cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
94
Глави штатів
90er
Франція
Фра́нція (La France), офіціална назва Францу́зька репу́бліка (République française) — демократічный штат, котрого векшына теріторії (даколи означована як Метрополітна Франція) ся находить в Западній Европі. Сучастёв Французькой републікы суть тыж заморьскы департементы і заморьскы земли в Карібіку, Северній і Южній Америцї, в Індіцькім океанї і Океанії. Французе метрополітну Франціов про єй ґеоґрафічный твар часто перезывають L'Hexagone (шістьуголник).
Франція є членом Европской унії од 1957 року. Гранічіть на северовыходї з Белґіёв, Луксембургом і Нїмецьков, югозападї з Іспаніёв тай Андоров, на выходї з Швайцаріёв, на юговыходї з Італіёв і Монако. B Франції є офіціална мена Евро. Густота залюднїня — 107,2/км². Головне місто — Паріж.
Фредерік Шопен
Фредерік Шопен рідным меном Фредерік Францішек Шопен (22. фебруара або 1. марца 1810 – 17. октобра 1849) быв польско-французьскый композітор класічной музикы і клавірный віртуоз часів романтізму, котрый ся прославив як „поет клавіра“.
Катеґорія:Композіторы і музиканты
1445
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Пакістан
Пакістан (پاکِستان, офіціалнов назвов Ісламска републіка Пакістан, اسلامی جمہوریہ پاکِستان) — ісламска федератівна републіка, лежача в Южній Азії. На югозападї гранічіть з Індіёв, на северовыходї з Кітайом, на северозападї з Афґаністаном, на югозападі з Іраном, на югу з Арабскым морём.
Арґументація
Арґументація є пересвідчованя на базї прічін, якы мають вести до приятя того, што є предпокладане. Арґументація може выходити з різных аспектів. Предметна арґументація може выйти наприклад з позорованя і скусености, аналізы, сінтезы і порівнованя інформацій, суджіня жрідел.
Пакістан
Пакістан є другов найлюднатїшов муслімсков країнов на світї. Властнить ядровы збранї і є членьсков країнов Сполоченства Народох і Организациї "Исламска конференція" (OIC). Головным містом є Ісламабад.
Катеґорія:Пакістан
Колпиця
Колпиця (Platalea leucorodia) є середнї великый вид бродивого птаха з родины ібісовых. Вызначує ся незвычайным тваром дзёбаку, котрый є на шпіцю ложково росшыреный. Дорослы птахы суть чісто білы, зо жовтобурім фляком на груди і хохолков на тылї. Ногы і дзёбак суть червены. Молоды птахы ся одрізняють мясово зафарбленым дзёбаком і чорныма шпіцями леток.
Колпиця гнїздить в мірнім кліматічнім пасмі Европы од Нідерланд на выход по южну і середню Азію, ізолованы малы популації гнїздять тыж на северній половинї Африкы.
Катеґорія:Ібісовы Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Телефонный коммутатор
Телефонный коммутатор — направа в телефонии, што служить на споѣня (коммутацию) абонентскых, споевых и межигородных телефонных линий.
Типы коммутаторов
Телефонны коммутаторы суть ручны (коммутация ся реализуе ручным способом, телефонистков) и автоматичны (см. Автоматична телефонна стация). Найновше появили ся и программны коммутаторы (про IP-телефонию).
Ествують стационарны и тереновы (про военскы потребы) телефонны коммутаторы.
Порядок споѣня
Споѣня ся одбывало так, же волаючый повѣв телефонѣстцѣ, з кым хоче говорити, напримѣр: "Спойте мня, прошу з паном Н. або з числом такым а такым, або з гасичами, бо ту горить!".
История
Телефон объявили року 1876. Первы телефоны продавали парами и говор мог ся одбывати лем на линии тых двох властников аппаратов. Але скоро продукция телефонов выросла, цѣна их упала и про споѣня розличных линий зачали хосновати ручны коммутаторы. Року 1878 компания Boston Telephone Dispatch зачала брати на роботу за коммутаторами хлопчиков, але скоро ся зъявнило, же они не мають доста терпезливости и не справують ся належно в живом телефонном контактѣ з абонентами. Зато одтогды и надале робота за телефонным коммутатором стала ся безвыимочно женсков профессиев. Поважуе ся, же перва телефонистка на свѣтѣ была Емма Натт. , котру тота компания наяла 1. септембра 1878.
Річард Фейнман
Річард Фейнман (нар. 11. май 1911, Ню Йорк, США — 15. фебруар 1988, Лос Анджелес) - быв єдным з найлїпшых америцькых фізіков XX. стороча, котрый значно росшыриы теорію електродінаміки.
За свою працу року 1965 здобыв Нобелову премію. Так само быв аматерьскым гудаком.
Во своїх книжках быв ревным і впливным популарізатором фізіки.
Одказы
Катеґорія:Физици Катеґорія:Нобеловы лавреаты з физикы
Діоніз Ільковіч
Діоніз Ільковіч (* 18. януар 1907, Шаріськый Щавник – † 3. авґуст 1980, Братїслава) быв фізік і фізікалный хемік русиньского походжіня.
Катеґорія:Русиньскы фізіци Катеґорія:Хемици Катеґорія:Физици
Білин
Білин (Білин) — село в Українї, Волиньскій области, Ковельськім районї. Жытелїв — 1259 (2001).
Історія
Заложене у 1537 роцї.
Катеґорія:Села Волиньской области
Столовы гры
Столова гра є сорта гры, котру люде грають повекшыні за столом. У сучасності існуе велике чісло гер по цілым світі. Найзнамійшы гры суть Монополі, Скребл, Осадникы зос Катана, Каркасон або Актівіті. Даколи за столову гру ся триме і шах.
Фреймворк
Фреймворк є софтверова вывоярьска штруктура, котра служыть як підпора про проґрамованя і про вывой і орґанізацію іншых софтверовых проєктів. Може обсяговати підпоррны проґрамы, книжніцю API, приклады дізайну або рекомендованы поступы про вывой.
Катеґорія:Софтвер
95
Глави штатів
90er
Юстиниан I.
Фла́виус Пе́трус Сабба́тиус Юстиниа́нус, Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus,  Φλάβιος Πέτρος Σαββάτιος Ιουστινιανός, познатый як Юстиниа́н I. або Юстиниан Великый, *cca 482, Таврезиум, Византска империя – †14. новембер 565, Константинополь — византскый император од 1. августа 527  до своей смерти в року 565.
Панованя
Юстиниан быв един из найвекшых императорох конця античности, при котром тота доба ся зачала заступовати середновѣком, а римский штил панованя перемѣнив ся на византскый. Записав ся до истории як великый реформатор. Окончив кодификацию римского права, його Corpus juris civilis зоставав правнов основов империи аж до ей паду, а тыж став ся едным из жерел права в середновѣкой Европѣ, а значить, и основов сучасной правовой системы, а про историкох окрем того надзвычайно цѣнным жерелом историчным.
