cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шунд-литература
Характерны знакы
Часто ку шунду мож однести любовну литературу, детектив, гумористичну литературу и даякы другы жанры. Шунд представлять массову културу, ориентуе ся на коньюктуру, моду, низкый смак и невыбагливость читателя. Роспознати шунд мож и подля великой скорости з котров ся пише, массовости публикаций и докучливой рекламѣ.
Шунд в подкарпатской литературѣ
В едиции Дешева библіотека в 1920-х роках Антоний Бобульскый на жаданя властника выдавательства Юлия Фелдешия написав 20 повѣдань. Выдаватель не скрывав, же е то шунд-литература.
Референции
Катеґорія:Література
Босько
Босько є село на юговыходї Польска, котре было до акції Вісла лемківске.
Герембель
Герембель, Görömböly,  - колись село в Мадярьску, днесь часть мѣста Мишколц. Обывателе суть переважно потомками Русинох. До вароша было припоене в року 1950. Вакацийна часть Мишколц-Таполца оперед належала до Герембеля.
Босько
Референції
Катеґорія:Лемківскы села в Польску
Герембель
Село найскорше спомянуте в року 1365, яко дарунок краля Жигмонда фамилии Балашша и монастырю Таполцы.
Бортне
Бортне є село на юговыходї Польска, котре было до акції Вісла лемківске.
Референції
Катеґорія:Лемківскы села в Польску Катеґорія:Населены пункты в Польску
Оскар
О́скар, Oscar официално Academy Awards —  каждорочна филмова награда, фундована Академиев филмовых умѣнь США,  Academy of Motion Picture Arts and Sciences, AMPAS, поважована за найпрестижнѣйшу во свѣтѣ награду во филмовом умѣню.
Взник
Створена в року 1928 на инициативу едного зоз фундаторох AMPAS и филмового штудия Metro-Goldwyn-Мауеr (MGM) в Голливудѣ продуцента Л. Б. Майера. Первый раз вручена 16. мая 1929. Назва Оскар, звязана з назвов статуеткы, символизуючой награду, появила ся од року 1939, хоть сама статуетка была створена и презентована скулптором Джорджом Стенли уже в року 1929 и вручана од зачатку.
Правила
Спочатку были 12 категорий награды, але уже в року 1930 — лем 7. Правила, процедуры и категории часто ся мѣняли. В року 1945 помѣняла ся тыж и высота статуеткы, правда, лем через высшый постамент. Теперь статуетка мать вышку 34,3 цм, а вага 3,8 кг, зроблена е з бронзу и позолочена. Од року 2012 суть номинации в 24 категориях. Номинантох вызначають за них голосують лем члены Академии, котры суть числом понад 6000 особ.
Бохня
Бохня є село на юговыходї Польска, котре было до акції Вісла лемківске.
Референції
Катеґорія:Лемківскы села в Польску
Автомаґістрала D0 (Чесько)
Автомаґістрала D0 (чеськ. dálnice D0), Празьска кольцова дорога (чеськ. Pražský okruh) - маґістралова автомобілна дорога в Чеську, котра веде кругом Прагы. В данний час, іщи є в стадії будовання, мать довжку 82,8 км, з котрых поставено 39,8км.
Полога
Автомаґістрала мать довжку 82,8км, з котрых поставено 39,8км. Начало бере у міста Йесеніце, там і має свуй конєць. Автомаґістрала веде кругом Прагы, де ся і споює з такыми автомаґістралямы як: D1, D3, D4, D5, D6, D7, D8, D10 тай D11.
Референції
Катеґорія:Автомаґістрали в Чеську
Михаил Лучкай
Михаил Лучкай (рідне призвіско Поп) (19. новембра 1789, Великы Лучкы - 3. децембра 1843, Ужгород) - священик, теолоґ, ученый-історик, языкознавець, фолклоріста, автор першой русиньской ґраматікы в Угорьскій Руси.
Література
Катеґорія:Русиньскы лінґвісты Катеґорія:Русиньскы історіци Катеґорія:Русиньскы церьковны дїятелї
Брезова
Брезова є село на юговыходї Польска, котре было до акції Вісла лемківске.
Референції
Катеґорія:Лемківскы села в Польску
Автомаґістрала D2 (Чесько)
Автомаґістрала D2 (чеськ. dálnice D2), Братїславска автомаґістрала (чеськ. Bratislavská dálnice) - маґістралова автомобілна дорога в Чеську.
Полога
Автомаґістрала мать довжку 60,7 км. Бере своє начало Брні. Конєць є у міста Ланжгот. Найвекша поволена шквыдкость є 130 км/год.
История
Проект дороги быв принятий уд 10 апріля року 1963, в котрому было уведено проект дороги споєвшы Брно, Братїславу тай МЛР. Будованя дороги начало ся уд 1 апріля року 1969, на дїлянці Братїслава - Малацки. В року 1974 начало ся будованя дїлянки Брно - Блучіна. Дорога была поставена року 1980, айбо не была добудована дїлянка уд Братїславы дов мадярьскої граници (23км), была пак добудована за часы незалежного Словеньска. В року 1993 дорога была роздїлена границёв межи Чеськом тай Словеньском, быв поставений граничный переход Бржецлав - Бродске. Словеньска сторона дороги тиж начала хоснувати назву D2.В року 2004 з началом членьства Чеська тай Словеньска в Европскуй унії, быв закончен таможеный контроль тай можно было переходити границю без загранного паспорта. В року 2007 Чесько тай Словеньско стали частёв Шенгеньскуй зоны, тай граничный переход перестав хоснувати ся.
Референції
Катеґорія:Автомаґістрали в Чеську
Теночтитлан
Теночтитла́н — город-держава Азтецкой империи, котрый быв на мѣстѣ теперѣшного города Мексико Сити, основаный около року 1325, збуряный испанскыма конкистадорами, веденыма Кортесом в року 1521.
По збуряню Теночтитлана на его руинах вырос город Мексико (днесь Мексико Сити), центер вице-кральовства Нова Испания.
Полога
Город лежав на островѣ в соленом озерѣ Тескоко, з берегом споеный быв трьома гатями.
Найвекшый город свѣта
Город в часѣ его одкрытя конкистадорами розрос ся до 13,5 км2, в нем было понад 200 000 обыватели (по дакотрых даных, до 350 000 або аж до 500 000). Испанскый губернатор, поставленый Кортесом, говорив о милионѣ обывательох. Коли ся зачало повстаня, обывателѣ города зобрали войско числом 200 000 людей, а то лем доростлых мужчин. То свѣдчить, в первой четвертинѣ XVI. стороча быв то найвекшый город на Земли.
Референции
Катеґорія:Середновік
Брунари
Брунари є село на юговыходї Польска, котре было до акції Вісла лемківске.
