cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Звук
Звук є механічне вовнїня в матеріалнім середовищі, котре є способне выкликати в людьскім уху слухове одчутя. Фреквенція того вовнїня лежыть в россягу приближно 16 Гз аж 20000 Гз; за ёго граніцями чоловік звук слухом не чує. В шыршім смыслу ся дасть звук означовати як і вовнїня з фреквенціями мімо тот россяг.
Звук з фреквенціов низшов як 16 Гз (котре чують напр. слоны) є інфразвук. Звук з фреквенціов высшов як 20 кГз (напр. делфіновы ці пергач чують звук аж до фреквенції коло 150 кГз) є ултразвук. Дїї, котры суть споєны зо взником звуку, ёго шырінём і чутём ся зовуть акустіка.
Катеґорія:Фізіка
Клас (біолоґія)
Клас (латиньскы classis) є основна катеґорія єрархічной класіфікації орґанізмів, высша як ряд а низша як рід.
Меншына (соціолоґія)
Меншына як соціолоґічне, політолоґічне і културно антрополоґічне понятя означує огранічену ґрупу особ, котря є інша од околїшнёй "векшыновой" громады і звычайно ся і сама розуміть быти ґрупов. Наприклад люде із зеленыма очами суть правда "меншынов", але меншыну у тім соціолоґічнім змыслї не творить, докы ся о них не зачне публічно дішкуровати, не зачнуть ся здружовати, припадно творити даяку репрезентацію. Статус меншыны залежыть на цїлку, проти якому ся меншына вымеджує: наприклад Корзічане суть на Корзіцї векшынов, але меншынов в рамках Француьзкой републікы.
Тому одповідать роздїлїня:
Тіпы меншын
Вызначныма тіпами соціално-псіхолоґічных меншын суть:
Проблемы меншын
В модерных певно орґанізованых і централізованых державах суть меншыны соціалным і політічным проблемом в дакілько напрямах:
Русин Чендеш Орхестра
Русин Чендеш Орхестра є словеньскый музичный ансамбель презентуючі русиньскый фолклор. Засновали го молоды музиканты, штуденты конзерваторія Й.Л. Белла, Кафедры музичной културы ПФ УМБ(Банска Бістріца) і Технічной універзіты (Зволен). Музиканты не етнічны Русины а Словаци. Русиньскый фолклор інтерпретують нетрадічно, зато годен в їх музицї найти елементы народной і популарной гудьбы, балканьскы рітмы і джезовы елементы.
Право
Право є єдна з норматівных сістем. Творить єй сукупность платных правных норм, т.є. правных прінціпів (приказів на оптімалізацію справованя) тай правных правил (приказів, заказів або дозволинь), котры суть узнаваны або становлены штатом. Тыма нормами ся керують правила людьского сполужытя. Дотримованя права і правного порядку є змушоване штатом.
Русин Чендеш Орхестра
Членами Русин Чендеш Орхестра суть:
Право
Катеґорія:Держава
Мили-
Мили од  mille — тысяча — префикс ку назвам единиць мѣры меджинародной системы, котрый означать тысячну часть единицѣ, або 10-3 од зачаточной единицѣ. Позначать ся додаваньом м ку позначцѣ единицѣ в кирилицѣ, або m в латиницѣ.
Напримѣр: 1 мм = 10-3 м (еден милиметер ровнать ся 10-3 метра).
Референции
Катеґорія:Префиксы SI
Александер Архипенко
Александер Архипенко, Архипенко Олександр Порфирович;  Alexander Archipenko, *30. мая 1887, Киев, Российска империя – †25. фебруара 1964, Ню Йорк, США — украинскый и америцкый скулптор, малярь, график, педагог, еден зо закладательох кубизма в скулптурѣ, найлѣпше познатый своим характерным скулптурным штилом.
Биография
Од року 1902 учив ся в Киевском училищу умѣня, але в року 1905 быв выказаный за участь в штудентскых акциях зачатком револуции 1905–1907. В роках 1906–1908 продовжив школованя в Московском училищу малярства, архитектуры и скулптуры. Од року 1908 працовав в Парижу, пак в Берлинѣ (1921– 1923), в року 1923 одышов до США.
Архипенко в Парижу закончив формалне школованя и заняв ся практичнов творбов и педагогичнов роботов.. В Берлинѣ працовав яко преподаватель умѣня, а в Ню Йорку до конця свого живота як учитель рисованя.
Творба
В Парижу Архипенко припоив ся ку руху кубистох и експериментовав над техниками, котрыма бы ся дав вытворити скулптурный еквивалент перекрываючых ся плох кубистичных образох, и в том процесѣ револуционизовав модерну скулптуру. Напримѣр, во своей пластицѣ Жена, што чеше волося (1914) указуе тѣло тыж вгнутостями на мѣстѣ выпуклостей, а материалну масу головы замѣнять ей силуетом, во внутри котрого е лем пустота.
Архипенко выступовав тыж в реалистичной манѣрѣ: серии пластичных женскых торз (1916, 1922) ай портретох (Т. Шевченкo, 1923, 1933; И. Франко, 1925; и др.), скулптуры Т. Шевченка, И. Франка, князя Владимира Святославича про парк в Чикаго. В току живота мав 130 персоналных выставок, а его роботы ся находять во многых музеях свѣту. Над скулптурами працовав до послѣдных рокох живота, але уже нигда не з тым успѣхом и вплывом, котрый мав во своих кубистичных рокох.
12. новембер
12. новембер — 316. день рока (317. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать.
Александрия
Полога
Лежить на западном краю делты Нила, оддалена од главного города Каиро о 183 км на сѣверовыход. Плоха города 300 км2.
История
Александрия была основана Александром Великым в року 332 до н. е. Быв то в минулости еден из найвекшых городох Середоморя и центер елинистичной наукы и културы, неодовга од момента основаня аж до ей завойованя в року 642 — главный город Египта.
В року 30 до н. е. Александрия, повоевана Римлянами, ставать ся римсков провинциев, а од конця IV. стороча частьов Византской империи, але в обох припадах зоставать великым културно-економичным центром.
Под Арабами, утративши статус главного города ставать ся переважно центром морской торговлѣ и ремеселной продукции, од XV. стороча просперуючым транзитным пунктом меджи регионом Червеного моря и Середоморьом.
По основаню Каира (969) Александрия зачинать упадати: в добѣ проспериты мала 1 млн. обывательох, але в року 1517 была завоевана и спустошена Османами, пережила период епидемий и в року 1798 тото число упало до 10 000. Обродила ся од зачатку XIX. стороча, коли в року 1819 были выставлены новы лодярнѣ и канал Ел-Махмудия, а в року 1856 — желѣзниця од Каира.