Выставив наново спустошеный пожаром храм Hagia Sophia так, же на многы вѣкы не было му пары меджи христианскыма церквами. Юстиниан чтеный яко святый Православной Церкви, з титулом «правовѣрный царь Иустиниан», памятный день — 14. новембер подля Юлианского календаря.
Россяг империи
При Юстинианѣ Великом империя обсяговала на востоку Крым и часть Кавказа, на западѣ — часть Испании, на югу — Сѣверну Африку. Але уже о три рокы по його смерти империя утратила векшу часть завойованых територий.
Критика
Особа и панованя Юстиниана историками оцѣнены нееднозначно: император быв отѣлесненым образом «византийского пановника». Нещирый, лицемѣрный, пыхатый и лукавый, не вагав зломити завязаны договоры и обѣцянкы ради досягнутя властных цѣлей. Подлягав моцному вплыву своей жены Теодоры, даколишной танцеркы ай куртизанкы: по ей смерти ся став як пановник вагавым. При його панованю розмог ся бюрократичный апарат, корупция, нестерпно росли данѣ, ба ай просты конфишкации маетку подданых, котры были заскаржены з «уражкы Величества». Така крутость провоковала многочислены бунты и повстаня, од самого зачатку його добы. Найвекшым критиком Юстиниана быв його сучасник Прокопий Кесарийскый.
Референции
Катеґорія:Византска империя Катеґорія:Императоры
Сорока
Сорока Pica pica є вороновый співак великости горліцї, з выразныма чорнобілыма фарбами і довгым ступнёвым хвостом. Мать релатівно курты і шырокы крыла і їх лїтаня є в порівнаню з другыма вороновыма тяжкопарный. Сорока є росшырена в Евразії, северній Африцї і Северній Америцї. Тот вид ся дїлить на приближно 12 підвидів, в середнїй Европі ся находить сорока середоевропска Pica pica pica.
Опис
У сорок нїт роздїлу міджі самцём і саміцёв. Тіпічны суть ясно оддїлены чорны і білы плохы. Чорна є голова, верьхня часть хырбета, шыя, хвіст, векшына крыла. Біла є грудь і бріх, лопаткы, спідня часть бріха, гудзіця і внутрїшнї заставкы ручных пірок лїтаня. Чорны части крыл не суть справды чорны. Як годен відїти на образчіку сорокы, хвіст ся влищіть до зелена і крыла до синёй фарбы. Молодята не мають металово блищаче піря а мають шыршый чорный край білых частей ручных пірок лїтаня.
Довжка тїла сорокы є 40-51 цм, але 20-30 цм є з того хвіст. Роспятя крыл є 52-60 цм. Вага колыше міджі 150 аж 240 ґ.
Розмножованя
Сорокы будують релатівно обывательне "непорядне" гнїздо векшынов высоко в корунах стромів і покійных уліцях міст. Базовым матеріалом суть сухы конаря покрыты глинов. Гнїздову ямку стеле корїнками, травов і серстёв. Гнїздо є добрї скрыте якымсь дахом з конариків. Тот дах мать хранити головно перед припадным атакерами. Першы яїчка ся в гнїздах можуть обявовати уж бігом марца. В давцї бывать 5-8 яєць, вынятково і веце. Яїчка суть оливово флякасты, велёраз ай з тмавчов чапочков. На яйцях сидить 17-18 днїв векшынов саміця а пак суть молодята іщі далшых 22-27 днїв кормлены обома родічами на гнїздї. Як вылетять з гнїзда зістава ть з родічами іщі аж до слїдуючой ярї.
Векшына парів не схоснує старе гнїздо. Дякуючі тому же їх будовы гнїзд суть обывательны і тырвалы, хоснують опущены сорочі гнїзда многы далшы птахы.
Страва
Сорокы мають дуже розличный їдалный листок. В подстатї суть способны ся жывити хоцьчім в тім чіслї і одпадами. В природї ся жывит переважно хробаками, слимаками, ці векшыма здохлинами, але і рослиновов стравов, переважно насїнём і різныма плодами. Почас збераня стравы часто ходить по земли, але їджіня зберать і на стромах ітд. Сорока выберать з гнїзд яйця і молодята і зато бывать означована за шкодну. Не є але істе, до якой міры властнї годна овпливнёвати популації меншых птахів.
Росшырїня
Сорока жыє в цїлій Европі (окрем Іслану), северній Африцї, на векшынї теріторії Азії і одты проникла і на запад Северной Америкы. Їй росшырїня є обмеджено головно вгодныма гнїздищам, але піля обыстя чоловіка є охотна гнїздити і на земли (напр. в тундрї). На векшынї теріторії ся їднать о сталый вид. В другій половинї 20. стороча їй станы ся піднимали, што было зарпичінене тым, же ся научіла жыти близко чоловіка.
Сістема
Підвиды:
Література
Катеґорія:Вороновы Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Шандал
Шандал (по ) є село в окресї Стропков в Пряшовскім краю на северовыходї Словенска.
Панамскый канал
Панамскый канал (іспаньскы Canal del Panamá, анґліцькы Panama Canal) є наморный канал в Середнїй Америцї. Веде через Панамску шыю і споює Атлантічный і Тихый океан (конкретнїше Карібске Море і Залів Панама). Канал є довгый 81,6 км і шырокый 150 аж 305 м. Канал має 6 здымадел, з того дві на тихоморьскій сторонї в Педро Міквуел і в Мірафлорес. Вода є до здымадел напущана з Ґатуньского озера, через котре канал веде. Будованый Французами в роках 1880 аж 1889 і Америчанами в роках 1901 аж 1914.
Катеґорія:Ґеоґрафія Катеґорія:Водны дорогы
1444
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Підгородь
Підгородь (в містнім языку Пудгородь, по ) є село на Словеньску в окресї Собранцї.
Обывательство
Русиньскый язык за материньскый означіли 52 жытелїв (13,5%).
29. децембер
29. децембер — 363. день рока (364. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать.
Діпломація
Під понятём діпломація ся днесь розумить нелем плеканя контактів міджі різныма штатами а передовшыткым рїшіня міджінародных проблемів. Діпломація бы не мала быти замінёвана з діпломатіков (єдна з помічных історічных наук).
Катеґорія:Політіка
Райми, Али
Али Райми 7. децембер 1973, Мекка — 23. май 2015, Йемен). Вшиткы 25 витязства на профессионалном рингу добыв нокавтом, при тому первы 21 докончив в первой рундѣ, осягши так свѣтовый рекорд.
Референции
Катеґорія:Шпортовци
Збегнёв
Збегнёв (по ) є село в окресї Требішов в Кошіцькім краю на юговыходї Словеньска.
Коровайка
Коровайка (Plegadis falcinellus) є малый вид бродивого птаха з родины ібісовых. Є зафарбленый рысяво буро зо зеленым надыхом піря. Гнїздить в колоніях в плыткых зароснутых мочарях.
