cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лестер Аллан Пелтон
Вызнам вынахода
Вынаход Пелтона зробив електроенергию туншов и вытѣснив дорогы паровы моторы з горництва в западных штатах. Пелтон з компаниов San Francisco machine shop основав компанию Пелтоновы турбины (Pelton Water Wheel Company). Малы гидроелектрарнѣ выставлены тов компаниов на западѣ США суть в ходу доднесь. Ефективность Пелтоновой турбины зробила ю идеалнов про гидроенергетику.
Референции
Катеґорія:Вынаходници Катеґорія:Инженеры
Йозафат Тімковіч
'''О. Йозафат Тімковіч''' (властным меном Володимир Тімковіч, псевда: Vladimír Mariánsky, Jozafát Byzantínec, Vladimirus de juxta Hornad; *19. юл 1964, Кошицѣ, Словакия) — вызнамный дїятель ґрекокатолицькой церькви, публіціста і історік русинского народностного напряму.
Подля його погляду быв зо своїм братом Ґораздом Тімковічом про його русиньске дїяня і бою проти словакізації ґрекокатолицьков єрархіов Пряшівского єпіскопства в роцї 2006 вылученый з чіну Василіан і достав заказ служыти священицку службу.
Вызнамны роботы
Головны роботы з церковной истории Русинох суть: О. Йозафат є автором веце як 400 церьковных і історічных публікацій.
Референції
Катеґорія:Русиньскы церьковны дїятелї
Голокауст
Голокауст (з ґрецького ὁλόκαυστον голокаустон; ὅλος голос цїлый + καυστός каустос спаленый), означованый тыж як шоа (гебрейскы שואה напасть, зничіня, нещастя), хурбен (їдіш חורבן зничіня), є означіня про сістематічне і штатом выконоване пронаслїдованя і масове выгублїня особ означованых як Жыде выконоване націстічным Нїмецьком і ёго споєнцями в часї другой світовой войны. Під час той ґеноціды было загубеный коло 6 міліонів Жыдів
Термін голокауст быв пізнїше росшыреный і на сістематічне забиваня далшых етнічных, реліґійных і політічных ґруп. Їднать ся о Циґанів, Поляків, Русинів, громадянів Совєтьского союза, тїлесно ці ментално постигнутых, політічных одпорцїв (особісто комуністів і соціалных демократів), гомосексуалів і Свідків Єгововых. Подля той дефініції є чісло жертц міджі 11 аж 17 міліонів.
Термін голокауст
Термін голокауст є одводженый з ґрецького голокаустон, што є означіня про реліґійну жертву, котра ся цїла спалить. Автором терміну є носитель Нобелівской премії за мір Еліе Віесел (* 1928), котрый го першыраз хосновав у своїм романї Ніч (La Nuit, 1958) у змыслї „нічіня огнём“. Жыде преферують біблічный выраз шоа (гебрейскы השואה, знічіня, загуба), котрый є але обмедженый на другу світову войну. Вывраждёваня Циґанів ся зове Пораймос.
Не екзістує общій консенз над ограніченём терміну голокауст. Яд Вашем і ряд історіків односить тот термін лем ку забиваню Жыдів або другых ґруп означованых як расов меншецїнны (Циґане) в часї другой світовой войны.
Термін голокауст є часто ужываный про хоцьяку ґеноціду ці масакер, наприклад про етнічны чіщіня у Рвандї ці ґеноціду Арменів Турції по 1. світовій войнї.
Фідел Кастро означів за расовый голокауст выганяня Циґанів без поволїня ку бываню з Франції.
Жыде
Головнов жертвов голокаусту были Жыде. Голокауст є практічнов аплікаціёв „конечного рїшіня жыдівского вопроса“ (Endlösung der Judenfrage), котрым мало быти цілком выгубити жыдівску популацію.
Референції
.
Катеґорія:Історія
1835
Умерли
Катеґорія:Рокы
Брест-Литовскый мир (3. марец 1918)
Брест-Литовскый мир (3. марец 1918) — сепаратный мирный договор, подписаный 3. марца 1918 в Брест-Литовску меджи Централныма державами (Нѣмещина, Австро-Мадярщина, Болгария и Турция) з едного боку и Российсков Федеративнов Совѣтсков Републиков з другого. Централны державы признали уряд Совѣтской России и перестали воевати на восточном фронтѣ, што дозволило упевнити ся большевицкой владѣ. За тото Россия заплатила утратов великых територий, обывательства, промыслу и природных ресурсох. В резултатѣ поражкы Централных держав в Первой свѣтовой войнѣ болшевици ануловали Брест-Литовскый договор 13. новембра 1918, а поступно собѣ майже вшиткы тоты утраты вернули.
Интересы сторон
По октобровой револуции в России болшевицка влада найшла ся в барз слабой позиции. На фронтѣ вояци не хотѣли воевати, окрем Санкт-Петербурга, инде болшевици не мали органох влады. Жебы выбудовати и захранити свою владу передо вшиткым потребовали мир. Зато уже на другый день по захватѣ влады, 8. новембра 1917, выдали Декрет о мирѣ, котрый вшиткым воюючым сторонам понукнув неодкладне примиря и зачаток догварянь о мирѣ.
Велика Британия и Франция остро протестовали против нарушѣня Россиев споенецкого договора.
Болшевицку понуку прияла лем Германия, 14. новембра. Германия на восточном фронтѣ не бояла ся наступу высиленого российского войска, котре зачало ся роспадовати, про то была заинтересована перемѣстити свои силы на западный фронт и там зыскати перевагу. Германия тыж мала надѣю лишити под своев контролов заяты землѣ, перед тым контролованы царсков Россиев.
Переговоры
Переговоры ся зачали 22. децембра 1917. Болшевицка тактика была затяговати час, они понукли идеалный, абсолутно нереалный проект: мир без анексий и контрибуций. Нечекано Германия и споенцѣ болшевицкый проект 25. децембра прияли лем з едным варунком: же тот проект без жадных змѣн приймуть вшиткы державы участницѣ войны. Большевици назвали нѣмецку одповѣдь демагогиев и еще раз пробовали пропаговати свой Декрет и мирѣ перед споенцями по Антантѣ.
Тым часом догваряня з украинсков делегациов привели до подписаня сепаратного мира 9. фебруара 1918, што отворило нѣмецкой сторонѣ можность окупации Украины, зачало ся достачаня поживы про Германию и тым ся одсунула грозьба тамошной револуции. Одтеперь нѣмецка сторона зачинать выставляти болшевикам ултимативны жаданя.
