cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Urizu
Orez
Arizlu easti unã plantã di-tu fumealjea a gãrnurilor criscutã di omu tu locurli caldi sh-cu multã apã (valturi, mucirli, muceari, etc.), cu truplu subtsãri shi ndreptu, cu frãndzã strimti shi lundzi, cu schicuri njits tu cari s-aflã fructili (gãrnutsãli albi, shi sh-u-aduc cu gãrnutsãli di gãrnu), mãcarea di-aradã a multor oaminj tsi bãneadzã tru locurli caldi.
Wolfgang Amadeus Mozart
Wolfgang Amadeus Mozart (27 Yinaru 1756 - 5 Andreulu 1791) fu unu compozitoru di-tu Austria. S-aflã tu Salzburg, Austria.
Gantâ
Ganta easti unâ soi di strańiu ńic ți-acoapirâ mâna (di pândzâ, lânâ, cheali, lasticu, etc.) faptu maxus tra s-u-afireascâ mâna di arcoari (murdâriľi, etc.) i s-hibâ purtat maș trâ mușuteațâ și câmârusiri.
Hidroghenu
Hidrogeniulu (semnulu chimicu H; lat. Hydrogenium) easti protlu elementu tu Tabellu periodicu a elementiljoru, adratã di chimistulu arusu Dmitri Ivanovici Mendeleev. miniatura|Hydrogen Spectrum Test Elementulu aestu easti multu imporantu trã bãnari.
Dada Thereza
Agnesa (Antigona) Gongea Boiagi icã Dada Thereza (Scopia, 26 di Avgustu, 1910 – 5 di Yizmãciunj, 1997, Calcutta) ira arbinesã sorã di njiluiame, unã aradã catholicã tsi nãsã singurã u-formã. Tu Xumedrulu 2003, Pãpãlu Ioannis Pavlu Dhefterlu le-proclãmã ti Macariosã, shi tora nãsã easte cunuscutã ca Macariosa icã Beatificatã Dada Thereza di Catholitslji tu lumea tutã.
Limbe indoeuropeane
Limbile indoeuropeane fac unã familia di cama multu sute di limbe shi dialectur ligate deadun cu nai ma multile limbe di Europa, subcontinetulu indescu di Aratsile (Asia di Not), plateaulu iranescu (Asia di Not-Ascapitatã), shi cama multu di Asia Tsentralã. Indoeuropanicã (Indo yine di subcontinentulu indescu) u-are nai ma mare numir di zburãtori di familiile di limbe pricunuscute tu lume di azã, a limbile aiste sãntu zburate di anvãrligã di trei miliardzã di zburãtori nativi. Di 20 top limbe moderne, dupu zburãtorlji dupu SIL Ethnologue, 12 sãntu indoeuropeane: Limba italianescã, Limba anglicheascã, Limba indeascã, Limba portogalleascã, Limba bengaleascã, Limba aruseascã, Limba ispaneascã, Limba ghermãneascã, Limba marathescã, Limba gallicheascã, Limba pungeabescã shi Limba urdu cai au cama di 1,6 miliardzã di zburãtori. Limbile indoiranitse u-formeadzã nai ma mare sub-lumãche a limbile indoeuropeane dupu numirlu di zburãtori cãcum shi dupu numirlu di limbe individuale.
Cãsãbadzlj ali Austria
Aradamata cãsãbadzloru ditu Avstria
Graz, Linz, Salzburg, Innsbruck, Klagenfurt, Wels, Villach, Sankt Pölten, Dornbirn, Wiener Neustadt, Steyr, Feldkirch, Bregenz, Wolfsberg, Baden bei Wien, Leoben, Klosterneuburg, Traun, Krems an der Donau, Leonding, Amstetten, Kapfenberg, Mödling, Lustenau, Hallein, Traiskirchen, Kufstein, Braunau am Inn, Schwechat, Spittal an der Drau, Saalfelden, Ansfelden, Stockerau, Ternitz, Hohenems, Perchtoldsdorf, Telfs, Feldkirchen, Tulln, Bad Ischl, Bludenz, Bruck an der Mur, Gmunden, Sankt Veit an der Glan, Schwaz, Hall in Tirol, Eisenstadt, Neunkirchen, Lienz, Hard, Wörgl, Knittelfeld, Vöcklabruck, Marchtrenk, Korneuburg, Waidhofen, Rankweil, Ried im Innkreis, Wals-Siezenheim, Zwettl, Volkermarkt, Bad Voslau, Hollabrunn, Enns, Mistelbach, Sankt Johann im Pongau, Brunn am Gebirge, Sankt Andrä, Gotzis, Bischofshofen, Koflach.
Arusia albã
Republica Arusia albã icã Belarus (Рэспубліка Беларусь) easte statu tu Europa.
Cãsãbãlu capital: Minsc.
Garfield
Garfield i unu personaj si i unu pisica portocalie din desene animate creat Jim Davis.
Iridiu
Iridiulu (numiru atomicu 77, Ir) easti unu elementu chimicu.
Dominica
Dominica (Commonwealth of Dominica) easte statu tu America di Not.
Cãsãbadzlj ali Bosna shi Hertsegovina
Aradamata cãsãbadzlor ditu Bosna shi Hertsegovina
Bihać, Berkovići, Bijeljina, Kozarska Dubica, Bosanski Brod, Bosanska Gradiška, Bosanska Krupa, Bosanski Petrovac, Brčko, Bugojno, Čajniče, Cazin, Derventa, Doboj, Donji Vakuf, Foča, Goražde, Gornji Vakuf, Gračanica, Gradačac, Ilidža, Istočno Sarajevo, Jajce, Jablanica, Kakanj, Kalesija, Kiseljak, Kresevo, Konjic, Laktaši, Livno, Ljubuški, Lukavac, Modriča, Mostar, Nevesinje, Neum, Novi Grad, Novi Travnik, Petrovo, Prijedor, Sanski Most, Sarajevo, Srebrenik, Srebrenica, Teslić, Tešanj, Travnik, Trebinje, Tuzla, Velika Kladuša, Visoko, Vitez, Zavidovići, Zenica, Zvornik, Živinice, Žepče.
Dominica
Stat
Dominica
Cãsãbãlu capital: Roseau
Osmiu
Osmiulu (numiru atomicu 76, Os) easti unu elementu chimicu.
Robert Schumann
Robert Schumann (n. Zwickau, 8 Cirisharu 1810; d. 29 Alunar 1856) fu unu compozitoru maxusu di-tu Ghermãnia.
Armâńi
Armãnjili (icã Rãmãnjã, Vlaho-Machedonjili'') suntu oaminili (bãrbats icã muljari) d -unã  mileti tsi bãneadzã tu Balcani (shi dipuni dit dauãli populi, atsel trac sh'atsel roman, dupã  tsi Trachia fu azvimtã  sh'acãtsatã aoa sh'ma nsus di 2000 di anj di miletea romanã).
Dziua Miletiei : 25 di Martsu - Ellada
Poezie armãneascã tu Machedonia
Lista a scriitorloru armâneșțâ
Aestã easti unã frãndzã cu scriitorilji cari aveau scriatã pi Armãneashti. Aoa suntu shi scriitori cari nu au soe armãneascã, ma cari scriarã tu armãneascã.
Armâńi
Limba Armãnã (icã "Vlaho-Machedonã")
Αα Alpha, Ββ Beta, Γγ Gamma, Δδ Delta, Εε Epsilon, Ζζ Zeta, Ηη Eta, Θθ Theta, Ιι Iota, Κκ Kappa, Λλ Lambda, Μμ Mu, Νν Nu, Ξξ Xi, Οο Omicron, Ππ Pi, Ρρ Rho Σσς Sigma, Ττ Tau, Υυ Upsilon, Φφ Phi, Χχ Chi, Ψψ Psi, Ωω Omega.
Zãrtsinã
Adzã s'luyurseashti cã strãpãnji a loru suntu vecli trachianji tsi bãna tu Balcanlu tutu, tu Machedonia ditu Zãmani, Epiru, Tesalia, Tracia, Pindu.
Culturã
Imnul Makedonu (Armãnu) di pãn tora
Imnul Armãnu di aua sh ninti
Catastisea Armãnjiloru tu chirolu di adzã
Pricunushceari lj-pricunuscu Armãnji ("Vlahlj") ca popul/milete ahoryea cu tuti dikiutili (andrepturi) tsi lã si pricad tu Balcanu.
