस्य मार्गदर्शनानुसारं विविधसेवाः कुर्वन्ति । तस्य सन्देशः ‘सेवायाः सन्देशः ’इत्यस्ति । सायीबाबा अधुना नास्ति । किन्तु तस्य शिष्याः सम्पूर्णविश्वे सन्ति । सायीबाबा महोदयेन स्थपिता संस्था सर्वत्र सुन्दरतया कार्यं कुर्वती अस्ति । पुटपर्ति नगरम् इदानीम् आधुनिकव्यवस्थां प्राप्य वैभवपूर्णम् अस्ति । पूर्वम् एषः कश्चन ग्रामः आसीत् । अत्र कश्चन महान् चिकित्सालयः स्थापितः अस्ति । आर्थिकदुर्बलानां चिकित्सा अत्र निश्शुल्का भवति । प्रख्याताः वैद्याः अत्र सेवारुपेण कार्यं कुर्वन्ति । अतीव व्यवदायिक्यः हृदयचिकित्साः, मूत्रपिण्डचिकित्साः च अत्र विनाशुल्कं कुर्वन्ति । अतः प्रतिदिनं सहस्रशः जनाः चिकित्सार्थम् आगच्छन्ति । सायीबाबामहोदयस्य मरणानन्तरं तस्य स्मारकम् अत्र निर्मितम् अस्ति । भक्तानां कृते आश्रमदर्शनार्थं व्यवस्था अस्ति । आश्रमे वसतिभोजनव्यवस्था अस्ति । पुटपर्तिनगरे अनेकविद्यालयाः छात्रावासाः स्थापिताः सन्ति । सेनाविभागसदृशम् अनुशासनम् अत्र दृश्यते ।
अत्र आगतैः सर्वैः नाम-ग्राम-नगर-राज्यादिविवरणम् अवश्यम् दातव्यम् भवति । भोजन- वसतिविषये नियमाः अनुसरणीयाः सन्ति । सर्वत्र नियमः पालनीयः । सुरक्षा व्यवस्था उत्तमा अस्ति । आश्रमे परस्परमेलने ‘सायीराम’ इति वक्तव्यम् भवति । परस्परवार्तालापकाले मार्गदर्शनकाले गौरवपूर्णः व्यवहारः कर्तव्यः अस्ति । रात्रौ नववादने शयनम् अनिवार्यम् अस्ति ।
धूमशकटमार्गः
धूमशकटयानं ’प्रशान्ति एकसप्रेस् ‘ इत्यस्ति । बेङ्गळूरुनगरतः चेन्नैमार्गे धर्मावरनिस्थानतः पुटपर्तिनगरं गन्तुं शक्यते ।
वाहनमार्गः
बेङ्गळूरु चेन्नै हिन्दुपुरं हैदराबाद् इत्यादिनगरेभ्यः वाहनसम्पर्कः अस्ति । बेङ्गळूरुतः २५० कि.मी धर्मावरतः ३० कि.मी । प्रशान्तिनिलये वसत्याः कृते पूर्वमेव आरक्षणव्यवस्था कर्तुं शक्यते । तिरुपति, बेङ्गळूरु चेन्नै विमाननिस्थानानि समीपे सन्ति । शिक्षणचिकित्सा -भक्तिसेवानां विशिष्टं केन्द्रमेतदस्ति । वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य तीर्थक्षेत्राणि
बिन्दुसारः
{[infobox settlement }}
बिन्दुसारः द्वितीयः मौर्यसम्राट् आसीत्। (जन्म:३२०क्रि पू, राज्यकालम्ः२९८-२७२क्रि पू)। सः चन्द्रगुप्तमौर्यस्य पुत्रः आसीत्। तस्य द्वौ पुत्रौ आस्ताम्। तौ सुसीमः अशोकः च। अशोकः उज्जयिन्याः प्रशासकः, सुसीमः तक्षशीलायाः प्रशासकः च आस्ताम्। सः अमित्रघातकः अजातशत्रुः इत्यादीनि अभिधानानि अलभत। यवनाः तम् "amitrochates" वा "allitrochates" इति अकथयन्।
चरितम्
तस्य जननात् प्राक् तस्य माता अज्ञानेन विषकरभोजनं खादितवती। अतः तम् रक्षितुम् चाणक्येन तस्याः गर्भ: कर्तितव्य: आपतित:। तदा रक्तबिन्दवः भूमौ पतिताः। अतः एव तस्य नाम बिन्दुसारः।<P> सः पितुः मरणानन्तरं विशालं राज्यं लब्धवान्। अस्मिन् पश्चिमभारतम् उत्तरभारतं पुर्वभारतं दक्षिणभारतस्य केचन देशाः च अन्तर्भूताः। सः दक्षिणभारते षोडश राज्यान् जितवान्। तस्य साम्राज्ये चोळपाण्ड्यचेरकलिङ्गदेशान् विहाय समस्तभारतम् अन्तर्भूतम्। चाणक्यः एव तस्य मुख्यमन्त्री अवर्तत।</P> <P>अनेके यवनराजाः तस्य मित्राणि आसन्। सेल्युकस् साम्राज्यात् दैमाकस् नामकः तस्य सभाम् अभ्यागतरूपेण आगतवान्।
आसक्तयः
सः आजीविकः आसीत्। तस्य विविधाः आसक्तयः आसन्। अंतियोक नामक: यवनराज: बिन्दुसारं वटफलानि मधुरमदिराम् एकं तत्वज्ञानिनं च दातुम् अपृच्छत्।
‎
बिन्दुसारः बिन्दुसारः वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:मौर्यवंशः
सालामान्का
सालामान्का स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
टि एस् वेङ्कण्णय्य
परिचयः
टि. यस्. वेङकण्णय्यः ( T.S. Venkannayya) इति प्रसिद्धः तलुकिन वेङकणय्य; अत्यन्तं सरलः जीवी । अर्चकः वेङकटेशः एतस्य विषये एवं लिखितवान् - सर्वदा निर्मलः, सौजन्य निधिः, नित्यतृप्तः इति ।वेङकणय्यः सुब्बण्णः-लक्ष्मीदेवम्मयोः ज्येष्ठः पुत्रः । १८८५ तमे वर्षे अक्टोबर्-मासस्य प्रथमदिनाङके चित्रदुर्गमण्डलस्य चल्लकेरे-उपमण्डले तलुकुइत्येतस्मिन् ग्रामे सः जातः ।  टि .यस् .वेङकण्णय्यः  मेधावी, पण्डितः, चतुरः, विवेकः, सद्भावनकारः, करुणामयी च असीत्  ।
बोधनक्रमः
एतस्य पाठनस्य रीतिः इतोपि सम्यक् आसीत् । वेङकण्णय्यः छात्रान् स्वबालान् इव पश्यति स्म । तस्य बोधनक्रमः मनोमोहकशैल्या भवति स्म । कविः, उत्तमः वाग्मी, वादकरणसमये सर्वत्र सप्रमाणं विषयस्य मण्डनं करोति स्म । एतस्य सुमधुरकण्ठः अपि आसीत् । काव्यवाचनम् एतस्य व्यसनम् आसीत् । राष्ट्रकविः कुवेम्पुः अस्य विद्यागुरुः आसीत् ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:कन्नडलेखकाः वर्गः:विषयः वर्धनीयः
११८७
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११८७ ११८७ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
स्टीफन् हाकिङ्ग्
स्टीफन् हाकिङ्ग् (1942-2018) एकः जगत्विख्यातः विज्ञानी ।
वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः‎ वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
लोग्रोंयो
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मुण्डकोपनिषत्
