cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Daniil Moscopoleanlu
Identitetu
DANIIL MOSCOPOLEANLU, cu numa-ntreagã "Daniil Mihali Adami Hagi Moscopoleanlu", anyrãpsi unã carti di conversatsiuni/ acãchiseari tu 4 limbi - Lexicon Tetraglosson - cari tsãnea di unã ma mari lucrari "Anvitsãtura Ahurhitoari", carti cu haractiru bãsiricos, shtiintsificu. Frazili suntu anyrãpsiti tu: greacã, armãnã, vãryarã shi-arbineasã. Cartea alu D.Moscopoleanlu agiumsi pãnã la noi tu 2 editsiuni: unã ma veaclje, fãrã anu shi-unã ma nauã, di la 1802. Prota editsiuni fu riprodusã di Wiliam Martin Leake tu "Researches in Greece", tipusitã Londra, la 1814. Cartea alu D.Moscopoleanlu easti di ma mari simasii di-alu Cavalioti: nu suntu tricuti mashi zboarã (lexiconu), ma frazi-ntredz. Shi aflãmu unã multu musheatã shi chischinâ limbã armãneascã. La 1841, Sãrunã, s-tipusi shi-unã editsiuni vãryãreascã a Tetraglosson-lui. Shi-aestã carti avea scupo s-asprãndeascã limba greacã anamisa di populili balcanitsi. Dzãtsi D.Moscopoleanlu: "Hãrsits-vã tiniri vãryari, arbineshi shi-armãnji .../ Dishtiptats-vã ditu ahãndoslu somnu a nishteariljei/ Anvitsats limba romaicã (greaca), dada a mintiminljiljei". Ma aestã carti agiutã ma multu la dishtiptarea a identitatiljei natsionali la Armãnji, cari vidzurã cã limba loru poati s-hibã anyrãpsitã. Shi-aestã carti adusi mari-nfãrmãcari shi-avinari di la Patriarhia din Poli.
Amirãria Romanã ditu Apiritã
Amirãria Romanã ditu Apiritã fu un stat tsi s-aflã tu Europa.
Ljurocastru
Gjirokastra easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Gjirokastra, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Gjirokastra (qarku). Anlu 1989, Gjirokastra avea 24200 bãnãtori. Tu 2001, 22886, shi tu 2005: 23437. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau 33.346 bãnãtori.
Fushë-Kruja
Fushë-Kruja easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Kruja, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Durrës (qarku). Anlu 1989, Fushë-Kruja avea 7100 bãnãtori. Tu 2001, 9518, shi tu 2005: 10458. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau bãnãtori.
Velingrad
Velingrad (vãryãreashti: Велинград) easti unu cãsãbã di-tu regiunea Pazargik, Vãryãrie.
Tu anlu 1992, cãsãbãlu avea 25.634 bãnãtori sh-tu 2001: 25.009. Estimarea trã anlu 2005 fu cã Velingrad ari 23.960 bãnãtori.
Nova Zagora
Nova Zagora (vãryãreashti: Нова Загора) easti unu cãsãbã di-tu regiunea Sliven, Vãryãrie.
Tu anlu 1992, cãsãbãlu avea 26260 bãnãtori sh-tu 2001: 25453. Estimarea trã anlu 2005 fu cã Nova Zagora ari 24123 bãnãtori.
Aristotel
Aristotel iasti etniclu makedonu cu unã di naima anyilicioasa mãduua ditu Antikitati. S amintã tu Makedonia, Stagira, sh nãsu lu prãxi pi Alexandru Marli ti mshata cali cãtã Apirita Soarlii.
Gramsh
Gramsh easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Gramsh, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Elbasan (qarku). Anlu 1989, Gramsh avea 9200 bãnãtori. Tu 2001, 10533, shi tu 2005: 11556. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau bãnãtori.
Lydnevi
Lydnevi easte un limba artificial.
Tenczynek
Tenczynek hoarã tu Polandia, unã comunã ãn cadur-a Voivodãmea ali Małopolska shi are 3629 di bãnãtori (dit anlu 2014).
Ion Iliescu
Ion Iliescu (n. 3 Martsu 1930, Oltenița) fu prezidentlu ali Romãnii tu chirolu 22 Andreu 1989-1992, 1992-1996 shi 2000-2004.
Susami
Susamea (den. shtiintsificã Sesamum indicum) easti unã soi di earbã tsi creashti tu locurli caldi, cu frãndzãli mãri, piroasi shi lilici galbini, tsi fac unã soi di simintsã njits cu untulemnu nuntru. Ma easti shi simintsa datã di-aestã earbã (dit cari s-fatsi untulemnul shirlanu), bunã tu mãcari cãndu-i coaptã, pispilitã pi pãni shi dultsenji (tra s-li facã ma nostimi).
Kamza
Kamza easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Tirana, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Tirana (qarku). Anlu 1989, Kamza avea 9500 bãnãtori. Tu 2001, 10373, shi tu 2005: 11026. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau 81.688 bãnãtori.
Botevgrad
Botevgrad (vãryãreashti: Ботевград) easti unu cãsãbã di-tu regiunea Regiunea Sofia", Vãryãrie.
Tu anlu 1992, cãsãbãlu avea 22 974 bãnãtori. Estimarea trã anlu 2012 fu cã Botevgrad ari 20 052 bãnãtori.
Dacia Sandero
Dacia Sandero easti unã aftuchinã adratã shi vindutã di firma mucãneascã Dacia ma ditu anlu 2008.
Troian
Troian (vãryãreashti: Троян) easti unu cãsãbã di-tu regiunea Loveci, Vãryãrie.
Valparaíso (Cile)
Valparaíso easte un cãsãbã tu coasta de chentru ali Cile. Easte capitalã ali provincie shi ali regiunie, shi easte capitalã legislativã ali Cile. Unã parti ali cãsãbã, tsi are sinfer istoricu, fu declaratã World Heritage Site, tu 2003, di câtrâ UNESCO.
Ari unã populatsie de 216 061 bãn. (2002) shi suprafatsã di 221,6 km².
Goțe Delcev
Gotse Delcev (vãryãreashti: Гоце Делчев) easti unu cãsãbã di-tu regiunea Blagoevgrad, Vãryãrie.
Tu anlu 1992, cãsãbãlu avea 20329. Estimarea trã anlu 2005 fu cã Gotse Delcev ari 20123 bãnãtori.
Seregélyes
Seregélyes easte un hoarã tu Ungaria.
Victor Babeș
Victor Babeș (n. 4 Alunaru 1854, Beciu - d. 19 Sumedru 1926, Bucureshti) fu unu omu di shtiintsã di-tu Romãnia, membru a Academiiljei Romãnã.
Şehrazat
Şehrazat Kemali Söylemezoğlu (s-ghiuvuseashce /Sherasadh Cemali Soilemesolu/; faptu pi 3 Yizmãciunj 1952 tu Ancara (cãsãbãlu capital), Turchia) ira un cãntareatsã dje muzyica pop/jazz tu Turchia. Nãs ira hiljlu di unã familia di analtã burjoazia di Turchia.
Vezi shi
Şehrazat Internet
Ioan Coletti
Identitetu
Ioan Coletti Vindicãtorlu (Doctorlu) shi istoriclu Coletti easti faptu tu anlu 1784 icã 1786 tu armãneasca comunã Seracu ( Epir - Gartsii) aproapea di Ianina, di tatãsu marli politic shi vindicãtor Nicola shi dadã-sa Xanti (Santa). Armãneasca comunã Seracu iu s -featsi Coletti ari datã multsã nvitsats oaminj di shtiintsã, literaturã, prmãteftsã shi politicanj. Tu eta XVII Seracu ira capitala-a " Conferetsiljei a comunilor armãneashti " di partea di ascãpitat a Pindului, tu cari avea 42 di localitãts cu 7500 di fumelji, cu aproapea 40 000 di sufliti.