Референції
Катеґорія:Лемківскы села в Польску
Конкистадор
Конкистадор, conquistador завоеватель — испанскый або португалскый авантуриста, участник добывчых выправ до Америкы по ей одкрытю Колумбом, замѣреных на завоеваня новых земель.
Походы конкистадорох ся спроваджали вынищѣньом и взятьом в рабство корѣнного обывательства.
Референции
Катеґорія:История Испании Катеґорія:История Португалии
Богумін
Богумін (чеськ. Bohumín) - місто в Чеську. Положене в северовыходнуй части Чеська, в Моравскошлезскому краю, в окресу Карвіна.
Ґеоґрафія
Місто положене в северовыходнуй части Чеська, в Моравскошлезскому краю, в окресу Карвіна. В 9км на запад од міста положена Острава, на выход од міста в 6 км є Польско. Місто мать розлогу 31,03 км², почет обывателёв - 20 450 (2020). Через місто тече ріка Одра.
Головна судетска маґістрала
Головна судетска маґістрала имени Mieczysława Orłowicza (поль. Główny Szlak Sudecki imienia Mieczysława Orłowicza, "GSS") є піша турістічна маґістрала, котра переходить із Швєрадува-Здрую до Прудника през найбарже інтересны часткы Судетів.
Перебіг
През много років траса маґістралі зміняла ся. Теперька зачінає ся у Швєрадуві-Здрую, веде през Ізерскы горы (Высока Копа, 1126 м, Высокі Камєнь, 1058 м) до Шклярской Поремби, потім през Карконоше (Водопад Камєньчика, Вєлькі Шышак - 1509 м, Сїдло під Снєжков - 1389 м) до Карпача; далшы етапы суть Рудавы Яновицкі (Скальнік, 945 м) до Кшешува, Камняны і Чорны горы (Góry Kamienne і Góry Czarne) до Єдліны Здрую, Совині горы (Вєлька Сова, 1015 м), Стрібрный просмык (Przełęcz Srebrna), котры одокремлює їх од Бардзкых гор. Дале, през Вамбєжыце, маґістрала веде в Столовы горы та до судетских курортів: Кудова Здруй, Душнікі Здруй; дале: Орліцкы та Бистжицкы горы, водопад Вільчкі, масів Снєжнніка, горы Кровяркі, Лёндек Здруй, Златы горы до Пачкова (де цїлы рокы кінчіла ся на желїзнічной станіці) і дале през Калкув, Ґлухолазы, Опавскы горы до Прудніка. Маґістрала обходить дакотры важны судетскы пункты, включаючи верьхы: Снєжка та Снєжнік.
Довжина маґістралі є асі 440 км, а час переходу - 104 годины.
Гірьска турістіка
Маґістрала є доступна цїлый рік, хоць дакотры з їй частин можуть быти заперты в зимі крізь можливость лавин(Карконоше) і небеспечных мочарин (Столовы горы). Є велё гірьскых хат в справовані ПТТК (Польского турістічного общества). Польскы гірскы хаты суть повинны уквартелёвати каждого чоловіка, котри не є способный найти інше місце перед заходом сонца, або у припадѣ біды, хоць в прімітівный условіях.
Универзита Коменского в Братиславѣ
Универзита Коменского в Братиславѣ, Univerzita Komenského v Bratislave, куртанка UK — найстарша словацка универзита, взникла в року 1919. В роках 1939–1954 называла ся Словацка универзита.
Универзита мать 13 факулт и розличны далшы инштитуции. Сумарно на вшиткых факултах во вшиткых формах и ступнях штудий учать ся безмала 24 000 особ. Каждорочно ся приимать около 8 000 новых штудентох, котры собѣ годны выбирати з пропонованых майже 800 штудийных програм. Универзита Коменского е тыж вызнамнов научнов инштитуциев. Число докторандох е над 1 800 особ. . Число заграничных штудентох денной и екстерной формы штудий е майже 2 900 особ зоз 88 держав.
Референции
Коменского
SIMC
SIMC (System identyfikatorów i nazw miejscowości — cистема идентификаторох и назв обываных мѣст) — идентификачна система, што е частьов державного реестра териториалного дѣлѣня Польши TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju).
SIMC достав платность наряджѣньом Рады министрох з дня 15. децембра 1998.
SIMC е реестром назв обываных мѣст и их части и обсягуе:
Система идентификации и назв обываных мѣст ся стале актуализуе при змѣнѣ официалной назвы обываного мѣста, або при змѣнѣ териториалного дѣлѣня.
Референции
Катеґорія:Геокоды Катеґорія:Административны части Польщѣ
Буківсько
Референції
Катеґорія:Лемківскы села в Польску
Букова
Букова є село на юговыходї Польска, котре было до акції Вісла лемківске.
Референції
Катеґорія:Лемківскы села в Польску
Дилогия
Дило́гия (од грец. δι — два раз и λόγος — ту: повѣданя, книга) — в литературѣ означать два композично самостойны умѣлецкы творы, звязаны общов идеов, поставами, подѣями и т. п. В прозовых и драматичных творах дилогия стрѣчать ся рѣдше, як трилогия и даже тетралогия.
Референции
Катеґорія:Литературны термины
Цеглид
Цеглид, Cegléd — варош под Будапештом, центер округа Цеглид жупы Пешт, з обывательстом около 35 тысяч особ.
Роман
Романы можуть быти звязаны в еден цикл подля континуиты в часѣ, подѣях або иншого принципа (дилогия, трилогия и т.д.)
Цеглид
Полога
Лежить в меджирѣчу Дуная и Тисы, оддаленый од Будапешта около 70 км на юговыход.
Роман
Роман глубоко и многосторонно указуе формованя характерох, социалне окружѣня.
Цеглид
История
Перва документована споминка датована роком 1358. Назва походить од едной файты побережной вербы, Salix elaeaglos, котра ту росте, а по старомадярскы ся называть „cegle”, „cigle”, а „d” — то деминутивный суфикс. Цеглид подтримав восстаня Дьердя Довжи (1514) и Ференца II. Раковция (1704–1711). В року 1848 мав уже понад 16 000 обывательох. В часѣ войны за независимость, 24. септембра 1848 Лайош Кошшут ту зачав зберати свое войско и до 3 000 набрав в самом Цеглидѣ.
Роман
Роман не мусить быти прозовый, суть романы в стихах.
Цеглид
История
Географичный словник Елека Финьеша (1851) упоминать о Цеглидѣ, як желѣзничной штации на линии Будапешт–Солнок, з поштовым урядом и обширныма уродныма землями и винницями, котры приносять порядне вино. Мѣстечко, mező-város, мало 16934 душы, з того Мадяре 16756, Цигане 118,  Нѣмцѣ 46, Товты 8, Талиане 6. Подля вѣры 9772 реформаты, 6509 католици, 522 евангелици, 118 израелиты, 13 незъединеной старой вѣры (православны Волохы?). Обывателе переважно жиють земледѣлством и хоть тяжка их робота, але суть доста заможны.