Consillu Machedonu/Armãnu cu scamnul Moscopoli Scamnul a Consillui s-aleapsi Muscopolea, locu simbolu di isturilj armãńasca sh-evropeanã.
Tu Manualu di isturilj ti clasa 6-a iasti anyrãpsitu cã Alexandru Marli irra vlahu (armãnlu di adzã); aiesta vas dzãcã cã Academia Vãryãreascã i pricãnãscu ofitsialu pi Armãnji ca clirunonji a Makedonjiloru ditu Zãmani.
Izvuri di Nafoarã
0 -   Evropa (Europe)
Cheali
=Cheali= Chealea easti luguria cu cari easti nvilit truplu-a omlui. Chealea a-prãvdzãlor easti luguria tsi-acoapirã truplu-a unei pravdã i agru-prici (cu lãnã, cu per i fãrã per) argãsitã sh-purtatã ca stranjiu (ghunã) icã arcatã mpadi-n casã ca unã chilimi.
Prota frãndzã
{|width="100%" cellspacing="0" cellpadding="0"
Ditu Rumãnia
Pi 23 di mailu 2008 armãnjii ditu Rumãnia s-adunã la Bucureshti ti dzua armãnjilor. Di Constantsa va-s hibã 10 autocari cu armãnji.Cafi armãn poa-s ducã la Bucureshti.
Prota frãndzã
<div style="background-color:#ffc9c9;font-size:1px;height:8px;border:1px solid #AAAAAA;-moz-border-radius-topright:0.5em;-moz-border-radius-topleft:0.5em;">
Ditu Rumãnia
Ca-s videtsã ma multi intrats aua
Prota frãndzã
Articlu di calitati
Coranlu (arabă: القرآن al-Qur'ān, „ghivăseare”, „greare”, dit verbu qara’a „s-ghivãsi”, „greare cu boatse vãrtos”) easte carte aya a musulmanjlor tuts shi tsãne tute dimãndãrile al Dumnidzã (arabescã: ألله Allāh), pit anghilu Ğibrīl (Gavril) shi prufetlu Muhammed, pi limba arabescã. Coranlu si spunã cã easte "Zborlu al Dumnidză", tsi di totãna eara ghivăsit tu Umm al-Kitāb – Dada a yramãljei – aflată tu tser pi al-Lawh al-Mahfūz - „Frãndza Tsãnutã”. Ti musulmanjlji, Coranlu easte carte aya di la Dumnidzã, cai-l dzãtsi a ãmbistimenului cum s-bãneadzã ndreptu... (continuare...)
<br style="clear:both" />
Cadurlu a dzuul'ei
<div style="background-color:#D7FFC7;font-size:1px;height:8px;border:1px solid #AAAAAA;-moz-border-radius-topright:0.5em;-moz-border-radius-topleft:0.5em;">
Beriliu
Beriliulu (numiru atomicu 4, Be) easti unu elementu chimicu.
Prota frãndzã
Informații ti Wikipedia armânească
<div style="background-color:#ffc9c9;font-size:1px;height:8px;border:1px solid #AAAAAA;-moz-border-radius-topright:0.5em;-moz-border-radius-topleft:0.5em;">
Informații ti limba armânească
<br style="clear:both" />
Lista di tuti proiectili Wikipedia
Tuisblad Houptsyte Portalada Hēafodsīde الصفحة الرئيسية Portada Ana Səhifə / آنا صحیفه  Hauptseitn Начална страница Degemer Početna strana Portada Pagina maestra crh:Baş Saife Hlavní strana Hafan Forside de:Wikipedia:Hauptseite Pela Seri މައި ޞަފްޙާ Κύρια Σελίδα Main Page Ĉefpaĝo Esileht Azala fa:صفحهٔ اصلی fi:Wikipedia:Etusivu Pääleht Tabana levu Forsíða Accueil Haadside Príomhleathanach Prìomh-Dhuilleag Portada Ard-ghuillag Ka papa kinohi עמוד ראשי मुखपृष्ठ hif:Pahila Panna Glavna stranica Paj Prensipal Kezdőlap Գլխավոր Էջ Pagina principal Halaman Utama Page mbu Frontispico Pagina principale メインページ მთავარი გვერდი Saqqaa ទំព័រដើម ಮುಖ್ಯ ಪುಟ 대문 Destpêk Pennfolen Pagina prima Haaptsäit Veurblaad Pagrindinis puslapis Sākumlapa Fandraisana Hau Kāinga Главна страница Laman Utama mzn:گت ولگ Bwiema peij Calīxatl nds:Wikipedia:Hööftsiet Veurblad Hoofdpagina Hovudside Hovedside Íiyisíí Naaltsoos Acuèlh Сæйраг фарс Mien Paij Strona główna لومړی مخ Página principal Pagina principala Pagina principală Заглавная страница मुख्यपृष्ठम् مُک صفحو Glavna stranica / Главна страница මුල් පිටුව Main Page Hlavná stránka Glavna stran Itūlau Muamua Faqja Kryesore Главна страна stq:Haudsiede sv:Portal:Huvudsida Mwanzo మొదటి పేజీ Саҳифаи Аслӣ หน้าหลัก Unang Pahina Peesi tali fiefia Fran pes Ana Sayfa Fa’ari’ira’a Головна стаття صفحہ اول Bosh Sahifa Trang Chính Voorblad Mwaisse pådje Xët wu njëkk wuu:封面 הויפט זייט Ojúewé Àkọ́kọ́ zea:Vòblad 首页 zh-classical:維基大典:卷首
Steauâ
Steaua easti luguria di pi tseru cari, deadun cu luna, da lunjinã noaptea.
Stronțiu
Strontsiulu (numiru atomicu 38, Sr) easti unu elementu chimicu.
Cãsãbadzlj ali Vurgaria
A
Alfatar, Ahtopol, Aksakovo, Antonovo, Ardino, Apriltsi, Aytos.
B
Balgarovo, Batanovtsi, Bansko, Batak, Belene, Belitsa, Belogradchik, Beloslav, Belovo (Vurgaria), Berkovitsa, Blagoevgrad, Bobov Dol, Boboshevo, Bolyarovo, Borovo, Botevgrad, Boychinovtsi, Bozhurishte, Bratsigovo, Bregovo, Breznik, Brezovo, Brusartsi, Burgas, Byala (1), Byala, Byala Cherkva, Byala Slatina.
C
Cherven Bryag Chiprovtsi, Chirpan.
D
Debelets, Devin, Devnya, Dimitrovgrad (Vurgaria), Dimovo, Dobrich, Dolni Chiflik, Dolna Banya, Dolni Dabnik, Dolna Mitropoliya, Dolna Oryahovitsa, Dospat, Dobrinishte, Dragoman, Dryanovo, Dulovo, Dunavtsi, Dupnitsa, Dve Mogili, Dzhebel.
E
Elhovo, Elin Pelin, Etropole.
G
Galabovo, General Toshevo, Glavinitsa, Glodzhevo, Gotse Delchev, Godech, Gorna Oryahovitsa, Gramada, Gulyantsi, Gurkovo.
H
Harmanli, Haskovo, Hisarya.
I
Iskar (Vurgaria), Isperih, Ivaylovgrad.
K
Kazanlak, Kameno, Karnobat, Kavarna, Kocherinovo, Koynare, Kozloduy, Kyustendil, Knezha, Kostinbrod, Kubrat, Krichim, Krumovgrad, Kostenets, Kuklen, Kotel, Kostandovo, Kresna, Kula (Vurgaria), Kaspichan, Krivodol, Kalofer, Kaolinovo, Klisura, Kiten, Kermen, Koprivshtitsa, Kilifarevo, Kableshkovo.
Limba moldovãneascã
Limba moldovãneashce easte unã limbã romanicã.
Cãsãbadzlj ali Vurgaria
L
Letnitsa, Levski, Lom, Lovech, Loznitsa, Lukovit, Lyaskovets, Lyubimets.
Limba moldovãneascã
.
Cãsãbadzlj ali Vurgaria
M
Madzharovo, Maglizh, Malko Tarnovo, Marten, Merichleri, Melnik, Mezdra, Miziya, Momchilgrad, Momin Prohod, Montana (Vurgaria).
N
Nesebar, Nikolaevo, Nikopol, Nova Zagora, Novi Pazar.
