cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Коноплянка
Росшырїня
Росшыреный є скоро на цїлій теріторії Европы з выїмков части Шкандінації, Великой Брітанії а Ісланду. Засягує тыж на теріторії западной а середнёй Азії а северной Африкы а як неоріґіналный вид днесь жыє і на Новім Зеландї, в Австралії і Уруґуаю. Хоць є на векшынї свого ареалу росшырїня сталый, популації із северных областей, яков є особливо север Шкандінавії і Росії, на зиму міґрують.
Европска популація є гадана на 14-32 міліонів парів.
Жыє на окраях лїсів, полёво господарьскім ґрунтї, в кряках, парках і загородах.
Хованя
В зимі ся часто стримує в ґрупах вєдно з далшыма насїняпожераючіма птахами. Малы вольны ґрупы даколи творять і на час гнїздїня, в такім припадї але каждый пар обгаює беспосередню околіцю свого гнїзда.
Жывить ся передовшыткым насїнями, якы лускать за помочі свого міцного дзёбака, але жере тыж квітя і бобулї; про молодята спочатку грать в страві важну роль дрібна хробачіна. Часто прилїтавать на кормитка, де преферує особливо сонячне насїня або арашіды.
Гнїздить 1x аж 2x за рік од марца до юна. Гнїздо будує звычайно добрї скрыте в конарях стромів, кряків або в рослинах. В єдній зношцї є найчастїше 5 (рідко 2-7) світлых, 19,9 x 14,5 мм великых, буро флякастых яєць, на котрых сидить сама саміця 12-14 днїв. Молодята пак опущають гнїздо по 13-16 днях.
1244
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Геродот
Геродот з Галікарнасу (ґрецькы: Ἡρόδοτος Ἁλικαρνᾱσσεύς, * 484 до н. е. — † межы 430 і 420 до н. е.) быв першым вызнаным антічным історіком, прото быв Ціцероном названый отцём історії.
Катеґорія:Історіци
Хінкалі
Хінкалі (груз. ხინკალი) — грузинськоє блюдо подобноє до вареникўв тай пилиминів, єден из разновидўв кулінарных вирôбўв из вареного кіста из начинкôв из мнясного фаршу. Головноє, што выдрізнят выд другых блюд такого виду — ото тонкоє кісто тай бульйон у середині. Номінально істи хінкалі треба руками, убы ни прўткати вилкôв кісто и ни втратити бульйон.
Катеґорія:Їдла
1243
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Лідневі
Лідневі (lydnevi) є умелым славяньскым языком, котру створил чеськый языкознатель Лібор Штемон.
Референції
Катеґорія:Умелы языкы Катеґорія:Славяньскы языкы
Южно-Африцькый Союз
Южно-Афріцькый Союз, ЮАС (Unie van Suid-Afrika; Union of South Africa; Unie van Zuid-Afrika) — кралёвство-домініон Брітаньского Сполоченства екзістовала с 31. мая 1910 по 31. мая 1961 рік.
Катеґорія:Бывшы:Домініоны Брітаньской імперії / Домініоны Брітанії
Яков Медвецкый
Яков Медвецкый, Jakub Medwecki,  Яків Медвецький *7. януар 1880, Цвѣтова Тарнопольского обводу, Австро-Мадярщина (днесь Украина) – †27. януар 1941, Краков, Рѣчь Посполита II. — грекокатолицкый священик, доктор теологии, администратор Апостолской Администрации Лемковины.
По скончѣню народной школы и гимназии выштудовав богословие на Львовской грекокатолицкой семинарии (1900–1904). 7. апрѣля 1905 зостав высвяченый на священика в Станиславовѣ (днесь Ивано-Франковск). По рочной службѣ в Станиславовской епархии продовжив штудии на Вѣденьской универзитѣ, де здобыв докторат з теологии (1910). В роках 1910–1936 професор Станиславовской духовной семинарии, в роках 1912–14 тыж вице-ректор. Од року 1921 референт епископской конзистории, 1925 — честный крылошанин, 1927 — кустос, 1929 — архидиакон Станиславовской грекокатолицкой капитулы; 1935 — папскый прелат. 3. юла 1936 менованый на пост Апостолского Администратора Лемковины.
Администратор Яков Медвецкый своим декретом (1937) заказав священикам своей юрисдикции под грозбов пѣняжной покуты предплачати украинскы новинкы, головнѣ Український Бескид, выдаваный епископом Коциловскым, в котрых часто ся критиковала политика Апостолской Администрации Лемковины. Старанями нового администратора 1. мая 1938 сѣдлиско Апостолской Администрации Лемковины зостало перенесене до Санока, де было доступнѣйше про вѣрникох (Риманув-Здруй быв далеко од желѣзницѣ). Яков Медвецкый умер в шпиталю в Краковѣ на цукровку. На його мѣсто наступив Александер Малиновскый, котрый в протикладѣ до своих попередникох быв Украинцьом.
Референції
Катеґорія:Русиньскы церьковны дїятелї Катеґорія:Апостолска Администрация Лемковины
Цунамі
Цунамі (з японьского 津波 значіть вовна в приставі) є серія по собі ідучіх вов запрічіненых скорым переміщенём великого множества воды на великых водных плохах, головно в океанах. Переважну векшыну цунамі выкликують тектонічны рушаня ся літосферічных дочок на днї океана, коли доходить ку сейзмічній дїї, т.є. к землетрясїню. Вовны цунамі представляють ґлобалный газард маючій на винї много катастроф в історії Земли. Намісто цунамі є даколи неправилно хоснованый термін приливова вовна, але з наукового погляду іде о різны дїї.
Катеґорія:Океанологічна термінологія
Вышнї Ладічковцї
Вышнї Ладічковцї (по ) є село в окресї Гуменне в Пряшівскім краю на северовыходї Словеньска.
Алцгеймерова хворота
Алцгеймерова хворота, тыж Сенілна деменція Алцгеймерівского тіпу — єден з різновидів деменції, што трафіть ся єдному з 20 людей з віком понад 65 років. Названа іменом нїмецького псіхіатра і невролоґа Алойза Алцгеймера.
Янцзі
Янцзі (кітайскы 扬子江), припадно Модра ріка) є ріка в середнїй Кітаї (Чхінґ-хай, Тібетьска автономна область, С'-чхуан, Юн-нан, Чхунг-чхінг, Ху-пей, Ху-нан, Тьянґ-сі, Ан-хуей, Тьянґ-су, Шанґгай). Є початочным означінём про долный ток рікы, під котрым єй наперед знали европскы місіонары. В Кітаї є звычайно называна Чханґ-тьянґ (Довга ріка). Своёв довжков 6300 км є найдовшов ріков цілого евроазійского контіненту. В цілосвітовім міряню є третя найдовша (за Амазанков і Нілом). Поводя рікы має розлогу 1 800 000 км² і представлює пятину теріторії Кітаї і домів про третину єй жытелїв.
