cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Misha Anastasievici
Parmateftu shi nicuchir om
Nica cãndu eara ficior ahurhi s-lucreadzã ca parmateftu, la anlu 1814. Prota lucreadzã ca huzmichar tu ducheanea al Tenca Dinulovich, iu pi ninga alanti, adra shi vindea sapuni. Dupu atsea s-dutsi s-lucreadzã ti pãradz la beilu Vula Gligorievich, patronlu di Poreci tu atsel chiro, ca om cari lucreadzã tu yizba. Ca ficior lucra ti shasi groshuri, ma la anlu 185 a lui aveari eara aproapea 18. di miliunj di ducati ica ma multi miliardi di dinari (iuva la anlu 1890). Misha Anastasievich, tu ma tricuta ilichii eara un di nai ma avutslji Srghi shi sã-zbura ca pãnã shi 12 di ori eara ma avut di "naima avutlu" cnez Milosh. Protlu ma mari amintatic di 100 di groshuri li amintã la anlu 1816 ti trãdzeari vapori di Dunab pit Gherdap.
Mihailo Misha Anastasievich - Capetan Misha (Poreci (pi Dunab), 24 di shcurtu, anlu 1803 - Bucureshti, 27 di yianar, anlu 1885) eara titular maior sãrbescu, mari parmateftu, patriot sãrbescu, dascal shi donator.
Politiciar
Ca avut om, avea interes ti bana politicheascã tu printsipatlu Sãrbia. A lui influentsã u ufilisea cãti niheam shi atsea cu mediatori. Avea buni relatsii cu printsipatili al Milosh Obrenovich shi Alexandar Caragiorgevich, ma lu lugursea ca am al Caragiorgevich. Tsicara ca Obrenovich lu lugursea ca ahtari om, el nu eara "om" al cnezlu Alexandar. Di la anlu 1843 lucra pi atsea Vucich shi Avram Petronievich (cum shi altsã cari eara avinats), s-toarnã tu Sãrbii. La didea pãrats a Turtsãlor ta s-lu realizeadzã scupolu a lui, shi atumtsea shi la anlu 1858. Intrã tu politica cãndu s-complicã situatsia cu a lui dzinir Raia Damianovich, cari eara ministru shi prezidentu a Marli giudic. Cãndu u chiru pozitsia cnezlu Alexandar cari nu lu vrea multu, Misha ahurhi s-angajeadzã. Nu eara limbid cari eara scupolu al Anastasievich: el singur icã dzinirli a lui Giorege Caragiorgevic s-facã cnez tu loc Alexandar? Cu cnezlu li dãnãsi contactili cãndu Damianovich cari partitsipa tu afera al Tenca eara giudicat s-ducã ahapsi shi aclo muri, sh-pi ninga eforturli al Anastasievich s-lu ascapã. Dzinirli Raia pi 21 di martsu, anlu 1858 eara anfãrmãcat tu cula al Gurgus, iu lucra ca hapsinat. Capetan Misha tu atsel chiro s-angajeadzã tu activitãts ti alãxeari al cnez Alexandar shi colaboreadzã cu Ilia Garashanin shi Vucich. Sum multsimi al Obrenovich s-fatsi shi Prezidentu a parlamentului al Alju Anderi la anlu 1858, cãndu vini pãnã di alãxeari a dinastiiljei. Amintã a treia parti, Obrenovich, ashi ca Milosh s-featsi cnez. Ca lu cunushtea multu ghini cnezlu Milosh, shi ca di tinireatsa lu tsãnea a minti a lui nibun caracter pãnã lucra comertsii deadun, al Anastasievich aoatsi nu lji eara ghini ta s-bãneadzã. Ti atsea Misha Anastasievich fudzi dit Sãrbii, a ma amãnat, cãti vãrã oarã pi shcurtu s-turna. Cu cnezlu MihailoObrenovich, Misha s-achicãsea cama ghini shi di aclotsi dateadzã a lui donatsii cãtrã printsipatlu Sãrbia, cari s-fãtsea tu yinitor.
Misha Anastasievich armasi tujlmImnmhfmui memoria contemporanã: ''Nu eara nitsi rigoros, nitsi reactsionar, a caracter ciudios la el nu putea s-ducheascã. Eara om cu largu suflit shi bunã inimã. Shtea s-bãneadzã ca mari domnu, cu atsea tsi li ufilisea bunili lucri dit bana di cafi dzuã, ma idghea ashitsi shi s-adarã activitãts culturali. Eara bun pãrinti ti tuts membri a familiiljei a lui, cum shi ti atselji cari bãna pi a lui aveari. A tutulor la eara bun dascal, ma pisti tut eara bun Sãrbu. Patrida a lui u vrea fãrã mardzinã shi a lui interesi personali li liga cu interesili comuni. ''
Spahii
Cãndu biznislu cu comertsii cu sarea dãnãsi iuva la anlu 1865, di cãndu u vindu tutã sari, armasirã mãri hãrgi cari amintaticlu di spahiili nu putea s-li anvãleascã. A lui maistru printsipal Nicola Vuiatovich, cari lji eara om di pistusini shi cari ti el lucra 39 di anj, lji deadi propuniri s-li vindã tuti spahii. Di Clejani iu tu isihii va s-putea s-lu treacã aushaticlu, tru an putea s-adunã 25-30.000 di ducati, tsi eara duri ti bunã banã. Ma, a aushitlui Misha, dignitatea personalã shi pirifanilji di avut om nu lji didea s-u adarã atsea: nu putea, atsea tsi u ancupãrã tu a lui banã ti bãrnurli dupu el, tora s-u chearã ashitsi lishor.
Construari obiecti
stanga|miniatura|230x230px| Misha Anastasievich lu da obiectu a patridãljei (frescã tu Obiectul al Capetan Misha) "Construarea lji eara nai ma vrutlu lucru, a comertsia shi educatsia a popului totna eara obiectu ti a lui mindueari ". Adrarea a obiectului al Capetan Misha ahurhi la anlu 1857, a s-mindueashti ca planlu eara s-hibã ubor a hilji-sa a lui Sara Caragiorgevich, ma developarea a evenmentilor polititsi priadusirã Anastasievich, pi 24 di andreu, anlu 1863 s-u da ca durutinã a patridãljei a lui. Pi platsa a Vãsiljelui (Marea pãzari) pi loclu a nãului obiectu prota eara trei casi: tu prota eara farmatsia al Iovan Dilber, a pi ninga dauli casi al Misha ampãrtsãti cu capii di her. Casa pi ninga farmatsia u deadi a dzinirli cu titulã Arsen Ciarnoievich (dupu vãrã informatsiidzinirli eara Petar Ciarnoievich), a tu alantã casã bãna deadun cu nai ma vrutlu dziniri Raia. Adrarea a avdzãtlui obiectu al Capetan Misha eara multu lungu chiro, pãnã la anlu 1864, ca s-ashtipta s-agiungã marmura dit Itali. Cnezlu Mihailo, tu numa a statlui spusi hãristuseari cãtrã donatorlu cu carti cari u angrãpsi pi 13/25 di shcurtu, anlu 1863. Cu obiectul, ca durutinã eara datã shi tut tsi s-afla tu obiectul, aparati ti lucri educativi shi shtiintsifitsi (laboratorii hemicã). Tu atsel mari obiectu s-afla Marea sculii, Litseulu, Ministeriatlu ti educatsii, Biblioteca popularã shi muzeilu. Azã tu aestu obiectu s-aflã Rectoratlu a Univerzitatiljei din Beligrad.
