cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Afion
Afion (latinica Papaver somniferum)
Americiu
Americiulu (numiru atomicu 95, Am) easti unu elementu chimicu.
Curiu
Curiulu (numiru atomicu 96, Cm) easti unu elementu chimicu.
1813
1813 fu unu anu tu Seculu XIX.
1809
1809 fu unu anu tu Seculu XIX.
1920
1920 fu unu anu tu Seculu XX.
Bana Armãneascã
Bana Armãneascã easte unã revistã ti informatsiur shi cultura-a Armãnjlor di lume tutã, a curi redactor ãngheneral easte dr. Dumitru Piceava.
Wikipedia
Wikipedia easte un proectu internatsional cai va s-facã unã entsiclopedie cu colaboratsia-a cathi unãljei individua. Contsãnire ali Wikipedia easte scriatã sum GNU Free Documentation License, tsi va s-dzãcã cã easte dip liber.
Branislav Stefanoski - Al Dabigia
'''Ing. C.Branislav Stefanoski - Al Dabija:'''
1988
1988 fu unu anu tu Seculu XX.
Branislav Stefanoski - Al Dabigia
Cartsa
(Limba traco-dacã, baza limbilor indo-europene, Tetovo, 1993).
(Ochiul lui Homer, Tetovo, 2004)
(Scurtã istorie descriptivã despre originea Armãn Makedonenilor (din preistorie pãnã la colonizarea Daciei), Tetovo, 2005.)
Putoniulu
Putoniulu (numiru atomicu 94, Pu) easti unu elementu chimicu.
Vanghele Gogu
Vanghele Gogu easte un muzician shi cantaret.
Ilie A. Ceara
Ilie A. Ceara easte scriitor armãnescu di microromãnj shi schţi umoristiţi
Antigua și Barbuda
Republica Antigua shi Barbuda easti unu statu-insulã ali Amari a Caraibilor, la sinurli cu Oceanu Atlanticu. Antigua shi Barbuda suntu parti di-tu arhipelaglu Antileloru di Njitsi. Tu anlu Alunaru 2017, ari 94,731 di locuitori. Capitala shi nai ma marli cãsãbã easti St. John, pi insula Antigua. Statlu fu parti di-tu Imperiulu Britanicu, sh-easti ninga parti dit Commonwealth-ulu Britanicu.
5 Yizmãciunj
5 di Yizmãciunj
1978
1978 fu unu anu tu Seculu XX.
1904
1904 fu unu anu tu Seculu XX.
7 Aprir
7 di Aprir
Nicolae Batzaria
Operi
Cu foartica
Eara dol'i: nâsu sh-nâsa Ma di cându s-cunuscurâ Albâ dzuâ, ca dunjeaua, Pân' atumtsea nu vidzurâ.
Sh-eara-ndreptu nâs crishtinlu; Ma-ndisi muljeari laie. Dzâcu aushl'i că nu-i ghini S-ljeai-nveastâ cu sivdaie.
Nu tsânea, mâratlu, minti S-hibâ dolji pi unu zboru: - Lji-avea intratâ ali Evâ Draclu-atselu cu unu cicioru.
"Bre, cu coasa, uryisită! Cui vrei oclji si-lji scots?" "E cu foartica, bârbate; Strigâ tini câtu s-pots!" "Nu si-aravdâ" dzbtsi omlu! Vini suflitlu la nari. "Ia grea ghini, dzâ cu coasa, Yinu pri minti, lea muljeare!" Ma muljearea - ts-aflashi omlu! "Nu cu coasa, nu shi nu!" Nu vrea s-dzâcâ, blâstimata; De, uryia lji-u putu. "S-ti ljea draclu, nathimatc, Altâ halâ nu-i cu tini: Va ti necu, s-tsâ ljiai zverca Shi si-ascap un'-oarâ ghini!" Unâ dzâsi shi ts-u-arucâ Tu-unâ baltâ cama mari. "Aidi, du-ti la tuts dratslji, Ghidi capu ca di muljeari!" S-dusi, s-dusi, u lo apa, Pân' di gushi i nicatâ. "Dzâ cu coasa" strigâ omlu; "Dzâ ca s-eshtsâ ascbpatâ!" Ma muljeare mutâ mâna Shi ca foarticâ u minâ "Nu cu coasa, crechi, bârbate!" Sh-cadi-nghiosu, tu balta-mplinâ.
Flumin
Fluminlu (latina flumen) easte unu arau ma mari.
Limbâ
Limba easte sistem ti comunicatsia anamisa di prãvdzãle cama analtsã shi ominjilji. Ea easti zboarãli (botsli, seamnili) cu cari omlu sh-aspuni tsi mindueashti (tsi aducheashti, tsi va, tsi caftã, etc.) shi easti aduchit di-alantsã oaminj; grailu (cu tuti zboarãli a lui) zburãt di tuts oaminjilji a unui popul; grai, zburãri.
Ethnosymvolo di Moscopole
Ethnosymvolo ali Moscopole ira adratã ca semnu-a Cãsãbãlui di parte-a Armãnlui Hristifor Jefarovici.
Mozambic
Republica Mozambic (portogallescã: Moçambique - República de Moçambique) easte un stat di Africa.
Bissau
Bissau easte cãsãbãlu capital ali Guinea-Bissau.
Conium maculatum
Conium maculatum (cicutâ,chicutâ i cucutâ) i'nâ plantâ dit fumeal'ea Apiaceae cai 'ncurpilleadzâ trel'i sumspeții:
Arabia Saudescã
Vãsilia-a Arabiiljei Saudescã easte statu tu Asia.
Arghentina
Arghentina, Natsia a icã Republica Arghentinescã, easte a tu America.
Arabia Saudescã
Cratu
Vãsilia-a Arabiiljei Saudescã:
Arghentina
Stat
Natsia Arghentinescã icã Republica Arghentinescã:
Cãsãbãlu capital: Buenos Aires
Slovacia
Slovacia easte stat tu Unia europeanã shi tu Europa.
2005
2002 (MMV) easte an tu Seculu XXI.
Printsipat di la Pind
Printsipatlu di la Pind fu un stat tsi s-aflã tu Gãrtsia, tu chirolu di Dheftherlu Polim di Lume.
Andorra
Andorra easte statu printsipat tu Europa.
Izvuri di Nafoarã
http://www.govern.ad/
Chipro
=Cipru= Republica di Chipro (gãr.:Κυπριακή Δημοκρατία; tur.:Kıbrıs Cumhuriyeti) easte statu tu Unia europeanã shi tu Europa.
Geografie
Cãsãbãlu capital: Lefcosia
Anglia
Anglia (ãn anglicheascã: England) easte nai ma mare parte di Britania Mare.
Austria
Austria (pi ghirmãnescã: Österreich) easte statu tu Unia europeanã shi tu Europa. Austria are sinurle cu Ghermãnia, Cehia, Ungaria, Slovenia, Italia, Shwaitsa, Lichtenstein shi easte membrã ali Unia europeanã dit anlu 1995.
Angola
Republica Angola easte statu tu Africa.
Austria
Cãsãbãlu capital easte Viena.
Angola
Statu
Republica Angola:
Cãsãbãlu capital: Luanda
5 Aprir
5 di Aprir
Aasiaat
Aasiaat easte unã casabã di tu Groenlandia.
1941
1941 fu unu anu tu Seculu XX.
1908
1908 fu unu anu tu Seculu XX.
Finlanda
Republica Finlanda (Suomen tasavalta) easte stat tu Unia europeanã shi tu Europa.
Cãsãbãlu capital: Helsinki
Ermenia
Ermenia easte republica tu Asia.
Stat
Republia Ermenia:
Cãsãbãlu capital: Yerevan
Relighia
90% Crișcinizmulu
Sãrghia
=Serbia= Republica Sãrghia (sr: Republika Srbija icã Република Србија) easte stat tu Europa.