Катеґорія:Рікы подля алфавиту
Ковельскый район
Ковельскый район (укр. Ковельський район) є район на Українї у Волиньскій области. Мать розлогу 1723 км² і 40 684 жытелїв. Центер - місто Ковель.
Баньске
Колишнїй діалект села
Оріґіналный діалект быв южнолемківскым. Днесь уж процес пословачіня в селї завершеный.
Приклад: ''Терайши люде собі приповідают, же хто тот валав знал заложити на такім планім місцу. Мусіли ту дакеди робитници у мавлёх доловати і так можно са валал ту заложит. Ту були маілї рудові, копали а возили десь за Угель, бо желїзницї ще теди не було''.
Референції
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту Катеґорія:Населены пункты Словакии
Василь Сочка-Боржавин
Походжѣня
Походив з учительской родины з глубоков традициов. Его дѣдо Сочка Иван Петров (1863–1956) из Греблѣ над Боржавов быв там директором школы (1901–1939), а посмертно поклали му памятну таблу на стѣнѣ школы. Од своих дѣточых рокох над Боржавов и споминок на дѣда взяв собѣ псевдоним Боржавин. Его отець, Андрѣй Иванов Сочка, тыж быв учительом. А сам Василь Сочка, хоть веце познатый як литератор и културный дѣятель, оддав педагогичной роботѣ понад 30 рокы.
По материной линии его прадѣдом быв Андрѣй Рѣпай (1830–1914), познатый педагог, професор Унгварской учительской семинарии, редактор первой подкарпатской педагогичной новинкы Учитель (1867). Другый дѣдо быв пѣвцоучитель.
Штудии и робота
Учив ся в народных школах в Костринѣ и Перечинѣ, в Ужгородской и Хустской гимназиях. В Ужгородѣ его учительом быв Алексей Фаринич, а в Хустѣ — Петро Линтур. Обое были пропагаторами русского языка и литературы, а так уже в гимназиалны рокы В. Сочка собѣ освоив таку ориентацию и уже в року 1940 зачав з первыма литературныма пробами. Дебютовав вершами в новинках Русское слово, Карпаторусский голос, в колективных зборниках «12» (1940), Будет день (1941), Литературный альманах (1943). З первыма прозовыма пробами выступив в новинках Карпаторусский голос и Slovenská jednota (выдавала ся в Будапештѣ в 1940-х роках), По закончѣню Хустской гимназии од року 1940 учив ся на филозофичной факултѣ Будапештской универзиты.
Через войнов причинены прикрости штудии закончив аж року 1950 на филологичной факултѣ Ужгородской державной универзиты.
В повоенной добѣ оддав педагогичной роботѣ понад 30 рокы — в школах Тячовского, Мукачовского, Береговского районох, а пак в Закарпатском инштитутѣ здокональованя учительох, де проводив кабинет школ з мадярскым и румынскым выуковым языком. Служив тыж референтом в Рефератѣ умѣня областной администрации, литературным редактором новинкы Закарпатска правда, старшым библиографом и крайознательом Областной библиотекы.
Сполоченска активность
В роках 1991–1992 быв предсѣдательом областного Общества Карпатскых Русинох, наступно честным предсѣдательом Ужгородского общества А. Духновича, участником Свѣтовых конгресох Русинох, членом и координатором Свѣтовой рады Русинох (1991–1995).
Любив путовати по краях, де жиють Русины, быв участником их русинскых културных акций. Быв добрый и розважный муж, отець и приятель. Умер 18. августа 2010. Было то в Собранцях в часѣ его послѣдного путованя до Чех. Погребеный в Новом Градку, Nový Hrádek, в Чехии, де жиють его дѣвка Надежда и жена Ирина.
Литературна творба
В септембрѣ 1943 в Ужгородѣ вышла перва поетична зберька В. Боржавина Горы и доля. Друга книжка была поетична зберька Верховинские напевы (1960), третя, котра повторила назву первой, Горы и доля (1990) вершина его русскоязычной творбы, подаюча найлѣпше и найповнѣйше понятя о творчости автора. В наступных роках русинской оброды публиковав серию биографий под назвов Будителі Подкарпатськых Русинов (1995), зберьку русинской поезииї В подбескидных долинах (1996) и зборник есейох о русинской литературѣ и културѣ под назвов Зазвонили в селѣ на вичурню. В тых роках активно выступовав тыж во вецейнистых периодичных русинскых выданях.
Референции
Катеґорія:Русиньскы поеты Катеґорія:Русиньскы народны дїятелї Катеґорія:Русиньскы писателї Катеґорія:Русиньскы умелцї Катеґорія:Русскоязычны писателе
Мирин
Мирин (Мирин) — село в Українї, Волиньскій области, Ковельскім районї. Жытелїв — 115 (2001).
Вюрок
Вюрок (Fringilla montifringilla) є малый співавый птах з родины вюрковых.
Крогулець воробятник
Крогулець воробятник (Accipiter nisus) є малый хищ з родины ястрябовых росшыреный в Европі, середнёй і выходной Азії і северній Африцї.
Вюрок
Опис
Вюрок мать щігле тїло, релатівно довгый хвіст і куртый шпіцятый дзёбак. Самець в свадьбянім шатї мать сиву аж чорну голову, затылок, хырбет, хвіст і крыла з двома видительныма смугами. Грудь є помаранчова, бріх і удзіця білы, дзёбак і лабы жовткавы, на боках мать буры флякы. В простїм шатї є зафарбленый подобно як саміця, котра мать головы і хырбет помаранчовый з чорныма фляками.
Мирин
Історія
Катеґорія:Села Волиньской области
Вюрок
Росшырїня
Гнїздить в меджах од Брітаньскых островів і Шкандінавского півострова по Естонію і Камчатку. Зимує в середнїй і южній Европі, северній Африцї, Пакістанї, Індії, Кітаї a в Японії. Сучасна европска популація рахує згруба 25 - 43 000 000 екземпларів.
Жыє передовшыткым в одкрытых шпильковых, березовых і буковых лїсах, на лїсных чістинах і буряновых локалітах.
Хованя
Вюрок жыє справила в ґрупах, часто в сполочности далшых видів вюрковых. Знать барз добрї лїтати. Озывать ся характерістічным носовым „теееп“ або „квек“.
Жывить ся дрібныма хробачками а другыма безхырбетныма жывыма творами, через зиму выглядавать передовшыткым насїня вшелиякых рослин а стромів (окремо пак буквіцї).
Крогулець воробятник
Попис
Крогулець воробятник є тонкый птах з куртыма і шырокыма крылами, цїлком довгыма жовтыма ногами, куртым сивым дзёбаком і довгым хвостом. Самець мать брылицёво сивый хырбет і крыла, білочервеный бріх з чорныма смугами, саміця выразно векша мать буросивый хырбет і крыла і білый бріх з чорныма смугами без червеной фарбы. Молоды птахы мають буро зафарбленый хырбет і буры смугы на брісї.
