cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rupa Rupa distritu
Simikuna
Kay distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku. Bena Jema llaqtapiqa shipipu simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Anchak'uyu
rikchacha|Anchakulli LEDkuna Anchakulli, Anchak'uyu (icha UV Inlish, katilla simikunapi, latin simimanta ultra "Ancha ancha") nisqaqa huk llimp'i iliktruniku, 10 nm (30 muyuriqpi tupaq frecuenciayuq) PHz) nisqamanta 400kama nm (750) nisqa THz), rikukuq k'anchaymanta aswan pisi, ichataq X-wach'i nisqamanta aswan hatun. UV nisqa k'anchayqa inti k'anchaypim kachkan, Intimanta tukuy iliktrumagnética nisqa k'anchaymanta yaqa 10% nisqatam ruran. Hinallataqmi rurakun arco eléctrico nisqawan, Cherenkov radiación nisqawan, especializado k'anchaykunawanpas, ahinataq mercurio-vapor lamparas, curtido lamparas, yana k'anchaykunapas. Unay ondayuq ultravioleta nisqataqa manam ionizaq radiaciontachu qhawarinku, phutunninkunapi iñuku kunata ionizananpaq kallpayuq kaptinpas, químico nisqa reacción nisqakunatam ruranman, achka sustansiyakunatam k'ancharichinman icha fluoresce nisqaman tukuchinman. Achka ruwaypaq llamk'aykuna, qumikukuna, biológico nisqakunapas, imayna radiación UV nisqap moléculas orgánicas nisqawan tinkuchiy atisqanmantam hamun. Kay tinkuchiykunaqa moléculakunapi kallpap kayninta ch'unqay icha allinchaymi kanman, ichataq manam q'uñichiyllachu.
226
226 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Anchak'uyu
Subtipos nisqakuna
Chay espectro electromagnético de radiación ultravioleta (UVR), aswan hatunmanta 10–400 hina sut'inchasqa nanómetros nisqa, huk yupay rangokunapi rakisqa kanman, ISO nisqa kamachiy ISO 21348 nisqawan yuyaychasqa:
Inti anchak'uyu
rikchacha| Imaymana altitudkunapi ( DU/km ) ozono nisqap nivelninkuna, hukniray bandas de radiación ultravioleta nisqap hark'ayninpas: Aswantaqa, tukuy UVC nisqakunam hark'asqa kachkan oxígeno diatómico nisqawan (100–200 nm) icha ozono (oxígeno triatómico) nisqawan (200–280 nm) wayra pachapi. Chaymantaqa ozono nisqa capaqa yaqa llapan UVB nisqakunatam harkan. Chaykamataq UVA nisqa mana anchatachu ozono nisqawan afectasqa, yaqa llapanmi allpaman chayan. UVA nisqaqa yaqa llapan UV k'anchaymi, Pachamamap wayra pachanman yaykuq.
Ninakuru
Ninakuru, Nina-nina icha Inchipala nisqakunaqa (familia Lampyridae) huk suntukunam, tutapi k'anchaqmi. Chinakuna mana phawaptin, urqukunataq chinaman phawan yuqunakunapaq. Ninakurukunap qirisankunaqa ch'urukunatam mikhun.
Narciso Campero
Narciso Campero Leyes sutiyuqqa ( paqarisqa Tarija llaqtapi, Buliwyapi, wañusqa Chuqichaka llaqtapi, Buliwyapi) Buliwya suyup umalliqninmi karqan ( - ).
Narciso Campero pruwinsyaqa Narciso Camperomantam sutichasqa.
Elche
Elche llaqtaqa (valencia simipi: Elx) Ispañapi huk hatun llaqtam, Valencia suyupi.
Wiñay kawsay
Ibero nisqa runakunas 5 ñiqin pachakwata kñ Helike nisqa llaqtata kamarirqan. Qhipaqtataq romanukunas kikncharqan. 8 ñiqin pachakwatapi arabya mama llaqtaman kapurirqan, 1244 watapis Aragun qhapaq suyup awqankunap hap'isqan karqan.
Runakuna
2008 wata, Elche 228 348 runak.
Karu puriy
thumb|200px|La Festa o [[Misterio de Elche.]]
El Palmeral
Palmeral de Elche es una gran extensión de palmeras datileras.
Raymikuna
180px|thumb|left|Procesión [[Semana Santa Ilicitana.]] 180px|thumb|left|Entrada Mora de en las fiestas de los [[Moros y Cristianos.]]
Yarqay
Yarqay nisqaqa runap icha uywap mana mikhurqaspa mikhunayananmi, saksakunapaq.
Runa unayta mana mikhuspa yarqasqa kaspa yarqaymanta wañunmi.
Runallaqtapi mana ruru mana muru kaptinqa, hatun yarqaymi tukukun, achka runakuna wañun.
Kurt Waldheim
Kurt Waldheim ( * paqarisqa Sankt Andrä-Wördern llaqtapi -  wañusqa Wien llaqtapi). Awstiriya mama llaqta taripay amachaq, pulitiku wan diplumatiku qarqan.
8 ñiqin anta situwa killapi 1986 watamanta 8 ñiqin anta situwa 1992 watakama ñawpaq kuti Awstiriyapa Umalliqnin karqan.
Tayta: ; Mama: Ñawpaq warmi: Elisabeth Waldheim Churinkuna:
Yachaywasi:
Miguel Riofrío
Miguel Riofrío Sánchez sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Ampatu llaqtapi -   wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇪🇨 mama llaqtayuq taripay amachaq, pulitiku wan qillqaqmi qarqan.
Taytan: José María Riofrío, Maman: Custodia Pedreros. Warmi: Josefa Correa y Santiago. Churinkuna: (?).
Bactrocera bogorensis
Bactrocera bogorensis nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Joseph Black
thumb|280px| Joseph Black ([[1728 - 1799).]]
Joseph Black sutiyuq runaqa ( paqarisqa Bordeaux llaqtapi - wañusqa Edinburgh llaqtapi) huk  mama llaqtap Hampikamayuq wan Pachaykamayuq, Chaqllisinchi yachaq karqan.
Tayta: ; Mama:.
Alma materː Edinburgh Yachay Sunturnin wan Glasgow Yachay Sunturnin.
Misk'i (sut'ichana)
Misk'i nisqaqa ima misk'i mallinayuqpas. Chay hinam kaykunatam misk'i ninchik:
Huk llaqtakuna Misk'i sutiyuqmi:
Joe Louis
thumb|right|280px| Joe Louis (1941)
Sumaku Napu - Galeras mama llaqta parki
Sumaku Napu-Galeras mama llaqta parki (kastilla simipi: Parque Nacional Sumaco Napo-Galeras) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk mama llaqta parkim, Napu markapi, Orellana markapi, Sukumpiyu markapi.
Joe Louis
Joseph Louis Barrow sutiyuq runaqa, icha Joe Louis (* paqarisqa Alabama llaqtapi  -  wañusqa Las Vegas llaqtapi) huk  🇺🇸 mama llaqtap saqmanakuyuq  karqan.