Donator
miniatura|Misha Anastasievich Di ispeti ca deadi mari durutinã a statlui Sãrbia, a atsea easti Obiectul al Capetan Misha di la anlu 1863, el s-lugurseashti ca nai ma mari donator sãrbescu. Atsel ahãt mushat obiectu tu tsentrul a cãsãbãlui, Anastasievich lu custusea 110.000 di ducati, a aoatsi s-lugursescu shi hãrgili ti priadrari a obiectului ti nãulu scupo. Loa amparmut pãradz di printsipatlu Moldavia (aproapea 2,5 miliunj di lei tu malãmã la anlu 1855), ancupãra spahii tu Vlashca (12), a cãndu s-adrã avut, s-featsi mari donator. Ma shi nica cãndu eara tinir adra multu buni lucri shi la agiuta a oarfãnjlor, shi cu atsea spunea hãristuseari cãtrã cafi un om cari lji avea agiutatã tu bana a lui. Capetan Misha eara avut shi avea stil, dãrut shi cu misii concretã, ma pute nu u agãrshi a lui originã ca eara oarfan. Ari multi a lui donatsii cari suntu cãnãscuti, ma s-mindueashti ca ari nica ma multi cari nu suntu cãnãscuti. La agiuta a ma multsãlji scriitori ti tipuseari a cãrtsãlor a lor, didea mari ampãrmut, ma shi la ljirta cãndu nu putea s-lu toarnã amparmutlu, cum eara ljirtarea a mariljei borgi (di 8000 di ducati) a sotslui a lui Ilia Garashanin, icã a soiljei a lui Prjici, a curi la ljertã pãnã di 40.000 di ducati, didea stranji ca durutinã a muljerlor di Milanovats din Ghios totna cãndu va s-nirdzea aclo, didea finansii ti sala ti dghivãseari ãn Beligrad, a curi eara shi fundator, cum shi baluri tu uborlu al cnezlu Alexandar Caragiorgievich, fundã shi u finansea sculia (bãrbãteascã shi muljireascã) pi a lui aveari tu reghionlu di Vlashca, iu ficiorlji anvitsa fãrã pãradz, a featilor la didea doarã cãndu s-mãrta, lji ascãpa parmateftsãlji di bancrot cu atsea tsi la li ljerta amparmutslji pãradz icã la didea diznãu ampãrmut shi ashi ma anclo. Pi ninga atsea, Misha deadi shi dau icoani a manastirlui Papraci dveri. Tu aushatic Misha eara nica ma durut shi ma mari donator, ashi ca a lui nai ma vrutã vapoari "Simcu", fãrã s-mindueascã multu, ca durutinã u deadi a vãrnui sutsatã humanitarã. Nai ma multu li agiuta shi pãnã iu bãna eara prezidentu a Casinolu shi sala ti dghivãseari din Beligrad. La anlu 1863 easti aleptu ti membru di tinjii a "Sutsatãljei ti slovenizmul sãrbescu" din Beligrad. A lui bãrnu "cari nu minduea multu", pãnã iu bãna Misha li avea tuti benefitsii di avutlu tatã shi pap, ma dupu a lui moarti, tu antimisi la armasi multu niheam. Misha tu aushatic ahurhi s-u vindã a lui ma njicã aveari, ma avea shi rezultati niproductivi tu biznislu, ca exemplu cãndu a lui colaborator - soia a lui Ilia Prjic, nu avea suxes cu "shpeculatsia" - chiru 20.000 di ducati ali Misha, titsi singur s-vãtãmã. Spahiili di Vlashca cama nu putea s-li anvãleascã mãrli hãrgiuri, ashi ca tu anjlji dit soni di a lui banã capitalu ahurhi s-njicureadzã. . dreapta|miniatura|230x230px|Obiectul al Capetan Misha, anlu 1867
Aushatic shi moarti
Alantã parti di bana a lui, di la anlu 1859, Misha u tricu tu Vlashca, iu ma niheam tritsea chiro Bucureshti (iu muri tu a lui palatã) a ma multu pi nai ma marea aveari tu nitinjisitlu loc Clejani (Giurgiu) iu avea ubor. Tu uborlu vãrã dzãc ca avea mari luxuz, ca exemplu ufilisea lucri pit casã adrati di asimi shi nai ma luxuzã mobilã adusã di largu. Pãnã la bãsearica pi ninga sculia, cari singur u adrã, di uborlu tritsea cali - veardi alei, ta s-nu ambudghiseascã ali spahii. Ti sigurantsa ali spahia tu reghionlu di Vlashca gãile aduna Arnautslji, a tu Sãrbii - Sãrghi, shi atsea 12 di gardishtsã personali cu armã alãxits tu portu popular. Tsicara ca avea multi casi shi palati pi ninga atseali di Bucureshti shi Viena, a nai cama multu ãn Beligrad, el di la anlu 1842 nai ma multu shidea tu reghionlu di Vlashca, scljeama bãna ãn hoarã cu ahorghea mushat stil di bãnari. Aushitlu avut om muri tu meslu yianar, anlu 1885 Bucureshti, trei dzãli di cãndu lãndidzã, di problemi cu pulnjili. Nicuchira a lui Hristina muri pi 14 di brumar, anlu 1889 shi easti angrupatã ãn Beligrad tu Vecljli mirmintsã, tu groapa familiarã al Anastasievich, tu partea di Nord di bãsearica Alj Marco. Misha armasi singur tu localitatea Clejani, iu s-aflã corpul a lui balsamat, didip tsãnut tu svinduchea di yilii sum sarcofaglu, tu groapa a hramlui Alju arhistratiglu Mihailo. Doi yiatsãri Ghermanj cu retseptu secret adrarã corpul s-hibã balsamat, cari s-aflã tu loc hermetic anclis. Tu Sãrbia, tu chirolu al Obrenovic, tu a lui tinjii lji eara adratã comemoratsii; pi 1 di shcurtu, anlu 1885 dupu detsizii a Guvernului Vasilichescu tu bãsearica di Sabor eara tsãnut parastos, pi 12 di shcurtu Marea sculii tu tinjii a donatorlui a ljei tsãnu parastos tu a ljei aulã, a Svetomir Nicolaievich zbura ti roljea al Misha. Tu aushatic putu cu agiutor di sotslu a lui scriitor Matia Bana s-au angrãpseascã a lui shcurtã ma avutã "Biografii", cari eara publicatã la anlu 1890 tu "Fimirida a Anvitsatãljei sutsatã sãrbeascã".
Nica di la anlu 1910, cum shi tu chirolu anamisa di dauli Polemati mundiali, public avea andau initsiativi, oasili a donatorlui ti educatsii capetan Misha s-aducã di Vlashca tu Yiugoslavii, ma atsea nu s-realizã, tsicara ca avea shi detsizii di Adunarea a Vasiliiljei Sãrbeascã. Mari efortu adrã a lui nai ma vrutã hilji Sarca shi cu anj cãfta Academia s-adarã tsiva pi atsel plan. Nai ma mari tinjii spusirã tinirlji academicianj di a lui loc natal Timoc - Craina, educats oaminj cari dipisirã sculii tu "Palata al Capetan Misha". La anlu 1929 elji cãfta izini a lor donator s-lu aducã cu vapori tu Milanovats din Ghios, tu a lui veaclji groapã cu monumentu, la bãsearica, cari easti donatsii tu Miloshevats.
Jana Mihailova
-	Findator shi ex-prezidentã a Activlui a muljerlor Armãni di la sutsata Mandra di Scopia
Limbi
Armãneashti-limba di dadã
Misha Anastasievici
Construari obiecti
Dupu scrierli al Matia Bana, construarea custusea 11 di njilji di liri. Dupu alti informatsii, obiectul al Misha custusea pãnã 80.000 di ducati.
Jana Mihailova
2011-2014 – Membrã a Comitetlui organization ti ãnsimnari a Dzuãljei Natsionalã a Armãnjlor 23 di mai
Alchiviad al Nusha
Chirolu di ma tricutã ilichii
Anlu 1936 el informã ca easti multu lãndzid, titsi informeadzã shi presa di tu atsel chiro.
