cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Telegrafia
Apparaturas da codar e da decodar il signal
A partir da la segunda mesadad dal 19avel tschientaner è suandà il telegraf a lantschetta. Quel era munì d’ina tavla cun bustabs e cifras; ina lantschetta inditgava mintgamai directamain il segn che vegniva telegrafà, uschia che er laics che n’enconuschevan betg il code da Morse eran buns da recepir ils messadis.
A l’entschatta dal 20avel tschientaner duevan alura suandar divers apparats da telegrafar cun tastatura da bustabs u a basa da puncts da maletgs ch’han furmà ils predecessurs dal fax. Quest ultim dueva da sia vart vegnir substituì tras l’e-mail.
Colliaziun a raits
thumb|190px|Spessezza da las lingias da viafier e da telegrafia vers il 1900 La telegrafia è stada l’emprima furma da traffic da datas adressà ch’è vegnida colliada ad ina rait mundiala. Silsuenter duevan la telefonia incl. fax e pli tard l’internet surpigliar questa funcziun e l’extender.
Avant pudevan infurmaziuns be vegnir purtadas ensemen u barattadas sche persunas u pachets postals midavan materialmain il lieu. In exempel: L’onn 1868 ha il scienzià da la terra Ferdinand von Hochstetter stgaffì per l’emprima giada ina connexiun tranter in terratrembel en il Peru ed undas lontanas en il Pacific, per exempel en la Nova Zelanda. El ha fatg quai cun agid da viadis surmar e retschertgas extendidas ed ha uschia descrit sco emprim il fenomen tsunami, e quai avant ch’igl eran avant maun raits da communicaziun en furma da cabels maritims u radiofonia. Silsuenter han las raits correspundentas levgià marcantamain talas perscrutaziuns a lunga distanza.
Lai da Brienz
Il lai da Brienz (tudestg: Brienzersee) è in lai da la Svizra (chantun Berna).
La surfatscha dal lai è 38.3 km² gronda.
Guerras da Müsch
Las Guerras as Müsch/ Musso represchentan una seria da battaglias ed embrugls che han gî lieu da 1525 al 1532 tranter Gian Giacomo Medici (numnà il 'Medeghin' u il 'Müsser') e la Republica da las Trais Lias grischunas. Ellas cumppeglian il cumbat per la controlla da la Vuclina e dals contadis da Chiavenna e Buorm, tranter il ducadi da Milaun e l'allianza da las Lias Grischunas.
1524 - 1526 Emprima guerra da Müsch 1531 - 1532 Segunda guerra da Müsch
Chésopelloz
Chésopelloz ( en Patua friburgais ) è ina vischnanca politica en il Chantun Friburg en Svizra; ella sa chatta en il District da Sarina.
Freienwil
Freienwil è ina vischnanca politica svizra en il chantun Argovia. Ella è situada en il district Baden.
Quacras
Quacras è ina noziun collectiva per pliras gruppas d’utschels entaifer l’urden dals utschels-giaglina (Galliformes). Cun in’autezza da ca. 20 cm furman las quacras las spezias las pli pitschnas entaifer quest urden. Las quacras vegnan adina pli popularas sco animals da chasa, perquai ch’ellas dovran damain plaz che autras giaglinas; lur ovs e charn valan sco delicatessa. Adattadas per tegnair sco animal da chasa èn la quacra nanina, la quacra giapunaisa e la quacra da tschof.
Quest artitgel dat ina survista da tut las gruppas d’utschels cun num ‹quacra›. Entaifer la sistematica da la biologia designescha il term percunter be il gener da las quacras da terra (Coturnix) u è schizunt reservà per la spezia indigena (Coturnix coturnix).
L’urden dals utschels-giaglina
Tar l’urden dals utschels-giaglina tutgan 5 famiglias. Auter ch’ils fasans èn quai tut famiglias na-europeicas, oriundamain da chasa en l’Africa (p.ex. la giaglina perlada), en l’Asia u en l’America. Tranter ellas è gia da chattar l’emprima giada il num ‹quacra›, numnadamain per la famiglia da las quacras da dents (Odontophoridae). Questa famiglia cumpiglia 9 categorias e 31 spezias ed è da chasa en l’America dal Nord e dal Sid. Las singulas spezias sumeglian bain a las pernischs ed al gener da las quacras, ma ellas èn be parentadas dalunsch cun quellas. La pli enconuschenta spezia da las quacras da dents è bain la quacra da tschof che vegn magari tegnida tar nus en volieras. Ins la chatta dentant bler main savens sco animal da chasa che la quacra giapunaisa e la quacra nanina.
La famiglia dals fasans
Ils fasans (Phasianidae) furman per lunsch or la gronda famiglia entaifer l’urden dals utschels-giaglina. Sper ils fasans sco tals cumpiglia questa famiglia tranter auter las giaglinas, las pernischs, ils galdins, las giaglinas selvadias, ils pavuns e las quacras. Sper las spezias ch’appartegna a las quacras da terra datti radund diesch differentas spezias cun il num ‹quacras› che giaschan sistematicamain ordaifer quest gener. Tuttas èn da chasa en l’Africa u en l’Orient Extrem.
Il gener da las quacras da terra
Il gener da las quacras da terra (Coturnix) cumpiglia otg spezias. Tut las quacras da terra han ina statura pitschna e plitost radunda ed ina cua fitg curta, cuvrida da las alas.
Las quacras sa nutreschan da sems e d’insects. Il gnieu bajegian ellas en ina rusna guliva, nua che la giaglina metta 8–13 ovs. Ils pulschains naschan suenter 17 dis.
La suletta spezia indigena è la quacra europeica, er numnada be quacra (Coturnix coturnix). Che la quacra era ina giada in utschè fitg derasà ed enconuschent tar nus tradescha la poesia Il cont della quacra da Giacun Hasper Muoth. Ozendi è la quacra europeica selvadia periclitada fermamain.
Populara sco utschè decorativ è la quacra nanina, er numnada quacra chinaisa (Coturnix chinensis). Cun ina paisa da be 45 fin 70 grams ed in’autezza da ca. 14 cm furman las quacras naninas la spezia la pli pitschna entaifer las quacras.