मुण्डकोपनिषत् प्रमुखासु दशसु उपनिषत्सु अन्यतमा । अस्याम् उपनिषदि त्रीणि मुण्डकानि विद्यन्ते । प्रतिमुण्डकं खण्डद्वयं विद्यते । आहत्य ६४ मन्त्राः विद्यन्ते ।
अथर्ववेदीया इयमुपनिषत् मन्त्रस्थानीया विद्यते । अत्र आदौ ऋषिपरम्परया ब्रह्मविद्यायाः प्राप्तिः कथं जाता इति दर्श्यते । तत्र तावत् सर्वेषां देवानां समुदाये प्रथमत्वेन परमात्मनः सकाशात् ब्रह्मा सम्बभूव । असौ सम्पूर्णविश्वस्य ब्रह्माण्डस्य कर्ता भुवनस्य च पालकः आसीत् । सः स्वस्य ज्येष्ठपुत्राय अथर्वमहर्षये ब्रह्मविद्याम् उपदिष्टवान् । तदनन्तरम् अङ्गिमुनिः, सत्यवाहः, अङ्गिरो नाम महर्षिः च ब्रह्मविद्यां प्राप्तवन्तः । अनन्तरं शौनकः यथाशास्त्रम् अङ्गिरमुपसद्य कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवति इति जिज्ञासां प्रदर्शितवान् । तदा गुरुः परापरविद्यायाः उपदेशं कृतवान् ।
प्रथममुण्डकम्
प्रथममुण्डकस्य प्रथमे खण्डे ब्रह्मविद्यायाः परम्परा, परापराविद्ययोः लक्षणानि, आदिब्रह्मणः तपसा अन्ननामरूपादीनाम् उत्पत्तिः च वर्णितानि । ऋग्वेदादयः अपरविद्यायाम् अन्तर्भवन्ति, अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते इत्यनेन ब्रह्मविद्यैव परात्वेन उपन्यस्ता । तां वक्तुकामः यत्तदद्रेश्यमग्राह्यम् इत्यादिनञ्घटितपदैः उपक्रमते । तस्मिन् मन्त्रे भूतयोनिः इति पदं विद्यते । कीदृशं तत् इति दर्शयितुं यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च, तपसा चीयते ब्रह्म इत्यादिमन्त्रद्वारा जगतः सृष्टिस्थितिलयकारणीभूतस्य ब्रह्मणः निरूपणम् विद्यते ।
अग्रे द्वितीयखण्डे तावत् यज्ञप्रधानः कर्ममार्गः तस्य फलानि, तस्य हीनत्वं, ज्ञानमार्गः, तस्य फलञ्च वर्णितम् । अग्निहोत्रस्य महात्म्यं प्रदर्शितम् । यज्ञो वै श्रेष्ठतमं कर्म इत्युक्तत्वात् ऋग्यजुस्सामसु विहितानां यज्ञानां यथाविधि अनुष्ठानमेव श्रेष्ठम् इत्यतः अग्निहोत्रस्य अर्थवादः श्रूयते, “यस्याग्निहोत्रमदर्शमपौणमासम् – तस्य लोकान् हिनस्ति” इति । एतदेव कर्म यदि ईश्वरार्पणबुद्ध्या अनुतिष्ठन्ति तर्हि न लिप्तो भवति जीवः कर्मणा । ये खलु परप्राप्तये निष्कामं मनोभावं नैव दर्शयन्ति, केवलम् इष्टापूर्तम् आचरन्तः ऐहिकं पारलौकिकं वा भोगं कामयमानाः सकामं कर्माचरन्तः सन्ति, ते मूढाः वारं वारं जन्मजरामरणरूपं दुःखं प्राप्नुवन्ति । अत एव उक्तम्, “इष्टापूर्तं मन्यमानाः—लोकं हीनतरं वा विशन्ति” इति ।
द्वितीयमुण्डकम्
द्वितीयमुण्डकस्य प्रथमखण्डे एकस्मादेव अक्षरात् अखिलं विश्वं प्राणाः मनः रसः सर्वाणि वस्तूनि च इति ज्ञातवतः सर्वे संशयाः विनश्यन्ति इति प्रतिपादितं विद्यते । अङ्गिरा महर्षिः वदति –हे शौनक ! यथा वह्नेः सहस्रशः विस्फुलिङ्गाः प्रभवन्ति । अविनाशिनः परब्रह्मणः सकाशात् सृष्टिकाले मूर्तामूर्ताः विविधाः भावा उत्पद्यन्ते । किन्तु निर्गुणोऽयम् अजः अद्वैतः परमात्मा ब्रह्माण्डस्य बहिरन्तश्च व्याप्तः विशुद्धः एव तिष्ठति । एकोऽहं बहुस्यामिति सङ्कल्पमात्रेणैव जगत् असृजत । तथा च क्रमेण अग्नितत्वं प्रथमं सम्भूतम् । अस्मिन् अग्नितत्त्वे हि सूर्यस्य ज्योतिः विराजते । तस्मादेव वह्नेः चन्द्रमाः उत्पद्यते । चन्द्रमसः पर्जन्यः । ततोऽन्नम्, अन्नाद्भूतानि, दिशः, वेदाः, प्राणाः, चराचरं जगत् च उत्पद्यन्ते । विराट्-पुरुषस्य चराचरं जगदेव हृदयं, पृथिवी एव पादौ, परब्रह्म एव अन्तर्यामी आत्मा । द्वितीयखण्डे ईदृशमात्मानं ध्यातुं धनुषः कल्पना दीयते साधकाय, प्रणवो धनुः शरो हि आत्मा इत्यादिना । तस्य वाचकः भवति ओङ्कारः स एव धनुः । आत्माशरः । ब्रह्म एव तस्य लक्ष्यम् । अतः अप्रमत्तेन सावधानेन विवेकेन च ओङ्कारोपासनेन जीवात्मरूपशरेण ब्रह्मरूपलक्ष्यवेधनं कुरु इति गुरुः निर्दिशति शिष्यं प्रति ।
तृतीयमुण्डकम्
तृतीयखण्डस्य प्रथममुण्डके जीवपरमात्मनोः परस्परसम्बन्धः, अस्य संसारस्य स्वरूपञ्च विविधैः रूपकैः सुष्ठु निरूपितं वर्तते । ब्रह्मज्ञानिनः स्थितिः का, तस्याः स्थितेः प्राप्तिमार्गः कः, यैः सा स्थितिः प्राप्ता तेषां सामर्थ्यं कीदृशं, ब्रह्मज्ञानिषु श्रेष्ठाः के, ब्रह्मज्ञानिनां सामर्थ्यं कीदृशम् इत्यादयः अंशाः निरूपिताः ।
सर्वव्याप्तत्वं ब्रह्मणः दर्श्यते । उपरि वर्तते द्युलोकः । मध्ये अनन्तः आकाशः अधः पृथिवी । तत्र पुनः विद्यन्ते असंख्यकाः प्राणिनः । तदीयं व्यष्टिगतं समष्टिगतञ्च मनः प्राणः इन्द्रियाणि अन्तःकरणं च । ओतप्रोततया पुनः सकलप्राणिनां हृद्देशे सर्वाधारः आत्मा संश्रितः सन् तिलेषु तैलवत् अप्सु च विद्युदिव व्याप्तः । तस्य परमात्मनः प्रकाशमय्या भासा विश्वमिदं विभाति इति दर्शयितुं तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति इति कथितम् ।
तृतीयमुण्डकस्य द्वितीयखण्डे आत्मज्ञानं केन प्राप्यते, केन न प्राप्यते इत्येषः विषयः चर्चितः । आत्मप्रसादं विना तत् न प्राप्यते इति निर्णीतम् अस्ति अत्र । ब्रह्मज्ञानिनः पुनर्जन्मरहितम् अमृतत्त्वं प्राप्नुवन्ति, ब्रह्मणि समस्तमपि एकीभवन्ति इति विषयः निरूपितः ।
