cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Beatles
Origins (1956–1960)
Ils 6 da fanadur 1957 han ils Quarrymen sunà a chaschun d’ina festa da curtin da la plaiv da Liverpool-Woolton. Suenter l’emprim dals dus concerts ha ses ami da scola Ivan Vaughan preschentà a Lennon Paul McCartney ch’aveva da quel temp 15 onns. Lennon è stà impressiunà udind co che McCartney ha interpretà a moda suverana il toc da Cochran ‹Twenty Flight Rock›. Intgins dis pli tard è el daventà commember da la band. L’emprim concert communabel ha gì lieu ils 18 d’october 1957 en la New Clubmoor Hall a Liverpool. Che Paul McCartney è vegnì recepì en la band ha d’ina vart muntà per John Lennon da perder sia posiziun sco leader incontestà; da l’autra vart è sa sviluppada da l’entschatta ennà ina concurrenza artistica equivalenta ed ordvart fritgaivla. Gia la stad 1957 han Lennon e McCartney cumenzà a cumponer ensemen agens tocs; tar ils emprims insumma tutgan ‹Too Bad About Sorrows› e ‹Just Fun›. Bleras da questas cumposiziuns èn vegnida scrittas en stiva da la chasa en lingia da la famiglia McCartney a la 20 Forthlin Road.
Pass dal Bernina
Il Pass dal Bernina (talian: Passo del Bernina) è in pass da muntogna dal chantun Grischun. Il pass maina da Pontresina en l'Engiadin'Ota en il Valposchiavo.
The Beatles
Origins (1956–1960)
La primavaira u la stad 1958 han The Quarrymen registrà per intents privats las chanzuns ‹That’ll Be the Day› (ina cumposiziun da Buddy Holly) ed ‹In Spite of All the Danger› (ina cumposiziun da McCartney/Harrison) en il home studio da Percy Phillips a Liverpool. La band consistiva da quel temp da Lennon, McCartney, Harrison, Colin Hanton e dal pianist John Lowe. Las chanzuns èn vegnidas registradas directamain sin ina platta da gummalacca. La platta cun questas emprimas registraziuns dals Beatles da pli tard ha Lowe vendì il 1981 a Paul McCartney; quel las ha edì l’emprima giada il 1995 en rom da l’‹Anthology›.
Per sa qualifitgar per ina preschentaziun a la televisiun britannica; èn ils commembers da la band sa participads l’october 1959 sut lur nov num Johnny and the Moondogs ad ina concurrenza da talents da l’interprendider Carroll Levis. La band aveva bain pudì sa qualifitgar per il final dals 15 da november 1959 a Manchester; ma la finala han ils Moondogs – che n’avevan betg ils raps per star sur notg – stuì returnar cun l’ultim tren a Liverpool, e quai anc avant ch’els possian sa preschentar.
La stad 1960 è l’ami da John Lennon Stuart Sutcliffe daventà sco bassist commember dals Moondogs. Sutcliffe aveva frequentà ensemen cun Lennon la scola d’art; intimà da quel aveva el cumprà da la vendita d’in da ses maletgs in bass. Curt suenter è la band vegnida renumnada – sa referind a la band da Buddy Holly The Crickets (‹ils salips›) – en The Silver Beetles ed il fanadur 1960 en The Silver Beatles. ‹Beatles› cumbinescha il stil da musica ‹beat› cun il pled englais ‹beetle› per ‹bau›.
Il matg 1960 han ils Silver Beetles accumpagnà il chantadur Johnny Gentle sin sia turnea tras la Scozia. Ma enstagl d’als avrir las portas al success – sco ch’ils commembers da la band avevan sperà – è il viadi d’in emna sa sviluppà ad in veritabel fiasco. La gruppa anc nunenconuschenta ha stuì sa cuntentar cun in pitschen auditori, endirar fom e pernottar en hotels bunmartgads. In hotel han els schizunt stuì bandunar precipitadamain pervi da mancanza da daners. Ultra da quai è il battarist da quel temp, Tommy Moore, sa blessà tar in accident d’auto.
L’avust 1960 ha la gruppa decidì da laschar davent l’agiunta ‹Silver› ed è sa numnada da qua davent ‹The Beatles›.
Experientschas a Hamburg e Liverpool (1960–1961)
thumb|220px|Indra Club a Hamburg En tschertga da gruppas da musica englaisas per ses locals da notg a Hamburg ha l’organisatur d’occurrenzas tudestg Bruno Koschmider contactà la stad 1960 ses partenari da fatschenta a Liverpool Allan Williams. Quel aveva surpiglià per in tschert temp il management dals Beatles ed als ha offert in engaschament correspundent. Ils 16 d’avust 1960 èn John Lennon, Paul McCartney, George Harrison e Stuart Sutcliffe arrivads a Hamburg ensemen cun il battarist Pete Best ch’els avevan recrutà avant paucs dis.
Ils 17 d’avust 1960 ha la gruppa dà a Hamburg/St. Pauli l’emprim concert sut il num ‹The Beatles›. Da qua davent han els sunà mintga di en l’Indra, in club situà a la Grosse Freiheit. In pau a la giada èn ils commembers da la band s’adattads a l’ambient segnà da violenza, alcohol, drogas e sex. Ils dis da lavur da fin a nov uras han gidà ad engrondir il repertori, la spontanadad e la segirezza da sasez dals commembers da la band. Per attrair il public als ha il possessur dal club intimà da far ina show selvadia; uschia èn ils Beatles sa sviluppads al tip secret a la Grosse Freiheit.
A Hamburg han ils Beatles fatg l’enconuschientscha dals fotografs Astrid Kirchherr e Jürgen Vollmer sco er da l’artist Klaus Voormann; quels duevan influenzar a moda decisiva il stil e la cumparsa dals Beatles. Kirchherr ha fatg las emprimas fotografias professiunalas da la band, e la frisura dals Beatles, il famus moptop (‹chau-bulieu›), han ils Beatles surpiglià da Vollmer che purtava sez quest tagl.
Pervi da disturbi dal ruaus ha l’Indra Club stuì vegnir serrà. Sinaquai han ils Beatles midà la fin d’october 1960 en il Kaiserkeller. Qua è er sa preschentada la band da Liverpool Rory Storm & the Hurricanes cun il battarist Ringo Starr. Ils 15 d’october 1960 èn las duas gruppas s’unidas per far ina registraziun privata dal titel ‹Summertime›. En il decurs dals onns èn però idas a perder tut las nov plattas ch’eran vegnidas pressadas da questa emprima producziun communabla da Lennon, McCartney, Harrison e Starr.