Arvigo
Arvigo è ina vischnanca politica svizra en il. Ella è situada en il circul Calanca dal district da la Moesa
Medelin
Il dialect medelin furma - ensemen cun il dialect da la Val Tujetsch, il tuatschin - ina varianta dal sursilvan vegl. El mussa caracteristicas dals dialects dal Grischun central e da l'Engiadina ch'èn idas a perder en il sursilvan nov che vegn discurrì en il rest da la Surselva. Il tuatschin para d'esser stà immun envers midadas linguisticas dal 15avel e dal 18avel tschientaner che han allontanà il sursilvan dals auters dialects grischuns. Malgrà la distanza geografica furman il tuatschin ed il medelin la colliaziun linguistica tranter il sursilvan ed il Grischun central.
Eroport da Berna-Belp
L'Eroport Internaziunal da Berna-Belp (IATA BRN, ICAO LSZB; en tudestg: Flughafen Bern-Belp) è in eroport svizzer en il chantun Berna che sa chatta en la vischnanca da Belp en il Berna 10 km en il sid da Berna. L'eroport giascha sin 510 meters sur mar ed ha ina pista cun il numer 14/32 che ha ina surfatscha da 1730 sin 40 meters.
Riehen
Riehen è ina vischnanca politica svizra en il chantun Basilea-Citad.
Killwangen
Killwangen è ina vischnanca politica svizra en il chantun Argovia. Ella è situada en il district Baden.
Sur Tasna (circul)
Il circul da Sur Tasna furma ensemen cun ils circuls da la Val Müstair, Ramosch e Suot Tasna il district da l'En dal chantun Grischun en Svizra. La sedia da l'uffici cirquital sa chatta a Zernez.
Vischnancas
Il circul consista da las seguentas vischnancas:
Immanuel Kant (puter)
Immanuel Kant (* 22 d'avrigl 1724 a Königsberg (Prussia); † 12 da favrer 1804 a listess lö) d'eira ün filosof tudas-ch i'l temp da sclerimaint. Infra la filosofia europeica vala'l scu ün dals scienzos ils pü importants.
Región de Tarapacá
200px|right|thumb|Charta dal regiun da Arica La Región de Tarapacá è ina da las quindesch regiuns dal Chile. Ella cunfina al nord cun la Región de Arica y Parinacota, al sid cun la Región de Antofagasta, a l'ost cun la Bolivia e al vest cun l'Ocean pacific.
La regiun ha ina surfatscha da 42'225,8 km² ed ina populaziun stimada da 286'105 abitants (2006). La regiun cumprenda las provinzas dad El Tamarugal ed Iquique. La chapitala da la regiun è la citad d'Iquique.
Mengia Violanda-Bisazia
Mengia Vielanda-Bisazia (* 1713 nunenconuschent; † 2 da zercladur 1781 a Scuol) è enconuschenta co emprima poeta rumantscha. Igl onn 1749 ha Mengia nata Bisaz publitgà sia "Ovretta musicala" cun chanzuns che ha sentì pliras reediziuns tranter 1754 è 1769. Tenor Bezzola sa tracta è dad ina "modesta e simpatica collecziun da chanzuns spirituelas, commoventas in lur simplicited". Gross suppona che las chanzuns èn sortidas dad in'activitad sco planschadra. Autras ovras na èn betg enconuschentas ed il lieu ed onn da naschientscha è intschert. Maridà era ella cun Tana Violand da Scuol.
Künten
Künten è ina vischnanca politica svizra en il chantun Argovia.
Neuchâtel
Neuchâtel (ina giada Neufchâtel, tudestg Neuenburg) è ina citad en Svizra, la chapitala dal chantun e dal district omonims ed ina vischnanca politica da la Svizra romanda.
Arthur Schopenhauer
Arthur Schopenhauer (* 22 da favrer 1788 a Danzig; † 21 da settember 1860 a Francfurt al Main) d'eira ün filosof, scriptur e magister da scoul'ota in Germania.
Filosofia
La doctrina da Schopenhauer es caracteriseda d'ün voluntarissem. Que voul dir cha la vöglia giuva üna rolla decisiva in sia incletta dal muond e na la radschun. Sia filosofia d'eira magari independenta e vain nomneda pel solit scu idealissem subjectiv. Schopenhauer svess vezzaiva a se svess scu il scolar il pü consequent dad Immanuel Kant.
In reguard al umaun d'eira Schopenhauer da l'avis cha'l pessimissem saja la posiziun la pü adatteda per incleger l'esser inandret. L'egoissem dominescha a l'umaun. Be la cumpaschiun po güder our almain parzielmaing.
Citats
„Cumpaschiun cullas bes-chas tuocha insembel cun la bunted dal caracter telmaing cha's suos-cha pretender cun tschertezza, cha quel chi'd es crudel vers bes-chas, nu po esser ingün umaun bun."
Olten
Olten e la pli grond citad dal chantun Soloturn.
Georg Wilhelm Friedrich Hegel
Georg Wilhelm Friedrich Hegel (* 27 d'avuost 1770 a Stuttgart; † 14 da november 1831 a Berlin) d'eira ün filosof tudas-ch chi dominaiva la disciplina a las faculteds europeicas düraunt la prüma mited dal 19evel tschientiner scu'l rapreschantant principel dal idealissem tudas-ch.
Filosofia
La filosofia da Hegel es ourdvart ambiziusa. Ella voul interpreter na damain cu l'intera realted cun tuottas fuormas d'apparentscha ed edificher detagliedamaing ün sistem universel.
Istorgia da recepziun
Zieva la mort da Hegel as separaivan sieus aderents in duos scoulas: d'üna vart ils Hegeliauns da dretta e da l'otra vart ils Hegeliauns da schnestra. Ils ultims critichaivan la rolla da la filosofia hegeliauna da stabiliser il stadi prussiaun cunter movimaints progressivs u revolutionaris. Suot ils scolars penda our Karl Marx chi as basaiva sün Hegel.
In opposiziun a la filosofia sistematica staiva dal prüm davent üna direcziun chi dvantaiva cuntschainta pü tard suot il nom filosofia d'existenza. Ün dals exponents ils pü importants d'eira il danais Søren Kierkegaard.
Ouvras
L'ouvra la pü extaisa:
Región de Antofagasta
200px|right|thumb|Charta dal regiun da Antofagasta
Georg Wilhelm Friedrich Hegel
Ouvras
In vista a l'enciclopedia es l'ouvra cumpletta structureda seguaintamaing:
Región de Antofagasta
La Región de Antofagasta è ina da las quindesch regiuns dal Chile. Ella cunfina al nord cun la Región de Tarapacá, al sid cun la Región de Atacama, al nordost cun la Bolivia, al sidost cun l'Argentinia ed al vest cun l'Ocean pacific.
