cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sallqa kawsay qhaway
Sallqa kawsay qhaway nisqaqa runakunap sallqa pachapi uywakunata, yurakunata, rikuypachata qhawayninmi, yachanapaq icha karu purispa hawk'anapaq.
Vazha Lortkipanidze
thumb|right|350px|Vazha Lortkipanidze right|200px| Vazha Lortkipanidze (kartul simipi: ვაჟა ლორთქიფანიძე) sutiyuq runaqa, ' (* paqarisqa Tbilisi llaqtapi - ) huk  mama llaqtayuq Yupay yachaq, musikuq wan pulitiku qarqan.
Simi kapchiy
Rimasqa simi kapchiy
Fátima (Purtugal)
Fátima (kastilla simipi: Fátima) llaqtaqa Purtugal mama llaqtayuq, Santarém distritu llaqtanmi.
Biblián kiti
Runakuna
Biblián kitipiqa Kañari Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa Biblián kitillipi, Nazon kitillipi, San Francisco de Sageo kitillipi Turupampa kitillipipas kawsanku.
Henry John Heinz
thumb|right|280px|Henry John Heinz thumb|right|150px|Heinz Tomato Ketchup Henry John Heinz sutiyuq runaqa (* paqarisqa Pittsburgh llaqtapi -  wañusqa ), Hukllachasqa Amirika Suyukunapi mama llaqtap wallpariqmi wan ruruchiqmi, F & J Heinz nisqa ruruchinap kamaqninmi pusaqninpas. John Henry Heinz-pa churinmi karqan.
Pierre Trudeau
Joseph Philippe Pierre Yves Elliott Trudeau sutiyuq runaqa, icha Pierre Trudeau (* paqarisqa Montreal, (Quebec) llaqtapi -  wañusqa Montreal (Quebec) llaqtapi), huk 🇨🇦 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku karqan.
Witichi
Witichi (kastilla simipi: Vitichi) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, P'utuqsi suyupi, Chinchay Chichas pruwinsyapi, Witichi munisipyup uma llaqtanmi.
Lak'ota
Lak'otakunaqa Chinchay Awya Yalap inkill pampakunapi chakuqsi yura pallaqpas karqan, kawallupi rispa bisuntikunatas huk uywakunatapas chakuq. Chay kawallukunaqa Mishikupi ispañulkunamanta ayqispa qispispa sallqayasqas karqan.
Eduardo Kingman
Eduardo Kingman Riofrio; (* ? - II - 1913 Loja, Ikwadur. Llimphiq)
Chikama distritu
Chikama distritu (kastilla simipi: Distrito de Chicama) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Asqupi pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Chikama llaqtam.
Kapchiy
rikchacha|Kapchiy Kapchiy nisqaqa runakunap ima allin icha sumaq rurasqakunapas, makinwan rurasqa, ñawinkunawan rikunapaq, rinrinkunaman uyarinapaq, rikch'akunam, musikam, hukkunapas.
Dyus kay
Diyus kay nisqaqa (kastilla simipi: deidad) ima dyus hina kaqpas, Apu nisqapas, mana rikunalla, runamanta aswan atiyniyuq kaqpas.
Wanta distritu
Wanta distritu (kastilla simipi: distrito de Huanta) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Wanta pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi. Uma llaqtanqa Wanta llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Kañari
Indihina tantanakuykuna
Kañar markapi: Asway markapi:
Stephen Harper
Alma mater: Calgary Yachay sunturnin
Llullucha qucha
Llullucha qucha nisqaqa Piruwpi, Wankawillka suyupi huk qucham.
Haarlem
Allpa saywachi
52°22′49″N 4°38′26″ E
Salzburg
Salzburgpiqa 150 000 runakunam kawsachkan (2006 watapi).
Kañar kiti
Runakuna
Kañar kitipiqa Kañari Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa kay kitillikunapi kawsanku: Kañar, Chuntamarka, Churukupti kitilli, General Morales, Wallituru, Honorato Vásquez, Inkapirqa, Juncal, San Antonio, Zhud kitilli.
Quncha
Quncha (QSHKS qillqaypi Qoncha, kichwapi Kuncha icha K'uncha) (genus Agaricus) nisqakunaqa huk tiksicha k'allampa rikch'anam, hatun yuraq k'allampa puquyniyuq. Champiñun (Agaricus bisporus) nisqa rikch'aqninqa tukuy Tiksimuyuntinpi lliwmanta astawan puquchisqa mikhusqapas k'allampam.
La Merced distritu (Wankawillka)
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Tarwita munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Václav Klaus
Václav Klaus ( * paqarisqa Praha llaqtapi - ). huk 🇨🇿 mama llaqtayuq musikuq, yachaychiq, pulitiku, Uma kamayuq wan Umalliq.
Huilo Ruales
Qillqaskankuna
Willakuy
Kawsay rikch'a
Javier Arias Stella
Yachay wasi: San Luis (Barranco distritu)
Waskaran wakichiy
Liwrukuna
Puku pukumantawan utulumantawan: ¿pitaq maytaq kanchik?, ayakuchu chanka runa simipi aranway .- Lima: Ministerio de Educación. Dirección Nacional de Educación Bilingue Intercultural, 2005. 58 p.; il., col; 28 cm. CUENTO / LITERATURA DE FICCION / LENGUA AMERINDIA / QUECHUA
Willasanta
Willasanta nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi huk urqum Apulupampa wallapi, Chuqiyapu suyupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.700 mitrum aswan hanaq.
Qurpawasi distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Kawallupi puriy
thumb|right|Kawallupi utqaylla puriy. thumb|right|[[Assiniboine runakuna kawallupi richkaspa bisuntita chakuchkan t'iwkawan wach'iwanpas. Paul Kane-pa llimphisqan.]] thumb|right|Kawalluyuq kastilla awqaqkuna [[Mishikakunata atipachkan Otompan maqanakupi, 1520 watapi.]] Kawallupi puriy nisqaqa kawallup wasanpi tiyaspa runap puriyinmi kawalluta purichispa.
Takupaya munisipyu (Chuqichaka)
Simikuna
Takupaya munisipyupiqa qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Rita Pavone
Taytan: Pavone ; Maman:. Qusan: Teddy Reno. Churinkuna: Alexander wan George.