Хованя
Крогулець воробатник жыє скрытым способом жывота у лїсах, особливо у шпильковых але в зимі го годен збачіти і в парках або іншых стромовых поростах піля людьского обыстя. Векшына популації є стала, хоць птахы зо севернїшых европскых областей міґрують до северной Африкы, североазійскы популації переважно до северной Індії.
Ёго стравов ся векшынов ставають дрібны пташкы і їх молодята, хоць вынятково ловить і меншы виды ссавцїв, невеликы хробаы або дакотры виды жаб. На свій уловок стерегне на позоровательнї на конарях стромів, кідь мусить, тишко го наслїдує і потім несподївано атакує.
Часто ся ухылює к актівнїшому способу ловлїня: Пролїтавать своїм ревіром без допереду становленого цїля і намагать ся шоковати ніч несподїваючу ся жертву атаком. Замірявать ся передовшыткым на непереглядны і горбковы части (крякы, густы лїсы, теріторії з будовами...). Лїтать скрыто (тїсно над землёв, поздовж земли, поздовж стїн, пролїтавать кряками і стромами...), абы быв збаченый што найпізнїше і міг ся зміцнити уловку скоре, як стигне належно реаґовати.
1849
Умерли
Катеґорія:Рокы
Вюрок
Референції
Катеґорія:Вюрковы Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Крогулець воробятник
Хованя
Своє гнїздо собі крогулець воробятник будує на стромах у невеликых вышках, векшынов у конаряк смереків або яліць. Гнїздить од апріля до юла і шторік кладе давку 4 - 6 яєць. Саміця на яйцях сидить по добу 33 днїв. При гнїздиню є высоко зранительный і сподївать ся лем на тото, же го дякуючі замаскованю предатор не збачіть. Молодята опущають гнїздо згруба по 30 днях жывота.
Хаш
Хаш (вірм. խաշ, груз. ხაში) — рідкоє горячоє блюдо, разновидность супу. Єден из майдавных блюд, якый быв поширеный по всьôму Кавказу и Закавказзю,, мала ритуальный характер. спиршу исе была їда для кôвдушўв.
Ігрідієнты
Катеґорія:Їдла
1242
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Мигаль Финцицкый
Мигаль Финцицкый (Fincicky Mihály; Унгчепель, жупа Унг, 22. септембер 1842 — Унгвар, 27. януар 1916) — быв адвокат, литературный товмач, збератель народных спѣванок и казок, варошскый голова Унгвара.
Биография
Родив ся в мадярской родинѣ в валалику Унгчепель в жупѣ Унг, котрый валалик уж од року 1914 став ся частев мѣста  Вельке Капушаны (днесь то е улиця Чепель). Учив ся в Пряшовѣ, в Егерѣ, на Унгварской гимназии, пак на Будапештской универзитѣ, де року 1867 достав диплому правника. В Будапештѣ дебутовав з литературнов творбов яко товмач з русской литературы в часописѣ Pesti Hölgyi Divatlap. Вернувши ся до Унгвару, практиковав як адвокат. Од року 1880 из едным перерывом аж до смерти быв мером Унгвара. Погребеный в Ужгородѣ, а на улици Духновича, ч. 23, еще ся заховала скромна партерова хыжа, в котрой жив до смерти.
Мигаль Финцицкый заслужив собѣ статус вызначной особы мѣст Вельке Капушаны и  Ужгород.
Русинскы етнографичны зберькы
Мигаль Финцицкый лишив за собов добру память у Русинов. Еще в своих молодых роках, главнѣ в 1860-х, организовав ентузиастов  на збераня русинского фолклора. Позберав 92 русинскы казкы и 339 спѣванок. Спѣванкы опубликовав (в товмачѣню по мадярскы) уже року 1870. В своих послѣдных роках потовмачив про публикацию 40 лѣпшых русинскых казок, але за живота не удало ся му их опубликовати. Тоты были опубликованы в Будапештѣ року 1970 (A vasorrú indzsibaba), в украинском товмачѣню (и идеологичной переробцѣ) — в Ужгородѣ в рр. 1974 и 1975 (Таємниця скляної гори), по русинскы  во формѣ веб-книгы в року 2016 (Угро-руськы народны казкы). Оригиналы зберькы Финцицкого доднесь не найдены.
Иншы роботы
Року 1871 выдав властным накладом двохтомник своих товмачѣнь Orosz beszélyek (Русскы повѣданя). Окрем широко познатых авторов (Пушкин, Тургенев), Финцицкый зознамив мадярского читателя з непознатыма дотогды литераторами (Батюшков, Вяземскый, Давыдов, Державин, Жуковскый, Крылов, Ломоносов).
Финцицкый в меншом обсягу робив тыж товмачѣня зо словацкого и румынского фолклора.
Заслужуе на увагу в аспектѣ етнографии его робота Жупа Унг (Ung vármegye), котра достала мѣсто в  XVIII. томѣ енциклопедии Австро-Мадярска Монархия в словѣ и образѣ (Az Osztrák-Magyar Monarchia Írásban és Képben), выданом року 1900.
Публикации Мигаля Финцицкого
Катеґорія:Русиньскы фолклорісты
Автомобіл
Термін автомобіл (авто) значіть двостоповый особный або накладный драговый самоход. Но на роздїл од той дефініції міджі автомобілы звычайно не заряджуєме автобусы.
Катеґорія:Певниновый транспорт
Японьскый язык
Японьскый язык (日本語 (Нігонґо)) – є язык, котрым бісїдує приближно 130 міліонів людей. Векшына з них жыє в Японії, часть пак в комунітах японьскых еміґрантів по цїлім світї. Япончіна є аґлутіначный язык з много рівнями ступня учтивости повіданя.
Катеґорія:Языкы
Ендем
Ендемы — виды, роды, родины и другы таксоны звѣрины и ростлинства, котры суть росширены в даякой ограниченой области.
Суть два виды ендемох:
Примѣром ендема в карпато-балканскых горах може быти рододендрон Кочи.
Референции
Катеґорія:Екология Катеґорія:Ендемы
C418
Даньє́л Ро́зенфелд (Daniel Rosenfeld, ) — нїмецькый композітор і музикант. Він найбівше став популарным з своёй музикой подля відеогры «Minecraft».
Референції
Катеґорія:Композіторы і музиканты
Василь Турок-Гетеш
Василь Турок-Гетеш (*8. януара 1940, Габура, окрес Меджилаборцї, Чехословакия — †7. новембра 2005, Пряшов, Словакия) — русинскый драматург, театралный режисер, педагог и активиста народной оброды на Пряшівскій Руси.