La regiun ha ina surfatscha da 126'049,1 km² ed ina populaziun stimada da 547'933 abitants (2006). La regiun cumprenda las provinzas dad Antofagasta, El Loa e Tocopilla. La chapitala da la regiun è la citad d'Antofagasta.
Georg Wilhelm Friedrich Hegel
Ouvras
II. Naturphilosophie = filosofia da natüra
III. Philosophie des Geistes = filosofia da spiert
Sontga Tschaina
La Sencha Tschaina (rumauntsch grischun Sontga Tschaina, in territoris catolics eir in adöver eucaristia) es üna acziun i'l cult divin cristiaun chi vuless fer früttaivel la mort e la resüstaunza da Gesu pels partecipants da la celebraziun i'l temp preschaint.
Origen
L'üsaunza da la Sencha Tschaina deriva da l'ultima tschaina cha Gesu da Nazaret festagiaiva culs dudesch discipuls la saira aunz sia mort, in gövgia sencha.
I'l center staun daspö quista prüma tschaina ils pleds da Gesu sur il paun e sur il chalsch da vin: „Que es mieu corp – do per vus. Que es mieu saung – spans pels bgers.“
Confessiuns
Las confessiuns differentas nu sun daperüna scha Gesu Crist es preschaint düraunt la celebraziun u scha la Sencha Tschaina es sulettamaing ün manger da memoria. In cas da l'ultim füss la raspeda ramasseda il subject da l'acziun, uschigliö Dieu svess.
I'l protestantissem as collia la dispütta intuorn la Sencha Tschaina culla noziun extra calvinisticum.
La Posta Svizra
Istorgia
La Posta Svizra dad oz è vegnida fundada il prim da schaner 1849; ella ha surpiglià l’administraziun centrala dals transports da persunas sco er la consegna da spediziuns postalas e spediziuns da daners. L’onn 1920 èn vegnids unids ils servetschs da telefonia e telegrafia cun la posta; dapi lura ha quella gì num PTT (posta, telefon, telegrafia). Il 1997 è la PTT sa spartida en dus concerns: la Posta svizra odierna (incl. Auto da Posta e Postfinance) e la Swisscom ch’ha surpiglià ils servetschs da telecommunicaziun. Il 2013 è la Posta vegnida transfurmada en ina societad acziunara; ma possessura resta vinavant la Confederaziun – en la rolla d’acziunara che posseda 100 % da las aczias.
Mellingen
Mellingen è ina vischnanca politica svizra en il chantun Argovia.
Lingua neerlandaisa
La lingua neerlandaisa (denominaziun propria Nederlandse taal, Nederlands), colloquialmain numnada lingua ollandaisa è ina lingua dal rom vestgerman da las linguas indoeuropeicas. Oravant tut il tudestg bass ma era l'englais ed il fris han blers tratgs communaivels cun il neerlandais. Dal neerlandais è derivà l'afrikaans, ina lingua da l'Africa dal Sid. thumb|right|300px|Il ollandais en il mund
Resistenza cunter il naziunalsocialissem
thumb|220px|Regurdientscha a l’attentat dals 20 da fanadur 1944 (Berlin) thumb|220px|Tavla commemorativa a Prag che regorda als attentaders da l’Operaziun Anthropoid (cf. sutvart) Resistenza cunter il naziunalsocialissem designescha il cumbat cunter il reschim naziunalsocialistic che persunas singulas, gruppas ed instituziuns han fatg avant e durant il temp dal naziunalsocialissem en il territori dal Reich tudestg e dals stadis ch’èn vegnids occupads da la Wehrmacht. Quest artitgel da survista porscha infurmaziuns generalas davart las furmas da resistenza ed enumerescha persunas ed organisaziuns ch’èn stadas activas sin ils differents champs. Betg tractada vegn qua la resistenza gidieua (cf. latiers l’artitgel davart il holocaust).
Survista
thumb|220px|Plazza da Georg Elser a Minca Resistenza cunter la dictatura naziunalsocialistica è vegnida fatga da fitg differentas persunas e gruppaziuns. Tals cumbattants da resistenza da diversa provegnientscha resp. influenza ideologica devi en tut las parts dal domini naziunalsocialistic. En ils territoris ch’il Reich tudestg ha occupà en il decurs da la Segunda Guerra mundiala han ils moviments da resistenza per part cuntanschì ina vasta derasaziun. En Pologna è sa furmada l’Armia Krajowa ed en Frantscha la Résistance. Guerras da partisans èn surtut proruttas en ils territoris occupads che faschevan part da l’Uniun sovietica sco er en ils stadis dal Balcan Serbia, Croazia, Slovenia, Albania e Grezia. Gist en ils territoris occupads eran savens avant maun differentas gruppaziuns politicas ch’han per part cumbattì sur onns cunter ils Tudestgs ed il sistem naziunalsocialistic. Ma er en il Reich tudestg n’hai betg dà in moviment da resistenza che fiss sa mussà ed avess agì a moda omogena. Er qua è la resistenza sa manifestada tant a moda nuncoordinada en furma d’acziuns singulas (p.ex. l’attentat da Georg Elser a Minca en il Bürgerbräukeller) sco er a moda preparada professiunalmain en furma da vastas acziuns (p.ex. la surdada d’infurmaziuns davart ils manaschis d’armament als Alliads, la gruppa da resistenza enturn Heinrich Maier, l’Orchester cotschen u l’Attentat dals 20 da fanadur 1944). Da vart dals Alliads n’è la resistenza a l’intern dal Reich tudestg praticamain mai vegnida sustegnida. Auter è sa preschentada la situaziun en il territoris occupads resp. en l’Austria nua che la Gronda Britannia ed ils Stadis Unids han sustegnì e provedì activamain las gruppas da resistenza. Cun ses organs sco Gestapo ed SS ha il stadi naziunalsocialistic persequità tant adversaris a l’intern dal pajais sco er gruppas da resistenza. Blers cumbattants da resistenza èn vegnids arrestads, mess en fermanza, torturads a moda brutala e mazzads.
