cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Брод (Босния и Герцеговина)
Днешность
В городѣ фунгуе рафинерия нафты, де мають роботу 1300 людей. Зоставать тыж надале важный яко желѣзничный узел. Трикотажна фабрика Бродтекс з персоналом 130 особ выраблять рочно миллион пар фусекель и 25 тыс. кило синтетичной пряжы, застачаючи торгы властной державы и Сербии. До войны вшитка тота продукция была примѣрно десять раз векша и мала добрый експорт.
Евро
Евро (сімбол €, меновый код ISO 4217: EUR) є міна (валута) еврозоны і по америцькім доларї (USD) другый найважнїшый репрезентант в світовій міновій сістемі. Мінова політіка еврозоны є выконована Европсков централнов банков у Франкфуртї над Моганом.
Референції
Катеґорія:Валуты Европы Катеґорія: Валуты штатів
Колодниця
Історія
Заложене у 1583 роцї.
Катеґорія:Села Волиньской области
1320
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Сполкова републіка Нїмецько (1949—1990)
Сполкова републіка Нїмецько (Bundesrepublik Deutschland), Западнє Нїмецько і скорочіня СРН (Westdeutschland, BRD) — є бывшый середоевропскый штат, якый існував в рокох 1949 аж 1990, коли ся ку нёму прыпоїли Нїмецьку демократічну републіку (НДР) і Западный Берлін.
Світлокрыла крачка
Світлокрыла крачка (Chlidonias leucopterus) є малый вид крачкы з роду Chlidonias. Подобать ся на чорну крачку, мать але білый поверьх крыл, білый хвіст і чорны спіднї крыловы кровкы. Гнїздить у внутроземных областях середнёй і выходной Европы, середнїй і выходній Азії; нереґуларно тыж і в западній Европі. Перелїтный, европскы популації зимують в середнїй і южній Африцї, азійскы в Австралії.
Сполкова републіка Нїмецько (1949—1990)
Катеґорія:Заниклы штаты Германии Катеґорія:История Германии
Світлокрыла крачка
Референції
Катеґорія:Крачковы Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Капске Місто
Капске Місто (африканьскы: Kaapstad, анґліцькы: Cape Town, ксгоса: іКапа) є друге найвекше місто Югоафрицькой републікы, головне місто провінції Western Cape і єдным разом леґіслатівне головне місто Югоафрицькой републікы, резіденцію ту має югоафрицькый парламент і далшы владны інштітуції.
Катеґорія:Міста Югоафрицькой Републікы Катеґорія:Головны міста
Кришлівцї
Кришлівцї (по ) є село на Словеньску в окресї Стропков.
1528
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Наоми Джеймс
Наоми Джеймс, Dame Naomi Christine James, DBE (в дѣвоцтвѣ Naomi Christine Power), роджена 2. марца 1949, Гисборн, Новый Зеланд — яхтсменка и писателька мемуарох, перва жена, котра обплавала довкола свѣта в соло плавбѣ на малой плахтарцѣ рутов клиперох через кончик Горн.
Родила ся в Новом Зеландѣ на далекой од моря овечой фармѣ, де не было потребы и можности научити ся плавати и так не знала плавати до свого 21-рочного вѣку. Працовала яко фризерка, покля не наважила ся сѣсти на пасажерску шифу и одплыти до Европы. В року 1975 спознала ся зоз своим будучым мужом, Робом Джеймсом, любительом яхтового шпорту, котрому в часѣ медовой плавбы ся признала, же любила бы обплавати в соло плавбѣ доокола свѣта. Ей фантазия ся могла реализовати в року 1977, коли достала спонзорску помочь од лондонской новинкы Daily Express, позычену яхту Express Crusader и суму про подорожны кельтункы.
В року 2005 Еллен Макартур (Dame Ellen MacArthur DBE) обплавала довкола свѣта non-stop за 71 день. Ей рекорд быв вызнаный и зарегистрованый. Тот великый роздѣл — 272 днѣ и 71 день — видить ся тяжко порозумѣти. Але Еллен Макартур мала GPS навигацию и швыдкый тримаран, нароком сконштруованый про ню, а ей плавба была каждоденно указована на телевизии. В том часѣ, коли плавала Наоми, Еллен мала лем два рокы, и Наоми не любить пакостны порувнаня их двох. «Моя плавба была абсолутно иншака», — наголошуе она. «Еллен професионална шпортовкыня, а я была авантуристка».
Референции
Катеґорія:Вандровници
Чірч
Чірч (по ) є село на Словеньску в окресї Стара Любовня.
Обывательство
Зложіня обывательства подля народности (2011 р.) :
Русиньскый язык за материньскый означіли 692 жытелїв (55,8%).
18. марец
18. марец — 77. день рока (78. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать.
Василь Молнар
Василь Иванович Молнар, *12. фебруар 1922, Голубине, Свалявскый округ, Чехословакия – †7. май 2017, Голубине, Свалявскый район, Украина — русинскый педагог и прозаик. Брат Михайла Молнара.
Референции
Катеґорія:Русиньскы писателї Катеґорія:Русиньскы педаґоґы
Постулат
Постулат, postulatum пожаданя  — тверджѣня (суджѣня), котре ся принимать в рамках даякой научной теории за истину, хоть и не годно быти доказане з помочов той теории, и так выступаюче в ней як аксиома.
Етимология
То, што ся формулуе яко постулат може мати характер очевидной истины, або правила, на основѣ котрого будуть ся розвивати далшы суджѣня (напримѣр теоремы ся выводять з аксиом), або религийной, идеологичной, филозофской догмы, але попри той рознородности общим е то, што закладено в етимологии слова: постулуе ся, значить пожадуе ся, обы тото было прияте.
Постулат и аксиома
Постулат и аксиома суть часто поважованы за синонимы. Напримѣр 5. постулат (о паралелности) Евклидовской геометрии во выкладѣ Гилберта называть ся аксиомов паралелности. Сам же Евклид называв постулатами тоты тверджѣня, што суть звязаны з его предметом, геометриов, а иншы логичны тверджѣня, што ся принимають без доказа, напримѣр: часть менша од цѣлого — называв аксиомами.
Референции
Катеґорія:Терминология Катеґорія:Лоґіка
Капітал
Капітал обще суть середкы, котры не скельтуєме, а хоснуєме їх на створїня зыску.
Капіталом суть предметовы статкы, выробны середкы, пінязї, цїнны папіря, акції, даколи і патенты, ліценції, котры суть аплікованы в економіцї і приносять свому властникови зыск ( у формі уроків, части із зыску, дівіденд ітд.) Капіталом ся може стати і спотребный товар, кідь не є властником спотребованый а є за оплату даване іншым персонам.