Sumaku Napu - Galeras mama llaqta parki
Fauna
thumb|right|140px| [[Tuta k'usillu: Aotus trivirgatus]]
Bactrocera bivittata
Bactrocera bivittata nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Fue descrita para la hamut'ay en el wata 2005 por Lin & Wang.
Kilugramu
thumb|260px|Qhapaq llasa, huk kilugramuyuq, [[Sèvres llaqtapi (Paris ñiqpi, Ransiyapi) waqaychasqa.]] Kilugramu, waranqa k'isura icha waranqa aqnu nisqaqa (grigu simimanta: γράμμα [grámma] = ñawpa pacha Grisyapi llasay tupuy, 1,25 g ñiq, chaymanta kastilla simipi: gramo) qhapaq wisnu tupum SI tupuypi. Kilugramuqa Sèvres llaqtapi (Paris ñiqpi, Ransiyapi) waqaychasqa qullqiyamanta iridyumantapas qhapaq llasap wisnunmi. Ñawpaqtataq gramum qhapaq tupu karqan, kilugramutaq waranqa gramu hinam sut'inchasqa karqan.
Shikoku suyu
right|thumb|300px|Shikoku suyu, Nihun.
Wiñay kawsay
Kamasqa
Runakuna
4 141 955 runakuna
Llaqta kamachiykuna
4 llaqta kamachiykuna (ken) :
Kyūshū suyu
right|thumb|300px|Kyūshū suyu, Nihun.
Kyūshū suyu (kastilla simipi: Región de Kyūshū nihun simipi: 九州地方, Hepburn simipi: Kyūshū-chihō), nisqaqa huk suyum Nihun mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Fukuoka llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa
Runakuna
13 231 995 runakuna
Llaqta kamachiykuna
7 llaqta kamachiykuna (ken) :
228
228 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Ispana ukhu
thumb|Capacitación para uso de letrina abonera thumb|Letrina Abonera en Construcción con aporte ne mano de obra de los usuarios thumb|Ispana ukhu (Letrina abonera terminada) Ispana ukhu; (Kastilla simipi: letrina)
Augustine Okocha
Agustine Azuka Okocha sutiyuq runaqa (* paqarisqa Enugu llaqtapi - ) sutiyuq runaqa huk 🇳🇬 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Leoncio Prado distritu (Wawra)
Leoncio Prado distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Leoncio Prado) Piruw mama llaqtapi distritum, Lima suyupi, Wawra pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Santa Krus llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Qarawili pruwinsya
Qarawili pruwinsya (kastilla simipi: Caravelí) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ariqipa suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Qarawili llaqtam.
Ñawpakawsaynin
m paqarichirqan, Oscar R. Benavides qa mamallaqta umalliq kaptin.
Pulitika rakiy
Chunka kimsayuq distritunmi kan.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
Bactrocera brachus
Bactrocera brachus nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Fue descrita para la hamut'ay en el wata 1972 por Drew.
227
227 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Hilarión Daza
thumb|160px|Hilarión Daza Groselle. Hilarión Daza Groselle sutiyuqqa (14-I-1840 paqarisqa Chuqichaka llaqtapi, Buliwyapi, 27-II-1894 wañusqa Uyuni llaqtapi, Buliwyapi) huk buliwyanu umalliqmi karqan (4-V-1876 - 28-XII-1879.
Karl Seitz
thumb|right|300px| Karl Seitz Karl Seitz ( * paqarisqa Wien llaqtapi -  wañusqa Wien llaqtapi). Awstiriya mama llaqta pulitiku qarqan.
1918 watamanta 1920 watakama ñawpaq kuti Awstiriyapa Umalliqnin karqan.
Tayta: ; Mama: Ñawpaq warmi: Churinkuna:
Yachaywasi:
El Cisne kitilli
El Cisne kitilli (kastilla simipi: Parroquia El Cisne) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Loja kitipi, Loja markapi. Uma llaqtanqa El Cisne llaqtam. thumb|left|160px|Basilikap altarnin
Pachakutiy
Pachakutiy (revolución) nisqaqa pachapi, mamallaqtapi, wakipi achka kayninkunap icha lliwpa hukyayninmi.
Kawpaypiqa mamallaqtapi pachakutiy nisqa huk runakunap icha runallaqtap kamachiqkunata qarqusqan, kamachiyta hap'isqan nisqam.
Juan José Muñante
Juan José Muñante López sutiyuq runaqa; icha "Jet" (* paqarisqa Pisqu llaqtapi -  wañusqa Miami llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.
Taytan: Muñante, Maman: López Warmi: Churinkuna:.
229
229 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Qhapaq Liyun (2019)
Qhapaq liyun (inlish simipi: The Lion King, kastilla simipi: El rey león) nisqaqa 2019 watapi rurasqa CGI pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Jon Favreaumi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Irriru
thumb|250px|Irriru thumb|250px| thumb|250px| thumb|250px| thumb|250px| Irriru icha Q'illay takaq nisqaqa q'illayta llamk'apuq runam, pruphisyunmi.
Irriruqa takanawan (martilluwan) ninapi q'uñichisqa q'illayta - khillay, asiru, huk q'illaypas - yunki patanpi takaykunmi. Chay hinaqa irramintakunatam ruran.
Jack Johnson
thumb|right|280px| Jack Johnson Arthur John Johnson sutiyuq ruunaqa, icha Joe Louis (* paqarisqa Galveston llaqtapi  -  wañusqa Raleigh llaqtapi) huk  🇺🇸 mama llaqtap saqmanakuyuq  karqan.
Sunqu sirk'a unquy
thumb|300px|Angyographiya nisqa [[sunqu sirk'akunamanta rikch'a, angyoplastiya nisqawan rurasqa.]] Sunqu sirk'a unquy (Morbus arteriarum coronariarum) nisqaqa mana qatiqlla sunqu unquymi. Paqarin sunqu sirk'akuna iskuyaptinqa.
Sunqu sirk'akuna pirqanpa iskuyayninmanta k'ichkichasqa kaptinqa, manañam aypallachu muskichaqniyuq yawar sunqu sinchi aychap kawsaykuqninkunaman chayaykun, sunqup'iti nanayta paqarichispa.
Marie Antoinette
thumb|right|200px|Marie Antoinette thumb|right|Marie Antoinette, [[Franz Xaver Wagenschön-pa llimphisqan kasarakusqanmanta ratulla 1770 watapi]] Maria Antonia Josefa Johanna von Habsburg-Lothringen sutiyuq warmiqa (2 ñiqin tarpuy killapi 1755 paqarisqa, 16 ñiqin kantaray killapi 1793 wañusqa Paris llaqtapi), Marie Antoinette, Awstiriyap hatun dukisan, chaymantataqsi Ransiyap quyan karqan. Ransis pachakutiypis urmana ch'iqtanawan wañuchisqa karqan.
San Vicente kiti
San Vicente kiti (kastilla simipi: Cantón San Vicente) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Manawi markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa San Vicente llaqtam.
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Eduardo Rodríguez Veltzé
thumb|right|200px|Eduardo Rodríguez Eduardo Rodríguez Veltzé sutiyuq runaqa (* paqarisqa Quchapampa llaqtapi - ) huk 🇧🇴 mama llaqtayuq pulitikum.