Штудии и заместнаня
Турок закінчів середню школу в Братіславі і продовжовав там в навчаню на Універзіті Коменьского, котру закінчів у 1963 році. Веце як дві десятьлітя учів словацькый і російскый языкы, філозофію і естетіку на Україньскій ґімназії в Пряшові. Пізніше учів і на Православній богословскій факулті в Пряшові. Од 1985 року зачав робити драматурґа у втогдышнім Україньскім народнім театрі в Пряшові, в котрім ку кінцю 80-тых років зачав давати до репертоару пєсы в русиньскім языку.
Народне будительство
Як заснователь і першый председа Світового конґресу Русинів акцентовав, жебы Русины Словакії співпрацовали із орґанізаціями іншых народностных меншын Европы. Сам быв заступником выконного выбору орґанізації Мезон де Паі з центром у Франції, котра репрезентує народы без властной державы. У 2001 році ся став лавреатом Премії Стефана Чепы за вызначный вклад до русиньской културы.
Першый світовый конґрес быв скликаный в Міджілабірцях в днях 22. – 23. марца 1991-го р. а його участниками были Русины з пятьох держав – Словакії, Польщі, Сербії, Україны і Северной Америкы. Двойдньовый конґрес вів Александер Франко. Із вступным рефератом ту выступив втогдышній председа Русиньской оброды і першый председа СРР Василь Турок-Гетеш.
Робота в театрї
Од зачатку 2000-чіх років Турок ся вже не анґажовав як функціонарь русиньскых орґанізаціїй, але далше продовжовав в роботі, котра про нього была найважніша – роботі в театрі. Кібы не было ничого іншого, лем його театралной роботы, і то бы значіло про Русинів много. Він знав акторів подля їх натуры, подля того робив і обсаджіня до окремых ролей. Вдяка ньому ся іщі в часі Україньского народного театру, котрый быв конзерватівный, зачало експеріментовати з алтернатівов. Дякуючі ньому до театру приходили режісеры з цілой Словакії і резултатом його роботы было, же о Театрі Александра Духновіча знали дома і за граніцями, же театер діставав вызначны оцініня на театралных фестівалах. О каждій премєрї русинского театру писала цілословацька преса. Міджі вызначных режісерів, котрых до театру Турок притягнув, можеме зараховати Блага Углара ці Мілоша Караска. Вызначным в його роботі было і то, же Турок доказав, же як домашні пєсы, так і світова класіка, ся дасть грати в русиньскім языку, же тот язык є на то способный так, як і вшыткы іншы літературны языкы і публіка то зачала оціньовати і брати наш язык серьйозно. То вшытко зачав робити іщі в часі, коли наш язык не быв кодіфікованым языком. В театрі ся так вычеряли од домашніх і загранічных алетернатівных пєс аж по світову класіку і то вшытко по русиньскы. І театер в тім далше продовжує.
Василь Турок-Гетеш зачав робити іщі в часі, коли русинскый язык не быв кодіфікованым языком. В театрі ся так вычеряли од домашніх і загранічных алетернатівных пєс аж по світову класіку і то вшытко по русиньскы. І театер в тім далше продовжує працьовати завдякы йому.
Референции
Катеґорія:Драматургы Катеґорія:Русиньскы народны дїятелї
Харчо
Харчо́ (груз. ხარჩო) — національноє грузинськоє блюдо, суп з яловичины из рішкашôв и волôськыми ôріхами на спіцяльнўй кислўй оснôві — тклапі. Друга назва харчо грузинськôв бисідôв "дзерохис хорци харшот" означат  яловичўй суп.
Катеґорія:Їдла
Михайло Драгоманов
Михайло Драгоманов, Михайло Петрович Драгоманов, *18. септембер (Юл. кал.) 1841, Гадяч, Полтавска губерния, Малороссия – †2. юл 1895, София, Османска империя — украинскый сполоченскый дѣятель и политичный теоретик, педагог, историк, етнограф и литературознатель.
Походжѣня
Походив зо схудобнѣлой дробной шляхты. Его стрый быв декабриста Я. А. Драгоманов (1801–1840). Михайло Драгоманов быв уйко Лесѣ Украинкы.
Штудии
Гимназиалны матуры склав екстерно, бо на послѣдном рочнику быв выказаный з гимназии за дерзость. В роках 1859–1863 штудовав историю и филологию на Киевской универзитѣ. Од року 1864 приват-доцент на той же универзитѣ, читав историю старовѣкого Рима. Паралелно ся занимав изгледованями украинского и славянского фолклора. Быв активным сполоченскым дѣятельом киевской «Громады».
Емиграция
В року 1875 быв выказаный зоз универзиты за украинофилство и политичну несполягливость, пак од року 1876 жив на емиграции, де од року 1878 за грошѣ киевской «Громады» основав печатню и выдавав зборник, по часѣ журнал «Громада» (1878–1882), а тыж новинку «Вольне слово», котра пропаговала либерально-конштитучны идеи, публиковав А. Герцена, Т. Шевченка и др. По своих поглядах М. Драгоманов означовав себе за социалиста, але западноевропской школы, и на емиграции тота позиция ещи вецей ся утвердила. Часто вступав до полемикы з украинофилскыма дѣятелями Украины. Через росход поглядох з громадовцями Санкт-Петербурга, а главно з киевсков «Громадов» (1886) Драгоманову была однята финанчна подпора, и в року 1889 прияв позваня на мѣсто професора катедры общой истории Софийской универзиты (София), а там, и прожив останок свого живота.
Погляды
М. Драгоманов остро выступовав против провинчной ограничености и боевого национализма окремых украинскых писателей, поважуючи в основѣ неправилным противоставлѣня украинской литературы русской и литературѣ иншых славянскых народох. Основна тема его публицистикы — бой за право украинского народа на розвой народностной културы. Въедно з тым выступовав против планох одрыва Украины од России, поважовав, же их односины мають ся основати на принципах федерализма, а украинской литературѣ треба заховати звязь зоз руссков.
Брав без пиетета класикох, аж и Шевченка, казав, же слаботина украинского руху в его романтичности    и емоцийности. Мав бы ся операти на факты, науку, а политична активность при слабой народностной свѣдомости — лем на шкоду. Коли му его приятель з киевской «Громады» дорѣкав, же не называть себе Украинцьом, як Шевченко, ай лем Малоросом, одповѣв му так: «Позрѣть ся ту, милый мой, найпервше мое правило — через факты не перескаковати. Сам бых любив, обы вшитка земля была Украинов, але што-м годен чинити, кедь она лем до рѣкы Случь? А я за Случьов, та ще й у ненародной сферѣ, Украинцьом быти-м не годен, бо там не Украина. Чим быв бы Шевченко, кебы ему ся трафило быти на моем мѣстѣ, не знам, бо Шевченко не быв на моем мѣстѣ»
В Угорской Руси
В роках 1875–1876 навщѣвив Угорску Русь, стрѣчав ся з А. Кралицкым, редактором новинкы «Карпатъ», Н. Гомичковом и др., и натискав, же мусай хосновати украинскый язык, што гет зачудовало его подкарпатскых собесѣдникох. Кралицкому заганяв русску и украинску литературу, што породило подозрѣня у мадярской полиции. М. Драгоманов быв шокованый упадком народностного живота Русинох края и вызвав своих младшых еднодумникох змеджи галичанской интелигенции, жебы ишли спомочи Угорску Русь. На его вызву ся одозвали Иван Франко и Володимир Гнатюк.