Велесньов
Веле́сньов, Ве́леснів,  Weleśniów — село Чортковского района Тернопольской области Украины.
История
Познатый од рока 1454. По року 1772 (перва дѣльба Польщѣ) перешов под владу Австрийской империи, а по ей роспадѣ в року 1919 вернув ся до Польщѣ. В августѣ–септембрѣ 1920 накурто Червена Армада в селѣ установила совѣтску владу, а в року 1939 забрала край до УССР. В року 1947 створене земледѣлске дружство, колгосп Дружба, в року 1969 отворили музей и памятник В. Гнатюка.
Пико (остров)
Пико, Ilha do Pico Илла ду Пику — остров, середной групы архипелага Азоры в Атлантичном океанѣ, автономный регион Португалии. Остров мать плоху 447 км², обывательство 14 806 особ (2001). Найвысша точка — Пико (вулкан), 2351 м н. м. Остров е 42 км довгый, и 15 км широкый.
География
Остров належить ку середньой групѣ архипелага въедно з островами Сао Жорже на сѣверовыходѣ (пролив 15 км) и Файал на западѣ (пролив 7 км). Клима субтропична з высоков вогкостьов.
История
Первы осадници на остров пришли в року 1460 из Португалии и занимали ся скотарством. Наступно зачала ся и земледѣлска продукция (переважно пшениця, менше техничны културы на фарбникы), винарство и рыболов. В року 1723 найвекша осада острова, Мадалена, достала статус города. Тутешне вино Вердельо ишло на експорт до Великой Британии, Америкы и России. Од конця XVIII. стороча островане, научены прибывшыма Америчанами, занимали ся кытоловом, што было важным жерелом их богатства.
Економика
Од року 1980 кытолов перестав. В сучасности основу економикы чинить туристика, лодярство и винарство. Дакотры значкы тутешных вин идуть на продаж в материковой Португалии и суть експортованы за границѣ. Винницѣ и култура винарства острова од року 2004 суть записаны до свѣтовой дѣдовизны UNESCO (1117).
Ленартов
Ленартов (по ) є село в окресї Бардеёв в Пряшівскім краю на северовыходї Словеньска.
1850
Умерли
Катеґорія:Рокы
1319
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Розмножованя
Розмножованя (репродукція) є процес творбы потомства. Одрїзняме розмножованя поглавне і непоглавне.
Катеґорія:Біолоґія
Михал Ковач
Михал Ковач, *27. октобер 1909, Шид, Австро-Мадярщина – †17. юн 2005, Новый Сад, Сербия и Чорна Гора — учитель и еден з найвызнамнѣйшых писательох, новинарьох и културно–просвѣтных дѣятельох меджи войводинскыма Руснаками в двадцятом сторочу. text in Rusyn language here
Биография
Михал Ковач родив ся яко пятый дѣтвак в родинѣ желѣзничаря Янка Ковача и Анны Кулич, де были еденадцятеры дѣти. Основну школу и горожанку выходив в Шиду, по чому абсолвовав учительску семинарию в Крижевцях (1929). Учительовав в селах жупы Вуковар-Срѣм, а в року 1931 достав мѣсто учителя в Руском Керестурѣ, де активно ся ангажовав в културной роботѣ: режировав в аматерском театрѣ, быв секретарьом Руского народного просвѣтного дружства, быв закладательом и редактором дѣтского часописа Наша заградка (1937–1941). В року 1941 Рускый Керестур вернув ся до Мадярского кральовства, и особы, котры там не жили до року 1918, мусѣли одыйти. В роках 1941–1952 учительовав в срѣмском селѣ Бикич Дол, де быв меджи основателями културно-просвѣтного дружства Иван Котляревски и мѣстным дописовательом Руского Слова. Од року 1952 жив в Новом Садѣ, де учительовав до року 1966 и быв секретарьом Културно-умѣлецкого дружства Максим Горки. В року 1966 была основана русинска редакция Радио Новый Сад, де став ся автором и редактором програмы Културна панорама. В року 1973 пензионовав и одтогды занимав ся лем литературнов творчостьов.
Литературна творба
Михал Ковач, подля днешных литературознательох — закладатель основ войводинской русинской литературы и вособлять чисту сущность русинской душѣ. Зачатком его творчости было повѣданя Атаманов сын (1927). Быв тыж успѣшным драматиком, даколько его комедий и драм суть незмѣнно в репертоарѣ войводинскых Руснакох.
Выступив и як популаризатор украинскых (И. Драч, Д. Павличко, Б. Олѣйник, М. Винграновскый, Р. Братунь идр.) и подкарпатскых (А. Маркуш, Л. Демян, Й. Жупан, Ф. Потушняк, М. Томчаний идр.) авторох, з перекладами их на войводинскый вариант русинского языка. В часѣ учительства быв тыж автором ряда учебникох про русинскы школы.
Творба Михала Ковача выходила в перекладах на есперанто, мадярскый, румынскый, сербскый, словацкый, украинскый язык. В Украинѣ ся Михал Ковач поважуе за украинского писателя, а его творба за часть украинской литературы.
Референции
Катеґорія:Русинскы драматици Катеґорія:Русиньскы новинаре Катеґорія:Русиньскы писателї Катеґорія:Русиньскы поеты
Матичне число (БиГ)
Матичны числа населенных пунктов в Боснии и Герцеговинѣ суть идентификачны числа штатистичного регистра территориалных единок в Боснии и Герцеговинѣ. Идентификачный номер населеного пункта давать можность обробкы податкох, зобраных в ходѣ списованя обывательства, газдовств и будов. В первом рядѣ служать про становлѣня территориалной дистрибуции обывательства в БиГ, демографичных, географичных, социално-економичных, културных и другых характеристик.
Идентификачны числа суть:
Первый знак в каждом з тых матичных чисел становить еден з ентитетох, на котры урядно подѣлена держава: Федерация Босния и Герцеговина — 1, Република Сербска — 2, Округ Брчко — 3.
Референції
Катеґорія: Боснія і Герцеґовина
Албрехт Дюрер
Биография
Катеґорія:Вытварници
Японьскый єн
Єн є офіціална міна Японьска. Є шыроко хоснована як банкова резерва вєдно з доларом і евром. В японштїнї є назва мены высловлёвана „ен“, але в европскых языках є хоснована назва „єн“ (дякуючі старому і неточному перепису япончіны до анґлічтїны). Код єну в згодї з ISO 4217 є JPY.
Катеґорія: Валуты штатів
Мала крачка
Мала крачка (Sternula albifrons) є найменшый вид крачкы. Дорослы птахы мають чорну чапочку з білы чолом і жовтый дзёбак з чорным шпіцём. Гнїздить на побережах і вздовж великых рік Европы, Марока і западной Азії по Індію. Є часточно перелїтный, лїтать на юг аж до южной Африкы і Тасманії.