Jana Mihailova
Tema a masterlui: „Influentsa a factorilor culturologhitsi ti aprucheari companii cari va s-reclameadzã, cu actsentu pi Televizia Machiduneascã“ – aprir, anlu 2015
- Deportarea a Armãnjlor dit Machidunia di Dat – pirmituseashti Dimitar Mihailovschi Cusizic (Barba), di la pagina 205-220 (Textul lu ãndreapsi m-r.Iana Mihailova)
Lucru 2008 – Redactor a Redactsiiljei armãneascã di la Televizia Machiduneascã
-	Membrã a Sindicatlui independentu a jurnalishtsãlor shi lãcrãtorlji tu mediumili
Alchiviad al Nusha
Bana privatã
Cãndu eara pi slujbã Bituli, Nushici s-cãnãscu cu Darinca Ghiorghevich, cu cari s-ansurã anlu 1893. Prota vreari ali Darinca lju spusi cu poezii cari u angrãpsi pi lepeza. Ca diplomat multi ori cu familial lu alãxea loclu di bãnari. Cãndu s-featsi cãnãscut scriitor, s-featsi dramaturg shi conducator a Teatarlui popular din Beligrad.
Stripuri
Nica cãndu bãna, a lui opera eara adratã ca stripuri tu fimiridzli anamisa di polematili tu nai ma mari tiraj, a autori eara nai ma cãnãscutslji artishtsã di atsel chiro.
Bana privatã
Strahinja Ban (1896-1915) uniclu hilj al Nushici, eara vãtãmat tu Protlu polim mundial. Muri pi 12 di ximedru, anlu 1915, shcurtu chiro di cãndu s-turnã di pi frontul, dupu tsi eara prezentu la numta ali Margarita, Scopia. Ma amãnat, ti hilji-su, Nushici multu niheam zbura. Tu a lui tinjii lu angrãpsi romanlu “Nausuti tsisprã”. Dupu moartea a hilji-su, lji lipsea dzatsi anj ta s-poatã diznãu s-ahurheascã s-lucreadzã. Atumtsea li angrãpsi a lui nai ma buni comedii: Doamna ministera, Mister dolar, Familia jiloasã, Dr.Ljirtatlu shi multi alti. Tu atsel chiro eara nai ma cãnãscut scriitor Yiugosloven.
Ti cultura popularã
dreapta|miniatura Opera al Nushici, di la anlu 1950 s-adapteadzã tu vãrã tsindzãts di bioscopuri shi filmuri pi televizii.
Doamna Ministera, filmu lungumetraj pi bazã a comediiljei di la anlu 1929, al Branislav Nushici tu rejii al Jorj Scrighina, reghistrat anlu 1958, tu productsii ali UFUS.
Jana Mihailova
Colaborari tu revisti, mediumi electronitsi, tradutsiri etc.
Misha Anastasievici
Antimisi
Balet neoclasic "Sarea a loclui" di coreograflu Deian Colarov easti consacrat a banãljei al Misha Anastasievich.
Alchiviad al Nusha
Chirolu di ma tricutã ilichii
Branislav Nushici eara cãnãscut scriitor, cnãscut dupu humorlu autentc. Nai ma multu scria ti oaminjlji, ti lor character shi ti bana spiritual. Ninti s-moarã, Nushici deadi contributsii ãn Beligrad s-fundeadzã Teatarlu familiar, icã teatarlu Boshco Buha, cari anlu 1950lu fundã a lui hilji Margarita Predich Nushici.
Ti a lui banã, la anlu 1986, easti adratã shi drama pi Televizii sum numa Niserioz Branislav Nushici. Nica cãndu bãna, a lui numã u purta: un cafine shi sculii ãn Beligrad, stradi ãn Beligrad, Bituli, Smederevo shi Craguevats, vãrã sutsãts, a ti ciudii a lui, shi vãrã grupi di cãntãtori.
Cãrtsã
dreapta|miniatura|200x200px
Chirolu di ma tricutã ilichii
Muri pi 19 di yianar, anlu 1938, shi di tinjii cãtrã el, atsea dzuã fasada a obiectului a Teatarlui popular din Beligrad eara anvãlitã cu lai pãndzã. Ca manuscris, nidipisitã lji armasi comedia “Condutsirea”.
Bana privatã
Avea trei ficiori: Margarita, Strahinja Bana shi Olivera. Nai ma njica featã Olivera muri cãndu avea doi anj. Nushici eara ligat di familia a lui titsi marturisescu zboarãli a hilji-sa Margarita: “Nitsi Bana, nitsi mini, pute nu na ari aguditã. Na dutsea tu atelje ti picturi shi tu teatru. Aclo na anvitsa s-li mutrim picturili shi cu angatan s-mutrim tsi s-fãtsea pi stsena”. Margarita shi Strahinja ca tiniri, multi ori aguca rolji di ficiori tu piesili a tatus-su a lor.
Jana Mihailova
2010-2016 – Unã di autoarili a Cãrtsãlor ti “Limba shi cultura a Armãnjlor” di la clasa III pãnã la clasa IX.
Alchiviad al Nusha
Pirmifi
dreapta|miniatura|179x179px|Groapa al Nushici
Lucurlu profesional
miniatura Ca lãcrãtor tu Ministerioatlu ti lucãrli externi, eara nominat ti secretar tu Conzulatlu tu Bituli, shi atumtsea s-ansurã la anlu 1893 cu Darinca, hiljea a parmateftului Bojidar Ghiorghevich shi Ljubitsa, a curi frati Dimitrie Bodi tu atsel chiro eara consul Bituli. Idghiul an eara aleptu ti consul tu Prishtina iu mãrturisea ti greaua banã a popului sãrbescu ti cari scria tu cãrtsãli cãnãscuti sum numa  Cãrtsã a conzului.
Jana Mihailova
Pãrintsa: Nicola Costov, Haida Costova
Alchiviad al Nusha
Casa al Branislav Nushici
Casa al Branislav Nushici, cari u adrã tu anjlji dit soni di a lui banã (1937) tu strada Shecspir, numir 1, ãn Beligrad, easti proclamatã ti aveari culturalã (ca monument cultural) cu detsizii a Institutsiiljei ti avigljeari a monumentilor culturali a cãsãbãlui Beligrad nr.1046/2 di 28.12.1967
Contributsii cãtrã fotografia sãrbeascã
Nushici adra fotografii shin inti s-ducã ca consul tu Prishtina (ciarshar, anlu 1893). Easti anamisa di protslji stereofotografi sãrbeshtsã. Alãsã semnu ca scriitor shi ti istoria sãrbeascã pit fotografii shi vãrã nali tehnichi (ca exemplu rentghen fotografii). Cu fotografii deadi ilustratsii ti a lui trei cãrtsã. Partitsipã la prota expozitsii ti fotoamateri ãn Beligrad, anlu 1901. Tu fimirida “Politica” publicã un pirmif pi tema ti fotografia cari u dedicã a nun-sui, Milan Jovanovich. Opera cu fotografii adrati di Nushici s-tsãn tu Muzeilu a cãsãbãlui Beligrad.
Lucurlu profesional
La anlu 1912 s-turnã Bituli ca lãcrãtor tu administratsia di stat. Un chiro eara nacialnic, a anlu 1913, Scopia lu fundã protlu teatar shi aoa bãna pãnã la anlu 1915. Tu chirolu a Protlui polim mundial s-dusi tu Italii, Shvaitsarii shi Frantsii shi aclo armasi pãnã tu dipisita a polimlui. Tu chirolu a Protlui polim mundial unã parti di a lui manuscrisi li alãsã Prishtina shi atseali manuscrisi suntu tsãnuti, a unã parti di manuscrisili cari eara Scopia, li arsi.