Latanu
rikchacha| Wayna puquchi yura Latanu icha Puquchi nisqaqa huk suni, mikhunapaq rurum – wanuyachay nisqapiqa huk chillt'uhina – Musa nisqa rikch'aqpi achka rikch'aq hatun qura t'ikayuq yurakunap ruwasqan. Wakin mama llaqtakunapiqa wayk'unapaq latanukunataqa "puquchikuna" nisunman, postre latanukunamanta t'aqaspa. Rurunqa hukniray sayaynin, llimp’in, sinchi k’ullun, ichaqa aswantaqa suni, k’uyusqa, llamp’u aycha miqu nisqayuq, qaranwan qatasqa, puqusqa kaqtinqa q’umer, q’illu, puka, kulli utaq q’umer kanman. Rurunkunaqa yurapa hawanpa hichpanpi huñunakuspam wichayman wiñan. Yaqa tukuy kunan pacha mikhuy mana muhuyuq (parthinukarpu) latanukunaqa iskay sallqa rikch'aqkunamantam hamun – Musa acuminatamanta, Musa balbisianamantawan. Yaqa tukuy tarpusqa latanukunapa hamut'aq sutinkunaqa Musa acuminata, Musa balbisiana, Musa×paradisiaca nisqa kuskasqa icha iskayuqmanta Musa acuminata×M. balbisiana nisqapaq, genómica nisqa kamachiyman hina. Kay iskayuqmantap ñawpaq hamut'aq sutinqa, Musa sapientum nisqa, manañam llamk'achisqañachu.
Antaymarka distritu
Simikuna
Pukyu:
Pichilimu
right|100px rikchacha|250px|lluqi|Pichilemu Pichilemu nisqaqa (mapudungun simi: pichi "uchuy", lemu "sach'a-sach'a", "uchuy sach'a-sach'a") Chili mama llaqtapi Libertador General Bernardo O'Higgins suyupi huk llaqtam.
Ana Belén
María del Pilar Cuesta Acosta sutiyuq warmiqa icha Ana Belén (* paqarisqa Madrid llaqtapi -  ) Ispaña mama llaqtapas takiqsi wan aranway pukllaq karqan.
's-Hertogenbosch
Allpa saywachi
51°42′″N 5°19′ E
K'allma usun
K'allma usun (Prunus domestica subsp. domestica) kayqa ruruq sach’a, utaq rurun. Prunus domestica nisqa usun nisqap huk huch'uy rikch'aynin. Thak rumi ruruqa rikchakun, ichaqa hukniraymi, clingstone damson (Prunus domestica subsp. insititia) nisqaman, aswantataqmi Chawpi Iwrupapi ancha riqsisqa.
Václav Havel
Václav Havel ( * paqarisqa Praha llaqtapi  –  †  wañusqa Hrádeček llaqta chakra wasinpi). 🇨🇿 mama llaqtayuq qillqaq wan pulitikumi qarqan. Umalliq.
Ayllun:
20 ñiqin tarpuy killapi
20 ñiqin tarpuy killapi p'unchawqa (20.09., 20-IX, 20ñ sitimripi) Griguryanu kalindaryupi watap iskay pachak suqta chunka kimsayuq kaq (263ñ - wakllanwatapi 264ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 102 p'unchaw kanayuq.
Kuyawinu risirwa
Kuyawinu risirwa (kichwa simipi: Sacha aychakuna mirankapa wakachira Kuyabeno pampa; kastilla simipi: Reserva de Producción Faunística Cuyabeno) suyuqa amachasqam kachkan, Ikwadur mama llaqtapi, Sukumpiyu markapi, Putumayu kitipi, Orellana markapipas, Awariku kitipi.
Edith González
thumb|right|250px| Edith González (2017) Edith González Fuentes sutiyuq warmiqa, (* paqarisqa Monterrey llaqtapi  -  wañusqa Mishiku llaqtapi) huk 🇲🇽 mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Juan Carlos Hurtado
Alma_mater: Mama Llaqtap Allpa llamk'ay La Molina Yachay Sunturnin.
Tullu muqu
thumb|right|300px|Tullu muqu. Muqu icha Tullu muqu (articulatio) nisqaqa iskay icha aswan tullukunap kuyuylla t'inkikuyninmi. Kuyuq tullukunap chawpinpiqa k'apam, muqu puriqllapas.
Saypina munisipyu
Simikuna
Saypina munisipyupiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Pristu munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pastasa kiti
Pulitika Rakiy
Chunka tawayuq kitillinmi kan.
Khallka pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Rirqay kiti
Rirqay kiti icha Trunkal kiti (kastilla simipi: Cantón La Troncal) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Kañar markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Trunkal llaqtam.
Pariwanaqucha pruwinsya
Pariwanaqucha (aymara simipi: Pariwanaqucha jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Parinacochas) nisqaqa huk piruwanu pruwinsyam, Ayakuchu suyupi. Uma llaqtanqa Qura Qura llaqtam.
José María Arguedas distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Modesto Omiste pruwinsya
Simikuna
Modesto Omiste pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Pedro Lizarzaburu
1893 watapi Kitupa umalliqninmi (Mamallaktata Pushak nisqa) kachkan°¡.
Margaret Court
Taytan: Lawrence Smith, Maman: Catherine Beaufort.
562
562 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Qurisapa pruwinsya
Qurisapa pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de El Dorado) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, San Martin suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa San Husiy Sisamanta llaqtam.
Pawillun urqu (Chinchay Lipis)
Pawillun (kastilla simipi: Cerro Pabellón) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi, huk urqum Buliwyap Kunti Wallanpi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, Qimis munisipyupi, Pilquya kantunpi, Kañapa urqup chinchay-antinpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.321 mitrum aswan hanaq.
Pawqarpampa distritu (Churkampa)
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Suskal kiti
Pulitika Rakiy
Huk kitillinmi kan, Suskal kitilli.
Carlos Torres
Yachay wasi: La Salle.
Alma_mater: Piruwanu Puntifisya Kathuliku Yachay Suntur wan Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin.
Payhan distritu
Payhan distritu (kastilla simipi: Distrito de Paiján) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Qispi kay suyupi, Asqupi pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Payhan llaqtam.
Chinchay Chichas pruwinsya
Chinchay Chichas pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Nor Chichas) nisqaqa Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Qutaqayta llaqtam.
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Wayllati distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Bolívar kiti (Karchi)
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Sean Connery
Yachaywasiː Tollcross Primary School.
Kusipata
Kusipata (kastilla simipi: Cusipata) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Qusqu suyupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, huk llaqtam, Kusipata distritup uma llaqtanmi. thumb|left|160px|[[Qusqumanta Punukama khillay ñan (Raya q'asapi)]]
Arbieto munisipyu
Simikuna
Arwiytu munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Wanta pruwinsya
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Wayllay, Waywas, Wantachaka, Makachakra, Wamankilla
Sira ayllu llaqta risirwa
Sira ayllu llaqta risirwa (kastilla simipi: Reserva Comunal El Sira) suyuqa amachasqam kachkan, Piruw mama llaqtapi, Wanuku suyupi, Inka wamp'uwatana pruwinsyapi, Pasqu suyupi, Uqshapampa pruwinsyapi, Ukayali suyupipas, Atalaya pruwinsyapi, Coronel Portillo pruwinsyapipas.
Fauna
Pisqukuna:
Runa llaqtakuna
Kay risirwapiqa 25-000-chá 30.000-chá runakuna 400-chá Indihina ayllu llaqtakuna tiyanku: Ashaninka, Yanesha, Shipibopas.
Vicente Roca
1845 watamanta 1849 watakama Ikwayurpa umalliqninmi (Mamallaktata Pushak nisqa) kachkan.