O
Omurtag, Opaka, Oryahovo.
P
Pavel Banya, Parvomay, Pavlikeni, Pazardzhik, Pernik, Perushtitsa, Peshtera, Petrich, Pirdop, Plachkovtsi, Pleven, Pliska, Plovdiv, Plovdiv Province, Pomorie, Pravets, Primorsko, Provadiya, Polski Trambesh, Popovo, Pordim.
R
Radnevo, Rakitovo, Rakovski, Razlog, Razgrad, Rila, Roman (Vurgaria), Rudozem, Ruse.
S
Sapareva Banya, Saedinenie, Samokov, Sandanski, Sarnitsa, Senovo, Septemvri, Sevlievo, Shabla, Shipka, Shivachevo, Shumen, Simitli, Silistra, Sliven, Slivnitsa, Slivo Pole, Simeonovgrad, Slavyanovo, Smyadovo, Smolyan, Sofia, Sopot (Vurgaria), Sozopol, Sredets, Stamboliyski, Stara Zagora, Strazhitsa, Straldzha, Strelcha, Suhindol, Sungurlare, Suvorovo, Svishtov, Svilingrad, Sveti Vlas, Svoge.
T
Tervel, Teteven, Topolovgrad, Tran, Trastenik, Troyan, Tryavna, Tsarevo, Tsar Kaloyan, Tutrakan, Tvarditsa.
V
Valchedram, Valchi Dol, Varshets, Varna, Veliko Tarnovo, Velingrad, Veliki Preslav, Vetren, Vetovo, Vidin, Vratsa.
Y
Yambol, Yablanitsa.
Z
Zlatitsa, Zavet, Zlataritsa, Zemen.
Muzâ
Unã muzã icã unu mearu esti unu fructu i yimishi. Tu shtiintsã se numeshti Malus domestica shi easti di-tu familia Rosaceae.
Franz Schubert
Franz Peter Schubert (n. Viena, 31 Yinaru 1797; d. Viena 19 Brumaru 1828) fu unu compozitoru di-tu Austria.
Trupu
Truplu easti-ntreglu animalu (omu icã pravdã), ntreglu lucru, idei, etc. cu tuti pãrtsãli shi mãdularli a lui.
Tuone Udaina
Tuone Udaina (mortu 10-li di Alunaru 1898; Antonio Udina tu limba italianã) fu atselu di-tu soni di-tu atselji cari u stea limba dalmatã (dialectulu di pi Nisia Veglia, adzã Krk, tu Croatsia). Dupu nãsu, Matteo Bartoli adrã cartea monografie «Das Dalmatische», singurulu studiu trã aestã limbã.
Trupu
Tu anatomie, poate hi partea tsi-armãni dit unu omu (unã pravdã, prici) cãndu-lji si scoati caplu, gusha, cicioarli sh-bratsãli.
Tuone Udaina
Aestã limbã nu-lj eara limba di dadã, ma u anvitsã ascumtãndalui cumu grea pãrintsãlji a lui. Tuone nu u grii limba di 20 di anji tu chirolu canda Bartoli adrã aestu studiu, eara surdu, eara shtirbu shi, trã tuti aesti, nu-lji eara lishoru s-greascã.
Avea lucratã ca birberu shi avea prãnoama di Burbur («birberu» pi dalmatã). Chiru vãtãmatu di unã bombã alu unu anarhistu 10-li di Alunaru 1898 shi, ashi cara, limba dalmatã chiru shi nãsã cu elu.
Scotlandia
Cãsãbãlu capital: Edinburgh
Telefonu
Telefonulu easti unã unealtã electricã. Elu easti adrat ca doi omini s-zburascã dacã suntu tu locuri diferite.
Filip ali Makedonia
Filip II (doilu) ali Machidunii, fendi alu Alexandru Marli, fu vãsãl'e chiro di vãrã 20 (v'nghits) anji. Elu fu atselu tsi mindui apitruseara a Asil'ei sh'arãdãpsi ashcherea sh' maxus falanga machiduneanã cu cai Alexandru amintã ahãntã anami tu tutti polimli.
Papa Benedictu XVI
Sãmtsãljea-a lui Pãpãlu Benedictu al XVIlu (lat.:Benedictus PP.XVI, faptu: Joseph Alois Ratzinger pi 16le di Aprir, 1927 tu Marktl am Inn, Bayern, Ghermãnia) easte 265-lu shi di tora Papa di Bisearica Romacatholicã, shi Suveren al Vaticanlu. Nãs ira inaugurat ti Papa cu Misa ti inauguratsie pi 19le di Aprir, 2005, shi u-lua Bazilica al Ay. Ioanni Lateranlu, pi 7le di Mai, 2005. Pãpãlu Benedictu al XVIlu are tsitidentsã shi di Ghermãnia shi di Vaticanlu. Nãs u-clironomisi Pãpãlu Ioanni Pavlu al II-lu, cai muri pi 2lu di Aprir, 2005.
Microscopu
Microscopulu easti unu halatu (instrumentu) multu maxusu, ufilisitu tu biologhie.
Bisearica catholicã
Bisearica Romacathlicã easte unã di biseritsle crishcineshci. Tu caplu-a lishcei bisearica easte Pãpãlu. Pãpãlu di tora easte Pãpãlu Benedictu al XVIlu
Isa Hristo
Isa Hristo (Greacescã: Ἰησοῦς, tr. "Iesous", 7/2 E.N.), ira un anvitsat tsi sãntu bãgate tu Naua Clirunumilj a Hristolui. Ahurhindalui cu anveturli a lui s-amintã Crishinizmo.
Alunaru
thumbnail|right Alunaru easti anshaptilu mesu a anlui (tsi yini dupã Chirisharu shi s'aflã nãintea-a Avgustlui);
Fructu
Fructu (icã yimishia) easti atsea tsi creashti pi-unu pomu (easi di-tu lilici, creashti shi s-coati la soari), di-aradã bunã trã mãcari. Ca bunãoarã, fructi suntu: muza, mura, aua etc.
Schicu
Schiclu easti truplu lungu (ca unã soi di axã, lungã trã grãnu shi trã sicarã di vãrã dzatsi cm) pri cari suntu acãtsati stres, unâ ningã-alantã, prota lilicili di grãn (di sicarã, di ordzu, etc.) sh-ma nãpoi gãrnutsãli.
Republica Dominicanã
Cuba, ispanjolã: Republica Dominicanescã, easte un stat di America di Aratsile
Stat
Republica Cuba:
Cãsãbãlu capital: Santo Domingo
Santiago
Santiago (ispanicheascã: Santiago de Chile) easte cãsãbãlu capital di Cile.
Natriu
Natriulu icã sodiu (numiru atomicu 11, Na) easti unu elementu chimicu. Nai ma maxosu compusu di natriu easti hidroxidu di natriu.
Avgustu
Avgustu easti anoptilu mesu a anlui (tsi yini dupã Alunaru shi s'aflã nãintea-a Yizmãciunlui);
Sirma Guci
Sirma Guci (n. 11 Maiu 1960, Beiaud, Tulcea) easti unâ cântâtoari armânâ di-tu România, cari bânează tu Gârția.
Avgustu
Mesu aestu ari 31 di dzãli.
Trojany
Trojany easte hoarã tu Polandia, shi s-aflã anamisã di Wołomin shi Varshava, shi Dąbrówka. Easte shi are 490 di bãnãtori (dit anlu 2014).
Olanda
Olanda easte un stat tu Europa.
Papa
miniatura Papa (di gãr: παππας, afendu; di lat.: papa, Papa, afendu) easte biscuplu di Roma, shi, ca Mushcinitorlu al Ayiulu Chetru easte caplu ali Bisearica Romacatholicã.
Tachi Caciona
Tachi Caciona (24 Andreu 1885, Avdhela, Gãrtsia – d. 27 Shcurtu 1971, Bucureshci, Romãnia) fu unu poet shi scriitor armãnescu.
Brumado
Qyteti është i njohur si "Ore Kapital" duke pasur në bodrumin tënd një shumë të mineraleve, e cila është baza e ekonomisë së saj dhe të presë kompanitë e mëdha minerare që mbajnë aktivitetet e tyre nxjerrëse në Sierra de Mares, nga rruga, gjithashtu ajo është një nga pamjet e qytetit, për të formuar peizazh malor.