Катеґорія:Ібісовы Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Парадіґма
Парадіґма (ґрецькы παράδειγμα парадеіґма = взор, примір, модел) даякый взор одношінь ці взор (формула) мыслїня.
Діскузія
Діскузія (з лат. discussio од dis-quatere, пере-трясовати, дослїджовати, діскутовати) є пердметна бісїда дакілько особ над даяков темов, котрой цїлём не є дашто вырішыти, лем річ старостливо розобрати з різных боків, накопити арґументы а припадно приготовити ґрунт про раціоналне рішіня.
Повазаны статї
Катеґорія:Філозофічны понятя Катеґорія:Хоснованя языка Катеґорія:Діскутованя
Сейна
Сейна або і Сена (фр. Seine) є єднов з найдовшых рік у Франції. Прамінить коло французького міста Діжон. Є довга 775 кілометрів. Свою путь закінчує втоком до Атлантічного океана коло французького міста Ле Гавр.
Катеґорія:Рікы подля алфавиту Катеґорія:Рікы Франции Катеґорія:Рікы Европы
Дієґо Веласкес
Катеґорія:Вытварници Катеґорія:Бароковы маляре
Шостка
Шостка є місто в Україні, Сумска область.
Находить ся на берегах ріки Шостка, 182 км по штрасi и 180 км по желüзному путёви уд Сум.
Жиє тамкы 79 957 жытелїв.
Перше ся споминать у 1924 році.
Катеґорія:Міста Україны Катеґорія:Сумска область
1443
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Акція Вісла
Акція Вісла была воєньска операція у Польску у р. 1947, котра была комуністічным Польском офіціалні заміряна на розбитя штруктур УПА (Україньской повстанецькой армады) і ОУН – (Орґанізації україньскых націоналістів) тзв. бандеровці а переселіня выбраных ґруп жытельства - передовшыткым Лемків і Українцїв, котры УПА і ОУН - подля них - підпоровали. В рамках Акції Вісла было выселеных коло 150.000 Лемків і Українцїв. На домашнїх землёх зісталі лем невеликы ґрупы Лемків, напр. в Команьчі і Крампні. Лемківске населіня было насилно зо свого обыстя, де жыло ціле стороча, де мало свої земли, де ґаздовало, выселене до тогдышнёго СССР на Україну і тоты, што мали веце щастя скінчіли на западных теріторіах Польска. Лем мала часть з них дістала по роках можливость вернути ся на рідну землю. Люди мали 24 аж 48 годин на тото, жебы собі взяли найпотрібнішы речі, опустили вшытко, што было до теперь сучастьов їх жывота і без того, жебы знали, што їх чекать і де ідуть, мусили на возах перейти до вызначеных міст, в котрых наступовали на влаковы транспорты, якы їх везли гет.
Позадя і дослїдкы
Дослідникы – історикы не сут согласны в оціні, ці рїшіня про выселіня было придумане у Варшаві, ці в Совітскым Союзі. Догварка з чеськословеньсков владов мала забезпечыти граніцю, жебы призначены до выселіня Лемкы та бандерівці не втікали на єй територию, або запад Европы. Кідь же Польско нерозлишовало Лемків як самостатну народность і раховала їх за Українців, подобні як нескорше в бывшій Чехословакії, aкція, яка розбігла ся при помочі польской армады і поліції постигла нелем польскых Українців, котрых депортації проходили уж од 1944 р., але і Лемків, котры были тыж означены як тоты, котры підпорують україньскых націоналістів і повстанців. Польска влада знеужыла пропаґанду, заміряну протів діяня УПА у Польску і обвинили Лемків з протідержавных актівностей. Лемківску інтеліґенцію, ґрекокатолицькых і православных священиків, котры были „підозрівы“ зо співпраці з УПА і націоналістічных ґруп, але часто і нагодных людей посылали до арештів і до лаґру в Явожнє. В тім лаґрі было скоро 3900 арештантів - з того 823 жен, 22 ґрекокатолицькых і 3 православны попи. Веце як 150 з них в лаґрі умерло.
Одказы
Катеґорія:Депортация
Хорватія
Хорватія ці Хорватьско (Hrvatska); офіціална названя Републіка Хорватія (Republika Hrvatska) — країна в юговыходній Европі. Головне місто є Заґреб. Офіціалный язык є хорватчіна. Хорватія є членом Европской унії од року 2013.
Хорватія Катеґорія:Европска унія Катеґорія:Країны Катеґорія:Хорватия Катеґорія:Штаты і теріторії, котры основаны 1991
97
Глави штатів
90er
Дюрдьов
Дюрдьов, Ђурђево — валал в Републицѣ Сербия, в автономной краинѣ Войводина, в общинѣ Жабель Южнобачского округа.
Землепис
Дюрдьов оддаленый о 25 км од Нового Сада. Готарь Дюрдьова цѣлком ровнинный. В сѣйбѣ переважать кендериця, пшениця и ярець, але найвекшу славу Дюрдовчанам приносять грызачкы, по тутешньому ґереґи. В готари Дюрдьова лежить 8033-гектаровый ревир ловецкого дружства Зец з розличныма файтами дичины.
История
Дюрдьов ся первый раз упоминать року 1513 яко маеток срѣмского владыкы. По османской добѣ цѣлком спустѣв, а наново ся зачав засельовати року 1800, коли ту пришли 203 сербскы родины. Русины зачали ся ту приселяти в другой половцѣ 19. ст. з Руского Керестура и Коцура.
Обывательство
В року 2002 в Дюрдьовѣ были 5 137 жителѣ.
Народностне зложѣня (2002 p.):
Русинска култура
В грекокатолицкой парохии Дюрдьова мож видѣти историко-етнографичну колекцию 1229 артефактох з материалной културы тутешных Руснакох Руска одлога, котру позберав прощеный о. Йоаким Холошняй зоз сыном Михалом.
Референции
Катеґорія:Населены пункты Сербії Катеґорія:Населены пункты Войводины Катеґорія:Южнобачскый округ
Френк Ллойд Райт
Френк Ллойд Райт (8. юна 1867 – 9. апріля 1959) быв єдным з найвызначнїшых америцькых архітекторів. Народив ся як перша дїтина Віліамса Керіго Райта і Енн Ллойд Джонс-Райтовой.
Катеґорія:Архитекторы‎
Автоматична телефонна стация
Автоматична телефонна стация (локална централа) — аппаратура, што забезпечуе автоматичне (без участи оператора або телефонисткы) споеваня и подтриманя телефонной звязи межи абонентами, властниками телефонных аппаратов, факсов и др. Обычайно така стация е узлом дакоторой телефонной сѣти — тогды она забезпечуе споеваня и подтриманя телефонной звязи зо вшиткыма абонентами сѣти — и своей локалной централы, и другых узлов сѣти. Автоматична телефонна стация мать функции такы, як и телефонный коммутатор, але е сполягливша, скорша и тунша в експлуатации.