Cãsãbãlu capital: Biligrad
Zboara armanesci
Tru esta franza va palacarsescu s' pitritet zboara armanesci stiuti mas di voi s'ma va s'hiba posibil ti s'achicaseasti prit nasi. Pitritet si zborlu ufilisit tru statlu iu banat(gr. bg. alb. mkd.), hoara i di easti ufilisit mas tru fumealea a voastra. Angrapsitali acsi cumu li avdzat, tru 'na propozitii i expresii. Va multumescu
1954
1954 fu unu anu tu Seculu XX.
1 Yinar
1 di Yinar
Poezie
George Murnu: amintat Veryia, [[Machedonia] anlu 1868, murit Bucureshci 1957]
Irlanda
Irlanda (ir:Éire) easte stat tu Unia europeanã shi tu Europa.
Poezie
Grailu armãnescu
Irlanda
Cãsãbãlu capital: Dablin
Poezie
Grailu-a mel di mumã, grailu-a mel di tatã<BR> Vatra-a mea iu ãnj-ardu anjlji tsi-am bãnatã<BR>
Grai picurãrescu di pãdure shi plae<BR> Zbor tsi-avdzãi dit gura-a paplui shi-ali maie<BR> Zbor di budzã vrutã, dumnidzascã njilã<BR> Anjiurizmã di frangã shi di trandafilã.<BR>
Lavã di cãshare, boatsi di cãlivã<BR> Suflã vindicarea a ta dultsi livã.<BR> Adiljiat di moscu, spirit di primuvearã<BR> Bana nj-u cutrimburi ca unã fluiarã<BR> Tsi di dor pitrundi noaptea tu pundii<BR> Inima-nj tsi cãntã, mãna-nj tut ti scrii.<BR>
Stau, tsi-ascultu plãngul, jalea shi niholu,<BR> Ved ãncrutsiljatã Soia-nj ca Hristolu<BR> Shi mizii tsã-si-avde zborlu-a tal dit gurã.<BR>
Scumpa-a mea fãntãnã tsi-anarga curã,<BR> Mãnr, vahi mãne, di dushmanji biutã,<BR> Va s-armãnji tu etã pondã shi tãcutã.<BR>
Nu voi s-mi-mpartã
Tsi lai limbã, una inima un gianu dau nume.
Unã parte di a mel io aruptã s-vindi ti suflit tu zboarã
Xinitã di io nu u-aflu strãmbã? Va s-bãneadzã.
Ma alantã mi tradze ninte. Alantã, armasã, a xinitãljei lji strigã:
Ti-ntreagã tini ti-ntreagã mini Armãnji aoa ti dealihea IO.
Dipriunã ashi le ascultu dzua shi noapte ciuciurã.
Le voi doile, tsi-ntregu io ARMÃNESCU!
Di cara mi arãdu altsã nu voi singur s-mi arãdu.
Shi tu dauã pãrtsã shi tu-una njilje di pãrtsã IO escu un
Cu unã fatsã ARMÃNEASCÃ. Nu voi s-mi-mpartã!
1965
1965 fu unu anu tu Seculu XX.
16 Alunar
16 di Alunar
Constantin Belemace
CONSTANTIN BELEMACE
01.08.1848 - 21.05.1932
Autor a Himnãljei armãneascã: “Pãrinteascã dimãndari”
CONSTANTIN BELEMACE easti nai ma vecljul scriitor dit literatura armãneascã shi nai ma avdzãtlu poet armãnescu, autor a poeziiljei “Dimãnadri pãrinteascã” ca zghic di dor ninti di piricljul di chireari a limbãljei shi a farãljei armãneascã.
Easti faptu pi 1 di augustu anlu 1848, tu hoara armãneasca Muluvishtea, aproapea di Bituli, sum muntili Pelisterea (2600m.). Origina a lui easti di tinjisita familii armãneascã Belemace, a tatu-su Tashcu Belemace eara un di nai ma tinjisitslji bãnãtori tu aestã hoarã. Constantin Belemace, nica di njic, di preftsãlji Armãnj dit hoara, ãnvitsã s-ãngrãpseascã shi s-dghivãseascã gãrtseashti. Idghea ashitsi nica di njic, di pãrintsãlji shi di papãnjlji lu cãnãscu folclorlu armãnescu pit cãntitsli shi pirmifili tsi li asculta cãndu eara ficior, cari li cãnta shi li spunea cu mari hari. Sculia primarã u dipisi tu a lui hoarã natalã, a dupu atsea lalã-su lu lo ãn Beligrad, iu anvitsa tu sculii sãrbeascã. La anlu 1868, s-dutsi tu sculia dishclisã di parti ali Rusii ti alumtãtori ti liberari a populilor balcanitsi sum dominatsia Otomanã. Tu armata sãrbeascã u treatsi shi slujba di armatulã. Ma amãnat, s-dusi Bucureshti, iu lu disfeatsi restoranlu “Machedonia”, loc iu s-aduna intelectualitatea armãneascã dit Romãnii, anamisea di cari Andrei Bagav, Constantin Caireti, Apostol Margarit, Tashcu Bongu Iliescu shi multsã altsã. La anlu 1873 li ahurheashti cursurli la Facultatea a Sãmtsãlor Apostolj, di iu inshirã multsã ãnvitsats Armãnj, cari ma amãnat lucra pit sculiili armãneshtsã pit Balcanlu tut. La anlu 1893, Belemace, di Bucureshti s-toarnã tu loclu natal, tu hoara Muluvishtea ta s-alumtã ti libertatea natsionalã shi ahurheashti s-lucreadzã ca economistu tu Litseulu armãnescu di Bituli. La anlu 1914, iara s-toarnã napoi Bucureshti, tu Romãnii. La anlu 1916, cãndu Romãnia intrã tu Protlu polim mundial, Constantin Belemace eara acãtsat di armatuladzlji vãrgãreshtsã. Doi anj eara ahapsi ca s-alumta ti cauza armãneascã pi Balcan. Di atsea ispeti multi manuscrisi cu poezii lji eara loati shi pute nu suntu publicati. Dupu polimlu, dit Vãrgãrii, Belemace s-turnã Bituli, ma sculiili armãneshtsã eara anclisi. Pi 21 di mai, anlu 1932, tu a lui hoarã natalã Mulovishtea, ca om aush muri pi ilichii di 84 di anj. Easti angrupat la mirmintsãli armãneshtsã di Bituli.
Publicati cãrtsã shi poezii armãneshtsã:
Constantin Belemace, easti cãnãscut nica ca “Trubadurlu natsional” a Armãnjlor. Marli filolog armãnescu Tachi Papahagi dzatsi ca numa di trubadur lji si deadi di dau ispets: prota, ca tu chirolu cãndu nica nu putea s-zburascã ti unã poezii literarã armãneascã, Belemace u publicã poezia “Cucotlu”, tu “Cartea di alegere” (1887) al Andrei Bagav. Aestã poezii s-lugurseashti ca prota poezii literarã armãneascã, sh-pi ninga atsea tsi singurlu autor dzãtsi ca poezia u avdzã di vãrã moashi. A daua ispeti titsi u amintã numa di trubadur easti ca tu revista “Macedonia” la anlu 1888, Bucureshti, Belemace u publicã multu cãnãscuta poezii “Dimãndarea parinteascã”, cãntic cari tu atsel chiro, niofitsial eara aprucheat ca “Himnã Natsionalã Armãneascã”, cu cari deadi mari contribut ti dishtiptari a conshtintsãljei natsionalã la Armãnjlji. Eara colaborator tu revistili “Almanahlu Macedorumun”, “Macedonia”, “Fratsia ti andriptati”, “Lumina”, publicati di Litseulu di Bituli, a dupu atsea avea coloaborari shi cu revistili “Grai bun” shi “Peninsula Balcanica”.
Cãnãscutlu publitsistu, scriitor shi criticiar literar, Hristo Candroveanu ti el dzãtsi: “Constantin Belemace armãni un di atselji tsi li bãgarã timeljurli a literaturãljei armãneascã. El easti un di nai ma vrutslji scriitori Armãnj dupu caldura a scrierlor tsi s-amintarã di marea hari ca trubadur popular”.
Bahamas
Bahamas Commonwealth ali Bahamile easte statu tu Americhia di Aratsile.