Gia avant ch’ils naziunalsocialists han surpiglià la pussanza, èn sa sviluppadas furmas da resistenza da vart da differentas gruppaziuns. Dal temp dal naziunalsocialissem sez è la resistenza, la quala era adina colliada cun privel da vita, sa restrenschida en il Reich tudestg sin ina cumpart da la populaziun fitg marginala. Sper raschuns politicas è er sa manifestada resistenza per motivs religius ed etics ed en general sto vegnir fatg la differenza tranter resistenza organisada u individuala. La resistenza individuala da persunas privatas pudeva s’exprimer cun refusar il salid nazistic u er tanscher fin al provediment scumandà da lavurants sfurzads cun victualias, a la producziun da fegls sgulants, al zuppentar persunas persequitadas u a la planisaziun e realisaziun d’attentats. Er en champs da concentraziun, champs da praschuniers u champs da lavur èn sa furmadas gruppas da resistenza. Attenziun merita ultra da quai la resistenza da vart dals Gidieus. Repetidamain han istoriografs rendì attent al fatg ch’ina valitaziun da la resistenza saja colliada cun il privel d’ina ierarchisaziun. Ina tala na saja però betg giustifitgada en vista a las dimensiuns, pussaivladads ed effects fitg differents da las singulas furmas da resistenza.
Structura da la resistenza en il Reich tudestg
En Germania avev’ins eliminà fin il 1934 tut ils meds constituziunals da privar Adolf Hitler da la pussanza. I n’era perquai – cuntrari a la situaziun en l’Italia – betg pussaivel da destituir a moda legala il dictatur. En l’emprima fasa suenter che la NSDAP è arrivada a la pussanza èn stads activs ils communists, socialdemocrats ed autras gruppas da sanestra. Quellas èn però vegnidas decimadas entaifer paucs onns tras la Gestapo e la SS. Ils proxims onns èn surtut stadas activas gruppas e persunas singulas d’orientaziun religiusa ed etica. Ad in’acziun da resistenza cumplessiva cun caracter da putsch ch’avess midà il stadi d’in mument a l’auter è pir stada abla l’organisaziun ch’ha preparà l’Attentat dals 20 da fanadur 1944; quella è sa recrutada per gronda part d’elitas da funcziunaris dal Reich tudestg.
Tschertas parts dal commando da la Wehrmacht e schizunt politichers da tenuta conservativ-naziunala (Paul von Hindenburg, Kurt von Schleicher) han gì da l’entschatta ennà ina tenuta sceptica envers il naziunalsocialissem. Cun agid dals scandals inscenads enturn von Blomberg e von Fritsch han ils naziunalsocialists privà il commando da la Wehrmacht da la pussanza. Sinaquai ha il general Ludwig Beck empruvà d’organisar in proceder communabel da la generalitad cunter ils plans da guerra da Hitler. Plans da revolta pli gronds n’èn però er betg vegnids realisads da questa vart avant ils 20 da fanadur. Per ordinari han ins prendì en cumpra il sistem e las persecuziuns (per exempel dal moviment da lavurants) uscheditg ch’ina fin victoriusa da la guerra pareva pussaivla.
Tut las gruppas eran conscientas ch’ellas represchentavan entaifer la populaziun ina minoritad absolutamain marginala. Ellas na disponivan da nagina schanza realistica da midar il sistem da fund ensi. La structura fundamentala da la resistenza ed il svilup correspundent è stà en l’entir Reich tudestg il medem. Be il territori da l’Ostmark (Austria) è sa differenzià en quest reguard dal Reich vegl, damai ch’i deva là per motivs istorics in moviment da resistenza habsburgais-monarchic che vegniva persequità fermamain da vart dal sistem naziunalsocialistic. D’in sustegn essenzial da vart dals Alliads n’ha la resistenza tudestga betg pudì profitar. La pretensiun d’ina capitulaziun senza cundiziuns ha plitost gì per consequenza che blers èn sa solidarisads cun ils manaders naziunalsocialistics e n’ha dà a la resistenza nagina chaschun da meglierar las cundiziuns da pasch cun surpigliar la pussanza.
Suenter il 1945 èn ins savens sa referids a la resistenza sco fundament d’identitad e da legitimaziun per novas organisaziuns e sistems. Uschia è la Bundeswehr ch’è sa furmada en consequenza dal rearmament sa referida (e sa referescha anc adina) ferm als 20 da fanadur, entant che la «resistenza communistica» durant il temp dal naziunalsocialissem è daventada ina da las legitimaziuns principalas per la Republica democratica tudestga. Quai ha per consequenza che singulas furmas da resistenza vegnan accentuadas fitg ferm en la memoria istorica, entant che autras vegnan marginalisadas. Singuls cumbattants da resistenza sco Georg Elser u ils Pirats da la stailalva èn temporarmain svanids bunamain dal tuttafatg or da la memoria collectiva. Tge effect ch’ins attribuescha a las singulas furmas da resistenza dependa pia fin oz dal puntg da vista respectiv.
Resistenza communistica
thumb|180px|Tavla commemorativa che regorda a la gruppa da resistenza Saefkow-Jacob-Bästlein La chauma generala da Mössing furma in exempel per in’acziun da resistenza iniziada da communists gia a l’entschatta dal temp dal naziunalsocialissem. Blers commembers da la KPD, ch’è vegnida chatschada en l’illegalitad, eran dapi la surpigliada da la pussanza activs en la resistenza antifaschistica. Il 1934/35 è questa resistenza – che disponiva da structuras d’organisaziun vaira survesaivlas – vegnida indeblida fitg ferm tras undas d’arrestaziun. Per part è la resistenza sa spustada en ils champs da concentraziun, nua ch’ins ha stgaffì structuras da praschuniers illegalas. Ils onns 1936–1938 èn numerus communists ids en Spagna per cumbatter cun las Brigadas internaziunalas. Suenter l’attatga tudestga cunter l’Uniun sovietica (zercladur 1941) èn puspè sa furmadas numerusas gruppas da resistenza communisticas (tranter auter enturn Bernhard Bästlein, Wilhelm Knöchel, Anton Saefkow, Georg Schumann, Robert Uhrig); intginas da quellas èn s’orientadas vers il Nationalkomitee Freies Deutschland (NKFD) che praschuniers ed exiliants tudestgs han fundà il 1943 en l’Uniun sovietica. Sur il communist naziunalrevoluziunar Beppo Römer è la gruppa enturn Robert Uhrig entrada en contact cun la gruppa Hartwimmer-Olschewski a Minca e cun autras gruppas regiunalas. Il 1942 ha la Gestapo liquidà las gruppas enturn Uhrig e Römer. Sur Adolf Reichwein avevan Saefkow e Bästlein il 1944 contact cun ils conspiraturs dals 20 da fanadur.
