cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Туря Быстра
Туря Быстра, Тур'я Бистра — село в Перечинском районѣ Закарпатской области Украины. Ку Турябыстрянской сельской радѣ односить ся тыж село Свалявка.
Полога
Село лежить над потоком Быстрик, лѣвым притоком рѣкы Турѣ, оддалене о 30 км од районного центра и желѣзничной штации Перечин.
История
Село первый раз упомянуте в историчных жерелах в року 1552.
В року 1880 барон Котц зрядив в селѣ завод сухой дестилации древовины, котрый пак од него выкупила фирма Бантлин. Выроба заникла в року 1932, коли была перенесена до Перечина.
В року 1910 в селѣ жили 1319 особы, з них Русины — 1122, Нѣмцѣ — 117, Мадяре — 75, грекокатоликы — 1128, израелиты — 74. По Трианонѣ село одышло Чехословакии.
В року 1930 в селѣ было 1628 обывательох, з них Русинох — 1430, Еврейох — 74, Нѣмцьох — 54, Чехох и Словакох — 40, Мадярох — 14, чужоземцьох — 16. Грекокатолицка громада: 1436 особ, камяна церква св. Василия (1825). Школы: русинска (5 клас), чешска (3 класы). Ставанка приватного автобуса.
24. октобра 1944 в село зашла Червена армада, и зачав ся украинскый период его истории. В року 1969 в селѣ жили 1725 особы. В селѣ было земледѣлске дружство (колгосп «Комсомолець»), котре диспоновало 4200 га землѣ и провадило мясо-молочне скотарство и овочинарство, была восямрочна украинска школа з конзултачным пунктом диштанчной середной школы, клуб и библиотека. Промыслова выроба: млин, столярска майстерня, гатер (пила). За повоенны рокы выставили 360 новых хыж.
Референции
Катеґорія:Села Україны Катеґорія:Населены пункты Украины Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области
Уппсала
Уппсала, Uppsala  — административный центер края Уппсала, комуниты Уппсала ай историчной провинции той истой назвы в Шведском Кральовствѣ.
Подля обывательства Уппсала — четвертый найвекшый город шведского штату.
Полога
Лежить в оддалѣню 64 км на сѣвер-сѣверозапад од Штокголма.
История
Город познатый од XII. стороча под старшов назвов Östra Aros. В року 1164 став ся сѣдлом архиепископской столицѣ, котра ту зоставать ай доднесь. В року 1435 высвячена готична катедрала, доминанта города.
Катедрала ся стала традичным мѣстом корунации (до року 1719 дванадцять корунаций) и погребу шведскых монархох. В року 1593 ту дефинитивно выголошене лутеранство Аугсбургского вызнаня за повинне про вшитку Швецию.
В року 1477 основана Уппсалска универзита, найстарша в Швеции, а при ней ся зобрала една з найвекшых универзитных библиотек, Carolina Rediviva (1841). Окремым предметом историчного интереса суть ботанична заграда и дом ботаника и природника Карла Линнея.
Од року 1860, коли ту пришла желѣзниця, Уппсала динамично ся вывинула з аграрно-торгового ай универзитного центра на индустриалный.
Газдовство
Традичныма конарями промысла суть машинарскый, полиграфичный и фармацевтичный. В новшой добѣ Уппсала ся стала едным зоз свѣтовых центрох медицинскых ай биологичных технологий (130 компаний).
Референции
Катеґорія:Населены пункты Швеции Катеґорія:Міста Европы
Чекканчік чорнохвостый
Чекканчік чорнохвостый (Saxicola rubicola) є вид птаха з родины дроздовых. Є меншый як воробель. Самець мать чорну голову і хырбет, білу смужку на чорнім крылї і арджаво буру грудь. Жывить ся головно дрібныма хробаками. Гнїздо собі будує на земли в густій траві, саміця несе 5 аж 6 зеленкастых яєць з мягкыма арджавыма фляками і сама їх зогрївать, на старостливости о молодята мать участь і самець.
Референції
Катеґорія:Дроздовы Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
1177
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Чекканчік луговый
Чекканчік луговый (Saxicola rubetra) є малый монотіпічный вид дроздового птахa.
Опис
Росте до довжкы 13–14 цм, роспятя крыл мірять 21–24 цм а важыть 15–20 ґ. Самець мать бураво чорной стороны головы лемованы білыма смужками, помаранчово бежове горло і груд, білавый бріх і флякасту верьхню часть тїла. Саміцї а молодята суть собі подобны, лем менше контрастно зафарблены.
Самцї співають з вывысшеных місць. Ваблять проникавым „фитик–тик“ а „їв їв“; спів є голосный, переважно флавтовый.
Біотоп
Про гнїздїня выглядавать головно вогкы лукы. В часї міґрацій жыє і в другых одкрытых країнах, враховано поль.
Страва
Жывить ся головно хробаками або іншыма безхырбетныма, тыж і павуками або слимаками. В осени жере ай бобулї. Жертву вызерать з высокых былин або іншых вывысшеных місць, одкы єй їмать на земли або в летї.
Гнїздїня
Поглавно дозрївать в другім календарнім роцї. Гнїздить 1x за рік од мая до авґуста. Гнїздо з травы і корінків будує на земли в траві. В єдній зношцї є 5-6 зеленосинїх яєць великых 19,1 x 14,5 мм. На їх інкубації тырваючій 11–14 днїв мать участь лем саміця. Молодята опущають гнїздо по 12–14 днях, коли іщі не годны лїтати. Опірены суть пак у віку 17–19 днїв.
Референції
Катеґорія:Дроздовы Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Версайскый договор
Версайскый договор — мировый договор, подписаный в конци Первой свѣтовой войны меджи витязныма державами и пораженым Нѣмецкым цѣсарством 28. юна 1919 во Версаю под Парижом и набравшый силу 10. януара 1920.
Статья 81. Версайского договора вызначала створѣня автономной русинской територии яко части Чехословакии.
За договором з Нѣмецкым цѣсарством наслѣдовали далшы мировы договоры зоз его споенцями:
Михайло Пупин
Михайло Идворскый Пупин, Michael Idvorsky Pupin (*4. октобер 1858, Идвор, Войводина — †12. марец 1935, Ню Йорк, США) — америцкый физик сербского походжѣня.
Версайскый договор
Критика договора
«Витязны державы», зазначены в договорѣ были:
Михайло Пупин
Биография
В дѣточом вѣку трафив до Америкы, де заробляв на живобытя тяжков роботов. В року 1879 зачав штудии на Колумбийской универзитѣ в Ню Йорку. Мав постградуалны штудии в Кембриджу и Берлинѣ. В року 1901 запатентовав свой найпознатѣйшый вынаход пупиначну цѣвку, котра дозволила реализовати телефонну голосову комуникацию на далекы, дотогды неможны одстояня. «Пупинация» зробила реалностьов телефонне споеня атлантичного и тихоокеанского берега США, хоснована была и в Европѣ.