Tu Ianina Coletti lucreadzã ca vindicãtor a lji easti doctor particular shi secretar al Ali Pasha di Ianina. Dit unã situatsii di cari multu amintã shi s-afirma dinintea- a nai cama mãrlor capidanj Armãnj, cai cama amãnat avurã mari rolã tu alumtarea ti libertarea -a li Gartsii di Turtsã. Tu anlu 1822 lja parti la " Adunarea natsionalã gãrtseascã "tu Epidaurus cãndu s- proclamã indipendentsa- a Eladaljei, la cari Coletti ira numit ti ministru ti polim. Tu april 1827 easti prezent la - Adunarea natsionalã Gãrtseascã - candu ira proclamatã unã nauã constitutsii shi iu ira aleptu ca regent Ioanis Kapodistria. Tu anlu 1835 li avea functsiili ca ministru ti lucãrli interni shi ca ministru ti polim. Tu anjlji 1835- 1843 nãs easti ambasador tu Paris. Cum spuni scriitorlu Ion Gica, Coletti nu u agãrshi arãzga armãneasca, shi nãs zbura pi dialectul di Seracu: Shi eu zburãscu armãneashte ma escu Grec' Shi cama nclo dzãtsi "shi pãrintsalj a mei zburascu mash armãneashti shi nji pari ghini cã u tsãnu arãzga a noastra. Him simpatriots"
Łobez
Łobez (, ghirmãneashce: Labes) easti unu cãsãbã tu Polandia cu 10,066 di bãnãtori (2019).
Politicã (Prezidentu)
Prezidentulu di Łobez easte Piotr Ćwikła.
Ave Maria
Textlu tru Latinã
Ave, Maria, gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu in mulieribus, et benedictus fructus ventris tui Iesus. Sancta Maria mater Dei ora pro nobis peccatoribus, nunc, et in ora mortis nostrae. Amen.
Textlu pri armãneasci
Uguri, Marie, 'mplinã di hãri, Dumnidzãlu i cu tini, vlughimenã hii tini 'ntru muljeri, sh'vluimen easci fruptul a panticlui a tãl. Hristolu Stã-Mãrie muma-l Dumnidzã oarã trã noi pãcãtorli, tora, sh'tru oara a moartãljei a noasci Amin
Spiru Lambru
Spiru Lambru icã Spiridon Lambros easti faptu tu anlu 1851, tu Kerkyra, a muri tu anlu 1919, Athina. Familia a lui aveca veclji arãdãtsinã anamisa di Armanjlji dit Epir. Spiru Lambru li featsi studili Athena.
Dupu tsi apsolvã la univerzitetlu di Athena s-dusi sã spetsializeadzã ti istorii tu Berlin shi tu Laiptsig iu lu apãrã shi ducturatlu. Dupu atsea ira aleptu ira aleptu ti profesor ti istorii la univerzitetlu di Athena shi dupu niheam chiro shi rector la idyiul univerzitet, anamisa di anjlji 1904 — 1905 shi 1911-1912. Ca profesor la univerzitetlu din Athena (1875 — 1917) multu s-afirmã pisti lectsiili rigoroasi shi sshintifitsi tsi li tsãnea dininti a studentsãlor ca shi cu talentul a lui tsi lu avea. Dit anlu 1904 — 1917 ira redactor a revistãljei „Neon Ellenomnemon” - tu cari publicã multi studii dit isturii.
Ari publicatã cama multi monografii di istorii ca shi studii dit istoria culturalã. Vasilie Diamandi, Amincianlu tu publicatsia-a lui Armanjlji din Peninsula Balcanicã (Bucureshti, 1938) spuni câ bibliografia al Spiru Lambru s-aflã publicatã tu revista Ipirotica Hronica din Ianina shi tu cataloglu editat di partea al G. Haritachi sum numa „Catalogos ton dimosievmaton P. Labru i Spiru Lambru tematathonaton everhicata”. Lipseashti s-hibã adusã aminti cã operã al Spiru Lambru ira multu instruitã shi di partea- a personilor armaneashti.
Printsipala operã al Spiru Lambru easti Istoria a li Garstii, scriatã tu shasi tomuri, cari easti publicatã tu Athena, tu anjji 1886 — 1908.
Spiru Lambru ira shi om di politicã tu anlji 1916 — 1917, cãndu agiumsi shi pãnã premier a li Gartsii.
Arhimede
Arhimede di Siracuza (grãtseascã: Αρχιμήδης; 287 n.Hr. –212 d.Hr.) fu unu omu de shtiintsã di-tu Gãrtsia. Elu fu shi inventatoru, astronomu shi mathematicianu. S-amintã tu cãsãbãlu Siracuza, pi nisia a Siciljei.
Tatlu a lui eara Fidias, unu astronomu, shi easti cu puteari cã eara tu taifa a unui vãsilã di Siracuza. Siracuza eara tu atselu chiro unu cãsãbã multu avutu, la malu a Siciljei. Anda Arhimede a vea 10 anji, inchisi Alixãndria, tu Misirie. Acloatsea neadzi la shculia alu Euclidu, unu mathematicianu cu multã anamã. Nu shtimu multu di bana personalã alu Arhimede, trã exemplu, nu shtimu cara eara luatu icã cara avu ficiori. Fu vãtãmatu anamisa a unãljei invazii Romani.
Exxon Mobil
Exxon Mobil iasti naima marea companilj ditu lumi (adara activiteti tu dumenea petrolui), tsi tu anlu 2006 avu turnari limbidi di 40 miliardi dolars. Tu pareea di cumanduseari suntu sh ominj ditu fumealja Rockefeller ditu Americhia.
Toma Caragiu
Toma Caragiu (natu 21 avgustu 1925, tru Hrupishti - Argos Orestiko (Άργος Ορεστικό gr.)) - muri 4 martsu 1977, Bucureshti) ira un dit nai ma mãrii theatrini dit Romãnia. Cu activeti avutã tru theatru, TV shi filmu. Muri la tremburlu a loclui dit 1977.
Simeon Sina
Identitetu
Baron Gheorge Simeon Sina
Familia Sina nu bãnã multi chiro pit a nostri pãrtsã, ma, ti numa a lor esti ligatã unã mari reputatsii shi aveari. Aista fumelja trapsi di Muscopoli cãtrã 1750 shi prota oarã armasira un shcurtu chiro tu Saraevo tu Bosna a dupu atsea, pisti Slavonschi Brod tu Croatsia, agiumsirã Viena. Gheorge Simeon Sina esti hilj al Simeon G. Sina shi a li Caterina Sina. Nãs easti faptu tu anlu 1782 a muri tu anlu 1850. Sina ira nsurat cu Caterina Dera di Mozda. Nu esti cunuscut cãtã aveari clirunumisi, Gheorge di tatã- su, cari multu lji avea aguitatã shi di nãsã Gheorgi nvitsã cum lipseashti s- lucreadzã. Gheorgi ira shef tu unã mari bancã. Tu eta 19 numa al Gheorgi ira sinonim ti om multu avut, shi atsea va s-armãnã tu aisti locuri a nai cama multu anamisa di Armãnjlji shi Gretslji.
Aitos
thumb|right|Cãsãbãlu vidzutu di nsusu Aitos (vãryãreashti: Айтос) easti unu cãsãbã di-tu regiunea Burgas, Vãryãrie.
Tu anlu 1992, cãsãbãlu avea 22.418. Estimarea trã anlu 2005 fu cã Aitos ari 21.001 bãnãtori.
Isturie
Numa di Aitos yini di-tu Gãrteashti, iu ari noima di vulturu („Αετός”). Dupu Tratatlu ali Edirne, di-tu 1829, multsã bãnãtori di aoa fudzirã Basarabia, hiindalui tora parti di-tu Vãryarlji Basarabenji.