Колосей
Колосей ци Колізей (тал. Colosseo), у давнину познатый як Флавійськый амфітеатер (лат. Amphitheatrum Flavium, тал. Anfiteatro Flavio) є овалный амфітеатер у центрі Рима, главного города Італії, на восточному боці Римського форума. Сеся памнятка римської архітектуры майбулш позната и може майґрандіозна змежи всокоченых дотеперь.
Будованя ся зачало в році 72 н. е. за імператора Веспазіана, а закончило ся в році 80 за наступника му Тіта. За влады Доміціана (81‑96) пройшли щи даякі зміны. Тоты три імператоры сут познаті як династія Флавіюв, зато латинська назва амфітеатра ся веде уд їх родового ймня.
У розличні періоды Колосей вміщав уд 50 до 80 тысяч позерачув. Хосновав ся на ґладіаторські бої, навмахії (стилізовані морські битвы), забиваня дикого звіря, смертні кары, реконструкції познатых битв и драмы на основі римської міфолоґії. Будова стратила функцію забавы в раннум середньовіку, пак ся повторно хосновала як бываня, цех, твердыня, каміньолом и християнська сятыня.
Катеґорія:Старовікый Рим Катеґорія:Римська архітектура Катеґорія:Амфітеатры
Метро
Метро, з chemin de fer métropolitain — желѣзниця главного города — найскоршый вид пасажерского городского шинового транспорта, котрый ходить по придѣленых линиях, цѣлком або часточно прокладеных под земльов и не перетинаючых ся. Од желѣзницѣ ся одличуе тым, же его суправы суть курты, одстояня меджи штациями таксамо, интервал руху ся мѣрять минутами, акцелерация и скорость суть двакрат и веце высшы, вшиткы операции суть высоко автоматизованы, што дозвалять минимизовати час стояня на штациях и перевезти омного векше число путуючых.
История
Перва 6-километрова линия метра, еще зоз парныма локомотивами, зачала ходити в Лондону 10. януара 1863 и уже в первом року експлоатации перевезла 9,5 млн. пасажерох.
За Лондоном наслѣдовав Будапешт, де такой перва, 4-километрова линия зачала ходити на електрицѣ, в року 1896. Тота линия была перва на континентѣ.
Днешность
В сучасности найвекшы метра зоз сумарнов довжков линий над 160 км суть в Ню-Йорку, Лондонѣ, Парижу, Токиу и Москвѣ, а над 80 км — в Чикагу, Сан-Франциску, Бостонѣ, Берлинѣ и Гамбургу.
Референции
Катеґорія:Шиновый транспорт
Ласкера-Дебейки награда
Ласкера-Дебейки награда за клиничне новаторство Lasker-DeBakey Clinical Medical Research Award — една з категорий Ласкеровой награды.
Ласкера-Дебейки награда признавать ся каждорочно дохторам, котры завели новаторску клиничну практику и так вызнамно приспѣли ку лѣпшому животу многых тысяч людей.
Тота награда была переименована в 2008 году на честь америцкого кардиохирурга Майкла Дебейки. Стара назва была Ласкерова награда за клиничны медицинскы выгледованя» Albert Lasker Clinical Medical Research Award.
Грошовый обсяг награды — 250 тысяч доларох США.
Референции
Катеґорія:Ласкерова награда
Зубчатоклювы
Зубчатоклювы суть рядом середнї великых аж великых птахів, приспособленых добрї на жывот на воднім зеркалї, і кідь дакотры виды суть видово сухоземны. Росшырены по цїлім світї окрем Антарктіды, цїлый ряд мать 152 видів.
Попис
Зубчатоклювы суть великы, робустны птахы з довгов шыёв і куртым дзёбаком.
Сполочным ознаком зубчатоклювых суть зубчаты краї дзёбаку, ламелы, котры оріґінално уможнёвали зубчатоклювым філтровати дрібны часточкы з воды або багна.
Далшым ознаком зубчатоклювых суть курты, кус дозаду посунуты ногы і вшыткы палцї окрем заднёго споєны плавачов бланов.
Референції
Катеґорія:Зубчатоклювы
Оттів словник научный
Оттів словник научный, тыж Оттова енціклопедія, є найвекша друкована чеська енціклопедія (конверзачный лексікон) ушыткых доб з років 1888-1909. Недавно го в чіслї гесел по чеськы написаных енціклопедії перебігнула чеська Вікіпедія.
Іщі ай днеська є Оттів словник научный добрым жрідлом інформацій, особливо о історічных фактах. Дерек Соєр в своїй книзї повідать: "Оттів словник научный оставать герешнов приручков, непереконанов ничім, што в Чехах од той добы было опубліковане. В своїм часї то была єдна з найлїпшых енціклопедій на світї, може друга за чіслом гесел а ілустраціями за Encyclopædia Britannica." (сторона 96)
Словник є барже детайлный, гесла довшы як сто сторон не суть выїмков а гесла з дакілько десять сторонами суть тыж часты.
Екстерны жрідла
Катеґорія:Енциклопедии Катеґорія:Словникы
Кієвска Русь
Кі́євска Русь (Роусь, ро́усьскаѧ землѧ́є) — є назва штата, котрый быв в середнім віку (9.—11. столїтю) екзістовала в славяньскім середовищу у выходнїй Европі. Головным містом быв Кієв. Штат перестав екзістовати по монґолотатарьскых ударів у роцї 1240.
Назва
В цїлой добі своёй екзістенції «Київска Русь» была позната яко земля Русів (Русь) (Старославяньскый язык: Рѹ́сьскаѧ землѧ, середновікый грецкый язык: Ῥῶς; Арабскый язык: الروس al-Rūs, новый грецкый язык Ῥωσία, старый французскый Russie, Rossie, латинскый Russia, а од XII. стороча тыж Ruthenia. Термин «Київска Русь» (Ки́евская Русь) быв сконштруованый в XIX. сторочу в російскій  історіоґрафії, жебы указовати на тогдышный главный город.
Референції
Катеґорія:Бывшы штаты
Заґреб
Заґреб (Zagreb) — головне місто Хорватії. У містї бывать скоро 800 тісяч людей. Місто лежыть на южных выбіжкoх гор Медевдніця (горы) на ріцї Сава.
Катеґорія:Міста Европы Катеґорія:Головны міста Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту Катеґорія:Населены пункты Хорватии
Поента
Поента, од фр. pointe вершок, шпиц, гра слов — остроумне закончѣня, главна думка, умѣщена в конци анекдота, росповѣди, филма або литературного дѣла.
