cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chhulli
Chhulli (influenza, kastilla simipi: gripe) nisqaqa añawkunap paqarichisqan runap unquyninmi. 190px|thumb|[[Chhulli añawta llimphiy (Hong Kong nisqa chhulli).]]
Kimsak'uchu
Kimsak'uchu icha Wamp'ar, icha Kimsamanya (latin simipi: triangulum, grigu simipi: Τρίγωνον [trígonon]) kimsa k'uchuyuq, kimsa manyayuqpas pampa suyum. Tukuy k'uchuqa yapanakusqa 180 k'atmayuqmi.
thumb|right|200px|Chiqan kimsa k'uchu
thumb|right|200px|T'iksu kimsak'uchu
789
789 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Ásgeir Ásgeirsson
Ásgeir Ásgeirsson sutiyuq runaqa (* paqarisqa Kóranesi á Mýrum llaqtapi -  wañusqa Reykjavík llaqtapi) huk 🇮🇸 mama llaqta yachachiq wan pulitiku karqan.
Taytan: Ásgeir Eyþórsson ; Maman: Jensína Björg Mathíasdóttir. Warmi: Dóra Þórhallsdóttir. Churinkuna (?):.
Apulu 11 urqu
Apulu 11 (Apolu 11) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi, huk urqum Apulupampa wallapi, Chuqiyapu suyupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.650 mitrum aswan hanaq.
Katantika qutupiqa kanmi kay umachakunam:
Sulluchiy
Sulluchiy (abortio) nisqaqa runap munasqan, qallarichisqan sulluymi. Chay sulluywanqa sullu nisqa runachaqa wañunmi.
Achka mama llaqtapiqa chay sulluchiy ati q'umam, huk mama llaqtakunapitaq wiksayaypa ñawpa killa pachankunapi saqillasqam. Kristiyanu Inlisyaqa sulluchiyman ama ninmi, warmi hayñikunapaq llamk'aykuq tantanakuykunataq sulluchiy hayñipaqmi riman.
Noord-Holland pruwinsya
thumb|Noord-Holland unancha thumb|Noord-Holland (Urasuyu) thumb|Noord-Holland pruwinsyapi munisipyukuna llaqtakunapas
Noord-Holland nisqaqa Urasuyupi huk pruwinsyam (provincie). urasuyu simipi: Noord-Holland, kastilla simipi: Holanda Septentrional.
Allpa saywachi
52° 40′ N 4° 50′ E
Runakuna
2 776 000 runakuna (2015).
Pulitika rakiy
Uma llaqtanqa Haarlem llaqtam.
Arata Isozaki
thumb|right|280px|Arata Isozaki (1931-) Arata Isozaki (磯崎 新, Isozaki Arata)  sutiyuq runaqa ( paqarisqa Oita llaqtapi - ) huk   mama llaqtayuq wasichay kamayuqmi qarqan.
Alma mater: Tokyo Yachay Sunturnin.
Roentgenyu
Roentgenyu, Rg (musuq latin simipi: Roentgenium) nisqaqa huk q'illaymi, illanchaykuq, runallap rurasqanmi.
Illapapayaq ayñi
Illapapayaq ayñi nisqakunaqa kikinmanta achka kuti utqaylla illapapayaq t'uqyachina ayñikunam, ahinataq:
Linux
thumb|250px|Linuxpa sananchan: [[pinwinu Tux]] 220px|thumb|right|[[Ubuntu]] rikchacha|[[Linus Torvalds]] Linux (GNU/Linux) nisqaqa huk Unixhina antañiqiqkunapaq llamk'aykuna llikacham Linux kirnilpi sayasqa. Huk llamk'ay llikachap k'itinqa ñawpaq kuti 17 ñiqin tarpuy killa 1991 watapi kacharisqa, Linus Torvalds sutiyuq runap ruwasqan. Kayqa manam irpariyanallachu.
Wankani distritu (Hunin)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Nøtterøy
Nøtterøy llaqtaqa Nurwiga mama llaqtapim. Llaqtapiqa 21 035 runakunam kawsachkanku (2012).
Santay wat'a
Santay wat'aqa (kastilla simipi: Isla Santay) Ikwadur mama llaqtapi, Wayas mayupi, huk taram Durán kitipi, Wayas markapi, Wayakil llaqtamanta 800 m karum.
Achi Tayta kimsa ñiqin piti
Achi Tayta kimsa ñiqin piti (inlish simipi: The Godfather Part III, kastilla simipi: El Padrino III) nisqaqa huk pilikulam, 1990 watapi rurasqa. Kuyu walltay pusaqninqa Francis Ford Coppola karqan.
