cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cozara
Noaptea dit soni di anãchisearea - adutseari a minti ali Mira Shinic Stancov
„Eara ghini s-adarã efortu nica unã oarã s-ãnãchiseascã ta s-ascapã populu shi alumtatorlji. Noapti. Tãtseari. Lungã colonã di alumtatori, popul shi pliguits imna cãtrã loclu iu lipsea s-yinã pãnã di calea Priyedor - Bosansca Dubitsa. Tãtseari!" Zburãscu. S-avdi cãti niheam plãngul a fumeljlor, yimnarea a caljlor, a s-avdi shi ca tsiva cadi di pi callu. Colona nuari soni. Dupu lungu chiro imnari shi dãnãseari, s-veadi alba tracã di calea. S-ducheashti tenzii. Lipseashti total tãtseari, ca dushmanlu easti multu aproapea. S-treatsi calea. Atac. Plotun pi noi. A noastã greari ninti! A doilu, a treilu plotun. Sãnãtoasã alumtari. Hearbi ca tu cãzani. Cãti yiuva s-avdi uhtari shi plãndzeari. Comandir a unãi cetã easti pi cal, pliguit, shi cumãnduseashti. Dushmanjlji es di alti guvi shi nica ma sãnãtos na bat. S-lãrdzeashti informatsia, yin tencuri di Bosansca Dubitsa. Ma anclo nu s-poati. "Lipseashti s-nã turnãm nãpoi", dzãtsi comanda. Apiri. Na turnãm napoi, peanarga, pidipsits, agiunj, lji purtam pliguitslji shi pidipsitili fumelji. Dushmanlu nã easti dupu cicioari. Ta s-nu cadã tu mãnjlji a dushmanjlor, Branca Bielovuc s-vatãmã cu pistola. Dit aeroplanurli cãdea bombi. Plãndzeari shi uhtari a pliguitslor shi a fumeljlor. Cu unã mindueari eara tuts, tsi cama ahãndos nuntru tu Cozara, s-na ascundem largu di calea, di dushmanjlji. Yiuva ti prãndzu tuts him adunats, tu aumbra a faglui, cupacilu shi ela. Adusã easti detsizii. Nu putem s-fudzim cama".
Reporterlu ti polim di devizia ghermaneascã 714 Curt Neher
Ia catsi descriptsii ti atsea alumtari ti banã shi moarti deadi reporterlu ti polim di divizia ghermaneascã 714 Curt Nehr.
„Mari scutidi cãdea pisti a noastã pozitsii cãndu a tutulor nã dãnãsi adiljeatlu. Dau albi racheti anghilicirã pisti capitili a noasti. Protlu talas di armatuladz vinirã pit yiarba shi arug pãnã di noi. Partizanjlji li acãtsarã tsevchili a mitralezilor a noasti ninti s-poatã elji s-aprindã shi s-plãscãneascã nitsi unã gãgoshi. Vinirã fãrã s-li avdzãm, ca vãrã matsi cu cãtsuti tu dintsãlji. Shi atumtsea ahurhi atsea nai ma fricoasã lugurii tsi a cafi unui di noi nã-u anglitsã sãndza tu venili.
Ghermanescul armatulã lu continuã aestu raportu: Barbats, muljeri, ficiori, cu efortu tsi nu s-achicãseashti ansãrirã pi noi shi a noasti pozitsii. Atsea eara dealihea chisã ti noi shi mi ciudusescu cum u arãvdãm tut atsea. Partizanjlji shi pi amãxili s-dutsea cu bombi shi tufechi. Exact ca furnidz yinea di tuti pãrtsã.
Curt Neher s-ciuduseashti cum u arãvdarã tut atsea, a avea 3.600 di partizanj contra 45.000 di Ghermanj shi ustashi. Tsicara ca avea ahãt mari armatã, elji nu puturã s-anãchiseascã pi Cozara. Curau eara tãljeatã shi atumtsea ahurheashti a daua parti di pericoloasa dramã pi Cozara. Ghermanjlji, tuta nervozã shi revoltu li virsarã pi populu sum Cozara cari nu eara strãmbu ti tsiva.
Chipiti pi Cozara
miniatura|250x250px|Cheatra pi Cozara
Casa a familiiljei Shcaperda
Origina a familiiljei
Unã di ma cãnãscutili familii armãneshtsã cari bãneadzã Scopia, easti familia Shcaperda, cari di Moscopole vinirã s-bãneadzã Crushuva, a di aclo fudzirã Scopia. Vecljilj scopianj shi azã dzuã tutã cu tinjii zburãscu ti aestã familii. Easti zbor ti familii, a curi avearea easti adratã di comertsii cu materiali ti constructsii shi ca rezultat di atsea, tu tsentrul a cãsãbãlui Scopia adrarã mushatã casã cãnãscutã sum numa “Palata Shcaperda”. Easti zbor ti familii armãneascã di Crushuva, iu membrilji vinirã s-bãneadzã cãndu fudzea di zulunjlji a Turtsãlr. Nicola shi Domnica (cari idghea ashitsi easti fi familii armãneascã – Niciota) Shcaperda, ca tinirã preaclji iuva tu ahurhita a etãljei XX cu a lor shasi ficiori vinirã s-bãneadzã Scopia. Nicola s-dusi s-lucreadzã tu xeani tu Sveta Gora, lucre cu comertsii cu materiali ti constructsii shi ti elji pãradzlji pute nu eara problem. Nicuchira a lui Domnica, mash tsi vinirã Scopia, dupu andoi anj muri multu tinirã. Gãilelu ti doilji ficiori shi patruli featiu avea unã muljeari cari nica di njicã lucre la familia Niciota shi cari lji criscu fumeljli ali Shcaperda. Nicola Shcaperda eara cãnãscut shi tinjisit parmateftu. Scopia avea ducheani tu cari vindea material ti constructsii, cu tsi amintã multsã pãradz. Doilji hilji Mihailo shi Ianco nica di njits anvitsa tu cãnãscuti shi scumpi sculiuri. Mihailo, di cãndu lu dipisi Litseulu romãnescu tu Bituli, s-dusi la studii la Academia ti export (tu atsel chiro Facultati ti economii) Bucureshti, a Ianco anvitsa tu Frantsii. Dupu dipisearea a studiilor Mihailo s-turnã Scopia, ma tu loc s-ahurheascã s-lucreadzã tu ducheanea a tatu-sui ti materiali ti constructsii, el ahurhi s-lucreadzã ca bancar. Dupu doi-trei anj Nicola ahurhi s-lji angajeadzã doilji hilji tu comertsia cu materiali ti constructsii a dupu moartea alui la anlu 1924, Mihailo shi ianco singuri continuarã s-adarã comertsii. Renomelu a ducheaniljei Shcaperda, adrat cu anj, eara un di conditsiili capital permanent s-creascã. Magatsinlu cu materiali ti constructsii s-afla tu tsentrul a cãsãbãlui, pi Platsa di Scopia, pi 2000 di metri cvadrati, a la stashonea di her idghea ashitsi avea magatsin ti materiali di lemnu cari agiundzea di Slovenia shi Bosna. A lor eara shi bioscoplu Apolo, cari ma amãnat eara parti di Banca Popularã.