История
Перву идею телефонного коммутатора подав мадярскый вынаходник Тивадар Пушкаш (1877). Первый патент на автоматичну телефонну стацию, US Patent No. 447918 10/6/1891,  быв выданый уже через 11 рокы по появѣ ручных коммутаторов,  року 1889,  америцкому вынаходнику Елмону Стровджеру, котрый придумав и телефонны аппараты з дисковыми циферниками.
Референции
Катеґорія:Телекоммуникация
Карлес Пудждемон
Катеґорія:Політіци Катеґорія:Презіденты Катеґорія:Державны урядници Катеґорія:Політічны лідеры
Мозаіка
Мозаіка (тал. mosaico) є плошна выздоба, орнаментална або фіґурална, зоставлена зоз дрібных коцочок, або інакшых малых фраґментів. Мозаіка може быти зоз каміня, керамікы або скла. У старовіку ся камняна мозаіка хосновала при выздобі підлог у домох.
Приповѣдкарь
Приповѣдка́рь або казка́рь — росповѣдач выдуманых историй, приповѣдок, котрый мать векшый приповѣдковый репертоар.
Приповѣдкарѣ розличують ся своим репертоаром, языком, способом росповѣданя. Ай кедь беруть в основу традичный сюжет, каждый приповѣдкарь внесе до нього дашто нове, зависимо од своей обдарованости, смаку, потреб авдитории.
Каждый народ мать своих приповѣдкарьох и свои приповѣдковы характерности. Данцѣ мають Андерсена, Нѣмцѣ — братох Гримм, Французы — Шарла Перро, котры уж были професионалны писателе, што пришли на змѣну людовым приповѣдкарьом.
Референции
Катеґорія:Авторы книг дѣтям Катеґорія:Приповѣдкарѣ
Англичане
Англичане, самоназва English people — основне обывательство Споеного кральовства Великой Британии и Сѣверной Ирландии. Сумарна популация 48,5 млн. особ, з чого найвекше число, а то 44,7 млн. особ — в Споеном кральовствѣ.
Язык — британскый вариант англицкого, диалекты — восточный, сѣверный, южный, западный, кентскый. Писмо на основѣ латинкы.
Етногенеза
Етничнов основов Англичанох были германскы племена — Англы, Сасы, Юты, котры пришли на остров Велика Британия в V. аж VI. сторочу по тому, як одтам одтягли римскы легионы, што были потребны на оборону Рима. Ку зачатку VII. стороча тоты племена сформовали 7 кральовств.
Далшы три стороча етнична консолидация одбывала ся в бою з данскыма викингами, аж наконець в року 1066 англо-сасскы племена подлягли нормандскым викингам, и од того часу французскый язык завойовникох достав спозначный вплыв на сформовану в току далшых стороч етничну сполочность, котров суть сучасны Англичане. В добѣ колониалной експанзии зоз переселенцьох сформовали ся новы англоязычны народы: Америчане США, Австралчане, Новозеландяне и др.
Традиции и звыкы
Англичане заховали много традичных характерностей и звыкох в домашности и сполоченском животѣ. Ку традиции належить вертикално (на двох штоках) положене бываня, кандаловне огрѣваня в хыжах, во выживѣ — многы традичны народны ѣдла (бифштик, ростбиф, овсяна каша, пудингы, рыба и помфриты). В сполоченском животѣ Англичане утримують традицию розличных обществ и клубох. Англичане были вынаходниками многых шпортох; англицкы шпортовы термины удомашнили ся майже у вшиткых народох.
Референции
Катеґорія:Народы і етніка
Точка росы
Точка росы (теплота росной точкы) є теплота, при якій є воздух максімално насыченый водныма парами (релатівна вогкость воздуху досягне 100 %). Кідь теплота упаде під тоту точку, зачінать кондензація. Теплота росной точкы є інша про різны абсолутны вогкости воздуху: чім веце є водной пары у воздусї, тым высша є теплота росной точкы, то значіть же тым высшу теплоту мусить мати воздух (і пара) мати, жебы пара не скондензовала. А наспак, кідь є у воздуху водной пары лем дуже мало, може быти воздух холоднїшый, і пара не кондензує так скоро.
Одказы
Катеґорія:Метеоролоґічны явы
Подкарпатское Общество Наук
Подкарпатское Общество Наук, покуртано П.О.Н., Kárpátaljai Tudományos Társaság — перва русинска научно-културна инштитуция на Подкарпатю, котра официално стояла на позициях русинофилства.
П.О.Н. было подтримоване мадярсков владов. З приходом комунистичной добы Общество было ликвидоване.
Взник и штруктура
Основане в Ужгородѣ 26. януара 1941 з инициативы регентского комисаря Миклоша Козмы, родака Подкарпатя. Задача П.О.Н. была «служити вытворѣню самостойной народной свѣдомости Русинох» як части мадярской политичной нации. Найпервѣйшым практичным посланьом П.О.Н. стала ся кодификация русинского литературного языка. П.О.Н. закладно ся одличовало од Просвѣты и Общества Александра Духновича: была то научна инштитуция зоз 35 членами, свого рода русинска Академия наук. Складовали общество три оддѣлы: научный, умѣлецко-етнографичный ай оддѣл русинского языка и литературы.
Працовны кабинеты П.О.Н. были розмѣщены на штоку зохабленого на тот час властниками будинка Просвѣты. А в дворѣ, в маленькой хыжцѣ, бывав активный член Общества Федор Потушняк.
Особности
Первым предсѣдником быв вызнамный историк Антоний Годинка, а по його смерти — каноник Александер Илницкый. Але фактично справовав П.О.Н. выбраный його членами выконный директор, а быв то за вшиткы четыри рокы историк и филолог Иван Гарайда. Хоть за ним названа една з улиць Ужгорода, не каждый з варощан знать, кым быв Гарайда и што цѣнного зробив. Една з найвекшых його заслуг якраз и была успѣшна робота Подкарпатского Общества Наук, котре выдавало нараз три периодикы: научный журнал Зоря-Hajnal, новинкы Литературна Недѣля, Руська молодежь, а еще каждорочный календарь. Авторами были добрѣ познаты крайознатель Петро Сова, малярь Адалберт Ерделий, писатель Федор Потушняк, орнитолог Александер Грабарь, музикознатель Петро Милославскый и вельо иншых, якы публиковали направдѣ интересны й поучны статьи з истории, филологии, биологии, географии, етнографии нашого краю, литературны творы тай инше.
Резултаты
Окрем спомянутых трьох периодикох выданы серии книжок Литературно-наукова библіотека (42 книжкы), Народна библіотека (32 книжкы), Дѣточа библіотека (12 книжок), школны учебникы (3 титулы), Великы сельско-господарскы календарѣ на рокы 1941 аж 1944, в том числѣ про бачванскых Русинох в их диалектѣ. Тоты числа еще веце доимають, кедь усвѣдомиме собѣ, же быв то час войны.
