cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ciudad Nueva distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Yaku kumar
Yaku kumar (Holothuroidea) nisqakunaqa kumarman rikch'akuq kichka qarayuqkunam.
Ciudad Nueva distritu
Simikuna
Pukyu:
Ruriqucha rit'i urqu
Ruriqucha icha Yanarahu (kastilla qillqaypi: Nevado Yanarrajo, Contrahierbas icha Contrayerba, Ruricocha) nisqaqa Piruwpi, huk rit'i urqum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Asunsyun pruwinsyapi, Chakas distritupi, Qarwa pruwinsyapi, Shilla distritupi, Yunkay pruwinsyapi, Yanama distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.954 m / 6.036 mitrum aswan hanaq. thumb|left|200px|chawpi: [[Waskaran Ruriquchawan (karupi); paña: Purukinwa, Ulta]]
Laja munisipyu
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Leonel Fernández
Alma mater: Santo Domingo Awtunuma Yachay Sunturnin.
Sawkari pruwinsya
Pulitika Rakiy
Juk munisipyunmi kan Sawkari munisipyu icha Toledo munisipyu.
Q'uñichiy
Q'uñichiy nisqawan imatapas q'uñichinchik, kaypi qhaway:
Machu Pikchu distritu
Machu Pikchu distritu (kastilla simipi: Distrito de Machu Picchu) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Urupampa pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Machu Pikchu llaqtam.
Mamerto Urriolagoitia
Wuliwiya suyup umalliqninmi karqan (1949 watamanta 1951 watakama).
José dos Santos
José Eduardo Van-Dúnem dos Santos, sutiyuq runaqa (* paqarisqa Luanda llaqtapi - ), huk 🇦🇴 mama llaqtayuq allwiya kamayuq wan pulitiku.
Yachaywasi: Liceo Salvador Correia.
Paqcha distritu (Hunin)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Killi
Killi nisqaqa kaykunatam niyta munan:
Carl Yastrzemski
Taytan:, Maman:.
Juventus FC
Hawa t'inkikuna
thumb|center|680px| Juventus istadyu.
Bactrocera invisitata
Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta Drew, 1989.
Pachakawri
Meteoroid
Bactrocera involuta
Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta Hardy, 1982.
Ch'askachawwan qallarisqa chhasku wata
(Chhasku wataqa 365 p'unchawniyuqmi — manam wakllanwatachu.)
Yasuo Fukuda
2007 watamanta ñawpaq kuti Nihunpa Uma kamayuqnin karqan.
Ivan Pavlov
Alma mater: San Petersburg Yachay Sunturnin.
Palaqala phaqchakuna
thumb|right|180px|Palaqala phaqchakuna Palaqala phaqchakuna (kastilla simipi: Cataratas de Palacala) nisqakunaqa Piruw mama llaqtapi huk phaqchakunam, Lima suyupi, Waruchiri pruwinsyapi, Surku distritupi.
Iskay simipi yachay
Bulibiyapi, Piruwpi, Ikwadurpi achka yachaywasikunapi iskay simipi yachay kaptinpas, manaraq lliw icha lliwmanta aswan yachakuqkuna kikinpa mama rimayninpichu, ahina qhichwa simipi icha aymara simipi yachakunku, astawan kamachiy rimaypi kastilla simillapim. Chayraykuqa indihinakunata kunanraqpas kastillanuchankum.
Liwrukuna
Yachaq mayii 1: Qusqu - Qullaw Qhichwa, ñawinchana qillqa maytu llapan willanakuy hukkaq ñiqi .- Lima: Ministerio de Educación. Dirección Nacional de Educación Bilingue Intercultural, 2005. 120 p.; il., col; 28 cm. QUECHUA / LENGUA AMERINDIA / LIBRO DE TEXTO / EDUCACION BILINGÜE
Ullantaytampu distritu
Ullantaytampu distritu (kastilla simipi: Distrito  de Ollantaytambo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Urupampa pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Ullantaytampu llaqtam.
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Tesla, Inc.
rikchacha|Teslaqta awtun riqsinapaq rikch'an Tesla, Inc. kayqa huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq achka mama llaqtayuq awtukuna ruraq, chuya kallpayuq llamk'ana wasim, Austin llaqtapi, Texas suyupi umalliq wasiyuq. Teslaqa electricidad antawakunata (electricidad awtukunata, kamiyunkunatapis), pila kallpa waqaychayta wasimanta grid-scale, intimanta panilkunata chaymanta intimanta wasiqata tihakuna nisqakunata, chaymanta chaywan tupaq rurukunata chaymanta yanapakuykunata ruwan. Tesla nisqaqa pachantinpi astawan chaniyuq imprisakunamanta hukninmi, as of 2022, kay pachapi astawan chaniyuq awtu ruwaq. 2021 watapi, chay llamk'ayqa aswan pachantinpi rantiyniyuq karqan pila electricidad antawakuna hinallataq plug-in electricidad antawakuna, hap'ispa 21% pila-eléctrica (puralla electricidad) qhatumanta hinallataq 14% plug-in qhatumanta (chaypi plug-in híbridos nisqakunam kachkan). Tesla Energy nisqap llamk'aqninwan, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi fotovoltaico nisqa sistemakunata hatun churaqmi, hatun churaqmi. Tesla Energy nisqaqa huk hatun pachantinpi pila kallpa waqaychay sistimakuna quqkunamanta hukninmi, 3,99 gigawatt-horakuna (GWh) 2021 watapi churasqa.
Yanarahu (Llankanuku)
Yanarahu (kastilla qillqaypi: Yanarrajo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk urqum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Yunkay pruwinsyapi, Llankanuku quchakuna ñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta +5.000 mitrum aswan hanaq.
Tito Caycho
Warmi: Yolanda de Caycho. Churinkuna: Elizabeth, Olga, Ana, Alejandro, Carlos A., Regina, César, Catherine, Javier, Julio César, Cristian, José Luis wan Carlos.
Jayu Quta (sut'ichana)
'''
Runap kurku yawrinkuna (kastilla simi - qhichwa simi)
Runap kurku yawrinkuna (kastilla simi - qhichwa simi, QSHKS qillqaypi)
TULLUNCHISMANTA KURKUNCHISPA UHUNMANTAWAN
(HUESOS Y ORGANOS INTERNOS)
Jerry Herman
thumb|right|260px|Jerry Herman(1931-2019) Gerald Sheldon Herman sutiyuq runaqa, icha Jerry Herman (* paqarisqa New York llaqtapi -  wañusqa Miami llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq yatana qallwa waqachiq wan takichaqmi qarqan.
Chiquinquirá Pallan
thumb|right|250px|Chiquinquirá Pallan
Chiquinquirá Pallan (kastilla simipi: Virgen de Chiquinquirá, Nuestra Señora del Rosario de Chiquinquirá ) nisqaqa Kulumbya mama llaqtapi huk raymim, chakra yapuy killapi. Chiquinquirá Pallanqa Kulumbyap wan Marakaypu patronanmi nisqa. thumb|right|250px|[[Pallanchikpa basilikan (Chiquinquirápi).]]
Carlos Germán Belli
Carlos Germán Belli de la Torre (* Lima, Piruw -  ) Piruw mama llaqta harawi qillqa, kastilla simipi qillqaqsi karqan.
Wawakuna: Alicia.
Atipachawwan qallarisqa wakllanwata
Kayqa atipachawwan qallarisqa wakllanwatapaq kalindaryum, ahinataq 2008 icha 2036.