Психология поенты
Коли комик росповѣдать историю, он нароком выволуе на слухачох даяку напятость, котра наростать поступом росповѣди. Але она нигда не досягне предпокладаной кулминачной точкы. Поента в едном моментѣ перетне, як словесна гилотина, дотогдышный логичный вывой истории и одкрые драматичны чеканя слухачох. Напятость, котру они достали, нараз чинить ся непотребнов, пребыточнов и выбухне в смѣх. Другыма словами, смѣх одстранять тот емотивный набой, котрый став ся збыточный и незмыселный и мать быти даяк увольненый через физиологичны каналы найменшого одпору. Теоретикы мають розличны думкы, але майже вшиткы суть згодны в том, же емоции, выбухаючы в смѣх, мають в собѣ елемент агресивности. Иммануел Кант розумѣв, же причинов, котра выволуе смѣх в той ситуации е перетворѣня напятого чеканя в нич.
Референции
Катеґорія:Литературны термины
Цукрикы з материнськов наповнянков
Цукрикы з материнськов наповнянков - прозаічна книга Василя Молнара. Пише ся у ній о жытї Русинів на Підкарпатю.
Жрідла
https://web.archive.org/web/20110115022936/http://www.rusyn.com.ua/?rl=f#004
Катеґорія:Русиньска література
21. марец
21. марец — 80. день рока (81. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать.
Розум
Розум є способность людьской мыслї ґенералізовати єднотливы скусености, працовати з абстрактныма понятями тай робити резултаты з предпокладів. В звычайным хоснованю але слово розум і од нёго одводженый придавник розумный мають шырше значіня (напр. „май розум“, „розумна цїна“, „розумне справованя“).
1318
Вмерли
Катеґорія:Рокы
1564
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Пилот
Пилот, pilote — фахман, котрый веде воздушный або козмичный транспортный аппарат.
Пилоты ся обычайно роздѣляють на цивилных, военскых и аматерскых. Они лѣтають на иншакых типах апаратох, мають иншы цѣлѣ и характер лета, а про то и их выука ся розличуе. Обычайно, екипа воздушного средства мать два пилоты: первого и другого. Един з них — веде процес лета, другый подавать му помочь. В припадѣ непредвидженой ситуации, другый пилот мать перебрати ряджѣня во свои рукы. Зато пожаданя ку выуцѣ и тренованю обох пилотох суть практично идентичны.
Професия пилота пожадуе:
Референции
Катеґорія:Люде подля профессии
Кручів
Кручів (по ) є село на Словеньску в окресї Стропков.
Премєр-міністер Казахстана
Премє́р-мінíстер Казахста́на (Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі / Qazaqstan Respublikasynyñ Premier-Ministrı) — то голова влады Републікы Казахстан.
1317
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Самець
Самець є поглавя орґанізму або части орґанізму, котре продукує спермії, респ. є то фізічный представитель того поглавя. Спермія є дефінована як менша, звычайно рушаюча ся ґамета з гетероґамозній репродукчній сістеми, закля што векшу ґамету, овум, продулує саміця. Самець неспособный розмножовати ся сексуално без приступу ку ґаметї саміцї.
Референції
Катеґорія:Секс Катеґорія:Біолоґія
Любляна
Любляна (Ljubljana) — головне місто Словенії. У містї бывать скоро 280 тісяч людей. Місто лежыть у Любляньскій панві меджі Алпамі і горамі Карст на вецей ріках - Любляніця, Сава, Ішка, Ґрадащіця і Малий Ґрабен.
Катеґорія:Міста Европы Катеґорія:Головны міста
Колодяжне
Коло́дяжне (Колодяжне) — село в Українї, Волиньскій области, Ковельскім районї. Жытелїв — 720 (2001).
Історія
Заложене у 1583 роцї.
Катеґорія:Села Волиньской области
Костянтинівка
Костянтинівка є місто в Україні, Донецька область. Положене на берегах рікы Кривый Торець, од Донецька оддалене о 72 км автотрасов и 65 км желізницьов. Жытелїв — 78 179 особ. Перше ся споминать в році 1870.
Катеґорія:Міста Україны Катеґорія:Донецька область
Роман-Кош
Приступ
Найфреквентованѣйше выходиско было все купельове мѣсто Алушта. В сучасности верх Роман-Кош, яко положеный на територии Крымского природного парку, е про обычны туристы неприступный.
Интересно
Роман-Кош з перепадом высот 1541 м е верхом категории европскых ултра-верхох.en:List of European ultra prominent peaks
Референции
Катеґорія:Верхы и горскы пасма
Святый
Святый — особа, котра е вызнавана за посѣдаючу выимочный ступень святости циже подобности або приближѣня ку Богу. Суть то люде, окреме прославлены од Бога, а по смерти вызнаменаны благодатныма дарами.
Почитаня святых характерно про православие, католицизм и давны восточны Церквы. Основу христианского розумѣня святости творить представа о перемѣнѣ людской природы под вплывом Божой милости и на закладѣ одкуплѣня Исусом Христом грехох чоловѣка. Поступно взникла и процедура канонизации.
В протестантствѣ култ святых не ествуе через цѣлком иншакы представы о спасѣню. Понеже нико не годен заслужити спасѣня властныма усилованями, приближѣня вѣрника ку Христови не е доводом, жебы ся став з нього посередник перед Богом або заступник за Церковь.
Референции
Катеґорія:Святы
Чісло пі
Катеґорія:Математіка
ABBA
ABBA была шведска поп-музична група, створена в року 1972 в Штокголму, котра добыла собѣ карколомну популарность в 1970-х роках. Стала ся она еднов з найуспѣшнѣйшых за вшитку историю популарной музикы свѣта и найуспѣшнѣйшов в истории шкандинавсков групов. Албомы групы были проданы в накладѣ понад 370 млн. екземплары, подля дакотрых шацовань аж 500 млн. екземплары. Група роспала ся зачатком 1980-х, але ей спѣванкы суть популарны и живы доднесь. В сучасности (2012) еще все рочно ся продавать около 3 млн. записох.
Назва
Назва "ABBA" походить од зачаточных букв имен членох групы:
История
Агнета, Бйерн, Бенни и Анни-Фрид, перед тым индивидуалны музичны умѣлцѣ, зачали выступовати въедно яко кабаретова група Fästfolk од року 1970. Тота назва в шведчинѣ означать заручену пару. И поправдѣ, Агнета и Бйерн побрали ся в року 1971, а Бенни и Анни-Фрид слѣдом за нима в року 1978. Тота група не зыскала собѣ вельо прихылникох в Швеции.