Роман
Жерела
Катеґорія:Литературны жанры
Натурализм (литература)
Натурализм, од natura природа — творча манѣра в литературѣ, про яку призначне фактографичне зображѣня реалности, трактованя людского справованя и чинох за резултат вплыва биологичной природы чоловѣка, генетичных чинникох и  социалного окружѣня.
Взник и постулаты
Натурализм взникнув в послѣдной третинѣ XIX. стороча в добѣ великых успѣхох природных наук: експерименталной физиологии (К. Бернар "Вступ до експериментальной медицины"). теории биологичного боя за живобытя Чарлза Дарвина, кус дале — объявлѣнь в сферѣ генетикы. Термин натурализм приносить Емил Зола (1840–1902) в книзѣ "Експерименталный роман" (1880), котрый мож поважовати за своефайтовый манифест того напряму. Основны постулаты выклав Зола ещи в року 1867 во вступѣ до свого «научного роману» Тереза Ракен: литература мать давати вылучно точне, приближене ку науцѣ зображѣня живота. На роздѣл од минулого романтизма, котрый ся усиловав выволати емоции, ту мать быти чисто научна фиксация фактох як «дарабчика реалности»; на роздѣл од сучасного реализма, котрый ся усилуе правдиво указати живот и выявити смысел животных явох и вплыв сполоченскых и социалных условий, писатель-натуралиста не мать «як Балзак, рѣшати, якым бы мав быти лад людского живота, быти филозофом, политиком, моралистом...». Ещи май курто тот постулат сформуловав Флобер: «велике умѣня мать быти научне и неособне».
Нееднозначность дефиниции
Ни меджи авторами, прихыленыма ку тому напряму, ни меджи критиками не было едностайного вниманя натурализма. Иван Франко, котрый сам быв автором натуралистичных бориславскых повѣдань, во своих литературно-критичных штудиях натурализма хоснуе понятя «научный реализм». Ни Франко, ни Михайло Драгоманов не розличовали натурализм од реализма. В России натурализм як сформована школа не ествовав, але была сородна му «натурална школа», характерна своима «физиологичныма начерками». В националных литературах натурализм нееднако и не в еден час вызначив свои приоритеты.
Критика и заник
Леся Украинка, выхосновавши даякы поступы натурализма, нарѣкала, же за илузорнов правдов факту натуралисты не видять умѣлецко уцѣлену правду, суть ограничены лем на «гледаня фактичной правды». Таку позицию занимали и марксисты, котрым хыбила социална и сполоченска зложка в натуралистичной «правдѣ», зашто критик Дьердь Лукач видѣв в натурализмѣ показеный класичный реализм. Демократичны симпатии, призначны про натурализм, встрѣтили ненависть од владных версти, котры, оправдуючи буржоазне сполоченство од инвектив, заваленых на него писателями-натуралистами, обвинили натурализм з неморалности, несмыселного дробного бытописательства, з милованя ся низкыма физиологичныма подробностями и подобне. Опонентами натурализма были авторы католицкой и православной ориентации, значна часть романтикох, символистох и модернистох, одмѣтуючих вшитко «натуралне».
Во Франции ку 1890-м рокам натурализм вычерпав свой потенциал, але инде перешов ещи як часть културы до XX. стороча. По характеру оддѣяня на читателя натурализм инклинуе ку документалному, шоковому, гипнотичному оддѣяню — циже ку тому, што в 1910-х роках стало ся переважнов сферов кинематографа.
Вызнам
Натурализм збогатив реалистичне (в широком смыслѣ слова) умѣня, роскрыв идею панованя материалного окружѣня над чоловѣком, его духовным подобов, освоив новы пласты реалности, перед тым ним нерушаны темы, указав условия ествованя збѣдованого люда; выявив подсвѣдомы мотивы справованя ся, окреме в сферѣ интимной; представив новы яркы образы и поставы, выпрацовав новы методы и средства умѣлецкого зображѣня живота.
Референции
Катеґорія:Литературны термины Катеґорія:Умелецькы напрямы
Бяла
Бяла є село на юговыходї Польска, котре было до акції Вісла лемківске.
Референції
Катеґорія:Лемківскы села в Польску
Раховскый район
Раховскый район, Рахівський район — район в Закарпатской области Украины. Мать розлогу 1892 км² і 92 446 обывательох. Центром района е Рахово, оддалене од областного центра Ужгород о 209 км.
Землепис
Раховскый район лежить на крайном востоку области и е найвекшым ей районом. На територии района суть найвысше в Украинѣ горске пасмо Чорногора и найвысшый верх Говерла (2061 м). Повыш Рахова сутоком Чорной Тисы и Бѣлой Тисы (48.07472°N, 24.24444°W) зачинать ся ток Тисы, найвекшого притока Дуная. Район славный природныма красами, мягков климов, богатов гуцулсков етничнов културов, майстрами народного умѣлства и их выробами. Подля густоты обывательства район е найменше заселеным в области.
История
Найстарша церковь походить з рока 1428. Перва документована упоминка о Раховѣ датована роком 1447.
В року 1947 в районѣ зачали будовати велику картонову фабрику, на котрой змололи на макулатуру заказану комунистичным режимом досовѣтску литературу, конфишковану з библиотек и приватных колекций цѣлого края.
В року 1953 Раховскый округ быв переменованый на Раховськый район, жебы тот одповѣдало приятой в УССР административной системѣ.
Економика
Найвекшы подникы суть: картонова фабрика (Рахово), лѣсохемичный комбинат (Великый Бычков), Закарпатскый арматурный завод (Кобылецка Поляна), лѣсокомбинаты (Рахово, Ясѣня), Раховскый мраморовый лом (Дѣлове). По падѣ социалистичного зряджѣня векшинов перетворены на акционерны дружства и дознали спад выробы, окрем выдобываня ставебного дерева, котре наопак выросло.
Аграрный сектор представленый главнѣ скотарством. Мягка клима, малебна краина, жерела лѣчебных минералных вод притягують до тых мѣст любительох природы, шпортовцьох, туристох и рекреантох з краю и загранича. Найвекшыма туристичныма базами суть Раховска и Ясѣнянска, котры мають вельо филиалок и туристичных хат, и пензион «Горска Тиса». В року 1967 в них спочивали понад 30 тыс. людей. Еще таксамо понад 30 тыс. туристох того ж року спочивали в районѣ индивидуалнѣ. Туристика зоставать стало просперуючым конарьом економикы.
