cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wanay
Wanay (Phalacrocorax bougainvillii) nisqaqa piruwanu chalapi kawsaq kusurim, challwa mikhuq.
Raqash distritu
Raqash distritu (kastilla simipi: Distrito de Ragash) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Siwas pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Raqash llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
P'anqa
P'anqa, kichwapi Panka nisqaqa kaykunatam niyta munanmi:
Papa
Papa (latin simipi: Solanum tuberosum L., Solanum andigenum Jus. et Buk.) nisqaqa, Chinchaysuyupi Aqshu icha Akshu nisqapas lliw yurakunamanta aswan chaninchasqa allpapi puquq chakra yuram.
Chinchilla
Chinchilla (genus Chinchilla, syn. Eriomys) nisqakunaqa Antikunapi kawsaq ñuñuq, khankiq uywakunam. Runakuna ancha chaniyuq qaranrayku chakuykuptinmi ancha chikichasqam.
Chunkantin Kamachiykuna
(1) Dyusqa kay tukuyta rimaspa ñirqan:
Tunpis suyu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Taqna suyu
Pulitika rakiy
Tawa pruwinsyanmi kan.
Ataqiru distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Sara
Sara (Zea mays) nisqaqa (huk k'iti rimaykunapi hara icha hala nisqapas) lliw yurakunamanta aswan chaninchasqa riwi chakra yuram.
Alfredo Palacio
Huk hampi kamayuq karqaspa 2005 p'unchawmantam  2007 p'unchawkama Ikwadurpa umalliqnin (Mamallaktata Pushak nisqa) karqan. Qatiqninqa Rafael Corream.
Sara
Rikch'aqkuna
rikchacha|lluqi|140px|[[Ch'ullpi sara]]
Sarajevo
Hawa tinkikuna
[Category:Uma llaqta (Iwrupa)]]
José Luis Carranza
José Luis Carranza Vivanco ( * paqarisqa Lima llaqtapi, Piruw mama llaqtapi - ) sutiyuq runaqa huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Amashqa distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Siwas distritu
Siwas distritu (kastilla simipi: Distrito de Sihuas) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Siwas pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Siwas llaqtam.
Chumpiwillka pruwinsya
Simikuna
Pukyu:
P'utuqsi urqu
P'utuqsi urqu, Sumaq urqu icha Qullqi urqu (kastilla simipi: Cerro Rico) nisqaqa huk urqum Buliwya mama llaqtapi P'utuqsi suyupi, P'utuqsi llaqta ñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta 4.800 mitrum aswan hanaq.
Atiquipa distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Louis Pasteur
Tayta: Jean Pasteur ; Mama: Marie Laurent.
Ika suyu
Uywakuna
thumb|left|160px|Phyllodactylus angustidigitus thumb|left|160px|[[Sichura atuq Pseudalopex sechurae, Chaparri, Kunti Piruw]]
Uluru
thumb|right|300px|Uluru ([[Awstralya)]] thumb|right|220px|Uluru Uluru (inlish simipi: Ayers Rock) nisqaqa Awstralyapi huk urqum. Pikchunqa mama quchamanta 867 mitrum aswan hanaq.
Kaphiy
thumbnail|300px|right|Kaphiy [[suyk'u.]] Kaphiy icha Kafiy nisqaqa huk hatarichinapaq upyanam, kaphiyna nisqayuq, kaphiy yurap rurukunamanta rurasqa.
Ukayali suyu
Pulitika rakiy
Tawa pruwinsyanmi kan:
Anta distritu (Anqash)
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Ljubljana
right|thumb|290px|Ljubljana, [[Isluwinya]] Ljubljana llaqtaqa Isluwinya mama llaqtap uma llaqtanmi. Ljubljana llaqtapiqa 255.115 runakunam kawsachkanku (2005).
Martin de Porres
Hawa t'inkikuna
thumbnail|150px|left|Pintura anonima italiana de San Martin de Porres. thumbnail|150px|right|San Martín de Porras-paq, Lima llaqtapi.
Yaya Inti
Yaya Intiqa Sapa Inkap, Inkarripa yayansi karqan.
Bella Unión distritu
Bella Unión distritu (kastilla simipi: Distrito de Bella Unión) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qarawili pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Bella Unión llaqtam.
Joya de los Sachas kiti
Pulitika Rakiy
Pusaq chakrapura kitillinmi kan:
7.- Lago San Pedro.
Papil
Kunan pacha lliwmanta aswan qillqana p'anqataqa q'iru q'upakunamantam ruranchik. Ñawpa pachataq p'acha q'upamantataq, utkhumantas rurarqan.
Yaku wapsi
Yaku wapsi nisqaqa wapsi kachkaq yakum.
Muqiwa suyu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Isaac Newton
thumb|right|200px|Isaac Newton. Sir Isaac Newton sutiyuq runaqa (4 ñiqin qhulla puquy killapi 1643 NS paqarisqa Lincolnshirepi; 31 ñiqin pawqar waray killapi 1727 NS wañusqa Kensingtonpi, kunan London llaqtapi) huk pachaykamaymanta, yupanamanta yachaqsi, yachay wayllukuqsi, alkhimistas karqan, Inlatirrayuq.
Mataqutu distritu
Mataqutu distritu (kastilla simipi: Distrito de Matacoto) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Yunkay pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Mataqutu llaqtam.
Chala distritu
Simikuna
Pukyu:
Mataqutu distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Henry Ford
right|thumb|250px|Henry Ford (1919). right|thumb|250px| Ford Model 1927
Ford Motor Company sutiyuq antawa ruruchinap kamariqninsi, tawqa ruraykuypa kamariqninsi.
Hiwya distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Karu kay tupu
Thatki = meter
Huq'ullu
thumb|Rana rugosa nisqa k'ayrap huq'ullun, sulluchakunapas. thumb|right|180px|Chunka p'unchawniyuq huq'ullukuna. Huq'ullu, kichwapi chimpaluk nisqakunaqa k'ayrap, hamp'atup, huk allpa yaku kawsaqpa llullunkunam. Yakupi kawsaspa challwa hina yawsamaq nisqawan samanku.
Shunko
Shunko nisqaqa kawsay rikch'a liwrum, Jorge W. Ábalos-pa qillqasqan 1949 watapi.
Muñani distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Allpamayu
Allpamayu nisqaqa huk allpasapa mayukunap sutinmi - yawar mayu nisqapas -, chaymantataqmi huk llaqtakunapas sutinchasqan.
Wanuwanu distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Nicolaus Copernicus
thumb|200px|Nicolaus Copernicus Nicolaus Copernicus (Mikołaj Kopernik, Nikolaus Kopernikus) sutiyuq runaqa ( paqarisqa Toruń llaqtapi, Pulunyapi; wañusqa Frombork llaqtapi, Pulunyapi) huk 🇵🇱 mama llaqtayuq quyllur yachaymanta, yupanamanta yachaqsi, hampikamayuqsi karqan.
Santa Kurus munisipyu
Kantunkuna
Tawa kantunmi kan:
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta mana indihina, Qhichwa runakunam runakunapas tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Amboró mamallaqta parki
Fauna
Pisqukuna: 840 rikch'aq
Allpa yaku kawsaqkuna: 76 rikch'aq
Qillu distritu
Simikuna
Kay distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Putuni distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Leonardo da Vinci
Leonardo di Ser Piero da Vinci sutiyuq runaqa, icha  Leonardo   (* paqarisqa Anchiano llaqtapi, Italyapi -  † wañusqa Cloux llaqtapi, Fransyapi), huk 🇮🇹 mama llaqtayuq wasichay kamayuqmi (arkitiktu), rumirum (iskultur), llimphiqmi, tarina kamaqmi, pachaykamay yachaqmi, quyllur yachaqmi, pacha yachaqmi, pacha tupuy yachaqmi, yura yachaqmi, chaqllisinchi yachaqpas qarqan.