В року 1972 выпустили яко квартет свой первый сингл "People Need Love" под значков "Björn & Benny, Agnetha & Anni-Frid", котрый ся многыма музикознателями поважуе за первый вытвор групы ABBA. Одтеперь зачали сполупрацовати з выдавательством Polar Music, а его закладатель и их будучый манажер Стиг Андерсон (Stig Anderson), посмѣльовав складательох Бйерна и Бенни, же раз прийде час, коли их складба стане ся свѣтовым гитом.
В року 1973 зоз спѣванков Ring, Ring не успѣли в шведском квалификачном колѣ конкурза Евровизии, хоть мали успѣх у публикы и умѣстили ся на 3. позиции. О рок на то конкурз Евровизии выграли зоз спѣванков Waterloo и то было найвекшым успѣхом за вшитку историю шведской поп-музикы.
Далша история групы — то фантастична история успѣху. Спѣванкы една за другов доставали найлѣпшы позиции в гитпарадах. Телевизна шоу групы ABBA в Австралии року 1976 мала веце позирачох, як перве приставаня на Мѣсяцю.
В року 1979 перед выданьом албома Voulez-Vous Агнета и Бйерн розвели ся, обѣцяючи, же то не вплыне на продукцию групы. Але албом Super Trouper во вецеро спѣванках прозраджовав меланхоличный сподный пруд, котрого не было в скоршых албомах. В часѣ награваня албома The Visitors розвели ся Бенни и Анни-Фрид, и тот другый розрыв група уж не пережила. Далшы пробы реанимовати групу освѣдчили ся як марны: року 1982 група ся роспала.
По 40-рочном небытю члены групы ся рѣшили ещи раз зобрати и выпустити свой прощалный албом Voyage (2021). Албом вышов 5. новембра 2021, а наступно напланованы виртуалны концерты, котры будуть нафилмованы методами компютерной голографии, де ся група укаже во своем молодом вѣку, а тыж зоставать она представлена в интернетѣ.
Общество св. Василія Великого
'''Общество св. Василія Великого''' (Сполочность св. Василя Великого) - вызначна русиньска орґанізація. Резіденція общества была в Ужгороді. Общество было засноване в р. 1865.
Дїялность
Головнов задачов общества было забезпечіти парафії Мукачовской і Пряшівской дієцез учебниками про русиньскы школы, выдаваня русиньскых вістїв, літературных алманахів і роченків.
Жрідла
Катеґорія:Русиньскы орґанізації
Русиньске школство
Русиньске школство (Rusyn'ske školstvo) моментальні не є повно розвинуте ани у єдним штаті у світі. Але ініціятівы ексістують, наприклад у Сербії і Словеньску.
Найстаршы документы о Русиньскым школстві
Найстаршы документы о Русиньскым школстві на теріторії компактно заселеній Лемками суть зос церьковных школ і ся датують од року 1638. В документї з 20. децембра року 1647, котрый быв адресованый мушиньскому старостови, єпіскoп Пётр Ґембіцкый выдав таке наряджіня: Свої дїти жытелї обидвох міст (Мушины і Тиліча), як і підданы із сел до школ на навчаня посылати мають, жебы їх там в богослужобных ділах навчали а молити ся учіли так коло католицькых костолів, як і коло руськых церьквей.
Супис школ із року 1780, зробеный в часах папской візітації інформує, же на 36 уніятьскых парохіях мушиньского деканату, лем 4 парохії не мали церьковну школу. В церьковных школах ся учіли такым «руськым» языком, якым школярї бісїдовали дома, але із своїм півцёучітелём, котрый звычайно походив із того самого ці сусїднёго села. Учіли ся тыж чітати і писати по польскы. О тім, же Лемкове з давных доб мали інтерес школовати ся, свідчать архівны штатістікы із знамой колеґії, пізнїше ґімназії в Подолинцї на Спішу.
Русиньске школство у Габсбурьской монархії
Іщі за фунґованя Габсбурьской монархії можеме відїти зачаток навчаня русиньского языка. Жебы підвышити уровень освіты ґрекокатолицького духовенства была в роцї 1774 у Відню (і з ініціатівы Андрія Бачіньского) заложена Кралёвска ґенерална ґрекокатолицька семінарія при храмі св. Варвары (Королевская общая грекокатолическая семинария в Вене при св. Варваре — Regium Generale Seminarium Greaco-Catholicum Viennae ad Sanctum Barbaram). Про каждоденну потребу а потім і офіціялно была прията скорочена назва Барбареум (Barbareum).
Церьква св. Варвары ся стала про ґрекокатоліків парохіалным центром. Бачіньскый завів і навчаня русиньского языка в семінарії, якый ся став урядным языком і єпіскопской канцеларії. За 10 років фунґованя ся в нім навчало 46 ґрекокатолицькых штудентів. З того 11 місц было зарезервованых про семінарістів з Мукачевской єпархії, 6 про Перемиську єпархію і 6 про Крижевацьку єпархію. 6 абсолвентів семінарії ся стало єпіскопами, 10 професорами універзіт і єпархіалных семінарій, 8 директорами семінарій і 8 писателями. Міджі іншыма в Барбареу здобыли освіту і Ґріґорій Тарковіч, першый уніатьскый метрополіта Антоній Ангеловіч, Алексій Повчій, Михайло Щавницькый (першый ректор Ґенералной ґрекокатолицькой семінарії у Львові) і др. В 1784 роцї было Барбареум заперте.
Аж в роцї 1852 было у Відню заложене друге Барбареум, котре єствовало до 13. авґуста 1893 рока. Обидві семінарії зограли велику роль не лем про розвиток церьковного, але і народно-політічного руху Русинів. В роцї 1784 была у Львові заложенав Ґенерална ґрекокатолицька духовна семіїнарія, де галічскы штуденты віденьского Барбареа могли продовжовати в штудію. Першым ректором ся став Михаил Щавницькый (од 1784 до 1787). Вєдно із Львівсков універзітов прияв (на основі декрету цісаря Ёзефа ІІ.) заложыня «Студіум Рутенум» (Studium Ruthenum) 9. марца 1787 рока, як першого світьского высшого научного інштітуту про Русинів Австрійской імперії. Щавницькый быв і орґанізатором штудія. На Студіум Рутенум могли наступовати кандідаты, котры уже мали 17 років, знали чітати і писати руськым языком і были з Галічіны. Уквартелёваны были в Ґенералній духовній семінарії. Студіум Рутенум дїяло до 1809 рока. За цілый час фунґованя Студіум Рутенум закінчіло 470 штудентів.
Од 1848 рока фунґовала на львівскій універзітї Катедра русиньского языка і літературы.
