cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1976
1976 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Montgomery Clift
thumb|right|260px|Montgomery Clift 1958 Edward Montgomery Clift sutiyuq runaqa, icha Montgomery Clift  (* paqarisqa Omaha llaqtapi -   wañusqa New York llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Qhichwa siq'i llunpa
Kikinpa sutinkunapaq chaylla kay qatiq sanampakunatam qillqanchik:
c, v, x, z; j.
Wayra pacha
thumb|right|250px|Tiksi muyu, wayra pachapi yuraq phuyukunawan Wayra pacha nisqaqa (kastilla simipi atmósfera, grigu simimanta: ατμόσφαιρα [atmósphaira] - ατμός [atmós] "wayra, wapsi", σφαίρα [sphaíra] "rump'u") tiksi muyuntinta muyupayaq tukuy wayrakuna wapsikunawanmi phuyukunawanpas.
Arhintinap llaqta takin
RIMAY TAKIKUNA
Uyariy waskharpa p'iti ruqyanta,
685
685 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Etiopía-Tigray Hawka Kawsay Rimanakuy
rimanakuy pacha
Chay rimanakuykunataqa Unión Africanamanta kachasqa Olusegun Obasanjo, ñawpaq Kenia umalliq Uhuru Kenyatta, Estados Unidospa Horno de África nisqapi kachasqa Mike Hammer, Sudáfrica suyupa ñawpaq vicepresidente Phumzile Mlambo-Ngoka ima kuska chawpicharqanku. Frente de Liberación Tigraya nisqamanta rimaq Getachew Reda, Etiopía suyupi Seguridad Nacional nisqamanta yuyaychaq Radwan Hussein ima umalliq rimanakuqkuna hinam llamkarqaku. Qallariypiqa 25 p’unchaymanta 30 p’unchaykama octubre killapi rimanakuykuna kanan karqan chaypas, qhepamanmi iskay kinsa p’unchaykunatawan mast’arirqanku.
Hanan Kharthli suyu
Pulitika rakiy
Kamachiq runa: Giorgi Khojevanishvili.
Abdullah bin Abdul-Aziz
Abdullah bin Abdul-Aziz, Sawud Arabya Qhapaq, arabya simipi: عبد الله بن عبد العزيز السعود),  paqarisqa Riyad llaqtapi -  wañusqa Riyad llaqtapi ), huk 🇸🇦 mama llaqtap pulitiku wan Qhapaq.
Tayta: Abdul-Aziz bin Saud; Mama: Fahd bint Asi Al Shuraim. Ñawpa Warmi: (30)
Churinkuna: (40).
Kupisu
Kupisu (Podocnemis sextuberculata) nisqaqa suchuq uywam, charapam, yura mikhuq. Amarumayu sach'a-sach'a suyupi mayukunapi kawsan.
687
Wañusqakuna
680'erne
Malwas distritu
Simikuna
Pukyu:
Puquwanka distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Gregor Mendel
thumb|right|275px|Gregor Mendel (1822-1884)
Tayta: Anton Mendel; Mama: Rosine Schwirtlich.
Pumaqucha distritu (Apurimaq)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Hamp'arapata antañiqiq
Pukyukuna
<references group="" responsive="0">
Isabel Allende
Isabel Allende Llona sutiyuq warmiqa (2 ñiqin chakra yapuy killapi 1942 paqarisqa Lima llaqtapi) huk chilinu kastilla simipi qillqaqmi.
Samegrelo–Zemo Svanethi suyu
270px|right|thumb| Zugdidi, Samegrelo–Zemo Svanethi suyu 270px|right|thumb|Samegrelo–Zemo Svanethi suyu Samegrelo–Zemo Svanethi suyu (Kartul simi: სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე Samegrelo–Zemo Svanethis Mkhare, kastilla simipi: Región de Samegrelo-Zemo Svaneti)  mama llaqtap suyu.
Distritukuna
Kamachiq runa: Giorgi Geguchia
690
690 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Discriminación racial contra la población quechua
rikchacha 1980 watamanta pacha chay terrorista tantanakuypa Shining Path llankaymanta rurashka huchakunaka hatun pampakunapi chakra runa ayllukunatami hatun llakikunata ruran, ashtawankarin quechua ayllullaktakunata, shinallatak wakin investigacionkuna rikuchin, 70.000 wañushkakunamanta kimsamanta kimsamantaka quechua runakunami kashka, chay pachaka awkak tantanakuykunapa pushakkunami kashka yuraq hinaspa mestizokuna.
Warmiy distritu
Warmiy distritu (kastilla simipi: Distrito de Huarmey) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Anqash suyupi, Warmiy pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Warmiy llaqtam.
Micha
thumb|right|200px|[[Pinchikillachanapiqa kuyuy icha q'uñi michata pinchikilla michaman kutichinku.]] Kallpachaq, Kallpa-Kallpachaq, Ritiy (kichwapi), Ritimuy (kichwapi), Ushay (kichwapi, atiy), Micha (kichwapi), Kallpa  (manam maymanpas aysaq kallpa nisqawan kaqllachu!) icha Inirhiya (kastilla simipi: energía, grigu simimanta: Ενέργεια) ima kallpa hinapas kaqmi, manataq imayaychu, ichaqa imayaypim. Mikhanika (kuyuy yachay) nisqapiqa chay inirhiyata ruray ninchikmi.
Nuna
Nuna icha Alma nisqaqa runap mana rikunalla kayninmi, ñuqa nisqanmi, ima kawsaqpapas kikin kayninmi, mana imayay kaq.
Juan Pajuelo
Juan Luciano Pajuelo Chávez sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Lima llaqtapi - )  huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Asunta munisipyu
Simikuna
Munisipyupiqa kastilla, aymara, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Chaku kiti
Chaku kiti (kastilla simipi: Cantón El Chaco) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Napu markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Chaku llaqtam.
Yurakuna
Pakcha amachana sach'a-sach'apiqa (Bosque Protector "La Cascada"), Gonzalo Díaz de Pineda kitillipi, kanmi kay yurakunam: thumb|left|160px|[[Achutillu (Vismia baccífera)]]
Tariha puruwinsiya
Pulitika Rakiy
Isqun kantunmi kan:
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Mata-mata
Mata-mata (Chelus fimbriatus) nisqaqa suchuq uywam, qaraparam, aycha mikhuq. Amarumayu sach'a-sach'a suyupi mayukunapi kawsan.
La Soledad
La Soledad (kastilla simipi: La Soledad) nisqaqa huk uchuy llaqtam Piruw mama llaqtapi, Qispi kay suyupi, Patas pruwinsyapi, Parquy distritupi.
Wakamayu charapa
Wakamayu charapa (Peltocephalus dumerilianus) nisqaqa suchuq uywam, charapam, yura mikhuq. Amarumayu sach'a-sach'a suyupi mayukunapi kawsan.
Manchester City FC
Hawa t'inkikuna
thumb|center|480px| Manchester City istadyu.
Jigorō Kanō
Alma mater: Tokyo Yachay Sunturnin.
Ñawsa kay
thumb|[[Intika wat'api ñawsa paya, puchkachkaq.]] thumb|Ñawsapaq pachachiq. Ñawsa kay nisqaqa mana icha manaña rikuytachu atiymi, ñawikuna llik'isqa, mana qhali, unqusqa icha k'irisqa kaptin.
Kachi distritu
Simikuna
Pukyu:
Pata distritu
Pata distritu (kastilla simipi: Distrito de Santo Tomás de Pata) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Anqara pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Pata llaqtam.
