cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Svezia
Sport
Er en il tennis han giugaders svedais adina puspè fatg part da l’elita mundiala. Quai èn surtut Björn Borg (indesch titels da Grand Slam), Mats Wilander (set titels da Grand Slam) e Stefan Edberg (sis titels da Grand Slam).
Cuschina svedaisa
La cuschina svedaisa vala sco nuncumplitgada e simpla. Ella vegn dominada da la cuschina da chasa (paun, chaschiel, liongia), da tratgas da pesch, charn manizzada, selvadi (charn da ren u d’elan) e d’ina gronda varietad da spaisas dultschas e da pastizarias.
Jugoslavia
Reginavel da la Jugoslavia (1918–1941)
L’avrigl 1941 han la Germania e l’Italia occupà e schlià il Reginavel da la Jugoslavia: La Serbia è restada sco stadi vasal sut occupaziun militara, la Slovenia è vegnida repartida tranter la Germania, l’Italia e l’Ungaria, la Croazia (incl. Bosnia ed Erzegovina) è daventada in stadi vasal faschistic (cun num Stadi independent Croazia), entant ch’il Montenegro (sco Stadi independent Montenegro) ed intgins territoris en il sid (ch’èn vegnids attribuids al Reginavel da l’Albania) èn daventads stadis vasals sut occupaziun taliana.
Greenpeace
Concert da benefizi dal 1970
Ils 16 d’october 1970 han Joni Mitchell, James Taylor e Phil Ochs dà en il Pacific Coliseum a Vancouver in concert da benefizi cun l’intenziun da sustegnair ina gruppa da pacifists che vulevan protestar cun in bastiment davant la costa da l’Alasca cunter il test nuclear ch’era previs sin l’insla Amchitka. L’acziun planisada purtava il num Greenpeace.
Revoluziun americana
Aspects politics
Sut l’aspect d’ina midada fundamentala concernent la politica mussa il moviment american tuttavia tut ils tratgs d’ina revoluziun per propi. Uschia pledescha per exempel l’istoriograf Hans Christoph Schröder da resguardar quest element sco la part centrala da la Revoluziun americana insumma: «...ina chapientscha cumplessiva dal caracter revoluziunar dals eveniments en l’America e da lur muntada per l’istorgia mundiala survegnan ins pir sch’ins la resguarda sco revoluziun constituziunala.»
Sintaxa
En la linguistica succeda la sintaxa sco perscrutaziun scientifica dalla fuorma e structura da lungatgs naturals.
Greenpeace
Acziun da Greenpeace dal 1971
Il settember 1971 han ils activists dal Don’t Make a Wave Committee prendì a fit il bastiment da pestga ‹Phyllis Cormack› cun l’intenziun da disturbar il segund test nuclear ch’era previs. Il bastiment è vegnì renumnà ‹Greenpeace› ed è sa mess en viadi en direcziun da la regiun da test Amchitka. Ma la guardia da costa dals Stadis Unids ha franà la ‹Greenpeace› e sfurzà quella da returnar en il port. Sin viadi da return en l’Alasca è la squadra vegnida a savair ch’igl avevan gì lieu protests en tut las grondas citads dal Canada e ch’ils Stadis Unids avevan spustà il segund test sutterran sin il november. Las emprovas d’entrar cun in segund bastiment en la zona da test duevan bain far naufragi, ma tuttina n’han gì lieu nagins tests pli en la regiun dad Amchitka. Pli tard ha er l’organisaziun midà ses num en ‹Greenpeace›.
Paiver da Sichuan
Il gener Zanthoxylum, che cumpiglia las differentas spezias da paiver da Sichuan, appartegna a la famiglia da las rutaceas ed è cun quai parentà cun las plantas da citrus (Citrus). Il num dal gener ch'ins po translatar cun «lain mellen» descriva in tratg caracteristic da la planta; «lain mellen» numn'ins diversas spezias da divers geners.
Revoluziun americana
Aspects politics
Suenter la fin da la guerra d’independenza è pelvaira naschida ina republica suverana e democratica ch’è sa sviluppada dal tuttafatg independentamain dal pajais d’origin. Il pensar nov e revoluziunar sa manifestescha qua surtut en la constituziun statala; quai vala en spezial per ils dretgs umans universals che vegnan formulads per l’emprima giada (sco per exempel il dretg sin ina vita en libertad, sin aspirar la fortuna u er la pretensiun che tut ils umans sajan stgaffids eguals).
Ed en differents resguards surpassan las novaziuns ch’èn stadas colliadas cun la Revoluziun americana anc quest rom dal dretg natiral – la ‹Decleraziun d’independenza› dal 1776 statuescha numnadamain ina teoria da contract areguard la legitimitad da regenzas; quella duai servir a segirar ils dretgs natirals e stabilescha per quest intent er in dretg da resistenza dal pievel cunter regenzas ch’ageschan cunter lur voluntad.
En la constituziun dal 1789 èn lura il princip da la suveranitad dal pievel, dal parlamentarissem, da la separaziun da las pussanzas e da lur controlla vicendaivla, d’in sistem represchentativ e da l’autodeterminaziun individuala – ditg curt: las novaziuns centralas dal moviment d’independenza american – vegnids francads politicamain. Uschia èn las ideas illuministicas dad Immanuel Kant, la teoria statala da Charles Montesquieu ed ils dretgs natirals postulads da John Locke vegnids applitgads per l’emprima giada a moda concreta en l’istorgia dal temp modern.
Ina cuntradicziun cun l’idea dals dretgs umans universals ha però furmà – quai ch’è tipic per l’istorgia americana – l’exclusiun da minoritads sco ils pievels originars americans ch’èn daventads l’unfrenda dal moviment da frontier u ils afroamericans ch’èn vegnids malduvrads sco sclavs. Ultra da quai èn las dunnas vegnidas excludidas da la vita politica. Ma tut quai n’ha tuttina betg midà il fatg che l’urden politic era vegnì mess sin il chau.
Jugoslavia
Republica populara federativa da la Jugoslavia (1945–1963)
thumb|200px|Bandiera da la Jugoslavia socialistica (1943–1992) thumb|160px|Josip Broz Tito (1961) Ils conclus d’AVNOJ dals 29 da november 1943 han tschentà anc durant la Segunda Guerra mundiala il crap da fundament per ina nova federaziun dals Slavs dal sid sut l’egida da la partida communistica da la Jugoslavia. Suenter la fin da la guerra ha la front populara communistica da Josip Broz Tito gudagnà las elecziuns, quai ch’ha manà ils 29 da november 1945 a la fundaziun da la Republica populara federativa da la Jugoslavia (Federativna Narodna Republika Jugoslavija). Quella sa cumponiva da las sis sutrepublicas Slovenia, Croazia, Bosnia ed Erzegovina, Serbia, Montenegro e Macedonia. Ils 31 da schaner 1946 ha il pajais survegnì ina constituziun tenor il model da quella da l’Uniun sovietica.