Александрия ся ставать модерным козмополитичным городом, мало што маючым зо своев давнинов, великым центром процвѣтаючого бизниса памутовой продукции, все векшу роль мать бизнис Леванта. Въедно з тым, выросле привязаня ку долинѣ Нила, а з ним приток домородцьох з глубины Египту вели ку наростаню национализму. Александрия была силно збомбардована при завоеваню Египта Британиев (1882), одбудована и обернута на колониалный пристав на вывоз памута и военску базу британской флоты. Наступно стала ся едным центром ослободителного боя в роках 1919–1921, 1923–1924, 1927, 1930, 1945–1948, 1950–1951.
Барбареум
Семинария Барбареум была отворена при подпорѣ императрицѣ Марии Терезии и была чинна в роках 1774–1784. Зоз вшиткых 46 мѣст были 11 мѣст зарезервованы про семинаристох з з Мукачовской епархии, 6 про Перемышльску епархию а 6 про Крижевску епархию. Шестеро абсолвенты Барбареума ся стали епископами, десятеро — универзитныма професорами и професорами богословия в семинариях, восьмеро — ректорами семинарий и еще десятеро — писателями.
По закрытю Барбареума (1784) в роках 1803 – 1848 подкарпатскы штуденты мали можность учити ся во вѣденской семинарии Штадтконвикт под контролов пароха церквы св. Варвары.
Еще раз быв Барбареум чинный в роках 1852 – 1892, а пак остаточно быв роспущеный цѣсарьскым декретом.
Референции
Катеґорія:Школы Катеґорія:Русины
Обленгорек
Обленгорек, Oblęgorek – село в Польщи, положене в Святокрижском воеводствѣ, в Келецком повѣтѣ, в гминѣ Стравчин.
Полога
Лежить о 18 км на сѣверозапад од Келц.
Музей Генрика Сенкевича
В селѣ ся находить Музей Генрика Сенкевича — оддѣл Народого музею в Келцах.
В року 1900 польскы честователе Генрика Сенкевича зо зберкы купили каштель в Обленгорку и з нагоды юбилея даровали писательови (нотариалный акт быв переданый 22. децембра 1900). В роках 1902–1914 Сенкевич бывав в Обленгорку, переважно влѣтѣ. По его смерти там жили его наслѣдникы. В року 1958 они подаровали маеток штату про организацию музея. Комплекс, што обсягуе каштель и парк, занесеный до штатного реестру памятникох архитектуры.
Референции
Катеґорія:Населены пункты в Польску
1374
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Млінїца (село)
Млінїца є село в окресї Попрад в Пряшівскім краю на северовыходї Словеньска.
1373
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Шамброн
Шамброн (в містнім языку Шамбрін, по ) є село на Словеньску в окресї Стара Любовня.
Обывательство
Зложіня обывательства подля народности (2011 р.) :
Русиньскый язык за материньскый означіли 207 жытелїв (50,5%).
Родина (біолоґія)
Родина (латиньскы familia) є основна таксономічна катеґорія єрархічной класіфікації орґанізмів утворена близкыма родами.
Родины ся здружують до рядів.
Референції
Катеґорія:Біолоґічна сістематіка
17. фебруар
17. фебруар — 48. день рока в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать ( в переступнім роцї).
Хемія
Хемія (ґрецькы χημεία) є наука, котра ся занимать властностями, зложінём, приправов, штруктуров анорґанічных і орґанічных субстанцій і їх взаємныма інтеракціями.
Дубінне
Дубінне (по ) є село в окресї Бардеёв в Пряшовскім краю на северовыходї Словенска.
12. октобер
12. октобер — 285. день рока (286. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать.
Нова Лесна
Нова Лесна є село в окресї Попрад в Пряшівскім краю на северовыходї Словеньска.
Выходны Татры
Выходны Татры, Východní Tatry;  Tatry Wschodnie — горске пасмо в Польщи и Словакии, положене в найвыходнѣйшой части Татер. Найвысша точка — Герлаховскый щит, 2655 м.н.м.
Характеристика
Выходны Татры мають выразно алпскый характер, котрым ся выдѣляють од иншых пасем горства Карпаты. Од Западных Татер их оддѣлять сѣдло Лилиове на главном гребеню Татер. Геоморфологичне пасмо Выходны Татры зоз цѣлой розлогы 405 км2 мать переважну часть 341 км2 во Высокых Татрах, а лем 64 км2 в Белянскых Татрах. Довжка гребеня Высокых Татер досягуе 26 км, а Белянскых — 14 км. Белянскы Татры суть найвыходнѣйша часть Татер и лежать цѣлком на територии Словакии.
Референции
Катеґорія:Верхы и горскы пасма Словеньска Катеґорія:Верхы и горскы пасма Польщи
Хемічный елемент
Хемічный елемент є матерія, зложена з атомів єднакого тіпу.
Кількость елементів
В природї ся находить 92 елементів, далшы елементы были створены штучно. Вшыткы елементы годны быти ушорены до періодічной сістемы елементів.
Ку року 2016 познаты 118 елементів. .
Протонове чісло
Становлюючов ознаков елементів є протонове чісло – кількость протонів в ядрї атому. Елемент з 1 протоном в ядрї є гідроґен, елемент з 92 протонами в ядрї є уран. Іншы елементы в природї мають кількость протонів міджі 1 тай 92. Елементы з протоновым чіслом векшым як 92 і штучно створены елементы з протоновым чіслом векшым як 92 суть нестабілныма тай самовольно ся роспадують (природна радіоактівіта).
Алфавітный указовач хемічных елементів
Позначкы:
Референції
* Катеґорія:Хемія
1372
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Шаріське Ястрабє
Шаріське Ястрабє (по ) є село на Словеньску в окресї Стара Любовня.
Обывательство
Зложіня обывательства подля народности (2011 р.) :
Русиньскый язык за материньскый означіли 399 жытелїв (31,1%).
Новоселиця (Виноградовскый район)
Новоселиця (мад. Sósfalu, рум. Dumbrava) — село в Виноградовском районѣ Закарпатской области.
Полога и околиця
Село находить ся на одстояню 22 км од Виноградова и 8 км од желѣзничной штации Королево. Главны занятя селян — садовництво и винарство. В околици на на каменистых убочах суть великы плохы деренок (Cornus sanguinea). Над селом выпинать ся верх Фрасин (826 м) на румынско-украинской граници, доминанта цѣлого району.
Обывательство
Року 1969 Новоселиця мала 1371 обывателя. Року 1910 в селѣ были 558 обывателе, з них Русины — 492, Нѣмцѣ — 62. Грекокатоликы были 496, израелиты — 62. Року 1930 обывательох было 746, з того 657 — Русины, 84 — Евреи, 1 — Мадяр, 4 — чужоземцѣ. Грекокатоликох было 358, православных — 303.