Familia Shcaperda, tu ahurhita bãna tu casa familiar tu mãhãlãlu armãnescu Paico, tu tsentrul a cãsãbãlui. Ma marli frati Mihailo aclo u adusi shi nicuchira a lui Aglaitsa Sapungi, cu cari avea yis ti a lor casã. Mihailo avea mari vreari cãtrã arhitectura,, ma dipisi economii dupu vrearea a tatu-sui cari vrea hiljlu s-aibã existentsii sigurã. Shi ashi alui yisi ti constructsii li realize tu planurli ti adrari a lui casã. Proectul ti vila “Shcaperda” lu avu ca cãniscu ti numta di sotslu a lui Simota  Gheri, cu cari deadun anvitsa tu Litseulu armãnescu di Bituli, a tsiva ma amãnat eara shi cãnãscut profesor la facultatea ti arhitecturã  Bucureshlji.Cãndu Mihailo shi Aglaitsa eara Bucureshti dupu nimta, Simota loa taxi ca va la adarã mushat proetu ti casa ca durutinã ti a lor ancurunari.
Arhitectura a palatãljei “Shcaperda”
Cu aestu proectu, Mihailo Shcaperda, la anlu 1930 ahurhi s-u adarã a lor casã. Nu s-mutrea cãts pãradz va s-hibã hãrgiti ti adrari a casãljei shi nu eara adratã nitsi unã alãxeari a proectului. Palata “Shcaperda” eara adratã la anlu 1932, cãndu familia Shcaperda intrã s-bãneadzã tu casa. Nicola Shcaperda deadi multsã pãradz fãrã jali tu adrarea a palatãljei “Shcaperda” cari eara dipisitã ca picturã cu nai ma njiclu tsãnut detal di proectul, tu stilu romano-boiar, a s-mindueashti ca easti cu misticat stil rustical shi stil di renesansa. Palata ari mari etaj di ãnpadi, etaj cu 6 udadz shi udadz sum ciãtia ti huzmicharlji. Easti zbor ti casã cu sãnãtoasã constructsii, adratã di cheatrã cu sãnãtoasã armaturã, cu combinatsii di marmurã. Tu chirolu di trimburarea a loclui mash cula di pi ninga casa avea niheam znjii, a tutã casã nu avea nitsi unã cripãturã. Palata avea angãldzari tsentralã, tsi dealihea eara raritet ti constructsii individualã di tu atsel chiro. Parchetlu tu cafi un udã avea altã turlii dezen, a tuti detalili pi stiznjili di nuntru shi nafoarã eara adrati dupu mostri ghermaneshtsã. Stolizma eara spetsial adratã tu atumtsea nai ma cãnãscuta firmã “ABONOS” din Beligrad, cari adra stolizmã cu stil spetsific. Tuti elementi suntu adrati di lemnu di nuc cu mushatã shi ahãndoasã rezbã. Dupu metrili a cafi unui udã, eara adratã shi stolizma, cari azã s-aflã la doamna Domnitsa Shcaperda Petcovsca, hilji-sa al Mihailo Shcaperda. Tu aestã palatã s-aflã shi freschi di cãnãscutlu pictor Armãn, Nicola Martinovschi, a shi dauli stiznji iu eara adrat loc ti piano, eara adrati di el. Multi di elementili eara ancupãrati tu Ghermanii, a sanitaria tutã eara ancupãratã dit Anglii. Casa eara andreaptã cu tepiserii, persianeri, cu cristal di Ceshca shi portsulan dit Iaponii. Ti bãhcelu gãile aduna bahcevangilu – spetsialistu ti trandafili. Aestã casã eara anamisa di protili cu shadrãvani adrat ca un njic pisin di veara. Ti bana di atsel chiro d-na Domnitsa dzãtsi: “Noi nu bãnam vãrã banã luxuzã, ma unã nicuchireascã banã. Pãrintsãi a mei bãna ca cum bãna shi alanti avuti familii di Scopia, s-aduna pi ciai, s-dutsea la baluri tu Casa ti ofitsiri, tu restoranuri. Ti a mea educatsii s-angaja unã muljeri dit Frantsii cari mi anvitsa piano shi limba frantsuzeascã, ma io iara nu mi alidzeam di alantsã a mei sots”. Familia Shcaperda ashi bãna mash 14 di anj, pãnã la anlu 1946, cãndu lipsea s-iasã dit casa a lor, ca la anlu 1947 eara confiscatã.
Casa Shcaperda di atumtsea pãnã azã alãxi multsã nicuchiri: eara casã ti reprezentatsii, cãndu tu ea s-apruchea tuti nai ma importanti persoani, anamisa di cari shi Marshalu Iosip Broz Tito, un chiro tu aestã casã s-afla Redactsia Mlad borets (Tinir alumtator), un chiro eara scamnu a Comisiiljei ti ligãturi culturali cu xeani, scamnu a Academiiljei ti shtintsã shi artã, a tora tu aestu obiectu s-aflã Ambasadã italicheascã. An ligãturã cu atsea, d-na Shcaperda cu revoltu dzãtsi: “Cari tut nu tricu pit aestã casã.U asparsirã, u surparã, cana nu mindueashti ti mushata arhitecturã”.
Ma sh-pi ninga tuti aesti, palata Shcaperda cu a ljei mushuteatsã armãni s-zburascã ti chirolu tricut, ti unã mari vreari cãtrã arhitectura shi nibunlu chiro cari easti realitati pitu aesti a noasti locuri. Casa al Mihailo Shcaperda easti obiectu marcantu tu arhitectura a curi nitsi chirolu nu i lo di a ljei mushuteatsã shi armasi s-mãrturiseascã ti unã avutã shi tinjisitã familiii armãneascã cari bãna tu tsentrul a cãsãbãlui Scopia.
Aspazia Sofianova
Prof.d-r.Aspazia Sofianova easti faptã pi 21 Martsu, anlu 1965, Scopia. Easti dotsent la Facultatea di meditsinã di Scopia, la Catedra ti pediatrii shi shef a Departamentului ti terapii intenzivã la Clinica ti lãngori la fumeljli, Scopia.
Di bana
Sculii primarã shi di mesi dipisi Scopia, a matura tu Statili Uniti ali America. Facultatea ti meditsinã, Scopia, u-dipisi la anlu 1990 cu nota medialã di 9,37.
La Clinica univerzitarã ti lãngori la fumelji di Scopia lucreadzã di la anlu 1991. Spetsializatsia ti pediatrii u ahurhi la anlu 1993 shi u dipisi la anlu 1997 shi dupu atsea easti bãgatã s-lucreadzã la Departamentul ti terapii intenzivã. Ti asistentu pi examenlu pediatrii easti aleaptã la anlu 1998.
Dupu dipisearea a spetsializatsiiljei, continua cu a ljei educatsii la departamentul ti terapii intenzivã la Clinica tu Ljubljana la anlu 1999, iu partitsipa pi tretmanlu intenziv la bebili cari suntu greu lãndzidi, cu ahorghea actsentu pi ventilatsia mehanicã tu yitripsearea.
La anjlji 1998 shi 2000 partitsipeadzã la seminarili di unã stãmãnã Salzburg ti terapii intenzivã shi transport tu situatsii urghenti tu neonatologhia shi pediatria iu profesori eara persoani di la Univerzitãtsli di tu Americhii.