230
230 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Eduardo Rodríguez Veltzé
Wuliwiya suyup umalliqninmi karqan ( 2005 watamanta 2006 watakama).
San Agustin yachay wasiman purisqa, Quchapampa llaqtapi San Simun hatun yachay wasiman (Universidad Mayor de San Simón) purisqa.
Q'iru
thumb|right|Q'iru: Sach'a kurku. Q'iru (kichwapi Kiru, wankapi Qilu) icha K'ullu   nisqaqa huk ancha llamk'achisqam imaykanam. Sach'akunapi yuriptin, sach'ap chillkinkunamantam - kurkunmanta k'allmakunamantapas - hurqunchik. Thansakunapas q'iruyuq yurakunam. Sach'ap chillkinkunataqa q'iru k'aspi hinam llamk'achinchik. Rakhu kurkumantaqa q'iru p'alltakunatam kuchunchik.
K'ullu nisqataqa llamk'achinchik wasichaypaq, kuyuylla (kawitu, tiyana, hamp'ara, k'irana) ruranapaq, ima ruranapaqpas.
Q'irup puchunkunamanta, kallmakunamantapas yamt'a nisqatam ruranchik, kañaspa wasita q'uñichinapaq yanunapaqpas.
Rafael Quirós
Rafael Quirós Salinas, (* paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi), sutiyuq runaqa huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Rio de Janeiro
thumb|180px|[[Kristu Qispichiq wank'a.]]
Apqanisuyu
Apqanisuyuqa Asyapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Kawul llaqtam.
Rio de Janeiro
Rio de Janeiro (portugues simipi: São Sebastião do Rio de Janeiro, kastilla simipi: San Sebastián del Río de Enero) llaqtaqa Brasil mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Rio de Janeiropiqa 6 094 183 runakunam kawsachkanku.
Hawa t'inkikuna
thumb|3600px|center|Leblon Ipanema
Gonzalo Gutiérrez Reinel
thumb|right|250px|Gonzalo Gutiérrez Reinel Gonzalo Alfonso Gutiérrez Reinel sutiyuq runaqa (* paqarisqa Lima llaqtapi - ) huk 🇵🇪 Mama llaqtapi diplumatiku wan qillqaq qarqan.
Machay
Machay (alcoholismo) nisqaqa aqhatapas waqtutapas (alkul icha ethanul nisqayuqtapas) upyaspa yuyay chinkachiymi.
Wayllapampa distritu (Rikuway)
Wayllapampa distritu (kastilla simipi: Distrito de Huayllapampa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Anqash suyupi, Rikuway pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Wayllapampa llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta [qhichwa simi]]ta rimanku.
Jack Dempsey
thumb|right|280px| Jack Dempsey William Harrison Dempsey sutiyuq runaqa, icha Jack Dempsey (* paqarisqa Manassa llaqtapi  -  wañusqa New York llaqtapi) huk  🇺🇸 mama llaqtap saqmanakuyuq  karqan.
Wayllapampa distritu (Rikuway)
Simikuna
Pukyu:
Aycha
thumb|[[Waka, khuchi, utulu aycha.]] Aycha nisqaqa uywamanta rurasqa mikhunam, aswanta uywap sinchi aychanmantam.
Hatun yarqay
thumb|[[Ilandapi yarqasqa warmi, wawankunawan, 1845–1849 hatun yarqaypi. Bridget O'Donnel-pa siq'isqan.]] Hatun yarqay nisqaqa runallaqtapi achka icha lliw runakunata yarqaymi, mit'alla icha mana tukuriqlla.
Mañasu distritu
thumb|right|200px|Mañasu distritu Mañasu distritu (kastilla simipi: Distrito de Mañazo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Punu pruwinsyapi, Punu suyupi. Uma llaqtanqa Mañasu llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Tōhoku suyu
Tōhoku suyu (kastilla simipi: Región de Tōhoku nihun simipi: 東北地方, Hepburn simipi: Tōhoku-chihō), nisqaqa huk suyum Nihun mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Tōhoku llaqtam.
Hatun yarqay
Ch'akiymanta icha kawsay pachapi huk llakichiymanta mana ruru mana muru kaptinqa, chay hina hatun yarqayqa tukukuyta atinmi, achka runakunata wañuchispa. Hinallataq awqanakuypim waqllichiykunamanta hatun yarqaykunaqa tukukun, icha mana chiqan wakipi wakcha kaymantam.
Ronald Koeman
Ronald Koeman sutiyuq runaqa, The God, The wise, Tintin qayay sutiyuq, (* paqarisqa Zaandam (Urasuyu) llaqtapi -  ) mama llaqtayuq Urasuyu piluta hayt'aqmi wan Pukllaykamachiq.
Tōhoku suyu
Wiñay kawsay
Kamasqa
Mañasu distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Ronald Koeman
Tayta:, Mama:.
Tōhoku suyu
Runakuna
9 335 636 runakuna
Ronald Koeman
Warmikuna: Bartina Koeman (1985). Wawakuna: Tim wan Ronald.
Hawa t'inkikuna
.
José de Alencar
thumb|right|250px|José de Alencar (1829-1877) José Martiniano de Alencar sutiyuq runaqa (* paqarisqa Messejana llaqtapi -  wañusqa Rio de Janeiro llaqtapi) 🇧🇷 mama llaqtayuq qillqaqpas runam, purtuyis simipi qillqaqmi.
Taytan: ; Maman:. Warmi:  Churinkuna:
Castellón de la Plana
Runakuna
2008 wata, Castellón de la Plana 228 348 runak.
San Buenaventura distritu (Marañun)
San Buenaventura distritu (kastilla simipi: Distrito de San Buenaventura) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wanuku suyupi, Marañun pruwinsyapi. Uma llaqtanqa San Buenaventura llaqtam.
Glacier mamallaqta parki (Hukllachasqa Amirika Suyukuna)
Glacier mamallaqta parki nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtapi, Montana suyupi, huk mamallaqta parkim.
Mañasu distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Wirakaray
thumb|250px|Wirakaray runa. thumb|400px|Kurku wisnu t'upsi (body mass index BMI) nisqa, wira kaypa ñiqinta rikuchinapaq. Wirakaray (Adipositas, Obesitas) nisqaqa huk unquymi, wira, nisyu llasaq runakunap unquyninmi. Paqarinqa runa mana kuyuspa mana kurku kallpanchayta ruraptin, nisyu icha mana allin imakunatapas (wirasapa, asukarsapa) mikhuptin.
San Buenaventura distritu (Marañun)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Mañasu distritu
Simikuna
Pukyu:
Wakcha
thumb|right|250px|Wakcha warmi. thumb|right|Wakcha wawa. Wakcha nisqaqa mana imayuq, imatapas muchuq runam.
Tōhoku suyu
Llaqta kamachiykuna
6 llaqta kamachiykuna (ken) :
Hatun Pampa (Florida)
Hatun Pampa (kastilla simipi: Pampa Grande / Pampagrande) nisqaqa huk llaqtam, Buliwyapi, Santa Krus suyui, Florida pruwinsyapi, Hatun Pampa munisipyup uma llaqtanmi.