Русиньске школство в Угорьску
Закон з рока 1868 о тзв. «рівноправности народностей» допущав лем єден народ, мадярьскый, зато нияка орґанізація народностных меншын ту не могла леґално екзістоваты. Комплікованый быв і факт, же освітна сістема не продуковала ниякых новых актівістів. На середнїх школах у Пряшові, котры были під справов ґрекокатолицькой церькви, педаґоґічный процес проходив в мадярьскім языку. Зато навчіти ся кіріліку і заміряти ся на свойу первісну културу могли школярї лем на низшых уровнях школьской сістемы — в основных школах. В 1874 роцї былп у пряшівсім реґіонї 247 школ, в котрых ся в педаґоґічнім процесї даяков формов вжывав русиньскый язык. Но о 30 років пізнїше, в р. 1906, їх кількость упала лем на 23 а в 68 основных школах ся вело білінґвалне русиньско-мадярьске навчаня. Далшый рік ся тото чісло наслїдком інтензівной мадярізації зменшыло докінця на 9 школ. З історічных документів є інтересный вырочный справодай в мадярьскім языку з білінґвалной Пряшівской кралёвской католицькой главной ґімназії, зо школьского року 1910/11. Выука русиньского языка там была орґанізована од 2. по 8. класу шість раз до тыждня. В єднім школьскім роцї 1910/11 ся русиньскый язык нараз учіло аж 60 штудентів з ґрекокатолицькых родин.
Русиньске школство Лемковины
Выслїдкы народнобудительского снажіня ся стали очівісныма в XIX. сторочу, коли з Лемковины вышла ціла плеяда вызначных людей в конфесійнім, научнім, літературнім і културнім жывотї Ґаліції, міджі котрыма суть і особности цілоевропского вызнаму. З них уведеме двох галічскых ґрекокатолицькых метрополитів — Ёзефа і Сілвестра Сембратовічовых, єпіскопів Фому Поляньского і Юліяна Пелеша (Пелеш быв окрем іншого і учітелём наслїдника цісарьского трону — князя Рудолфа), професорів теолоґії, окрем высше спомянутых тыж Онуфрея Криницького, Тіта Мішковского і Василя Масцюха.
Хоць лемківска інтеліґенція в бівшій мірї была інтеліґенціов церьковнов, в тім часї ся у Лемків профіловало світьске навчаня. Велику популаріту здобыли штудії права. В XIX. сторочу Лемковина вступила і до світа юрісдікції — мала едукованых судцїв, адвокатів, но і політіків і журналістів.
Могли бы сьме спомянути іщі много далшых вызначных Лемків про годновірность школьской сістемы на Лемковінї. Едукачному процесу Лемків в другій половинї XIX. стороча были великыма помічниками тзв. «Руськы бурсы», дякуючі котрым могли штудовати і дїти з худобнїшых померів. В «бурсах» штуденты мали забезпечене не лем бываня і страву, але і патріотічну выхову і едукацію. Одхованцї сандецькой і ґорліцькой «бурсы» были найактівнїшыма патріотами і културныма дїятелями Лемковины в міджівойновім періодї. Їх думаня і почутя было наміряне в дусї еманціпації лемківской културы. Тот факт має велике значіня про статус лемківского языка. Од року 1891 ся жывый язык лемківского села навсе дістає до писаных текстів. То значіть, же зачінать выходити першый часпис в лемківскім языку — двотыжденнік, нескорше тыжденнік Лемко (1911—1914). Школярї ся учіли з учебників, котры написав Метод Трохановскый і были выданы Штатным выдавательством школьскых учебників у Львовї. Были то: Лемківскій Буквар (Львів 1933) і Перша лемківска чытанка (Львів 1934). Прирїхтованы были і далшы учебникы, про высшы класы, но тоты уже небыли выданы.
Русиньске школство у Чеськословеньску
На Підкарпатьскій Руси «містный язык» ся став (вєдно з чеськым языком), едным з двох офіціалных «штатных» языків. Ческословеньска влада уж 18. новембра 1919 в Ужгородї выдала Ґенералный штатут про орґанізацію і адміністрацію Підкарпатьской Руси, в якім назначіла рїшіня языкового вопросу Русинів: навчалным і урядным языком ся мав стати «народный язык». Штатур тыж рекомендовав «орґанізовати як найскорше русиньскы школы», причім русиньскый язык бы быв навчалным языком у першых класах а поступно тыж у высшых класах у вшыткых школах. При уводжованю до жывота, взникали многы проблемы, котры были найвыразнїшы в школстві. В школьскім роцї 1923/1924 на выходнім Словеньску было лем 95 народных школ, в котрых ся вжывав русиньскый діалект. По крітіках америцькых Русинів быв і презідент Масарик примушеный конштатовати, же Русины на Словеньску не мають адекватну кількость школ.
В роках 1932—1937 ческословеньске міністерство школства поволило, жебы 59 народных школ зо словеньского языка перешло на русиньскый а в 43 далшых ся завело навчана русиньского языка в россягу найменше по три годины на тыждень. То значіть, же в р. 1938 было на Словеньску довєдна 168 русиньскых народных школ а в далшых 43 ся счасти учів русиньскый язык.
Од рока 1940 навчаня в народных школах мало належати до компетенції церькви. То доволило навчаня і в русиньскім языку а зарівно сі то выжадало выданя штирёх новых учебників. Настолїня комуністічного режіму в 1948 роцї значіло загамованя природного процесу самоідентіфікації русиньского жытельства на Словеньску, як і політічны амбіції русиньской меншыны. Русины были у вшыткых офіціалных документах евідованы як Українцї а самособов так то было і в русиньскых народных школах (в р. 1952 адміністратівным способом змінены на україньскы). Мушена українізація принесла із собов далшый важный проблем, котрый нарушів і до теперь нарушує русиньскый самоідентріфікачный процес — добровольну словакізацію, в тім часї приниману як лїпшу путь із двох не приятелных.
Сучасна школска сфера у Польску
Пять річный період фунґованя лемківского языка в штатній школьскій сістемі охабило тверды шляпаї в самоусвідомлюючім процесї Лемків. Кідь язык Лемків быв на конець заміненый україньскым языком, нескорше польскым, Лемкове были уже пересвідчены о едукачнім потенціялї свого материньского языка, котрого навчаня загамовала політічна сістема. Зачали ся мобілізовати ку тому, жебы назад здобыли можность школованя в материньскім языку в штатных школах. Довгый час ся то не дало.
Основна зміна в процесї навчаня лемківского языка пришла аж в посткомуністічнім Польску. В згодї з демократізаціёв штату, жытелї Польска надобыли право слободного выберу світоназору і заложіня орґанізації в згодї із своїма потребами. Потреба Лемків презентовати ся, была така велика, же уже в маю 1989 заложыли орґанізацію — Стоваришыня Лемків.