Sco ulteriuras gruppaziuns d’orientaziun communistica èn da numnar: Rote Hilfe Deutschlands, Vereinigte Kletterabteilung (ch’è vegnida enconuschenta sco Rote Bergsteiger), Transportkolonne Otto (che repartiva en la Germania dal Sid fegls sgulants che vegnivan producids en Svizra) e l’Europäische Union enturn Robert Havemann e Georg Groscurth. In’organisaziun da resistenza communistica che sa cumponiva surtut da commembers gidieus è stada la gruppa enturn Herbert Baum a Berlin. Il 1942 han ils commembers da quella commess in attentat incendiar sin in’exposiziun da propaganda dals naziunalsocialists en il Lustgarten; sinaquai èn la gronda part dad els vegnids arrestads ed assassinads.
Resistenza socialdemocratica
Cun il scumond da la SPD ils 22 da zercladur 1933 è la resistenza socialdemocratica surtut sa furmada enturn las suandantas organisaziuns: Eiserne Front, Reichsbanner Schwarz-Rot-Gold, Sopade (rapports da la SPD or da l’exil a Prag ed a Paris 1934–1940), Sozialistische Arbeiter-Jugend, Gruppe Neu Beginnen, Revolutionäre Sozialisten Deutschlands, Roter Stosstrupp, Internationaler Sozialistischer Kampfbund, Sozialistische Front, Deutsche Volksfront, Rote Rebellen, gruppa da resistenza Nehrling-Eberling.
Resistenza da vart d’autras organisaziun u partidas sanestras u anarchisticas
En l’emprima fasa da la resistenza (fin ca. il 1937/38) han organisaziuns sanestras pli pitschnas gì ina muntada surproporziunalmain gronda. Questas organisaziuns avevan valità la stabilitad dal reschim naziunalsocialistic a moda bundant pli realistica, uschia ch’ellas eran sa preparadas meglier che la SPD u la KPD sin la lavur en l’illegalitad. Damai che questas organisaziuns eran savens structuradas en furma d’in cader serrà, èsi er reussì ad ellas bler meglier d’integrar la gronda part dals agens commembers en la lavur illegala e da far frunt ad emprovas d’infiltraziun da vart da la polizia u da la Gestapo. In motiv daco che las partidas da sanestra pli pitschnas han pudì sa mantegnair pli ditg è er il fatg ch’ils naziunalsocialists èn l’emprim surtut sa stentads da destruir las partidas da massa SPD e KPD. Fin il 1937/38 aveva la Gestapo però destruì la gronda part da las structuras centralas e regiunalas da las organisaziuns correspundentas: Kommunistische Arbeiterpartei Deutschlands, Kommunistische Partei-Opposition, Internationale Kommunisten Deutschlands, Kommunistische Räte-Union, Komitee für Proletarische Einheit, Leninbund, Gruppe Funke, Rote Kämpfer, Sozialistische Arbeiterpartei Deutschlands, Antinazistische Deutsche Volksfront, Parole (Berlin-Neukölln), Föderation Kommunistischer Anarchisten Deutschlands, Freie Arbeiter-Union Deutschlands, Kaiser/Riegraf-Gruppe (Heilbronn), Schwarze Scharen. Medemamain en il spectrum politic sanester tutga la staziun da radio Sender der europäischen Revolution (SER) ch’ha emess ils onns 1940 fin 1942 nà da l’exil britannic.
Resistenza da vart sindicala
Cun l’Internationale Transportarbeiterföderation (ITF) sut la direcziun dad Edo Fimmen èn stadas colliadas diversas gruppas da resistenza da lavurers da viafier, mariners e lavurers da port en Germania ed en l’exil.
Tranter ils ulteriurs sindicats ch’èn stads activs en la resistenza èn da numnar en spezial: Provisorische Hauptverwaltung des Zentralverbandes der Hotel-, Restaurant- und Caféangestellten (enturn Fritz Saar), Arbeitsausschuss freigewerkschaftlicher Bergarbeiter, Aktionskomitee Berliner Metallarbeiter, Einheitsverband der Metallarbeiter Berlins, Gewerkschaftliche Freiheitsbund gegen das Hakenkreuz sco er il circul enturn Wilhelm Leuschner e Jakob Kaiser.
Opposiziun da vart da lavurers sfurzads e praschuniers da guerra
L’organisaziun Collavuraziun fraterna dals praschuniers da guerra (russ Bratskoje Sotrudnitschetswo Wojennoplennych, BSW) è s’engaschada en la Germania dal Sid cunter la recrutaziun en l’Armada da Wlassow ed ha propagà acts da sabotascha.
Resistenza da vart d’organisaziuns da giuvenils
thumb|220px|Champ dal Grossdeutscher Bund en il Grunewald, Berlin 1933 Commembers da battasendas, uniuns da students e d’autras organisaziuns da giuvenils han organisà lur resistenza en differenta moda. La Bündische Jugend è s’unida il 1933 al Grossdeutscher Bund per avair dapli forza e pudair prevegnir en questa furma a sia dissoluziun. Ma senza success: gia il zercladur 1933 han ins dissolvì tut sias structuras surregiunalas e regiunalas e 50 000 giuvenils èn vegnids integrads en la Giuventetgna da Hitler. Ina furma da resistenza da giuvenils han furmà ils Pirats da la stailalva (Edelweisspiraten). Singulas gruppas, sco per exempel la cumpagnia da mats enturn Michael Jovy, han prendì si contact cun cumbattants da la resistenza sco Karl Otto Paetel u tar autras persunas emigradas. La gruppa dj.1.11 (Deutsche Jungenschaft vom 1. November 1929) enturn Helle Hirsch ha planisà in attentat sin l’areal dal Reichsparteitag. Intgins commembers da la gruppa da resistenza Rosa alva (Weisse Rose) avevan ragischs en la Bündische Jugend u eran stads activs avant il scumond en las gruppaziuns dj.1.11 u Grauer Orden. L’attentader cunter Hitler Claus Schenk Graf von Stauffenberg è s’engaschà en ses temp da giuventetgna tar ils battasendas. Pli grond’influenza sin ses agir da pli tard han però gì las ideas cun las qualas el è vegnì en contact en l’uschenumnà Circul da George (inspirà dal scriptur Stefan George).
