cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Phuvipnaske patrinimata
Kathe si le phuvipnaske patrinimata:
Desi ginavipnasko sistemo
O Desi Ginavipnasko Sestemo labyardyovel kay Bharat (Indiya), Pakistan, Bangladesh tay Myanmar (Burma).
Shopni:Ginavipen
Themutnipen
O Themutnipen si yek phandipen mashkar yek Manush tay yek Them, so del le manushengo Chachimata (xakaya) te avel yek somdasno (membro) vay Themutno ando kodo them.
Baro Belfast
O Baro Belfast si o than so truyarel vi anderyarel o foro Belfast ando Nordutno Irland.
Ella Veres
E Ella Veres si ekh lekhavni thay phrini (aktorni) andar e Rumuniya (beshindoi akana ando Nevo York). Lake phure si Magyara, Rumunya, Roma thay Jermanya.
Palal o Baro Paruvipen la Rumuniyako (1989), voy geli kay Budapesht kay siklylya ando Amerikano Mashkar e Nevelilengo. Palal o sukcheso e lekhesko (artikolesko) lake Paradise on Sale (O Uzho Them Bikipnasko), lekhavdo ando nevolil The New York Times, voy shirdya te lekhavel artikolurya andi laki day-patrin (website), vi tyatroske lila. Ando 1999to bersh, voy lel o Premyo Lillian Hellman e Tyatroske Lilenge, le lilesa Audition to "Mom! We Are Too White to Be Gypsies!" (Shunipen kay "Daye! Ame si prya parne te avas Roma!"). Pa Deshtonai 1999, inkalavel o trito lil, No Sob Stories, Please! (Mekh e rovindoi paramicha, rugiv tut!)
Ando pashivend e 2000to bershesko, kerdya ekh ekspozitsiya pa o biyandipnasko them, e Transilvaniya, navyardi Farewell, My Transylvania! (Mekhav tut, Transilvaniyo!), lekhavindoi pa late ande Amerikane, Rumunikane thay Magyarikane nevelila.
E palune tyatroske butya, Three Eco-Friendly Self-Propelled Clowns (Trin clovnurya ekolojishtya ingerindoi pen) si la o ekhto khel pa 19 Deshtonai 2007 kay Off-Off Broadway.
Pa 21 Deshuekhtonai 2007, Ella Veres lekhavdya o artikolo I Don’t Want To Be a Gypsy Anymore (Chi may kamav te avav Jipsi) , dindoi duma pa e rasistikane jalimata kay e imigranturya andar e Estuni Europa anen ande PhSA.
Xalyarimata
Shopni:Rumuniyake Roma
Nordutni Makedoniya
Ketnepen Nordutni Makedonya si yek them ande Balkanurya.
Manushanipen
But Xoraxane Roma beshena ko Shuto Orizari.
Indo-Aryano
Indo-Aryano shay te avel:
Shopni:Indo-Aryane
Mashkarutne Indo-Ariyane chhiba
Si opretele 67 Mashkarutne Indo-Ariyane chiba, yek telefamiliya (i bareder) andar le Indo-Ariyane chiba.
Kadava chiba nay anderyarde kay yek grupo andar le Mashkarutne Indo-Ariyane chiba:
External link
Shopni:Mashkarutne Indo-Aryane chhiba
Patrinipen le bareder forutne umalurya la Indiyake
Kathe si le bareder bish forutne umalurya andar Indiya; o gin le manushenge si pe 2006. Ande sa le bish forutne umalurya beshen ekh andar desh manusha la Indiyake.
Tallinn
thumb|300px|Tallinn
Tallinn si o sherutno foro vi o bareder foro la Estoniyako.
Europikano Ekipen
Evropikano Yekipen si yek mashkarguvernamentali organizasiya le 27 demokratikane themenge. EE kerdili le kadale anavesa ando 1992to bersh andar le Trateste le Evropikane Yekipnaske (Tratato Maastricht).
Akana ando EE si yek korkori khetani piasa (diz), yek korkoro lovo, o euro (20 andar 27 themende; 2023).
Thema
miniatura|upright=1.4
Dikh vi
Shopni:Europa
Bukureshti
thumb|right|250px|Bukureshti
Bukureshti (Rumunikani ćhib: București, Mediya:Ro-București.ogg) si o sherutno foro vi o bareder foro la Rumuniyako.
Shopni:Rumuniyake forurya
Shelbersh
Yek shelbersh si yek shel bersha, yek palal avreste, labyarde te sikaven kotora vaxteske.
Shopni:Vaxteske kotora
Bharat
Forovipen
Staturya thai teritorurya la Indiyake
Slovaiko
E Ketnepen Slovayko (pi Slovayke Chib Slovenská republika) si yek Them andi Mashkarutni Eropa
Avrune phandimata
*
Peru
I Ketnepen Pero (andi spaniyolikani ćhib República del Perú, vakyardo [re'pu.βli.ka del pe'ru]) si yek Them andi oksidentalutni rig la Sudutne Amerika.
Dikh vi
Shopni:Amerika
Finland
thumb|Pielinen
I Republika Finland (Finlandikani Chib Suomen tasavalta, svekani ćhib Republiken Finland) si yek them andi Nordutni Europa.
Danemarka
o Thagaripen e Danemarkiyako (Danikanes: Kongeriget Danmark) si yek Them andi Norduni-Evropa
Patrinipen le themengo kai o sherutno foro nai o bareder foro
Kadava si ek patrinipen le themengo kai o sherutno foro nai o bareder foro, organizime palal o raporto mashkar o bareder foro thai o sherutno foro. But gina le manushenge anderyaren o forutno umal, aver chi anderyaren.
Bech
Bech, Vinya (Jermanikanes: Wien, ) si o sherutno foro vi o bareder foro la Avstriya ko.
Shopni:Austriya
Patrinipen le bareder forurengo la Indiyake
Kathe si yek patrinipen le bareder forurengo la Indiyake. Le manushenge gina si godisarde te aven ando bersh 2006. Kadava si o patrinipen le forurengo, chi le forutne kidimata, so si ando Patrinipen le bareder forutne umalurya la Indiyake.
Drom
180px|thumb|New York 33to Drom
Patrinipen le bareder forurengo la Indiyake
Avrutne phandimata
Shopni:Patrinipena
Drom
Yek drom si yek kotor la Phuvyako so lunyisarel pes sar yek thav, phandindoy duy vay buteder agora, latchardo te kerel o phiripen may lokhorro.
O lav avel andar i Yelenikani Chib, lino ande 11to-12to shelbersha.
Xamomi chhib
Misala:
*
Kontinento
miniatura|400px|Barodvipturya Yek Barodvip (latinikanes continere, "astarel kidime") si yek baro bixutando kotor la Phuvyako.
Foro
Yek Foro (vay diz, zis) si yek Thanipen so si varvar sar yek Gav palal lesko baripen, gin vi butvaripen le manushenge. Kerdino andar beshipnaske, Industriyalikane tay Ekonomikane riga so si kidime kay yek Phuvipnasko Than.
thumb| E Foro Deli
Anav
O Lav Foro avel andar i Yelenikani chib, lino ande 11to-12to shelbersha.
Bithemesko sel
Yek bithemesko sel si yek sel saves nai les peskoro them, leske manusha beshen thai jipisaren ande thema kai si numa selore. Misalyake, e roma si kadya.
Shopni:Shopnya
Kolombiya
thumb|right|320px|Kolombiya E Ketnepen Kolombiya (Spaniyolikanes: República de Colombia) si yek Them andi Suduni Amerika.