Aqus Winchu distritu
Aqus Winchu distritu (kastilla simipi:  Distrito de Acos Vinchos) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Wamanqa pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Aqus Winchu llaqtam.
Masma distritu
Masma distritu (kastilla simipi: Distrito de Masma) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Masma llaqtam.
Alimanya
Simikuna
Runakunaq rimasqa simi aliman simi kan, ichaqa sapa llaqta huqta rimarun
Shakira
Suñaykuna
MTV Latinoamérica Award
Premios Juventud
Premios Gardel
Halil Ergün
Taytan: Ergün; Maman:. Warmi:. Churinkuna:
Ch'iyara distritu (Ayakuchu)
Simikuna
Pukyu:
Iñapari distritu
Simikuna
Pukyu:
Aquyra distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Santiwañis munisipyu
Kantunkuna
Qanchis kantunmi kan:
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Prugrisu distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Chinchay Lipis pruwinsya
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Rakhuurqu
Buliwyapi llaqtakuna:
Qhuchiwat'a
Qhuchiwat'aqa (kastilla simipi: Isla Jochihuata) Buliwyapi huk wat'am, Titiqaqa quchapi, Chuqiyapu suyupi, Manqu Qhapaq pruwinsyapi, Qupaqhawana munisipyupi.
Dallas
Yachachiy
31 Yachay sunturninkuna:
Ascensión distritu
Simikuna
Pukyu:
Vincent van Gogh
Llimphiykuna
thumb|right|Los Girasoles
Ankichina
Ankichina, Wayrasimi icha Ratyu (kastilla simipi: (la) radio) nisqaqa karu uyariypaq, ruqyayta (rimasqa takisqakunata) ratyu illanchay nisqawan apaykuq llamk'ana llikam. Illanchaq llamk'anataqa ankichiq (emisor) ninchikmi, wasinchikkunapi kaq chaskiqkunatataq ankiyachiq icha anki chaskiq (receptor).
Tulkan kiti
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Chukatamani distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu: </small
Muyupampa pruwinsya
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
594
594 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Baños qucha
thumb|right|180px|Baños qucha Baños qucha nisqaqa (kastilla simipi: Laguna Baños) Ikwadur mamallaqtapi huk qucham, Napu markapi, Quijos kitipi, Kayampi Kuka kawsaykuska amachasqa allpapi.
Wankanu distritu
Wankanu distritu; (kastilla simipi: distrito de Huancano) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum Pisqu pruwinsyapi, Ika suyupi. Uma llaqtanqa Wankanu llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Paqariy Inti
Paqariy Inti (Sol de Mañana) nisqaqa Buliwyapi, P'utuqsi suyupi huk purum k'itim, Urin Lipis pruwinsyapi, San Pawlu Lipis munisipyupi, Hatun Qitina kantunpi.
Chhaqi
Chhaqi (genus Molothrus) nisqakunaqa huk takiq pisqu rikch'anam, Awya Yalapim kawsaq. Huk pisqukunap q'isanta qichuspa chaypi kaq runtukunata qarquspa kikinpa runtunkunata wakin pisqu taytamamawanmi uywachinku.
Istiwis wat'a
thumb|right|290px|[[Istiwis wat'a, Punu]] Istiwis wat'a (kastilla simipi: Isla Esteves) nisqaqa Titiqaqa quchapi huk wat'am, Piruwpi, Punu suyupi, Punu llaqta ñiqpi. thumb|left|180px|[[Punu llaqtawan Istiwis wat'a, Titiqaqa qucha]]
Alkala munisipyu
Simikuna
Alkala munisipyupiqa kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Ch'apra
thumb|right|250px|Ch'apra, [[Monte Capanne urqup kinrayninpi, Elba wat'api, Italyapi.]] Ch'apra nisqaqa thansasapa allpam, thansallayuq yura pacham. Sapaq thansatapas ch'apram ninchik, uchuy sach'akunatapas, k'allmankunatapas.
Yura pacha
Kay yura pacha layakunatam riqsinchik:
Wamanqa pruwinsya
thumb|right|250px| [[Wamanqa llaqtapi]] thumb|right|250px|Hatun wasi, [[Wamanqa llaqtapi]] Wamanqa pruwinsya icha Wamanqaqa pruwinsya (aymara simipi: Wamanqa jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Huamanga) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Ayakuchu/ Wamanqa llaqtam.
Santa Rusa distritu (Apurimaq)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Hernando de Soto (musikuq)
Alma_mater:
Istiki distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Paysandú
Wiñay kawsay
Hatun llaqta 8 ñiqin inti raymi killapi 1906
Quwinqa distritu
Quwinqa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Cuenca) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wankawillka pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Quwinqa llaqtam.
Espíndola kiti
Espíndola kiti (kastilla simipi: Cantón Espíndola) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Loja markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Amaluza llaqtam.
Quwinqa distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Sallqa suyu
Piruwpiqa Javier Pulgar Vidal sutiyuq runam Mapa Fisiográfico nisqawan kay pusaqnintin región nisqa suyukunatam kamachirqan:
Abhisit Vejjajiva
Alma mater: Oxford yachay suntur.
Wankasanku pruwinsya
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Yanaqucha qhuya
thumb|right|290px|Yanaqucha qhuya thumb|200px|Yanaqucha qhuya thumb|200px|Yanaqucha qhuya
Rafael Bustillo pruwinsya
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Santa Klara (Ikwadur)
Santa Klara  (kastilla simipi: Santa Clara) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Pastasa markapi, huk llaqtam, Santa Klara kitip uma llaqtanmi.
Wordle
Phukllana phuklla
wak=A four-row grid of white letters in colored square tiles, with 5 letters in each row, reading ARISE, ROUTE, RULES, REBUS. The A, I, O, T, and L are in gray squares; the R, S, and E of ARISE, U and E of ROUTE, and U and E of RULES are in yellow squares, and the R of ROUTE, R and S of RULES, and all letters of REBUS are in green squares.|rikchacha|162x162px| Wordle pukllay #196 4 adivinación nisqapi allichasqa wak=Text saying "Wordle 196 4/6", followed by four lines of five emoji boxes each: white, yellow, white, yellow, yellow; green, white, yellow, white, yellow; green, yellow, white, yellow, green; green, green, green, green, green.|rikchacha|172x172px| Emoji rejilla copiasqa Wordle pukllaymanta ruwasqata rakispa.
Santa Fe wamani
Santa Fe wamani (kastilla simipi: Provincia de Santa Fe) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Santa Fe llaqtam.
Thamis Mayu
Kay mayuqa Gloucestershire suyupi Thamis Uma nisqapi wicharin, chaymantataq Tilbury, Essex, Gravesend, Kent llaqtap qayllanpi Uralan mama quchaman purin, Thamis Wank'a na nisqawan. Inti chinkaykuy lawmanta Oxford (maypichus wakin kuti Isis sutichasqa), Reading, Henley-on-Thames, Windsor llaqtakunata purin. Thamis mayuqa lliw Hatun Londres llaqtatapas yakutam lluqsichin.