Tinku distritu (Anqash)
Simikuna
Pukyu:
Wankayuq pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa, Juan Antonio Pezet Umalliq.
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Ranrahirka distritu
Simikuna
Kay distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Shupluy Listritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
1967
1967 wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Yunka distritu (Anqash)
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Chupan distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Chawpi Awya Yala
<div style="float: right; margin: 0 0 1em 2em; width: 27em; text-align: right; font-size: 0.86em; font-family: lucida grande, sans-serif; line-height: normal;"> <div style="border: 1px solid #ccd2d9; background: #f9f9f9; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;"> Chawpi Awya Yala 220px Chawpi Awya Yala icha Chawpi Amerika nisqataqa Chinchay Awya Yalaman tawqachinchikmi. Chaypiqa kay qatiq mama llaqtakunam:
Yunka distritu (Anqash)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Yana Chaka-Chemillén mamallaqta wari kancha
Yurakuna
thumb|left|160px|[[Mullupu waska]]
Runakuna
Parkipi Yanisharunakunam tiyanku.
Rosa Luxemburg
thumb|right|Rosa Luxemburg thumb|right|Rosa Luxemburg thumb|right|Rosa Luxemburg
Kichwa runa
Simi kawsaypash
Kichwa runakuna kichwa simita riman. Kichwa simika ashta dialectokunata (shina Sachapa kichwa, Chimpurasupa kichwapash, Impapurapa kichwapash etc.) charin, chaymanta yachachikkunaka Kichwa Amawta Kamachikpi tantanakurirka, paykunaka Shukllachishka Kichwa rurarka. Kunan, Iskay simipi iskay kawsaypi yachay wasikunapi, Shukllachishka Kichwaka yachachishkami kan. Shinalla, ashtawan kichwa runakunaka kastilla simita riman. Ayllu llaktakunapi, tawka runakunaka runa simita kastilla simiwan chapun, chay rimaykunaka chapushka nishkami.
Kichwa runakunapa kawsayka llaktapi hatun sapikunata charin. Paykuna yuyan Pachamamaka ñuka wasimi kan, chaymanta payman mikunakunata karan. Shinalla kichwa runakunaka yuyan, Inti kunukta, achiktapash ñukanchikman karan. Chaymanta Inti raymipi tukuy watakunapi tushunami, takinamipash kan. Kichwa runapa kawsaypi, ruku runakuna ashta kuyashkami kan, paykunaka taytaka, mamaka nishkami kan.
Ikwadurpi Kichwa runa llaqtakuna
Ikwadurpi, kichwa runakuna Antikunapi, Amasuniyapipash kawsan. Amasuniya kichwa kunakuna mamallaktayuk kan. Paykuna Napu markapi, Pastasa markapi, Sukumpiyu markapi, Orellana markapipash kawsakun. Chay markakunapi, 80.000 kichwa runakuna kawsakun, CODENPE nin. Amasuniya mamallaktapi, iskay runa llaktakuna tiyan, shuk runa llaktapi Napurunakunaka kawsakun, shuk runa llaktapipash Pastasa runakunaka kawsakun. Sarayaku shuk Amasuniya kichwa ayllullaktami kan.
Shuk kichwa runakuna Antikunapi kawsan. Antikunapi, tawka kichwa runa llaktakunaka tiyan :
Inti Llika
Astawanpas, puriq quyllurchakunam (planitachakuna, asteroides) aquchinchaykunapas (cometas) intita muyupayanku.
Beatriz Merino
rikchacha Beatriz Merino Lucero (* paqarisqa Lima llaqtapi - ) piruwanu kamachiy amachaqmi warmi pulitika nisqapas. Piruw mama llaqtayuw Taripay amachaqmi. Tukuy Abya Yalapi ñawpaq kaq warmis kaspa Primera Ministra tukurqan. Chaymantataqsi ñawpaq kaq warmi kaspa Defensora del Pueblo nisqapas tukurqan.
Ihiptu
Pulitika rakiy
thumb|300px|27 Ihiptu suyukuna (2011). thumb|300px|27 suyukuna (Ihiptu).
Cumaná
Wiñay kawsay
Kamasqa llaqtataqa m kamarirqan.
Maria Reiche
Maria Reiche paqarisqa Alimanyapi Dresden sutiyuq llaqtapi 15 kaq punchawpi mayu killapi 1903 watapi. Paqarisqan llaqtapi yachakurqan yupanayachayta, yachay wasipi yachachinanpaq. 1932 watapi Piruwman chayamurqa, aliman kunsulpa churinkuna uywananpaq Kusku llaqtapi. Achka wata qhepata, Limaman astakamurqa. Chaypi llamkarqa Paul Kosok sutiyuq arkyulugupaq qillqasqanta tikraspan. Paul Kosok llamkarqa Naska siq'ikunamanta. Chaykunamanta ñawinchaptin, Mariapa uman rikcharirurqa Naskapa siqinkunapaq. 1947 watamanta payñataq librukuna qillqayta qallarirqa. Sumaqta Naska siqikunamanta willakuyninwan qatirqa yaqa wañunankama. Pay yanaparqa wakinkuna yachakunankupaq, allin riqsinankupaq Nascapa pampankunata. Paya kachkaspa Maria chaskira Piruw istadumanta aswan hatun urdinta, Orden del Sol sutiyuq. Chaywan llamkasqanta chanincharaku. UNESCOmanta chaskirqa Machu Pikchuwan sutichasqa midallata. 1998 watapi Maria wañurqa Hospital de las Fuerzas Aereas wasipi, Lima hatun llaqtapi. Naskapa hichpanpi pampakurqa, allin pampasqata. Wañusqanrayku huk llaqtakunamantapas chayamurqaku achka kamachikuqkuna. Yachasqan wasi Naskapa hichpanpi kunan musiyu hina kachkan.
Puka Kapirusitamanta
thumb|right|290px| Puka Kapirusitamanta (aliman simipi: Rotkäppchen icha Rotkäppchen und der Wolf (Puka Kapirusitamanta atuqmantawan) nisqaqa Grimm wawqikunap (Jacob Grimm, Wilhelm Grimm) Alimanyapi pallasqan huk willakuymi.
Saman distritu
Saman distritu kamasqa wata
Qawaq distritu
Simikuna
Pukyu:
Kikacha distritu
Simikuna
Pukyu:
Warak'a
thumb|270px|[[Allpaqa millmamanta rurasqa piruwanu warak'a.]] thumb|270px|Huk warak'a. thumb|right|130px|[[Tirachina nisqa: ama warak'awan pantaychu.]] Warak'a nisqaqa huk chakunapaq chuqana ayñim. Chakuq ñawpaqta warak'awan rumita muyuchispa, muyu aypalla utaychkaptin chaymanta huk warak'ap puchunta makinta paskaspa chay rumitaqa chuqanmi.
Chutanu mayu
Chutanu mayu (kastilla simipi: Río Chotano) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Kashamarka suyupi, huk mayum.
Lumpaki kiti
Pulitika Rakiy
Tawa kitillinmi kan:
Pachahina
5 Pirwa
Utuyu
Llaqtapi paqarisqa
thumb|left|120px|Cornelio Saavedra (1759 - 1829) Chaypiqa Cornelio Saavedras paqarirqa jinataq bawtisakurqa. Payqa Argentinap ñawpaq umalliqninsi karqa. Chayrayku sutikun Cornelio Saavedra pruwinsya.