Цілём орґанізації є: Захрана, розвиток і шыреня духовной і матеріалной културы Лемків, навчаня в лемківскім языку, популарізація історії Лемковины і здобываня зналостей о жывотї і актівітах Лемків за граніцями Польска. На реалізацію тых цілїв має уведжена орґанізація Комісію про едукацію, котра зачала боёвати о можность офіціалного навчаня Лемків в материньскім языку. В септембру 1991 в основній школї в Устю Ґорліцьком (в минулости ся село звало Устя Руске) ся першый раз по войнї, дякуючі тогдышнїй председнічцї Комісії про едукацію Мірославы Хоміаковой, зачали школяры учіти лемківскый язык як неповинный предмет. О рік нескорше Міністерство народного школства быдало поволїня на навчаня меншыновых языків як материньскых, што зініціовало навчаня лемківского языка в далшых школах на Лемковінї — в Криніцї і Роздїлю. В далшых роках ся лемківскый язык розшырив і до іншых школ — в западных областях Польска, де жыє много Лемків. В сучасности є подля штатістікы очівісный процес підвышованя чісла школ і школярїв, котры ся учать лемківскый язык. Кідь подля дан Міністерства внутра і адміністрації Польской републікы в школьскім роцї 2001/2002 было в Польску 14 школ, в котрых ся учіло лемківскый язык 127 школярїв, в школьскім роцї 2005/2006 то уже было 37 школ, в котрых ся лемківскый язык учіло 295 школярїв.
В академічнім роцї 2001/2002 ся зачала нова етапа в навчаню лемківского языка. По першый раз в історії ся лемківскый язык дістав на уровень высокого школства. На Педаґоґічній академії в Кракові, на Інштітутї русской філолоґії взникла апробація: русска філолоґіа і русиньскый лемківскый язык. Є то форма подвойного філолоґічного заміряня. Штуденты дістають паралелно повну дотацію предметів з обсягу русской філолоґії і тыж повну дотацію предметів з лемківской філолоґії. Міджі предметами в лемківскім языку суть: практічне навчаня русиньско-лемківского языка, описна ґраматика русиньско-лемківского языка, познаткы з історії і култуты русиньско-лемківской меншыны, русиньско-лемківска література, історія русиньско-лемківского языка, конфронтачна ґраматика польско-лемківска і україньско-лемківска, методіка навчаня русиньско-лемківского языка, діпломовый семінарь з русиньско-лемківского языка. Першый раз в історії была можна едукація філолоґів з повноцїннов приправов на учіня лемківского языка. Першы абсолвенты, котры здобыли діплом в роцї 2006, уже наступили до практікы — то значіть, же зачали учіти лемківскый язык в школах. Школованя в материньскых языках меншын на верейных школах є дотоване штатом. На основі уставы, части О сістемі едукації, може быти такый сістем школованя орґанізованый тыж в сукромнім школстві. В Польску але сукромны школы має лем жыдівска меншына, і то лем дві.
Правны управы тыкаючі ся прав на школованя в материньскых языкaх приналежників народностных і етнічных ґруп в Польску суть годночены позітівно. Гірша є сітуація з учебникамі. Навчаня лемківского языка ся реалізує подля учебых основ, одобреных Міністерством народного школства Польска, авторів М. Хомяковой, Г. Ґрантовской, П. Трохановского, О. Дуц-Файфер, М. Ванцю-Шавлука і А. Квоку: Program nauczania języka łemkowskiego (rusyńskiego) dla szkoły podstawowej i gimnazjum. Про школьскы потребы быв тот проґрам схваленый розгоднутём MEN-DKW — 4014 — 133/99 із дня 31. 3. 1999. Одобрены суть і основы авторкы Мірославы Хомяковой — Program nauczania języka łemkowskiego (rusyńskiego) dla szkoły średniej (liceum, technikum, szkoła zawodowa). Kurs podstawowy. Быв одобреный на основі MEN-DKW-4015-7/00 із дня 18. 9. 2000. Што ся тыкать учебників, можеме сконштатовати, же їх чісло ся звышіло, но не забезпечують в достаточній мірї едукачный процес в лемківскім языку, літературї і културї. В початкох учітелї і школярї поужывали Букварь выданый іщі в міджівойновых часах. Пізнїше быв в сондажнім накладї выданый учебник зоставеный з матеріалів сформованых главно М. Хомяковов, просередництвом културно-сполоченьской орґанізації Стоваришыня Лемків.
В роцї 2003 Міністерство народного школства і шпорту, по одобрїню учебників про навчаня лемківского языка кваліфікованыма одборниками, увело до свого выдавательского плану першы учебникы лемківского языка. По дакілько роках орґанізованого навчаня лемківского языка в школьскій сістемі Польска, можеме реґістровати много позітівных явів в розвої процесу навчаня. Передовшыткым все ся підвышує чісло школ і школярів, котры ся учать лемківскый язык. Розшырує ся база учебників, підвышує ся чісло кваліфікованых учітелїв лемківского языка. Є іщі много дефіцітів, котры взникають переважно зато, бо Лемкове суть розметаны по цілім Польску, зато ся і дуже скоро асімілують. Вшыткы тоты факты суть прічінов того, же на навчаня лемківского языка ся не голосить таке чісло школярів, яке бы ся очековало а наконець то веде ку споёваню клас або творїню міджішкольскых форем навчаня лемківского языка. В такій сітуації є тяжка приправа гармоноґраму навчалных годин так, жебы то выговлёвало вшыткым учасникам навчалного процесу.
Кідь возьмеме в увагу вшыткы аспекты і зроблены аналізы, можеме конштатовати, же лемківскый язык має в процесї едукації перспектіву. Одстраниня недостатків є про Лемків першоряднов задачов.
Сучасна школска сфера у Сербії
Кінцём 19. стороча, коли штат вырішив перетрансформовати конфесійны школы на штатны ся змінив язык навчаня на мадярьскый. Жебы ся навчаня і надале реалізовало в русиньскім языку і жебы школярї непереходили на навчаня в штатнім мадярскім языку, церькевно-школьскый выбор в Рускім Керестурї і Коцурї перебрав на себе повинность плаченя учітелїв. Світлым прикладом є рускокерестурскый учітель Мікола Будіньскый, котрый демонштратівно одышов із школы в Рускім Керестурї, перешов до школы в Коцурї і запоїв ся до педаґоґічной праксі народных учітелїв, котры мали підпору, так повісти, вшыткых Русинів і особито німецкого обывательства в Коцуре (Biljnja 1987, с.51). Конфесійна школа в Коцурї екзістовала до року 1921, чім зробила велику задачу в утриманю народной ідентіты Русинів а їх народного усвідоміня.
