संस्कृतभारत्याः_कार्यपद्धतिः
सङ्क्षिप्तसभाकलापाः
कस्मिंश्चिदपि कार्यक्रमे मञ्चे कतिभिः जनैः उपवेष्टव्यम् ? आहत्य द्वित्राः पर्याप्ताः । संस्कृतभारतीसङ्घटनपक्षतः एकः उपविशति चेत् पर्याप्तम् । सर्वे पदाधिकारिणः मञ्चे एव उपविशेयुः इत्यस्य आवश्यकता नास्ति । सभायां श्रोतृवर्गे पञ्च जनाः, मञ्चे आसन्देषु अष्ट जनाः, तेषां पृष्ठतः ‘चित्रेषु मम अपि मुखं भवेत्’ इति विना कारणं मञ्चे तिष्ठन्तः केचन जनाः ! एतत् दृश्यम् उत्तमं न । आवश्यकाः एव जनाः मञ्चे भवेयुः । कार्यक्रमे स्वागतावसरे मालार्पणं, पुष्पगुच्छसमर्पणं वा अतिथिभ्यः केवलं करणीयं, न तु संस्कृतभारतीपदाधिकारिणे अपि । तथैव धन्यवादसमर्पणमपि ‘गृहसदस्येभ्यः’ न कर्तव्यम् । छायाचित्रस्वीकरणावसरे अपि कश्चन संयमः आवश्यकः । यदि पादरक्षाः बहिः त्यज्यन्ते तर्हि तासां व्यवस्थितरूपेण स्थापनाय कश्चन तत्र तिष्ठेत् । मञ्चे कार्यक्रमसञ्चालकः केवलं सञ्चालनं कुर्यात् (अर्थात् अतिस्वल्पं वदेत्, स्वयं भाषणानि न कुर्यात्, अपि तु पूर्ववक्ता किं किम् उक्तवान् इति तस्य पुनः उल्लेखं न कुर्यात्, यतः सभायां विद्यमानाः श्रोतारः अवगच्छन्ति, मूर्खाः न भवन्ति !) तस्य भाषा अपि शुद्धा स्यात् । छात्राः दोषान् कुर्वन्तु नाम, परं प्रमुखाः न कुर्युः । सर्वेषां जनानां, सर्वासां व्यवस्थानां च गुणाः अपि भवन्ति, अवगुणाः, दोषाः, न्यूनताः चापि भवन्ति । ये गुणाः भवन्ति ते सर्वत्र सर्वैः सह वक्तव्याः । ये दोषाः भवन्ति ते यथास्थानं वक्तव्याः । अर्थात् सम्बद्धजनैः सह केवलं वक्तव्यम् । दोषाणां सर्वत्र चर्चनेन दोषपरिष्कारः तु न भवति, अपि तु कार्यस्य हानिः एव भवति । अतः ‘गुणानां सर्वत्र कीर्तनं, दोषाः यथास्थानम्’ इति सूत्रं स्मर्तव्यम् । यथा अवकरकण्डोले अवकराः सुदीर्घकालं न संरक्ष्यन्ते, अपि तु तत्तद्दिने क्षिप्त्वा पात्रं स्वच्छं क्रियते तथा दोषाः न्यूनताः वा दृष्टाः चेत् यथास्थानम् उक्त्वा तत्रैव सः विषयः त्यक्तव्यः, मनः स्वच्छं कर्तव्यं च । ‘यथास्थानम्’ इत्युक्ते दोषकर्ता अथवा उपरितनः ज्येष्ठकार्यकर्ता यः सम्यक् कारयितुं शक्नुयात् सः । ‘परगुणपरमाणून् पर्वतीकृत्य नित्यं, निजहृदि विकसन्तः सन्ति सन्तः कियन्तः’ इत्यत्र यथा उक्तं तथा अस्माभिः इतरेषां परमाणुगात्रः अपि गुणः पर्वतीकृत्य वक्तव्यः, पर्वताकारोऽपि दोषः परमाणुगात्रीकृत्य वक्तव्यः । एषः आदर्शः । संस्कृतभारती मनुष्याणां सङ्घटनम् । कार्यकर्तारः मनुष्याः । अतः कार्याणां भारे सत्यपि, धावने सत्यपि मानवीयत्वं, तन्नाम कार्यकर्तॄणां सुखदुःखविचारणं न उपेक्षणीयम् । संस्कृतभारत्याः निधिः नाम कार्यकर्तारः । अतः तेषां विषये सर्वदा अपि अवधानं दातव्यम् । तेषां कष्टे सुखे च समरसैः भवितव्यम् । तेषां विकासश्च चिन्तनीयः । सर्वेषु अपि कार्यक्रमेषु सरलता, मितव्ययता, अप्रदर्शनशीलता, अनाडम्बरता च भवेयुः । मितव्ययेन, सारल्येन च सौन्दर्यं सम्पादयितुं शक्यते एव । धनं यद् व्ययीक्रियते तद् समाजेन दत्तम् । अतः स्वल्पः अपि अनावश्यकः व्ययः यथा न भवेत् तथा जागरूकता भवेत् । भित्रेः अपि नेत्रे भवतः इति धारणा भवतु । सामान्यतः संस्कृतक्षेत्रे ‘सेमिनार्’ इत्यादिकं यत्र भवति, तत्र भागग्रहीतृभ्यः ‘टि.ए.डि.ए.’ दीयते इति हेतोः सर्वेषां तस्य अभ्यासः अभवत् । परन्तु संस्कृतभारत्यां तु न केवलं मार्गव्ययः, अपि तु शिबिरशुल्कमपि अस्माभिरेव दातव्यं भवति । स्वव्ययेन कार्यकरणम् इत्येतद् संस्कृतज्ञानाम् अस्माकं मानसिकं संस्कृतप्रेम, समर्पणं च अभिवर्धयति । स्वार्थं न्यूनीकरोति । तथा तु संस्कृतभारत्यां स्वार्थस्य, लोकेषणस्य, वित्तेषणस्य च स्थानं नास्ति एव ।  संस्कृतं सर्वदा जनानां दृष्टिपथे श्रुतिपथे च भवेत् इत्येतदर्थं,  जनजागरणार्थं, विचारप्रचारार्थं च वार्तापत्रेषु पत्रिकासु च इलेक्ट्रानिक्-माध्यमेषु च संस्कृतभारत्याः विषये, संस्कृतभाषायाः सम्बन्धे, अस्माकं कार्यक्रमाणां विषये च वार्ताः लेखनानि च बहुधा यथा प्रकाशितानि भवेयुः तथा प्रयत्नः करणीयः । प्रचारस्य एकोऽपि अवसरः न त्यक्तव्यः । परन्तु प्रचारस्य पृष्ठतः अपि न धावनीयम् । प्रचारः अस्माकम् उद्देशः न । किञ्च कोऽपि कार्यकर्ता स्वस्य प्रचारं न कुर्यात्, अपि तु कार्यस्य, संस्कृतभारत्याः चित्रणं यथा स्यात् तथा प्रयतेत । प्रचारः अधिकः, कार्यं न्यूनम् इत्यपि न भवेत् । राजनीतौ यत्र पञ्चशतं जनाः भवन्ति तस्याः सभायाः वृत्तदानावसरे ‘पञ्चसहस्रं जनाः आसन्’ इति यथा वदन्ति/उद्घोषयन्ति तथा संस्कृतभारती अनृतवादिनी अपि न भवेत् ।