Thakisqa Hatunqucha
thumb|300px|right|Pasiphiku mama qucha Thakisqa Hatunqucha nisqaqa (kastilla simipi: Océano Pacífico, inlish simipi: Pacific Ocean, Ankash qallupi Qasi mamaqucha) Tiksi muyuntinpi lliwmanta aswan hatun mama qucham, Apya Yalap, Asyap, Awustaralyap chawpinpi.
Wuliwiya yaykuq, Chili inliskunawan intur, qichusqa 1879-84pi.
Lichi-lichi
Lichi-lichi icha Leche-leche nisqaqa huk lichi hillisapa qurakunap sutinmi. Kay qurakunamanta aswanqa ch'antasqa tuktuyuq (Compositae) yura rikch'aq ayllumanmi kapun, hukkunataq Allqumiyu yura rikch'aq ayllu (Apocynaceae), Wachanqa yura rikch'aq ayllu (Euphorbiaceae) nisqa yura rikch'aq ayllukunamanmi.
Cascales kiti
Pulitika Rakiy
Kimsa kitillinmi kan:
Chuschi distritu
Takipakuy
Takipakuqkuna, tukapakuqkuna kanchkanmi achka:
- Warma: Flor María Chipana    http://es.youtube.com/watch?v=iP9LDPhDcDc
Wamanrasu
Wamanrasu (kastilla simipi: Nevado Huamanrazo) nisqaqa Antikunapi, Piruwllaqtapi, huk rit'i urqum Chunta wallapi, Wankawillka suyupi, Chuqlluqucha pruwinsyapi, Santa Ana distritupi, Wankawillka pruwinsyapipas, Wankawillka distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.298 mitrum aswan hanaq.
María Parado de Bellido distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Ch'iñi kawsay yachay
thumb|250px|right|Ch'iñi kawsay yachay. thumb|200px|right|[[Antonie van Leeuwenhoek.]] Ch'iñi kawsay yachay icha Mikrubiyuluhiya (microbiologia) nisqaqa (grigu simimanta: mikros = uchuy, ch'iñi) ancha ch'iñichalla kawsaqkunamanta - añakikunamanta, uchuy k'allampakunamanta, laquchakunamanta - yachaymi.
Saqa-saqa
Llanka pilli, Saqa-saqa, Charanpilli, Pilli-pilli icha Leche-leche (Taraxacum officinale syn. Leontodon taraxacum) nisqaqa huk Ch'antasqa tuktuyuq rikch'aq ayllu, q'illu waytaq, lichi hillisapa quram, hampi yuram.
Aliman Dimukratiku Republika
Aliman Dimukratiku Republika (aliman simipi Deutsche Demokratische Republik, DDR) nisqaqa huk susyalista republikam karqan, 1949 watamanta 1990 watakamam.
Aliman Dimukratiku Republikap musikun, kawpay llikanpas ismuptin 1989 watapi Erich Honecker sutiyuq pusaqnin urmachisqa karqan. 1990 watapi akllanakuypi akllasqa musuq kamachinaqa mama llaqtata chulluchiyta kamarikurqan. Chaymantataq Tantasqa Republika Alimanyaman hukllakurqan. Chaywanmi susyalismu qulluchisqa kaptin runa llaqtap kapuyninkuna (Volkseigentum) nisqaqa kapitalistakunaman, aswanta kunti Alimanyayuq ruruchinakunamanmi qhatusqa karqan.
Altar (Chunta walla)
Altar nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk rit'i urqum Chunta wallapi, Wankawillka suyupi, Chuqlluqucha pruwinsyapi, Awrawa distritupi, Chuqlluqucha distritupipas, Wankawillka pruwinsyapipas, Ascensión distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.268 mitrum aswan hanaq.
Zinedine Zidane
Warmi: Véronique Fernández. Churinkuna: Enzo Alan Zidane Fernández (24.3.1995), Luca Zidane Fernández (13.5.1998), Theo Zidane Fernández (18.5.2002) wan Elyaz Zidane Fernández (26.12.2005).
Teodoro Fernández
Taytan: Tomás Fernández Cisneros; Maman: Raymunda Meyzán.
Antaykira
thumb|right|200px|Antaykira. Antaykira, Lluqsirqusqa wawa, Qhulla wawa icha Ñajch'a nisqaqa ñaqhalla paqarisqa pallpam, wawam.
Upas listritu
Upas listritu (kastilla simipi: Distrito de Obas) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Wanuku suyupi, Yaruwillka pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Obas llaqtam.
Situwa Raymi
Situwa Raymi nisqaqa Inkakunap phistasqan raymi tarpuy killapi p'unchaw tuta kuskan kayninpi.
San Husiy distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Alsace
Alsace (aliman simipi: Elsass) nisqaqa huk riqyunmi Ransiya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Strasbourg llaqtam
Yamusukru
Allpa saywachi
6°49′N 5°17′W
Waraquchayaq
Waraquchayaq nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, Wankawillka suyupi, huk urqum.
Isiboro Secure mamallaqta parki
Fauna
Allpa yaku kawsaqkuna:
Runa llaqtakuna
Kay mamallaqta parkipiqa Moxos runakuna, Yurakari runa, Chiman runa, Aymara runakuna, Qhichwa runakunapas tiyanku.
Lluchiwa listritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
San Kristuwal (Winisuyla)
Runakuna
2001 watapi runa yupaykamaqa 307 000 runayuqmi kachkan.
Inlispampa
Inlispampa suyupi paqarisqa
Taki kapchiy thumb|right|160px|Edward Elgar, 1901
Yachay / Llup'ina:
Wikipidiya:Pichqantin tiksi tunu
Tukuy Wikipidiyap kamachinkunaqa kay pichqantin tiksi tunukunapim pisichayta atinchik Wikipidiyata sut'ichananchikpaq:
Ayu distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Akchiq Ñan
Wiñay kawsay
Maqanakuy puchukaptinpas, Antikunapiqa llik'isqa ayllukuna, llaqtakuna kakunmi. Tukuy millay rurasqamanta willanapaqqa, disimri killapi 2000 Valentín Paniagua sutiyuq umalliq Piruwpa Chiqappaq Allinyanakapunapaq Kacharimuynin (Comisión de la Verdad y Reconciliación de Perú) nisqata kamarqan. Chay kacharimusqa runakunaqa 16985 runata willachispa 21 tantaykunapi 9500 ñak'arichisqa runata uyarispa hatun willayta qillqarqan, 28 ñiqin chakra yapuy killapi 2003 p'unchawpi Alejandro Toledo sutiyuq umalliqman willaspa.
San Juan de Los Morros
Wiñay kawsay
Kamasqa llaqtataqa m kamarirqan.
Uslu
Oslo llaqtaqa Nurwiga mama llaqtap uma llaqtanmi. Oslo llaqtapiqa 547 155 runakunam kawsachkanku (2006).
Lata phukuna waqachina
Lata phukuna waqachina nisqakunaqa latamanta (q'illaymanta) rurasqa phukuna waqachinakunam.
Boscastle
thumb|right|290px|Museum of Witchcraft, Boscastle Boscastle (Cornualles simipi: Kastel Boterel) nisqaqa Inlatirra suyupi, Hukllachasqa Qhapaq Suyupi huk llaqtam, Cornwall suyupi.
Reykjavík
Reykjavík llaqtaqa Islandya mama llaqtap uma llaqtanmi. Reykjavík llaqtapiqa 116.446 runakunam kawsachkanku (2006).
