cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chukcha sirk'acha
thumb|600px|Kimsa laya chukcha sirk'acha, kichasqa.
Lasay tupuna
Kay tupukuna qatin riqsisqa turkisakunata. ..
Inampari mayu
Inampari mayu (kastilla simipi: Río Inambari / Inampare / Azul) nisqaqa huk 437 km suni mayum, Piruw mama llaqtapi, Mayutata suyupi, Punu suyupi, Qusqu suyupipas.
Lasay tupuna
T'inkikuna
[] []
Puka yawar
thumb|Puka yawarta yawarchachkaq [[ruk'ana.]] Puka yawar nisqaqa wayaysapa (O2) yawarmi. Puka yawarqa kurku tawna sirk'akunapim, surq'an ch'illa sirk'akunapipas. Yana yawarmanta aswan achikllam.
Toribio de Mogrovejo
thumb|right|Turibiu de Mugruvijo Toribio Alfonso de Mogrovejo y Robledo sutiyuq runaqa (* paqarisqa  Mayorga llaqtapi - †  wañusqa Saña llaqtapi) huk 🇪🇸 mama llaqtayuq kathuliku Santu karqan wan Lima Aeropolipa hatun yaya.
Bilbao kitilli
Bilbao kitilli (kastilla simipi: Parroquia Bilbao) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, huk kitillim Pinipi kitipi, Chimpurasu markapi. Uma llaqtanqa Bilbao llaqtam.
Runakuna
Kitillipiqa Puruha Kichwa runakunam tiyanku.
Ch'illa sirk'a
Aslla yawar ñit'iyraykum kay tawna sirk'a pirqankunaqa tawna sirk'apmanta aswan ñañullam, manam sinchi aychayuqchu. Ch'illa sirk'aqa sirk'a llapllayuqmi, yawar mana hawan kutimunanpaq, sunqullaman purinanpaq.
Wachwa urqu (Lima)
Wachwa (kastilla qillqaypi:Cerro Huachhua) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk urqum, Chawpi Wallapi, Lima suyupi, Waruchiri pruwinsyapi, Chikla distritupi, Qarampuma distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta 5.300 mitrum aswan hanaq.
Ch'illa sirk'a
Kurkupi yawrikunaman pusaq ch'illa sirk'api yana yawar nisqaqa chimlasaysapam (CO2), surq'anman pusaq surq'an ch'illa sirk'apitaq puka yawar nisqa wayaysapa (chhuhusapam, O2) yawarmi.
Yawar hark'ay
Yawar hark'ay (hemostasis) nisqawan yawarchaq k'iri manañam yawarchanqachu, yawar tikayaptinmi.
Chetumal
Chetumal (maya simipi: Ch'aak Temal "donde crecen los árboles rojos") nisqaqa Mishiku mama llaqtap hatun llaqtanmi. Quintana Roo suyu wan Othón P. Blanco munisipyu uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Othón P. Blanco kamasqa.
Neofetch
rikchacha|Neofetch [[macOS Mojavepi purichkan]] Neofetch nisqaqa llikacha willapaq ruwallam, Bash shell scripting wakichi simipi qillqasqa. Paña waqtapiqa sapa kutim rak'inakuypa riqsinapaq rikch'an kachkan, ASCII kapchiy nisqapi ruwasqa. Mana huk llikacha qhawapayaq hinachu, yanapakuyqa huk mana kuyukuq qhawayta antañiqiqp sapsi hardware chaymanta software ruwanakuna chaymanta layakunayuqlla rikuchin, sapsilla llamk'achiy llikacha, qurpachaq (host) (chayqa makirinap allwiya sutin), uptime, mayt'u kamachiqkuna, shell, qhawanapampa kamachiy, hamp'ara muyuriq, t'uqu kamachiq, rikch'ayninkuna chaymanta riqsinapaq yupikuna, antañiqiq terminal, CPU, GPU, RAM. Neofetch terminal kaqpi rikch'akunata qhawayta atintaq w3m -img kaqwan ASCII risqinapaq rikch'a kapchiy kaqpa rantinpi. Neofetch mana musuqchasqachu, mana llamk'achisqahina rikukun yaqa 9 ñiqin Qhapaq raymi killa 2021 watapi.
Wamanripa
Wamanripa (Wamanlipa), Maych'a (Waych'a) icha K'ana (genus Senecio) nisqa yurakunaqa hatunkaray yura rikch'anam, ancha rikch'aqsapa, ch'antasqa tuktuyuq rikch'aq ayllu (Compositae) nisqaman kapuq. 1250 rikch'aqninmi kan.
Santiago Wata munisipyu
Santiago Wata munisipyu (kastilla simipi: Municipio Santiago de Huata) nisqaqa pichqa ñiqin munisipyu Umasuyu pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Santiago Wata llaqtam.
Runakuna
Umasuyu pruwinsyapiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Simikuna
Pruwinsyapiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Warmiy llaqtacha
Warmiy llaqtachaqa Piruwpa pachanpi, chaypi qullana runakuna tiyaran.
Imatan
Huk unaykaq yachaqyuqkuna huñu chay llaqtachata tarisa. Paykuna kankuYachay wasi suntur Katulikapa (Piruw), Yachaywasi suntur Warsuwyapawan, pusaqnin Milosz Giersz, kuskiyarqanku chunka watamanta.
Tariyarqanku qhapaq ayawasu. Chay Wari yachaytarpuypa runakunapa ruwaynin. Wañusapa ukhunpi kasaqa 1200 imaqorikuna, ima qollqikuna. Tukuy kasqan 750 watapi, nuqanchikpa pachakutiq.
Daemon (antañiqiy)
paña|rikchacha|400x400px| Wakin [[Linux hamp'ara muyuriqkunamanta k'itikuna mayqinkunachus daemonkuna kanku D-Bus, NetworkManager (kaypi unetwork sutiyuq), PulseAudio (usound), chaymanta Avahi.]] Achka ruwanayuq antañiqiq llamk'achiy llikachapi, daemon nisqaqa huk antañiqiq wakichi, kaymi ukhu thatkichiy hina puriq, manam huk t'inkiq ruwaqpa chiqan kamachiyninpichu. Ñawpaqmanta pacha, huk daemonpa ruwana sutikuna d qillqawan tukukun, chay ruwayqa chiqamanta daemon kasqanmanta sut'inchanapaq, chaymanta huk daemonwan huk sapsi antañiqiq wakichiwan chiqanchaypaq. Kayhinaqa, syslogd qa huk daemonmi, llamk'ana qillqana ruwayta ruwaq, chaymanta sshdqa huk daemonmi, chaymi yaykuq SSH t'inkiykuna yanapan.
Ichhu mayu
Ichhu mayu (kastilla simipi: Río Ichu) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk mayum, Wankawillka suyupi, Chuqlluqucha pruwinsyapi, Wankawillka pruwinsyapipas, Aquyra distritupi, Wankawillka distritupi, Yawli distritupi. Pukyunmi yaku tinkuqmi Astupampamanta Kachimayumantawan. Mantaru mayuman purin.
Juan Goytisolo
thumb|right|260px| Juan Goytisolo (1931-2017) Juan Goytisolo Gay  sutiyuq runaqa (*  paqarisqa  Barcelona llaqtapi -   wañusqa Marrakech llaqtapi), 🇪🇸 mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
Taytan:	José Goytisolo, Maman: Julia Gay. Warmi: Monique Lange (1956-1996). Panikuna: Martha, José Agustín (1928-1999), Juan wan Luis (1935).
Hamp'atu walla
thumb|right|200px|Qurupuna, Hamp'atu wallap aswan hanaq urqun thumb|right|200px|[[Hamp'atu urqu (qhipapi), Sawanqaya nina urquwan (ñawpapi)]] Hamp'atu walla (kastilla simipi: Cordillera Ampato) nisqaqa hatun urqukunam, Antikunapi, Piruwpi, Ariqipa suyupi, Ayakuchu suyupipas. Qurupuna urquqa (6.377 m, 6350 m, 6.300 m) llapan urqukunamanta aswan hanaqmi.