Wakcha
Wakcha wawaqa mamannaq taytannaq wawam. Mamanqa taytanpas wañusqañam, chinkasqam.
Wakcha chakra runaqa allpannaq, chakrannaq runam. Allpayuq, allpasapa runapaq, asindadupaq llamk'ananmi asllata chaskiykunanpaq, ichataq hatun llaqtamanmi rinan chaypi kañinapaq llamk'ananpaq, phawrikapi huk ruruchinapipas.
Wakcha llamk'aqqa mana llamk'ayniyuq runam.
Mana wasiyuq runapqa hawapi, mana wasipi puñunanmi.
Mana llaqtayuq runataqa kapusqan yuri llaqtanqa qarqurqan ichataq puchukasqam.
Huk wakcha runakunaqa, mana imayuq kaspanmi, ñankunapi pasaq runakunamanta imakunatapas mañakuqmi kan.
Branco
thumb|Branco Branco (Cláudio Ibraim Vaz Leal,) sutiyuq runaqa (*  paqarisqa  Bagé llaqtapi - )  huk 🇧🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Castellón de la Plana
Ñaña llaqtakuna
Castellón, 27 ñiqin aymuray killapi 1987 watamanta, rances llaqtapas Châtellerault.
San Buenaventura distritu (Marañun)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
231
231 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
U Thant
1961 watamanta 1971 watakama Huñusqa Nasyunkunap huk Sapsi Qillqakamayuqninmi karqan.
Taytan: Po Hnit Warmi: Daw Thein Tin (1900-1989). Churinkuna: (1)
Llaqlla distritu
Llaqlla distritu icha Abelardo Pardo Lezameta distritu; (kastilla simipi: distrito de Abelardo Pardo Lezameta) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk huch'uy distritum Bolognesi pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Llaqlla llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Pedro Olaechea
thumb|right|250px| Pedro Olaecheaˈ Pedro Carlos Olaechea Alvarez-Calderón  sutiyuq runaqa (* paqarisqa Lima llaqtapi -  ), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq musikuq, ruruchiq wan pulitikumi qarqan.
Wakinchaypaq Piruwanukuna, Pedro Pablo Kuczynski partidupi wankurisqa kaspa, 2016 watapi Piruwpa Kunrisunman akllasqa qarqan.
Taytanː Manuel Pablo Olaechea Du Bois; Mamanː Ana María Álvarez-Calderón Fernandini.
Kayampi Kuka kawsaykuska amachasqa allpa
Kayampi Kuka kawsaykuska amachasqa allpa icha Kayampi Kuka mama llaqta parki (kastilla simipi: Reserva Ecológica Cayambe Coca icha Parque Nacional Cayambe Coca) suyuqa amachasqam kachkan, Ikwadur mama llaqtapi, Impapura markapi (Pimampiru kitipi), Pichincha markapi (Kayampi kitipi), Sukumpiyu markapi (Lumpaki kitipi), Napu markapipas (Chaku kitipi; Sardinas kitilli, Uyakachi kitilli, Santa Rosa kitilli, Gonzalo Díaz de Pineda kitilli; Quijos kitipi). Kay amachasqa allpaqa mayupata pampakunatam amachan.
Pedro Olaechea
Hawa t'inkikuna
KatiguriyaːLima llaqtapi
Suona
Suona nisqaqa huk chinu phukuna waqachinam.
Wallqa ruranakuy
Iñuku huk'i t'uqyay huk iñuku huk'i p'akiy wallqa ruranakuymi, mancha-manchay michata paqarichiq.
232
232 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
San José Chikitus munisipyu
San José Chikitus munisipyu (kastilla simipi: Municipio de San José de Chiquitos) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, Chikitus pruwinsyapi, Santa Krus suyupi. Uma llaqtanqa San José Chikitus llaqtam.
Kantunkuna
Iskay kantunmi kan.
Runakuna
Munisipyupiqa kay runa llaqtakuna tiyanku:
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Kansai suyu
right|thumb|300px|Kansai suyu, Nihun.
Jean Seberg
thumb|right|250px|Jean Seberg (1938 - 1979) Jean Dorothy Seberg sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Marshalltown llaqtapi - wañusqa Paris llaqtapi ) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: ; Maman: Qusankuna: François Moreuil (1958-1960) / Romain Gary (1963-1970) / Dennis Charles Berry (1972) Churinkuna: Alexandre Diego Gary (1962), Nina Hart Gary (1970-1970).
233
233 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Kansai suyu
Wiñay kawsay
Kamasqa
Llaqta kamachiykuna
7 llaqta kamachiykuna (ken) :
Aphrika
thumb|right|200px|Aphirika thumb|right|200px|Aphirika thumb|right|200px|Aphirika thumb|right|200px|Aphirika thumb|right|200px|Aphirika Aphirika, Aprika, Awrika, Uhutayru icha Ahrika nisqaqa huk allpa pacham.
Hiroshima
Hiroshima (nihun simipi: 広島市, Hepburn: Hiroshima-shi?), Nihun hatun llaqta, Uma llaqtam Hiroshima llaqta kamachiy llaqtam, Chūgoku suyu hatun llaqta. 905,01 km2
Runakuna
1 159 391 runakuna.
Aphrika
__YUYARINA__
Rocky Marciano
thumb|right|260px| Rocky MarcianoRocco Francis Marchegiano sutiyuq runaqa, icha Rocky Marciano (* paqarisqa Brokcton llaqtapi  -  wañusqa Newton llaqtapi) huk  🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq saqmanakuyuq  karqan.
Saqmanakuy Pachantin Atipaq (9/23/1952–11/30/1956)
Jaime Ortega
Jaime Lucas Ortega Alamino sutiyuq runaqa (* paqarisqa Jagüey Grande llaqtapi -   wañusqa La Habana llaqtapi), huk 🇨🇺 mama llaqtayuq kathuliku taytakura wan Hatun yaya qarqan.
1992 watamanta 1996 watakama La Habanapi Uma Hatun yaya qarqan.
Yachaywasi:
Dag Hammarskjöld
thumb|right|250px| Dag Hammarskjöld (1905-1961) Dag Hammarskjöld sutiyuq runaqa (* paqarisqa Jönköping llaqtapi -   wañusqa Ndola llaqtapi), Suwidsuyu mama llaqtayuq diplumatiku qarqan.
1953 watamanta 1961 watakama Huñusqa Nasyunkunap huk Sapsi Qillqakamayuqninmi qarqan.
Nobel Suñay|20px Nobel Suñay Qasikaypi † chaskirqan. 1961 watapiqa chiqniq.
Wischunku distritu
Wischunku distritu (kastilla simipi:  Distrito de Vischongo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Willkawaman pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Wischunku llaqtam.
