Clavazin
Svilup durant l’emprima mesadad dal 19avel tschientaner
A l’entschatta dal 19avel tschientaner dominavan duas mecanicas da clavazins ad ala: la mecanica da Vienna (mecanica cun lieungas da rebattida) tenor Johann Andreas Stein e la mecanica englaisa (mecanica cun lieungas da stausch) sviluppada da Backers, Stodart e Broadwood. Ils instruments munids cun la mecanica viennaisa eran pli gracils en lur construcziun. Il tun era pli satigl e dultsch. Ma ils musicists e cumponists dal cumenzament da la romantica dumandavan suenter dapli forza, intensitad, suenter in’extensiun pli vasta da la claviatura e dapli pussaivladads d’expressiun, uschia che la mecanica englaisa è sa messa tras adina dapli. Per augmentar supplementarmain il volumen èn stadas necessarias diversas adattaziuns. Dapli intensitad dumonda suenter martels pli gronds e pli grevs; quai sa laschava realisar meglier a basa da la mecanica englaisa cun lieungas da stausch. Tranter il 1750 ed il 1850 è la claviatura vegnida extendida da tschintg octavas sin set e mez. Il trend vers dapli volumen e l’extensiun da la claviatura han pretendì cordas pli grossas sco er ina chascha che deva dumogn a lur immensa forza da tracziun. Sur divers pass intermediars ha quai la finala manà al rom culà. Emprims patents per in tal derivan da Broadwood (1827) e Chickering (1843) e la furma ch’è oz usitada da Steinway & Sons (1859). A partir dal 1824 han ins producì las cordas da clavazin or d’atschal culà, il qual è pli resistent. A partir dal 1830 han ins cumenzà ad ordinar las cordas en crusch, en duas gruppas situadas ina sur l’autra en posiziun diagonala. Quai ha meglierà la statica da l’instrument ed ha pussibilità da far diever da cordas pli lungas er en instruments pli curts resp. pli bass. thumb|180px|Illustraziun da Ludwig Emil Grimm, 1826 In’innovaziun da Johann Heinrich Pape (1789–1875) da l’onn 1826 dueva s’effectuar a moda fundamentala sin il tun dal clavazin. El ha enzuglià ils chaus dals martels en fieuter e betg sco fin qua en tgirom. Elavurà bain po fieuter esser pli resistent che tgirom e sa lascha er applitgar meglier. En sia furma da svilup maximala suenter las cumplettaziuns tras Henri Herz avevan ils clavazins ad ala da Herz, Érard e Pleyel a Paris dal temp da Chopin fin a nov stresas, las qualas cumenzavan vi da la part centrala da lain cun duas stresas tgirom-tschierv, suandadas da pliras stresas da fieuter e da launa da differenta grossezza e tanschevan fin a pel-cunigl sco material da fabricaziun il pli lom a l’exteriur. Martels da questa moda d’elavuraziun cumplexa lubivan a persunas dal fatg da crear in tun d’in’immensa ritgezza e coluraziun. Il svilup vers salas da concert pli grondas ha alura dumandà suenter dapli volumen, quai ch’ins ha realisà cun ina u duas stresas da fieuter spess, unfrind però per part l’abundanza tonala ch’ins aveva cuntanschì avant. D’applitgar il fieuter sin ils martels è in process ordvart delicat. Blers constructurs da clavazins tegnan secret la procedura exacta. D’intunar in clavazin, vul dir da far vegnir pli lom e per part pli dir il fieuter da mintga tun per cuntanscher uschia il spectrum tonal il pli ritg pussaivel, furma dapi lura l’art per propi dals constructurs da clavazin.