Santa Rosa Saqu distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
Sika Sika llaqta
Sika Sika (kastilla simipi: Sica Sica) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, huk llaqtam, Jaruma pruwinsyap uma llaqtanmi.
Urin Qaranqa pruwinsya
Pruwinsyapi paqarisqa
thumb|right|200px|[[Evo Morales, Buliwyap umalliqnin]] Evo Morales, Buliwya suyup kunan umalliqnin paqarimurqa Urinuqa kantunpi, Isallawi llaqtapi,.
Chuqi waqra
Chuqi waqra; Warani. (constelación del hombre celestial, Pastor, Cazador)
Germán Busch pruwinsya
Pruwinsyaqa Buliwya suyup umalliqnin Germán Busch Becerramantam sutichasqa.
Shinzo Abe
Yachaywasi: Seikei High School 290px|thumb|right|Shinzō Abe wan [[Robert Zoellick (I - 2006)]]
Pachiya distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Yunka runashimi
Yunka runashimi nisqaqa Piruwpa Kashamarka, Lampalliqi, Lima suyunkunapi rimasqa qhichwa simip k'iti rimayninkunam.
Taruj Umaña
Taruj Umaña nisqaqa Antikunapi, huk urqum Buliwya suyupi, Kimsa Krus wallapi, Chuqiyapu suyupi, José Ramón Loayza pruwinsyapi. Pikchunqa mama quchamanta 4.852 mitrum aswan hanaq.
Antañiqiq
2: Tiksi last'a
7: Pinchikilla pukyu
Urin qhichwa simi
Urin qhichwa simi nisqaqa Piruwpa urinpi (Wankawillka, Ayakuchu, Apurimaq, Qusqu, Ariqipa, Punu suyupi), Buliwyapi, chincha Arhintinapipas rimasqa qhichwa simip k'iti rimayninkunam.
West Virginia suyu
West Virginia nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunap huk suyunmi. Uma llaqtanqa Charleston llaqtam.
Willakuykuna
Yachaq Masiy
(Ñawiriyta qillqayta yachay, ñawpaq k'atmapi yachakuqkunapaq)
Julia Codesido
Yaya: Bernardino Codesido Oyaque ; Mama: Matilde Estenós Carreño.
Qasem Soleimani
Kaypipas qhaway
Iranpa wiñay kawsaynin
Max Born
Taytan: Gustav Jacob Born, Maman: Margarete Kauffmann.
Bactrocera javanensis
Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta Perkins, 1938.
Suytukancha listritu
Suytukancha listritu (kastilla simipi: Distrito de Suitucancha) nisqaqa huk listritum Piruw mama llaqtapi, Hunin suyupi, Yawli wamanipi. Uma llaqtanqa Suytukancha llaqtam.
Li Xiannian
1982 watamanta 1988 watakamam ñawpaq kuti Chunwapa Umalliqnin karqan.
Hurwatsuyu
Hurwatsuyu, Kuruwasya icha Kuruwasiya nisqaqa (Hurwat simipi Hrvatska) Iwrupapi mama llaqtam. Uma llaqtanqa Zagreb llaqtam.
Puna munisipyu
Pulitika rakiy
/1: Quchas munisipyuqa s kamasqa karqan Chaypiqa kunan kay katunkunam: Turuchipa kantun, Lurasnu kantun, Esquiri kantun. Quchas munisipyup uma llaqtanqa Quchas (Ckochas) llaqtam.
San Cristóbal de Raján distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Quyllurchawwan qallarisqa wakllanwata
Huk quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatakuna
<tr style="background-color:#efefef;"> Waranqawata Pachakwata <th align="center" colspan="11">Wata <td style="background-color:#efefef;">2 ñiqin waranqawata: <td style="background-color:#efefef;">19 ñiqin pachakwata: <td width="3%">1812 <td width="3%">1840 <td width="3%">1868 <td style="background-color:#efefef;">2 ñiqin waranqawata: <td style="background-color:#efefef;">20 ñiqin pachakwata: <td width="3%">1908 <td width="3%">1936 <td width="3%">1964 <td width="3%">1992 <td style="background-color:#efefef;">3 ñiqin waranqawata: <td style="background-color:#efefef;">21 ñiqin pachakwata: <td width="3%">2020 <td width="3%">2048 <td width="3%">2076 <td style="background-color:#efefef;">3 ñiqin waranqawata: <td style="background-color:#efefef;">22 ñiqin pachakwata: <td width="3%">2116 <td width="3%">2144 <td width="3%">2172
Tukuy runakunap qhapaq kaynin
thumb|200px|Tukri [[unancha.]] Tukuy runakunap qhapaq kaynin nisqaqa (kastilla simipi: Patrimonio de la Humanidad) Huñusqa Nasyunkunap, UNESCO nisqap ancha chaniyuq kayninmanta riqsichisqan wasim, wasikunam, ima wasichasqapas icha sallqa kaqpas.
Illapachawwan qallarisqa wakllanwata
(Wakllanwataqa 366 p'unchawniyuqmi.)
Huk illapachawwan qallarisqa wakllanwatakuna
<tr style="background-color:#efefef;"> Waranqawata Pachakwata <th align="center" colspan="11">Wata <td style="background-color:#efefef;">2 ñiqin waranqawata: <td style="background-color:#efefef;">19 ñiqin pachakwata: <td width="3%">1824 <td width="3%">1852 <td width="3%">1880 <td style="background-color:#efefef;">2 ñiqin waranqawata: <td style="background-color:#efefef;">20 ñiqin pachakwata: <td width="3%">1920 <td width="3%">1948 <td width="3%">1976 <td style="background-color:#efefef;">3 ñiqin waranqawata: <td style="background-color:#efefef;">21 ñiqin pachakwata: <td width="3%">2004 <td width="3%">2032 <td width="3%">2060 <td width="3%">2088 <td style="background-color:#efefef;">3 ñiqin waranqawata: <td style="background-color:#efefef;">22 ñiqin pachakwata: <td width="3%">2128 <td width="3%">2156 <td width="3%">2184
Chawpin uya
Llamp'ukaq chawpin-uya
Huk llamp'ukaqqa huk hatun llimp'iyuq hukniray laya chawpin-uya kaqmanta hukniray "patakuna" kaqpi riqsichinman. Rikunapaq, huk llamk'ay llikachaqa sinch'ikaq p'akikunawan t'inkuchinman. Llamk'aykuna llikapi puriq ruwana-wakichikuna utaq wakichikuna willaypa qatipanakuna, sut'uchikuna chaymanta pipelinekuna kaqnintakama t'inkiyta munaqankuman. Object-oriented wakichikuna icha imaymanachasqa wakichikunapiqa, huk llamk'ana ukhupi kaq imayaykunaqa ñankunawan t'inkinanku kanman.
Tijuana (munisipyu)
thumbnail|250px|left|Tijuana
Bactrocera kanchanaburi
Bactrocera kanchanaburi nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Francisco Orueta
Yachaywasi: Convictorio de San Carlos
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin
Sunil Gavaskar
Taytan: Manohar Gavaskar, Mamanː Meenal Mantri. Warmiː Marshneill Mehrotra. Churiː Rohan.
Qispilla urmay
Wayra pacha wisnuwan qhaqunakuspanmi, ama kachunchu, ichataq ch'usaq p'ulin kachun. Chay ch'usaq p'ulinpi urmachkaq wisnu qispilla urmachkaspaqa, pachawan p'ikwaykunmi, wiñaylla utqayninta mirachispa Wayra pachapi urmachkaq wisnutaq urmachkaspataq qhaquy llasaturakuta aypaspa manañam p'ikwaykunchu.