Paiver da Sichuan
Il num paiver da Sichuan deriva da la provinza centralchinaisa da Sichuan, nua ch'el è indigen e vegn duvrà gugent en chadafieu. Sco era tar la provinza chatt'ins ins diversas variantas da scriver sco paiver da Sichuan, Sechuan u Szetschuan. Auters nums ch'èn derasads en Europa includan paiver da muntagna, paiver chinais e paiver giapunais.
Greenpeace
Atoll da Mururoa e la collisiun cun la ‹Vega› (1972/73)
Il matg 1972, suenter che l’organisaziun era sa constituida sco fundaziun, ha Greenpeace fatg in appel als chapitanis en la regiun da vegnir en agid tar la protesta cunter ils tests nuclears da la regenza franzosa en l’Atoll da Mururoa situà en il Pacific. Reagì sin quest appel ha David McTaggart, in anteriur interprendider canadais che viveva da quel temp en la Nova Zelanda. Indignà dal fatg che mintga regenza al pudess sclauder da la part respectiva dal Pacific ha el mess a disposiziun sia jacht e cumenzà a furmar ina squadra.
Sherlock Holmes
Temas e stil
En il center stat per ordinari in misteri fitg pretensius u in crim. Sper plans criminals spezialmain perspicazis e lur impediment, è quai savens il passà betg elavurà d’in uman che penetrescha tuttenina en sia vita actuala. L’autur elavura en sias istorgias er atgnas enconuschientschas ed opiniuns ed exprima en intgins cas in pensament social u istoric ch’al stat a cor. Uschia lascha Holmes per exempel mitschar en intginas istorgias ils delinquents, damai ch’el è da l’avis che lur acziun saja moralmain giustifitgada ubain ch’el constatescha che la vita haja gia punì avunda ils culpants.
Greenpeace
Atoll da Mururoa e la collisiun cun la ‹Vega› (1972/73)
Il 1973 è McTaggart sa mess en viadi cun la ‹Vega› vers la zona d’exclusiun enturn Mururoa. Cura ch’el ha repetì ses protest l’onn proxim, èn marinars franzos vegnids a bord da la ‹Vega› ed al han pitgà ensemen.
Pli tard ha la marina publitgà fotografias organisadas che mussavan co che McTaggart sa pitgava cun uffiziers da la marina. En in’autra glisch – bundant main favuraivla per la marina franzosa – è l’entira scena cumparida en quel mument che la commembra da la squadra Anne-Marie Horne ha publitgà fotografias ch’ella aveva sezza fatg e manà cun sai adascus.
Sherlock Holmes
Temas e stil
In’impurtanta rolla per l’effect da las istorgias giogan ils dialogs tranter Holmes ed auters, savens Watson. In exempel or da l’istorgia ‹Silver Blaze›:
Greenpeace
Atoll da Mururoa e la collisiun cun la ‹Vega› (1972/73)
La campagna ha fatg effect en quel senn che la regenza franzosa ha decidì da desister da tests sur terra, cumbain ch’ins ha cuntinuà cun tests sut terra. Er pli tard ha Greenpeace adina puspè lantschà campagnas cunter ils tests en il Pacific, fin che la Frantscha ha terminà il 1995 ses program da test.
Sherlock Holmes
Temas e stil
«Datti anc in auter fatg, sin il qual Vus vulais manar mi’attenziun?» – «Sin il schabetg remartgabel cun il chaun la notg.» – «Il chaun n’ha fatg nagut durant la notg.» – «Precis quai è il schabetg remartgabel», ha remartgà Sherlock Holmes.
Greenpeace
Fundaziun da Greenpeace International (1979)
Il 1975 existivan radund 15–20 differentas gruppas cun num Greenpeace; pli e pli è sa mussà il basegn da reunir quellas sut in’organisaziun tetgala. Quella è vegnida fundada ils 14 d’october 1979 sut il num Greenpeace International. Commembers fundaturs prominents èn tranter auter stads David McTaggart, Robert Hunter e Patrick Moore.
Sin iniziativa da McTaggart han ins transferì la sedia principala en l’Europa. Là existivan filialas bain organisadas ch’eran er dotadas cun dapli meds finanzials che l’organisaziun canadaisa.
Svezia
Cuschina svedaisa
Tar las atgnadads da la cuschina svedaisa ch’èn las pli enconuschentas ordaifer il pajais tutgan il paun croccant e la Prinsesstårta, la turta da princessa u turta svedaisa. Quella vegn fatga cun ovs, zutger e groma e dat en egl tras sia cuverta da marzipan (verd). Medemamain vegnan stimads en l’entir pajais ils Chokladbollar, ina sort pralina a basa da flocs d’avaina e garnida cun nusch da cocos.
Revoluziun americana
Aspects politics
La ruptura cun ils princips da la societad d’enfin qua è pia da chattar en il moviment d’independenza sco tal ed en la constituziun. Ils resultats e la muntada posteriura da quest nov sistem statal cumprovan cleramain ch’il moviment d’independenza è stà revoluziunar e modern. Quai sa mussa per exempel er en ils discurs che Leopold von Ranke ha manà l’onn 1854 cun il retg Maximilian da la Baviera: «Quai è stà ina pli gronda revoluziun che tut quellas ch’avevan gì lieu fin qua; ella ha vieut enturn dal tuttafatg il princip statal da pli baud. Oriundamain sa gruppava tut enturn il retg ch’era installà per grazia da Dieu; ussa però è naschida l’idea che la pussanza stoppia vegnir da sutensi. (...) Quests dus princips cuntrasteschan in cun l’auter sco dus munds differents ed il mund modern na vegn pli guidà da nagut auter che dal conflict tranter questas duas idea oppostas.»
Svezia
Cuschina svedaisa
En cumparegliaziun cun l’Europa Centrala èn las stads svedaisas bundant pli curtas ed ils envierns pli lungs. Quai influenzescha tant la cuschina da mintgadi sco er ils usits e las tratgas da festa. La vasta paletta da spezialitads regiunalas resplenda la posiziun geografica dal pajais e sia varietad culturala.
Festas ed usits
thumb|180px|Planta dal Midsommarfest Ils 6 da schaner vegn festivà Trettondedag jul (il tredeschavel di da Nadal). Quest di correspunda a la festa dals Trais Sontgs Retgs e furma in firà statal. La saira avant Påsk (Pasca) van ils uffants vestgids sco strias da Pasca (påskhäxor) e rimnan dultscharias e daners.