Wanta
Wanta (kastilla simipi: Huanta) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, huk llaqtam, Wanta pruwinsyap uma llaqtanmi.
Radioafición
Radioafición nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi, huk urqum, Apulupampa wallapi, Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Pilichuku munisipyupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.580 mitrum aswan hanaq.
Katantika qutupiqa kanmi kay umachakunam:
Santa Ana distritu (Wankawillka)
Santa Ana distritu (kastilla simipi: Distrito de Santa Ana) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Chuqlluqucha pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Santa Ana llaqtam.
Willka Chakata suyu
thumbnail|200px|[[Rubén Dario Costas Aguilera Santa Kurus suyup marka kamachiqnin]] Santa Kurus nisqaqa (aymara simipi: Santa Kurus jach'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Santa Cruz) Buliwya mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Santa Kurus llaqtam.
Santa Ana distritu (Wankawillka)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Willka Chakata suyu
Pulitika Rakiy
Chunka pichqayuq puruwinsiyanmi kan:
Santa Ana distritu (Wankawillka)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Willka Chakata suyu
Runakuna
Santa Kurus suyupiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Samana yawri
Runaqa, achka allpa pachapi kawsaq uywakunapaq surq'anwanmi saman.
Pikaywa kitilli
Pikaywa kitilli nisqaqa (kastilla simipi: Parroquia Picaihua) Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Ampatu kitipi, Tunkurawa markapi.
Willka Chakata suyu
Simikuna
Suyupiqa kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Samana yawri
Yaku pachapi kawsaqkunataq, ahinataq challwakuna, yawsamaqwanmi saman.
Willka Chakata suyu
Aswan hatun llaqtakuna
thumb|right|200px|[[Kumarapa]]
Salawina suyu
Salawina suyu ("Sarawiñay" llaqtap sutinchá karqan;  kastilla simipi: Departamento de Salavina) nisqaqa Arhintina suyupi, Santiago del Estero wamanipi, huk suyum. Uma llaqtanqa Los Telares llaqtam. thumb|left|150px|Santiago del Estero wamaniqa, Arhintina suyupi
Willka Chakata suyu
Aswan hatun llaqtakuna
thumb|right|200px|[[Chakarira, Santa Kurus, Buliwya]]
Wachay kamachiy
Wachay kamachiy nisqa kawpaywanqa mama llaqtapi kamachiqkuna llaqtayuq runakunap wawankunap yupaynintam, wachayninkunap, paqariyninkunap yupaynintam kamachiyta munan.
Kay ruraykunawanmi wachyta kamachiyta munanku:
Chillanes kiti
Chillanes kiti (kastilla simipi: Cantón Chillanes) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Bolívar markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Chillanes llaqtam.
Runakuna
Chillanes kitipiqa Waranka Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa Chillanes kitillipi kawsanku.
Pulitika Rakiy
Iskay kitillinmi kan, huk llaqta kitillim, Chillanes, huk chakrapura kitillim, Tampupampa (San José del Tambo).
Nawta
Nawta (kastilla simipi: Nauta) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Luritu suyupi, huk llaqtam, Luritu pruwinsyap uma llaqtanmi.
790
790 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Qantu
thumb|right|300px|[[Qupaqhawana llaqtapi qantukuna, Titiqaqa qucha patapi.]] Qantu, Q'antu icha Kantu (Cantua buxifolia) nisqaqa huk t'ika thansam, iskay, kimsa mitru hawakama wiñaq, k'allmasapa, uchuy suyt'u raphiyuq. Tuktunkunaqa t'inkisqa wayta raphiyuq, yuraqmi icha pukam. Quntuqa mama qucha hawamanta 1.200-manta 3.800-kama hanaqpim wiñan.
Qantuwanqa achhalanchik, tullputam, aysanatapas (isankatapas) ruranchik.
Ch'illka
Ch'illka, Thula icha T'ula (genus Baccharis) nisqaqa huk ch'antasqa tuktuyuq thansakunam, 250-chá 400-chá rikch'aqkuna, yuraq icha llanqha waytayuq. Si no se entiende ?
Illapapayana
300px|thumb|right|[[US Marines nisqa Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq awqaqkuna, M240G nisqawan illapapayachkaq.]] thumb|[[Huk ñiqin pachantin maqanakuypi aliman illapapayana: Maschinengewehr 08 (MG08).]] Illapapayana (ametralladora) nisqaqa kikinmanta achka kuti utqaylla illapapayaq t'uqyachina ayñim, ratullapi tawqa-tawqa runakunata wañuchiq.