17. фебруара Нѣмцѣ зрекли ся примиря, котре додержовали од 15. децембра и зачали наступ на Петроград. 19. фебруара болшевици опубликовали выголошѣня уряду, подписане Ленином и Троцкым, котре критизовало позицию нѣмецкой стороны за недостаток довѣры ку «Совѣтской републицѣ, котра выголосила мир и демобилизуе свое войско на вшиткых фронтах». Теперь уже готовы были пристати на вшиткы нѣмецкы жаданя, включно контрибуции во вышцѣ 4 млн доларох.
Наступ на Петроград тым часом продовжав ся. Болшевицкый уряд быв евакуованый до Москвы и там быв официално перенесеный главный город Совѣтской России. 3. марца 1918 договор меджи Централныма державами и Российсков Федеративнов Совѣтсков Републиков быв подписаный, але теперь уже намного горшый, котрый практично вшиткы ресурсы Совѣтской России оддавав до рук нѣмецкой стороны аж до року 1925.
Наслѣдкы договора
Брестскый мир мав про Россию нееднозначный вызнам. З едного боку болшевици зыскали час на формованя влады и нового войска. З другого боку Совѣтска Россия мала оддати вшиткы землѣ, належавшы перед тым России царской, а на тот час заяты Германиев и Австро-Мадярщинов, не мѣшати ся до их внуторных дѣл, а Германия и Австро-Мадярщина в догодѣ з обывателями тых земель мала вызначити их будучность (статья ІІІ). Россия тыж мала вернути Турции завоеваны провинции Восточной Анатолии, неодкладно вывести свое войско з округох Ардаган, Карс и Батум (завоеваных еще во войнѣ 1877-1878) и лишити на тамошне обывательство и Турцию право установити там нове зряджѣня (статья IV). Россия мала признати независимость Естонии, Латвии, Украины, Финландии и неодкладно вывести одтам свои войска (статья VI), повиновала ся цѣлком демобилизовати свое войско, як старе царске, так и новосформоване (статья V).
На перечисленых териториях жили 56 милионы люди — 26% тогдышного обывательства России, выробляло ся 32% польногосподарской и 23% промыселной продукции, 75% угля и метала.
По поражцѣ Централных держав зраджена Россиев Антанта заставила Нѣмцьох одказати ся од лупичского Брест-Литовского договора, а пак Россия вернула собѣ велику часть утраченого.
Референции
Катеґорія:Мировы договоры Катеґорія:История России Катеґорія:История Украины Катеґорія:Історія Европы
Колумбия
Колумбия, официалнов назвов Република Колумбия Colombia,  официално República de Colombia — штат на сѣверо-западѣ Южной Америкы. Назва державы походить од имени ей объявителя — Криштофа Колумба, што одбито и в словах народной гимны.
В челѣ державы — президент, котрый менуе владу и губернаторох в 23 департаменты, на котры подѣлена цѣла територия. Департаменты мають органы самосправы и ограничену автономию. Конштитуция была прията в року 1886 и даскельо разы ся мѣняла и доповняла. Парламент мать назву конгрес и складать ся з двох палат: сената и палаты представникох, выберать ся на 4 рокы. Найвысшый суд выберать ся конгресом на 5 рокы в числѣ 20 судцьох. Двѣ наймоцнѣйшы партии: Либерална и Конзервативна, поперемѣнно суть при владѣ.
Землепис
Колумбия мать выгодну географичну пологу: выходить на сѣверѣ до Карибского моря, на востоку до Тихого океана. Главны приставы на Карибском морю: Барранкилья и Картагена, Санта Марта, на Тихом океанѣ: Буенавентура.
Главна рѣка — Магдалена, котра застачать 95% вшыткой рѣчковой доправы, перетинать цѣлу територию з юга на сѣвер. Найвысшый верх Кристобал Колон (5776 м) в горском пасмѣ Сьерра Невада де Санта Марта, котре од року 1964 е националным парком. В юговосточной части державы суть вогкы екваториалны лѣсы, де пограничнов рѣков е Амазонка, через тяжкы условия живота е тот регион безвызнамный. Опады в Амазонской нижинѣ 4 000 мм, на западных убочах гор до 10 000 мм.
Обывательство
Обывателе Колумбии говорять по испанскы и голосяться ку Католицкой Церкви. Колумбия стоить на 28. мѣстѣ подля обывательства в свѣтѣ и на 2. мѣстѣ межи испаноязычныма державами (по Мексику). Стародавне обывательство Колумбии — Индиане, днесь чинять лем 2% обывательства.
Найвеце познатый колумбийскый писатель — Нобелов лавреат (1982), Габриел Гарсиа Маркес.
Стримба (приток Апшиці)
Стримба — ріка в Раховском районі, Закарпатской области Україны, правый приток рікы Апшиця.
Ток рікы
Довжка току 6,6 км. Ширина рікы 2 - 4 м.
Колумбия
Економика
Главны конарѣ економикы: В аграрной выробѣ заняты 11% обывательства.
Стримба (приток Апшиці)
Ток рікы
Ріка тече через села Стримба тай Верхное Водяное.
Колумбия
Економика
В року 2016 з ГДП подля ПНС $689 974 млн. Колумбия была на 30 мѣстѣ во свѣтѣ.
Стримба (приток Апшиці)
История
Была названа в 14 сторочови волохами (Румыны) як (рум.) strĭmb, што значить крива, выгнута.
Колумбия
Референции
Катеґорія:Країны Катеґорія:Южна Америка Катеґорія:Колумбия
Стримба (приток Апшиці)
История
Найвекшы повени были в року 1998, 2010, 2020. Не было зафіксовано смертельных трафунку, найвекшы шкоды починили тым, што вода забрала худобу.
Референції
Катеґорія:Рікы подля алфавиту Катеґорія:Рікы Україны Катеґорія:Рікы Европы
Семен Панько
Семен Панько, *12. фебруар 1920, Чоповцѣ, округ Мукачово, Чехословакия – †3. юл 1976, Ужгород, УССР — подкарпатскый поет, прозаик, перекладатель, новинарь.
Референції
Катеґорія:Русскоязычны писателе Катеґорія:Украинскы писателе
Ядерна мембрана
Ядерна мембрана є двоверьствова мембрана котра обколесує ядро еукаріотичной бункы а оддїлює ядро од друных орґанел.
Зложіня
Складать ся із вонкашной а внуторной верьствы ліпідовых молекул а ялерных поров, котры спаяють обидві верьствы а служать на трансторт меджі цітосольов а ядром. Вонкашня верьства ліпідов має на своїм роверьху рібозомы, штруктуры, котры творять протеіны. Є скапчана з ендоплазматичным ретікулом, бунковов штруктуров, котра балить а транспортує протеіны.
Референції
Катеґорія:Біолоґія
Берег слоновины
Берег слоновины (Côte d'Ivoire), офіціално Републіка Берег слоновины (République de Côte d’Ivoire) — внутроземный штат в Африцї. Головне місто Ямусукро. Катеґорія:Країны
Стратовулкан
Стратовулкан, або композитна сопка е така конусовидна гора, котра ся вытворила в процессѣ многых ерупций, розтягнутых в часѣ, путьом накладованя на себе верстей застылой лавы, пирокластичных усадженин, сопечного попеля.