Fabrizio Lora
Fabrizio Lora Saavedra sutiyuq runaqa (* 2005 paqarisqa Limaq llaqtapi - )  huk 🇵🇪 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Chila walla
Chila walla (kastilla simipi: Cordillera Chila) nisqaqa Antikunapi, Piruw mama llaqtapi, huk wallam, Ariqipa suyupi, Aplaw pruwinsyapi, Kaylluma pruwinsyapipas. Chila urquqa (5.654 m) llapan urqukunamanta aswan hanaqmi. Chila wallapiqa kanmi kimsa urqu qutu:
El Gran Combo
El Gran Combo nisqaqa huk 🇵🇷 mama llaqtayuq salsa kusituymi. 1962 watapim rakinakurqan, San Juan manta.
Emerson Leao
thumb|right|250px|Émerson Leão (1970) thumb|Leao Emerson Leao sutiyuq runaqa, icha Leao (*  paqarisqa Ribeirão Preto llaqtapi - ) huk 🇧🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Mayu-Chinchipi mayu
Mayu-Chinchipi mayu, Chinchipi, Mayu, Chuqimayu icha Canananbo (kastilla simipi: Río Mayo-Chinchipe) nisqaqa huk 3.800 km suni mayum, Ikwadur mama llaqtapi, Zamora Chinchipi markapi, Piruw mama llaqtapipas, Amarumayu suyupi, Kashamarka suyupi, Piwra suyupipas. Mayu-Chinchipi mayuqa yaku tinkuqmantam Palanta mayu (río Palanda) Numbala mayuwan (río Numbala) qallarin. Marañun mayuman purin.
Ishpinku
Ishpinku (Amburana cearensis) nisqaqa huk sach'am, ancha sinchi q'iruyuq, Uralan Awya Yalapi wiñaq.
Yana Yana
Yana Yana icha Yanayana nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk urqum, Chawpi Wallapi, Lima suyupi, Waruchiri pruwinsyapi, Matukana distritupi, Qarampuma distritupi, San Mateo distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta 5.265 mitrum aswan hanaq.
Dean Barrow
Dean Oliver Barrow sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Bilisi llaqtapi - ) huk Bilisi mama llaqtapi pulitiku karqan.
Yaya: ; Mama:
Warmi: Lois Young / Kim Simplis. Churinkuna: (4) Jamal "Shyne" Barrow, Anwar, Deanne wan Salima.
Coronado Chávez
220px|right|thumb|José Coronado Chávez José Coronado Chávez sutiyuq runaqa (* paqarisqa Tegucigalpa llaqtapi -   wañusqa Comayagua llaqtapi) huk 🇭🇳 mama llaqtayuq llaqllaq, awqaq pusaq wan pulitiku runam qarqan.
Dean Barrow
2008 watamanta Bilisi Uma kamayuq.
Coronado Chávez
Taytan:, Maman: María Mercedes Chávez, ho.. Warmi:	 Churinkuna:.
Dean Barrow
1993 watamanta 1998 watakama Bilisi Hawa ministru.
Coronado Chávez
Alma mater: Academia Literaria de Tegucigalpa.
1845 watamanta 1847 watakama Unduras Umalliq.
San Luis Potosí
San Luis Potosí nisqaqa Mishiku mama llaqtap hatun llaqtanmi. San Luis Potosí suyu wan San Luis Potosí munisipyu uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
T'antay
thumb|250px|Biduwin runakuna nina hawapi t'antachkan, [[Sinay yaqa wat'api, Ihiptupi.]] T'antay nisqawanqa runa t'antata ruran, ch'aki q'uñiywan nina hawapi icha p'ukurupi chayachispa.
Ural rimaykuna
thumb|Maypim ural rimaykunata rimachkanku. Ural rimaykuna nisqaqa huk rimaykunap ayllunmi, Asyapi anti Iwrupapipas, iskay chunka rimayniyuq, iskay chunka pichqayuq hunu rimaqniyuqmi. K'askachakuq rimaykunam.
Iskaynintin urin aylluyuqmi: Phinu ugru rimaykuna (yaqa tukuy ural rimaqkuna), Samuyidi rimaykuna (tawa rimaqniyuqraq rimay, Siwiryapi, 30.000-chá rimaqniyuq).
Francisco Ferrera
rikchacha|265x265px|Francisco Ferrera Francisco Ferrera  sutiyuq runaqa (* paqarisqa Cantarranas llaqtapi -   wañusqa Chalatenango llaqtapi) huk 🇭🇳 Unduras mama llaqtayuq taripay amachaq, awqaq pusaq wan pulitiku runam qarqan.
Taytan: Ferrera. Warmi: Dolores Medina.
Alma mater: Academia Literaria de Tegucigalpa.
1843 watamanta 1844 watakama Unduras Umalliq. 1825 watamanta 1827 watakama San Juan de Flores llaqta kurakan.
La Sonora Ponceña
Takiqkuna
Papo Lucca (Piano y Dirección) Roberto R. Ortiz (takiq-v iolin) Edwin Rosas (takiq) Daniel Dávila (takiq) Fernando L. Colón (takiq) Japhet Rodríguez (Timbales) Jorge L. Torres (Trompeta) Angel E. Rodríguez (Trompeta) Gustavo López (Trompeta) Alfredo del Valle (Trompeta) Wilfredo López (Conga) Alexander Rosa (Bajo) Domingo Gutiérrez (Bongó)
Harald Helfgott
Harald Helgott sutipaqa runaqa, (1977 paqarisqa Lima llaqtapi) huk yupay yachayyuq, yupay yachaypi kuskiq (investigador en matemática). Payqam piruwki runa; kunan yachan hawa llaqtakunapi.
La Candelaria kitilli
La Candelaria kitilli (kastilla simipi: Parroquia La Candelaria) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, huk kitillim Pinipi kitipi, Chimpurasu markapi. Uma llaqtanqa La Candelaria llaqtam.
Harald Helfgott
Kawsay qillqa
Taytan: Michel Helfgott; Maman: Edith Seier
Wakllanwata
Wakllanwata nisqaqa kalindaryupi 366 p'unchawniyuq watam, manam 365 p'unchawllayuqchu. Griguryanu kalindaryup wakllanwatanpi hatun puquy killa 29 p'unchawniyuqmi, wakin watankunapitaq 28 p'unchawniyuqmi. Wakllanwatallam 29 ñiqin hatun puquy killapi p'unchawniyuq.
Harald Helfgott
Ruwana
Pay ruwam kuskir "École Normale Supérieure de Paris"pi. Mastasa Golbachpa watuykachanta (Conjetura de Golbach). Kay nin: "llapan urwa yupa (número primo) 5ta atiqnin paqarin kimsa urwa yupakunata yapasa". Kay awrikay (problema) watasa pakinnaq yupa yachaywan. Golbach watuykachanta nirqan 1742 watapi. Kunanyaq mana chuyaayasasu (no probado).
Wakllanwata
Huk trupiku wataqa 365,2422 p'unchawniyuqmi, chayqa yaqa 365 p'unchaw 6 urayuqmi. Chayrayku llapa tawa ñiqin wataqa wakllanwatam.
Harald Helfgott
Atikuq reqsina
Yupay yachay rimahuñuy, 2014 watapi, umallaqta Siwulpi(Seúl).
Francisco Laso
Francisco Laso de los Ríos sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Taqna llaqtapi - †  wañusqa San Mateo llaqtapi) 🇵🇪 mama llaqtayuq llimphiqpas qarqan.
José Zelaya
220px|right|thumb|José Francisco Zelaya José Francisco Zelaya y Ayes  sutiyuq runaqa (* paqarisqa Juticalpa llaqtapi -   wañusqa Lepaguare llaqtapi) huk 🇭🇳  mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku runam qarqan.
Francisco Laso
Taytan: Benito Laso de la Vega; Maman: Juana Manuela de los Ríos. Warmi: Manuela Enriquez.
Suyk'um
Suyk'um ( Coupe) hatun q'ispillu qiruniraq, qillaymanta ruwasqa; chunkaypi atiqta quyan.
George Cadle Price
George Cadle Price sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Bilisi llaqtapi - †  paqarisqa Bilisi llaqtapi) huk Bilisi mama llaqtapi pulitiku karqan.