Shepherd Gate Clock
Instalacionmanta pacha
Deal llaqtapi Timeball Museo nisqapiqa huk relojmi kachkan, huk kuti Greenwich motor relojwan tinkisqa.
15 ñiqin chakra yapuy killapi 1940 p'unchawpi iskay ñiqin pachantin maqanakuypi Blitz, dial nisqa bombawan waqllichisqa karqan, ichataq chay mecanismoqa kawsarqanmi. Chay dialpa rantinpim huk replica exacto nisqawan cambiasqa karqa.
Wachuqullpa distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Willkapampa distritu (Apurimaq)
Willkapampa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Vilcabamba) Piruw mama llaqtapi huk distritum Grau pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Willkapampa llaqtam.
Qhichwa runa
Qhichwa runa nisqaqa lliw Qhichwa simita rimaq runakunam, Piruw, Wuliwiya, Ikwayur, Kulumbya, Arhintina, Chili mama llaqtakunapi tiyaq.
Wuliwiyapi Qhichwa runakuna
Chuqiyapu suyupiqa Kallawaya runakuna tiyanku. Kallawaya simitam rimanku.
Musiku
==
El Universo (Ikwayur)
Wiñay kawsay
Wayakil llaqtapi kamasqa. Ismael Pérez Pazmiño
Independencia thisritu (Ika)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk inrihina simi (mana hawa simi)
Peba yagua rimaykuna
Peba-Yagua simikuna nisqaqa huk rimaykunap ayllunmi, Piruwllapi.
Laredo distritu
Laredo distritu (kastilla simipi: Distrito de Laredo) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Qispi kay suyupi, Truhillu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Laredo llaqtam.
Kutawasi mayu
Kutawasi mayu (Cotahuasi) nisqaqa huk mayum Piruwpi, Ariqipa suyupi, Unyun pruwinsyapi, Waynakutapi.
Urin Wat'a
right|thumb|200px|Urin Wat'a Urin Wat'a (inlish simipipas sutin South Island, Mawri simipipas sutin Te Wai Pounamu) Musuq Silandaq iskay ua wat'amanta aswan hatun wat'an, runakunarí Wichay Wat'aanta pisi askhan. Huk hunu runa paypiqa tiyanku - Musuq Silandapi runakunamanta huk tawa taq'allan. Paypaqa sayay 151,215 tawa k'uchuyuq kilumitru.
Sitajara distritu
Wiñay kawsay
Sitajara distritu kamasqa wata
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Qarapu distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Awki
Tawantinsuyu pachapi Sapa Inkap kuraq churinsi kasqa. Chay awkiqa musuq Sapa Inka kanas kasqa.
Harry Potter
thumb|right|220px|[[Daniel Radcliffe ("Harry Potter") pukllaq.]] thumb|right|220px|"9 3/4" thumb|right|220px|(V-2005 [[Harry Potter khuska yawar awkiwan)]] Harry Potter (inlish simipi: Harry Potter) nisqaqa qanchisnintin kawsay rikch'a liwrum, Joanne K. Rowling-pa qillqasqan 1997 watamanta 2007 watakama. Harry Potter sutiyuq maqt'aqa huk layqas, Hogwarts nisqa pukarapi layqa yachay wasipis yachaqaq, qanchisnintin wata. Voldemort sutiyuq hatun mana allin hayunta atipanansi, Hermione sutiyuq sipaspa, Ron sutiyuq maqt'a masinpa yanapayninwan.
Purutu distritu
Purutu distritu (kastilla simipi: Distrito de Poroto) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Truhillu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Purutu llaqtam.
K'askaq
K'askaq (latin simipi: suffixum, chaymanta kastilla simipi: sufijo) nisqaqa rimap qhipanman yapasqa rimana yapaqmi. Qipa churana Ankash qallupi.
Usphaqucha
Usphaqucha (kastilla qillqaypi Uspaccocha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Santuario Nacional de Ampaypi, huk qucham, Apurimaq suyupi, Awankay pruwinsyapi, Tampurqu distritu,. Anqasquchamantaqa 400 m karum.
Anunas
Anunas (genus Annona) nisqakunaqa huk yurakunap rikch'ananmi, 175 rikch'aqniyuq.
Wakarita munisipyu
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Wakarita munisipyupiqa kastilla, waraniyi, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
San Clemente distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Climinti II
25 ñiqin qhapaq raymi killapi 1046 watamanta kantaray killapi 1047 watakama Tayta Papam.
James Mason
Pilikulakuna
thumb|right|300px|[[Cary Grant, James Mason y Martin Landau fotograma pilikula de 1959 North by Northwest, de Hitchcok]]
Tukachi pruwinsya
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Wiruntu distritu
Wiruntu distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Virundo) Piruw mama llaqtapi huk distritum Grau pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Wiruntu (San Juan de Virundo) llaqtam.
Cecilia (santu)
Cecilia (kastilla simipi: Santa Cecilia; latin simipi: Sancta Caecilia), sutiyuq warmiqa (* 180 wata paqarisqa Roma llaqtapi - †  wañusqa Catania llaqtapi) huk kathuliku Santam karqan.
Paraqas distritu
Simikuna
Pukyu:
Susapaya distritu
Runakuna
848 runakuna (456 qhari, 392 warmi)
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
Wantu distritu
Wantu distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Huando) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wankawillka pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Wantu llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Pukyu:
Hukllachasqa Qhapaq Suyu
thumb|right|290px|[[Hukllachasqa Qhapaq Suyu]] Hatun Piritañap Chinchay Irihallp'a imap Hukllachasqa Qhapaq Suyunku (inlish simipi: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, UK; kastilla simipi: Reino Unido de Gran Bretaña e Irlanda del Norte) nisqaqa Iwrupapi huk mama llaqtam Sapan kallpay. Uma llaqtanqa Lunrun llaqtam.
Wat'akuna
thumb|left|200px|[[St. Michael's Mount wat'a, Cornwall]]
Climinti III
thumb|right|280px| Climinti III Tayta Papa (1187-1191)
Climinti III, Paolo Scolari sutiyuq runaqa (latin simipi: Clemens III PP., Italya simipi: Papa Clemente III)  (*  1130 watapi paqarisqa Roma llaqtapi - †  wañusqa Roma suyupi) huk Tayta Papam karqan.
19 ñiqin qhapaq raymi killapi 1187 watamanta kama Tayta Papam.
Climinti IV
Climinti IV, Gui Foucois le Gros sutiyuq runaqa (latin simipi: Clemens IV PP., Italya simipi: Papa Clemente IV)  (*   paqarisqa Saint-Gilles-du-Gard llaqtapi - †  wañusqa Viterbo llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
San Luis wamani
San Luis wamani (kastilla simipi: Provincia de San Luis) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa San Luis llaqtam.