Ch'iqakupi
Ch'iqakupi (kastilla simipi: Checacupe) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsiyapi, Ch'iqakupi distritup uma llaqtanmi.
House
House nisqaqa huk pinchikilla musika rikch'aqmi. Rikcha:House Music Demo.ogg
Pirini distritu
Pirini distritu (kastilla simipi: Distrito de Perené) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Chanchamayu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pirini llaqtam.
P'uchqu qucha kiti
Runakuna
Cofán runakunaqa Cofán Dureno ayllu llaqtapi kawsanku, Dureno kitillipi.
Aquitaine
Llaqtakuna
Hatun llaqtakuna (> 20.000 runakuna (1999)):
Siwya distritu
Simikuna
Pukyu:
Lev Yashin
250px|right|thumb| Lev Yashin medalla Lev Ivánovich Yashin sutiyuq runaqa (rusiya simipi: Лев Ива́нович Я́шин), (*  paqarisqa Moskwa llaqtapi -   wañusqa Moskwa llaqtapi), huk 🇷🇺 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.
Antisana
Antisana (kastilla simipi: Antisana) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk nina urqum, Napu markap kuntinpi, Antisana risirwapi. Pikchunqa mama quchamanta 5.704 / 5.753 mitrum aswan hanaq. Kitu llaqtamantaqa 55 km karum. thumb|left|290px|Antisana, [[Sinchulawa, Qutuphaqsi, Sunqu, Illinisa]]
Qunchan distritu (Chuta)
Qunchan distritu (kastilla simipi: Distrito de Conchán) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, Chuta pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Qunchan llaqtam.
Jesús Nazareno distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pichanaki listritu
Pichanaki listritu (kastilla simipi: Distrito de Pichanaqui) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Chanchamayu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Uray Pichanaki llaqtam.
Ch'illkaymarka distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Jazz
thumb|right|250px|[[Louis Armstrong "Satchmo" sutiyuq waqachiq huk ancha chaninchasqa, riqsirisqa jazz ruraqmi.]] Jazz nisqaqa huk musika istilum, chunka isqunniyuq kaq pachakwatap puchukayninpi paqarisqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi, iskay chunka pachakwatapitaq lliw Tiksimuyuntinpi mast'asqa.
Lenín Moreno
thumb|right|250px| Lenín Moreno - [[Ikwadurpa umalliqnin]] 200px|right| Lenín Moreno Lenín Boltaire Moreno Garcés (Linin Wultir Murinu Arsis) sutiyuq runaqa ( paqarisqa Nuevo Rocafuerte llaqtapi - ) huk 🇪🇨 mama llaqtayuq pulitiku runam.
Chuqu distritu
Chuqu distritu (kastilla simipi Distrito de Choco) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Aplaw pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Chuqu llaqtam.
Apurimaq suyu
Apurimaq suyu (aymara simipi: Apurimaq jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento de Apurímac) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Awankay llaqtam.
Karu puriy
thumb|right|220px|[[Awankay]] thumb|right|220px|Suntur, mawk'a llaqta
Bahuaja-Sonene mamallaqta wari kancha
Kay parkip sutinqa Bahuaja mayumanta (Tampupata mayu), Sonene mayumantapas (Heath mayu) sut'ichasqam.
Planoise
Planoisepiqa 20.700 runakunam kawsachkanku (1999).
Art Garfunkel
thumb|right|260px| Art Garfunkel 2013 Arthur Ira Garfunkel, sutiyuq runaqa, icha Art Garfunkel (*  paqarisqa New York llaqtapi - ) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq rock takichaq, piano wasichaq wan takiqsi qarqan.
Qhichwa Suyu Yachachiymanta Kunaq
Qhichwa Suyu Yachachiymanta Kunaqqa tukuy Buliwyayuq runakunapaq iskay simipi iskay kawsaypi yachaypaqmi rimapun.
Yanakancha distritu (Chupaka)
Simikuna
Pukyu:
Aysana
150px|thumb|Aysanakuna. Aysana, Llasachiq icha Turaqchana nisqaqa imappas llasayninta tupunapaq llamk'anam.
Pallqarahu
Pallqarahu nisqaqa, Anqash rimaypi Pallqarasu, (kastilla qillqaypi Palcaraju) Piruw mama llaqtapi huk rit'i urqum, Anqash suyupi, Qarwa pruwinsyapi, Aqu distritupi, Waras pruwinsyapipas, Independencia distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 6.274 mitrum aswan hanaq (Chawpi Pallqarahu).
Ithiyupya
Wiñay kawsay
Icha Abisinia (Alta Æthiopía).
Awqaq sipas suyu
Simikuna
Pukyu:
Rurimachay
Rurimachay nisqaqa Antikunapi, Piruwpi huk rit'i urqum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi. Pikchunqa mama quchamanta 6.309 mitrum aswan hanaq.
Chupaka distritu
Chupaka distritu (kastilla simipi: Distrito de Chupaca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Chupaka pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Chupaka llaqtam.
Buliwyapi indihina yachay suntur
Kunan Buliwyapi indihina yachay suntur nisqakunaqa kimsantinmi.
Charasani
Charasani (kastilla simipi: Charazani) icha Villa Juan José Perez nisqaqa Buliwya mama llaqtap, Chuqiyapu suyupi, huk llaqtam, Bautista Saavedra pruwinsyap uma llaqtanmi.
Tarma pruwinsya
Allpa saywachi
Yuraqmayu rit'iqa aswan hatun urqum Tarma pruwinsyapi, kayninsi 5.160 m sayayniyuq.
Simikuna
thumb|right|200px|[[Tarma]]
Urin Chunkus distritu
Simikuna
Pukyu:
Lamas
Lamas nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, San Martin suyupi, Lamas pruwinsyap uma llaqtanmi. Lamas llaqtapiqa 11.218 runakunam kawsachkanku (2005).
Pakayqasa distritu
Simikuna
Pukyu:
Tawamanu pruwinsya
Runakuna
Tawamanu pruwinsyapiqa Amarakaeri, Piru, Yaminawa runakunam tiyanku.
Huchusuma distritu
thumb|right|290px|Huchusuma llaqtaqa (Desaguadero) [[Wiñaymarka qucha patanpi, saywapi Buliwya - Piruw]] Huchusuma distritu (kastilla simipi: Distrito de Desaguadero) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Punu suyupi, Chukuwitu pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Huchusuma llaqtam. Distrituntaqa Huchusuma mayum purin.
Mach'aqway distritu
Mach'aqway distritu icha Machaway distritu (kastilla simipi Distrito de Machaguay) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Aplaw pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Mach'aqway llaqtam. thumb|left|180px|Mach'aqway llaqta
Simikuna
Pukyu:
Wikipidiya:Wikipidiyamanta rimanakuy
Kay p'anqapi kay Qhichwa Wikipidiyamantam rimanakusunchik.
Ima hinam rimanakuspa akllasunchik
Mana arí ninakuspaqa, kay imanapuram akllanchikman.
Yawli wamani
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Pachan simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
Mitan kamay
Kaymi raki huñukunapaq katiguriyakuna:
Rikch'aq ayllu
Rikch'aq ayllu (latin simipi: familia) nisqaqa kawsaqkunapaq mitan kamaypi, raki huñukunapaq huk katiguriyam.
Cristina Fernández
2007 watamanta 2015 watakama umallinamanta qarqurqan.
Taytan: Eduardo Fernández, Maman: Ofelia Esther Wilhelm. Qusan: Néstor Kirchner Churinakuna: (2) Florencia wan Máximo Kirchner.
Mauricio Macri
2015 watamanta 2019 watakama 🇦🇷 umallinamanta qarqurqan.