José Zelaya
Taytan: Santiago Zelaya López, Maman: Dominga Ayes Béltrand.. Warmikuna:	Guadalupe Gonzáles de Herrera (1819) / Mercedes Gonzáles de Herrera (1835). Churinkuna::Toribio Zelaya González, Carlos Zelaya González, Francisca Zelaya González, Josefa Zelaya González wan Adan Zelaya González.
George Cadle Price
Yaya: ; Mama:
José Zelaya
Alma mater:
HDMI
rikchacha|[[Rikcha:HDMI_connector-male_2_sharp_PNr°0059.jpg|215x215px]] HDMI (hanaq-imañiy achka chawpinniyuq chawpin uya) nisqaqa huk kapuqniyuq uyari/kuyuq rikch'a chawpin uyam, mana ñit'isqa kuyuq rikch'a willakuta, ñit'isqa icha mana ñit'isqa rak'isqa uyari willakuta HDMI-wan tinkuq pukyuta apaykachanamanta, ahinataq rikuchiq kamachiqmanta, huk tinkuq antañiqiaaq qhawayaqman, kuyuq rikch'a rikch’a lliplliq, ruk'asqa karurikuna, utaq ruk'asqa uyaripaq q'illaysapa. HDMI nisqaqa huk rak'isqa rantinpi kuyuq rikch'a kikinpuray kamachiykunapaq.
José Zelaya
1839 watamanta 1840 watakama Unduras Umalliq.
George Cadle Price
Warmi:.
1981 watamanta 1984 watakama wan 1989 watamanta 1993 watakama Bilisi Uma kamayuq.
Llapa ruru kancha
Llapa ruru kancha icha Ataw kancha nisqa ( huk simipi paradise, paradis, paradies) chayqa sutin ancha ñawpaq pachapi karqan nirku iñiykuna yachay p'anqanpi. Chaypi tiyasqa unayniyuq yayakuna, mamakuna. Niyanku huchanmanta Apuyaya wikch'usqa. Chaypitaqa runa llamk'apun, wanakunanpaq.
Challwanka mayu
Challwanka mayu (kastilla simipi: Río Chalhuanca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk mayum, Apurimaq suyupi, Aymara pruwinsyapi, Challwanka distritupi.
Juan Lindo
220px|right|thumb|Juan Lindo Juan Nepomuceno Fernández Lindo y Zelaya sutiyuq runaqa (* paqarisqa Tegucigalpa llaqtapi -   wañusqa Gracias llaqtapi) huk 🇭🇳 mama llaqtayuq  taripay amachaq wan pulitiku runam qarqan.
Taytan: Joaquín Fernández Lindo Molina​, Maman: Bárbara Zelaya Fiallos. Warmi: Josefa Pineda Castejón. Churinkuna:.
Alma mater: San Carlos Watimalamanta Yachay Suntur.
1848 watamanta 1852 watakama Unduras Umalliq.
Waqaypaka
Waqaypaka (kastilla qillqaypi:Huacaypaca) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk urqum, Chawpi Wallapi, Lima suyupi, Waruchiri pruwinsyapi, Tantaranchi distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.365 mitrum aswan hanaq.
Sapsi Chaskinancha
Sapsi Chaskinancha (Public Domain) nisqaqa Tiksimuyuntinpi tukuy runakunapaq saqillasqa imaykunam, manam sapa runakunallapaqchu. Chaywanqa tukuy runakunam chay Sapsi Chaskinanchapaq hayñiyuqmi.
Yachakuy tanta
Yachakuy tanta nirku runakuna huntakaptin. Chaypi yachachiq, imatapas yachachin; ruwayaptin aswan allim, ama uyaranqallachu; tapunqa, yapay ruwanqa.
Yupana k'allmakuna
Ñawpataqa Yupay yachaypa sutin kanqa maypas Yupay tupuy yachay; ima nir: kan iskay tiqsi awrikasa (problems).
Parariqma
Hamut'aypi, hamawt'ay pipas, parariqma icha rikuchinawaqta nisqaqa huk sapaq huñusqa hamut'anakuna icha yuyaypa awasqanmi, chaypiqa ñasakuna, k'uskiykuy allwiyakuna, pustulathukuna, ñancharikunam imakunam huk pampaman ñachuq yanapakuykunata ruwanku. Parariqma rimaqa Ilinika simimantam, "awasqap rikch'aynin" niyta munan, chayman rikchakuq rikurimuykunata qhawachinapaqmi.
Wayruru Punku
Wayruru Punku (kastilla qillqaypi Huayruro Punco) nisqaqa Antikunapi, Piruw mama llaqtapi, Willkanuta wallapi, huk rit'i urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Siwinaquchañiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.550 mitrum aswan hanaq.
Arduino
rikchacha|175x175px|[[Rikcha:Arduino_Uno_-_R3.jpg|170x170px|162]] Arduino nisqaqa huk kicha pukyu hardware, software imamanta tantanakuymi, yuyay wakichiymi, ruwaq ayllupas, huk-marulla t'una kamayaqkunata, t'unakamayaq kitkunatapas ruk'asqa q'illaysapakuna ruranapaq ch'antan, makikamanpas. Hardware rurunkuna CC BY-SA lisinsiya yuq kanku, softwaretaq GNU Lesser General Public License (LGPL) utaq GNU General Public License (GPL) lisinsiyayuq, Arduino marukuna makikamayta chaymanta software rak'iyta saqispa piwanpas. Arduino marukuna qhatuypaq web k'iti tukri kaqmanta utaq kamachisqa rak'iqkuna kaqnintakama tarikunku.
Sunquchay sutikuna
Sunquchay sutiwan qayayan runakunata, imanaman akllasa sutiwan rimayan. Kaykunam kanku:
Tunaq
Tunaq (kastilla qillqaypi:Tunac) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk urqum, Chawpi Wallapi, Lima suyupi, Waruchiri pruwinsyapi, San Damian distritupi, San Mateo distritupipas, Utushmikunan rit'i urquñiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.315 mitrum aswan hanaq.
José Francisco Gómez
220px|right|thumb|José Francisco Gómez José Francisco Gómez y Argüelles  sutiyuq runaqa (* paqarisqa Juticalpa llaqtapi -   wañusqa Masaya llaqtapi) huk 🇭🇳 mama llaqtayuq  awqaq pusaq wan pulitiku runam qarqan.
Taytan: Francisco Gómez Midence, Maman: Nora Argüelles. Warmi: Nieves Francisca Cabañas Fiallos. Churinkuna:.
Alma mater:
1852 watamanta 1853 watakama Unduras Umalliq.
Huñu simiwan
Huñuwan kay simikuna paqarinku:
Kikuyu runa
rikchacha|Kikuyu runa Kikuyu (icha Agĩkũyũ/Gĩkũyũ) nisqaqa huk Pantu ayllum, Chawpi Kinya mama llaqtayuq. 2019 watapi 8.148.668 runayuq, 17,13% Kinya mama llaqtapi, Kinya mama llaqtapi aswan hatun ayllu runakunam.
José Trinidad Cabañas
220px|right|thumb|José Trinidad Cabañas 200px|right| José Trinidad Cabañas José Trinidad Cabañas Fiallos  sutiyuq runaqa (* paqarisqa Tegucigalpa llaqtapi -   wañusqa Comayagua llaqtapi) huk 🇭🇳 mama llaqtayuq  awqaq pusaq wan pulitiku runam qarqan.
Taytan: Jose Maria Cabañas Rivera; Maman: Juana María Fiallos. Warmi: Petronila Barrios de Cabañas. Churinkuna:.
Alma mater:
Secure Shell
paña|rikchacha|250x250px|[[KichasqaWrt|OpenWrt kaqman yaykuy SSH kaqnintakama PuTTY Windows kaqpi purichkaqta llamk'achispa.]] SSH (Qhichwa simipi: Waqaychakuq qata) nisqaqa huk ukhulli qillqasqa llika ñawpaqllut'anam, mana waqaychasqa llikapi llika qaranakunata allinta llamk'achinapaq. Aswan riqsisqa llamk'ayninkunaqa karumanta yaykuy chaymanta kamachi siq'i ruwaymi.