Ulteriuras persunas da la resistenza, sco per exempel il commember dal Circul da Kreisau Adolf Reichwein, èn s’engaschadas en moviments da students (Akademische Vereinigung Marburg, Circul da Sera e.a.). Auters commembers dal Circul da Kreisau sco Horst von Einsiedel e Carl-Dietrich von Trotha han manà la Schlesische Jungmannschaft der Deutschen Freischar. Ils seminaris dal pedagog e commember dal Circul da Sera Wilhelm Flitner han furmà il lieu d’inscunter da la Rosa alva da Hamburg. Medemamain commember dal Circul da Sera era il scriptur Kurt Held che viveva en l’exil svizzer.
Resistenza burgaisa
Da vart da gruppaziuns che stevan politicamain datiers da las partidas liberalas sa laschan enumerar las suandantas persunas, organisaziuns e structuras ch’han pratitgà en ina u l’autra furma acziuns da resistenza: Moviment da resistenza dad Ernst Niekisch, Circul da Kreisau, Circul da Freiburg, Kampf dem Faschismus (KdF-Gruppe), gruppa da resistenza da Hamburg, Circul da Cologna, Gemeinschaft für Frieden und Aufbau, Circul da Solf, Speyerer Kameradschaft, Gruppas da quatter, Robinsohn-Strassmann-Gruppe, Arbeitsgemeinschaft Erwin von Beckerath, Heimatschutz von Oberstdorf und dem Kleinwalsertal, Gruppe Q resp. Gruppe Freies Hamburg enturn Friedrich Ablass, la gruppa ‹Onkel Emil› enturn Ruth Andreas-Friedrich, Circul da Harnier, ina gruppa bavaraisa da tempra monarchistica enturn ils cumbattants da resistenza Heinrich Weiss, Adolf von Harnier e Josef Zott, plinavant Julius La Fontaine, giurist en l’administraziun da polizia e communala, Eduard Schulte, industrial e directur general da la Bergwerksgesellschaft Georg von Giesches Erben, Aktion Rheinland, Circul da Goerdeler.
Resistenza entaifer la Wehrmacht
Il 1938, durant la Crisa da las Sudetas, ha Hitler signalisà cleramain ch’el saja pront e decidì da far guerra, sche sias pretensiuns na vegnian betg ademplidas. En rom da l’uschenumnada Conspiraziun dal settember ha ina gruppa da militars sut la direcziun da l’anteriur general Ludwig Beck planisà d’arrestar Hitler. Quest plan ha fatg naufragi en quel mument che la Gronda Britannia ha dà suenter l’ultim mument (Cunvegna da Minca). Quai ha pussibilità a Hitler en Germania in success ordvart prestigius.
Sut il num Orchester cotschen (Rote Kapelle) ha la Gestapo subsummà diversas gruppas da resistenza che stevan per part en contact cun l’Uniun sovietica u da las qualas quai vegniva supponì u insinuà. En quellas eran activs – sper lavurants, artists ed intellectuals burgais – commembers da la Wehrmacht, davent dal simpel schuldà fin al colonel. Sper la gruppa enturn Harro Schulze-Boysen ed Arvid Harnack ch’era activa a Berlin han existì gruppas da spiunadi a Paris e Brüssel che Leopold Trepper aveva clamà en vita. Ils commembers da questa gruppa da resistenza èn praticamain tuts vegnids sentenziads tranter il december 1942 ed il 1944 a chastis da chasaforz u a la mort. Quatter dals sentenziads han fatg suicidi en praschun, tschintg ulteriurs èn vegnids assassinads senza procedura.
Ils 13 da mars 1943 han Wilhelm Canaris, Erwin Lahousen e Fabian von Schlabrendorff empruvà da far in attentat cun plazzar a Smolensk en l’aviun dal Führer ina bumba che n’è però betg detunada. L’Operaziun Walküre ch’era gia vegnida messa ad ir ha gist anc pudì vegnir declerada sco exercizi ed uschia zuppentada.
thumb|230px|Suenter l’attentat sin Hitler ils 20 da fanadur 1944 Ils 20 da fanadur 1944 ha alura gì lieu l’attentat sin Adolf Hitler e l’emprova da cupitgar il reschim. Igl è quai stà la pli gronda emprova da cupitga organisada cunter il naziunalsocialissem. Las persunas ch’èn stadas involvidas derivavan da tut las classas socialas ed avevan vasts contacts cun il Circul da Kreisau enturn Helmuth James Graf von Moltke. Tranter las persunas ch’èn pli tard vegnidas executadas u sfurzadas da far suicidi sa chattavan ils feldmarschals generals Günther von Kluge, Erwin von Witzleben ed Erwin Rommel, 19 generals, 26 colonels, dus ambassadurs, set diplomats, in minister, trais secretaris dal stadi, il schef da la polizia criminala sco er plirs schefs da la polizia e da las regenzas regiunalas.
La fin d’avrigl 1945 han plirs commembers da la Wehrmacht empruvà da surdar la Baviera senza cumbat a las truppas americanas per evitar ch’i vegnia spons ulteriur sang.
Ultra da quai hai dà Tudestgs ch’èn sa retratgs da la guerra tras deserziun, sco refusaders dal servetsch militar u sco «traditurs da guerra».
Resistenza da vart d’aristocrats
Bain han er blers commembers da famiglias noblas simpatisà cun ideas etnicas e naziunalisticas (savens però pli datiers da la DNVP che da la NSDAP). Tuttina han intgins aristocrats tegnì gia baud distanza dal naziunalsocialissem, da la SA sco «truppa da baruffants senza furmaziun» e dad Adolf Hitler che vegniva caracterisà a moda sprezzanta sco «arrivist».
Blers aristocrats han empruvà da restrenscher la posiziun da Hitler anc avant ch’ils naziunalsocialists èn arrivads a la pussanza, vul dir en il cabinet Papen; tranter quels er Hindenburg sez.
Hitler da sia vart ha cumenzà baud ad allontanar or da l’administraziun e l’armada critichers aristocratics. En rom da l’uschenumnà Putsch da Röhm èn tranter auter vegnids assassinads l’anteriur chancelier e general Kurt von Schleicher sco er il general Ferdinand von Bredow.