Памятникы
Надпис на знаку около Лишова, окрес Чешске Будейовице: LOCUS PERENNIS diligentisimae cum libella librationis quae est in Austria et Hungaria confecta cum mensura graduum meridionalium et parallerorum quam Europeam vocant erectum MDCCCLXXXIX
Роздѣл меджи тыма двома знаками е лем в том, же первый поставили в року 1887, а другый в року 1889, на другом тыж е выправлена хыба в словѣ dilicentissime → diligentisimae (якнайточнѣйшый). Суть то два зоз семох нивелачных знакох LOCUS PERENNIS, фиксных точок, котры выставив австрийскый геодезичный устав про точне мѣряня вышкы даной точкы над морьом, односно ровины Ядрану около Фиуме. Горизонтална металова пластинка 10х10 цм, фиксуюча вышку находить ся в подошвѣ знака. Знакы были выставлены, жебы сконтроловати гипотезы о тектоничных рухах земной коры.
Референции
Катеґорія:Раховскый район Катеґорія:Районы Закарпатской области
Трилогия
Трило́гия (од грец. τριλογία, де τρι- три и λόγος ту: повѣданя, книга) — в литературѣ означать три композично самостойны умѣлецкы дѣла, звязаны общов идеов, поставами, подѣями и т. п. В античной добѣ трилогия означала цикл из трьох трагедий, до котрых ся часто додавала сатирова драма и так въедно творили тоты дѣла тетралогию.
Референции
Катеґорія:Литературны термины
Відрна
Відрна є село на юговыходї Польска, котре было до акції Вісла лемківске.
Референції
Катеґорія:Лемківскы села в Польску
Пригоды доброго вояка Швейка за свѣтовой войны
Пригоды доброго вояка Швейка за свѣтовой войны (1921–1923), звекша курто Пригоды доброго вояка Швейка або бесѣдно лем Швейк) — гумористичный роман чешского писателя Ярослава Гашека, выданый на 58 языках, вецей раз нафилмованый и здраматизованый. Тот роман — найвекше Гашеково дѣло, котрое многы люде представляють собѣ нерозрывно споеным з конгениалныма иллустрациями Йозефа Лады. Гашекова смерть перервала роботу над  романом.
Характеристика романа
Роман складать ся з четырьох части: Четверта часть зостала недокончена. Уже при первом выданю романа выдаватель наняв познатого гумористу Карла Ванька, жебы роман закончив, и быв роман выданый з тым дописаным закончѣньом, таксамо проиллустрованом  Йозефом Ладом. Главный герой, Йозеф Швейк, переходить рядом пригод, де ся усилуе за кажду цѣну пережити. Помагать му в том народна вынаходливость и хытрость. Уж од зачатку вызерать и справуе ся як дурняковатый простак, аж нательо, же е умѣщеный до шпиталю про симуланты и ненормалны, на лѣчѣня и контролу. Роман выкладеный обычайным простонародным языком, што зосилнюе еффект. Автор хоснуе жанры фрашкы и  гротескы  и  через галерею карикатурных образох и гуморных ситуаций зосмѣшнюе абсурдность войны и жалостный стан роспадаючой ся  милитантной дуалистичной монархии.
Швейк як народный символ
З литературной поставы, котрой Йозеф Лада придав и креслену подобу, став ся символ чешского народного характера, што дакотрым людям доднесь ся барз не любить. Бо з властностями ружоволицього вояка вяже ся симулация властной глупости, симулантство, лѣнивство або выраховна лицемѣрность. Може и зато перва статуя Швейка появила ся в Чехии онь року 2014.
Німці
Нѣмцѣ, самоназва Deutsche — народ, походячый од давных Германох, днесь населяючый Австрию, Германию, Лихтенштайн, Швайц.
Пригоды доброго вояка Швейка за свѣтовой войны
Референции
Катеґорія:Чешска литература
Німці
В каждоденном животѣ попри литературном языку бесѣдують диалектами. В културѣ Нѣмцьох заховав ся ряд мѣстных особитостей од далекой давнины; найвекшы роздѣлы суть меджи сѣверныма и южныма Нѣмцями. Окрем общой самоназвы, жиють и мѣстны назвы: Бавораци, Швабы, Сасы и др.
Референции
Катеґорія:Народы і етніка
Віжомля
Вiжомля є село на юговыходї Польска, котре было до акції Вісла лемківске.
Жарновець
Жарновець може быти:
Село в Польщи
Катеґорія:Чеперушкы
Мучонь
Мучонь (мад. Múcsony) — велике село на сѣверо-востоку Мадярщины в окрузѣ Казинцбарцика жупы Боршод-Абов-Земплин (мад. Borsod-Abaúj-Zemplén), в долинѣ рѣкы Слана (мад. Sajó), едного з найвекшых притоков Тисы. Умѣстненый на одстояню 3 км од окружного центра.
История села
В лѣтописах село спомянуте уже в часах панованя династии Арпадовцьов року 1219, под назвов Mulchun. Од року 1332 в селѣ уже была выставена деревяна церковь, а року 1797 — мурована. Року 1556 село спустошили Туркы, а року 1639 — великый пожар. Року 1910 в селѣ жило 1405 людей, з того числа 1216 — грекокатоликы, 116 — римокатоликы, 47 — израелиты. В роках 1897–1990 при селѣ в приселку Алберттелеп фунговала угляна баня и цеголня, але в кризовых роках заникла.
Днешность села
В селѣ, в сучасной штоковой будовѣ, фунгуе восямклассна основна школа. Специалны факултативы суть зорганизованы з английского языка, информатикы, математикы. Од пятой до восьмой классы ученикы мають выуку русинского языка. Выучують тыж в фаховых кружках: танечном, драматичном, вытварном, музыкалном и хорового спѣву. В селѣ фунгують два домы културы, дѣтска захоронка, кухня громадного стравованя, социалны и медичны службы.
Самосправа села и меншин
Орган самосправы села складать ся з 7 особ. В Мучоню фунгують тыж меншиновы самосправы: польска, румынска, русинска, складены кажда з трьох особ, и ромска, з 4 особ.
Одказы
Катеґорія:Населены пункты Мадярьска
Протеін
Протеіны суть біополімеры. Ходить о высокомолекуларны природны матерії з релатівнов молекуларнов вагов 103 аж 106 складженой з амінокислот.
Протеіны суть базов вшыткых жывых орґанізмів. Їх основный характер роспознав Браконнот уж в р. 1819 при нагрїваню клея з кислотов сіровов. За детайлнїше познаня штруктуры білковин дякуєме Е. Фішерові і Л. Паулінґові.
Катеґорія:Хемічны злученины
TERYT
TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju) — официалный державный реестер териториалного дѣлѣня в Польщи, веденый Главным штатистичным урядом — (поль. Główny Urząd Statystyczny / GUS).
Хоснованя
Идентификаторы реестру TERYT суть повинным штандартом териториальной идентификации про державны органы, справуючы урядны реестры, суть хоснованы в державной штатистицѣ, дають можность интеграции даных про спрацованя и презентацию социално-економичных процесох.