Dvip
thumb|E Divp Helgoland Andar Jermaniya
Yek Dvip si yek kotor phuvyako kay i pani truyarel les pe sa le rigande. Si yek nevo anav lino andar i Hindi Chib:द्वीप
Avrutne phandimata
Shopni:Phuvipen
Romano siklyaripen
O Romano siklyaripen si o organizasyoni siklyaripen so fo romenge si. But si pe Romani Chib vay vaver Romane Chiba.
Akana, le buteder Romane Sikingro'Kher si andi Mashkarutni tay Sudestutni Eropa, yek rig kay beshen but Romane Manushengre.
Avrutne phandimata
Shopni:Romani chhib
Phuvipen
Phuvipen si o janglipen so rodel te kidel janglimata la Phuvyatar tay le manushikane aspekturya la Phuvyake. thumb|300px| Maro Phuv
Phuv
thumb|Phuv
Sel
Yek Sel si nishte Manusha saven si len miazmata sar Sanskritipenaske, Chibavipenaske vi aver. Kadya, yek sel si yek Khetanipen, yek Kumpaniya.
E seles shay te avel les yek Them kay te avel Butipen, te avel buteder sar aver sel ando kodo Them. Aver Sela, sar e Romane Manusha, si bithemeske Sela, nay len Butipen kay niyek Them tay si Selore ande sa e Thema kay beshen.
Lituaniya
I Republika Lituniya (pi lituanikani ćhib Lietuvos Respublika) si yek them andi Baltikani rig.
I bodli marmura
I bodli marmura si yek butjangli fotografiya kerdili ando 7 Deshtoduynay 1972 katar o Apollo 17 (o duripen sas opretele 45,000 kilometrurya..
thumb|center|550px|"Dikhimos la Phuvyako katar o [[Apollo 17 kana gelyas ko Chon."]]
Shopni:Phuvipen
Bersh
Yek bersh si yek kotor vaxtesko kana i Phuv truyarel yekvar o Kham. E bershen si len 365 divesa tay fishtesave shtarto bershes si les 366 divesa.
Thanipen
Yek Thanipen si yek than la Phuvyako kay jivisaren Manusha. Kana si bareder vov si Foro, kana si tikneder si Gav.
Bersh
O lav si indo-ariyanikano (hindikanes: वर्ष - vărsh).
Ungariya
Makyarestan/Ungariya/Ungriko them (pi ungarikani chib Magyarország) si yek them andi Mashkarutni Evropa.
Bersh
Dikh vi
Shopni:Vaxteske kotora
Thanipen
thumb|Yek tikno Thanipen Ande [[PhSA ]]
Ungariya
Forovipen
O sherutno (thaj bareder) foro si Peshta (Budapest). Kaver bare forura: Debrecin (Debrecen), Segedin (Szeged), Mishkolc (Miskolc), Nyiredyhaza (Nyíregyháza), Kechkemet (Kecskemét), Pechuj (Pécs), Jura (Győr), Parni Dyiz (Székesfehérvár) thaj Sambotel (Szombathely).
Khetanipen la Sudutne Asiyako vash o Perutno Somkerdipen
O Khetanipen la Sudutne Asiyako vash o Perutno Somkerdipen (South Asian Association for Regional Cooperation - SAARC pi anglezikani ćhib) kerdili po 8 Dechembra, 1985. KhSAPS si ek khetanipen le oxto themenge katar Sudutni Asiyate: Bangladesh, Bhutan, Indiya, Maldive, Nepal, Pakistan, Sri Lanka thai Afganistan. O phuviyako baripen le kadale themenge (khetanes) si 5,127,500 km2 thai ek panjto andar le manusha la sundalake jivisaren kathe.
Chhib (korposki)
''Kadava lekh si pe chiba vakyarde/lekhavde le Manushendar. O aver xatyaripen le lavesko si kai Chib right|thumb|250px|Chib
E Chib si yek rig Shaap so zumavel tay Chambel o Xapen. Kay Manusha vi Jutisarel te vakyarel.
Vikipidiya
Vîkîpidiya si yek proyekto te kerdivel enchiklopedie ande sa e chibya la lumiyake. O proyekto shirden andi chon Pervonay le 2001 bershenske la anglisikani vîkîpediyasa. Shay te avel yek vîkîpediya pi fiteshsavi chib. Akana si la may but sar 220 ensiklopediya pe verver chibya (kathe shay te dikhes len). Shay te drabares o lako puranipen kathe.
I Vîkîpediya labyarel mesto software (Richard Stallman godisardya kado konsepto).
Varekon sha te drabarel vay te lekhel janglimata kathe tay kana mangel te thol len le avre thaneste, trebul te liparel ke le janglimata avel la Vîkîpidiyatar.
180px|
Estoniya
miniatura|Estoniya 2021 I Republika Estoniya (pi estonikani ćhib Eesti Vabariik) si ek them andi Baltikani rig.
Chexiya
I Republika Chexiya (pi chexikani chib Česká republika) si yek them andi Mashkarutni Europa.
Anav
Chexiya ando chexikani chib "Česko" (ofisyalno: Česká Republika). [editisar]
Republika Irland
I Ketnepen Galyero (Galyerokanes: Poblacht na hÉireann, anglikanes: Republic of Ireland) si yek mesto them so nuslêyre pe panj shovturya le Dvipeske IGalyero ko nord-vestutni rig la Eropyaki. O them si membro ando Eropikani Yekipen. O kolaver shovto kotor janglyovel sar o Nortutno Galyero, andar o Phandlo Thagaripen la Bare Britaniyako tay le Nordutne Galyesko
Grigorash Diniku
Xalyarimata
Shopni:Rumuniyake Roma
Belfast
Belfast (anglikanes: Belfast, irlandikanes: Béal Feirste) si o sherutno foro vi o bareder foro le Nordutne Irlandesko, ando Phandlo Thagaripen. O Baro Belfast anderyarel vi forurya so truyaren les.
Lesko anav avel andar Béal Feirste, mui le Farsetosko (irlandikanes), sostar o foro kerdo pashal o than kai i len Farset chhorel pes ando Atlantikano Ocheano.
Shopni:Phandlo Thagaripen la Bare Britaniyako thai le Nordutne Irlandesko
Chhon
Chhon shai te avel:
Luksemburgo
right|200px
O Baro Dukato e Luksemburgesko (Luksemburgikanes: Groussherzogtum Lëtzebuerg, Fransekani: Grand-Duché de Luxembourg, Jermanikanes: Großherzogtum Luxemburg) si yek tikno them andi Ovestuni Evropa. Leske perutne si Beljiya, Olanda tay Jermaniya.
Bulgariya
E Ketnepen Bulgariya (pi bulgarikani ćhib Република България/Ketnepen Bulgariya) si yek them ande Balkanoya. Si yek membro le Evropikane Yekipnasko tay la OTNAko.
Manushanipe
En but Romane manusha beshena ko Stolipinowo.
Shuto Orizari
Kana sas maripen ando Kosovo, but Roma kothar našlen vi ando Šuto Orizari.
Seloro
Yek seloro si nishte manusha saven nai len butipen ando ek them vai nai lenge zor sar aver zoralo sel ando kodo them.
Shopni:Manushikanimos
Zvolen
Zvolen (jermanikanes: Altsohl, makyarikanes: Zólyom) si yek Foro ando mashkarutno Slovayko, pashal i Banska Bistrisa, ko len Hron. O mashkar le forosko si purano(vi kothe si yek khervay).
Ando foro si i Romani Gandhiskri Sikrekher.
Ando Zvolen sas praxosarde but Romane xelavde.