2021
2021 (MMXXI) easte an tu Seculu XXI.
Aitos
Tinjie
Numa a cãsãbãlui fu tinjisitã cu Puntu Aitos di pi nisiea Livingston tu Notlu a nisiiloru Shetland, Antarctica.
Ververa
=Veveritsã= Ververa (dit lt. Veverra)(Sciurus vulgaris) easci un 'nãmalj tsi aruminã dit fumealjea Sciuridae tsi bãneadzã tru oarburi, i di boi nicã, cu chealea aroshi i lai pri spati sh'albã pri cheptu, cu coada lunga sh' speasã.
turlia di banari
Ververli nu bãneadzã tru pareii, hindalui nãmal isolti. Mash tru chirolu anda sh'caftã preachea s' adunã deadun. Pulli di ververã s'amintã gulishani sh'orghi sh'au pesea 'ntru 30-50 di grami cafiun.
Vãsãliili ditu Asia
Aradamata Vãsãliiloru ditu Asia
Afganistan, Arabia Saudescã, Arusia, Ermenia, Azerbaigian, Bahrein, Bangladesh, Cambogia, China, Chipro, Corea di Not, Corea di Aratsile, Eghiptu, Filipinji, Gheorghia, India, Indonezia, Iran, Irac, Israel, Japonia, Iordania, Katar, Kazahstan, Kuweit, Kirghistan, Laos, Lebanon, Malaesia, Maldive, Mongolia, Nepal, Oman, Pakistan, Palestina, Singapore, Sri Lanka, Siria, Tadjikistan, Tailanda, Timorlu di Estu, Turchia, Turcmenistan, Uzbechistan, Vietnam, Yemen.
Partia Armãnljior dit Machidunie
Partia Armãnjilor ditu Machidunie, PAM ( Machiduneashti: Партија на Власите од Македонија ПАМ, Anglicheashti: Party of the Vlachs of Macedonia PVM)
Emina Sandal
thumb|Emina Sandal (2013) Emina Jahović "Sandal" (s-ghiuvuseashce /Eamina Yahovydj/; faptu pi 15 Yinar 1982 tu Novi Pazar, Serbii) ira un cãntareatsã dje muzyica pop tu Serbii.
Thede Kahl
Thede Kahl (n. 30 martsu 1971, Hamburg) easte profesor la Universitatea di Jena, Ghermãnia, di isturilji shi studii evropeani, maxus ti populili ditu Balcanu.
Lucrãrli publicati (selectsie)
Ca editor
Monografii
Articoli
1961
1961 (MCMLXI) fu unu anu tu Seculu XX.
Teodor Anastasie Cavalioti
Di la Thunmann aflãmu cã Teodor Cavalioti avea anyrãpsitã trã tuti shtiintsili filozofitsi ditu atselu chiro ma tsiva di eali nu s-tipusirã.
Anyrãpsi Protopiria icã Prota anvitsãturã, tipusitã tu Venetie, la 1770. Easti unã carti di adyivãseari, anyrãpsitã pi gãrtseashti, cu texti ditu Biblie shi tu soni cu unu lexiconu di 1.170 di zboarã ditu greacã, apridusi pi armãneashti shi arbinisheashti. Cartea fu anyrãpsitã cu scupo practicu shi cu hãrgiurili alu Gh.Tricupa (cunuscutu sh cu numa Cosminschi), unu emburu armãnu tsi armãnea multu chiro tu Polonia, iu fãtsea emburlãchi/comertsu cu yinuri ditu Ungarie.
Easti trã ciudie cumu armasi unu exemplaru di Protopiria alu Cavalioti: studentulu armãnu C-tin Hagi-Ceagani agiungãnda la Universitatea di Halle dhurusi a Prof. Johann Thunmann unu exemplaru di-aestã carti. Thunmann aduchi cã easti zborlu di unu lexiconu di mari simasii trã cultura anyrãpsitã tu Balcanu shi u riprodusi tu cartea lui di sinferu istoricu: "Cãftãri trã isturia a populiloru evropeani ditu Datã (estu)" (Untersuchungen über die Geschichte der östlichen europäischen Völker, Leipzig, 1774) shi-ashi agiumsi prota carti di ahurheari a anyrãpseariljei pi-armãneashti tu mutrita shtiintsificã a filologhiloru ditu atselu chiro. Altu exemplaru completu nu s-mata aflã.
Gustav Meyer - albanologlu - aflã unu exemplau nintregu (eara xichi multi frãndzã ditu soni) shi lu tipusi tu "Albanische Studien".
Studentulu C-tin Hagi-Ceagani shidzu 3 anji Halle shi-lj deadi a profesorlui Thunmann multi hãbãri, informatsii trã Armãnji: limbã, asprãndiri, numirlu-a loru. Thunmann avu zboarã di aleaptã tinjiseari trã aestu studentu armãnu, tsi-avea studiatã limbi, filosofie shi matematicã.
Tratatlu di Loghicã easti unu autografu, anyrãpsitu di mãna alu Cavalioti shi ari shi dzua pi elu: 5-li di Shcurtu 1755. Atumtsea avea Cavalioti 27 di anji. Aesti tratati eara cursurili tsi li tsãnea Cavalioti la Naua Academie. Alanti dauã tratati furã anyrãpsiti di unu di scularlji-a lui, Naum Anastasie Data. Trã bana alu Cavalioti avemu multi informatsiuni di la Johan Thunmann shi di la istoritslji grets: Zaviras, Sathas shi Vretos. Zaviras tu "Nea Ellas" dzãtsea: "T.A.Cavalioti di Cavala, bãrbatu ghenialu. Cu agiutorlu a zãnãceariloru di halcumã/bãcãri fu pitricutu Ianina, iu fu anvitsatu di Eugeniu Bulgari" Thunmann dzãtsea trã Cavalioti: " Er ist ein gelehrter Mann, der gelehrteste unter seinem Volke, der Sprachen, Philosophie und Mathematik mit Nutzen studiert hat"
V.Papacostea dzãtsea:"Moscopole adiljia unu analtu clasitsismu". Cavalioti easti unu nãinti-imnãtoru a lingvisticãljei comparati. Ma amãnatu, anvitsatslji J.Thunmann, G.Meyer, Fr.Miklosich, Emil Picot ufilisirã cartea alu Cavalioti tu anyrãpserili-a loru trã latinitatea balcanicã.
Scupolu a "Protopiriljei" alu Cavalioti eara s-asprãndeascã limba greacã anamisa di Armãnji. Ma, cu-aestã furnjie, fu anyrãpsitã, trã prota oarã, limba a noastã! Aestu lucru nu lu-astrãxi Patriarhia din Poli, cari avinã aestã carti cu mari inati acã scupolu-a ljei eara s-lj-anveatsã pi-Armãnji gãrtseashti! Avea duchitã cã aestã carti putea s-dishteaptã tu armãnami sinferlu trã anyrãpsearea a limbãljei armãneshtsã. Shi trã Patriarhia din Poli, singura limbã tu cari lipsea sã s-avdã zborlu a Hristolui eara mashi greaca! Tr-atsea cu greu ascãparã ndoauã cumãts di-aestã carti. Easti intirisantu s-dzãtsemu cã T.A.Cavalioti fu multu fotisitu (inspiratu) di cultura ghermanã. Ligãturili di emburlãchi featsirã sã s-ducheascã, dupã 1700, influentsa ghermanã tu Balcanu shi ma multu la Armãnji. Dupu acãchisearea Avstriei shi a Turchiljei cu "Tratatlu di irinii di la Pasarovitz (1718) crescu ligãturili anamisa di lumea Balcanlui shi atsea ghermanicã. Multsã armãnji tsi fãtsea emburlãchi shi-dutsea ficiorilji sã-nveatsã. Ashi s-featsi unã dealihea adeti/traditsiuni ca Armãnjlji avuts sã-shi pitreacã ficiorilji sã studiadzã tu Avstrie shi Ghirmãnie. Tu aesti universitãts s-dishcljidea unã cali noauã trã cãftãrili shtiintsifitsi di filologhie shi teoriili-alu Leibniz eara multu tinjisiti.