Типичны знакы
Геологы роздѣляють вулканы на моногенны (котры взникли од едной ерупции, або даколькых континуалных ерупций не барз ростягнутых в часѣ) и полигенны (котры взникли як резултат вельох ерупций, оддаленых од себе довжыма периодами спокою). Стратовулканы суть полигенной природы.
Далшый знак стратовулканох, же мають остро спадисту — около 30° — конусовидну форму. Лава мать векшу густоту (в поровнаню з щитовыми вулканами) и застывать на убочах сопкы, зашто ей вышка все наростать.
Росширѣня
Стратовулканы суть менше росширены як моногенны тросковы конусы, але вецей росширены як щитовы вулканы. Найчастѣйше стратовулканы взникають на океанскых або морскых берегах, де тектоничны плиты морского дна насувають ся под континенталны плиты (субдукция). Характерным е сопечне пасмо Анд, або Японскых островох. Обще мож зазначити, же сопечны пасма идуть по линиях вѣроятных землетрясѣнь, а майже все перед ерупциями, а даколи и по них в одповѣдных районах региструють землетрясѣня.
Стратовулканы в Подкарпатю
Выгаслыма стратовулканами суть верхы Вигорлат-Гутинского пасма, котре ся тягне од верха Вигорлат (1076 м) в Словакии до хустской Замковой горы в Хустѣ и севлюшской Чорной горы в Виноградовѣ на Украинѣ. Найвысша точка пасма — верх Бужора (1081 м).
Стратовулканы в Подкарпатю суть еще едным потверджѣньом того, же Карпаты были колись морскым берегом.
Ґоразд Тімковіч
о. Ґоразд Тімковіч (вл. імя Андрій Тімковіч) (*1959) - вызначный дїятель ґрекокатолицькой церькви, публіціста і редактор русиньскоязычных церьковных часописів. Подля його погляду быв зо своїм братом Йозафатом Тімковічом про його русиньске дїяня і бою проти словакізації ґрекокатолицьков єрархіов Пряшівского єпіскопства в роцї 2006 вылученый з чіну Василіан і достав заказ служыти князску службу.
Стратовулкан
Референции
Катеґорія:Вулканы
Ґоразд Тімковіч
Література
Катеґорія:Русиньскы церьковны дїятелї
Народництво
Народництво, народничество — сполоченскый рух в России в роках 1860–1870, напрямленый на познаня и оцѣнѣня моралных принципох простого люду, споюючый в собѣ идеи селянской демократии и утопичного социализма.
История
Народництво взникло як выслѣдок спора меджи славянофилами и западниками, в котром  ку 1860-м рокам выграли славянофилы. Спор ся выострив до великой мѣры, напримѣр, западник Белинскый твердив, же народна словесность нич не вартать. Так званы западникы возносили Запад як край, одкы едино може прийти спасѣня. Але тоты, што мали можность зблизка познати тот Запад, напримѣр Герцен, охолоднѣли во своем захватѣ и признали русскому люду якусь шпециалну народностну психологию. Така перемѣна збудила новый интерес ку простому люду, и объявили ся писателѣ, котры вылучно писали о простом людѣ, зашто достали назву белетристох-народникох, их главный представитель быв Глеб Успенскый. В каждоденных спорах слово народник поуживало ся тыж и в нешумном вызнамѣ. Русскы марксисты одмѣтовали народницкый погляд и твердили, же простый люд русскый ничим ся не розличать од простого люда на Западѣ. Подтримовав народникох в даякой мѣрѣ Лев Толстой зо своим напрямом «опрощѣня».
В 1860-х роках тот рух не достав великого росширѣня, але зачав быти популарный в добѣ масового «ходжѣня меджи народ» (1874) и утвердив ся остаточно в часѣ активности револучной организации Земля и воля (1876–1879).
В акции «ходжѣня меджи народ» молоды интелигенты, перебраны в селянску ношу, агитовали  по селах и ворохобили народ на повстаня против системы. Тото привело ку полицайным преслѣдованям, арештам и политичным процесам над народниками, найвѣстнѣйшым и масовым процесом з котрых быв «процес 193-х» (1878). Окрем того, неграмотны селяне не все реаговали на пропаганду так, як ся чекало, а даколи агитаторох передавали на полицию.
Нуклеоплазма
Референції
Катеґорія:Біолоґія
Народництво
Идеология
Идеология народництва в значной мѣрѣ была взята од К. Маркса з двома важныма змѣнами, котры выходили зоз шпецификы России:
Референции
Катеґорія:История России
Формална логика
Формална логика штудируе логичны формы, абстрагованы од конкретного обсягу думок. Каждый закон формалной логикы представлять даяке одношѣня меджи логичныма формами мысли.
З истории формалной логикы
Окремыма проблемами логикы занимали ся в Старовѣкой Греции Демокрит, Сократ, Платон, але никто з них не створив формалну логику як науку. Отцьом формалной логикы став ся Аристотел, тоту науку он называв аналитика.
Референции
Катеґорія:Формалны наукы
Чорногорцѣ
Чорного́рцѣ (самоназвов ) — южнославянский народ, основне обывательство Чорной Горы.
История
Славянскы предкы Чорногорцьох переселяли ся на Балканы в 6. – 7. сторочу. Од 11. стороча мали Чорногорцѣ уже властны державны формации (Дукля, Зента, Чорна Гора). В року 1499 были анектованы Османами, але не покорены и в року 1796 з помочов России одзыскали независимость. Од року 1918 входили в розличны державны формации з иншыма южныма славянами.
Традичне сполоченство
Характернов про Чорногорцьох еще и в 19. сторочу была родо-племенна организация сполоченства. Чорна Гора дѣлила ся на 4 области (нахии), кажда з котрых ся складовала з 10 и веце племен. Племена мали розличну етногенезу, складовали ся в розличных мѣрах з бѣженцьох: Герцеговцьох, Сербох, Албанцьох. Племена дѣлили ся на братства и родв, а роды на фамилии. Племена мали свою владу, суд и военску организацию.
Од часу централизации державной влады в 20. сторочу понятя племена формално заникло, але як фиктивне продовжать жити. Народ не лишать ся доднесь того понятя, хоть бы и фиктивного, и называть племеном групу з обывательством даколи зовсѣм розличного походжѣня. По традиции и фикции члены едного племена ся поважують як бы родинов и еще донедавна не могли меджи собой вступати до манжелства.