Uru Uru suyu
Karu puriy
thumb|right|200px|[[Karnawal 2007 watapi, Uru-Uru]] thumb|right|200px|[[Sinphuniku yatawaki Uru Uru]]
Yuraqq'asa kantun
Yuraqq'asa kantun icha Yuqalla kachi-kachi kantun (kastilla simipi: Cantón Yuraj Khasa / Salinas de Yocalla ) nisqaqa Buliwya suyupi huk kantunmi, P'utuqsi suyupi, Tomás Frías pruwinsyapi, Yuqalla munisipyupi.
Industria Textil en Quechua
Ecuador llaktapika, Kinka llaktapimi llimpi llimpi pañuelokuna rikurin, Jano llaktapipash runakunaka nudo alfombrakunata ruranata yachakmi kan, shinallatak Kanyar suyupi alfombrakunata algodónmanta, bordadokunatapash rurana. Otavalo suyuqa waqaychanmi ñawpaq inka pacha industria textil nisqa tradicionninkunata. Manaraq inka pacha awasqa industriapa tradicionninkunaqa algodón nisqamantam hapipakurqa, chaymantam inka runakuna chayamuptinku industrial fibras nisqakunata industria textil nisqaman yaykuchirqaku. Chay tela originalidad nisqa, Otavalo textil nisqa pedazos nisqapa allin kayninmi kay suyupa ñawpaqman puririynin karqa, Perú suyupi Corona Española nisqapi. 1960 watakunapaqqa, industria textil nisqa imaymana ruwayta qallarirqan diseñokunapi, chaypin kasharqan aztecakunamanta, Europamantawan inspirasqa diseñokuna, yuyaypi hap’ispa Otavalo llaqtapi quechua ayllukuna monopolio nisqa ruwasqankuta, Ecuadormanta indígenas textiles nisqakuna ruwaypi, hinallataq llaqtata obligaspa kay suyupa corredor turístico nisqakunapi kananpaq. Perú suyupi industria textil nisqa sapaq kayninkunayuqmi, chaymi anchata rikukun hukniray suyukunapi. John Moraqa, Perú suyupi industria textil nisqa, sociedades andinas nisqapi, juk carácter especial nisqayuq kasqanmanta, aswanta rimarirqa. Isla Tekelepi kaq Quechua aylluqa hukninmi achka quechua ayllu llaqtakunamanta, chaykunam riqsisqa kanku arte de hilado y tejer nisqawan, UNESCO declararqa arte de hilado y away en Tekele llaqtapi Obra Maestra del Patrimonio Intangible Oral de la Humanidad 2005 watapi, hinaspa qhepamanmi Lista Representante del Patrimonio Intangible de la Humanidad nisqaman churarqan. Tekele llaqtapi hilay, awasqa arteqa calendario nisqapa alcancenman hinam sapaqchasqa kachkan, chaymi chay artepa parten, chaypim awaq yachachin Tekele llaqtapi chakra llamkaypi hinaspa ayllu kawsaypa hatun momentonkunata, Tekel llaqtapi millwamanta sombreroqa hukninmi karqan identidad étnica nisqamanta huknin, astawanqa sapa wawa huch’uyllaraq kashaspa kikin sombreronta sirayta yachasqanrayku. Hinaspapas, sombrero llank’anapaq motivokunaqa, llaqtaq ukhu formamantan riman. Kay willakuyqa qichwa runakunap llaqtanmantam, chaytaq urqukunapi, urqukunapi, chaypim aymara runakunawan allpata rakinakunku.
700
700 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Owen Arthur
Taytan: Frank Leroy Arthur; Maman:  Iretha “Doll” Arthur. Ñawpaq warmi: Julie Ann Price;. Churinkuna: (2) Leah wan Sabrina.
Waranqaysu
thumb|left|100px|Waranqaysup [[tuktu siq'intin.]] Waranqaysu, Waranqayu icha Amusiku (genus Ranunculus) nisqaqa huk yurakunap rikch'anam, yaqa tawa pachak rikch'aqniyuq.
Chunwa Hatun Pirqa
1985 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
7 ñiqin anta situwa killapi 2007 p'unchawpi Bernard Weber sutiyuq runap paqarichisqan New Open World Corporation (NOWC) nisqa Suwisa ruruchina Chunwa Hatun Pirqataqa Musuq Qanchisnintin Tiksimuyu Achachilla nisqap huk achachillanmi kanman rimarirqan.
Wasa tullu
Runap wasa tullunqa 33 wasa tullu rakiyuqmi.
Pumakancha distritu
Pumakancha distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Pomacancha) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pumakancha llaqtam.
Punkillikuy
Punkillikuy icha idima (grigu simimanta: οίδημα) nisqaqa unquy hina kawsaykuq tantallipi, kurkup t'uqunkunapi yakup tawqakusqanmi.
Qiwlla
thumb|left|180px|[[Puna qiwlla (Larus serranus), huk Piruwpi kawsaq qiwlla.]] Qiwlla (Laridae) nisqakunaqa yaku patapi q'isachaq, qucha hawanpi phawaq, challwa imaymanapas mikhuq pisqukunam.
Chaqña distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Sahtu qucha
Hatun ukumari qucha icha Sahtu qucha (Slavey simipi: Sahtu; Inlish simipi:Great Bear Lake; fransis simipi: Grand lac de l'Ours; kastilla simipi: Gran Lago del Oso) nisqaqa Kanada mama llaqtapi huk qucham. Sahtu quchap patanpiqa Chipewyan (Dene) runakunam kawsachkan.
Waranqaysu yura rikch'aq ayllu
Tuktunkuna
thumb|550px|[[Tuktu siq'intinkuna: A Anemone nemorosa, B Adonis autumnalis, C Aconitum napellus, D Aquilegia vulgaris, E Cimicifuga racemosa.]] Tuktunkunaqa iskay yumanayuqmi.
Ian Thorpe
Alma mater:  Yachay suntur.
K'awchu
thumb|Kay hinatam [[k'awchu sach'ap hillintam hurqunku.]] K'awchu nisqaqa k'awchu sach'ap lichi hillinmanta rurasqa chutariqlla, thalu imaykanam, tawqa iñuwayuq imayaykunayuq.
Uma tullu
2. Yuyay tullu (Os parietale)
3. Sinqa tullu (Os nasale)
Marisol Espinoza
Alma mater: Piwra Mama llaqta Yachay suturnin.
Siqlla distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Kunka (rimay)
right|200px|thumb|Kunkaqa [[tunqur k'ikllupim paqarin.]] Kunka (latin simipi: vox) nisqaqa runap icha uywap rimayninmi, takiyninmi, ima rimasqapas, kunkallantinmi.
Llaqanura distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Pedro Nolasco
thumb|right|220px|San Pedro Nolasco, ([[Jusepe Martínez)]]
Le Monde
thumb|right|250px|Le Monde mit'awa Le Monde, huk 🇫🇷 mama llaqtayuq mit'awa.
705
705 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Quri
Piruwman quri raykur shayaamurqan yuraqashqakuna. May tsikata apakuyarqan. Tsaypunpitam Iwrupa hatunyashaqa, allishyashqa. Ataw Illapata, Kahamarchaw wañutsiyarqan ; Mixikupa pushaqninta wañutsiyarqan.
Chanqu
Chanqu (Ranunculus aquatilis) nisqaqa huk quram, yakupi wiñaq, rikch'aq waranqaysum.
Q'illay
Q'illaypuraqa mana chaqllisinchi ruranakuspa q'illay chaqrusqa (ahinataq champi hukkunapas) ruranakunku.
Q'iwiykuy
Q'iwiykuy (Spasmus) nisqaqa sinchi aychap kallpasapata k'ustukuyninmi, runa mana munaspa mana atiptin.