SSH ruwachina wakichikuna huk rantikuq–qaraq wasimusika kaqpi sayasqa kanku, huk SSH rantikuq kutita huk SSH qaraqwan t'inkispa. SSH huk qata ñawpaqllut'ana q'ipihina llamkan kimsa hatun qatiy kamayniyuq nipayanakunayuq: apaykachana qata qaraq chiqaqchayta, pakasqa kayta chaymanta hunt'asqa kayta qun; ruwaq chiqaqchay ñawpaqllut'anaruwaqta qaraqman chiqaqchan; chaymanta t'inkinakuy ñawpaqllut'anaqa ukhullisqa suqhuta achka sullwachasqa willay ñankunaman multiplexa.
SSHqa 1995 watapi Phinsuyumanta Tatu Ylönen sutiyuq antañiqiq hamut'aqpa ruwasqanmi karqan. Qhipa wiñarichiy ñawpaqllut'ana q'ipi kaqmanta achka ruwaq huñukunapi puririrqa, achka niraqkuna ruwaymanta ruwaspa. Kay ñawpaqllut'ana k'apakchay iskay hatun layakunata t'aqakun, SSH-1 chaymanta SSH-2 sutichasqa. Aswan riqsisqa llamk'achisqa llamk'ana pilaqa OpenSSH, 1999 watapi OpenBSD paqarichiqkunap kichasqa qullqisapa llamk'ayninhina lluqsichisqa. Ruwaykunaqa tukuy laya llamk'achiy llikachakuna sapsi llamk'achinapaq rakisqa kanku, chaymanta churasqa llikachakunawan ima.
Wasimusika
lluqi|rikchacha|250x250px| SSH-2 iskayniyuq t'iqimanta llanthuqillqa.
Miguel Wenceslao Garaycochea
Miguel Wenceslao Garaycochea ( Paqarisqa Areq qhepa llaqtapi, 1815 watapi; wañusqa Truhillu llaqtapi, Piruwpi. 1861 watapi)karqa piruwki runa, rimapukuq, arawiq, yupay kamaq.
Pukyukuna
· · ·
Güeppí risirwa suyu
Güeppí risirwa suyu (kastilla simipi: Zona Reservada Güeppí) suyuqa amachasqam kachkan, Piruw mama llaqtapi, Luritu suyupi, Maynas pruwinsyapi.
LibreWolf
rikchacha|LibreWolf riqsinapaq rikch'a LibreWolfqa huk web wamp'uq, Firefox manta huk fork sapachanapi, waqaychakunapi ima aswan chawpichakun.
Wiñarichiy
LibreWolfqa qallariypiqa Linux llamk'anapaqmi lluqsirqan 7 ñiqin Ayamarq'a killa 2020 watapi Windows kaqpaq huk ayllumanta waqaychasqa laya huk wata qhipaman lluqsinman huk macOS yaykuna musikasqa kaqwan. Chantapas huk apaykachana AppImage kaqninta utaq Microsoft Store chaymanta Windows Package Manager kaqnintakama churayta atikun.
Imayna kanankuna
Sapanchana wamp'uq kasqanrayku, LibreWolf mana karutupuna kaqwanchu kachkan chaymanta uBlock Origin ñawpaqmanta churasqa kachkan. Pockethina wakin ruwanakunapas mana llamk'achisqachu.
Aya simiwan
Aya simiwan achqa simikuna rurakasqa.
Culiacán
Culiacán Rosales icha Culiacán (azteca simipi: Colhuacán o Culhuacán) nisqaqa Mishiku mama llaqtap hatun llaqtanmi. Sinaloa suyu wan Culiacán munisipyu uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa 1531 watapi.
Q'ampa rit'i urqu
Q'ampa icha J'ampa (kastilla qillqaypi: Campa) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, huk rit'i urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Uqunqati distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.500 mitrum aswan hanaq.
Felipillo
thumb|[[Atawallpa Pisarruta tinkun 1532 watapi Kashamarka llaqtapi. Felipilloqa paña kinraypim kachkan.]] Wilipillu ( Felipillo kastillakipi). Kay sutin huk ñawpa runap, pusaran qhichwapi rimapar ispañaki yaykamuqta, pachak wata XVI. Pisarruta willaq kastillakimanta; nirku mana alli tikranaq, chayqa sipiyaraqan Ataw wallpata. Nina qallum karqan nirku. Wañuchiran Almayru (Diego de Almagro) ankalli tikraskiptin.
José Francisco Montes
260px|right|thumb|José Francisco Montes José Francisco Montes Fonseca sutiyuq runaqa (* paqarisqa Comayagua llaqtapi -   wañusqa Comayagua llaqtapi) huk 🇭🇳 mama llaqtayuq pulitiku runam qarqan.
Taytan: Juan José Montes, Maman: Clara Fonseca. Warmi:. Churinkuna:.
Alma mater:
1862 watamanta 1863 watakama Unduras Umalliq.
T'iyu unquy
T'iyu unquy icha t'ili unquy (kastilla simipi alcoholismo) chay unquywan huk runa alkulta ancha upyay munan. Rikch'arir upyayta yapan.
La Encantada qucha
La Encantada qucha (kastilla simipi: Laguna La Encantada) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Lima suyupi, Wawra pruwinsyapi, Santa María distritupi.
José Santos Guardiola
220px|right|thumb| José Santos Guardiola José Santos Guardiola Bustillo  sutiyuq runaqa (* paqarisqa San Antonio de Oriente llaqtapi -   wañusqa Comayagua llaqtapi) huk 🇭🇳 mama llaqtayuq  awqaq pusaq wan pulitiku runam qarqan.
Ayakachi
Ayakachi (Ayacachi) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, huk urqu qutum, Qusqu suyupi, Qispiqanchi pruwinsyapi. Pikchunqa mama quchamanta 5.470 mitrum aswan hanaq.
Santa Katalina urqu
Santa Katalina icha Chilinita (kastilla qillqaypi: Santa Catalina, Chilenita icha Mariposa "pillpintu urqu") nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, huk urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Uqunqati distritupi, Awsanqati urquñiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.808 mitrum aswan hanaq.
José Santos Guardiola
Alma mater:
1856 watamanta 1862 watakama Unduras Umalliq.
Qhapaq Urqu kitilli
Qhapaq Urqu kitilli (kastilla simipi: Parroquia El Altar) nisqaqa huk kitillim Ikwadur mama llaqtapi, Pinipi kitipi, Chimpurasu markapi. Uma llaqtanqa Qhapaq Urqu / El Altar llaqtam.
Mölnlycke (Suysya)
right|thumb|250px|Mölnlycke llaqta right|thumb|250px|Wendelsbergs Folkhögskola Mölnlycke llaqtaqa 🇸🇪 mama llaqtapi huk llaqtam. Mölnlycke llaqtapiqa 15.289 runakunam kawsachkanku (2008).
Qhapaq Urqu kitilli
Runakuna
Kitillipiqa Puruha Kichwa runakunam tiyanku.
Qullqip'unqu
Qullqip'unqu icha Sasawini (kastilla qillqaypi Colquepunco, Jolljepunco, Sasahuini) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Willkanuta wallapi, huk urqum, Qusqu suyupi, Qispiqanchi pruwinsyapi. Pikchunqa mama quchamanta 5.522 mitrum aswan hanaq. Qullqipunku urqup hayt'ananpiqa runakuna Quyllur Rit'i raymipim tunakunku.
Qullqip'unquqa urqu quchap sutinmi (-13.53444°N, -71.20806°W).
Utush Mikhunan
Utush Mikhunan (kastilla qillqaypi Otoshmicunan) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Chawpi Wallapi, Lima suyupi, Waruchiri pruwinsyapi, San Damian distritu, San Mateo distritu, Tunaq urquñiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.228 mitrum aswan hanaq.
Chankaybaños risirwa suyu
Chankaybaños risirwa suyu (kastilla simipi: Zona Reservada Chancaybaños) suyuqa amachasqam kachkan, Piruw mama llaqtapi, Kashamarka suyupi, Santa Krus pruwinsyapi, Chankaybaños distritupi.
P'ukuru
thumb|Huk warmi p'ukurupi [[t'antay|t'antachkan.]]