A chaschun da la Crisa da Blomberg-Fritsch èsi reussì a Hitler il 1938 – a basa d’afferas ch’èn per part vegnidas construidas aposta – da destituir il schefcumandant da las forzas terrestras Werner von Fritsch ed il minister da guerra Werner von Blomberg. Quels eran s’exprimids a moda critica envers sia politica exteriura che survegniva in tun adina pli agressiv.
En rom da l’uschenumnada Conspiraziun dal settember è gia sa furmà il 1938 en l’Uffizi da l’exteriur e da defensiun in circul da resistenza, al qual igl è reussì da gudagnar cumandants per in culp da stadi en cas d’ina mobilisaziun. Suenter la Conferenza da Minca èn quests plans daventads per il mument obsolets.
Militars or da famiglias aristocraticas han er giugà ina rolla centrala en rom d’ina entira retscha d’emprovas concretas da commetter attentats sin Hitler. En emprima lingia èn da numnar qua Henning von Tresckow e pli tard Claus Schenk Graf von Stauffenberg. Fabian von Schlabrendorff e von Tresckow han deponì il 1943 clandestinamain ina bumba en l’aviun da Hitler; pervi da la furmaziun da glatsch n’è quella però betg explodida. Paucs dis pli tard èsi reussì a Tresckow da gudagnar Rudolf-Christoph Freiherr von Gersdorff per in attentat da suicidi sin Hitler (en rom d’ina exposiziun en l’arsenal da Berlin). Damai che Hitler ha bandunà l’exposiziun pli svelt che supponì, n’è l’attentat betg reussì. Sin iniziativa da von Tresckow ha Axel von dem Bussche planisà per ils 23 da november 1943 e pli tard per ils 16 da december 1943 in attentat en il quartier general dal Führer. Von Stauffenberg ha recrutà il favrer 1944 Ewald von Kleist che planisava in attentat sin Hitler durant ina represchentaziun da film. Von Tresckow ha gudagnà Eberhard von Breitenbuch e planisà cun quel da sajettar Hitler cun la pistola; von Breitenbuch è però sa disgrazià avant che quest plan ha pudì vegnir realisà. La finala ha quai manà ils 20 da fanadur 1944 a l’attentat da Claus Schenk Graf von Stauffenberg en il quartier general dal Führer ed a l’emprova da far in culp da stadi. Igl è quai stà il pli grond eveniment da resistenza organisà cunter il naziunalsocialissem insumma. En quel èn er stads involvids – ed han per part stuì laschar lur vita – radund 30 persunas da derivanza aristocratica.
Resistenza per motivs religius e resistenza ecclesiastica
Singuls represchentants da diversas baselgias han condemnà en lur predis la persecuziun dals Gidieus u ils champs da concentraziun. Ad els è sinaquai vegnì adossà in scumond da discurrer publicamain e da scriver u ch’els èn vegnids mess en fermanza.
La Chadaina da chasas-pravenda dal Württemberg, organisada da Theodor Dipper, è stada in’organisaziun clandestina da plevons evangelics per salvar Gidieus.
thumb|170px|Il ‹Liun da Münster› Clemens August Graf von Galen Clemens August Graf von Galen, l’uvestg catolic da Münster, ha crititgà en predis l’ideologia da razzas dad Alfred Rosenberg, la Gestapo e l’acziun T4 ed ha schizunt cuntanschì che quest program d’eutanasia è vegnì franà per in tschert temp. A medem temp ha el adina defendì sia tenuta catolic-conservativa da tempra reacziunara ed ha er purtà il cumbat naziunalsocialistic cunter il bolschevissem.
Il prevost dal chapitel Bernhard Lichtenberg è sa drizzà a Berlin publicamain cunter la persecuziun dals Gidieus ed è s’exprimì, sco von Galen, cunter il mazzament sistematic da malsauns nuncurabels.
Il cumbat catolic a favur dals crucifixs en l’Oldenburger Land (uvestgieu da Münster) è stà in dals rars cas d’ina resistenza averta cunter ils naziunalsocialists da vart dal pievel. Suenter ch’ils crucifixs eran vegnids scumandads en las scolas l’onn 1936 èn proruttas grondas protestas, uschia ch’il scumond ha stuì vegnir revocà. Ad eveniments cumparegliabels èsi vegnì l’onn 1941 en la Baviera Superiura e Baviera Bassa suenter ch’il minister da l’intern e Gauleiter bavarais Adolf Wagner aveva scumandà ils crucifixs en scola; er qua ha il decret stuì vegnir revocà suenter curt temp.
Il Katholischer Jungmännerverband (ch’è vegnì schlià il 1938) aveva prendì posiziun l’onn 1933 en il cumbat electoral cunter la NSDAP ed aveva fatg frunt a la pretensiun da sa retrair da ses engaschament a favur da la vita religiusa. Tar il Circul da Cologna sa tractavi d’ina gruppa da resistenza civila ch’è sa furmada en l’ambient dal catolicissem politic. E Junger Bundschuh sa numnava ina gruppa da gidanters da fugia che consistiva surtut da catolics.
Ils testimonis da Jehova n’èn betg sa participads ad elecziuns; els han renvià il cult enturn la persuna da Hitler (p.ex. il salid nazistic) sco er la commembranza en las organisaziuns naziunalsocialisticas. Blers testimonis da Jehova han refusà il servetsch militar. En ina gronda acziun da reparter fegls sgulants han els rendì attent il 1936/37 al fatg ch’ils testimonis da Jehova vegnian supprimids en Germania.
Autras cuminanzas religiusas ch’han refusà il servetsch militar èn stads ils commembers dals adventists dal settavel di.
Las Gruppas da quatter èn stadas gruppas da resistenza ch’èn sa furmadas la stad 1941 a medem temp ed independentamain ina da l’autra a Hamburg, Minca e Vienna. Quellas sa cumponivan da giuvenils ch’agivan per motivs religius.
Hugolinus Dörr, in missiunari catolic, ha furmà la Saarländische Wirtschaftsvereinigung ch’è sa drizzada cunter l’incorporaziun dal Saarland en il Reich tudestg.
Ils commembers da la Rosa alva (Hans Scholl, Sophie Scholl, Christoph Probst, Willi Graf, Alexander Schmorell e Kurt Huber) han stampà e distribuì dal zercladur 1942 fin il favrer 1943 fegls sgulants (cf. la versiun rumantscha). Tenor atgnas indicaziuns han els agì or da persvasiun cristiana.