Цюрих
Цюрих, Zürich — город з обывательством над 428 тыс. особ (2018) в Швайцу, в округу Цюрих, административный центер кантона Цюрих. Найвекшый город Швайчарской конфедерации, финанчный, културный и промысловый центер.
Полога
Лежить в алпском окружѣню на сѣверозападѣ Цюрихского озера, меджи двома залѣсненыма нагорями, в оддалѣню около 60 км на сѣвер од подгоря Алп. Через город течуть двѣ рѣкы, Лиммат и Зил.
История
Основаный Римлянами яко мытный пост Turicum, поступно выростав на торговый город на выгодном скрижованю европскых торговых дорог. В року 1218 достав статус имперского вольного города, а в року 1351 вступив до Швайчарской конфедерации и став ся центром кантона.
Наука и култура
Цюрих — центер едукации и научных выгледовань, еден з главных културных центрох Швайца. Ту суть научны и научно-продукчны лаборатории ряда высокотехнологичных транснационалных компаний (IBM, Google и др.). Меджи главныма высокыма школами — найвекша в конфедерации универзита з року 1833 (26 тыс. штудентох, 9 тыс. професорох и научных працовникох, 2016) и Федерална высша технична школа (1855). В числѣ Нобеловых лавреатох — абсолвенты тых школ Алберт Айнштайн, Вилгелм Конрад Рентген. Велике число музейох, библиотек, театрох ай иншых културных инштитуций, каждорочны меджинародны фестивалы.
Економика
Од XX. стороча Цюрих ся став финанчным и економичным центром Швайца. В другой половцѣ XX. стороча текстилный промысел цѣлком утратив вагу, а продукция машин зачала доминовати. В тот час сектор служеб, наймя банкы и асекурачны компании, наберали вагу. Финанчный сектор в Цюриху выростав вдякы рѣшѣню Националного банка, сѣдлиска которого суть в Цюриху и Бернѣ, о створѣню Рады директорох в Цюриху, заведжѣню абсолутной конфиденциалности в банковой сферѣ и дочасне закрытя Лондонской золотой бурзы в року 1968. Банкы Цюриха моментално зареаговали и основали Zürich Gold Pool, организацию торговлѣ золотом, через котру Цюрих став ся едным з головных торговых центрох золота во свѣтѣ.
Во сферѣ служеб заняты 90%, з того половка в банково-финанчных службах; в промыслѣ — 10% працуючых. 50% даньовых приходох Цюриха суть од банково-финанчного сектора.
Ваврінець
Ваврінець (по ) є село на Словеньску в окресї Воронов над Топлёв.
Ріка
Ріка є природный водный ток. В порівнаню з потоком мать звычайно векшый проток, довжку або розлогу базену.
Точна меджинародна дефиниция, котра бы клала роздїл меджи потоком и малов ріков не екзистуе.
Дефиниции в окремых державах
В украинской гидрографии за нижну границю понятя малой рікы взята довжка од 10 км. На основі той дефиниции складеный и каталог рік.
В Словакии и Польщи ся за ріку поважуе водоток з плохов водозбору, не меншов од  100 км2.
1852
Умерли
Катеґорія:Рокы
Гіппократ
Гіппокра́т з Коса (*460 п.н.е., Кос — †377 п.н.е., Лариса в Фессалии) ґрецькы: ´Iπποκράτης, латиньскы: Hippocrates — был найславнїшым лїкарём старовіку і „отцём медицины“, закладательом раціоналной медицины.
Жерела и одказы
Катеґорія:Медици
Ториовці
Ториовцѣ (Tory, множ. Tories) — назва конзервативной партии в Англии, Великой Британии и Споеном кральовствѣ, выступавша в политицѣ од року 1678 и до року 1834. Противна, либерална партия звала ся виговцями.
История
Партия ествовала понад 150 рокы. Выступала за интересы краля, аристокрации и великых землепанох. Была владнов партиев в роках 1710–1714, пак в роках 1783–1830. Напротив виговцѣ владли в роках 1714–1760.
Характер партии в ходѣ истории даколько разы мѣняв ся, при тому и представителе противной партии поповняли ей членство.
З партии ториовцьох по розвязаню вывинула ся Конзервативна партия, ей найвецей радикалных членох даколи тыж называють ториовцями.
Етимология
Назва «Tory» походить  з ирского слогана «Tar a Ri», што значить «Прийдь, о, кралю!»,  Come, oh king! В том часѣ остро стояв вопрос о наслѣдникови краля Карла ІІ. (1660-1685), котрый быв бездѣтный и намѣряв передати трон братови, Якубу, герцогови Йоркскому, котрый быв католик. Сам Карел ІІ. снажив ся уровноправнити католикох из протестантами, штовеце, на смертной постели и сам прияв католицтво. Але в протестантской Англии тото снажѣня кральово выволало турбуленции. Ториовцѣ стояли на позиции, же влада краля е од Бога и краль мать неколибиме право ю передати представительови свого рода. В том часѣ «тори» в устах виговцьох была ганлива назывка ирскых (католицкых) збойникох и ребелантох.
Референции
Катеґорія:История Споеного кральовства Катеґорія:Организации в Споеном кральовствѣ
Алкоголизм
Ризиковы факторы
Дакотры особы можуть мати генетичну предиспозицию ку алкоголу. Кедь в истории родины суть алкоголикы, буде розумно не споживати алкогол: ай малы давкы в такых припадах можуть привести ку алкоголной нахылности.
Окрем дѣдичности суть еще найменше пять далшых факторох, што можуть привести ку алкоголизму: взайомный вплыв, културна традиция, дакотры психоактивны условия, доступность алкогола и род занятя.
Медичны наслѣдкы
Окрем зъявного нищивого вплыва на психику и розум, негативный ефект ся указуе на тѣлесной кондиции:
Росширеность
Оцѣны росширености алкоголизма ся колышуть в доста великом россягу, зависимо од строгости критериох, але обще мож повѣсти же меджи мужами е роширеный двараз вецей як меджи женами. Подля найтвердшых критериох, меджи мужами, в США и Европѣ — 20%, намного менше в Юговосточной Азии и Африцѣ. В СССР при Сталинѣ ся официално поважовало, же алкоголизм не ествуе, але по его смерти указали ся вопиючы оцѣны — 40%.