May wanay qallu
May wanay qallu. ¿Imanuupa? Qallum allin aswan kuyutsiqnin kikinkaypa.Paywan atintsik riqiyta rurin rurinyaq huk yachaymuruyta.
José María Medina
260px|right|thumb|José María Medina José María Medina Castejón  sutiyuq runaqa, icha "Medinon" (* paqarisqa Sensenti llaqtapi -   wañusqa Santa Rosa de Copán llaqtapi) huk 🇭🇳 mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku runam qarqan.
May wanay qallu
Qallu tinkun yachay muruywan
Qallun allin aswan yachaymuruypa huk sinchi kaqnin. Paywan atintsik rimayta iñiykunapaq, allinchanikunapaq qillqapantsik imannu kayanqanta, musyantsik ruwatakikunapaq, tukuy yachayta riqintsik. Yupayta, qatuyta, waylluyta, imaykatapis qalluwanraqmi yarqapamantsik.
Santa Fe (Musuq Mishiku)
Santa Fe llaqtaqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtapi huk hatun llaqtam, New Mexico suyup uma llaqtanmi. Santa Fe llaqtapiqa 72.056 runakuna (2008) tiyachkan.
May wanay qallu
Aywan
Qalluwan purin yayapita tsuriman, mamapita wawaman, imanuu ruranakuna kanqan. Unay kawayta musyantsik qalluwan.Willanakuykunata, kushisha wiyantsik. Alli runa kanapaq allichanikunata makyamanytsik yashqakaq runa mahintsikkuna. Llullaniraq rimaywan willanakuyan llaqtan yurinqanta. Rimayqa allin aswan wanay; maychusi mashtasha manam ushankanqatsu.Yashqakaqkuna willakuyan ima hacha hanpi kanqanta.
José María Medina
Taytan:, Maman: Antonia Medina Castejón. Warmi: Mariana Milla / Tránsito Licona. Churinkuna: Jesús María Medina Milla.
May wanay qallu
Imawan
Wayrashimipa rimashun. Yachay wahichu ñawpataqa yachatsiyatsun runashimichuraq. Waynu takiqkuna, uullqusi, warmisi qutsunqa runashimichu. Hanpikuqkuna, panpatsaqkuna,rimapukuqkuna, waqaychaqkuna rimayanan runashimita. Ama mantsakunkitsu runasimichu rimayta, maychu kar, imay patsapis. Chimaychita yaqaykatsiyan lluta qalluchu qutsur.
Waqtaman tinkishakuna
· ·  ·  ·
José María Medina
Alma mater:
Unduras Umalliq (7): 1862, 1863, 1864-1865, 1865, 1866-1869, 1870-1874, 1876.
Stable Diffusion
rikchacha|Stable Diffusionwan mirachisqa utqachi (prompt): huk [[ch'usaq wamp'uq kawallupi sillakuchkanpa lantiqillqan]] Stable Diffusion nisqaqa huk ukhu yachay, qillqamanta-rikch'aman tukuchiq wallpamam, 2022 watapi kacharisqa. Ñawpaqtaqa qillqa sut'inchaykunapi kunrisyunasqa nisqa sut'i rikch'akunata paqarichinanpaqmi llamk'achisqa, ichataq huk llamk'anakunamanpas llamk'achiy atikunmi, ahinataq inpainting, outpainting, chaymanta rikch'amanta rikch'aman t'ikraykunata paqarichiy, qillqa tapuywan pusasqa. Kayqa ruwasqa karqan qallariq-ruruchi Stability AIwan kuska, askha yachay mask'aykachaqkunawan, mana qullqipaq tantanakuykunawan ima.
Stable Diffusion nisqaqa pakasqa kaq diffusion wallpamam, huk rikch'aq ukhu paqarichiq ankucha llika. Kaypa pukyu qillqa chaymanta wallpama llasayninkuna llapa runaman lluqsichisqa kanku, chaymanta aswan rantiq hardware kaqpi puriyta atin huk tupuykukusqa GPU kaqwan 8 kaqwan aswan pisi kaqwan GB VRAM. Kayqa huk ripuyta ñawpaq kapuqniyuq qillqamanta siq'iman wallpamakunamanta DALL-E chaymanta Midjourney hina riqsichirqa mayqinkunachus phuyu qaranakunawanlla yaykuy atikunku.
Comayagua
Santa María de Comayagua icha Comayagua llaqtaqa Unduras mama llaqtapi Comayagua suyupi huk llaqtam.
Stable Diffusion
Wiñarichiy
Stable Diffusion wiñarichiyqa, qallariq-ruruchi Stability AIwanmi qullqiwan ruwasqa karqan, chaymantapas ruwasqa karqan. Chay wallpamapaq técnica licenciaqa CompVis qutumanta Ludwig Maximilian Munich Yachay Suntur pi lluqsichisqa karqan. Wiñarichiytaqa umallirqaku Patrick Esser Runwaymanta hinaspa Robin Rombach CompVismanta, paykunam karqaku chay investigadorkunamanta, paykunam ñawpaqtaraq inventarqaku arquitectura wallpama de difusión latente nisqa, chaytam servichikurqa Stable Diffusion nisqa. Stability AI nisqapas EleutherAI man LAION manpas (huk Alimañamanta mana qullqipaq llamk'aqmi, chaymi huñurqan chay willaku llumpapi, chaypim Stable Diffusion nisqa yachachisqa karqan) chay proyectopa yanapaqninkunahina.
2022 watapi octubre killapin Estabilidad AI nisqa 101 dólares estadounidenses qolqeta huñurqan hunu huk muyupi Lightspeed Venture Partners wan Coatue Management umalliqninwan.
Comayagua
Runakuna
2016 watapi runa yupaykamaqa 152 0511 runayuqmi kachkan.
Stable Diffusion
Allwiyakama
paña|rikchacha| Stable Diffusionwan llamk'achisqan arquitectura de difusión latente nisqamanta siq'i paña|rikchacha|300x300px| Stable Diffusion nisqapa llamkachisqan desruido nisqa ruway. wallpamaqa siq'ikunatam paqarichimun, ruyru aleatorio nisqa iterativamente desruido nisqawan, huk yupay ruwasqa llamkanakuna chayanankama, CLIP qillqa codificador nisqawan pusasqa, hamutaykunapi ñawpaqmanta yachachisqa mecanismo de atención nisqawan kuska, chaymi munasqa siq'iqa yachachisqa yuyaypa representacionninta qawachin.
Wasimusika
Stable Diffusion nisqaqa huk laya difusión wallpama (DM) nisqatam llamk'achin, chaytam sutichanku difusión latente nisqa wallpama (LDM) nisqawan, CompVis qutu LMU Munich nisqapi ruwasqan. 2015 watapi riqsichisqa, difusión nisqa wallpamakuna yachachisqa kanku, chaywanmi hurqunku qatiqninpi aplicaciones de ruido gaussiano nisqakunata capacitación nisqa siq’ikunapi, chaymi yuyaymanakunman huk secuencia de autocodificadores desruidos nisqa hina. Stable Diffusion nisqaqa 3 rakiyuqmi: autocodificador variacional (VAE), U-Net, chaymanta huk codificador de texto opcional nisqa. VAE codificador nisqaqa siq'ita pixel espaciomanta aswan huch'uy dimensional pakasqa espacioman ñit'in, siq'ip aswan fundamental semántico significadonta hap'ispa. Ruyru gaussiano nisqataqa iterativamentem churakun chay representación latente comprimida nisqaman, ñawpaqman difusión nisqapi. U-Net bloqueqa, ResNet wasanmanta ruwasqa, ñawpaqman difusión nisqamanta qhipaman lluqsiyta desruido ruwan, pakasqa rikuchiyta tarinapaq. Tukuyninpiqa, VAE decodificador nisqa qhipa siq'ita paqarichimun, rikuchiyta pixel espacioman kutichispa. Chay desruido ruwayqa flexible hinam condicionasqa kanman huk cadena de texto nisqapi, huk imagen nisqapi utaq huk modalidad nisqapi. Chay codificasqa condicionamiento willakuyqa U-Nets desruido nisqamanmi churasqa kachkan huk mecanismo de atención cruzada nisqawan. Qillqapi condicionamiento kaqpaq, takyasqa, ñawpaqmanta yachachisqa CLIP ViT-L/14 qillqa codificador llamk'achkan qillqa mañakuykunata huk churasqa espacioman tikranapaq. Yachaysapa runakunam qawarichinku yapasqa eficiencia computacional nisqa capacitacionpaq chaymanta generacionpaq huk ventaja hina LDMs nisqamanta.