Rumiñawi (awqaq pusaq)
Rumiñawiqa Atawallpap hatun awqaq pusaqnin kaspa Waskarman hayus awqarqan. 1532 watapis Rumiñawi, Kiskis, Challkuchimaq (Qarakuchima) atispa awqaqninkunata Qusquman pusqarqan. Francisco Pizarro 26 ñiqin anta situwa killapi 1533 Atawallpatas Kashamarka llaqtapi wañuchiptinsi Rumiñawi Chinchaysuyuman ayqispa ankalliytas qallarirqan. Sebastián de Belalcázarpa pusasqan ispañulkunata hark'ayta munaspa manas atirqanchu. Tiyuqaqa ñiqpi (kunan Chimpurasu markapi) huk ispañul kawallukunata wañuchispanpas atipasqa karqan. Churinkunaqa chaypachas wañurqan. Kitu llaqtatas thuñichirqaspas urqukunaman ayqirqan. 1535 watapis Rumiñawi urqupi ispañulkunap hap'isqan karqan. Anchata muchuchiptinpas, manas Atawallpap qurinmantachu willarqan. Ispañulkunaqa manas chaymanta uyarispa Rumiñawitas sipirqan.
Purus pruwinsya
Purus pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Purus) nisqaqa Piruw mama llaqtap Ukayali suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Esperanza llaqtam.
Wankawillka suyu
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Rikch'aq putu
Rikch'aq putu (latin simipi: phylum) nisqaqa uywallakunapaq mitan kamaypi, raki huñukunapaq huk katiguriyam.
San Juan Bautista distritu (Ayakuchu)
Simikuna
Pukyu:
P'acha chuku
thumb|right|P'acha chuku. thumb|right|P'acha chuku. P'acha chuku nisqaqa umata p'achallichinapaq churanam.
Pampaqullqa distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Rikch'aq
Rikch'aq (latin simipi: species) nisqaqa kawsaqkunapaq mitan kamaypi, raki huñukunapaq huk katiguriyam.
Chilu
thumbnail|right|260px|Chilu Chilu (italya simimanta: violoncello, pisichasqa cello) nisqaqa huk phiskuna tiwlli waqachinam. Chilutaqa chankakunap chawpinpi hap'ispa antutawan phiskuspa waqachinchik.
Kunqu Ripuwlika
Kungu Ripuwlikapiqa 3.999.000 runakunam kawsachkanku.
Iñuku wisnu
Iñuku wisnu nisqaqa huk chhikan kaymi, qallawap iñukunpa wisnunmi. Iñuku wisnup tupunqa iñuku tupu icha iñuku wisnu huk kay, u nisqam, huk 12C (suqta prutunniyuq, suqta niwtrunniyuq) k'illimsayaq iñukup chunka iskayniyuq kaq rakinmi (IUPAC nisqap 1961 watapi kamachisqan): Chay 12C nisqap iñuku wisnunqa 12 u chayllam.
Tarapaka suyu
Mawk'a rakiy
7-X-2007-kama:
Arika Parinaqutapas suyu
Pulitika rakiy
Iskay pruwinsyanmi kan:
Akay
Ayllu llaqtachakunapi hawapim icha akana wasichapim akanchik. Kunan pacha wasikunapitaq akana ukhukunam kanku, ispanapaqpas akanapaqpas.
Ontario qucha
Ontario qucha; (inlish simipi: Lake Ontario) nisqaqa huk Chinchay Abya Yalapi hatun qucham.
Kulliqucha
Hawanqa mama quchamanta 5.250 mitrum aswan hanaq.
Balqash qucha
Balqash qucha nisqaqa huk Kasaqstan mama llaqtapi hatun qucham.
P'isaq Uma distritu
P'isaq Uma (aymara simim, kastilla qillqaypi Pisacoma) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Punu suyupi, Chukuwitu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa P'isaq Uma llaqtam.
Sirk'a llika
thumb|200px|[[Runap sirk'a llikan: puka yawar sirk'akuna (puka llimphiyuq), yana yawar sirk'akuna (anqas llimphiyuq).]] Sirk'a llika nisqaqa kurkupi yawarta muyurichinapaq sirk'akunap llikanmi.
Pep Guardiola
Josep Guardiola i Sala  sutiyuq runaqa, icha "Pep Guardiola" (* paqarisqa Sampedor llaqtapi -  ), huk 🇪🇸 mama llaqtayuq  piluta hayt'aq wan pukllaykamachiqmi qarqan.
Layu llaqta
Layu (kastilla simipi: Layo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Qusqu suyupi, K'anas pruwinsyapi, huk uchuy llaqtam.
Tipan distritu
Tipan distritu (kastilla simipi: Distrito de Tipán) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Aplaw pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Tipan llaqtam.
Marphil Chala
Wiñay kawsay
Marphil Chalapiqa 17 654 843 runakunam kawsachkanku.
Disimrip Kimsan distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Wasa
thumb|200px|Runap wasan. thumb|200px|Runap wasan. Wasa nisqaqa runap icha uywap qhipaq kaq rakinmi.
Lampalliqi suyu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Harpa distritu
Simikuna
Pukyu:
Aktinyu rikch'aq q'illay
Aktinyu rikch'aq q'illay nisqakunaqa Aktinyuman ancha kaqlla q'illay qallawakunam, 90 iñuku ñiqimanta 103 iñuku ñiqikamam.
Uranyu
Uranyu, U (musuq latin simipi: Uranium) nisqaqa huk q'illaymi, illanchaykuq.
Seryu
Seryu, Ce (musuq latin simipi: Cerium) nisqaqa huk Lanthanu rikch'aq q'illaymi.
O'Higgins suyu
thumb|right|200px|Libertador General Bernardo O'Higgins suyu O'Higgins suyu nisqaqa (kastilla simipi: VI Región del Libertador General Bernardo O'Higgins) Chilipi huk suyum. Uma llaqtanqa Rancagua llaqtam.
Carl von Linné
Linné-pa sut'ichasqan rikch'aqpa mitan kamaypaq sutinkunatam L. qillqaspa pisichanchik.
Yul Brynner
thumb|right|290px|Yul Brynner (1920-1985) Yuliy Borísovich Bryner,  (rusiya simi: Юлий Бори́сович Бри́ннер) sutiyuq runaqa icha Yul Brynner (*  paqarisqa Vladivostok llaqtapi -  wañusqa New York llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan, Oskar Suñay.
Uraka distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Kawsaykuq tantalli
thumb|250px|[[Ankucha kawsaykuq tantalli (hematoxilina-eosina nisqawan llimphichasqa).]] Kawsaykuq tantalli (kastilla simipi: tejido) nisqaqa kaqlla kaq kawsaykuqkunam tantanakusqa, kawsaykuqnintinmi.
Rufino Torrico
Guerra wan Marina ministru (1886-87), wan Gobierno y Policía ministro (1894-95)
Wiraku distritu
Wiraku distritu (kastilla simipi: Distrito de Viraco) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Ariqipa suyupi, Aplaw pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Wiraku llaqtam.
Pawsa distritu
Pawsa distritu; (kastilla simipi: Distrito de Pausa) nisqaqa huk distritum Sarasara Pawqar pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi, Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Pawsa llaqtam.
Ayapata distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Kulta distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Walli
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
Muqiwa
thumb|right|290px|Santo Domingo, Muqiwa Muqiwa (kastilla simipi: Moquegua) nisqaqa huk piruwanu llaqtam, Muqiwa suyup uma llaqtanmi.