La anlu 2000 amintã grant ti un mes spetsializatsii tu Grats-Austrii la departamentul ti pediatrii intenzivã la Clinica univerzitarã, ca stipendistu ali Banca Mundialã anlu 2001 di meslu Yianar pãnã Alunar, Prince Royal Alfred Hospital in Sydney-Australia, Department of Gynecology and obstetrics and neonatology University, educatsia u continuadzã 2002-2003 la George Washington University in Washington, DC, USA, Department of Pediatric Intensive Care.
Cu a ljei experientsã shi shteari cu realizatili spetsializtsii shi treninzi tu nai ma cãnãscuti institutsii internatsionali tu sfera di meditsina, partitsipã shi deadi mari contributsii ti niintarea profesionalã a slujbãljei ti terapii intenzivã cu implementari metri compatibili ti diagnosticã shi tretman a bebilor cari suntu tu situatsii criticã shi bebili cari suntu fapti ninti chiro.
Di la anlu 2003 cu a ljei angajman ahurheashti s-lucreadzã tsentrul neonatal urghent ti transportu ti bebili cari suntu lãndzidi shi tu situatsii criticã di statlu tut shi dit reghionlu. Lucurlu ti maghistraturã sum titlul “ Evaluari a metodilor cu urghentã apandãsi ti dizvãleari a infectsiilor, di sfera a neonatologhia shi terapia intenzivã” lu apurã la anlu 2004.
La anlu 2005 easti proclamatã ti Educator national ti educatsii medical tu continuitet tu sfera di erinatologhia-neonatologhia. Realizeadzã colaborari activã profesionalã tu multi tsentri internatsionali pediatritsi-neonatologhitsi.
La anlu 2011 easti nominatã ti shef a Departamentului ti terapii intenzivã shi yitripseari. Disertatsia ti doctor di shtintsã sum titlul “Detectsii a problemilor tserebrali – C100B protein tu licvidili biologhitsi nãu metod tu meditsina neonatalã” u apurã la anlu 2012.
Easti aleaptã ti director ad interim al IPS Clinica Univerzitarã ti lãngori la fumeljli, Scopia, tu meslu martsu, anlu 2012 shi armãni pi atsea functsii pãnã la anlu 2017. Dupu pauzã di trei anj, la anlu 2020 diznãu easti aleaptã ti director a Clinicãljei ti fumelji shi pi atsea functsii armasi pãnã tu soni a anlui 2022, shit u aestu chiro cu a ljei angajman spusi mãri rezultati tu niintarea a lucurlui tu aestã Clinica, a eara dishclis shi Departamentul ti fumelji ti oncologhii. La anlu 2012 lu dipisi cursul ti menagiment medical ti institutsii publitsi ti sãnãtati. Easti membru a comisiiljei ti Imunizatsii la ministeriatlu ti sãnãtati ali Republica Machidunia. Partitsipeadzã tu andridzearea a Planlui actsion ti maternitati ãn cadur a Guvernului ali Machidunia. Easti membru a comisiiljei secundarã ti sãnãtati a Fondului ti asigurari a sãnãtatiljei  ali RM. Membru easti shi a Comisiiljei ti andridzeari shi completari a nomlui, cum shi adrari actu sumleghislativ ti Transplantatsii organi ali RM.
Tu meslu andreu anlu 2012 lu dipisi examenlu ti ancupãrari publicã. Easti fundator a timlui ti cardiohirurghii ti fumelji tu sfera di sãnãtatea publicã, a mentor lji eara cãnãscutlu cardiohirurg ti fumelji shi neonatologhii Prof.d-r.Viliam Norvic cari cu a lui tim di anesteziolozi, pediatsãri, perfuzionishtsã, la IPS Clinica univerzitarã ti hirurghii la fumelji li adrarã protili interventsii cardiohirurghitsi. Anlu 2013 u amintã titula Primarius, a anlu 2013 easti aleaptã ti Coordinator national ti transplantatsii a organilor.
Activitãts shtiintsifitsi
Zburashti: machiduneashti, armãneashti (limba di dada), anglicheashti, frantsuzeashti, sãrbeashti...
SMC "Dimitar Mirasciev" Stip (Sculia di mesi dit comuna Stip )
miniatura|285x285px Tu comuna Shtip existeadzã 5 sculiuri di mesi shi atsea: 1 litseu,  2 sculiuri di tehnic (industrial), 1 sculii ti meditsina, 1 sculii ti muzica shi 1 sculi ti ficiori cu ahorghiea lipsir. Eali suntu:
SMC “Dimitar Mirasciev”
SMC “Dimitar Mirasciev” easti fundata - acãtsã cu lucru nica di la anlu 1953 ti lipserli a fabricãljei di atumtsea ti toartseari bãmbac/bumbac-Makedonka, cãnãscutã  anamisa di lucrãtorlji ca Predara-Toartsitoarã. Prota s-dishclisi sectsia ti turtseari bumbac a dapoea ti tsãseari tsãsãturi di bãmbac (bumbac), shi ti ambupseari tipuseari/bãgari vulã a tsãsãturilor. Dupã vãrã chiro s-acãtsã s-toarcã shi sinteticã curatã icã misticatã cu bambac ti proportsii 70:30. Tu ahurhita anjilor 80 di eta 20 s-dishclisi shi pogonlu ti tsãseari dzins material shi confectsii ti cuseari stranji di dzins.
Prota tu sculia s-prãxirea shi edutsirea scular ti tehnea toartseari, tsãseari, ambupsear shi tipuseari a tsãsãturilor shi lucãrtori ti cuseri stranji (ti confectsii). Nvitsarea eara cu 2 shi 4 anj.
Anlu di sculii 1978/79 s-dishcljisi tehnea ti mpliteari pi machinã a anlu di sculii 1982 shi tehnea ti modelirari a stranjilor. Cum s-dutsea reformili videts ma nghios.
Reformi tu sistemlu di educatsii a sculiiljei
Di atumtsea pãnã azã sculia tricu prit multi reformi. Hronologic reformili s-featsirã ash:
Crishtearea shi scãdearea a sculiilei
Naima bunili dzãli a sculiiljei eara anjlji 80, 90 di seculu 20 shi prota dekada a seculuii 21, cãndu ãnvitsa vãrã 1200-1300 di scular tu 43 di clasiru cu 34 shi mansus di sculari tu unã clasã.
Atumtsea tuts scularlji dupu dipisearea a sculiiljei cari nu s-dutsea la vãrã fаculatati diunãoara intra tu lucru tu unã di fãbritslji di atumtsea "Machedonca", "Astibo", "Politex".
Cu dishclidearea a univerzitetlui ”Goce Delciev” shi loarea unã parti di binaea a sculiiljie, intereslu-sinferlu a ficiorlor ti tehnea textil dzuã-di-dzuã scãdea.
Ti aestã scãdeari au vinã shi biznismenjli cari li menagerea konfectsii. Tu atsel chiro s-lucra cãti 10-12 di sãhãts, sh-lãcrãtolji s-dutsea prota, a trea shi a daua alãxseari.
Ti anaghili a univerzitetlui malju dzã u loarã tutã binaea. A sculiiljei lji armasiri mash un patimat cu 5 odai (clasuri), unã ducheani-ateljie ti realizari a practicãlei a scularlor, salã ti sport shi cantselãri administrativi.