Ecuador
Ecuador, ispanjolã: Ecuador - República del Ecuador, easte un stat di America di Not
Stat
Republica Ecuador:
Cãsãbãlu capital: Quito
Ursâ
Unã ursã esti unu animal mari, care s-aflã tu taifa ali Ursidae, subordinlu Caniformia, ordinlu Carnivora. Easti pravdã di pãduri, cama marea sh-ma fuviroasa pravdã di-tu pãdurli a Balcanlui, cu unu trupu grosu sh-analtu, cu coada shcurtã sh-cu guna ca murnã-lai-aroshi (icã albã, tu locurli xeani sh-multu arãts, cu multã neauã).
Numa a mascurlui, ursu (úr-su) sm urshi (úr-shi), ca tu limba romãneascã, s-chiru aproapea di-tu limba armãneascã, shi numa a femininlui armasi sh-trã mascuri.
Mercur (planetâ)
Mercur easti prota planetã cari s-anvãrteashti unãoarã deavãrliga-a soarilui, tu Sistemlu solaru.
Simvollu easti.
Africa
thumb|350px|Africa Africa easte un continentu.
Oslo
Oslo easti capitala și nai ma marli câsâbă di-tu Norveghia.
Frãndzã ti Armãnjlji pi Internet
Diaspora
Di tu America di Aratsile:
Di tu Gallia:
Di tu Ghermãnia
Lunâ
Luna easti lucrul tsi s-minã tu tseru deavãrliga loclui, tsi-lu videmu noaptea namisa di steali, multi ori ca unu tsercljiu galbinu tsi da lunjinã (deadun cu stealili) di videmu noaptea.
Simvollu easti.
Țeru
Tserlu easti acupirãmintul tsi anvãleashti loclu ntreg (cu soarili, luna shi tuti stealili di-tu elu); urano;
Sofia
Sofia (vurg.София) easte nai ma mare cãsãbã shi cãsãbãlu capital ali Vurgaria.
Nu hiu faimos, ama hiu Armãn
miniatura|Placat di filmu pi [[limba anglicheascã]] Nu hiu faimos, ama hiu armãn (icã Nu escu cunuscut, ama escu armãn) easti unu filmu romãnescu di comedie shi dramã romanticã di-tu anlu 2013. Aestu easti protlu filmu adrat pi Armãneashti shi pãrãstãseashti bana alu Toni Caramushat, unu regizoru cunuscut, cãntatu di minduerea cã poati s-li aflã treidzãtsli averi absoluti trã Armãnjlji shi arãdãtsinjlji a loru. Protili 12-li averuri suntu ligati di „Dodecaloglu-a Armãnjiljor” ali Matilda Caragiu-Marioțeanu
Venus
Venus easti a doaua planetã cari s-anvãrteashti unãoarã deavãrliga-a soarilui, tu Sistemlu solaru.
Nu hiu faimos, ama hiu Armãn
Filmu lo premiulu „Maestrale unica”, datu di Parlamentulu Italianescu shi distinctsia alu Parlamentlu Europeanu, trã nai ma bunã pãrãstãseari a unãljei minoritati lingvisticã Europa, tu Festivalu di Filmu Babel (tu Sardinia, Andreulu 2013).
Venus
Simvollu easti.
Craiova
Craiova easti unu cãsãbã tu Romãnie.
2014
2014 (MMXIV) easti unu anu tu secullu a XXI-lea. Aestu easti shi anlu internatsionalu a cristalografiljei.
Końskowola
Końskowola (AFI [kɔɲskɔ'vɔla]) easte hoarã tu Polandia di Not-Datlu, shi s-aflã anamisã di Puławy shi Kurów, pi arãolu Kurówka. Easte cãsãbãlu capital-a unãljei gmina ahoryea, unã comunã ãn cadur-a Voivodãmea ali Lublin shi are 2207 di bãnãtori (dit anlu 2014).
Luńinâ
Lunjina easti unã soe di energie, unã formã di radiatsie electromagneticã, tai poati fi detectatã di ocljiu umanu, easti izvurlu di-atsea tai nã fatsi s-putemu s-videmu lucri. Ca bunãoarã, soarili nã da lunjina.
Asia
Asia easte un continentu.
Tigru
Tigrulu (numa shtiintsificã: Panthera tigris) easti unu animalu carnivoru. Easti nai ma marli membru di-tu taifa a feliniloru, Felidae. Baneadzã tu Asia, India, China shi Siberia.
Marti
Marti easti anpatra planetã cari s-anvãrteashti unãoarã deavãrliga a soarilui, tu Sistemlu solaru.
Simvollu easti.
Augustus
Augustus (tu latineascã: Gaius Julius Caesar Augustus; 23 Yizmâciunu 63 n. Hr. – 19 Avgustu 14 d.Hr.) fu protlu shi nai ma maxuslu Amirã ali Amirãriljie Romanã.
1992
1992 fu unu anu tu Seculu XX.
Jupiter
Jupiter easti tsintsirlea planetã cari s-anvãrteashti unãoarã deavãrliga a soarilui, tu Sistemlu solaru.
Gogu Puiu
Gogu Puiu ira alumtãtoru contra al Comunismulu ãn Romãnia. Haiducii Dobrogei cãrshilãtisiriu tu Securitate a sud di Dobrogea. Muri tu alunaru 1949, s-utcidi pi el cu ghiule.
Copșa Micâ
Copșa Micâ (românește: Copşa Mică) easti unu câsâbă tu Românie.
Muzicâ
Muzicianji
Cunuscutsi muzicianji armãneshtã:
Cunuscutsi muzicianji:
Stockholm
Stockholm easti capitala ali Suidie shi unu cãsãbã tu Europa. Populatsia easti di 830.000 oaminji (2009).
Baix Empordà
Baix Empordà easte o comarca di regiunea Catalunya tu Ispania.
Biligrad
=Belgrad=
1999
1999 fu unu anu tu Seculu XX.
Saturn
Saturn easti shasira planetã cari s-anvãrteashti unãoarã deavãrliga a soarilui, tu Sistemlu solaru.
Simvollu easti.
Soari
Soarili easti lucrul tsi s-aflã tu tser deavãrliga di cari s-anvãrteashti loclu unãoarã pri anu (tsi lunjineadzã shi ngãldzashti dzuua, dupã tsi da tahina sh-pãnã seara cãndu ascapitã).
Elu easti meslu a Sistemlui solaru shi da lunjinã Pimintlui. Simvollu easti.
Parei
Pindu - Samarina - VLAHOS - Steaua di vreari - Shopatlu - Moscopole - Agapys - Iholu
Samarina
Samarina easte unã hoarã armãneascã di tu Gãrtsia. Easte nai ma analtu cãsãbã di tu Gãrtsia shi s-aflã la 1440-1540 metri.
1996
1996 fu unu anu tu Seculu XX.
Lista-a prefixilor di tilefonj internatsionale
Aistã easte lista-a prefixlor di tilefonj internatsionale definitã di ITU-T recomãndare E.164.
Nisii
Nisii icâ nisie easte unu loc anvãrligat di tuti pãrtsãli di apâ (namisa di-amari, lac i arâu); (fig: nisii = lucri di-unã singurã soi, anvãrligati di tuti pãrtsãli di lucri di-altã soi).
Magneziu
Magneziulu (numiru atomicu 12, Mg) easti unu elementu chimicu.
Broascâ
Broascã easti unã di ma multi turlii di-unã prici tsi bãneadzã tu apã icã pri locu, cu truplu moali, ãncljis tu-unã cãpachi usoasã di-tu cari poati sã scoatã caplu shi cicioarli (sh-tu cari poati sã sh-lu tragã tutu truplu nãntru cãndu lipseashti si s-afireascã di dushmanji). Easti unu animalu di-tu ordinlu shtiintsific di reptili Testudines. Pi limba romãnã, ãlji dzãtsi broascã tsestoasã.
Uranus
Uranus easti shaptea planetã cari s-anvãrteashti unãoarã deavãrliga a soarilui, tu Sistemlu solaru.
Simvollu easti.
Yizmâciunu
Yizmãciunu icã Ayizmãciunji easti meslu a anlui (tsi yini dupã Avgustu s'aflã nãintea-a Sumedrului). Tu yizmãciunu s'adunã ayinjia.