Aysén suyu
thumb|right|200px|Aisén del General Carlos Ibáñez del Campo suyu Aisén del General Carlos Ibáñez del Campo suyu nisqaqa (kastilla simipi: XI Región de Aysén del General Carlos Ibáñez del Campo) Chilipi huk suyum. Uma llaqtanqa Coyhaique llaqtam.
Waru distritu
Runakuna
887 runa
Q'uway
Q'uway nisqapiqa paqu yachaq q'uwata, huk qurakunata kañaspa, wak'aman, urqup apunman, huk dyus kayman qaraykunmi.
Jach'a Waracha
Jach'a Waracha icha Pilichuku Waracha (Jacha Huaracha / Pelechuco Huaracha) nisqaqa Buliwya suyupi, Apulupampa wallapi, huk urqum, Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Pilichuku munisipyupi, Phawchi qucha ñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.540 m / 5.650 mitrum aswan hanaq.
Kathuliku Inlisya
Hatun rakiypi chunka hukniyuq kaq pachakwatapis ñawpaq kaq inlisyamanta kunti Iwrupapi tukurqan, anti Iwrupapi, Bisantinu qhapaq suyupi kaq Orthodoksa Inlisyamantas rakispa.
Muriti
Muriti (Mauritia) nisqaqa huk Uralan Awya Yalapi kawsaq yuram.
Mink'a
Mink'a icha Minka nisqaqa ima huk runakunapaq yanapaymi.
Araway distritu
Araway distritu (aymara simipi: Araway jisk'a t'aqa suyu; kastilla simipi: Distrito de Arahuay) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kanta pruwinsyapi, Lima suyupi.
Luis Miró Quesada de la Guerra
thumb|right|250px|Luis Miró Quesada de la Guerra Luis Joaquín Miró Quesada de la Guerra sutiyuq runaqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi -  wañusqa Limaq llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq willay kamayuq, diplumatiku wan pulitiku qarqan.
Thaqu yura urin rikch'aq ayllu
Tuktunkuna
Chunkantin sisa raphinmi, wakin wakinllapi isqun icha pichqantin, huñusqam ichaqa hukllachu manam.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk thaqu hina yurakuna:
Kura
Kay suti samun kay qatipa: kuraq kay, kuraka, kúra
Manuel Yrigoyen Diez Canseco
Taytan: Manuel Yrigoyen Arias, Maman: María Mercedes Diez Canseco Olazábal. Warmin: Angélica Puente Salcedo (1900-1933). Churinkuna: (6) María Angélica de la Mercedes, Mercedes, Alejandro, Manuel, Rosa wan Laura.
Chulli distritu
Simikuna
Pukyu:
Mat'iykay
Martin Luther sutiyuq aliman munqhiqa Kathuliku Inlisyata allinchayta munarqan, manam inlisya runakunachu, ichaqa Dyusllam apunchik, manam qullqita qunawanchu qispichikusunchik - Iñiylla, Dyuspa Grasyanlla, Jesukristulla, Dyuspa Simin Qillqalla nispa. Tayta Papa, uralan Iwrupapi kaq qhapaqkunapas ama niptinsi Iwanhiliku Inlisya nisqa Katuliku Inlisyamantas rakikurqan.
Siku
Siku icha antara nisqaqa huk Tawantinsuyupi paqarisqa phukuna waqachinam, achka watasqa sach'a k'aspimanta rurasqa.
Carlos Castillo Mattasoglio
thumb|right|260px| Carlos Gustavo Castillo Mattasoglio sutiyuq runaqa ( paqarisqa Lima llaqtapi -   ) huk  🇵🇪 mama llaqta kathuliku Dyusmanta yachachiqmi, taytakuram, Qispichiy yaya yachay nisqamanta yachaqmi.
Jarani pruwinsya
Pruwinsyapi paqarisqa runakuna
Takiqkuna:
Maych'a
Maych'a (Senecio pseudotites) nisqaqa huk quram.
Iskuchaka
Iskuchaka sutiyuqqa kay llaqtakunam:
Lachaki distritu
Lachaki distritu (kastilla simipi: distrito de Lachaqui) nisqaqa 🇵🇪 mama llaqtapi huk distritum, Kanta pruwinsyapi, Lima suyupi. Uma llaqtanqa Lachaki llaqtam.
San Martin suyu
Simikuna
Pukyu:
Puquqwata kantun
Puquqwata kantun (Pocoata) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Jarani munisipyupi, Jarani pruwinsyapi, Quchapampa suyupi.
Manu mamallaqta wari kancha
Fauna
Pilkupata - Qirus k'itipi:
Villa Rivero
Villa Rivero icha Muela (kastilla simipi: Villa Rivero / Muela) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Quchapampa suyupi, Punata pruwinsyapi, Villa Rivero munisipyup uma llaqtanmi.
Pranab Mukherjee
Pranab Mukherjee (hindi simipi: প্রণব মুখোপাধ্যায় sutiyuq runaqa (* paqarisqa Mirati  llaqtapi -  wañusqa Musuq Delhi llaqtapi) huk 🇮🇳 mama llaqtayuq qillqaq wan pulitiku qarqan.
Alqa distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
San Buenaventura distritu (Lima)
Runakuna
543 runa
Markapampa distritu
Markapampa distritu (kastilla simipi Distrito de Marcabamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Ayakuchu suyupi, Sarasara Pawqar pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Markapampa llaqtam (623 llaqtayuq, 2001 watapi).
Marcellin Champagnat
Marcellin Joseph Benoît Champagnat (kastilla simipi: Marcelino José Benito Champagnat Chirat) sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Marlhes llaqtapi - †  wañusqa Saint-Chamond llaqtapi) huk 🇫🇷 mama llaqtayuq kathuliku yachachiq taytakura wan Santu karqan.
Taytan: Jean-Baptiste Champagnat ; Maman: Marie Chirat.
Wasa Mayu
Wasa Mayu nisqaqa Buliwya mama llaqtapi juk mayum, Quchapampa suyupi, T'iraqi pruwinsyapi, T'iraqi munisipyupi, T'utura pruwinsyapipas. Ivirizu mayuman purin.
Kilintaña
Kilintaña (kastilla simipi: Quilindaña) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Napu markapi, huk nina urqum. Pikchunqa mama quchamanta 4.878 mitrum aswan hanaq.
Qapun
Kapun icha Qapun llaqtaqa Aphrikapi huk mama llaqtam.
Charkana distritu
Charkana distritu (kastilla simipi: Distrito de Charcana) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Unyun pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Charkana llaqtam.
Timothy Dalton
Pilikulakuna
Series
Yerusalem
center|thumb|1300px|
Kluru
Kluru, Cl (latin simipi: Chlorum) nisqaqa huk sinchi miyu, kachichaq mana q'illaymi, allpapiqa t'inkisqallam, waki-wakinllapi llump'aymi.
Muruchata munisipyu
Muruchata munisipyu nisqaqa (kastilla simipi: Municipio de Morochata) iskay ñiqin munisipyu Jayupaya pruwinsyapi, Quchapampa suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Muruchata llaqtam.
Allin simi
Allin simiyuq runaqa huk runata napaykunmi, yanapaptinqa añaychanmi.
Arika
Arika (kastilla simipi: Arica) llaqtaqa Chili mama llaqtapi Arika Parinaqutapas suyupi huk llaqtam. Lucas Martínez Begazom llaqtataqa 1541 watapim kamarirqan. 1868 watapiqa hatun pacha kuyuymi llaqtataqa waqllichirqan.
Chakana tuktuyuq rikch'aq ayllu
Chakana tuktuyuq rikch'aq ayllu (familia Cruciferae icha Brassicaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, 338 rikch'anayuq, 3.709 rikch'aqniyuq.