Vil cestionul di vil pupuluț di Cândvar Goramorul
Vil cestionul di vil pupuluț di Cândvar Goramorul (natatu cum Vuclau Vuclaușescu, 14. Govnoșoft 1811 în Cobotohrad) stău an augeăuno un mult imporc și disputatu cestionul în vils pupci govnulesci-cobotesci di sranicaki govnulesci și ossac în vil sienc literatur în toaț mundul. Stajolo dunț posiț: 1. Cândvar Goramorul stavău un govnul, ci natatu in Coboğîa. 2. Cândvar Goramorul stavău un vriț cobot.
Partisanuli di vil unț posiț dicajolo, că peru Cândvar stău natatu în Cobotohrad, ce stău an augeăuno un pec di Cobogîa, vil stavău un govnul etnic. Vils argumajolo, că vils tatul și matul di Cândvar stavajolo di vils sevilluli Nocupol și Șmanuli-a-mare, ci stajolo entri în Govnûlia în vil regionul marește, și vils șittati muv stavajolo și stajolo etnic govnuli. În vriț Goramorul stău natatu în Cobotohrad în vil raionul Nunțbunci (augeăuno: Cândvar), ci abbavău cest num solul, ce de muv șittavajolo mulți govnuli și vils coboti pensavajolo, ci vils govnuli stavajolo Nunțbunci. Cûm un pruvur pentru cest posiț, Disnul Miclaușescu, un filuc și polituc govnulesc dicău, că Cândvar Goramorul abbău crivatu toați libri în la limba govnulesc și nunț în cobotesc.
SMC "Dimitar Mirasciev" Stip (Sculia di mesi dit comuna Stip )
Profesori armãnj
Protlu dascal Armãn tu aestã sculii earã Saltir Mihaljov (cu sculii superioarã ti textile) tora mortu,
Vil cestionul di vil pupuluț di Cândvar Goramorul
Partisanuli di vil otrul posiț, toațgeăuno coboti, facajolo rifererul a cest, că Cândvar peru crivar in govnulesc, mă cest stău solul ce de in cest tempul vils coboti stavajolo mult sanț vil influc di vil Imperiul rusesc și că la limba cobotesc ossac stavău sanț cest influc. Crivar in govnulesc stavău un șliahul pentru Cândvar spegacar, că vils pupci govno-cobotesci stajolo liberi. In cest tempul vil diferul intru vils pupci nunț stavău imporc cum cest. Coboti și Govnuli odavajolo, mă nunt cend bûl-garavajolo contru vils otruli. Cest partisanuli ossac pensajolo, că vils tatul și matul di Cândvar stavajolo di vils sevilluli Bibul și Gorul Bubc in vil regionul cobotesc Gorește. Don vils stavajolo coboti și Cândvar ossac.
SMC "Dimitar Mirasciev" Stip (Sculia di mesi dit comuna Stip )
Profesori armãnj
Dit Yizmãciunj 1981 ti profesor vini Vasil Kostov (Vasilj al Pusa), prot armãn cu diplomã di facultati di textil-Inginer di textil. (toa tu penzii).
Vil cestionul di vil pupuluț di Cândvar Goramorul
Augeăuno cest cestionul diuri stău uvrutu și un mult imporc dispuț pentru vils nationalisti govnulesci și cobotesci.
SMC "Dimitar Mirasciev" Stip (Sculia di mesi dit comuna Stip )
Profesori armãnj
Dit Yizmãciunj 1988 ti profesor vini Vangha Mushevska (Naumova) protã armãn cu diplomã di facultati di textil-Inginer di textil. (toa tu penzii).
Dit Yizmãciunj 1991 vini Catitsa Costova shi ea cu diplomã di facultati di textil-Inginer di textil. Tu un mandat fu shi directoara a sculiiljei.
Putsãn chiro ca profesori lucrarã shi Zoran Shterjov, Zojica Mitreva, Stojanche Shterjov tuts armãnj shi Jasmina Gunjova cãnãscutã cãntãtoara nu armãnã, mãrtatã pi armãn.
Zoica Mitreva shi Stojanche Shteriov predivea limba Franciezã. S-adutsem aminti cã profesoara Zica Mitreva easti shi unã di uatorlji a cãrtsãlor ti nvitsari "Limba shi cultura a armãnjlor" dit clasa III - IX  ti nau anj educatsii primarã.
Zoran Shteriov eara professor  pi naima egzactã sientsã-Matematicã a
Jasmina Gunjova eara profesoarã pi materiali di tehnea di textil (inginerã).
Vasil Kostov madan profesor, dit shcurtu 2010 anlu pãnã tu cirishear 2022 eara shi agiutor a directorlui / director agiutãtor.
Comuna di Shtip cafi an cu ucazea a evenimentului " Dzuúa mondialã a dascalui 5 di Sumedru" proclameadzã nai bunj dascalj di tutili sculi.
Ti anlu di sculii 2015/2016 eara proclamatã profesoara Catitsa Costova a
Ti anlu di sculii 2018/2019 eara proclamatã profesoara Vanghia Mushevska
Cãnãscuts oaminj tsi dipisirã sculii aestã
Sculari cari ãnvitsa tu aestã sculii shi s-featsirã mãri oaminj suntu:
Sh-multsã altsã cari s-featsirã mãri biznismenj tu Mkaedonii di nord icã nafoara di statu.
Fratslji Miladinovtsi
miniatura|250x250px|Carti cu textu orighinal a poemãljei "T'ga za iug", di Constantin Miladinov Fratslji Dimitar (Strug, 1810 - Constantinopol, 23 di yianar, anlu 1862) shi Constantin (Strug, 1830 — Constantinopol, 18 di yianar, anlu 1862) Miladinovi — suntu uni di reprezentantsãlji printsipali a renesansãljei machiduneascã tu mesi a etãljei XIX.
Familia Miladinovtsi
miniatura|168x168px|Dimitar Miladinov Dimitar shi Constantin suntu faptsã tu familia a grãnciarlui Riste Miladinov shi nicuchira Sultana Miladinova, di optulji frats, shasi mascuri (ficiori) (Dimitar, Tane, Naum, Mate, Apostol shi Constantin) shi dau feati (Ana shi Crsta).
Educatsii
dreapta|miniatura|189x189px|Naum Miladinov miniatura|190x190px|Constantin Miladinov Fratslji dipisirã sculii primarã tu cãsãbãlu Strug, a ma amãnat shi litseu tu Ianina, tu Gãrtsia di azã.
Fratili di mesi Naum Miladinov u dipisi Academia spiritualã la Univerzitatea di Patriarshia "Halchi", Constantinopol, a diploma u lo la sectsia ti muzica shi gramatica. La anlu 1843 Naum angrãpsi manual ti muzicã, prot di ahtari turlii tu Machidunii, a tu chirolu cãndu li aduna cãntitsli populari idghili li angrãpsea cu noti, la adra melegraf, shi ashitsi el easti a nostu prot muziciar shi melegraf.
Nai ma njiclu frati Constantin, u lo diploma la anlu 1852 la Facultatea ti filozofii tu Atina, sectsii filologhii gãrtseascã.