Днешность села
В селѣ уже року 1969 быв краеписный музей. Днесь в будовли бывшой фары фунгуе етнографичный музей, де зобраны понад 200 експонаты, звязаны з културов Волохох. В режимѣ музея доступна тыж про навщѣвы Успенска церковь XVII. ст.
Влѣтѣ каждорочно одбывать ся фолклорный фестивал «Волошскы стравы».
История
На территории теперѣшного села нашли неандерталску стоянку з ранного палеолита (60–50 тыс. рокы стару). Перва упоминка о селѣ в историчных документах — рок 1351. В дакотрых жерелах говорить ся о значно позднѣйшом основаню села, але тота хыба походить з того, же село было закладеное як новоселиця в готарѣ села Черна (мад. Csarnatő) и называло ся Csarnatőújfalu (Чорнянска новоселиця), под таков назвов в року 1372 село уже екзистовало. Стара мадярска назва обох сел тыж свѣдчить, же закладателѣ были Русины. Позднѣйша назва Sós-Újfalu (Соляна новоселиця) была року 1899 вымѣнена на Sósfalu (Соляное село), тоты двѣ назвы зась свѣдчать, же в околици были ропляны колодязѣ и обывателе могли выварьовати соль. В рр. 1654–1656 выставили готичну деревяну Успенску церковь. Церковь мать довжку 14 м и вышку турнѣ 25 м, турня мать декоративное подсябитя. З югозападного боку при церковли деревяна звонниця того ж вѣку. Церковь была реставрована в рр. 1979–1980. Главна цѣнность храма — его стѣнописы з року 1662. Найвеце интересный «Рай», зображеный як ренесансный каштель з турнями и стрѣлницями. До Трианона (1920) село належало ку Затисянскому округу жупы Угоча. Року 1925 выставлена грекокатолицка камяна церковь Успения Пр. Богородицѣ.
Референции
Катеґорія:Села Україны Катеґорія:Населены пункты Украины Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области
Ганновер
Ганновер або Гановер — головне місто нїмецькой сполковой країны Нижнє Сасько. Ганновер мать 538.068 обывателів (рік 2018) і є найвекше місто той сполковой країны. У Ганновері ся находить єдна з найвекшых выставных плох на світї — Ганновер мессе, де ся шторічно орґанізують выставы (велеторгы).
Катеґорія: Міста Катеґорія:Міста Нїмецька Катеґорія:Міста подля алфавіту Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту Катеґорія:Населены пункты Германии
Здоровя
Здоровя може быти дефіноване неґатівно як абсенція хвороты, функціонално як способность вырівнати ся з денныма актівітами, або позітівно як способность і подоба балансу (вырівнаности). В каждім орґанізмі є здоровя форма гомеостазы. То є став балансу з приймом і выдаём енерґії і субстанцій в рівновазї (з можностёв росту).
Римска империя
Римска империя, Imperium Romanum — была державна формация з владов автократичного типа в истории старовѣкого Рима од рока 27 до н. е. до рока 395. Она наступила по Римской републицѣ. Была то една з териториално найрозсяглѣйшых империй в истории. Назва тота была заведена по смерти Цезаря первым цѣсарьом Октавианом (27 до н. е. — 14), котрый взяв титул императора. Найвекшого розмаху империя досягла при цѣсарьови Траянови (98 — 117). Послѣдным цѣсарьом быв Теодозий І. (379 — 395), по смерти котрого хоть империя продовжила ествовати формално, але по дакотром часѣ стала ся дефинитивно роздѣлена на двѣ окремы западноримску и восточноримску империи. Западноримска империя заникла в року 476, а восточноримска держала ся еще понад 1000 рокы.
История Римской империи
В истории Римской империи выдѣляють ся двѣ основны добы:
Принципат
Октавиан мав во своих руках вшитку владу, але познаючи силны републиканскы настрои сполоченства, усиловав ся свою владу замасковати. Прияв од Сената гоноровы титулы princeps senatus (первый сенатор) и princeps civium (первый обыватель), од того выбудована ним форма влады достала назву принципат, а его называли princeps (велитель, император). Але сам ся старав все указати, же ся поважуе за ровного з иншыма сенаторами: princeps inter pares (первый межи ровныма).
Криза влады
В роках 235 — 284 быв довгый кризовый период, коли в частях обширной империи влада належала войсковым везирям, котрых выберало войско, або узурпаторам, котры ся выголошовали пановниками, а империя ся росколола на даколько сепаратистичных територий. В року 238 были, найменше, шестеро римскы цѣсарьове. Быв то период домовых войн, упадку господарства и зосилнѣвшого натиску варварскых племен. Од Римской империи на западѣ дочасно одорвала ся Галска империя (260-274), а на востоку накурто одорвала ся Палмирска империя (270-274).
Тетрархия и доминат
Лѣком на слабость влады установив цѣсарь Диоклетиан (284 — 305) нову форму справованя империи: тетрархию (четверовладу). Яко старшый Август, за свого колегу и другого Августа взяв свого приятеля Максимиана. Оба цѣсарѣ пак взяли собѣ по едному заступцьови caesar-ьови (сполувладарьови). Четыри центры влады перемѣстили ся ближе ку границям, а так легше могли реаговати на впад неприятеля або пробы узурпации влады. В тетрархии была додержована строга иерархия. По одбытю 20 рокох во владной функции Августы мали одступити и оддати свой пост caesar-ям, а тоты мали собѣ выбрати новых заступцьох. Диоклетиан по 20 роках одступив, але его примѣру не послѣдовали иншы. Тота форма влады заникла по Диоклетиану, бо без его авториты межи окремыма тетрархами зачали ся конфликты.
Далшый цѣсарь, Константин І. Великый (306-337) наново зреформовав владу, заховавши од тетрархии лем доминат, владу старшого Августа в руках едного монарха, цѣсаря. Доминат остаточно поклав конець всякым републиканскым принципам организации влады. Четыри части империи, справованы перед тым окремыма сполувладцями были перетворены на четыри префектуры (praefectura praetorio per Orientem,per Illyricum, Italiae i Galliarum), справованы цѣсарскыма урядниками. Константин обновив дѣдичну монархию, а з христианства, перед тым пронаслѣдованого, року 313 зробив ровноправне набоженство. Главным городом империи став ся Константипополь, а при дворѣ императора утвердив ся новый штил владнутя, котрый позднѣйше достав назву византийского.
Христианска империя
Послѣдный цѣсарь единой римской империи быв Теодозий І. (379 — 395). Теодозий остаточно утвердив христианскый характер Римской империи, коли декретом з року 380 выголосив христианство за державну религию. Перед смертьов роздѣлив империю и передав западну часть 11-рочному сыну Гонорию, а восточну — 18-рочному Аркадию. Формално империя продовжила ествовати, старшый брат Аркадий быв подля тестаменту и старшый в иерархии. Фактично пановали не они, але их туторы, межи котрыми зачало ся змаганя о владу, наслѣдком котрого империя стала ся дефинитивно роздѣлена на двѣ окремы западноримску и восточноримску империи. Западноримска империя заникла в року 476, але христианство было уже сполягливо закотвене в Европѣ. Восточноримска (Византска) империя держала ся еще понад 1000 рокы.