द्वा सुपर्णा इत्यादिमन्त्रभागे तावत् जीवेश्वरयोः एकस्मिन् देहे सहभावित्वमुक्तम् । जीवः (जीवात्मा) यदा शरीरासक्तः सन् देहेन्द्रियैः उपार्जितं पापपुण्यरूपं कर्मफलं भुञ्जानः सुखं दुःखं च अनुभवति तदा एव ईश्वरः (परमात्मा ) शरीरतुल्ये वृक्षे वर्तमानः निर्लिप्तः साक्षीव केवलं सर्वं पश्यन् आस्ते । किन्तु पापपुण्यरूपं कर्मफलं नैव भुड्क्ते, तदुक्तम् –तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्ति अनश्नन्नन्योऽभिचाकशीति इति ।
प्रमुखाः शब्दार्थाः
साध्य - देवविशेषः अपरा - हीनम्, न्यूनस्तरीयम् परा - श्रेष्ठम् शिक्षा - वर्णॊच्चारविद्या कल्पः - यज्ञयागादीनां क्रमः, विधिः निरुक्तम् - शब्दानां व्युत्पत्तिशास्त्रम् अन्नम् - अखिलं जडं विश्वम् अग्रफलम् - प्रथमफलम् वैश्वदेवम् - अग्निद्वारा सकलदेवताभ्यः आहुतिप्रदानविधिः सोम्य - शिष्यसम्बोधनाय शब्दविशेषः अविद्या - कर्मविषयकं ज्ञानम् इष्टापूर्तिः - श्रौतस्मार्तयज्ञानि लौकिकपरोपकाराश्च सूर्यद्वारा - देवयानमार्गः (अर्चिरादि) - अनेन गमनेन पुनर्जन्म न विद्यते भाव - सृष्टपदार्थः वस्तु वा सोमः - देवतानां पेयम् १५ कलाः - पञ्चभूतानि, पञ्चेन्द्रियाणि, पञ्चप्राणाश्च गुहाग्रन्थि - हृदयस्थाः संशयग्रन्थयः शिरोव्रतम् - श्रेष्ठव्रतम्, ब्रह्मचर्या
मुण्डकोपनिषदः वैशिष्ट्यम्
इयम् उपनिषत् सर्वाङ्गसुन्दरी सम्पूर्णा च वर्तते । भाषा न क्लिष्टा न वा कठिना । अत्रत्या शैली उपमारूपकादिभिः अलङ्कृता इत्यतः पठनम् आनन्ददायकं भवति । आत्मस्वरूपस्य वर्णनं - 'प्रणवो धनुः', 'द्वासुपर्णा', 'यथा सुदीप्तात्', 'यथा नद्यः' इत्यादिभिः रूपकैः मनोज्ञरूपेण कृतमस्ति ।
ब्रह्मवित्सु कः श्रेष्ठः इत्यस्य उत्तरम् एवमस्ति - 'आत्मक्रीडः आत्मरतिः क्रियावान् एष ब्रह्मविदां वरिष्ठः' इति । यज्ञयागादिकर्ममात्रे प्रवृत्तिः मूढलक्षणम् । आत्मरतः सन् इयम् आत्मक्रीडा इति भावनया यः क्रियाशीलः भवेत् सः ब्रह्मवित्सु वरिष्ठः । ब्रह्मज्ञानस्य प्राप्त्या सर्वं प्राप्तं भवेत् । अतः जीवन्मुक्तैः भूत्वा क्रियाशीलैः भवितव्यम् इति अस्याः उपनिषदः सारः ।
आत्मज्ञानं नाम सर्वज्ञानम् । तन्नाम सर्वेषां वस्तूनां विशिष्टज्ञानं न, किन्तु सामान्यज्ञानम् । आत्मज्ञानप्राप्त्या ज्ञानपिपासा एव अपगच्छति । मनः शान्तं स्थिरं प्रसन्नञ्च भवति ।
आत्मज्ञानं केन प्राप्यते, केन न इत्यस्य प्रश्नस्य उत्तरं भवति - व्याख्यानेन, बुद्ध्या, श्रवणमात्रेण ज्ञानं न प्राप्यते । दुर्बलैः, भीरुभिश्च इदं न प्राप्यते । सत्य-धर्म-ब्रह्मचर्यादिभिः ज्ञानं प्राप्यते । विशुद्धसत्त्वेन आत्मानुग्रहेण इदं ज्ञानं प्राप्यते ।
बाह्यसम्पर्काः
वर्गः:प्रमुखोपनिषदः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎ वर्गः:उपनिषदः
ताराशङ्करवन्द्योपाध्यायः
ताराशङकरवन्द्योपाध्यायः (24/07/1898 - 14/09/1971)
भूमिका
विंशशताब्देः बङ्गकथासाहित्यिकेषु अन्यतमः ताराशङ्करवन्द्योपाध्यायः ।एतेषां समग्रसाहित्यकृतिषु 65 उपन्यासाः, 53 कथाग्रन्थाः, 12 नाटकानि, 4 प्रबन्धग्रन्थाः, 4 आत्मजीवनीमुलकग्रन्थाः,2 भ्रमणकाहिणी च सन्ति । विशिष्टसाहित्यिकोSयं रवीन्द्रनाथपुरस्कारेण,साहित्यअकादमिपुरस्कारेण,ज्ञानपीढपुरस्कारेण,पद्मभूषणपुरस्कारेण च पुरस्कृतासीत्।
जन्मः शिक्षाश्च
भारतवर्षं यदा गौराङ्गमहाशासकानामथाने आसात् तस्मिन्नेव सङ्कटमयसमये ताराशङ्करवन्द्योपाथ्यायस्य आविर्भावोsभूत्। भारतस्य पूर्वस्यां दिशि अवस्थितः बङ्गप्रदेशस्य बीरभूमजिलायान्तर्गत अत्यन्त क्षुद्रतमः लाभपुरग्रामः ताराशङ्करवन्द्योपाध्यायस्य जन्मस्थानम्। साहित्यिकः ताराशङ्करवन्द्योपाध्यायः जुलई मासस्य चतुर्विशति दिनाङ्के अष्टनवतित्तराष्चादशतमे अब्दे(24.07.1898) जमिदारपरिवारे जनिमलभत्। पार्वतीदेवी-हरिदासवन्द्योपाध्यायश्च एतस्य पितरौ भवतः। तेषां गृहे कालीदेव्याः तारामातुश्च प्रत्यहमर्चयतिस्म। त्स्य पितरौ उभयौ अत्यन्त धर्मपरायणादर्शनिष्ठाश्च आस्ताम्। ताराशङ्करस्य जन्मग्रहणात्प्रागेव प्रभावतीहरिदासयोः ज्येष्ठपुत्रस्य स्वर्गवासं अभूत्। अतः तेषां परिवारे तारा मातुः प्रारम्भमभवत्। पूजारब्धात् दशमासान्तरे एव ताराशङ्करस्य जन्ममभूत्। तारामातुः कृपावलेण जन्मजनितकारणात् सः ताराशङ्करः इति नाम्ना अभिधीयते। ताराशङ्करः बाल्यकाले मादुलि-ताविच-कवोच इत्यादिसंस्कारैः युक्तवातावरनैः वर्धितासीत्। सतता, धर्मपरायणता, भक्तिः, धर्मशास्त्रीयविश्वासश्च सः मातुः सकाशत् प्राप्यते। यद्यपि एतेषां विश्वासमुपरि बहुद्विधा-द्वन्द्व जिज्ञासाश्च परवर्तीजीवने तस्य मनसं आन्दलयतिस्म। ग्रामस्य परिवेशे ग्रमस्य विद्यालयादेव तारासङ्करस्य बाल्यकालं व्यातितम्।
शिक्षावृत्तिश्च
1916 तमे अब्दे ताराशङ्करवन्द्योपाध्यायः लभपुरग्रामस्य यादवलाल उच्चविद्यालयात् प्रवेशिकापरीक्षायां प्रथमस्थानमधिकृत्य आदौ सेन्ट जेभियार्स इति महाविद्यालये ततोपरं साउथसुवार्वन नामकमहाविद्यालये(वर्तमानः आशुतोषमहावित्यालयः) निजनामं पञ्जीकरोति। सः सेन्ट जेभियार्समहाविद्यालये उच्चमाध्यमिकस्तरे पठनसमये असहयोग आन्दोलने भागं गृह्णाति। अस्वास्थं राजनैतिककार्यकलापेनियोक्तिश्च स्वीय विश्वविद्यालयीयपाठ्यक्रमस्य समापनं तस्य पक्षे असन्भवमासीत्।