Functsia di dascalji
stanga|miniatura|250x250px|Casa natalã al Miladinovtsi Strug stanga|miniatura|250x250px|Monumentu al Miladinovtsi Cu diplomã ti dascalji, fratslji s-turnarã tu loclu natal iu lucra ca dascalji tu ma multi locuri. Tu sculia Ohãrda, Dimitar Miladinov s-strãvãsi cu cãnãscutlu om di shtintsã dit Rusii, slavistul Victor Ivanovich Grigorovich. Aestã andamasi eara di nai ma mari importantsã Miladinovtsi s-ahurheascã s-lucreadzã shi cu adunari shi scriari cãntits populari machiduneshtsã shi alti operi, cari ma amãnat li tipusirã tu unã mari Coectsii. Tu atsel lucru s-implementã shi fratili di mesi Naum Miladinov.
Tu atsel chiro Machidunia eara parti di Imperia Otomanã. Pi ninga greua sclavilji ãnturtseascã, populu tu Machidunii lu ashtipta shi denatsionalizatsia shi elinizatsia pit educatsia helenã shi pit bãsearica, cari eara parti di condutsirea a gãrtseascãljei Patriarshii di Constantinopol.
Dimitar Miladinov, cari complet eara orientat ca prosloven, multi ori intra tu conflictu cu grãcomanjlji dit Bituli, a dupu un ahtari conflictu cu mitropolitlu di Bituli Venedict, el fudzi di Bituli shi di Machidunia. Atumtsea Dimitar ahurhi s-lucreadzã ca dascal tu sculia armãneascã tu hoara armãneascã Trnovo, aproapea di Bituli, iu lucra tu loclu a pap-su a lui. Tu Sremschi Carlovtsi shi Novi Sad avea posibilitati s-cãnoascã cu bana a Sãrghilor sum condutsiri ali Austroungaria, iu avea complet autonomii culturalã. Ma amãnat fudzi ãn Beligrad. Pãnã iu shidea pit aesti locuri, el s-cãnãscu cu ideili a panslavizmului shi ideili a Ilirilor, cari complet li apruche ca a lui. Tu soni a anlui 1856, Dimitar Miladinov s-turnã Strug shi lu pitricu frati-su Constantin tu Rusii la studii ti filologhii slovenã la Facultatea ti filosofii la Univerzitatea Imperatoarã tu Moscva.
Cãndu lu avea adunatã materialu tut di cãntits populari, Constantin complet s-angajã ti realizari a idiljei ti a lor tipuseari. Adrã redactari a cãntitslor shi alanti operi populari shi a lor andridzeari ti Colectsia, shi ashitsi Constantin singur ahurhi s-angrãpseascã poezii. Tsicara ca easti njicã opera al Constantin ca poet, mash tsisprã di cãntits, atsea lu bagã pi piedestalu a nauãljei literaturã machiduneascã ca fundator a machduneascãljei poezii artisticã. Cu cãnticlu "T'ga za iug", cari easti pricãntat 70 di ori pi 42 di limbi, cafi an s-dishclid Serli a poeziiljei di Strug.
Coletsia dishtiptã mari interes anamisa di oaminjlji cari lucra tu sfera di slavistica shi focloristica tu statili sloveni shi Europa, tsi s-veadi di numili atselor cari u ancupãrarã Colectsia.
Aratsea yiarnã ruseascã shi oarfana banã lji ambudghisea multu pi sãnãtatea al Constantin, ashi ca la anlu 1859 el lãndidzã di tuberculoza. Pi ninga greaua lãngoari, Constantin eara demotivat shi di nisuxeslu di alumtarea ta-s tipuseascã Colectsia cu cãntitsli populari. Ispetea fundamentalã ti nitipuseari a Colectsiiljei tu Moscva easti conflictul ali Miladinovtsi cu Patriarshia di Constantinopol tu chirolu di alumtarea ti renesansa.
Tu meslu ciarshar, anlu 1860, tsicara ca nica nu li avea dipisitã studiili, Constantin fudzi di Moscva. Pi cali ti acasã, Viena, s-strãvãsi cu episcoplu Croat Iosip Iurai Shtrosmaer, despotlu a Bãsearicãljei catolicã ali Croatsia, cu cari avea contactu nica di Moscva, a curi lji angrãpsea ti vrearea a lui ti tipuseari a Coletsiiljei. La aestã andamasi, biscuplu Shtrosmaer apruche s-u finanseadzã tipusearea a Colectsiiljei.
Colectsii
miniatura|313x313px|Colectsia al Miladinovtsi Pi 24 di ciarshar, anlu 1861, tu tipografia al Ante Jachich, Zagreb, eara tipusitã Colectsia cu cãntits populari a fratslor Miladinovtsi - "Vãrgãreshtsã cãntits populari", adunati di fratslji Miladinovtsi, operã cu malju dzã 600 di machiduneshtsã cãntits populari shi exact 77 alti (cari la li deadi folcloristul Vasil D.Ciolacov).
Ashi cum s-veadi di scrierli al Miladinov tu Moscva, tut pãnã di tipusearea a cartiljei, ea lu avea titlul di lucru "Machiduneshtsã cãntits populari" shi aestã alãxeari tu momentul dit soni easti temã ti discusii controverzi (titlul "Vãrgãreshtsã cãntits populari" ti prota oarã s-adutsi a minti tu cartea al Ciolacov pãnã la D-r Franjo Racichi, shcurtu chiro ninti tipusearea.
Constantin, hãristusit ca scupolu tsi lu avea el shi frati-su bana tutã, easti realizat, lo andau exemplari di Colectsia shi tu mesi a meslui alunar, anlu 1861 fudzi di Zagreb shi anchisi cãtrã acasã. Pi cali, armasi shi ãn Beligrad iu anvitsã ca frati-su a lui Dimitar ari giumitati di an cum easti tu hapsinaticlu ãnturtsescu.
Ashitsi, tu loc s-ducã Strug, anchisi direct ti Constantinopol shi pute cama nu lu vidzu a lui loc natal. Shcurtu chiro di cãndu agiumsi Constantinopol, shi Constantin eara acãtsat shi eara bãgat ahapsi.
Giudicats ca shpiunj contra cari, cum spusi condutsirea ofitsialã ãnturtseascã, s-andreadzi protses ti giudicari, fratslji Miladinovtsi murirã tu hapsinatitsli di Constantinopol, la anlu 1862, sum conditsii cari pãnã tora nu suntu limbidi.
Palata al Ristich
Istorii
Palata al Ristich easti adratã la anlu 1926 di parti a farmatseftului Vladislav Ristich, dupu proectul a arhitectului Dragutin Maslach, a Danilo Stancovich lu adrã aspectul di sculpturi a obiectului. Easti obiectu monumental, s-aflã tu tsentrul a cãsãbãlui Scopia, pi Platsa Machedonia, di andreapta parti a ruului Vardar shi easti un di putsãnili obiecti cari tu chirolu di cutrimburarea a loclui, la anlu 1963 nu avu cana znjii.
Arhitectura a Palatãljei Ristich
La anlu 1929 Palata al Ristich adrã nica unã senzatsii tu cãsãbãlu Scopia. Dupu proectul a arhitectului Dragutin Maslach eara data propuniri s-aibã shi liftu tu aestu obiectu, cari eara prot tu aestu cãsãbã shi eara dilihea mari atractsii tu atsel chiro. Liftul eara cu originã dit Ghermanii “stigler”. Lungu chiro s-ufilisea, tut pãnã la anlu 2011, cãndu cu detsizii a bãnãtorlor alishtei Palatã, liftul easti dat ca durutinã a Muzeilui a cãsãbãlui Scopia.