Версайскый договор
Критика договора
Россия, як еден зо закладаючых членох Антанты, хоть была основным участником войны на витязной сторонѣ, в договорѣ не мала участь, а ей правонаступник, СССР, Версайскый договор не вызнавав, про то, же интересы России были проигнорованы, и домогав ся его змѣны.
Едну з важнѣйшых роли в договорѣ мали США, а Президент Вилсон пробовав выпрацовати справедливый мир на основѣ своих 14 пунктох, створѣня Лигы Народох и недопущѣня надмѣрных контрибуций. Але то му ся удало лем счасти. Успѣхом Вилсона было створѣня Лигы Народох, котра мала рѣшати меджинародны конфликты и не допустити войну. Основны пункты штатута Лигы Народох стали ся частьов Версайского договора, и Вилсон го нараз подписав.Але многы експерты уже в 20-ы рокы указовали, же надмѣрно покарана Германия буде ся домогати реваншу. Наконец з таков мотивациев быв договор в Сенатѣ заблокованый, а США го не вызнали, ани не стали ся нигда членом Лигы Народох. Не подписав договор ани Китай, понеже статья 156. оддавала нѣмецкы концесии на его територии в хосен Японии, а не вернула суверениту Китаю. Найвекше незадовольство было в Германии, котре по приходѣ ку владѣ Адолфа Гитлера поступно вело ку ремилитаризации, реваншу и зачатку Другой свѣтовой войны.
Референции
Катеґорія:Історія Европы Катеґорія:История Подкарпатской Руси Катеґорія:Мировы договоры Катеґорія:История Германии Катеґорія:История Дании Катеґорія:История Мадярщины Катеґорія:История Польщи Катеґорія:История Словеньска Катеґорія:История Франции Катеґорія:История Чехии
Михайло Пупин
Биография
Пришов до США в року 1874. В року 1883 зыскав ступень бакаларя и америцке горожанство, в року 1889 — ступень доктора. Того ж року достав мѣсто професора математичной физикы на Колумбийской универзитѣ, од року 1931 емеритный професор.
Пупин выступав и на политичной сценѣ, быв главным конзулом Сербии в Ню Йорку. В року 1914, в часѣ свѣтовой войны, коли США зоставали еще невтралны, вербовав добровольцьох меджи Америчанами сербского и чорногорского походжѣня и тайно засылав на фронт до Европы, за што мав неприемности з америцков владов.
Окрем телефонии, далшым важным объявлѣньом Пупина было то, же атомы, подданы рентгеновым зарям, емитують секундарне рентгенове зарѣня (1896). На основѣ того вынайшов технику, як з помочов флуоресценчного дисплея мож робити рентгеновы знимкы з куртов експозициов, што лягло в основу медицинской диагностичной флуорографии. Михайло Пупин мав и литературный дар. В року 1924 зыскав Пулитцерову награду за автобиографичну книжку Од имигранта до вынаходника (From immigrant to inventor, 1923).
Референции
Катеґорія:Физици Катеґорія:Вынаходници
Кральовство Великой Британии
''Тота статья пише о заниклой историчной державѣ. О днесь екзистуючой державѣ см. Споене кральовство.''
Кральовство Великой Британии, Kingdom of Great Britain, официално тыж Велика Британия,  Great Britain — исторична держава, котра екзистовала в роках 1707–1800. Взникла злучѣньом Англицкого кральовства и Шкотского кральовства на основѣ законох о унии, приятых в первой половцѣ року 1707 одповѣдно англицкым и шкотскым парламентами.
Оба кральовства од року 1603, по смерти Елизабет І. ей наступець, шкотскый краль Якуб І., прияв под свою владу з титулом Краля англицкого и Краля шкотского, наслѣдком чого перебывали в персоналной унии, а в обох кральовствах фунговали самостатны парламенты. По злучѣню в року 1707 быв вытвореный еден парламент, котрый засѣдав в Лондонѣ.
В року 1800 быв приятый Акт о унии 1800, ратификованый парламентами обох сторон, котрый в §1 конштатовав, же дньом 1. януара 1801 Кральовство Великой Британии и Кральовство Ирске злучають ся навсе до едного кральовства, под назвов Споене кральовство Великой Британии и Ирландии. Тым актом заникла стара держава и взникла нова.
Етимология
Назва Britain походить з латинской назвы острова Велика Британия — Britannia або Brittānia, через старофранцузске Bretaigne (в модерной французчинѣ Bretagne) и середньоанглицке Bretayne, Breteyne. Назва Great Britain была первый раз официално поужита в року 1474.
В Договорѣ о унии з рока 1706, §1, пак в наступном ратификачном Актѣ о унии (1706) зафиксовано, же оба кральовства, од датума ту зазначеного, циже 1. мая 1707, и навсе злучують ся до едного кральовства, под назвов Велика Британия.
Референции
Катеґорія:Бывшы штаты Катеґорія:История Споеного кральовства
1760
Референции
Катеґорія:Рокы
Ольшавіця
Ольшавіця (по ) є село на Словеньску в окресї Левоча.
Обывательство
Зложіня обывательства подля народности (2011 р.) :
Русиньскый язык за материньскый означіли 84 жытелїв (28,9%).
Мала Франкова
Мала Франкова є село в окресї Кежмарок в Пряшівскім краю на северовыходї Словеньска.
Поляна (при Свалявѣ)
Поляна, Polena — купельове село в Украинѣ, в бывшом Свалявском районѣ Закарпатской области. Обывательство — 2.747 особ (2001).
География
Село положене од бывшого районного центра Свалява о 10 км на сѣвер, в невеликой узкой долинѣ, окруженой лѣсами. В сѣверной околици села стара, днесь утративша вызнам, дорога Мукачово-Львов зачинать ся поднимати на переход Уклин. Нова активна дорога М-06 в сучасности иде мимо села. В южном конци села зливають ся рѣчкы Мала и Велика Пеня, даючи зачаток рѣцѣ Пеня.
В селѣ и широкой околици суть жерела минералных вод. Уже од року 1826 тоты воды хосновали про лѣчебны купелѣ, в року 1868 была выбудована водолѣчебня, а од року 1946 зачав фунговати санаторий Поляна. В зимушный час купеляшѣ можуть ся и лыжовати на невеликых околичных горах, де суть лыжарскы вытягы.
История
Поляна стоить на мѣстѣ даколишной пастырской осады, котра была спалена татаро-монголсков ордов в роках 1241-1242. Новозакладене село зачали будовати в року 1584. В року 1728, коли паном села став ся гроф Шенборн, в селѣ были 52 хыжѣ и 362 обывателе.