Qispilla urmaypa hanaq kayninpa minuywanqa kay hinam (h_0 nisqa qallariy hanaq kay nisqapi manaraq kuyurqaspaqa):
Wampuya kiti
Pulitika Rakiy
Kimsa kitillinmi kan (kamasqa):
Inter Milano
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Luis Fernando Orozco
thumb|right|250px| Luis Fernando Orozco Luis Fernando Orozco sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Bogotá llaqtapi  -  wañusqa Bogotá llaqtapi) huk 🇨🇴 mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Boris Izaguirre
Boris Rodolfo Izaguirre Lobo( paqarisqa Caracas llaqtapi -  ), huk 🇻🇪-🇪🇸 mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
Tawantin iñu
Uchuylla rikuchiq iñukuna nisqakunataq kaymi:
Lorenzo Batlle
Lorenzo Cristóbal Manuel Batlle y Grau sutiyuq runaqa (* paqarisqa Montevideo llaqtapi - † wañusqa Montevideo llaqtapi) huk  mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku runam qarqan.
Taytan: José Batlle y Carreó; Maman: Gertrudis Grau y Font. Warmi: Amalia Ordóñez Duval ChurinkunaːJosé wan Luis.
Anta distritu (Wankawillka)
Simikuna
Pukyu:
Antonio Gutiérrez
Tayta: Luis Gutiérrez de Otero; Tayka: Manuela de la Fuente Loayza. Warmi: Mercedes Subirat. Yuqanaka:
Yampupata yaqa wat'a
thumb|right|270px|Saywitu: [[Yampupata yaqa wat'a]] Yampupata yaqa wat'a (kastilla simipi: Península de Yampupata) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk yaqa wat'am, Titiqaqa quchapi, Chuqiyapu suyupi, Manqu Qhapaq pruwinsyapi, Qupaqhawana munisipyupi, Sampaya kantunpi.
Wallunarahu
Wallunarahu (Vallunaraju) nisqaqa Piruw suyupi huk rit'i urqum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Waras pruwinsyapi. Pikchunqa mama quchamanta 5.686 m / 5.780 mitrum aswan hanaq.
Bactrocera kandiensis
Bactrocera kandiensis nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Apulu
Apulu (kastilla simipi: Apolo) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, huk llaqtam, Franz Tamayo pruwinsyap uma llaqtanmi.
Sabaynu distritu
Sabaynu distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Sabaino) Piruw mama llaqtapi huk distritum Antapampa pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Sabaynu llaqtam.
Hanachiwa
Hanachiwa (Polypodium vulgare) nisqaqa huk raki-rakim, rikch'aq qalawalam, Tiksimuyuntinpi wiñaq.
Yawli distritu (Yawli pruwinsya)
Simikuna
Pukyu:
Machalilla mama llaqta parki
Ñuñuqkuna
thumb|left|140px|[[Q'utu k'usillu: Yana q'utu k'usillu (Alouatta palliata)]] thumb|left|140px|[[Kuycha (Potos flavus)]] thumb|left|140px|(Stenella attenuata)
Intellivision Amico
Intellivision Amico nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Intellivision Entertainment sutiyuqpa rurasqanmi, Intellivision nisqap qatiqninmi.
Wikipidiya:Inlish yanapa
For people who know Quechua
Hamunkichiq! kaypi munachkayku maypichus qankunalla atiwaqchhis qillkayta.
Qaqa distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Turini
Turini (aymara simi, kastilla qillqaypi Torrini) nisqaqa Antikunapi huk urqum, Buliwya suyupi, Kimsa Krus wallapi Chuqiyapu suyupi, Inkisiwi pruwinsyapi, Q'imi munisipyupi, Chuqitanka kantunpi, José Ramón Loayza pruwinsyapipas, K'ayruma munisipyupi, Araka kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.131 mitrum aswan hanaq.
Xbox One
Xbox One nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Microsoft sutiyuqpa rurasqanmi, Xbox 360 nisqap qatiqninmi, Xbox Series X nisqap ñawpaqninmi.
Qunqas distritu
Qunqas distritu (kastilla simipi: Distrito de Congas) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, Uqrus pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Qunqas llaqtam.
Manuel Donayre
Manuel Jesús Donayre Aguilar  sutiyuq runaqa, icha "Manuel Donayre" (* paqarisqa San Vicente Kañitipi llaqtapi  -  ),  🇵🇪 mama llaqtayuq  takiqmi qarqan.
Intichawwan qallarisqa wakllanwata
Kayqa intichawwan qallarisqa wakllanwatapaq kalindaryum, ahinataq 1984 icha 2012.
Inti lluqsiy
thumb|right|Musuq Silandapi pachapaqariy. thumb|right|Lluqsichkaq inti. thumb|right|Shuttle Endeavour nisqamanta rikusqa inti lluqsiy. thumb|right|13:00 UTC pachapi, iskay kaq p'uchawpi awril killapi [[p'unchaw tuta saywa.]] Inti lluqsiy nisqaqa Tiksimuyupi sapaq tiyachkay iñumanta antinpi, pachapantapi (winkumuyu nisqapi) intip hawa pachaman lluqsiyninpa pachanmi, pachapaqariy icha achikyay nisqa pachapi, paqarin nisqapim, p'unchawpa qallarinmi, tutap puchukayninmi.
Chay pachaqa manam tiyaqllachu, hukchakuqmi wata mit'amanta wachakuspa.
Bactrocera kirki
Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta Froggatt, 1911.
Ikwadurpa kitinkuna
Santa Elena marka
(++) Kamasqa wata: 2007
Puka sullu-sullu
Puka sullu-sullu (Bomarea sanguinea) nisqaqa huk yuram, Antikunapi wiñaq.
V.Smile
V.Smile nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hong Kong qallarikuy VTech sutiyuqpa rurasqanmi, VTech Socrates nisqap qatiqninmi, V.Flash nisqap ñawpaqninmi.
Janq'ulaymi munisipyu
Simikuna
Munisipyupiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Bactrocera kuniyoshii
Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta Shiraki, 1968.
Quchas distritu
Quchas distritu (kastilla simipi: Distrito de Cochas) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, Uqrus pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Wanchay llaqtam (238 runa, 2007 watapi).
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Sipuru kantun
Sipuru kantun (kastilla simipi: Cantón Siporo) nisqaqa huk kantunmi Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, Cornelio Saavedra pruwinsyapi, Betanzos munisipyupi. Uma llaqtanqa Sipuru llaqtam (274 llaqtayuq, 2001 watapi).
Xbox
rikchacha|Xboxpata riqsinapaq rikch'an Xbox huk kuyuq rikch'a pukllana markam, Microsoft nisqap kamasqan, kapuyninpis. Markaqa pichqa widiyu phukllay kunsulakunamanta ruwasqa, chaymanta ruwanakuna (pukllanakuna), purichiy yanapakuykunamanta, huk internetpi yanapakuymanta Xbox llika sutiyuq, chaymanta wiñachiy maki Xbox Game Studios sutiyuq. Chay markaqa ñawpaq kuti Hukllachasqa Amirika Suyukunapi 2001 watapi inti raymi killapi riqsichisqa karqan, ñawpaq Xbox kunsola nisqap qallariyninwan.
Qutaqayta munisipyu
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Ruray rimanachay
Ruray rimanachay: Kay
En modo indicativo
Modo subjuntivo:
Kutu-kutu yura rikch'aq ayllu
Kutu-kutu yura rikch'aq ayllu (familia Pteridaceae) nisqaqa huk raki-rakikunap rikch'aq ayllunmi.