भारतीय स्वाधीनतासंग्रामेण साकं सक्रियरूपेणयुक्तजनितकारणात् 1930 तमे अब्दे कारारुद्धं भूत्वाsपि अनन्तरं तस्य मुक्तिममभवत्। ततोपरं स्वीय मनसं साहित्ये नियोजति। 1932 तमे बर्षे सः प्रथमवारं शान्तीनिकेतने रवीन्द्रनेथेन साकं मेलति। तदा "चैतालीघूर्णी" नामकः तस्य प्रथमोपन्यासः प्रकेशयति। ताराशङ्करवन्द्योपाध्याय 1940 तमे बर्षे बागबाजारे शूल्केण एकं गृहं स्वीकृत्य निजपपरिवारं कोलिकातायामानयति,ततोपरं स वराहनगरे गच्छति। ताराशङ्करवन्द्योपाध्यायः बीरभूमजिलासाहित्यसम्मेलनस्य सभापति तथा च फ्यसिविरोधीलेखकशिल्पीसङ्गठनस्यश्च सभापतिरुपेण नियुक्तर्भवति। एवञ्च 1970 तमे अब्दे बङ्गीयसाहित्यपरिषदस्य सभापतित्वं अलङ्करोति। राजनैतिकजीवनम् ताराशङ्करवन्द्योपाध्यायः कभ्ग्रेसस्य कर्मीभूत्वा समाजसेवामूलककार्यं साधयतिस्म,तेन कारणेन सः कतिपयदिनानि कारागारे व्यतितानि। एकदा सः "इउनियन बोर्ड" इत्यस्य सभापतिपदमलङ्करोति। 1952 तमे बर्षे सः बङ्गप्रदेशस्य विधनपरिषदस्य सभापतिः आसीत्। *लेखनवैशिष्ठानि ताराशङ्करवन्द्योपाध्यायस्य रचनासु विशेषरुपेण प्राप्नते बीरभूम-बर्धमानयोः साँओताल-वागदि-वोष्टम्-वाउरि-डोम इति एतेषां ग्राम्यकवियालसम्प्रदायाणां कथा। तस्य रचनायाः श्रेष्ठगुणाः भवति यत् तस्य रचनायां बालात्प्रौढाः पर्यन्तं सर्वेषां जनाणं महत्त्वं प्रस्फुटणम्। समाजपरिवर्तनस्य विभिन्नचित्रानि तस्य वह्वोः गल्पोपन्यासयोः मुख्यविषयः। तैः साकं ग्रम्यजीवनभग्नकथाः नगरजावनविकाशाश्च तस्य लेखनस्य विषयः भवन्ति। *चलचित्रानि ताराशङ्करस्य उपन्यासः,कथा,नाटकेभ्यश्च प्रायः चत्वारिंशताधीकानि चलचित्रानि निर्मितानि। सत्यजित् रायः ताराशङकरयोः जलसागर-अभियानोपन्यासयोः सफलचित्रं रूपायताम्। याः रचनाः चलचित्रेषु रूपायितस्सन्ति ताः निम्नरूपाः-
सत्यजितरायपरिचालितः जलसागरः(१९५८) अभियानञ्च(१९६२),अग्रदानी(पलाशवन्द्योपाध्यायः,१९८३),आगुन(असात् सेन १९८२), आरोग्यनिकेतनम्(विजयबसु१९६९-जातीयपुरस्कारप्राप्तः), उत्तरायणम्(अग्रदूत्१९६३), कविः(देवकी बसु१९४९ एवञ्च सुनीलवन्द्योपाध्यायः१९७५), कान्ना(अग्रगामी१९६२), कालिन्दी(नरेशमित्र१९५५), गणदेवता(तरुणमजुमदार१९७९), चाँपाडाङारबौ(निर्मलदे१९५४)।जया(चित्रबसु१९६५), डाकहर्करा(अग्रगामी१९५८), दुइपुरुष(सुबोधमित्र१९४५, सुशीलमखोपाध्यायश्च१९७२), धात्रीदेवता(कालिप्रसादघोष१९४८), ना(श्रीताराशङ्करवन्द्योपाध्यायः१९५४), फरियाद्(विजयबसु१९७१), विचारकः(प्रभात् मुखपाध्यायः१९५९), बिपाशा(अग्रदूत्१९६२), मञ्जरीअपेरा(अग्रदूत्१९७०), राइकमल(सुबोधमित्र१९५५), शुकसारी(हारानोसुरकथामवलम्व्य सुशीलमजुमदारेणपरिचालितः१९६९), सन्दीपनपाठशाला(अर्धेन्दुमुखोपाध्यायः१९४९), सप्तपदी(अजयकरः१९६१), हारमानाहारः(नहाश्वेतोपन्यासमवलम्ब्य- सलिलसेनपरिचालितः१९७२), हाँसुलीवाँकेर उपकथा(तपनसिंह१९६२), वेदेनि च(२०१०) प्रभृतयः।
*उल्लेखग्रन्थाावली ताराशङ्करवन्द्योपाध्यायप्रणिताणां समग्रसाहित्यकर्माणां संक्षिप्ततालिका अधः प्रतिपााद्यते-
१.निशिपद्म1962, २.व्यार्थनायिकाविचारकः, ३.फरियादः1957, ४.तामसतपस्या1971, ५.कालवैशाखी1952, ६.कालिन्दी1963, ७.गणदेवता1940, ८.पञ्चग्राम्, ९.आरोग्यनिकेतनः1944, १०.नागिणीकण्यारकाहिनी1953, ११.राधा1952, १२.योगभ्रष्टः1958, १३.डाइनि1960, १४.एकटि प्रेमेर ग्रन्थमः, १५.राधारानी, १६.सप्तपदी, १७.हाँसुलिवाकेर उपकथा1957, १८.चिरन्तनी कविः1951, १९.कीर्तिहाटेरकरचा1944, २०.चैतालिघूर्णी1967, २१.धात्रीदेवता1931, २२.ना1939, २३.रसकलि1960, २४.पाषानपुरी1938, २५.चापाडाङारबौ1933, २६.सन्ध्यामनि1954, २७.लेखारकथा, २८.नीलकण्ठ, २९.राइकमलः1933, ३०.जलसागरः1934, ३१.येबइलिखतेचाइ1937, ३२.प्रेमओप्रयोजनः, ३३.कालापाहार1935, ३४.वेदेनी, ३५.आमारचोखेकपालकुण्डला आगुन, ३६.मन्वम्तर1937, ३७.हारानोसुर1944, ३८.छलनामयी1945, ३९.स्वर्गमर्त, ४०.सन्दीपनपाठशाला1968, ४१.झर ओ झारपाता1946, ४२.यादुकरी1946, ४३,आमि यदि आमार समालोचक हताम्, ४४,.अभियानम्, ४५.पदचिह्ण1946, ४६.यतिभङ्ग1950, ४७.बन्दिणी कमला1962, ४८.डाकहरकारा, ४९.आमारकालेरकथा1958, ५०.पञ्चपुत्तली ५१,सङकेतः१९६४, ५२,मऩिबौदि१९६४, ५३,पौशलक्ष्मी१९६७, ५४,भूतपुराणम् ५५,गन्नबेगम्, ५६,तमसा, ५७,बसन्तरोगः१९६३, ५८,मञ्जरी अपेरा१९६४, ५९,बिपाशा१९६४, ६०,अत्तरायनम्१९५८, ६१,महाश्वेता१९५०, ६२,एकटि चडुई पाखी ओ कालो मेये१९६०, ६३,जङ्गलगडः१९६३, ६४,महानगरी१९६४, ६५,कालरात्री१९६६, ६६,भुवनपुरेर हाट१९७० ६७,अरण्यबह्णिः१९६४, ६८,हीरापान्ना१९६६, ६९, अभिनेत्री१९६६, ७०,गुरुदक्षिणा१९७०, ७१,शुकसारीकथा१९६६, ७२,शताब्दीर मृत्यु १९६७, ७३,शक्करबाई, ७४,इतिहाससाहित्यञ्च१९६७, ७५, नवदिगन्त, ७६,रनीन्द्रनाथ ओ बांलार पल्ली, ७७,दुइपुरुष(नाटकम्)१९४३, ७८,छायापथः, ७९,मस्कोतेकतिपयदिनानि१९६९, ८०,पथेरडाक्, द्वीपान्तरः, ८१,विंशसताब्दी(नाटकम्), ८२,कालान्तरम्, ८३,सुतपायाः तपस्या, ८४, एकटि कालो मेये१९७१, ८५, विचित्रम्१९७१, ८६,नागरिकः१९५३, ८७,कान्ना१९६०, ८८,वैष्णवेर आखडा१९६२, ८९,द्वीपान्तरम्(नाटकम्)१९४५, ९०,पथेरडाक्(१९४३)
* पुरस्काराः 1955 तमे अब्दे ताराशङ्करवन्द्योपाध्यायः पश्चिमबङ्गसर्वकारैः रवीन्द्रपुरस्कारेण विभूषितः। 1956 तमे बर्षे तेन साहित्याकदमिपुरस्कारं लब्धः। चीनसर्वकारैः प्रदत्तः आमन्त्रणात् सः 1957 तमे अब्दे सः चीनदेशभ्रमणं साधयति ।