Ñan
right|250px|thumb|Huk uchuy ñan, [[Thaysuyupi.]] right|thumb|250px|[[Niigatapi, Nihun mama llaqtapi huk llusk'a ñan.]] thumb|right|250px|[[Herculano nisqa llaqtapi (Italyapi) huk romanu ñan.]] Ñan nisqaqa (kaminu nisqapas, kastilla simipi: camino, vía) huk wasimanta wak wasiman, huk llaqtamanta wak llaqtaman chaynin rina, apaykachaypaq.
Limunqucha risirwa
Limunqucha risirwa (kastilla simipi: Reserva Biológica Limoncocha) suyuqa amachasqam kachkan, Ikwadur mama llaqtapi, Sukumpiyu markapi Orellana markapipas.
Wischunku distritu
Simikuna
Pukyu:
Karu puriy
thumb|left|170px|Wischunku llaqta
Guzheng
Guzheng; Waqachina, Chunwa.
Guqin
right|200px|thumb|Guqin Guqin; Waqachina, Chunwa.
234
234 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Stephanie Kwolek
thumb|right|200px| Stephanie Kwolek Stephanie Kwolek sutiyuq warmiqa (* paqarisqa New Kensington llaqtapi -   wañusqa Wilmington llatapi), 🇵🇱 🇺🇸 mama llaqtap Chaqllisinchi yachaq mantapas yachaqsi karqan.
Tayta: ; Mama:.
Qhari: Churinkuna:
Yachaywasi:.
Yueqin
Yueqin; Waqachina, Chunwa.
Stephanie Kwolek
Alma mater: Carnegie Mellon Yachay suntur ( Carnegie Mellon University), Pittsburgh.
Everglades mamallaqta parki
Everglades mamallaqta parki nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtap Florida suyupi huk mamallaqta parkim.
Chukiripampa kitilli
Chukiripampa kitilli (kastilla simipi: Parroquia Chuquiribamba) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Loja kitipi, Loja markapi.
Lawriqucha
Lawriqucha nisqaqa (Lago Lauricocha,Laguna Lauricocha,Laguna Tauricocha,Lauricocha) huk qucham Piruwpi, Wanuku suyupi, Lawriqucha pruwinsyapi, Kawri distritupi.
235
235 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Sanxian
Sanxian; Waqachina, Chunwa.
Nagasaki
Nagasaki (nihun simipi: 長崎市, Hepburn: Nagasaki-shi?), Nihun hatun llaqta, Uma llaqtam Nagasaki llaqta kamachiy llaqtam, Kyūshū suyu hatun llaqta. 406,35 km2
Runakuna
459 198 runakuna.
Geraldine Farrar
thumb|right|250px|Geraldine Farrar (1882-1967) Geraldine Farrar sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Melrose llaqtapi - wañusqa Ridgefield llaqtapi ) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna takiq wan  aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Sid Farrar; Maman: Qusan: Lou Tellegen (1916-1923). Churinkuna:
Yawatisuyu risirwa
Yawatisuyu risirwa (kastilla simipi: Reserva Biológica Marina de Galapagos) suyuqa amachasqam kachkan, Ikwadur mama llaqtapi.
Huqin
Huqin; Waqachina. Chunwa
Bactrocera brachycera
Bactrocera brachycera nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Nagoya
Nagoya (nihun simipi: 名古屋市, Hepburn: Nagoya-shi?), Nihun hatun llaqta, Uma llaqtam Aichi llaqta kamachiy llaqtam, Chūbu suyu hatun llaqta. 326,45 km2
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Runakuna
2 266 693 runakuna.
Wantar Chawin distritu
Wantar Chawin distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Chavin de Huantar) Piruw mama llaqtap distritum, Wari pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Wantar Chawin llaqtam, Musna mayup patanpi tiyaq. Wantar Chawin mawk'a llaqtamanta 500 mitrumchá karum. Kay llaqtaqa 1985 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
Maymanta sutin
Kay listritup sutin luqsin iskay qhichwa simimanta: Wantar Chawpin; Wantarqa huk hacham 'Cortaderia rudyuscula Stapfl'. Hukkaq suti Chawpin nin mayu tinkuq, ñan tinkuq ( encuentro de ríos, cruce de caminos). Kay pachapi tupan Musna mayu wachiqsa mayuwan.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Fra Angelico
thumb|right|260px|Fra Angelico: [[L'Annuciazione (La Anunciación) ]] Fra Angelico (Guido Di Pietro Da Mugello) sutiyuq runaqa ( paqarisqa Vicchio di Mugello (Firenze) llaqtapi - wañusqa Roma llaqtapi) huk 🇮🇹 mama llaqtayuq llimphiq runam qarqan.
Wantar Chawin distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Karu puriy
thumb|left|200px|Chawin llaqtam (icha Wantar Chawin llaqta). Wantar Chawin mawk'a llaqtamanta 500 mitrumchá karum.
236
236 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Samuel Johnson
Samuel Johnson ( paqarisqa Lichfield llaqtapi, - wañusqa London llaqtapi) huk Inlatirra mama llaqtayuq inlish simipi qillqaq runam karqan.
Qillqasqankuna
{|
Harawi
|-                           || Irene, a Tragedy |-
Trygve Lie
thumb|right|200px|Trygve Lie, 1° Huñusqa Nasyunkunap Sapsi Qillqakamayuqnin Trygve Lie sutiyuq runaqa (* paqarisqa Oslo llaqtapi -   wañusqa Gelio llaqtapi), Nurwiga mama llaqtayuq diplumatiku qarqan.
Tayta: Martin Lie, Mama: Hulda Arnesen Lie.
Honolulu
Honolulu (inlish simipi) icha Honolulú (Kastilla simipi) llaqtaqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna (USA) mama llaqtap aswan hatun llaqtanmi, Hawaii suyup uma llaqtan. Honolulu llaqtapiqa 377 260 runakuna (2004) tiyachkan.
right|thumb|200px|Honolulu visto desde las calles Bishop y King, con el First Hawaiian Center a la izquierda y el Banco de Hawai a la derecha.
right|thumb|200px|Hawaii State Capitol desde Punchbowl Crater.
Inlish simipi
thumb|center|1000px| Puerto de Honolulu
Grand Canyon mamallaqta parki
Grand Canyon mamallaqta parki nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtap Arizona suyupi huk mamallaqta parkim.
Felipe de Tres-Palacios
Felipe José de Tres-Palacios y Verdeja  sutiyuq runaqa (* paqarisqa Alles llaqtapi -   wañusqa La Habana llaqtapi), huk 🇪🇸 mama llaqtayuq kathuliku taytakura wan Hatun yaya qarqan.
237
237 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Paján kiti
Paján kiti (kastilla simipi: Cantón Paján) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Manawi markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Paján llaqtam.
Felipe de Tres-Palacios
1785 watamanta 1789 watakama Burinkinpi Hatun yaya qarqan. 1789 watamanta 1799 watakama La Habanapi Hatun yaya qarqan.
Paján kiti
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Felipe de Tres-Palacios
Alma mater: Salamanca Yachay Sunturnin.