Cu Palata al Ristich easti ligat nica un curiozitet tsi easti ma niheam cãnãscut. Cãndu s-asãpa  fimeiurli inshi apã shi a nicuchirlui Ristich i vini idei s-adarã aputs. Dipoaa cu sistem ti purtari a apãljei, apa dit aputs cu pumpã s-trãdzea pãnã la ciãtia. Aua avea bãgatã mari tsisternã cari dupu sistemlu di cãdeari liberã, apa inea pãnã la mairiolu, machina ti lari stranji, sanitaria, shi banator1ji avea privileghii tu atsel chiro s-aibã apã ancasã.
Tu atsel chiro tu Palata Ristich avea shi frijider cari functsiona pi bazã di gljets, avea telefoni, toaleti shi banji ti ascãldari tu cafi un udã.
Vecljilj scopianj tsãn aminti ca shi prota reclamã publicã a aspirinlui "baern” eara bãgatã pi Palata al Ristich.
La anlu 1941, familia Ristich s-dusi s-bãneadzã ãn Beligrad. Azã dzãnuclji al Vladislav Ristich (cari muri an Beligrad, anlu 1950), suntu rãspãndits cãtrã tut ãn lumi, ashi ca armãni mash atsea tsi veclji bãnãtori di Scopia sh-u aduc aminti.
Palata al Ristich easti un monumentu di culturã, avigljeat cu Nomlu di la anlu 1985 shi Palata general easti scamnu ti ma multi organizatsii, companii shi asotsiatsii. Di ispeti di influentsa a factorlui natural, cutrimburarea a loclui, nibuna ufilizeari shi nimindueari a banatorlor, aestu obiectu avu mamulti znjiur. Di atsea ispeti Institutsia ti urbanizam adrã proectu ti priadrari a palataljei al Ristich. Easti adratã conzervatsii a fasadljei cari undzeashti pi orighinalu. Renovearea custusea aproapea 170 000 di mãrchi ghermaneshtsã, ma mushuteatsea alushtui obiectu cari lu tradzi oclju a cafi unui vizitor noari tinjii.
Hoara Perivoli
Hoara Perivoli
Perivoli (Gãrtseashti: Περιβόλι: Armãneashti: Pirivoli)
Acatsã loc di 137.210km2 Analtsimi di nivelu pisti amari: 1250-1370m
Gheografii
Hoara Pirivoi easti cãnãscutã veaclji hoarã armãneascã cari s-aflã tu Gãrtsii. Cãnãscutlu scriitor Liunida Scrima ari angrãpsitã Monografii ti hoara Pirivoli, carti cari easti editatã la anlu 1997, di parti a Editurãljei Cartea Aromãnã. Tu aestã Monografii ari multi informatsii ti hoara armãneascã Pirivoli shi ahurheashti cu informatsiili ti atsea iu exact s-aflã aestã cãnãscutã hoarã armãneascã.
Tu Pindu, di cãtrã data a unãi lumachi di muntili Ou, munti cari u dispartã Machidunia di Epir, pi analtsimi di 1370 di metri pisti nivelu di amarea, ca unã soi di cuibairu, s-aflã hoara armãneascã Pirivoli, cari easti cãnãscutã nica sum numa: hoara a gionjlor. Hoara s-aflã tu unã padi mãghipsitoarã, anamisa di dau vãljuri: valea a Preftului shi valea Ciuma, di tuti pãrtsã easti ãnvãrligatã cu muntsã shi easti cãnãscutã nica sum numa Mãrgãritarea a Pindului. Di partea di dat a hoarãljei Pirivoli s-aflã muntili Codru, ãnvãrligat cu pãduri di chin shi di muliftu. Aestã hoarã ari shi a ljei bãsearicã Alju Sutira, cari s-aflã pi aestu munti, pi unã padi mushatã, di iu poati s-veadã Pirivolea tutã, ma shi locurli di ãnvãrliga, deadun cu hoara Avdela, manastirili Alju Triada shi Alju Nicola, cum shi muntsãlji Urlic, Calota, Ou, Baitani, Culeu shi Vasilitsa. Di cãndu va s-treacã puntea di Arãulu Albu, s-agiundzi Mademi, dupu 2 km. s-agiundzi la localitatea sum numa Tu Scamni, shi di aclo s-agiundzi Mãndilã. Aoa easti loclu di iu nica s-veadi hoara Pirivoli. Atsea localitati easti cãnãscutã ca loc pãnã iu lji pitritsea atselji cari s-dutsea tu xeani. Multi lãcãrnji s-virsarã pit aesti locuri, ca cu mari dor s-dutsea Armãnjlji tu xeani. Pirivuleanjlji sh-aduc a minti ti cãnticlu a dispãrtsãrlor:
Armãnets cu ghini, muntsãlji a mei,
Sh-tini mushatã hoarã.
Nu shtiu desi va vã ved,
Nu shtiu desi va mi tornu,
Ca suntu greali xeanili,
Ca suntu amplini di fãrmats.
Vini chirolu s-nã dispãrtsãm
Shi jalea nã easti mari
Cum pots s-tsã ascundzã lãcãrnjili,
Cum pots s-tsã ascundzã dorlu mari!
Ma multsã di tinirlji cari fudzirã tu xeani, nu s-turnarã napoi, tu loclu natal, tu hoara Pirivoli, ashi ca tu chirolu di azã, ari multsã Pirivuleats, arãspãndits nu mash pi Peninsula Balcanicã ma shi tu Americhii, tu Australii shi tu alti pãrtsã, pit lumea tutã.
Bana tu hoara Pirivoli
Sinurli a hoarãljei Perivoli s-andãmãsescu cu sinurli a horlor Lavda, Tishtea, Spilj, Turia, Amer, Aminciu, Florlu, Bãiasa, Breazna shi Avdela. Pãnã la anlu 1943, ninti di aspãrdzearea a hoarãljei Pirivoli di parti a Ghermanjlor, casili tu aestã hoarã eara adrati di cheatrã shi anvãliti cu ploci di cheatrã. Ma multi di casili eara pi dau icã trei etajuri, a nai ma multu s-alidzea casa al Nuli Agrucosta, cari avea 4 etajuri. Tu casili avea cãti 4-5 udadz, ãndreapti cu minderuri, ashtirnuti cu sazmi shi dodz, a pisupra eara anvãliti cu flucati albi shi roshi. Pisti eali s-bãga tsãsuti cãpitãnji decorati cu lilici shi cu pulji. Minderurli li ufilisea noaptea ca crivets ti durnjeari, a ampadi ashtirnea chilimuri. Ca decoratsii, pi stizmili Armãnjlji di Pirivoli bãga chilimuri cu calji shi cãpãri. Tu cafi unã casã, uboarãli eara anvãliti chi ploci di chetsãri, shi avea gãrdinj tu cari simina tseapi, prash, fisulji, a avea shi ponj cu meari, gortsã, cireashi, nuts, shi tuti aesti priadutsea hoara Pirivoli s-undzeascã ca unã mari gãrdinã. Di aclo inshi shi pistipsearea ca numa lji si tradzi di la zborlu gãrtsescu “perivolii” tsi scljeamã gãrdinã. Tu hoara Pirivoli ari multi izvuri cu apã aratsi, bunã ti beari, shi ti atsea eara adrati ma multi shopati, ampãrtsãti pit tuts mãhãladz: shopatlu di la Zvornu, Ciona, Brãscã, Chishlu, Minutlu, Bendul, Duca shi shopatlu di Mishuhori, lugursit ca apã mineralã.