La anlu 1900 Nushici easti bãgat pi functsia secretar tu Ministeriatlu ti educatsii, a shcurtu chiro dupu atsea s-featsi dramaturg tu Teatarlu popular din beligrad. Anlu 1902 eara nominat ti comesar ti poshta shi telegraf tu Ministeriatlu ti constructsii.
Jana Mihailova
Redactor la TVM
7.	 Partitsipari la Debata publicã ti Nomlu ti niintari a andrepturlor a comunitãtslor sum 20% (brumar, anlu 2018)
Tradutsiri shi lecturã
Alchiviad al Nusha
Alti activitãts artistitsi
miniatura|249x249px|Stampa postarã di Republica Sãrbia
Misha Anastasievici
Construari obiecti
Anjlji tsi urmeadzã nu lucreadzã cama cu sari shi di atumtsea mash hãrgea shi li aspãrdzea pãradzli. Dzãsi, poati ca nu avea mascuri ficiori, ca noari ti cari s-lji tsãnã pãradzlji.
Jana Mihailova
Master: „Univerzitatea Alju Chiril shi Metodi“ di Scopia, la „Facultatea ti economii“ shi „Institutlu ti economii“ - Maghistru ti shtintsã economicã
-	Unã di fundãtoarili shi Prezidentã actualã a Sutsatãljei armãneascã INTEGRA NAU di Scopia
1996-2008-Vitse-redactor a Redactsiiljei armãneascã di la Televizia Machiduneascã
Alchiviad al Nusha
Pricunushteri
dreapta|miniatura|234x234px
Jana Mihailova
1993-1996 – Jurnalistã, conducator tu Redactsia armãneascã di la TVM
9.	Partitsipari la Conferentsia cu ucazi 20 anj di ansimnari a Contractului di Ohãrda
Sculii univerzitarã: „Facultati ti shtiintsã di politica“ - politicolog ti relatsii internatsionali, diploma di la anlu 1993, ãn Beligrad
8.	Partitsipari la Saemlu ti Organizatsii niguvernamentali cu ucazi a Dzuãljei internatsionalã a voluntarizmului – andreu, anlu 2018
Premii, sertificati shi treninzi
Faptã: 15.04.1970, Shtip
6.	Sustsãniri ti organizari a Seminarlui ti trening a dascaljlor pi limba armãneascã, Ohãrda (yizmãciunj, anlu 2018)
-	Membrã a Asotsiatsiiljei a jurnalishtsãlor ali RM
2007-2012 – Reporter – colaborator la TV Radio Makedonia, Bucureshti, Romãnia
4.	“Limba shi cultura a Armãnjlor”, Scopia, 2011, carti ti ãnvitsari a limbãljei armãneascã ti clasa VI (tu sculiili primari), ãngrãpsiti pi limba armãneascã, editor – Ministeriatlu ti educatsii shi shtiintsã ali Republica Machidunia;
1.	“Limba shi cultura a Armãnjlor”, Scopia, 2010, carti ti ãnvitsari a limbãljei armãneascã ti clasa III (tu sculiili primari), ãngrãpsiti pi limba armãneascã, editor – Ministeriatlu ti educatsii shi shtiintsã ali Republica Machidunia;
7.	“Limba shi cultura a Armãnjlor”, Scopia, 2016, carti ti ãnvitsari a limbãljei armãneascã ti clasa IX (tu sculiili primari), ãngrãpsiti pi limba armãneascã, editor – Ministeriatlu ti educatsii shi shtiintsã ali Republica Machidunia.
3.	“Limba shi cultura a Armãnjlor”, Scopia, 2010, carti ti ãnvitsari a limbãljei armãneascã ti clasa V (tu sculiili primari), ãngrãpsiti pi limba armãneascã, editor – Ministeriatlu ti educatsii shi shtiintsã ali Republica Machidunia;
2006-2007 – Colaborator, autor a texturlor tu revista armãneascã “ARMÃNAMEA” di Bucureshti, Romãnia (columni ti situatsia tu cari s-aflã Armãnjlji tu RM)
2002 – Colaborator, autor a texturlor ti folclorlu armãnescu tu revista armãneascã “Armãnamea bilten” di Shtip
- “100 di anj di proclamarea a Printsipatlui armãnescu Pindus shi 100 di anj di deportarea a Armãnjlor” – Scopia, anlu 2017, materiali di la Simpoziumlu internatsional tsãnut pi 13.05.2017, (tipusiti pi limba armãneascã shi pi limba machiduneascã), editor: Sutsata INTEGRA NAU, redactori: M-r.Iana Mihailova shi Maria Nicolova
Publicati cãrtsã Unã di autoarili a cãrtsãlor “Limba shi cultura a Armãnjlor” di la clasa III – IX:
Alchiviad al Nusha
Branislav Nushici - Alchiviadi al Nusha  (Beligrad, 20 di ximedru, anlu 1864 – Beligrad, 19 di yianar, anlu 1938) easti faptu tu casã iu tora s-aflã Banca Popularã ali Sãrbii. Tatu-su al Branislav Nushici, Ghiorghi Nusha eara Armãn dit Clisura (tu Gãrtsii), a mama-sa Ljubitsa Caspar eara dit Bosna shi Hertsegovina.
Jana Mihailova
2.	“Dghivãsim, ãngrãpsim, armãneashti zburãm”, Scopia, anlu 2019, Prota parti - manual bilingval: machidunescu-armãnescu, ti adultsã, ti ãnvitsari a limbãljei armãneascã (tipusitã pi limba machiduneascã shi pi limba armãneascã, editori: Maria Nicolova shi m-r.Iana Mihailova di la sutsata armãneascã INTEGRA NAU! Proectul easti finansat di UE shi Aghentsia ti realizari a ãndrepturlor a comunitãtslor (ARÃC).
Alchiviad al Nusha
Di bana
Anlu dit soni di Litseulu s-featsi membru a sutsatãljei di ficiori “Nada”. A lui prota carti easti cu poezii, di cari dau suntu publicati tu Almanahlu. Ma amãnat, a lui poezii li publicã shit u “Golub” (Pãrumbu) – fimiridã ti sãrbeascã tinirami, anlu 1879. Cãndu umplu 18 di anj, u alãxi numa a lui ca Branislav Nishich. Nica ca tinir eara membru a Partiiljei radical cari eara tu opozitsii. Atumtsea ti prota oarã u duchy putearea a rejimlui.La anlu 1883, pi 19 di anj u angrãpsi a lui prota comedii “Deputat popular” cari pi stsenã va s-agioacã 13 di anj ma amãnat, la anlu 1896. Aestã carti sh-pizueashti cu politica, alidzerli, deputatslji populari shi partia pi potesi. Tsicara ca avea mindueari pozitivã di retsenzentsãlji Milovan Glishich shi Lazo Lazarevich shi eara bãgatã pi repertoar, conducatorlu a teatarlui sãrbescu popular Milorad Shapcianin tu momentul dit soni lu pitricu textul tu Ministeriatlu ti politsii cu plãcãrii s-da a lor mindueari, ca piesa lipsea s-hibã bãgatã pi stsena la Teatarlu di stat. Ma di ispeti a birocratiiljei, textul aclo armasi multsã anj. Faculati ti andreptu ahurhi Grats iu tricu un an, a dupu atsea continua ãn Beligrad iu lo shi diploma pi Analta sculii, anlu 1886.