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:पश्चिमवङ्गस्य लेखकाः
बेल्लम्कोन्ड रामराय कविन्द्रुलु
परिचय:
बेल्लम्कोन्ड रामराय कविन्द्रुलु ( रामा राव् इत्यपि नाम्ना ज्ञात: ) ( क्रि.श १८७५-१९१४) भारतीय: कवि:, लेखक:, योगि:, संस्कृतविद्वान् तत्वविदश्च आसीत्  । रामराय कवि: १४८ श्रेष्ठसंस्कृतकृतीनां रचयिता अस्ति । येषां ४५ ग्रन्था: न उपलब्यन्ते । केचन ग्रन्था: पूर्णं लब्धा: केचन भागमात्रमेव प्राप्ता: । संस्कृतविद्वांस: रामराय कविं शङ्कराचार्याणाम् अद्वैवसिद्धान्तस्य महान् प्रवक्ता इति मन्यन्ते । तस्य पाण्डित्येन “अपर आदिशङ्कर: “ इति गौरवनाम्नापि पुरस्कृत: ।
बाल्यादेव रामराय कवि: योगसाधक: आसीत् हयग्रीव भगवत: परमोपासक: आसीत्, यत् तस्य शिष्यस्य लङ्का सुन्दरराम शास्त्रीणा ज्ञायते | लघुचित्रम्|बेल्लम्कोन्ड रामराय कविन्द्रुलु
जीवनम् विद्याभ्यास: च
रामराय कवे: पूर्वनाम: रामा राव् आसीत् । स: बेल्लम्कोन्ड मोहन् राव् हनुमाम्बा दम्पत्यो: पुत्रत्वेन क्रि.श १८७५ वर्षस्य दिसम्बर मासस्य २७ तमे दिनाङ्के अजायत । तस्य जन्म आन्ध्रप्रदेश राज्यस्य पामिडिपडु ग्रामे अभवत् । तस्य जन्म आन्ध्रप्रदेशस्य नियोगि ब्राह्मण कुटुम्बे अभवत् ये रामानुजाचार्याणां विशिष्टाद्वैत सिद्धान्तस्य अनुयायिन: आसन् । रामराय कवे: परिवार: परम्परया विष्णुभक्ता: आसन्  ।
सप्तवर्षे तस्य जनक: निधनं गत: । स: बाल्यादेव गृहशिक्षणं प्राप्नोति स्म तदनन्तरं आरोग्यबादा कारणत: इतोऽपि उत्तरं पठितुम् अशक्त: अभवत् । शङ्करमञ्ची लक्ष्मीनारायण शास्त्री शङ्करमञ्ची सीतारामय्य च एतस्मै उपनिषदां रूद्र-नमकं चमकं, वेदपाठम् आदीनाम् ज्ञानम् अप्रयच्छत: ।
रामराय कवि: तदनन्तरं महाभाष्यस्य, व्याकरणस्य, तर्कस्य च अध्ययनं अकरोत् पुरिघट्ल राम शास्त्रिण:, भागवतुल हरि शास्त्रिण: , पुरिघट्ल सुब्रमण्य शास्त्रिण: च सान्निध्ये । मनोरमा, शब्देन्दुशेखरम्, पतञ्जलि भाष्यम् च पुरिघट्ल राम शास्त्रिण: सान्निध्ये अपठत् । तेषां सान्निध्ये एव स: सिद्धान्तकौमुदिं सन्धिपञ्चकपर्यन्तम् अपठत् । स: शरद्रात्रि इति सिद्धान्तकौमुदि ग्रन्थाय भाष्यं विरचयति स्म ।
तस्य जीवनकथालेखक: शिष्य: च लङ्का सुन्दरराम शास्त्री रामराय कवि: १४ वयसि एव आध्यात्मिके दीक्षित: अभवत् वदति । दीक्षानन्तरं ‘राव्’ इति शब्दं ‘राय’ इति शब्देन परिवर्तितवान् । तदनन्तरं स: श्रीमत् हयग्रीवशतकं, हयग्रीव अष्टोत्तरशतनामावलीं, श्रीहयग्रीव सहस्रनामावलीं , हयग्रीवनवरत्नस्तुतिं च विरचितवान्।  ये कृतय: दुर्लभं सुन्दरं च सन्ति इति विद्वद्भि: परिगण्यते । अत एव स: स्वयमेव स्वकृतिभ्य: भाष्यं कृतवान् इति विद्वांस: वदन्ति ।
रामराय कवि: ३९ वयसि क्रि.श १९१४ तमे वर्षे निधनं गत: ।
बेल्लम्कोन्ड रामराय कवीन्द्रुलु ट्रस्त संस्थया अस्य महापुरुषस्य कृतय: तेलुगु संस्कृतभाषायां च प्रकाश्यन्ते ।
सम्बद्धाः लेखाः
वर्गः:संस्कृतकवयः
चन्द्रशेखरशास्त्री
जन्म शिक्षणम् च
चन्द्रशेखरशास्त्री (Chandrashekhar Shastri) कविः आसीत् । बळ्ळारी-उपमण्डलस्य होललु ग्रामे १८९४ तमे वर्षे जन्म प्राप्तवान् । एषः वाराणस्यां तथा कोलकातानगरे अध्ययनं कृतवान् । संस्कृते पाण्डित्यं प्राप्तवान् एषः १९२४ तमे वर्षे "व्याकरण तीर्थः” इति पदवीं प्राप्तवान् । तदनन्तरं १९२४तः १९३१पर्यन्तं यदुगिरिसंस्कृतमहाविद्यालये प्राध्यापकरूपेण,१९३१ तमवर्षतः १९३८ तमवर्षपर्यन्तं हुब्बळ्ळीनगरस्थे श्रीजगद्गुरुगङ्गाधरमहाविद्यालये प्राध्यापकरूपेण सेवां कृतवान् ।
बिरुदाः
चन्द्रशेखरशास्त्रिमहोदयः वीरशैवसाहित्यस्य समग्रं अध्ययनं कृतवान् ।भारतीयधर्मान् तथा भारतीयदर्शनानि   च गभीरतया अध्ययनं कृत्वा "आर्यसंस्कृतेः प्रतिनिधिः” इति गौरवस्य भाजनः अभवत् । कन्नडव्याकरणे एतस्य बहु पाण्डित्यम् आसीत् । लेखकः, ग्रन्थपरिशोधकः, आदर्शः शिक्षकः, च सन्  'विद्यावारिधिः’, विद्यालङ्कारः’ इत्यादिबिरुदं प्राप्य कन्नडजनानां  प्रीतिं सम्पादितवान् । एतस्मै १९६६ तमे वर्षे मैसूरुराज्यसाहित्यअकाडेमीतः पुरस्कारं प्राप्तवान् । १९४० तमे वर्षे प्रचलिते पञ्चविंशतितमकन्नडसाहित्य सम्मेलनस्य अध्यक्षपदवीम् अलङ्कृतवान् ।अखण्डकर्णाटकस्य निर्माणे एतस्य पात्रमपि अस्ति ।
कृतयः
इत्येताः चन्द्रशेखरशास्त्रिणः कृतयः ।
वर्गः:कन्नडसाहित्यकाराः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
बालमुरलीकृष्णः
मङ्गलंपल्लि बालमुरली कृष्ण (M. Balamuralikrishna) कर्णाटकशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चित् महागायकः, कृतिकारः वाद्यकारः च अस्ति। एतावताकालेन ४००अधिकाः कृतीः रचितवान् १८सहस्राधिकसङ्गीतगोष्ठीः सञ्चालितवान् । २५०अधिकाः सङ्गीतध्वनिमुद्रिकाः लोकाय प्रदत्तवान् ।
बाल्यं सङ्गीतसाङ्गत्यम्