La fin november han ils Beatles stuì bandunar la Germania; quai per l’ina perquai che George Harrison era cun ses 17 onns anc minoren, per l’autra pervi d’in incendiament presumtiv da Paul McCartney e Pete Best. Be Stuart Sutcliffe è restà tar si’amia Astrid Kirchherr a Hamburg; là è el mort il 1962 d’ina sanganada dal tscharvè en la vegliadetgna da be 21 onns. Ils onns 1961/62 èn ils Beatles alura anc sa trategnids per quatter ulteriuras stagiuns a Hamburg; l’emprima da quellas han els sunà en il Top Ten Club, las ulteriuras en il renumà Star-Club.
Ils 27 da december 1960 han ils Beatles dà in concert a Liverpool en la Litherland Town Hall. A chaschun da quel ha la gruppa pudì consolidar ses status sco ‹meglra band da la citad› ed igl èn sa fatgs valair emprims segns da la popularitad creschenta. Tar quest concert ha il student Chas Newby remplazzà Sutcliffe. Pauc pli tard ha alura Paul McCartney surpiglià definitivamain la rolla dal bassist ed ils Beatles èn daventads ina band da quatter commembers.
Il bun resun sin lur concert en la Litherland Town Hall ha pussibilità als Beatles da sa preschentar en divers clubs a Liverpool, quai ch’ha stabilisà supplementarmain lur reputaziun. Ils 9 da favrer 1961 han Lennon, McCartney, Harrison e Best dà lur debut en il Cavern Club a la Mathew Street; quel è bainspert daventà il club preferì da la band ed è restà legendar fin oz cun ses betg main che 292 concerts cumprovads dals Beatles.
Durant lur segund segiurn en Germania han ils Beatles accumpagnà il zercladur 1961 il chantadur britannic Tony Sheridan tar intginas registraziuns per la firma da discs Polydor. Tranter quellas sa chattavan ils tocs ‹My Bonnie›, ‹The Saints› (‹When The Saints Go Marching In›), ‹Why (Can’t You Love Again›), la cumposiziun instrumentala da Harrison/Lennon ‹Cry for a Shadow› e ‹Nobody’s Child›. Questas emprimas registraziuns professiunalas da la gruppa (las qualas èn vegnidas publitgadas en il territori tudestg sut il num The Beat Brothers) ha producì il cumponist e bandleader tudestg Bert Kaempfert; quai vala er per la proxima session – medemamain a Hamburg – ils 24 da zercladur 1961 cun la registraziun dals tocs ‹Ain’t She Sweet› e ‹Take Out Some Insurance on Me›.
Ils 28 da zercladur 1961 è vegnì fatg in contract tranter John Lennon e l’editur da musica Alfred Schacht. Sin giavisch da Brian Epstein è quel però gia vegnì schlià ils 25 da matg 1962; il di avant avevan els anc registrà cun Tony Sheridan ‹Sweet Georgia Brown› e ‹Swanee›. ‹My Bonnie› è cumparì l’october 1961 en Germania; igl èn vegnids vendids qua 100 000 exemplars, quai er perquai che Radio Luxemburg ha laschà ir intensivamain la chanzun.
Brian Epstein e George Martin (1961–1962)
thumb|220px|Cavern Club, Liverpool Ils 28 d’october 1961 ha in client incumbensà Brian Epstein, il mainafatschenta da la butia da plattas NEMS a Liverpool, d’al procurar in exemplar da la single ‹My Bonnie› ch’era cumparida en Germania. Suenter avair survegnì ulteriuras dumondas da clients ha Epstein retschertgà nua che la band sa trategnia. Ils 9 da november 1961 ha el visità ensemen cun ses assistent Alistair Taylor in concert dals Beatles en il Cavern Club. El è stà impressiunà dal carisma dals commembers da la band ed als ha offert in pèr emnas pli tard da daventar lur manager. Il fatg che Brian Epstein ha surpiglià lur management ha muntà per John Lennon, Paul McCartney, George Harrison e Pete Best ina midada vaira radicala areguard lur stil e lur moda da sa preschentar sin tribuna. Epstein ha insistì ch’ils commembers da la band sa preschentian en vestgids e betg en lur vestgadira da tgirom, ch’els sviluppian in program fix e sa cumportian sin tribuna a moda commensurada. Ils 9 da december 1961 han ils Beatles dà en il Palais Ballroom dad Aldershot lur debut en il sid da l’Engalterra, e quai avant in auditori da be gist 18 persunas.
Brian Epstein ha procurà als Beatles in termin da sunar avant tar la firma da plattas Decca a Londra. Il prim da schaner 1962 ha la band sunà en rom da l’uschenumnada Decca Audition 15 tocs (tranter auter ‹Money›, ‹Till There Was You› e ‹Besame Mucho›). La finala èn ils mainafatschenta da la Decca Mike Smith e Dick Rowe però sa decidids per Brian Poole & The Tremeloes; els eran numnadamain da l’avis «che bands da ghitarra vegnian ord moda».
Ils 7 da mars 1962 a Manchester han ils Beatles producì per l’emprima giada tocs per in’emissiun da radio da la BBC. Trais mais pli tard, ils 6 da zercladur 1962, han ils Beatles puspè gì la chaschun da sunar avant, questa giada en ils Abbey Road Studios a Londra davant ils producents da Parlophone George Martin e Ron Richards. Lennon, McCartney, Harrison e Best han sunà ‹Besame Mucho›, ‹Love Me Do›, ‹P.S. I Love You› ed ‹Ask Me Why›. Cumbain che Martin era atgnamain en tschertga d’in solist cun gruppa accumpagnanta en il stil da Cliff Richard e The Shadows, ha el offert als Beatles in contract da registraziun da musica.
Curt temp avant che duevan avair lieu las emprimas registraziuns, han ils Beatles relaschà surprendentamain il battarist Pete Best, che vegniva apprezià dal public, al remplazzond cun Ringo Starr ch’era gist sa preschentà cun sia gruppa Rory Storm & the Hurricanes en il Skegness. Ils motivs daco ch’ils Beatles èn sa spartids da Best n’èn mai propi vegnids sclerids a fund. Il battarist n’era betg gist fitg communicativ e valeva entaifer la band in pau sco solitari. Ultra da quai era er George Martin s’exprimì suenter emprimas registraziuns da prova d’al remplazzar. L’emprim concert communabel da Lennon, McCartney, Harrison e Starr ha gì lieu ils 18 d’avust 1962 en la Hulme Hall a Birkenhead.
Ils 22 d’avust 1962 ha in team da televisiun da Granada filmà ils Beatles a chaschun d’in concert en il Cavern Club; igl è quai stà l’emprima giada ch’ils Beatles èn cumparids en la televisiun. Da Silvester ha la gruppa dà l’ultim concert en il Star-Club a Hamburg.