Suphu-suphucha
Suphu-suphucha, Wila-Wila icha Taruka ninri (Hieracium mandonii) nisqaqa Antikunapi wiñaq  taruka rinri quram, hampi yuram.
Muyupampa distritu
Wiñay kawsay
P'unchaw Kamasqa 2 ñiqin qhulla puquy killapi 1857 watapi wata.
Bactrocera lampabilis
Bactrocera lampabilis nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Magdalena distritu (Kashamarka)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Magaly Solier
Magalyqa takinmi, takikunatapas kamarin, lliwninmanta aswan qhichwa simipi, hukkunatataq kastilla simipim. Ñawpaq diskunqa Warmi sutiyuqmi.
San Bartolo distritu
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa San Bartolo llaqtam.
Runakuna
5 733 runa
VTech Socrates
VTech Socrates nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hong Kong qallarikuy VTech sutiyuqpa rurasqanmi, VTech CreatiVision nisqap qatiqninmi, V.Smile nisqap ñawpaqninmi.
Türkân Akyol
Taytanː ; Mamanː.
Orhan Pamuk
20px|Nobel suñay Nobel Suñay Simi Kapchiypi 2006 watapis simi kapchiy Nobel suñaytas chaskirqan.
Game Wave Family Entertainment System
Game Wave Family Entertainment System nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Kanatá qallarikuy ZAPiT Games sutiyuqpa rurasqanmi.
Achkha yupa
Achkha yupa; (Kastilla simipi: plural)
Abraham Lincoln
Hukllachasqa Amirika Suyukunapi Llaqtayuq Maqanakuypi Kunfidirasqa Amirika Suyukunata llallispas Hukllachasqa Amirika Suyukunata musuqta hukllachaspas isklaw kaytas puchukachirqan.
Rogagua qucha
Rogagua qucha (kastilla simipi: Laguna Rogagua) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk qucham, Beni suyupi, José Ballivián pruwinsyapi, Reyes munisipyupi, Santa Rosa munisipyupi.
Pachakamaq llaqta
Kaypipas qhaway
Katiguriya:Mawk'a llaqta (Lima pruwinsya)
Ruwalla
thumb|300px|right|Ruwallakuna. Ruwalla, Killana, Ruk'awi icha Irraminta nisqaqa allwiyapi imatapas ruranapaq llamk'anam, khillaymanta (irru nisqamanta), huk imaykanamanta rurasqa.
Kaymi huk irramintakuna: Allparaypi: P'acha kamaypi:
Kaymi huk t'inkinakuna:
Witichi munisipyu
Simikuna
Munisipyupiqa qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Miqapaka munisipyu
Kantunkuna
Kimsa kantunmi kan.
Institut d'études politiques de Paris
Wiñay kawsay
Institut d'études politiques de Paris (Sciences Po Paris), 1872 kamarisqa karqan.
Git
rikchacha|Gitpata riqsinapaq rikch'an. Git nisqaqa rakisqa laya kamachiy kikin tukuyimaruwanakuna hukllasqakuna (sistima): mayqin willañiqi huñupipis tikraykunata qatiy, astawantaq llamk'achisqa llamk'achisqa llamk'ayta kuskanchanapaq kamachina qillqaqkunapura llamk'achisqa llamk'achisqa llamk'achiqkunap llamk'ayninta llamk'achispa llamk'achiqkunap llamk'ayninpi llamp'ukaqta wiñachiy. Chayananinkunaqa usqaylla, willaypa hunt'asqa kaynin, chaymanta rakisqa, mana chiru llamk'ana puriykunapaq yanapakuymi (waranqantin paralelo ramakuna hukniray sistemakunapi puriq).
Urqu raki-raki
Urqu raki-raki (Dryopteris filix-mas) nisqaqa huk raki-rakim, Asyapi, Iwrupapi, Chincha Awya Yalapipas wiñaq. Urin Awya Yalapi lliwmanta aswan sispan raki-rakiqa rapachum.
Wana Wana
Wana Wana (Huana Huana) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Magdalena distritupi, Kashamarka pruwinsyapi, Kashamarka suyupi.
Rogaguado qucha
Rogaguado qucha (kastilla simipi: Laguna Rogaguado icha Rojo Aguado, Rogoaguado, Lago Dumu, Lago Dumú,Lago Rogoaguado, Lago Rojo-Aguado, Lago de Rogoaguado) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Beni suyupi, Yakuma pruwinsyapi, huk qucham.
PC-FX
PC-FX nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy NEC sutiyuqpa rurasqanmi, TurboGrafx-16 nisqap qatiqninmi.
605
605 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Mana qhawasqa yachay
Mana qhawasqa yachayqa huk laya allquritmu nisqa, mana itikitasqa willaykunamanta patrun nisqakunata yachan. Suyakuyqa imitacionwan, chaymi runakunapi huk importante yacha churana, makiqqa obligasqa kan huk representación concisa ruwananpaq pachanmanta, chaymantataq chaymanta contenido imaginativota paqarichinanpaq.
Kallaw
thumb|200px|Qallaw llaqta thumb|right|200px|~1888 thumb|right|200px|Qallaw Qallaw (kastilla simipi: Callao) nisqaqa Piruwpa chalanpi huk hatun llaqtam.
Ricardo Elías
thumb|right|220px|Ricardo Leoncio Elías Arias (1874 - 1851) Ricardo Leoncio Elías Arias  (* paqarisqa Pisku llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi),  Piruw mamallaqtap Taripay amachaq wan pulitiku, Piruwpas Umalliq (1931).
Sunin mamallaqta risirwa
Fauna
Ñuñuqkuna:
Strange World
Strange World (inlish simipi: Strange World) nisqaqa 2022 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Don Hallmi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa.
Wankayu
Wiñay kawsay
Kamasqa, icha Santísima Trinidad de Huancayo. Jerónimo de Silva.
609
609 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Phuyu antañiqiy
rikchacha| Phuyu antañiqiy hinaniyta (mitaphura): llika imakuna qutu qunakuna quq mana sapanchasqachu utaq ruwaqkunawan kamachisqachu kanan tiyan; astawanpis, tukuy quqpa kamachisqan sinch'ikaq, llamp'ukaq q'ipimanta huk amorphu phuyuhina yuyay atikun. Phuyu antañiqiy nisqaqa antañiqiq sistima rikursukunap mañasqa kayninmi, astawanta willay waqaychay (phuyu waqaychay) chaymanta antañiqiq atiy, mana chiqap ruwaq kamachiyniyuq. Hatun phuyukunaqa achka kuti achka kitikunapi rakisqa llamk'anayuqmi, sapa huk willakuy chawpin. Phuyu antañiqiyqa yanapakuykunata rakinakuypi hapirin coherenciata aypanapaq chaymanta típicamente huk "pay hina risqaykimanhina" kikinta llamk'achin, mayqinchus yanapakunman capital gastos pisiyachiypi ichaqa mana suyasqa llamkana gastokunamanpis apayta atinman ruwaqkunapaq.
Phawka
Phawka, Urqu sunchu icha Urqu tiqwa (genus Flourensia) nisqaqa huk yura rikch'anam, chantasqa tuktuyuq rikch'aq aylluman kapuq, Awya Yalapi wiñaq yurakunam.
611
611 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Lupin III: The First
Lupin III: The First (nihun simipi: ルパン三世 THE FIRST) nisqaqa 2019 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Takashi Yamazakimi. Tohowan ruruchinapaqmi rurasqa.
Paul Samuelson
Paul Anthony Samuelson, sutiqpa runaqa, (* paqarisqa Gary llaqtapi -  wañusqa Belmont llaqtapi), Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqta musiku yachaqpas karqan, musiku yachaypa kamaqninsi.