Референции
Катеґорія:Народы і етніка Катеґорія:Славяне
Байесовска штатистика
Байесовска штатистика е штатистичный метод, в котром ся вѣроятность настаня дакотрой подѣи выраховуе на основѣ скорше зысканых резултатох, а пак ся тота основа регуларно обновлять з оглядом на найновшы свѣжы позорованя. Вага послѣдных позоровань зависить од дисперзии резултатох позоровань за выбраный интервал часу.
Байесовска штатистика зачинать ся з того, што ся знае теперь, а пак позерать, як тото знатя змѣнить ся через новы зысканы информации. А традична небайесовска штатистика, преподавана на курзах з методох выберового позорованя, выходить из того, же вшитко, што знаеме о даякой групѣ объектох — тото выберка, котру сьме якраз теперь зоз ней зробили.
Референции
Катеґорія:Штатистика и вѣроятность
Формалны наукы
Формалны наукы суть такы области штудий, де ся  новы знаня вытворюють з помочов формалных систем в протикладѣ з емпиричныма науками, основаныма на експериментѣ. Характерным примѣром е математика. Далшы примѣры загорнюють логику, штатистику, информатику. Хоть ся даколи кладе под сомнѣв, ци иде о правдиву науку з оглядом на то, же ту не суть експерименты в реалном свѣтѣ, — тоты дисциплины достали ся меджи наукы. Наперек недостатку емпиричной базы формалны наукы суть универзално поважованы за надзвычайно важны, а их резултаты суть поуживаны в розличных емпиричных науках. Але дискузия о их «правдивости» не е закончена.
История
Формалны наукы были меджи первыма. Найстаршы математичны роботы, о котрых знаеме суть з Мезопотамии (около 1800 до РХ). Около року 500 до РХ в Китаю и около року 400 до РХ в Греции зачала ся розвивати яко наука логика. Многы понятя и законы сформулованы еще в старовѣку перетырвали аж до XVII. стороча, коли тоты наукы ся модернизовали и достали их теперѣшну форму.
Днешность
Ай в области формалных наук тыж вывинули ся «окреме формалны» дисциплины, як напримѣр, з алгебры формална алгебра (инвариантны перетворѣня), з логикы формална логика. Кант з понятя истины (правды) выокремив понятя формалной правды, што е тверджѣня котре ся злагоджуе зоз законами логикы, а не мать жадне одношѣня ку даякой реалитѣ.
Референции
Катеґорія:Наука
Петро Порошенко
Петро Олексійович Порошенко (родив ся 26. септембра 1965. року, Болград, Одеська область) — україньскый штатный и політічный дїятель, подникатель, пятый презідент Україны од 7. юна 2014. року до 19. мая 2019. року. Окрем того быв выбраный народным депутатом Україны розличных выбрань, а втім тыж пособив яко міністер господарского розвою и обходу, а такісто миністром загранича (9. октобра 2009 — 11. марца 2010). Од 2008. по 2013. год Порошенко быв членом Рады Націоналного Банка Україны. .
Одказы
Катеґорія:Політіци Катеґорія:Презіденты Украины Катеґорія:Політічны лідеры
Франтїшек Крайняк
О. Франтїшек Крайняк (*4. януара 1956, Пряшів–Соливар) - ґрекокатолицькый священик, тлумач (перекладатель), публіціста і културный діятель русиньского середовискa на Словакії.
Прасыновець благословеного єпіскопа Павла Петра Ґойдіча. По закінчіню середньой школы в Пряшові штудовав в рр. 1976 – 1981 на Римокатолицкій кірілометодьскій богословскій факулті Універзіты Коменьского в Братіславі, кідьже в тім часі Ґрекокатолицька церьков в Чехословакії не мала властнной семінарії і богословы зо Словакії в державов контрольованій кількости могли штудовати лем на факулті в Братіславі. У 1999 році здобыв тітул ліценціата теолоґії. У 1981 році быв высвячченый на священика і короткый час служыв на парафії в Рокитові коло Гуменнного. Од 1985 року веце як дві десятьлітя служыв на парaфії в Міджілабірцях. Про свій бой проти словакізації Русинів і про заховаваня русиньской пасторачной практікы быв переложеный з міста Міджілабірцї до одлеглого села Камюнка. Остатні рокы є парохом в русииньскім селі Камюнка, старолюбовняньского окресу.
У 1983 році отець Крайняк сформoвав ґрупу священиків і віруючіх, котра собі дала задачу протлумачіти реліґійны і богослужебны тексты із церьковнославяньского языка на язык русиньскый. До русиньского языка переклав промінливы части святой літурґії.
Протлумачил на язык русиньский:
Жерела и доказы
Катеґорія:Русиньскы церьковны дїятелї
Леленц
Леленц — державна або публична установа про воспитаня дѣти-сирот до 3-х рочного вѣку. По досягнутю трирочного вѣку неусыновлены хованцѣ леленца переходять до сиротинцьох.
В Мадярском кральовствѣ дѣтину мож было оддати до леленца тайно або анонимно. Подля закону з року 1901 отворили 18 леленцы, але пак леленц в Севлюши реорганизовали во школу-интернат и так зостав еден столичный и 16 вѣдицкых, з котрых еден быв в Мукачовѣ, од року 1903 каждый рок принимали 13-15 тысяч дѣти. В мукачовском леленцу в року 1912 было 2248 дѣти, што было ниже середнього числа по кральовству (3172).
Референции
Катеґорія:Дѣтство
Радіо Лем.фм
Радіо Лем.фм - єдине лемківске і єдно з двох русиньскых інтернетовых радій. Фунґує під застрїшінём орґанізації Руска Бурса. Высылать од 1. юна 2011. Проґрамы ідуть 24 годин на день.
Екстерны одказы
Катеґорія:Русиньскы радія
Субдукция
Субдукция — геологичный процесс, в котром една литосферна плита засувать ся под другу.
Характер процесса
Литосфера мать глубку 5–100 км под океанами и 25–200 км и веце под континентами и складать ся з плит, котры можуть ся посувати о центиметры за рок. Плиты литосферы «плавлють» на густых, але еще незастылых верствах астеносферы. Скорость посуваня плит примѣрно 2–8 цм/рок. В резултатѣ сосѣдны плиты можуть оддаляти ся, або зближовати ся. Найчастѣйше тонша океанска плита засувать ся под товщу континенталну. Деформована тонша плита засувать ся до астеносферы и рециклуе ся.
Резултат процесса
Примѣром, подсуваньом океанской плиты Назка под континенталну Южноамерицку плиту взникло и продовжать быти тектонично и вулканично активным пасмо Анд.
Анатолій Кралицькый
Анатолий Кралицкый, *12. фебруара 1835, Вышны Чабины – †11. фебруара 1894, Мукачово — монах чину св. Василия Великого, церковный дѣятель, педагог, писатель, етнограф, народный будитель.