Qalla iruru
thumb|250px|[[Iskaymuyupaq iruru.]] thumb|250px|135/80 R 14 80P:135 milímetros de ancho; 80% de perfil; neumático radial; 14 pulgadas; 400kg de carga máxima; 150km/h de velocidad máxima Qalla iruru icha Phirunku iruru nisqaqa allpa ñanpi puriq qallapurinapaq, antawapaq, iskaymuyupaq qallanpa hawanman churasqa k'awchumanta irurum.
Uruya llaqta
Uruya (kastilla simipi: La Oroya) nisqaqa huk llaqtam Piruw mama llaqtapi, Hunin suyupi, Yawli pruwinsyap uma llaqtanmi.
K'aspi ichhuna
thumb|200px|K'aspi ichhunawan qallchachkaq icha ichhuchkaq chakra runa. K'aspi ichhuna icha K'aspi rutuna nisqaqa hatun k'aspiyuq ichhunam, sikllalla ichhunamanta aswan utqaylla qallchanapaq icha ichhunapaq.
Coronel Portillo pruwinsya
Runakuna
Pruwinsyapiqa Ashaninka, Cashibo-Cacataibo, Shipibo-Conibo runakunam tiyanku.
Tina kiti
Tina kiti (kastilla simipi: Cantón Tena) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Napu markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Tina llaqtam.
Manuel Segura
Tayta: Juan Segura; Mama: Manuela Cordero.
Valle del Cauca suyu
Wiñay kawsay
Departamento 16 Ayriway killa p'unchaw kamasqa 1910 wata.
San Pawlu Lipis munisipyu
Kantunkuna
San Pawlu Lipis munisipyupiqa kimsa kantunmi.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
La Higuera
thumb|right|220px|[[Ernesto Guevara ("Che Guevara") munumintu, La Higuera]] La Higuera (kastilla simipi: La Higuera) nisqaqa Buliwyapi huk llaqtam, Santa Krus suyupi, Vallegrande pruwinsyapi, Pukara munisipyupi, La Higuera kantunpi.
Sullu
thumb|Huk sullu. Sullu, chinchaysuyupi Shullu nisqaqa manaraq paqarisqa runacha icha uywacha, mamanpa kismanpi.
Sapajaqi munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa astawan Aymara runakunam tiyanku.
Yana ukumari
thumb|Sayakuchkaq yana ukumari. Yana ukumari (Ursus americanus) nisqaqa huk rikch'aq ukumarim, Chincha Awya Yalapi, Mishikupipas kawsaq.
Michel Foucault
Taytan: Paul Foucault ; Maman:. Warmi: Daniel Defert.
Aqha
Chicha sutiyuqqa achka laya upyanakunam, principalmente sarapa 、 waq Awyalamanta sirialpa -manam destilasqa- fermentasyuninmanta derivasqam kan. Maski, en menor medida, achkalaya sirialpa 、 frutapa fermentasyuninmantapas preparapayanku
Iris Murdoch
Kawsay rikch'a
Harawi
Matara distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pumasillu
Pumasillu nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Willkapampa wallapi, huk urqum, Qusqu suyupi, puma silluman rikch'akuq. Pikchunqa mama quchamanta 5.991 mitrum aswan hanaq.
Antikuna
Antikuna, Antis icha Anti walla (kastilla simipi: Andes, shukllachishka kichwapi Punasuyu ) nisqaqa ancha hatun urqukunam Piruw, Buliwya, Ikwadur, Arhintina, Chili, Kulumbya, Winisuyla mama llaqtakunapi. Chaypis Tawantinsuyu karqan.
Microchip Technology
paña|rikchacha| Huk 1988 watapi Microchip PIC16CR54 nisqa ñawpaq pachamanta ruwasqa Apple Desktop Bus prutukulu nisqawan, manaraq sapanchasqa imprisaman tukuchkaptinku, Macintosh SE nisqapi llamk'achisqa hina. rikchacha|Microchip Technologypata riqsinapaq rikch'an Microchip Technology Inc. huk lliwpaq listasqa Hukllachasqa Amirika Suyukunap llamk'aynin, mikru-kamachiq, chaqrusqa-unancha, analuqiku chaymanta Flash-IP tinkisqa sirk'akunata ruwaq. Paypa rurunkunaqa microcontroladores (PIC, dsPIC, AVR chaymanta SAM), Siriyal EEPROM llamk'anakuna, Siriyal SRAM llamk'anakuna, harkayuq llamk'anakuna, radiyu maywiy kutinchiq (RF) llamk'anakuna, thirmal, kallpa chaymanta pila kamachiy analuqiku llamk'anakuna, chaymanta sikwiq, chawpi uya chaymanta mana alamriyuq llamk'anakuna rurukuna.
Víctor Humareda
Taytan: Emilio Humareda Caballero; Maman: Eudocia Gallegos Andia
Aycha mikhuq
thumb|200px|right|[[Aphrika buphaluta mikhuchkaq Liyunkuna: Huk liyunqa qanchis kilugramukama aychatam huk p'unchawpi muchun.]] thumb|right|200px|[[Ukuchata mikhuchkaq michi.]] Aycha mikhuq nisqakunaqa uywakunallap aychanta mikhuq uywakunam, ahinataq puma, tiwrun.
Wiru llaqta
Wiru (kastilla simipi: Virú) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Qispi kay suyupi, huk llaqtam, Wiru pruwinsyap uma llaqtanmi.
Pawti kiti
Pawti kiti (kastilla simipi: Cantón Paute) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Asway markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Pawti llaqtam.
Kisapincha
Kisapincha (kastilla simipi: Quisapincha) nisqaqa huk uchuy llaqtam Ikwadur mama llaqtapi, Tunkurawra markapi, Ampatu kitipi, Kisapincha kitillip uma llaqtanmi..
Arsenal FC
Wiñay kawsay
Kamasqa London llaqtapi (Hukllachasqa Qhapaq Suyu).
Sawsa distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Chikmu distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
James Clerk Maxwell
Taytan: John Clerk Maxwell de Middlebie; Maman: Frances Cay. Warmiː Katherine Dewar.
Paqariy
Warmiqa mama tukuspa wawanta wachanmi. Wawaqa mamanpa rakhanmanta lluqsispa yurinmi icha paqarinmi.
Aniceto Arce pruwinsya
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta mana indihina runakunam Qhichwa runakunapas tiyanku.
719
719 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Suysuspa mikhuq
right|thumb|180px|[[Laquchakunata suysuchkaq antartiku kril nisqa yukracha.]] Suysuspa mikhuq nisqakunaqa yakupi kawsaq, yakuta suysuspa ima ch'iñichakunallatapas - añakikunata, ch'ulla kawsaykuqkunata, laqukunata, huk uchuylla kawsaqchakunatapas mikhuq uywakunam, ahinataq lakachu, achka qaraqruyuwakuna.
Alexandros Koumoundouros
1865 watamanta 1882 watakama ñawpaq kuti Grisyapa Uma kamayuqnin karqan.
Fernando de Lucia
thumb|right|260px| Fernando de Lucia Fernando de Lucia sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Napoli llaqtapi - †  wañusqa Napoli llaqtapi)  huk 🇮🇹 mama llaqtayuq taki aranway takiqmi qarqan.
Pacha phuyu
Pacha phuyu kaptin, mana karutachu rikuyta atinchik.
Julia Ferrer
Yaya: Juan del Solar Lostaunau; Mama: Julia Bardelli.