August Strindberg
Tayta: Carl Oscar Strindberg; Mama: Ulrika Eleanora Norling.
Paul Samuelson
Premio Nobel|20px Nobel Suñay Musikupi chaskirqan. 1970 watapiqa chiqniq.
Himalaya
thumb|right|350px|Himalaya urqukuna; [[Chomolungma (chawpipi).]] Himalaya nisqaqa Tiksimuyuntinpi lliwmanta aswan hatun urqukuna, Asya suyupi. Lliwmanta aswan hatun urqunqa Chomolungmam.
Millmaqara
right|thumb|250px|[[Puka atuqpa millmaqarankuna.]] Millmaqara, Millwaqara icha Aqchaqara nisqaqa ñuñuqkunap suphusapa, millmayuq qaranmi. Runaqa p'achakunatam ruranapaq llamk'achin.
Bellavista qucha
Bellavista qucha (kastilla simipi: Laguna Bellavista) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk qucham, Santa Krus suyupi, José Miguel de Velasco pruwinsyapi, San Ignacio de Velasco munisipyupi, Noel Kempff Mercado mamallaqta parkipi, Iténez mayu ñiqpi.
Inrunisya simi
Malaiische Sprache
Apata distritu
Simikuna
Pukyu:
Wuliwya
Karu puriy
Santa Krus suyupi tarikullantaq Noel Kempff Mercado mamallaqta parki. 2000 watapi UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan. Suqta llaqtaqa Santa Krus suyupi tukuy runakunap qhapaq kaynin kan, Misiones jesuíticas de Bolivia nisqa. Chuqiyapu suyupitaq Titiqaqa qucha Titiqaqa wat'a wan Killawat'a wan, hinaspa Tiwanaku kan. P'utuqsi suyupitaq askha sumaq quchakuna kachi quchakunapas (Uyuni kachi qucha, Pukaqucha, Q'umirqucha, Yuraqqucha, Uru-Uru qucha), hatun urqukuna  (Aqutanku, Likankawur, Lipis, Uturunku) hinaspapis ch'in pacha tarikullantaq. Chuqichaka llaqtapitaq ima munay ñawpa wasikuna kan. Quchapampa suyutaq unay pacha mawk'a Inkallaqta llaqtayuq, askha  sumaq quchakunapas.
Tawantinsuyu
thumb|400px|Tiqsi muyupi Tawantinsuyu saywitu.
Pápa (chakariq)
thumb|right|210px| 200px|thumb|Tayta Papa [[Binidiktu XVI (2006)]] 200px|thumb|Tayta Papa [[Gregorio I Goya (1797)]] thumb|right|220px|[[Simun Pidru (Albrecht Dürer)]] Pápa, manaqa chakariq ( pontífice) icha paapa (latin simipi: Papa, Summus Pontifex Ecclesiae Catholicae Romanae) nisqaqa Kathuliku Inlisyap umanmi, San Pidrup qatiqnin nisqa. Pápaqa Watikanupi San Pidrup Inlisyanpim tiyanmi. Wañuyninkama Papam. Kardinal nisqa uwispukunam musuq Pápata akllan. Pápa nisqaqa Romap Hatun pusaq. Pápa nisqaqa Watikanu llaqtap riy.
Raya
Raya nisqakunaqa (superordo Rajomorphii icha Batoidea) kinrayman ancha hatun k'apa challwakunam. Uchuylla uywachakunatam mikhunku.
Ancha achka rayakunaqa mama quchakunapim kawsan. Huk rikch'aq rayakunataq mayukunapim, ahinataq Amarumayupim kawsan, ahinataq wach'i rayam (Plesiotrygon iwamae), puma rayapas (Potamotrygon hystrix).
Bandai Super Vision 8000
Bandai Super Vision 8000 nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Bandai sutiyuqpa rurasqanmi, Bandai TV Jack 5000 nisqap qatiqninmi, Bandai Arcadia nisqap ñawpaqninmi.
Yuraqtupsa pawshi
Pawshi (Mitu salvini) nisqaqa huk pisqum, Umawapi, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kawsaq, Buliwyapi, Brasilpi, Kulumbyapi, Ikwadurpi, Piruwpi, Winisuylapi.
Yuraq ramran
Yuraq ramran, Antikuna ramran icha Ramran, Ramrash, Lamrash chaylla (Alnus acuminata) nisqaqa Antikunapi wiñaq rikch'aq ramranmi, iskay chunka mitrukama wiñaq sach'am.
Rudiyu qucha
Rudiyu qucha (kastilla simipi: Laguna Rodeo) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Quchapampa suyupi, huk qucham.
Siyul
290px|thumb|Siul thumb|290px|Siul distritukuna Siul 서울(Hangul 서울 특별시, Hanja 서울 特別市 , Romanizadu: Seoul Teukbyeolsi, McCune-Reischauer: Sŏul T'ŭkpyŏlsi, Kastilla simipi: Seúl) icha Seul llaqtaqa Tayhan Republika mama llaqtap uma llaqtanmi.
Esperanto simi
Esperanto ayllu llaqta
Esperanto rimaqkunaqa aswan achkam Iwrupapi, Chinchay Awya Yalapipas. Aswanmi llaqtakunapi tarikunku, chakra llaqtakunamantaqa. Esperanto simiqa ruwasqa simim, kikin allin wiñasqa culturayuq, sumaq qillqakunatam paqarichirqa, ñawpaq llamkaykunamanta tikrasqa hinaspa tikrasqa. Yupakunmi esperanto simipi librokuna lloqsimusqanqa 30.000 más librokuna vendeq servicion, Asociación Universal Esperanto nisqa, catálogo nisqapin 4.000 más titulokuna kashan.
Bandai TV Jack 5000
Bandai TV Jack 5000 nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Bandai sutiyuqpa rurasqanmi, Bandai Super Vision 8000 nisqap ñawpaqninmi.
Lee Hsien Loong
Ñawpaq warmi: Ho Ching / Wong Ming Yang (wañusqa 1982)
Daniel Estrada
2003 watapim apanqaramanta wañurqan.
José Manuel Pando pruwinsya
Pulitika Rakiy
Iskay munisipyunmi kan.
Wita
Kaymi Wita nisqa qillqasqakuna:
Quchapitiq distritu
Quchapitiq distritu (kastilla simipi: Distrito de Cochapeti) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Warmiy pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Quchapitiq llaqtam (255 runa, 2007 watapi).
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
thumb|right|200px|[[Quchapitiq]]
Antanas Smetona
Antanas Smetona sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Kaunas llaqtapi -  wañusqa Cleveland llaqtapi) huk 🇱🇹 mama llaqtayuq willay kamayuq, taripay amachaq, qillqaq wan pulitiku qarqan.
Wankarama distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Selma Lagerlöf
Tayta: Erik Gustaf Lagerlöf; Mama: Elisabet Lovisa Lagerlöf.
Suyt'uqucha (sut'ichana)
'''
Isluwinya
thumb|right|200px|Isluwinya thumb|right|200px|Triglav (urqu) Isluwinya icha Isluwiña nisqaqa (isluwinu simipi: Slovenija, ama Isluwakya suyuwan pantaychu) Iwrupapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Ljubljana llaqtam.
Unquykuna
Chay qillqapiqa huk unquykunayuq sutisuyum.
625
625 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Mariyas distritu
Simikuna
Pukyu:
Altu llaqta munisipyu
Altu llaqta munisipyu (kastilla simipi: Municipio de El Alto) nisqaqa tawa ñiqin munisipyu Pedro Domingo Murillo pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Altu llaqtam.