Uichipedia:Fântâna
Wikimania Scholarships
The call for applications for Wikimania Scholarships to attend Wikimania 2010 in Gdansk, Poland (July 9-11) is now open. The Wikimedia Foundation offers Scholarships to pay for selected individuals' round trip travel, accommodations, and registration at the conference. To apply, visit the Wikimania 2010 scholarships information page, click the secure link available there, and fill out the form to apply. For additional information, please visit the Scholarships information and FAQ pages: Yours very truly, Cary Bass Volunteer Coordinator Wikimedia Foundation
Lupu
Luplu (Canis lupus) easti unu animalu di-tu ordinlu shtiintsificu Carnivora.
Easti unã prici carnãfoanã (tai bãneadzã cu carni) di pãduri tsi sh-u-adutsi cu cãnili. Luplu easti lungu di vãrã metru sh-giumitati, cu guna murnã, zverca largã, caplu mari shi cu mutsca shi urecljili chipitoasi.
Iași
Iashi easti unu cãsãbã mari, tu data ali Romãnie.
Kaliu
Kaliulu icã potasiu (numiru atomicu 19, K) easti unu elementu chimicu.
Broaticu
Broaticu easti unã di ma multi turlii di prici njits di apã shi uscatu, di-aradã verdzã, fãrã coadã, cu gura mari, cu ocljilji ishits cãtã nafoarã sh-cu cicioarli di dinãpoi vãrtoasi sh-lundzi tra s-u-agiutã s-ansarã lishor sh-diparti.
Iași
Isturie
Iashiulu fu capitala ali Moldovã.
Sumedru
Sumedru easti meslu a anlui tsi yini dupã Yizmãciunu shi s'aflã nãintea-a Brumarlui.
Lingvisticâ
Tsintsili pãrtsã di-tu lingvisticã suntu: fonologia (cari caftã s-studiadzã boatsea i fonemili), morfologia (cari caftã s-studiadzã pãrtsãli a zboarãloru, ca cumu prefixili i conjugãrili), sintaxa (cari caftã s-studiadzã aradha cu cari sta zboarãli shi cumu si adrarã propozitsiili) shi semantica. Atsea di-tu soni lucreadzã cu noima zboarãloru.
Neptun
Neptun easti opta planetã cari s-anvãrteashti unãoarã deavãrliga a soarilui, tu Sistemlu solaru.
Lingvisticâ
Ca cumu pri limba romãneascã, zboru lingvisticã yini di-tu frãntseascã (linguistique).
Neptun
Simvollu easti.
Boru
Borulu (numiru atomicu 5, B) easti unu elementu chimicu.
Oceania
Oceania easti unu continentu.
Gheorghe Becali
Gheorge Becali (25 Cirishar 1958, Zagna, Brăila) easti un dit nai ma cunuscuts armãnj di tu Romãnia. Easti patron al Steaua Bucureshti shi un dit nai ma avuts oaminj di tu Romãnia.
Inimâ
Inimã easti mãdular di-tu cheptul a omlui cari fatsi sãndzili (cu mpindzearea) s-urdinã prit vini. . Easti mãdularulu nai ma maxusu a aparatul'ui cardiovascularu.
Timișoara
Timishoara easti unu cãsãbã mari, tu ascãpitata ali Romãnie.
Brumaru
Brumaru easti meslu a anlui tsi yini dupã Sumedru shi s'aflã nãintea-a Andreului.
Mesu aestu ari 30 di dzãli.
Lumachi
Lumachia easti unu bratsu (limnosu) tsi creashti di pri truplu a unui arburi (pomu) i creashti di pri unu altu bratsu limnosu ma grosu.
Limba sileseascã
Limba silezeascã (pi Silezeashce: ślůnsko godka, ślůnski, pů našymu) easte limba zburatã tu raionlu di Silesia di Sus (tu Polandia), sh-tu Cehia shi Ghermãnia. 509 000 oaminj zburãscu silezeashce tu Polandia. Limbã easte multu apropea cu limba poloneascã.
Sistem di sriare
Nu are unã "abetsedã sileseascã". Multi oaminj scriu cu literi di limba polaneascã. Tu 2006, unã abetsedã ira adrata ti Internetlu.
Literile sãntu:
Aa Bb Cc Ćć Čč Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Ńń Oo Pp Rr Řř Ss Śś Šš Tt Uu Ůů Ww Yy Zz Źź Žž
Sh-diyrafile: Ch Dz Dź Dž
Arâdâținâ
Rãdãcinã
Arãdãtsina easti partea di-tu unã plantã tsi u tsãni hiptã tu locu (sh-pri-tu cari sh-tradzi hrana di-tu locu). Sinonimi: ardãtsinã, rãdãtsinã, ariditsinã, riditsinã, rãdzãtinã, zãrãtsinã..
Athina
Athina (gãr. Αθήνα) easte nai ma mare cãsãbã shi cãsãbãlu capital ali Gãrtsie.
Athina easti una di cama mare cãsãbadzlj la balkanu
2000
2000 (MM) easti an tu Seculu XX. Elu fu anlu internatsional a-matematicã.
Limba romãneascã
Limba Romãneascã/Romãnesche (Limba Română, Românește) easte unã limbã di gruplu di not-datlu a limbilor romanițe (neolatine) și se zburãsce ãn Romãnia, Moldova, Ucraina, Sãrghia, Vurgaria, Italia, Ungaria.
Theodor Capidan
197px|dreapta Theodor Capidan (n. 28 Aprir 1879, Prilep, Macedonia - d. 1 Yizmãciunu 1953, Bucureshti) fu unu lingvist romãnu, cu zãrtsini armãneshtsã.
Operi
Meglenoromânii, Bucureshti, 925-1935
Fărșeroții: studiu lingvistic asupra românilor din Albania, Cluj, 1930;
Aromânii: dialectul aromân, studiu lingvistic, Bucureshti, 1932.
Andreu
Andreu easti meslu a anlui tsi yini dupã Brumaru shi s'aflã nãintea-a Yinarlui.
Ion Luca Caragiale
Ion Luca Caragiale (n. 1 februarie 1852, Haimanale, giudetslu Prahova, tora I. L. Caragiale, giudetslu Dâmboviţa, d. 9 iunie 1912, Berlin) ira un dit nai ma mãrii grãmãtits, dramaturdzã shi pamfletari di tu Romãnia. S-pistipseashce cã easte nai ma marli dramaturgu cai bãnã vãrãoarã tu Romãnia.
Andreu
Mesu aestu ari 31 di dzãli.
Ion Luca Caragiale
Nai ma cunusctuli operi al Caragiale suntu:
Comedii:
Drami:
Natalia Koroleva
Natalia Korileva (Наталия Владимировна Порывай) ira un cãntareatsã tu Arusia.
Vallès Oriental
Vallès Oriental easte o comarca di regiunea Catalonia tu Ispania.
2001
2001 (MMI) easte an tu Seculu XXI. Elu fu shi prota anlu tu Seculu XXI.
Osu
Osu easti partea albã di-tu truplu a omlui tsi easti scliro (durã, sãnãtoasã, vãrtoasã, corcanã etc.), cari deadun cu alti pãrtsã tsi sh-u-aduc cu ea, poati s-lu facã omlu sã sta ndreptu (mprostu, pi cicioari, deadzitli sã sta ndreapti sh-teasi, etc.).
Constelație
Constelatsia easti faptã di-tu nai ma multi steali shi s-veadi pi tseru. Zborlu yini di-tu limba latineascã: con- deadunu shi stella- steauã. Ca bunãoarã, constelatsilji suntu Ursa Major, Orionlu shi Andromeda.
Oficialu, ari 88 di constelatsilji moderni, anamisa di cari 12 suntu parti di-tu Zodiacu.
2002
2002 (MMII) easte an tu Seculu XXI.
Irac
Irac easte un stat tu Asia.
Cãsãbãlu capital easte Bagdad.
Anna Netrebko
Anna Netrebko (Анна Нетребко) ira un cãntareatsã tu Arusia.
Gmina
Di tu anlu 1990, cãndu u-alãxi cama njicã gromada, comuna easte parte di bazã ali divizia administrativã. Are trei tipuri di comune tu Polandia:
Cicioru
Cicioru easti unu di dauãli mãdulari di nghios a omlui (di la gofu pãnã la deadzitili di cicioru) cari lu-agiutã s-imnã (shi s-sta mprostu, s-da clutsati, etc.).