Il success decisiv (1962–1964)
‹Love Me Do›, che John Lennon e Paul McCartney han chatschà tras cunter il favurit da Martin ‹How Do You Do It›, ha cuntanschì il 17avel plaz en ils UK Top 40. La segunda single ‹Please Please Me› è cumparida ils 11 da schaner 1963 ed è avanzada fin sin il segund plaz da la parada da hits.
Il success da lur emprima platta e la gronda preschientscha al radio ed a la televisiun ch’è resultada da quai, ha pussibilità als Beatles d’ir sin turnea er ordaifer la regiun da Liverpool. Ils novs roadmanagers Neil Aspinall, in vegl ami da Paul McCartney, e Malcolm ‹Mal› Evans, l’anteriur guardian dal Cavern Club, manavan la band ed ils instruments en in minibus als lieus da concert.
Ils 2 da favrer 1963 han ils Beatles cumenzà a Bradford en il Gaumont lur emprima turnea professiunala tras la Gronda Britannia, e quai sco sco preband da la chantadura da 16 onns Helen Shapiro. Da la partida eran er Dave Allen, Danny Williams e Kenny Lynch. Sin la segunda turnea, a partir dals 9 da mars, è la band sa preschentada sper Tommy Roe e Chris Montez. Suenter reacziuns dal public correspundentas èn ils Beatles gia vegnids annunziads il segund di sco gruppa principala. Igl èn suandadas preschentaziuns da grond renum a chaschun da la show Swinging Sound en la Royal Albert Hall a Londra (ils 18 d’avrigl 1963) ed avant in public da 10 000 persunas en rom dal concert dals NME-Poll-Winners en l’Empire Pool da Wembley (21 d’avrigl 1963).
‹Please Please Me›, l’emprim album uffizial dals Beatles, è cumparì ils 22 da mars 1963. Lennon, McCartney, Harrison e Starr avevan registrà la platta ils 11 da favrer entaifer be dudesch uras en ils Abbey Road Studios. Resguardà per l’album avevan ils Beatles surtut tocs dal repertori da lur concerts sco ‹I Saw Her Standing There›, ‹Do You Want to Know a Secret› e ‹Twist and Shout›. ‹Please Please Me› è avanzà – sco tut las ulteriuras plattas dals Beatles fin il 1970 (cun excepziun da ‹Yellow Submarine› il 1969) fin sin plaz 1 da la parada da hits britannica.
La terza single ‹From Me to You› è cumparida ils 11 d’avrigl 1963. La vart A avevan John Lennon e Paul McCartney cumponì sin turnea en il bus. Cun 650 000 exemplars vendids è la platta avanzada suenter curt temp a la testa da la parada da hits britannica; ella dueva star a l’entschatta d’ina seria da success ordvart impressiunanta: fin il favrer 1967 han ils Beatles conquistà cun tut lur singles l’emprim plaz da las paradas da hits da la Gronda Britannia.
L’emprim inscunter dals Beatles cun ils Rolling Stones – ch’eran da quel temp anc vaira nunenconuschents e che stevan curt avant publitgar lur emprima single – ha gì lieu ils 14 d’avrigl 1963 en il Crawdaddy Club dal Station-Hotel a Londra. Pli tard han John Lennon e Paul McCartney, ch’avevan fatg amicizia cun Mick Jagger e Keith Richards, surlaschà a la gruppa lur cumposiziun ‹I Wanna Be Your Man›; quella è cumparida sco segunda single dals Rolling Stones ed è avanzada fin sin plaz 12 da la parada da hits britannica.
Dals 18 da matg fin ils 9 da zercladur 1963 han ils Beatles absolvì lur terza turnea tras l’Engalterra, questa giada ensemen cun Roy Orbison e Gerry & the Pacemakers. Er Orbison ha desistì suenter l’emprima show a favur dals Beatles da vegnir preschentà sco headliner. Durant la turnea è la gruppa vegnida accumpagnada cun in’atgna emissiun da radio da la BBC. Il fanadur ed avust èn suandadas tschintg pitschnas turneas da mintgamai in’emna en lieus da vacanzas (t.a. a Margate e Bournemouth).
Pervi da las registraziuns en ils Abbey Road Studios e la ferma preschientscha en rom d’emissiuns da radio eran ils Beatles gia ids a star a l’entschatta da l’onn a Londra. Visitas a Liverpool èn daventadas uss adina pli stgarsas; ils 3 d’avust 1963 ha la gruppa dà ses ultim concert en il Cavern Club.
Daventond la band adina pli enconuschenta, han surtut ils fans feminins reagì sin la band a moda adina pli ecstatica. Surtut suenter la publicaziun da la proxima single ‹She Loves You› ils 23 d’avust 1963 ha quest fenomen cumenzà ad escalar. Cumparevan ils commembers da la band insanua en la publicitad, attirava quai immediat las massas e bleras salas da concert pudevan els be pli cuntanscher e puspè bandunar protegids da la polizia. Cun 1,6 milliuns exemplars vendids è ‹She Loves You› avanzà ad ina da las singles britannicas cun il pli grond success insumma.
Il success decisiv e definitiv è reussì als Beatles ils 13 d’october 1963 cura ch’els èn sa preschentads en l’emissiun da televisiun fitg populara ‹Sunday Night at the London Palladium›: betg main che 15 milliuns persunas han persequità la transmissiun ed avant il teater han ils fans chaschunà in veritabel caos da traffic. Suenter che la televisiun, il radio e la pressa avevan rapportà en lung ed en lartg da quest fenomen, è l’isteria numnada ‹Beatlemania› daventada in filasez. Sa referind a lur renum vegnivan ils commembers da la band uss er numnads savens ‹Fab Four› (‹ils famus/grondius quatter›).
La fin october 1963 èn ils Beatles sa rendids sin ina pitschna turnea tras la Svezia ch’ha cumpiglià concerts a Stockholm, Borås ed Eskilstuna, registraziuns per il radio e la televisiun e contacts cun la pressa locala. Cura ch’ils commembers da la band èn puspè sa tschentads ils 31 d’october a Heathrow, è il showmaster american Ed Sullivan daventà per casualitad perditga dal bainvegni fenomenal. Malgrà la daratga spetgavan millis fans givlants sin il return da la band. Sullivan, che n’aveva anc mai udì insatge dals Beatles, als ha immediat engaschà per sia show. L’auter di è la band danovamain ida sin turnea tras la Gronda Britannia, questa giada da l’entschatta davent sco gruppa principala. La turnea è per part sa splegada a moda vaira caotica ed ha stuì vegnir accumpagnada da forzas da polizia ch’empruvavan da tegnair a mastrin ils fans feminins. A Birmingham èn ils Beatles sa vestgids sco policists per mitschar dals fans; ed a Plymouth èn els fugids tras ils chanals da la citad, entant che la polizia fascheva diever sin via da chanuns d’aua.