Jana Mihailova
5.	“Limba shi cultura a Armãnjlor”, Scopia, 2016, carti ti ãnvitsari a limbãljei armãneascã ti clasa VII (tu sculiili primari), ãngrãpsiti pi limba armãneascã, editor – Ministeriatlu ti educatsii shi shtiintsã ali Republica Machidunia;
Alchiviad al Nusha
Ahapsi
Di ispeti ca prota scriari lji eara loatã, cum spuni tu a lui autobiografii, atumtsea s-pari ca lji vini inspiratsia ti naua comedii tu cari sh-pizuea cu politsia. Comedia “Persoanã fãrã pistusini”easti angrãpsitã anlu 1887/88 cari pi repertoar va s-hibã bãgatã 35 di anj ma amãnat, ma exact pi 19 di mai, anlu 1923. Aoatsi sh-fatsi pezã cu politsia iu ari coruptsii, xenofobii shi carierizam, a curi lucru primar la easti s-alumtã cu atselji cari suntu contra dinastia, iu nai ma nibun trec oaminjlji cari nu au cana cabati. miniatura|200x200px La anlu 1887, ãn Beligrad avea dau angrupãri, la cari partitsipa shi vasiljelu shi analtsã reprezentantsã shi membri a Guvernului. Ushich eara revoltat pi aestã situatsii shi ti atsea angrãpsi un cantic satiric-politic sum titlu “ Dva raba” shi u ampãrtsã pi dau pãrtsã. Poezia easti publicatã tu “Frãndza dzuarã” shi trapsi mari atentsii la populu. Ma atsea multu lu nãrãi vasiljelu  Milan cari deadi instructsii Nushici s-hibã bãgat ahapsi. Nushici pãnã atumtsea avea reputatsii di tinir om “cari spuni tut tsi mindueashti shi atsea u scrie public…shi ca Pojarevats ghini va I yinã ta s-avreadzã”. La anlu 1888 giudiclu adusi detsizii Nushici s-hibã giudicat doi anj, a dupu caftarea a tatu-sui, eara silighit un an dupu tsi shidzu Pojarevats ahapsi.
Aoatsi angrãpsi pirmifi cari li adunã tu cartea Frãndzã shi comedia Proectsii. Tu aestã comedii Nushici sh-pizuieashti cu birocratia, ma nu easti ahãt rigoroz. Ti Ministrul dzãts ca easti bun om cari easti etim s-agiutã a cafi unui om, a ari achicãseari shi ti oaminjlji cari angrãpsea nibuni lucri ti el tu presa. Di cãndu inshi dit ahapsi, s-dutsi la vãsiljelu Milan, dupu tsi ministrul ti lucãrli externi lji deadi slujbã tu diplomatia. Dzatsi anj lucre tu conzulatili tu Bituli, Scopia, ãn Sãrunã shi Prishtina. A lui carti dit soni Proectsii ti prota oarã pi stsena a teatarlui vasilichescu  s-agiuca ninti s-anchiseascã la slujbã tu xeani, anlu 1889.
Jana Mihailova
Unã di autoarili a Manualilor ti ãnvitsari a limbãljei armãneascã ti adultsã: 1.	“Dghivãsim, ãngrãpsim, armãneashti zburãm”, Scopia, anlu 2012, manual ti ãnvitsari a limbãljei armãneascã ca examen optsional la Facultatea ti filologhii di la Univerzitatea “Alju Chiril shi Metodi” di Scopia, (tipusit pi limba armãneascã), editori: Maria Nicolova shi m-r.Iana Mihailova (Proectul eara finansat privat).
Alchiviad al Nusha
Di bana
stanga|miniatura|200x200px Branislav Nushici easti faptu pi 20 di ximeru, anlu 1864 ãn Beligrad, tu casa iu azã s-aflã Banca popularã ali Sãrbii, Alchibiad Nusha, di tatã Ghiorghi  (Armãn) shi dada Ljubitsa (Sãrboanjã). Tatu-su a lui eara tinjisit parmateftu cu yiptu, ma shcurtu chiro dupu tsi s-featsi Alchibiad, u chiru avearea. Din Beligrad, familia s-dusi s-bãneadzã Smederevo, iu nushici u tricu bana ca ficior shi aclo dipisi sculii primarã shi doi anj di Litseulu, a matura dipisi ãn Beligrad.
Eara scriitor literar, angrãpsea romani, drami, pirmifi shi esei, easti cãnãscut comediograf, fundator a retoricãljei tu Sãrbii shi cãnãscut fotograf amater. Idghea ashitsi lucra ca jurnalistu shi ca diplomat. A lui nai ma importanti lucre suntu ligati cu teatarlu, di cari nai ma cãnãscuti comedii lji suntu: “D-na Ministera”, “Deputat popular”, “Familia jiloasã” shi multi alti. Pi ninga atsea tsi angrãpsea texturi ti teatrili, lucre shi ca dramaturg shi conducator tu teatrili ãn Beligrad, Novi Sad, Scopia shi Saraevo. Branislav Nishici tu a lui cãrtsã zburashti ti bana di cafi dzuã tu Sãrbii tu eta XIX shi XX, a alui analizi sotsiologhitsi suntu actuali shit u eta XXI.
Di bana
Pi ilichii di 20 anj Nushici fudzi di acasã shi s-dutsi tu armata sãrbeascã ta s-alumtã tu polimlu sãrbescu-ãnturtsescu, ma ti shcurtu chiro pulitsia di cãsãbã lu turnã acasã. Ma amãnat, la anlu 1885, dupu vrearea a lui, dau stãmãnj partitsipã tu polimlu sãrbescu-vãrgãrescu. Atumtsea, tu cãsãbãlu Iagodino lji deadirã un vod cu armatuladz ta s-andreagã ti polimlu. Tu atsel vod eara shi poetlu Voislav Ilich, cu cari Nushici s-featsi mltu bun sots tut pãnã la anlu 1894, cãndu Ilich muri. Tu aestu polim Vãrgãria s-unitã, a Sãrbia amintã heroi di polim, maior Mihail Catanich cari eara pitricut s-yitripseascã tu Sofii. Prota carti cari Nushici u publicã eara Pirmituserli a unui caplar, anlu 1886, carti cu shcurti pirmifi shi tsitati cari s-featsirã tu chirolu a polimlui. stanga|miniatura|276x276px
Jana Mihailova
Alti cãrtsã
2.	“Limba shi cultura a Armãnjlor”, Scopia, 2010, carti ti ãnvitsari a limbãljei armãneascã ti clasa IV (tu sculiili primari), ãngrãpsiti pi limba armãneascã, editor – Ministeriatlu ti educatsii shi shtiintsã ali Republica Machidunia;
6.	“Limba shi cultura a Armãnjlor”, Scopia, 2016, carti ti ãnvitsari a limbãljei armãneascã ti clasa VIII (tu sculiili primari), ãngrãpsiti pi limba armãneascã, editor – Ministeriatlu ti educatsii shi shtiintsã ali Republica Machidunia;
Misha Anastasievici
Avut om
Tu Beligrad duchitlu Anastasievich ti totna armasi s-bãneadzã di la anlu 1842, a casa ahurhi s-u adarã la anlu 1840. Avearea din Beligrad al Capetan Misha eara impresivã, cu ma multi casi, cafãnj, magatsini shi vãrã dzatsi bashti - platsuri pi locatsii atractivi iu adrã nali obiecti. Gãilelu ti lucurlu shi angajmanlu cu avearea lji deadi a huzmecharlor tu cari avea mari pistusini: Ilia Prjich, Nicola Petrovich shi Iotsa Maler. Misha di chiro-chiro s-turna tu Sãrbii ta s-adarã controlã pi situatsia cum s-lucreadzã cu avearea a lui ãn Beligrad shi Milanovats.