Ruphay mit'a
Tiksimuyup chincha larunpi ruphay mit'aqa hunyu, hulyu, awustu killakunapim, uralan larunpitaq disimri, iniru, phiwriru killakunapim. Kalindaryukamaqa Inti raymi inti t'ikrakuy p'unchawmanta puquy mit'a p'unchaw tuta kuskan kayninkama mit'am.
Saramuyu
Saramuyu (Annona squamosa) nisqaqa huk wayuq mallkim, rikch'aq anunasmi. Rurunkunatam mikhunchik.
Tarapuku munisipyu
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
327
327 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Q'araqullu kantun (Uru Uru)
Kay llaqtap sutinqa aymara simim.
Ruranakuy
Chaqllisinchipi Ruranakuy icha Riyaksiyun (reacción) nisqaqa qallariy imayaykunap ñawpaqta chaqrusqa kaspa chaymantataq musuq, lluqsiq imayaykuna tukukuyninmi.
Ch’uhu unquy
<!—Hark’akuy, diagnóstico chaymanta fisiopatología ima --> Kay vías respiratorias superiores kaqmanta chimpachikuykunaqa rak’ikunku mayqin kurpu k’uchumanchus hap’ikun chaymanhina. Aswan riqsikuq kutitaqa, kay ch’uju unquyqa sinqaman, kunkaman (faringitis) chaymanta kay senos paranasales (sinusitis) kaqman ima hap’in. Kay unqunayaq qukun kay inmunológica kutichiy kurpumantarayku kay chimpachikuq kaqman manataq aswantachu kay tejido thantakuy kay virus kaqraykuhinachu. Aswan riqsisqa hark’ayqa kan makita mayllakuna, ichapas nikun kay uyapaq máscaras kaqkunata churakuy kusallataq.
Chimpachikuy
Kay ch’uju unquymanta virusqa chimpakun kay wayrapi yakumanta (aerosol), chiqan tinkunakuna kay chimpachisqa sinqamanta yakukunawan utaq fómites kaqwan ima (chimpachisqa imakuna). Mana yachakunraqchu mayqinchus kay ñankunamanta aswan chaninniyuq. Kay viruskunaqa kawsankuman unayta wayrapi chaymanta runakunataq makinkupi, ñawinkupi chaymanta sinqankupi ima apankuman, ahinata imaynatachus kay chimpachiy rinhina. Kay chimpachiyqa aswan rikukun kay guarderías kaqpi chaymanta yachaywasikunapi ima, mayqinpichus wawas pikunachus mana unqunapaq sistemas kaqninku mana allin hatunllasqaschu chaymanta pisi llimphus kanku khuska kachkankurayku. Kay chimpachikuykunaqa wasiman apakunku chaymanta wak yawarmasikunamantaq chimpachikun. Mana yachakunku kay wayra hallich’asqa vuelos comerciales nisqakunapi huk chimpakuy ñan kachkanta. Ichaqa, pikunachus qayllaman chukunku chaykuna aswan qaylla chimpachikunamanta kanku. Kay virus ruwachisqas kay rinovirus kaqrayku aswan chimpachiq kanku kay ñawpa kimsa p’unchawkuna unqunayaqmanta, chantataq aswan pisi chimpachikuqkunaman tukupunku.
Wakkuna
Kay achkha runa unquymanta hark’akunaqa, ruwasqa huk ñawpa tinkunarayku kay ch’uju unquy viruskunaman, huk sinchi llamk’ayniyuq kay viral mirayninmanta hark’ayninpi, imaynatachus rikuchikun kay aswan wayna ayllukunapihina mayqinkunachus achkha tasasniyuq kay respiratorias chimpachikuykunamanta. Wak riesgo factorqa kan huk pisi mana unqunapaq kay. Kayman k’askakun kay mana puñuy atikuy chaymanta ancha tuyu kay ima aswan riesgoyuq kay chimpachiyta llamk’achinapaq kay tinkuna qhipanta huk rinovirus kaqman. Ñikun efectosninman k’askasqa kachkanta kay mana unqunapaq sistema kaqpi.
Chiwayru
Chiwayru icha Siwayru (genus Dasyprocta) nisqakunaqa Uralan Awya Yalapi, Antikunapi kawsaq khankiqkunam.
Francisco del Castillo (jesuita)
thumb|right|270px| Francisco del Castillo San Pedro Lima Francisco del Castillo  sutiyuq runaqa (* paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Lima) huk Piruw mama llaqta kathuliku taytakuram.
Ika distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Olmedo kiti (Loja)
Olmedo kiti (kastilla simipi: Cantón Olmedo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Loja markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Olmedo llaqtam.
Luciano Pavarotti
Warmikuna: Adua Verona / Nicoletta Mantovani. Wawakuna: Lorenza, Cristina, Ricardo (†), Giuliana wan Alice.
Iskuchaka distritu (Wankawillka)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Qaqa mayu
Qaqa mayu (kastilla simipi: Río Kaka) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk mayum, Chuqiyapu suyupi, Lariqaqa pruwinsyapi, Tiyupunti munisipyupi, Franz Tamayo pruwinsyapipas, Apulu munisipyupi, Atin kantunpi.
335
335 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Sinti qhichwa
Sinti qhichwa (Valle de Cinti) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqichaka suyupi, Chinchay Sinti pruwinsyapi, Urin Sinti pruwinsyapipas, huk qhichwam, ancha mawk'a llaqtakunawan (~ 113 ñawpa k'iti).
Ayawanku distritu
Ayawanku distritu (kastilla simipi:  Distrito de Ayahuanco) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Wanta pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Wiraquchan llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Gordon Scott
thumb|right|280px|[[Steve Reeves wan Gordon Scott 1961]] Gordon Merrill Werschkul  sutiyuq runaqa, icha Gordon Scott (* paqarisqa Portland -  wañusqa Maryland llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaq qarqan.
La Tinguiña distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
Pukyu:
Waral distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
338
338 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Grupo de Río
Grupo de Río; (El Grupo de Río es el Mecanismo Permanente de Consulta y Concertación Política de América Latina y el Caribe, creado el 18 de diciembre 1986, por la Declaración de Río de Janeiro, suscrita por Argentina, Brasil, Colombia, México, Panamá, Perú, Uruguay y Venezuela. Se realiza anualmente en alguna ciudad predefinida de América Latina en la cual se reúnen los Jefes de Estado y de Gobierno, y los Ministros de Relaciones Exteriores de los países integrantes. Las decisiones del Grupo son adoptados por medio del consenso entre sus integrantes.)
Pawqartanpu pruwinsa
Pawqartanpu pruwinsa (aymara simipi: Pawqartampu jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Paucartambo) nisqaqa Piruw mamallaqtapi, Qusqu suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Pawqartanpu llaqtam.
2019 Kurunawirus unquy
300px|thumb|SARS [[Kurunawirus unquy rikuchiykuna (musyarichiqkuna).]] 2019 Kurunawirus unquy icha COVID-19 (kastilla simipi: enfermedad del coronavirus de 2019) nisqaqa SARS Kurunawirus 2 nisqakunap paqarichisqan runap unquyninmi.