Ils 4 da november 1963 han ils Beatles sunà en rom da la Royal Variety Performance annuala davant la mamma da la regina Elizabeth, Lord Snowdon e princessa Margaret en il Prince of Wales Theatre a Londra. Medemamain part dal program han fatg preschentaziuns da Marlene Dietrich e Harry Secombe. Il davos toc ‹Twist and Shout› ha John Lennon annunzià cun ils pleds: «Per noss ultim toc as dumond jau per agid: Pudess la glieud sin las sutgas bunmartgadas splatschar ils mauns? E vus auters: sche vus faschessas sclingir in pau voss giuvels!» La ‹Times› da Londra ha crititgà il concert dals Beatles sco memia dad aut per l’ambient decent da lezza saira: «Ils Beatles preschentan ina cumbinaziun da naivitad musicala e raffinezza electronica, la quala va a prà cun lur buna luna captivanta e senza nagin respect e cun ils accords banals sunads terriblamain dad aut.»
Dals 24 da december 1963 fin ils 11 da schaner 1964 èn ils Beatles sa preschentads a Londra en il Finsbury Park Astoria en rom d’ina Christmas Show cun musica e sketchs. Da la partida eran tranter auter er Cilla Black e Billy J. Kramer & the Dakotas. Alura è suandada durant trais emnas ina retscha da concerts en l’Olympia a Paris; qua però be sco pregruppa dals artists Trini Lopez e Sylvie Vartan ch’eran da quel temp fitg populars en Frantscha. A Paris han ils Beatles er registrà novas chanzuns, numnadamain ‹Can’t Buy Me Love› e duas versiuns ch’eran previsas per il martgà tudestg: ‹Komm Gib Mir Deine Hand› e ‹Sie Liebt Dich›.
America ed il mund (1964–1965)
thumb|200px|Il fanadur 1965 a Madrid Gia curt suenter ils emprims success dals Beatles ha lur manager Brian Epstein empruvà d’er etablir la gruppa sin il martgà american. Bands britannicas avevan da vegl ennà difficultads da pudair sa far valair en ils Stadis Unids. Capitol Records che represchentava qua ils dretgs da distribuziun dad EMI ha l’emprim refusà da publitgar plattas dals Beatles. Il 1963 èn perquai cumparidas emprimas singles sin ils pitschens labels Vee-Jay Records e Swan Records; quellas n’han però betg pudì sa plazzar en las paradas da hits americanas. Il december 1963 è Capitol Records la finala stà pront da metter sin il martgà la single ‹I Want to Hold Your Hand› / ‹I Saw Her Standing There›. Capitol ha fatg reclama per quella, las gasettas han purtretà la curiusa band da l’Engalterra ed ils radios han cumenzà a laschar ir la single. Ils 16 da schaner 1964 èn ils commembers da la band vegnids a savair a Paris en lur chombra d’hotel che ‹I Want to Hold Your Hand› haja cuntanschì l’emprim plaz da la parada da hits americana. En consequenza da quai ha er Vee-Jay Records cumenzà a reedir las veglias singles ed ha publitgà il schaner l’album ‹Introducing… the Beatles›. Quai ha manà a cuntraversas giuridicas ch’han impedì ina distribuziun sistematica da las singles dals Beatles en ils Stadis Unids. L’avrigl 1964 èn ins la finala s’unids al cumpromiss che Vee-Jay possia distribuir vinavant las plattas fin l’october 1964; silsuenter èn tut ils dretgs da publicaziun ids a Capitol.
Cun in agen toc sin plaz in da la parada da hits èn ils Beatles sgulads per l’emprima giada en ils Stadis Unids. Ils 7 da favrer 1964 èn els sa tschentads a la plazza aviatica da New York, nua ch’els èn vegnids beneventads da 5000 fans e 200 schurnalists. La gronda conferenza da pressa ch’ha gì lieu en l’edifizi da la plazza aviatica ha la gruppa dumagnà a moda suverana e cun la purziun umor usitada: Dumonda: «Tge faschais vus durant spetgar en l’hotel sin il proxim concert?» Harrison: «Nus giain cun patinas.» Dumonda: «Co avais vus chattà l’America?» Lennon: «Nus essan ids en Grönlanda e da là a sanestra.»
Ils 9 da favrer 1964 han ils Beatles sunà tschintg tocs (‹All My Loving›, ‹Till There Was You›, ‹She Loves You›, ‹I Saw Her Standing There› ed ‹I Want to Hold Your Hand›) en la Ed Sullivan Show ch’era fitg populara. 73,7 milliuns han persequità a la televisiun l’emissiun ch’è vegnida emessa live.
Durant la show ha il moderatur prelegì in telegram da gratulaziun dad Elvis Presley e da ses manager Tom Parker. Suenter concerts a Washington ed en la Carnegie Hall a New York è la gruppa sgulada a a Miami Beach (Florida) per far vacanzas curtas. Là èsi er vegnì tar in inscunter cun la legenda da boxar Cassius Clay. Suenter in’ulteriura preschentaziun en la Ed Sullivan Show ils 16 da favrer èn ils Beatles returnads ils 22 da favrer 1964 a Londra.
Fin oz n’èsi reussì a nagin’autra band da dominar las paradas da hits en tala moda sco ch’ils Beatles han fatg quai l’avrigl 1964: En ils Stadis Unids eran lur singles sin ils plazs 1–5 (sin il plaz in ‹Can’t Buy Me Love› ch’aveva gì 1,7 milliuns reservaziuns), en l’Australia schizunt sin ils plazs 1–6. Ultra da quai eran set ulteriuras chanzuns da la gruppa entaifer ils US-Top 100.
Pervi dal grond success da la band l’han ins cusseglià d’er far emprims pass en il mund dal film. Ils 2 da mars 1964 ha cumenzà a Londra sut la reschia da Richard Lester las lavurs da filmar per la cumedia musicala ‹A Hard Day’s Night›. Il film en alv e nair è vegnì preschentà l’emprima giada ils 6 da fanadur 1964 a Londra ed è daventà in grond success. Ils 10 da fanadur è suandà l’album cun ils tocs dal film; igl è quai stà l’emprim album dals Beatles che cuntegneva be cumposiziuns da Lennon/McCartney (tranter auter ‹Today›, ‹I Should Have Known Better›, ‹And I Love Her›, ‹If I Fell› ed – a medem temp sco single – ‹A Hard Day’s Night›).