Structurã
Partea di deavãrliga di prinodlu di-tu mesea-a ciciorlui, tsi agiutã la nduplicarea-a lui, ari numa di dzinucljiu. Tu cicioarli suntu dzãtsi deadziti.
Vallès Occidental
Vallès Occidental easte o comarca di regiunea Catalonia tu Ispania.
Deadzitu
Deadzitu partea dit truplu-a omlui, tsi s-aflã la mardzine-a mãnei.
Barcelonès
Barcelonès easte o comarca di regiunea Catalunya tu Ispania.
Comarca Barcelonès
Cãsãbãlu capital: Barcelona
Lefcosia
=Nicosia= Lefcosia (gãr.Λευκωσία, idhyia-ashi shi Χώρα tur.Lefkoşa) easte nai ma mare cãsãbã shi cãsãbãlu capital al Chipro.
Gazetâ
Gazeta easti luguria adratã di-tu acoali (frãndzã) mãri di carti, bãgati deadun sh-vinduti di-aradã cati dzuã, tu cari s-aflã tipusiti hãbãrli shu nalili tsi s-fac tu lumi.
Parij
Parijlji, icã: gallicã Paris, easte cãsãbãlu capital ali Gallie.
Anatomie
thumbnail|right|Anatomia-a capul'ui omlui Anatomia easti unã shtiintsã tsi studiadzã truplu a organismeloru yii. Aeshtsã potu s-hibã oaminji, animali icã plantsã.
Proiectu:Vãsãliili di pi Terra
Proiectlu di unde se adrateadzã frãndzã despre: Vãsãliili di pi Terra.
Costin D. Nenițescu
Costin D. Nenițescu (f. 15 Alunaru 1902, Bucureshti; d. 29 Alunaru 1970, Bushteni) fu unu chimistu di-tu Romãnia. Easti maxusu trã atsea cã avu faptã multi soiuri noi di chimie Romãnia shi trã multili anyrãpsiri a lui.
Mânâ
Mãna easti unã di dauãli mãdulari (organi) a omlui cu cari acatsã lucri (unã di-unã parti sh-alantã di-alantã parti a truplui, tsi nchisescu di la umiru sh-bitisescu cu deadzitli) icã partea di nghios a aestui mãdularu (cu palma shi deadzitili).
2003
2003 (MMIII) easte an tu Seculu XXI.
Bamir Topi
Bamir Myrteza Topi (n. 24 aprir 1957, Tirana) easte om politic, sh' fu prezidentu-a Republicãljei Arbinishii dit 2007, pãn tru 2012.
CIA
CIA: Central Intelligence Agency (Sutsata Tsentrala di Inteligentsa) ditu Statili Uniti ali America.
El Salvador
El Salvador, easte un stat di America di Aratsile
Stat
Republica de El Salvador:
Cãsãbãlu capital: San Salvador
Tulipa batalinii
Tulipa batalinii I 'nã specii di tulipanã nativã tru Iran sh'tru Turkestan. Aestã plantã s'ari 'nã boi di 15 cm. Adarã lilici tru primuvearã, ma multu tru mesea a meslui-April.
1998
1998 fu unu anu tu Seculu XX.
Jean-Baptiste de Lamarck
Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet, Chevalier de Lamarck 1 avgustulu 1744, Bazentin, Somme–18 andreulu 1829, Parij) ira un biolog gallichescu.
Ligãturi
https://web.archive.org/web/20070626051601/http://www.lamarck.cnrs.fr/
1995
1995 fu unu anu tu Seculu XX.
Animalu
=Animal= Nãmalj  sun' prici icã pravdzã aghri i imiri. Tu shtiintsã, nãsi sun' di-tu regnulu Animalia. Aesti nãmalj nu ufilisescu lunjinã ta s'bãneadz cumu ufilisescu plantili. Nãmalj sun': ursã, tigru, lupu, broascã, caprã, etc.
Sun' multi turlii di nãmal, ca : protozori, mamiferi, amfibieni, reptili, insecti, peshtili, etc.
Nãmalj  aghri sun' : luplu ,liundarlu, ursa etc. Nãmalj  imiri sun': oai, ghumarlu , cãnjili , callu etc. S'angrãpseashti : Nãmálj  , Nimálj  ,  Numálj  ini dit latinesclu anĭmalia -am
Lilici albâ
Lilicia albã icã armena easti unã turlii di agru-earbã njicã, tsi creashti pristi tutu loclu, tu grãdinji, uboari, cãmpuri, mardzinjli di cãljiuri, mealurli di arãuri etc., cu trupu shcurtu sh-disfaptu, frãndzã njits, lilici njits, albi pi mardzinã shi galbini tu mesi tsi anjurzescu mushat sh-cu cari, cãndu suntu adunati shi uscati, lumea fatsi unã ceai nostimã tu beari shi bunã ti stumahi; hamomilã, armenã.
Giurtelecu Şimleului
Giurtelecu Şimleului (hu: Somlyógyőrtelek, de: Wüst Görgen) easte un cãsãbã tu Romãnia.
Giurtelecu Şimleului easte localizatã pi 47°18′N, 22°48′E.
Capu
=Cap= Capu easti partea di nai ma nsus a trup-lui di om iu s-aflã ncljisã midua (acupiritã prisuprã di peru, sh-cu fatsa iu s-aflã ocljii, narea, urecljili, gura, etc.).
America di Nord
thumbnail|right|America di Nord
Lithium
miniatura|Lithiu Lithiulu (numiru atomicu 3, Li) easti unu elementu chimicu.
America di Nord
America di Nord easti unu continentu.
Polonia
Polonia ari unã populatsie di 38,4 milioani (2016) di bãnãtori, nai ma multsi tu cãsãbadzli ma mari, ca cumu capitala istoricã — Cracovia, icã atsea di tora, Varshovia. Loc 312 696 км².
Lilici
=Floare= Lilicia icã floara easti partea mushatã, cu multi hromati shi anjurzitoari di-tu unã plantã (iu trag alghinjli di sh-ljea luguria di-tu cari sh-fac njarea sh-tseara) sh-dit cari esu simintsãli dupã tsi s-usucã; unã plantã (ca unã earbã) tsi da ahtãri lilici. Sinonimi suntu: floari, florã, luludã, lãludã, cicechi, anthi.
Frândzâ
Frãndzã suntu lucrili verdzã (ca nãshti acoali njits, multi ori lundzi icã arucutoasi) tsi crescu pri lumãchili di arburi (icã esu di-tu truplu di earbã, lilici etc., tsi treamburã cãndu li bati vimtu, tsi s-usucã sh-cadu earna) sh-cu cari arburlji (erghili, lilicili) adilji shi potu s-ufiliseascã energia a soarilui. Sinonimi: frundzã, foalji.
Earbâ
Erghili sun multi soi di planti tsi crescu cathi anu, njits sh-cu frãndzãli ca apali suptsãri, verdzã tsi fatsi ghela a prãvdzãloru (ca: di banã, a oailjei, a caprãljei, a callui etc.).
Azotu
Azotu (simvollu: N) easti unu elementu chimicu.
Frândzâ
Frãndzã2 (frắn-dzã) sf frãndzã (frắn-dzã)
1: cumatã di carti ti scriari; cumatã dit-un lucru (ca vilendza, bunãoatã) tsi sh-u-adutsi ca unã acoalã; carti, coalã, acoalã;
Cheafâ
=Ceafã= Cheafa icã ceafa (s' ma dzãtsi si núcã i zvercã cama cunuscuti) easti partea di nafoarã shi-di dinãpoi, a gushiljei shi a caplui.
Fosforu
Fosforulu (numiru atomicu 15, P) easti unu elementu chimicu.
Lumi
Lumea easti multimi di oaminji tsi au idyili hãri (tsi pot s-hibã di idyea mileti, tsi pot facã idyiul lucru, tsi pot s-aibã idyiul scupo, etc.), icã tuts oaminjlji shi tuti lucrili dit ãntreglu locu.
Avioane (film)
Duna
Duna (icã Dunãrea, Dunav) easti nai ma maxosu arãu di tu Evropa, i andoilea nai ma lungu (dupu Volga). Duna izvurashti tu Ghirmanii i treatsi prit ma multi craturi ninti ca s-agiungã tu Rumãnia, tra si s-vearsã tu-Amarea Lae.
1993
1993 fu unu anu tu Seculu XX.