En (sclerir noziuns)
Il pled En po sa referir a:
Svezia
Festas ed usits
Il Valborgsmässoafton vegn festivà ils 30 d’avrigl e correspunda a la notg dal barlot (Walpurgisnacht). Il pievel sa rimna enturn gronds fieus e chanta chanzuns da primavaira. En las duas grondas citads d’universitad Lund ed Uppsala ha lieu la saira avant il prim da matg la festa da students Valborg u Siste april. Ad Uppsala vegn manada tras quel di ina cursa da bartgas da fantasia.
Greenpeace
La Rainbow Warrior vegn sfundrada (1985)
thumb|280px|Mosaic ad Auckland che regorda a la Rainbow Warrior L’onn 1985 dueva la ‹Rainbow Warrior› viagiar en l’Atoll da Mururoa en la Polinesia Franzosa per protestar cunter ils tests nuclearas che la Frantscha aveva previs en questa regiun.
Svezia
Festas ed usits
Ils 6 da zercladur è il di da la festa naziunala svedaisa, Svenska flaggans dag. Questa festa è vegnida iniziada il 1916; ella furma dentant pir dapi il 1983 la festa naziunala ed è daventada pir il 2005 in firà uffizial. Entaifer la populaziun na vegn quest di betg resentì sco fitg impurtant.
Jugoslavia
Republica populara federativa da la Jugoslavia (1945–1963)
L’onn 1948 è Tito sa distanzià adina dapli da l’Uniun sovietica e dal bloc da l’ost. Il 1950 èsi la finala vegnì tar la ruptura tranter las partidas, la quala dueva perdurar fin la fin da l’èra da Stalin. Da qua davent ha Tito suandà in agen communissem jugoslav, l’uschenumnà titoissem. Areguard la politica exteriura è la Jugoslavia s’avischinada al vest ed ha gia baud tgirà relaziuns economicas pli stretgas cun ils stadis chapitalistics. Tito è stà cunfundatur dal moviment antiimperialistic dals stadis che n’appartegnan a nagin bloc politic, entaifer il qual la Jugoslavia ha occupà ina posiziun centrala.
Corminboeuf
Corminboeuf ( en Patua friburgais )è ina vischnanca svizra en il chantun Friburg en il district Sarina.
Sherlock Holmes
Origin
En retrospectiva ha Doyle ditg il 1927 en in’intervista: «En mes temp liber hai jau legì istorgias criminalas. Mai disturbavi fitg, quant a la moda veglia ch’ellas eran scrittas. Il detectiv chattava evidentamain adina ina schliaziun. Ubain per casualitad, ubain ch’i na vegniva insumma betg menziunà co. Quai m’ha rendì pensiv. Jau era da l’avis ch’i dovria in’explicaziun co ch’el saja vegnì a sias conclusiuns. Uschia hai jau gì l’idea d’includer metodas scientificas en la lavur da detectiv.»
Jugoslavia
Republica populara federativa da la Jugoslavia (1945–1963)
Ils 7 d’avrigl 1963 è il stadi vegnì renumnà en Republica federativa socialistica da la Jugoslavia (Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija).
Sherlock Holmes
Origin
L’emprima istorgia, ‹A Study in Scarlet›, è cumparida il 1887 en il ‹Beeton’s Christmas Annual›. Doyle aveva en il fratemp renumnà ils dus caracters principals en Sherlock Holmes e John Watson. L’emprim roman n’ha betg chattà grond’attenziun da vart dal public u da la critica; bain però da l’editur american John Marshall Stoddart, il qual era en tschertga d’ina istorgia criminala per sia revista da litteratura britannica ‹Lippinscott’s› ch’era en planisaziun. Il 1890 ha el publitgà ‹The Sign of Four›. Er quest segund roman n’è betg fruntà sin grond resun. Pir la publicaziun da l’emprim raquint pli curt ‹A Scandal in Bohemia› en ‹The Strand Magazine› l’onn 1891 ha cuntanschì in public pli vast ed ha manà ad ina pli gronda popularitad da las istorgias e dal caracter principal Sherlock Holmes.
Dedicaziun
L’emprima collecziun da raquints ‹The Adventures of Sherlock Holmes› ha Doyle deditgà al renumà professer Joseph Bell, il docent da chirurgia da Doyle e pli tard superiur da quel a l’Universitad dad Edinburgh. Joseph Bell fascheva smirvegliar ses pazients cun far emprimas diagnosas avant che quels hajan insumma exprimì lur quità. Bell contemplava ed observava ils umans a moda fitg precisa e tirava da quai sias conclusiuns. Il matg 1892 ha Doyle scrit a Bell ch’era il model vivent da sia figura litterara: «Sherlock Holmes hai jau cleramain d’engraziar a Vus.»
La ‹mort› da Holmes
thumb|180px|Plastica da Holmes a Meiringen Da scriver regularmain novas istorgias da Holmes absorbava memia bler da ses temp che Doyle avess gugent impundì per scriver romans e tractats istorics. Perquai ha el empruvà da sa liberar da l’obligaziun da stuair scriver ulteriurs raquints davart il detectiv famus. Uschia ha el pretendì dal ‹Strand-Magazin› adina pli grondas summas per ulteriuras istorgias, fin ch’el ha mess a quint per dudesch istorgias curtas 1000 glivras. Ma pervi dal grond success commerzial da las istorgias da detectiv, han er quests auts onuraris pudì vegnir pajads.
Greenpeace
La Rainbow Warrior vegn sfundrada (1985)
Sa chattond il bastiment ils 10 da fanadur 1985 en il port dad Auckland, han agents dal servetsch da spiunadi franzos sfundrà quel. Il fotograf da Greenpeace Fernando Pereira, ch’era da derivanza ollandais-portugaisa, è vegnì per la vita.
Sherlock Holmes
La ‹mort› da Holmes
Perquai ha Conan Doyle planisà il 1893 da terminar la retscha cun la mort dal detectiv. La mamma dal scriptur, che legeva las istorgias cun grond entusiassem, ha empruvà adumbatten da far renunziar ses figl da far quest pass. Il medem onn è Doyle viagià cun sia dunna ch’era malsauna da tuberculosa en Svizra a far ina cura. Tar ina visita als Reichenbachfälle en la Part Sura Bernaisa, al è vegnida l’idea per l’ultima istorgia curta che dueva terminar la vita da Holmes.
Svezia
Festas ed usits
Tut auter è quai cun la festa dal solstizi da stad (Notg Son Gion) il Midsommarfest ch’ha lieu l’emprima notg sin la sonda suenter ils 21 da zercladur. Sper Nadal è quai la festa la pli impurtanta en il ciclus da l’onn. En il nord dal pajais resta la glisch dal sulegl vesaivla da quel temp durant ventgaquatter uras. La festa furma ina tradiziun vegliandra d’origin preistoric. Enturn ina planta da matg – bain il simbol naziunal il pli enconuschent – ornada cun dascha e flurs vegn sautà e chantà en tut las parts dal pajais.