Биография
Походив з родины дяка. Зачаточне образованя достав при Краснобродском монастырю, де в року 1851 уже зафиксованый яко новиций того монастыря. Про далшу богословску науку быв посланый до Марияповчанского монастыря (1854). В року 1858 быв высвяченый на монаха и служив учительом во школѣ Марияповчанского монастыря (1858–1863). Од року 1863 пересунутый до Мукачовского монастыря, котрого з року 1869 до конця живота быв игуменом.
Зозберав велику библиотеку. Утримовав тѣсны контакты зоз дѣятелями културы России и Галича: Михайло Драгоманов, Иван Франко и др. Драгомановови посылав етнографичны и фолклорны материалы про зборникы «Малоруські народні пісні», «Малоруські народні перекази». Дописовав собѣ ай з И. Франком, котрый публиковав окремы роботы Кралицкого в журналѣ «Життя і слово». Активно публиковав во вшиткых подкарпатскых выданях. Окреме цѣнны його публикации памяток давнины, етнографичных и фолклорных материалох.
Творба
Кралицкый усиловав ся писати по русскы и векша часть его творбы увидѣла свѣтло свѣта в русофилскых выданях Угорской Руси и Галича. Яко писатель красной литературы, е поважованый за найвекшого подкарпатского прозаика XIX. стороча.
Кралицкый быв ученик и продовжователь Александра Духновича. Лишив богате литературне наслѣдство в розличных жанрах: историчны повѣсти, повѣданя, публицистичны начеркы, обзоры, переклады, етнографичны выгледованя и популарны просвѣтны брожуры. Окреме интересны серия куртых статей з истории монастырьох Мадярского кральовства (1863–1890), географичны выгледованя о Русинах на юг од Карпат („Сѣверо-восточная Угорщина: топографическо-географическое описаніе‟ (1866); „Русины Лаборскіи въ Угорщинѣ‟ (1865), опис русинского народного облечѣня и спѣванок („Свадебные обряды у лаборскіхъ русиновъ‟ (1865); „Изъ угрорусскихъ народныхъ пѣсенъ‟ (1872); анализа историчных жерел подкарпатской истории („Мукачевская псалтырь ХV вѣка‟ (1884); „Грамота князя Федора Корятовича‟ (1874), а тыж биографичны начеркы о вызнамных русинскых дѣятелях русинской народной оброды XIX. стороча.
Автор многых повѣдань зоз живота родного краю, подкарпатского сельского живота: Исторична повѣсть «Князь Лаборець» (1863) перевыдавала ся вецераз и по смерти автора (1921, 1925, 1957, 1964,1985, 1992, 1993). Сполупрацовав з двотыжденником Сова.
Кенія
Кенія — внутроземный штат в Африцї. Головне місто є Наіробі. Катеґорія:Країны
Малайзія
Малайзія (мал. Malaysia [məlejsiə]) — держава в Юго-Восточнуй Азії. Ділит ся Южно-Китайськым морьом на дві части: западну контіненталну часть на Малайськум пувострові и восточну часть на острові Борнео. Западна часть граничит из Таїландом, морські гатары має ай из Сінґапуром, Вєтнамом и Індонезійов. Восточна часть граничит из Брунейом и Індонезійов, морські гатары має щи з Вєтнамом тай Філіпінами.
Малайзія ото многоетнічна и многокултурна країна. Малайці числят дас половку населеня, пак сут щи меншины китайцюв, індійцюв тай корінні народы. Конституція становит іслам як державну реліґію, айбо немусулманам укладат ай слободу віросповіданя. Влада є заоснована на Вестмінстерськуй сістемі и анґлоамерицькому праві. Малайзія має тринадцять штатув (из них девять монархій) и три федералні території. Кажді пять рокув монархы штатув убирают змежи себе монарха — главу державы. У чолі правительства є премєр-міністер.
Малайські монархії пудпали пуд Брітанську імперію в XVIII. столітю. Западна Малайзія ся стала независимов у 1957. році, из восточнов Малайзійов ся пак зъєдинила в році 1963. Послідні 50 рокув ГДП (ВВП) Малайзії рус на 6,5% каждоручно (в середньому). Економіка ся операт на природні ресурсы, айбо поступно ся розширює в сферах наукы, турістикы, торгу и медицинського турізма. Економіка Малайзії занимат 33. місто в світі.
Катеґорія:Країны Катеґорія:Южновыходна Азія
Но не пив им Іване нич!
Но не пив им Іване нич - культовый мем, фіґля. Набрав векшу популяріту, на странках інтернета мижи обывателямы Закарпатской области.
История фіґлі
В року 2015 уживателём ютуба под іменём Бог Закарпаття , явився сись мем, котрый поныкали аж 33 тис. челядныкув. Популяріту іщи набрав пошыренням на странках ВКонтакте, Одноклассники тай Facebook, котрый іщи актуальный аж дов днись. Найвекшы популярнов фразов стала:"Но не пив им Іване нич. Нич им не пив на***"Місто положенія зйомкы тай историї главного героя, дов дниська невідомоє. Йсуть думкы, ош то было знято в селї Лыпчі, Хустского района.
Описаниє відео
На началови відео, нам показує ся чоловік року десь 50 - 60, котрый ледвы ходыт, проклынае вшытко што є, выглядає як бы быв в нетрезвому станови. Айбо на 0:10 мінуті відео, повів свому гийбы синовы ци племінниковы (Тот самый Іван) культову фразу: " Но не пив им Іване нич! Нич им не пив на*** " І пак жаліє ся, што не можи ані стояты на ногах, вшиткі го фразы ідут на повышеных тонах тай нецензурнов бисїдов. Потом на конци, вун ся розвертає тай йде до хижы далше жаліючи ся, ош му є погано. Відео на 0:56 мінуті кончає ся.
Описаниє бисїди: *Начало відео*
Іван (оператор): Но та што?
Іван (оператор): Нич, абсолютно?
Жона героя за кадром: (што то не понятноє повіла)
Герой: Тфху, бы тя ґута божа убыла!
Герой: Но та што ми ся стало на***, но не годен бл*** (далше не понятноє), не годен им стояти.
Герой: Но не пив им нич на*** !
Іван (оператор): Ош абсюлютно?
Герой: Тфху, Іване! Не пив им нич на***
*Дале герой йде до хижы з далшов бисїдов*
Герой: Ґута бы го божа убыла, бл***, Обы го ґута божа убыла на*** !
Референції
Катеґорія:Інтернет-мемы
Рада безпечности ОЗН
Рада безпечности ОЗН — найважнѣйшый тырвало фунгуючый орган ОЗН. Подля штатуту ОЗН, несе зодповѣдность за утриманя мира и безпечности меджи народами свѣта.