Mulliwaya distritu
Mulliwaya distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Mollebaya) Piruw mama llaqtapi distritum, Ariqipa pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Mulliwaya llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa kastilla simitam, qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Morin khuur
thumb|right|250px|Mongolian musician playing the Morin khuur Morin khuur; Waqachina
Jean-Marie Pfaff
Jean-Marie Pfaff sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Lierse llaqtapi - ) huk 🇧🇪 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Warmi: Carmen Seth (* Churinkuna: Debby Edilbert Gerdina, Kelly Yvonne Danny wan Lyndseyi Linda Marc.
Ankalli
Ankalli (rebelde) nisqaqa mamallaqtap kachkaq kamachiqkunaman hayu kaspa maqanakuq runam.
Tibet Awtunumu Suyu
left|100px thumb|Chinapi Tibet Awtunumu Suyu nisqa. Tibet Awtunumu Suyu nisqaqa Chunwa Runallaqta Republikap huk suyunmi. Uma llaqtanqa Lhasa llaqtam.
Wiñay kawsay
1951 watakama kaypi Tibet qispi qhapaq suyu karqaptin, Chunwamanta awqaqkuna atirqan. Chaymanta Chunwaman kapuq suyunmi tukurqan.
Iñuku huk'i t'uqyay
Iñuku huk'i t'uqyay nisqaqa iñuku huk'i p'akiy wallqa ruranakuymi.
Rocío Jurado
thumb|right|260px|Rocío Jurado P'achallina María del Rocío Mohedano Jurado sutiyuq warmiqa icha Rocío Jurado (* paqarisqa Chipiona llaqtapi  -  wañusqa Alcobendas, Madrid llaqtapi) huk 🇪🇸 mama llaqtayuq takiq, tusuq, kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Iñuku huk'i t'uqyay
Huk illanchaykuq qallawap achka iñukunpa rump'u hina - kritiku wisnumanta aswan - kaptinqa, chay iñuku huk'i p'akiy wallqa ruranakuy qallarinmi, iñuku huk'i t'uqyay tukuchispa. Chay iñuku huk'i p'akiywanqa mancha-manchay michaymi - illanchaykuy, ñit'iy, q'uñiy, ñawsachiq achkiy - paqarin.
Bactrocera breviaculeus
Bactrocera breviaculeus nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Iñuku huk'i t'uqyay
Iñuku huk'i ayñikunam chay iñuku huk'i t'uqyaywan ancha achkatam thuñichiytam, runakunata wañuchiytam atin.
Bactrocera breviaculeus
Wiñay kawsay
Fue descrita para la hamut'ay en el wata 1951 por Hardy.
Rocío Jurado
Taytan: Fernando Mohedano Crespo (1922- 24/07/1958); Maman: Rosario Jurado Bernal (Chipiona, 1926-Madrid, 02/06/1978). Qusan: José Ortega Cano (1995-2006) / Pedro Carrasco (1976-1989) / Enrique García Vernetta (1960-1974). Churinkuna: Rocío Carrasco Mohedano, José Fernando Ortega Mohedano, Gloria Camila Ortega Mohedano.
Mama llaqtapura
{|
Uwas misk'i
thumb|left|Uwas misk'i iñuwaqa [[wallqa icha muyu hinam, chaqllisinchi nankaymi.]] Uwas misk'i icha Glukusa (glucosa; grigu simipi γλυκύς (glykys): "misk'i") nisqaqa huk ch'ulla k'illimsayakum.
Achka glukusa iñuwakunamantaqa miqum, silulusam ch'antasqa, glikusidu t'inkiyuq, chayrayku chay hatun achka k'illimsayaku iñuwaman t'inkinakuspa yakutam chinkan.
Bactrocera brevistriata
Bactrocera brevistriata nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Fue descrita para la hamut'ay en el wata 1968 por Drew.
Charles de Gaulle
1959 watamanta 1969 watakamam ñawpaq kuti Ransiyapa Umalliqnin karqan.
Taytan: Henry de Gaulle Maman: Jeanne Maillot. Ñawpaq warmi: Yvonne Vendroux. Churinkuna: Philippe (*1921), Élisabeth (1924) wan Anne (1928–1948).
Alma materi: École spéciale militaire de Saint-Cyr.
Atuqpa Chupan
thumb|[[Hugo Carrillo Cavero, Verónika Mendozawan, huk runakunawanpas, Atuqpa Chupan nisqa riwistata rikuchichkaspa, 2012 watapi.]] Atuqpa Chupan nisqaqa huk riwistam, Lima llaqtapi ruraykusqa, 2012 watamantam lluqsimuq. Chay riwistapiqa Qhichwa simi kapchiy (literatura) nisqamantam qillqanku.
Qillqa tupachiqninqa Pablo Landeom. Huk llamk'aqninkunaqa César Itier, Luis Mujica Bermúdez, Yaneth Sucasaca Mamani, Olivia Reginaldo, hukkunapas.
Qullarrí
Qullarrí nisqaqa Piruwpi runakunap willakusqankama Inkarrípa hayunsi kasqa. Qullarrí (Kastilla simipi: Colla Rey), "Qulla Qhapaq" ñiyta munan.
Raya q'asapis Inkarríwan llallinakuspa chaypis Inkakunap Qullakunawan saywantas tukuchisqa. Qullaríqa quri tawnanta Titiqaqa quchaman chamqaspa chayamusqanpi Punu llaqtatas kamasqa, Qullakunap uma llaqtansi.
Llakllin listritu
Llakllin listritu (kastilla simipi: Distrito de Llacllín) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Anqash suyupi, Rikuway pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Llakllin llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa qhichwa simita, kastilla simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Giovanni Bellini
thumb|right|220px|Giovanni Bellini: El dux Leonardo Loredan Giovanni Bellini sutiyuq runaqa, icha Giambellino ( 1430 watapi paqarisqa Venezia llaqtapi - wañusqa Venezia llaqtapi) huk 🇮🇹 mama llaqtayuq llimphiq runam qarqan.
Llaqtayuq
Llaqtayuq nisqaqa ima llaqtaman kapuq runam. Chay llaqtaqa paypa llaqtanmi.
Mamallaqtayuq nisqaqa mamallaqtaman kapuq runam.
Walmay distritu
Walmay distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Hualmay) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Lima suyupi, Wawra pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Walmay llaqtam.
Simikuna
Distritupiqapiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
Iñuku huk'i p'akiy
250px|thumb|[[Uranyu-235 nisqap iñuku huk'i p'akiynin.]] Iñuku huk'i p'akiy icha Iñuku huk'i ch'iqtay nisqaqa niwtrunpa icha huk tiksi k'atachap qallarichisqan iskay icha aswan rakiman iñuku huk'ip p'akiynin.
Yokohama
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Iñuku huk'i p'akiy
Iñuku huk'iqa p'akisqa kaspaqa, huk qallawap iñukunkunamanmi rakirin, aswan niwtrunkunatam kachaspa. Chay niwtrunkunaqa huk iñukukunata p'akiyta atinmi. Huk illanchaykuq qallawap achka iñukunpa rump'u hina - kritiku wisnumanta aswan - kaptinqa, illanchayninmanta wallqa ruranakuymi qallarinmi, iñuku huk'i t'uqyay tukuchispa.