В року 1910 в селѣ жили 912 русинскы, нѣмецькы и мадярскы обывателе. По Трианонѣ (1919) село одышло Чехословакии.
В року 1930 в селѣ было 1280 особ, з того Русины — 741, Евреи — 273, чужоземцѣ — 100, Чехы и Словаци — 85, Мадяре —55, Нѣмцѣ — 22, иншы — 4. Набоженска грекокатолицка громада в числѣ 802 вѣрникох мала муровану церкву Св. Михаила, высвячену в року 1845. В селѣ быв нотарскый уряд, пошта, телеграф, телефон, жандарска станиця, русинска школа (5 клас), чешска школа (3 класы), ходив приватный автобус. 17. апрѣля 1929 Державна справа контролы потравин при Карловой универзитѣ в Празѣ выдала посудок о высокой якости тутешной минералной воды. Вода ся фляшковала и вывозила на продаж. В селѣ фунговали купелѣ, модерно и комфортно обладованы, де лѣчили, окрем жалудковых, нервовы, ставовы, кровны, плюцны (окрем туберкулозы) хвороты.
15. марца 1939 в село пришло мадярске войско и село вернуло ся под мадярску коруну. 24. октобра 1944, переломивши одпор мадярского войска, в село зашла Червена Армада, и зачав ся совѣтско-украинскый период истории села.
В року 1950 отворили середну школу, в року 1966 — еще еден санаторий, з чим рочне число купеляшох перевысшило 10 тысяч особ.
Полянска сельска рада
До Полянской сельской рады входять села Поляна и Уклин. Число обывательох двох локалит чинить 3131 особ, территория — 4,568 га.
Сельска рада мать 20 депутатох и голову. Адрес: 89335, Закарпатська обл., Свалявський р-н, с.Поляна, вул. Духновича, 65 (укр.).
Референции
Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области Катеґорія:Населены пункты Украины
Хлор
Хлор, хемічный сімбол Cl, (лат. Chlorum) — хемічный елемент з протоновым чіслом 17, котрый належыть до 7-ой ґрупы періодічной сістемы елементів. Проста субстанція хлору — Cl2 — ґаз.
Катеґорія:Хемічны елементы Катеґорія:Неметалы
Чеськый язык
Чеськый язык (čeština высловность: ) є западославяньскый язык, котрым ся бісїдує передовшыткым у Чеську. Бісїдує ним приближно 12 міліонів людей на цілім світї. Чеськый язык є подобный і взаємно зрозумілый зо словенчінов, значно менше з польщінов, лужіцков сербчінов.
Історія
Чештіна ся розвила на кінцї 1. тысячроча з западного говора праславянчіны. В прачеськім періодї всокотила дакотры праславяньскы знакы, такы як єры, носовы гласны, палаталізацію ці сістему четверых минулых часів (аоріст, імперфект, перфект, плусквамперфект). Тоты знакы не пізднїше 15. стороча поступно счезли (в указанім порядку).
Писомны памняткы з найстаршого періоду суть лем спорадічны. Чітати і писати тоды знало векшынов лем духовенство. Функцію офіційного языка выконовала латінчіна, даколи старославянчіна. Першов чеськов писомнов памнятков суть дві речіня з документу о заснованю літомеріцькой капітулы з 1057. року, котры суть очівидно май молоды, судячі з ушыткого аж із 12. стороча. Тоты речіня были писаны тзв. прімітівным правописом, котрый хосновав незмінену латиніку і про запис звуків, котры были латинї чуджі (єдна буква могла означати веце звуків).
У 14. сторочу чештіна проникла до літературы і сферы урядных контактів. Обявили ся першы чеськы писаны книгы. Рїшінём Карла IV. быв зробленый першый чеськый переклад Біблії. Хосновав ся діґрафный правопис. На переломі 14. і 15. сторіч ся обявила пропозіція о реформі правопису, котра завела до чештіны хоснованя діакрітічных знаків. Пропаґатором той реформы быв Ян Гус, айбо не є докус ясно ці быв ай ї автором.
Великый розвиток чеськой писаной літературы ся став по вынаходжіню книгодрукованя в 16. сторочу. За примір списовного языка ся довго хосновала тзв. краліцька Біблія. По поражцї ставового повстаня в 1620. роцї дошло до поступного упадку чеськой літературы, спричіненого передовшыткым еміґраціёв чеськой некатолицькой інтеліґенції (Яна Амоса Коменьского, Павла Страньского ітд.). Але і в тій добі выходила чеська література, котра єднач підлїгала строгій цензурї. У 1627–1628. роках другым урядным языком у Чехах і на Мораві ся став нїмецькый язык, одтоды прирівненый до чештіны (і фактічно вдяка політичному тиску дістав у часї слїдуючіх сторіч верьх). Снага завести нїмецькый язык єднотным на вшыткых землях габсбурской монархії ся обявила у 18. сторочу (Марія Терезія, Йосиф II.) з практічных (скорше як націоналных) причін. Не позераючі на тото ся вказала нереалнов, бо чеськоязычноє общество было великым і по стратї векшыны земель понїмченой Сілезії мало в остатку Чеськой коруны над нїмецькоязычныма процентну перевагу. Зрушіня невольніцтва доволило пак на кінцю 18. стороча обяву двиганя, означеного народным возроджінём.
Вдяка снагам народных будителїв была у 19. сторочу зась піднята уровень чеськой літературы. А вдяка повинному школованю і высокій ґрамотности общества списовный язык перестав быти завислым од узкой верствы інтеліґенції. По вшелиякым пробам кодіфікації была наконець прията ґраматіка Йосифа Добровского, котра першыраз вышла в 1809. роцї. Обновлїню чеськой лексікы приспіло передовшыткым выданя пятитомного Словника чесько-нїмецького (1830-1835) Йозефа Юнґманна. Розвила ся публіцістіка, красна література ся намагала наближыти ід жывому языку. Были одвержены дакотры зостаткы застарїтого правопису краліцькой Біблії. Списовна чештіна в тій добі дістала веце-менше днешню подобу.
Говоры
Чештіна має много говорів, котры суть векшынов взаємно зрозумілы. Під впливом медії а бісїдной чештіны ся стирають роздїлы меджі нима. Чеськы говоры ся дїлять на 4 ґрупы: На меджовых землях, населеных перед 1945. роком Нїмцями, говоры суть многородны.
Писмо
Чештіна хоснує латиніку, доповнену діакрітічныма знаками і діґрафом ch, котрый ся тримле за окрему букву. Надшоровый знак гачок (чеськ. háček) означає сычачі і мнягкы согласны, а кідь стоїть над гласнов e — мнягкость опереднёго согласного; обычайно буква ě одповідать старославяньскому ятёви (ѣ). Довжень (čárka) означать довгость гласных (над u ся щі хоснує кружок (kroužek), кідь тото u іде з давного о). Буквы q, w і x ся хоснують лем в пожычках.