Право вета
Конштантны члены мають право вета, котре означать право заблоковати хотьяке рѣшѣня Рады безпечности ОЗН. Од основаня Рады безпечности до року 2022 были заветованы 264 рѣшѣнь. Про блокованя стачить вето од едного конштантного члена Рады, але дакотры рѣшѣня достали вецей як едно вето. Найвецераз поужив право вета СССР — 90 раз, а его наступниця Российска Федерация (од року 1991) — еще 30 раз. .
Референции
Катеґорія:ОЗН
Нагорный Карабах (регион)
Нагорный Карабах — историчный и географичный регион в меджирѣчу рѣк Аракс и Кура. В сучасности тот залѣсненый гористый регион належить ку територии Азербайджана.
Етимология назвы
Назва складена з двох елементох qara" и "bağ".  Подля знавцьох, хоть в туркицкых языках типово "кара" = чорный, в том припадѣ сеся зложка означать множественость, зложка "бах" в азербайджанчинѣ означать загороду, сад, циже назва в цѣлому — множество загород, самѣ сады''.
Землепис
Регион положеный в горах Малого Кавказа, найвысша точка гора Гямыш, 3724 м. Клима помѣрно тепла: просѣкова теплота януара 2–13°C, юла — 14–26°C, атмосферичны выпады 400–900 мм рочно. Понад 30% територии занимають лѣсы (дуб, бук, граб). Регион придатный про винарство, овоцинарство, зеленинарство, пестованя зерновых култур, догану, скотарство (маржина, овцѣ, свинѣ), туристику и купельництво (горскы купелѣ Шуша).
История
На територии региона найдены слѣды бываня пралюдей з добы палеолиту. В I. ст. територия была частьов провинции Арцах в Албании Кавказской, де в III.–V. ст. склав ся феодализм и зачало ся ширити христианство. Зачатком VIII. ст. Арцах, як и цѣла Албания, была покорена Арабами, котры зачали насилно заводжовати ислам. В XI.–XIII. ст. перетерпѣли навалы племен из восточной Азии, котры принесли и назву Карабах, а в XVII.–XVIII. ст. Карабах став ся простором непрерывных войн Ирана и Турции. В серединѣ XVIII. ст. было основане Карабахске ханство, на оборону котрого выставлена твердыня Панахабад (з часом названа Шуша, од назвы сосѣдной селитвы), што стала ся центром ханства. Уже одтогды Карабахске ханство мало приятельство з Россиев. В року 1805 быв подписаный договор о переходѣ Карабахского ханства под владу России, што дале было потверджено Гюлистанским мирным договором в року 1813. По револуции 1917 националисты, подтриманы заграничнов интервенциев, спровоковали меджиетничны конфликты. Совѣтска влада, установлена в Карабаху в маю 1920, рѣшила проблему так, же 7. юла 1923 створила автономну область Нагорный Карабах (НКАО) на територии Азербайджанской ССР
Автономна область з переважным арменскым обывательством в Азербайджанской ССР, оддѣлена од Арменской ССР на западѣ Карабахскым гребеньом, так стала ся енклавов арменской меншины в Азербайджанѣ. Регион спокойно розвивав ся довгы десятьроча совѣтской влады, але в року 1988 году Армены Нагорного Карабаха зачали агитовати за передачу своей области под юрисдикцию Армении, против чого остро выступили як Азербайджанска ССР, так и совѣтска централна влада. Протистояня ся выострило, коли СССР в року 1991 роспав ся, и Армены в анклавѣ зачали войну з Азербайджанцями.
Референции
Катеґорія:Кавказ
Томас Белл (романописець)
Томас Белл, Thomas Bell — быв америцкый романописець русинского походжѣня.
Биография
Томаш Адалберт Белейчак родив ся 7. марца 1903 в Бреддоку, Пенсилвания, США во фамилии русинскых емигрантох Михала Белейчака и Марии Крачун з Нижнього Тварожця, окрес Бардѣйов в даколишном Мадярском кральовствѣ (днесь Словакия).
Працовав в тамошных оцѣлярнях од пятнадцять рокы як ученик електрика. В року 1922 одышов до Ню Йорка, де перепробовав вшелиякы роботы: механика, матроза торговой шифы, продавача в книгкупецтвѣ.
Томаш Адалберт Белейчак умер 17. януара 1961 на раковину. Погребеный в  Санта Круз, Калифорния.
Творба
По первом романѣ — The Breed of Basil (Васильов род), 1930 — написав еще пять романы.
Его лѣпшы творы были нафилмованы и театрализованы:
Послѣдны рокы своей хвороты описав в мемоарах In the Midst of Life (В половцѣ живота), котры вышли посмертно (выдавательство Atheneum, 1961).
Роман Out of This Furnace (Гет з того пеца), 1941 перевыдавав ся в роках 1968, 1976, 1991. По перевыданю в выдавательствѣ University of Pittsburgh Press в року 1976 авторова популарность драматично выросла. Выданя продало ся в накладѣ 200 тыс. екземплары и стало ся бестселером научного выдавательства University of Pittsburgh Press. Оно служить як учебна приручка во веце як 300 коледжах США, де ся читать курс истории трудовой имиграции.
Дѣтство
Дѣтство — вывойова доба людского организма од уроджѣня до физиологичной и социалной неповнолѣтости, Impubertas.
Час, коли ся закончуе дѣтство становить ся одповѣдно ку нормам и традициям сполоченства.
Сучасность
В сучасности ся найчастѣйше поуживать дробнѣйша периодизация: Односно доростового периода дискутабилным зоставать, ци мож тот период односити ку дѣтству. Педагогика про то уживать понятя «дѣти и дорост».
Референции
Катеґорія:Дѣтство
Стримба
Стримба — вецезначный топоним румынского походжѣня.
В русинской википедии ся появлять в такых статях:
Выходный Тімор
Выходный Тімор (Timór Lorosa'e, de Timor-Leste) — штат в Южновыходній Азії, положен межи Індонезіёв тай Австраліёв.
Офіціальна назва — Демократічна републіка Выходный Тімор. Головне місто — Ділі. Выгласила независимость 28. новембра року 1975 уд Портуґалії. Дов того была колонійов уд XVI. стороча. Офіціальнї бисїды йсуть — портуґальскый тай тетуньскый. Реліґія — католицька (97%). Розлога — 15 007 км². Почет обывателёв — 1 183 643 (2015).
Референції
Катеґорія:Країны Катеґорія:Южновыходна Азія
Янев
Янев, Янев,  Јанев — южнославянске призвиско.
Русинска википедия обсягуе статьи о людях з тым призвиском:
Свѣт
Свѣт в найчастѣйше хоснованом вызнамѣ е Земля и цѣлый живот на ней, людска цивилизация.