Отвореность
Териториалный реестер е документом публичным. Главный штатистичный уряд удоступнять под адресом TERYT пересмотрьованя и выглядованя в датабазѣ TERYT.
Комунистична партия Чехословакии
Комунисти́чна па́ртия Чехослова́кии, КПЧ; и  Komunistická strana Československa — комунистична партия в Чехословацкой републицѣ, членка Коминтерны, владна партия в роках 1948–1989.
Закладаючы зъѣзды
КПЧ была закладена на установлюючом зъѣздѣ 14.-16. мая 1921 в Празѣ, котрый прияв 21 условие на вступ до Коминтерны, и так од самого зачатку новостворена партия под веджѣньом Вацлава Штурца и Богумира Шмерала стала ся членков Коминтерны. Партия была складена з трьох народностных зложок: чешской, словацкой и русинской. але подля жаданя Коминтерны там мали быти вшиткы народностны зложкы, котры суть в републицѣ. Зато од 30. октобра по 2. новембра 1921 в Празѣ быв злучуючый зъѣзд, де ку партии прилучили ся иншы народностны секции и так створила ся интернационална КПЧ. Подкарпатска организация КПЧ была активнов 24-в крайовов организациев КПЧ и добивала ся в окремы рокы значной подтримкы на выборах (1924 — 39%).
Ведучы особы
Найвысша функция ся означовала яко генералный секретарь (1921–1945, 1971–1989), предсѣдатель (1945–1953, 1989–1990), первый секретарь (1953–1971), а занимали ю поступно:
Ключовы моменты истории партии
В року 1929 ку веджѣню ся достав Клемент Готтвалд, сталиниста. Партия ся поступно болшевизовала.
По Мниховѣ в роках 1938–1945 партия была в илегалитѣ. Веджѣня перебывало в Москвѣ, а часть его на росказ Коминтерны — в Лондонѣ. 22. фебруара 1948 КПЧ закликала «трудящы масы» на бой против «реакции». Представителе иншых партий во владѣ подали демисию в надѣи, же президент Бенеш выпише передчасны парламентны выборы. Але Бенеш зо страха перед совѣтскым засягом 25. фебруара 1948 пристав на формованя влады з повнов перевагов комунистох. Од септембра 1949 в Чехословакии были сталы агенты Москвы в статусѣ «порадникох», котрых задача была выбудовати сталинску систему. О тыждень по абдикации Бенеша, 14. юна 1948 президентом републикы став ся Клемент Готтвалд, злучивши в своей особѣ высшы партийну и державну функции. Зачали ся сконштруованы политичны процесы и терор, жертвами котрых ся стали понад 230 000 люди. Клемент Готтвалд умер о даколько днѣ по смерти Сталина и синхронна смерть двох диктаторох означала далшый перелом, котрый мусѣв наступити, але то не могло стати ся нараз.
В януарѣ 1968 на чолѣ Комунистичной партии Чехословакии став Александер Дубчек, котрый выголосив нову политику «социализма з людсков тварьов». Але в Москвѣ и в сосѣдскых «братскых партиях» такый социализм быв не до принятя и мусѣв быти «нормализованый» сполочныма силами. Военскым засягом реформаторы были одстранены, а до влады поставлены послушны Москвѣ люде. «Нормализация» продовжала ся довгы 20 рокы з помочов удавачох, шпицлох, застрашованя, репресий и терора, але не была успѣшна. КПЧ ку рокам 1988–1989 трафила до меджинародной изолации и цѣлком стратила подтримку у властного обывательства. По масовых протестах од 17. новембра 1989 поступно КПЧ была збавлена зафиксованой в конштитуции ведучой моци, и зрекла ся догмата о диктатурѣ пролетариата.
По выборах 1990 влада перешла ку опозиции. Криза довѣры вела и ку роздѣлу державы, а КПЧ самороспустила ся. Наступниками стали ся: Комунистична партия Чех и Моравы (KSČM) и Комунистична партия Словакии (KSS), позднѣйше переменована на Партию демократичной лѣвицѣ (SDĽ), котра од року 2005 была абсорбована партиев СМЕР (SMER).
Референции
Катеґорія:История Чехословакии Катеґорія:Организации в Чехословакии Чехословакия
Тёвшаг (приток Апшиці)
Тёвшаг — ріка в Раховском районі, Закарпатской области Україны. Лївый приток рікы Апшиці.
Ток рікы
Выток рікы має зачаток в урочищу Пуркарецин, што є на северовыході уд села Водиця. Ріка тече на югозапад тай вливать ся до рікы Апшиця в селї Верхное Водяное.
Закладны чісла
Довжка току 17 км, водозборна плоха 41,5 км². Спад рікы — 46 м/км.
Референції
Катеґорія:Рікы подля алфавиту Катеґорія:Рікы Україны Катеґорія:Рікы Европы
Ензім
Ензім є простый ці зложеный протеін з каталітічнов актівітов. Ензімы становлюють характер і швыдкость хемічных реакцій і керують векшыну біохемічных процесів в тїлї вшыткых жывых творів враховано чоловіка. Наука о ензім ся зове ензімолоґія і розвивать ся передовшыткым од 19. стороча, коли люде зачали внимати процесы, котры выникають напр. при травлїню їдла.
Катеґорія:Біолоґія
Рахово
Рáхово, Рахів,  Rachov,  Rahó,  Rahău — районный центер в Закарпатской области Украины на рѣцѣ Тиса.
Землепис
Рахово, вызнамный центер гуцулской културы, туристикы и рекреации, положене на крайном востоку Закарпатской области и оддалене од областного центра Ужгород, што лежить на крайном западѣ, о 209 км. Середнорочна температура +6.9°С, януарова -5°С, юлова +18°С. Суть жерела йодно-желѣзитых минералных вод.
Обывательство
Зачатком рока 2016, Рахово мало 15 430 обывателей. Главны етничны групы:
Етимология
Односно етимологии назвы найправдоподобнѣйшым е походжѣня од властного имени або призвиска Рах, поширеного у Румынох. Иншый правдоподобный вариант: од потока Rahow, правого притока Тисы.
«Людова етимология» (легенда) объяснять назву так, же на том мѣстѣ збойници раховали свою здобыч.
История
Од року 1672 Рахово належало Бычковскому панству, але в року 1702 уже одышло во властность державы, заховавши доказ бывалой належности в назвѣ старшой, лѣвобережной части — Bocsko-Rahó  Бычковске Рахово. В серединѣ 17. ст. на правом березѣ Тисы нашли ложиска соли и зачала ся розвивати правобережна часть, названа Akna-Rahó Рахово-Шахта. В року 1895 через Рахово была прокладены желѣзниця Мараморошска Сиготь — Станиславув.