Фонетіка і фонолоґія
Чештіна мать 10 гласных фонем (по пять куртых і довгых), 27 согласных і три діфтонґы.
Діфтонґы
В чештінї суть три двогласкы (діфтонґы):
Вшыткы тоты двогласкы суть падаючі, складовый у них першый компонент, а другый є півгласным (нескладовым u). Злучіня гласных ia, ie, ii, io, iu в словах чуджоязычного походжіня ся за двогласкы не тримлють, высловлюють ся з [j] меджі гласныма.
Согласны
До характерных знаків чеськой высловности належать передовшыткым:
Ґраматіка
Чештіна є флектівный язык, котрый выражає сінтаксіс речіня з помочов флексій (склонёваня і часованя).
Части речі
В чештінї суть десять частей речі, котры ся дїлять на змінны і незмінны:
Ґраматічный род
Чештіна выдїлює три ґраматічны роды: мужскый, женьскый і середнїй. Мужскый род ся дале дїлить на жывый і нежывый.
Чісло
Чештіна выдїлює дві ґраматічных чісла: єднотне і множне. Окрем того ся при склонёваню стрїчають зостаткы двойного чісла.
Склонёваня
Чештіна має сїм Падів (номінатів, ґенітів, датів, акузатів, вокатів, локал, інштрументал), котры ся хоснують при склонёваню назывників, придавників, містоназывників і чісловників. Закладнов формов обычайно є номінатів єднотного чісла.
Часованя
Чеськы часослова мають три часы: минулый (претеріт), теперїшнїй (презенс) і будучій (футурум). Мають ай семантічну можность роздїліня одношіня до плынутя часу і завершености дїяня з помочов виду (аспекту). З того погляду ся дїлять на завершены і незавершены. Завершены слова не годны выразити притомность, їх притомны формы выражають будучность. Выдїляють ся три часословны способы: ознамовый (індікатів), условный (кондіціонал) і розказовый (імператів). Закладнов формов є інфінітів.
Порядок слов
Порядок слов є дуже вольный, рядить ся передовшыткым тзв. актуалным членїням речіня Закладный порядок слов є типу SVO (пôдмет–присудок–предмет).
Одказы
Катеґорія:Западославяньскы языкы
Польска ликвидачна комисия
Польска ликвидачна комисия Галичины и Тѣшинской Шлезии (ПЛК) — дочасный орган польской влады в роках 1918-1919 на указаных териториях, котрого задачов было утриманя безпечности и покою, ликвидация державно-правных односин, вяжучых територии з Австрийсков монархиев до часу сформованя сталой системы державной влады.
История
28. октобра 1918 в Краковѣ зобрали ся послы австрийского Сойма од Галичины. Они в имени австрийского парламента сформовали Польску ликвидачну комисию (ПЛК), котра выслала ознамлѣня органам австрийской влады, жебы ся готовили передати владу. В чолѣ ПЛК стояв Витолд Витос. Од боку Регентской рады Польского кральовства быв установленый Генералный комисар польской влады в дѣлах Галичины и Тѣшинской Шлезии в особѣ князя Витолда Чарториского, але ПЛК не хотѣла ся ему подрядити. З иншого боку Украинской народной рады делегация рады на засѣданю 30. октобра 1918 осудила дѣи ПЛК, якы "нарушають суверенны дѣла Украинской Державы, створеной вольов украинского народа зо всѣх украинскых земель Австро-Мадярщины". Делегация закликала державны инштитуции и мѣстны органы влады бойкотовати росказы ПЛК.
И украинскы и польскы представителѣ еден перед другым ставили ся ку Губернатору Галичины Карлу фон Гуйну (Huyn), з жаданьом, обы им передав владу. Але Губернатор Гуйн чекав на росказ од Вѣдня. ПЛК дала знати, же прийде до Львова 1. новембра 1918, ей план быв, жебы в каждом городѣ высокый польскый урядник зачав з вымѣнов австро-мадярскых знакох и надписох на польскы. Украинска народна рада видѣла, же грозить польскый путч и рѣшила сама взяти владу.
Референции
Катеґорія:История Украины Катеґорія:История Польщи
Рафаель Алькантара
Рафаель Алькантара (порт. Rafael Alcántara) - є бразільскый професіоналный фотбаліста, стрідополяр, грач ФК Барцелона, де играе под числом 12.
Одказы
Катеґорія:Шпортовци
Балатон
Балатон, Balaton, озеро в Мадярщинѣ
География
Балатон лежить на Середнодунайской ровнинѣ при юговосточной пятѣ Баконьскых верхох в котлинѣ тектоничного походжѣня в надморской вышцѣ 105 м. Плоха 596 км2. Простерте з югозапада на сѣверовосток на 78 км, глубины до 11 м. Берегы переважно низкы, мѣстами мочаристы, вздовж сѣверного побережа подагде высокы. Одток — до Дуная каналом Шио.
Економичный вызнам
Замерзать лем во твердых зимах. Озеро сплавне. Розвите рыбарство. Балатон и его околиця — купельный район меджинародного вызнаму. Найвекшы приставы на берегах Балатона — Балатонфюред, Шиофок, Кестгель; ландшафтный резерват Тигань, резерват Кишбалатон.
Фотогалерия
Катеґорія:Озера Катеґорія:Озера в Мадярщинѣ
Право крови
Право крови, циже принцип права крови, jus sanguinis — принцип автоматичного набытя особов горожанства при уроджѣню путьом наслѣдованя горожанства од родительох независимо од мѣста (штату) уроджѣня. Инша назва: набытя горожанства «з походжѣня».Того принципу ся держить векша часть штатох свѣту, але в окремых припадах тоты штаты беруть на увагу и право грунту.
Старый и новый варианты
В доктринѣ меджинародного права розличують тзв. «старый» и «новый» варианты права крови. Старый основаный на понятю, же глава родины — муж. Подля того варианта дѣтвак набывать горожанство отця (лем несопружный дѣтвак набывать горожанство матери). Новый вариант основаный на понятю ровноправности мужа и жены в родинѣ. При том вариантѣ, кедь горожанство мужа и жены нееднаке, горожанство дѣтвака ся рѣшать подля злагоды родительох.
Референции
Катеґорія:Межинародне право Катеґорія:Держава
NGC 22
Референції
Катеґорія:Шпіралны ґалаксії
Пірникоза карликова
Попис
Выразно менша як качка; росте до 25–29 цм, роспятя крыл мірять 40–45 цм і важыть 130–235 ґ. Мать курте робустне тїло з куртыма крылами і шыёв і малов кулятов головов без пірковых ух. Дорослы птахы суть у свадьбянім шатї переважно тмаво барнасточорны з ґаштаново буров фарбов на боках карку і головы. На корїню дзёбака мають выразный жовтый фляк. В простім шатї суть цїлково блядшы, зверьху тмавобуры, з лицями до біла і світло буров шыёв і грудёв. Молодята суть переважно чорны з білавым чолом і світлїшыма смужками на голові і хырбетї. Обидві поглавя суть фарбов такы самы.