Spahii
Paralel cu comertsia cu sari cari u adra cu suxes, Misha ahurhi s-ancupãrã loc - spahii tu reghionili armãneshtsã di sud. Prota spahii Brnceni tu reghionlu di Teleorman u ancupãrã la anlu 1844, a numirlu a lor criscu pi nau spahii tu reghionlu Vlashca. Alantsã anj ancupãrã shi alti, ti tsi hãrgi pisti 500.000 di ducati. Mash ti construari a obiectilor pi spahiili, hãrgi nica alti 170.000 di ducati. Tu a lui "Rezime di bana", Anastasievich li adutsi aminti a lui spahii shi altã aveari tsi u avea pit teritoria Vlashca. Di ancupãratili 15, adrã 9 spahii, cu atsea tsi ma multi locuri li adunã tu un loc. Atsea eara aesti averi: 1. Branceni (Branceni (Teleorman)), cu Guruieni (Teleorman) (a nu Gauruciu), shi Smardioasa (Teleorman) - reghionlu di Teleorman; anlu 1844 ti 45.000 di ducati; 2. Dragoieshti, cu Valjaluia shi Ostroveni - reghionlu di Olt; anlu 1852 ti 24.000 di ducati; 3. Ceptura de sus (Prahovo), - reghionlu di Prahovo; anlu 1852 ti 6.000 di ducati; 4. Clejani (Giurgiu) cu Valulat (Vadu Lat (Giurgiu)), Hobaiu, Obegiaicu (Obedeni (Giurgiu)) shi Danciuleshti (Gorj) - reghionili di Giurgiu shi Gorj; la anjlji 1852 shi 1856 ti 200.000 di ducati; 5. Hageshti (Ialomitsa), - reghionlu di Culf; la anlu 1854 ti 44.000 di ducati; dupu alti informatsii, 12 di andreu, anlu 1855 ti 29.012 di ducati; 6. Balacitsa (Mehedintsi), - reghionlu di Mehedintsi; la anlu 1856 ti 36.000 di ducati; 7. Mogreshti (Gorj), -reghionlu di Gorj; la anlu 1862 ti 21.000 di ducati; 8. Caraula (Dolj), - reghionlu di Dolj; la anlu 1863 ti 89.000 di ducati; 9. Gvardinitsa (Mehedintsi), - reghionlu di Mehedintsi; la anlu 1867 ti 73.000di ducati.
Spahia printsipalã Clejani, cu mari conac, iu nai ma multi ori shidea (shi tora aoatsi easti angrupat tu bãsearica cari singur u adrã) s-aflã tu partea di sud-ascapitata di Bucureshti. Mash ti andridzeari ali Clejani hãrgi 120.000 ducati vasilicheshtsã. Pi cafi unã spahii avea angajatã oaminj di pistusini, anamisa di cari eara: director, maistru, casier, doi oaminj responsabili ti lucãrli pit agãrli, persoanã responsabilã ti yizba, 4 ofitser cari li realizeadzã obligatsiili cari la li didea diretorlu gheneral. Pi ninga aestã aveari cari easti adusã aminti, el eara nicuchir shi pi nica vãrã altã aveari, cum eara: marea ayinji di Gialomare, cum shi cãmpul Grozaveshti aproapea di Bucureshti. Capetan Misha lu bãgã Cnezlu Milosh s-pistipseascã ca easti mintimen s-ancupãrã spahii di reghionlu Vlashca, ashi ca dupu a lui cãftari shi cu a lui pãradz idghea ashitsi ancupãra aveari ti Obrenovich.
Jana Mihailova
Partitsipari tu proecti
2012 – Initsiator shi realizator a ideiljei ti ãnvitsari a limbãljei armãneascã la “Facultatea ti filologhii” di Scopia.
1988 – Partitsipari tu proectul “FREE BALCAN”, finansat di SOROS shi Consiliulu ti radiodifuzii
1992 – Facultati ti shiintsã di politicã – ãn Beligrad: Partitsipari tu proectu organizat di parti a “Institutlui ti studii polititsi”
Petar Petrovich - Njegosh
Pi tron:                   1832-1851
Ninti el:                   Petar I Petrovich Njegosh
Dupu el:                  Danilo II Petrovich Njegosh
Petar II Petrovich - Njegosh
Petar II Petrovich Njegosh, ayisitã numã Rade Tomov Petrovich (Njegushi, 1 di brumar, anlu 1813 - Tsetinje, 31 di ximedru, anlu 1851), eara despot shi vãsilje al Monte Negro di dinastiya Petrovich - Njegosh, el easti un di nai ma mãrlji reprezentantsã a literaturãljei montenegreanã shi sãrbeascã.
Prota jgljoatã politicheascã al Njegosh eara avinarea a guvernadurlu. Dupu atsea adrã Senat, tsiva ca Guvernu shi analtu giudic cu 16 di membri, tu cari intra nai ma tinjisitslji Montenegreanj. Ta s-bagã aradã tu Monte Negro implementã ashi dzãsã „gvardii“, tsiva ca politsii shi giudic, shi unã soi di strajã a uborlui, ashi dzãsi „perianitsi“. Adrã shi casã popularã ti ancupãrari mãcari tu anjlji cãndu noari s-aibã bericheti, ti ancupãrari armã shi ti dari ampãrmut atselor a curi lã eara nai ma lipsit agiutor. Dishclisi sculii, adrã tipãrii, ahurhi cu construari cãljuri, aputsuri shi magatsini. Njegosh ahurhi s-u lãrdzeascã cultura tsivilizatsionã shi alfabetlu, a Monte Negro ahurhi s-dishclidã cãtrã lumea externã.
Dinastia Petrovich - Njegosh
Cãndu eara pãtidzat u amintã numa Radivoie dupu cari ma amãnat anamisa di populu eara cãnãscut ca despotlu Rade. Di cãndu s-featsi despot s-ãnsimna mash cu a lui numã di despot - Petar shi paranuma Petrovich: Petar Petrovich.
Ma, anamisa di Montenegreanjlji nu eara cãnãscut ca despotlu Petar, ma ca despotlu Rade. Montenegreanjlji, uniclu despot cari lu nomina ca Petar eara a lui lalã - Petar I Petrovich Njegosh.
Taxa cari u implementã Njegosh ta s-poatã s-li realizeadzã tuti aesti reformi, nu eara ashtiptatã cu disfapti mãnj di triburli montenegreani. Nahia di Rieca ahurhi rãsculari, ma despotlu anãchisi tu aestã rãsculari. Dupu yinghits di anj tricuti ãn cap al Monte Negro, Petar II Petrovich Njegosh muri di lãngoari la anlu 1851. Easti angrupat Lovchen, tu loc cari singur lu aleapsi ti a lui groapã, a azã aclo s-aflã a lui mavzolei.
Numa orighinalã:      Radivoie (Rade) Tomov Petrovich
Dinastia:                  Petrovich - Njegosh
Dinastia Petrovich - Njegosh
El pute nu u ufilisea numa Petar II, atsea u adapsi cama amãnat ta s-adarã distinctsii anamisa di doilji Petar. Nu easti cãnãscutã di cari ispeti u adapsi paranuma Njegosh cãtrã a lui paranumã, a nu Njegush, cum eara tribul a lui. S-mindueashti ca atsea u lo di lalã-su a lui cari cãtrã a lui paranumã u adapsi Njegosh, a nu Njegush.
Politicã externã
Petar II dutsea activã politicã externã, a a lui ocupatsii printsipalã eara asigurari insheari pi Amarea Adriaticã. Di ispeti a vreariljei ti asigurari insheari pi amari, el s-strãvãsi cu mari cheadic di parti ali Monarhia al Habsburg, uborlu di Viena pistipsea ca Monte Negro cara s-aibã marinã pi amari, atsea scljeamã ca Imperia Ruseascã va s-aibã bazã pi Amarea Adriaticã. Rezolvarea a antribariljei ti amari tu interes al Monte Negro eara azãptãsitã di a lui buni relatsii cu Rusia.