Los Aquijes distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
Atam
thumb|[[Chakisapa urupi atam kaq khiki.]] thumb|[[Hydnora yura, Euphorbia mauretanica yurapi atam kaq.]] Atam nisqaqa huk qurpa kawsaq nisqa kawsaqkunap hawanpi icha ukhunpi kawsaqmi, qurpa kawsaqpa kurku puriqllankunawan kawsachikuq, mana icha alli-allillamanta qurpa kawsaqta wañuchiq, ichataq waqllillaq.
Wamankilla distritu
Wamankilla distritu (kastilla simipi:  Distrito de Huamanguilla ) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Ayakuchu suyupi, Wanta pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Wamankilla llaqtam.
Camargo munisipyu
Simikuna
Kamarqu munisipyupiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Awaq
thumb|right|200px|[[Buliwyamanta awaq warmi.]] thumb|right|200px|[[Qusqumanta awaq warmi.]] Awaq nisqaqa awarank'uwan p'achata ruraq runam, pruphisyunmi.
342
342 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Fernando Poe Jr.
Taytan: Fernando Poe Sr., Maman: Elizabeth Kelley. Warmiː Susan Roces (1968-2004). Churinkunaː (4) Grace wan Lovi Poe.
Fabio Cannavaro
Fabio Cannavaro sutiyuq runaqa; (* paqarisqa Napoli llaqtapi -  )  huk Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Utawalu
Utawalu nisqaqa (kastilla simipi: Otavalo, ñawpa pacha: Sarangue, Saransi icha Sarance) Ikwadur mama llaqtapi, Impapura markapi huk hatun llaqtam. Chay llaqtapiqa achka kichwa rimaq runakunam. Achka runaqa awaqmi, chay away kapchiymantam kawsanku.
Utawaluqa Kitu llaqtamanta 110 km karum.
Tukachi
Tukachi (kastilla simipi Tocache / Tocache Nuevo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, San Martin suyupi, huk llaqtam, Tukachi pruwinsyap uma llaqtanmi.
Tikaku distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
Ingmar Bergman
Alma materː Stockholm Yachay Sunturnin.
Raphael
Miguel Rafael Martos Sánchez sutiyuq runaqa, icha Raphael (* paqarisqa Linares llaqtapi  -  ),  huk Ispaña mama llaqtayuq takiqmi, kastilla simillapim qillqarqan.
Ariruma Kowii
Kawsaynin
Arirumap wawqin Mario Conejo Maldonado sutiyuq 2000 watamanta Utawalu llaktap alkaldinmi kachkan.
Wayu urqu (Arhintina-Buliwya)
Wayu (Cerro Bayo) nisqaqa Buliwyapi, Antikunapi, huk urqum, Lipis wallapi, P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi, San Pawlu Lipis munisipyupi, Hatun Qitina kantunpi, Arhintina mama llaqtapipas, Jujuy wamanipi. Pikchunqa mama quchamanta 5.224 mitrum aswan hanaq.
Yawli (Wankawillka)
Yawli llaqtaqa (kastilla simipi: Yauli) Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Wankawillka suyupi, Wankawillka pruwinsyapi, Yawli distritup uma llaqtanmi.
Taqna pruwinsya
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Suyu-suyu
thumb|200px|Suyu-suyu [[qillqana p'anqa, yupanapaq llamk'achisqa.]] thumb|200px|[[P'achapi suyu-suyu: tukapuyuq inka unku.]] Suyu-suyu nisqaqa achka qatinlla t'asrachakunam, yupanapaq llamk'achisqa qillqana p'anqapi, p'achakunapipas: pallasqa awasqapi, tukapupi.
Joaquín Peiró
thumb|right|250px| Joaquín Peiró, 1962 Joaquín Peiró Lucas sutiyuq runaqa (* paqarisqa Madrid llaqtapi -   wañusqa Madrid llaqtapi), huk 🇪🇸 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiq.
Tiyupunti kantun
Tiyupunti kantun (kastilla simipi: Cantón Teoponte) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Chuqiyapu suyupi, Lariqaqa pruwinsyapi, Tiyupunti munisipyupi. Uma llaqtanqa Tiyupunti llaqtam.
Ocucaje distritu
Simikuna
Pukyu:
Raymond Burr
thumb|right|260px|Raymond Burr (1917-1993) Raymond William Stacey Burr sutiyuq runaqa, icha Raymond Burr ( paqarisqa New Westminster llaqtapi - wañusqa Healdsburg llaqtapi  ) huk 🇨🇦 mama llaqtayuq aranway pukllaqmi.
San Lukas munisipyu
Kantunkuna
Pusaq kantunmi kan:
Gro Harlem Brundtland
Gro Harlem Brundtland sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Bærum, Oslo, llaqtapi, Nurwigapi) huk Nurwiga mama llaqtayuq hampikamayuq, pulitiku wan kawpaq runa warmim.
Celendín distritu
Celendín distritu (kastilla simipi: Distrito de Celendín) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, Celendín pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Celendín llaqtam.
Uyun distritu
Uyun distritu (kastilla simipi: Distrito de Oyón) nisqaqa huk distritum Uyun pruwinsyapi, Lima suyupi, Piruw mama llaqtapi.
Pedro Henríquez Ureña
Warmi: 	Isabel Lombardo Toledano Churinkuna: ?
San Miguel distritu (Ayakuchu)
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Martha Chávez
Martha Gladys Chávez Cossío de Ocampo sutiyuq warmiqa   paqarisqa Qallaw llaqtapi - ), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq  pulitiku wan taripay amachaqmi.
Céline Dion
thumb|right|200px|Céline Dion, 2012 Céline Marie Claudette Dion sutiyuq warmiqa icha Céline Dion ( paqarisqa Charlemagne llaqtapi - ) huk 🇨🇦 mama llaqtayuq takiqmi, takichaq wan aranway pukllaq.
Q'arachupa
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
Wachu distritu
Wachu distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Huacho) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wawra pruwinsyapi, Lima suyupi. Uma llaqtanqa Wachu llaqtam.
Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Llaqtap amachana santun
thumb|right|150px|[[Pachakamilla Kristu Wachu llaqtapi]]
Lloyds Bank
rikchacha|Lloyds Bank qullqiwasi, Westgate, Wakefield, West Yorkshire llaqta, Skuthallp'a suyupi Lloyds Bank plc nisqaqa huk Hukllachasqa Qhapaq Suyumanta qhatuwasiwan, qhutu qullqi hallch'aywasi wan, Inlishpampapi, Kamri suyupipis sukursalniyuq. Ñawpaqmanta pacha "Tawa Hatun" qullqi waqaychaq qullqi wasikunamanta huknin karqan. Lloyds Bank nisqaqa Hutun Qhapaq suyupi astawan hatun qhatu wasi,, Inlishpampapi, Kamripipis hatun llika sukursalkunayuq, ATM nisqakunayuqpis (hinallataq huk kusachayniyuq rantiqninkunaman Bank of Scotland sukursalninkunawan Iskuthallp'api, Halifax sukursalkunawan North Irlandpi chaymanta viceversa) chaymanta 24 pacha karurimawan chaymanta intirnitpi qullqiwasi qunankunata qun. 2012 watapi, 16 hunu runa rantiqkunayuq karqa chaymanta huch’uy imprisakuna yapanakuna.
