cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Friedrich Nietzsche
Schopenhauer e Wagner
Era davart Schopenhauer giuditgava el ussa a moda pli critica. Gist en ses pessimissem e nihilissem manegiava Nietzsche da vesair in fenomen dal temp e cun quai antiquà. Tuttina ha el anc chattà l’onn 1887 pleds da laud per Schopenhauer che saja stà «sco filosof l’emprim ateist ferm e sincer che nus Tudestgs avain gì». Nietzsche scriva: «En moda sgarschaivla returna la dumonda da Schopenhauer tar nus: ‹ha la vita insumma in senn?›. Igl è quai ina dumonda che vegn a duvrar in pèr tschientaners per insumma vegnir udida e chapida. Quai che Schopenhauer ha respundì a questa dumonda è stà – ins ma veglia perdunar questa remartga – precipità, giuvenil, in star airi en perspectivas moralas dal cristianissem ch’ins carteva surmuntadas ensemen cun l’idea d’in Dieu. (...) Ma el ha almain tschentà la dumonda.»
La recepziun d’autras filosofias da vart da Nietzsche
Sia savida davart la filosofia e l’istorgia da la filosofia n’ha Nietzsche betg sviluppà sistematicamain a maun da las funtaunas. El l’ha surtut legì en la litteratura secundara: da Diogenes Laertios ha el acquistà sia savida davart la filosofia antica e da Friedrich Albert Lange (Geschichte des Materialismus) e Kuno Fischer (Geschichte der neueren Philosphie) sias enconuschientschas davart ils auturs pli novs. Platon ed Aristoteles enconuscheva el da la filologia; el als aveva er tractà en intginas da sias prelecziuns filologicas, ma surtut Aristoteles enconuscheva el be per part. Cun ils presocratichers è el sa fatschentà intensivamain l’entschatta dals onns 1870, surtut cun Heraklit ch’ha anc interessà el pli tard. Da la scola e dal studi enconuscheva el las ovras da Homer, Hesiod e Thukydides.
Per l’etica da Spinoza ch’ha stimulà Nietzsche durant in tschert temp è l’ovra da Fischer stada la funtauna principala. Kant ha el medemamain emprendì d’enconuscher grazia a Fischer (e Schopenhauer); en l’original ha el probablamain be legì Kritik der Urteilskraft. Envers l’idealissem tudestg enturn Hegel ha el surpiglià l’emprim la critica murdenta da Schopenhauer. Pli tard ha el ignorà questa direcziun; leger las ovras originalas considerava el apparentamain per danvanz. Igl è remartgabel ch’ins na chatta tar Nietzsche naginas remartgas davart ils giuvens hegelians (Feuerbach, Bauer, Stirner), malgrà ch’el als considerava sco pensaders d’in «temp spiertal burascus», ed era naginas davart Karl Marx, malgrà ch’el è s’exprimì differentas giadas davart il socialissem politic.
Autras funtaunas che Nietzsche ha recepì èn stads ils moralists franzos sco La Rochefoucauld, Montaigne, Vauvenargues, Chamfort, Voltaire e Stendhal. La lectura da Blaise Pascal al ha dà intginas novas invistas en il cristianissem. Inqual giadas è Nietzsche sa fatschentà a moda polemica cun ils filosofs populars da ses temp sco Eugen Dühring, Eduard von Hartmann e Herbert Spencer. Oravant tut dal davos da quels e dals represchentants tudestgs da la teoria da l’evoluziun enturn Ernst Haeckel ha el intervegnì sia savida da las tesas da Charles Darwin.
Grazia ad ina perscrutaziun intensiva da las funtaunas en ils ultims decennis han experts eruì che Nietzsche era savens sa referì en ses texts a filosofs cun teorias da lingua e d’enconuschientscha surprendentamain sumegliantas a quellas dad el sez. Dus da quels pensaders, African Spir e Gustav Gerbe, n’èn ozendi betg pli talmain enconuschents sco pli baud.
Per part han ins rendì attent en la perscrutaziun da Nietzsche che sia critica d’autras filosofias sa basia sin malchapientschas, gist perquai ch’el enconuscheva ellas be tras la litteratura secundara. Quai pertutga oravant tut ils commentaris da Nietzsche davart Kant e la teoria d’evoluziun. Però era questa critica è dispitada.
Musica
Nietzsche ha fatg musica dapi sia giuventetgna ed ha cumponì numerus tocs pli pitschens.
Dapli davart la musica da Nietzsche ed ulteriurs extracts per tadlar chatt’ins qua e qua.
Ediziuns
Ediziuns cumplettas – ediziuns commentadas manidlamain ch’èn da chattar en mintga buna biblioteca:
Ediziuns da studi – ediziuns da giaglioffa:
Nietzsche online – ediziun en 70 toms da las ovras (KGW) e da las brevs (KGB) da Friedrich Nietzsche tgirada da Giorgio Colli e Mazzino Montinari: passa 80 monografias ed ovras da referenza sco il pledari da Nietzsche ubain 38 annadas dals studis da Nietzsche – tut ensemen passa 100 000 paginas da cudeschs de Gruyter (10/2010).
Engiavinera veronaisa
L'engiavinera veronesa (indovinello veronese per talian) è in curt text scrit sin ina pergameina, datada a la fin dal 8avel tschientaner o al principi dil 9avel tschientaner. Ei sa tracta, insembel cun ils Engiraments da Strasburg e la Sequenzia da la Sontg'Eulalia, dad igl emprim text enconuschent scrits en ina lingua romana.
Transcripziun ed interpretaziun
Transcripziun diplomatica:
Interpretaziun:
Grezia
La Grezia (grec Elláda, Ελλάδα u formalmain Ellás, Ελλάς ‹Hellas›) è in stadi situà en l’Europa dal Sidost. Cun sias costas ordvart vastas e las bleras inslas è la Grezia in tipic stadi mediterran. Ils stadis cunfinants èn l’Albania, la Macedonia dal Nord, la Bulgaria e la Tirchia. La Grezia fa part da l’Uniun europeica e da la zona da l’euro. Ella è commembra da las Naziuns unidas, da l’OECD, da la NATO, da l’OSZE e dal Cussegl da l’Europa.
Engiavinera veronaisa
Muntada ni significaziun
Igl sa tracta d'in testimoni autorreferenzial: la descripziun dad igl act da scriver entras il scrivont sez. Igl è ina engiavinera frequenta en la literatura tard-latina.
La traducziun è la suandanta:
Grezia
Denominaziun
Ils Grecs numnan sasezs per regla ‹Hellens› (grec Έλληνες), schebain che er lur atgna denominaziun ha varià en il decurs dal temp. En la gronda part da las linguas da derivanza europeica cumenza il num da la Grezia cun ils bustabs ‹gr›. L’origin da tut questas furmas giascha en il term latin ‹Graecus›, il num d’in pievel oriund da la Beozia ch’aveva colonisà a partir dal 8avel tschientaner a.C. parts da l’Italia. Uschia è il num ‹Grecs› gia sa derasà en l’antica sco denominaziun generala per tut ils Hellens. Quai vala dentant be per l’Europa dal Vest. Ils Persians, Tircs ed auters pievels da l’ost dovran per regla il term ‹Yunan› da Ιωνία (Ionia), la denominaziun greca per la costa occidentala da l’Anatolia. En il 6avel tschientaner a.C. aveva la Persia victorisà il pievel dals Ions. Analog als ‹Graeci› dal vest è quest num alura vegnì duvrà per tut ils Hellens.
Geografia
miniatura|left|Il vitget Appolonas sin l’insla [[Naxos]] La Grezia giascha en la part orientala da la Mar Mediterrana. Geograficamain sa cumpona il pajais da la terra franca situada al sid dal Balcan e da la peninsla Peloponnes ch’è dentant vegnida spartida dal nordost tras l’erecziun da Chanal da Corint (1893). Vitiers vegnan numerusas inslas situadas en la Mar Egea e Mar Ionica, ma er en la Mar Libica.
Ils cunfins politics vers nord furman ils stadis Albania (282 km), Macedonia dal Nord (228 km) e Bulgaria (494 km), vers ost la Tirchia (206 km). En il vest furma la Mar Ionica in cunfin natiral vers la Peninsla taliana e la Sicilia, en il sid la Mar Libica vers il continent african. L’insla Gavdos en la Mar Libica furma il punct geografic situà il pli en il sid dal pajais ed a medem temp da tut l’Europa.
Engiavinera veronaisa
Muntada ni significaziun
La schliaziun a l'engiavinera è la scartira. La pial bov representa la liadira da curom, la prada alva il palpiri u la pergiamina, il criec alv la plema che era da quel temps suvent d'auca (alva) ed ils sems ners èn la scartira.
Grezia
Geografia
Il pajais ha ina surfatscha da 131 957 km²: 106 915 km² furman la terra franca, 25 042 km² (radund 19 %) sa repartan sin betg main che 3054 inslas, da las qualas 87 èn abitadas. Pervia dal grond dumber d’inslas han las costas da la Grezia ina lunghezza remartgabla da 13 676 km. In’ulteriura particularitad geografica furma la gronda extensiun dal pajais en relaziun cun sia surfatscha relativamain pitschna. La lingia directa da l’insla Othoni sper Corfu en il nordvest dal pajais enfin tar l’insla Kastelorizo en il sidost munta a betg main che 983 km. L’extensiun en direcziun ost-vest munta a 550 km.
miniatura|Vista sin l’[[Olimp]] Malgrà ses caracter maritim ha la Grezia ina cumpart da muntognas da 77,9 % e vala perquai sco pajais muntagnard. Il pli aut culm dal pajais furma il Mytikas (2917 m) che sa chatta en la chadaina da l’Olimp. Planiras pli grondas da muntada economica datti be paucas; quellas sa chattan sur tut en las regiuns Tessalia, Macedonia e Trachia situadas en il nordost dal pajais.
Engiavinera veronaisa
Origin
Chattà en la Biblioteca Capitular da Verona igl onn 1924, en in codex provegnient da Catalugna, quasi cun segirtad totala da Tarragona, davent da là transmess a Cagliari ed a Pisa, avant che arrivar definitivamain a Verona. Divers tratgs dal dialect verones chattads en il text (sco versorio cun la muntada da criec, uschè era igl imperfect indicativ en -eba) permettan colliar che l'autur fuva in scrivent da Verona, probablamain da la medema Biblioteca Capitular.
Cumpareglia era: Emprova da plima da Würzburg
Grezia
Geografia
Er ils flums pli gronds che mainan l’entir onn aua sa chattan per gronda part en il nord dal pajais. En il sid percunter mainan ils flums be per temp aua. Durant la perioda da plievgia pon els dentant sa midar en currents ordvart furius.
Il clima en Grezia è per gronda part mediterran, cun stads sitgas e chaudas ed envierns umids e miaivels. A l’intern dal pajais crodan las temperaturas l’enviern in pau pli fitg che a las costas, uschia ch’i po er dar naiv.
Pervia da las bleras inslas sparpagliadas posseda la Grezia ina fauna e flora indigena ordvart variada. En diesch parcs naziunals e dus parcs da mar stat la natira sut protecziun speziala.
Populaziun
miniatura|left|160px|En ina tipica ‹ouzeria› greca Sper la populaziun ortodoxa da lingua greca datti en il pajais differentas minoritads religiusas e linguisticas sco er gruppas d’immigrants. Damai ch’il stadi resguarda tut las burgaisas ed ils burgais sco ‹Grecs› na datti naginas statisticas uffizialas davart questas minoritads.
97,4 % da la populaziun greca discurran il grec modern. Ma enfin tar ils stgomis da populaziun cun la Tirchia e la Bulgaria tranter il 1920 ed il 1925 – en consequenza dals contracts da Neuilliy (1919) e Losanna (1923) – era la Grezia facticamain in stadi multinaziunal. Suenter il 1925 è la cumpart da las persunas betg grecas crudada cuntinuadamain da 15 % a la quota odierna da main che 5 %. Surtut durant l’occupaziun tras la Germania naziunalsocialistica (1941–1945) e durant la Guerra civila greca (1946–1949) èn commembers da minoritads vegnids persequitads u stgatschads. Oz furman ils radund 500 000 Albanais la gronda minoritad. I suondan radund 60 000 Tircs, 40 000 Macedons e 40 000 Aromuns.
A partir dals onns 1990 è la Grezia sa midada d’in pajais d’emigraziun en in pajais d’immigraziun. Ils immigrants derivan per gronda part da la diaspora greca (per exempel dals anteriurs stadis da l’Uniun sovietica) e dals vischins en l’Europa dal Sidost. In’emigraziun creschenta vers ils cunfins da l’Uniun europeica situads en Grezia succeda nà da l’Africa e da l’Asia.
miniatura|A l’intern da la baselgia ortodoxa da [[Syros]] Gist sco en l’Irlanda e la Pologna gioga l’appartegnientscha religiusa er en Grezia ina rolla centrala sco segn d’identificaziun naziunal. Pervia da quai èn il confess religius sco er la pratica ed ils rituals religius sa mantegnids en grondas parts da la populaziun. Radund 97 % da la populaziun inditgescha d’appartegnair a la baselgia ortodoxa. En pli è la Grezia il sulet stadi en l’entir mund ch’ha declerà questa confessiun dal cristianissem sco religiun statala.
Pir en il decurs dals davos decennis ha gì lieu ina tscherta secularisaziun. Uschia èn las nozzas en baselgia obligatoricas vegnidas abolidas il 1982. La fin dals onns 1990 è vegnida stritgada l’appartegnientscha religiusa en la carta d’identitad, ed il 2008 è vegnida abolida l’obligaziun da frequentar l’instrucziun da religiun ortodoxa.
Sco ulteriuras confessiuns cristianas existan en Grezia radund 121 000 catolics, 50 000 testimonis da Jehova e 30 000 evangelicals. La cumpart da muslimas e muslims era crudà suenter il stgomi dal 1923 sut 100 000. Oz vivan en Grezia radund 150 000 muslims autoctons (en spezial en Trachia), en pli radund 500 000 enfin 700 000 immigrants. Er il giudaissem è preschent da vegl ennà en Grezia. Anc il 1920 devi 25 cuminanzas gidieuas e 40 sinagogas be a Thessaloniki che furma la segund gronda citad dal pajais. Malgrà diversas acziuns da salvament duevan dentant be 14 % dals Gidieus en Grezia surviver il holocaust. Ed oz maridan blers gidieus grecs partenaris da confessiun ortodoxa, uschia ch’il dumber actual dals Gidieus munta a be 5000.
Da l’antica a la Revoluziun greca
L’onn 146 a.C. è il territori da la Grezia odierna daventà ina provinza romana. Dapi la partiziun dal reginavel il 395 ha la Grezia fatg part dal Reginavel bizantin.
La conquista da Constantinopel en rom da la Quarta cruschada (1204) ha disfatg la pussanza dal stadi bizantin. Il territori è sa dividì en stadis da cruschaders (sco il Reginavel da Thessaloniki, il principadi Achaia ed intgins auters) ed en stadis da tempra bizantinica sco il Despotat Epirus. Auters territoris èn daventads colonias da la Republica da Vaniescha, pli tard era da Genua e da l’Urden dals johannits.
Suenter la reconquista da Constantinopel tras Michael VIII il 1261 ha la dinastia dals Palaiologs fundà danovamain il stadi bizantin. Igl è dentant be reussì da conquistar parts da la Grezia, entant che tscherts territoris èn vegnids sut il domini da l’Imperi serb ch’ha cuntanschì sia pli grond’extensiun enturn il 1350 sut Stefan Uroš IV Dušan.
miniatura|La [[Battaglia da Navarino (1827), maletg da Louis Carneray]] Favurisadas tras la flaivlezza da l’Imperi bizantin han truppas da l’Imperi osmanic conquistà tranter il 1359 ed il 1451 grondas parts da la Grezia. En il decurs dals proxims tschientaners han ils Osmans schlargià lur stadi sin l’entir territori grec, cun excepziun da las inslas ionicas.
Da l’independenza a la Segunda Guerra mundiala
Per evitar che la sbrinzla dal republicanissem sa derasia nà da la Grezia en tut l’Europa, han las pussanzas europeicas etablì d’ordaifer ina monarchia en Grezia. Cun far dependent il pajament da credits da quest svilup, è il prinzi bavarais Otto daventà il 1832 l’emprim retg da la Grezia. Il 1864 è suandà Georg I ed il 1913 Konstantin I, entant ch’il territori dal stadi ha pudì vegnir schlargià successivamain a la situaziun odierna.
miniatura|left|Expansiun territoriala da la Grezia tranter il 1832 ed il 1947 Al cumenzament da l’Emprima Guerra mundiala tutgava la Grezia tar ils stadis neutrals. Suenter ch’ils Alliads han sfurzà retg Konstantin I d’abditgar, è la Grezia entrada en la guerra encunter las Pussanzas centralas, en spezial encunter la Bulgaria e l’Imperi osmanic. Suenter la guerra ha la Grezia empruvà – cun sustegn dals Alliads victorisants – da profitar territorialmain da la sconfitta da l’Imperi osmanic. La guerra tranter la Grezia e la Tirchia è dentant ida a fin il 1922 cun ina clera terrada da la Grezia. En il Contract da Losanna dal 1923 è vegnì concludì in barat da la populaziun. Tut ils Grecs che vivevan en Tirchia (cun excepziun dad Istanbul e d’intginas inslas) èn vegnids sfurzads d’emigrar (radund 1,5 milliuns persunas). Da l’autra vart han radund 0,5 milliuns muslims tircs da tut las parts dal pajais (cun excepziun da la Trachia) stuì bandunar la Grezia. La quota da fugitivs en Grezia muntava da quel temp a radund 25 %; en spezial la populaziun d’Athen è s’augmentada fermamain.
L’Italia, la Germania e la Bulgaria han sinaquai erigì in reschim d’occupaziun ordvart sever. Da tut ils pajais occupads aveva la Grezia da pajar ils pli auts custs d’occupaziun. La mancanza da vivonda ha manà ad ina fomina ed in augment da la mortalitad d’uffants pitschens da sur 80 %. Er encunter il moviment da partisans èn las pussanzas d’occupaziun intervegnidas repetidamain a moda crudaivla. En tut han radund 70 000 enfin 80 000 persunas pers la vita en la guerra da partisans u en rom da mesiras da vendetga commessas tras truppas tudestgas, talianas e bulgaras.
Suenterguerra: guerra civila ed integraziun en il vest
La Segunda Guerra mundiala è ida a finir en Grezia en ina guerra civila. En vastas parts dal pajais è sa furmà nà da la dretga (e tolerà dals republicans) in terrur encunter ils communists. Ils partisans communists avevan purtà il pli grond burdi en la resistenza encunter ils occupants ed èn uss puspè stads necessitads d’ir en la gueriglia. Sustegnids vegnivan els en emprima lingia da la Jugoslavia, per part er da l’Albania. Il cuntramoviment roialistic giudeva il sustegn da la Gronda Britannia e dals Stadis Unids. En il decurs da la guerra civila – ch’è vegnida manada da vart da la regenza cun gronda rigurusadad, er envers la populaziun civila – èn las furmaziuns communistas vegnidas stgatschadas enavos vers il nordvest dal pajais. La fin dal sustegn da vart da la Jugoslavia ha lura definitivamain fatg fin a lur pussanza militara. Il sustegn manglus da vart dals stadis realsocialistics è d’attribuir ad ina cunvegna davart las sferas d’interess sin il Balcan fatga l’october 1944 tranter Stalin e Churchill. Tenor quella muntava la relaziun d’influenza per la Grezia a «90 % vest e 10 % ost». Da vart dals communists grecs è quest cumpromiss politic vegnì resentì sco «tradiment sovietic».
En il senn d’in anticommunissem rigurus èn blers dretgs dals burgais e libertads stads restrenschids enfin ils onns 1960. Gia il 1952 era la Grezia s’associada a la NATO ed aveva uschia sigillà si’appartegnientscha strategica al vest. Cun agid dal Plan da Marshall e grazia a las entradas creschentas dal turissem è l’economia dal pajais sa restabilida en ils onns 1950/60.
Il 1955 han gì lieu en Tirchia pogroms ch’eran drizzads en emprima lingia encunter la minoritad greca ad Istanbul, Izmir ed Ankara. Sinaquai èn radund 100 000 Grecs emigrads en Grezia ed en auters pajais. Entant che la minoritad dals Grecs ortodox ad Istanbul dumbrava il 1945 radund 125 000 persunas, è quest dumber sa diminuì drasticamain en consequenza dals eveniments dal 1955. Il 1999 vivevan be pli 2500 Grecs en l’entira Tirchia.
Revoluziun da november
Las chaschuns pli profundas da la revoluziun èn da chattar en las tensiuns socialas en l’Imperi, en sia structura predemocratica ed en l’incapacitad da sias elitas pussantas da promover refurmas. L’impuls direct è stà la decisiun da la direcziun da la marina da trametter la flotta da guerra en in’ultima battaglia cunter la Royal Navy da la Gronda Britannia, e quai en vista a la sconfitta segira da la Germania. La revolta d’intginas equipas cunter quest plan e la revolta da mariners a Kiel èn s’unidas entaifer paucs dis ad ina revoluziun che cumpigliava tut l’Imperi. Ils 9 da november 1918 ha quest moviment chaschunà la proclamaziun da la republica e pauc pli tard l’abdicaziun da l’imperatur Wilhelm II e da tut ils auters prinzis federals.
Ulteriuras finamiras socialistas n’han betg pudì vegnir realisadas pervia da la resistenza da l’elita da l’SPD. Ord tema d’ina guerra civila n’ha ella – sco er las autras partidas burgaisas – betg vulì privar las veglias elitas imperialas da tut la pussanza, mabain conciliar quellas cun las novas cundiziuns democraticas. Perquai è la SPD entrada en ina coaliziun cun la direcziun d’armada suprema ed ha laschà abatter violentamain l’uschenumnada Revolta da Spartacus. La terminaziun formala da la revoluziun ha gì lieu ils 11 d’avust 1919 cun la proclamaziun da la nova constituziun da Weimar.
Grezia
La Grezia dapi l’adesiun a la Cuminanza europeica d’economia
miniatura|left|240px|Ceremonia da saramentaziun en il parlament grec (2009) Gia dapi il 1961 ha existì in contract d’associaziun cun la Cuminanza europeica d’economia (CEE, l’organisaziun antecessura da l’Uniun europeica dad oz). Pervia da la dictatura militara han las tractativas per l’adesiun dentant pir cumenzà il 1976. Il 1981 è la Grezia daventada il 10avel commember da la CEE. Dapi lura profitescha il pajais d’agid economic e d’infrastructura; da l’autra vart ha la Grezia stuì abolir las duanas d’import che protegivan ils producents indigens visavi la concurrenza da l’exteriur.
Suenter la fin da la Guerra fraida ha en spezial il declin da la Jugoslavia gì consequenzas per la Grezia. Enfin lura furmava la via da transit tras il Balcan (l’uschenumnada ‹Autoput›) la colliaziun principala tranter la Grezia ed ils alliads da l’Europa dal Vest. Per quest motiv è la Grezia s’opponida – senza success – ad ina renconuschientscha prematura da l’independenza da las novas republicas. Sper effects economics temevan ins er il privel da conflicts politics ed etnics ch’avessan pudì avair influenza sin la Grezia.
Revoluziun da november
L’Imperi e la democrazia sociala
La raschun per il nunsuccess da la Revoluziun da mars burgaisa dals onns 1848/49 è stada la sfida da stuair stgaffir a medem temp la democratisaziun e l’uniun naziunala tudestga. En il decurs dals proxims decennis è la gronda part da la burgaisia tudestga s’arranschada cun il stadi autoritar, surtut suenter ch’igl è tuttina vegnì realisà in’uniun naziunala en furma da la schliaziun tudestga pitschna sut la direcziun prussiana l’onn 1871.
Grezia
La Grezia dapi l’adesiun a la Cuminanza europeica d’economia
En il medem connex stat il conflict pervia dal num da l’anteriura republica parziala da la Jugoslavia Macedonia. Quest num aveva la Jugoslavia attribuì a la regiun l’onn 1945; l’independenza sco agen stadi sut il medem num ha la Grezia dentant resentì sco provocaziun. Or da la perspectiva da la Grezia pudess quest num svegliar pretensiuns territorialas envers la provinza greca da medem num. Il 2019 ha la dumonda pudì vegnir schliada en quel senn ch’il stadi vischin da la Grezia ha midà ses num en Macedonia dal Nord.
Revoluziun da november
L’Imperi e la democrazia sociala
Il nov Imperi tudestg era ina monarchia constituziunala. Per il Reichstag valeva il dretg d’eleger general, egual e secret per tut ils umens, ma l’influenza sin la politica era minima. Leschas pudevan mo entrar en vigur cun l’approvaziun dal cussegl federal e da l’imperatur. Els avevan la pussanza da schliar il cussegl e d’al eleger danovamain. L’unica cumpetenza impurtanta dal Reichstag era l’approvaziun dal budget dal stadi. Ma era tar il post il pli grond, il budget militar, na pudeva el betg cundecider cumplettamain. En pli era la regenza da l’Imperi suttamessa mo a l’imperatur.
Dapi l’onn 1871 eran era ils socialdemocrats represchentads en il Reichstag. Lur partidas èn pli tard sa reunidas en la SPD. Sco unica partida politica en l’Imperi tudestg è ella s’engaschada avertamain per ina furma da stadi republicana. Otto von Bismarck ha perquai laschà persequitar la partida da l’onn 1878 fin tar sia relaschada l’onn 1890 sin basa da las leschas dals socialists. Malgrà quai han ils socialdemocrats pudì augmentar lur part da las vuschs tar bunamain mintg’elecziun. En il Reichstag da l’onn 1912 era la partida represchentada cun 110 deputads u 28 % da las vuschs sco fracziun la pli ferma.
Grezia
La Grezia dapi l’adesiun a la Cuminanza europeica d’economia
Ils svilups actuals en Grezia stattan sut l’ensaina da la crisa da finanzas e da debits dal stadi. Quella è vegnida enconuschenta en la publicitad il 2010 ed ha necessità il stadi da dumandar l’Uniun europeica sustegn finanzial per evitar il bancrut statal. Questa situaziun politicamain ed economicamain ordvart difficila ha chaschunà tumults a l’intern ed engrevgià la relaziun dal stadi tar l’Uniun europeica.
Revoluziun da november
L’Imperi e la democrazia sociala
Durant ils 43 onns da la fundaziun da l’Imperi fin tar l’Emprima Guerra mundiala ha la SPD gudagnà impurtanza ed ha era midà ses caracter. En la ‹guerra dal revisiunissem› a partir da l’onn 1898 vulevan ils uschenumnads revisiunists stritgar la finamira revoluziunara or dal program da la partida. Enstagl da quai èn els stads buns per refurmas socialas a basa da l’urden economic existent. Cunter quai ha cumbattì cun success la maioritad da la partida che s’orientava vi dal marxissem. Ma era la retorica revoluziunara pudeva mo malamain zuppar che la SPD era vegnida praticamain refurmista suenter l’aboliziun da las leschas dals socialists l’onn 1890. Ils socialdemocrats ch’eran vegnids disfamads durant lung temp sco ‹cumpogns senza patria› sa vesevan ussa sco patriots. A l’entschatta da l’Emprima Guerra mundiala èsi stà cler che la SPD era daventada ina part integrala – ma era opposiziunala – da l’Imperi.
L’approvaziun da la SPD per ils credits da guerra
Enturn l’onn 1900 valeva la democrazia sociala tudestga sco forza dominanta dal moviment dals lavurants internaziunal. Als congress paneuropeics da la segunda internaziunala socialista gieva la SPD adina d’accord cun las resoluziuns per in agir cuminaivel dals socialists en cas dad in’erupziun da la guerra. Gia durant la crisa dal fanadur ch’era succedida a l’attentat da Sarajevo ha la SPD – sco era autras partidas socialistas en Europa – organisà grondas demonstraziuns cunter la guerra. Tar quellas appellava per exempel Rosa Luxemburg, il portavusch da la part sanestra da la partida, en num da l’entira SPD da refusar il servetsch militar e l’obedientscha. En vista a quai planisava la regenza da l’Imperi d’arrestar ils manaders da la partida immediat suenter l’entschatta dals cumbats. Manaders da la partida èn perquai viagiads a Turitg per salvar ils daners da la partida avant ch’il stadi prendia possess da quels.
Grezia
Instanzas politicas
Il parlament grec sa cumpona d’ina chombra cun 300 represchentants e vegn elegì mintga quatter onns. 288 mandats vegnan elegids en 56 circuls electorals, 12 mandats sur glistas da partida naziunalas. In’atgnadad dal sistem electoral da la Grezia furma il proporz rinforzà: la partida cun la pli gronda cumpart da vuschs obtegna automaticamain 50 mandats supplementars en il parlament. Il parlament è l’organ legislativ; ultra da quai posseda el il dretg da proclamar in votum da disfidanza envers la regenza u singuls commembers da quella.
Revoluziun da november
L’approvaziun da la SPD per ils credits da guerra
En vista d’ina prontezza da guerra entaifer la populaziun – che crajeva vi d’ina attatga da vart da las pussanzas d’Entente – han blers deputads da la SPD gì tema da s’alienar cun il pacifissem consequent da lur electurs. Ultra da quai existiva la smanatscha d’in scumond da la partida tras il chancelier da l’Imperi Theobald von Bethmann Hollweg en cas d’ina guerra. Da l’autra vart ha il chancelier da l’Imperi utilisà la tenuta da la SPD cunter il zar per cuntanscher l’approvaziun da la partida per la guerra. Il directori da la partida e la fracziun dal Reichstag n’eran betg perina cun lur opiniuns pertutgant la guerra. Ensemen cun Friedrich Ebert han 96 deputads ditg gea als credits da guerra dumandads da la regenza da l’Imperi. 14 parlamentaris ed il segund president Hugo Haase eran encunter conceder ils credits; sut la disciplina da la fracziun han els dentant tuttina vuschà persuenter. Uschia ha la finala l’entira fracziun da la SPD approvà ils 4 d’avust ils credits da guerra. Dus dis avant avevan ils sindicats libers gia decidì ina renunzia da chauma e da paja per il temp da guerra. Cun la decisiun dals sindicats e da la partida è la mobilisaziun totala da l’armada tudestga stada pussaivla. Si’approvaziun da la decisiun dispitaivla en il Reichstag ha Haase motivà uschia: «En l’ura dal privel na laschain nus betg en la merda la patria!» L’imperatur ha beneventà l’uschenumnada pasch da chastè (Burgfrieden) cun ina frasa ch’è vegnida enconuschenta: «Jau n’enconusch naginas partidas pli, jau enconusch mo pli Tudestgs!»
Era Karl Liebknecht, la figura simbolica per ils adversaris da la guerra, è l’emprim sa suttamess a la raschun da la partida: el n’è betg ì a la votaziun per betg stuair votar cunter l’atgna fracziun. Paucs dis pli tard è el dentant entrà en la gruppa internaziunala, fundada da Rosa Luxemburg ils 5 d’avust 1914 cun auters sanesters da la partida. Els perseveravan las decisiuns da la SPD d’avant la guerra. Or da questa gruppa è naschida il prim da schaner 1916 l’uniun da Spartacus. Ils 2 da december 1914 ha Liebknecht vuschà sco unic deputà dal Reichstag cunter ulteriurs credits da guerra. Quest surpassament avert cunter la disciplina da la fracziun valeva sco ruttadira cun tabus ed al ha isolà era entaifer quels deputads da la SPD enturn Haase che propagavan da refusar ils credits. Sin ordra da la direcziun da partida è Liebknecht vegnì clamà l’onn 1915 sut las armas, e quai sco unic dals commembers da la fracziun da la SPD. Pervia da sias tentativas d’organisar ils adversaris da la guerra è el vegnì exclus da la SPD ed arrestà il zercladur 1916 causa auttradiment. Era Rosa Luxemburg è stada arrestada fin la fin da la guerra.
La spartiziun da la SPD
Pli ditg che la guerra durava e main ch’ils commembers da la SPD èn stads pronts da sustegnair la ‹pasch da chastè› dal 1914. Quai è sa mussà en spezial a partir da l’onn 1916. Uss dominavan numnadamain betg pli l’imperatur e la regenza las directivas da la politica tudestga, mabain la (terza) direcziun d’armada suprema sut ils generals Paul von Hindenburg ed Erich Ludendorff. Els guvernavan facticamain sco dictaturs militars e persequitavan finamiras da guerra expansiunistas ed offensivas. Era la vita civila avevan els suttamess dal tuttafatg als basegns da la strategia e da l’economia da guerra. Per ils lavurants signifitgava quai tranter auter in di cun 12 uras da lavur per ina paja minimala ed in provediment manglus.
Suenter il cumenzament da la Revoluziun dal favrer 1917 en Russia hai era dà en Germania emprimas chaumas organisadas. Vi da quellas èn sa participads il mars ed avrigl 1917 var 300 000 lavurants d’armament. Cunquai che l’entrada en guerra dals Stadis Unids ils 6 d’avrigl vegniva probablamain a causar in’ulteriur pegiurament da la situaziun, ha l’imperatur Wilhelm II empruvà da calmar ils chaumaders cun sia communicaziun da Pasca ils 7 d’avrigl. El ha empermess votaziuns generalas ed egualas suenter la finiziun da la guerra era per la Prussia, nua ch’il dretg d’eleger en trais classas valeva fin lura.
Grezia
Instanzas politicas
miniatura|250px|Las 13 regiuns da la Grezia La regenza da la Grezia sa numna Cussegl dals ministers e consista dal primminister e dals singuls ministers. La lavur dal Cussegl dals ministers fundescha sin il princip da collegialitad. Malgrà quai ha la revisiun da la Constituziun schlargià il 1986 marcantamain las cumpetenzas dal primminister, uschia che la funcziun executiva giascha oz cleramain tar il schef da la regenza.
Revoluziun da november
La spartiziun da la SPD
Suenter l’exclusiun dals adversaris da guerra da la SPD han sper ils spartachists era ils uschenumnads revisiunists sco Eduard Bernstein ed ils centrists sco Karl Kautsky reagì sin la malcuntentientscha creschenta dals lavurants. Sin ina conferenza dals 6 als 8 d’avrigl 1917 han els fundà a Gotha la Partida socialdemocratica tudestga independenta (Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands USPD) sut Hugo Haase. Ella ha pretendì la finiziun immediata da la guerra e l’ulteriura democratisaziun da la Germania, senza avair dentant in program sociopolitic unitar. L’uniun da Spartacus ch’aveva refusà fin lura ina separaziun da la partida, furmava ussa l’ala sanestra da l’USPD. Per sa distanziar da l’USPD è la SPD sa numnada da qua davent fin l’onn 1919 Partida socialdemocratica maioritara tudestga (Mehrheitssozialdemokratische Partei Deutschlands MSPD).
Pasch da victoria u pasch da cunvegna?
Dapi l’entrada dals Stadis Unids en la guerra è la situaziun a la front occidentala da l’Imperi vegnida adina pli precara. Per consequenza e per tegnair si l’USPD han la MSPD, la Partida dal center catolica e la Partida populara progressiva furmà la cumissiun interfracziunara. La stad 1917 han els relaschà en il Reichstag ina resoluziun da pasch che dumandava ina pasch da cunvegna senza annexiuns e contribuziuns.
La direcziun d’armada suprema ha dentant ignorà la resoluziun ed ha chatschà tras en las debattas davart ina pasch separada cun la Russia ina ‹pasch da victoria›. Era il program da 14 puncts dal president dals Stadis Unids Woodrow Wilson dals 18 da schaner 1918 ha ella refusà. Quest program proclamava il ‹dretg d’autodeterminaziun dals pievels› e preveseva ina pasch ‹senza victurs e victorisads›. Hindenburg e Ludendorff han refusà quest’offerta, cunquai ch’els crajevan suenter la victoria sur la Russia d’era pudair cuntanscher ina ‹pasch da victoria› cun ils ulteriurs inimis da guerra ed ultra da quai annexiuns extendidas.
Ils effects da la revoluziun d’october
Durant la Revoluziun da favrer russa ha il zar Nikolaus II stuì demissiunar ils 15 da mars 1917. Sinaquai ha la regenza dals democrats constituziunals e menschewiki sut il prinzi Georgi Jewgenjewitsch Lwow surprendì la pussanza. Era sch’ella ha cuntinuà la guerra sper las pussanzas d’Entente, veseva la regenza da l’Imperi tudestg en questa nova situaziun ina schanza per la victoria en l’ost. Per rinforzar l’atmosfera cunter la pasch en Russia ha ella manà adascus Wladimir Iljitsch Lenin, il manader dals bolschewiki, da ses exil en Svizra en in vagun sigillà sur la Svezia e la Finlanda fin a Son Petersburg.
Grezia
Sutdivisiun territoriala
Las regiuns èn sutdivididas en singulas vischnancas che furman il nivel administrativ communal. Il dumber da las vischnancas da bunamain 6000 è vegnì reducì successivamain sin 1033 (il 1997) e sin 325 (situaziun dal 2013). In cas spezial entaifer l’administraziun statala da la Grezia furma la republica monastica Athos situada sin la mes’insla Chalkidiki. Quella vegn administrada autonomamain e na fa er betg part dal territori fiscal da l’Uniun europeica.
Revoluziun da november
Ils effects da la revoluziun d’october
En la revoluziun d’october è la partida da Lenin, che dumandava ina finiziun immediata da la guerra, sa profilada cunter la maioritad parlamentara da socialists moderads e burgais ed ha gudagnà la pussanza en Russia. Il success da Lenin ha rinforzà la tema da la burgaisia tudestga d’ina revoluziun sco quella en Russia.
Era la direcziun da la SPD vuleva evitar tals svilups en Germania. Quai ha dominà lur conduita durant la Revoluziun da november. Otto Braun, in commember da la suprastanza, ha precisà la tenuta da sia partida il schaner 1918 en l’organ da la partida Vorwärts (Deutschland) en l’artitgel principal ‹Ils bolschewiki e nus›: «Il socialissem na po betg vegnir construì sin baionettas e mitraglias. Sch’el duai persister sto’l vegnir realisà sin via democratica. L’emprima cundiziun è natiralmain che las relaziuns economicas e socialas sajan dadas per la socialisaziun. Sche quai fiss il cas en Russia pudessan ils bolschewiki sa pusar sin ina maioritad en la populaziun. Cunquai ch’i n’è betg uschia, han els etablì in reschim da sabel pir ch’il reschim brutal e senza respect sut il zar. (...) Perquai stuain nus trair ina lingia grossa e visibla tranter nus ed ils bolschewiki.» A medem temp hai dà las uschenumnadas chaumas da schaner, a las qualas dapli ch’in milliun lavurants en tut l’Imperi èn sa participads. Organisaturs da las chaumas èn stads ils parsuras revoluziunars e lur president Richard Müller da l’USPD ch’avevan gia organisà ils onns 1916/1917 cun success chaumas da massa cunter la guerra. La direcziun da la chauma dal schaner 1918 sa numnava ‹cussegls dals lavurants› – analog als ‹soviets› en Russia – e dueva giugar pli tard in’impurtanta rolla en rom dal moviment da cussegls. Per diminuir l’influenza da quest nov gremi è Ebert sa participà a la direcziun ed ha cuntanschì ina finiziun da la chauma.
Il mars 1918 ha la nova regenza sovietica approvà la pasch da Brest-Litowsk che Leo Trotzki aveva negozià cun la Germania. Quest contract ha adossà a la Russia cundiziuns da pasch anc pli diras che quellas ch’il contract da Versaille dueva imponer pli tard a la Germania. Las truppas ch’èn vegnidas libras en l’ost ha la direcziun d’armada suprema dentant pudì duvrar mo per part a la front dal vest. La gronda part dals Tudestgs crajeva che la pasch e la victoria en il vest sajan ussa datiers.
Grezia
Lingua
La lingua greca ha in agen alfabet, il qual ha servì sco exempel per l’alfabet latin e l’alfabet cirillic. Il grec modern furma oz la lingua derasada en Grezia; il grec vegl vegn per part anc instruì en scola e duvrà da la baselgia ortodoxa en il servetsch divin (en ina furma pli nova, la coinea).
Litteratura
miniatura|250px|Ils emprims vers da l’Odissea da Homer Las emprimas perditgas da la litteratura greca – e da la litteratura europeica insumma – furman ils dus epos da Homer (enturn 850 a.C.): l’Illias e l’Odissea. Medemamain a questa fasa arcaica appartegnan Hesiod, emprima lirica ed ils filosofs da la natira.
La perioda classica da l’antica greca è lura colliada cun ils dramas dad Aischylos, Sophokles ed Euripides e cun la cumedia d’Aristophanes. Tar la classica greca tutgan er ils istoriografs Herodot, Thukydides e Xenophon ed ils filosofs Socrates, Xenophon, Platon ed Aristoteles.
Revoluziun da november
La dumonda d’armistizi ed il midament da la constituziun
Suenter la victoria en l’ost ha la direcziun d’armada suprema cumandà la primavaira 1918 in’offensiva en il vest per cuntanscher la vieuta decisiva. Igl è dentant sa mussà che l’ulteriura schuldada tudestga na pudeva betg cumpensar il rinforzament che la Gronda Britannia e la Frantscha avevan survegnì da las truppas gist arrivadas dals Stadis Unids. La disfatga militara tudestga è stada decidida en quel mument che las ultimas reservas èn stadas duvradas il fanadur. Ils 8 d’avust 1918 han chars armads britannics penetrà la front dal vest. Mez settember è era la front dal Balcan ida en tocca. Ils 27 da settember ha la Bulgaria ch’era alliada cun las pussanzas centralas capitulà. Era l’Austria-Ungaria steva davant il collaps.
Ils 29 da settember ha la direcziun d’armada suprema infurmà l’imperatur ed il chancelier da l’Imperi Georg von Hertling davart la situaziun militara senza speranza. Ludendorff ha pretendì ultimativamain d’inoltrar ina dumonda d’armistizi tar l’Entente, cunquai ch’el na pudeva betg garantir da tegnair la front dapli che 24 uras. Ultra da quai ha el recumandà d’ademplir ina pretensiun centrala da Wilson e da furmar ina regenza sin basa parlamentara per cuntanscher cundiziuns da pasch pli favuraivlas. Cun quai ha el mess a quint la responsabladad per la capitulaziun vegninta a las partidas democraticas: «Els duain mangiar la schuppa ch’els han cuschinà», ha el declerà il prim d’october davant ils uffiziers da ses stab. Quai è stà il scherm da la legenda dal culp da stilet.
Grezia
Musica
La musica greca enconuscha ina gronda varietad regiunala. La musica populara ha pudì mantegnair enfin oz sia preschientscha, ed er la musica moderna è savens influenzada da la folclora. Tras fugitivs ed immigrants èn creschidas en il decurs dal 20avel tschientaner las influenzas orientalas en la musica greca. In enconuschent cumponist, scriptur e politicher furma Mikis Theodorakis (* 1925). El è vegnì enconuschent sur ils cunfins dal pajais ora cun numerusas chanzuns, sinfonias e musica da film.
Art figurativ
L’art figurativ grec vegn per regla collià cun la sculptura da l’antica, per part er cun la pictura da vasas. En spezial las plasticas hellenisticas sco la Venus da Milo, la gruppa da Laocoon e las figuras d’Afrodite, Pan ed Eros han survegnì in caracter quasi archetipic.
Suenter l’art antic è suandada l’epoca bizantinica. Il pictur El Greco (1541–1614) è d’attribuir a l’art sacral da la Scola da Creta. A partir dal 19avel tschientaner è sa sviluppà in art academic che stat en stretga colliaziun cun las tendenzas internaziunalas, per exempel cun la Scola da Minca.
Architectura
miniatura|right|[[Oia sin l’insla Santorini]] En l’entir pajais èn da chattar numerusas perditgas architectonicas da l’antica. Edifizis sco il Parthenon ad Athen u il teater dad Epidauros dattan in’impressiun da la qualitad dal construir en l’epoca classica.
Quasi in’ensaina da la Grezia èn daventadas las chasas e baselgias da las Cicladas cun lur furmas cubicas e lur colurs caracteristicas alv e blau.
Cuschina greca
La cuschina greca fa part da la cuschina mediterrana. Pervia da las bleras inslas e costas giogan peschs e fritgs da la mar ina rolla centrala; da l’autra vart è la cuschina greca er influenzada da la topografia ordvart muntagnarda dal pajais. Tras quai datti plitost pauc allevament da muvel grond en Grezia, uschia che la charn-nursa e la charn-chaura giogan tradiziunalmain ina rolla fitg impurtanta en cuschina.
Sport
En il context dals gieus olimpics da l’antica ha il nov moviment olimpic chattà en Grezia da l’entschatta ennà blers aderents e promoturs. Il 1896 han lura er gì lieu ad Athen ils emprims gieus olimpics dal temp modern, suandads 10 onns pli tard da gieus commemorativs. Dapi il 1936 vegn la flomma olimpica mintgamai envidada ad Olimpia e manada al lieu d’occurrenza en furma d’ina cursa da faclas. Il 2004 han ils gieus olimpics da stad medemamain gì lieu ad Athen.
Er las cursas da maraton modernas datti dapi ils onns 1890. Tenor la legenda antica era il mess Pheidippides currì la distanza da radund 40 kilometers da Maraton ad Athen per annunziar la victoria encunter ils Persians. La distanza che vegn currida oz è exactamain 42,195 kilometers.
Revoluziun da november
La dumonda d’armistizi ed il midament da la constituziun
Malgrà il schoc areguard il rapport da Ludendorff eran las partidas da maioritad, surtut la SPD, prontas da surpigliar en l’ultima minuta la responsabladad guvernativa. Cunquai ch’il monarchist Hertling refusava la parlamentarisaziun, ha Wilhelm II designà ils 3 d’october il prinzi liberal Max von Baden sco nov chancelier da l’Imperi. Ses cabinet era avert era per socialdemocrats sco Philipp Scheidemann, il secretari da stadi senza ressort. Il proxim di ha la nova regenza purschì als alliads l’armistizi dumandà da Ludendorff.
Il public tudestg ha pir udì ils 5 d’october da la chaussa. Entamez il schoc general davart la disfatga da guerra han ins strusch fatg stim da las midadas constituziunalas. Ils 28 d’october ha il Reichstag concludì quellas era formalmain. Da qua davent eran il chancelier ed il minister da l’Imperi liads vi da la confidenza da la maioritad dal Reichstag. Il commando suprem sur las forzas armadas ha midà da l’imperatur a la regenza da l’Imperi. Cun quai è l’Imperi tudestg daventà ina monarchia parlamentara. Per il directori da la SPD ha la refurma d’october ademplì tut las finamiras impurtantas dal dretg constituziunal. Per Ebert è il di dals 5 d’october pia stà la «naschientscha da la democrazia tudestga». El manegiava ch’ina revoluziun saja inutila suenter la renunzia da pussanza da vart da l’imperatur.
La terza nota verbala da Wilson e la desditga da Ludendorff
En il decurs da las suandantas trais emnas ha Wilson, il president dals Stadis Unids, respundì cun trais notas diplomaticas sin la dumonda tudestga per in armistizi. Sco cundiziun preliminara per las tractativas ha el pretendì la retirada da la Germania or da tut las regiuns occupadas, la finiziun da la guerra sutmarina ed indirectamain era la demissiun da l’imperatur per fixar il process democratic en Germania.
Suenter la terza nota verbala da Wilson ils 23 d’october ha Ludendorff tuttenina declerà las cundiziuns dals alliads sco inacceptablas. El ha pia pretendì da prender si danovamain la guerra gia persa. Ma sia dumonda d’armistizi inoltrada pli baud tar l’Entente aveva mussà la flaivlezza militara da l’Imperi. La schuldada tudestga sa legrava gia sin la finiziun da la guerra e vuleva ir a chasa. Lur prontadad da cumbat na pudeva betg pli vegnir svegliada e blers èn desertads.
Perquai è la regenza da l’Imperi restada sin la via proponida oriundamain da Ludendorff sez ed ha mess il general Wilhelm Groener sin sia plazza sco emprim maister da quartier general. Ludendorff è mitschà cun in pass falsifitgà en la Svezia neutrala. Ils 5 da november han ils alliads approvà l’entschatta da las tractativas d’armistizi. Ma la terza nota verbala da Wilson ha fatg crair la gronda part da la schuldada e la populaziun civila ch’ina demissiun da l’imperatur saja necessaria per cuntanscher la pasch.
La revolta dals mariners a Kiel
Sco ditg eran las truppas stanclas da la guerra e la populaziun dischillusa da la regenza imperiala e tuts speravan sin ina finiziun da guerra il pli spert pussaivel. Tuttina han la direcziun da marina tudestga a Kiel e l’admiral Franz von Hipper planisà sut atgna reschia da trametter la flotta en in ultim cumbat cunter la Royal Navy en il Chanal da la Mongia. L’ordra da flotta dals 24 d’october 1918 e las preparativas per partir han l’emprim provocà ina revolta entaifer ils mariners pertutgads e suenter ina revoluziun generala ch’ha eliminà entaifer paucs dis la monarchia en l’Imperi. Ils mariners revoluziunars na vulevan betg sa sacrifitgar per ina guerra gia persa. Ultra da quai eran els persvadids d’agir en il senn da la nova regenza ch’aveva en egl tractativas da pasch cun l’Entente. Cun in’offensiva da la flotta a medem temp fiss la credibladad dals negoziants tudestgs stada destruida.
La revolta dals mariners ha cumenzà a Schillig-Reede davant Wilhelmshaven, nua che la flotta d’auta mar aveva bittà l’ancra spetgond sin la battaglia navala. La notg dals 29 als 30 d’october 1918 han tschertas equipas da bartga refusà l’obedientscha. Sin trais navs da la III. flottiglia han ils mariners refusà d’auzar l’ancra. Sin las navs da guerra da la I. flottiglia Thüringen e Helgoland han parts da l’equipa cumenzà cun revoltas avertas ed acts da sabotascha. Ma ils 31 d’october, cur ch’intgins torpedaders han drizzà lur chanuns sin las navs, han ils rebels capitulà.
Cunquai ch’il directori da la marina na pudeva betg pli sa fidar da l’equipa, ha ella renunzià al plan da battaglia ed ordinà enavos la flottiglia a Kiel. Suenter in exercizi senza disturbis en il golf da Helgoland ha la flottiglia cuntinuà ses viadi da return tras il chanal che collia la Mar dal Nord e la Mar da l’Ost. Là ha il cumandant da la flottiglia, viceadmiral Kraft, laschà arrestar 47 mariners da la Markgraf che valevan sco manaders da la revolta.