На гнїздищах жыє скрыто, часто ся потаплять. Під воду ся скрыє і в небеспецї, вылїтавать лем малоколи. Їх притомность прозраджує найчастїше голосне колысава „бібібібібібібі“, з котрым ся озывать в часї гнїздїня. Варує острым, металово звуковым „піт“.
Росшырїня
Ареал росшырїня пірникозы карликовой є од западной і середнёй Европы через Азію і Індію аж по Кітай, Японію і Нову Ґуінеу. Загорнює тыж векшыну Африкы, враховано Мадаґаскару. Звычайно гнїздить у низшых пологах.
Є часточно перелїтный вид; в середнїй Европі є переважно перелїтный.
Европска популація є брана як стабілна, знижує ся в часї твердых зим.
Біотоп
Гнїздить на плыткых, богато зароснутых водных плохах різной, часто і малой розлогы. На зиму міґрує на незамерзаючі рікы.
Страва
Жывить ся переважно хробаками, жабами і малыма рыбами.
Гнїздїня
Гнїздить од апріля до октобра 2x за рік. Плаваючі гнїзда з водный рослин будують обидвоми родічі векшынов добрї схованы в тростинцї в плыткій водї. В єдній покладцї бывать 4–6 (3–7) яєць з розмірами 37,1 x 25,9 мм.
Андаліeн
Андаліeн — ріка в Чіле(130 км).
Референції
Катеґорія:Чіле
1176
Глави штатів
Катеґорія:Рокы
Азан
Аза́н, أَذَان звѣстка, оголошка — в исламѣ: ритуалный призыв, звѣстуючый могамеданам, же пришов час едной з пятьох повинных каждоденных исламскых молитв (салат) або пятничной великой молитвы (салат ал-джума).
Азан ся выспѣвуе шпециално выученым на то служительом мечета, муезином, але го може тыж окончити имам або и каждый зоз вѣрникох мужеского пола. Азан обычайно звучить зоз минарета — шпециалной турнѣ, приставленой на то ку мечету, але годен быти выголошеный и зо всякого иншого мѣста, одкы буде го чути. В сучасности при окончѣню азана часто ся послужують аудиотехников.
Обсягом азана суть штандардны формулы: «Аллагу акбар» («Бог превеликый»), «Ашхаду ан ла илага илла-ллаг» («Свѣдчу, же нѣт жадного божества, окрем Аллага), «Ашхаду анна Мугаммадан расулу-ллах» («Свѣдчу, же Могамед — посланик Божый»), «Гаййа ала-с-салат» («Шатуйте на молитву»), «Гаййа ала-л-фалаг» («Шатуйте ку спасѣню»), «Аллагу акбар» («Бог превеликый»), «Ла илага илла-ллаг» («Нѣт жадного божества, окрем Аллага). Меджи шиитами и суннитами суть невеликы роздѣлы в числѣ повторѣнь тых формул, а тыж шииты мають навыше додаточну формулу меджи пятов и шестов формулами: «Гаййа ала гайри-л-амал» («Шатуйте ку найлѣпшому из дѣл»).
При найскоршой ранѣшной молитвѣ (салат ал-фаджр) в азанѣ звучить додаточна формула «Ас-салату гайру мин ан-наум» («Молитва лѣпше од сна»), котра ся вкладе меджи пяту и шесту формулы.
Референции
Катеґорія:Исламска терминология
Анґліцькый язык
Анґліцькый язык (English, English language) — є западоґерманьскый язык, походжінём з Анґлії. Є третїй найросшыренїшый материньскый язык на світї.
Референції
Катеґорія:Языкы Катеґорія:Ґерманьскы языкы
Исландскы имена
Исландскы имена суть уникатны в европской културѣ, понеже суть де факто патронимичны, в дакотрых припадах матронимичны, циже одкликують ся лем на имя отця або матери, але не обсягують родове имя (призвиско). З той причины не суть вызнаваны за даяку форму призвиска. Од року 1925 екзистуе закон, котрый заказуе родовы имена.
Хоть култура Исландии много в чому сполочна зоз цѣлов Шкандинавиов, лем там заховала ся давна система именованя особ, котра в принципѣ не мать родовых призвиск. В Исландии суть окремы припады особ з родовыма призвисками (в днешном европском понятю), до року 1925 тото было легалне. Взяв собѣ таке призвиско исландскый писатель, Нобелов лавреат Галлдор Лакснесс, але одтогды на то суть строгы законы, а мож призвиско достати лем дѣдично.
Имена по матери
В дакотрых припадах хоснують матронимичну идентификацию особы. Може то быти з розличных правных причин: отець непознатый, з отцьом хоче мати розорвати односины, феминистична манифестация. Имя по матери мать фотбалиcта Гейдар Гелгӱсон (Heiðar Helguson), котрого мати ся кличе Гелга (Helga). Легалне е тыж двоите одкликаня на имя отця ай имя матери.
Референции
Катеґорія:Имена
Западноукраинска людова република
Западноукраинска людова република, (ЗУЛР) Західноукраїнська Народна Республіка (ЗУНР) – курто екзистовавша державна формация, взникла в резултатѣ роспаду Австро-Мадярщины. Република претендовала на територию восточной Галичины, часть територии Угорской Руси и часть територии Буковины.
Выголошѣня намѣрох
19. октобра 1918 во Львовѣ украинскы депутаты австрийского парламента, послы галицкого и буковинского крайовых соймох, политичны партии Галичины и Буковины, представителѣ духовенства и штудентох створили Украинску народну раду (УНР), котра выголосила Украинску державу на територии Галичины, Буковины и Угорской Руси, выбрала президентом Рады Евгена Петрушевича. Одповѣдно рѣшѣням Парижской мирной конференции в бывшой австрийской части Польщи была створена Польска ликвидачна комисия, котра была оправнена як переходна влада той територии.
Угорска Русь належала ку юрисдикции Мадярского кральовства и доконця ай по роспадѣ Австро-Мадярщины ей далша доля в протикладѣ з Галичинов еще лем мала быти рѣшена в Парижу. В тот самый час лидеры угорскых Русинох рѣшали путьом мирного выеднаваня вопрос автономии Руськой Крайны.