В року 1921 Русины здобыли право на школованя в материньскім языку. Тым были фактічно узнаны за народностну меншыну. На основі того были нескорше в міджівойновім періодї основаны дві културно-освітны орґанізації а зачала ся плодна выдавательска дїалность. Выходили календарї, першы учебнікы про ОШ, новинкы і часопис про дїти — Наша заградка, котрый выходить до днесь. Іщі до ІІ. світовой войны было основане Низша реална мішана штатна ґімназія в Рускім Керестурі з навчалным языком русиньскым (1945). Была одкрыта на основі тогдышнїх леґітімных школьскых законів: Закона о штатных школах (1944), Закона о сімрічній повинній школьскій освітї про вшыткы дїти до пятнацять років (1945), што ся потім реалізовало на штирирічных основных школах і трирічных ґімназіях. Середня школа з навчалным языком не єствовала довго, бо до 1948 рока ся штирирічны ОШ і трирічны середнї школы трансформовали на вісямрічны основны школы.
Історічным моментом про середнёшкольску освіту быв рік 1970, коли ся основало в Руськім Керестурі особите оддїліня ґімназії Жарка Зренянина з Вербасу. Быв сформованый Освітный сентр Петра Кузмяка, котре вязало до себе Основну школу Петра Кузмяка а сучасно і середнёшкольску освіту, выхову і професіонално-одборне навчаня од школьского рока 1977/78.
В Руськім Керестурі компактно жыє русиньске жытельство, зато вшыткы дїти в містній основній школї Петра Кузмяка здобывають освіту в русиньскім языку.
В містах і селах де жыють Русины в меншім чіслї ся орґанізує кружкова дїялность русиньского языка, тзв. Пестованя русиньского языка з елементамі народной културы. Тоты ся реалізують во веце як десятёх містах ці селах і навщівлять їх коло 400 школярів. Про потребы кружків ся ужывають три учебникы, котры подля їх головного рецензента суть на тілько оріґіналны, зроблены путавым інтересным способом, же немають конкуренцію ани міджі учебникамі іншых народностных меншых у Войводинї.
Русиністіка, як універзітна дісціпліна на Філозофічній факултї в Новім Садї екзістує од року 1972, коли быв на місце ректора зволеный Юлиан Рамач. Навчаня русиньского языка і літературы як факултатівного предмету і зарівно выберового предмету належала до компетенцій Лекторату русиньского языка і літературы. В роцї 1981 была на Педаґоґічнім інштітутї основана Штудійна ґрупа про русиньскый язык і літературу а в роцї 1983 ся утворила Катедра русиньского языка і літературы. Штуденты спочатку штудовали паралелно два одборы (русиньскый язык і літературу і серьбскый язык і літературу) а промовали в апробації: учітель русиньского языка і літературы і серьбского языка і літературы про школы з навчалным языком русиньскым. Штуденты сі могли выбрати і єдноодборове штудіюм русиньского языка і літературы. Днесь ся катедра называть Оддїліня русиністікы. Єдным найвекшых успіхів Оддїліня русиністікы є богата научна публікачна чінность зо сферы русиністікы.
Матерьскы школы суть в Сербії наставлены так, же суть до них придїлёваны дїти подля місца перебываня, т. з., же окремо в містах то родічам і дїтём стяжує можность навщівлёвати русиньску школку.
Основне шолованя в русиньскім языку є реалізоване на трёх основных школах: в Руским Керестурі, Коцурі і Дюрдёві. В Коцурі і Дюрдёві ся не наповнять законне мінімум — 15 школярів єднакого віку, зато ся хоснує іщі часть реґулатівы, котра допущать можность, жебы міністер освіты доволив ухопити і менше чісло школярів, як є становлене в законї. В основнім школстві ся такым способом в русиньскім языку школує коло 560 дїтей.
Про дїти котрых языком навчаня є серьбскый язык, є можности навчаня русиньского языка на годинах з предмету «Руски язык з елеменнтами националней култури». Є то єден із 15-тёх выберовых предметів, заступленых 2 годинами до тыждня. На середнїх школах штудує коло 60 штудентів, на высокій коло 35.
Сучасна школска сфера у Хорватії
Векша часть Русинів в Хорватьску жыють в селах Петровци і Миклошевци і творять там векшыну жытельства. Освітна сістема в русиньскім языку має в Хорватьску довгу традіцію. Першы школы в Петровцах і Міклошевцах были церьковны. Взникали під патронатом Кріжевацького єпіскопства і екзістовали аж до року 1874, коли быв приятый Закон о народній штирикласній школї, подля котрого патронат над школами і учітелями перебрав штат. Школы были переменованы на общонародны школы. Навчаня ся проводило в хорватьскім языку. Русиньскый язык ся хосновав лем на годинах реліґії і то лем тогды, кідь быв священік Русин, т. з. знав тот язык.
Капіталізм
Капіталізм є економічна сістема, в котрій суть выробны середкы в пріватнім властництви тай хоснованы за цїлём здобытя зыску. Економічны параметры (наприклад цїны) суть становлены через вольну торговлю (понуков і пожадавков), а то ай цїны за роботы, не суть керованы лем мішанём ся штату (як в керованых ці планованых економіках).
Русиньске школство
Сучасна школска сфера у Хорватії
Хоць ани в міджівойновім періодї ся не навчало в русиньскім языку, народне чутя, котре ся дїдило з ґенерації на ґенерацію было барз міцне. Русиньскый язык міджі Русинами пошырёвали і пестовали русиньскы народны учітелї, котры зо школярями по школї бісїдовали по русиньскы, приготовлёвали културны проґрамы про родічів і цілый валал на кажде церьковне свято. В Петровцах ся русиньска културы пошырёвала іщі посередництвом співацькой ґрупы. Церьковный збор дїяв і в Міклошевцах, котрого основателём і диріґентом быв Йоакім Костелник.
Капіталізм
Самособов, же штат, ці іншы орґанізації, котры до той сістемы не суть включены, собі охаблають все даякы правила сістему реґуловати. Економікы такых штатів, де штат засягує до економікы суть змішаны; торговы прінціпы фунґують в даякых областях, в іншых але панує монопол ці монопсон штату.
Русиньске школство
Сучасна школска сфера у Хорватії
Позітівны зміны в навчаню материньского русиньского языка ся зачали ралізовати по другій світовій войнї. З ініціатівы народностной орґанізації Руска матка в школьскім роцї 1949/50 ся по першый раз обявив премет «rusinski jezik» як рівноцїнный навчалный предмет в школї. Навчаня русиньского языка ся зачало в Петровцах, Міклошовцах і в Раёвом Селе. Навчаня в материньскім языку ся перерывать в шістьдесятых роках, в Міклошевцах і Раёвом Селе іщі скорше. Міджі роками 1956—1969 навчаня в русиньскім языку цалком абсентує.