Sudutni Asiya
thumb|right|250px|Mapa la Sudutne Asiyaki I Sudutni Asiya si o sudutno kotor le Asiyakane Barodvipesko vi janglo sar o Indikano Subbarodvip. Kathe si e thema: Bangladesh, Bhutan, Indiya, Maldive, Nepal, Pakistan tay Sri Lanka. Vunivar (kana tayi kana) vi o Afganistan ingerdyovel andre.
Puranipen
Shopni:Asiya
Sikavdimos
Ando Brno, Bratislavsko drom 67 si o romano moseom. Ando muzeum amen shay dikhas but opre romani historia ando Chexiya, opre o poraimos (holokotos) tay sar djipen e roma ando avre thema (moseom sikerel but Rumaniatar).
Ando moseom si shukar kertshima (café) taj bibliothekos.
Shopni:Chexiya
Raiko Juric
O Raiko Jurić (biyandilo: 3 oktobra 1947, kai Malo Orashiye pašal Belgrado) si jek romano lekhavno.
Vov sikliljas filosofija andi Belgradoski Opralutni Shkola (1967-1972). 1986 bersheste ovel Dharmaskro pe sosjolodžija, lekhavindoi O sanskritipen le romengo andar Jugoslavija. 1991 beršestar bešel kai Berlin.
Kerdjas buteder sar 500 lekha ande verver nevolila thai riviste. Sas o barderi (prezidento) le Maškarthemutne Konsiljosko katar i Mashkarthemutni Romani Uniya.
Katovice
O Katovitse (divinimos: Chitro:Ltspkr.png [ katɔ'vʲitsɛ ]  (Jermani chib: Kattowitz) si yek importanto Foro ande Opralutni  Shlesiya ande Telani Polaniya pe paya Kvodnisa tay Rava.
Katovitse si o sheruno foro le voyevodatesko Shlesiya.
Riga
thumb|right|300px|E riga le Katoviseske
Sanskrtipen thai chailimos
Shopni:Polskiyake forurya
Romano siklyaripen le Slovaikostar
Ando Slovaiko beshen but roma (prinjaren pen 1.6% andar sa le manusha le Slovaikosko, pale chaches shai te aven 5.6% vai buteder).
Kathe shirden (astaren) te inklen romane shkole kai siklyaren pen i romani ćhib vi o romanipen, o romano sanskrtipen thai puranipen. Kadya si i romani Gandhiskri shkola (Zvolenostar) (2004 bershestar). Vi ande aver mashkarutne shkole andar Bratislava thai Koshice siklyaren pen i romani ćhib vi o romanipen sar ek kotor andar lengo siklyaripnasko programo.
Avrutne phandimata
Shopni:Slovaiko
Chexanipen
O Chexanipen si o janglipen le Jegeya (sar le Chexaya,  Shiyaronuriya, Kometenge, Samodorenge) vay le Fenomenenge so si ando Sasisvarno, avryal i Phuv. Rodel butya sar o kerdipen tay o buxlyaripen le sasisvanresko, o jalipen le Shiyaroneske. Kadava janglipen si but purano.
thumb|250px|[[Radyoteleskopiya so e Manusha len fo janglipen]]
Avrutne phandimata
Shopni:Chexanipen
Ederlezi
Romano muzika:
Sa me amala oro kelena
Oro kelena, dive kerena
Sa o Roma daje
Sa o Roma babo babo
Sa o Roma o daje
Ederlezi, Ederlezi
Gandhiskri shkola (Zvolenostar)
I Gandhiskri Sikheriya Zvolenostar si oxto bershenge romani Sikheriya (Gemnazeyum); lako anav si katar o Mahatma Gandhi, butshundo desi andar o 20to shelbersh. Kathe, shirdindoy Deshtoenya 2004 bershestar, siklen Shave tay Rakle (e palutne si opretele 30% ). Le siklovne, avri la Sikheriyatar, beshen ando Shtudentengro kher (Universiteto).
Ederlezi
Sa o Roma babo, e bakren chinen
Gandhiskri shkola (Zvolenostar)
Le siklyaripnaske Chiba si romani, Slovayka tay Anglezikani. Siklel pes vi o romanipen, o Romano sanskritipen tay puranipen.
Avrutne phandimata
Shopni:Slovaiko
Ederlezi
A me crorro, dural vesava
Amaro daje, amaro dive
Amaro dive, Ederlezi
Ediwado babo, amenge bakro
Partida le Romenge
E Partida le Romenge si e bareder partida le Romenge andi Rumuniya (Rumunikanes: Partida Romilor). O shero si o Nicolaye Păun.
Shopni:Rumuniya
Ederlezi
Sa o Roma daje''
Shopni:Romano sanskrtipen
Erasiyako
thumbnail|Evrasiya right|thumb|Dikhimos la Afrikiyako thai la Evrasiyako I Evrasiya si yek bixutando kotor la Phuvyako so buxlyol ande Barodvipturya Evropa thai Asiya. Voi shai te avel yek superbarodvib, yek kotor le Barodviptesko Afrika-Evrasiya, vai yek chacho Barodvip.
Shopni:Phuvipen
Sherutno foro
Ando forovipen (politika) yek sherutno foro si o foro kay beshel o xulyaripen le themesko vay yek kotor themesko.
Butvar o sherutno foro si vi o bareder, o may importanto foro thanesko. Shay te avel o mashkar katar shirdyas (astardyas) te kideren sa le riga kothar ando yek phandlo them. Si sherutne forurya kerdine te aven numa yek xulayaripenasko than dur katar e importante forurya le themeske, sar Kênberra andar Avstraliya vay Ottava andar Kanâdo
Thema le buteder sherutne forurensa
Si thema so len si len buteder sherutne forurya. Sar misalyake, andi Afrika le Sudosko o administratikano sherutno foro si kay Pretoriya o foro le zakonurengo kay Kap Foro tay le krisako foro kay Blemfonteyn.
Le bareder sherutne forurya
Butvar yek sherutno foro nay o bareder foro le themesko. Le bareder sherutne forurya ando fishtesavo Barodvip si:
Patrinimata le sherutne forurenge
Shopni:Phuvipen
Chib
''Kadava lekh si pe chhiba vakyarde/lekhavde le manushendar. O aver xatyaripen le lavesko si kay Chib (korposki)
Jekh ćhib si jekh făl te keren ël manuśa komunikàcia maśkar lenθe. Von śaj traden (bićhalen) ʒanglimata karing avere manushenθe. Si labyardi sar i vakyardi chib vi sar i lekhavdi chib.
Anθ-i lùmă si but ćhibă. Varesave ćhibă si len but manuśa kaj vakăren len, tha’ avere si len but tikni vorbisarutnenqi populàcia.
Kana jekh ćhib naj la maj but manuśa te vakăren la, phenas ke voj si muli i ćhib. O muliben jekhe ćhibăqo śaj nakhel sigo vaj lokhes. Anθ-e varesave nàcie ël Rromane manuśenθar, i ćhib rromani muli sosqe ći maj sas manuśa kaj ʒanglĭne te den dùma rromanes. Ama adives si śajutno te sìtlŏven i rromani ćhib thaj nevărel o ʒuvdiben ël rromanë ćhibăqo.
Ćhibă anθ-i lumea
E chibia kaj si maj vakerde and-o sundal si : Englezicka, Xitajkicka, Xindicka, Śpanŏlicka, Francuzicka, Arabicka, Bengalicka, Rusicka, Portugicka thaj Urducka.
Varesave ćhibă si akharde “konstrùktime ćhibă” (englezikanes: conlangs). Maśkar le konstruktaqe ćhibănθe śaj liparas: o Esperanto, o Ido, e Interlingua, Occidental, Novial, Maśkarslovutno thaj o Elefen.