Birino
Birino — hoarã araspanditã la comunã Crushuva, aproape di cãsãbãlu Crushuva.
Zãrtsina shi tradutsiri-a numaljei
Numa-a hoarãljei ti protã-oara u-aflãm tu documentili istoritsi ca BIRINO la etã  XVI (1568-69 г.). Ari mindueri cã zãrtsinã-a ljei yini di numã-a personãljei BIRO, tsi tradzi di  zborlu „bir“ tsi  scljeamã ficior icã hilj. Numa-a lui easti multu veaclji, sclamã cã putem s-dzatsem cã tradzi zãrtsina shi di zborlu arhaic  BIR cari dupu orighinã scljeamã dari ti preftu icã dari ti bãsearicã (mãnãstir).
2009
2009 (MMIX) fu an tu Seculu XXI shi anlu internatsional-a astronomiei.
Apostol Margarit
Identitetu
Apostol Margarit
Marli propagator, un om extraordinar, promotor di nyiari ideia shi fundatorlu a sculiilor rumãneashti pi Balcan, ira Apostol Margarit, ti marli jali, Armãn di tipica armãneascã hoarã Avdela. Margarit li fundã sculiili dit Avdela (1865) shi Clisura (1868).
Cioarâ
=Cioară Cioara             easti un puliu care are  peani de culoare neagră.
Apostol Margarit
Identitetu
Apostol s- featsi tu hoarã armãneascã Avdela tu anlu 1834, cari hoarã deadi cama multsã nvitats membri di familia Papahagi, marli poet Nushi Tuliu shi altsã. Apostol u bitisi sculia gãrtseascã shi lucra ca dascal tu gãrtseasca sculii tu hoara armãneascã Vlaho Clisura. Ira bun pedagog shi ca ahtari ayonja duchi cã sculiarlji cu mari zori pot su achicãseascã limba gartseascã, cã tsea easti limbã xeanã. Dupu multi minduir agiumsi pãnã la unã concluzii ca ficiorlji Armãnj nu pot s-nveatsã pi gãrtseashti shi cã di a tsea nvitsari sculiarlji nu va s- aibã mari agiutor. Di a tsea itii Apostol adusi detsizii/ apofazi s- nu hibã cama dascal gârtseascu shi tricu tu Clisura, iu s- featsi dascal rumãneascu.
Ca dascal rumãneascu spusi mari activitati sculiarlji la sculia rumãneasca s-hibã tsi cama bun organizats. Ti marea activitati tsi u spusi ti organizarea sculii rumãneashti. shi ti marea contrã tsi lu fãtsea-a Gretslor, di partea a rumãnescului guverneru ira numit ti director pisti tuti sculii rumaneashti dit Machidunii. Apostol Margarit muri tu 25 di sumedru anlu 1903 Bituli shi easti ngrupat la armãneashtili mãrmintsã.
Arbinișia
=Albania = Arbinishia (Shqipëria) easte crat tu Balcan lu tu Not-Datlu ali Europa. Cãsãbãlu capital di Arbinishia este Tirana.
Stat
Republika e Shqipërisë
Relighia
Tu Arbinishie 56,70% dit oamini suntu musulmani, 10,03% suntu catolici, 6,75 suntu ortodocsi sh alantsã 0.14% au alti credintsi.
Județul Vaslui
Judetsu Vaslui easti unu judetsu di-tu Romãnie. Easti i unu raion tu Moldovã.
Arbinișia
Culturã
Tu Arbinishie s'zburãshte limba arbinisheshti.
Cartoon Network
miniatura Cartoon Network este canal de televizor
Limba ucraineanã
Limba ucraineanã (укр. українська мова) se zburãsce ãn Ucraina.
Mustafa Kemal Atatürk
Fu faptu faptu pi 19 di mai 1881, tu cãsãbãlu Sãruna, tu Imperiul Otoman shi easti hiljilu alu Ali Rıza Efendi shi Zübeyde Hanım. Primi numa di „Atatürk” (tata a turtsiloru).
Uma
Geografia shi arãspãndire
Hoara s-aflã tu atari Vlahomeglen tu partea di ascapitata di teritoria di Comuna Gevgjelia. Hoara este timta pi valea di muntile Kozhuf. Este una hoara di munte bãgata pi analtsime di 850 di metre. Di cãsãbãlu Gjevgjelia este diparatata yinghits kilometre.
Literaturâ
Literatura easte una artã.
Wikționar
Wiktsionarul easte un proectu internatsional cai va s-facã un dictsiunar online cu colaboratsia-a cathi unãljei individua. Contsãnire ali Wiktsionarelor easte scriatã sum GNU Free Documentation License, tsi va s-dzãcã cã easte dip liber.
20 Xumedru
20 di Xumedru easte dzuã al 293 icã 294 tu anlu dupu calindarlu gregorianescu, pãnã tu sone-a anlui are nica 72 di dzãle.
1601 - 1901
1827 - Polimlu gãrtsescu ti independentsã: Tu bãtearea di Navarino, puterlji ali Britanie, Galie shi Arusie anichisirã pi flota a Turtsãlor deadun cu Eghipteanjlji tu bãtearea dit sone adratã cu cãravi di lemnu.
S-aflarã
1875 - Dimo Hagi Dimov
1946 - Elfride Ielinec
Murirã
1992 - Cocea Popovici
2011 - Muamer Gadafi
Shablon:Arhii-bio
Articulu aestu trâ unu omu nicâ easti tu ahurhiri și lipseaști s-hibâ cama [ prilucratu].
Madrid
Madrid easte nai ma mare cãsãbã shi cãsãbãlu capital ali statu Ispanii.
Torsten Haß
Torsten Haß alias Kim Godal (21 Brumar 1970 tu Neumünster, Schleswig-Holstein) easti unu scriitoru shi poetu ghirmanu. Elu easti cunuscutu trã opera a lui, Bibliotheken für Dummies.
La Steaua
La steaua cai apiri I 'nã cali ahãt di lungã Cã njilli di ani ilji furã elipsi Lunjinãljei s'nã agiungã.
Vahi di multu s-astimsi tru cali Tru lihuri nalbastri, Ma munda-lji vixi tora Anghilici vdealãljei a noastã.
Icoana steauljei tsi muri anarga pri tselu s'alinã, Iara anda nu s'videa Adzã u videmu, sh'nu i.
Boomerang TV
￼Boomerang este canal televizor
La Steaua
Tut acshi anda a nostrã mirachi Chiru tru noaptea ahãndoasã, Lunjina stimtlui sivdã Nã toruseashti nica.
Boomerang TV
Lansat
Us 04.04.2000 iar Data 07.11.2009 ãn Romanii
La Steaua
_________________________________________________________________ dictiunariu
Boomerang TV
Alaturi canale cu CN
Sa canale Cartoonnetwork shi TBS
La Steaua
lihuri  = lihuru-lihurã gr.pr. alargu multu vixi    = neolughismu dit latinlu vix; bash toruseashti=zbor compus icã anorma /lat. in-orma. zbor dit meglenita. ( Nã anormã nica.)
Boomerang TV
Current
miniatura
Nicola Martinoschi
Nicola Martinoschi ira un pictorlu armãnu, cunuscut Crushuva ca Lachia al Martin, faptu iasti anlu 1903, 18 di avgust Crushuva tu chirolu di revolutsia di Ayiul Ilia, di tafã Costa al Martin shi dadã Nushca al Gheru, Costa al Martin ira om nvitsat shi multsã anj presidentu di comuna armãneascã di Crushuva.