Референции
Катеґорія:Міста Україны Катеґорія:Населены пункты Украины Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области
Тетралогия
Тетрало́гия (од грец. τετραλογία, де τετρα- четыри и λόγος ту: повѣданя, книга) — в литературѣ означать четыри композично самостойны закончены умѣлецкы дѣла, звязаны общов идеов, поставами, подѣями и т. п. Зачаточно, в античной добѣ тетралогия означала цикл из трьох трагедий (трилогию) з доданов до них сатировов драмов, в котрой ся розвивала побочна линия главного сюжета.
Референции
Катеґорія:Литературны термины
Ропа
Ропа, або сыра нафта — природна горюча, легко имаюча ся, густа масляниста течь, котра находить ся в глубокых седиментных горнинах и добрѣ позната вдякы ей хоснованю яко сыровины про выробу палив и в хемичном промыслѣ.
Выхоснованя
Из сырой нафты розличныма физико-хемичесными методами выроблять ся понад 3 000 продуктох. Тоты продукты суть горючы газы, бензин, нафта (лампова, петролей), нафта (моторова), роспущалникы, машиновы олаи, мазут, дорожны битумены и асфалт; также парафин, вазелина, медицинскы и инсектицидны масти. Продукты из ропы выхосновують як масти и кремы, а тыж при выробѣ выбушнин, медикаментох, чистящих средств, пластикох, велике число розличных хемикатох.
Референции
Катеґорія:Ропа
Баку
Баку́, Bakı,  — главный город Азербайджанской Републикы, великый промысловый, економичный и научно-техничный центер Южного Кавказа, а тыж найвекшый пристав на Каспийском мори и найвекшый город на Кавказѣ.
Землепис
Лежить на западном березѣ Каспийского моря, на полуостровѣ Апшерон, на широком облуку Бакинского залива, котрый, охраненый островами Бакинского архипелага од силных сѣверных вѣтрох, е найлѣпшым пристависком на Каспию.
История
Перва исторична споминка о Баку датована роком 885, хоть археология свѣдчить о поселѣню ту за даколько сторочи до нашой еры. Баку належав розличным могамеданскым штатным утворам, за выимков XIII.–XIV. стороча, коли быв завойованый Монголами. Од XV. стороча ту хоснують ропу, черпану з ропных колодязьох, як ламповый олѣй. В року 1723 Петро I. Великый захватив Баку, але в року 1735 город вернув ся Персии; в року 1806 Россия го захватила дефинитивно.
Од 1870-х ся зачинать промыслова тяжба ропы и скорый рост города. В року 1901 добыто понад 11 млн. тон, циже 95% российской тяжбы и около 50% свѣтовой. Аж до 1940-х тутешне ропне найдиско зоставало найвекшым в СССР.
Газдовство
Баку — найвекшый промысловый центер Азербайджана (понад 60% промысловой продукции). Основны конарѣ тяжба ропы и земного газу, петрохемия (продукция пневматик, домашной хемии итп.), желѣзна и нежелѣзна металургия (ливарнѣ оцѣли, арматуры, обробка нежелѣзных металох итп.), машинарство (в т. ч. обладунок про ропный промысел), електротехничный, радиоелектронный, легкый (обув, ватна продукция) и потравиновый промысел (шампанскы вина, мясопродукция).
Референции
Катеґорія:Населены пункты Азербайджана
Йосиф Хромяк
Йосиф Хромяк, *17. юна 1887, Легнава, жупа Шариш, Австро-Мадярщина – †26. марца 1937, Мукачово, Подкарпатска Русь, Чехословакия — педагог, културный и политичный дѣятель.
По роспадѣ Австро-Мадярщины активно ся зучастнив на створѣню и роботѣ Руськой Народной Рады в Старой Любовни. Коли выслѣдком саботажа мадярскых урядникох и учительох в Подкарпатской Руси по ей прилучѣню ку Чехословакии в краю настав острый недостаток педагогох, Йосифа Xромяка влада Чехословакии поклала директором Мукачовской русской гимназии (1919–1937). Хромяк на роботу до гимназии закликав вельо педагогох з числа российскых емигрантох, в минулости универзитных професорох.
Быв тыж закладательом Мукачовской учительской семинарии, де довгы рокы выучовав логику. Быв добрым организатором позашколной роботы, самообразовных кружкох (научных, музичных, шпортовых). З обох тых школ вышло вельо вызнамных педагогох, сполоченскых дѣятельох, литераторох, диригентох. Быв меджи организаторами и ведучыма «Учительского товарищества». Честный доживотный член «Общества им. Александра Духновича»
Референции
Катеґорія:Русиньскы педаґоґы
Військо
Військо є село на юговыходї Польска, котре было до акції Вісла лемківске.
Референції
Катеґорія:Лемківскы села в Польску
Тамара Кебкало
Тамара Василівна Кебкало (нар. 1 януара. 1947, Димер, Київська область) - дохторка, педіатр. Головный спеціаліст удділка школованя тай наукы Департамента кадрової політикы, школованя тай наукы Міністерства здоровництва Україны.
Біоґрафія
Народила ся року 1947, основну школу выходила в родном вароші (1954 - 1965). В року 1967 ся переселила з Димера до Кыёва. Од рока 1965 штудовала медицину. В році 1986 дістала понуку шпеціаліста в Міністерстві здровництва.
Референції
Катеґорія:Медици
Азтецка империя
Азтецка империя — могутна троита уния, створена азтецкыма городами-державами Теночтитлан, Тешкоко и Тлакопан, нанутившыма свое панованя сосѣдным племенам на територии днешного Середного и Южного Мексика в роках 1428 – 1521.
Державне зряджѣня
Азтеци были бойовый и смѣлый народ и свою владу росширили на сосѣдны племена од Атлантичного до Тихого океана. Держава представляла собов конфедерацию. По смерти або онеспособлѣню императора, нового выберала старшинска рада з четырьох особ высокого рода змеджи его кровных сородникох. Императору належали законотворны функции, а на помочь му была тайна державна рада. Припадну самоволю и тиранство императора стримовав найвысшый суд, котрый быв цѣлком независимый. Окремы суды были про споры малженскы, войсковы и рабовластництва. Збераня даней на потребы императора и державы было функциев войска.
Култура и вѣрованя
Азтеци вѣровали в едного бога сотворителя свѣта (Таотл), 13 главных и 200 меншых богох, котры суть ему на помочи. Оборонцьом народа быв страшный бог войны Уицилопочтли, котрому приносили людскы жертвы. Писмо Азтекох было гиероглифичне, мали школы, де ся учили будучы попы главны предметы: математику, астрономию, историю и богословие. Календарь Азтекох мав 18 мѣсяци по 20 днѣ и 5 переступных днѣ. Мали розвите земледѣлство, банництво, выробу судин з глины и дерева. Доднесь захранили ся остатки их скулптур и ритуалных будов.
Референции
Катеґорія:Бывшы штаты Катеґорія:Середновік
Вілька
Вілька є село на юговыходї Польска, котре было до акції Вісла лемківске.