Референции
Катеґорія:Старовікый Рим Катеґорія:Бывшы штаты
Ужгородскый район
Ужгородскый район (укр. Ужгородський район, мад. Ungvári járás) — административна единка Закарпатской области Украины. Мать розлогу 870 км² и 74 399 жителей.
Обывательство
Подля послѣдного списованя (2001) в районѣ жие 74399 особ, подля народности Украинцѣ - 58,4%, Мадяре - 33,4%, Цигане - 4,1%. Район другый найвекшый в области по Береговском з коренным мадярскым обывательством.
Районный уряд
88017, Закарпатська обл., м. Ужгород, вул. Загорська, 10, 61-58-95 (укр.)
Еврокар
19. децембра 2001 отворена фабрика на выробу авт повного моделного ряда значки Шкода з капацитов 50 тысяч авт рочно, котра може быти при модернизации доведена до 100 тысяч рочно. Число затрудненых — 340 особ.
Ядзаки-Украина
Од 23. октобра 2002 европска филиалка японской компании, занимаючой 30% свѣтовой выробы кабелных сплеток про авта, отворила фабрику в районѣ. Число затрудненых — 1430 особ.
Джейбил Серкит Лимитед
Року 2007 в селѣ Розовка отворена выроба електроникы. Число затрудненых — 1730 особ.
Фармерске газдовство Коник
Основане року 1992 в селѣ Сторожниця на земледѣлском готарю 360 га. Число затрудненых — 140 особ. Садова продукция (переважно яблока) выроблять ся и сохранять ся по наймодернѣйшых нѣмецкых технологиях и додавать ся в супермаркеты Ужгорода.
Референции
Катеґорія:Районы Закарпатской области
Електролит
Електролит — текуча або тверда субстанция, в котрой в хоть даяк спозначных концентрациях притомны йоны, котры ся можуть перемѣщати и переносити електрику. В узшом змыслѣ — соли, котры в ростоку переводять електричный пруд, бо суть в них йоны, утворены в резултатѣ електролитичной дисоциации. Електролиты суть во вшиткых текучых субстанциях живых организмох, служать середовиском про одбываня ся многых хемичных синтез.
Звізда
Звізда є козмічный обєкт такой вагы, же в нїм загорїла термонуклеарна реакція. Звізды мають майже кулёвову форму, в котрій ся утримує ротація.
Електролит
Найлѣпше познатыма електролитами суть квасы, алкалии и соли, котры ся йонизують, кедь суть роспущены во водѣ або алкоголу. Але вецеры соли так ся справують, кедь суть ростоплены безо всякого роспущалника, або и в твердом станѣ.
Референции
Катеґорія:Електрохемия Катеґорія:Течи
Звізда
Звізда в міфолоґії
Появлїня мореплавства та рільництва запрічінило збожнёваня звізд. Уже в сиву давнину люди зєдинили ґрупы звізд в созвіздя тай дали їм назвы людей, быдел, рослин і річей. Немало назв созвіздей тай звізд повязано з давноґрецьков міфолоґіов. Александрійськы вчены в 3 ст. до н. е. привели в певну сістему уявлїня антічности о созвіздях, дали їм назвы, котры ся сокотили до нашого часу. Велика Медведіця повязана з міфом о Каллістови; Візничий — кучер Еномая Міртіл. Созвіздя Дївы повязане з міфом про нещастя дївкы Ікарія або з міфом про Астрею, што охабила землю. Созвіздя Геркулеса, Гіад, Делфіна ся односять до міфа о Аріонови або Діоніса й тірреньскых розбійників, відомы созвіздя Дракона — до Ладона, якых стеріг сад Гесперид, Змієносця — до Асклепія. Кассіопея, Цефей, Персей, Андромеда — ґрупа созвіздь, повязаных з міфом про Персея та Андромеды, Корабель Арго — з міфом про арґонавтів.
Катеґорія:Астрономія
Хлоп
Хлоп є дорослый чоловік самчого поглавя. Чоловік вспачного поглавя, то єсть самічого, є жена. Недорослый чоловік самчого поглавя є хлопець, хлопчік.
Катеґорія:Чоловік
19. фебруар
19. фебруар — 50. день рока в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать ( в переступнім роцї).
1371
Умерли
Катеґорія:Рокы
Рационализм
Рационализм, од ratio —розум, в широком смыслѣ — филозофичный напрям, опертый на пересвѣдчѣню, же людскый розум схопный познавати законы розвою природы и сполоченства. Одты синоним рационализма — интелектуализм. Рационализм ся протиставлять мистицѣ, теологии, иррационализму.
Рационализм в теории познаня
В теории познаня (Гнозеология, Епистемология, Ноетика) рационализм — напрям, котрый ся протиставлять сенсуализму. Рационалисты суть пересвѣдчены, же познаня можне лем дякуючи априорным предпокладам, а не чувствам, а единый критерий познаня е тыж лем розум.
Одты другый синоним рационализма — априоризм. Рационалисты вѣрують, же реалита сама од себе мать внуторну логичну штруктуру, а тоту мож осягнути з помочов принципох логикы и математикы.
Закладательом рационализма в нововѣку поважують Рене Декарта. Найкуртшым выкладом рационализма е Декартов славный вырок:
Але зачаткы рационализма мож указати уже в старовѣку. Напримѣр, Платон роздѣльовав просту думку (doxa) од правдивого и певного познаня (epistémé), котрое мож достати лем через познаня идеи (eidos). Тоты идеи суть независимы од людского мыслѣня, але даякым способом ся з его штруктуры одводять. Кедьже суть независимы и екзистують поза людскым розумом, може их чоловѣк осягнути, кедь прийде на достаточный ступень дозрѣлости.
Свого цвѣтучого вѣку досяг рационализм во 18. ст., коли став ся доминантным в свѣтонаглядѣ елит, ба и организуючов силов в державном и сполоченском упорядкованю. Намѣсто традицийных форм и знеужить рационализм понукнув гесло просвѣтительства и рационалного упорядкованя живота. Французска револуция цѣлком одшмарила традичный вывой, зарядила радикалны трансформации державного и сполоченского живота под заставов рационализма. Во сферѣ вѣры рационализм означав одстранѣня чудес з религии и ей основаня на чистом розумѣ и моралцѣ. В католицкой дотогды Франции Робеспьер державным декретом зарядив нову деистичну вѣру — Култ Найвысшого Ества (фр. Culte de l'Être suprême).