'''डा. मङ्गळम्पल्लि बालमुरलीकृष्णः''' क्रि.श. १९३० तमे वर्षे जुलै मासस्य षष्टे दिनाङ्के आन्ध्रप्रदेशराज्यस्य गोदावरीपूर्वमण्डलस्य रोजुलु इति जनपदस्य सङ्करगुपन् इति ग्रामे अजायत । अस्य बाल्यनाम मुरलीकृष्णः इति । किन्तु तस्य ग्रामस्य प्रसिद्धः हरिकथाविद्वान् नारायणः मुरलीकृष्ण इति नाम्नः मूले बाल इति पदं योजितवान् । गृहे एव सङ्गीतवातावरणम् आसीत् । पिता पट्टाभिरामय्यः वंशीवीणाबाहुलीनावादकः । माता सूर्यकान्तम्मा श्रेष्ठा वीणावादिनी । बालमुरलीकृष्णः यदा पञ्चदशे वयसि आसीत् तदा तस्य माता दिवङ्गता । अस्य पितृभगिनी एतं विजयवाडप्रदेशं नीत्वा स्वगृहे पोषितवती । बाल्यादारभ्य अस्य पिता सङ्गीतस्य प्राथमिकगुरुः । पितुः सङ्गीतासक्तिः पुत्रम् अपि प्रभावितवती । पिता सङ्गीताक्त्याः उत्तुङ्गे विद्यमानं पुत्रं सुसर्ल दक्षिणामूर्तिः इत्यस्य आश्रये सङ्गीतम् अध्येतुम् न्यस्तवान् । कतिपयेषु एव वर्षेषु बालमुरलिकृष्णः ७२रागान् वीतवान् । क्रि.श. १९६० तमे वर्षे विजयवाडस्य आकाशवाणीकेन्द्रस्य भक्तिरञ्जिनी इति प्रातःकालस्य कार्यक्रमे गीतमालाम् आरभ्य बहुजनप्रियः अभवत् ।
प्रयोगशीलः
सङ्गीतविद्वान् बालमुरलीकृष्णः कर्णाटकसङ्गीतस्य मेरुगायकः । रागस्य तालस्य गानस्य पल्लव्याः च नूतनप्रयोगानां जनकः । भारतदेशस्य महत्सु वाग्गेयकारेषु अन्यतमः । देशविदेशेषु अनेकाः सङ्गीतगोष्ठीः समचालयत् । तेलुगुभाषा, संस्कृतभाषा, कन्नडभाषा, तमिळुभाषा, मलयाळभाषा, इत्यादिषु भाषासु शास्त्रीयतगीतानि गीतवान् । अपि च एतासु भाषासु चलच्चित्रगीतानि अपि गीतवान् सम्भाषणस्य कण्ठदानं च कृतवान् । क्रि.शा. १९३८ तमे वर्षे प्रचालिते सद्गुर्वाराधनामहोत्सवे स्वस्य प्रथमसङ्गीतगोष्ठीं प्रदर्शितवान् । तदा अस्य आयुः केवलं ८वर्षाणि । गानम् अतिरिच्य बाहुलीनां, खञ्जिरं, वंशीं सन्तोषेण वादयति स्म । विजयवाडस्य सर्वकारीयसर्ङ्गीतविद्यालयस्य प्राम्शुपालत्वेन सेवाम् अकरोत् । अभिनये निपुणः नैव किन्तु वाग्गेयकारः, कविः, सर्वदा नूतनस्य संशोधकः। स्विट्ज़र्ल्याण्ड् देशे Academy of Performing arts & Research इति संस्थाम् अस्थापयत् । कलासंस्कृतीनाम् अभिवृध्यर्थे मद्रास्(चेन्नै) नगरे एम्.बि.के.ट्रस्ट् इति संस्थाम् आरभ्य तया सङ्गीतनृत्यशालां सञ्चालयति । 'सन्ध्या केन्दिन सिन्धूरम्' इति मलयाळभाषाचलच्चित्रे प्रमुखभूमिकां निरूढवान् । सङ्गीतेन सह अस्य प्रियतरः वि़षयः नाम सुग्रासभिजनं मन्दं दीर्घकालपर्यन्तं कर्तुम् अस्य मनः इच्छति । अन्नसारयोः भोजनम् अतीव प्रियतरम् । भर्जितभक्ष्यानि, पयोहिमः इत्यादीनि अपि प्रियाणि ।
==प्रियं मनोरञ्जनम्= गृहे बालैः सह खेलनम्, दूरदर्शनवाहिनिषु कार्यक्रमाणां वीक्षणम्, विदेशगमने धननिष्कानि उपयुज्य सभिकक्रीडा, इत्यादीनि बालमुरलीकृष्णस्य प्रियानि सद्व्यसनानि ।
बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:कर्णाटकसङ्गीतगायकाः वर्गः:विषयः वर्धनीयः
पूर्वाषाढा
रविमार्गे दृश्यमानेषु २७ प्रमुखनक्षत्रसमूहेषु अन्यतमं वर्तते पूर्वाषाढानक्षत्रम् । प्रतिदिनं चन्द्रः यस्मिन् नक्षत्रे दृश्यते तत् नक्षत्रं दिननक्षत्रम् इति उच्यते । शिशोः जननावसरे चन्द्रः यत्र भवति तत् तस्य जन्मनक्षत्रम् इति कथ्यते । हिन्दुज्योतिष्शास्त्रस्य अनुगुणम् पूर्वाषाढानक्षत्रं भवति विंशतितमं नक्षत्रम् ।
आकाशः ३६० डिग्रियुक्तः इति भाव्यते चेत् सः सप्तविंशतिधा विभज्यते चेत् एकैकः भागः १३.२० डिग्रियुक्तः भवति । एकैकम् अपि क्षेत्रं चतुर्धा यदि विभज्येत तर्हि १०८ भागाः भवन्ति । एकैकोपि भागः ३.२० डिग्रियुक्तः भवति । तन्नाम नक्षत्रस्य प्रत्येकभागः ३.२० डिग्रियुक्तः भवति । एकस्य नक्षत्रस्य १३.२० डिग्रिपरिमितभागः । एकस्य राशेः ३० डिग्रिभागः । १२ राशीनां ३६० डिग्रिपरिमितः भागः भवति ।
आकृतिः
पूर्वाषाढ-उत्तराषाढा द्वे द्वे भेकम् - मण्डूकस्य आकृतौ विद्यमाने द्वे नक्षत्रे ।
सम्बद्धानि अक्षराणि
बू धा भा ढा - पूर्वाषाढनक्षत्रसम्बद्धानि अक्षराणि ।
अधिदैवम्, वैदिकविवेचनम्
तैत्तिरीयसंहितायां (४-४-१०) आषाढ नक्षत्रमापो देवता इति उल्लिखितम् अस्ति । तन्नाम पूर्वाषाढनक्षत्रस्य देवता आपः । वैदिकसाहित्य ब्रह्मचारिणः पवित्रः पलाशदण्डः आषाढ इत्युच्यते । अस्य स्वामी जलं वैदिकसाहित्ये घृत-मधु-अमृत-जीवन-पय-क्षीर-भेषज-रस-क्षेम-सुख-शुभ-पवित्रप्रभृतिभिः पदैः निर्दिष्टः अस्ति । तैत्तिरीयब्राह्मणे उल्लिखितमस्ति यत् आषाढनक्षत्रस्य यद् जलम् आकाशात् आगच्छति तत् अस्ति पवित्रम् । अतः तत् पेयं पयश्च । भूमिं प्रति आगमनावसरे अपि तत् तथैव तिष्ठति । तस्मिन् आपदेवः उपविष्टः अस्ति । आषाढनक्षत्रं तम् अनुगच्छति । जले स्थितं मधु पिबति पाययति च । इदं जलं कुपं समुद्रं सरोवरं जलाशयं नदीञ्च प्रविशति । इदमस्ति मधु । इदम् अस्माकं कल्याणकरि अस्ति ।
आश्रिताः पदार्थाः
मृदवो मार्दवयुक्ताः । जलमार्गगामिनो जलमार्गेण ये गच्छन्ति ते जलमार्गगामिनो धीवरा जलप्राणिनश्च । सत्ययुक्ताः सत्यभाषिणः । शौचयुक्ताः परधनादिष्वलुब्धाः । धनयुक्ता ईश्वराः । सेतुकराः सेतुं ये कुर्वन्ति । वारिजीवका वारिणा जलेन ये जीवन्ति तेनैवार्थार्जनं कुर्वन्ति । यानि चाम्बुजातानि जलसम्भूतानि फलानि कुसुमानि च । ते सर्व एवाऽऽप्ये पूर्वाषाढायाम् ।
उग्रसंज्ञकनक्षत्राणि
अथोग्राणि नक्षत्राणि तैश्च यत् कर्म कर्तव्यं तच्चाह -