Референції
Катеґорія:Лемківскы села в Польску
Конфедерация
Конфедерация, од confederatio уния, здружѣня — форма державного зряджѣня, при котрой державы, входячы до конфедерации цѣлком зостають независимыма, мають свои органы державной влады и ряджѣня, а шпециалны сполочны органы створюють ся лем про координацию политикы  и поступованя в конкретных сферах, напримѣр военской, заграничной политикы и др.
Конфедерация е така форма унии, де ся акцент кладе на автономию держав-членок, коли ж федерация е уния держав, де ся акцентуе высшость сполочной влады. Исторично мож тыж видѣти припады конфедерации як форму дочасной унии независимых держав, створену про даякы цѣлѣ.
Референции
Катеґорія:Формы штату и влады
Вільхова
Вільхова є село на юговыходї Польска, котре было до акції Вісла лемківске.
Референції
Катеґорія:Лемківскы села в Польску
Автомаґістрала D3 (Чесько)
Автомаґістрала D3 (чеськ. dálnice D3) - маґістралова автомобілна дорога в Чеську. Автомаґістрала споює головне місто Чеська - Прагу, з южнимы областями, тиж з містами Табор тай Чешске Будейовице.
Полога
Автомаґістрала мать довжку 172 км, з котрых поставено 70 км, в стані будованя 19 км, запланованых 83 км. Бере своє начало у села Мірошовиці. Конєць має у села Долні Дворжіштє пуд австрійсков границёв. В части межи 62-м тай 131-м кілометром найвекша поволена швыдкость - 130 км/год. В остальнїй части найвекша поволена швыдкость - 90 км/год.
История
Будованя дороги начало ся в року 1988, на дїлянці обїздной дороги міста Табор довжков 3,5км. Пусля закончення будованя в року 1991 дїлянка не была означена як автомаґістрала, айбо стало ся то в року 2013, кедь было поставено 23 км дороги на юг уд Табора. Дов року 2007 была іщи поставена дорога уд Табора на север к граници Среднёчешского краю. В року 2017 дорога была поставена дов міста Чешске Будейовице.
Референції
Катеґорія:Автомаґістрали в Чеську
Вірхня
Вірхня є село на юговыходї Польска, котре было до акції Вісла лемківске.
Референції
Катеґорія:Лемківскы села в Польску
Латиньскый алфавіт
Латиньскый алфавіт є найповжыванїше писмо в світї. Розвив ся із западного виду ґрецького алфавіту, пожыченого і управленого Етрусками, чій алфавіт пак быв адаптованый й іщі веце управленый старыма Римлянами про запис латиньского языка.
Бігом Середовіку латиньскый алфавіт быв адаптованый романьскым языкам, прямым потомкам латины, а такой келтьскым, ґерманьскым, балтіцькым ай дакотрым славяньскым языкам, а пак векшинї языків Европы.
В час епохы колоніалізму ся латиньскый алфавіт пошырив за океан і быв уведженый до індіаньскых, австралійскых, австронезійскых, выходноазійскых і африканьскых языків.
В сучасности термін латиньскый алфавіт означує хоцьякый алфавіт, прямо выведеный од алфавіту Латинян. Дакотры такы варіанты не мають вшыткы буквы класічного римского писма (напр. польскый алфавіт) ці доповнюють го новыма буквами (напр. даньскый алфавіт).
Обявлїня
Латиньскый алфавіт ся обявив із алфавіту Етрусків, котрый сам походить із западного (італійского) ґрецького алфавіту. Обявленый приближно в 7. сторочу п.н.е. латиньскый алфавіт спершу мав лем 21 букву: Буква C была западным варіантом ґрецькой ґамы, айбо повжывала ся про запис двох звуків,, і , може вдяка впливу етруського языка, котрый не мав звонкых выбуховых согласных. Пізнїше, приближно в 3. сторочу до н.е., буква Z, котру латиньскый язык не потребовав, была замінена на нову букву G, котра была модіфікаціёв старой C. Одтовды G означовала звонкый выбуховый, а C — глухый выбуховый. Буква K ся повжывала лем в дакотрых окремых словах.
По завоёваню Ґреції Римлянами в 1. сторочу п.н.е. латиньскый язык пожычив ґрецькы буквы Y і Z про запис пожычок із ґрецького языка. Імператор Клавдій без успіху пробовав завести до алфавіту буквы на означіня bs/ps, v (в класічнім латиньскім алфавітї буква v означовала як V, так і U) і sonus medius, звука меджі U і I. По ёго смерти «Клавдіёвы буквы» были забыты.
Сатирова драма
Сатирова драма (грец. δρα̃μα σατυρικόν, лат. fabula satyrica) — стародавный грецкый вариант комедии з участьов хора сатирох.
Латиньскый алфавіт
Обявлїня
Так, в класічный період латиньскый алфавіт мав 23 буквы: На роздїл од Ґреків, Римляне не повжывалы традічны семітьскы назвы літер. Буква Y ся называла іґрек ("i Graeca" — ґрецьке і), бо Латинянам было тяжко роздїляти чуджій звук /y/ од /i/. Z мала ґрецьку назву зета.
Сатирова драма
Характеристика сатировой драмы
Сюжеты сатировых драм ся грали обычайно под голым небом, в лѣсѣ, на полянах, а непремѣнным их елементом быв хор актерох, перебраных за сатирох, представляючых фигли и танцѣ з елементами вулгарного комизма и еротикы. Сатировы драмы яко четвертый елемент тетралогии весело завершовали грану перед тым драматичну трилогию того самого автора, котра складовала ся з трагедий строгого классичного штила. Наперек тому острому контрасту, всѣ части тетралогии были звязаны сполочныма темами з мифологии. Тоты представы были повиннов частьов свят на честь бога Дионизоса.
Латиньскый алфавіт
Обявлїня
Стары Римляне хосновали лем заголовны формы букв, малы буквы повстали на переломі Антічности і Середовіку. В Середовіку ся зъявила буква W, котра ся хосновала в записї ґерманьскых языків. Вызначіня I і U як гласных, а J і V як согласных ся конечно утвердило лем в добі Ренесанції (перед тим они были вольныма алоґрафами).
Шыріня
Латиньскый алфавіт ся пошырив, вєдно з латинов, з Італійского півострова до земель наоколо Середоземного моря в добу експанзії Римской рішы. Хоць выходна часть імперії — Ґреція, Турція, Левант і Еґіпет, продовжыла хоснованя ґрецького языка як лінґва франка, латина была значно пошырена в западній части, і повсталы западны романьскы языкы продовжовали хоснованя і адаптацію латиньского алфавіту.