Yokohama
Runakuna
3 519 103 runakuna.
Iñuku huk'i p'akiy
Chay iñuku huk'i p'akiywanqa mancha-manchay micham paqarin. Chay michataqa iñuku huk'i ayñikunapim, iñuku huk'i pinchikillachanakunapipas llamk'achinku.
Walmay distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Wayu misk'i
Wayu misk'i icha Fruktusa (fructosa; latin simipi fructus: "ruru, wayu") nisqaqa huk ch'ulla k'illimsayakum.
238
238 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Karu kay
Karu kay nisqaqa iskay iñupura chhikan kaymi tupunapaq.
Tantanakuy
Tantanakuy, Wankurina icha Urganisasyun (organización) nisqaqa runakunap, llaqtayuqkunap kuskan taripanankunapaq huñusqa kayninmi. Kapuqnin runakunaqa, tantanakuykuna wankurisqan nisqam.
Sajama mamallaqta warikancha
Sajama mamallaqta warikancha nisqaqa Puliwya mama llaqtapi huk mama llaqta warikancham, Uru Uru suyupi, Sajama wamanipi, Karanka Kurawara kuraq wasipi, Sajama kantunpi, Qaripi kantunpi, Lagunas kantunpipas, Turqu munisipyupipas, Kusapata kantunpi.
Allpa saywachi
160px|thumb|left|[[Sajama]]
Yura yura
thumb|left|160px|[[Qiwuña: Polylepis rugulosa]]
Uywa uywa
160px|thumb|left|Lophonetta specularioides 160px|thumb|left|Recurvirostra andina Pisqukuna: Sajama mamallaqtapiqa kay uywakunam kawsanku:
Ñuñuqkuna:
Runakuna
Kay mama llaqta parkipa 1.700-chá runa, Aymara runa, tawa kantunpi kawsanku: Sajama kantunpi (398 runa), Lagunas kantunpi (230 runa), Qaripi kantunpi (136 runa). (MAPZA 2001).
Radoje Domanović
Willakuy
Radoje Domanović paqarimurqa Ovsište llaqtapim Chaupiserbia nisqanpi, Miloš Domanovićpa hinataq Persida Cukićpa churin, llactapa amautan hinallataq ñaupaqman puririq, Pavle Cukićpa churinpa churin, hukninkaq comandante militar ñaupaq kaq hinallataq iskay kaq serbia llactapa hatarimuyninku. Payqa warma kaspan wiñarqa Gornje Jarušice llactapim Kragujevacpa kuchumpi. Chaypim qallariy yachaywasiman rirqa, Kragujevacpiñataq chaupi yachaywasipi tukurqa hinallatq, filosofiatañataq qatun yachay wasi Belgradollaqtapi, kaypim yachamurqa huq simicunata hinañataq serbia llaqtapa kawsayninta.
1895 watapim llamkayta qallaykurqa, amauta hina Pirot yachaywasipi, Serbia llactapa uranpi, kay suyukunam chayraq qatun suyu Otomano nisqanmanta qispichisqa kara. Pirotpim Jaša Prodanovićta (1867–1948) riqsirqa, amauta hinallataq ruruchiq, kaykunam políticaspi yuyaymanayninkunata qespichirqa, chaypitaqmi riqsirqa qipaman warmin kaqta, Natalija Raketić (1875–1939) huk mana imayuq amauta Sremski Karlovcimanta, paymi yanaparqa taksa hinataq kuyukuq kausayninpi, paywanmi kimsa wawayuq kara.
Partido Radical del Pueblo nisqanman huñukurusqanmantam maqanakuyman yaykurura Obrenović nisqampa. Kamachikuyninkunawan hinaspanmi Vranje llaqtaman apasqa karqa 1895 wata tukuynimpiña hinaspa 1896 watapi yapa pusayuraku Leskovacmanñataq. Paypa qilqayninkunam qallaykurqa yachachisqan watakunapim, riqsichimurqa ñaupaq kaq taksa chiqap kawsayninta1895 watapi, 1898 watapi llaqta hatary yachachimusqanmanta warmintin wikutimusqa karqa kamachikuqpa kuntranpi rikurimusqan rayku, chaimantam Belgrado llaqtaman pasakurqa lliw aylluntin.
Belgradopiñataq llamkayta qallaykurqa qillqaq wawqinkunawan “Zvezda” (Quyllor) sapa suqta punchau willakuykuna hinallataq chay periódico político de oposición “Odjek” (Eco) nisqanpipas. Kaypim qilqayta hinaspa riqsichimuyta qallaykurqa chay assipayay willakuyninkunawan, imaynam: “Supay”, “Munapayaycuna qichuy”. Riqsisqa kayman chayayninmi karqa kaykuna reqsichimusqanmanta: “Umalliq” (1901) hinallataq “Stradija” (1902), chaykunapim nirqa chay Sichi kamachikuykunapa llullakuyninta, yanqa kayninkunata.
Maqanakuy qipallanmanmi Aleksandar Obrenović kamachikuynin tukurqa 1903 watapi, ancha riqsiska kachkaptin, Domanović chaskirqa huk qillqaita amawtakunapa umanchaqninmanta, chaymanta Alemania suyuman kacharqa huk wata ashkataraq yachaq, chaymi apakurqa Múnich llaqtapi. Chaymanta Serbiaman kutiptin Radoje llakikururqa mana musuq yachaykuna kaptin. Qallaykurqa kikinpa Suqta punchaw willakuykunata “Stradija” nisqanta, chaymantam hinalla piñakurqa llapa chay musuq Akllanakuspa kamachinakuykunata nisqankunata mana kallpanchasqa kasqankumant, ichaqa chay qillqaskankuna manañam ñaupaqta kallpayuq hinañachu karqa nitaq umanchaytapas atirqañachu ñaupaqta hina.
Radoje Domanović chaupi tutapim wañukurqa, 17 chakra yapuy killapi 1908 watapi, kimsachunka pichqayuq watampi, wañukurqa neumonia unquywanmi hinallataq tuberkulosiswan, musuq ayamarka Belgradupapim pampasqa karqa, lliw qipa qillqaskankuna chinkaruram chay ñaupaq maqanakuy pachapi.
Qillkaskankuna
Wakin reqsisqa qellqasqankuna:
Hawa tinkikuna
Radoje Domanović qellqay tukusqankunam (serbia simipi) (runasimipi)
Samuel Richardson
Samuel Richardson ( paqarisqa Derbyshire llaqtapi, - wañusqa London llaqtapi) huk Inlatirra mama llaqtayuq inlish simipi qillqaq runam karqan.
Warmi: Martha Wilde Churinkuna (6)
239
239 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Sheng
Sheng nisqaqa huk chinu phukuna waqachinam, sayaq, chimpanasqa phukuna wirukunayuq.