Misi sillu
Misi sillu  (genus Uncaria) nisqaqa huk yura rikch'anam, hampi yurakunam.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
791
791 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Oscar Ibañez
Oscar Manuel Ibañez Holzmann sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Chaku wamani, Arhintina mama llaqtapi - ) huk 🇦🇷 🇵🇪 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Taytan: Ibañez; Maman: Holzmann. Warmi: Maria Esther Illinchita. Churinkuna: 2 (Pilar wan Martín)
Yachay wasi:
Paña
Paña nisqaqa runap kurkunpi kukupinpa kinrayninmi, mana lluq'ikaq. Lliwmanta aswan runakunaqa paña makiwanmi qillqan.
792
792 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Chuqu
thumb|right|200px|Chuqu (Chhuquruqutu). Chuqu, Chhuquruqutu icha Suyt'u (conus) nisqaqa huk pachankam, p'allta muyu kaq tiksiyuq, chay tiksip chawpip sayaqlla hawanpi kaq hawa ñawch'iyuq, tiksip iruru muyunta hawa ñawch'iwan siwklla t'inkiq muyuriq hawayuq.
Roger Vadim
thumb|right|250px| Roger Vadim (1928-2000) Roger Vadim Plemiannikov (Вадим Игоревич Племянников) sutiyuq runaqa (* paqarisqa Paris llaqtapi -  wañusqa Paris llaqtapi ) huk 🇫🇷 mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Qala Qala (P'utuqsi)
Qala Qala (kastilla qillqaypi: Cala Cala) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, huk llaqtam P'utuqsi suyupi, Rafael Bustillo pruwinsyapi, Unsiya munisipyupi, Qala Qala kantunpa uma llaqtanmi.
Maki illapapayana
thumb|300px|[[Iskay ñiqin pachantin maqanakuypi aliman maki illapapayana (MP40).]] Maki illapapayana (metralleta) nisqaqa makikunawan hap'ina kikinmanta achka kuti utqaylla illapapayaq t'uqyachina ayñim.
Roger Vadim
Taytan: Igor Plemiannikov, Maman: Marie-Antoinette Ardilouze. Warmikuna: Brigitte Bardot (1952-1957) / Annette Strpyberg (1958-1960) / Jane Fonda (1965-1973) / Marie-Christine Barrault (1990-2000) / Catherine Deneuve (1961-1964) / Ann Biderman (1980-1985) Churinkuna: (4) Christian, Nathalie, Vanessa wan Vania.
Chiwalaki
Chiwalaki nisqaqa Buliwya mama llaqtapi juk juch'uy llaqtam, Wak'as munisipyupi, Jarani pruwinsyapi, Quchapampa suyupi.
Lampalliqi
Lampalliqi (kastilla simipi: Lambayeque) nisqaqa Lampalliqi suyupi (Piruwpi) huk llaqtam (manataqmi uma llaqtanchu), Lampalliqi pruwinsyap uma llaqtanmi..
Karu puriy
thumb|left|180px|Lampalliqi llaqtapi: Ñañ [[Sipan musiyuwan]]
Manuel Scorza
Manuel Scorza Torres ( Mañu Iskursa) sutiyuq runaqa (* paqarisqa Lima llaqtapi -   wañusqa Madrid llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtamanta willay kamayuq wan qillqaqmi karqan.
Llimanta aswan riqsisqa qillqasqanqa Redoble por Rancas nisqa kawsay rikch'anmi karqan.
Yayan: Scorza; Mamaaninː  Torres Warmi: Carmen Zayas-Bazán Churinkuna:  José Francisco Martí wan Zayas-Bazán, "El Ismaelillo"
Yachaywasi: Colegio Militar Leoncio Prado. (Liyunsu Prayu Awqalli Yachay Suntur)
Alma mater ( Uma kallpachaq)ː Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin
793
793 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Ch'aki kantun
Ch'aki kantun (kastilla simipi: Cantón Chaquí) nisqaqa huk kantunmi Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, Cornelio Saavedra pruwinsyapi, Ch'aki munisipyupi. Uma llaqtanqa Ch'aki llaqtam (651 llaqtayuq, 2001 watapi).
Ana Cristina Céspedes
Ana Cristina Céspedes sutiyuq warmiqa ( paqarisqa Quchapampa llaqtapi, Quchapampa suyupi - ) huk 🇧🇴 mama llaqtayuq qhichwa simi rimaq takiqmi.
Anchiway distritu
Anchiway distritu (kastilla simipi:  Distrito de Anchihuay) nisqaqa 🇵🇪 mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Lamar pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Anchiway llaqtam.
Unquy distritu
Unquy distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Ongoy) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Chinchiru pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Unquy llaqtam.