Свое основне посланя, кодификацию русинского языка, Подкарпатское Общество Наук сповнило, выдавши граматику Ивана Гарайды. Авторами публикаций П.О.Н. были люде вшиткых ориентаций, в попередной чехословацкой добѣ часто непримиримы неприятелѣ. Не случайно в период тоталитного комунистичного режима еден из активных участникох Общества, Федор Потушняк, носталгично назвав добу чинности П.О.Н. «золотым вѣком нашой литературы».
Референции
Катеґорія:Русиньскы орґанізації Катеґорія:История Подкарпатя
Иван Олбрахт
Иван Олбрахт, властным меном Камил Земан (*6. януара 1882, Семилы – †30. децембра 1952, Прага) — быв чешскый писатель, прозаик, публициста, новинарь и перекладатель нѣмецкой прозы, народный умѣлець (1947).
Биография
Иван Олбрахт родив ся в фамилии адвоката и лѣвоориентованого писателя Антала Сташка (властным меном Антонина Земана). Гимназию выстудовав в Дворѣ Кралове над Лабем, учив ся на Карловой универзитѣ, але не докончив. Од року 1905 працовав яко новинарь в социалистичных и коммунистичных новинках. За свои надмѣрно лѣвы погляды быв два раз арештованый (1926, 1928). В роках 1921–1929 быв членом Комунистичной партии Чехословакии (КПЧ), але коли выступив з критиков линии партии в числѣ семерох коллег, вшиткы семеро были з партии вылучены.
В роках 1931—1936 навщѣвовав Подкарпатску Русь, заложив там Комитет на захрану працуючого люду Подкарпатской Руси, школу з интернатом. На материалах и зажитках зо свого побыту на Подкарпатской Руси написав творы, котры стали ся вершинов его творбы.
Року 1946 быв зволеный на посланця парламенту яко одновеный член КПЧ и заступовав тоту функцию до року 1948. Быв членом централного комитету КПЧ. По фебруаровом переворотѣ стояв у веденю цензурового комитета, котрый мав задачов вычищати библиотекы од "шкодливой литературы".
Творба
В первой добѣ его творчости (1913–1928) найвекшу часть тем творили социалны вопросы и протест против буржоазной сполочности. З той добы найлѣпше познатый е роман Анна пролетарка (1928).
В далшых роках быв часто на Подкарпатской Руси и быв тым крайом очарованый, что зробило значный вплыв на его творчость.
В концевой добѣ своей творчости (1939–1947) написав даколько дѣтскых и молодежных книг и едну драму. Про молодеж написав выклад библийных историй яко историю старожидовского народа, выклад чешской митологии и староиндийскых байок.
Референции
Катеґорія:Чешскы писателе Катеґорія:Посланцьове парламента
Studium Carpatho-Ruthenorum
Studium Carpatho-Ruthenorum або Меджінародна лїтня школа русиньского языка і културы є едукачный проєкт, од року 2010 орґанізованый Пряшівсков універзітов. Лїтня школа каждорічно проходить у Пряшові і тырвать три тыжднї. Основный проґрам навчаня творять курзы русиньского языка, історії карпатьскых Русинів, і русиньской етноґрафії в русиньскім і анґліцькім языку. До супроводного проґраму належать меджі іншым екскурзії в реґіонї северовыходной Словакії. Лїтню школу довєдна абсолвовало понад 200 штудентів з різных держав світа. В роцї 2020 была школа про пандемію COVID-19 зрушена.
Одказы
Сторінка лїтнёй школы на сайтї Пряшівской універзіты
Катеґорія:Школы
Земплін (окрес Требішов)
Земплін (по ) є село в окресї Требішов в Кошіцькім краю на юговыходї Словеньска.
Григорій зо Сянока
Григорій зо Сянока (коло 1406, Сянік - 29. януар 1477 Рoгатин) - славяньскый вченый, філозоф, дїятель і педаґоґ лемківского походжіня.
Народив ся в Сяноку і вроцї 1419 одышов до Кракова і стамаль до Нїмецька. Там ся жывив нагоднов роботов. На рідну землю ся вернув в роцї 1428 і штудовав на Краковскій універзітї. Родина Тарнавскых му помогла дістати ся за нотаря короля Владислава IV. Писав по латиньскы по у тім часї не годен быв быти руськым вченым. Занимав ся церьковным правом і доґматіков.
Руська Быстра
Обывательство
Зложіня обывательства подля народности (2011 р.) :
Русиньскый язык за материньскый означіли 53 жытелїв (44,9%).
Памяткы
Церьков святого Миколая єпіскопа з року 1730 (НКП) (Список ЮНЕСКО)
Фріда Кало
Фріда Кало, властным меном Маґдалена Кармен Кало у Калдерон, (6. юла 1907 Койокан, Мексіко Сіті – 13.юла 1954) была мексіцька малярка початку 20. стороча. Малёвала в штілї оріґіналной мексіцькой културы, котру мішала з елементами реалізму, сімболізму і суреалізму.
Катеґорія:Вытварници
98
Глави штатів
90er
Лібанон
Лібанон - штат в Азії. Із западу го обмывають воды Середоземного моря.
Катеґорія:Країны Катеґорія:Державы Азии
1441
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Studium Carpatho-Ruthenorum (чеперушка)
Studium Carpatho-Ruthenorum може означовати:
7. май
7. май — 127. день рока (128. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать.
Велика Лїсна
Велика Лїсна (по ) є село в окресї Стара Любовня в Пряшовскім краю на северовыходї Словенска.
99
Глави штатів
90er
Словіньскый язык
Катеґорія:Южнославяньскы языкы Катеґорія:Языкы
Криминалистика
Криминалистика (од criminalis злочинный) — апликована правна наука, штудуюча и роспрацовуюча техничны средства, тактичны поступы, способы и методы збераня, устальованя и штудированя доказох злочина; криминалистика тыж занимать ся превенциов злочинох: техничныма и тактичныма способами, методами и поступами недопущѣня злочинох.
Криминалистику треба одличовати од криминологии.
Референции
Катеґорія:Криминалистика
1439
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Босняцькый язык
Босняцькый язык (bosanski/bošnjački jezik) — є южнославяньскый язык (стандартизований варіант Серьбохорватчiна), котрым ся бісїдує передовшыткым у Боснії і Герцеґовини.
Катеґорія:Южнославяньскы языкы
Ізмаїл
Ізмаїл (Ізмаїл; Ismail / Smil; Izmaił; Исмаил) є місто в Україні, Одеска область. Находить ся на берегах ріки Дунай, 260 км по штрасi и 286 км по желüзному путёви уд Одесы. Жиє тамкы 74 421 жытелїв. Перше ся споминать у 1812 році.
Петровци
Петровци, Petrovci, суть русинске село в Хорватии, в историчном регионѣ Славония, в общинѣ Богдановци жупы Вуковар-Срѣм. Векшина обывательох суть етничны Русины.
Полога
Петровци оддалены од Вуковара о 8 км на югозапад, и лежать о 5 км на юг од од центра общины, Богдановець, з котрыма споены дорогов через Вуковар (13 км).