Stat
Commonwealth ali Bahamile:
Cãsãbãlu capital: Nassau
Luxemburg
Mare Voivodat di Luxemburg (lux.:Groussherzogtum Lëtzebuerg, gall.:Grand-Duché de Luxembourg, gher.:Großherzogtum Luxemburg) easte stat tu Unia europeanã shi tu Europa.
1989
1989 fu unu anu tu Seculu XX.
17 Brumar
17 di Brumar
1 Avgustu
1 di Avgustu
Bucureshci
Bucureshci easte cãsãbãlu capital di Romãnia. Arã multu teorii despre rãzga numelui Bucureshci. Aparent vine din verbu "a bucura". Istoricu Adrian Majuru spune cã numele easte de sirtã arbineasã, "bukureshti" inseamnand "mushat easte" la limba arbinesilor.
Cãsãbadzlj ali Arizona
Aradamata cãsãbadzlor ditu Arizona
Avondale, Benson, Bisbee, Buckeye, Bullhead City, Camp Verde, Carefree, Casa Grande, Cave Creek, Chandler, Chino Valley, Clarkdale, Clifton, Colorado City, Coolidge, Cottonwood (Arizona), Dewey-Humboldt, Douglas (Arizona), Duncan, Eagar, El Mirage, Eloy, Flagstaff, Florence (Arizona), Fountain Hills, Fredonia, Gila Bend, Gilbert, Glendale, Globe, Goodyear, Guadalupe, Hayden (Arizona), Holbrook, Huachuca City, Jerome, Kearny, Kingman, Lake Havasu City, Litchfield Park, Mammoth, Marana, Maricopa, Mesa, Miami, Oro Valley, Page, Paradise Valley, Parker, Patagonia, Payson, Peoria, Phoenix, Pima, Pinetop-Lakeside, Prescott, Prescott Valley, Quartzsite, Queen Creek, Safford, Sahuarita, San Luis, Scottsdale, Sedona, Show Low, Sierra Vista, Snowflake, Somerton (Arizona), South Tucson, Springerville, St. Johns, Star Valley, Superior, Surprise, Taylor (Arizona), Tempe, Thatcher, Tolleson, Tombstone, Tucson, Tusayan, Wellton, Wickenburg, Willcox, Williams, Winkelman, Winslow (Arizona), Youngtown, Yuma.
Lomé
Lomé easte nai ma mare cãsãbã shi cãsãbãlu capital al Togo.
1844
1844 fu unu anu tu Seculu XIX.
Amoeba
Amoeba easte un ghenus di protozoe tsi imnã cu agiutorlu di proectsiuri temporare sum numã psevdhopode, shi multu ghine s-cunoashce cã un reprezentantu di un organizam di unã tselullã.
Malta
Republica Malta easte stat tu Unia europeanã shi tu Europa.
Cãsãbãlu capital: La Valetta
21 Mai
21 di Mai
Informatică
Informatica easte shtiintsa tsi-s ocupã cu computerli.
Cosova
Cosova (sãr. Косово и Метохија (Космет), arb. Kosovë/Kosova) easti protectorat-a Natsiilor Unite a "de iure" nica s-aflã tu teritoria ali Sãrghii.
Cazinolu di Custantsa
Cazinolu di Custantsa easti nai ma cunoscutlu semnu ali Custantsa. Fu adrat anlu 1909 shi fu dishcljis tu anlu 1910, tu meslu di Avgustu. S-aflã pi mardzina di Custantsa, ninga Amarea Lae.
Auâ
Aua easti fructulu tsi creashti, tu arapuni pri unã ayitã, ca gãrnutsã albi, aroshi i lãi, buni tu mãcari sh-tu fãtsearea a yinlui.
Arusia
Arusia (Российская Федерация) easte statu tu Europa shi Azia.
Zborlu a nostru
"Zborlu a nostru" easte unã revistã culturalã armãneascã fundatã di Prof. Dr. Vasile G. Barba. Revista easi tu editura "Zborlu a nostru" la "Tsentrul European di Studii Armãneshci" (CESA) di Freiburg, Ghermãnia.
Kazahstan
Kazahstan, kazachescã: Qazaqstan / Қазақстан - Qazaqstan Respūblīkasy / Қазақстан Республикасы, sau rusă: Kazachstan / Казахстан - Respublika Kazachstan / Республика Казахстан, easte un stat di Asia.
Stat
Kazahstan:
Cãsãbãlu capital: Nursultan
Kyrghistan
Kirghistan, kirghizescã: Kyrgyzstan / Кыргызстан - Kyrgyz Respublikasy / Кыргыз Республикасы sau rusă: Kyrgyzstan / Кыргызстан - Kyrgyzskaya respublika - Кыргызская республика, easte un stat di Asia.
Cratu
Kirghistan:
Monrovia
Monrovia easte nai ma mare cãsãbã shi cãsãbãlu capital al Liberia.
Kyrghistan
Cratu
Cãsãbãlu capital: Bishkek
1932
1932 fu unu anu tu Seculu XX.
Thiuhari Mihadashlu
Thiuhari Mihadashlu (Teohar Mihadaş) (9 Brumaru 1918, Turia - 29 Brumaru 1996, Cluj) easte scriitor armãnescu.
1910
1910 fu unu anu tu Seculu XX.
Azerbaigian
miniatura|250x250px Azerbaigian azerbaigianescã Azərbaycan — Azərbaycan Respublikası easte statu tu Asia.
Stat
Republica Azerbaigian:
Culturã
MUGAM
Viena
Viena easte cãsãbãlu capital di Austria.
1997
1997 fu unu anu tu Seculu XX.
Adolf Hitler
thumb|100px|right|Adolf Hitler
Adolf Hitler, (Aprir 20, 1889 – Aprir 30, 1945) iara Cantselarlu ali Ghirmãniljei ditu anlu 1933 shi Führer (Cumãndarlu) ali Ghirmãnii ditu anlu 1934 pãnã tu moarte-a lui. Nãs iara liderlu a Partiljei a Lucrãtorlor Ghirmãnescã Natsional Sotsialisticã (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei icã NSDAP), cama ghini cunuscutã sumu numa Partia Nazistã. Anyrãpsi cartea Mein Kampf.
Strasbourg
Strasbourg (pi gallica; s-pronutseashce ; alsashanica: Strossburi, ghermanica Straßburg, veaclje: Strassburg) easte cãsãbãlu capital shi cãsãbãlu nai ma mare-a reghionlui Alzas tu Gallia di Aratsile-Datlu, cu aprope 650,000 di bãnãtori tu comunitate urbanã (Communauté urbaine) (loclu metropolitan) tu anlu 1999. Aprope easte cu sinurlu cu Ghermãnia shi easte unã di prefecturile gallicheshci (préfecture - cãsãbãlu capital) a departamentului (département) gallichescu Bas-Rhin.
Dan Coe
Dan Coe (8lu di Yizmãciunj 1941 — 19lu di Yizmãciunj 1981) ira golman romãnescu di soi armãnescã. Ira faptu tu Bucureshci shi ahurhi s-giocã tu Divizia A cu Rapid Bucureshti tu anlu 1962.
Moscova
Moscova easte cãsãbãlu capital di Arusia.
1864
1864 fu unu anu tu Seculu XIX.
Artâ
Terminlu Artã are cama multe noime shi pi limba armãneascã cãcum sh-pi alantile limbe.
Ñiari
Njiarea easci un alimentu, dultsi si alichiciosu ti easci faptu di alghina, ti ahurheasti cu anarea di nectaru di la lilici di alghinili lalatoari si misticat cu edzimili digestivi ali istei insecti, hindalui anat tru bosu ca macari tru chirolu arnjiu.
Vocalu
Vocalã
Ashi, avem shase vocali tsi s-fac cu vimtu tsi treatse pi tu gurã, iu limba poate si s-aflã tu un loc icã altu shi budzãli pot sã-sta dishcljisi unã soe icã altã. Vocalili pot s-hibã pronuntsati singuri icã deadun cu semivocali i consonji.