Вызвы рационализму
Рѣшително против рационализма в теории познаня выступали сензуалисты, котры твердили: «нѣт нич в розумѣ, што не было бы перед тым в чутях». Тыж против принципа a priori рационализма ишли емпиристы, подля котрых вшиткы познаня добывають ся a posteriori, лем зо скушености. Емпириста Джон Лок представляв душу чоловѣка як чистый лист, на который скушеность напише свои буквы.
Тота опозиция еще яснѣйше выставать во филозофии Канта, котрый быв на зачатку рационалистом, а позднѣйше прийшов до того погляду, же чутя и розум суть навзаем независимы, а кажде з двох необходный фактор в познаню, так же лем обое въедно творять праве познаня.
Референции
Катеґорія:Філозофічны напрямы
Теизм
Теизм, од θεός Бог — религийный свѣтонагляд, выходячый зоз идеи абсолутного бытя яко безконечной божественной особности, трансцендентной свѣту, сотворившой го в слободном актѣ воли и одтогды диспонуючой ним. В ортодоксном христианствѣ Бог розумѣе ся яко «триединство» такых особностей (Свята Тройця).
Одношѣня ку иншым концепциям
Трансцендентность ся представлять тым, же Бог, яко сотворитель вшиткого, одличуе ся од вшиткого. Тым ся теизм протиставлять пантеизму, котрый тотожнить Бога и свѣт. Дале, представов о тырваючой активности Бога во свѣтѣ теизм протиставлять ся деизму, котрый не вызнавать тырваючу роль Бога, а з тым ани Боже провиджѣня, ани чудо.
Теизм ся вывинув в границях трьох генетично звязаных религий — юдаизма, христианства тай ислама.
Вѣров во Бога творця теизм ся одличуе од атеизма, котрый не вызнавать сотворѣня свѣта Богом.
Референции
Катеґорія:Філозофічны напрямы Катеґорія:Теология
Спіське Бістре
Спіське Бістре є село в окресї Попрад в Пряшівскім краю на северовыходї Словеньска.
12. септембер
12. септембер — 255. день рока (256. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать.
Псіхіка
Псіхіка (даколи розумена як сінонім мыслї) є найосновнїшым і найбівше общім псіхолоґічным понятём. Є выводжена з ґрецького псіхе ((ψυχή)) - душа. Понятя і дїлїня різных псіхічных феноменів є ґрунтом псіхолоґічной дескріпції. Розула од душы, котра є скорше філозофічным і реліґійным понятём, псіхіка є псіхолоґічным рамком про передачов опису людьской індівідуалности.
Референції
Катеґорія:Псіхолоґія Катеґорія:Індівідуалность Катеґорія:Псіхолоґічны понятя
1956
Умерли
Катеґорія:Рокы
Йовген Кочиш
Йовген Кочиш, Jовген Кочиш, *25. фебруар 1922, Кула, Войводина, днесь Сербия – †12. децембра 1972, Зомбор, Войводина — русинскый скулптор и малярь в Сербии.
Биография
Його отець, Йовген Кочиш старшый, быв камѣньорѣзач, а мати Юлиана, роджена Мештер, была Мадярка. Мали трое дѣти, од котрых Йовген быв середущый. Од малости ся учив од отця майстерство камѣньорѣзача и тайны обробкы камѣня. Уже в 2. класѣ основной школы в Коцурѣ, куды ся родина переселила в року 1924 зачал правити розличны фигуры, раз зоз глины, а пак з фалаткох камѣня.
В року 1942 быв арештованый окупачнов владов и одвлеченый до концентрачного лагру, а пак мобилизованый до мадярского войска. Перебываючи на фронтѣ в Словакии, в року 1944 перейшов до партизанох. По закончѣню войны в року 1945 вернув ся ­­дому.
Одбыв повинну рочну войщину в югославском войску (1946). Ту быв замеркованый його умѣлецкый талант, та быв придѣленый до Пропагандного оддѣлѣня, де мальовав военны темы, зоз гипсу правив бюсты народных геройох, в том числѣ и Маршала Тита. За рахунок Велительства войска быв посланый на вступный испыт на Академию умѣня до Загребу. Поважны професоре Академии Антон Августинчич и Ваня Радауш го замерковали и його роботы оцѣнили з найвысшов оцѣнов. Йовген Кочиш одушевлено освойовав тайны умѣня, але як ся рок военщины закончив, мусѣв Академию лишити. Родителѣ не годны были платити школованя. В року 1948 ся оженив з Меланиов Шешевич зо Зомбора, яка достала роботу учителькы в Коцурѣ и понукла му, жебы продовжив штудии. З успѣхом закончив Академию в року 1954. В року 1960 родина Йовгена Кочиша молодшого ся оселила в Зомборѣ, де в року 1961 заняв пост директора Галерии Културного центру в Зомборѣ. Од року 1961 по 1972 организовав около 340 выставок. Мав 10 персоналных выставок в Сербии и заграничу.
Од року 1967 член Здружѣня вытварных умѣлцьох Сербии.
Референции
Катеґорія:Русиньскы малярї Катеґорія:Скулпторы
Хлїб
Хлїб - традічный нутрічный продукт европанів, жытелїв Близкого Выходу і представителїв індійськых култур. Пече ся з тїста, помолотого зерна (мукы), воды, дріджів (або заквасу). Можны суть тыж іншы інґредіенції. Зовнїшню верьхню частину называють скоров хлїба. Внутрїшню — мнякушков хлїба.
Свіжый хлїб ся оцїнює про свій смак і фарбу. Утриманя свіжости є дуже важне, жебы ся всокотив хлїб смачным. Сучасный хлїб обгортають папірёвов, чі пластовов обгортков і кладуть в герметічны уміщіня, такы як хлїбницї, жебы сокотити свіжость.
Катеґорія:Їдла
Правік
Правѣк загорнюе час взнику и вывоя чоловѣка, людского сполоченства и културы од 3 милионы рокы пред Р.Х. (розграня третёгор и штвертогор), коли во выходной и южной Африцѣ появив ся австралопитек африцкый (Australopithecus africanus), попередник чоловѣка зручного (Homo habilis) до появы найскоршых познатых систем писма около 3300 рокы до Р.Х.
Подсябитя
Подсяби́тя — фортификачный елемент середновѣкых каштельох и замковых мурох.
Правік
Але требали ещи далшы тысячроча, обы системы писма достали велике росширѣня, а ку XIX. ст. писмо ся росширило майже во вшиткых културах (в Середньой Европѣ по приходѣ Келтох в III. ст. до Р.Х.). Зато, же конець правѣку настав барз в розличных часох в розличных културах, про него ся принимать условна границя. Правѣк так найстарша и найдовша доба в истории. Намѣсто хыблячых писомных жерел материалы до познаня правѣкых култур подавать археология.