Prinjardi chhib
Prinjardi chib si i chib kolaja si dendo jek pravo status jekhe phuvjakoro .Majanglal adaja chib si definirimi e Ustaveja, hemagjar e phuvjenge kola so naelen kodificirimi prinjardi chib. Majshukar vakerdo i prinjardi chib si adaja chib kolaja so kerela lafi jekh nacija ja etnicko grupa majbut ki adaja phuv.
Ekvas taro phuvja ko sumnal isi len pumari Prinjardi chib .Thaj agjar isi phuvja kolende so isi numal jekh prinjardi chib. Misal: Ki Francija, Litvanija ja Grcija, hem agjarda so isi len pobuter chibja so kerena lafi ki adaja phuv. Dzikote palem isi phuvja so isi len pobuter Prinjarde chibja. Misal: ko Avganistan, ki Belgija ja Finska.
Hem agjar ko nesave phuvja sar Italija, Makedonija, Filipini, Rusija ja Shvedska, isi len prinjardi chib, ama e malcinsko chibjencar kerelape lafi pobuter.
Patrinipen le sherutne forurengo
Kadava si yek patrinipen le sherutne forurengo, organezime palal o latinikano lekhipen.
Prinjardi chhib
Shopni:Chhiba
Patrinipen le sherutne forurengo
Aver patrinimata le sherutne forurenge:
Shopni:Patrinipena
Nordutno Irland
O Nortutno Galyero si yek andar shtar thema so keren o Phandlo Thagaripen. Si ando dvip Galyero, rigyardo ande shov kotora (Anglezikani ćhib: counties). Si o korkoro kotor le PhTh-sko so avel les avrutni rig le kolaver themesa (Republika Galyero). Kerdilo katar o Dokumento le Irlandesko xulyaripen, 1920.
Uchharel 14,139 km² ando nort-estutni rig le dvipesko Galyero, opretele yek shovto andar sa o baripen le galyeroesko. Kathe jivisaren 1,685,000 manusha (Aprilo 2001) — mashkar yek shtarto tay yek trito le manushenge po dvip.
Zhudetso
O Judetso si i administratikani rig andar i Remeniya tay andar i Ketnepen Moldova (ji ki Duytonay 2003).
Nordutno Irland
Sanskrtipen
thumb|350px|Mapa le Nordutno Irlandesko
Zhudetso
Remeniya
E r judesurya janglyoven katar dokumenturya andar o 15to shelbersh. Si 41 judesurya vi o foro Bukureshti.
Nordutno Irland
Avrutne phandimata
Shopni:Phandlo Thagaripen la Bare Britaniyako thai le Nordutne Irlandesko
Zhudetso
Remeniya
Administrative map of Romania ''Administratikani mapa la Remeniyaki (remenikanes)
Moldova
Moldova sas rigyardi pe 9 judetsurya, yek sherutno foro tay 2 administratikane riga:
Chitro:Moldova De Jure.png
Shopni:Rumuniya
Kale
Kale si o nav le Romane manushengo so avilen ando Iberikano barodvip, opretele 16-to shelbershesko. Akana but lendar beshen andi Andalusiya (Sudutni Spaniya), aver gelen vi kay Sudutni Fransiya tay  e  Latinikani Amerika. Ando bersh 1749, o spanyolikano thagar kerdya lenge baro nasulipen, leske soldaturya phandavden len. Ando 1765 von palem avilen meste.
Le Kale bistarden i romani chib tay akana phenen o Kalo, yek chib/diyalekto so avel andar i spanyolikani chib le but romane lavensa.
Avrutne phandimata
Shopni:Chiba le romenge
Patrinipen le prinjarde chhibango andi Pharatiya
Le manusha andar la Indiyate phenen 30 importanto chiba tay opretele 2000 dialekturya.
Ofisyalne Chiba
I Konstitusia la Indiyaki prinjarel ke hindikani tay anglezikani chiba si le duy ofisyalne chiba te labyarel ando nasyonalno guverno.
Nasyonalne chiba
Prinjardyoven vi aver 22  nasyonalne chiba so si len ofisyalno statuto ande staturya la Indiyake. Kadala si:
Aver importanto chiba
Kadala chiba si len buteder sar 5 milyonurya vakyarne, pal nai lenge ofisyalno statuto.
Bihari chiba
Kadala trin Bihari chiba si len buteder sar 5 milyonurya vakyarne, pal nai lenge ofisyalno statuto. Patyayas pes doshyatar ke von sas hindikane dialekturya, pal akana janglyovel ke si ando estikano grupo la Indo-iranikane chibande, sar si vi Bengali, Asamikani tay Oriya.
Avrutne phandimata
Shopni:Bharat
Thagaripen Inka
Inka sas yek Amerindikani Sivilizasyon andi oksidentalutni rig la Sudutne Amerikyake. Si vi o nav sar janglyovel o Them (Thagaripen) kay lulgisailyas kadaya Sivilizasyon (pi Thanutni chhib, i Kvechua, o anav si o Tawantin Suyu). Inka si o nav le Thagarenge le kadale themeske, yek them jangli sar yek "palal-Kolumbikano" Tagaripen, palal ke o Kristofa Kolumbo avilyas kay Amerika.
Khangeri le Chache Jesuseski
I Khangeri le Chache Yesu si yek mesti khangeri kerdili ando Beijing, China, ando 1917to bersh. O akanutno alosardo shero le mashkarthemutne kidipnaske le KhChJ si o predikatoro Yung-Ji Lin. Akana si opretele 1.5 milyonurya pativale ande 6 barodvipurya. I khangeri si o kinezikano kotor le Pentikostalipensko andar o Kristiyanipen. I khangeri patyal ando pentikostalikano yekipen (IYesuesko-anav doktrina).
Aver
I khangeri chi divesarel o Krechuno, kana chi janel pes kana o Yesu biyandilyas. Vi o latcho parashtuy nay divesardo kana si yek bikristiyanipenko dives.
Avrutne phandimata
Shopni:Kristiyanipen
Thagaripen Inka
O Rhagaripen Inka sas po Than le akanutne themenge Pero, Boliviya, Ekvador, nordutno Shile tay nordutni Arxentina. Lesko sherutno foro sas Kuzko (Kuzko pi Kvechua). Le Spaniyolurya marden le Amerindiyanurya ando bersh 1533 tay o Thagaripen peravdyas.
Lekh
Yek lekh (vay artikolo) si yek kotor tekstosko so anderyarel, kiderel janglimata pe yek buti, umal. O lav si nevo, lino andar i hindi chib: लेख.
Organizaciya le Tratatosko le Nordutne Atlantikosko
Organizasiya le Tratatosko le Nordutne Atlantikosko vay OTNA (anglikani ćhib North Atlantic Treaty Organisation, Fransekani chib Organisation du traité de l'Atlantique nord) si yek organizasiya le 26 themenge. Voy kerdili ando 1949to bersh te Jutisarel o Tratato le Nordutne Atlantikosko, prinjardo ando Washington, D.C., 4 April 1949.
Lekh
Te janes o uzalutno xatyaripen le lekhesko andi Vikipidiya, dikh: So si yek lekh andi Vikipidiya?
Organizaciya le Tratatosko le Nordutne Atlantikosko
Thema
Shopni:Manushikanimos
Superkontinento
yek superbarodvip si yek kotor la Phuvyako so anderyarel buteder sar yek Barodviposko kraton. Eurasiya thai le Amerikurya si akanutne superbarodvipturya.
Puranipen
O mai purano janglo superbarodvib, Rondiniya, phanglyas 750 milyonurya bersha palal. Yek kotor lesko ingerdyas andre bare kotora le Barodvipenge save si akana ando sudo. Aver kotora phanden de nevo thai kerden (ando Paleozoiko), o butjanglo superbarodvib Pangaea. Mai palal vi i Pangaea phanglyas ande dui superbarodvipturya, Laurasiya (nordutno) thai Gondwana (sudutno).