Despot ali Monte Negro
Mavzoleilu al Njegosh
Tu chirolu a Protlui polim mundial, cãndu Austroungaria lu ocupã Monte Negro, guvernerlu gheneral fon Veber adusi detsizii oasili al despotlu Petar II s-hibã dizgrupati shi s-hibã dusi Tsetinje. Detsizia eara realizatã pi 12 di augustu, anlu 1916, ma dizgruparea a oasilor eara adratã di armatuladz shi multi oasi eara chiruti ca nu avea angatan. Un armatulã Austroungar, cu originã Sãrbu, aflã trei oasi shi li dusi Tsetinje.
Politicã externã
An ligãturã cu alanti sinuri, atentsia al Petar II eara shutsãtã cãtrã trei puncturi strateghitsi: Spuj shi Podgoritsa tu partea di Dat shi Grahovo tu partea di Nord-Ascapitat. La anlu 1831 shi 1831 eara adrati eforturi ti ocupatsii ali Podgoritsa, ma atsea nu s-featsi. La anlu 1842, Montenegreanjlji shi Otomanjlji eara sinfunisits Grahovo s-hibã teritorii neutralã. Tu atsel chiro, Petar II s-strãvãsea cu multi rãsculãri a tribulili. La anlu 1837, despotlu a daua aradã s-dusi tu Rusii ta s-li explicheadzã a lui greutãts shi ta s-lji da agiutor shi yiptu ta s-u njicureadzã foamea anamisa di populatsia montenegreanã cari s-duchea tu atsel chiro. Cãndu s-turnã tu Monte Negro, vini cu aghentul rusescu Iacov Ozeretscovschi.
Angrupat:               Lovchen
Mavzoleilu al Njegosh
Pi 23 di yizmãciunj, anlu 1925, vãsiljelu Alexandar II Caraghorghevich oasili al Petar II ofitsial li dusi tu capela shi sarcofaglu di marmurã cari spetsial eara adrati ti atsel scupo. Pi loclu a veacliljei capelã eara adrat mavzolei ca durutinã di parti a vãsiljelu Alexandar II.
Dinastia Petrovich - Njegosh
dreapta|miniatura|507x507px|Triburili montenegreanj Despotlu Petar II Petrovich Njegosh s-amintã tu tribul al Njegush, ca a doilu hilj al Toma Marcov Petrovich (nai ma tinirlu frati a despotlui Petar I Njegush) shi Ivana Prorocovich.
La anlu 1827, mitropolitlu Petar I lu nominã Rade ti a lui suxesioner, a dupu moartea a lui la anlu 1830, Rade cu a lui niamplini shaptisprã di anj s-featsi Petar II, spiritual shi ayisit vasilje a Montenegreanjlor. Tu atsel momentu Monte Negro eara ampãrtsãt shi anclis di tuti pãrtsã, fãrã organizatsii tsentralã di stat, a educatã persoanã eara mari raritet. Triburli s-alumta un contra alantu, multi ori nu sh-ljirta un cu alantu, a dushmanjlji di anvãrliga, nai ma multu pãshadzlji ãnturtseshtsã lji ancupãra bãnãtorli din hoarã cu pãni shi yiptu ta s-u mutã boatsea contra condutsirea.
Educatsii
stanga|miniatura|203x203px|Simo Milutinovich Sarailia dreapta|miniatura|240x240px|Manastirlu di Tsetinje A lui ficiurami u tricu anamisa di tribulu Njegush. Despotlu Petar I Petrovich Njegush, la anlu 1825 lu lo la el tu manastirlu Tsetinje, iu lipsea s-lu educheadzã monahlu Misail Svetcovich shi secretarlu a despotlui Iacov Tsec. Aoatsi Rade li angrãpsi a lui prots cãntits ta s-la u-adarã bana ma interesantã a ma mãrlor despots locali. Tu mesi a anlui 1825, Rade eara pitricut tu manastirlu Topla tu Hertseg Novi, iu protlu om a manastirlui - Iosip Tropovich tsãnea ciasuri ti italicheashti, matematica, cãntari bãsericheascã, psaltir shi alti exameni. Rade multi ori eara prezentu la slujbili di pisti tu manastirlu cari eara aproapea Savaina. Tu Topla armasi pãnã tu soni a anlui 1826, cãndu s-turnã Tsetinje.
Antimisi
stanga|miniatura|205x205px|Portret al Petar II tu stranji di despot dreapta|miniatura|300x300px|Biliardul al Petar II A lui lucri personali cum tritsea chirolu, avea znjii shi ti totna s-chirea. Ti atsea situatsii priadusirã alãxearea a condutsiriljei, polematili, lãrdzearea ali Tsetinje, a nai ma multu niadunarea gãile shi niachicãsearea a importantsãljei ti a lor antimisi culturalã shi istoricã. Despotlu Petar li tsãnea tuti a lui cãrtsã shi lucri personali.
Activitãts literari
Despotlu Petar, tu chirolu di polematili permanenti cu Otomanjlji, multu li vrea cãntitsli populari, li aduna shi scria nali. Pi ninga dauli colectsii cu cãntits, ma amãnat publicã nica dau shcurti poemi cu idghiul spirit shi mãrilji: "Cucia Ghiurishicha" shi "Ciardac Alexicha". La anlu 1854 eara publicatã poema epicã cu nau cãntãri „Slobodiada“, tu cari s-glorificheadzã anachisearea montenegreanã pisti Otomanjlji shi Frantsujlji. Despotlu Petar vrea a lui „Slobodiada“ s-u consacreadzã a suxesorlu a tronlui rusescu Alexandar II, ma nu avea izini ti atsea di ispeti ca tsenzura ruseascã deadi notã negativã ti opera a despotlui Petar.
Educatsii
Lalã-su a lui ti a lui suxesor lu andridzea Ghorghia Savov, cari anvitsa tu Rusii, ma el vrea s-consacreadzã pi bana ca armatulã. Dupu traditsia, vãsiljelu montenegrean fãrã di altu lipsea s-hibã despot, shi di aclo Rade ahurhi s-andreagã ta s-u ljea atsea functsii. Pi 20 di yianar, anlu 1827, Petar I Petrovich Njegush lu proclamã ti a lui suxesor. Petar I vrea shi Rade s-lu pitreacã s-anveatsã tu Rusii, ma nu avea pãradz, shi ti atsea singur lu anvitsa italicheashti, ruseashti, anglicheashti shi frantsuzeashti. A tinirlui Rade pi dispozitsii lju deadi shi a lui avutã librarii. Ma amãnat, ti dascal al Rade, lu adusi Simo Milutinovich Sarailia. El li tsãnea ciasurli ti istorii, literaturã shi filozofii.
Reformi
Tu adrarea a finctsiilor di stat, despotlu avea agiutor di uborlu rusescu shi a lui reprezentantsã. Agiutorlu finansial ti shcurtu chiro tsi lu didea partea ruseascã eara un di putsãnili izvuri a metropoliiljei montenegreanã. La anlu 1831, tu Monte Negro agiumsirã doi reprezentantsã ruseshtsã: Ivan Vucotich shi Metei Vucichevich, a elji eara sustsãnuts di D.Milacovich, cari ma amãnat s-featsi secretar al Petar II. A lor scupo printsipal eara s-agiutã s-implementeadzã ma sãnãtoasi institutsii pi nivel tsentral. La anlu 1831 eara fundat Senat al Monte Negro shi Brda cari lu alãxi giudiclu fundat la anlu 1798 tu chirolu a despotlui Petar I Petrovich Njegosh. Senatlu avea 16 di membri cari loa platã di condutsirea tsentralã, a curi interesi lipsea s-li prezenteadzã. Ti membri a Senatlui eara nominats oaminj montenegreanj cu dignitati shi cari avea influentsã ta s-bagã cheadic a opozitsiiljei cari putea s-hibã shutsãtã contra condutsirea shi autoritatea a despotlui. Eara fundatã shi ashi dzãsã gardã, a a ljei membri eara pitricuti tu reonili shi la tribulili iu lipsea s-implementeadzã condutsiri di pulitsii shi condutsiri giudicãtoarã. A lor comandantsã eara nominati ca capetanj shi eara aleptsã di bãrbats cu renome di tribulili montenegreani shi di Brda. A lor lucru printsipal la eara s-lucreadzã tu interes a condutsiriljei tsentralã cari s-reflecta tu despotlu Patar II, s-asigureadzã realizari a detsiziilor a Senatlui shi s-li aveaglji sinurli al Monte Negro. Tuti plati ti persoanili administrativi di stat eara anvãliti cu rusescu agiutor finansial.