Suenter in congedi da stgars in mais èn ils Beatles ids a partir dals 4 da zercladur 1964 per l’emprima giada sin turnea mundiala. Damai che Ringo Starr suffriva d’ina greva inflammaziun da las mandlas, è el vegnì remplazzà tar ils concerts en l’Europa ed a Hongkong tras il battarist da session Jimmie Nicol. Pir a Sydney è Starr puspè s’unì cun la band. Ad Adelaide è la gruppa vegnida beneventada en la citad da 300 000 fans – la pli gronda massa ch’era insumma sa rimnada insacura en l’Australia.
Ils 10 da fanadur 1964 èn ils Beatles returnads per la premiera da ‹Yeah Yeah Yeah› en l’Engalterra dal Nord a Liverpool. Là èn els vegnids beneventads sin via da 203 000 persunas. A la fin dal mais ha la band danovamain fatg visita en Svezia.
Be trais emnas suenter lur return han ils Beatles absolvì a partir dals 9 d’october 1964 in’ulteriura turnea d’in mais tras la Gronda Britannia. Ils 23 da november è cumparida la single ‹I Feel Fine›. L’album ‹Beatles for Sale› ch’è vegnì sin il martgà ils 4 da december 1964 ha revelà, uschia l’opiniun d’intgins critichers, segns da stancladad. Be 8 da 14 cumposiziuns aveva la band scrit sezza, tranter auter ‹Eight Days a Week›, ‹Baby’s in Black› ed ‹I’m a Loser›. E propi n’avevan ils blers concerts e las ulteriuras obligaziuns strusch laschà temp als quatter da scriver novs tocs. L’onn è ì a fin cun la segunda ediziun da la Beatles Christmas Show en il Hammersmith Odeon a Londra; quella ha cumpiglià 39 concerts en l’interval da trais emnas.
La novavla single dals Beatles ‹Ticket to Ride› era gia vegnida publitgada ils 6 d’avrigl 1965. Duas mais pli tard, ils 14 da zercladur, ha la gruppa producì en ils Abbey Road Studios ‹Yesterday› – in da lur pli famus tocs insumma. Paul McCartney aveva scrit questa ballada cun il titel da lavur ‹Scrambled Eggs› (‹ovs sbattids›) tenor ina melodia ch’al era dada en il chau ina damaun durant sa svegliar en la chasa da si’amia Jane Asher. La chanzun ch’è vegnida registrada sco toc solistic da McCartney, accumpagnà be d’artgists, n’è betg vegnida edida sco single, mabain sulettamain en rom da l’album ‹Help!›. Oz tutga quest toc tar ils pli famus da la musica da pop insumma.
Dals 20 da zercladur fin ils 3 da fanadur 1965 èn ils Beatles ids sin turnea tras l’Europa. Be in mais pli tard èn els danovamain sa rendids en ils Stadis Unids. Ils 15 d’avust 1965 han Paul, John, George e Ringo sunà en il Shea Stadium a New York davant 55 600 aspectaturs (tranter quels Mick Jagger, Keith Richards, Barbara Bach e Linda Eastman) il pli grond concert da lur carriera. Igl è quai stà l’emprima giada ch’ina gruppa da pop è sa preschentada en in stadion avert ed il pli grond dumber d’aspectaturs ch’igl aveva insumma dà fin là tar in concert. Il livel da canera dals fans feminins durant la show da 30 minutas è stà uschè aut che ni ils aspectaturs ni ils Beatles sezs pudevan udir la musica.
Suenter ch’ils Beatles eran gia sa scuntrads en il decurs da lur turnea cun stars sco Bob Dylan, Del Shannon, Joan Baez, Peter Fonda e Peter, Paul and Mary ha la finala gì lieu ils 27 d’avust 1965 l’inscunter cun lur idol Elvis Presley en sia chasa a Bel Air. Sco ch’i va la tuna, duai esser vegnida registrada quel di communablamain ina versiun da cover da ‹You’re My World›.
Ils 26 d’october 1965 ha la regina Elizabeth II surdà als Beatles a Londra en il Buckingham Palace l’Order of the British Empire. Avant il chastè han 4000 fans e schurnalists tegnì la dira; ma igl ha er dà vuschs criticas, sco per exempel militars ch’han dà enavos lur decoraziun d’onur suenter che quella era er vegnida surdada ad ina band da pop.
Tuns novs e fin da las turneas (1965–1967)
thumb|220px|Entrada dals Abbey Road Studios Ils 3 da december 1965 han ils Beatles publitgà la single ‹We Can Work It Out› / ‹Day Tripper› e l’album ‹Rubber Soul›. Ils tocs sin la platta (t.a. ‹Drive My Car›, ‹Nowhere Man›, ‹Girl und In My Life›) laschan enconuscher emprims indizis d’in process da madiraziun musical e spiertal dals commembers da la band. Tar ‹Norwegian Wood› suna George Harrison l’emprima giada sitar, in instrument ch’el aveva emprendì a conuscher a chaschun da las lavurs da filmar ‹Help!›. Da Paul McCartney deriva ‹Michelle›, ina ballada englais-franzosa. Tar intginas da las chanzuns han ils Beatles realisà per l’emprima giada uschenumnads «films da promoziun», ils antecessurs dals videos da musica odierns.
A medem temp èn ils Beatles ids per la sisavla ed ultima giada sin turnea tras la Gronda Britannia (t.a. cun The Moody Blues sco pregruppa). En rom da questa turnea han els er dà ils 5 da december 1965 l’ultim concert en lur citad natala Liverpool. En il public sesevan blers da lur amis ed enconuschents.
Il prim da matg 1966 èn ils Beatles sa preschentads, sco victurs dal NME-Poll, per l’ultima giada sin ina tribuna da concert britannica. Per in pau irritaziun ha procurà il cover da l’album american ‹Yesterday and Today› ch’è cumparì il zercladur 1966. Quel mussava ils Beatles amez charn criva e poppas en tocca (uschenumnà Butcher Cover). Suenter protests en la publicitad è la platta vegnida retratga ed è cumparida cun in nov cover. Ils 10 da zercladur 1966 è cumparida la single ‹Paperback Writer›.