История
Перва документована споминка о селѣ датована роком 1435 под тогдышнов назвов Petrouch, а в року 1462 уже ся споминать под теперѣшнов назвов Petrocz.
Грекокатолицка парохия Пресвятой Богородицѣ основана в року 1837, а церква поставлена в року 1855 и рештаврована в року 1939.
Подля списованя з року 1910, 76% обывательох были Русины, 20% Сербы, 3% Хорваты.
Газдовство
Газдовство села основане на земледѣлствѣ и скотарствѣ.
Култура
В сучасности културны организации суть: В конци яри одбывать ся културна манифестация Русинох и Украинцьох Петровски дзвон.
Референции
Катеґорія:Населены пункты Хорватии
Зворотник Рака
Опис
Тота землеписна широкость одповѣдать найвекшому одхылѣню Сонця на сѣвер од небесного екватора. В часѣ лѣтнього сонцестояня на сѣверной полукули около 21. юна (June solstice) Сонце досягне свое найвысше одбочѣня на сѣвер и е прямо над зворотником Рака. В лѣтньом сонцестояню Сонце в наш час являть ся в конштелации Близнят (ru:Близнецы (созвездие)), але в давны часы, коли дали назву тому зворотнику, оно было в конштелации Рака. Зато же напрям оси обертаня Землѣ поступно ся мѣнить, Сонце буде наступный раз в конштелации Рака примѣрно через 24000 рокы.
З той причины мѣнить ся и точна полога зворотника Рака. Вызначена в Мексику точна полога зворотника пересунула ся за рокы 2005 – 2010 на 800 м.
Референции
Катеґорія:Тропы Катеґорія:Географична терминология Катеґорія:Зворотникы
Дѣтска литература
Дѣтска литература — часть литературы, назначена дѣтям и молодым читателям, котра своим обсягом и выкладом приспѣвать етичному, естетичному, менталному розвою читателю. Примѣром годна быти Книжиця читалная для начинающихъ Александра Духновича.
Ку такой литературѣ належать не лем дѣла написаны доспѣлыма писателями, але и дѣтми зачаточниками, а тыж фолклор (колысковы спѣванкы, гаданкы, легенды, игровы сюжеты и т.п.).
Дїтина
Значіня понятя «дїтина»
Значіня понятя «дїтина» так само як і понятя «дорослый вік» ся мінить залежно од културных ососбливостей каждой країны. Конвенція з прав дїтины означать дїтину як людське бытя, котре іщі не досягло віку вісемнадцять років. Але пріоріта в тій сферї ся основує на націоналных законах.
Вонкашнї лінкы
Катеґорія:Дїти Катеґорія:Молодь Катеґорія:Дїтинство Катеґорія:Псіхолоґія розвитку
Горбкы
Горбкы, Rákospatak — село в Виноградовском районѣ Закарпатской области Украины, подряджене Веряцкой сельской радѣ.
Землепис
Село лежить о 1,5 км од Веряцѣ на юговосток в грункастом теренѣ.
История
В року 1903 освячена мурована грекокатолицка церковь Святых Отцьох.
В року 1910 зоз 360 обыватели зафиксованы: 343 — Русины, 17 — Мадяре. Подля вѣровызнаня: 349 — грекокатоликы, 11 — израелиты.
В року 1930 в селѣ жили 364 обывателе, з того были 347 — Русины, 12 — Евреи,1 — Мадяр, 4 — чужоземцѣ. Грекокатолицка громада мала 276 вѣрникох. В селѣ была русинска школа (2 класы). В року 1926 отворив ся женскый православный монастырь Благовѣщѣня Пресвятой Богородицѣ.
Украинска доба зачала ся 25. октобра 1944. В року1960 збуряный женскый православный монастырь.
Промысел
В року 1962 в околици села збудовали Затисянскый хемичный комбинат, котрый продуковав глинопорошкы, сухы и олѣйовы фарбы, што мали добрый одбыт, ай експортовали ся, зокрема до Польщы. В резултатѣ роспада СССР и приватизации комбината инвесторами-конкурентами комбинат практично заставив продукцию. В околици тыж суть найдища бурого малокалорийного угля во глубцѣ 30–40 м, а можуть ся выужити отвореным способом.
1438
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Чорногорьскый язык
Чорногорьскый язык — є стандартизований варіант серьбохорватчіны, котрым ся бісїдує передовшыткым у Чорноі Горі. Чорногорьскый язык хоснує кіріліцю і латиніку.
Катеґорія:Южнославяньскы языкы
Парламент
Парламент, parliament,  parlement,  parliamentum,  országgyűlés державный сойм, законодарный орган — згромаджѣня воленых ци неволеных заступцьох приналежной административной териториалной единицѣ, ци то штат, союз штатох, сполкова краина штату.
Етимология
Зачаточне значѣня того слова во французчинѣ — просто бесѣдованя, говорѣня, повѣданя: parler =говорити.
История
Значѣня заступительского згромаджѣня парламент достав в англицком политичном системѣ уж в XII. сторочу. Од зачатку то была кральовска рада, на котру ся скликали при потребѣ великашѣ, а наступно все вецей ся усталила, аж наконець при Стюартох достала значны прерогативы в законодарствѣ и в контроли влады, а ей права были забеспечены в конштитучных документах (Magna Charta, Bill of rights). Наступно ся вывинув двохкоморный парламент: в нижньой Коморѣ Комунит суть волены представителе народа (посланцѣ), во верхньой Коморѣ Лордох суть менованы кральом представителе аристокрации (Лорды). Подобный вывой мали парламенты иншых держав.
Референции
Катеґорія:Політіка
Мурянкы
Мурянкы (Formicidae) — родина соціалной хробачі з ряду перетинчастокрылых, надродины Веспоідей. Днесь, описаныма і знаных науцї є понад 12 тис. видів мурянок.
Мурянкы суть нелїтаючіма шпеціалізованыма осами, якы ся розвинули в екстра еволучный конарь в раннім крейдовім періодї мезозойской еры — 110–100 млн. років тому.
Мурянкы утворюють складны соціалны колонії з кастовым лучінём в них. Зокрема одокремлюють кралёвну або матку, яка здатна до розмножіня, робочіх мурянок і вояків. Дакотры виды мають дакілько «шпеціалностей» в кастї. Вшыткы мурянкы в колонії суть бесплодныма самцями, выїмков є лем матка. Самцї ся зъявлюють лем в часї вылїту молодых маток і їх росселїня.
Наука, котра штудує мурянкы ся зове мірмеколоґія.
Вонкашнї лінкы
Катеґорія:Мурянкы Катеґорія:Сполоченьска хробач
Фрідріх Ніцше
Фрідріх Вілгелм Ніцше (15. октобра 1844, Рокен піля Лутзену близко Ліпска – 25. авґуста 1900, Вімар) быв ідеями оріґіналный нїмецькый філозоф і класічный філолоґ.
Жерела
Катеґорія:Філозофы
Теодора Византска
Теодора Византска, Θεοδώρα, роджена меджи роками 497 а 500 в Константинополю – †28. юн 548, Константинополь была жена византского императора Юстиниана I. Великого.