Nelson Ned
thumb|right|250px|Nelson Ned (1947-2014)
Nelson Ned d'Ávila Pinto  sutiyuq runaqa icha Nelson Ned (* paqarisqa Ubá llaqtapi -  wañusqa São Paulo llaqtapi ) Brasil mama llaqtayuq takiq, takichaqmi karqan.
Warmi: Maria Aparecida Churinkuna: Ana Verónica, Nelson Jr. wan Monalisa.
Suyruqucha rit'i urqu (Waruchiri)
Suyruqucha (kastilla qillqaypi:Nevado Suerococha) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Chawpi Wallapi, Lima suyupi, Waruchiri pruwinsyapi, San Damian distritupi, San Mateo distritupi, Waruchiri distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta 5.262 mitrum aswan hanaq.
Antikuna rit'i urqu
Antikuna (kastilla qillqaypi:Nevado Anticona) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Chawpi Wallapi, Hunin suyupi, Yawli pruwinsyapi, Muruqucha distritupi, Lima suyupipas, Waruchiri pruwinsyapi,. Pikchunqa mama quchamanta 5.100 mitrum aswan hanaq.
Sailfish OS
Softwaremanta (llamp'ukaq) qhaway
lluqi|rikchacha|Sailfish OS 2.0.2.51 kaq niraq [[Intex Tecnologías nisqamanta|Intex Technologies Aqua Fish kaqpi purichkan]]
Victoriano Castellanos
260px|right|thumb| Victoriano Castellanos Victoriano Castellanos Cortés sutiyuq runaqa (* paqarisqa Santa Rosa de Copán llaqtapi -   wañusqa Comayagua llaqtapi) huk 🇭🇳 mama llaqtayuq qhuya ruruchiq wan pulitiku runam qarqan.
Taytan: Diego Ildefonso Castellanos, Maman: Luciana Cortés y Tablada. Warmi: María Ana Milla Castejón. Churinkuna: Rosa Castellanos Milla (*1832), Josefa Margarita Castellanos Milla (*1836), José Victoriano Julian Castellanos Milla.
Alma mater:
Unduras Umalliq: 1862.
La Sonora Matancera
La Sonora Matancera nisqaqa huk 🇨🇺 mama llaqtayuq rumba kusituymi. 1924 watapim rakinakurqan, Matanzas llaqta manta.
Takiqkuna
Bienvenido Granda † Pedro Knight † Calixto Leicea † Celia Cruz † Humberto Cané Daniel Santos † Myrta Silva † Leo Marini † Miguelito Valdés † Bobby Capó † Nelson Pinedo † Vicentico Valdés † Estanislao Sureda "Laíto" Alberto Beltrán † Carlos Argentino † Celio González † Dámaso Pérez Prado † Manuel Sánchez "Jimagua" Ismael Goberna Domingo Medina José Manuel Valera Juan Bautista Llopis Elpidio Vázquez Carmen Delia Dipiní † Javier Vázquez Willy Rodríguez "El Baby" Alfredo Armenteros "Chocolate" † Ismael Miranda Justo Betancourt Linda Leída Gabriel Eladio Peguero "Yayo El Indio" Welfo Gutiérrez Olga Chorens Gloria Díaz Tony Álvarez Chito Galindo Toña la Negra † Bienvenido León Elliot Romero Emilio Domínguez "El Jarocho" Gladys Julio Hermanas Lago Israel del Pino Johnny López Jorge Maldonado Kary Infante Manuel Licea "Puntillita" † Martha Jean Claude Máximo Barrientos Miguel de Gonzalo Pepe Reyes Raúl del Castillo Reynaldo Hierrezuelo "Rey Caney" Rodolfo Hoyos Tony Díaz Victor Piñero Vicky Jiménez Alfredo Valdés.
Sinaqara urqu
Sinaqara (Sinakara) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, huk urqum, Qusqu suyupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Uqunqati distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.450 mitrum aswan hanaq.
Phinu ugru rimaykuna
thumb|Maypim phinu ugru rimaykunata rimachkanku. Phinu ugru rimaykuna nisqaqa huk ural rimaykunap huk urin ayllunmi, anti Iwrupapi, chunka suqtayuq rimayniyuq, iskay chunka pichqayuq hunu rimaqniyuqmi. K'askachakuq rimaykunam.
Lliwmanta aswan rimaqniyuq phinu ugru rimaykunaqa unriya simim, phinis simim, istunya simipas.
Phinu ugru rimaykunap urin ayllunkuna
Ugru rimaykuna Phinupermu rimaykuna
Yupaykuna
Hukmanta suqtakamaqa tukuy yupaykuna ñawpa ural rimaymanta rimakunam. Qanchispaq rimataq phinis simipi unriya simipipas indu iwrupiyu rimaykunamanta chaskisqa. Chunkapaq rimaqa ñawra hinam, sami simi, mari simi, masi simipi ñawpa yupay nisqapaq rimam. Chunkapaq komipi udmurtpipas das nisqa, unriyapi tíz nisqaqa iranu rimaykunamantas chaskisqa.
<br style="clear: both;" />
Santiago-Kumayna risirwa suyu
Santiago-Kumayna risirwa suyu (kastilla simipi: Zona Reservada Santiago-Comaina) suyuqa amachasqam kachkan, Piruw mama llaqtapi, Amarumayu suyupi, Kunturkanki pruwinsyapi.
Uywakuna
thumb|left|160px|[[K'usillu: Saimiri sp.]]
Runakuna
Risirwapiqa Hiwaru runakunam tiyanku: Awahun, Wampisa (Sinipa mayu, Marañun mayu, Nieva mayu, Santiago mayu)
Trujillo (Unduras)
Trujillo llaqtaqa Unduras mama llaqtapi Colón suyupi huk llaqtam.
Wiñay kawsay
Juan de Medina llaqtataqa pim kamarirqan.
Runakuna
2015 watapi runa yupaykamaqa 62 559 runayuqmi kachkan.
Pukakuru risirwa suyu
Pukakuru risirwa suyu (kastilla simipi: Zona Reservada Pucacuro) suyuqa amachasqam kachkan, Piruw mama llaqtapi, Luritu suyupi, Luritu pruwinsyapi, Tiqri distritupi.
Konqueror
rikchacha|Konqueror riqsinapaq rikch'a Konqueror huk yanqalla, kicha-pukyu ima web wamp'uq chaymanta willañiqi kamachiq, web yaykuy, willañiqi-qhawaq ruwayta willañiqi llikachakunapaq qun ima (ahinataq chayllapi willañiqikuna, karumanta FTP qaraqpi willañiqikuna, phururu rikch'api willañiqikuna ima). KDE Software Compilation nisqap huk ukhun rak'inmi. Munaq runakunap ruwasqan, Konqueror aswan Unixhina llamk'achiy llikachakunapi puriyta atin. KDE aylluqa Konquerorta GNU GPL-2.0-utaq-qhipaman lisinsiyata qun, rak'in ima.
"Konqueror" sutiqa huk mitmay parariqma nisqatam anqayllichan, iskay ñawpaq atipanakuqkunaman riqsichinapaq, kay wamp'uqpa ñawpaq lluqsiynin pachapi: "ñawpaqtaqa hamun Navigator (Wamp'uq), chaymanta Explorer (Kamanipuriq), chaymanta Konqueror (Atipaq)". Hinallataqmi KDE sutichay kamachiyta qatin: aswan KDE wakichikunap sutinkunaqa K qillqawanmi qallarikun.
Web wamp'uq
lluqi|rikchacha|Konquerorpa k'apakchayninkuna
Hermosillo
Hermosillo nisqaqa Mishiku mama llaqtap hatun llaqtanmi. Sonora suyu wan Hermosillo munisipyu uma llaqtanmi.