Frândzâ
Frãndzã2 (frắn-dzã) sf frãndzã (frắn-dzã)
2: acoala cu cari suntu fapti cãrtsãli (librili, vivlia); filã, padzinã;
(expr:)
1: s-alãxeashti frãndza = s-alãxescu lucrili, s-alãxeashti catastisea, chirolu;
2: tornu frãndza = nj-alãxescu mintea, pãrearea; alas (agãrshescu) atseali tsi s-featsirã sh-trag calea nãinti)
Grâdinâ
Unã grãdinã easti unu locu iu s-seaminã zãrzãvãts i lilici (tu cari pot si s-aflã sh-ponji tsi da fructi), di-aradã piningã casã, ma poati si s-aflã sh-tu agri, cãndu easti mari sh-teasã multu. Sinonimi: gãrdinã, bãhce, buhce, perivoli. (expr: bãnedz ca tu grãdina alu Dumnidzã = ducu unã banã multu bunã iu nu-nji lipseashti tsiva)
Frândzâ
Frãndzã2 (frắn-dzã) sf frãndzã (frắn-dzã)
{ro: foaie de hîrtie; foaie (pagină) de caRTE/ziar}
Frãndzili suntu maxusi trã clorofilã.
Tu populu
S-dzãtsi cã vãrnu taljie frãndzã a cãnjiljor cãndu nu fatsi tsiva di hãiri.
Veru
Unu veru (bãrbatu) icã unã vearã (muljeari) easti soea-a atsilor tsi dipun dit unu omu i muljari (njits, nipots shi strãnipots) cu-atselj tsi dipun dit unu frati i sorã di-a lui (di-a ljei).
Internet
Internet (s-ufiliseashti shi forma shcurtã net) easti numa ali unu grupu mari di calculatoari cai suntu ligati una di alantã pi-tu standardlu Internet protocol suite (icã TCP/IP). Internetlu easti ufilisitu la pitreatsiri di informatsii anamisa calculatoarile di-tu alumi. Ari milioani di retsele sh-situri domestice, academice, di business sh-ali guvernuloru, cai deadunu pitrecu tuti soiurli di informatsii sh-servicii pi-tu locu.
Fațâ
Fatsa easti partea di nãinti di-tu caplu a omlui (cu oclji, nari, gurã etc.).
Earbâ di banâ
Earba di banã easti unã numã datã la ma multi erburi minuti, tsi crescu agri pri-tu pãshunji, tu locuri vlãngoasi, ma suntu sh-criscuti di omu ca hranã trã prãvdzã, cu frãndzãli fapti di trei frãndzã ma njits shi lilicili albi-vinjiti-trandafilii adunati stogu ca unã balã njicã; trifolj.
Titaniu
Titaniulu (numiru atomicu 22, Ti) easti unu elementu chimicu.
Peru
Nâ confunda cu statlu Peru
=Pãr= Peru easti hirlu tsi creashti di-tu chealea a omlui; buluchea di hiri tsi crescu pri creashtitlu a caplui di om.
Vanadiu
Vanadiulu (numiru atomicu 23, V) easti unu elementu chimicu.
Toulouse
Toulouse easti unâ câsâbă tu Franța.
Irina Bilyk
Irina Bilyk easte unã cãntãtorã di tu Ucraina.
Fabricâ
Fabrica icã fambrica easti loclu iu s-fac lucri (pãr-mãtii) multi, tuti di-unã soi, unã dupã-alantã sh-agonja, di-aradã cu unã i ma multi machini.
Luiz Inácio Lula da Silva
Luiz Inácio Lula da Silva (Caetés, 27 Xumedru 1945) easte prezidentlu ali Brazilia tu chirolu 2003-2010.
Cobaltu
Cobaltulu (numiru atomicu 27, Co) easti unu elementu chimicu.
Cluj-Napoca
Cluj-Napoca easti unu câsâbă tu Armâńie.
Custantsa
Custantsa (rom:, Constanța; tur: Köstence; vur: Kustenitsa) easti unu cãsãbã tu Romãnii.
Morcuvu
Morcuvu easti unã soi di earbã cari s-aflã sh-agrã tu cãmpu ma cari, di-aradã, easti criscutã di omu tu gãrdinã ca unã zãrzãvati, trã arãdãtsina a ljei lungã sh-groasã, dultsi sh-bunã tu mãcari, proaspitã icã heartã tu ghelã, cu frãndzã dispãrtsãti multu, sh-cu arapuni di lilici albi sh-njits; carotã, mer di-tu locu.
Galați
Galatsi easti unu cãsãbã tu Romãnie.
Adrian Papahagi
Adrian Papahagi (a. 20-li di Martsu 1976, Cluj-Napoca, Romãnii) esti unu profesoru shi omu politicu romãnu, cu zãrtsini armãneshtsã.
Molibdenu
Molibdenulu (numiru atomicu 42, Mo) easti unu elementu chimicu.
Fachilu
Unu fachilu icã unu plicu easti unã acoalã di carti cu trei cohiuri nduplicati cãtrã tu tsentru shi alichiti di mardzini, sh-cu-anpatrulea cohi nduplicatu shi alichitu mash dupã tsi si ncljidã nuntru tsiva (cãrtsã, caduri etc.) tra si s-pitreacã cu poshta.
Budzâ
Budzili suntu dauãli pãrtsã cãrnoasi di la mardzinea di nsusu sh-di la-atsea di nghiosu tsi ncljidu gura shi acoapirã dintsãlji.
Hromu
Hromulu (numiru atomicu 24, Cr) easti unu elementu chimicu, unu metalu duru, tsi sh-u-adutsi tu hromã cu cinusha, tsi easti ufilisit la fãtsearea di buei, la argãsirea di chelj, la fãtsearea a unei soi di cilichi.
Georges Pompidou
Georges Jean Raymond Pompidou (5 Alunaru 1911 – 2 Apriiru 1974) easte prezidentlu ali Frânție tu chirolu 1969-1974.
Cartofi
Cartofia icã "'combar "' icã patata (Solanum tuberosum) easti unã soi di earbã-analtã criscutã tu grãdinã di omu, cu lilici albi-viniti sh-cu pãrtsã di a truplui ngrupati tu locu, tsi s-facu umflãturi tu locuri-locuri (mãri ca mearili, stronghili, uvali i sprilundzi); umflãturli di-tu locu fapti tu truplu a aishtei plantã, mplini di niziste (colã) shi multu nostimi sh-hrãnitoari cãndu s-mãcã coapti, pãrjiliti i hearti tu mãcãruri; njedzlu a loclui. Ari alti numi: patatã, pãpati, curcaci, cãrcangi, combar, cumpiri, bãrboalji, bots.
Jean Cocteau
Jean Maurice Eugène Clément Cocteau (5 Alunaru 1889 tu Maisons-Laffitte – 11 Sumedru 1963 tu Milly-la-Forêt) fu unu director di filmu, dramaturg, pictor şi scriitoru frânțescu.
Zicu A. Araia
Zicu A. Araia (f. 1 di Avgustu 1877, Samarina, Gãrtsia — m. 1945) fu unu poetu armãnescu.
S-amintã tu protlu di Avgustu, 1877, tu nai ma nalta hoarã armãneascã, Samarina. Pãnã tu anlu 1894 s-dusi Yimnaziulu armãnescu di Ianina. Dupu yimnaziu, nchisi ti Litseulu di Bituli.
Tu anlu 1897, njeardzi Bucureshti, ca s-u facã Facultatea di Literi. Nu u bitiseashti di-tu unã itie materialã, ma s-bagã tu Shculia Superioarã di Agriculturã di-tu Herãstrãu (1898–1899), cu bursieru.
Tu 1900 s-toarnã tu Balcani, iu aflã unu locu di institutoru Metsova shi Pretori. Apoaia, institutor-directoru Samarina (veara) sh-Vlahi Iani — tu chirolu a iernãljei. Tu 1924 aprucheashti unã catedrã la Litseulu Romãnu di Grebena.
Avu scriatã tu revistili: Lumina (1907—1908), Calendarul românesc (1911), Lilicea Pindului (1911), Flambura (1912, 1914), Peninsula Balcanică (1924, 1926—1927), Almanahul Românesc «Frățiľia» (1928), Revista aromânească (1929), Lumina (1936-1937), Dimîndarea] (1938).
Tu revista Frățiľia avu tricutã pi armãneashti poezie alu George Coșbuc, poetu romãnu: Moartea lui Fulger shi Nunta Zamfirei.