Muñecas pruwinsya
Simikuna
Pruwinsyapiqa aymara, qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Kayampi kiti
Runakuna
Kayampi kitipiqa Kayampi runakunam, huk kichwa simitam rimaq Kichwa runa llaqtam, tiyanku. Paykuna Ayura kitillipi, Juan Montalvo kitillipi, Ascázubi kitillipi, Kankawa kitillipi, Olmedo kitillipi, Utun kitillipi, Kusupampa kitillipipas kawsanku.
Pulitika Rakiy
Kitillikunap umalliqninkuna:
Kareem Abdul-Jabbar
Wawa: Amir, con Cheryl Pistono. 1969 watamanta 1975 watakama Milwaukee Bucks NBA.
1975 watamanta 1989 watakama Los Angeles Lakers.
Efraín Sánchez
Efraín Elías Sánchez Casimiro sutiyuq runaqa, icha "El Caimán" Sánchez (* paqarisqa Barranquilla  llaqtapi -  wañusqa Bogotá llaqtapi), huk 🇨🇴 mama llaqtayuq  piluta hayt'aqmi.
Namura distritu
Namura distritu (kastilla simipi: Distrito de Namora) nisqaqa Kashamarka pruwinsyapi, Kashamarka suyupi, (Piruwpi), huk distritum. Uma llaqtanqa Namura llaqtam.
Simikuna
Pukyu:
Pukara urqu (Uru Uru)
Pukara (kastilla simipi: Cerro Pucara) nisqaqa Antikunapi, Buliwyapi, huk urqum Asanaki wallapi, Uru Uru suyupi, Pantaleón Dalence pruwinsyapi, Machaqamarka munisipyupi, Sura Sura kantunpi.
Salasaka llaqta
Salasaka (kastilla simipi: Salasaca) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk llaqtacham, Tunkurawa markapi, Pelileo kitipi, Salasaka kitillip uma llaqtanmi.
Chuqichaka suyu
Aswan hatun llaqtakuna
thumb|right|200px|Camargo
María Cano
thumb|right|250px|María Cano (1887-1967) María de los Ángeles Cano Márquez  sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Medellín llaqtapi - 26 ñiqin ayriway killapi 1967 wañusqa Medellín llaqtapi) huk 🇨🇴 mama llaqtap pulitiku ankallis karqan.
Mayupura munisipyu (Quchapampa)
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Allpa wapsi
thumb|Allpa wapsi waqaychana. thumb|Allpa wapsi [[q'unchapi rawrachkaq allpa wapsi.]] Allpa wapsi nisqaqa allpa ukhunpi tiyaq, rawraqlla wapsikunam, k'illimsa yakuchaqkuna chaqrusqam, rumiyasqa rawrana nisqa.
Clemente Palma
Yaya: Ricardo Palma; Mama: Cristina Román Olivier. 150px|rikchacha|paña|[[Ricardo Palma, Clementepas yaya]] Warmi:. Yuqanaka:.
Muhiniti munisipyu
Muhiniti (kastilla simipi: Mojinete) nisqaqa huk munisipyu Urin Lipis pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Muhiniti llaqtam (271 llaqtayuq, 2001 watapi).
Jach'a Ch'ankha
Jach'a Ch'ankha (Jachcha Chankha) nisqaqa Antikunapi, Buliwyapi, huk urqum, Asanaki wallap chinchay-kunti saywanpi, Uru Uru suyupi, Uru Uru pruwinsyapi, Surakachi munisipyupi, Parya kantunpi, Uru Uru qucha ñiqpi (Irsuma llaqta). Pikchunqa mama quchamanta 4.345 mitrum aswan hanaq.
Malla munisipyu
Kantunkuna
Kimsa kantunmi kan:
San Huwan distritu (Kashamarka)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Liza Minnelli
Yaya: Vicente Minnelli, Mama: Judy Garland
Mariano Eduardo de Rivero
Mariano Eduardo de Rivero y Ustariz sutiyuq runaqa  (  paqarisqa Ariqipa llaqtapi -  wañusqa Paris llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtap chaqllisinchimanta yachaqsi wan pulitiku karqan.
Warmi: Agueda Escolástica Pacheco de Salas y Salazaɽ Churinkuna: Candelaria, Guillermina, Eduardo y Máximo
Pietro Anastasi
Pietro Anastasi sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Catania llaqtapi -   wañusqa Catania llaqtapi) huk 🇮🇹 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tumaywaraka distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
La Prensa (Mihiku)
Wiñay kawsay
Diriktur: Luis Carriles.
Tumaywaraka distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Carlos Baca-Flor
Taytan: Baca-Flor; Maman: Julia Soberón
Yen Chia-kan
Taytan: ;  Maman:. Ñawpaq warmi: Liu Chi-chun. Churinkuna:.
Qhusi qucha
Karu puriy
Hatun Qitina kantunpiqa kay quchakunam: Pukaqucha, Yuraqqucha, Q'umirqucha, Asnaq qucha, Challwiri kachi qucha.
Pakaqi pruwinsya
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Jorge Newbery
Jorge Alejandro Newbery Malargie sutiyuq runaqa (* paqarisqa Buenos Aires llaqtapi -  wañusqa Mendoza llaqtapi), Arhintinapas allwiya kamayuq, hamut'ay runaq wan Kurku kallpanchaq.
Hatun K'ana
Hatun K'ana nisqaqa K'ana runakunap mawk'a uma llaqtansi karqan, kunan Kiskachay pruwinsyapi, Pichiwa llaqta ñiqpi.
John Stuart Mill
thumb|250px| John Stuart Mill (1806 - 1873) John Stuart Mill sutiyuq runaqa (* paqarisqa London llaqtapi -  wañusqa Avignon llaqtapi) huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 mama llaqtap qillqaqsi yachay wayllukuqpas, musiku yachaq wan pulitiku karqan.
Tansu Çiller
Tansu Penbe Çiller, sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Istanbul llaqtapi -  ). 🇹🇷 mama llaqtap musikuq, pulitiku, ministru, Uma kamayuq qarqan.
Kashamarka distritu
Kashamarka distritu (kastilla simipi: Distrito de Cajamarca) nisqaqa Kashamarka pruwinsyapi, Kashamarka suyupi, Piruwpi, huk distritum. Uma llaqtanqa Kashamarka llaqtam.
Percy Rojas
Percy Rojas Montero sutiyuq runaqa, icha "Trucha" (* paqarisqa Lima llaqtapi - )  huk 🇵🇪 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.
Wilhelm Röntgen
rikchacha|paña|200px|Wilhelm Conrad Röntgen rikchacha|200px|1896 Wilhelm Conrad Röntgen
738
738 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Turpu distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Atucha kantun
Atucha kantun (kastilla simipi: Cantón Atocha) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, P'utuqsi suyupi, Urin Chichas pruwinsyapi, Atucha munisipyupi. Uma llaqtanqa Atucha (Atocha) llaqtam (2.033 runa, 2001 watapi).
Benito Juárez
Benito Pablo Juárez García, (* paqarisqa San Pablo Guelatao (Oaxaka) llaqtapi - †  wañusqa  Mishiku llaqtapi). Mishiku mama llaqta taripay amachaqmi wan pulitiku runam.
P'utuqsi munisipyu
Kantunkuna
Tawa kantunmi kan:
Chipin
Chipin (kastilla simipi: Chepén) nisqaqa 🇵🇪 mama llaqtapi, Qispi kay suyupi, huk llaqtam, Chipin pruwinsyap uma llaqtanmi.
Tumaq'asani
Tumaq'asani (kastilla simipi: Cerro Tomacasani) nisqaqa Antikunapi, Buliwyapi, huk urqum Asanaki wallapi, Uru Uru suyupi, Uru Uru pruwinsyapi, Surakachi munisipyupi, Parya kantunpi.
