Istorgia_da_la_Svizra
La Svizra durant il temp suenter la guerra e durant la Guerra fraida
Durant la Guerra fraida ha la Svizra proseguì ina posiziun politicamain e militarmain neutrala. Ideologicamain appartegneva ella dentant cleramain a l’allianza liberal-occidentala. Per motivs da neutralitad n’ha la Svizra betg fatg part a l’ONU ed er betg a la NATO. La sedia europeica da l’ONU è dentant restada a Genevra er suenter l’aboliziun da la Societad da las naziuns. Las superpussanzas USA ed Uniun sovietica han valità quest star dapersai a moda critica. Tuttina èn ellas sa spruvadas d’entrar puspè formalmain en contractivas diplomaticas cun la Svizra. Oravant tut durant il temp gist suenter la Segunda Guerra mundiala è la Svizra che n’era betg devastada stada in factur economic e militar impurtant en l’Europa Centrala. Il cumenzament da la Guerra fraida ha manà oravant tut dapi il 1951 ad in grond e char rearmament ed ad ina vasta modernisaziun da l’armada svizra. L’obligaziun da prestar servetsch militar en l’armada da milissa durava da 20 fin 50 onns (refurma da l’armada 60). Fin il 1967 han ins er interprendì emprims pass en direcziun d’in rearmament atomar. La Svizra valeva sco pajais a la sava da daventar ina pussanza atomara. Cun suttascriver il contract da la bloccada da la furniziun d’atom l’onn 1969 ha la Svizra desistì voluntarmain da quest’opziun. Durant il temp suenter la guerra è la defensiun naziunala spiertala sa drizzada encunter il privel da l’occupaziun dal pajais tras l’armada dal Patg da Varsovia respectivamain encunter in’infiltraziun communista. Per quest motiv ha la Svizra dà albiert l’onn 1956 a radund 10 000 persunas da l’Ungaria e l’onn 1968 a radund 12 000 persunas da la Tschechoslovachia ch’èn fugidas da las intervenziuns sovieticas en lur pajais. La neutralitad privilegiava la Svizra da far ils uschenumnads ‹buns servetschs›. Uschia han gì lieu repetidamain conferenzas da pasch internaziunalas en Svizra (per il pli a Genevra). Exempels èn la Conferenza da l’Indochina l’onn 1954 u ils inscunters suprems regulars da las superpussanzas. Per motivs politics na vuleva la Svizra betg entrar en la Cuminanza europeica d’economia (CEE). Perquai ha ella fundà l’onn 1960 ensemen cun il Danemarc, la Norvegia, l’Austria, il Portugal, la Svezia ed il Reginavel Unì l’AECL. Ils 6 da matg 1963 è la Svizra entrada en il Cussegl da l’Europa. L’onn 1970 ha il Cussegl federal interprendì emprims pass en direcziun d’ina integraziun europeica da la Svizra. Quai ha manà il 1972 ad ina convenziun da commerzi liber cun la CEE. Il medem onn ha la Svizra er suttascrit la Convenziun dals dretgs umans europeica. Economicamain ha la Svizra percurrì suenter il 1945 ina conjunctur’auta sco anc mai ch’ha cuntinuà fin en ils onns 1970. Durant quest temp è il dumber d’exports bunamain creschì per il factur diesch. Cun la creschientscha cuntinuanta da la populaziun è er la fatscha da la Svizra sa midada. Oravant tut la Bassa tranter Genevra e Losanna, tranter Berna e Turitg ed en la regiun da Son Gagl ha pers tras la construcziun dischordinada ses caracter rural. Cun bajegiar tschintg ovras atomaras e cun augmentar l’utilisaziun da la forz’idraulica han ins cuntentà il basegn d’energia che creschiva medemamain. Il svilup economic, oravant tut en il sectur da servetschs, ha manà ad in augment da las entradas privatas e generalmain ad ina creschientscha dal bainstar. L’extensiun dal stadi social (il 1947 introducziun da l’Assicuranza per vegls e survivents ed il 1959 da l’Assicuranza federala d’invaliditad) e la reducziun dal temp da lavur, cumbinà cun il grond svilup da l’economia, han manà en Svizra ad ina pasch sociala ch’ha durà fin en ils onns 1990.