Референции
Катеґорія:Правік Катеґорія:Историчны добы
Подсябитя
Назва и конштрукция
Быв то крытый ганок, выстаючый над муром, котрый давав можность обранцям на верху мура або ставбы скоро перейти на огроженое мѣсто фортификации и одтам в напрямѣ долу метати на нападникы камѣня, лляти горячу смолу, острѣльовати их. Од того е назва, котра означать: бити под себе.
Хоснованя
Од XIV. вѣку во Франции научили ся правити мурованы фортификачны елементы про таку оборону, котры не бояли ся огня. Тоты достали назву махикулы.
Катеґорія (біолоґія)
Референції
Катеґорія:Біолоґічна сістематіка
Подсябитя
Референции
Катеґорія:Фортификачны ставбы
Виктор Дармаи
Виктор Дармаи, Darmay Viktor (властным йменом Дьезев Вицманди,  Viczmándy Győző), *2. децембер 1850, Дарма, жупа Унг, Мадярске кральовство – †28. марец 1878, Кузмице, жупа Земплин, Мадярске кральовство — мадярскый поет, новинарь, писатель.
Живот
Мадярске сполоченство в тых роках ещи жило памятьов о поражцѣ року 1848 и переважно примирило ся з выровнаньом 1867, в тогдышной поезии зримо пановав песимизм. А Дармаи выставав над своима колегами поетами своим мужеством. Во своих поезиях о слободѣ стояв на крайно лѣвых позициях. В родинѣ Вицмандих традично ся держали конзервативных поглядох и найтвердѣйшым в том быв отець поета, котрый быв немилосердным противником його револучных верши. Нераз меджи нима была дискузия и поет непредставимо дерзко выступовав на отця. Такым некомпромисным быв и ку своим найблизшым приятелям. Про то не годен быв быти популарный. Поправдѣ бояли ся го, остороняли ся го, а ледво мав едного ци двох приятельох, што могли мудро оддѣлити коравого, насилницкого атлета од иншак справедливого, вытонченого, сердечного поета.
Окрем поезий публиковав в часописах повѣданя, критичны ай иншакы статѣ. В року 1875 редаговав и выдавав гумористичный часопис Garabonczás Diák (Босоркун), з котрого вышло 20 чисел.
Творба
Уже в рокы правничой службы опановала го наклонность ку литературѣ. Литературны часописы радо брали його вершы, в котрых было видѣти автора запалчивого, поглядох благородных, але ещи не зовсѣм прояснѣлых, высокого наданя, але часто з примѣшков незбавости.
Выдав двѣ поетичны зберькы:
Патетика його поезий о слободѣ и патриотичных е примѣрена ай не сплощуе их зато, бо кажде слово там щире и горить огньом страсти. Поезии любовны суть нарѣканьом на нещастну любовь. И едны и другы суть присмачков той добы, в котрой ся родили. А тоты два томикы, котры нам лишив, суть варты того, жебы сьме их прочитали и тогды набизовно могли повѣсти:
Референции
Катеґорія:Поеты Мадярщины Катеґорія:Мадярскы новинаре
Додж
Додж є гідрометеор, котрый тримаме за капалны вертікалны опады, т.є. опады падаючі з хмар. Додж є твореный капками воды з діаметром векшым як 0,5 мм, припадно і меншыма.
Катеґорія:Вода Катеґорія:Метеоролоґічны явы
20. фебруар
20. фебруар — 51. день рока в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать ( в переступнім роцї).
Фрічковцї
Фрічковцї (по ) є село в окресї Бардеёв в Пряшовскім краю на северовыходї Словенска.
A priori
A priori або тыж apriori — латинскый выраз, котрый означать: «наперед», «перед тым». Антонимом е a posteriori.
Филозофичны понятя
Во филозофии тоты понятя суть хоснованы передо вшиткым в теории познаня (Гнозеология, Епистемология, Ноетика).
Оба выразы мали у розличных ученых кус иншаке значѣня. В сучасности приняте означѣня, котре дав Кант. Подля него a priori — чисте познаня, выходяче од розума, цѣлком независиме од скушености, напримѣр, априорны суть: понятя простору, часу, категории. Напротив того, a posteriori означать емпиричне знаня, добыте скушеностьов, котрого жерелом суть чутя.
Поза филозофиев
Выраз хоснуе ся и в иншых сферах, напримѣр, в литературѣ, масмедиях, в бесѣдѣ. Ту мать кус инше значѣня, а то таке, яке хосновав Аристотел: a priori — познаня наслѣдку из причины. Напротив тому, a posteriori — познаня причины з ей наслѣдку.
Авіценна
Катеґорія:Медици
Австрія
Австрія або і Ракусько (Österreich, ) — є внутроземна федератівна републіка, лежача в середнїй Европі. Складать ся з девятёх сполковых країн. Гранічіть з Лихтенштайном (граніця 35 км) і Швайцаріёв (164 км) на западї, з Італіёв (430 км) і Словіньском (330 км) на югу, з Мадярьском (366 км) і Словеньском (91 км) на выходї, на севері з Чеськом (466,1 км) і Нїмецьком (784 км). Австрія є членьсков країнов Европской Унії. Головным містом Австрії є Відень. В року 2016 в Ракуську жиє 8,725,931 мешканьців. Ракусько є членом Европской унії од року 1995. В Ракуську є офіціална мена Евро.
Референції
Австрія Австрія Катеґорія:Европска унія
Хованя ся
Хованя ся є набор псіхічных явів або проявів (видь тыж пережываня), котре можуть внимати і другы люде - проявує ся навонка (напр. реакція на різны імпулзы). На хованя кладе прімарну вагу частина псіхолоґії бегавіорізмус (анґліцькы behaviour = хованя ся).
Катеґорія:Справованя
Алексей Ґеровскый
Алексей Ґеровскый (6. октобер 1883 Львів - 17. апріль 1972 Ню-Ёрк США)
Новинарь, політічный діятель русофільской орьєнтації на Підкарпатьскій Руси і в США. Внук А. Добряньского, сын львівского русофіла, діректора Ставропігійского інштітуту в Львові, посланця австрійского парламенту Ю. Ґеровского і дівкы Добряньского Алексії. Быв выхованый вєдно з братами Ґеоргіём і Романом у діда А. Добряньского в Інсбруку. Учів ся в ґімназії в Інсбруку і Чернівцях, скінчів Чернівску універзіту.