Revoluziun americana
Istorgia da la recepziun – la Revoluziun americana ord vista da la posteritad
Al cumenzament da la recepziun istorica dal moviment d’independenza american stat la ‹History of the American Revolution› ch’il medi ed istoriograf american David Ramsay ha publitgà il 1789 en dus toms. Ramsay ch’è sez stà activ politicamain descriva ils eveniments en in tun patriotic ed eroisant. Il medem vala per l’ovra da Parson Weem ‹Life of George Washington› che sa restrenscha a moda nuncritica sin la descripziun dals aspects positivs dals eveniments e da las persunas involvidas. Pli critica è reussida l’ovra ‹History of the Rise, Progress, and Termination of the American Revolution› da Mercy Otis Warren ch’è cumparida il 1805 en trais toms. L’autura tematisescha era las cuntraversas ch’èn proruttas a l’intern areguard la dretga interpretaziun ed il mantegniment da l’ierta revoluziunara. Questas dumondas duevan er segnar l’ulteriura istoriografia (scientifica) dals proxims decennis.
Greenpeace
Activitads
La metoda d’attirar l’attenziun da la publicitad ha Greenpeace surpiglià dal ‹Bearing Witness› (‹Dar perditga›) dals quechers. Tenor atgnas indicaziuns duain las acziuns da Greenpeace dar perditga da malfatgs che vegnan commess envers la natira. Uschia sa posiziuneschan commembers da l’organisaziun tranter l’arpuna da chatschaders da balenas e lur preda u penetreschan en ovras atomaras.
Sherlock Holmes
La ‹mort› da Holmes
Cun James Moriarty aveva Doyle stgaffì il pli privlus adversari da Holmes. Intellectualmain steva quel a pèr a Holmes, ma el impundeva sias abilitads sco delinquent schenial a donn da l’umanitad. Moriarty è l’alter ego da Holmes, in «spievel somber» da l’erox da las istorgias. En ‹The Final Problem›, l’ultima istorgia en l’antologia ‹The Memoirs of Sherlock Holmes›, èsi vegnì ad in cumbat dals contrahents Holmes e Moriarty, durant il qual omadus crodan la finala en ils Reichenbachfälle sper Meiringen. Il sistem da fops cumplitgà ha rendì nunpussaivel da salvar ils dus.
Greenpeace
Activitads
Daspera lascha Greenpeace – sco autras organisaziuns da protecziun da l’ambient er – elavurar studis scientifics che duain documentar e giustifitgar lur puntg da vista e s’engascha en blers gremis internaziunals. D’autras organisaziuns ch’èn activas sin il medem champ sa differenziescha Greenpeace surtut en quai che l’organisaziun sa restrenscha a tschertas tematicas cun grond resun en la publicitad, las qualas vegnan per ordinari tematisadas e persequitadas da Greenpeace en campagnas globalas, sco per exempel la forza atomara, il stgaudament global, la biodiversitad e protecziun da las spezias, la tecnologia da gens, patents biologics e l’industria chemica. Gia dapi blers onns pledescha l’organisaziun per exempel persuenter da scumandar l’import d’energia nucleara. En in’autra campagna è Greenpeace sa drizzà cunter il producent da vestgadira H&M, il qual ha la finala segirà da vulair reducir il diever da meds chemics. Tematicas sco il traffic u il rument chasan giogan percunter tut il pli ina rolla secundara en intgins biros naziunals. Cuntrari a quai ch’i vegn per part percepì en la publicitad n’è Greenpeace er betg in’organisaziun da protecziun dals animals.
Sherlock Holmes
La ‹mort› da Holmes
Suenter la publicaziun ha Doyle remartgà il december 1893 en ses diari: «Killed Holmes». Il 1896 ha Doyle defendì sia decisiun cun ils pleds: «If I had not killed him, he certainly would have killed me.» («Sche jau n’al avess betg mazzà, avess el per franc mazzà mai.»)
Greenpeace
Enconuschentas campagnas
thumb|160px|Acziun da Greenpeace cunter Esso La transfurmaziun da Greenpeace d’ina rait lucca ad in’organisaziun mundiala è surtut succedida tenor ideas da David McTaggart. Il 1994 ha el definì sco suonda il punct da partenza per metter ad ir ina campagna globala: «Nagina campagna duai vegnir lantschada senza avair ina clera finamira; nagina campagna duai vegnir lantschada senza ch’i dettia la pussaivladad d’avair success; nagina campagna duai vegnir lantschada senza avair l’intenziun da la manar a fin a moda consequenta.»
Sherlock Holmes
La ‹mort› da Holmes
La gronda popularitad che Holmes aveva cuntanschì en il fratemp, ha manà a cordoli public, uschia che lecturs trumpads purtavan a Londra bindels nairs vi dal bratsch sura ubain cravattas nairas. Doyle ha sinaquai retschet bleras brevs da lecturs da las istorgias da detectivs ch’èn s’indignads pervi da la fin andetga da las istorgias; 20 000 clients han ultra da quai disditg l’abunament dal ‹Strand-Magazin›.
Greenpeace
La campagna da Brent Spar
L’onn 1995 ha Greenpeace occupà il tanc d’ieli flottant Brent Spar en l’Atlantic dal Nord. La finala ha l’organisaziun cuntanschì che las firmas gestiunarias Shell ed Exxon desistian da sfundrar quella en la mar, mabain la dismettian a terra. La campagna ha manà ad in scumond general da dismetter plattafurmas d’ieli en l’Atlantic dal Nord. En rom da la campagna aveva Greenpeace publitgà stimaziuns exageradas areguard las restanzas d’ieli che sa chattian sin la plattafurma. L’organisaziun è sa perstgisada tar Shell e tar la publicitad per las faussas cifras.
Sherlock Holmes
La ‹resurrecziun› da Holmes
L’onn 1901 ha in ami rendì attent Doyle ad ina legenda, tenor la quala ina famiglia en il Dartmoor vegniva persequitada d’in chaun da spiert. Doyle è stà fascinà da questa tematica ed è sa decidì da far londeror in nov roman cun Sherlock Holmes, il qual dueva giugar avant sia mort en l’ultima istorgia curta. Il grond success dal roman ‹The Hound of the Baskervilles›, ensemen cun l’enorma summa che ses editur al aveva mess en vista, ha intimà Doyle da reveder litterarmain la mort da Holmes. En l’istorgia curta ‹The Empty House› ch’è suandada al roman, lascha Doyle rapportar Holmes ch’el saja – grazia a l’art da cumbat giapunais bartitsu – vegnì da mitschar l’ultima secunda dal tegn da Moriarty ed haja silsuenter pudì raiver da la grippa siador, uschia che be Moriarty saja mort en las cascadas. Cur che Holmes è vegnì declerà mort, saja el sa profità da la chaschun da mitschar dal cumplizi da Moriarty, il qual aveva observà tut ed empruvà da sturnir Holmes cun bittar in crap. A medem temp haja Holmes planisà da returnar il mument decisiv a Londra per far fin als malfatgs dal pli pussant allià da Moriarty, Colonel Moran, e destruir definitivamain l’organisaziun criminala. Holmes haja passentà ils trais onns a l’exteriur cun viadis d’expediziun e studis scientifics, ses frar Mycroft saja stà al current ed haja mess a disposiziun ils meds finanzials necessaris.