Родила ся перед роком 500 в тогдышном Константинополю яко дѣвка кротителя медвѣдьох в циркусѣ. Была барз красна, але понеже походила зоз худобной родины, мусѣла працовати як артистка, што в тых часах означовало и куртизанку. не знати, коли cя спознала з Юстинианом, але в року 525 ся побрали в храмѣ Божой премудрости, наперек тому, же побраня наслѣдника трона з артистков было недопустиме. Юстиниан ради того спочатку зрушив законы, котры стояли му на завадѣ.
О Теодорѣ ходили недобры плеткы. Прокопий Кесарийскый, неприятель Юстиниана, в Тайной истории малюе Теодору буйнов и нетаенов блудницьов, матерьов дасколькых незаконных дѣтей. Мимо беспутной минулости, Юстиниан любив и честовав Теодору до самой ей смерти, доставши в ей особѣ вѣрну помочницю в державных дѣлах.
В часѣ повстаня Ника в року 532 храм Божой премудрости быв знищеный. Теодора, хоть од ней то не чекали, указала ся яко мудра и добра пановничка. Порадила Юстинианови як загасити тот найвекшый бунт, а тым захранила му трон. По успокоѣню бунта Юстиниан дав выставити новый, еще красшый храм, котрый быв высвяченый в року 537. Теодора выдала закон против куплерства и законы, вылѣпшуючы права жен.
Он-лайн газета
Катеґорія:Новинарство
Святый Кирил
Святый Кирил (*826/827, Солунь (Фессалоники), Византия – †14. фебруар 869, Рим, Папска держава), званый Славянскым Апостолом, Константином Филозофом, быв христианскый миссионер, перекладатель Святого Письма з грецкого языка на славянскый.
Зачаток карьеры
Отець Константина-Кирила (826/7–869) быв высокый военскый достойник в Солуньской жупѣ. . Достав доброе образованя и быв приготовленый на высоку карьеру. Отець му около року 840, а перед смертьов просив Феоктиста, найвысшого министра при византийском дворѣ, жебы ся постарав о сына. Так ся Кирил, барз способный до наук, достав до цѣсарского двора, де достав найлѣпше образованя: его учителями были великый енциклопедиста и будучый патриарх Фотий и математик и филозоф Леон, ректор византийской универзиты. По закончѣню наукы став ся секретарьом тогдышного константинопольского патриарха Игнатия, а по часѣ профессором филозофии на универзитѣ. Коли року 856 в переворотѣ быв забитый покровитель Кирила Феоктист, Кирил одходить до монастыря, де брат му уже быв натогды игуменом. Поважуе ся, же за тоты рокы (856–860), котры въедно прожив з братом в том монастырю, створили глаголицю, перву славянску азбуку.
Миссия у Сарацинох
Року 851 тогды еще лем 24-рочный Константин цѣсарскым двором посланый до Самарры, жебы дискутовав з нима о вопросах вѣры. Пановник халиф Мутавакил (Ал-Мутаваккил Алаллаги, 847–861) ганьбив христианы и их вѣру. Константин все мудро и вынаходливо одбив тоты атакы. Легенда говорить, же могамедане не могли знести реторичну перевагу Константинову а пробовали го отровити. Але не удало им ся.
Вісланка
Вісланка (по ) є село в окресї Стара Любовня в Пряшовскім краю на северовыходї Словенска.
Святый Кирил
Миссия у Хазарох
По державном и церковном переворотѣ в Византии около року 860 пришли к цѣсарю Михалови III. хазарскы послове з жадостьов од свого владаря, обы прислав миссионера, котрый бы в ученой дискуссии годен оппоновати арабскым и жидовскым миссионарѣм. ПонежеХазары были традичны союзникы Византии, цѣсарь послав оба браты на христианску и дипломатичну миссию на берегы Азовского, Чорного и Каспийского моря.
В ходѣ той миссии здержали ся даякый час на Крымѣ в Херсонѣ, де Константин нашов давны евангелия и гроб Святого Климента, мученика, четвертого Папы римского (30. януар 861). Мощи святочно поховали в новом катедралном храмѣ Св. Климента. Часть останкох взяли зо собов, а пак при наступных миссиях передали на похованя в Рим.
Миссия на Моравѣ
Року 862 великоморавскый князь Ростислав зрядив посолство до Византии глядати помочь против напору Франкох и просив христианскых миссионерох. И на тоту миссию цѣсарь Михалови III. послав оба браты. Тота миссия была найдовгша и найуспѣшнѣйша и зыскала обом братом вѣчну славу.
В ходѣ той миссии зыскали и прихылность Папы римского. Папа схвалив и велику новоту — Божу службу в славянском языку.
Кирил але в Римѣ охворѣв и видѣв, же его живот иде ку концю. За 50 днѣ до своей кончины вступив до грецкого монастыря, прияв монаше имя Кирил, з котрым зостав в истории, и просив брата продовжити его дѣло переклада Святого Письма по славянскы. Умер 14. фебруара 869 и быв погребеный в костелѣ Св. Климента.
Референции
Катеґорія:Христианскы святы Катеґорія:Перекладателе Библии Катеґорія:Покровителе Европы
Теодора Византска
Теодора умерла во своем родном городѣ Константинополю, правдоподобно на раковину. Як и Юстиниан, Теодора в Православной Церкви чтена яко свята, з титулом «правовѣрна цариця Феодора», памятный день — 14. новембер подля Юлианского календаря.
Референции
Катеґорія:Византска империя
Кавка
Кавка або тыж галка (Corvus monedula) є середнё великый вид співака з родины вороновых (Corvidae).
Опис
Кавка є другый найменшый вид роду Corvus. Росте до довжкы 34-39 цм і роспятя крыл мірять 67-74 цм. Вага у дорослых екземпларів колыше міджі 220-270 ґ. Обі поглавя суть переважно чорны або сивочорны із світло сивым тилом. Дорослы птахы мають як єдины представителї роду Corvus жыючіх мімо австральскый контінент тыж стрїбрасто білы очі, котры молоды птахы мають зафарблены синё (тыж як дорослы коло єдного рока жывота).
Кавка є барзже голосный птах. Найчастїше ся озывать выразным „кя“, „кяк“ або „тя“.
Торіса
Торіса є ріка на северо-выходнім Словеньску. Прамінить у Левочскых горах коло села Торіскы. Мать довжку 129 кілометрів, што єй рядить меджі найдовшы рікы на Словеньску (10.). Свою путь закінчує втоком до рікы Горнад юго-выходні од Кошыць.
Кавка
Росшырїня
Ареа росшырїня кавкы сягать од северозападной Африкы і Іспанії кріз цїлу Европу, де цїлком хыбить лем в северній части Шкандінавії, аж по выходны Гімалаї а озеро Байкал в Азії. В 80. роках 20. стороча ся дякуючі шыфовому транспорту дістала аж на северозапад Северной Америкы, пару раз была збачена і в Канадї, на Фаерьскых островах, Джібралтарї, Ісландї і Мауретанії.