Avrutne phandimata
Shopni:Phuvipen
Sofi Marinova
I Sofi Marinova (kirilikanes: Софи Маринова) si ek romni gilavni andar i Bulgariya. Voi si butjangli sar gilabal ando stilo chalga.
Albumurya
Shopni:Romane gilavne Shopni:Bulgariya
Lakh
Yek Lakh (Bangla: লাখ) si yek gin le Desi Ginavipennaskro sestemi prinjardo kay Bharat, Bangladesh, Pakistan, Shri Lanka, Myanmar. Yek Lakh si yek shel Seriya (105). Yek Shel Lakh si yek Kror vay desh Miliyonurya.
Romani-Serbikani chhib
E Romani-serbikani chhib si ekh xamomi chhib andar e Romani chhib (ekh Indo-Aryani chhib) thai e Serbikani chhib (ekh Suduni Slavikani chhib). But roma la Serbiyatar vakyaren la.
Avrune phandimata
Shopni:Romani chhib Shopni:Xamome chhiba
Lakh
Kadava Ginavipen thol xulavitorya pe aver thana sar avryal i Sudutni Asiya. Sar misalyake, 30 Lakh (3 Miliyonurya) Lekhavdyovel sar 30,00,000 chi 3,000,000.
Kadava Gin si vi andi Svahili Chib, navyardo Lakhi. Pe Chorengi Chib andar Mumbai phenel pes Peti.
Kay Bangla Vayshnava yek Lakh si o divesutno acharuno bashavipen le Hareske nava ; le duma Yek Lakh nava janglyoven but.
Dikh vi
Shopni:Ginavipen Shopni:Gina
Kraton
Yek kraton  si yek purano thai achhavdo kotor la barodvipeski mortiyako (o opralutno strato la Phuvyako) kai si biphaglo thai biphandlo le avre Barodvipturya de buteder sar 500 milyonurya bersha. Le kratonurya si ko ander le barodvipenge, kerdile andar zorale barrende vi shai te buxlyon ji ke 200 km telal o phuv.
Shopni:Phuvipen
Breinigerberg
Breinigerberg  si yek foro, opretele 15 km ko sudvesto katar e Axen, Jermaniya. Kahte jivisaren 971 manusha (2005).
Dikh vi
Shopni:Jermaniya
Gav
Anav
O lav si indo-Ariyanikanes (Hindikanes: गांव - Ganv).
Shopni:Phuvipen
Nicolaye Gyorge
O Nicolaye Gyorge (rumunikanes: Nicolae Gheorghe, biyandilo pe 12 novembra 1946 kai Roshiori de Vede, Rumuniya, si ek rom so kerel buti pe romane chachimata.
Vov siklilyas filisofiya thai sochyolojiya (1968-1972), palal kodya kerdyas buti kai o Instituto Sochyolojiyako andar Bukureshti. Ando 1982 andi rivista L`alternative thai kai o radiyo Mesti Europa, vov del duma pe bilachhi situaciya le romengi telal o komunistikano rumunikano xulyaripen.
Palal 1990 vov kerel buti pe romane chachimata andi sa i Europa.
Avrutne phandimata
Shopni:Rumuniyake Roma
Butvaripen le manushengo
300px|thumb|Butvaripen le manushengo pe thema, [[2006]]
O butvaripen le manushengo si o ginipen le manushengo pe ekh kotor Phuvyako.
Akana pe Phuv si 6 500 000 000 manusha thai o baripen la Phuvyako si 520 milionurya km² (le panyanca) vai 150 milionurya km² (bi panyange, numa i phuv suki). O buvaripen manushengo si 13/km² (sa i Phuv) thai 43/km² (i phuv suki).
Dikh vi
Shopni:Manusha
Yanosh Bogdan
O Yanosh Bogdan, makyarekanes: János Bogdán, (1963 - 9 Pervonay 1999) sas yek rom andar i Makyarestan so jutisardyas but te kerel pes i Mashkarutni Gandhi Sikrekher katar o Foro Pech (sas vi lako barideri, shero).
Vov biyandilyas ando Gav Görgeteg (sudestutni Makyarestan), anda yek bayash familiya. Ande Opralutne Sikrekher katar Seged tay Budapesht siklilyas filosofiya, makyarekani chib, lekhavipen tay puranipen. Shirdyas (astardyas) te siklyarel ando Barch. Ando 1992to bersh organezisardyas i Mashkarutni Gandhi Sikrekher (tar 1994 sas lako shero), i yekto Romani mashkarutni Sikrekher andar Evropa
Chalga
Chalga si ek stilo giliyako vaj muzikaqo andar i Bulgariya bashavdo katar e roma kothar.
O anav Ćalga avel e xoraxane alavesθar Çalgı, kaj mangel te phenel "muzikaqo instrumento".
O adĕsutno ćalga stìlo na areslăs ʒi k-o 1989 kana agorisardăs o komunistikano guberno. E manuśa sas slobodne te aśunen so mangle, athoska i Ćalga sirdăs te aśunel pe maj but. Sas vi kritikisarne manuśa kaj phende kë i Ćalga n-as laćhi sosqe del dùma anθar i korùpcia, e lokhe love thaj o bipakivalo sèkso, ama but “normàlne” manuśa sas lenqe śukar te aśunen i Ćalga sosqe akana sas slobodne te alosaren muzikaqe alternativură thaj na ferdi so sas ofićiàlno.
Kali Deryav
Le thema ke riga la deryake si Turkiya, Bulgariya, Rumuniya, Ukraina, Rusiya, tay Jorjiya (vi i Abkhazia). O Krimeyako pashdvip si yek avtonomikani Ukrainiyaki republika.
Importante forurya pashal i derya si: Istanbul (o purano Konstantinoplis tay Bisantinom), Burgas, Varna, Konstansa, Yalta, Odesa, Sevastopol, Kerch, Novorossiysk, Sochi, Sukhumi, Poti, Batumi, Trabzon, Samsun.
Anav
Le akanutne anava si amboldimata le lavenge Μαύρη Θάλασσα (Yelenikanes: "Kali Derya"), sar: Turkikanes Kara Deniz, Rusikanes Чёрное море, Bulgarikanes Черно море, Cherno more, Jorjikanes შავი ზღვა, shavi zghva, Ukraynikanes Chorne More, Remenikanes Marea Neagră, Laz Ucha Zuğa (vay xarnes Zuğa "Sea"), Ubykh.
Avrutne phandimata
Shopni:Phuvipen
Yon Voiku
Yon Voiku (Octobra 8, 1923–Februara 24, 1997) sas ek romano bashavno andar i Rumuniya. Ando 1969 kerdyas i Sobaki Orkestra andar o Bukureshti.
Vov biyandilyas ando foro Budeshti.
Shopni:Rumuniyake Roma
Sofiya
Shopni:Bulgariya
Styago le romengo
O styago le romengo (khetani ortogràfia: O stăgo ël rromenqo) sas prinjardo ando Yekto Mashkarthemutno Romano Kongreso (ko London, 1971to bersh). I opraluni bodli rang si o Shero tay i teluni zeleno si i phuv. Ko mashkar si yek lôli chakra. Vi ando mashkar le indikane styagosko si yek chakra.
Shopni:Roma
Rumunikani chhib
miniatura I Rumunikani chib, vay Rumuniska, Rumunika (limba română) si i panjto andar e Romanikane chiba, pa o gin le vakyarnengo. 24 - 26 miliyonurya manusha phenen la sar i yekto chib tay si prinjardi kay Rumuniya, Moldova tay i Voyvodina (yek rig andar Serbiya). I prinjardi Moldovanikani chib andar Moldova si sayek sar i Rumunikani, numa tikne lekhavipnaske averutnimata. Si yek prinjardi chib vi kay verver organizasiye sar o Latinikano Yekipen vay o Europikano Yekipen.
Lekhavipen
O Rumunikano lekhipen si ekh variyanta le Latinikane lekhipnaske.
Irland (dvip)
thumb|right|Irland si ando vesto la Evropyako
Rumunikani chhib
Avrutne phandimata
Shopni:Rumunikani chib
Irland (dvip)
Irland (53.5°N, -7.63333°W; irlandikanes: Éire, anglikanes: Ireland) si o trinto (pala o baripen) dvip andi Evropa. Beshel ando Atlantikano Okiyano tay kerdyovel andar Republika Irlanda (panj shovturya) tay Nordutno Irland, yek kotor andar o Phandlo Thagaripen, so buxlyarel ando nord-vestutni rig le dvipeski.
Staturya thai teritorurya la Indiyake
Indiya rigyardyovi ande 22 Staturya, 6 Yekipnaske Teritorurya tay o nasyonalno teritoryo le sherutne forosko Dilli.
Irland (dvip)
Kathe jivisaren opretele 6.6 miliyonurya manusha (2011): 4.8 miliyonurya andi Republika Irlanda (1.9 miliyonurya ando Baro Dublin) tay 1.8 miliyonurya ando Nordutno Irland (0.6 miliyonurya ando Baro Belfast).
Staturya thai teritorurya la Indiyake
thumb|270px|[[Staturya tay teritorurya la Indiyake.]] Staturya:
Irland (dvip)
thumb|right|201px|Ek ranglyardo chitro le Irlandesko, ([[NASA kerdya les, 4 Yanuara 2003). Scotland, o Dvip Man, Wales thai ek kotor Cornwall dikhen pen ko esto.]]
Staturya thai teritorurya la Indiyake
Teritorurya: <ol type="A"> <li> Chandigarh <li> Dadra tay Nagar Haveli <li> Daman tay Diu <li> Dvipa Andaman tay Nikobar <li> Lakshadvip <li> Pondisheri </ol>
Nasyonalno teritoryo le sherutne forosko: <ol type="A" start="7"> Delhi </ol>
Shopni:Bharat
Romano siklyaripen la Rumuniyatar
Andar bersha 90' kerel pes buti te avel ekh phandlo siklyarpnasko sistemo sa le romane diyalekturenge. O gajo Gyorge Sarău, so siklilyas buteder romane diyalekturya, kerdyas ekh siklyaripnaski programa so anderyarel lava thai gramatika andar sa le diyalekturya, zoryarindoi e purane indo-ariyanikane elementurya. Sar neolojismurya si lava andar indo-ariyanikane ( butvar hindi) thai anglezikani ćhiba.
Avrutne phandimata
Shopni:Rumuniya
Pech
Pech (Makyarikanes: Pécs,romanes: "Pechuy" vay "Pecho", kroatikanes: Pečuh, jermanikanes: Fünfkirchen, serbikanes: Pečuj or Печуј, slovaika: Päťkostolie, latinikanes: Quinqueecclesien, turkikanes: Peçuy) si o shtarto baro foro la Makyarestan ko, ko sudovesto le themesko. Si o xulyaripnasko mashkar la rigyako Baranya. Sas janglo pe jermanikanes sar Fünfkirchen; ando Romayako thagaripen lesko anav sas Sopianæ. O anav pe jermanikanes, latinikanes tay slovayka amboldel pes Panj khangerya.
Pech sas alosardo te avel o Europikano foro le sanskrtipnasko ando bersh 2010.
O purano foro Romayako thai angluno mashkarvaxtuno foro
Le manusha jivisarden ando kado than de but vaxt, de 8000 bersha.
Siklyaripen
Ando Pech si i Romani Mashkarutni Shkola Gandhi kai siklyaren pen le romani thai bayash ćhiba vi o romanipen.
I opralutni shkola andar Pech si i puraneder andar Ungariya, kerdini katar Luis 1to la Ungariyako 1367 bershestar.
Avrutne phandimata
Shopni:Ungariya
Latviya
I Republika Latveya, E Lotfîtkô phūv (vay Letoniya) (pi latveyikani chib Latvijas Republika) si yek them andi Baltikani rig.
Budeshti
Budeshti (rumunikanes: Budești) si ek foro, opretele 30 km ko sudvesto katar e Bukureshti, o sherutno foro la Rumuniyako. Kathe biyandilyas o butjanglo romano bashavno Yon Voiku.
Kahte jivisaren 9,702 manusha (2002). Palal o ginipen le manushengo katar o 2002to bersh, 78.95% sas rumunurya, 21.00% roma thai 0.04% aver sel. Andi Rumuniya, kana ekhe selores si les buteder sar 20% ando ek thanipen, atunch si les chachimata (xakaya) te labyarel la kana varekon del duma le autoritetenge. Vi o them trebul te kerel shkole vi dromenge patrya pe kodoya chhib. Kadya, o Budeshti si o korkoro foro andar i Rumuniya kai roma si buteder sar 20% (mai si aver thanimata, pale numa gava).
Vi o dharm (relijiya), 99.59% si ortodoksurya, 0.28% pentikostalurya thai 0.11% aver dharm.
Dikh vi
Shopni:Rumuniyake forurya
Euroroma
Euroroma si o bareder partido le romengo andi Bulgariya, kerdo po 12 Deshtoduynay 1998.
Shopni:Bulgariya
Transilvaniya
thumb|right Transsilvania (Rumunikani chib: Ardeal, Makiyari chib: Erdely, Jermanikani chib: Siebenbürgen) si ando Rumuniya.
Bare forre san Sluy, Târgu Mures, Alba Iulya, Brasov, Sibiyu, Sighisoara.
Ando Transilvaniya jiven (trayen) but Roma tay varesave avre nasyone (Rumune, Makiyare, Jermane).
Shopni:Rumuniya
Chib
Ćhibă anθ-i lumea
Shopni:Chhib
Rumuniya
|250px|thumb|right|Rumuniya
Remeniya si yek them andi Mashkarutni Evropa. Si somdasno (membro) ando OTNA le 2004 to bershestar vi ando Evropikano Yekipen katar 1 Pervonay 2007 to bersheste.
Anav
O themesko anav avel andar român (rumun) so avel andar romanus, thanutno la Romayako. Po shiridipnaste phendya pes vi rumân vi român. Numa ando 19 shelbersheste, kana barilo o nacionalismo ando akanutno than la Rumuniyako shirdyas te labyarel numa român te inklel mai pashal ko purano anav.
Puranipen
Anθ-o phurano vaxt, i Rumuniya sas duj maj tikne thema, vaj tikne-thagarimata. Sako tikno thagariben sas les jekh baro prìnco. O maj zuralo tiknethagariben bućhŏlas öl Valaxia thaj o baro foro si o Bukureśto, haj o aver principalitèto sas i Moldavia thaj pesqo śerutno fòro si o Kiśinev.
Maj dur anθ-i història, dikhas kë e ämpëracikane khethanură e Romăθar avile thaj von sas len marimata e Daćĕnça kaj sas len o thagar Dećebal. O thagar ël Italianenqo bućhŏlas Trajàn.