Markakunka
Markakunka nisqaqa (kastilla simipi: Marcaconga) Sankarara distritup uma llaqtanmi, Aqumayu pruwinsyapi (Qusqu suyupi, Piruwpi).
Chakana tuktuyuq rikch'aq ayllu
Tuktunkuna
Rurunqa murusapa suni p'uru rurum (silikwam).
Rikch'aqkuna
Kaymi huk chakana tuktuyuq yurakuna:
Malawi
Malawi llaqtaqa Aphrikapi huk mama llaqtam.
Uma llaqtanqa Lilunwi llaqtam, 2003 watapi 597.619 runayuq.
T'aqapampa distritu
T'aqapampa distritu icha Takapampa distritu (kastilla simipi: Distrito de Tacabamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, Chuta pruwinsyapi. Uma llaqtanqa T'aqapampa / Takapampa llaqtam.
Amaru suyu
thumb|right|290px|[[Mayutata suyu|Amaru suyupi hatun mayukuna]] Amaru suyu icha Apuyayaypa Mamaynin suyu, (kastilla simipi: Departamento de Madre de Dios) nisqaqa Piruw Sapan llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Puerto Maldonado llaqtam.
Putana
Putana (icha Jorgencal icha Machuca) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi Chili mama llaqtapipas huk nina urqum. Pikchunqa mama quchamanta 5.890 mitrum aswan hanaq.
Runtuma yura rikch'aq ayllu
Runtuma yura rikch'aq ayllu (familia Cyperaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi.
Waynakuta distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Runa yupay
Runa yupay, Llaqta yupay icha Runa hallch'ay (censo) nisqapiqa mama llaqta tukuy llaqtayuq runakunata yupachiyta kamachinmi, tukuy runakunap yupayninta riqsinanpaq.
Pampamarka distritu (Ariqipa)
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Wañuy
Wañuywanqa kurku ayam tukukun.
North Yorkshire
Pulitika Rakiy
11 distritu:
K'umukuq rimay
K'umukuq rimay nisqakunaqa (kastilla simipi: lengua fusional) rimankunaman rimana yapaqkunata yapamuq, rimana saphitapas hukchaykuq ch'antakuq rimaykunam.
Andalusiya
Andalucía icha Andalusiya nisqaqa huk suyum (comunidad autónoma) Ispaña mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Sevilla llaqtam.
Allpa saywachi
thumb|left|160px|[[Guadalquivir mayu, Córdoba llaqtaniq]]
Tapuy
Kay hinam tapuykuna:
Ch'antasqa tuktuyuq rikch'aq ayllu
Tuktuchankuna
thumb|left|120px|[[Carduus: tuktu siq'intin.]] Tuktuchakunaqa ch'ulla icha iskay yumanayuqmi, sapsilla pichqa raphimuyum. Wayta raphinkunaqa huñusqam. Akilla raphinkunataq manam kanchu icha suphu hinam, ruru phawananpaq. Huklla sisa raphi muyum, huñusqam, kimsamanta pichqakama sisa raphim. Iskaynintin ruru raphintinqa ukhu tiyaqmi, iskaynintin suni aspiqchayuq.
Iskay layam tuktucha kan: pila tuktucha pichqa wach'illa kaq, qallu tuktucha iskaykinray kaq. Ch'antasqa tuktuyuq yurakunaqa pila tuktuchallayuq, qallu tuktuchallayuq icha iskaynintin laya tuktuchayuq.
Llusk'u distritu
Llusk'u (kastilla simipi: Distrito de Llusco) nisqaqa Chumpiwillka pruwinsyapi, Qusqu suyupi, Piruwpi, huk distritum.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Puyka distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Mazowya suyu
Mazowya suyu  (pulaku simiː Województwo Mazowieckie, kastilla simipi: Voivodato de Mazovia) nisqaqa huk suyum 🇵🇱 mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Warszawa llaqtam.
Unuchay
thumb|Bawtista Huwanqa Jesusta bawtisachkan (Piero della Francesca-p llimphisqan). Unuchay, icha Wawtisu, Yakutsay ( Ankash qallupi) nisqaqa (grigu simipi: Βάπτισμα, chaymanta kastilla simipi: bautismo; grigu simipi: βαπτίζειν (baptizein) "ch'ultiy") kristiyanu tukuypa sananchanmi.
Rakikuq rimay
Kay hinaqa chinu simim:
Qachu
thumb|Qachu-qachu Qachu nisqaqa ch'ulla phutuy raphiyuq, qura kaq yurakunam, wayllapi icha rapa (qachu-qachu) nisqapi wiñaq. Qachu yurakunaqa wiru yura rikch'aq ayllu (Poaceae, Gramineae) nisqamanmi kapun. Chay qachutaqa achka yura mikhuq uywakunam mikhun, paykunapaq ancha chaniyuq mikhunam. Chay qachu mikhuqkunaqa llamam, uwiham, kawram, wakam, kawallum, hukkunapas.
Raqacha yura rikch'aq ayllu
Tuktunkuna
thumb|left|130px|[[Laserpitium: tuktu siq'intin.]] Tuktunkunaqa iskay yumanayuqmi, pichqantin raphimuyum, wach'illam, wakin-wakinllapi iskaykinraymi.
Puerto Villarroel munisipyu
Kantunkuna
Tawa kantunmi kan:
Arturo Cavero
Arturo Cavero Velásquez sutiyuq runaqa, icha "Zambo Cavero" (* paqarisqa Lima llaqtapi  -  wañusqa Lima llaqtapi),  🇵🇪 mama llaqtayuq yachachiq wan takiqmi, cajón waqachiq, kastilla simillapim qillqarqan.
Wayruru
Chayrayku huk yurakunam chay sutiyuq, puka yana muruyuq yuram: Huk kusi-kusipas:
Apulupampa walla
Apulupampa walla (kastilla simipi: Cordillera de Apolobamba) nisqaqa Antikunapi huk Wallam, Puliwya mama llaqtapi (79%), Piruw mama llaqtapipas (21%). Chawpi Urquqa (6.044 m) llapan urqukunamanta aswan hatunmi.
Chinchay Irihallp'a
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
thumb|left|180px|[[Giant's Causeway, Runantinpa chaskisqan]] Hatun llaqtakuna:
Chinchayqucha
Chinchayqucha (kastilla simipi: Lago Junín) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk qucham, Hunin suyupi, Hunin pruwinsyapi, Hunin distritupi, Qarwamayu distritupi, Unturis distritupi, Pasqu suyupipas, Pasqu pruwinsyapi, Ninaqaqa distritupi, Wiqu distritupi, Hunin mamallaqta risirwapi.
Chuqi Uta munisipyu
Chuqi Uta (aymara simi chuqi quri, uta wasi, "quri wasi") icha Chuqi Uta Ayllu Jukumani (kastilla qillqaypi: Chuquihuta Ayllu Jucumani / Chuquihuta / Chuquiuta) nisqaqa tawa ñiqin munisipyu Rafael Bustillo pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Buliwyapi, 2009 watapi kamasqa. Uma llaqtanqa Chuqi Uta llaqtam.
Pinin
Pinin icha Wilin llaqtaqa Aphirikapi huk mama llaqtam.
Sayla distritu
Sayla distritu (aymara simipi: Sayla jisk'a t'aqa suyu; kastilla simipi: Distrito de Sayla) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Unyun pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Sayla llaqtam.
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Qala Qala kantun
Qala Qala kantun (kastilla simipi: Cantón Cala Cala) nisqaqa huk kantunmi Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, Rafael Bustillo pruwinsyapi, Unsiya munisipyupi. Uma llaqtanqa Qala Qala llaqtam.