Вєдно з братом Ґеоргіём в 1903 році пришов на Підкарпатьску Русь з наміром навщівити село Ізу, тогдышный центер православного руху в краю. Были заперты угорьскыма властями, дали їх до арешту в Мараморош-Сігеті і Будапешті, скады їх пустили на основі апелації посланця угорьского парла­менту, Словака Мілана Годжы, будучого премєра Чеськословеньска. Свое діятельство зачав на Буковині выданём русофільскых новинок "Русская правда" (1910-1913). Про­вокатором угорьской поліції А. Дулішковічом Алексій быв втягнутый вєдно з братами до православно­го руху на Підкарпатьскій Руси. Добровольно пришов на Мараморош-Сігетьскый процес (1913-1914) протів православных Підкарпатьской Руси, быв запертый австро-угорьскыма властями за русофільску агітацію, обвиненый із протіштатного діятельства. В 1914. р. втік до Руська, на зачатку войны зо вступом руськых войск до Галичіны і на Буковину А. Ґеровскый ся вернув до Чернівців в ролі "стар­шего чиновника по особным пору­чениям" при руськім губернаторови. В 1915-1917 роках быв порадцём Міністерства загранічных діл Росії в проблематіці Австро-Угорьска і Балкану. По большевіцькім перевороті в Руську А. Ґеровскый як монархіста брав участь у білім русі, в Катеринодарі выдавав новинкы "Единая Русь", быв притомный в поході Добровольной армады Денікіна. Роспад білого руху, окупація Галичіны Польском, Буковины Румуньском, зужує поле діятельства А. Ґеровского і застав­лять го сконцетровати ся на проблематіку Підкарпатьской Руси.
На Підкарпатьскій Руси в 20-ых роках снажыв ся зьєдинити силы русофілів і православной церькви, вів русофільску аґітацію край­него заміряня. Обвинив владу Чеськословеньска з несповніня своїх обіцянь штодо Підкарпать­ской Руси і єй автономії на основі Сан-Жерменьского договору. Брав участь на конгресі народностных меншин в Женеві, выступав із протічеськословеньскыма высту­пами, острыма нападами на міністра загранічных діл Чеськосло­веньска Е. Бенеша. В 1927. році быв выказаный із ЧСР, одышов до Югославії, де створив "Карпаторусский комитет" (1927-1929). 3 цілём здобываня фінанцій оды­шов до США, де став на чело "Карпаторусского союзу" (1935-1938). За ёго пінязі підпоровав русофільскы силы на Підкарпатьскій Руси. 3 ініціатівы А. Ґеровского в 1936. року в Ню-Ёрку была створена пресаґентура КАРУС, задачов котрой было інформовати америцькых Русинів о сітуації на Підкар­патьскій Руси, подля інформацій Міністерства загранічных діл ЧСР тоту агентуру фінанцовали Нїмецько і Мадярьско. 12.-13.2.1937 року з ініціатівы А. Ґеровского в Ню-Ёрку быв Конгрес підкарпатьскых Русинів, котрый дав ултіматівну подмінку даня Підкарпатьскій Руси автономії за два місяці. То было прічінов ускоріня в парламенті ЧСР законодарного проекту про першу етапу автономії Підкарпатьскій Руси.
В часі крізы 1938 року А. Ґе­ровскый актівно выступав з підпоров автономістічных сил в Чесько-словеньску. На челі делегації америцькых русиньскых орґанізацій пришов до Прагы. На Підкарпатьскій Руси снажыв ся обєдинити русофілів і українофілів на антічеськословеньскій платформі. Зась быв выказаный із Чесько­словеньска. В септембрі 1938. року вів переговоры про одрыв Підкарпатьскій Руси од Чесько­словеньска і підпорі мадярьской влады русофілам по припоїню Підкарпатьскій Руси ку Мадярьску. Ёго переговоры не мали належный выслідок, за то одышов до Югославії.
По окупації Підкарпатьской Руси (Карапатьской Україны) Мадярьском в марцю 1939 року вер­нув ся до США. За 2. світовой войны мав ілузію штодо трансформації Совєтьского союзу, остро выступив протів планів презідента ЧСР в еміграції о навернутю Під­карпатьской Руси по войні ку Чесьскословеньску. Обернув ся листом ку Сталінови з просьбов о припоїня Підкарпатькой Руси до Совєтьского союзу. Но і тот раз ілузії А. Ґеровского не были зреалізованы, бо Сталін, анектовавши Підкарпатьску Русь, выголосив Русинів за Українців. В послідніх роках А. Ґеровскый выступав на сторонках русофільского америцького часопису "Свободное слово Карпатской Руси" з остров крітіков політікы українізації влас­тями Совєтьского союзу на Під­карпатьскій Руси, але тыж із кріті­ков Ватікану і уніатьской церькви.
Література
Катеґорія:Русины
1957
Умерли
Катеґорія:Рокы
Штрамберк
Штрамберк, Štramberk,  Stramberg — мѣсто на Моравѣ в Моравскошлезском краю в окресѣ Новый Йичин.
Полога
Штрамберк лежить в западном передгорю Бескидох, о 2 км од Копршивнице, сѣдлиска автомобилкы Татра. Доминантов мѣста е замок Штрамберк з готичнов 40 м высоков турньов Труба, диаметром 9 м, котра од року 1903 служить туристам як обзорня.
Памяткы
Штрамберк мать велике число памяток. В центрѣ, на убочи Замковой горы е спадисте простоуголне Намѣстя з фонтанов. Захранило ся велике число зрубовых деревяных хыж людовой архитектуры, што было главнов причинов придѣлѣня мѣстови статуса памятковой резервации.
1369
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Хмара
Хмара є видима сукупность малых частіць воды або леду (припадно іншых латок) в атмосферї Земли або іншых планет. Хмары выникають тогды, кідь вогкость воздуху скондензує на капкы або ледовы крішталикы. Высота, в котрій ся така дїя одбывать є різна і граніця за котров ся вода в ґазовій формі мінить на капалину ся зове точка росы. Залежыть на стабілітї воздуху і множестві прітомной вогкости. Звычайна хмарна капка або ледовый крішталик мать середнїй діаметер приближно 0,01 мм. Холодны хмары творячі ся у великых вышках обсягують лем ледовы крішталикы, низшы, теплїшы хмары обсягують лем водны капкы.
Часто ся обявує помыленый погляд, же хмары суть зложены з водной пары. То не правда, бо сама водна пара не є видима без огляду на вышку і густоту. Хмары творить вода в капалній або певній формі.
Значіня
Найвекше значіня хмар є в тім, же з них падать додж або снїг і вода з атмосферы ся їх посередництвом вертать назад на земный поверьх. Кідь мають капкы воды досягнути земного поверьху, мусять мати даяку мінімалну великость, жебы ся кідь падають з атмосферы не выпарили (респ. не высублімовали). Важна є тыж довжка паданя, т.є. высота хмары. З высокых і середнё высокых хмар снїг ці додж на землю не впаде, бо ся вшытко выпарить іщі перед впаджінём. Катеґорія:Метеоролоґічны явы
Феодосія
Феодо́сія є місто на Крымскім півострові. Находить ся на берегах Чорного моря, в оддалїню 113 км автодрагов и 223 км желїзницёв од Сімферополя. Жыють там 70 043 жытелї. Перше ся споминать в року 355 до н. е.. Подля україньской стороны (де юре), є то місто в Українї, Автономной републікы Крым. Подля російской стороны, фактичный днешный стан — де факто, є то місто в Росії, републікы Крым.