Artâ
1. Artã putem s-u videm ca productulu di activitate omineascã tsi easte adratã cu intentsia s-le stimuleadzã sensurle omineshci cãcum shi minduiare omineascã cu tsi arta easte actsia, obiectu icã colectsia di actsie shi obiecte cai sãntu adrate cu intentsia s-le transmiteadzã emotsiile shi/icã obiectile. Piste descriptsia aistã, nu are vãrã definitsia ti cai are sinfunjilje, ti atsea cã mãrdzinle-a artãljei sãntu subiective, a stimulu ti artã s-dzãtse creativitate omineascã.
Dina Cuvata
Dina Cuvata (Dimo N. Dimchev, Димо Н. Димчев) easte scriitor, traducãtor shi publitsistu armãnescu.
Natsiile Unite
thumb|Flâmbura a Națiiloru Unite thumb
Religie
Relighia icã Piste easte organizatsia tu cai pistipsescu cama multu di ominjlji shi partitsipeadzã tu ashi-dzãsã 'liturghie' iu s-liturghiseshce piste cãtrã Dumnidzãlu. Ca relighii s-declaredzã nai ma multu relighiile monotheistitse (tu cai s-pistipseashce sade tu un Dumnidzã).
Ñiari
Gustlu si hroma ali njiari easci data di turlia di lilici dit cai s´ana nectarlu.
Artâ
2. Di alantã parte Artã (artile) poate s-u videm shi ca subdivizia-a culturãljei tu cai are cama multu diviziur expresive. Atsia noi le-avem tu minte artile vizuale (arta mushatã, arta decorativã shi masturlãche) cãcum shi artile cu performansu, artile di limbã shi margheripsire.
Typurle di artã
Tu artile putem s-le bãgãm aiste distsipline:
Algheria
thumb|250px|right|Flambura di Algeria thumb|250px|right|Algeria [[Africa]]
Numili armãneshtsã
Mina ;
Algheria
Statu
Republica Popularã Democraticã Algheria:
Natsiile Unite
Națiile Unite (ang.United Nations, ghirm.Vereinten Nationeń, gal. ĽOrganisation des Nations Unies, isp. Naciones Unidas, it. Nazioni Unite, arus.Организация Объединённых Наций') easti organizația internaționalâ ți ira fundatâ anlu 1945. Scupaḑle a Organizațiiľei suntu s-u lișureaḑâ ndreptulu internaționalu, avigľare internaționalâ, dezvoltari economicâ și antribările ti ândrepturile ominești.
Letonia
Letonia (Latvija) easte stat baltic tu Unia Europeanã, tu Europa.
Algheria
Statu
Cãsãbãlu capital: Alger
1957
1957 fu unu anu tu Seculu XX.
Muriri
George Murnu (numa armãneascã: Ioryi al Murnu) muri pi 17le di Brumar 1957, Bucureshci.
Oao
=Oaie= Oaia icã ovis easti unã pravdã imirã, criscutã trã: lapti, lãnã shi carni, feamina a birbeclui. Easti unu maniferu di-tu fumealjea buvini, sumfumealjea caprini janre Ovis.
Traian Bãsescu
Traian Bãsescu (limba romãneascã:Traian Băsescu) n. 4 Brumaru 1951, Custantsa) easte prezidentlu ali Râmânii tu chirolu 2004-2014 (di 2014 easti Klaus Iohannis).
Letonia
Stat
Latvijas Respublika
Vascã
Limba vascã icã Vasca a s-ufilizeashce shi Bascheascã (eus. Euskara), easte unã limbã zburatã tu Ispania shi Gallia.
Bosna shi Hertsegovina
Bośnia shi Hertsegovina easti un stat tu Europa.
Oao
Njiclu (mascuru i feamina) fitatu di-unã oai s-cljeamã njiel.
Letonia
Cãsãbãlu capital
Riga
Shablon:Ahurhire
Articolu aestu nicâ easti tu ahurhire și lipseaști s-hibâ cama [ prilucratu].
Makedonia ditu Zãmani
Makedonia ( el: Μακεδονία, sq: Maqedonia; bg: Македония mk: Македонија) easte raion tu Peninsula Balcanicã, Europa.
Marie Salomea Skłodowska–Curie
Marie Salomea Skłodowska–Curie (7 Brumaru 1867 – 4 Alunaru 1934) fu unã fizicanã shi chimistã di-tu Polonia, tsi lu cãftã multu (xitãxi) fenomenlu a radioactivitatiljei. Fu prota femeie cari lo Premiulu Nobel.
Mein Kampf
Mein Kampf (arm.: "Polimlu a Mel") easte carte tsi ira scriatã di Adolf Hitler tu anjlji 1925 shi 1926.
Makedonia ditu Zãmani
Istoria
Gãrtsia
Amirãria Otomanã
1938
1938 fu unu anu tu Seculu XX.
Makedonia ditu Zãmani
Istoria
Amirãria Romanã ditu Apiritã (Bizantinã)
Ungaria
Gheoyrafilj
Cama marle cãsãbadz tu Ungaria sãntu:
Relighia
Ungurii sint de printsipiu catolici.
Biblioyrathilj
__FARACUPRINS__
Bangladesh
Bangladesh, Republica Popularã Bangladesh Gana Prajātantrī Bānglādesh easte un statu di Asia
Norveghia
=Norvegia=
Vãsilia di Norvegia (Bokmål: Kongeriket Norge; Nynorsk: Kongeriket Noreg) easte stat tu Europa.
Cãsãbadz
Cama mãrlj cãsãbadz tu Norveghia sãntu:
Vurgaria
Vurgaria (bg:България) easte un stat tu Unia europeanã shi tu Europa.
2013
2013 easte an tu Seculu XXI.
Vurgaria
Stat
Republica Vurgaria:
Cãsãbãlu capital: Sofia
Gheoyrafilj
Cama marle cãsãbadz tu Vurgaria sãntu:
India
India easte un stat tu Asia. Cãsãbãlu capital easte New Delhi.
Relighia
India ira loclu iu muri Ayisitã Dada Thereza.
Icunumia
Economia indiană este cea mai mare unsprezecelea de PIB-ul nominal şi al patrulea cel mai mare de paritatea puterii de cumpărare. În urma reformelor economice bazate pe piaţă în 1991, India a devenit una dintre economiile cu cea mai rapidă creştere majoră, şi este considerată o ţară recent industrializate; cu toate acestea, continuă să se confrunte cu problemele ridicate de sărăcie, analfabetism, a corupţiei şi a sănătăţii publice inadecvate. Un armele nucleare de stat şi o putere regională, le-a armatei permanente a treia cea mai mare din lume, şi pe locul zecea a cheltuielilor militare între naţiuni.
Turizmo
Tora, tu chirolu dit soni, ca tuti alanti milets, cama multsã Armãnj loarã di urdinã ta s-cunoascã dunjaua, cãsãbadz, muzei, lao sh adets, mushutets ti banã. Niscãntsa s-ducu veara tu Gãrtsia, altsã tu Ispania, tu Italia, tu Frantsia.
Niscãntsa voru s-cunoasca naua Europa sh altsa Americhia. Easti zborlu cama multu ti atselji tsi yinu di tu Europa di Datã, tora cama multu di tu Romãnii sh di tu Vurgaria, di cara nu lã-caftã iuva tu Europã pi sinurli vizã.
Armãnlu eara di daima turistu, dzãtsemu ca pi shicae. Calea, imnarea pripadi i ãncãlaru li-vrea multu.
Tu unã turlii di metafora, dzãtsem cã lumea armãneasca s-tsãnu calea, sh-alithea easti: Via Egnatia daima u-liga Armãnamea deadun sh-cu dunjeaua di anvãrliga. Prindi unã oarã tu banã s-aladz Via Egnatia, di tu amardzina di Amarea Egheascã pãnã di Amarea Adriatica, ta s-adilji anjurizmã di leandri sh s-ti ahuleascã aumbra di chiparis. Aclo va ti-ducheshtsã ca un om di tu Mithologhia.
Uniunea Europeană
Uniuniljea evropeanã (englezã: European Union, ghermãnescã Europäische Union, frãntseascã: Union européenne) easti unã uniune di stati tu Evropa.