François Hollande
miniatura|Francois Hollande - 2015 François Hollande (1954) easte prezidentlu ali Frânție tu chirolu 2012-2017.
Nicola Martinoschi
Tu anlu 1906 familia Martin s-purtã Scopia iu njiclu Nicola bitisi sculia elementarã romãneascã. Nica di atumtsea spuse vreare cãtrã pictura. Sculia di mese u nchisi tu vãrgãreasca a u bitisi di sãrbeasca ghimnazie, cata conditsiile politicali pi Balcan. Tu idyiul chiro intereslu cãtrã pictura lu duse tu atelielu a cunuscutlui zagraf di Machedonie Dimitrie Papradishchi iu u nvitsã tehnica elementarã di picturã cu fresche di Vizantie.
Di la anlu 1920 shapte anj ira student la Academia di Mushata artã Bucureshlji, cai u bitisi cu mari sucteses ca prot tu gheneratsie shi amintã premie. Dupu atsea doi anj di dzali ira Parishlji shi aistu period iaste nai ma importantu tu bana a lui, cã atumtetsea s-deelopã alui stil orighinal.
Parishlji li vizita Academiile Grand Sonier shi Ranson la nai ma marlji profesor di picturã, s - cunuscu shi intrã tu sutsãtsle di artã shi culturã di boemia frantseascã. Dupu atsea, la anlu 1928 s-toarnã Scopia iu nchisi a lui lucru individual di picturã pãnã tu sone di bana a lui. Cariera profesionalã u nchisi cu expozitsia di Scopia la anlu 1929 cu mare suctses. Opuslu artistic di pictura al Martinoschi area diferente faze ashi cum tritsea anjlji.
Astãdz picturile alui s-aflã tu multi muzei tu Evropã shi tu case private. Ti tinjia shi mãrilja cãtrã Nicola, crushuveanjlji adaptarã unã veaclje casã monumentalã, egzemplar unicat di veaclje arhitecturã armãneascã, casa ali familie Nishca, di anlu 1863, tu Galeria Martinischi cai iaste ofitsial disfaptã la 2 di avgust 1968. Tu galerie s-aflã 64 nai mushatile exponate, donatsii di Martinoschi di tute alui periode.
Italia
Italia easti un stat tu Europa.
Sândzi
Sãndzili (latineashti sanguis, gãrtseashti: Αίμα, aima) easti unã muljiturã multa maxoasã trã bãnari, unu tsisutu, cari dutsi oxigenlu la mãdularili truplui (cu inima, cu-mpindzearea) prin vasili di sãndzi (vini i arteri).
Tu sãndzi, s-aflã ma multi turlii di tsiluli (elemeanti figurati):
Jules Verne
Jules Verne (s-amintã Jules Gabriel Verne, 8-li di Brumaru 1828, Nantes, Frãntsie - d. 24-li di Martsu 1905, Amiens, Frãntsie) fu unu scriitoru frãntsescu tsi anyrãpsi prozã SF.
Biografie
Jules Verne easti faptu pi 8-li di Brumaru 1828, tu cãsãbãlu Nantes di Frãntsie.
Gheorghe Constantin Roja
Gheorghe Constantin Roja (n. 1786 - d. 1847), s-amintã Bituli (Makidunie). Di la 8 anji agiumsi cu pãrintsãlji Timishoara. S-trãdzea ditu unã fumealje di Armãnji moscopoleanji. La 1809, la 23 di anji, Roja, "Yiatru la Spitalu Universitatiljei ungureshtsã di Pesta", tipuseashti Buda: "Mãiestria ghiovãsirii romãneshti cu litere latineshti care sunt literele Romãnilor ceale vechi". Roja ufiliseashti alfabetlu latinu trã limba noastã. Pripuni unã limbã armãneascã, chischinã latinã (cumu va s-facã ma amãnatu I.H. Rădulescu): tu loclu-a zboarãloru gãrtseshtsã s-hibã bãgati atseali latini.
Roja avea ligãturi buni cu-anvitsatslji rumãnji di Transilvania (Sculia Ardeleanã) shi-aestã lu featsi s-minduiascã la amintarea di unã limbã litirarã deadunu trã Armãnji shi Rumãnji. Fu unã utopii: canã limbã nu s-alãsã "adratã" di anvitsats". Roja vrea s-ayuneascã zboarãli slavi ditu limba rumãnã shi s-bagã tu loclu-a loru atseali armãneshtsã, tsi eara latini: "vrut" trã "drag"; "lãndzitu" trã "bolnav"; "dimãndari" trã "poruncã", "cerere".
N. Saramandu tinjiseashti modernitatea a minduiariljei lingvisticã alu Roja shi lu numãseashti structuralistu "avant la lettre". Cu 100 di anji nintea-alu Ferdinand de Saussure, pãrintili-a structuralismului, C-tin Roja azbura di ligãtura anamisa di contsinutu shi expresiuni tu limbã: "Limba i azburarea easti adunarea a zboarãloru cu cari fãtsemu cunuscut alãntoru minduierili-a noasti. Va s-dzãcã, zboarãli suntu seamni a minduieriloru". Roja azburashti shi di haractirlu socialu a limbiloru. Cartea lui ari unu haractiru practicu shi teoreticu. C-tin Roja tipusi Pesta, la 1808 shi anyrãpsearea "Untersuchungen über die Romanier oder sogenannten Wlachen, welche jenseits der Donau wohnen". Cu Roja ahurheashti minarea anyrãpseariljei a limbãljei armãni cu yrami latini. Aestã ahurhitã va s-hibã dusã nãinti cu ma mari hãiri shtiintsificã di Mihail G. Boiagi.
Seațitâ
Seatsita icã xera easti chirolu cãndu nu cadi ploai, cãndu loclu armãni uscatu shi virdetsurli nu-au apa tsi lã lipseashti tra s-creascã shi s-bãneadzã.
Liviu Rebreanu
Liviu Rebreanu (a. 27-li di Brumaru 1885, Tãrliusha, Bistrița-Năsăud – d. 1 Yizmãciunu 1944, Valea Mare, Argeș) fu unu mari scriitoru romãnu.
Pâlati
Pãlatea easti unã casã mari, mushatã, fanuminã, cu multu luxu nuntru, tu cari lucreadzã oaminji mãri dit chivernisea-a statlui, tu cari s-aflã giudetslu iu s-fac giudicãtsli, icã aclo iu shadi unu omu multu avut i vãsilje.
Țitati
Tsitatea easti unã cãsãbã nvãrtushat cu stiznji analti shi vãrtoasi (ca dit chirolu veclju), trã apãrari contra-a dushmanjiloru, icã stizma-analtã anãltsatã maxus deavãrliga di-un cãsãbã trã apãrari.
Ushea di tsitati s-cljeamã poartã.
Curceau
Curceau easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Korça, Arbinishia. Cãsãbãlu esti parti di tu prefectura Korça (qarku). Anlu 1989, Korça avea 63623 bãnãtori. Tu 2001, 58911, shi tu 2005: 58259. La numirarea di tu soni, atsea di tu 2013, eara 86.994 bãnãtori.
Nicolae Dică
Nicolae Dică, amitat tu 9 mai 1980 tu hoara Pitești, easte tricut giucãtor di futbol di tu Romãnia shi tora easte trainer. Nicuchira-a lui easte Corina. Cu nãsã are 1 fumelji Marco.
Armãnj di Machedonia
Armãnj Machedonj - minuritati pricãnascuta di Constitutsia ali Republica Machedonia di Nord. Alor numir iasti
9.695 persoani, scljamã 0.48% di tuta mileti di Machedonia di Nord.