Activitãts literari
Petar ahurhi s-scrie poezii nica cãndu eara ficior, ma atseali eara shcurti shi nu u au atsea importantsã di chirolu di ma amãnat cãndu despotlu easti cãnãscut ca multu bun poet. Protili a lui cãntits eara scriati tu spiritlu a peziiljei popularã montenegreanã shi multi ori eara cãntati cu lãutãri. Sima Milutinovich tu a lui colectsii cu cãntits populari, bãgã alti tsintsi cãntitsi ti cari dzãtsea ca suntu a despotlui Petar. La anlu 1834, Petar publicã dau colectsii cu poezii tu cari putea s-ducheascã ca easti zbor ti poet ghenial ali Lucia microcozma shi Gorschi venets. Di cãntitslji tu cari dominantu eara ahãndos shi curajos lirizam, s-ampartã: „Tsrnogorats cã svemogucem Bogu“, „Vierni sin noci pieva pohvalu muslima“ shi „Oda Suntsu“. Tu alanti cãntits s-zburashti ti curajea modernã montenegreanã shi eara adrati tu spiritlu a cãnticlui popular.
Reformi
Ma, despotlu Patar II shtea ca putearea fundamentalã nica s-aflã tu mãnjlji a tribulili shi a lor comandantsã, cari avea interes s-u tsãnã a lor puteari politicheascã. Atsea situatsii lu bãgã despotlu s-ufiliseascã unã politicã manipulativã, el lji antsãpa a lui dushmanj un contra alantu. Cu scupo s-lu creascã prestijlu a casãljei Petrovich-Njegosh, adusi detsizii, lalã-su a lui, ex-despotlu Petar I Petrovich Njegush, s-lu canonizeadzã sum numa Alju Petar Tsetinschi.
Activitãts literari
stanga|miniatura|218x218px|Petar II tu stranji di despot dreapta|miniatura|280x280px|Nireal vãsilje Shchepan Mali Un di a lui dascalji, Sima Milutinovich, priadusi la Petar s-dishteaptã vrearea cãtrã poezia popularã, a lu stimulã shi s-angrãpseascã. S-pistipseashti ca Milutinovich lu cãnãscu cu mitologhia shi cu lucãrli clasitsi. El lju deadi a tinirlui Petar "Dictsionarlu mitolghic" cari eara amplin cu arhaizmi shi nali zboarã. Pi opera literarã a despotlui Petar avea influentsã shi Luchian Mushitschi, cari tu anjlji 30 di eta 19 eara cãnãscut poet. Poezia clasicã helenicã u dghivãsea tu tradustiri ruseascã, a unã parti di Iliada di ruseashti u tradusi pi limba sãrbeascã.
Despotlu Petar eara sum influentsã a clasitsizmului antic. Ma, cum s-developa a lui talentu ti poezii, el tut ma multu fudzea di atsea influentsã. A lui nai ma bunã operã "Gorschi venets" ari dictsii ahorghea shi sh-adutsi pi traghediili gãrtseshtsã, ma cartea ari caracter individual shi easti productu directu a culturãljei popularã montenegreanã, spiritlu shi limba. Pi ninga limba ruseascã, despotlu li zbura shi limba frantsuzeascã shi limba italicheascã, a pi atseali limbi li dghivãsea shi nai ma mãrlji poets shi mintimenj oaminj.
Anjlji dit soni
Problem printsipal a despotlui Patar II lji eara niachicãserli interni. La anjlji 1846 shi 1847 diznãu s-strãvãsi cu rãsculari. Rãsculatorlji colabora cu pãshelu di Scadar shi lipsea s-hibã dãnãsits cu silã. Despotlu putu s-u tsãnã unitatea al Monte Negro, ma condutsirea tsentralã armasi slabã, guvernul rusescu armasi uniclu izvur fundamental ti finansii. Nu avea casã ti pãradz statalã. Petar II avea sef tu cari li tsãnea pãradzlji di stat.
Mavzoleilu al Njegosh
stanga|miniatura|200x200px|Statua al Petar II tu a lui mavzolei dreapta|miniatura|300x300px|Mavzoleilu al Petar II pi Lovchen Cnezlu Danilo II Petrovich Njegosh u realizã amanetea al Petar, el la anlu 1855 li purtã oasili al Despotlu Petar pi Lovchen. Furtunoslu chiro shi bumbunidzarea adrarã znjii pi capela, a cnezlu Nicola la anlu 1879 u asigurã cu scupo s-nu s-facã cama multu znjii.
Reformi
La anlu 1833 eara adrat efortu ti implementari apusi taxi permanenti, ma aestã jgljoatã eara ashtiptatã cu sãnãtos revoltu anamisa di montenegreanjlji. Idghiul an, despotlu Petar II ti prota oarã u vizitã Rusia iu eara confirmat ti despot. Petar II tu a lui patridã s-turnã cu avuti durutini: multsã pãradz, cãrtsã, icoani, mashini ti tipuseari shi tãxeari ti ma mari agiutor. Despotlu Patar II, di cãndu u asigurã sustsãnirea di parti ali Rusii, lu alãxi Vucotich shi u lo complet tutã controlã pisti condutsirea.
Anjlji dit soni
Nu avea nitsi sistem yiuristic-giudicator, nitsi nomuri dupu cari va s-putea s-caftã loialitati gheneralã. Ti ma njits situatsii capetanjlji lji giudica oaminjlji, a Senatlu li giudica ma mãrli problemi, ma organizatsia giudicatoarã armasi modestã.
Prota sculii primarã eara dishclisã la anlu 1833, ma educatsia nu putea s-ufiliseascã nitsi pi nai ma apus nivel. La anlu 1851 Petar muri di tuberculozã, a ninti s-moarã ti a lui suxesor lu nominã nipotlu a lui Danilo II Petrovich Njegosh.
Activitãts literari
Vuc Caragich minduea ca despotlu Petar li ari cãntatã shi nalili alumtãri a Montenegreanjlor. Despotlu, idghea ashitsi, aduna cãntits populari montenegreani cari li publicã tu colectsia Ogledalo srpsco (tu colectsia s-aflã shi andau a lui cãntits personali). Despotlu a lui operã u ahurhi modestã, cu dari sustsãniri a poeziiljei popularã icã lirica modernã, ahtari cum ninti el scria Luchian Mushitschi shi a lui urmatori. Ma, cum tritsea chirolu, mintea a despotlui Petar sãnãtos s-developa. El, cu dghivãsearea shi minduearea, tut ma ahãndos intra tu ma mãri, greali problemi etitsi shi filozofitsi. Tu shaptili anj dit soni di bana a lui, el li adrã a lui trei operi printsipali: "Lucia microcozma", „Gorschi venets“ shi „Nirealu vãsilje Shchepan Mali“ (Lajni tsar Shchepan mali). A lui alti ma importanti operi suntu: "Tsetinschiot pustinik" (Pustinjac tsetinjschi), „Liec iarosti tursche", shi ashi ma anclo.