Tu hoara avea ma multi sculiuri, bibliotechi shi bãserits, tsi zburashti ca easti zbor ti mari shi avutã hoarã armãneascã. La anlu 1943, Ghermanjlji intrarã tu hoara, u surparã shi u arsirã ãntreagã, ashi ca nu armasi amproastã nitsi unã casã. Di 9-li bãserits armasi mash bãsearica Alju Ghiorghi, ma aestu lucru s-featsi mash di ispeti ca atselji cari avea dimãndatã aspãrdzearea, eara ciudusits di mushuteatsa a bãsearicãljei shi ashitsi u alãsarã ni aspartã. Azã bãsearica Alju Ghiorghi easti unã di naima veclili bãserits di anvãrliga, easti adratã di cheatrã, ca bãseritsli bizantini.
Istorii
Ti hoara Pirivoli noari cãrtsã tu cari scrie cãt easti veaclji. Protili informatsii ti aestã hoarã dateadzã ninti di eta XIII. S-pistipseashti ca hoara Pirivoli easti adratã di ma multi hori: Bitultsi, Mura, Cãlivi, Baitani, Cãritsa, Bãnitsa shi Fraga. Cãnãscutlu scriitor ghermanescu Gustav Vaigand, cari li ari vizitatã malju dzã tuti hori armãneshtsã, ti bãnãtorlji a hoarãljei Pirivoli dzãtsi ca atselji oaminj suntu oaminj cãlits, cari sh-trec bunã banã cu tsãneari oi. Vaigand nica dzãtsi ca cu scupo s-aibã ma mari pashuni, Armãnjlji asparsirã ma multi njits hori dit muntsãlji di ãnvãrliga, featsirã multu mari comunitati cari eara multu vãrtoasã, multu sãnãtoasã. A profesorlu Teodor Capidan ti Armãnjlji di Pirivoli scrii ca suntu oaminj mushats, daileanj shi nai ma mãri gionj cari nu avea fricã di tsiva. Ti hoara armãneascã Pirivoli, au scriatã shi altsã oaminj di shtintsã, ma tuts suntu cu unã mindueari: ca atsea eara unã mari shi avutã hoarã, tu cari bãna Armãnj, a a lor limbã eara limba armãneascã.
Dacia
thumb|150px
Dacia easte un cumpanie di amaxi Rumãneascã.
Bãsearicã "Sãm. Climent di Ohridã" Shtip (Crkva "Sv. Kliment Ohridski) Shtip
miniatura|Bãsericã "Sãm. Climent di Ohridã"      Shtip / Senjak Bãsericã “Sãm. Climent di Ohrãdã” Shtip, cãtun Senjak, unã binai dau bãserits.
Vasile Barba
Vasile Barba
Vasile Barba (Armãn): 15.02.1918 – 20.10.2007
Bãsearicã "Sãm. Climent di Ohridã" Shtip (Crkva "Sv. Kliment Ohridski) Shtip
Istoria
Timeilju a Bãsearicãljei eara bãgat tu anlu 1997 di partea a mitropolitlui a eparhiilei di Bregalnitsã d-nul Stefan.
Vasile Barba
Vasile Barba
Muljeari: Caterina Barba (Ghermanã)
Bãsearicã "Sãm. Climent di Ohridã" Shtip (Crkva "Sv. Kliment Ohridski) Shtip
Istoria
Adrarea a Bãsearicãljei dipisi tu anlu 2012 shi idhiul an pi 4 Brumaru fu asãmtsãtã di Arhiepiscoplu Di Ohrãdã shi Machidoinescu d.d.Stefan sh-tu prezentsa-a mitopolitsãlji a eparhiljei di Prespa-Pelagonii d. Petar, a eparhiljei di Dibara-Chicia d. Timotei, a eparhiljei di dupu vardar d. Agatanghel a autorizatlui mitropolit di eparhia Bregalnitsa d. Ilarion shi multi alti persoani di Bãsearicã.
Vasile Barba
Vasile Barba
Profesii: profesor univerzitar shi alumtator ti cauza armãneascã
Bãsearicã "Sãm. Climent di Ohridã" Shtip (Crkva "Sv. Kliment Ohridski) Shtip
Istoria
Cu tserimonia di asãmtsãsaeri a Bãsearicãlei deadun s-ãnsimnidzã shi 45 di aniversarea di reinoari a arhiepiscopiljei di Ohrãdã.
Vasile Barba
Vasile Barba
1984 – fundator shi prezidentu a « Uniunea trã limba shi cultura armãneascã - ULCA», Fraiburg, Ghermanii
1985 – fundator a revistãljei « Zborlu armãnescu »
S-pari ca ma naua istorii a Armãnjlor ahurheashti cu numa Vasile Barba. Ma, cari easti Vasile Barba?!
Vasile Barba easti faptu pi 15 di shcurtu anlu 1918, tu hoara Livãdzs dit muntsãlji Paicu, tu R.Gãrtsia. Dadã-sa eara Maria Pala, a tatu-su Gheorghe Barba cari eara dascal la sculia romãneascã di Livãdz. La anlu 1926 vini Romãnia, deadun cu familia a lui iu ficiorlji ahurhirã s-ãnveatsã sculii.
Vasile Barba easti persoana, cari tu ma naua istorii armãneascã diznãu u actuelizã ãntribarea armãneascã shi cu lucurlu a lui shi cu activitãtsli deadi mari contributsii ti dishtiptari a sentimentului armãnescu.
Di bana
Prof.d-r.Vasile Barba dipisi Facultati di ãndreptu, Bucureshti – Romãnia. Dishclisi fabricã ti prilucrari a lemnului, cari anlu 1949 eara natsionalizatã di comunishtsãlji. Ãndoi anj lucra tu sfera di finansii, a dupu atsea, aproapea 30 di anj lucra cã profesor univerzitar Brashov – Romãnia. La anlu 1983 dit Romãnii, deadun cu nicuchira a lui Caterina Barba (Ghermanã dupu origina cari ghini u zburashti limba arãneascã) fudzi tu Ghermanii, iu ahurhi unã altã banã. Idghil an eara cãlisit s-hibã profesor oaspi la Univerzitatea di Fraiburg-Germanii, iu armasi pãnã tu soni, anlu 2007.
Activitãts armãneshtsã
D-ul Vasile Barba, tu cãsãbãlu Brashov, tu Romãnii, lu fundã ansamblu folcloric ti prezentari a folclorlui armãnescu. Tu anjlji 1976-1977 adrã una ploaci pi grailu armãnescu, pi cari Armãnj retsita poezii shi pãrãvulii armãneshtsã. Anlu 1977, Brashov, domnul Barba, ari scriatã un shcurtu textu tu cari eara bãgat planlu actsion, tsi lipseashti s-bagã tu practicã, ti ascãparea a identitatiljei armãneascã, ica s-cãfta ãndrepturi polititsi (pricunushtearea a Armãnjlor ca mileti tu Ex-Yugoslavia, Arbinushia, Vurgãria shi Grãtsia). Di Europa shi UNESCO,  ti Armãnjlji eara cãftat agiutor ti ãndrepturli culturali shi atsea: ciasuri pi limba armãneascã tu sculii, bãsearicã pi grailu armãnescu, izini ti editari fimiridz shi fundari sutsats armãneshtsã. Textul prota eara tipusit Milano, la anlu 1978, a deapoea, eara tipusit di Zahu Panã, tu Americhii pi armãneashti. La anlu 1980, unã variantã alushtui textu eara pitricut la sutsata "Trã Armãnami" di Parijlji, cumãndusita di Iancu Perifan, (bunlu sotsu a domnului V.Barba). La anlu 1981, domnul Vasile Barba, aestu  textu lu pitricu la Natsiunili Uniti. Tuti aesti acti culturali priadusirã Vasili Barba s-armãnã cãnuscut nu mash tu isturia a Armãnamiljei, ma shi ca om politic, diplomat, cari deadi mari contributsii ti a lui Farã armãneascã shi ti avigljeari di chireari a limbãljei armãneascã. La anlu 1982, deadun cu nicuchira a lui editarã carti cu poezii shi prozã scriati pi armãneashti shi pi ghermãneashti.