З шыріням заходного хрістіанства бігом Середовіку ся алфавіт поступно переберав народами северной Европы, котры говорили келтьскыма (вытїсняючі алфавіт оґам), ґерманьскыма (вытїсняючі рунічны алфавіты), балтіцькыма языками, а таксамо носителями дакотрых уральскых языків, напр. мадярьского, фіньского і естоньского. Алфавіт тіж зачали хосновати про запис западославяньскых і дакотрых югославяньскых языків бігом того як їх носителї переяли римо-католицізм. Носителї выходославяньскых языків обычайно переймали кіріліцю вєдно з православієм.
За послїднї 500 років ся латиніка пошырила світом до Америкы, Океанії, частей Азії і Африкы европсков колонізаціёв, вєдно з шпанєльскым, портуґальскым, анґліцькым, французькым, шведьскым і голандьскым языками. Латиньскый алфавіт ся іщі хоснує про многы австронезійскы языкы, в тім чіслї про таґальскый і іншы языкы Філіпін, офіційны языкы Малайзії і Індонезії.
На кінцю 19. стороча латиньскый алфавіт переяли Румуны. До того румуньскый язык хосновав кіріліцю. В 1928. роцї латиньскый алфавіт змінив арабскый в Турції. Векшына тюркоязычных народів бывшого СССР, втч. Татары, Башкіры, Азербайджанцї, Казахы і іншы, перейшли на алфавіты на основі латинікы в 1930-ых роках, але в 1940-ых былы переведені на кіріліцю. По падіню Совєтьского Союзу в 1991. роцї ся латиньскый алфавіт зась зачав хосновати про запис азербайджаньского, узбецького, туркменьского, казахского, татарьского языків і румуньского языка в Молдавії.
Модіфікації
За час свого хоснованя латиньскый алфавіт быв адаптованый новым языкам, при тому даколи мусив означати фонемы, не притомны в языках, котры ся вже записовали римскыма буквами. Про означіня такых звуків были створены модіфікації алфавіту.
Ліґатуры
Ліґатура є злитя двох ці веце обычайных букв до нового ґліфу ці літеры. Приклады суть Æ|Æ/æ (з AE), Œ|Œ/œ (з OE), скорочіня & (з лат. et «і»), нїмецька буква ß («есцет», з ſz ці ſs).
Новы буквы
Приклады новых букв, заведеных до штандартного латиньского алфавіту, суть рунічны вінн (Ƿ/ƿ), торн (Þ/þ) ай ет (Ð/ð), заведены до староанґліцького алфавіту. Іншов таков літеров є середнёанґліцькый ёґ (Ȝ/ȝ). Пак вшыткы штирї были замінены: ёґ — на gh, вінн — на w, ет і торн — на th. Послїднї два ся доднесь хоснують в ісландьскім і фарерьскім алфавітах.
Діґрафы і тріґрафы
Діґраф є пара літер, хоснованых на означіня єдного ці веце звуків, што ся в обычайнім споїню такых букв не читають. Приклады суть ch, th, sh в анґліцькім, ch, dz, dž в словацькім языку.
Тріґраф є складеный з трёх букв, як то нїмецьке sch.
Діакрітічны знакы
Діакрітічный знак є невеликый сімбол, што може стояти над ці під буквов, або в іншій позіції, як то знак умлауту в нїмецькых буквах Ä, Ö, Ü. Ёго головнов функціёв є зміна высловности літеры, ку котрій ся припоює, айбо іщі може змінёвати высловность цілого складу ці ай слова, або роздїлёвати гомоґрафы.
Латинізація
Слова з языків, котры ся записують іншым писмом, обычайно ся в латиньскім текстї транслітерують ці транскрібують.
Русиньска латиніка
Найстаршым знамым прикладом хоснованя мадярьского правопису в русиньскій писомній памятцї суть документы урбарьской реформы Марії Терезії з 70-х років XVIII. стороча. Документы ся были повинны записовати в зрозумілім підданым народнім языку, але записовачі, Мадяре і Словаци, правдоподобно не знали писати кіріліцёв.
В австрійскій Галічінї ся дебата о латиньскім писму (тзв. «азбучна война» [ ru ] ) розвинула уж скорше, в серединї XIX. стороча.
Войчицкій чудодѣй. ... Итакъ, твой старый дѣдъ отнынѣ будетъ dyid, А ближнему желать ты долженъ много lyit, ... Пусть будет! да пройдётъ по всѣмъ угламъ Карпата Его-то славы вѣсть, но славы — Герострата! ... Попрадовъ.
Із зачатком Першой світовой войны асімілачна політика зміцнїла. В авґустї 1915 міністерство реліґії вєдно з мукачівскым, пряшівскым і гайдудороґскым єпископами приправили план латінізачных кроків, в т. ч. заведжіня латиньского писма в церьковных книгах і школах. Наряджінём єпископа Штефана Новака од новембра того істого року Пряшівска єпархія перейшла на проєкт латинікы др. Іштвана Семана (фактічно проста мадярьска транслітерація). Мукачівска єпархія прияла модіфіковане латиньске писмо Авґустина Волошина. В каждоденнім жывотї (напр. в писмах) ся мадярьскый правопис хосновав уж давнїше.
Вопрос латінізації ся зась обявлять по роцї 1925 в чехословацькій Підкарпатьскій Руси. Редактор ужгородьскых новинок «Podkarpatské hlasy» Франтїшек Свойше пропоновав одмітнути кіріліцю, жебы полегшыти асімілацію Русинів з чехословацькым народом. В латиньскім алфавітї (в «чехословацькій» подобі) выходили новинкы «Novoje vremja» (1925-33, ред. Віктор Барань), мотівуючі свій выбір снагов выгнути ся марґіналізації русиньской културы. Русиньска інтеліґенція, главно русофільска, зась одповіла крітіков обох редакторів.
Латіньскый алфавіт мав важну роль меджі Русинами в Северній Америцї, а то з огляду на слабы зналости кіріліцї і єй недоступность в америцькых тіпоґрафіях. Новинкы «Американскій русскій вѣстникъ» выходили в двох паралелных верзіях до 1926 року. Латиніков ся выдавали ай творы Еміла Кубека.
Діскузія о русиньскім писму ся зась розвинула в контекстї Першого конґреса русиньского языка (1992). Конґрес єднак у пунктї 9. своёй резолуції потвердив кірілічне писмо про русиньскый язык: «ґрафічна сістема (алфавіт) русиньского языка є кіріліця».
В сучасности ся русиньска латиніка поужывать главно на Словакії і в Польщі, на Словакії докінця домінує в каждоденнім ужываню русиньского языка. Ряд медій є приступный в двох верзіях, як друкованых («Артос», «Благовістник»), так і електронічных (сторінкы «Молодых Русинів», «Русин Фм», днесь уж неекзістуючій портал holosy.sk).
Нормы транслітерації русиньского писма до латиньского алфавіту суть частёв кодіфікованого русиньского языка на Словакії :