Armãnji suntu un popul di origina Romanã cari zburãscu pi limba alor. Tu Machedonija shi pi Balcan suntu cãnãscuts sum mamulti numi, ca Aromãnj, Cincari, Kucovlasi. Pi limba  romana, tuts Armãnji di sudlu di Balcan suntu cãnãscuts ca Machedonj.
Ti alor originã ari mamultu teorii cari spun ca Armãnji suntu vechljea mileti pi Balcan cari s -trapsi tu muntsai cãndu vinirã Slovenji shi alanti milets.
Naima cãnãscuti suntu teorili cari spun ca Armãnji suntu unã mileti cari tradzi zãrcinj di Imperia Romana, Imperia Vizantica, naimamultu ca limba alor iasti apropaea di limba di atsel chiro. Altsã spun ca Armãnji trag zãrcinj di Machedonia Antica.
Climâ
Clima easti studiulu ali fenomeneloru meteoroloyitsi di-tu atmosfearã pe unã redziuni di pri loclu, pi unu chiro multu lungu. Ca bunãoarã, di-tu categoria a fenomeneloru climatitsi suntu ploaea, neaua icã seatsita.
Ispania
Ispania (Limba ispanjolã: España - Reino de España) easte un stat tu vest-Europa, tu Uniunea Europeanã.
Geoyrafilj
Ispania easte tu Uniunea Europeanã. Cãsãbãlu capital-a Ispaniiljei easte Madrid, shi una cãsãbã mare easte Barcelona. Cãsãbadzlji mari sãntu:
Raiu
Railu (araiu icã paradisu) easti, tu pistea crishtinã, loclu din tseru mplinu di ghineatsã shi iftihii iu s-duc suflitli-a oaminjiloru bunji dupã moarti.
George W Bush
George Walker Bush ( 4 di Alunar 1946), easte prezidentlu ali Statili Uniti ali America tu chirolu 2001-2009.
Vlãhia Mare
miniatura|300x300px|Mapa di Atlaslu di isturie al William Robert Shepherd, iu s-veade Balcanlu tu tsirca anlu 1265, iu Thesalia easte tu njirla, cu inscriptsia "P. of Wallachian Thessaly" Vlãhia Mare icã Valahia Mare (armãneashce: Vlãhia Mari; gãrtseashce: Μεγάλη Βλαχία, cu yrame latine: Megálē Vlachía), idhyia-ashi cunuscutã ca Vlachia (armãneashce: Vlãhia; gãrtseashce: Βλαχία, cu yrame latine: Vlachía), ira unã provintsia shi reghion tu Tesalia tu bitisita a secului daosprã shi s-uthilizea ti reghionlu tut ali Tesalie tu seculile treisprã shi pasprã. Numa yine di Armãnjlji (gãrts. Vlahi) cai bãna piste nai ma mare parte di teritoria ali Vlahii.
Numa
Numa yine dit Armãnjlji, grupa etnicã tsi bãneadzã pi muntsãlji a Balcanlui, tsi yin di populatsiile cai zburarã limba latinã tsi s-misticã cu populatsiile di invaziile barbaritse di tu bitisita a anticvitatiljei. Shi fãntãnile gãrtseshtsã shi di ascapitatã di bitisita a Evlui mediu - ca verziile frantsuzeshtsã, italicheshtsã shi aragonicheshtsã di Cronica di Morea, icã cronicearlji Ramon Muntaner shi Marino Sanudo Torsello - uthilizea zborlu "Vlãhia" icã nume alante (Blaquie, Blaquia, Val[l]achia) ta s-zburascã ti Tesalia tutã, dit muntsãlji Pindu tu ascapitatã pãnã la Amarea Eghea pi datã, sh-di teritoria a muntiljei Elimbu shi Servia pi aratsile pãnã la cãsãbadzlji Zetouni (Lamia) shi Neopatras (Ypati) la notlu.
Polimu
Polimlu easti alumta tsi s-fatsi cãndu doauãi ma multi stati (populi, oaminji, partii di oaminji, etc.) sã ncaci shi s-bat, di-aradã multsã anj sh-cu multsã mortsã.
Ciprian Porumbescu
Ciprian Porumbescu fu unu compozitoru maxusu di-tu Romãnia. El a compus "Pe-al nostru steag e scris unire" cari patu imnul Arbinishiei.
Roznov, Neamț
Roznov easti unu câsâbă tu Românie di județul Neamț
Elena Gheorghe
Elena Gheorghe (n. 30 Alunar 1985) easti unã cãntãtoari di-tu Romãnia, cu zãrtsini armãneshtsã.
Kukës
Kukës easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Kukës, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Kukës (qarku). Anlu 1989, Kukës avea 13511 bãnãtori. Tu 2001, 16621, shi tu 2005: 17972. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau bãnãtori.
Enver Hogea
Enver Hogea (amintatu 16 sumedru 1908, Gjirokastra, Albania – muriri 11 apriru 1985, Tirana) fu cãpii ali Arbinishie tu chirolu 1944 - 1985.
Județul Dolj
Judetsu Dolj easti unu judetsu di-tu Romãnie. Easti i unu raion tu Oltenia. Cãsãbãlu capital di-tu judets easte Craiova.
Honoré de Balzac
Honoré de Balzac (a. 20 Mai 1799 – d. 18 Avgustu 1850) fu unu mari scriitoru frãntsescu tsi anyrãpsi prozã shi theatro.
COVID-19
Fișier:SARS-CoV-2_(2).png
Honoré de Balzac
Biografie
Honoré de Balzac easti faptu pi 20-li di Maiu 1799, tu Frãntsie.
COVID-19
COVID-19 easti una lãngoari, cari poati s-aducã sh-moartea.
Homeru
Homeru fu unu poetu grecu tsi bãnã seculu VIII ninti di Hristolu.
Kuçova
Kuçova easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Kuçova, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Berat (qarku). Anlu 1989, Kuçova avea 21700 bãnãtori. Tu 2001, 18038, shi tu 2005: 18166. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau bãnãtori.
Evanghelos Averoff
Identitetu
Ioryi Averoff
Familia Averoff easti dit marea armaneasca hoarã Aminciu cari s-aflã tu Epir, aproapea di cãsãbãlu Ianina. Aistã ira unã familii di mari pãrmãteftsã shi avea datã cunuscuts pãrmãteftsã pãnã tu Rusii shi tu Alexandria ca shi ahãrdzits oaminj tu politica gãrtseascã tu Athina, tu etã XIX shi XX.
Abanozi
thumbnail|right|Arburili di abanozi, ditu cari s-faptã abanozea Abanozea esti lemnlu greu, vãrtosu, sãnãtosu, sumulai, cari ari faptu a unui arburi dit locurli caldi, ditu cari s-fatsi mobilã di luxu.
Evanghelos Averoff
Identitetu
Ia cum u amintãrã  paranuma Averoff: cama marli frati al Gheorge Averoff cari bãnã shi lucra ca pãrmãteftu tu Rusii u alãxi paranuma gãrtseasca Avgherof tu Averoff, shi di atumtsea tutã familia u poartã aistã paranumã. Gheorge Averoff easti faptu tu Aminciu tu 15 di avgustu anlu 1818 shi muri tu 15 di alunar anlu 1899 tu Ramish - Alexandria. Averoff easti cunuscut shi tinjisit ca un di nai cama marlji bunãfãcãtori/ donatori tu Gãrtsii. Gheorge sã stabilizã, nica ca tinir, tu Cairo iu lucra diadun cu zinir-su Toshitsa. Di cu prota nãs fãtsea export producti tu Angli cari li adutsea dit Sudan. Cama amãnat, di cara lucurlu lji trapsi cama bun, agiumsi s-hibã importer dit Anglii tu Egiptu shi lucra multu chiro singur a ninti su lãrdzeascã firma ti comertsii s- obligã s-lja cu nãs shi companjon. Tu anlu 1865 sã stabilizã tu Alexandria iu ira un di conducatorlji tu comunitatea gãrtseascã dit Egiptu.