Dals 24 da zercladur fin ils 4 da fanadur 1966 han ils Beatles absolvì in’ulteriura turnea mundiala. Per malaveglia han procurà en il Giapun ils protests da tradiziunalists che na vulevan betg che la band concerteschia en il Budokan, ina halla a Tokio ch’era reservada a l’art da cumbat. A Manila ha la band dà dus concerts avant en tut 80 000 aspectaturs. La tura è ida a fin cun in eclat cura che Brian Epstein ha refusà en num dals commembers da la band da dar suatientscha ad in invit dad Imelda Marcos, la dunna dal dictatur filippin. A la plazza aviatica da la chapitala, nua ch’els èn sinaquai partids en tutta prescha, èn ils Beatles e lur collavuraturs vegnids attatgads da ‹forzas da segirezza›. Ringo Starr è vegnì bittà per terra cun in culp al mintun; ad in chauffeur èn vegnidas ruttas intginas costas.
La publicaziun da l’album ‹Pet Sounds› dals Beach Boys ha animà Lennon e McCartney da prender en mira novas prestaziuns maximalas. Ils 5 d’avust 1966 è cumparì l’album ‹Revolver›, cun il qual ils Beatles èn ids novas vias areguard il spectrum sonor ed instrumental. Quai ha intimà intgins critichers contemporans da discreditar precipitadamain l’album sco «arma da suicidi» dal quartet. Il cover da l’album deriva da Klaus Voormann, l’ami dal temp a Hamburg. La platta cumpiglia chanzuns sco ‹Eleanor Rigby›, ‹Taxman›, ‹Good Day Sunshine›, ‹I’m Only Sleeping›, ‹For No One›; scrittas per part sut influenza da drogas, èn quellas segnadas da structuras vaira cumplexas ed èn vegnidas enritgidas en il studio cun elements classics ed ulteriur material giu dal bindel. A medem temp han ils Beatles publitgà la single ‹Yellow Submarine›, ina chanzun d’uffants che Paul McCartney aveva cumponì per Ringo Starr cun ses spectrum cantic in pau limità. Questa chanzun dueva daventar ordvart populara, ha però cuntanschì en ils Stadis Unids ‹be› il segund plaz en la parada da hits.
Ils 12 d’avust 1966 han ils Beatles lantschà a Chicago lur quarta turnea tras ils Stadis Unids. Ils eveniments en l’Asia ch’eran anc preschents ed il fatg ch’ins n’udiva strusch la musica pervi da l’immens livel da canera durant ils concerts ha frustrà ils commembers da la band pli e pli. Nova agitaziun hai dà pervi d’in citat da John Lennon or d’ina intervista da pli baud ch’ils Beatles sajan «gia uss pli populars che Jesus». A quai èn suandadas conferenzas da pressa strapatschantas, brischadas da plattas publicas e demonstraziuns dal Ku Klux Klan. La finala è la gruppa sa decidida da betg pli vulair ir sin turnea, mabain da lavurar exclusivamain en il studio. La turnea tras ils Stadis Unids è ida a fin ils 29 d’avust 1966 cun in concert avant 25 000 aspectaturs en il Candlestick Park a San Francisco.
L’atun 1966 han ils Beatles fatg ina pausa da trais mais; quella ha manà ad ina midada dad image radicala. John Lennon ha sa laschà tagliar ils chavels cura ch’el steva davant la camera per il film ‹How I Won the War› da Richard Lester; ils vestgids ch’ils commembers da la band avevan purtà durant ils concerts eran passé e tuts quatter han sa laschà crescher in mustaz.
Malgrà las tunas ch’ils Beatles sa separian, ha la gruppa cumenzà a registrar ils 24 da november 1966 in nov album. Ils 13 da favrer 1967 è cumparida la single ‹Strawberry Fields Forever› / ‹Penny Lane›, sin la quala ils Beatles sa confruntan a moda musicala-nostalgica cun lur citad nativa Liverpool. Per l’emprima giada dapi il 1963 n’ha la platta betg cuntanschì l’emprim plaz en la parada da hits britannica, mabain è sa fermada sin il segund plaz. Quai è però d’attribuir al fatg che las cifras da vendita da la single eran vegnidas divididas cun dus per che las duas chanzuns possian cumparair en ils charts sco duas singles separadas.
Peace & Revolution (1967–1968)
Suenter che Bob Dylan aveva fatg enconuschent il 1964 ils Beatles cun la droga mariuana, han ils commembers da la band er consumà en il decurs dal temp drogas pli fermas. John Lennon e George Harrison eran gia vegnids en contact il 1965 cun LSD; il zercladur 1967 ha er Paul McCartney fatg a savair durant in’intervista a la televisiun d’avair consumà quatter giadas LSD.
Cun l’imni ‹All You Need Is Love›, cumponì da John Lennon, èn ils Beatles sa preschentads ils 25 da zercladur 1967 en l’emissiun da BBC ‹Our World Live›. Quella è vegnida emessa via satellit en tut il mund ed ha cuntanschì 400 milliuns aspectaturs; las registraziuns han gì lieu en ils Abbey Road Studios cun giasts sco Mick Jagger, Keith Richards, Eric Clapton, Keith Moon e Marianne Faithfull. La single ‹All You Need Is Love› è cumparida ils 7 da fanadur 1967 ed ha manà enavos ils Beatles sin plaz in dals charts, e quai dad omaduas varts da l’Atlantic.
La fin fanadur 1967 han ils commembers dals Beatles passentà cun lur dunnas vacanzas communablas en Grezia. L’idea da cumprar in’insla privata e d’endrizzar là in studio da registraziun han els puspè sbittà, suenter che la regenza greca aveva nizzegià ora la visita per intents turistics.
Sin proposta da Pattie Harrison han ils Beatles visità ils 24 d’avust 1967 in referat dal guru indic Maharishi Mahesh Yogi, il qual propagava a Londra las tecnicas da la meditaziun transcendentala. La gruppa è vegnida envidada a Bangor ad ina fin d’emna d’introducziun; da la partida èn er stads Mick Jagger e Marianne Faithfull. Durant il curs èn ils Beatles vegnids a savair che lur manager Brian Epstein saja vegnì chattà ils 27 d’avust 1967 mort en si’abitaziun.
Schoccads da la mort da lur ami, han ils Beatles cumenzà a filmar ils 11 da settember lur terz film ‹Magical Mystery Tour›. La cumedia psicadelica tenor in’idea da Paul McCartney è sa sviluppada dal tuttafatg senza script. McCartney ha surpiglià per gronda part la rolla dal reschissur, quai ch’ha manà a dissonanzas cun Lennon e Harrison. L’album cun il soundtrack (t.a. cun ils tocs ‹The Fool on the Hill› ed ‹I Am the Walrus›) è cumparì ils 27 da november en ils Stadis Unids, la single ‹Hello, Goodbye› gia ils 24 da november. Ils 26 da december 1967 ha il film ‹Magical Mystery Tour› gì premiera mundiala en la televisiun britannica. La pressa ha reagì cun nauschas criticas, uschia che quest terz film dueva esser l’emprim nunsuccess dals Beatles.