Референции
Катеґорія:Психичны хвороты
Дінастія Мінґ
Дінастія Мінґ пановала в Кітаї в роках 1368–1644, на югу країны із приверженцями ся утримали аж до рока 1661. Была остатнёв кітайсков народнов дінастіов, по нїй наступила дінастія Чхінґ.
Їй заснователём быв Чу Юан-чанґ, лідер повстаня проти монґольскій дінастії Юуан. Він тай ёго наступцї підоймули Кітай к довгодобій господарьскій просперітї і політічній стабілітї. Бігом добы дякуючі поліґамії звычайной у высшых верствах кітайской громады выросло чісло мужскых членів на 100 000. З політікы але были, окрем царїв і настуцїв трона, в інетересїї стабіліты панованя вылучены.
Од кінце 16. стороча господарьскы проблемы і з них выплываючі повстаня принесли ослаблїня мінґской моці, яке выужыли в роцї 1644 Маджуове на переворот і перебратя моци в Кітаї.
Екстерны одказы
Катеґорія:Китайскы династии Катеґорія:Середновік
Переступный рік
Переступный рік є рік, котрый мать 366 днїв. Обще мож повісти, же він є проблемом юліяньского календаря а Ґреґоріаньского календаря, якы ся усилують ход часу раховати з ціклів взаємно недїлимых (день, місяць, рік; респ. часу ротованя Земли коло своёй осы, часу ротованя Місяця коло Земли та часу окружной пути Земли коло Сонця.
Референції
Р Катеґорія:Єдиніцї часу
Давид Гилберт
Да́вид Ги́лберт, David Hilbert; *23. януар 1862, Кенигсберг, Кральовство Пруссия — †14. фебруар 1943, Геттинген, Третий райх — нѣмецкый математик XX. стороча, котрый зробив значный принос в развой многых сфер математикы. Член вельох академий наук, як Берлинской, Геттингенской, Лондонского кральовского общества, заграничный честный член Академии наук СССР (1934) ай иншых. В роках 1910–1920, по смерти Анри Пуанкаре, быв вызнаваным свѣтовым лидером математикох.
Научна робота
Научна чинность Гилберта ся роздѣлять на окремы периоды, коли ся занимав даяков еднов сферов математикы:
Гилберт зредуковав геометрию на ряд аксиом и дале усиловав ся выпрацовати формалистичны основы математикы.
Од року 1922 працовав подля едного обсяжного плана обоснованя вшиткой математикы через ей повну формализацию. В сполуавторствѣ з нѣмецкым математиком П. Бернайсом выдав два томы Закладох математикы, в котрых тоту концепцию подробно вывинув (1934 и 1939). Але его зачаточны надѣи в той сферѣ ся не справдили: створити непротиворечивы формализованы математичны теории указало ся тяжше, як он тото гадав. Великой славы достав его реферат Проблемы математикы, з котрым выступив в року 1900 на Меджинародном математичном конгресѣ в Парижу. В том рефератѣ сформуловав 23 математичны проблемы, котры, подля него, будуть мати велику вагу про математику XX. стороча. Одтогды многы проблемы были рѣшены, и кажде рѣшѣня было значнов подѣов.
Референции
Катеґорія:Математіци
Коледж слободных умѣнь
Коледж слободных умѣнь, liberal arts college — выукова инштитуция, ориентована на общеобразовну выуку слободных умѣнь и наук повысше уровня середньой школы.
Характеристика програмы
Такы коледжѣ ся одличують од професионалных, шпециалных фаховых, техничных высшых школ тым, же суть намѣрены на розвой общых интелектуалных здатностей штудентох и освоѣня нима широкого общого знаня.
Штудент такого коледжа мать обычайно вызначеный главный предмет, але доставать широкый спектер звязаных знань. Коледж слободных умѣнь е формов высшой школы, але тыж одличуе ся и од универзиты тым, же ся ту не веде выгледовна робота, лем чисто педагогична. Обычайно такый коледж давать своим абсолвентам ступень бакаларя умѣнь (ВА, Bachelor of Arts), а такы абсолвенты подля америцкой терминологии суть undergraduates, колиж абсолвенты универзит мають высшы ступнѣ и суть graduates.
Росширѣня
Хоть первы коледжѣ появили ся в Европѣ, в сучасности такы инштитуции найвеце росширены в США, а тоты, што суть инде по свѣтѣ, утримують переважно характер, подобный америцкому. Треба зазначити, же суть еще иншы коледжѣ, котры суть частьов универзиты, ведуть окрем выукы и выгледованя, удѣлюють высшы академичны ступенѣ. В року 1882 в США быв 731 коледж, а з того 364 были общеобразовны коледжѣ слободных умѣнь, а 367 были универзитны (фахом 123 богословскы, 114 медицинскы, 81 математичны и природонаучны, 49 правничы).
Референции
Катеґорія:Высокы школы
Айова
Айова; Iowa; варианты притиску: А́йова и Айо́ва — закладаючый штат США, 29. по рядови, котрый вступив до унии 28. децембра 1846.
Полога
Положеный на Середньом Западѣ в области, званой «Сердце Америкы», творить переходну зону меджи лѣсами на выходѣ и прериями на западѣ. Межуе зос штатами Миннесота на сѣверѣ, Висконсин ай Иллинойс на выходѣ, Миссури на югу, Небраска и Южна Дакота на западѣ.
Економика
Штат мать богаты грунты, ланкасты нагоркы и щедры выпады переважно влѣтѣ, зашто окреме ся здавать про механизироване земледѣлство и так ся став националным лидром в агробизнисѣ. Традично промысел Айовы векшинов звязаный з агровыробов; але економичный спад од 1980-х принутив ку диверсификации економикы и робочой силы. При концю XX. стороча вецей ся рушив ся вывин банкарства, ассекурации, биотехнологий, изгледованя и новоты. Главны агропродукты суть: тенгериця, соя, свинѣ и маржина; основный експорт иде до Канады, Мексика, Японии.
Референции
Катеґорія:Штаты США
Меджинародна уния охраны природы
Меджинародна уния охраны природы, International Union for Conservation of Nature), IUCN — меджинародна организация, замѣрена на всокочѣня природных ресурсох. Была заложена в року 1948. Сѣдлиско организации находить ся во швайцарском Гланду около Женевского озера. IUCN споюе 83 державы, 108 державных инштитуций, 766 невладных организаций, 81 меджинародну организацию и около 10 000 фахманох и ученых з цѣлого свѣта.
Комисии
Организация мать роздѣлену свою роботу межи 6 тематичных комисий.
Главны темы
IUCN контролуе ступень ступень огрожености файт и веде Червеный спис огроженых файт.