Chapimarka distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Killapampa pruwinsya
Killapampa pruwinsya icha Kumbinsyun pruwinsya (aymara simipi: Killapampa jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de La Convención) nisqaqa Qusqu suyupi, Piruw mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Killapampa llaqtam.
Yurakuna
Killapampa pruwinsyapiqa kay yurakunam wiñanku: thumb|left|160px|Aspidosperma macrocarpon
Malayu simi
Malayu simimantaqa Indunisya simis paqarirqan, huk simikunamanta rimakunata chaskispa.
Killapampa pruwinsya
Simikuna
Pukyu:
Suyt'uqucha (Melgar)
Suyt'uqucha (kastilla qillqaypi Suytococha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk qucham, Punu suyupi, Melgar pruwinsyapi, Santa Rusa distritupi, Khunurana rit'i urqup kuntinpi.
Franco Baresi
Churinkuna:.
Hanan Tutuni
Hanan Tutuni nisqaqa (kastilla simipi: Alto Totoni) Antikunapi, Buliwyap Kunti Wallanpi, huk urqum, P'utuqsi suyupi, Daniel Campos pruwinsyapi, Llika munisipyupi, Chakuma kantunpi, Chili mama llaqtapipas.
Antonio Nariño
Tayta:
632
632 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Lurikanchu-Chusiqa listritu
Lurigancho-Chosica distritu; (kastilla simipi: distrito de Lurigancho-Chosica) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
thumb|left|160px|Radio Observatorio de Jicamarca Uma llaqtanqa Chosica llaqtam.
Arqi pruwinsya
Simikuna
Pruwinsyapiqa qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Inkawi pruwinsya
Simikuna
Pruwinsyapiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
PlayStation Portable
PlayStation Portable (PSP) nisqaqa huk widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Sony sutiyuqpa rurasqanmi, PlayStation Vita nisqap qatiqninmi.
Qanqayllu distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Nicolas Sarkozy
p'unchawmanta Ransiyap hatun umalliqnin kaspa 2012 watapi akllanakuykunapi musuqmantam umalliqman tukunata munarqan. Paña nisqaman kapuq UMP (Union pour un Mouvement Populaire, tukuy runakunap rikch'arimuyninpaq huñunakuy) sutiyuq partidupim wankurisqa karqan.
1983 watapi 28 watayuq kaspa Neuilly-sur-Seine llaktap kurakanmi tukukurqan, chaymantataqmi 1993 watamanta 1995 watakama qullqi allichiq ministrum tukukurqan Édouard Balladurpa kamachiy pachanpim. 1995 watapi Sarkozyqa Balladur umalliqman tukunanpaq yanapaptinpas, Balladurpa kuntran Jacques Chiracmi hatun umalliqmi tukurqan. Chaymantam Sarkozy 1995 watamanta 2002 watakama manam ministruchu karqan. 2002 watamanta 2007 watakama Chirac hatun umalliq kaptinmi, Sarkozy ukhu ministrum (wardiya pusaq) tukukurqan.
2012 watapi musuqmanta hatun umalliqman tukunanpaq Sarkozy akklanakuykunapi minkarikurqan, lluq'i nisqamanta François Hollandetaq payta llallirqan.
Kashamarka
Hawa t'inkikuna
700px|center|thumb|[[Kashamarka]]
Nicolas Sarkozy
Kaypipas qhaway
Wiñay kawsay (Ransiya)
Anchunqa distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Romano Prodi
Romano Prodi sutipaq (*9 ñiqin chakra yapuy killapi -1939 p'unchawpi paqarisqa Reggio Emilia, Scandiano llaqtapi, Italyapi) Italya mama llaqtap uma kamayuqninmi kachkan.
Anchunqa distritu
Simikuna
Pukyu:
Chuqiyapu munisipyu
Simikuna
Munisipyupiqa kastilla, aymara, qhichwa, waraniyi simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Romano Prodi
Warmi: Flavia Franzoni
Hatun puquy killa
thumb|right|200px|Hatun poqoy killa, 'Les Très Riches Heures du duc de Berry'' Hatun puquy killa icha Phiwriru (kastilla simipi: Febrero) nisqaqa watapi iskay kaq killa pacham. Wakllanwatapi 29 p'unchawniyuqmi, huk watakunapitaq 28 p'unchawniyuqmi.
Walter Gropius
Taytan: Walter Gropius ; Maman:. Warmiː Alma Mahler (1915-1920) / Ise Gropius (1923manta) Churinkunaː (2).
Santiago Calatrava
thumb|right|280px|Santiago Calatrava Santiago Calatrava Valls sutiyuq runaqa ( paqarisqa Benimámet llaqtapi - llaqtapi) huk 🇪🇸  mama llaqtayuq wasichay kamayuq, allwiya kamayuq wan ch'iquqmi qarqan.
Pampa Qullu (Chakuma kantun)
Pampa Qullu nisqaqa (Aymara simi, pampa pampa, qullu urqu, "pampa urqu", kastilla qillqaypi Pampakkollu) Antikunapi, Buliwyap Kunti Wallanpi, juk urqum, P'utuqsi suyupi, Daniel Campos pruwinsyapi, Llika munisipyupi, Chakuma kantunpi.
Obispo Santiestevan pruwinsya
Pulitika Rakiy
Pichqa munisipyunmi kan:
Ripan distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Muki distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Lukma distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
644
644 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Larati qucha
Larati qucha (kastilla simipi: Lago Larati) nisqaqa huk qucham, Buliwyapi, Quchapampa suyupi.
Hatunquchamanta Santa Mariya listritu
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Santa María del Mar llaqtam.
646
646 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Boris Vallejo
Liwrukuna
Llimphisqankunayuq liwrukuna:
Achuqalla munisipyu
Kantunkuna
Kimsa kantunmi kan.
Wismutu
Wismutu icha Bismutu, Bi (musuq latin simipi: Bismutum) nisqaqa huk q'illay qallawam.
Rubidyu
Rubidyu, Rb (musuq latin simipi: Rubidium) nisqaqa huk alkali q'illaymi.
Gabriela Pérez del Solar
Taytan: Felipe Pérez del Solar; Maman: María Luisa Cuculiza Torre.
Design Master Senshi Mangajukuu
Design Master Senshi Mangajukuu nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Bandai sutiyuqpa rurasqanmi, Digi Casse nisqap qatiqninmi, WonderSwan nisqap ñawpaqninmi.
Naska siq'ikuna
Naska siq'ikuna nisqaqa Naska k'itipi (Naska pruwinsyapi Ika suyupi, Piruwpi) ñawpa pacha huk runa llaqtap siq'isqan hatunkaray rikch'akunam: qinti, k'usillu, sik'imira, hukkunapas. Kinsa chunka iskay siq'ikuna kan: uywakuna, huknin; wakin, sach'akuna.
Ali Hassan Mwinyi
Yachaywasi:
Samugari distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Rivera (Uruwayi)
Rivera llaqtaqa, Uruwayi mama llaqtapi huk Rivera suyu uma llaqtam.
Kawalluni
Hawa t'inkikuna
{{Suyukuna (Piruw)]]
Allpapi tiyaq
Kaymi allpapi kaq rumiyasqa rawranakuna:
Sigmund Freud
thumb|200px|Sigmund Freud Sigmund Freud sutiyuq runaqa (Sigismund Schlomo Freud nisqapas, paqarisqa Příbor|Freiberg (Chiku simipi: Příbor) Murawya(Murawa) llaqtapi -  wañusqa London llaqtapi), huk 🇦🇹 mama llaqtayuq nuna yachaqsi, ankucha yachaq, yachay wayllukuqpas karqan, Sikuanalisis nisqap kamariqninsi.