Спіські Штьявнїк
Спіські Штьявнїк є село в окресї Попрад в Пряшівскім краю на северовыходї Словеньска.
Земноводны
Земноводны (Amphibia) суть студенокровны хырбетны, найпрімітівнїшы знамы четыриножцї. Їх ногы мають запястя і пальці, што їх оддїлює од початочного, рыбі подобного предка.
Кронштадтскый водоуказовач
Кронштадтскый водоуказовач,  Кронштадтский футшток— уровневый знак, котрый указуе нуловый уровень Балтицкого моря, змонтованый на мостовой опорѣ Синього моста через Обводный канал в Кронштадтѣ. Тот знак е нуловов точков, од котрой ся мѣряють морскы глубкы, сухоземны высокости и вышкы орбит штучных сателитох Землѣ в державах Балтицкой системы высокостей.
Всеночнa
Всеночна, синочня, синочноє; віґілія (αγριπνία; παννυχις; vigilia) — богослужіння; зачинат ся у Великодну суботу упувночи.
Одказы
Катеґорія:Христіанськоє богослужіння
Кронштадтскый водоуказовач
Днешность
В сучасности непрерывне мѣряня реализоване автоматичным пристроем, мариографом, котрый такой записуе намѣряны величины в часѣ. Мариограф находить ся в шпециалной будовѣ, котра стоить недалеко од спомянутого Синього моста, мать под собов глубокый колодязь, звязаный з морьом каналом, так ся гарантуе, же в морю и в колодязю уровень воды еднакый.
Ку нуловому уровню Кронштадтского водоуказовача мають привязаны свои системы высокостей державы бывшого СССР, СНД, а тыж Болгария, Естония, Латвия, Литва, Мадярщина, Польща, Словакия, Словения, Хорватия, Чехия.
Референции
Катеґорія:Геодезия Катеґорія:Кронштадт
Земноводны
Земноводны
Природа
Природа (тыж звана матеріалный світ ці природный світ), є вшыток матеріал і енерґія а то головно основна, в чоловіком неовпливненій формі. Природа є предметом науковых штудій.
Іван Гарайда
Іван Гарайда (29. януар 1905, Зарічово — 13. децембер 1944, Ужгород) - русиньскый лінґвіста, педаґоґ, тлумач, выдаватель, освітитель. Автор граматикы русиньского языка.
Жывотна дорога
В 1924 закінчів ґімназію в Секешфегерварі. В 1924-1928 ся учів право на універзітї в Будапештї, де дістав і докторат права. Дале поступив на філолоґічну факулту універзіты в Пейчі. Од 1930 быв штіпендантом польской влады на Ягеллонскій універзіті в Кракові, де штудовав польско-мадярскы взаёмносвязы. Штудія закінчів в 1934 і робив учітеля Ягеллонской універзіты. 6.11.1939 быв вєдно із другыма професорами арештованый ґестапом і депортованый до концтабора Саксенгаусен. По просьбі рідных ся мадярьска влада добила ёго ослободжіня на ярь 1940. Жебы не быв на очах ґестапу, одышов до Ужгороду, де быв діректором «Подкарпатского Общества Наук» (ПОН). Быв выдавателём, редактором, коректором літературного публіцістічно-етноґрафічного часопису «Литературна недѣля» (1941-1944), научного квартальника «Зоря-Hajnal» (1941-1944), каждомісячника «Руська молодеж» (1941-1944), каждорічного «Великого сельско-господарьского календаря» (1942-1944), тридсятёх книжок серії «Народна библиотека», 40-ёх выдань серії «Детская библиотека». Вєдно з Николаём Лелекачом зоставив «Библиоґрафию подкарпатской руськой историѣ литературы» (1942), «Библиоґрафию подкарпатской руськой литературы» (1943), «Загальну библиоґрафию Подкарпатя» (1944). Робив як выскумник, історік і зоставитель словників. Зоставив польско-мадярьскый словник, русиньскый словник чуджых слов, робив над «Русько-мадярским словарем». В Ужгородї в 1941 Гарайда як діректор ПОН выдав «Ґраматику руського языка». То быв доста успішный покус о кодіфікацію норем русиньского літературного языка.
17.11.1944 быв арештованый совєтьсков контрарозвідков, обвиненый за «профашістічной аґітації… против коммунистического движения, Советского Союза и демократических ґосударств».
Вмер 13.12.1944 в арештї «СМЕРШ» 4-го Україньского фронту в Ужгородї.
Одказы
Катеґорія:Русиньскы лінґвісты
Прикра
Прикра є село на Словеньску в окресї Свідник.
Белянскы Татры
Белянскы Татры, Belianske Tatry;  Tatry Bielskie — горске пасмо в Словакии, положене в найвыходнѣйшой части Выходных Татер. Найвысша точка — верх Гавран, 2152 м.н.м.
Прикра
Полога
Село лежыть на граніцї з Польском в гористій области Лаборецькой верьховины. Прикра ся находить в северній части Низкых Бескид в котлинї піля штатной граніцї з Польском. Членитый поверьх хотаря творять флішовы верствы.
Белянскы Татры
Характеристика
Белянскы Татры суть 14 км довгый вапняниковый гребень, котрый ся тяге выходно-западным напрямом, прилѣгаючи перпендикуларно ку сѣверному концьови главного гребеня Высокых Татер. Цѣлый гребень Белянскых Татер неприступный про туристику од року 1978 яко хранена природна зона Татранского народного парку. Точка, в котрой ся стыкать з главным гребеньом Высокых Татер — Копске сѣдло, приступне про туристику. Белянскы Татры ся геологично одличують од Высокых Татер. Тут на горском релиефѣ леднякова чинность ся майже не позначила, але е то вызнамна карстова область, суть ту красны вапняниковы и доломитовы стѣны, яскынѣ, меджи котрыма Белянска яскыня, приступна про туристох. На роздѣл од Высокых Татер, ту богата вегетация, травянисты склоны, меджи цвѣтами ся стрѣчать и шовкова косиця, plesnivec alpínsky,  Leontopodium alpinum. Белянскы Татры лежать цѣлком на територии Словакии.
Прикра
Полога
В околіцї села переважує неперерывный лїс з бука і яліцї.
Белянскы Татры
Етимология
Назва пасма походить од мѣста Спишска Бела, котрому ту уже в року 1310 належали паствиска.
Прикра
Памяткы
Церьков Архангела Михаила з року 1777 (НКП)
Белянскы Татры
Референции
Катеґорія:Верхы и горскы пасма Словеньска
Бене (Берегівскый район)
Бене (Бене) — село в Українї, Закарпатьскій области, Берегівскім районї. Жытелїв — 1409 (2001).
Історія
Заложене у 1269 роцї.