Greenpeace
Campagna cunter lain da mahagoni
Il 2001 ha Greenpeace organisà ina campagna cunter l’import da lain da mahagoni brasilian en ils Stadis Unids. Ils 12 d’avrigl 2002 han dus represchentants da Greenpeace rapinà ina bartga che transportava tala laina per francar vi da quella in transparent da protesta. La stad 2003 ha il ministeri da giustia dals Stadis Unids profità da quest incap per metter l’entira organisaziun sut ina lescha da l’onn 1872 ch’era vegnida applitgada l’ultima giada il 1890 e che dueva lubir da taxar demonstrants nunviolents sco criminals per als pudair persequir giudizialmain. Quai ha manà a protestas en tut il mund e la finala ha er il derschader responsabel decidì a favur da Greenpeace, faschond valair ch’i sa tractia d’in’organisaziun legala e che l’agir da quella fetschia part da la libra manifestaziun da l’opiniun.
Sherlock Holmes
La ‹resurrecziun› da Holmes
Cun quest’istorgia ha cumenzà la segunda perioda d’activitad da Doyle areguard Sherlock Holmes, durant la quala el ha scrit trais collecziuns d’istorgias curtas e l’ultim roman ‹The Valley of Fear›. L’onn 1927 è cumparida en il ‹Strand-Magazin› l’ultima istorgia da Holmes ‹The Adventure of Shoscombe›.
Greenpeace
Campagnas cunter producents da IT
Ils ultims onns han activists da Greenpeace adina puspè manà tras acziuns che duain sensibilisar l’industria dad IT da producir e dismetter lur products cun dapli conscienza per l’ambient. Il 2004/05 è ina tala campagna sa drizzada cunter Hewlett-Packard; avant la sedia principala a Palo Alto han activists demonstrà e fatg valair che la firma dovria per la producziun da ses products bler dapli substanzas toxicas che la concurrenza. Il 2006 è ina tala acziun sa drizzada cunter Apple che dovria bleras chemicalias toxicas per la producziun e che fetschia ina lavur manglusa areguard il recicladi dals agens products.
Sherlock Holmes
Relaziun tar la realitad e filosofia
thumb|210px|Museum da Sherlock Holmes a Londra En sias istorgias da Sherlock Holmes èsi reussì a Conan Doyle da stgaffir in mund fictiv, enserrà, il qual para a medem temp uschè real ch’il detectiv famus fa l’impressiun dad esser ina persuna istorica.
Greenpeace
Success da l’organisaziun
Tar ils pli gronds success da l’organisaziun tutgan il stop da numerusas serias da tests da bumbas atomaras (t.a. Amchitka ad Alasca il 1972), la zona da protecziun ch’è vegnida endrizzada en l’Antarctica (World Park Base 1987–1991 e prolungaziun dal Contract da l’Antarctica l’onn 1991) sco er il scumond da la chatscha da balenas commerziala dapi il 2002.
Sherlock Holmes
Relaziun tar la realitad e filosofia
Ils cas survegnan lur caracter autentic tras quai ch’els vegnan per ordinari raquintads or da la memoria da Watson. Las istorgias giogan davant ina culissa tipica per il temp ed enserran tant detagls davart il stil da viver victorian ed eveniments actuals dal temp sco er l’exotica coloniala dal British Empire. Pervi da las descripziuns datiers da la realitad, per exempel da caracters u lieus d’acziun, sa laschan las istorgias attribuir a la tradiziun dal realissem.
Greenpeace
Greenpeace en tut il mund
Greenpeace lavura cun 72 biros naziunals e regiunals en bundant 55 pajais. Greenpeace International coordinescha las lavurs da las singulas secziuns e sviluppa las campagnas ed ils champs da lavur internaziunals.
Jugoslavia
Republica federativa socialistica da la Jugoslavia (1963–1992)
Suenter la mort da Tito ils 4 da matg 1980 ha il presidi da la republica surpiglià las fatschentas da la regenza. Ils otg commembers sa cumponivan da mintgamai in represchentant da las sis sutrepublicas e da las duas provinzas autonomas. Adina dapli èsi però vegnì a dissonanzas e mancava la persunalitad integrativa da Tito.
Declin da la Jugoslavia a partir dal 1991
thumb|240px|La Jugoslavia sa divida en sias singulas parts Suenter elecziuns democraticas han, cun excepziun da la Serbia, tut las sutrepublicas manà tras referendums davart la suveranitad statala. La participaziun a quels è mintgamai stada fitg auta, per part – surtut en la Croazia e Bosnia ed Erzegovina – èn els però vegnids boicottads da la populaziun serba. Per la suveranitad statala da la sutrepublica respectiva han votà:
Greenpeace
Greenpeace en tut il mund
L’organisaziun internaziunala ha sia sedia ad Amsterdam en ils Pajais Bass. Ils biros naziunals pon esser organisads sco uniun (p.ex. en Germania) u sco fundaziun (p.ex. en Svizra). Greenpeace Svizra è vegnì fundà il november 1984 a Turitg.
Sherlock Holmes
Relaziun tar la realitad e filosofia
Las istorgias rinforzan il lectur en sia cretta en las scienzas natiralas e la tecnica, damai ch’il pensar raziunal schlia apparentamain tuttas situaziuns nunchapiblas e mintga misteri. Confurm al spiert dal temp victorian sa lascha oramai mintga eveniment explitgar a moda empirica e far urden uschia en in mund caotic. Las istorgias sustegnan tendenzialmain las ideas dal temp areguard la societad, sco il pensar en classas socialas, la xenofobia ed il schovinissem; ma ellas reflecteschan a medem temp l’engaschament da Conan Doyle per umans supprimids e vegnids en pitgiras.
Greenpeace
Bastiments da Greenpeace
thumb|200px|La Sirius en il port dad Amsterdam Dapi la fundaziun da Greenpeace han bastiments d’auta mar adina puspè giugà in’impurtanta rolla per realisar las singulas acziuns da l’organisaziun; quai è restà fin oz uschia.