Ana de los Ángeles Monteagudo
p'unchawqa warmip raymi p'unchawninmi.
Muya distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Qallawap ñiqi rakirinkuna
Chaqllisinchipiqa lliw qallawakunata Qallawap ñiqi rakirinkuna nisqapim chiqachanchik. Huk qallawap huñunpi (grupo), ura-uranpi chiqachasqa qallawakunaqa kaqlla hinam ruranku. Huk siq'itaqa, chinru-chinrunpi chiqachasqa qallawakunayuq, ñiqi rakiri (periodo) ninchikmi.
Kris Kristofferson
Taytan: Lars Henry Kristofferson; Maman: Mary Ann Ashbrook. Warmikuna: Frances Beer (1960-1969) / Rita Coolidge (1973-1980) / Lisa Meyers (1983). Churinkuna: (8).
Mana q'illay
Q'illaywan ruranakuspa mana q'illayqa iliktrunkunata chaskispa niyatiwu q'ipisqa iñukukuna tukun, q'illaytaq pusitiwu q'ipisqa iñuku tukuptin. Ahinam q'ipisqa iñuku t'inkisqa, kachi tukukun.
362
362 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Daniel F
Daniel Augusto Valdivia Fernández sutiyuq runaqa, icha  Daniel F ( paqarisqa Limaq llaqtapi - ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq takichaq wan takiqmi qarqan.
Taupo Qucha
right|thumb|200px|Taupo Qucha right|thumb|200px|Taupo Qucha tiyanmi kaypi Musuq Silandapi Taupo Qucha (mawri simipi Taupō-nui-a-Tia, inlish simipirí Lake Taupo) Musuq Silandaq aswan hatun quchan hawa hatun kayhina, miqa kayniyuqpas 616 tawa k'uchuyuq kilumitruyuq. Kaypaqa lliwmanta aswan ukhu laru 186 mitru ukhun. Payqa Wichay Wat'aq chawpinpin; paymantaqapas hamushanmi Waikato Mayu (payqapis Musuq Silandaq lliwmanta aswan suyt'u mayun).
Ayna distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Antonio Raimondi pruwinsya
Antuuñu Raymunti pruwinsya (aymara simipi: Antonio Raimondi jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Antonio Raimondi) nisqaqa 🇵🇪 mama llaqtayuq, Anqash suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Llamillin llaqtam.
Wiñay kawsay
Yurirqan 26.10.1964, mamallaqta pushaq: Fernando Belaúnde (Hirnanyu Wilayunti). Chaypia usharun pichqa chunkata watata.
Kaypipas qhaway
thumb|right|240px|Antonio Raimondi
Lola Beltrán
Diskukuna
Llanto y Coraje 1970
La Gran Lola de México 1971
Kantarawi pruwinsya
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
Pimintil distritu
Pimintil distritu (kastilla simipi: Distrito de Pimentel) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Chiklayu pruwinsyapi, Lampalliqi suyupi. Uma llaqtanqa Pimintil llaqtam.
Mercedes Cabanillas
1987 watamanta 1989 Piruwpi Ministra de Educación, Alan García Umalliq Ñawpaq guwiernu.
6G (llika)
Karuwillanakuypiqa 6G nisqaqa suqta kaq miray kuyuchina sistima nisqaqta kamachiynin, kunan pacha mana antaq'aytuyuq willanakuy allwiyakamakunakarurimana willay llikakunata yanapaq wiñachisqa. Chayqa 5Gpata qatiqnin yuyanchakusqa hinaspa yaqapascha astawan usqaylla kanqa. Ñawpaqnin hina, 6G llikakuna kanqacha sakha waskhar karurimana llikakuna, maypichus qunan suyun rakisqa kachkan huch'uy runa suyupi sutichasqa celulakuna. Achka llamk'ana wasikuna (Airtel, Anritsu, Apple, Ericsson, Fly, Huawei, Jio, Keysight, LG, Nokia, NTT Docomo, Samsung, Vi, Xiaomi), yachay mask'ay wasikuna (Allwiyakama musuqyachiy Tarikuqwasi) wan mama llaqtakuna (Hukllachasqa Amirika Suyukuna, Iwrupa Huñu, Chunwa, Indiya, Nihun, Urin kuriya, Singapur wan Hukllachasqa Arap Imiratukuna) 6G llikakunapi munasqankuta rikuchirqanku.
Salas distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
Misiones wamani
Wiñay kawsay
Ley N° 14408.
367
367 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Jaén distritu (Piruw)
Jaén distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Jaén) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Jaén pruwinsyapi, Kashamarka suyupi. Um llaqtanqa Jaén llaqtam.
Ayakuchu suyu
Yachay tarpuy
Musiyukuna:
Yaruwillka pruwinsya
Yaruwillka pruwinsya (aymara simipi: Yaruwillka jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Yarowilca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Wanuku suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Chawinillu llaqtam.
Chuqik'iraw
Hawa t'inkikuna
center|600px|Panoramic
San Pawlu Lipis
San Pawlu Lipis (kastilla simipi: San Pablo de Lípez) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk llaqtam, P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi, San Pawlu Lipis munisipyup uma llaqtanmi.
K'ullpina munisipyu
K'ullpina (kastilla simipi: Municipio de Culpina) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Urin Sinti pruwinsyapi, Chuqichaka suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa K'ullpina llaqtam.
Adrián Salbuchi
Adrián Slabuchi sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Buenos Aires llaqtapi -  ), huk 🇦🇷 mama llaqtayuq Ñawpanchu tapuy willay kamayuq wan qillqaqpas qarqan.
K'ullpina munisipyu
Simikuna
K'ullpina munisipyupiqa kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Ch'iquy
Wasichanapaqtaq pirqana rumikunatam ch'iqunku.
Karuwillanakuna
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
P'allqa distritu (Wankawillka)
P'allqa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Palca) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wankawillka pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa P'allqa llaqtam.
San José de los Molinos distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Aqu
thumb|right|260px|[[Aqu-aqupi aqu.]] thumb|right|260px|[[Challakupi aqu, machapukunawan.]] Aqu icha T'iyu nisqaqa rumimanta ancha uchuylla rakikunam, sallqa pachapi kay hinam tukusqa, ahinataq hatun quchap chalapi machapunkunapi icha sinchi wayrapi, unay watakunawan. Chayrayku aqutaqa qucha, mayu patapi challakupim, aqu-aqu nisqa ch'in pachakunapim tarinchik.