Cu ideili progresivi ti armãnamea, la anlu 1984 tu Ghermanii u fundã revista "Zborlu a Nostru", a la anlu 1985 u fundã Uniunea trã limba shi cultura armãneascã. Cu angajmanlu a dpmnului Vasile Barba eara tipusiti shi ma multi cãrtsã armãneshtsã. Cu scupo s-nu chearã limba armãneascã, la anlu 1986, Fraiburg, ca prezidentu la ULCA lu organizã protlu cursu ti limba armãneascã, a a doilea cursu eara organizat Bon la anlu 1987.
Tu Ghermanii s-tsãnurã shi tsintsi Congresi ãndreapti di ULCA: anlu 1985 Mannheim, shi tu anjlji 1988, 1993, 1996 shi 1999, Fraiburg. La anlu 1988 ULCA amintã un mari ãndreptu ti Armãnjlji: limba armãneascã eara ofitsial pricãnãscutã ca limbã latinã. La anlu 1995 ninga Univerzitatea “Albert Ludwig” di Fraiburg d-l Barba lu fundã “Tsentrul european ti studii armãneshtsã, shi “Biblioteca armãneascã”.
Ma, nai ma marea contributsii shi nai ma marli amintatic al pof.dr.Vasile Barba eara initsiativa ti aprucheari a unui documentu di partea a comunitatiljei internatsionalã, documentu cu cari va s-pricãnoascã ãndrepturli a Armãnjlor. Dupu angajmanlu intenziv shi colaborarea cu Armãnjlji dit tuti stati iu ari ma mari contsentratsii di Armãnj, aestã idei a d-lui Vasile Barba s-realizã shi tu paraxã. Ashitsi pi 24 di ciarshar, anlu 1997, cu sustsãniri shi agiutor di deputatlu catalan Luis Maria de Puci, Consiliulu ali Europa, lu apruche documentul “Recomandari 1333”, documentu cu cari la si garantseadzã andrepturli fundamentali a Armãnjlor, andrepturi cari lji pricad a cafi unui om.
Tuti aesti eara realizati cu agiutor al Vasile Barba shi ULCA. Cu tuti aesti tsi li adrã, Vasile Barba u amintã vrearea shi tinjia a armãnamiljei. Valoarea a lui eara atsea tsi shtea s-li dishclidã cãljurli shi s-u bagã problema armãneascã pit prizma modernã europeanã di azã, shi cã nu s-alãsã cana oarã di scupolu a lui: s-alumtã s-nu chearã Fara armãneascã. Ti atsea nai ma marea tinjii tsi poati s-lji pricadã, easti tinjiseari ca nai ma mari lider a Armãnjlor cari s-alumta ti problema armãneascã, a niscãntsã activishtsã Armãnj dzãc ca VASILE BARBA easti pãrintili a armãnamiljei, vãsiljelu a armãnamiljei.
Ca mari Armãn, alumtator ti cauza armãneascã, numa a domnului Vasile Barba va s-armãnã ti totna scriatã tu istoria a Armãnjlor, ca personã cari fãrã fricã, cu mari dor shi vreari cãtrã armãnamea lji dishclidea cãljurli ti pricunushtearea a identitatiljei armãneascã. Ashitsi ca tu chirolu di azã multi di cãljurli suntu dishclisi, a pi atseali cãljuri ahurhirã s-imnã tiniri Armãnj cari va lu adavgã lucurlu tsi lu anchisi domnul Barba. S-pistipsim ca unã dzuã dimãndarea alui dit sonti "S-zburãm armãneashti"- va s-hibã realitati, va s-yinã chirolu cãndu Armãnjlji nu va s-lipseascã s-alumtã ti a lor identitati, cã lumea va s-ãnveatsa sh-va s-shtibã cari suntu Armãnjlji.
Vasile Barba
1986, 1987 – organizator a daulor Cursuri ti limba armãneascã
1985, 1988, 1993, 1996, 1999 – organizator a tsintsilor Congresi ali ULCA
1995 – li fundã “Tsentrul european ti studii armãneshtsã, shi “Biblioteca armãneascã”.
Beyoncé
miniatura|Beyoncé, 2016 Beyoncé Giselle Knowles sau Beyoncé (4 Yizmãciunj 1981) easte unã cãntãtorã din Statili Uniti.
Vasile Barba
Vasile Barba
1997 – autor a documentului « Recomandari 1333 », pitricut pãnã la Consiliulu ali Europa
MOTO : UNÃ BANÃ – UNÃ IDEI, TUTÃ BANÃ MASH TI ARMÃNAMI
Bãsearicã "Sãm. Climent di Ohridã" Shtip (Crkva "Sv. Kliment Ohridski) Shtip
Arhitectura a Bãsearicãlei
Bãsearica prezenteadzã hram cu cupola ncrutsiljatã, iu cupola easti baza cu optu choshcuri. Adrarea integral s-fasadãri shi s-ãmbupsi tu buiau alba. Scluptura tu lemnu/gravura tu lemnu a iconostaslui easti adrat di partea a taljedorlui di Shtip Stoimir Veselinov a iconjli suntu creatsii a zugraflui di Skopia Nikola Tsonev.
Dinu Vangheli
PROTLU PREMIER A REPUBLICÃLJEI DI CRUSHUVA
Familia al Vanghel Dinu, atselji cari armasirã dupu el, modeshtsã icã di ispeti a taxiratiljei traghicã a a lor tatã shi pap, pãnã tora nu s-au exponatã tu ma larga publicã. Duri la eara mash pricunushterli shi tinjia tsi u avea di a lor cobãnãtori Crushuveanj. Ma, tu numiroasili cãrtsã ti dzãlili di Alju Ljeau shi ti evenmentili di atsel chiro, numa a revolutsionerlui Armãn Dinu Vangheli easti marghinalizatã cu explicari ca noari multi informatsii ti aestã persoanã, tsi nu easti dealihea. Ma real easti s-aspunem ca nu s-au faptã ma ahãndoasi cercetãri pit arhivili la noi shi tu statili vitsini, aclo iu protlu Premier Dinu Vangheli lucra shi s-alumta ti Machidunia liberã. Singurlu factu ca eara aleptu pi analtã functsii - Premier, zburashti ca Dinu Vangheli personal ari data mari contributsii ti rãscularea di Alju Ljeau shi ti fundari a protãljei Republicã pi Balcan, Republica di Crushuva.