Mez favrer 1968 èn ils Beatles viagiads cun lur dunnas a Rishikesh (India), nua ch’il Maharishi ha manà in curs da meditaziun da pliras emnas. Ulteriurs participants èn stads Mia Farrow, Mike Love e Donovan. Ringo Starr è gia returnà l’entschatta mars en l’Engalterra, Paul McCartney è suandà trais emnas pli tard. John Lennon e George Harrison han bandunà l’India pir mez avrigl, suenter che l’ami da Lennon Yanni ‹Magic Alex› Alexis Mardas aveva derasà la tuna ch’il Maharishi haja mulestà sexualmain Mia Farrow ed autras participantas dal curs. Farrow sezza n’ha mai confermà questas tschantschas e George Harrison duai esser sa perstgisà pli tard tar il Maharishi pervi da las malempernaivladads. Durant il viadi en l’India è cumparì ils 15 da mars 1968 la single ‹Lady Madonna› che regorda al stil da Fats Domino. Tenor Paul Saltzman, l’autur d’in cudesch illustrà davart lezs dis, duai quai esser stà il pli creativ temp dals Beatles: betg main che 48 chanzuns sajan vegnidas cumponidas durant las set emnas.
Ils 11 da matg 1968 èn John Lennon e Paul McCartney sgulads a New York, nua ch’els han preschentà en rom da conferenzas da pressa e d’emissiuns da televisiun la nova interpresa dals Beatles ‹Apple›. Quest concern cun partiziuns per musica, film ed art dueva scuvrir e promover talents da tut gener. Sco manader da lur post da pressa han els engaschà il schurnalist Derek Taylor ch’aveva gia lavurà il 1964 per la gruppa. Apple è però bainspert daventà in fiasco finanzial, quai pervi da la mancanza da senn commerzial da vart dals Beatles e da lur collavuraturs. Gia il november 1967 era vegnida averta a Londra ina boutique dad Apple, la quala ha però stuì vegnir serrada suenter paucs mais per mancanza d’entradas. Sco singuls success pon valair la scuverta da la chantadura Mary Hopkin e da la gruppa Badfinger tras Paul McCartney.
Ils 9 da november 1966 aveva John Lennon emprendì a conuscher a chaschun d’ina da sias exposiziuns l’artista d’avantgarda giapunaisa Yoko Ono. Da quai è sa sviluppada ina relaziun d’amur ed il matg 1968 è John sa separà da sia dunna Cynthia. La colliaziun ordvart stretga tranter Lennon ed Ono è la finala er s’effectuada a moda negativa sin la collavuraziun da Lennon cun ils auters Beatles, damai che Ono ha insistì d’esser preschenta tar tut las registraziuns da la band en il studio.
Ils 30 da matg 1968 han ils Beatles cumenzà a registrar lur nov album; tegnend quint da la gronda quantitad da chanzuns ch’eran vegnidas scrittas en l’India, èn ins sa decidids da producir in album dubel. Pervi dal squitsch da temp èn las lavurs da registraziun per part vegnidas fatgas separadamain. Ultra da quai èn las registraziuns stadas segnadas pli e pli da nauscha luna tranter ils commembers. D’ina vart han McCartney, Harrison e Starr mussà avertamain lur aversiun envers Yoko Ono; per l’autra hai dà divergenzas d’opiniuns areguard la single da la chanzun da Lennon ‹Revolution›. Suenter ina dispita vehementa ha Ringo Starr bandunà la gruppa, ma s’ha la finala laschà persvader da returnar. Malgrà tuttas difficultads han ils Beatles dumagnà la registraziun da chanzuns sco ‹Back in the USSR, ‹Ob-La-Di, Ob-La-Da›, ‹Dear Prudence›, ‹Helter Skelter› e ‹Happiness Is a Warm Gun›. Tar la cumposiziun da George Harrison ‹While My Guitar Gently Weeps› ha Eric Clpaton sunà il solo da ghitarra.
‹Yellow Submarine›, in film da dissegns animads che sa basa sin la chanzun da medem num, ha gì premiera mundiala ils 17 da fanadur 1968 a Londra. La musica dal film è cumparida ils 13 da schaner 1969; igl è quai stà il sulet album dals Beatles che n’ha betg cuntanschì l’emprim plaz en la parada da hits – eventualmain perquai che l’entira segunda vart da l’album consista da musica instrumentala en il ‹stil da musica classica› da George Martin.
Il prim da november 1968 ha George Harrison publitgà l’emprim album sut ses agen num, ‹Wonderwall Music›, che furma il soundtrack dal film ‹Wonderwall›. Ils 12 da november èn suandads John Lennon e Yoko Ono cun lur album avantgardistic ‹Unfinished Music No.1: Two Virgins›; quel ha surtut dà da discurrer pervi dal cover che mussa Lennon ed Ono svestgids cumplettamain.
La separaziun (1969–1970)
thumb|160px|Savile Row 3, nua ch’ils Beatles han dà lur ultim concert Ils 2 da schaner 1969 han ils Beatles cumenzà a filmar la documentaziun musicala ‹Get Back› (pli tard: ‹Let It Be›). Tenor in’idea da Paul McCartney eri previs che la gruppa vegnia accumpagnada da cameras durant la producziun d’in nov album e l’elavuraziun d’ina liveshow. Las chanzuns duevan vegnir registradas senza accumpagnament d’orchester e vials da tun parallels. Manà reschia ha Michael Lindsay-Hogg.
Gia suenter paucs dis hai danovamain dà tensiuns tranter ils commembers da la band. Entant che John Lennon è sa mussà pli e pli nunparticipà e laschava discurrer Yoko Ono per el, ha Paul McCartney surpiglià repetidamain la rolla dal manader da producziun. George Harrison e Ringo Starr da lur vart debattavan davart las dimensiuns da la liveshow planisada. Ils 10 da schaner 1969 ha Harrison bandunà il studio da registraziun – suenter che McCartney aveva crititgà avant la camera ch’el sunia mal. Suenter in discurs clerifitgant han Lennon, McCartney, Harrison e Starr cuntinuà dudesch dis pli tard las lavurs da filmar en ils novs studios dad Apple a Londra. Da la partida è er stà il keyboardist Billy Preston, il qual ha gidà a calmar la situaziun.