Свѣтова комисия храненых територий (WCPA) категоризовала хранены области и дефиновала 7 категорий, з котрых найвекшый ступѣнь охраны належить категории Ia, найменшый — категории VI:
Референции
Катеґорія:Міджінародны орґанізації
1241
Референции
Катеґорія:Рокы
1240
Вмерли
Катеґорія:Рокы
1853
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Жан-Батист Пон дю Сабл
Жан-Батист Пон дю Сабл, Jean-Baptiste Pointe du Sable, Jean Baptiste DuSable — быв чорнокожый трапер, котрый первый оселив ся и вецей як 20 рокы жив  и газдовав на мѣстѣ, де днесь е Чикаго. Коли ДюСабл пришов на тото мѣсто, была там дика и невлюдна погранична краина, але его подникательскый дух наповѣв му, же тото мѣсто при важных водотоках е обѣцяюче. Днесь е честованый яко закладатель Чикага, а его помник стоить в центрѣ города, обраменый мракодрапами.
Молоды лѣта
Отець му быв французскый моряк, мати — чорнокожа Гайтянка, рабыня походжѣньом з Африкы. Жан-Батист родив ся яко слободный, учив ся во Франции, а зачатком 1770-х приплыв до Ню Орлинса и подняв ся горѣ током Миссисипи до Пеории. Сприятелив ся з Индианами племена Потаватоми и женив ся з Индианков на имя Киттигава (Катерина). Мали двое дѣти, сына Жана и дѣвку Сюзан. Их побраня формално зарегистровав католицкый священник в Кагокии 27. октобра 1778, хоть перед тым они побрали ся подля индианского обряда. Жили в обыстю, котре заклав в року 1773 в мѣстѣ, де стоить днешный Чикаго.
Бритске заятя
ДюСабл жив и утримовав родину пограничнов торговльов межи Французами, Америчанами и Индианами, достачаючи первым кожушины, а другым стрѣлный порох, пушкы и алкогол. В часѣ Америцкой войны за независимость, в августѣ 1779, Бриты го арештовали, подозрѣваючи яко шпиона, и закрыли в фортѣ Мишилимакинак, Мичиган. Командант форта Арнт Скайлер де Пейстр записав во своих записках: же «Батист Пон де Сейбл» быв «красный негер, добрѣ образованый».
В роках 1780-1784 ДюСабл провадив на контролованой Бритами територии торгову штацию Pinery (Сосновый бор) на рѣцѣ Сент Клер в днешном штатѣ Мичиган.
Важна и богата особа
По закончѣню войны, в серединѣ року 1784 ДюСабл вернув ся на землѣ племена Потаватоми до своей старой торговой штации в устю рѣкы Чикаго на ей сѣверном березѣ. Найскорша упоминка о той штации походить з 10. мая 1790, коли експедиция Гю Геварда вымѣняла свое каное на пирогу од Пон дю Сабла и докупила собѣ хлѣб, муку и свинске мясо. ДюСабл быв важнов особов и богатым торговцьом. Его дом мав пышный, просторный салон з великым камяным камином, около него пять комнат, пекарню, удярню, ковалню, хлѣвы, окремы будовы про наятых слуг, обгороженый сад и заградку, понад 800 акры землѣ. В домѣ были образы, зеркала и орѣховый бутор. 17. мая 1800, ДюСабл вшиток маеток продав Жану ЛеЛиму за 6000 ливры и перебрав ся до Сент Чарлзу. Три рокы по тому маеток перекупив Джон Кинзи.
Лопухово (Закарпатска область)
Лопухо́во (укр. Лопухів, мад. Brusztura) — село в Тячовском районѣ Закарпатской области Украины. До року 1946 называло ся Брустуры, а тота назва позната аж доднесь, споминать ся и в народных спѣванках.
Севастополь
Севастополь (Севастополь; Севастополь; Aqyar) є місто на Крымскім півострові, 416 263 жытелїв (2016). Перше ся споминать у 1783 році. Подля україньской стороны (де юре), є то місто в Українї. Подля російской стороны, фактичный днешный стан — де факто, є то місто в Росії.
Катеґорія:Міста Україны
Лопухово (Закарпатска область)
История села
Первый раз Брустуры споминають ся в лѣтописах по роком 1638.
Року 1930 в Брустурах было 2086 жителей, з них Русинох — 1632, Израелитох —290, Нѣмцьох — 63, Чехох и Словакох — 46, Мадярох — 18, чужоземных особ — 37. Грекокатолицка громада числила 1628 вѣрников. В селѣ была грекокатолицка деревяна церковь св. Михаила, высвячена року 1799, котра простояла до року 1940. В Брустурах была жандарска станиця, финансова (мытна) стража, лѣсна управа. Была русинска 5-классна и чешска 3-классна школа.
За «другых Мадярох» (1939–1944) выставлена мурована церковь (1941). На другой сторонѣ Карпат польскы землѣ забрав Совѣтскый Союз, и многы молоды брустуряне нелегално перешли границю и трафили до ГУЛагу.
Брустуры были выслобожены Червенов Армадов 18. октобра 1944. В року 1946 село достало нову совѣтску назву. Грекокатолицка вѣра была заказана, а священникы, котры не хотѣли перейти на православие, были репрессованы. За рокы независимой Украины жителѣ села два раз пробовали добити ся наверненя старой назвы, але державна бюрократия захранила совѣтску назву доднесь. Року 1969 в селѣ была скотарска бригада (200 голов маргы и 1300 овець), лѣсопилна фабрика и фабрика на продукцию шлиперов, восямрочна украинска школа, породный дом, два фелчарскы пункты, пошта, торговый комбинат и 13 торговых точок, културный дом, двѣ библиотекы, дѣтска захоронка, кинозала.
Днешность села
Днесь векшина валачан зоставать в православной вѣрѣ, выставлена нова красна православна церковь св. Йоанна Предтечи. В селѣ фунгуе державне подприемство «Брустурянске лѣсо-ловецке господарство», котрое значить ся межи лѣпшыма в объеднаню «Закарпатлѣс», середня (12-рочна) школа и окрема зачаточна школа, яселькы-захоронка, медична приходня, културный дом, библиотека, пошта. В новембрѣ 2016 зачала давати електрику мала електрарня на рѣцѣ Брустурянка (999 квт).
Референции
Катеґорія:Населены пункты Украины Катеґорія:Села Україны Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области
Жан-Батист Пон дю Сабл
Негер-перевозник
Сент Чарлз днесь лежить в штатѣ Миссури, але тогды то была Испанска Луизиана. ДюСабл овладав испанскый, як и французскый, английскый языкы и даколькы индианскы диалекты, што му было и потребне в торговли. Испанскый колониалный губернатор звѣрив му обслужованя перевоза через рѣку Миссури.
Што могло быти причинов одхода, неясно. Неодовго перед одходом умерла му жена. Дѣвка оддала ся за Француза и одышла до Луизианы, там робив и сын, што одышов еще скорше. Правдоподобно, же ДюСабл хотѣв быти ближе ку родинѣ и в мѣстѣ переважно французском. В року 1805 ДюСабл купив фундуш на улицях Секонд и Клей в блоку №72 и цѣлый мѣстскый блок №96. В року 1814 умер му сын и быв погребеный на теметовѣ Борромео в Сент Чарлзу.