Apuwasinyuq pukllaykuna 2004
watamanta watakama
thumb|250px|right|Llama olímpica en la ceremonia de apertura Athinea (Αθηνα) wan Febo (Φοίβος), llamados así en honor de la diosa Atenea y de su hermano Apolo, antiguos protectores de la ciudad.
Clarín (Arhintina)
Wiñay kawsay
Diriktur: Héctor Magnetto.
Tengiz Sigua
Ñawpaq warmi: Churinkuna:.
Pedro Domingo Murillo pruwinsya
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Lampalliqi pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa, José Balta Umalliqmi.
Qallu watana
Qallu watana (kichwapi Kallu watari) icha Qallu khipu nisqaqa ancha sasalla t'uqyana rimakunam.
Nabón kiti
Runakuna
Nabón kitipiqa Kañari Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa Nabón kitillipi, El Progreso kitillipipas kawsanku.
Nabón kitillipiqa tawa kichwa llaqtakuna tiyanku: Shiña, Chunasana, Puka, Murasluma.
Kankallu pruwinsya
Allpa saywachi
Kankallu pruwinsyapiqa 33.661 runakuna kawsachkanku.
747
747 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Uyun pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa, Alan García Umalliqmi
Zviad Gamsakhurdia
1991 watamanta 1992 watakama ñawpaq kuti Kartulsuyupa Umalliqnin qarqan.
José María Avilés pruwinsya
Simikuna
Pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Patranka
Piruwpiqa 13.000-chá patrankakuna kawsachkan. Runap challwayninrayku pisillaraq challwakuna kaptin, runap chakunraykupas pinwinukuna pisichkanmi.
Chullusqa
Mama quchakunapi yakupiqa achka kachim qullusqa, lliwmanta aswan natriyu kluruchasqam. Chayrayku kachi yaku nisqam.
Robert Koch
Tayta: Hermann Koch; Mama: Mathilde Julie Henriette Biewand.
Chiang Ching-kuo
1978 watamanta 1988 watakama ñawpaq kuti Chunwa Republikapa Umalliqnin karqan.
Yapay
1) 2 + 2 = 4
Nguyễn Tấn Dũng
Nguyen Tan Dung, witnam simipi: Nguyễn Tấn Dũng, chinu simipi: 潘文凱 (* 17 ñiqin ayamarq'a killapi 1949 watapi paqarisqa Cà Mau distritupi - ) huk 🇻🇳 mama llaqtap pulitikumi qarqan.
Yapay
2) 4 + 9 = 13
Oña kiti
Pulitika Rakiy
Iskay kitillinmi kan: Oña kitilli, Susudel kitilli.
Yapay
4) 25 + 19 = 44
Carolus Magnus
Qillqasqankuna
Kastilla simipi:
Uyarani
Uyarani nisqaqa Antikunapi, Buliwyap Kunti Wallanpi, huk urqum, Uru Uru suyupi, Sajama pruwinsyapi, Turqu munisipyupi, Turqu kantunpi, Lawqa mayup chinchayninpi. Pikchunqa mama quchamanta 4.312 mitrum aswan hanaq.
Liryu yura rikch'aq ayllu
Rikch'aqkuna
Kaymi huk liryu hina yurakuna:
Pedro Moncayo kiti
Pulitika Rakiy
Pichqa kitillinmi kan:
Kinta Qullu
Kinta Qullu (kastilla simipi: Cerro Quinta Kkollu) nisqaqa Antikunapi, Buliwyapi, huk urqum Asanaki wallapi, Uru Uru suyupi, Pantaleón Dalence pruwinsyapi, Wanuni munisipyupi, Yana Pawillun kantunpi.
Paraqas
Paraqas, Paraq, Parakas icha Paracas kaykunatam niyta munan:
Rosa Panduro distritu
Rosa Panduro distritu (kastilla simipi: Distrito de Rosa Panduro) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Luritu suyupi, Putumayu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Santa Mercedes llaqtam.
Miray
2) 3 x 7 = 21
Lee Teng-hui
thumb|right|260px| Lee Teng-hui (1923-2020) right|200px|Lee Teng-hui sign Lee Teng-hui (chun simipi: 李登輝; musuq chun simpi: 李登辉; pinyin: Lī Dēnghuī) sutiyuq runaqa, icha Llaqta kallpay Taytan (* paqarisqa Sanzhi llaqtapi -  wañusqa T'aypik llaqtapi), huk 🇹🇼 mama llaqtayuq pulitiku karqan.
Lázaro Cárdenas
1928 watamanta 1930 watakama Michoacán suyu Gubirnadur.
Yawyu pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa, José de San Martín Libertadur.
Manuel Avila
Tayta:Manuel Ávila Castillo ; Mama: Eufrosina Camacho Bello.
Makuko Gallardo
thumb|right|250px| Makuko Gallardo (1954-2005) Alberto Silverio Gallardo Juárez  sutiyuq runaqa, icha Makuko Gallardo ( paqarisqa Piwra llaqtapi - paqarisqa Paris llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq takiqmi qarqan.
Ayata munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam, Aymara runakunam tiyanku.
Baños
Baños de Agua Santa nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi,, Tunkurawa markapi, huk llaqtam, Baños kitip uma llaqtanmi.
Chakrapampa
Chakrapampa (kastilla simipi: San Miguel de Chaccrapampa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Apurimaq suyupi, Antawaylla pruwinsyapi, huk llaqtam, Chakrapampa distritup uma llaqtanmi.
Rakiy
Iskay chunka pusaqniyuqta, qanchiswan rakiy, tawam.
Dubniyu
Dubniyu, Db (musuq latin simipi: Dubnium) nisqaqa huk q'illaymi, illanchaykuq, runallap rurasqanmi.
Jorge Vargas Ramírez
Jorge Francisco Vargas Ramírez sutiyuq runaqa, icha Jorge Vargas (* paqarisqa Aguascalientes llaqtapi  -  paqarisqa Mishiku llaqtapi) huk  🇲🇽  mama llaqtayuq aranway pukllaq wan takiq qarqan.
Anqara pruwinsya
Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Yuma
thumb|upright=0.8|[[Kawallup yuman.]] Yuma nisqaqa qharip, urqu uywap yumananpaq puriqllam, ullunta lluqsiq, ancha achka yuma kuruchayuq.
Mercedes-Benz
thumb|right|220px|(Benz 1886) thumb|right|220px|1934 Mercedes-Benz Silver 500K thumb|right|220px|1957 Mercedes-Benz 300Sc Cabriolet thumb|right|220px|Mercedes S Mercedes-Benz nisqaqa huk aliman antawa ruruchinam. Uma tiyananqa Stuttgart llaqtapim, Alimanyapi.
Virgil van Dijk
Hawa t'inkikuna
.
Hatun Wachi kitilli
Hatun Wachi kitilli nisqaqa (kastilla simipi: Parroquia Huachi Grande) Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Ampatu kitipi, Tunkurawa markapi.
768
768 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
769
769 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Dillion Harper
130px|thumb|right|Dillion Harper
Indiyay
Qallariy-formativo pacha (1960-1971) chaypi indihinaismo nisqa paqarimurqan.
Indianismo phatariptinqa, chayta ruwan kay yuyaywan, indiokuna suyuq aswan achkan karqanku, suyuq saphin karqanku, chayrayku kamachinankupaq legitimidadniyuq karqanku (kayqa ñawpaq coloniamanta yuyaykunawan articulasqa kachkan: Tiahuanaco y la Incarios, hinallataq anticolonial maqanakuykuna: Tupaj Amaru, Bartolina Sisa hinaspa Tupaj Katari, paykunawanmi maskharqan significado histórico nisqa qoyta munaynin política nisqaman). Indianismoqa chiqapmi "Ñuqanchikpaq allpanchik" ( Tupac Katari ) nisqa rimayninman.