Sherlock Holmes
Relaziun tar la realitad e filosofia
La metoda da lavurar applitgada da Sherlock Holmes reflectescha l’optimissem en las scienzas dal temp ch’ils raquints èn vegnids scrits. Quel stat en connex cun las ideas da l’illuminissem e da la filosofia orientada a la raschun. Sias ragischs èn da chattar en il pensar raziunal da Conan Doyle da quel temp ed en ses dun d’observaziun scolà a moda scientifica. Doyle era fascinà da las abilitads diagnosticas da ses professer da medischina Joseph Bell e descriva la moda da proceder da Holmes en suandanta moda: «L’erox tractava crims sco che Dr. Bell tractava malsognas.»
Svezia
Festas ed usits
In’ulteriura tradiziun naziunala è la Festa da Lucia (Luciatåg), il di da la regina da las glischs, ch’ha lieu la damaun dals 13 da december. En tut il pajais vegnan scolas e lieus da lavur visitads da giuvnas mattatschas vestgidas cun lungas rassas alvas ed ornadas cun chandailas sin il chau; ellas vegnan accumpagnadas da giuvens umens e chantan ensemen chanzuns d’advent e da Nadal.
Greenpeace
Bastiments da Greenpeace
Il 1978 ha Greenpeace prendì en servetsch la Rainbow Warrior. Ina da las emprimas intervenziuns cun il nov bastiment è sa drizzada cunter la chatscha sin balenas islandaisa. Il 1985 ha il servetsch secret franzos la finala sfundrà il bastiment avant che quel possia demonstrar en l’Atoll da Mururoa cunter ils tests nuclears. Tar quest incident è il fotograf Fernando Pereira vegnì per la vita.
Dal 1989 fin il 2011 è stada en diever la Rainbow Warrior II e dapi il 2011 la Rainbow Warrior III. Ulteriurs bastiments che sa chattan en possess da Greenpeace èn Sirius (dapi il 1981), Arctic Sunrise (dapi il 1996), Esperanza (dapi il 2002) e Beluga II (dapi il 2004).
Svezia
Premi Nobel
Il Premi Nobel è vegnì fundà da l’inventader ed industrial Alfred Nobel (1833–1896) e vegn surdà dapi il 1901 mintg’onn. Nobel aveva testamentà da transferir sia facultad en ina fundaziun e da duvrar ils tschains da quella «sco premi per quellas persunas ch’han fatg en il decurs da l’onn il pli grond servetsch a favur da l’umanitad». Plinavant aveva Nobel fixà ch’ils daners sajan da reparter en tschintg parts egualas sin las domenas fisica, chemia, fisiologia u medischina, litteratura ed activitads en favur da la pasch.
Greenpeace
Recepziun
Greenpeace è renconuschì en tut il mund sco organisaziun ch’ha prestà lavur da pionier entaifer il moviment ecologic dals onns 1970/80 e ch’è er s’etablida sco impurtanta pitga che porta quest moviment en il 21avel tschientaner.
Svezia
Premi Nobel
Il Premi Nobel vala sco pli auta distincziun en las disciplinas che vegnan resguardadas e vegn surdà mintg’onn ils 10 da december (il di da la mort dad Alfred Nobel). La festa da surdada ha lieu a Stockholm, cun excepziun dal Premi Nobel da la pasch che vegn surdà ad Oslo. Enfin il 1905 eran la Svezia e la Norvegia anc colliads en uniun persunala; la politica da l’exteriur vegniva exequida da la Dieta svedaisa. Perquai – uschia suppon’ins – ha Nobel considerà il parlament norvegiais sco pli neutral ed ha surdà ad in comité da quel da tscherner il purtader dal Premi Nobel da la pasch.
Greenpeace
Recepziun
La prestaziun da l’organisaziun è da vesair sin dus differents champs: Per l’ina en quai che Greenpeace ha stgaffì sensibilitad ecologica d’in temp che questa tematica n’era anc strusch preschenta en la publicitad. Per l’autra en la moda e maniera co che l’organisaziun fa quai, numnadamain en furma d’ina politica burgaisa globala che sa metta en via cun acziuns directas e senza violenza schizunt als concerns ils pli pussants.
Sherlock Holmes
Relaziun tar la realitad e filosofia
Doyle ha designà la metoda da Holmes d’arrivar a conclusiuns sco deductiva. Umberto Eco e Thomas A. Sebeok renvieschan ultra da quai a las sumeglientschas cun la metoda da l’abducziun tenor la filosofia da Charles S. Peirce.
Greenpeace
Recepziun
Sper quests merits incontestabels da Greenpeace, datti er critica che sa drizza per exempel cunter las structuras nundemocraticas da l’organisaziun sezza u che fa valair che quella sa servia be dals studis scientifics che suttastritgian l’agen puntg da vista. Patrick Moore, antruras president da Greenpeace International ed oz in criticher prominent da l’organisaziun, fa valair che quai possia manar ad in cumportament nunscientific ed ad ina tschorventada ideologica. Concret crititgescha el ch’i na reusseschia betg a l’organisaziun da bandunar sia posiziun da protesta rigurusa e da gidar a stgaffir, ensemen cun auters partenaris, consens areguard dumondas ecologicas. «Ils profis da las campagnas», uschia Moore, «lavuran cun maletgs emoziunals. Per blers umans guarda in champ da tulipanas or bler meglier ch’in tagl cumplet, suenter il qual restan be pli tscheps trids. Blers pensan deplorablamain betg uschè lunsch ch’il guaud crescha puspè suenter e che er l’industria forestala ha in ferm interess economic che quel creschia puspè suenter. La diversitad biologica d’in champ da tulipanas tendescha percunter vers nulla.»
Sherlock Holmes
Caracteristicas da Sherlock Holmes
Or dal canon d’ovras cun Sherlock Holmes sco protagonist, sa lascha gudagnar in maletg cumplessiva dal detectiv. Intgins detagls da sia biografia sa cuntradin però, quai che dat als lecturs e critichers in pau spazi d’interpretaziun. Conan Doyle sez ha declerà che questas inconsistenzas derivian da negligientschas da sia vart che resultian dal fatg che l’ovra saja sa sviluppada sur plirs decennis.
Jugoslavia
Declin da la Jugoslavia a partir dal 1991
Belgrad ha l’emprim empruvà da supprimer ils moviments d’independenza cun forza militara. Uschia ha l’armada populara da la Jugoslavia intervegnì il 1991 en la Slovenia (Guerra da diesch dis) e silsuenter en la Croazia (Guerra da la Croazia) – en omadus cas senza success. Sinaquai èn las acziuns militaras sa concentradas l’emprim sin ils territoris da la Croazia ch’ils Serbs da la Krajina pretendevan per sai, e silsuenter è la guerra sa spustada adina dapli en la Bosnia ed Erzegovina (Guerra da la Bosnia). A la fin dals quints èsi però reussì a tut ils trais stadis da far passar lur independenza. Il moviment d’independenza en il Cosovo (Guerra dal Cosovo) ha manà il 1999 a l’intervenziun da la NATO sin l’entir territori da la sutrepublica Serbia; la finala è vegnida endrizzada en la provinza in’administraziun da las Naziuns unidas, senza però schliar quella dal territori da la Republica federala da la Jugoslavia.