Збройный конфликт
Польскы (векшиновы) обывателе Львова не прияли украинску владу и зачали уличны бои. По пару тыжднях на помочь им пришли вояци з Перемышля и 22. новембра 1918 украинске войско одышло зо Львова. Столиця ЗУЛР была перенесена до Тарнополя, а по мѣсяцю до Станиславова. 22. януара 1919 в Киевѣ быв выголошеный симболичный акт злукы зоз ЗУЛР, але жадной практичной помочи одты достати не могли.
Город з правами жупы
Город з правами жупы, megyei jogú város — такый мадярскый город, котрый, по силѣ закона ч. LXV  з року 1990, мать росширены права зо статусом, подобным до жупы, megye. Од 11. юла 2006 такы права мають 23 мадярскы городы: 18 з них суть административны центры жуп, але Будапешт, хоть е центром жупы Пешт (19-й), ку той категории не припадать, бо як головный город подрядженый е прямо централной владѣ. Окрем центрох 18 жуп далшы 5 городы надѣлены тым статусом: Ку росширеным правам належать такы, котры иншы городы, не маючы того статуса, мусять рѣшати на жупном урядѣ, напримѣр: вопросы школства, зряджѣня библиотек, архивох, болниць, социалне обстараня и охрана дѣтей.
Западноукраинска людова република
Збройный конфликт
Уже 11. новембра 1918 румынске войско заяло Чорновцѣ, а неодовго цѣлу Буковину. 18. юла 1919 украинске войско было вытѣснене за рѣку Збруч. Западноукраинска людова република де факто перестала екзистовати.
Остаточный конець
14. марца 1923 Рада держав Антанты вызнала восточну Галичину польсков земльов. Екзилова влада ЗУЛР выголосила протест, а 15. марца 1923 самоликвидовала ся.
1758
Умерли
Катеґорія:Рокы
Ніш
Ніш є місто у Сербії, на югу країны. Через місто тече ріка Нішава. У роцї 2011 мав Ніш 190 230 обывателів.
Катеґорія:Міста Сербії Катеґорія:Населены пункты Сербії Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Середоземне море
Середоземне море є внутрішнє море Атлантічного океану міджі Европов, Азіёв і Африков. З Атлантічным океаном є споєно Ґібралтарскым каналом, з Чорным морём каналами Дарданелы і Боспор і Мраморным морём, з Червеным морём умелым Суезькым каналом.
Северне побережа є члените з великыма півостровами Піренейскым, Апенінскым, Балканскым і Малов Азіёв. Южне (африцьке) побережа є мало члените.
Середоземны краї суть колысков выспілых стародавных култур як Еґіпет, Ґреція або Рім.
Катеґорія:Середоземне море Катеґорія:Моря
NGC 23
NGC 23 є шпірална ґалаксія далеко дас 212 міліонів світловых років і росположена в сосвіздю Пеґаса.
1175
Вмерли
Катеґорія:Рокы
NGC 23
Референції
Катеґорія:Шпіралны ґалаксії
Радошин
Радошин (Радошин) — село в Українї, Волиньскій области, Ковельскім районї. Жытелїв — 500 (2001).
Катеґорія:Села Волиньской области
Златый славик
Златый славик (чеш. Zlatý slavík) была анкета популарности чехословацкых спѣвакох, спѣвачок и ансамблох организована в роках 1962–1991 часописом Mladý svět. Од року 1970 комунистичным режимом были резултаты з политичных причин фалшованы. В року 1970 найвеце голосох в категории спѣвачок достала Марта Кубишова, але резултат не слободно было опубликовати. В року 1996 тота анкета была обновлена под змѣненов назвов Чешскый славик (чеш. Český slavík).
Референции
Катеґорія:Музичны награды
Стройно
Стро́йно, Malmos,  Strojno,  Стройне — село в Украинѣ, (Закарпатска область, бывшый Свалявскый район, од року 2020 Мукачовскый), центер сельской рады. Сельской радѣ подряджене село Черник.
Полога
Лежить о 4 км на выход од Свалявы, через село иде автодорога Свалява–Хуст. Сосѣдуе з Нелѣпином на сѣверѣ, з Малов Мартинков и Лопушанков на выходѣ, Черником на западѣ.
История
Перва исторична упоминка з року 1430 говорить о селѣ Ztroyfalwa (Стройово село), 1444: Stroyanfalwa (Строяново село), 1542: Ztroyna, 1543: Ztroyna, 1554: Sztroina (Стройно). Найправдоподобнѣйше, же тоты назвы походять од призвиска Строй або Строян.
Од року 1597 упоминать ся руськый священик, од року 1733 — деревяна Михайловска церква. Евангелие з року 1697, найдене в Стройнѣ, мож видѣти в Народном музею в Будапештѣ. В другой половцѣ XIX. стороча в селѣ выпальовали деревне угля, вапно, рубали лѣс на потребы свалявскых подузятникох. В року 1847 освятили нову муровану церкву, котра в року 1908 была реконштруована, а в року 1997 достала велику муровану ступньовану звоницю намѣсто старой деревяной.
Днешня мадярска назва села Malmos (Млинске) появила ся в року 1889, коли ся злили Стройна и Черник, а переже до Стройны ся придала Велика Мелнична, што дало идею новой назвы.
В року 1910 меджи 1205 обывателями села были: 1098 Русины, 95 Нѣмцѣ, 12 Мадяре. Подля вѣры: 1100 грекокатоликы, 93 израелиты, 12 римокатоликы.
В року 1930 зоз 1329 обывательох были: 1215 Русины, 108 Евреи, 17 Мадяре, 4 Нѣмцѣ, 1 Чех або Словак. Грекокатолицка громада мала 1215 вѣрникох и муровану церкву Св. Илиѣ (1847). Село мало 5-класну русинску школу, ходив приватный автобус.
Украинска доба села зачала ся 24. октобра 1944 з приходом Червеной армады, до котрой были мобилизованы 37 легиньох яко доброволцѣ. Еще 15 служили в чехословацком корпусѣ генерала Л. Свободы. В совѣтской добѣ село было цѣлком електрификоване и радиофиковане, тут поставили 600 новых хыж.
Референции
Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области Катеґорія:Населены пункты Украины Катеґорія:Села Україны Катеґорія:Села Закарпатьской области
Западна Европа
Западня Европа є реґіон лежачій на запад од середньой і на юг од северной Европы.
Катеґорія:Европа Катеґорія:Регионы Европы
Гомстед, Пенсилвания
Гомстед, Homestead — самосправне мѣстечко округу Аллегейни, штат Пенсилвания, США.
Полога
Лежить такой за границьов города Питтсбург, оддалене о 11 км од его центра, на другом березѣ рѣкы Мон.
Обывательство
Подля списованя року 2010 мѣстечко мать 3 165 обывательох.