Bob Marley
Robert Nesta "Bob" Marley (6-li di Shcurtu, 1945 – 11-li di Maiu, 1981) fu unu cãntãtoru jamaicanu cama importantu tu anjli '70 shi '80. Cu lucrulu a lui featsi muzica reggae cama cunuscutã tu tutã dunjeaua.
Ruteniu
Ruteniulu (numiru atomicu 44, Ru) easti unu elementu chimicu.
San Marino
Republica Serenã San Marino (it:Serenissima Repubblica di San Marino) easte stat tu Europa.
Londra
Londra easte cãsãbãlu capital ali Britania Mare shi Anglia.
Belize
Belize easte un statu di America de Nord
Stat
Belize:
Makedonia Gãrtseascã
Machedonia / Machedonia Gãrtsescã ( gre: Μακεδονία / Ελληνική Μακεδονία), easte un raion tu Gãrtsie (51% raione di Machedonia ) tu Peninsula Balcanicã, Gãrtsia.
Belize
Stat
Cãsãbãlu capital: Belmopan
Gheorghe Hagi
Gheorghe (Ioryi, Gica) Hagi, amitat tu 5 di Shcurtu 1965 tu hoara Sãcele, comuna Custantsa, easte tricut giucãtor di futbol di tu Romãnia shi tora easte trainer armãnescu. Gica easte al treile ficior di familia Hagi. Afendu-su easte Iancu shi dada-sa easte Chirata. Are 2 sori Sultana shi Elena. Nicuchira-a lui easte Marilena. Cu nãsã are 2 fumelji Chira shi Ianis.
Machedonia di Nord
=Macedonia de Nord=
Papa Ioannis Pavlu II
Papa Ioannis Pavlu II (lat. Ioannes Paulus PP. II, it. Giovanni Paolo II shi pi pol. Jan Paweł II) faptu ca Karol Józef Wojtyła /ˈkaɾɔl ˈjuzεf vɔi̯ˈtɨwa/ pi 18 Mai 1920, tu Wadowice, Polandia - muri tu Vatican pi 2 Aprir 2005. Chirolu di cãndu u-ahurhi pontificatlu ãlj-easte di 18 Xumedru 1978 pãnã tu morte-a lui pi 2 Aprir 2005.
Machedonia di Nord
Machedonia di Nord (limba Machedonescã: Северна Македонија) easte un stat tu Europa. Fu pricunuscutã di multi stati organizatsiile internationale (Organizatsia-a Natsiilor Unite, Unia europeanã etc.) cã Republica Ex-Iugoslavã ali Machedonia. Statlu aestu easte tu teritoria cunuscutã shi sum numa Machedonia di Avardarlu tu Machedonia.
Papa Ioannis Pavlu II
Nãs ira al 264-le Papa-a Bisearicãljei Romacatholicã dupu morte-a Pãpãlui Ioannis Pavlu I, a depoia ira mushcinit di Pãpãlu Benedictu XVI.
Machedonia di Nord
Relighia
64.7% Bisearica Ortodoxã.
33.3% Musulmanji.
0.3% Altsi crestini.
Gheografilj
Cãsãbãlu capital: Scopia.
Nuuk
Nuuk (daneză: Godthåb, tu traduțere: Ilpidhă bună) easte capitala teritoriului autonom ali Danemarca, Groenlanda.
Musée d'Orsay
Musée d'Orsay, Paris, France
1986
Nuuk
Câsâbălul, cu ună populație de cca 15.000 bân., fu thimil'iusit de norvegianul Hans Egede, un misionar. Tu câsâbă bâneadză mulți danezi, ma nai ma mulțâ suntu inuiți, cari zburăscu limba groenlandeză. Zboru nuuk, tu groenlandeză, ari noima de capu (geografic).
Constantin Papanace
Constantin Papanace (faptu 5 di Yizmãciunj, 1904 tu Veryia, Machedonia Gãrtseascã - muri 7 di Aprir 1985 tu Salo, Italia) ira un di nai ma cunuscutslji politicianj cai s-alumtã sade ti cauza armãneascã. Constantin Papanace ira un cunuscut ultra-natsionalist romãn, consiljer lui C.Z. Codreanu, comandant al Tineretlui Leghionar Machedonean, secretar di statu ãn guvernlu natsional-leghionar (1940-1941), conductor al leghionarlor exilats tu Ghermania. A militat pentru unã enclavã avtonomã romãneascã tu teritoarjle dit Balcanj locuiti di armãni. A colaborat cu Nicolae Caranica, armãn shi ultra-natsionalist romãn.
Tehnețiu
Tehnetsiulu (numiru atomicu 43, Tc) easti unu elementu chimicu. Numa vini di-tu armãneashti, di la zboru englezu technetium. Tehnetsiulu easti protlu elementu chimicu tsi fu adrat pi cali artificialã.
Alghina
thumb|right|300px|Alghinã
Romãnia
Romãnia (România) easti unu statu tu Unia europeanã shi tu Europa. Bucureshci easti nai ma mare cãsãbã shi cãsãbãlu capital. Limba ofitsialã tu Romãnia easti Limba romãneascã. Populatsia fu (tu anlu 2011) 21 000 000. Prezidentu statlui easti Klaus Iohannis.
Alghina
=Albinã= Alghina (lt:Apis mellifera) easci 'nã njicã bubulicã (insectã) azbuirãtoari dit idghea soi cu Aveaspea shi Furniga. Alghinili bãneadzã tru boshu shi au 'nã sutsatã complexã ca aradãpsiri dit tutti insectili. 'Nã fumealji di alghini misurã pãn di 80000 njilji sh'cama. Alghinili lãvrãtoari adunã polen, trã atsea agiutã la polenidzari a liliciloru shi a oaburlor, dit cai adarã njiarea
Zãnghãnar
thumb|right|300px|Zãnghãnarlu Zãnghãnarli sun feamini (mascuri) tru 'nâ culunii di alghini. Zãnghnarli nu adunã nectaru shi polenu.
Romãnia
Isturia
Strãpaplji a-romãnilor sãnt dachii
Ruslana
Ruslana (numa-a ljei ãndreptã easte pi ucr. Лижичко Руслана Степанівна - Lijicico Ruslana Stepanivna) easte unã cãntãtorã di tu Ucraina.
Paladiu
Paladiulu (numiru atomicu 46, Pd) easti unu elementu chimicu.
Romãnia
Gheoyrafilj
Romãnia easte unu stat tu estulu a Evropei, tu Amarea Lae si Balcani. Populatsia fu (2011) di 21 000 000 ãn 2005. Duna easti arãu nai ma mari ce treatsi prit Romãnia.
Cãsãbadz
Cama mãrlj cãsãbadz tu Romãnia sãntu:
Biologie
Biologia easti unã shtiintsã tsi le-cerciteshti iatsãle shi organizmile (ca bunãoarã, plantili, animalili shi virusurili).
Clasificare
Organizmile suntu clasificate dupu Anca Sãrbu, 1999, pi:
Ominji shi istoria
Lista di biolodzi -- Premia di Nobel ti Fiziologhia icã Meditsina
Rodiu
Rodiulu (numiru atomicu 45, Rh) easti unu elementu chimicu.
Alghina
Zãnghãnar
thumb|right|300px|Alghina amirãroani anvãrligheatã di lãvrãtoari.