Raya q'asa
thumb|right|200px|[[Kaynaku, Raya]]
Iñuku huk'i ayñi
thumb|right|200px|„Fat Man“ nisqa iñuku huk'i bomba: [[Nagasaki llaqtap hawanpi iñuku huk'i t'uqyay, 1945 watapi.]] thumb|„Little Boy“ nisqa iñuku huk'i bomba, [[Hiroshimap thuñisqan ñawpanpi, 13 kt t'uqyay kallpayuq]] Iñuku huk'i ayñi nisqakunaqa iñuku huk'i t'uqyaywan thuñichiq, runakunta wañuchiq ayñikunam, illanchaykuywan runakunata unquchiq.
Raya q'asa
Raya q'asa (kastilla simipi: La Raya) nisqaqa Qusqu llaqtamanta Hullaqaman puriq ñanpi q'asam, chay ñanpi lliwmanta aswan hanaqmi iñu, Qusqu, Punu suyupura saywam, mama quchamanta 4.313 mitrum aswan hanaq.
Iñuku huk'i ayñi
Ñawpaq kaq iñuku huk'i ayñiqa Iskay ñiqin pachantin maqanakuypi 1945 watapi Hiroshima llaqtap hawanpi t'uqyarqan, iskay kaqtaq Nagasaki llaqtap hawanpi (iskaynintin llaqta Nihunpi), pachak waranqa runatam wañuchispa.
Raya q'asa
Raya q'asantaqa Qusqumanta Hullaqanta Ariqipaman khillay ñanmi purin.
Iñuku huk'i ayñi
Kunan pachaqa kay mama llaqtakunam iñuku huk'i ayñiyuq:
Huk mama llaqtakunataq hinallataq iñuku huk'i ayñiyuqchá, ichaqa mana nispa takyankum.
Raya q'asa
Chay Rayapiqa Qullarrí Inkarríwan llallinakuspa Qullarí Punumansi, Inkarritaq Qusqumansi quri tawnantas chamqasqa, chaypis Inkakunap Qullakunawan saywanta tukuchispa.
Bactrocera brunnea
Bactrocera brunnea nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Fue descrita para la hamut'ay en el wata 1949 por Perkins & May.
Rob Rensenbrink
Pieter Robert Resenbrink sutiyuq runaqa, icha Rob Rensenbrink, Von Karajan Anderlecht qayay sutiyuq, (*  paqarisqa Amsterdam llaqtapi -   wañusqa Amsterdam llaqtapi), huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa
thumb|right|250px| Urasuyupa piluta hayt'ay quchu
Kaypipas qhaway
Urasuyupa piluta hayt'aqnin
Hawa t'inkikuna
.
Joanne Woodward
thumb|right|250px|Joanne Woodward, 1960 Joanne Gignilliat Trimmier Woodward sutiyuq warmiqa icha Joanne Woodward (* paqarisqa Thomasville llaqtapi - ), huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna takiq wan aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: ; Maman: Qusan: Paul Newman (1958-2008). Churinkuna: (3) Elinor Teresa (1959), Melissa Steward (1961) wan Claire Olivia (1965).
Chulun distritu
Chulun distritu (kastilla simipi: Distrito de Cholón) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wanuku suyupi, Marañun pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Chuta (San Pedro de Chota) llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Wakachi distritu
Wakachi distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Huacachi) Piruw mama llaqtapi distritum, Wari pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Wakachi llaqtam.
Maymanta sutin
Kay listritup sutin samun kay qhichwa kamanamanta: Waqachiy (propiciar que llore Kastilla simipi).
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
240
240 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Microsoft Translator
rikchacha|Microsoft Translatorpata [[chawpi uya antañiqiqpi]] Microsoft Translator icha Microsoft T'ikraq nisqaqa achka simiyuq makiq tikray phuyu yanapakuymi Microsoft nisqap qusqan. Microsoft Translator Microsoft Cognitive Services kaqmanta hukninmi chaymanta achka rantiq, ruwaq, chaymanta imprisa rurukunapura tinkisqa; chaymanta Bing, Microsoft Office, SharePoint, Microsoft Edge, Microsoft Lync, Yammer, Skype Translator, Visual Studio, chaymanta Microsoft Translator ruwanakuna Windows, Windows Phone, iPhone chaymanta Apple Watch kaqpaq, chaymanta Android karurimana chaymanta Android Wear kaqpaq.
T'ikray yachana ñan, yachay mask'ay ima
Microsoft Translator makiq tikrayta llamk'achin huk purun simimanta wak simiman chaylla tikraykunata ruwananpaq. Kay sistemaqa tawa sapaq áreas de investigación computadora yachay mask’aypi sayasqa kachkan, kay urapi rikusqa.
Juan José Díaz
1800 watamanta 1832 watakama La Habanapi Hatun yaya qarqan.
Microsoft Translator
Pukyuukuna
<references group="" responsive="0">
Olmedo kiti (Manawi)
Olmedo kiti (kastilla simipi: Cantón Olmedo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Manawi markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Olmedo llaqtam.
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Pailón munisipyu
Pailón munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Pailón) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Chikitus pruwinsyapi, Santa Krus suyupi, Buliwya mama llaqtapi.
Kantunkuna
Pichqa kantunmi kan.
Runakuna
Munisipyupiqa kay runa llaqtakuna tiyanku:
Juan José Díaz
Alma mater: Salamanca Yachay Sunturnin.
Pailón munisipyu
Simikuna
Pailón munisipyupiqa kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Antonio Raimondi distritu
Antonio Raimondi distritu icha Raquia distritu (kastilla simipi: distrito de Antonio Raymondi) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Bolognesi pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Raquia llaqtam.
Bactrocera brunneola
Bactrocera brunneola nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Antonio Raimondi distritu
Simikuna
Distritupiqa kastilla simita, qhichwa simita rimanku.
Bactrocera brunneola
Wiñay kawsay
Fue descrita para la hamut'ay en el wata 2001 por Tsuruta & White.
Antonio Raimondi distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Tintoretto
thumb|right|220px|Tintoretto (Autoretrato) thumb|right|220px|Tintoretto: Trafugamento del corpo di San Marco (Traslación del cuerpo de San Marcos) Tintoretto (Jacopo Comin) sutiyuq runaqa ( paqarisqa Venezia llaqtapi - wañusqa Venezia llaqtapi) huk 🇮🇹 mama llaqtayuq llimphiq runam qarqan.
Chhikan kay
Chhikan kay nisqaqa imappas tupunalla icha tupusqakunamanta huchhanalla kayninmi.
Pawqarqulla distritu
Pawqarqulla distritu (aymara simipi: Pawqarqulla jisk'a t'aqa suyu; kastilla simipi: Distrito de Paucarcolla) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Punu pruwinsyapi, Punu suyupi, 1823 watapi kamasqa. Uma llaqtanqa Pawqarqulla llaqtam.
Cádiz
Cádiz llaqtaqa Ispañapi huk hatun llaqtam. Latin simipi: Gades, Arabya simipi: قادس' (''Qādis').
Pawqarqulla distritu
Runakuna
4 864 runa (2 416 qhari, 2 448 warmi)
Cádiz
Qhipaq kaq arabya mama llaqtap uma llaqtansi karqan, 1264 watapis ispañulkunap rikunkista (reconquista) nisqapi atipasqan.
Pawqarqulla distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Cádiz
Runakuna
126 766 runak