Anku-Wallu listritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Willkanuta walla
Willkanuta walla icha Willkanuta wallanka nisqaqa (aymara simimanta willkan uta, "intip wasin", kastilla simipi Cordillera de Vilcanota, Nudo de Vilcanota) Antikunapi, Piruw mama llaqtapi, Qusqu suyupi, Punu suyupipas, Kallawaya pruwinsyapi, huk wallam.
Mantaru distritu
Mantaru distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de El Mantaro) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pucucho llaqtam.
Awqapata munisipyu
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Bohriyu
Bohriyu, Bh (musuq latin simipi: Bohrium) nisqaqa huk q'illaymi, illanchaykuq, runallap rurasqanmi.
Qucharqa distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Machaqa Marka kantun (Cornelio Saavedra)
Machaqa Marka kantun (kastilla simipi: Cantón Machacamarca) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi juk kantunmi, P'utuqsi suyupi, Cornelio Saavedra pruwinsyapi, Thaqupampa munisipyupi. Uma llaqtanqa Machaqa Marka llaqtam (aymara simi machaqa musuq, marka llaqta).
Asitunas
thumb|250px|Asitunas pallachkaq runakuna, [[Alcalá la Real, Jaén, Ispaña.]] 250px|thumb|Marinachasqa asitunas, mikhunapaq. Asitunas nisqaqa (kastilla simimanta aceitunas) uliw mallkip rurunkunam, ancha wirasapam, chaninchasqa mikhunam. Asitunasmantaqa asititam ñit'inchik.
Flevoland pruwinsya
Flevoland nisqaqa Urasuyupi huk pruwinsyam (provincie). urasuyu simipi: Flevoland, kastilla simipi: Flevolanda.
Runakuna
403 000 runakuna (2015).
Linu
Linup chillkinpi q'aytuchamantaqa p'achapaq q'aytukunatapas ruranchik.
Urupampa pruwinsya
Urupampa pruwinsya (aymara simipi : Urupampa jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Urubamba) nisqaqa Qusqu suyupi, Piruw mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Urupampa llaqtam.
Urupampa - Qusqu: 60.00km - 76.20 km.
Ituchi
Ituchi icha Lumu khuchi, kichwapi Lumukuchi (Pecari tajacu) nisqaqa huk rikch'aq sintirum, kunkapi yuraq sillwiyuq, sach'a khuchi, tukuy mikhuq, Awya Yalapi sach'a-sach'akunapi kawsaq.
Urupampa pruwinsya
Yurakuna
thumb|left|160px|[[Sobralia dichotoma, Machu Pikchu 2005]] thumb|left|160px|[[Masdevallia barlaeana]] thumb|left|160px|[[Phragmipedium caudatum, Machu Pikchu.]]
Santa María (California)
Pulitika rakiy
99 553 runa kuna.
Urupampa pruwinsya
Pulitika rakiy
Qanchis distritunmi kan.
Kuru Kuru munisipyu
Kuru Kuru munisipyu icha K'uru K'uru munisipyu (kastilla simipi: Municipio Corocoro) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Paqaqi pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Kuru Kuru llaqtam.
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Pisqu distritu
Simikuna
Pukyu:
Luksur urqu
Luksur icha Luksar (kastilla simipi: Cerro Luxor / Luxsar / Luxar ) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi, huk urqum, Buliwyap Kunti Wallanpi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, Qimis munisipyupi, Pilquya kantunpi, Uyuni kachi quchap qulla-kuntinpi, Chiwana kachi quchap chinchayninpi, Pampa Luksarpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.398 mitrum aswan hanaq.
Yungay (Chili)
thumb|240px|right|Yungay
Wiruti
thumb|Wirutikuna. Wiruti nisqaqa phukunawan phukuspa chuqanapaq maqanakuypaq icha chakunapaq ayñim, uchuy wach'im.
Kastilla simi
Kastilla simi icha Kastillanu (español, castellano) nisqaqa huk rumanu simim, latin simimanta paqarisqa. Ispaña mama llaqtapi yurispa, Ispaña llaqtamanta atipaqkunaqa lliw Tiksi muyuntinpi, tukuy chawpiwan uralan Awya Yalapi mast'arichirqan, chaypi rimasqa simikunata kastillanuchay nisqawan anchuchispa.
Diego Velázquez
Tayta: Joao Rodríguez de Silva; Mama: Jerónima Velázquez.
780
780 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Paqpa
Paqpa (Agave americana) nisqaqa wira qiru hina raphiyuq, kurkunnaq, sinchi yuram, chuchawmi, Abya Yalapi ch'aki-ch'akipi wiñaq.
Kunturkanki distritu
Kunturkanki distritu (kastilla simipi: distrito  de Kunturkanki) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, K'anas  pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Samay llaqtam (El Descanso).
Anduwa
Anduwa runakunaqa ñawpa pacha kikinpa rimaynintam rimarqan, anduwa simi nisqa. Kunantaq kichwa simitam riman.
Q'uruta ch'uspa
thumb|370px|Q'uruta ch'uspap ukhun. thumb|330px|Q'uruta ch'uspa. Q'uruta ch'uspa, kichwapi Kuruta ishlampu nisqaqa qharip qara ch'uspanmi, iskay q'urutayuq.
Hollister (California)
Allpa saywachi
20,29 km²
785
785 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Tuychi mayu
Tuychi mayu (kastilla simipi: Río Tuichi) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi Madidi mamallaqta parkipi huk mayum, Abel Iturralde pruwinsyapi Franz Tamayo pruwinsyapipas (saywapi).
Kaluma kiti
Pulitika Rakiy
Huk kitillinmi kan, Kaluma kitilli.
San Andrés distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Purqu
Purqu (kastilla simipi: Porco) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, P'utuqsi suyupi, Antonio Quijarro pruwinsyapi, Purqu kantunpi, Purqu munisipyup uma llaqtanmi.
Q'aqyawiri munisipyu
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Yana chichiku
Yana chichiku (Saguinus fuscicollis) nisqaqa huk Uralan Abya Yalap paray sach'a-sach'ankunapi k'allmakunapi kawsaq k'usillum, rikch'aq chichikum.
Wata-wata
Wata-wata icha Salamandra (ordo Caudata icha Urodela) nisqakunaqa chupayuq kaq allpa yaku kawsaq uywakunam. Kurukunatam mikhunku.
Sichura distritu
Sichura distritu (kastilla simipi: Distrito de Sechura) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Sichura pruwinsyapi, Piwra suyupi. Uma llaqtanqa Sichura llaqtam.
Wankani distritu (Hunin)
Wankani distritu icha Leonor Ordóñez distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Leonor Ordóñez / Huancani) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Wankani llaqtam.
Maki illapa
thumb||17 kaq pachakwatamanta maki illapa. Maki illapa nisqaqa huk makillawan hap'ina t'uqyayllawan t'uqyachina ayñim.
Pelileo
Pelileo (kastilla simipi: Pelileo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Tunkurawa markapi, huk llaqtam, Pelileo kitip uma llaqtanmi.
Samana yawri
Samana yawri nisqakunaqa samanapaq ukhu yawrikunam.
Salawina suyu
Simikuna
Salawina suyupiqa qhichwa simitam rimanku  (Arhintinap runasimin icha Santiago del Estero qhichwa).