Eminescu Mihai
Operi
==== Mihai Eminescu Mihai Eminescu  	ZUSAMMENFASSUNG
Der Abendstern Abends am Berg Der See Geliebte, wern So Duftig Sonette I   Sonette  II    Sonette  III Und Wenn Insgeheim liebend... Wiedersehen Abends vom Berg Noch hab ich ein Verlangen Über Wipfel Hunderte von Masten
Der Abenstern stelltsich uns als der erhabene Abgesang der europäischen Romantik dar, als eine Klage darüber, daß der Mensch des positivistischen Zeitalters, der Zeit des Realismus und Naturalismus, den Zugang zu den mythischen und poetischen Urgründen der menschlichen Seele verloren hat. Der zeitgenössische Mensch, der Mensch des 20. Jahrhunderts, dessen Interesse für Poesie und Mythos wiedererwacht ist, könnte den Abendstern als einen pathetischen Aufruf zum Ausgleich lesen, zur Reaktivierung der Tiefenschichten, zur Neubelebung des kompletten mehrdimensionalen, "ganzen" Menschen; was wie der unvermeidliche Bruch, wie ein Scheitern der Persönlichkeit anmutet, kann, mit umgekehrtem Vorzeichen, als Wiederherstellungsversuch menschlicher Fülle gelten. Der Abenstern ist und bleibt die traurige Geschichte von der inneren Zerrissenheit des modernen Menschen, dargeboten in einer verwirrenden Form: die Einfachheit der volkstümlichen Verse ist ebenso täuschend wie der Traditionalismus der poetischen Bilder. Petru Mihai Gorcea Home English  French  Spanish    Russian  Latin  Italian  Finnish  Hungarian Turkish Portuguese  Chinese  Bulgarian  Romanian
Slovenia
Republica Slovenia (Republika Slovenija) easte stat tu Unia europeanã shi tu Europa. Cãsãbãlu capital: Ljubljana
Nikola Tesla
Nikola Tesla icã Nicolae Tesla (10 Alunaru 1856 – 7 Yinaru 1943; sãrbeascã: Никола Тесла) fu unu inventatoru, fizicianu shi ingineru Sãrbu-Americanu.
Benin
Republica Benin easte un statu di Africa
Amsterdam
thumb|300px|Amsterdam Amsterdam easte cãsãbãlu capital ali Olanda. Populatsia 869,709 (2020).
Caracas
Caracas ou Santiago de León de Caracas easte cãsãbãlu capital ali Venetsuela.
Naim Frashãri
Naum Fãrsheri (numa arbinishascã ãl-ira alãxitã tu Naim Frashãri; faptu pi 25 di Mai 1846 ira faptu tu hoarã Fãrsher, a muri pi 20 di Xumedru 1900 tu Kadıköy, Turchia) cai ãnvitsã limba gãrtseascã tu sculia armãneascã di Ianina, Gãrtsia di azã. Numa a lui easte ligatã cu Fãrshirotslor cai ti jale ira bãgats sum presia-a Arbineshlor cai u-alãxi shi ethnoslu-a lui di armãnescu tu gãrtsescu.
Molovishci
Molovishci (pi dialectulu local Malovishtea, alante nume: Маловишта, Маловиште, Μολοβήστη) easte unã hoarã tu reghionlu di Bitule, tu Machedonia di Nord. Populatsia-a hoarãljei easte anvãrligã di 1.200 di bãnãtori (tora), a di cãndu ira fundatã hoarã ira un cãsãbã njic, cu vãrã 4.000 di bãnãtori. Bãnãtorlji shi atumtsea shi tora ira sade armãnescu. Armãnjlji atsia vinirã nai ma multu ca pãrmãteftsã di Moscopole, a dupu atsea vinirã shi picurarlji di Gramoste.
Tu hoarã are trei biseritsi multu importante:
Tu tricutlu tu hoarã functsionã patru sculiur tu cai sã-nvitsã pi armãneashce. Nai ma importantulu evenimentu-a hoarãljei Molovishci easte "Ethno-Festivalu Malovishtea" cai cathi an s-tsãne tu meshlji di vearã (Alunarlu-Avgustulu) tu cai sã-spune folclorlu, cãnticlu shi poezia armãnescu, di tu 2001. Festivalu sã-ndreapse di Organizatsia ti Promovare-a Hoarãljei Molovishci (EKE). Nai ma cunuscutã personã di tu Molovishci easte Constantin Belemace.
Herbert von Karajan
Herbert von Karajan (s-ghiuvuseashce /Herbert fon Caraian/; faptu pi 5 di Aprir 1908 tu Salzburg, Austria muri 16 di Alunar 1989 idhyia tu Salzburg, Austria) ira un di nai ma cunuscutslji dirighentsã cu soia armãneascã.
Cadmiu
Cadmiulu (numiru atomicu 48, Cd) easti unu elementu chimicu.
Herbert von Karajan
Nãs ira hiljlu di unã familia di analtã burjoazia di Salzburg vinitã di Gãrtsia. Para-para-paplu-a lui, sum numã Ioryi Ioani Caraiani (ell: Γεώργιος Ιωάννης Καραγιάννης), ira faptu Cozani, Gãrtsia tsi tu atsel chiro ira tu Imperia Ottomanã tu Makedonia Gãrtseascã, fudzi tu Viena anlu 1767 shi deppia tu Chemnitz, Saxonia. Nãs shi frati-su partitsiparã tu formatsia-a industriiljei ti textil tu Saxonia, shi a doilor ãl-ira datã titulã di nobilitate di Vãsiljelu Frederic Augustus al Treilu pi 1 di Cirishar, anlu 1792, di iu yine shi prefixlu "von" tu familia-a lor.
Margaret Thatcher
Margaret Hilda Thatcher, Bironeasã di Kesteven (natã 13 xumedru 1925 - muri 8 aprir 2013) sh' fu prot-ministru ali vãsãliei Marea Britanie dit 1979, pãn tru 1990.
Margaret Thatcher fu isolta mulleari aleaptã ta s'hibã prot-ministru i lideru di partidu politicu tru vãsãlia Marea Britanie, pricumu sh' protlu premieru britanicu aleptu trelji ori consecutivu (1979, 1983, 1987).
Nãsã easci unã ditru personalitãtsãli politichi britanitsi, mãndatlu hindalui cama lunglu sh'continu dit sturia britanicã.
Republica Sotsialisticã Federativã ali Iugoslavia
Republica Sotsialisticã Federativã ali Iugoslavia (sãrgh. shi cro. Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija icã sãrgh. shi slavovur.Социјалистичка Федеративна Република Југославија; slov. Socialistična Federativna Republika Jugoslavija) ira stat federativ.
Pãrtsã
Staturi:
Limba ispańolâ
Limba espanjolã icã casteljianã (esp. lengua española icã castellano), easti unã limba tu familia romanicã di Vestu, tsi s-zburãscu tu Ispania.
Bhutan
Vãsilia Bhutan easte un statu di Asia
Stat
Bhutan:
Cãsãbãlu capital: Thimphu
Limba italichescã/italiană
Limba italichescã (ita. lingua italiana), easte unã limbã di gruplu di not-datlu a limbilor romanitse (neolatine).
Montenegro
Montenegro icã Muntenegru (Crna gora) easte stat tu Europa.
Entsiclopedie
=Enciclopedie= Enciclopedia easti unâ carti tu cari ari nai ma di simasiľi dati ti theme dyeafuriti di bana tutâ.
Montenegro
Relighia
Montenegro iasti ma mult orthodoxu crishtin ~72%, cu mptsãni musulmani ~19%
Europa
Europa iasti un continentu shi s-veade di punctu gheografic shi gheologhic ca giumitate-insula, alla idhyia ashi s-veade ca continentu di punctu cultural, sh-nu factic. Tu Aratsile, Europa are mardzinã cu Ocheanlu Arctic, pi Westu cu Ocheanlu Atlantic, pi Notlu cu Amarea Mediteranã shi Amarea Lae shi pi Datlu cu Muntile Ural shi Laclu Caspic.
Mas u-videm ca continentu, Europa easte al dheftherlu nai ma njic continentu tu lume cu 10,600,000 km² di fatsa-a loclui, a easte cama mare sade di Australia. Dupu numirlu di bãnãtori cai bãneadzã tu Europa, nãsã easte al treia di aradã dupu Asia shi Africa cu 799,466,000 di bãnãtori, icã mas u-videm cama global, tu Europa bãneadzã 1/8 di bãnãtorlji-a lumiljei.
Botswana
Botswana easte un statu di Africa
Burundi
Republica di Burundi (pi kirundi: Uburundi - Republika y'Uburundi), easte un statu di Africa.
Europa
Mãrdzinle di Aratsile, Westu shi Notlu sãntu determinate cum lipseashce, shi sade mardzina di Datlu nica easte subiectu di discusiuri. Azã nãsã s-mindueashce cã easte di Muntile Ural, dupu atsea pi Datlu easte Arãolu Ural shi Laclu Caspic shi depoia yinã pi budzãle-a Amariljei Lae. Dupu atsea tutã Cavcazia easte tu Azia, alla dupu trendurle polititse multsã di staturle di Cavcazia sãntu tu Europa, alla aoatse noi va le-prezentãm sade atselji staturi cai sãntu delihia tu Europa.