Торіса
Катеґорія:Рікы подля алфавиту Катеґорія:Рікы Словакии Катеґорія:Рікы што зачінають на русиньскых землях Катеґорія:Рікы Европы
Кавка
Росшырїня
В Европі є їй чісленость гадана на 5,2-15 міліонів парів.
Переважно є стала, северны і выходны популації суть але веце стяговавы.
Еколоґія
Кавка жыє в залїсненых степах, лїсах, културных країнах, на пасовисках, в містах і прибережных областях. Є дуже сполоченьска і в ґрупах, котрый бывають найчісленїшы бігом зимы і на сполочных згромаждищах ся стримує по векшыну рока, векшынов і бігом гнїздїня. Часто єй відїти і коло ворон або гайворонів.
Є вшыткопожераюча і в лїтї жере особливо малых безхырбетных жыючіх на земли. в тім чіслї хробакы, павукы. З рослиновой части стравы переважують зерна, насїня, жолудї і овоцина. Є моноґамна, пары притім творять векшынов на цїлый жывот. Свому гнїздищу є вірна. Гнїздо постелене серстёв звірят, ряндами, скоров, глинов або другыма матеріалами будує вєдно самець із саміцёв найчастїше в дутинах стромів, на скалах, будовах і выїмково і на шпильковых стромах. В єдній зношцї є 4-5 гладкых, блищачіх, світлый, 35,1 x 25,1 мм великых яєць з тмавыма фляками, на котрых сидить сама саміця 17-18 днїв. Молодята, якы кормлять обоми родічі, гнїздо опущають по 28-35 днях. Затля найвекшый зазначеный вік у вольно жыючой кавкы чінить 20 років і 4 місяцї.
Понятя
Понятя (од понимати) або тыж концепт є цїлкова думкова представа про цїлу класу аналоґічных явів і правд, предметів і абстрактных тем. Понятя є становлене дефініціов, котра удавать ёго базовы властности і выдрізнять їх од другых. Понятя ся означують словами або сімболами. Тото саме понятя може быти выражене і веце словами а то або в рамках того самого языка сіномімами (напр. Місяць і Луна), або словами різных языків. Так слова the dog, der Hund і le chien означують тото саме понятя - пса. Кідь ся єдным словом означують різны понятя, говориме о омонімії.
Евклід
Евклід (по ґрецькы Εὐκλείδης, жыв асі 325 п.н.е. – асі 260 п.н.е.) быв ґрецькый математік і ґеометер. Векшыну свого жывота пережыв в Александрії в Еґіптї.
Понятя
Понятя годни быти общі, загорнюючі цїлу класу предметів (апелатіва), або індівідуалны, означуючі єдиный предмет, наприклад властне імя (proprium). Не лем обще а ай індівідуалне понятя є але выслїдком розумовой актівіты, котра сортує і інтеґрує розмаїты змысловы вступы і скусености. Докінце понятя „наш пес“ є таков абстракціов, што загорнює ушыткы можливы скусености з ним, в тім чіслї ёго минулости атд.
Література
Катеґорія:Філозофічны понятя Катеґорія:Лінґвістіка Катеґорія:Лоґіка Катеґорія:Філозофія языка Катеґорія:Термінолоґія
1437
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Цукрёвый діабет
Цукрёвый діабет або тыж цукрёвка (διαβήτης — «надмірне сечовыпущаня») — ґрупа ендокрінных захворїнь, што ся розвивають в наслїдку абсолутного ці одностного недостатку гормону інсуліну, в наслїдок чого выникать підвышіня уровни ґлукозы в крові — гіперґлікемія. Захворёваня ся характерізує хронічным перебігом і порушінём вшыткых видів метаболізму вуглеводного, жырового,  білкового, мінералного і водно-солёвого. Характерістічныма сімптомами суть невгамовна спрага (полідіпсія) тай надмірне мочовыдїлїня (поліурія), єднак тоты сімптомы можуть быти слабіцько выраженыма, кідь уровень ґлукозы в кровли підвышена помірно.
Білоґрадчіцке скалне місто
Білоґрадчіцке скалне місто є зоскупліня скал на плохі 50 км2 на северозападі Болґарії у Відіньскій области. Катеґорія:Скалны міста Катеґорія:Скалны міста в Болгарії
1436
Вмерли
Катеґорія:Рокы
Функціоналне проґрамованя
Функціоналне проґрамованя належыть міджі декларатівны прінціпы проґрамованя. Алонзо Чурч створив формалный вычісловательный модел званый λ-калкул. Тот модел служыть як основа про функціоналны языкы.
Катеґорія:Проґрамованя
Експерімент
Експерімент є сукупность чінїня і позорованя, котрой цїлём є перевірити (веріфіковати) або вывернути (фалзіфіковати) іпотезу або знаня, котре дашто твердить о прічінных одношінях даякых феноменім. Проба є ґрунтом емпірічного росшырёваня наукового познаня.
Референції
Катеґорія:Наукова метода
Нумидия
Нумидия, Inumiden — была старовѣкым берберскым кральовством в сѣверной Африцѣ, котре ся пак стало провинциев Римской републикы.
Полога
Тото кральовство находило ся на територии днешного Алжира и Туниса. Сусѣдило на западѣ з римсков провинциев Мавритания (днешне сѣверне Марокко и сѣверозападный Алжир), а на востоку з римсков провинциев Африка (днешный Тунис). На сѣверѣ было ограничене Средоземным морьом, а на югу пустыньов Сагара, точнѣйше горскым пасмом Атлас.
Обывательство
Нумиды вели вандровный способ живота, а тота их назва е од номад. Дѣлили ся на два племена: Массаесилы на западѣ и Массилы на востоку. Были добры ѣздцѣ и бойовникы. Нумидскы скушености в ѣздецтвѣ, хованю кони, кавалерийской тактицѣ были перебраны Римлянами и послужили им при створѣню римской кавалерии.
История
В Другой пунской войнѣ два племена нумидскы войовали на противных сторонах. Краль Массаесилох Масинисса, котрый жив коло Цирты (днесь Константин), спочатку прихыленець Картагены, перешов на сторону Римлян и много ся прислужив до их побѣды. За то му Римляне помогли добыти владу над цѣлов Нумидиев (202 до н. е.) и подтримовали го аж до смерти (148 до н.е.) При кральови Масиниссѣ велика часть Нумидох перешла на осѣдлый способ живота. По его смерти Римляне зась мудро роздѣлили Нумидию на даколько вазалных провинций, але прогрес в газдованю захранив ся и розвивав ся.
В року 118 до н.е. Югурта, немалженскый внук Масиниссы, узурповав трон, зась зобрав под свою владу цѣлу Нумидию и бойовав, жебы выслободити ю спод Рима, але в року 105 до н.е. Римляне зыскали назад повну контролу и роздѣлили державу на вазалны провинции.