Wak'as munisipyu
Uywakuna
thumb|right|290px| [[Wak'as, Plaza 4 de diciembre]] Quchakunampi tiyan achkha qucha p'isqukuna: wallata (Chloephaga melanoptera), pariwana, suq'a, panama (Oxyura jamaicensis), chullunpa; challwakunapis tiyallankutaq.
Qhatukuna
thumb|right|290px| [[Wak'as, Santa Bárbara inlisya]]
Munisipyupi paqarisqakuna
Yachachiqkuna:
Muña yura rikch'aq ayllu
Tuktunkuna
Rurunqa rakikuqmi.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk muña hina yurakuna: thumb|left|rumiru thumb|left|q'uwa
Yana suwaq'ara
Huk simipi: wiskul icha wiskur.
Wayq'u
thumb|[[Llankanuku wayq'u, Piruwpi.]] thumb|Santa Elena wayq'u, [[Medellín (Colombia)|Medellín, Kulumbyapi.]] Wayq'u nisqaqa urqukunap chawpinpi mayuchayuq k'ichki p'ukrum, k'ichki qhichwam.
Paqucha Taripakuy
Apukunawan T'inkuna
Kay pumchaw llipillaykiu huq maquilla purisku lumaman, hinallataq paquchakunawan puririyku. Llipillayku Kukata akulliyku, hinallataq apukunaman munay kunata wallqachanchis.
Tawriya distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Taraqu distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Johann Strauss II
thumb|right|200px|Johann Strauss II. thumb|right|200px|Johann Strauss II. Johann Strauss II (alimanya simipi: Johann Strauß Sohn), sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Wien llaqtapi (Awstryapi - †  wañusqa Wien llaqtapi) Awstrya mama llaqtayuq rumantiku musika takichaqmi karqan.
Kumpa distritu
Allpa saywachi
thumb|left|170px|Hananwaka urqu, [[Tactago llaqta, Kumpa distritu]]
Leoncio Prado distritu (Lukana)
Kaypipas qhaway
thumb|left|100px|Leoncio Prado
Killa
Killa mit'akuna
2. Llullu killa(Wawa killa)<
5. Hunt'a killa(killa)<
Daniel Rutherford
Alma mater: Edinburgh Yachay Sunturnin
Iskay simipi iskay kawsaypi yachay
Iskay simipi iskay kawsaypi yachay (ISIKY) icha Iskay simi kawsaypura yachay (ISKY, ISKAYA), kichwapi Ishkay shimi kawsaypura yachay (IShKY, kastilla simipi: educación intercultural bilingüe, EIB) nisqaqa iskay simipi yachaymi, astawanqa iskay kultura nisqa kawsay hinapi yachay. Chay yachay hinawanqa huk yachay wasikunapi yachanku, mama llaqtapi iskay icha aswan rimaykuna kultura nisqakunapas kaptin, lliw Awya Yalapi hinam.
Wak'as
Yachachiy
thumbnail|250px|right| Wak'as, Wawa Wasi Sagrado Corazón de Jesús
Llaqtapi paqarisqakuna
Takiqkuna:
Tumipampa distritu
Simikuna
Pukyu:
Kantawriya
Kantawriya, kastilla simipi Cantabria nisqaqa huk suyum (comunidad autónoma) Ispaña mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Santander llaqtam.
El Grupo Nuevo De Omar Rodriguez-Lopez
El Grupo Nuevo De Omar Rodriguez-Lopez nisqaqa huk USA mama llaqtayuq Rock kusituymi, 2001 watapi paqarisqa Long Beach llaqtapi.
Urin distritu (Israyil)
Urin distritu  (Iwriyu simiː  מחוז הדרום‎, Meḥoz HaDarom, kastilla simipi: Distrito Meridional) nisqaqa huk suyum 🇮🇱 mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Beersheba llaqtam.
Juan Velasco Alvarado
Achka mamallaqtakunawan Piruw willanakuyta qallarirqan. Sutin rantin churaran kachaykunata, Piruwpa allinta rikunanpaq.27.05. 1975 watapi, sinchi apusími 21156-wan nirqan Kastilla simiwan paqta Runa simi, kamayuq simi kachun, Mama llaqta Piruwpi.
Wenceslao Hinostroza
Wenceslao Hinostroza Quintana  sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Paqcha llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi) 🇵🇪 mama llaqtayuq llimphiq qarqan.
Hamalka distritu
Hamalka distritu (kastilla simipi: Distrito de Jamalca) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Amarumayu suyupi, Utkupampa pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Hamalka llaqtam.
Yakunayay
Sallqa pachapi ch'akiptinqa, achka runakuna yakunayaymanta mana qispispa wañun.
Chipaya munisipyu
Kantunkuna
Kimsa kantunmi kan.
Qanchi pruwinsya
Karu puriy
thumb|right|200px|[[Siwinaqucha, Chiqakupi distritu]]
Yorkshire Dales mama llaqta parki
Karu puriy
Hukkuna:
Ch'akiy
Chaywan runakuna, yurakuna uywakunapas yakunayaspa yakuta muchuspa wañun. Chakrakunapi yurakuna manaña puquptinmi runakuna yarqanmi.
Amirika Samwa
Amirika Samwa (samwa simipi: Amerika Sāmoa/Sāmoa Amelika) nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunap huk kulunyanmi, Usiyanyapi, Samwa wat'akunap antinmi, chayrayku Anti Samwa nisqapas.
Pukara distritu (Jaén)
Pukara distritu (kastilla simipi: Distrito de Pucará) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Kashamarka suyupi, Jaén pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pukara llaqtam.
Pillpintu tuktuyuq urin rikch'aq ayllu
Tuktunkuna
Chunkantin sisa raphinmi, wakin wakinllapi isqun icha pichqantin, huñusqam ichaqa hukllachu manam.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk pillpintu tuktuyuq yurakuna:
Sachsen-Anhalt
Pulitika Rakiy
thumb|right|300px|Sachsen-Anhalt: suyuchakuna
Qhawanilla distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Qulumi munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Qullasuyu
Kunanqa, Wuliwiya mama llaqtapaq chay hinallapas Qullasuyu ninkum.
San Juan (Burinkin)
San Juan nisqaqa Burinkin (Puerto Rico) mama llaqtap uma llaqtanmi, Kariwi hatun quchap chalanpi. San Juan llaqtapi 434.374 runakunam kawsachkanku.
Tara yura urin rikch'aq ayllu
Tuktunkuna
thumb|none|500px|Caesalpinioideae: [[tuktu siq'intinkuna.]]
Tunisya
Tunisyapiqa 10.102.000 runakunam kawsachkanku.
Yuquy
Runa hinam uywakunapas sarunakuspa yuqunakunku.
Arininakuy
Arininakuy nisqaqa (inlish simipi: contract, kastilla simipi: contrato) runapura, tantanakuypa icha mamallaqtap pusaqninpura ima rimanakuspa arí ninakuspa qillqamusqapas. Arininakuqkunaqa chay arininakuywan chiqakama watusqam.
North York Moors mama llaqta parki
Allpa saywachi
190px|left|thumb|[[Helmsley Castle, HelmsleyT'inkip sutin ]] thumb|190px|left|Chop gate
T'arata munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Simikuna
Tarata munisipyupiqa qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
San Ignacio pruwinsya
San Ignacio pruwinsya (aymara simipi San Ignacio jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de San Ignacio) nisqaqa Piruwpi, Kashamarka suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa San Ignacio llaqtam.