Staturle tu Europa
Articulu capital Staturle tu Europa
Botswana
Stat
Reoublica Botswana:
Daniel Schneidermann
Daniel Schneidermann (faptu 5 Aprir 1958, Parij) easte un jurnalistu gallescu.
Botswana
Stat
Cãsãbãlu capital: Gaborone
Daniel Schneidermann
S-are dedicatã cama multu pi analizã-a cãdzurlor di Televizia. Scriashce nai ma multu tu fimiridzle di stãmãnã; a articulile-a lui s-au aflatã sh-tu Le Monde shi Libération, a aljumtrea u-adrã emisiile di Televizia : Arrêt sur images, bãgatã pi France 5.
Daniel Schneidermann are cama mare interes ti analizã-a Internetlui ca fãntãna di informatsii, cã protã ti developare-a blogurlor shi-a entsiclopediiljei Wikipedia. Anlu 2005, cu David Abiker shi Judith Bernard, nãs u-adrã Big Bang Blog ; bloglu aistu nai ma multu le-fatse ideile cai nu s-aflã tu hronitsle icã emisiile a lui di televizia, shi tora s-aflã tu crititsle apruchiate.
Periodizatsie-a literaturãljei armãnescã
Periodizatsia a literaturãljei armãneascã s-prubã s-hiba adratã di multsã autori (nai ma bunã periodizatsia s-aflã la Steryiu Diamandi tu articulu a lui Literatura armãnescã). Ta s-hibã adratã literaturã pi unã limbã lipseashce s-hibã umplute cama multu conditsiuri, sh-protã conditsia siyurã cã easte conditsia a sentimentului natsional shi limba adratã. Nai ma mare momentu tu lunjinã a literaturãljei armãneascã easte periodlu ali Moscopole, tsi u-bãgã semnulu a literaturãljei armãneascã ti-etã. Moscopole ãlj-dide a Armãnjlor tipoyrafia cu tsi Armãnjlji puturã s-le aibã vivliile a lor. Ma tsi s-fãtse di ninte? Siyurã cã lipseashce s-avea unã traditsia tu literaturãljei di ninte-a lushciui period. Ti mare jale, tu lume pãnã tora nu s-adrã unã institutsia cai va s-ira finansatã di vãrnu s-u xitãxescã aistu lucru, sh-ashi nu avem date ti atsea. Aoatse u-dãm prezentatsia a propunire-a periodizatsiiljei ali literatura armãnescã tsi dupu noi sh-dupu standardile lipseashce s-hibã tinjisitã.
Cambogia
Cambogia icã Vãsilia-a Cambogiiljei, khmerescã: Kampuchea - Preah Reachea Nachakr Kampuchea, easte un statu di Asia
Periodizatsie-a literaturãljei armãnescã
Perioadã di ninte Moscopole
Cama multu ghiuvusits tu articlu: Literatura armãneascã-a periodlui di ninte Moscopole Easte perioadã di tu formare-a limbãljei armãnescã (di ninte-a yineariljei a Turtsãlor) cãndu ira scriatã cu cama multe alfavituri (nai cama multu cu alfavita gãrtsescã, depoia cu yineare-a Vãryãrlor shi alfavita slavicã.)
Cambogia
Stat
Vãsilia-a Cambogiiljei:
Periodizatsie-a literaturãljei armãnescã
Perioadã ali Moscopole
Di fãtseare-a Moscopoliljei (tu seculu XIV) pãnã destructsia-a lui di parte al Ali-Pãshelu tu seculu XVIII. Aistu period di amalãmã didea unã bunã bazã ti developare a literaturãljei armãneascã cu cama multe tradutsiuri. Idhyia ashi shi di idhyia ispete, nu avem multe documente armase dupu destructsia a Moscopoliljei ma ãndao cãrtsã cai armasirã di ninte. Iara ti-hãrao avem shi documente alante cai armasirã shi cai zburãscu ti perioada cu tsi iara putem s-avem informatsia ti aistã perioadã.
Vãsãliili di pi Terra (2)
Aistã iasti lista yramioticã-a Vãsãliilor di tu lumi, deadun cu atseli cratuti cai sãntu independenti "di jure" shi "di facto".
Alchiviadi al Nusha
thumb|Alchibiad al Nusha
Identitetu
Alchiviadi al Nusha (numa sãrgh.Бранислав Нушић) Branislav Nushici easti faptu tu 20 di sumedru anlu 1864 tu Smederevo ( Sãrbii ) a muri tu 19 di yinar anlu 1938 tu Biligradi. Nusha easti di dadã Ljubitsa di familia al Caspar, cari ira di Bosna dit cãsãbãlu Bãrceco shi ira sãrbã, shi tatã Gheorgies Nusha cari ira di Clisura ( tu Gãrtsii ).
Burundi
Stat
Republica di Burundi:
Pla d'Urgell
Pla d'Urgell easte o comarca di regiunea Catalunya tu Ispania.
Cambogia
Stat
Cãsãbãlu capital: Phnom Penh
Staniu
Staniulu (numiru atomicu 50, Sn) easti unu elementu chimicu. Numili dupu gãrtseascã easti cositoriu.
Catalão
Catalão, easte cãsãbãlu ali Brazilia.
Vãsãliili di pi Terra (2)
Tu meslu Cirishar 2006 avea 194 di entitets di statur tu lista aistã di cai:
Burundi
Stat
Cãsãbãlu capital: Bujumbura
Gãrtsia
Ari sinuri cu Arbinișia, Machedonia di Nord shi Vurgaria tu Arațili shi cu Turchia tu Datã.
Stat
Elladhã:
Cãsãbãlu capital: Athina
Vãsãliili di pi Terra (2)
Biblioyrafilj
Land Världsgeografi
1857
1857 fu unu anu tu Seculu XIX.
Catalão
loc: 3.777,8 km² populatsia: 75,653
Gãrtsia
Isturie
Tu anlu 2004, tu Gãrtsie s'tsãnurã Giocurili Olimpici di vearã. Di tu 2009, Gãrtsia s'aflã tu unã crizã economicã.
Suidia
Avertisment: în acest moment, această pagină nu este finalizată deja, unele informații aici sunt greșite
1888
1888 fu unu anu tu Seculu XIX.
Suidia
Warning: on this time, this page is not completed already, some information here is wrong
Vãsilia di Suidia (Konungariket Sverige) easte stat tu Unia europeanã shi tu Europa.
Cãsãbãlu capital: Stockholm.
Tâmbari
Tãmbarea easti unu stranj lungu Armãnescu, faptu di peru di caprã. Ari ca unã soe di cãciulã (zãrculã) tu partea di nsusu tra s-lu-afireascã caplu di-arcoari i ploai.
Periodizatsie-a literaturãljei armãnescã
Perioadã dupu Moscopole
Easte perioadã cai yine dupu arãspãndire-a Armãnjlor tu multile staturi-a Balcanlui. Ti aistã perioadã lipseashce s-u prezentãm shi situatsia a limbãljei armãnescã, chischinetsãljei tsi ira disrupatã di parte-a limbãljei rumãnescã.
Pindu
Pindu (latin Pindus) i 'nã cadenã di muntsã tsi s'tindi di la sudestu la nordvestu trã cama di 180 chilometri tru Balcani ti ancurpileadz 'nã parti dit Arbinishii cu Epir, Machedonia shi Tesalia tru Gãrtsia.
Vasile Voiculescu
Faptu pi 27-li di Brumaru 1884, tu giuderslu Buzãu, tu Romãnie, hiljilu alu Costache Voicu, unu huryeatu multu chivirnisitu shi a Sultanãljei (faptã Hagiu), hiljie a unui emburu, Vasile Voiculescu anchisi shculia primarã tu hoara Pleșcoi, Buzãu, tu 1890 shi featsi yimnaziu tu Buzãu. Apoi nveatsã tu litseulu „Alexandru Hâjdeu” shi tu litseulu „Gheorghe Lazăr” di-tu Bucureshti.