Свѣт в объективном смыслѣ е комплекс вшиткых объектох и понять, котры екзистують, циже универзум, козмос. Во смыслѣ субъективном свѣт е представа о вшитком, што екзистуе, ограничена знаньом, пониманьом и фантазиев индивида. Иншый свѣт мать дѣтина, а иншый доспѣла особа; иншый свѣт мать примитивный нешколованый чоловѣк, а иншый филозоф.
В теологичном контекстѣ свѣт е материалнов сферов, протикладнов небесной, духовной трансцедентной сферѣ.
Референции
Катеґорія:Земля
Протоплазма
Протоплазма -  внутрішный обсяг жывой бункы, єй ядро а цітоплазма. Є огранічена бунковов мембранов.
Референції
Катеґорія:Біолоґія
Жупа Унґ
Ужанська жупа (по лат. comitatus Unghvariensis, по мад. Ung vármegye, по слов. Užská župa) была єднов из жуп Мадярського королювства.
У сучасности територія бывшої жупы поділена межи Украинов (дас дві третины) и Словакіёв (третина). Дві села ся находят у Мадярщині (Загонь и Дёрёчке).
Населеня
У 1910. році жупа мала 161 989 жителюв, котрі ся ділили на сякі общины позад языка:
и позад конфесії:
Стримба (ріка)
Стримба (ріка) — вецезначный топоним румынского походжѣня, котрый означать даколько природных водных токох в базенах Дуная и Днѣстра.
В русинской википедии ся появлять в такых статях:
Бостонска універзіта
Бостонска універзіта (Boston University) - є пріватна америцька універзіта в Бостонї, Массачуссетс.
Факулты
Універзіта оферує бакаларьску, маґістерьску а докторску науку на 18 факультах.
Одказы
Катеґорія:Бостонска універзіта
Чоповцѣ
Чоповцѣ,  Чопівці — село в Мукачовском районѣ Закарпатской области Украины.
Полога
Лежить на сѣверозапад од Мукачова меджи селами Жуково и Бенедиковцѣ.
История
В року 1910 село мало 467 обывательох, з того: 433 Русины, 32 Мадяре; подля вѣры; 434 грекокатолици, 32 израелиты. До Трианона надежало ку Латорицкому округу жупы Берег.
В року 1930 зоз 524 обывательох были 488 Русины, 34 Евреи, 2 чужоземцѣ; подля вѣры 456 православны. В селѣ была мурована грекокатолицка церква Вознесѣня з року 1877. В року 1930 высвячена деревяна православна церква Вознесѣня, котра была розобрана в року 1945.
Референции
Катеґорія:Населены пункты Украины
Димитрий Вакаров
Димитрий Вакаров, *3. новембер 1920, Иза, Подкарпатска Русь, Чехословакия — †7. марец 1945, концентрак Нацвайлер, Третий райх — подкарпатскый русскоязычный поет.
Творба
Творба Димитрия Вакарова припадать на рокы 1939–1944. Його поезия повна надѣй на месианство од Выходу.
В досовѣтской добѣ опубликованы 67 вершы в подкарпатской периодицѣ: в новинках Карпаторусскій Голосъ — 56, Русское слово — 7, Русская правда — 1, в Литературном альманаху — 2, в зберьцѣ Будет день — 1. В Календарю на 1941 год — фолклорно-етнографичны Зимние рассказы и Опыри. Под первов публикациев стоить датум 23. фебруар 1940, под послѣднов — 16. апрѣль 1944.
В 1950-х роках Вакарова «объявили» совѣтскы комунистичны пропагаторы и створили образ мученика, однявши так можность объективной анализы його творбы. Публикации совѣтской добы спозначно одредагованы и социално заострены совѣтскыма поетами и были хоснованы на пропаганду. Композитор з Пермского края России Г. Лукиных, котрый написав на вершы поета три лиричны романсы: Гитара (Будапешт, септ. 1942), Звезды и очи (Иза, апр. 1940) и Люблю гулять в глухих местах... (Прага, май 1939) — поважуе Д. Вакарова за «передовшиткым талентованого лиричного поета», «закарпатского Есенина», з котрого «чисто з политичных мотивох посмертно чинили такого але револучного бунтаря».
Честь памяти
В року 1961 Д. Вакарова посмертно прияли до Сполку писательох Украины. В Изѣ отворили мемориалный музей Д. Вакарова В року 1967 в Хустѣ при гимназии, де ся учив Д. Вакаров, а в року 1983 в Изѣ поставили памятникы поетови. Його имя несе областна дѣточа библиотека в Ужгородѣ и литературный сполок, улицѣ в населеных пунктах области. В року 1966 основана областна литературна награда имени Д. Вакарова.
Референции
Катеґорія:Русиньскы поеты Катеґорія:Русскоязычны поеты
Монґолія
Дас третина монґолув сут кочовникы вадь пувкочовникы, конярьство дотеперь має важну културну роль. Булшина населеня є монґолська по народности тай будгістська по вірі, меншины (напр. казахы ци тувинці) жиют майбулш на западі країны.
Історично теріторія теперішньої Монґолії западала у розличні кочовні імперії. В році 1206 Чінґізхан заосновав Монґолську імперію, другу майбулшу в історії. Внук му Кублай завойовав Китай и заосновав династію Юан. Потому як династія скраховала, монґолы ся вернули домув. Тібетськый будгізм ся почав ширити из Китая у XVI. столітю, пак у XVII. столітю Монґолія пудпала пуд кітайску династю Чін. Монґолія ся стала независимов у 1911. и пак повторно в 1921. році, на сесь раз из помочов Совєтьского союза. У 1924. році была заоснована соціалістична Монґолська людова републіка. Демократічна револуція ся стала в 1990. році.
Економіка Монґолії ся ныні скоро розвиват. Традіційным сектором є кочовноє пастырьство, выроба и експорт вовны, кожі и кашміра. Монґолія має и експортує ай многі природні ресурсы: мідь, угля, молібден, цін, волфрам и золото.
Катеґорія:Країны
Ирина Невицка
Ирина Невицка, Irena Nevická, *10. децембер 1886, Збудска Бела, Мадярске кральвство – †21. новембер 1965, Пряшов, ЧССР — писателька украинской ориентации, сполоченска и културна активистка Пряшовского края, Подкарпатской Руси и Карпатской Украины.
Сполоченска чинность
Ей сполоченска чинность мала двѣ доминанты: украинство и феминизм:
Референции
Катеґорія:Украинскы писателе Катеґорія:Украинскы поеты
Микола Мигалич
Микола Мигалич (псевд. Орел Татраньскый) (1816 Орябина - 20. апріля 1875 Орябина) - русиньскый публіціста, фолклоріста, священик і учітель в селї Орябина. Пропаґатор заснованя краєзнавчого музея. Од року 1850 публіковав у Віденьскім Вістнику.