Il moviment da resistenza Bethanien è vegnì fundà il 1933 da Cuno e Margarete Horkenbach, Reinhold Meyer ed auters (che derivavan per gronda part da l’anteriura Cuminanza da la Sontga Trinitad a Berlin-Kreuzberg). Ensemen han els organisà il salvament da numerus persequitads dal reschim naziunalsocialistic.
A Dattenfeld ha il vicari Ernst Moritz Roth pratitgà ina resistenza activa cunter il naziunalsocialissem. En consequenza da quai al è vegnida retratga la lubientscha d’instruir ed el è vegnì transferì en in auter lieu.
Il magister e politicher Joseph Roth ha demonstrà sco politicher e sco catolic a moda activa si’opposiziun envers il naziunalsocialissem.
Ils ‹Fegls alvs› edids da Karl Ludwig Freiherr von und zu Guttenberg han purschì fin il 1943 spazi cunter l’unifurmaziun; quel è stà d’impurtanza per rimnar la resistenza conservativa.
Resistenza en il pitschen
Guardà sur tut ils onns ed en relaziun tar l’entira populaziun hai dà en Germania tranter il 1933 ed il 1945 be fitg paucs burgais ch’han demussà en il mintgadi il curaschi civil da refusar il sistem dal stadi naziunalsocialistic u schizunt da s’opponer a quel. Ma en singuls cas hai er dà questa resistenza civila en il pitschen, en quel senn ch’ins n’ha betg suandà decrets da la regenza. Igl ha dà geniturs ch’han empruvà da tegnair davent lur uffants da la Giuventetgna da Hitler, schuldads ch’han refusà da sa participar a crims da guerra, burgais ch’han zuppà Gidieus u ch’han provedì lavurers sfurzads cun victualias, funcziunaris da praschun ch’han ‹laschà ir a perder› actas per preservar praschuniers da la deportaziun. Er sch’i sa tractava d’acziuns singulas, èn quellas adina stadas colliadas per las persunas pertutgadas cun in grond privel.
Resistenza cunter il faschissem ed il naziunalsocialissem en l’Italia
Il term talian ‹Resistenza› designescha la totalitad da las partidas e dals moviments politics ch’han fatg opposiziun cunter il faschissem talian e cunter las forzas naziunalsocialisticas en l’Italia; questas ultimas han occupà parts da l’Italia suenter l’armistizi tranter l’Italia ed ils Alliads dals 8 da settember 1943. La part centrala da questa resistenza han furmà ils differents moviments da partisans (Comitato di liberazione nazionale CLN, GAP e SAP). Sco vendetga per talas acziuns da resistenza ha la SS commess mazzacras (p.ex. en las Fosse Ardeatine a Roma).
Durant il suenterguerra hai dà medaglias da curaschi per ina retscha d’entiras vischnancas ch’avevan sustegnì il moviment da partisans. Ins quinta che radund 44 700 persunas da la resistenza taliana èn vegnidas per la vita (sajettadas en il cumbat u en praschunia); ulteriuras 21 200 persunas èn restadas enavos mutiladas e sco invalids. La cumpart da dunnas ch’han cumbattì entaifer ils partisans era fitg auta.
La deportaziun dals Gidieus talians ha be pudì vegnir realisada parzialmain. Radund 10 000 dals Gidieus ch’èn vegnids deportads en champs èn vegnids assassinads.
Resistenza en l’Austria
thumb|200px|Chiffre da la gruppa da resistenza O5 al Dom da s. Steffan a Vienna La gronda part da las gruppas da resistenza austriacas n’avevan betg be l’intenziun da cumbatter il reschim naziunalsocialistic, mabain er da statgar l’Austria dal Reich tudestg. Savens han questas gruppas agì cun meds politics (propaganda, furmaziun d’organisaziuns etc.). Ultra da quai sa lascha discurrer da cunfins culants tranter acziuns da resistenza e l’activitad da spiunadi per ils alliads. Questa furma da resistenza è perquai plitost da titular sco resistenza clandestina. Gruppas ch’èn vegnidas activas a moda cumbattanta han furmà l’excepziun ed èn per ordinari pir sa furmadas suenter il 1942. Per gruppas socialdemocraticas, socialisticas e communisticas ha la resistenza en l’illegalitad ed en l’exil però gia cumenzà ils onns 1933/34, cur che quellas èn vegnidas scumandadas. In tratg caracteristic da la resistenza cunter il naziunalsocialissem en l’Austria è stada la gronda fragmentaziun politica; perquai sa lascha discurrer a moda simplifitgada d’ina resistenza da sanestra (socialists, communists) e da dretga (burgais, catolics). Pir en l’ulteriur decurs da la guerra e motivà tras la Decleraziun da Moscau (en la quala ils Alliads han reglà lur collavuraziun suenter la fin da la guerra) è sa furmada ina resistenza che cumpigliava tuttas partidas. Sper singulas gruppaziuns hai er dà resistenza individuala. L’archiv da documentaziun da la resistenza austriaca stima che radund 100 000 persunas sajan sa participadas a la resistenza.
Las suandantas gruppas cumpigliavan commembers da diversas partidas: O5, Neues freies Österreich e Grossösterreichische Freiheitsbewegung. Tranter las gruppas armadas èn surtut da numnar ils Slovens da la Carinzia e la gruppa da partisans Leoben-Donawitz. Resistenza militara entaifer la Wehrmacht han fatg Robert Bernardis, Heinrich Kodré e la gruppa enturn il maior Carl Szokoll.
La resistenza da vart da l’ala catolic-conservativa e burgaisa è surtut s’organisada en furma da las suandantas instituziuns: Antifaschistische Freiheitsbewegung Österreichs, la gruppa Maier-Messner-Caldonazzi, Tiroler Widerstandsbewegung, las duas grondas gruppas enturn Roman Scholz e Karl Lederer (numnadas Österreichische Freiheitsbewegung), sco er la gruppa enturn Jacob Kastelic (numnada Grossösterreichische Freiheitsbewegung). En l’exil a Londra ha plinavant operà l’Austrian Democratic Union (avust 1941–1945).
Activs èn er stads numerus plevons sco Hermann Kagerer, Johann Gruber, Andreas Rieser, Matthias Spanlang, Konrad Just e Johann Steinbock. Ed il baptist Arnold Köster ha fatg predis, en ils quals el ha savens integrà critica cunter il reschim naziunalsocialistic.