Sherlock Holmes
Fundaments
En l’emprima istorgia, il roman ‹A Study in Scarlet›, vegn Holmes introducì sco student da chemia segir da sasez e d’orientaziun extremamain scientifica, il qual tgira, lontan da las carrieras usitadas, in grond dumber d’interess cun la finamira da render realisablas sias imaginaziuns da lavur da detectiv. En quest roman vegn mess il fundament per las ovras che suondan: Il caracter spezial da l’observatur raziunal, la culissa da l’istorgia e la relaziun amicabla tranter Holmes e Watson.
Felix Calonder
Felix Louis Calonder (1863 - 1952) è l'emprim Rumantsch che ha fatg part da la regenza svizra, il Cussegl federal. Il star in commember dal Cussegl federal 1913–1920 da la partida liberal-democrata.
Jugoslavia
Declin da la Jugoslavia a partir dal 1991
Viktor Meier, correspundent da l’Europa dal Sid da la ‹Neue Zürcher Zeitung› e da la ‹Frankfurter Allgemeine Zeitung›, scriva che la Jugoslavia na saja bain betg stada ina «creaziun artifiziala», «ma en quel mument che quest construct statal è daventà nunrealistic ed insupportabel èsi er stà necessari da vesair en quai». La renconuschientscha internaziunala da la Slovenia e da la Croazia la fin dal 1991 saja stà in act daditg necessari.
Republica federala da la Jugoslavia e Serbia-Montenegro (1992–2006)
thumb|180px|Serbia-Montenegro Ils 22 da settember 1992 ha l’Assamblea generala da las Naziuns unidas decidì cun 127 pajais approvants (tar 26 abstenziuns e 6 cuntravuschs) che la Republica federala da la Jugoslavia che consistiva da la Serbia e dal Montenegro na possia betg daventar automaticamain successura legala da la Republica federativa socialistica da la Jugoslavia, mabain stoppia s’annunziar sco ils ulteriurs stadis successurs da nov per la commembranza. Damai che la Republica federala da la Jugoslavia ha refusà d’acceptar questa decisiun, ha ella de facto pers ses sez en l’Assamblea generala. Pir l’onn 2000, suenter avair – sco pretendì – candidà da nov, è la Republica federala da la Jugoslavia puspè vegnida recepida en las Naziuns unidas.
Cun la nova constituziun dal 2003 ha la Republica federala da la Jugoslavia midà ses num en Serbia e Montenegro. Quai ha muntà la fin da la noziun ‹Jugoslavia› sco num da stadi. Suenter ina votaziun dal pievel ils 21 da matg 2006 ha er il Montenegro proclamà ils 3 da zercladur 2006 si’independenza. Ils 17 da favrer 2008 è la provinza Cosovo sa declerada independenta; ses status entaifer il dretg internaziunal è però dispità fin oz.
Sherlock Holmes
Fundaments
En las istorgias mussa Holmes però er tratgs emoziunals sco simpatia u antipatia, umor, empatia, gritta u tema, giudizi moral e l’amur per la musica. Per sa distrair suna el violina e posseda tranter auter in instrument da Stradivari. El unescha bleras caracteristicas tipicas da ses temp, tranter auter quellas dal dandy.
I vegn implitgà ch’el saja finanzialmain independent e possia passentar pliras emnas senza incaricas en si’abitaziun. Alura al vesa Watson savens a seser en ina pultruna a fimond ubain a sunar violina.
Cumparsa
thumb|180px|Attributs tipics da Sherlock Holmes Sherlock Holmes vegn savens descrit sco um grond (dapli che sis pes, ca. 1,83 meters) e magher. Sia fatscha vegn designada en intginas istorgias sco marcanta, satiglia, cun chantas e ‹sco in utschè da rapina›, damai ch’el ha in nas da sprer. Ultra da quai vegn el descrit en inqual’istorgia sco sblatg resp. cun fatscha pallida. En in’istorgia hai num che ses egls grischs hajan glischà cur ch’el haja chattà la schliaziun dal cas. La colur dals chavels variescha da nair sur brin stgir fin levamain grisch.
A Londra è Holmes per il pli vestgì sco in abitant da la citad ordinari da la classa sociala mesauna, burgaisa. Sin la champagna porta el ubain in lung mantè da viadi grisch, in tschop d’enviern, ina mantella ubain in mantè da plievgia. La saira porta el en tuttas istorgias ina mantella da chombra cotschen-aurada.
Il chapè da chatscha dal tip deerstalker, ch’è daventà in’ensaina dal detectiv, vegn menziunà explicitamain be en in’istorgia da Doyle (‹The Adventure of Silver Blaze›). La cumparsa stereotipa dal detectiv, sco ch’ella dueva daventar populara, cun mantè dal tip inverness e chapè da chatscha, deriva da las illustraziuns da Sidney Paget (cf. sutvart).
Derivanza e furmaziun
La famiglia da Holmes cumpara en la persuna da ses frar Mycroft Holmes. En il raquint ‹The Greek Interpreter› designescha Holmes quel sco anc pli talentà ch’el sez, ma da caracter flegmatic, uschia ch’el n’haja naginas ambiziuns da lavurar sco detectiv. Mycroft è tranter auter cussegliader politic en servetsch statal (quai che vegn descrit detagliadamain en ‹The Bruce-Partington Plans›) ed in dals commembers fundaturs dal Diogenes Club, il qual Holmes numna il club dals «umens ils pli retratgs da Londra». En la medem’istorgia vegn ins er a savair ch’ina da las tattas da Holmes è la sora dal pictur artist franzos Horace Vernet.
En il raquint ‹The Adventure of the Gloria Scott› vegnan tematisadas las circumstanzas ch’han intimà Sherlock Holmes da daventar detectiv: Il bab d’in ami da studi al ha gratulà per sias abilitads sco observatur, suenter sez esser vegnì confruntà cun quellas. Durant ses ultims semesters da studi ha Holmes gia cumenzà a lavurar sco detectiv; cun ils cas vegniva el en contact tras commilitons, sco che Holmes raquinta en ‹The Adventure of The Musgrave Ritual›, il terz cas or da quest temp. Quests dus raquints furman ils sulets che giogan cronologicamain avant che Holmes ha scuntrà Watson, vul dir avant ‹A Study in Scarlet›.
Svezia
Premi Nobel
thumb|center|600px|Foto panoramica dal flum Österdalälven sper Idre en vischinanza dal cunfin norvegiais
Fonologia
Fonems ein tals suns che differenzieschan dus plaids in da l’auter.