Juan Mosto
Juan Alfonso Mosto Domecq sutiyuq runaqa (* paqarisqa Lima llaqtapi  - †  wañusqa  Mishiku llaqtapi. ),  🇵🇪 mama llaqtayuq takichaqmi, takiqmi, taki qillqaqmi karqan, kastilla simillapim qillqarqan.
Warmi: Marina Zoraida Viale Fiesta de Mosto Churinkuna: Juan Carlos Martín, Maritza Cecilia, Angel María y Guadalupe María.
Wila Sirk'u
Wila Sirk'u (Aymara simi, kastilla qillqaypi Huillasercu) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Willkanuta wallapi, huk urqum, Qullqipunku urquñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.430 mitrum aswan hanaq.
Pukaqucha rit'i urqu
Pukaqucha (kastilla qillqaypi:Nevado Pucacocha) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Chawpi Wallapi, Hunin suyupi, Yawli pruwinsyapi, Markapumaqucha distritupi, Muruqucha distritupipas, Lima suyupipas, Waruchiri pruwinsyapi, Chikla distritupi, Antikuna q'asa ñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.265 mitrum aswan hanaq.
Rimaykunap ayllun
thumb|300px|Tiksimuyupi rimaykunap ayllunkuna. Rimaykunap ayllun nisqaqa ancha ñawpa pacha kasqa huk ñawpa simimanta yurisqa rimaynintin, achka icha aslla rimaykunam, kunan pacha mana icha sasalla hap'iqanalla kaspapas.
Ruk'asqa willaku
rikchacha| [[Reloj digital nisqa|Ruk'asqa pacha tupaq. Uyapi kaq yupakuna ima kutipipas rikuchisqan pachaqa ruk'asqa willakum. Chiqap chiqap pachaqa kikinpuray willakum.]] Ruk'asqa willaku, willakuy ñasapi, willakuy llikachakunapipas, willam huk sapaqchasqa unanchakunahina rikuchisqa, sapankanku wakin siq'i llumpamanta huk tukukuq yupalla chanikunamanta hap'iyta atin, ahinataq chaski qillqakuna icha yupakuna.
Huk rikch'anachiyqa qillqa qillqa willakuqmi, alphayupa sanampakunap llikanmanta ruwasqa. Kunan pacha willay llikachakunapi ruk'asqa willakup aswan riqsisqa rikch'ayninqa iskayniyuq willakum, iskayniyuq yupakuna (bits) nisqakunap llikanwanmi rikuchisqa, sapankan iskay chanimanta hukninmi kanman, 0 icha 1.
Choluteca
Villa de Xerez de la Frontera de Choluteca icha Choluteca llaqtaqa Unduras mama llaqtapi Choluteca suyupi huk llaqtam.
Wiñay kawsay
Cristóbal de la Cueva llaqtataqa 1535 watapim kamarirqan.
Runakuna
2007 watapi runa yupaykamaqa 120 000 runayuqmi kachkan.
Wallanka (kashayuq)
Wallanka ( Austrocylindropuntia exaltata (Berg.) Backbg.) Raprankuna pisi kallapuhina, kashayuq, hatusaq ichhu llinpi. Tikankuna sumaq. Chakrakunata rakiyan, saywahina allpaman sat'iyanku.
Quyllurrit'i urqu
Quyllurrit'i (Coylloriti ) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, huk urqum. Pikchunqa mama quchamanta 5.402 mitrum aswan hanaq.
KDE
rikchacha|KDE riqsinpaq rikch'a KDE nisqaqa huk kawsayllaqtapura kacha llamp'ukaq ayllu markam, yanqalla, kicha-pukyu llamp'ukaqta wiñarichiq. Chawpi wiñarichiy hubhina, yanapakuykunata chaymanta yanapakuykunata qun chaymanta kayhina software kaqpi yanapanakuy llamk'ayta saqin. Ancha riqsisqa rurukuna Plasma Desktop (achka Linux rak'iykunapi ñawpaqmanta ruwasqa hamp'ara muyuriq), KDE Frameworks, chaymanta huk lliw chimpa-patapata ruwachinakuna Amarok, digiKam chaymanta Krita hina Unix, Unixhina llamk'achiy llikachakunapi ima purinapaq ch'antasqa, Microsoft Windows, Android ima.
Qallarkuna
lluqi|rikchacha|[[Matthias Ettrich sutiyuq runam|Matthias Ettrich, KDE nisqap kamaqnin]] KDE nisqaqa 1996 watapi Matthias Ettrich sutiyuq runap kamasqanmi karqan, payqa Tübingen Yachay Sunturpi yachakuqmi karqan.
Software kacharisqakuna
lluqi|rikchacha|K Hamp'ara Muyuriq pacha 1.0 lluqi|rikchacha|KDE Llamp'ukaq Suntuy 4 rikchacha| KDE Plasma 5.26 rikuchispa Breeze Chhapu rikch'aynin
Duran Duran
thumb|right|250px|Duran Duran kunciertu (2005) Duran Duran nisqaqa huk Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq new wave kusituymi, 1978 wataqa paqarisqa Birmingham llaqtapi. Kaymi wankurisqan waqachiqkuna:
La Ceiba
La Ceiba llaqtaqa Unduras mama llaqtapi Atlántida suyupi huk llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa llaqtataqa m kamarirqan.
Runakuna
2010 watapi runa yupaykamaqa 196 856  runayuqmi kachkan.
San Pedro Sula
thumb|right|250px|San Pedro Sula San Pedro de Puerto Caballos icha San Pedro Sula llaqtaqa Unduras mama llaqtapi Cortés suyupi huk llaqtam.
Wiñay kawsay
Capitán Pedro de Alvarado llaqtataqa pim kamarirqan.
HSBC
rikchacha|HSBC riqsinapaq rikch'a rikchacha|Canary Wharf llaqtapi (Lunrun) 8 Canada Squarepi umalliq wasi HSBC icha HSBC Holdings plc nisqaqa huk Piritañamanta pachantinpi qullqiwasi, qullqimanta qaranakuna qutum, Lunrun, Inlispampa suyupi umalliq wasiyuq, sapalla wiñay kawsasqa chaymanta qhatuy t'inkiykunayuq Kuntu Apya Yalapi chaymanta ancha achka kawsayllaqtachasqa chakiyuq. Iwrupapi aswan hatun qullqiwasim tukuy p'itiwan, BNP Paribas manta ñawpaqpi, 2021 watapi Qhapay raymi killakama $2.953 hunu thularkunawan. 2021 watapi, HSBC $10.8 hunu thular qullqita p'itukunapi arariway urapi (AUC) hinallataq $4.9 hunu thular qullqita p'itupi kamachiy urapi (AUA).
Wallwa
Wallwa (Psoralea grandulosa icha Otholobium glandulosum). Huk hacham. Hipólito Ruiz riqsinaq Tambillopi tariskir, Wanukumanta Panaw purir, nirku 9.07.1784. Huk yachaq kay nin: Psoralea mexicana (L.f.) Vail, huk sutikuna: walwa, 'culen'
Raprankunata upuayanku yaku quñuchu, puñunayta pichan.
Virna Lisi
thumb|right|Virna Lisi Virna Pieralisi, icha Virna Lisi sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Jesi llaqtapi -  wañusqa Roma llaqtapi),   huk 🇮🇹 mama llaqtap aranway pukllaqmi.
Qhari: Franco Pesci Churinkuna: Corrado.
Ocotepeque
Ocotepeque llaqtaqa Unduras mama llaqtapi Ocotepeque suyupi huk llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa llaqtataqa 1530 watapim kamarirqan.
Tiburon (California)
Tiburon tarikum Hukllachasqa Amirika Suyukunapi cheynallatan. Kima hatum llaqta Hukllachasqa Amirika Suyukunapi.
Paradise Cay (California)
Paradise Cay tarikum Hukllachasqa Amirika Suyukunapi cheynallatan. Kima hatum llaqta Hukllachasqa Amirika Suyukunapi.
Ocotepeque
Runakuna
2015 watapi runa yupaykamaqa 23 909 runayuqmi kachkan.