Averoff amintã mari aveari, di cari mari parti u avea capitaliyatã pit banchi shi featsi multi donatsii. Di partea-a autorlu Ioan Caragiani, Mihal Dumitru Sturdza ca shi di altsã autori, rezulteadzãcã mari sumi di pradz sãntu dati ti cãsãbãlu iu ira faptu Gheorge Averoff, tu a lui Aminciu, ti adradi sculii, casi ti oarfanjllji shi spitalji. Nãs deadi agiutor ti bitisirea-a Institutlui ti Politehnica di Athina; ti adrari statuia al Rigas Velestini shi a patriarhului Grigorie al V-lea, cari ira vãtãmat cãndu ahurhi revolutsia tu Gãrtsii. Aisti statui sãntu bãgati dinintea-a univerzitetlui tu Athina.
Cu sumili di pradz tsi li alãsã Gheorge Averoff s- au construitã: Conyervatoria dit Athina shi sculia Superioarã ti agriculturã di Ianina. Misticatã cu alti cunuscuti armãneashti familii dit Gãrtsii, familia al Averoff deadi ahãprdzits reprezentatnsã tu bana di comertsii shi politica gãrtseascã. Aminciu, aistu importantu tsentru armãneascu ari datã multsã ahãrdzits oaminj, ca dzãtsem; marli pãrmãteftu shi donator Gheorge Averoff; gheneraljli dit Revolutsia gãrtseascã Nikola Sturnu, Steryiu Floca, cari ira avangarda tu a tsea revolutsii shi nica multsã altsã shi tuts nãsh ira Armanj.
Herman Melville
Herman Melville (1 Avgustu 1819 – 28 Yizmãciunu 1891) fu unu mari scriitoru di-tu Statilu Uniti ali Americhie (SUA). Elu easti cunuscutu trã opera a lui, Moby-Dick.
Protlu Polimu Mondialu
Protlu Polimu Mondialu fu protlu polimu tu nivelu mondialu, cu multsã mortsã
Chirolu tu cari fu polimu: 28 Alunaru 1914 – 11 Brumaru 1918.
Victor Hugo
Victor Hugo (a. 26 Shcurtu 1802 – d. 22 Maiu 1885) fu unu scriitoru frãntsescu tsi anyrãpsi prozã, tu njishcariljea romanticã.
Isaac Asimov
Isaac Asimov (2 Yinaru 1920 – 6 Aprir 1992) fu unu scriitoru americanu tsi anyrãpsi prozã SF. Elu fu shi biochimistu tu Columbia University.
Biografie
Isaac Asimov easti faptu pi protlu di Yinaru 1920, tu unã taifã uvriascã.
Eforie
Eforie easti unu cãsãbã tu judetsul Custantsa, Romãnia.
Populatsia: 9473 (2011)
Laç
Laç easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Kurbin, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Lezha (qarku). Anlu 1989, Laç avea k.A. bãnãtori. Tu 2001, 23455, shi tu 2005: 24825. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau bãnãtori.
Librazhd
Librazhd easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Librazhd, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Elbasan (qarku). Anlu 1989, Librazhd avea 10100 bãnãtori. Tu 2001, 11550, shi tu 2005: 12691. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau bãnãtori.
Alexandre Dumas
thumbnail|right|Alexandre Dumas
Alexandre Dumas (n. 24-li di Alunaru 1802 tu Villers-Cotterêts, m. 5-li di Andreu 1870, tu Dieppe) fu unu mari scriitoru di-tu Frânție.
Agatha Christie
thumbnail|right Agatha Christie (15-li di Yizmãciunu 1890 – 12-li di Yinaru 1976) fu unã scriitoari di Marea Britanie.
Lezha
Lezha easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Lezha, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Lezha (qarku). Anlu 1989, Lezha avea 10300 bãnãtori. Tu 2001, 16592, shi tu 2005: 18695. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau bãnãtori.
Lushnja
Lushnja easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Lushnja, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Fier (qarku). Anlu 1989, Lushnja avea 29821 bãnãtori. Tu 2001, 38336, shi tu 2005: 41423. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau 53.507 bãnãtori.
Umberto Eco
Umberto Eco (5 Yinaru 1932 tu Alessandria, Piemonte) easti unu scriitoru italianu di-tu Bologna, Italie.
Jack London
John Griffith "Jack" London (s-află John Griffith Chaney, 12 Yinaru 1876 – d. 22 Brumaru 1916) fu unu scriitoru americanu ți anyrâpsi multi opere. Elu bână California, ma şi Hawaii icâ Alaska.
Ernest Hemingway
miniatura|1923 Ernest Hemingway (21 Alunaru 1899 - 2 Alunaru 1961) fu unu scriitoru americanu.
Émile Zola
Émile Zola (2 Apriiru 1840 – 29 Yizmâciunu 1902) fu unu mari scriitoru frânțescu ți anyrâpsi prozâ.
Sâlcâmu
Sãlcãmlu (cu numãli bagremu, acãchii, davanu icã craiceanu) easti unu arburi tsi-ari alumãchi cu schinji, frãndzi mãri (adrati di frãndzã ma njits, di-unã parti sh-di-alantã di-unã ca lumãchitsã), cu arapuni di lilici albi tsi anjiurdzescu mushati (tsi pot shi si s-mãcã) shi cu fructul pãstalji tu cari sta ncljisi simintsãli njits, arucutoasi.
Lev Tolstoi
Lev Nicolevici Tolstoi (9 Yizmãciunu 1828 - 20 Brumaru 1910) fu unu scriitoru di-tu Arusia tsi anyrãpsi prozã.
Statu
Statlu easti loclu iu bãneadzã unã i ma multi milets, cu sinuri tsi pot s-hibã tricuti mash cu-unã pasaporti, pristi cari urseashti, di-aradã ma nu totna, un vãsilje, un amirã icã un prezidentu. Ntri stati easti granitsa.
Ca bunãoarã, stati suntu Gãrtsia i Romãnia.
Johann Wolfgang von Goethe
Johann Wolfgang von Goethe (28 Avgustu 1749 – 22 Marţu 1832) fu unu mari scriitoru şi poetu ghirmanu.
Anyrâpseri
Anyrâpseri ali Goethe cari suntu multu importanti:
Spitalu
Spitaljiu easti acaretea iu suntu dush lãndzitslji (pliguitslji, etc.) tra si sta shi s-hibã mutrits di yeatsrã.
Rrëshen
Rrëshen easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Mirdita, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Lezha (qarku). Anlu 1989, Rrëshen avea k.A. bãnãtori. Tu 2001, 9240, shi tu 2005: 10064. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau bãnãtori.
Bambusu
Bambuslu easti unu arburi exoticu (di-tu locurli caldi), cu truplu suptsãri sh-limnos, golu nãuntru shi cu multi noadi (ciupoari, aroazi), ufilisit tu anãltsarea di-adãrãminti (di binadz).
Amurâ
thumbnail|right|Amuri i frãndzã Amurã easti unã soi di arugu dit genlu Rubus, cu truplu golu shi schinosu, cu frãndzã (fapti di frãndzã ma njits), cu lilici albi, cu fructi njits, lãi, anyilicioasi, mplini di simintsã shi multu anjurizmati. Di-tu aestã easi yimisha faptã di-aestu arug, cari ari idhyea numã.
Amirâriľi
thumbnail|right|Amirâriľii di lumi tu anlu [[1900.]] Amirâriľea easti cratlu pristi cari urseaști un amirâ.
Pulician
Poliçan easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Berat, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Berat (qarku). Tu 2001, 10.208, shi tu 2005: 10.663. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau bãnãtori.
Tâvani
Tãvanea easti fatsa di nsus a unui udã.