Ch'ipachiy
Ch'ipachiy nisqaqa raqhirayasqa last'akunata qillqana p'anqaman ñit'isqa icha huk allwiyawan rikch'akunata, qillqakunata ruraymi. Kaypi qhaway:
Fernando León de Vivero
Yachaywasi: Colegio Nuestra Señora de Guadalupe (Limaq). Nuna wiñachiq: Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin.
Paul Newman
Tayta: Arthur Samuel Newman; Mama:  Terézia Fecková.
Istunya
thumb|right|290px|Saywitu: Istunya thumb|right|200px rikchacha|Istunya 2021 Istunya, Istuña icha Iyisti utaq Istisuyu (Istunya simipi Wiru simipipas: Eesti) nisqaqa Iwrupapi huk mamallaqtam. Uma llaqtanqa Tallin llaqtam.
Pukllanamanta Willakuy 2
Pukllanamanta Willakuy 2 (inlish simipi: Toy Story 2) nisqaqa 1999 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa John Lassetermi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa. Pilikula nisqaqa ñiqin piti pilikula Pukllanamanta Willakuy. Kimsa piti Pukllanamanta Willakuy 3 2010 watapi rurasqa.
Wanuku pruwinsya
Wanuku pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Huánuco) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Wanuku suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Wanuku llaqtam.
Waki
Waki (kastilla simipi: sociedad) nisqaqa huk llaqtapi - runa llaqtapi, mama llaqtapi - lliw runantinpa kawsayninmi, runapura kayninkunam.
Pillchaka distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Qalasaya (Punu)
Qalasaya (Kalasaya) llaqtaqa Piruw mama llaqtapi huk mawk'a llaqtam, Punu suyupi, Lampa pruwinsyapi, Pukara distritupi. Pukara llaqtamantaqa 1 km karum.
San Juan Bautista distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
Siwas
.Siwas nisqaqa (kastilla simipi: Sihuas) Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk llaqtam, Siwas pruwinsyap uma llaqtanmi.
Waqanki
Waqanki, Walkanki icha Gallu-gallu (latin simipi: Masdevallia veitchiana) nisqaqa huk hillurina yuram, Piruw mamallaqtapi, Qusqu suyupi wiñaq.
Santiago (Ika) distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Hatun qucha
Ancha hatun quchakunaqa mama quchakunam, allpa pachakunap rakisqan:
Chakisapa uru
Chakisapa uru (Opiliones) nisqakunaqa huk pakchakunam, mana awayta atiqchu. Pusaqnintin chakinkunaqa ancha sunim, ancha suyt'um. Ch'iñicha kawsaqraq icha wañusqaña kawsaqkunatam mikhunku.
Víctor Freundt
Chorrillos distritu kurakanin (1931-1933)
Ígor Stravinski
thumb|right|270px|Ígor Stravinski. right|270px|Ígor Stravinski silq'uynin.
1983
1983 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Luigi Einaudi
Yachay wasi: Liceo classico Cavour.
Chiyu
Chiyu icha Wamintsi (Fuchsia) nisqakunaqa huk yurakunam, thansakunam, yawarch'unqa yura rikch'aq ayllu (Onagraceae) nisqaman kapuq, pachakchá rikch'aqniyuq, Awya Yalapi wiñaq.
Luis Carranza distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Gladys Camacho Ríos
Gladys Camacho Ríosqa San Simun hatun yachay wasipi (Universidad Mayor de San Simón) yachaqarqan. 2011, 2012 watakunapi Ransiyapi Lille llaqtapi Akadimyapi kastilla simitam yachachirqan. Chaymantataq New York Yachay Suntur (New York University NYU) nisqapim yachachiq tukurqan. 2013 watapi “Phuyup Yawar Waqaynin” nisqa kawsay rikch'antam uyancharqan. Chay liwrupiqa Faustinu Camacho Soto sutiyuq hatun taytanpa kawsasqanmantam willan, 1936 watamanta 1970 watakama. Chaymanta buliwyanu Uma Piwra ayllu llaqtachapi willakuykunatam uyarispa qillqarqan, 2019 watapi uyanchaspa. 2019 watapi Uma Piwra llaqtachapi rimaymanta willaspa qillqantam qurqan Austin llaqtapi Texas Yachay Suntur (University of Texas) nisqaman, Master of Arts nisqa tukunanpaq. Kunanqa New York llaqtapi kawsachkaspa Center for Latin American and Caribbean Studies at NYU nisqapim llamk'achkan.
Willka distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Joe Quijano
Alma mater: Colombia Yachay Sunturnin.
Rurrenabaque
Apaykachana
thumb|right|220px|[[Rurrenabaque antanka pampa]]
Quwapaq ñukch'u
Quwapaq ñukch'u, chimpu-chimpu, uchu-uchu icha kampanilla (Fuchsia corymbiflora syn. Fuchsia boliviana) nisqaqa huk thansam, puka t'ikayuqmi, rikch'aq chiyum, Antikunapi wiñaq.
Paul Anka
Paul Albert Anka sutiyuq runaqa (* 30 ñiqin anta situwa killapi 1941 paqarisqa Ottawa llaqtapi - ) huk Kanada mama llaqtayuq takiqmi wan takichaq qarqan.
Jaltenco
thumbnail|150px|left|Jaltencop wallqanqan. thumbnail|250px|Jaltenco.
Chiway distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Qaras distritu
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Qaras llaqtam (25-VII-1857).
Chukulati
thumb|Chukulati. Chukulati nisqaqa (nawa simimanta: xocoātl icha xocolātl "hayaq yaku [kakawa, waynilla, uchumanta chaqrusqa], kakawa upyana", xococ "hayaq", ātl "yaku", icha maya simimanta chocolhaa) kakawa k'aspip rurunmanta hurqusqa kakawa pasta, kakawa wira, asukarwan chaqrusqamanta rurasqa misk'i mikhunam.
Mejía quchakuna mamallaqta willkachasqa
Mejía quchakuna mamallaqta willkachasqa (kastilla simipi: Santuario Nacional de Lagunas de Mejía) suyuqa amachasqam kachkan, Piruw mama llaqtapi, Ariqipa suyupi, Islay pruwinsyapi.
Kastilla
Kastilla nisqaqa Iwrupapi huk kathuliku qhapaq suyus karqan. 1492 Aragun suyuwan huñunakuspa Ispaña qhapaq suyus tukurqan.
DrDisRespect
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Mana Iñinakuna
Mana Iñinakuna (inlish simipi: The Incredibles, kastilla simipi: Los Increíbles) nisqaqa 2004 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Brad Birdmi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa.
Tati distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
David Tejada
Yachaywasi:
Kakawa upyana
thumb|320px|Chukulatita upyachkaq [[mishtika qhapaqkuna, Nuttall qillqamanta.]]
Rafael Matallana
Rafael Matallana Tirado  sutiyuq runaqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi  -  wañusqa Limaq llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq takichaq wan takiqmi  kastilla simillapim qillqarqan.
Taisha
Taisha (kastilla simipi: Taisha) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Morona Santiago markapi, huk llaqtam, Taisha kitip uma llaqtanmi.