Luisa Fuentes
Taytan: Félix Fuentes, Maman: Estela Quijandría.
Rawrana
Rawrana nisqaqa ima rawranalla kaqpas, runap q'uñichinapaq ninapi llamk'achisqan, pinchikillakunapi, antawapaq, huk rawray kuyuchinapaq.
Paka distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Quchaqasa distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Xu Zheng
Taytan: ; Maman:. Warmi: Tao Hong (2002 watamanta). Churinkuna:.
Alma mater: Shanghai Theatre Academy.
Sara pruwinsya
Sara pruwinsya (kastilla simipi: Sara) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Santa Krus suyupi. Uma llaqtanqa Portachuelo llaqtam.
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta mana indihina runakunam Qhichwa runakunapas tiyanku.
Sinku hayt'ay
thumb|right|200px|Piluta hayt'achkaq pukllaqkuna thumb|right|200px|Piluta hayt'ana pampa 200px|thumb|right|[[Claudio Pizarro (15 - IV - 2006)]] Hayt'ana, Sinku hayt'ay icha hutpul (inlish simipi: Football), ankash qallupi, pukasha haytay; Kichwapi Chakiyasiy icha Chakirumpay nisqaqa huk sinkuwan chunkaymi, Tiksi muyuntinpi lliw pukllaykunamantaqa aswan chaninchasqam.
Patma
Patma nisqaqa imappas mana hunt'a kaqninpas. Kaypi qhaway:
Puerto Rico (Pando)
Puerto Rico (kastilla simipi: Puerto Rico) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Pando suyupi, huk llaqtam, Manuripi pruwinsyap uma llaqtanmi.
Pinipi kiti
Pinipi kiti (kastilla simipi: Penipe) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Chimpurasu markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Pinipi llaqtam.
Alcide De Gasperi
thumb|220px|right|Alcide De Gasperi tumba [[Roma.]] Alcide De Gasperi sutiyup runaqa (* paqarisqa Pieve Tesino, Trento llaqtapi  - †  Borgo Valsugana, Trento llaqtapi) Italya mama llaqtap pulitiku, uma kamayuqninmi kachkan.
Hunt'a yupay
Hunt'a yupay nisqaqa hunt'a kaq yupaymi, mana ch'iqtasqa kaq.
Chulumani munisipyu
Kantunkuna
Kantun - (Uma llaqta):
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Chinchu distritu
Chinchu distritu (kastilla simipi: Distrito de Chincho) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Anqara pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Chinchu llaqtam.
Simikuna
Pukyu:
Félix Arauz
Awards and medals
1975 Second Prize, National Hall Julio, Guayaquil, Ecuador
1981 Gold Medal of Artistic Merit, granted by the illustrious Municipality of Guayaquil.
Hillurina yura rikch'aq ayllu
Rikch'aqkuna
Kaymi huk hillurina yurakuna:
San Luis distritu (Anqash)
San Luis distritu (kastilla simipi: Distrito de San Luis) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Anqash suyupi, Carlos Fermín Fitzcarrald pruwinsyapi. Uma llaqtanqa San Luis llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku. /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
Wayllu distritu
Wayllu distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Huayllu ) Piruw mama llaqtapi distritum, Aymara pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Wayllu llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Ch'uxña Quta rit'i urqu
Ch'uxña Quta (aymara simi ch'uxña q'umir, quta qucha, "q'umir qucha", kastilla qillqaypi Chocñacota) nisqaqa Antikunapi, Apulupampa wallapi, huk rit'i urqum, Piruw mama llaqtapi, Punu suyupi, Putina pruwinsyapi, Ananiya distritupi, Hatun Palumani rit'i urqup kuntinpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.630 mitrum aswan hanaq.
Llallawa munisipyu
Pulitika rakiy
Iskay kantunmi kan:
Braga
Braga (kastilla simipi: Braga) llaqtaqa Purtugal mama llaqtap, Braga distritu uma llaqtanmi. Porto 181 819 runakunam kawsachkanku (2011).
Pontevedra
Runakuna
83 260 runa
Robert Smirke
thumb|right|280px| Robert Smirke (1883-1969) Robert Smirke sutiyuq runaqa ( paqarisqa London llaqtapi - wañusqa Cheltenham llaqtapi) huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿  mama llaqtayuq wasichay kamayuqmi qarqan.
Thuminika
Thuminika, inlish simipi Dominica nisqaqa Chawpi Awya Yalap wat'ankunapi huk wat'am, mama llaqtapas.
Such'i mayu
Kaypipas qhaway
Such'i qucha
Shunki distritu
Shunki distritu (kastilla simipi: Distrito de Shunqui) nisqaqa Piruw suyupi, huk distritum Wanuku suyupi, Mayukillap Iskaynin pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Shunki llaqtam.
Irupana munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Paqupampa distritu
Simikuna
Pukyu:
Tuta
thumb|Tutapi k'anchachkaq [[killa (halo nisqawan hap'isqa rikch'a).]] thumb|Tutapi k'anchachkaq [[quyllurkuna, uywamuyu k'anchaypas, Étienne Léopold Trouvelot-pa siq'isqan.]] Tuta nisqaqa p'unchawnintinpi mana p'unchaw kachkaptin mana inti k'anchachkaptin laqha mit'am, inti yaykuymanta inti lluqsiykama.
Sillapata distritu
Simikuna
Pukyu:
Mi Teleférico
Mi Teleférico (Qhishwa simipi: Nuqaqta Yawirka Antaway), Teleférico La Paz–El Alto sutiyuqpis, huk yawirka antawa llaqta t'inkinakuy sistimam, Wuliwiya mama llaqtapi La Paz – El Alto hatun llaqtapi llamk'aq. 2019 watapi Uktuwri killamanta pacha, sistimaqa 26 kanankunamantam (36 sichus transferencia kanankuna sapa chiru sapakama yupasqa kaptin) chunka chirukunapi: Puka, Q'illu, Q'umir, Anqas, Nina Puka, Yuraq, Hanaq Anqus, Kulli, Chumpi, Qullqi. Astawan chirukuna, mastariykuna ima planificación utaq ruwaypi kachkan.
Kastillanuchay
Kastillanuchay (kastilla simipi: Castellanización) nisqaqa Ispañapi, kasqa kulunyakunapipas, Awya Yalapi mama llaqtakunapi kamachiqkunap kawpayninmi mana kastilla rimaq runakunap, indihinakunap kastilla simita mama simi hina chaskinanpaq kikinpa mama siminta qunqananpaq.
Quchapampa suyu
Yurakuna
Sachakuna hukkunapas:
Aswan hatun llaqtakuna
thumb|right|180px|Quchapampa
Michi
Runam michitaqa uywan, ukuchakunata mikhunapaq.
Constantino Carvallo
thumb|Constantino Carvallo Constantino Carvallo sutiyuq runaqa (* paqarisqa Wachu llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq hampikamayuq qarqan.
Yachaywasi:
Awqakuq
thumb|right|200px|Awqakuq (Atich'aska) thumb|right|200px| Allpa Pacha - Awqakuq Awqakuq icha Atich'aska (latin simipi: Mars, kastilla simipi: Marte) nisqaqa intimanta tawa karu kaq puriq quyllurmi inti llikapi.