पूर्वत्रयं पूर्वफाल्गुनी पूर्वाषाढा पूर्वभाद्रपदा इति । प्रित्र्यं मघा । एतानि पञ्च नक्षत्राण्युग्राणि भवन्ति । तानि चोत्सादे उत्सादने । परस्यार्थादीनां नाशे । शाठ्ये शठभावे च । एतेषु कार्येषु योज्यानि । तथा बन्धे बन्धने । विषे शत्रूणां विषप्रयोगे । दहनेऽग्निदाहे । शस्त्रे शस्त्रप्रहरणे । घाते मारणे । आदिग्रहणादन्येषूपद्रवकरणेषु ज्वरातीसारोत्पादनेषु सर्वकर्मसु सिद्ध्यै सिद्ध्यर्थं योज्यानि प्रयोक्तव्यानि ।
पश्य
वर्गः:नक्षत्राणि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
लागूना
लागूना स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
अरियलूर् मण्डलम्
अरियलूर् जनपदम् (Ariyalur district) (तमिऴ् - அரியலூர் மாவட்டம்) भारतस्य तमिऴ्‌नाडुराज्यस्य मण्डलेषु अरियलूरुजनपदम् अन्यतमम् । अस्य केन्द्रस्थानम् अरियलूर् पत्तनम् ।
इतिहासः
द्राविड मुण्णेट्र कऴगस्य(Dravida Munnetra Kazhagam,DMK) प्रशासनकाले २००१ तमवर्षस्य जनवरी प्रथमदिनाङ्के पेरम्बलूरुमण्डलतः भागान् स्वीकृत्य अरियलूरुमण्डलस्य निर्माणम् अभवत् । तदनन्तरम् अखिलभारत अण्णा द्राविड मुण्णेट्र कऴगस्य प्रशासने आर्थिकताकारणैः मार्च् ३१, २००२ दिने पुनः इदं मण्डलं पेरम्बलूरुमण्डलेन सह संलीनम् । २००७ तमवर्षस्य नवम्बर् २३ दिनाङ्के अरियलूरुमण्डलस्य पुनर्जन्मः अभवत् । अरियलूरुपत्तने ऐटिऐ क्रीडाङ्गणे ग्रामाभिवृद्धिस्थलीयप्रशासनसचिवेन एम्.के.स्टालिनेन तमिऴ्‌नाडुराज्यस्य एकत्रिंशम् अरियलूरुजनपदम् उद्घाटितम् ।
भौगोलिकम्
अरियलूरुमण्डलस्य विस्तारः १,९४९.३१ चतुरस्रकिलोमीटर् । अस्य मण्डलस्य उत्तर, ईशान्यदिशयोः कडलूरुजनपदम्, पूर्वदिशि नागपट्टिनमण्डलं, दक्षिण, आग्नेयदिशयोः तञ्जावूरुमण्डलं, नैर्ऋत्यभागे तिरुचिरापळ्ळिमण्डलं, पश्मिमे पेरम्बलूरुमण्डलं च अस्ति । मण्डले आहत्य १६ आरक्षकालयाः सन्ति ।
जनसंख्या
२०११ जनगणनानुगुणम् अस्य मण्डलस्य जनसंख्या ७,५२,४८१ आसीत् । भारतस्य ६४० मण्डलेषु जनसंख्यादृष्ट्या अरियलूरुमण्डलस्य ४९१ तमं स्थानम् । अस्य जनसान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३८७ (१००० प्रतिचतुरस्रमैल्) । २००१-२०११ दशके जनसंख्यावृद्धिः ८.१९% आसीत् । अरियलूरे पुं, स्त्री अनुपातः १०००:१०१६ अस्ति । साक्षरताप्रमाणम् ७१.९९% ।
वाणिज्यम्
अरियलूरु मण्डले कर्करस्य(Lime Stone) बृहत् सञ्चयाः सन्ति । अतः अत्र अनेके अश्मचूर्णनिर्माणागाराः सन्ति । अरसु सिमेण्ट्स्, बिर्ला सिमेण्ट्स्, शक्ति सिमेण्ट्स्, दाल्मिया सिमेण्ट्स्, तमिऴ्‌नाडु सिमेण्ट्स् इत्यादीनां मूलस्थानम् एतदेव । अतः अरियलूरुमण्डले यातायातसम्मर्दः अत्यधिकः । अस्मिन् मण्डले लिग्नैट् विधस्य अङ्गारस्य खनयः अपि अधिकतया सन्ति ।
गङ्गैकोण्डचोळपुरम्
प्रथमस्य राजराजचोळस्य पुत्रः राजेन्द्रचोळः उत्तरदेशे गङ्गानदीपर्यन्तं कृतस्य दिग्विजयस्य स्मरणार्थम् इदं पत्तनं निर्मितवान् । मूलतः तस्य राज्ञः नाम मधुरान्तकः इति आसीत् । पट्टाभिषेकसमये सः राजेन्द्रः इति विज्ञातः अभवत् । गङ्गैकोण्डचोळपुरस्य निर्माणानन्तरं सः गङ्गैकोण्डचोळः इत्येव ख्यातः । गङ्गैकोण्डचोळपुरदेवालये सः त्रिषु स्तरेषु गोपुरं निर्मितवान् । एतद्देवालयं परितः दुर्गसदृशी भित्तिः अपि तेन निर्मिता । ब्रिटिष् प्रशासनसमये कोल्लिडजलबन्धस्य निर्माणार्थं ग्रानैट्शिलाः प्राप्तुम् अस्य देवालयस्य बाह्यभित्तिः बहुधा नाशिता । राजेन्द्रचोळेन चोळगङ्गनामकं बृहत् सरः अपि निर्मितम् । अस्य विस्तीर्णं २२ किलोमीटर् । पानजलार्थं कृषिकार्यार्थं च अस्य जलम् उपयुज्यते ।
श्रीकलियुगवरदराजपेरुमाळ्देवालयः
अयं देवालयः अरियलूरुपत्तनतः ५ किलोमीटर् दूरे अस्ति । अस्मिन् देवालये प्रचाल्यमानः रथोत्सवः (प्रतिवर्षं मार्च्/एप्रिल् मासे) वहु प्रसिद्धः । महता वैभवेन अयम् उत्सवः अरियलूरुजनैः आचर्यते । प्रतिवर्षं पुरट्टासिमासस्य (कन्यामासस्य) शनिवासरेषु अत्र विशेषपूजाः, आरधना, अभिषेकाः च भवन्ति । इदमपि अस्य देवालयस्य आकर्षणम् । वरदराजदेवः भक्तान् समृद्ध्या श्रिया आरोग्येण आयुषा च अनुगृह्णाति इति जनाः विश्वसन्ति ।
वेत्तकुडि कारैवेट्टि पक्षिधाम
इदं पक्षिधाम अरियलूरुमण्डले तिरुचिरापळ्ळितः ६५ किलोमीटर् दूरे तञ्जावूरुतः ३५ किलोमीटर् उत्तरे अस्ति । अस्य विस्तारः प्रायः ४५४ हेक्टेर् । नवम्बर्‌ मासतः फ़ेब्रवरीमासस्य अवधौ अत्र बहवः जलपक्षिणः आगच्छन्ति । प्रायः ५० प्रभेदानां स्थलीयाः वैदेशिकाः च पक्षिणः अत्र दृष्टाः सन्ति ।
पेरुमाळ् कोविल्
अयम् अरियलूरुपत्तने स्थितः मुख्यः देवालयः । अत्र ‘दशावतारमण्डपः’ विद्यते, यत्र विष्णोः दशानाम् अवताराणां शिल्पाः शोभन्ते । विशिष्य नरसिंहावतारस्य शिल्पः मनोज्ञः अस्ति । श्रीसीतारामलक्ष्मणानां पञ्चलोहविग्रहाः अत्यन्तं कमनीयाः सन्ति । एते पञ्चलोहविग्रहाः विश्वे एव बृहत्तमाः इति श्रूयन्ते ।
शिवन् कोविल्
अरियलूरुपत्तने विद्यमानः शिवस्य देवालयः अपि जनप्रियः । अत्र प्रवर्तमानायां प्रदोषपूजायाम् अनेके भक्ताः नियतरूपेण भागं वहन्ति ।
११८८
११८८ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११८८ ११८८ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
मञ्झानपुरम्
भारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति कौशाम्बीमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति मञ्झानपुरम्।
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
हुएल्वा
हुएल्वा स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अमरसिंहः
अमरसिंहः उज्जैनी नगरे विक्रमादित्यस्य सभायां नवरत्नेषु एको बभूव। सो ऽमरकोषस्य कर्ता बभूव। अमरसिंहस् (Amarsimha) तस्य अमरकोश इति कोशेनैव विश्वप्रसिद्धोऽस्ति । संस्कृतवाङ्मये ईदानीमपि शब्दकोशस्य अनन्यो ग्रन्थोऽमरकोश इति प्रसिद्धो नामलिङ्गानुशासनम् । कि.श.३७५तमे वर्षे कविर्व्याकरणज्ञः चन्द्रगुप्तविक्रमादित्यस्य आस्थाने बभूव । अस्य जीवनविषये विशेषज्ञानम् उपलब्धं नास्ति । अमरसिंहो मूलतो बौद्धमतानुयायी इति कथयते । तस्य अपूर्वा कृतिर् नामालिङ्गानुशासनमेव सर्वसंस्कृताध्येतॄणां प्रमाणभूतो विश्वकोशः। एतस्मिन् ग्रन्थे त्रयः काण्डा दशसहस्रपदानि व्यवस्थितानि। स्मृतिपथे रक्षणस्य आनुकूल्यार्थे सर्वे श्लोकरूपेण सन्ति । क्रि.श.१७९८तमे वर्षे अमरकोशः प्रथमतस् तमिळुलिप्या रोम् नगरे मुद्रापितः। क्रि.श.१९२७तमे वर्षे कन्नडभाषया अपि चतुर्थवारं प्रकाशिते अस्मिन् ग्रन्थे त्रयः काण्डाः २५सर्गास्सन्ति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:संस्कृतकवयः वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
2.49 तस्मिन्सति श्वासप्रश्वासयोर्गतिविच्छेदः प्राणायामः
व्यासभाष्यम्
सत्यासनजये बाह्यस्य वायोराचमनं श्वासः । कोष्ठ्यस्य वायोर्निःसारणं प्रश्वासः । तयोर्गतिविच्छेद उभयाभावः प्राणायामः ॥४९॥
सम्बद्धाः लेखाः
योगदर्शनम्
पतञ्जलिः
अष्टाङ्गयोगः
अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः
अधिकवाचनाय
पतञ्जलियोगसूत्रम्
योगसूत्राणि शृण्वन्तु
आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम्
स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः
वर्गः:साधनापादः वर्गः:योगसूत्राणि वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
१७६
१७६ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः अधिवर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
१७६ १७६ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
बादाजोज
बादाहोज़ स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
टारागोना
टारागोना स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
लैफु इष्टेने (चलच्चित्रम्)
लैफ़ु इष्टेने (Lyfu Ishtene) इति एकं कन्नडचित्रं वर्तते ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:कन्नडचलच्चित्राणि वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
लेइदा
लेइदा स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
लुईजियाना
लुईजियाना संयुक्त राज्‍य अमेरिका देशस्‍य प्रदेश: अस्‍ति. राजधानी - बेटन रूज
अन्‍य नगर
जनसंख्‍या - ५ मिलियन
टिप्पणी
वर्गः:अमेरिकादेशः वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मार्बेल्ला
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
११८९
११८९ तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः साधारण-वर्षः आसीत्।
बाह्य-सूत्राणि
Calendopedia
११८९ ११८९ वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स् वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
मुळिय तिम्मप्पय्य
परिचयः
तिम्मप्पय्यः (Muliya Timmapayya) मूलतः दक्षिणकन्नडमण्डलस्य मुलियग्रामे अत्यन्तं निर्धनकुटुम्बे जन्म अभवत् । एतस्य जन्मदिनाङकः १८८८ तमस्य वर्षस्य मार्च्-मासस्य ३ दिनाङ्कः । पिता केशवभट्टः, माता मूकाम्बिका च ।
अयं संस्कृतं सङ्गीतं च अधीतवान् । किन्तु वृत्त्या कन्नड-अध्यापकः । मङगलूरुनगरे विद्यमानायां केनराप्रौढशालायां १९११ तः १९४८ तमवर्षपर्यन्तं सेवां कृत्वा निवृत्तः जातः ।
कन्नडसेवा
एषः प्रमुखतया संशोधकः, विमर्शकः, पत्रकारः च सन् कन्नडामातुः सेवां कृतवान् । कन्नड कोगिलेइत्येतस्याः साप्ताहिकपत्रिकायाः सम्पादकः एषः कविः । आण्डय्यस्य कब्बिगर काव्य इत्येतस्मिन् काव्ये ऐतिहासिकान् अंशान् प्रकाशितवान् । तथा कन्नडस्य प्राचीनकृतिषु विद्यमानं स्वादं कर्णाटकीयेभ्यः परिचायितवान् । १९३१तमे वर्षे कारवारनगरे प्रचलिते सप्तदशे कन्नडसाहित्यसम्मेलने  अध्यक्षपीठम् अलङ्कृतवान् आसीत् ।  एषः १९५० तमस्य वर्षस्य जनवरिमासस्य १६ दिनाङ्के दिवङगतः जातः ।
रचिताः कृतयः
चन्द्रावलि विलास इत्येषा १९१३तमे वर्षे तिम्मप्पय्येन प्रकाशिता पुरातनकन्नडस्य गद्यकृतिः । १९३८ तमे वर्षे प्रकाशिता नाडोज पम्पा एतस्य मेरुकृतिः वर्तते । मुलिय तिम्मप्पय्यस्य  अन्य कृतयः 'नडतेय नाडु' (१९१७), 'सोबगिन बल्लि' ( १९१७), 'बड हुडुगि' (१९१८ ), 'हगलिरुलु' (१९१८), 'पश्चात्ताप' (१९३४), 'आदि पूराण संग्रह' (१९३८ ), 'त्रिपुर दाह' (१९४१) , 'समस्त भारत सार' (१९४१), 'पार्ति सुब्ब' (१९४६) इत्यादयः
वर्गः:कन्नडकवयः वर्गः:चित्रं योजनीयम् वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया वर्गः:विषयः वर्धनीयः वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः