cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pompei
‹Graffitis›
thumb|220px|Graffitis che tractan cumbats da gladiaturs A Pompei han ins chattà radund 10 000 inscripziuns per las qualas ins duvrass oz il term ‹graffitis› e che represchentan er oz ina furma usitada da la communicaziun quotidiana. Numerus sgrifliezs anc pli vegls èn gia vegnids a la glisch en la Veglia Egipta. Cun quest term n’èn sa chapescha betg manegiadas las picturas da paraid en ils tempels e las fossas, mabain inscripziuns privatas, sgrifliezs vi d’edifizis, sin la grippa u vi da statuas. Tar ils Romans vegnivan quellas be darar fatgas cun cotgla u crida. Per ordinari vegniva fatg diever d’in stilus, in griffel giz che serviva a scriver sin tavlas da tschaira. Talas tavlas eran en diever en il mintgadi per pudair far sveltamain notizias. L’utensil da scriver da metal penetrava però er senza problem mintga liadira. Cuntrari als graffitis odierns ch’èn per ordinari da gronda dimensiun, ston ins però guardar bain per chattar adagur ils fins sgrifliezs.
Sin l’emprim plaz dals temas che vegnan tractads sa chattan la sexualitad e l’erotica; stilisticamain tanscha la paletta d’obscen fin a romantic-elegic. Sin il segund plaz suondan ils cumbats dals gladiaturs. Blers fans han quasi duvrà quests sgrifliezs per far la contabilitad da las victorias da lur cumbattants preferids. Plinavant datti ina gronda gruppa da sgrifliezs che tractan chaussas dal mintgadi sco pretschs da victualias, la naschientscha d’in asen, ch’in sclav saja scappà, ch’in actur famus saja stà en la citad etc.
Documentaziun
En la perscrutaziun pli nova han ins savens crititgà che la documentaziun dal temp avant Fiorelli saja stada manglusa. Igl è correct che quella è vegnida fatga en intervals irregulars; ma surtut il nivel da la represchentaziun figurativa era per part gia fitg aut.
Dapi ils onns 1760 n’han ins betg mo documentà singuls frescos, mabain entiras paraids confurm a la scala ed a moda fitg exacta. Bleras da questas lavurs n’èn però mai vegnidas publitgadas u sa chattan en publicaziuns ch’èn grev d’obtegnair. Dapi ils onns 1820 èn adina er stads engaschads dissegnaders d’exchavaziun. Damai che blers chats – surtut picturas muralas – èn vegnids ‹restaurads en paglia› en il decurs dals onns, furman questas documentaziuns precisas impurtantas funtaunas per la scienza odierna. Er in model da corc da la citad en la scala 1:48 ch’è vegnì fatg dapi il 1806 e che mussa tut las tecnicas da far mir, decoraziuns da paraids etc. è oz – en furma dals rests ch’èn sa mantegnids – da fitg gronda valur.
Cun endrizzar in diari d’exchavaziuns e fundar l’emprima publicaziun regulara, il ‹Giornale degli Scavi di Pompei› (1868–1879), è la documentaziun daventada pli scientifica e detagliada. Fiorelli ha er fatg diever dal nov medium da la fotografia per documentar las exchavaziuns.
Cartografia
Cun la cartografica archeologica han ins fatg a Pompei lavur da piunier. Anc oz furman veglias chartas impurtants meds auxiliars da l’archeologia per pudair reconstruir chats destruids u sfalsifitgads. Gia Francesco La Vega ha fatg in emprim plan. Quel è bain manglus areguard la situaziun generala da las exchavaziuns, ma represchenta persuenter singuls detagls a moda fitg precisa. Il medem vala per il plan da la citad da Francesco Piranesi ch’ha furmà sur lung temp il sulet plan ch’ins pudeva cumprar. Quel è vegnì edì tranter il 1785 ed il 1793 en trais differentas versiuns.
En il decurs dals onns 1820 èn suandads plans ch’eran fitg precis tenor ils criteris da la geodesia, ma che n’èn betg vegnids publitgads. Percunter han quels furmà la basa per numerus plans da la citad a la scala 1:3000 ch’èn savens vegnids agiuntads a la litteratura descriptiva. Il 1885 ha Giacomo Tascone fatg per incumbensa da Fiorelli in nov e precis plan a la scala 1:1000. Quel vala da princip fin oz e furma la basa da la gronda part da las publicaziuns pli novas. A basa da mesiraziuns fotogrammetricas han ins sviluppà in ulteriur plan a la scala 1:1000, il Corpus Topographicum Pompeianum; quel è però vegnì publitgà fin oz be parzialmain.
Architectura
En l’architectura èn ins sa referids be darar a models pompeians. Ina grond’excepziun furma il Pompejanum ad Aschaffenburg che Friedrich von Gärtner ha laschà eriger tenor l’exempel da la Casa dei Dioscuri. Singuls elements architectonics èn er vegnids duvrads en auters lieus, uschia per exempel en il Palais de Prince Napoleon a Paris (che n’exista betg pli). L’idea da reconstruir a Napoli intginas chasas (p.ex. la Casa di Pansa e la Chasa dal Faunus) confurm a l’original e cumplettamain è vegnida tratga en consideraziun pliras giadas, ma ha fin uss adina fatg naufragi.
Bundant pli savens han ins reproducì l’ornamentica e l’art pitschen, schebain per ordinari en furma modifitgada. Tuttina ha la moda d’endrizzar stanzas tenor il model da Pompei furma in’emprima recepziun da l’art pompeian en il sectur d’abitar. Questa moda è sa mantegnida fin la mesadad dal 19avel tschientaner.
Art figurativ
thumb|250px|Brjullow: ‹Il davos di da Pompei› In problem per la represchentaziun artistica da las ruinas da Pompei èn stadas las determinaziuns ordvart restrictivas dal temp dals Bourbons. Betg be las visitas eran reglamentadas, mabain er il scumond per ils giasts da malegiar en las ruinas ha impedì ulteriuras illustraziuns. Per il rapport da viadi da l’ambassadur britannic William Hamilton ha Pietro Fabris creà dissegns. Curt avant sia mort il 1778 ha Giovanni Battista Piranesi stgaffì plans e maletgs da la citad. Quels èn vegnids publitgads il 1804 da ses figl Francesco. Vers la fin dal 18avel tschientaner han ins creà pitschnas serias da vedutas coluradas tenor il model da Louis Jean Desprez e Philipp Hackert; quellas vegnivan vendidas als visitaders dal lieu d’exchavaziun.
En la pictura è Pompei, abstrahà d’intginas paucas excepziuns temprivas, pir daventà in tema en il decurs dal 19avel tschientaner. In effect spezialmain grond ha gì il maletg ‹Il davos di da Pompei› (1827 fin 1833) dal Russ Karl Pawlowitsch Brjullow; suenter che quel è stà terminà è el vegnì exponì cun grond success en pliras citads europeicas. Il maletg da Brjullow, ch’è concepì sco drama da famiglia, na persvada betg be tras sia represchentaziun intensiva, mabain er perquai ch’el reproducescha ils chats archeologics a moda detagliada ed exacta. L’influenza dal maletg è stà talmain grond ch’el ha schizunt figurà sco model per la laterna magica da pli tard; ed er il roman da Bulwer-Lytton (cf. sutvart) è vegnì inspirà dal maletg.
Picturs da pli tard, uschia per exempel Théodore Chassériau, han localisà scenas da gener istoricas en las culissas da la citad. Er la fotografia ch’è sa sviluppada da quel temp è sa deditgada tant a moda documentara (cf. survart) sco er a moda artistica a Pompei. Lawrence Alma-Tadema ha per exempel cumplettà intginas skizzas cun fotografias. Er scenas da costum istoricas èn vegnidas realisadas en la citad.
Litteratura
Savens èn las impressiuns dals visitaders stadas autras che quai ch’ins aveva spetgà e las ruinas na pudevan betg tegnair pitg a l’imaginaziun d’in’auta classica. Surtut pervi dals edifizis senza fanestras e las picturas ch’han savens fatg sin ils visitaders in’impressiun obscena ha Pompei survegnì cun il temp in renum in pau infam. L’idea faussa ch’il num concedì a la citad tras Sulla, Colonia Veneria Cornelia, laschia concluder che Pompei saja stà ina citad da la dieua Venus ha anc attribuì il ses. Uschia na fai betg surstar che Karl Ludwig Nicolai ha duvrà sco emprim en ses roman en furma da brevs ‹Das Grab am Vesuv› Pompei sco culissa per in travasch infam.
En il decurs dal temp èn sa sviluppads en la litteratura quatter temas principals:
L’ovra dad Edward Bulwer-Lytton ‹The Last Days of Pompeii› (1834) ha mess ad ir il nov gener dal roman archeologic-istoric. Gia curt temp suenter sia publicaziun è l’ovra vegnida translatada en pliras linguas ed è sa sviluppada ad in bestseller ch’ha influenzà tut ils ulteriurs romans ch’èn situads en il medem ambient. Il success sa lascha explitgar a basa da la cumbinaziun d’enconuschientschas archeologicas cumprovadas, da la reconstrucziun fitg detagliada da las restanzas da la citad e betg il davos dals elements da la gothic novel. Il conflict construì tranter in clerus ‹pajaun› ed ina cuminanza cristiana (ch’ins n’ha betg pudì cumprovar fin qua) finescha cun la destrucziun da la citad plain putgads ed il salvament dals cristians; quest motiv è vegnì surpiglià da blers auters auturs, sco Woldemar Kaden (‹In der Morgenröte›, 1882) e Gustav Adolf Müller (‹Das sterbende Pompeji›, 1910). Pli darar, sco en il roman da Thomas Gray ‹The Vestal or a Tale of Pompeji› (1830), è la citad er daventada la fossa per ils cristians. Las copias en gip ch’èn vegnidas fatgas dapi Fiorelli e che mussan il suffrir e murir dals abitants da Pompei, parevan be da cumprovar l’imaginaziun da Pompei sco dretgira nauscha. A moda spezialmain ferma è questa vista cristiana sin la citad amorala resortida en la litteratura d’uffants e giuvenils. Cudeschs sco ‹Marcus Charinus, der junge Christ in Pompeji› dad Eduard Alberti descrivan be pli il conflict tranter buns cristians e pajauns immorals.
En la litteratura dal 20avel tschientaner na cumpara Pompei betg pli uschè savens. Per l’ina ha il turissem da massa pussibilità a blers umans da visitar sezs las ruinas; per l’autra n’attiravan ils romans plain clischés moralisants betg pli il public. Pir vers la fin dal tschientaner ha la renaschientscha dal roman istoric puspè fatg da Pompei in lieu d’acziun. Enconuschents èn surtut ils romans ‹Der Pompejaner› da Philipp Vandenberg (1986) e ‹Pompeji› da Robert Harris (2003).
Film
Gia curt suenter l’invenziun dal film è quest nov medium s’interessà per la tematica da Pompei. Il 1898 han ins filmà l’emprima giada en las ruinas, en furma d’ina represchentaziun da saut sin il Forum (‹Neapolitan Dance at the Ancient Forum of Pompeii›). L’onn 1900 ha il Brit Robert W. Paul realisà in’emprima versiun filmica da l’extincziun da la citad (‹The Last Days of Pompeii›). Ulteriurs films – savens a basa dal roman da Bulwer-Lytton ‹The Last Days of Pompeii› – èn suandads ils onns 1906, 1908, 1913, 1935 (sut la reschia dals specialists da trics Ernest B. Schoedsack e Merian C. Cooper), 1950 e 1962. Populara è surtut daventada la versiun cinematografica da Mario Bonnard e Sergio Leone cun Steve Reeves, Christine Kaufmann e Fernando Rey da l’onn 1959; ultra da quai la pitschna seria filmica da l’emettur da televisiun american ABC sut la reschia da Peter R. Hunt (1984). Qua è il roman da Bulwer-Lytton vegnì represchentà cun blers stars ed a moda fitg detagliada.
Muntada, situaziun actuala e sguard en l’avegnir
thumb|180px|L’amfiteater ord vista d’utschè En il decurs dals ultims onns han bleras ideas che prevalevan en connex cun Pompei stuì vegnir revedidas. In exempel prominent furma l’impressiun ch’i sa tractia tar Pompei d’ina citad romana represchentativa che saja quasi vegnida ‹sigillada› entamez la vita. Quai sto vegnir curregì en quel senn ch’ins ha gia allontanà dal temp roman e suenter adina puspè chats represchentativs tras exchavaziuns d’enguladitsch. Ils emprims tschient onns d’exchavaziun è il material da rumida ultra da quai puspè vegnì deponì en il conturn u schizunt a l’intern da la chasa ch’era vegnida chavada ora. Damai ch’ins era da quel temp be en tschertga da chats represchentativs, fruntan ins uss sin chats ‹secundars› che n’èn betg pli situads al lieu original.
I na constat er betg dal tut ch’ils abitants da Pompei sajan vegnids surprais tuttenina e senza avertiment da l’erupziun dal Vesuv. Quella era gia s’annunziada dis avant e blers Pompeians avevan bandunà la citad cun famiglia e cun lur possess. En pli na dastg’ins betg emblidar che la citad n’era anc betg reconstruida a fin suenter il terratrembel da l’onn 62 s.C. Er per quel motiv datti chats nunusitads sco stanzas d’abitar che vegnan duvradas sco deposits, edifizis mez finids u schizunt ruinas che na stattan betg en connex cun l’erupziun dal vulcan.
Il territori da la citad exchavà cumpiglia oz 44 hectaras e furma la pli gronda ruina d’ina citad coerenta ch’è enconuschenta en tut il mund. Per ils archeologs odierns munta la conservaziun da la citad ina sfida che n’è quasi betg da dumagnar. Ina gronda part dals edifizis sa chattan en in nausch stadi e van per part en decadenza. Da spendrar las ruinas è be pussaivel en furma d’ina collavuraziun internaziunala. Er il stadi talian ha reagì e surdà a l’administraziun da Pompei ina vasta autonomia organisatorica e finanziala. Dapi il 1997 fa Pompei ultra da quai part dal Patrimoni cultural mundial da l’UNESCO. Actualmain n’èn ils archeologs, perscrutaders da construcziun, tgiraders da monuments e restauraturs betg occupads en emprima lingia cun ulteriuras exchavaziuns, mabain cun mesiras da conservaziun. Quellas duain impedir che la citad giaja en decadenza, ma tuttina garantir che las ruinas restian avertas permanentamain a la publicitad. Malgrà tuttas stentas sa lascha quai realisar be parzialmain; uschia èn parts considerablas da la citad serradas per il public.
Tranter auter pervi da respargns drastics en il preventiv da cultura è il process da decadenza s’avanzà rapidamain. Suenter ina plievgia intensiva, e malgrà ils avertiments dals archeologs, è la Schola Armaturarum situada a la Via dell’Abbondanza dada ensemen ils 6 da november 2010. Uschia è quest edifizi, ch’era gia vegnì donnegià durant la Segunda Guerra mundiala, vegnì destruì cumplettamain. Tar ulteriuras sbalunadas èsi vegnì ils 6 ed ils 30 da november 2010 vi da la Casa del Moralista e vi da la Casa di Trebio Valente. En la publicitad taliana vegn il stadi desolat da Pompei discutà pli e pli sco emblematic per ina politica da cultura sbagliada. Er l’october 2011, suenter ina greva daratga, èsi vegnì tar donns vi d’in mir. Per il 2011 ha l’Uniun europeica mess a disposiziun 105 milliuns euros per lavurs da restauraziun urgentas a Pompei.
Mintg’onn visitan radund 2 milliuns persunas la citad. Ils turists da Pompei furman in impurtant factur economic en la regiun.
Lieus d’exchavaziuns situads en il conturn da Pompei
Sper Pompei èn er auters abitadis en Campania daventads l’unfrenda da l’erupziun dal Vesuv l’onn 79 s.C. Sper lieus pli pitschens – Stabiae ed Oplontis – è surtut da numnar en quest connex la citad da Herculaneum.
Istorgia
thumb|220px|Herculaneum cun la citad dad Ercolaneo davosvart Davart l’istorgia da la citad en il temp preroman-osc na san ins betg bler. Il num Herculaneum renviescha a Heracles e lascha supponer ch’i sa tractia oriundamain d’ina fundaziun greca. E propi cumpara la citad l’emprima giada sut il num ‹Herakleion› (Theophrast, 314 a.C.). Er la furma rectangulara da l’entir cumplex regorda a las colonias grecas. Herculaneum era circumdà d’in mir che cumpigliava in territori da radund 20 hectaras; la citad era situada a la via da la costa che manava da Napoli per lung dal golf a Pompei e Stabiae (il trassé da la Via Domitiana da pli tard).
Dapi l’onn 307 a.C. tutgava Herculaneum tar il territori d’influenza roman. En la Guerra dals confederads (91–88 a.C.) è la citad vegnida occupada l’onn 89 a.C. sut Papius Mutilus; curt temp suenter è ella però vegnida reconquistada senza gronda resistenza d’in legat da Sulla. Cuntrari ad intginas autras citads vischinantas ha Herculaneum pudì mantegnair il status d’in municipium. Sco a Pompei sa chattava l’administraziun da la citad en ils mauns dals duumviri.
Dal temp da l’erupziun dal Vesuv vivevan a Herculaneum radund 4000 persunas. La citad era pia bundant pli pitschna che Pompei. I sa tractava d’ina citadina da port, en la quala il commerzi na giugava betg ina gronda rolla; ins viveva surtut da la pestga, da l’agricultura e da la mastergnanza. Las chasas ch’èn vegnidas a la glisch mussan però ch’ils abitants eran per part ordvart bainstants. Pervi da sia bellezza natirala, cun la vista magnifica sin il Golf da Napoli e l’aria pura che vegniva ludada da divers scripturs da l’antica, era Herculaneum in lieu tschertgà sco residenza da stad. Blers Romans bainstants han erigì lur villas e vivevan là cun lur sclavs e mastergnants. La pli famusa è la Villa dei Papiri, numnada tenor la biblioteca da rollas da papirus ch’ins ha chattà là (e las qualas sa laschan per part anc leger).
Erupziun dal Vesuv
Da l’emprima fasa da l’erupziun è Herculaneum, ch’è situà en il vest dal Vesuv, strusch stà pertutgà. Entant ch’ils tetgs da las chasas èn dads ensemen a Pompei sut la chargia da tschendra, èn crudads a Herculaneum be paucs centimeters tschendra – avunda però per far scappar en prescha la gronda part dals abitants. Sur lung temp èn ins stads da l’avis che praticamain tut ils abitants sajan vegnids da mitschar, damai ch’ins è fruntà en ils secturs exchavads sin be paucs skelets. Quai è però sa midà cura ch’ins ha extendì il 1982 las exchavaziuns sin il port antic da Herculaneum. A l’intern da dudesch remisas da bartgas èn ins fruntà sin pitschen spazi sin radund 250 skelets. Pertge che las persunas ch’èn vegnidas per la vita en quest lieu n’eran betg fugidas cun ils auters abitants n’è betg cler. Eventualmain speravan els da pudair mitschar sur la mar, forsa pensavan els er d’esser protegids sut ils arvieuts relativamain ferms da las remisas da bartgas da plievgia da tschendra e craps-spungia. Ils skelets mussan però er surproporziunalmain bleras anomalias che renvieschan a vegliadetgna, impediments u malsognas. Probablamain n’eran questas persunas betg stadas ablas da fugir a temp ensemen cun il rest da la populaziun.
Durant la notg è il nivel d’erupziun ch’era muntà fin en la stratosfera dà ensemen; il material ch’era vegnì bittà ora è crudà enavos sin las spundas dal Vesuv. Vers l’ina da la notg è in current piroclastic – ina maschaida da tschendra, tocs da crappa e gas – s’avischinada a Herculaneum cun ina spertadad tranter 100 e 300 km/h ed ina temperatura da bundant 400 °C. Cura che quest current ha cuntanschì las remisas da bartgas èn las persunas ch’eran restadas là mortas entaifer secundas d’in schoc termic. Ils edifizis da Herculaneum èn però vegnids donnegiads be pauc da quest emprim current, damai ch’el na manava betg cun sai bler material. In’ura pli tard è però suandà in segund current cun bler material, il qual ha tutgà ils edifizis cun gronda forza. La damaun è suandà in terz e vers mezdi in quart current. Il material da quests dus ultims currents era spess e viscus ed ha emplenì ils edifizis. Herculaneum è uschia vegnì sutterrà dal tuttafatg sut ina stresa da fin 20 m spessezza. Cura che quest material è sa sfradentà, è el sa transfurmà en ina spessa massa da crap da tuf. A la successiun d’eveniments descritta è d’engraziar il fatg ch’ils edifizis da Herculaneum e lur inventari èn sa mantegnids relativamain bain:
Rescuverta ed exchavaziuns
thumb|200px|La Getty Villa en vischinanza da Los Angeles (California) furma in’imitaziun libra da la Villa dei Papiri En il decurs dals tschientaners era l’enconuschientscha exacta davart la posiziun da la citad sutterrada ida a perder. En il temp medieval èn las restanzas da la citad per part vegnidas surbajegiads tras la citadina Resina (ch’è vegnida renumnada pir il 1969 en Ercolano). Bain avev’ins gia chattà en il 16avel tschientaner intginas sculpturas ed inscripziuns, ma pir il 1709 è in pur fruntà casualmain – cun chavar in foss per in bigl – sin restanzas dal teater da Herculaneum. L’areal è vegnì cumprà dal prinzi d’Elboeuf ch’ha instradà emprimas exchavaziuns (cf. las expectoraziuns fatgas survart en connex cun l’istorgia d’exchavaziun da Pompei).
Il 1750 avev’ins – medemamain cun vulair endrizzar in bigl – chattà la Villa dei Papiri, quai ch’ha dà nov schlantsch a las lavurs d’exchavaziun. Dal 1750 fin il 1761 ed il 1764/65 han ins fatg sin l’areal da questa villa e da l’uschenumnada Basilica exchavaziuns sistematicas ch’èn surtut vegnidas manadas da l’inschigner militar svizzer Karl Weber. Weber ha fatg plans precis che lubeschan oz d’identifitgar il decurs da las exchavaziuns ed il lieu da chat da las singulas ovras. L’onn 1765 è però sortì gas en las galarias, quai ch’ha sfurzà d’interrumper las lavurs e da sigillar las entradas.
L’onn 1828 ha Francesco I reprendì las lavurs, e quai per l’emprima giada en furma d’exchavaziuns al liber. Sin in areal da 900 m² ch’il stadi aveva acquistà han las exchavaziuns cuntinuà fin il 1855. Ils onns 1869 fin 1875, cun sustegn dal retg talian Vittorio Emanuele II, è l’entira stresa vulcanica vegnida allontanada en in pitschen sectur dal territori d’exchavaziun; damai che quai è stà ina lavur fitg stentusa e colliada cun gronds custs, han silsuenter pliras emprovas da cuntinuar cun las lavurs fatg naufragi. Pir il 1924 ha cumenzà sut la direcziun dad Amedeo Maiuri la proxima fasa d’exchavaziun. Abstrahà da curtas interrupziuns perdura quella fin oz. Sut Maiuri era vegnì exproprià in territori da nov hectaras; l’ulteriura extensiun dal territori d’exchavaziun tanscha fin al cunfin da la zona surbajegiada da la citad odierna. Dal 1982 al 1988 ha l’archeologa americana Sara C. Bisel manà in’exchavaziun ch’è surtut sa concentrada sin la zona dal port e da la riva. A chaschun da quella èn vegnids a la glisch ils skelets numnads survart, ils quals han pussibilità vastas analisas paleopatologicas e paleodemograficas da la populaziun d’ina citad antica.
Sper chasas privatas ch’èn per part bain mantegnidas (inclusiv l’inventari), han ins er scuvert a Herculaneum edifizis publics e villas situadas davant las portas da la citad. La gronda part dals chats è exponida en il Museum naziunal d’archeologia a Napoli.
Colliaziuns
Infurmaziuns generalas:
Litteratura:
Illustraziuns:
Balzers
Balzers è ina vischnanca dal Liechtenstein.
Hans Baluschek
thumb|200px|Hans Baluschek, 1912 Hans Baluschek (* ils 9 da matg 1870 a Breslau; † ils 28 da settember 1935 a Berlin) è stà in pictur artist, graficher e scriptur tudestg. El ha fatg part da la Berliner Secession, è stà commember en il Deutscher Künstlerbund e tutgava tar il Verband Deutscher Illustratoren. Suenter il 1920 è el stà commember activ da la SPD. Dal 1929 fin l’entschatta 1933 è el stà manader da la Grosse Berliner Kunstausstellung.
Baluschek è stà in dals represchentants principals dal realissem critic tudestg – cumbain ch’el sez refusava mintga furma dad ‹-issem› per ses art – e documentava a moda accusanta la vita dal proletariat. Ses maletgs represchentan correspundentamain surtut ils umans da la classa dals lavurants a Berlin.
Enconuschent è el surtut vegnì pervi da ses maletgs, sias illustraziuns da cudeschs sco ‹Peterchens Mondfahrt› e contribuziuns per differentas revistas da la Republica da Weimar.
Uffanza e giuventetgna (1870–1889)
thumb|220px|Impressiun da Breslau enturn il 1890 Hans Baluschek è stà il figl da Franz Baluschek, topograf guvernamental ed inschigner da viafier. El aveva trais soras, da las qualas duas èn però gia mortas baud da la tuberculosa. Tras l’euforia a Breslau (en la Pologna odierna) sco citad residenziala prussiana suenter la Guerra tudestg-franzosa 1870/1871, ha Franz Baluschek empruvà da fitgar pe sco interprendider independent sin il sectur da la viafier, ed è surtut stà activ a Haynau (oz: Chojnów) ch’è uschia er daventà per ses figl sper Breslau il segund lieu d’abitar. Tras ses bab è ultra da quai gia sa manifestada en il figl en giuvens onns la fascinaziun per la viafier.
L’onn 1876 è la famiglia ida cun Hans Baluschek, ch’aveva pir sis onns, a Berlin. Fin il 1886 han els midà tschintg giadas abitaziun, èn però adina restads en ils quartiers da lavurants che s’extendevan adina dapli davant il Hallesches Tor ed il Kottbusser Tor (oz: Berlin-Kreuzberg). Berlin sa chattava da quel temp en ina depressiun chaschunada tras la crisa economica mundiala dal 1873, e surtut la situaziun da l’industria da viafier sa preschentava suenter il bancrut da l’interpresa Bethel Henry Strousberg en ina situaziun fitg difficila. Franz Baluschek lavurava sco inschigner da viafier roial tar la viafier statala, en la quala èn vegnidas transfurmadas las interpresas privatas, ed ha uschia pudì nutrir la famiglia che viveva en in milieu burgais fin da pitschna burgaisia-proletar amez autras famiglias da lavurants. Suenter avair visità la scola da vischnanca, è Hans Baluschek vegnì recepì cun nov onns a l’Ascanisches Gymnasium ch’era vegnì fundà il 1875. Quel furmava ina da las paucas scolas superiuras a Berlin, en las qualas ils scolars vegnivan instruids a basa d’in plan d’instrucziun umanistic e da las scienzas natiralas.
Ils onns 1882 fin 1886 ha l’artist russ Wassili Wereschtschagin exponì en plirs ciclus da maletgs sias impressiuns da la Guerra russ-osmanica 1877/1878 ed auters maletgs da guerra. Quels han manà a Berlin a vivas discussiuns e l’artist è daventà popular pervi da ses cuntegns e dal realissem nunusità. Per Baluschek ha la visita da l’exposiziun muntà in’experientscha profunda che dueva marcar sia vita. El ha cumenzà a copiar maletgs ed a malegiar sez. En sias ovras temprivas ha el tranter auter empruvà da represchentar scenas da guerra ch’imitiavan Wereschtschagin; er en ses maletgs da guerra da pli tard resorta cleramain l’influenza da quest model.
L’onn 1887, en connex cun l’erecziun da la viafier sin l’insla Rügen, è ses bab vegnì tramess a Stralsund. Là ha Baluschek passentà ses ultims dus onns da scola fin l’abitur. Qua è el fruntà sin il magister Max Schütte ch’ha fatg enconuschent ses scolars cun las ideas e las finamiras dal socialissem ed ha instruì quels areguard las structuras da classa da la societad e connexs economics. Pervi da la lescha da socialists ch’era anc en vigur, è Schütte vegnì relaschà dal servetsch da scola. Baluschek e ses conscolars han cumenzà a s’approfundar en scrittiras socialisticas ed en ils texts da Leo Tolstoi ed Emile Zola che daventavan adina pli populars en Germania. L’onn 1889 ha Baluschek terminà ses temp da furmaziun cun l’abitur e cun il giavisch da daventar pictur artist.
Emprims onns sco artist (1890–1894)
thumb|220px|Academia roiala dals arts figurativs a Berlin, fotografia dal 1905 Suenter ses abitur ha Hans Baluschek cuntanschì anc il medem onn l’access al studi a l’Academia roiala dals arts figurativs a Berlin. Qua ha el emprendì a conuscher Martin Brandenburg, cun il qual al ha collià ina stretga amicizia per vita duranta. La scol’auta vegniva manada dad Anton von Werner, il qual aveva, malgrà bleras novaziuns, ina tenuta ordvart conservativa. Surtut refusava el tuttas tendenzas che derivavan dals impressiunists tudestgs sco Max Liebermann, Lesser Ury e Franz Skarbina e sa stentava da bandischar da sia scola tutta expressiun artistica influenzada da questas varts. Enstagl deva el paisa a temas cumprovads da la pictura academica e metteva surtut en il center la pictura istorica che giudeva en la recepziun d’art uffiziala la pli gronda stima.
Baluschek viveva a Berlin-Schöneberg; ses pli vegl cudesch da skizzas ch’è enconuschent deriva da l’onn 1889 ed al mussa en in autopurtret cun chapè e bindel en las colurs d’in student da corps. Schebain el ha sez fatg part d’in’uniun da students, n’è però betg enconuschent; maletgs da pli tard mussan enconuschientschas da l’organisaziun da quellas ed er en sias novellas revegna el a questa tematica. En sias lavurs temprivas dattan ultra da quai en egl las bleras scenas da guerra e da cumbat militar, sper represchentaziuns da la vita sin via a Stralsund e Berlin. Ils onns 1890 s’augmenta la cumpart da represchentaziuns da las differenzas da classa sociala e da la vita dals lavurants a Berlin marcantamain, quai che mussa ch’el cumenzava a sa schliar da la pictura academica.
La stad 1893 ha Baluschek terminà ses studi a l’academia per lavurar sco artist liber. Cuntrari a la gronda part dals artists cun furmaziun academica è el sa concentrà vinavant sin las differenzas da classa ed è uschia daventà svelt in nunconformist entaifer il manaschi d’art dal temp wilhelministic. El ha surtut sa laschà influenzar da las scrittiras da Gerhart Hauptmann, Leo Tolstoi, Henrik Ibsen, Johannes Schlaf ed Arno Holz, ils quals represchentavan il center dal moviment da litteratura natiralistic a Berlin, ed ha collià quellas cun ses studi da scrittiras teoreticas da la litteratura socialistica sco er d’ulteriurs studis da la medischina, filosofia ed economia publica.
En tschertga da l’atgna expressiun artistica (1894–1914)
La via da Baluschek vers in’atgna expressiun artistica cumenza il 1894 e tanscha fin l’entschatta da l’Emprima Guerra mundiala l’onn 1914. Durant quel temp ha el sviluppà sia posiziun individuala entaifer la scena d’art a Berlin; quella è segnada da l’opposiziun envers la pictura academica tradiziunala e d’amicizias cun artists che persequitavan las medemas ideas sco el. Quests ultims ha el surtut chattà en ils circuls enturn Liebermann. Ses motivs derivavan per il pli da l’ur da la citad da Berlin, nua ch’ils plazzals da novas abitaziuns e da la viafier manavan ad in’enorma creschientscha. Las fabricas, ils santeris ed oravant tut ils umans ch’el utilisava sco protagonists da sias ovras chattava el surtut qua. Il natiralissem litterar è daventà per el la directiva artistica decisiva, la quala ha accumpagnà ses cumbat cunter las convenziuns e l’autoritad dals cuntegns e da las furmas e che dueva definir ses stil fitg individual fin l’entschatta dal 20avel tschientaner. thumb|220px|‹Vergnügungspark – In der Hasenheide› (1895) En ses maletg ‹Mittag› dal 1894, che represchenta in til da dunnas ed uffants che portan en lur chanasters als umens en las fabricas il gentar, sa mussa quest’influenza fitg bain. Las protagonistas èn, tras la greva lavur e las povras cundiziuns da viver, daventadas tips senza nagina individualitad. Mintgina da las dunnas è be ina part da la massa, pertge che betg la persuna singula, mabain la massa d’umans che funcziunescha furma in factur da la societad industrialisada.
Il maletg ‹Eisenbahner-Feierabend› dal 1895 reprenda questa tematica. La massa da persunas vegn represchentada qua tras ils lavurants sezs che returnan, davant ina culissa da viafiers, chamins da fabricas e conducts, stanchels da la lavur e vegnan per part retschavids d’uffants che guardan serius. Da quel temp steva Baluschek en contact amicabel cun il litterat Richard Dehmel ch’è vegnì enconuschent tras poesias sco ‹Der Arbeitmann› e ‹Vierter Klasse› e dal qual la collecziun da poesias ‹Weib und Welt› dal 1896 è illustrada cun in maletg da cuverta da Baluschek. Il 1897 ha Baluschek er fatg in purtret dal liricher. Ulteriurs contacts ha el tgirà cun Hermann Bang, Cäsar Flaischlen, Hans Land e surtut cun Arno Holz, dal qual el tutgava tar il circul d’amis pli stretg. L’onn 1897 ha Baluschek giugà en la represchentaziun da Holz ‹Sozialaristokraten› sut il pseudonim Fritz Gieseke la rolla dal Sprödowski, si’emprima ed ultima rolla sco actur. Holz è daventà per Baluschek ina figura-clav dal natiralissem ed in mentur spiertal, cumbain che las lavurs da Baluschek han cumenzà pir cur ch’il moviment dal natiralissem litterar gieva plaunsieu a fin.
Baluschek ha sviluppà in’atgna tecnica da malegiar che sa basava surtut sin aquarels e gouaches, entant ch’el duvrava relativamain darar colurs dad ieli. Il fund preparava el cun crida dad ieli per crear in’impressiun a medem temp plain colurs e tuttina fustga. Tenor Baluschek dueva quai correspunder a l’atmosfera da Berlin, «sco che jau la resent cun ses caracter grisch». Ed el scriva vinavant: «La colur dad ieli ma pareva per quest intent memia saziada e grassa; ultra da quai na lubescha quella sin ils formats relativamain pitschens betg la ferma expressiun da las lingias da la fatscha da mias figuras e da divers detagls sco che quai è il cas tar il rispli da colur gizzà.»
En la segunda mesadad dals onns 1890 è Baluschek vegnì pli e pli enconuschent en la scena d’art a Berlin, surtut tras sias exposiziuns dals onns 1895, 1896 e 1897 en la gallaria Gurlitt, ensemen cun Martin Brandenburg, en rom da las qualas el ha preschentà per l’emprima giada ses maletgs ad in public pli vast. Cumbain ch’igl aveva gia dà pli baud represchentaziuns or da la burgaisia pitschna da Berlin ed er Max Liebermann, Franz Skarbina, Fritz von Uhde ed auters artists dal realissem tudestg avevan malegià scenas or dal mund dals lavurants e scenas da la citad gronda, eran ils maletgs da Baluschek a ses temp tuttina insatge nov ed extraordinari. Ils maletgs da Baluschek sa distinguan, sco ch’han constatà ils critichers d’art, tras ina vardaivladad directa che dat a sias impressiuns da la realitad insatge inquietond, provocant. La represchentaziun da las relaziuns da viver inumanas e da las cundiziuns da lavur tristas resortiva savens d’ina fatschada (apparentamain) divertenta. Il criticher Willy Pastor (1867–1933) ha constatà «ch’i sa zuppa davos questa novellistica innocenta insatge ch’è dapli che be raquint». Ma betg per tuts è quai dalunga stà evident: Tenor ses dir sa divertivan ils critichers d’ir da maletg tar maletg, ubain ch’els vulvevan a quels il dies, perquai che Baluschek tutgava tar il «pievel senza gust dals natiralists» e sa distingueva tras «memia pauc parfum e memia bler paltaun». thumb|220px|‹Grossstadtbahnhof› (1904) Visibel daventa quest cuntrast tranter auter en ovras sco ‹Vergnügungspark – In der Hasenheide› (1895), nua che l’atmosfera festiva a la surfatscha vegn relativada tras las fatschas dals protagonists e la represchentaziun dals stans da fiera. En il maletg ‹Hier können Familien Kaffee kochen› (1895) vegn la scena en sasez communicativa da sis dunnas davant chantas da café rutta tras lur fatschas isadas, plain faudas. Il maletg ‹Tingeltangel› (1890) stgaffescha in cuntrast tranter l’intern d’in local da divertiment cun busta da l’imperatur e tailas en colur nair-cotschen-aur e la represchentaziun d’ina sautunza. ‹Berliner Rummelplatz› mussa in carussel plain colurs, cuntrastond in giuven da lavurants che fima cigaretta ed in uffant che sufla si balluns. In’anticipaziun da la nova objectivitad furma l’aquarel ‹Neue Häuser› (1895) che mussa senza idealisar in cumplex da chasas en vischinanza d’ina fabrica, monoton e bandunà.
Pervi da la malcuntentientscha dals artists da Berlin cun la predominanza da la concepziun da l’art uffiziala sut Anton von Werner e las exposiziuns d’art fullanadas cun grondas quantitads da maletgs, hai dà a la fin dal 19avel tschientaner a Berlin ina secessiun entaifer la scena d’art. Sut la direcziun da Leistikow è vegnida fundada il 1892 la Vereinigung der XI sco cuminanza d’exposiziun exclusiva. Er Baluschek han ins supplitgà da sa participar a las exposiziuns da la cuminanza.
Il scandal pervi da l’annullaziun d’in’exposiziun dad Edvard Munch l’atun 1892 tras Anton von Werner, ha chaschunà ulteriura malcuntentientscha tranter ils artists da Berlin. Quai ha manà il 1898 a la fundaziun da la Berliner Secession tras ils artists moderns da la citad, medemamain sut direcziun da Leistikow. Er Baluschek ha tutgà tar ils commembers fundaturs da la Secessiun ed è vegnì elegì sco actuar. Ensemen cun Käthe Kollwitz, Otto Nagel e Heinrich Zille ha el represchentà entaifer la Secessiun l’art enragischà, da critica sociala, sa differenziond uschia dals artists da la cuminanza che stevan per gronda part sut l’influenza da l’impressiunissem, pointillissem e simbolissem franzos. Entant che Zille e Kollwitz eran però, sco dissegnaders, dependents da las exposiziuns en nair ed alv dals arts dissegnads, pudeva Baluschek preschentar regularmain ses maletgs en rom da las exposiziuns da la Secessiun e muntava uschia ina provocaziun cuntinuanta per ils circuls conservativs. Gia il maletg ‹Singknaben› (1895), che Baluschek ha mussà a chaschun da l’emprima exposiziun da la Secessiun il 1899, cuntrastava cun la societad ch’era cumparida en gardaroba eleganta a quest eveniment cultural. Entant ch’ins ha sinaquai tuttavia considerà «la vart main privlusa da la Secessiun» sco gudogn, era la «pictura da miseria» per auters, per exempel per il deputà en il Reichstag naziunalliberal Waldemar von Oriola in «product sfranà vidvart tuttas normas esteticas».
Baluschek ha maridà il 1902 l’actura da teater Charlotte von Pazatka-Lipinsky, la quala el aveva emprendì d’enconuscher intgins onns avant tras ses contacts tar il mund dal teater. Il 1900 aveva el malegià ina decleraziun d’amur en furma d’el sez sco chavalier-diala che surdat ad ina dama cun ils tratgs da Charlotte von Pazatka-Lipinsky ina rosa. Ensemen cun ella è el ì a star en ina chasa en la Klopstockstrasse a Berlin-Tiergarten. La lètg ch’è stada a l’entschatta fitg romantica, è però sa sviluppada a moda nuncuntentaivla ed è vegnida schliada il 1913 senza uffants. thumb|230px|La giuria per l’exposiziun da la Secessiun da Berlin (1908). Da sanestra a dretga: Fritz Klimsch, August Gaul, Walter Leistikow, Hans Baluschek, Paul Cassirer, Max Slevogt (sesend), George Mosson (en pe), Carl Max Kruse (en pe), Max Liebermann (sesend), Emil Rudolf Weiß (en pe), Lovis Corinth (en pe) L’onn 1904 è cumparì en la retscha ‹Moderne Illustratoren› l’emprima giada ina monografia davart Hans Baluschek da Hermann Esswein, animà tras l’editur Reinhard Piper. La seria, ch’ha purtretà sper Baluschek ils illustraturs Thomas Theodor Heine, Eugen Kirchner, Adolf Oberländer, Edvard Munch, Henri de Toulouse-Lautrec ed Aubrey Beardsley, è sa concentrada sin las lavurs en connex cun ils illustraturs da cudeschs, ha però en il cas da Baluschek mussà sper sias illustraziuns da paraulas surtut ses maletgs davart Berlin.
Dapi il 1908 ha Baluschek fatg part da la suprastanza da la Secessiun da Berlin; in pau a la giada è però er quella vegnida crititgada adina dapli. L’avertadad che quella aveva mussà tar sia fundaziun envers la nova epoca da l’impressiunissem, è sa midada cur ch’ha cumenzà a sa derasar l’expressiunissem. Max Liebermann ha, sco manader da la Secessiun, impedì in’exposiziun da Henri Matisse. Auters artists sco il commember da la Secessiun Max Beckmann èn sa lamentads «pervi d’ina impertinenza suenter l’autra». Il 1910, suenter ch’eran vegnids refusads ulteriurs artists, è sa spartida la Neue Secession enturn Georg Tappert e Max Pechstein ed ha gì lieu l’«exposiziun d’ovras dals refusads da la Secessiun da Berlin». Il 1913 han ins cun l’exposiziun d’atun cun ovras dad Edvard Munch, Pablo Picasso ed Ernst Ludwig Kirchner, fatg in’ultima emprova da calmar la situaziun en la Secessiun da Berlin. Il medem onn han però reproschas massivas cunter Paul Cassirer en sia funcziun dubla sco commember da la giuria da la Secessiun e sco vendider d’art manà a la sortida da 42 artists or da la Secessiun. Tranter quels sa chattavan Max Liebermann e l’entira suprastanza ch’han uss furmà la Freie Secession. En la Berliner Secession è surtut restà Lovis Corinth sco artist da renum internaziunal, il qual ha cuntinuà a manar la cuminanza.
Baluschek ha maridà l’onn suenter ses divorzi si’anteriura scolara da pictura Irene Drösse ch’era 25 onns pli giuvna ch’el. Cun ella è el stà ensemen fin sia mort. Ils onns da guerra 1916 e 1918 èn naschidas lur figlias communablas Regine e Renate.
Svilup durant la guerra (1914–1918)
L’Emprima Guerra mundiala ha gì ina fitg grond’influenza tant sin l’ambient artistic a Berlin sco er sin ils singuls artists. Cun la decleraziun da guerra da l’Imperi tudestg cunter la Russia e la Frantscha è sa stgargiada in’immensa tensiun ch’era vegnida creada avant tras in’atmosfera guerresca, agressiva. Er tranter ils artists hai dà tals ch’han exprimì in optimissem da guerra, per exempel Lovis Corinth, Karl Scheffler u Thomas Mann; ins ha stgaffì lavurs patrioticas. Be paucs artists sco Käthe Kollwitz ed Otto Nagel n’han betg sa laschà entusiasmar dals tuns da guerra. Per sustegnair da vart dals artists il pajais durant ils onns da guerra, han ins edì revistas sco ‹Kriegszeit› (editur Paul Cassirer), a las qualas er Max Liebermann e Hans Baluschek han contribuì lavurs. Heinrich Zille ha inventà per la revista ‹Ulk› las figuras umoristicas ‹Vadding und Korl› e per ils fegls d’artists emnils davart la guerra han sper Liebermann, Corinth, Zille e Baluschek er lavurà Philipp Franck, Friedrich Kallmorgen e Martin Brandenburg. Er Max Slevogt, Gerhart Hauptmann, Ernst Barlach, August Gaul e blers auters han contribuì cun lur lavurs a sustegnair patrioticamain las truppas en guerra, ubain ch’els èn s’annunziads voluntarmain a prestar servetsch militar sco Richard Dehmel, Erich Heckel e Max Beckmann.
Sco tar auters è questa participaziun e quest sustegn er d’attribuir tar Baluschek a sia – malgrà tutta rebelliun – tenuta atgnamain positiva envers la monarchia constituziunala. A medem temp era la scena d’artists tudestga gia dapi daditg malcuntenta cun il fatg ch’i vegniva dà en vasts circuls la preferientscha surtut a l’art franzos. Gia ils onns 1907/1908 era Baluschek sa participà ad exposiziuns d’art dal Werdandibund ed aveva sustegnì ovras militaras en regurdientscha da las guerras da liberaziun cunter Napoleun Bonaparte ils onns 1813–1815 cun contribuir dissegns da schuldads en ambient privat. Pervi da la tenuta antisemitica ed intoleranta che sa manifestava adina dapli en questa lia, ha el alura però rut cun quella.