Ël Rroma avile anθ-e phuva sar Valaxia thaj Moldavia but berśa pala kodo, amà si but phandlo k-i tèma e Romanikani Ämperaciaqi sosqe e Rroma kaj avile but berśa pal-e marimata maśkar e Dećebalosθe thaj Trajànosθe anθar o Bizàntinosqi Ämpëracia, sas p-o ćhaćhiben manuśa kaθar jekh phurano kotor e Romanë Ämpëraciaqo.
Forovipen
Le zakonurya kerdyoven ando Vakerlin (Parlamento) so si les duy livnya (sobe): o Senato (140 manusha) tay I Livni le Deputatongi (345 manusha). Le manusha andar le duye livnyande alosardyoven yekvar shtar bershende.
O prezidento alosardyovel ekvar panji bershende. Vov thol le Yekto-ministros, so xulayarel o konsilyo le ministrongo te administrarel o them.
Manushanipen
Palal o sel:
Dikh vi o patrinipen le thanimatengo la Rumuniyake kai beshen but roma.
Shkiperiya
I Shkiperiya, vay Albaniya (pi shkipikani chib: Republika e Shqipërisë, IPA "ɾɛˈpubliˌka ɛ ˌʃcipəˈɾis") si yek them ande Balkanurya. Karing o nordo si Serbiya tay Montenekro, ko esto si i Nordutni Makedoniya tay Elada ko sudo.
Tallava
Tallava si ek stilo giliyako andar i Shkiperiya bashavdo e romendar kothar.
Roma so bashaven vai gilaven tallava
Shopni:Shkiperiya
Péli Tamás
Andel 1948-to bersh arakhadyilas, andej Budapeshta. Peske artisticka shkoli andej "Képző és Iparművészeti Szakközépiskola", thaj andej Hollanad, pel Krajeski Makhimaski Akademija, pel barimangi rig getosardas. Ba kathar le 1970 -, zhi kaj le 1976-to bersh ande o Amsterdam kedas butyi, kaj les zurales bare piktoreske inkrenas. Ande o 1972-to bersh kerdas ande o Amsterdam, ande nasvalengo kher, savo pa o Svunto Andrash las pesko anav. Ande la nasvalenge khereski kangeri tordyol akanak kodo glazhuno kipo, savo pa la bibliake vrami - pa o purano thaj pa nyevo teshtamento -kerdas. Si les inke jekh kaver baro kipo, savo ande o "Spar Bank van de stadt" si ande o Amsterdam.Kathe si vi leske majbut butya, kodol, save kasht thaj ande sastri kerdi sobrura si. Leska diplomaki butyi, savi ande le Amsterdamesko Kulturalno Centro, mashkar le vlaxutna vramaki khangeti tordyol inke vi akanak. Angluno sas pe kodo avri akharipe, savo le Amsterdameske Forosko Konsilo keradas. Majfeder bari butya so voj kerdas, ande la Hollandaki Makhimaske Artisticko Akademia si, pe la akademiako zido, so majbaroj sar panzhvardesh metera. Ba kathar le 1976-to bersh vi ande o Ungro saj maladyuvas leske butyanca.
Polska
I Polaniya (o pinjardo anav: Rzeczpospolita Polska, Ketnepen Polaniya pe Polkani chib) si yek them andi Mashkaruni Evropa.
Péli Tamás
Ande le 1982, ande le majbare forosko Szabó Ervin Biblioteko kerdas jekh baro makhlo kipo pe savo a Julianus amal, o Kőrösi Csoma Sándor, thaj o Apáczai Csere János dichon. Kado kipo 12 metera triptichon silo. Ande le 1983-to bershesko septembri das pherdal ande la Tisadobako gav, ande le shavorengo foro kodo kipo, savo 43 m3 si, thaj kade bushol ke "Arakhagyimo". Ande kado kipo phenel o Peli le Ungrikone themeske romengo trajo. Pasha kodi ke kipon makhlas, vi le iskirimatosa thaj vi kavera, politikutkine butyaca avri las peski butyi ande le themesko kulturalno thaj politikuno trajo. Ande le 1993. bersh o MSZP opre lasles mashlar peske parlamentoske deputatura. Akanak si inja bersha, ande 1994, ande le novemberesko shon pel 22-ti dyesa mulo, andej Peshta. Leski kioura majfeder pa e mitologia thaj pa e pecipija den vorba. Voj si o angluno, kon zhanimasa del duma pa le rom, pa e romanyi kultura monumentalnone butyanca. Inke vi adyes shaj hatyaras leska butyako fajnope mashkar le terne romani piktorura.
Shopni:Ungariya
Hedina Sijercic
Hedina Romensa Romany Legends ande Anglekani chib, 2004, Anglikanes, London. Gova lil iklyovel duychibeski, ande Angleski-Jermaneski chib. Hedina tradili o lil Gova si amaro Juvdipe, na Janen aver katari Bosanski chib ande Romani chib, 2001, Bosna tay Hersegovina. Voy si editori tay autori pala o lil Kanadake Romane Mirikle, 1999, Toronto, Kanada. Hedina tradili o lil Ilmihal katari Serbo-Kroatikani chib ande Romani chib, 1995, Saray, DP-film Ratvali biyav kataro G.Lorka katari Romani ande Serbo-Kroatikani chib, 1991. Hedina si autori tay editori pala duy dokumentarno Dikhepaskero-film Adjive Romen thaj Karankochi-Kochi, DP-Sarayevo, 1989. O paluno lil lako si Dukh, yek kidipen poesiyango (2007).
Avrune phandimata
Shopni:Kanadake Roma
Patrinipen le bare Romengo
Kadava si yek patrinipen le bare Romengo.
Chhon (chereski)
I Chon (Sanskritikanes: Chandra; simbol: ) si o korkoro Chonopaskero la Phuvyaki.
Dikh vi
Chhon (bersheski)
Patrinipen le bare Romengo
Khelsastimasko (Sporto)
Boksepen
Chhon (bersheski)
yek çhon si yek kotor vaxtesko so trebul la Chonyaki (o çheresko korpo) te truyarel yek var i Phuv, opretele 27.3 divesa.
Shopni:Chon Shopni:Vaxteske kotora
Patrinipen le bare Romengo
Manush devlikane
*
Uetersen
thumb|right|Museum Uetersen Uetersen si yek foro, opretele 30 km ko nortvesto katar o Hamburg, Jermaniya. Kathe jivisaren 17.865 manusha (2007).
Dikh vi
Shopni:Jermaniyake forurya
Flamenko
O flamenko si ekh gilyako stilo tar e Spaniya.
Shopni:Romano sanskrtipen Shopni:Spaniya
Themeski Ajenciya le Romengi (Rumuniyatar)
E Themeski Ajensiya le Romengi (Agenția Națională pentru Romi vay ANR pe Remenikanes) si yek Ajensiya le Remeniyake Xulyaripenasko so kerel buti te latcharel e o Jivipen le romengo andar e Remeniya.
E yekto xulyaripnaski organizasiya pe roma sas o "Themesko Ofis le Romengo" (andar Duytonay 1997), yek kotor andar o "Departamento le Themeske Selyorenge Brakhipenasko". Anda Eftatonay 2003 o ofis sas navyardo de nevo sar o "Ofis pe Romenge Butya". E akanutni Themeski Ajensiya le Romengi kerdili pe Deshtonay 2004 sar yek mesti Ajensiya le xulyaripnaski.
O Sherotno than si kay Bukereshto tay may si aver 8 birovurya pe sa 8 baryaripnaske riga. O shero si E Rani Mariya Yonesko, so janel i Romani, Remenikani, Anglezikani tay Fransikani.
Akana e Ajensiya kerel buti vi pa o Deshbersh le Romenge Anderyaripenasko.