История
Первы бѣлы осадници появили ся ту в року 1770, але аж по сто роках тутешны вольны землѣ были выкуплены банкарями, розпарцелованы и выставлены на продаж, жебы основати мѣстечко. В року 1880 мѣстечко было внесено до штатного реестру. В року 1881 збудована желѣзнична штация, отворила ся скларня, и перва желѣзарня, чим ся зачав активный рост и просперита. В року 1883 выкупив желѣзарню Ендрю Карнеги и приключив ю ку своей оцѣльово-коксовой империи.
527
Подїї
В Брітанії засноване саксами кралёвство Ессекс;
Гомстед, Пенсилвания
История
В року 1892 ту став ся Гомстедскый штрайк и битка роботникох з приватныма охранцями, котры записали ся яко третий найвекшый працовный конфликт в истории америцкого роботницкого руху.
В року 1918 в Гомстеду основана Америцка народна рада Угро-Русинох.
Референции
Катеґорія:Населены пункты США
Малі Славков
Малі Славков є село в окресї Кежмарок в Пряшівскім краю на северовыходї Словеньска.
19. марец
19. марец — 78. день рока (79. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать.
1174
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Онок
Онок — село в Виноградовском районѣ Закарпатской области Украины.
Полога
Лежить о 10 км на сѣвер од районного центра и желѣзничной штации.
История
Перва документована упоминка походить з року 1598. Село од зачатку было русинске. В року 1775 мало 512 обывательох, з того: Русины — 475, Цигане — 15, Словаци — 14, Жиды — 6, Мадяре — 2. В року 1910 зоз 1443 обывательох были Русины —1225, Нѣмцѣ — 212, Мадяре — 6; подля вѣры; грекокатолици — 1226, израелиты — 213. В року 1930 в селѣ зоз 1505 обывательох 1304 были Русины, 199 — Евреи, 2 — Мадяре. Грекокатолицка громада мала 1292 вѣрникы, муровану церкву Св. Михаила з року 1877. В селѣ была русинска школа (6 клас). Ходив державный автобус. Зачала ся приходом Червеной армады 25. октобра 1944, а 25 молодых хлопцьох были взяты добровольцями до совѣтского войска. За совѣтску добу збудовали 420 новых хыж, нову школу, колхоз. 300 молодых людей зоз села забрали на трирочны повойновы обновны роботы в глубину територии СССР.
Чісловникы
Чісловникы (лат. numerale, плурал numeralia) є часть речі, котров ся выражать чісло, порядок, часть цїлку іпод.
Онок
Днешность
В селѣ фунгуе середня школа (21 класа, 396 ученикы). Село было славне выробов кафльох з добываного в околици каолина. Але в сучасности фабрика не фунгуе, ани колхоз, а валалчане одышли за роботов гет за границѣ.
Чісловникы
Література
Катеґорія:Части речі
Онок
Референции
Катеґорія:Населены пункты Украины
NGC 24
Референції
Катеґорія:Шпіралны ґалаксії 0024
NGC 25
NGC 25 є ленчова ґалаксія росположена в сосвіздю Фенікса.
Михаил Кеминь
Михаил Кеминь (* 12. апрѣль 1922, Иза, Подкарпатска Русь, Чехословакия (днесь Украина) —  †21. октобер 2020, Ужгород, Украина) —педагог,  русинскый поет, фолклориста, cполоченскый активиста.
NGC 25
Референції
Катеґорія:Ленчовы ґалаксії Катеґорія:NGC обєкты
Михаил Кеминь
Живот и културно-сполоченска чинность
По закончѣню русской гимназии в Хустѣ (1934–1942), учив ся на Будапештской универзитѣ (1942–1944), закончив филологичну факулту Ужгородской универзиты (1951) в шпециалности русского филолога.
Працуючи учительом в Изѣ, екстерно закончив Педагогичный инштитут чужоземных языкох в Киевѣ (1965). Перейшов до Ужгороду, де выучовав англицкый язык в Ужгородской интернатной школѣ и вечерной школѣ молодых роботникох.
По падѣ комунистичного режима Кеминь ся активизовав в русинском културном возроджѣню и став ся едным зоз основательох «Общества Подкарпатскых Русинох» (1990).
Референции
Катеґорія:Русиньскы фолклорісты Катеґорія:Русиньскы педаґоґы Катеґорія:Русиньскы поеты
Е
Е є буква кіріліцї, котра ся хоснуе в усих кі рі лі чных алфаві тах. Катеґорія:Русиньскый алфавіт Катеґорія:Україньскый алфавіт Катеґорія:Шаблоны алфавітох
Дубай (емірат)
Референції
Катеґорія:Споєны Арабскы Еміраты
Новый Сад
Новый Сад, ці Новы Сад (Нови Сад, Novi Sad) є місто у Сербії, і головне місто автономного края Войводина. Через місто тече ріка Дунай. У роцї 2011 мав Новый Сад 341 625 обывателів.
Катеґорія:Міста Сербії Катеґорія:Населены пункты Сербії Катеґорія:Населены пункты Войводины Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту Катеґорія:Южнобачскый округ
1755
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Отче наш
Отче наш, або простонародно отченаш — главна христианска молитва, котру, подля евангелистох, учив сам Исус Христос и котра записана в Библии.
Референции
Катеґорія:Христианскы молитвы
1173
Глави штатів
Катеґорія:Рокы
19. новембер
19. новембер — 323. день рока (324. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать.
Музичный ансамбл
Музичный ансамбл (тыж говорово музикантска банда) означать группу двох або веце люди, играючых на инштрументах и/або спѣваючых.
Назвы подля числа участникох
Найчастѣйшы суть такы назвы:
Наш родный край
Наш родный край (1922–1939, Тячово) — мѣсячный илустрованый дѣточый краеписно-педагогичный часопис, котрый выходив через цѣлый период перебываня Подкарпатской Руси в Чехословакии.
История
Часопис в подтитулку ся называв «новинка для молодежи Подк. Руси». Перве число вышло в новембрѣ 1922 в Ужгородѣ, а з другого числа и до 1939 року часопис выходив в Тячовѣ. Выдавательом было учительство школных округох Севлюш, Хуст, Рахово и Тересва. Одповѣдалный выдаватель быв Е. Егрецкый, а одповѣдалный редактор — Александер Маркуш. Обсягом часопису были переважно популарны материалы, котры информовали читателя о географии, истории и културѣ Подкарпатской Руси, а тыж етнографичны материалы о традичном животѣ села, котры зберали и засылали векшинов школяре старшых рочникох. Языком быв простый мѣстный русинскый язык, а найвекшу любеность часопис заслужив меджи учительством и школнов молодежов.
Днешность
В року 1998 была проба обновити выданя под назвов Наш рідний край в украинском языку, але вышли лем даколько чисел. В року 2002 вышла репринтна зберька текстох з оригиналного часописа, ориентована переважно на етнографию, автором котрых быв Александер Маркуш: Найбогатшы колекции оригиналного часописа суть в библиотецѣ УжНУ и Закарпатском музею им. Т. Легоцкого. Новодобы згледователѣ зазначають популарный характер материалох часописа, котры з погляду днешной наукы не мають великой цѣнности.