=Tavan=
Udă
Udãlu icã udaea easti mpãrtsitura ncljisã di-tu unã casã (cu ushi, stizmi, tãvani shi pãtunji).
Charles Dickens
Charles Dickens (7 Shcurtu 1812 — 9 Cirishar 1870) fu un mare scriitor, cari s-aflã tu Britania Mare.
Charles Dickens easti faptu tu Portsmouth, Anglia, Britania Mare. Pãrinti-a lui furã John Dickens (1785-1851), shi Elizabeth Barow (1789–1863).
Saranda
Saranda easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Saranda, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Vlora (qarku). Anlu 1989, Saranda avea k.A. bãnãtori. Tu 2001, 14553, shi tu 2005: 15147. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau 40.736 bãnãtori.
Peshkopi
Peshkopi easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Dibra, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Dibra (qarku). Anlu 1989, Peshkopi avea 12320 bãnãtori. Tu 2001, 14017, shi tu 2005: 15261. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau bãnãtori.
Aminciu
thumbnail|right|Aminciu Aminciu (gãrtseashti: Μέτσοβο, Metsovo) easti unã hoarâ armãneascã mari di-tu Gãrtsii, iu bãneadzã mults Armãnj.
Tepelena
Tepelena easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Tepelena, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Gjirokastra (qarku). Anlu 1989, Tepelena avea k.A. bãnãtori. Tu 2001, 11287, shi tu 2005: 11955. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau bãnãtori.
Patos
Patos easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Fier, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Fier (qarku). Anlu 1989, Patos avea k.A. bãnãtori. Tu 2001, 20989, shi tu 2005: 22679. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau bãnãtori.
Acareti
thumbnail|right|Unã acareti, Prefectura-a [[Brașov|Brashovlui.]] Acaretea easti adãrãmintlu tsi tsi s-analtsã (si scoalã) pri locu, iu s-poatã si s-adunã lumi (prãvdzã, lucri, etc.) tra si sta nuntru (s-bãneadzã, si s-apãnghiseascã, etc.). Ca bunãoarã, suntu acaretsi: casa, bisearica, spitaljiu, ahurea, etc.
Părmeti
Përmet easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Përmet, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Gjirokastra (qarku). Anlu 1989, Përmet avea k.A. bãnãtori. Tu 2001, 9860, shi tu 2005: 10686. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau bãnãtori.
Științâ
Shtiintsa easti unã faptã tsi s-adutsi la cunushtearea a unui omu icã a lumiljei. Unu omu tsi shtii shtiintsã s-cljeamã unu omu di shtiintsã .
Xenon
Xenon easti unu elementu di-tu chimie.
Pogradec
Pogradec easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Pogradec, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Korça (qarku). Anlu 1989, Pogradec avea k.A. bãnãtori. Tu 2001, 23762, shi tu 2005: 25758. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau 38.642 bãnãtori.
Prońiu
Pronjilu easti unã dzamã mãzgoasã, ca galbinã, tsi easi di-tu unã aranã tsi nu s-vindicã shi coatsi.
Frânție
Frãntsia icã Galia (frãntseascã: République française) easti unu statu tu Europa. Nai mai marli cãsãbã shi capitala easti Paris. Frãntsia easti parti di-tu Uniunea Europeanã. Statu aestu easti cunuscut trã culturã, arhitecturã ãi literaturã.
Geografie
Nai ma marli cãsãbã shi capitala easti Paris.
Frãntsia ari sinuri cu Belgia, Luxemburg, Ghermãnia, Elvetsia, Italia, Monaco, Andorra shi Ispania.
Culturã
.
Neon
Neon (Ne) easti unu elementu di-tu chimie.
Shijak
Shijak easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Durrës, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Durrës (qarku). Anlu 1989, Shijak avea 9600 bãnãtori. Tu 2001, 13146, shi tu 2005: 14138. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau bãnãtori.
Uraniu
Uraniulu easti unu elementu di-tu chimie.
Chimie
Chimia (ma ari tu anyrãpsirea di chimii) easti unã shtiintsã tsi easti ligatã cu aflarea shi caracterizarea-a substantsiljoru. Cama maxoasi ramurili di-tu chimii suntu chimia organicã shi chimia anorganicã.
Isturie
Tu Evulu Mediu, ira tu loclu chimii unã shtiintsã cu numa di alchimii
Elementi
Elementili suntu aflati tu elementiljoru. Protlu elementu easti hidrogenulu (H). Nai ma articulu elementu easti astatiniulu.
Cuțutu
Cutsutu easti unã hãlati cu cari s-talji lucri (pãni, carni, cãrtsã, etc.) faptã di-aradã di-unã lipidã nturyisitã ghini (trã tãljeari) sh-unã mãneari (trã tsãneari cu mãna).
Aranâ
Arana icã rana easti unã aguditurã (tãlkiturã, ntsãpãturã, guvã, etc.) faptã tu truplu a unui omu (pravdã, etc.) cu unu lucru (cheatrã, cãtsutu, penurã, tufechiu, etc.).
Plasturu
=Plasture= Plasturlu (icã yeachiua) easti unã cumatã njicã di pãndzã pri cari s-ari teasã unã alifii (mihlemi) sh-cari s-bagã pristi unã aranã, tra s-u-afireascã shi s-nu-acatsã pronjiu.
Aranâ
Plasturlu easti unã cumatã di pãndzã pri cari s-ari teasã unã alifii (mihlemi) sh-cari s-bagã pristi unã aranã, tra s-u-afireascã shi s-nu-acatsã pronjiu.
Ghearyiru
Ghearyiru (numiru atomicu 80) easti un element di chimie, cu simadilu Hg.
Ghearyiru easti parti di-tu categoria mataliloru shi easti multu toxicu.
Shkodra
Shkodra easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Shkodra, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Shkodra (qarku). Anlu 1989, Shkodra avea 79920 bãnãtori. Tu 2001, 85798, shi tu 2005: 89102. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau 111.686 bãnãtori.
Sculii
Sculiea easti loclu icã acaretea cu dascalji iu s-dutsi lumea cãndu va sã nveatsã carti (sã scrii shi sã dyivãseascã).
Tu sistemlu di educatsii ari ma multi treapti:
Avlona
Avlona easti unu cãsãbã tu districtulu (rrethi) Districtulu Avlona, Arbinishii. Cãsãbãlu easti parti di-tu prefectura Avlona (qarku). Anlu 1989, Avlona avea 71662 bãnãtori. Tu 2001, 85180, shi tu 2005: 89528. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau 135.032 bãnãtori.
Județul Bacău
Judetsu Bacău easti unu judetsu di-tu Romãnie. Easti i unu raion tu Moldovã.
Argon
Argon easti unu elementu di-tu chimie.
Hafniu
Harniulu (Hf) easti unu elementu di-tu chimie.
Tabela periodicã-a elementsãlor
Tabela periodicã-a elementsãljor easti obiectulu di bazã tu chimie.
Dubniu
Dubniului (Db) easti unu elementu artificial di-tu chimie.
Tabela periodicã-a elementsãlor
Isturie
Elu fu adratu di chimistulu arusu Dmitri Ivanovici Mendeleev.
Mânearu
Mãnearlu easti unã hãlati njicã cu cari pots s-aprindzi foclu (ti unã tsigarã, bunãoarã, faptu di-tu unã cumatã di cilichi cari scoati unã scãntealji, cãndu agudeashti unã cumatã di sturnari, unã soi di cheatrã).
Arhitectu
Arhitectlu easti omlu tsi s-ari dusã la sculii analti sh-ari nvitsatã mãsturiljia di-anãltsari di acaretsi (casi, biseritsi, pãlãts, puntsã, etc.)
Rutherfordiu
Rutherfordiulu (Rf) easti unu elementu artificial di-tu chimie.