Avrutne phandimata
Shopni:Rumuniyako Xulyaripen Shopni:Rumuniyake Roma
Aven Amentza
Aven Amensa si yek fundasiya (kerdili andi Remeniya) so, andar o 1997to bersh, Jutisarel le romenge chachimata.
Avrutne phandimata
Shopni:Rumuniya
Valshenengi Romani chhib
Velshenengi Romani si yek  Romane chhibyaki kay sas vorbisardi andi Bari Britaniya le Kale Romendar ji truyal 1950.
Liviya Yaroka
I Liviya Yaroka (magyarikanes: Lívia Járóka; biyandili ando 6 Oktubra 1974, si romni andar i Ungariya, o duito romano membro ando Europako Parlimento ( o ekto: Xuan de Diyos Ramirez-Erediya). Sas alosardi ando patrinipen le magyarikane partesko Fidesz, ando Yuniyo 2004.
Voi barili ando foro Shopron, pashal i magyarikani rig karing i Austriya. Lako dad si rom thai laki dai yehudi (zhidovi). Ando foro nas aver romane familiye thai voi phenel so nas diskrimanaciyake problemurya, kana sas tikni. Kana sas bareder geli ki Budapest thai kothe maladilyas aver romen.
Siklilyas manushanipen (antropolojiya) ando London, kai University College London, pe romane butya.
Reyhan
I Reyhan Angelova (bulgarikanes: Рейхан Ангелова) vaj ferdi Reyhan (bulgarikanes: Рейхан, rromanes: Rejxan) sas jekh Bulgarikani gilavni anθar Xoraxane Rromane orìgine so gilavdǎs p-i Turkikani ćhib, butvar, khethanes le grupoça Orkestar Kristal.
Albumurya
Shopni:Romane gilavne
Viktoriya Mohaci
I Viktoriya Mohach (magyarikanes: Viktória Mohácsi), biyandili ando 1 aprilo 1975 si romni andar i Ungariya, o trito romano membro ando Europako Parlimento (aver membro katar Ungariya si i Liviya Yaroka).
Avrutne pahandimata
Shopni:Ungariya
Patrinipen le internetoske umalurengo (TLD)
Kadava si yek patrinipen le internetoske umalurya (TLD).
Shopni:Patrinipena
Chexiko stago (fana)
right|thumb|200px
Ćexiko fana hin oficialno Ćexiko simbolis andre kherutñi the maškarthemutñi politikakero dźivipen. Čirleder has kodi fana oficialno simbolis predal Ćexiko-Slovañiko republika (1918 - 1992). Sar hin te dićhol Ćexiko fana the so śaj van naśti keras la fanaha phenel o Ćaćipen pal o themutne Ćexika simboli 3/1993 Sb. andre verzia Ćaćipnaskeri 154/1998 Sb. the Ćaćipen 352/2001 Sb.
Chexiya Shopni:Chexiya
Europako Romano Chachimasko Chentro
O Europako Romano Chachimasko Chentro si ek mashkarthemutni organizaciya (kerdili ando 1996to bersh) so kerel buti te phagavel i rasistikani diskriminaciya thai dukhavimata mamui roma. O chentro kerel monitoring pala i situaciya le romengi andi Europa thai lengo legalno brakhipen (protekciya). Lesko sherutno than si andi Budapest (Ungariya).
Tu es kampariutsja chamrikchatso
Mateo Maximov
O Mateo Maksimoff (opretele 17 Pervonay 1917, Barselona - 24 Deshtoyeknay 1999) sas yek Romano lekhavno (pe Fransikanes).
Yon Buday-Delyanu
Yon Buday Delyanu (1760, Orăshtiye - 1820, Lyov) sas ekh Rom andar e Transilvaniya, Greko-Katolikano rashay. Vov lehavdya (ramosardya) e Ţiganiada thay aver lekhavimata.
Shopni:Rumuniyake Roma
Jermaniya
I Federalni Ketnepen Jermaniya (jermanikani chib Bundesrepublik Deutschland) si yek them andi Mashkarutni Evropa.
Anav
Jermaniya ando jermani chib "Deutschland"(ofisyalno: Bundesrepublik Deutschland)
Puranipen
Pal o Duyto Baro Kurepen (World War 2) Jermaniya sas okupatno.
Ando est sas o Sovyetskro Yekhethaniben (Sovetunyon). Ando vest sas Amerikano Yekhethaniben (USA), Bari Britaniya tay Fransiya.
Patrinipen le themengo le buteder sherutne forurenca
muie la tigani futuvan guraa
Manusha katar Kyoto phenen ke ando Japan si dui sherutne forurya, Tokyo thai Kyoto.
Jermaniya
Puranipen
O bersh 1949tar zika o bersh 1990 ando Jermaniya sas duy thema. Ando est sas o sosyalisto them : Jermani Demokratni Ketnepen (- jermanikani chib: Deutsche Demokratische Republik). Ando vest sas o kapitalisto them: Federalni Ketnepen Jermaniya (Bundesrepublik Deutschland). Tay ando foro Berlin sas yekhpash sosyalisto tay yekhpas kapitalisto.
Pal o Baro Paruviben (Big Change, Revolution) sas ando est o nevo guvernamento, kay kerda nevi politika.
Franchiya
E Ketnepen Fransiya vay Ketnepen Vaxiya  ( Fransikani ćhib République française) si yek them andi Oksidentutni Evropa.
Roma Virtual Network
Roma Virtual Network si yek network ando Rodavepen (interneto) kiderindoy nevimata tay Janglimata pa e Roma. O Valery Novoselsky shirdya la ando Israel (Etatonay 1999). Akana kerel buti pa sa e k Barodvipurya, dindoy opretele 20 Lekha po Fishtesavo dives. La si la 32 lilorenge patrinimata (14 chibengre).
Franchiya
Puranipen
Si but phuro them. Anθ-o maj phurano vaxt sas aver nacie sar ël Vlaxurja vaj Gaulură.
Patrinipen le themengo le buteder sherutne forurenca
muie la tigani futuvan guraa
O them Israel prinjarel Yerusalimo sar lesko sherutno foro, pale andar o Israelikano-arabikano maripen, but thema thai e Phandle Naciye prinjaren Tel Aviv.
Roma Virtual Network
Avrune phandimata
Shopni:Roma
Franchiya
Forovipen
o maj baro foro si o Parizh.
Patrinipen le themengo le buteder sherutne forurenca
muie la tigani futuvan guraa
Andi Jermaniya e bareder krisake instituciye (Bundesgerichtshof thai Bundesverfassungsgericht) si ando Karlsruhe, kana o forovipnasko sherutno foro le themesko si kai Berlin. Varesave ministerurya si kai Bonn, o purano sherutno foro le Ovestutne Jermaniyako.
Franchiya
Forovipen
Anθ-o Sudo si e Nitsa.
Patrinipen le themengo le buteder sherutne forurenca
Paruvde sherutne forurya
Varesave thema paruvden lenge sherutne forurya.
Franchiya
Forovipen
Lyons thaj Marsej si vi bare forurja. O Strasbourgo si jekh nămcicko foro anθ-i Franca.
Mahatma Gandhi
thumb|right|Mahatma Gandhi O Mohandas Karamchand Gandhi (Devanagari: मोहनदास करमचन्द गांधी; Gujarati: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી; Telugu: మోహన్�దాస్ కరమ్�చంద్ గాంధీ; Tamil: மோஹன்தாஸ் கரம்சந்து காந்தீ; Kannada: ಮೋಹನ್�ದಾಸ್ ಕರಮ್�ಚಂದ್ ಗಾಂಧೀ) 2 Deshtonay 1869 – 30 Pervonay, 1948) sas yek baro forovipnasko tay dharmesko sheralo.