Fidel Castro
Fidel Alejandro Castro Ruz (13px| audio) ( audio) sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Mayarí llaqtapi —  wañusqa La Habana llaqtapi) huk 🇨🇺 mama llaqtayuq taripay amachaqwan pulitiku karqan.
Christian Nodal
rikchacha|Christian Nodal. Christian Jesús González Nodal ( paqarisqa Caborca llaqtapi, Sonora - ) huk umuririmbyi akaba n'umwanditsi w'indirimbo.
Dobby Dobson
thumb|Dobby Dobson (1980) Highland Dobson sutiyuq runaqa, icha Dobby Dobson, (*  paqarisqa Kingston llaqtapi -  wañusqa Florida suyupi) huk 🇯🇲 mama llaqtayuq Reggae takiqmi karqan.
Bolzano
Bolzano llaqtaqa 52,34 km² hatunmi, 2006 watapi 99.007 runayuq.
Qahatanpu wamani
Pulitika rakiy
Pichqa distritunmi kan.
Yuraqwat'a
Yuraqwat'aqa (kastilla simipi: Isla Blanca) huk piruwanu wat'am Pasiphiku mama quchapi, Anqash suyupi, Chimputi llaqta ñiqpi.
Wanka Wanka distritu
Wanka Wanka distritu (kastilla simipi: Distrito de Huanca-Huanca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Anqara pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Wanka Wanka llaqtam.
Manka
thumb|Manka. Manka nisqaqa k'apramantapas q'illaymantapas mikhuna wayk'ukunapaq wisinam.
Puna kantun
Puna kantun nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Puna) Buliwyapi P'utuqsi suyupi huk kantunmi,, José María Linares pruwinsyapi, Puna munisipyupi. Uma llaqtanqa Puna llaqtam (1.209 llaqtayuq, 2001 watapi).
Tarapaya kantun
Tarapaya kantun nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Tarapaya) Buliwya suyupi huk kantunmi, P'utuqsi suyupi, Tomás Frías pruwinsyapi, P'utuqsi munisipyupi. Uma llaqtanqa Tarapaya llaqtam (11 runa, 2001 watapi).
Prometyu
Prometyu, Pm (musuq latin simipi: Promethium) nisqaqa huk Lanthanu rikch'aq q'illaymi, illanchaykuqllam.
Yana K'achi munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
675
675 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Sutirimana
Rikuy hap'iy atina sutikuna
Kaykuna kanku:
Achka sutiwan sutichaq
qhawarichiykuna…
José Hernández
Kaypipas qhaway
|thumb|right|José Hernández bustu (Rusariyu)
Trentino Urin Tirul
Trentino Urin Tirul nisqa suyuqa (italya simipi: Trentino-Alto Adige, aliman simipi: Trentino-Südtirol nisqaqa Italyap lliwmanta aswan chincha suyunmi. Uma llaqtanqa Trento llaqtam. 1919 watakamas chay suyuqa Awstiriyaman, Tirul suyumansi kapurqan.
North Carolina suyu
North Carolina nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk suyum. Uma llaqtanqa Raleigh llaqtam.
Kakheti suyu
41° 45′ 00″ N, 45° 43′ 00″ E
318 583 runakuna (2014) - 11 310 km².
Lukri distritu (Apurimaq)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Kimsantin Dyus
Dyuspa Simin Qillqa chay "Kimsantin Dyus" yuyaymantaqa manam willanchu, ichtaq huklla kutim chay kimsa dyuspa kayninkunata Yaya, Dyus, Ispiritu nisqakunata nin: Mathiyuqa qillqasqanpa puchukayninpi willan, wañusqamanta sayarisqa Jesus disipulunkunaman nin, tukuy runakunata disipulukunaman tukuchispa bawtisaychik Yayap, Churip, Ch'uya Ispiritup sutinpi, nispa. Chayrayku kunankunapas musuq iñiqkunata Yayap, Churip, Ch'uya Ispiritup sutinpim bawtisanku.
Chapi rit'i urqu
Chapi (qhichwa simi) icha Ch'api (aymara simi: kichka) nisqaqa Antikunapi, Apulupampa wallapi, huk rit'i urqum, Piruw mama llaqtapi, Punu suyupi, Putina pruwinsyapi, Ananiya distritupi, Sina distritupipas, Ananiya, Rit'ipata rit'i urqukunañiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.400 mitrum aswan hanaq.
Alberto Fujimori
Hinallataq imaymana taripaykunawan kashan paypak huchan. Huk hatun taripakuy Warmi Qulluchisqa Piruwpi
La Unión kitilli (Esmeraldas)
La Unión kitilli (kastilla simipi: Parroquia La Unión) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim Esmeraldas markapi, Atakami kitipi.
Víktor Yanukóvich
Ñawpaq warmi: Lyudmilla Oleksándrivna Churinkuna (2): Olexandr wan Víktor.
681
Wañusqakuna
680'erne
Imereti suyu
270px|right|thumb| Kutaisi, Imereti suyu 270px|right|thumb|Imereti suyu Imereti suyu (Kartul simi: იმერეთის მხარე, Imeretis Mkhare, kastilla simipi: Región de Imericia)  mama llaqtap suyu.
Pampachiri distritu
Pampachiri distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito  de Pampachiri) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Antawaylla pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Pampachiri llaqtam.
Kaynaku
thumb|Khillay ñanpa kaynakun: [[Estación Puerta de Atocha, Madrid, Ispaña.]]
Santa Juana urqu
Santa Juana (kastilla simipi: Cerro Santa Juana) nisqaqa Antikunapi, Buliwya mama llaqtapi, huk urqum, Los Frailes wallapi, P'utuqsi suyupi. Pikchunqa mama quchamanta 4.456 mitrum aswan hanaq.
Urin Kharthli suyu
Uma llaqtaː Rustavi (რუსთავი).
Pulitika rakiy
Kamachiq runa: Shota Rekhviashvili.
Imran Khanta wañuchiyta munaspa
Imran Khanta wañuchiyta munaspa, ñawpaq Pakistánpa umalliqnin, Pakistán Insaf Movimiento (PTI pulitiku partidu) nisqap umalliqnin, 3 ñiqin inti raymi killapi 2022 watapi, Wazirabad llaqtapi, Punjab suyupi, kamachiypa kuntranpi unay protesta puriypi, kawsayninta wañuchiyta munaspa. Chay pistoleroqa achka huk umalliqkunatam k'irirqan, Khanpa yanapaqnintapas wañuchirqan.
wañuchiyta munaspa
Khan 3 ñiqin inti raymi killapi 2022 watapi yanapaqninkunata rimachkaptin, huk pistolero Khanman dispararqan. Khanpa huknin yanapaqninmi willakurqa soqta kutita chay disparokuna ruwakusqanmanta. Khanpa huknin yanapaqnin (Ibtisam sutiyuq) chay pistolerowan atipanakuyta munarqa. Khanqa chakipi, paña piernanpipas k’irisqa karqan, chaymi Lahore llaqtapi Shaukat Khanum Memorial Hospitalman apasqa karqan, chaypin hampichikurqan. Faisal Sultan sutiyoq doctormi willarqan radiografía nisqapi Khanpa chakinkunapi balaq t’aqankuna haykurqan, chakinpas p’akisqa kashasqanmanta. PTI umalliqmi willakamun, onqoynin allin takyasqa kasqanmanta. Hospitalpiqa Khanqa Ibtisam sutiyuq runawanmi tuparqa, payqa chay pistolerowan atipanakuyta munarqa.
Franz Tamayo pruwinsya
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Yuraqk'aspi munisipyu
Simikuna
Munisipyupiqa kastilla, aymara, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.