Han-P'ut' rimaykuna
thumb|Maypim sinu tibetu rimaykunata rimachkanku ([[puka).]] Sinu tibetu rimaykuna nisqaqa huk ancha hatun rimaykunap ayllunmi, Asyapim. Rakikuq rimaykunam.
Iskaynintinmi urin ayllunkuna:
Yuscarán
San José de Yuscarán icha Yuscarán llaqtaqa Unduras mama llaqtapi El Paraíso suyupi huk llaqtam.
Urin anti asya rimaykuna
thumb|Maypim awstruasyatiku rimaykunata rimachkanku. Urin anti asya rimaykuna icha Awstruasyatiku rimaykuna nisqaqa huk hatun rimaykunap ayllunmi, urin anti Asyapi, anti Indyapipas. Rakikuq rimaykunam.
Lliwmanta aswan rimaqniyuq awstruasyatiku rimaykunaqa Witnam simi (70 hunu), Kambuya simi (8 hunu), Santali simi (6 hunu), Mundari simi (2 hunu).
Loretta Young
290px|thumb|right|Loretta Young (1913-2000) Gretchen Michaela Young sutiyuq warmiqa, icha  Loretta Young (6 ñiqin hatun puquy killapi 1913 watapi paqarisqa Salt Lake llaqtapi - 12 ñiqin chakra yapuy killapi 2000 watapi wañusqa Los Angeles llaqtapi) aranwaypi, kuyu walltaypi pukllaqmi karqan, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq. Oskar Suñaytas chaskirqan.
Tuqush
Tuqush icha tuqus huk mikhuy. Ismuyasqa saramanta, ismuyasqa papamanta ruwayan tuqusta; pachata aspiyanku, chay tuqupi churayanku kutamapi, unuta winayanku; achka quya tullpuran; hurquskir chakichiyanku. Upuyanku apipi alli tinpuchi, miskiwan minuyanku. Hanpin nirku. Muskhin sinchi.
Pukya
Pukya icha Bukya (Platanistoidea) nisqakunaqa mayukunapi kawsaq wallinakunam, Tiksimuyuntinpi pichqantin rikch'aqmi.
Loretta Young
Tayta: Walter de Havilland, Mama: Lillian Fontaine.
Qusan: Grant Withers (1930-1931) / Tom Lewis (1940-1969) / Jean Louis (1993-1997). Churinkuna: Judy Lewis (1935-2011), Christopher Lewis (1944), Peter Charles Lewis (1945)
Urin anti asya rimaykuna
Awstruasyatiku rimaykuna
Awstruasyatiku  (157 rimay, 95 hunu rimaqniyuq)
Lê Ðức Thọ
Lê Ðức Thọ, Phan Dinh Khai sutiyuq runaqa (* paqarisqa Nam Ha Ninh llaqtapi - †  wañusqa Hanoi llaqtapi). Ankalli Witnampas awqaq suyu.
Tayta:
Ñawpaq warmi:
Qillqaqkuna
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Alma Muriel
Qusan: José María Napoleón.
La Esperanza (Intibucá)
La Esperanza llaqtaqa Unduras mama llaqtapi Intibucá suyupi huk llaqtam.
Parpa
Huk misk'iq mikhuna; ruwanku hank'asqa, kutasqa triyuwan, wirawan, pisi unuwan yanusqa, misk'isapa; sankhuhina. Kay sutiwan riqsiyanku Waraspi, Llamillinpi.
Yuscarán
Runakuna
2001 watapi runa yupaykamaqa 11 396 runayuqmi kachkan.
La Esperanza (Intibucá)
Wiñay kawsay
Kamasqa llaqtataqa m kamarirqan.
Runakuna
2001 watapi runa yupaykamaqa 21 000 runayuqmi kachkan.
Yoro
Santa Cruz de Yoro icha Yoro llaqtaqa Unduras mama llaqtapi Yoro suyupi huk llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa llaqtataqa m kamarirqan.
Runakuna
2007 watapi runa yupaykamaqa 64 425  runayuqmi kachkan.
Shira
Shira (Cerro Shira) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk urqum, Chawpi Wallapi, Hunin suyupi, Yawli pruwinsyapi, Yawli distritupi, Lima suyupipas, Waruchiri pruwinsyapi, Chikla distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.300 mitrum aswan hanaq.
Hartford (Connecticut)
Hartford (inlish simipi) llaqtaqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna (USA) mama llaqtap aswan hatun llaqtanmi, Connecticut suyup uma llaqtan. Hartford llaqtapiqa 124.512 runakuna (2006) tiyachkan.
Qulan walla risirwa suyu
Qulan walla risirwa suyu (kastilla simipi: Zona Reservada Cordillera de Colán) suyuqa amachasqam kachkan, Piruw mama llaqtapi, Amarumayu suyupi, Bagua pruwinsyapi, Utkupampa pruwinsyapipas.
Tibetu birmanu rimaykuna
Tibetu birmanu rimaykuna nisqaqa Sinu tibetu rimaykunaman kapuq urin ayllunmi, Asyapim, qanchis chunka hunuchá rimaqniyuq. Rakikuq rimaykunam.
Lliwmanta aswan rimaqniyuq tibetu birmanu rimaykunaqa birmanu simim (tawa chunka hunuchá rimaqniyuq), yi simim (Chunwapi), tibet simim.
Emiliano Zapata
thumb|250px|Emiliano Zapata. thumb|250px|Emiliano Zapata.
Emiliano Zapata Salazar sutiyuq runaqa, (* paqarisqa San Miguel Anenecuilco,  (Morelos) llaqtapi - †  wañusqa  Chinameca, (Morelos) llaqtapi), Mishikupas Awqaq suyup hiniral.
Tayta: Gabriel Zapata; Mama: Cleofas Salazar. Warmikuna: Inés Alfaro / Josefa Espejo Sánchez. Churinkuna: Nicolás & Elena Zapata Alfaro; Felipe & Josefa Zapata Espejo.
Qillqaqkuna
Kastilla simipi:
Matus kitilli
Matus kitilli (kastilla simipi: Parroquia Matus) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Pinipi kitipi, Chimpurasu markapi. Uma llaqtanqa Matus llaqtam.
Gerald Taylor
Gerald Taylor sutiyuq runaqa ( paqarisqa Melbourne llaqtapi - wañusqa Paris llaqtapi), huk 🇫🇷 mama llaqtayuq runa wan simi yachaq. Qhichwapaq llapan kawsaynin qusqa.
Piruw waylluq. Mana samaq puriq, simi yachaq (filólogo) alli yachaq qhichwa k'itikunata.
1920
1920 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Matus kitilli
Runakuna
Kitillipiqa Puruha Kichwa runakunam tiyanku.
Sumaq qhaway distritu
Wiñay kawsay
P'unchaw Kamasqa 15 ñiqin kantaray killapi 1925 watapi wata; Augusto B. Leguía Umalliq.
1922
1922 wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Sumaq qhaway distritu
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Sumaq qhaway llaqtam.
Runakuna
13 896 runakuna
Marin County
Marin County tarikum Hukllachasqa Amirika Suyukunapi cheynallatan. Kima hatum llaqta Hukllachasqa Amirika Suyukunapi.
1921
1921 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Shanshu
Shanshu icha Shasha (Opisthocomus hoazin) nisqaqa huk pisqum, Uralan Awya Yalapi, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kawsaq.
Wayrakancha
Wayrakancha (kastilla qillqaypi: Cerro Huayracancha ) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk urqum, Chawpi Wallapi, Hunin suyupi, Yawli pruwinsyapi, Lima suyupipas, Waruchiri pruwinsyapi, Chikla distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.300 mitrum aswan hanaq.
Moodle
rikchacha|Moodle riqsinapaq rikch'a Moodle nisqaqa yanqalla, kicha-pukyu ima yachaqay kamachiy llikacham, PHP nisqapi qillqasqa, GNU General Public License lisinsiyawan rak'isqa. Moodle llamk'achkan chaqrusqa yachaqaypaq, karumanta yachaqaypaq, t'ikrarqusqa yachaywasi chaymanta wak internetpi yachay yuyay wakichiykunapaq yachaywasikunapi, yachay sunturkunapi, llamk'anawasikunapi chaymanta wak sikturkunapi.
1923
1923 wataqa Griguryanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.