Ari sinferu trã materialismu, pozitivismu shi evolutsionismu shi lji aleadzi pi Littré Claude Bernard, Auguste Comte, Darwin shi Spencer. Aleadzi opera a lu Wundt, Harald Høffding, Pierre Janet shi W. James, hiindalui multu interesatu di psihopatologie shi psihofizicã.
Debuteadzã tu Convorbiri literare (1912). Fatsi medicinã ti hoarã. Tu Protlu Polimu Mondialu fu yeatru militaru la Bãrlad, iu vinji ti serlji culturali ali Vlahuță. Editorialu, debuteadzã cu volumlu Poezii (1916). Dit idhyiu anu ngrãpseshti tu Flacăra alu C. Banu, la recomandarea alu Macedonski. Ljea Premiul Academiei ti volumlu Din țara zimbrului și alte poezii (1918). Muri tu anlu 1963. Tu hoara Pârscov ari „Casa Memorială Vasile Voiculescu”.
Pindu
Cadena muntoasã sh'ari 'nã avutã vegetatsiuni hindalui aprucheat di amarea Adriatca. Cima cama analtã i muntili Smolcu i Smolikas gr. cu a lui 2637 metri. Muntili s'ara sãmtu a Dionlui Apollo sh'trã Musi.
Camerun
Republica Camerun, easte un statu di Africa
Estonia
miniatura|Estonia 2021 Estonia (pi limba estonã: Eesti), ofitsial Republica Estonia, easte un statu baltic tu Uniunea Europeanã, tu Europa. Capitala ali Estonia easte Tallinn. Ari sinurle cu Rusia shi Letonia. Populatsia ali aestu statu easte de 1.332.893 bãn.
Camerun
Stat
Republica Camerun:
Albert Einstein
thumbnail|right|Einstein Albert Einstein (14 Martsu 1879 – 18 Apriiru 1955) fu unu fizicianu di-tu Ghermãnii, cari adrã teoria generalã a relativitãtsiljei. Easti cunuscutu trã formula.
Camerun
Stat
Cãsãbãlu capital: Yaoundé
Estonia
Di tu 29 martsu 2004, Estonia easte membru ali NATO. A intrat tu Uniunea Europeanã la 1 maiu 2004.
Britania Mari
Great Britain icã Vãsilia Unitã ali Britania Mare shi Irlanda di Aratsile (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) easte statu ilandã tu Unia europeanã tu Europa.
Chishinãu
Chishinãu (ro Chișinău Chișinou (mo easte cãsãbãlu capital shi nai-ma-mare-cãsãbã ali Moldova.
Irlanda di Aratsile
Irlanda di Aratsile icã Alstãr (anglica Northern Ireland, Ulster, irlandica Cúige Uladh) easte parte-a Britaniiljei Mare.
Britania Mari
Geografie
Pãrtsã:
Vatican
Statlu-a Cãsãbãlui Vatican (lat.:Status Civitatis Vaticanae; it.:Stato della Città del Vaticano) easte stat-cãsãbã tu Europa.
Relighia
Catolica
Județul Custantsa
Judetsul Custantsa easti unu judetslu di-tu Romãnie. Easti i unu raion tu Dobrogeã.
1868
1868 fu unu anu tu Seculu XIX.
Fapturi
George Murnu (numa armãneascã: Ioryi al Murnu) ira faptu pi 1lu di Ianar 1868, Veryia, tu Imperia Otomanã, tora tu Gãrtsia.
Chishinãu
Izvuri di Nafoarã
1. http://statbank.statistica.md/pxweb/pxweb/ro/20%20Populatia%20si%20procesele%20demografice/20%20Populatia%20si%20procesele%20demografice__POP010/POP010300reg.px/table/tableViewLayout1/?rxid=b2ff27d7-0b96-43c9-934b-42e1a2a9a774
Irlanda di Aratsile
Cãsãbãlu capital: Belfast
Tatã-a nostru
Tatã-a nostru easte nai ma cunuscutã plãcãrie crishcinescã datã di tu Hristolu pi cãftare a Apostoljlor ta s-lji ãnvetsã cum lipseashce s-plãcãrsescã pi Dumnidzãlu. Tu Evanghelju putets s-u videts plãcãria tu Ayiu Mateo (Mt 6:9-13) shi tu Ayiu Lucas (Lc. 11:2-4)
Ucraina
Ucraina (limba ucraineanã: Україна) easte un stat tu Europa.
Tatã-a nostru
Tatã-a nostru
Tatã-a nostru cai eshci tu tserlu
Pâni
=Pãine= Pãina (icã pãnie) easti cãrvealji di-aloat adrat di-tu fãrinã di grãnu (sicarã, misuru, etc.) amisticatã sh-frimintatã cu apã (sari, maeauã, etc.) cari, dupã tsi creashti, s-bagã tu cireap tra si s-coacã.
Ucraina
Stat
Ucraina:
Estonia
Ari 15 reghionji (maakond, tu estonã): Harjumaa, Hiiumaa, Ida-Virumaa, Jõgevamaa, Järvamaa, Läänemaa, Lääne-Virumaa, Põlvamaa, Pärnumaa, Raplamaa, Saaremaa, Tartumaa, Valgamaa, Viljandimaa, Võrumaa.
Milton shi Ianachia Manachia
Ianachia shi Milton Manachia sãntu protslji sineashci-a Balcanlui. Doilji sãntu di soia armãneascã, a sãntu faptsã tu hoarã Avdhela, azã tu Gãrtsia. Ianachia easte faptu anlu 1878, a muri 1954 tu Sãrunã shi Milton tu anlu 1882 a muri 1964 tu Bitule. Protslji filmuri le-adrarã Bitule tu anlu 1905. Di 1898 pãnã 1904 avurã studio ti fotoyrafia tu Ianina, Gãrtsia shi anlu 1905 yinirã tu Bitule iu continuã s-facã cadzãri shi featsirã fondu di 17,300 di cadzãri adrate tu 120 di locuri. Protã steao di filmu ira maia-a lor Despa Manachia cum u-lucreashce lãnã. Londra anlu 1905 u-acumprirã Camera Biscop, cu tsi s-featsirã nai ma cunuscuts.
Azã, tu tinjia-a Fratslor Manachia, sãntu formate Festivalu ti Film "Frats Manachia" shi Comuna armãneascã tu Bitule u-poartã numa-a fratslor.
Tatã-a nostru
Tatã-a nostru
S-ayisescã a Numã-a Ta,
S-yinã Vãsilia-a Ta,
S-featse vreare-a Ta,
Cum tu tserlu shi sh-tu tutlu loc.
Pãne-a nostrã di cathe dzua, dã-nã-u azã,
Shi ljartã-nã amãrtiile a noshci
Ashi cum-lji ljirtãm a tsilor cai nã-amãrturisescu
Sh-nu nã-ducã tu pirazmo,
Amen.
2
Tatlu a nostru pri armãneashti
Tatã-a Nostru pi Latinica
Sanctificetur Nomen Tuum
Adveniat Regnum Tuum
Fiat Voluntas Tua
Sicut in caelo et in terra.
Panem Nostrum quotidianum da nobis hodie
et dimite nobis debita nostra
Sicut et nos dimitimus debitoribus nostris
Et ne nos inducas in tentationem
Sed libera nos a malo.
Amen
Limba armãneascã
Limba armãneascã easte unã limbã ditu gruplu di not datlu a limbilor romantsi (neolatini).
Cesiu
Cesilu (numiru atomicu 55, Cs) easti unu elementu chimicui.
Limba armãneascã
Cama di 250,000 di Armãnjlji ditu Makedonia di Nord, Arbinishia, Sãrghia, Romãnia, Vurgaria shi Gãrtsia u zburãscu limba armãneascã ca "limbã di dadã".
Zãrtsinã
Limba armãneascã s-amintã ditu limbili veclji di tu Balcan: limba tracã, epiroticã, thessalicã shi makedonica veacljã. Di cara vinirã Romanjlji tu Balcanu, Armãnjlji s-featsirã ca un popul cu limba romanicã.