Wachay kamachiy
Huk mama llaqtakunaqa llaqtayuq runakunata chichuyay hark'ayman atipakunkum. Chay hina Chunwapi runakunatam huklla wawayuq aylluman atipakuspa munay mana munay sulluchinkum. Piruwpitaq Alberto Fujimori umalliq kaptin, qhichwa, aymara warmikunatam munay mana munay ikumichirqanku.
Zuid-Holland pruwinsya
thumb|Zuid-Holland unancha thumb|Zuid-Holland (Urasuyu) thumb|Zuid-Holland pruwinsyapi munisipyukuna llaqtakunapas
Zuid-Holland nisqaqa Urasuyupi huk pruwinsyam (provincie). urasuyu simipi: Zuid-Holland, kastilla simipi: Holanda Meridional.
Louis Malle
Taytan: Pierre Malle, Maman: Françoise Béghin (1900-1982). Warmikuna: Anne-Marie Deschodt (1965–67) / Candice Bergen (1980–95) Churinkuna: (3) Manuel Cuotemoc Malle (p. 1971), Justine Malle (p. 1974) wan Chloé Françoise Malle (p.8 XI 1985).
Sung Jae-ki
Tayta: ; Mama:
Wamp'u
Hatun wamp'ukunawanmi hatun quchanta, mama quchantam wamp'unku.
Paqpa yura rikch'aq ayllu
Paqpa yura rikch'aq ayllu (familia Agavaceae) icha Paqpa yura urin rikch'aq ayllu (subfamilia Agavoideae, familia Asparagaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, 25 rikch'anayuq, 637 rikch'aqniyuq.
Lanki distritu
Simikuna
Pukyu:
Pastasa mayu
Pastasa mayu icha Sumatara mayu (kastilla simipi: Río Pastaza) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Piruw mama llaqtapipas, huk mayum.
Chayanta pruwinsya
Chayanta pruwinsya (aymara simipi: Chayanta jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Chayanta) nisqaqa Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Qullqichaka llaqtam.
Manu distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Chayanta pruwinsya
Pulitika Rakiy
Tawa munisipyunmi kan:
Seo Jae-pil
Tayta: Seo Kwang-hyo; mama: Lady Lee
Qusqu pruwinsya
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Qullasuyu qhichwa simi
Qullasuyu qhichwa simi nisqaqa Qusqu-Qullaw qhichwa simiman kapuq k'iti rimaymi, uralan Buliwyapi, Arhintinap Jujuy wamaninpipas rimasqa.
SIL Internationalpa nisqankamaqa urin k'iti rimayninkuna kaysi:
Davíð Oddsson
Taytan: ; Maman:. Warmi: Ástríður Thorarensen. Churin (1): Þorsteinn.
Echeandía kiti
Echeandía kiti (kastilla simipi: Echeandía) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Bolívar markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Echeandía llaqtam.
Carl Gustav Jung
Warmiː Emma Rauschenbach.
Roberto Durán
Taytan: Margarito Durán Sánchez. Maman: Clara Samaniego. Warmin:. Churinkuna:
Noord-Brabant pruwinsya
thumb|Noord-Brabant unancha thumb|Noord-Brabant (Urasuyu) thumb|Noord-Brabant pruwinsyapi munisipyukuna llaqtakunapas
Pulitika rakiy
Uma llaqtanqa 's-Hertogenbosch llaqtam, kastilla simipi: Bolduque.
Misuk'ani
Misuk'ani nisqaqa Buliwya mama llaqtapi juk juch'uy llaqtam, Wak'as munisipyupi, Jarani pruwinsyapi, Quchapampa suyupi, Asiruqucha ñiqpi.
Yawar saphi
rikchacha Kawsay yachaypi, yawar saphi (Kastilla simipi: gen, Iliniki simimanta miray, paqarina ) achka imaynta kayta kanman. Mendeliano nisqap yawar spahi nisqaqa huk unidad básica herencia nisqamanta, molecular gen nisqaqa ADN nisqapi nucleótidos nisqap qatiqnin, chaytaq transcribasqa llamk'aq ARN nisqatam ruranapaq. Iskay rikch'aq molecular genes nisqakunam kan: ñuñu codificador yawar saphikuna, mana codificador yawar saphikuna nisqakuna.
Kunstitusyun distritu
thumb|right|250px| Distritukuna (Uqshapampa pruwinsya) Kunstitusyun distritu (kastilla simipi: Distrito de Constitución) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Uqshapampa pruwinsyapi, Pasqu suyupi. Uma llaqtanqa Kunstitusyun llaqtam.
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Tawriqaray
Paymantaqa ñawpaq kuti Hipólito Ruiz Lópezmi willan 1777 watamanta 1788 watakama purisqanmanta hamuspa. Chaymantataqmi paymanta Javier Pulgar Vidalpas willan. Tawriqarayqa laranqa, qarawichka, sulluku sach'akunapis q'isachan. Waqaspaqa "tawri qaray" nispa ninsi. Q'isallankunapis puñun. Urqu china tukuy punchaw kuska purispa maqanakunsi, pasaqllatas waqaspa.
Rit'i suchuykachay
Rit'i suchuykachay nisqaqa (inlish simipi: Snowboard, Snowboarding) maru (tabla) nisqawan yallinakuy rit'ipi kurku kallpanchay rikch'aqmi.
Inka Wasi distritu
Pisqukuna
thumb|left|160px|Tigrisoma fasciatum
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Chakrakamay wakikuna: Alisupampa, Kinwa
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Layu distritu
Layu distritu (kastilla simipi: distrito de Layo) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, K'anas  pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Layu llaqtam.
Pablo Landeo Muñoz
Pabloqa Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturninpi piruwanu sumaq qillqaymanta yachaqmi kachkan. Atuqpa Chupan nisqa riwistatam pusachkan. 2016 watapi Aqupampa sutiyuq kawsay rikch'antam qillqarqan. Chay qillqasqapiqa Piruwpi Sasachakuy pacha nisqapi hatun llaqtaman ayqisqa runakunamantam willan.
Granma (mit'awa)
thumb|right|250px| Granma mit'awa Granma, huk 🇨🇺 mama llaqtayuq mit'awa.
Chuqichaka munisipyu
Chuqichaka (kastilla simipi: Municipio de Sucre) nisqaqa uma llaqta munisipyu Oropeza pruwinsyapi, Chuqichaka suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Chuqichaka (Sucre) llaqtam (193.876 llaqtayuq, 2001 watapi).
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Bad Cat
Bad Cat (turku simipi: Kötü Kedi Şerafettin) nisqaqa 2016 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Mehmet Kurtuluş, Ayşe Ünalmi. Anima Istanbulwan ruruchinapaqmi rurasqa.
Wampukuna kiti
Pulitika Rakiy
Huk llaqta kitillinmi kan.
Baure runa
Rimay
Sutikuna (Qhichwa simi - Baure simi):
Kanayre distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Ahus p'anqa
Ahus p'anqa (Aju panka) icha Ahus sach'a (Ajos sacha) (genus Mansoa) nisqakunaqa huk sach'akunam, iskay chunka hukniyuq rikch'aqniyuq, waranway yura rikch'aq aylluman kapuq.
Kanchaqi distritu
Kanchaqi distritu (kastilla simipi: Distrito de Canchaque) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Wankapampa pruwinsyapi, Piwra suyupi. Uma llaqtanqa Kanchaqi llaqtam.
Runakuna
8 957 runakuna (4 616 qhari, 4 341 warmi)
Consuelo Yánez Cossío
Kitupi kaq MACAC sutiyuq yachachiqkunapaq hatun yachay wasip pusaqninmi.