100-роча журнала
В новембрѣ 2022 научна библиотека УжНУ организовала выставку ку 100-рочу выхода в свѣт первого числа часописа. Одзначено, же выданя заграло важну роль в ширеню краеписа, популаризации народной културы Подкарпатской Руси, прискѣплѣню патриотизму; дотеперь не стратило свою актуалность як жерелова база про ученых, што згледують историю краю.
Референции
Катеґорія:Русинскы новинкы
Пётровіце
Пётровіце (Поль. Piotrowice) є село в окресї Отвоцк в Мазовєцкім краю на юговыходї Польска.
Референції
Катеґорія:Населены пункты в Польску
NGC 26
NGC 26 є шпірална ґалаксія далеко дас 187 міліонів світловых років і росположена в сосвіздю Пеґаса.
Мированя
Мированя, од мѵ́ро миро од  μύρον пахнячый посвяченый олай — помазаня зоз посвяченым олайом,  або миропомазаня — христианска тайна, в котрой окрещеный чоловѣк через слово Боже и помазаня миром достане ласку Божу Святого Духа, обы твердо вѣрив и жив, як учить вѣра.
Таинство миропомазаня у православных ся окончуе въедно з крещѣньом, а у католикох — по досягнутю вѣка 7–12 рокы (конфирмация). В западной Церкви тайну миропомазаня подавать лем епископ, во восточной же Церкви може кождый священик, йерей.
Основны каноны, звязаны з тайнов мированя Католицка Церковь утвердила на Тридентском соборѣ. Протестантскы Церквы не поважують мированя за христианску тайну.
Референции
Катеґорія:Христианскы тайны
Мадярска република (1919-1920)
Мадярска Република, Magyar Köztársaság была куртожиюча часточно непризнана переходна република, котра екзистовала од 8. августа 1919 до конця фебруара 1920. Републику створили по падѣ Мадярской Совѣтской Републикы контрареволучны силы, што жадали одновити монархию и порядок, котрый быв до Астровой револуции.
Переворот
6. августа 1919 невелика числом група, котра себе называла Бѣлый Дом, ведена Иштваном Фридрихом обалила социал-демократичный кабинет Жигмонда Пейдла и перебрала владу. Фридрих не таив ся з тым, же хоче обновити монархию, подтримовав го ерцгерцог Йозеф Август Габсбург, котрого краль Кароль IV. послав еще в октобру 1918 як регента, оправненого сформовати мадярску владу. Румынске войско готово было поддержати хоть якый переворот в мадярской владѣ, бо то давало му оправнѣня зоставати надале в Будапештѣ в статусѣ порядковой силы.
Бѣлый терор
Уже од первого декрета (8. август 1919) нова влада называть державу Мадярска република, без означѣня людова. Доба той влады записала ся до истории яко «бѣлый терор». 19. августа 1919 влада прияла (и на другый день опубликовала) декрет о заведжѣню военно-польовых судох, при помочи котрых карали тых, што были звязаны або симпатизовали з бывшов совѣтсков републиков. Тот декрет давав можность военным без суда одстраняти нежаданых особ па мѣсте арешта. Жертвами стали ся десяткы тысяч людей, а коло 100 тысяч скрыли ся до загранича.
17. фебруара 1920 карателѣ одвлекли и забили Бейлу Шомодьи, одповѣдалного редактора новинкы Népszava и новинаря Бейлу Бачова за критику «бѣлого терора», што появляла ся в новинцѣ.
Легитимизация влады
В новембрѣ 1919 до Будапешту пришов Сер Джордж Клерк, англицкый дипломат, з посолством Антанты. Владу Иштвана Фридриха як таку, што пришла путьом переворота, Антанта поважовала за нелегитимну, и жадала, жебы во владѣ достали мѣсто и социалисты, ай жебы ся органы влады сформовали тайным голосованьом — лем з таков владов были готовы подписати мирный договор. Мисия Клеркова была успѣшна. 14. новембра 1919 румынскы войска одышли з Будапешту, а 16. новембра зашло мадярске войско под проводом Миклоша Горти. 22. новембра Кароль Гусар (Христианска партия народного единства KNEP) сформовав новый коаличный кабинет, котрый 23. новембра достав меджинародне признаня и з рук Клерка позваня на мирну конференцию до Парижа з такым варунком, же там прийде уже нова влада, котра буде оперта на векшину в парламентѣ, выбраном тайным голосованьом.
13. новембра 1919 еще кабинетом Фридриха быв приятый выберанковый декрет, котрый одповѣдав найдемократичнѣйшым европскым критериям. Выберанкы одбыли ся 25. януара 1920. Социалисты 15. януара 1920 вышли из коаличного кабинета на знак протеста, же кабинет став на позицию рештаврации монархии, и выголосили бойкот выберанкам. На выберанках Христианска партия народного единства KNEP достала 48% мѣст в парламентѣ, а Партия дробных газдох и земледѣлцьох OKFP — 45,7%. Новый кабинет з таков подпоров парламента фунговав аж до зачатку року 1922.
Новый кабинет 16. фебруара 1920 обновив в державѣ монархию. А парламент 1. марца 1920 тайным голосованьом 131 голосом из 141 выбрав регентом Миклоша Горти.
Референции
Катеґорія:История Мадярщины Катеґорія:Бывшы штаты
Королик
Королик (Regulus regulus) є малый співавый птах з родины Sylviidae.
Опис
Королик є найменшый европскый птах із завалистым тїлом, релатівно куртым хвостом і тонкым, шпіцятым дзёбаком. Дорослый екземплар мать світло зеленый хырбет, голову ай хвіст, чорнобілы крыла, білый або зеленкастый бріх, чорный дзёбак а великы очі і выразну смугу на тимю лемовану чорным пірём. Самець мать тоту смугу помаранчовожовту, саміця жовту і менше выразну. Молоды екземплары суть подобны дорослым, але мають чісто зелену голову без выразного зафарблїня тимя.
Росшырїня
Королик ся релатівно богато находить скоро в цїлій Европі і Малій Азії. Ізолованы популації жыють тыж в северній Азії а Северній Америцї. Сучасна европска популація є чіслена - рахує коло 37 - 70 000 000 екземпларів.
В лїтї ся стримує в шпильковых, передовшыткым смерековых лїсах, часто ся обявує і в загородах і містьскых парках з достаточным поростом шпильковых стромів. Передовшыткым в часї зимы го можеме рідко обявити і в змішаных лїсах.
Хованя
Жывить ся дрібныма хробаками, їх ларвами і насїнями шпильковых стромів.