La preschentaziun live previsa ha la finala gì lieu ils 30 da schaner 1969: Sin il tetg dal studio dad Apple a la Savile Row a Londra han ils Beatles (cun Billy Preston) sunà sut tschiel avert l’uschenumnà Rooftop Concert. Pervi dals numerus aspectaturs che sa rimnavan en las vias vischinantas smanatschava in caos da traffic ed intgins abitants sa sentivan mulestads pervi da disturbi dal ruaus. Perquai è cumparida la polizia al lieu ed ils Beatles han interrut la show suenter 42 minutas. Suenter la fin da las lavurs da filmar è il project ‹Get Back› vegnì suspendì il favrer per entant. Ils 12 da mars 1969 ha Paul McCartney maridà a Londra la fotografa Linda Eastman. A medem temp èn George e Pattie Harrison vegnids mess a ferm da la polizia da drogas; er John Lennon e Yoko Ono eran gia vegnids arrestads pervi dal possess da drogas e laschads liber pli tard cunter chastis pecuniars.
John Lennon e Yoko Ono han maridà ils 20 da mars en il consulat britannic da Gibraltar. Enstagl da far in viadi da nozzas è il pèr sa decidì da demonstrar in’emna en in letg d’hotel ad Amsterdam per la pasch (Bed-in). Pli tard èn suandads ulteriurs protests pacifistics, tranter auter in ulteriur Bed-in a Montreal, pliras manifestaziuns en satgs (Bagism) e la restituziun da l’Order of the British Empire da Lennon.
La primavaira 1969 èn sa manifestads problems da fatschenta cura che Dick James e ses partenari Charles Silver han vendì lur cumparts da la Northern Songs Ltd. senza infurmar ils commembers da la band. Cun quai èn er ina part dals dretgs vi da las cumposiziuns da Lennon/McCartney vegnids en ils mauns da l’Associated Television Corporation (ATV). Empruvond ils Beatles da cumprar enavos quests dretgs, èsi sa mussà che Paul McCartney aveva auzà sia cumpart senza che John Lennon vegnia a savair quai. Ulteriurs svaris hai dà ils 8 da matg cura che Lennon, Harrison e Starr han engaschà l’um da fatschenta Allen Klein sco nov manager dals Beatles, e quai cunter la veglia da McCartney.
Ils 11 d’avrigl 1969 han ils Beatles publitgà lur single ‹Get Back›. Gia ils 29 da matg è suandà il toc ‹The Ballad of John and Yoko› registrà be da John Lennon e Paul McCartney.
Malgrà las differenzas persunalas e da fatschenta han ils Beatles cumenzà ils 16 d’avrigl 1969 cun las registraziuns per il nov album. Ils commembers da la band èn sa stentads da sa concentrar sin lur musica ed il producent als ha sustegnì en lur intenziun da vulair returnar tar il stil autentic da lavurs pli veglias, pia senza overdubs etc. Uschia è la producziun sa splegada a moda vaira armonica; sut l’ensaina d’ina atmosfera da cumià resentida e sentimentala èn vegnids registrads classichers sco ‹Come Together›, ‹Golden Slumbers›, ‹Oh! Darling›, ‹Octopus’s Garden› (ina cumposiziun da Ringo Starr) e ‹Here Comes the Sun› (Harrison). Ils 20 d’avust 1969 èn ils Beatles stads l’ultima giada tuts quatter en il studio e dus dis pli tard èn vegnidas fatgas en il Tittenhurst Park las ultimas fotografias communablas.
Ils 20 da settember 1969 han John Lennon, Paul McCartney e Ringo Starr segnà a Londra in nov contract da tantiemas cun EMI e Capitol Records. Cura che McCartney ha proponì durant l’inscunter da realisar in’ulteriura retscha da concerts dals Beatles, ha John Lennon fatg a savair da vulair extrar da la gruppa. Sis dis pli tard è cumparì l’album ‹Abbey Road›, sin il famus cover dal qual ils Beatles traversan las sdrimas melnas da l’Abbey Road a Londra. L’album finescha suenter in medley da pliras parts cun il toc ‹The End› a la fin dal qual stattan ils pleds: «And in the end the love you take is equal to the love you make.» («Ed a la fin è l’amur che ti retschaivas tuttina gronda sco l’amur che ti das.»)
L’october 1969 e l’entschatta 1970 è il ‹White Album› anc ina giada stà en il focus da la publicitad mundiala. Da quel temp ha quel giugà a Los Angeles ina rolla en rom d’ina seria da murdraretschs e dal scleriment da quels. Il manader da secta Charles Manson e ses aderents avevan manegià d’udir messadis or da singulas chanzuns da quest album (‹Helter Skelter›, ‹Piggies›, ‹Blackbird›, ‹Honey Pie›, ‹Revolution 9›); sinaquai han els inizià ina seria da murdraretschs, da la quala l’unfrenda la pli prominenta è stada l’actura Sharon Tate che sa chattava en las davosas emnas da la gravidanza. Ils Beatles èn sa distanziads da la moda e maniera co che Manson aveva interpretà lur chanzuns. Pervi dal hype ch’è vegnì inscenà en las medias dal temp dal process èn las cifras da vendita dal ‹White Album› creschidas fitg ferm. Fin oz è quai l’album dals Beatles cun las pli bleras distincziuns da la RIAA en ils Stadis Unids.
Entant che John Lennon e sia dunna Yoko Ono sa trategnevan en il Danemarc, han Paul McCartney, George Harrison e Ringo Starr lavurà ils 3 da schaner 1970 en ils Abbey Road Studios vi da la cumposiziun da Harrison ‹I Me Mine›. In di pli tard ha McCartney terminà il toc ‹Let It Be›, il qual è vegnì publitgà ils 6 da mars 1970 sco single. Ils 27 da mars 1970 è cumparì l’emprim album da Ringo Starr, ‹Sentimental Journey›.
Senza che Paul McCartney vegnia a savair quai, aveva John Lennon incumbensà il producent Phil Spector da maschadar a fin ils bindels da film dal schaner 1969. Quel ha midà l’idea oriunda da sa restrenscher ad ina simpla tecnica da registraziun ed ha cumplettà ils tocs cun accumpagnament classic e vuschs dublegiadas. En rom da questas lavurs han gì lieu il prim d’avrigl 1970 las davosas registraziuns d’in commember dals Beatles insumma, cura che Ringo Starr ha sunà en ils Abbey Road Studios ils overdubs da battaria per trais dals tocs. L’album cun la musica dal film è la finala cumparì ils 8 da matg 1970 sut il num ‹Let It Be›. Il film da medem num ha gì premiera mundiala ils 20 da matg a Londra ed ha retschet in onn pli tard in Oscar per la meglra musica da film. Sut il num ‹Let It Be… Naked› è la finala cumparida il 2003 ina versiun nunelavurada da l’album che correspunda al concept oriund.