Charaña munisipyu
Kantunkuna
Suqta kantunmi kan.
516
516 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
El Diario (Wuliwiya)
Wiñay kawsay
Diriktur: Antonio Carrasco.
515
515 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Nvidia
Ruru ayllukuna
rikchacha| Huk Shield Tablet chaymanta chaywan kuska yaykuna tintayuq (ichuq) chaymanta [[Pukllay kamachiq|phukllay kamachiq]] Nvidia aylluqa siq'ikuna, mana alamriyuq willakuy, PC ruwaqkuna chaymanta automovil sinch'ikaq/llamp'ukaq kaqwan kanku.
Jisk'a K'uchu
Jisk'a K'uchu (Iscacuchu / Iscacucho) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi, huk urqum, Apulupampa wallapi, Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Pilichuku munisipyupi, Puyu Puyu quchap antinpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.650 mitrum aswan hanaq.
Araña k'aspi
Rikch'aqkuna
Awya Yalapi rikch'aqninkunaqa kaymi:
Mariano Rivera
1838 watamanta 1839 wan 1842 watamanta 1844 ñawpaq kuti Watimalapa Umalliqnin karqan.
Yachaywasi:
El Comercio (Ikwayur)
thumb|right|250px|El Comercio mit'awa
El Comercio, huk 🇪🇨 mama llaqtayuq mit'awa.
Cornelio Saavedra pruwinsya
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Muñamuña
Muñamuña nisqaqa huk piruwanu qhichwa ayllu llaqtacham, Sirka distritupi, Awankay pruwinsyapi, Apurimaq suyupi, Piruw mama llaqtapi.
Marco van Basten
Klubkuna
ND -> La Supercopa Neerlandesa se dejó de disputar en 1950 hasta la edición de 1991 y la Supercopa Italiana tuvo su primera edición en 1988.
Trofeos y títulos
Entrenador
Mikhail Gorbachov
1985 watapi marsu killamanta 1991 watapi awustu killakama Suwit Huñup Kumunista Partidunpa chawpi kumitinpa hiniral sikritaryun kaspa, 1990 watapi marsu killamanta 1991 watapi disimri killakama Susyalista Suwit Republikakunap Huñunp umalliqnin kaspa glasnost ("kunkasapa rimay") nisqawan, perestroika ("wakinchay") nisqawanpas Chiri Maqanakuy nisqap puchukaynintam qallarirqan.
Uchuraqay distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca
thumb|300px|Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca Celso Suckow da Fonseca Yachay Suntur (purtuyis simipi: Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca) nisqaqa Brasil mama llaqtapi huk yachay sunturmi.
Pinu yura rikch'aq ayllu
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'anakuna:
Anqu distritu (Wankawillka)
Simikuna
Pukyu:
Claudio Pizarro
Taytan: Claudio Pizarro Dávila; Maman:Patricia Bosio. Warmi: Karla Salcedo. Churinkuna: Claudio, Gianluca wan Antonella.
Ashulu
rikchacha| Yana ashuluqta uyan rikchacha| Ashuluqta chukchan (Ambystoma mexicanum) Ashulu (Nawa simimanta āxōlōtl) (Ambystoma mexicanum) kayqa huk pidumurphu salamantra nisqa, tiqri wata-wata nisqawan ancha aylluyuq. Hallp'ayaku kawsaqkuna ukhupiqa mana kayhinachu, mana mitamurphusis nisqawan kuraq runaman chayasqanrayku. Hallp'aman apanankumantaqa, kuraq runakunaqa yakupi kawsanku, yawsamaqniyuq ima qhipakunku. Chay rikch'aqqa qallariypiqa achka quchakunapim tarikurqan, kunan Mishiku llaqtap uranpi, ahinataq Xochimilco quchapi, Chalco quchapipis. Kay quchakunataqa Ispañamanta tiyaq runakunam ch’akichirqanku Mishika Qhapaq Kamachisqa nisqa atipasqanku qhipaman, chaymi axolotl nisqakunaq askha kawsanan purunkuna thunisqa karqan.
Layqa
Kastilla Kamachiy pachapi kathuliku misyunaryukuna Awya Yala runakunata kristiyanuchaspa chay umukunata, paqu yachaqkunata mana allin ruraqkuna, dañuq, bruja (layqa warmi), brujo (layqa qhari) nispa suticharqan. Aswan ñawpa pacha Iwrupapipas hinallataqsi karqan, ñawpa kilta, germanu, islaw umukunawan. Chaywantaq ñawpa pacha kasqa allin yachaq nisqa runakuna manañas allinchu, ichataq saqra runakuna nisqas karqan. Layqa qulluy nisqapi achka bruja, brujo nisqa runakunatas - aswantaq warmikunatas - yamt'a tawqapi kañaspa wañuchirqan.
Kunan pacha Iwrupapi achka willakuykunapi chay bruja, brujo nisqa runa kaqkuna manañam millaychu, aswantaq allinmi. Ahinataq inlis Joanne K. Rowlingpa qillqasqan kawsay rikch'api Harry Potter sutiyuq allin layqa saqra kaq Voldemort sutiyuq layqawanmi maqanakun.
Nikola Šainović
Alma mater: Beograd Yachay Sunturnin wan Ljubljana Yachay Sunturnin.
Babilun
Ñawpa pacha Babilun llaqtapi Babilunpa warkhuq muyankuna nisqas karqan.
Asuwi kiti
Asuwi kiti (kastilla simipi: Cantón Azogues / San Francisco de Peleusí de Azogues) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Kañar markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Asuwi llaqtam.
Dante Castro Arrasco
Dante Castroqa achkata Piruwpi maqanakuymantam qillqan, Piruwpi Sasachakuy pacha nisqamanta, Tawantinsuyu kawsay saphimantapas. Premio Literario Casa de Las Américas nisqatapas chaskirqan.
Wayt'ay
thumb|250px|right|Wayt'achkaq runa: [[qhasqu wayt'ay.]] Wayt'ay nisqaqa yakupi runap kuyukuspan puriyninmi, yakup hawanpi kakuspa, mana yakup ukhunman urmaspa. Kallpasapa wayt'ayqa kurku kallpanchaymi.
Puruma munisipyu
Simikuna
Puruma munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Para distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Puerto El Carmen de Putumayo
Puerto El Carmen de Putumayo (kastilla simipi: Puerto El Carmen de Putumayo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Sukumpiyu markapi, huk llaqtam, Putumayu kitip uma llaqtanmi.
Bernardo Rafael Álvarez
Wirnaryu Rahaylu Alwaris (Bernardo Rafael Álvarez, Kastilla simipi) sutiyuq runaqa huk piruwki qillaqmi. Icha sutin: Wirna Llapha Aalwaris( kuyaypa)
P'isqumayu
P'isqumayu (Piskho Mayu) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi juk juch'uy llaqtam, Wak'as munisipyupi, Jarani pruwinsyapi, Quchapampa suyupi.
Arajuno kiti
Runakuna
Arajuno kitipiqa kay runa llaqtakunam tiyanku: Kichwa, Shuwar, Waorani.
Putina
Putina nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Punu suyupi, huk llaqtam, San Antonio de Putina pruwinsyap uma llaqtanmi.
José María Velasco Ibarra
Taytan: Juan Alejandrino Velasco Sardá; Maman: Delia Ibarra Soberón. Warmikuna: Esther Silva Burbano / Corina del Parral Durán.
Aqumayu pruwinsya
Allpa saywachi
Urqukuna:
Pulitika rakiy
Pumaqanchi distrituqa aswan hatun distritum Qusqu suyupi.
Larry Page
Warmi: Lucinda Southworth.