Література
Катеґорія:Русиньскы народны дїятелї
Иза
Иза — село в Хустском районѣ Закарпатской области Украины, центер сельской рады, котрой тыж подряджене село Карповтлаш.
Полога
Лежить меджи двома горскыма пасмами на лѣвом березѣ Рѣкы, правого притока Тисы, за 5 км на сѣверовыход од районного центру Хуст.
История
Територия села была заселена оддавна. Тому свѣдчать найдены ту два могилникы од І. – III. стороча. Найстарша документарна упоминка походить з року 1387, коли село было дароване землепану Драгомеру. В роках 1859–1885 в селѣ быв парохом Иоанн Раковскый (1815–1885), редактор русскоязычных выдань, котрый ширив серед селян любовь ку России, русскому языку и литературѣ, идею перехода з грекокатолицкой вѣры на православну, ай е ту в селѣ и погребеный. Село одзначало ся револучныма протестныма традициями и подтримков комунистох, так, в часѣ парламентскых выберанок в року 1925 комунисты достали 50% голосох.
В року 1910 зоз 2842 обывательох двѣ найвекшы групы чинили 2503 Русины и 252 Нѣмцѣ.
В року 1930 село мало 3198 обывательох, з них были: 2797 Русины, 376 Евреи, 19 Чехы и Словаци, 2 Мадяре, 1 Нѣмець, 3 чужинцѣ. Православна громада числила 2738 вѣрникох. В селѣ была русинска школа (6 клас) и чешска (2 класы), нотарскый уряд, жандарска станиця, ходив державный автобус.
24. октобра 1944 едноткы 151-го стрѣлецкого полку Червеной армады заяли Изу, и одтогды зачинать ся украинска доба истории села. В року 1950 поставлена нова штокова школа, од року 1955 — середня. В року 1967 — фелчарьско-породницкый пункт, в року 1968 — комбинат служеб з торговым домом, каварньов, рештаврациев, фризерньов. В року 1968 селяне передплачовали 3400 екземплары новинок и часописох (при числѣ обывательох 3677 особ).
Референции
Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области Катеґорія:Села Україны
Серьбска Вікіпедія
Серьбска Вікіпедія (Википедија на српском језику, Vikipedija na srpskom jeziku) — серьбскоязычна часть Вікіпедії. Всі статї є у двох варіантах — кіріліцов і латініцов, читатель може собі выбрати той або другый варіант. Серьбска Вікіпедія була створїня 16. фебруара 2003 року.
Днём 1 2023 року Серьбскый оддїл Вікіпедії обсягує  NaN статьиs. Зарегистрированы NaN участникs, з них  учинили даяку операцію за послїдны 30 днї. Обще число оправ выносить.
Одказы
Катеґорія:Языковы верзії Вікіпедії Катеґорія:Славяньскы Вікіпедії
Микола Овчаров
Микола Михайлович Овчаров (9. юла 1988, Одеса) - україньскый оратор, філмовый режісер і сценаріста. Прославив ся передовшыткым як закладатель Инштитута риторики імені Джона Кеннеді.
Референции
Катеґорія:Вытварници Катеґорія:Филмовы режиссеры
Карповтлаш
Карповтлаш — село в Хустском районѣ Закарпатской области Украины, административно подряджене Изянской сельской радѣ.
Монастырь св. Николая
При селови положеный мужскый монастырь Святого Николая.
Референции
Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области Катеґорія:Села Україны
Йосиф Рубій
Йосиф Рубій (*1838 Андріёва - †3. януар 1919 Пряшів) - публіціста, етноґраф, выкладач ґрекчины і латины на Пряшівскій ґімназії.
Творы
Публіковав фолклорны, етноґрафічны, лінґвістічны матеріалы в часописах Свѣтъ і Новый свѣтъ. Выдав моноґрафічну працу Історія пряшівской ґімназії 1837 - 1890 (1890). Заховав ся і рукопис збіркы пісень.
Література
Катеґорія:Русиньскы етноґрафы
Йосиф Змій-Миклошик
Йосиф Змій-Миклошик (20. марца 1792 Словінкы - 1. децембра 1841 Пряшів) - русиньскый іконописець, малярь портретів, жанровых сценок зо жывота Русинів. Єден з основателїв русиньского світьского уменя.
Біоґрафія
Народив ся 20. марца 1792 в бідній селяньскій родинї. В школї при монастырю в Краснім Бродї штудовав за дяка і там ся зознамив з малярьством у монаха-іконописця. В року 1814 му дала ґрекокатолицька церьков во Віднї місце співака і тото му забезпечіло матеріалну незалежность і так в роках 1814-1823 штудовав на Академії образотворчого уменя у Віднї. Року 1823 го єпископ Ґріґорій Тарковіч выменовав за єпархіалного умелця. На осїнь року 1841 захворив на тіф і в децембрї вмер.Ёго гроб є на Пряшівскім цінтерї.
Творы
Малёвав іконостасы в селах Пітрова, Руська Нова Вес, Ряшів, Собош, Здоба і далшых. Ілустровав і працу Яна Чапловіча Etnographia Ruthenorum а портреты єпіскопа Тарковіча і Яна Ковача. Заховали ся ёго ілустрації весїля і погробу.
Петро Кузмяк
Петро Кузмяк (1816, Страняны — 13. януара 1900, Руски Керестур) — педаґоґ, поет, културный дїятель. Дїяв у войводиньскых Русинів.
Біоґрафія
Народив ся в селї Страняны року 1816, штудовав в Подолинцї, Дебрецінї і навщівляв педаґоґічны курзы в Ужгородї. Быв учітелём в селї Шамброн (1838-41) і Якубяны (од 1841). За свої актівіты під час револуції 1848-49 го заперли. Потім в року 1854 одышов до Керестура де працовав як учітель до року 1892.
Творы
Знамы суть ёго віршы «Прилетїла зозуленка», «Співай жавороночку».
Література
Катеґорія:Русиньскы поеты Катеґорія:Русиньскы народны дїятелї Катеґорія:Русиньскы педаґоґы
Валашске Клобоуки
Валашскы Клобоуки, Valašské Klobouky,  Wallachisch Klobouk, суть моравскым мѣстом на словацкой граници в  окресѣ Злин. Етнична область — Валашско. Обывательство — 4 955 особ.
Полога
Валашскы Клобоуки лежать о 27 км на восток од Злина на рѣцѣ Брумовка (мѣстна назва Клобучка). Околиця од року 1996 односить ся ку биосферной резервации UNESCO.
Интересантности
Зато, же в той области ся говорить валашскым диалектом, назва мѣста ся официално одмѣнюе по валашскы – „ve Valašských Kloboukách“,  „do Valašských Klobouk“ (намѣсто чешского литературного „ve Valašských Kloboucích“, „do Valašských Klobouků“).
Референции
Катеґорія:Населены пункты Чехии