Lissabon
250px|right|thumb|Bandiera da Lissabon 250px|right|thumb|Tram a Lissabon
En
thumb|L‘En en [[Susch]]
Fonologia
La fonologia interquera ils differents sistems da fonems (=la pli pintga unitad d’in lungatg che differenziescha la muntada d’in plaid).
Lissabon
Lissabon (portugais Lisboa []) è la chapitala dal Portugal. La citad ha ina populaziun da 506'892 abitants (2015) e sia surfatscha munta a 83,84 km².
Revoluziun americana
Istorgia da la recepziun – la Revoluziun americana ord vista da la posteritad
Pir a George Bancroft duevi reussir cun sia ‹History of the United States, from the Discovery of the American Continent› da surmuntar questas cuntraversas e d’instradar ina nova epoca en l’istorgia da la recepziun dals eveniments revoluziunars. Si’ovra che cumpiglia 12 toms è cumparida a Boston tranter il 1834 ed il 1882 ed è spert s’avanzada ad in’ovra da standard e da referenza. L’essenza da la perspectiva da Bancroft è quella d’avair interpretà la Revoluziun americana sco simbol e cumenzament dal «cortegi triumfal da la democrazia tras l’entir mund che n’è betg da franar». Questa persvasiun da l’atgna missiun en il mund dueva segnar divers ulteriurs chapitels da l’istorgia dals Stadis Unids fin en il temp preschent.
En
L‘En è in flum en il chantun Grischun en Svizra che cula tras l'Austria e la Germania.
Sia lunghezza è 517 km. El nascha sin il Pass Lunghin.
L’Engiadina vegn percurrida da l’En.
Fonologia
La fonologia s’occupescha culs fonems, la fonetica perencunter cun la descripziun dils suns.
Andeer
Andeer  è ina vischnanca politica svizra en il. Ella è situada en il circul Schons dal district dal Rain Posteriur.
Par 1.da schaner 2009 an las vischnancas Clugén a Pignia fusiuno cun Andeer.
Sherlock Holmes
Derivanza e furmaziun
En istorgias che giogan pli tard rapporta Watson che Holmes saja sa retratg a la sava dal tschientaner da la vita publica e sa deditgeschia a Sussex a l’apicultura. ‹The Adventure of the Lion’s Mane› gioga là dal temp da sia pensiun. En il raquint ‹His Last Bow› sa lascha Holmes reactivar a l’entschatta da l’Emprima Guerra mundiala per incumbensa da la regenza sco agent secret e scuvra las operaziuns secretas d’in spiun tudestg.
Las ‹varts stgiras› da Holmes
En intginas istorgias vegn rendì attent al consum da drogas da Holmes. Ultra da quai fima el regularmain pipa, cigaras e cigarettas. La frequenza e quantitad dal consum paran da variar tut tenor sentiment, stress e lungurella – quai che cuntrastescha cun sia moda raziunala d’uschiglio. Watson è perquai repetidamain preoccupà pervi da la sanadad e las abilitads spiertalas da ses ami.
En il segund roman ‹The Sign of Four› rapporta Dr. Watson che Holmes consumeschia en temps da mancanza d’occupaziun intellectuala cocain e morfium. Watson numna quai il sulet vizi da Holmes che mainia a conflicts tranter els dus. «Tge èsi oz, cocain u morfium?», dumonda Watson ses ami in pau grit en l’emprim chapitel.
Dal temp che las istorgias èn vegnidas scrittas pudev’ins cumparar morfins en apotecas senza recept. Er il cocain n’era betg anc scumandà sco droga; ins stimava ils effects positivs da quel ed al duvrava en il mintgadi. Percunter vegn magari inditgà ch’i saja per Holmes anc adina pli impurtant da chattar la schliaziun d’in cas, uschia che er la vista da visitar ina tauna d’opium n’al vegn betg da metter en empruvament. E cur che l’effect da dependenza è vegnì enconuschent, ha Conan Doyle integrà questa tematica en ulteriuras istorgias. En las ultimas istorgias ha Holmes chalà dal tuttafatg da consumar drogas. En ‹The Adventure of the Missing Three-Quarter› rapporta Watson ch’i al saja reussì da far smetter Holmes cun sia mania da drogas ed uschia forsa da spendrar sia carriera da detectiv.
La tendenza da Holmes da rumper en situaziuns d’urgenza leschas, renviescha a l’agen sentiment moral da Conan Doyle ed a ses senn per giustia exprimì. Gia en l’emprim raquint ‹A Scandal in Bohemia› instighescha Holmes Watson da bittar ina chandaila en da fanestra per fingir in incendi. En ‹Charles Augustus Milverton› commettan Holmes e Watson in’infracziun e daventan senza vegnir observads perditgas d’in mazzament; il detectiv impedescha Watson d’intervegnir en ils schabetgs e lascha mitschar l’assassina or da chapientscha morala.
Holmes en las illustraziuns
thumb|200px|Holmes (a dretga) e Dr. Watson, illustraziun da Sidney Paget La gronda part da las illustraziuns da las istorgias da Holmes en ‹The Strand Magazine› ha fatg Sidney Paget. Quel ha prendì ses frar Walter sco model per il detectiv ed ha represchentà Holmes sco estet schlanc, grond, cun tratgs pregnants e tempras chalvas creschentas.
Ils tratgs caracteristics exteriurs dal detectiv, sco ch’els duevan vegnir enconuschents e populars en la publicitad, derivan da las illustraziuns da Sidney Paget: il dissegnader duvrava privat sez gugent in chapè dal tip deerstalker, perquai ha el savens represchentà Holmes en viadi cun in tal chapè da chatscha. Il mantè dal tip inverness è medemamain in’invenziun da Paget, cumpara però main savens sin ils maletgs. Las illustraziuns da Paget mussan Holmes sin la champagna per il pli cun in mantè cun capuza. Deerstalker e mantè cumparan l’emprima giada il 1891 en in’illustraziun fatga per il raquint ‹The Boscombe Valley Mystery› e danovamain il 1893 en ‹The Adventure of Silver Blaze›. Quellas èn er da vesair en l’antologia ‹The Return of Sherlock Holmes›.
Context litterar
Cun sias istorgias ha Sir Arthur Conan Doyle introducì intgins impurtants elements en la litteratura criminala, surtut la moda d’agir forensica dal detectiv. Savens vegn Doyle er designà sco inventader dal duo da detectivs classic.
Antecessurs
In’impurtanta inspiraziun per Doyle èn stadas las istorgias da detectiv dad Edgar Allan Poe ‹The Murders in the Rue Morgue› (1841), ‹The Mystery of Marie Rogêt› (1842) e ‹The Purloined Letter› (1844). La figura da Sherlock Holmes ha gronda sumeglientscha cun la figura fictiva dal detectiv franzos Auguste Dupin en las trais istorgias da Poe.