Gurâ
Gura easti guva tsi s-aflã tu partea di nghiosu a caplui di omu (mãrdhinitã di dauã budzã, cu cari zburashti sh-pri-tu cari intrã mãcarea tu trupu); guva di-tu caplu a prãvdzãloru (cu cari mãcã shi pri-tu cari scotu bots).
Nauru
Nauru (naurescã: Naoero; anglescã: Nauru) easte stat tu Oceania.
Stat
Republica Naoero:
Cãsãbãlu capital: Yaren
Tantalu
Tantalulu (numiru atomicu 73, Ta) easti unu elementu chimicu.
Cumpanie
Cumpania easti unã ceatã di oaminj tsi minduescu idyea soi shi s-leagã deadun tra s-facã tsiva; doi i ma multsã oaminj tsi s-leagã s-facã daraveri deadun. Suntu ma multi soiuri di cumpanii, ca bunãoarã:
Filipinji
=Filipine= Filipinji, filipinescã: Pilipinas - Republika ng Pilipinas anglicã: Philippines - Republic of the Philippines, easte un stat di Oceania
Stat
Cãsãbãlu capital: Manila
Relighia
Catolicã
Stumahi
=Stomac= Stumahia easti unu mãdularu di-tu truplu a omlui (a pravdãljei) tsi sh-u-adutsi cu-unã soi di pungã tsi yini dupã glãcã (gãrgãlanu), tu cari s-hunipseashti mãcarea ninti ca s-treacã tu pãntica cu matsã.
Dinti
Dintili (pl. dintsã) easti unu di oasili njits tsi crescu tu gura a omlui di-tu cioali (fãltsã), cu cari omlu talji, arupi, sãrmã shi ciumuleashti mãcarea, ninti ca s-u-ascapitã prit gãrgãlan; jongã.
Lumina (1903–1908)
Lumina (1 Yinaru 1903 — Cirisharu–Avgustu 1908) fu unã revistã armãneascã scoasã tu Bituli (Monastir), tipusitã la Bucureshti di Casa Corpului Didactic shi Bisericesc Romãn din Imperiul Otoman. Directorlu a ljei eara Dumitru Cosmulei.
Amarea Caspicâ
thumbnail|right|Foto di-tu spatsiu
Lumina (1903–1908)
Di-tu anlu 1904, directorlu Dumitru Cosmulei easti alãxitu cu Nicolae Batzaria, dupu cari yini C. I. Cosmescu.
Amarea Caspicâ
Amarea Caspicã (icã Laclu Caspicu) easti unã amari anamisa di Evropa shi Asia. Aclo curã multi arãuri maxoasi. Easti unã mari cari ari, di-anvãrliga, mashi pimintu. Suprafatsa a Amãriljei Caspicã (fãrã Kara Bogaz Gol) ari 371.000 km2, i adãntsimea a ei maximã easti di 1025 m.
Ploiești
Ploieshti easte un cãsãbã tu Romãnia.
Economie
Ploieshti are economie desvoltatã.
Brașov
Brashov easti unu cãsãbã mari tu Romãnia. Cãsãbã aestu easti multu maxosu trã isturie a lui shi trã turizmolu. Dupu populatsie, easti unlu di nai ma mari cãsãbã di-tu Romãnia.
Mostru
=Monstru= Mostru poati hi (tu mitoloyie):
Rio de Janeiro
Rio de Janeiro easti câsâbălu ali Brazilia.
Amarea Mediteranâ
thumbnail|right|Amarea Mediteranã
Veari
Vearia icã tsirtselu easti stulii ca unu tserclju njic purtat di muljeri acãtsat i-aspindzurat di ureaclji (multi ori di-amalamã i di-asimi stulsit sh-el cu alti njits stulii).
Amiră
Unu amirã omlu tsi urseashti pristi tuts shi pristi tuti tsi s-fac tu-un crat mari.
Promețiu
Prometsiulu icã promethiu (numiru atomicu 61, Pm) easti unu elementu chimicu, lantanidu.
Ioan Cardula
Ioan Cardula easte scriitor, traducãtor shi professor armãnescu.
Amarea Mediteranâ
Amarea Mediteranã easti unã amari di-tu Evropa. Aoa curã multi arãuri maxoasi, ca bunãoarã Nil.
Bismuthu
Bismuthulu (numiru atomicu 83, Bi) easti unu elementu chimicu.
Dumnidză
=Dumnezeu= Tru multi relighil'i s'da aesta Numã pit ea s'achicãseasti Fendi i Dumnidzã. Tru Iudaismu i cl'imat Fendi tri atea cã Nãs Plãsi, Cumãndãseashti shi Difendi tutã duneaua.
= Caduri =
= Vedz shi =
Poștâ
Poshta icã posta easti partea a chivernisiljei (i adzã, poati, a unei cumpanii) cari ari sartsina s-ducã cãrtsã i teljuri di la om la om. Pustagiu easti omlu tsi-adutsi la casili a oaminjlor, cãrtsãli pitricuti cu poshta.
Eritrea
Eritrea, easte un stat di Africa
Stat
Republica Eritrea:
Cãsãbãlu capital: Asmara
Isturia
În antichitate, Eritreea făcea parte din regatul Aksum; după slăbirea acestuia, în sec. VII, litoralul Eritreei. este cucerit de arabi. În evul mediu, devine provincie a statului etiopian. Din sec. al XVI-lea este sub influenţa Imperiului Otoman. În 1868 Massazva este ocupată de egipteni. În sec. al XIX-lea Italia începe să se infiltreze, dar nu are autoritate decât asupra litoralului. În 1889 Italia proclamă coasta Eritreei drept colonia sa cu denumirea de Eritreea de la denumirea latină a Mării Roşii, Mare Erythraeum. După războiul dintre Italia şi Etiopia şi în urma păcii de la Addis-Abeba (1896), Etiopia este recunoscută ca stat independent, graniţa pe linia Mareb-Belasa-Mura marcând o entitate geografică şi politică separată. În 1936 Eritreea este unită cu Somalia italiană şi Etiopia în „Africa de Est italiană”, cu capitala la Asmara. (În 1936, Mussolini cucerise Abisinia.) În 1941 forţele engleze din Sudan eliberează Etiopia şi ocupă Eritreea. Până în 1952, aceasta rămâne sub administraţie britanică. În 1952, prin rezoluţia ONU, Eritreea devine regiune autonomă în Etiopia declarată; în 1962, provincie a statului etiopian. Se naşte o mişcare de gherilă pentru obţinerea autonomiei şi apoi pentru separarea de Etiopia. Rezistenţa armată continuă 30 de ani şi se încheie cu 1/2 de milion de refugiaţi şi 100.000 de morţi, la mijloc fiind interesele marilor puteri. Din 1977, Etiopia are un regim politic marxist, sprijinit de URSS şi Cuba împotriva mişcărilor naţionale secesioniste. În 1991 se instituie un guvern provizoriu pentru a organiza un referendum asupra independenţei, sub supravegherea ONU. Eritreea este declarată stat independent în mai 1993.
Zahu Panâ
Zahu Panã (Zaharia Panã) (20 Avgustu 1921, Beala Disuprã, ninga Ohrid - muri tu 11 di Aprir, 2001, Yonkers, New York) fu unu scriitor armãnescu shi romãnescu.
Tata a nostru
Tatlu a nostru pri limba romãneascã
Matilda Caragiu Marioțeanu
Bioyrafie
Matilda Caragiu Mariotseanu: sora a marlii actoru ditu Rumãnia, Toma Caragiu; s amintã 20 Alunaru 1927 Hrupishti, Makedonia, Gãrtsia ditu pãrintsã macedo-vlahi. Fumealja fu colonizatã tu anlu 1928 tu hoara Sãnsãlar, cãsãbãlu Durustor; furã refugiatsã tu 1940 pritu chirearea cadrilaterlui cãtã Vãryãria; Namisa di 1940-1941 bãnã la Oltenitsa, 1941-1944 Bacãu; 1944-1947 Ploieshti sh ditu 1947 tu Bucureshci. S isusi la 15 Agustu 1953 cu Constantin Mariotseanu sh ari unã featã Mihaela, mãrtatã Niro, tsi bãneadzã New York City, N.Y. USA (redactor celnic la FIMIRIDA di Modã Daily, New York City).