Нич не знати о его дѣвцѣ Сюзан и внучцѣ, але мав зостати зовсѣм самый, коли в року 1813 переписав свой маеток на сосѣдку, Евлали Барада, котрой отець, Луи Барада, быв мясарь, пекарь и богатый землевластник в Сент Чарлзу, замѣнов за ей обѣцяня, же ся постарать о него в хворотѣ, а тыж обстарать его погреб на католицком теметовѣ в Сент Чарлзу. ДюСабл умер в Сент Чарлзу 28. августа 1818 и быв погребеный в неозначеном гробѣ на теметовѣ Борромео. Парохиална погребна матрика не зазначать ни походжѣня, ни родительох, ни суродникох, ни присутных на погребѣ; опис мать лем едно слово: негер.
Референции
Катеґорія:Особы звязаны з Чикагом
Шашлик
Шашли́к (Şışlıq, şiş kebabı «шиш-кебаб», მწვადი «мцвады», խորոված, «хоровац», σουβλάκι, «сувлакы») — мясо, смажено на деревному угле, из баранины, одне из найстаршых блюд мира. Кроме баранины, шашлик роблять из свинины, яловичины, курятины, рыбы и другых.
Катеґорія:Їдла
Одеса
Одеса (Одеса) є місто в Українї. Ся находить на березї Чорного моря. Має 1 010 537 жытелїв.
Африканьскый ріг
Африканьскый ріг (або Сомальскый півостров) є півостров у Выходній Африцї, котрый ся вклинює до Арабского моря. Він є найвыходнїшов частёв Африканьского контіненту.
См. тыж
Катеґорія:Ґеоґрафія Катеґорія:Африка Катеґорія:Полуостровы
1239
Умерли
Катеґорія:Рокы
Малое Тячово
Малое Тячово, Teceu Mic, Kistécső — село в жупѣ Марамуреш в Румынии включене до комуны Реметы.
Полога
Лежить на лѣвом березѣ Тисы, о 28 км пониже Сигета. На правом березѣ лежить Тячово.
История
Первый раз упомянуте в року 1389 яко Kis-Techu.
Референции
Катеґорія:Населены пункты Румынии
Йоанн Кизак
Йоанн Кизак, Joann Kizák (Иван Кизак, Іван Кизак, Ивaн Кізак, Іван Кізак, Іоанн Кизак) *14. децембер 1856, Пакостов, Мадярске кральовство (днесь Словакия, окрес Гуменне Пряшовского края) – †19. октобер 1929, Пряшов, Чехословакия, (днесь Словакия) — священик,педагог, писатель, русинскый културный активиста.
Биография
Походив з родины пакостовского учителя Теодора Кизака.
Гимназиалны штудии скончив в Пряшовѣ (1877), пак абсолвовав богословску семинарию в Унгварѣ (1877–1880) и богословску академию в Пряшовѣ (1880–1884).
По закончѣню богословскых штудий ся оженив з Иринов Ханатовов, з котров, выховали четверо дѣти. Священиком ся став 15. фебруара 1885, а 17. апрѣля 1886 достав парохию села Буковець, де за шѣсть рокы быв пастырьом грекокатолицкой громады, а ещи и диригентом доброго сельского хору. То послужило причинов рѣшѣня, же в року 1892 епископ Ян Валий (1882–1911) установив го на функцию диригента и кантора пряшовского катедралного храму (1892–1920), а тот катедралный хор ся по часѣ став едным з найлѣпшых хорох в краю.
Йоанн Кизак быв активнов културнов и сполоченсков особностьов, закладательом и первым предсѣдательом Русского клубу (1923–1929), котрого главна задача была забеспечити будинок Русского дома в Пряшовѣ (1925) як народностный центер Русинох. В церковном животѣ епархии достав вельо важных функций: тайный радця Святого престолу (1912), титуларный каноник епархиалной капитулы (1917), каноник Пряшовской епархии (1926), професор учительской семинарии (1895–1929), иншпектор зачаточных школ епархии и др.
Литературна и педагогична творба
Спочатку быв прихылником мадярской ориентации; редиговав промадярску новинку Nase otecsesztvo (Пряшов, 1916–1918), склав книгы Biblija sviascsenaja... dlja narodnoch skol, Szbornik cerkovnoch pisznopenij vo cerkvach parochialnoch szoversajemoch (обѣ 1916). Пак ся став прихылником русинской (автохтонной) ориентации, независлой од русской ци украинской култур. Склав около 20 календарѣ, писаных т. зв. язычием и даколько популарных молитовникох: Букварь для народных школ епархіи Пряшевской (1919; 1921), Руководство к фономимическому букварю (1920; вшиткы – Пряшов). Автор патриотичных верши про молодежь. Редиговав пряшовскы часописы Церковь и школа (1919–1924) ай Русская молодежь (1920–1921), якы заграли важну роль в обродѣ Русинох.
Языкову и педагогичну стороны творбы Йоанна Кизака проанализовала А. Плѣшкова, з основным заключѣньом, же и его писаны «язычием» учебникы «представляють едну з вызначных етап в истории розвоя русиньского языка, етапу „карпаторуску“» и мають «веце карпаторуского языка, а то посередництвом литературных творох Духновича, Павловича, пословиць и вгоднѣйшого выберу текстох, якы правдоподобно Кизак выберав до приправльованых ним календари, адресованых широкому кругу Русинох».
Высоко оцѣнив литературну творбу Кизака Др. Штефан Гойдич, котрый подкреслив, же як у прозѣ, так у поезии ся литератор проявив як народный писатель, «як достойный наслѣдник Павловича и Духновича», же проза Кизака выходить наисто з «руской добросердечности и гумору», же он указав нам вшиткым, «як мож писати по народному, народу зрозумѣло, без того, жебы став ся грубым...».
Сергей Есенин
Сергей Есенин, Серге́й Алекса́ндрович Есе́нин, *3. октобер 1895, (21. септ. Юл. кал.) Константиново Рязанской губернии, Российска империя – †28. децембер 1925, Ленинград, СССР, быв русскый совѣтскый поет и писатель.
Референции
Катеґорія:Русскоязычны писателе Катеґорія:Русскоязычны поеты
Вышня Сітніця
Вышня Сітніця (по ) є село в окресї Гуменне в Пряшівскім краю на северовыходї Словеньска.
Референції
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту Катеґорія:Населены пункты Словакии
1238
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Вышнїй Казимир
Екстерны одказы
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту Катеґорія:Населены пункты Словакии
Станїслав Конєчні
ПгДр. Станїслав Конєчні, к. н. (* 6. децембра 1949 в Левочі) - історик.