L’onn 1915 è cumparida ina mappa cun il titel ‹Der Krieg 1914–1916› cun 22 maletgs da Baluschek, la quala è vegnida edida da l’associaziun da las instituziuns da tgira da malsauns tudestgas. Quella cuntegneva in text patriotic da l’istoriograf Richard Du Moulin-Eckart ch’era illustrà cun dissegns da Baluschek che mussavan chanuns, sutmarins, aviuns ed autras armas e vehichels da guerra. Ultra da quai cuntegneva la mappa dudesch tavlas da colur d’in’entira pagina cun scenas da guerra. Quellas represchentsvan destrucziuns, blessads e morts, e l’ultima tavla cun num ‹L’agid› mussava ina tenda da la Crusch cotschna cun blessads.
Triesenberg
Triesenberg è ina vischnanca dal Liechtenstein.
Hans Baluschek
Svilup durant la guerra (1914–1918)
Sco auters collegas è er Baluschek s’annunzià, probablamain voluntarmain, al servetsch da guerra ed è stà engaschà il 1916 en il landsturm a la front dal vest e pli tard en l’ost. Durant quest temp ha el cuntinuà ad illustrar scenas da guerra; quellas èn però daventadas pli moderadas e mussan er las lavurs che las dunnas han gì da surpigliar da lur umens. Il stretg ami da Baluschek Martin Brandenburg è gia vegnì blessà l’onn 1915 grevamain tras in sajet en il chau ed ha pers in egl; il 1919 è el mort en consequenza da questa blessura da guerra. En ses maletg ‹Zur Heimat› che mussa co ch’in vaschè vegn, accumpagnà d’onurs militaras, chargià per vegnir transportà a chasa, elavurà Baluschek il 1917 il cuntrast tranter l’ardiment patriotic dal schuldà e sia vita che vegn sacrifitgada. La fin da la guerra e surtut las consequenzas catastrofalas da quella per la Germania han commuventà profundamain Baluschek e blers auters. La Revoluziun da november 1918 ha el be percepì or da la distanza. Baluschek ha malegià pauc l’onn 1918, si’ovra sa restrenscha ad intgins dissegns dals cumbats sin via a Berlin ed ad in autopurtret che mussa Baluschek ruassaivel e concentrà.
Operar durant ils onns da la Republica da Weimar (1918–1932)
thumb|180px|Hans Baluschek l’onn 1930 Ils proxims onns ha Baluschek surtut illustrà paraulas. Ad in vast public èn fin oz enconuschentas sias illustraziuns tar ‹Peterchens Mondfahrt› (rumantsch: ‹Pederin sgola sin la glina›) da l’onn 1919, las qualas el ha stgaffì per incumbensa dal Klemm-Verlag per la paraula scritta da Gerdt von Bassewitz. Per quest’incumbensa ha Baluschek fatg 16 maletgs colurads cun tusch e 37 dissegns a penna. Gia pli baud era el per part s’occupà cun represchentaziuns fantasticas ed aveva s’acquistà in tschert renum sco illustratur da cudeschs – ils maletgs fatgs per ‹Peterchens Mondfahrt› duevan però daventar sias illustraziuns da paraulas las pli enconuschentas. Auter che per exempel Max Slevogt, ch’aveva illustrà ils onns 1920 paraulas per incumbensa da Bruno Cassirer, ha Baluschek – cun sias duas figlias fitg giuvnas – pudì sa metter en la moda da pensar dals uffants ed ha uschia creà maletgs plain fantasia.
Hans Baluschek ha illustrà per il Klemm-Verlag ulteriurs cudeschs d’uffants e da paraulas, tranter quels ‹Was der Kalender erzählt› (1919), ‹Pips, der Pilz› (1920), ‹In’s Märchenland› (1922), ‹Prinzessin Huschewind› (1922) da Fritz Peter Buch e ‹Von Menschlein, Tierlein, Dinglein› (1924). Ultra da quai ha el illustrà per il Comenius Verlag in’ediziun da las paraulas da Grimm (1925). Vitiers vegnan dissegns da costums, placats e culissas per il teater e per part per il film. En pli ha el ornà l’onn 1927 ils tschalers da la taverna Lutter & Wegner cun scenas da Berlin plain fantasia ed a medem temp umoristicas.
Sco blers auters artists era Baluschek vegnì suenter la guerra en ina crisa; a medem temp ha el però nizzegià las pussaivladads che sa purschevan per cumenzar da nov. El è sa decidì da sustegnair a moda activa la Republica da Weimar ch’è vegnida proclamada ils 11 d’avust 1919 e surtut da prender influenza en ils secturs da la cultura e da la furmaziun. Uschia è el stà il 1920 in dals emprims organisaturs e docents a la scol’auta populara da Berlin fundada da nov, ed ha instruì là pictura. Gia il 1919 ha el appartegnì a la cumissiun uffiziala ch’aveva d’examinar ils films; qua ha el empruvà da dar cuntrapais als films da divertiment superfizials cun promover il film politic. Il film ‹Mutter Krausens Fahrt ins Glück› (1929) da Piel Jutzi, tenor raquints da Heinrich Zille, è stà sut il protectorat da Baluschek, Otto Nagel e Käthe Kollwitz. Medemamain il 1919 ha el tutgà tar ils fundaturs da la lia per litteratura proletaria, ed il 1924 è el vegnì elegì sper Arno Holz, Martin Andersen Nexø, Karl Henckell, Paul Kampfmeyer e Friedrich Wendel en il cussegl consultativ dal circul da cudeschs socialdemocratic.
L’onn 1920 è Baluschek entrà en la SPD ed è daventà parsura da la deputaziun d’art a Schönenberg. Medemamain il 1920 è cumparì ses tom da novellas ‹Enthüllte Seelen›. Communablamain cun ils acturs Erwin Piscator e Leopold Jessner è el vegnì elegì, sut il presidi dal president da la citad da Berlin Gustav Böss, deputà dal pievel en la deputaziun d’art e furmaziun e tras quai responsabel per dumondas economicas sin il sectur da l’art e dals artists. El ha giugà ina rolla centrala tar la fundaziun da la cassa da sustegn dals artists da Berlin. Da l’associaziun dals artists figurativs en Germania è el per part stà parsura.