Anchiway distritu
Wiñay kawsay
Kamasqa pi, Ollanta Humala Umalliqmi.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Unquy distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Anchiway distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Unquy distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Anchiway distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Unquy distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Tapyamach'aqway
Tapyamach'aqway, kichwapi Tapyamachakuy (ordo Gymnophiona) nisqakunaqa kuruman rikch'akuq allpa yaku kawsaq uywakunam. Kurukunatam mikhunku.
Lunq'u
thumb|right|Rump'u (Lunq'u) Rump'u icha Lunq'u nisqaqa (Runp’u, Lonq’o, grigu simipi: σφαίρα [sphaíra], chaymantam kastilla simipi esfera) huk muyu-muyulla kaq pachankam. Hawanqa maypipas chawpinmantaqa kaqlla karum.
794
794 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Sixto Palavecino
Sixto Palavecino sutiyuq runaqa ( paqarisqa Barrancas llaqtapi, Salawina suyupi, Santiago del Estero wamanipi, wañusqa Santiago del Estero llaqtapi), huk 🇦🇷 mama llaqtayuq takiqmi, harawiqmi (qhichwa simipi kastilla simipipas), t'ikraqmi, wiyulin waqachiqpas karqan.
Kastilla simimanta qhichwa simiman qillqaq José Hernándezpa 1872 watamanta harawintam Martín Fierro icha El Gaucho Martín Fierro nisqa t'ikrarqan.
Kristján Eldjárn
Kristján Eldjárn sutiyuq runaqa (* paqarisqa Tjörn í Svarfaðardal llaqtapi -  wañusqa Reykjavík llaqtapi) huk 🇮🇸 mama llaqta yachachiq wan pulitiku karqan.
Taytan: Þórarinn Kr. Edjárn ; Maman: Sigrún Sigurhjartadóttir. Warmi: Halldóra Eldjárn. Churinkuna (4):.
Yanapay
Yanapay nisqaqa runap huk runaman ima allintapas ruraysiymi, chay runap imatapas aypananpaq icha kuskalla sumaqta llamk'anakunapaq.
Ayllu llaqtapi yanapanakuytaqa ayni ninchikmi.
Zuid-Holland pruwinsya
Allpa saywachi
52° 00' N 4° 30' E
Runakuna
3 607 000 runakuna (2015).
Pulitika rakiy
Uma llaqtanqa Den Haag llaqtam.
Pampamarka distritu
Pampamarka distritu (kastilla simipi: distrito de Pampamarca) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, K'anas  pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Pampamarka llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Taya
Taya icha T'ula (genus Lepidophyllum) nisqakunaqa huk yurakunam, thansakunam, ch'antasqa tuktuyuq rikch'aq aylluman kapuq.
Pampamarka distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Utkupampa mayu
Utkupampa mayu (kastilla simipi: Río Utcubamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Amarumayu suyupi Bongará pruwinsyapi, Luya pruwinsyapi, Chachapuyas pruwinsyapipas huk mayum.
Hawa t'inkikuna
[
Bures
Bures (kastilla simipi: Bures) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi, huk rit'i urqum, Apulupampa wallapi, Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Pilichuku munisipyupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.560 mitrum aswan hanaq.
Katantika qutupiqa kanmi kay umachakunam:
Pedro Ramírez Vázquez
thumb|right|280px|Pedro Ramírez Vázquez (1919-2013) Pedro Ramírez Vázquez  sutiyuq runaqa ( paqarisqa Mihiku llaqtapi -  wañusqa Mihiku llaqtapi) huk 🇲🇽  mama llaqtayuq wasichay kamayuqmi qarqan.
Taytan: Juvencio Max Ramírez, Maman: Dolores Vázquez Yáñez. Warmi: Olga Campuzano Fernández (1926 - 1999). Churinkuna: Pedro, Olga, + José, Javier wan Gabriella.
Sarampiónpaq hampi
Sarampiónpaq hampi huk hampi kan chantapas sumaq allinlla t’ituypaq sarampión kaqta kan. Chanta huk dosis 85% wawakuna hisq’un killakunayuqwan immunes kanku. Kaykuna mana inmunidad huklla dosiswan paqarichinkuchu chanta iskay dosiswan hatunyachinku. Mayk’aq tasas vacunaciónpaq runakunapi aswan 93% kanku chantapas mana sarampión unquyta hatunyachinchu; ichaqa, kayta ruwayta atikun sichus tasas vacunaciónmanta huchuyachin. Hampip allichaynin achka watukuna unan. Mana yachasqa sichus pachawan mana allichayniyuq tikran. Kay hampi unquyta t’ituyta atikunpas sichus iskay punchawkuna unquywan kasqan.
Harkay
Hampi wiñaypuni harkan kay VIH infección kaqwanpas kasqan. Wak efectokuna pisi chaymanta huchuy unanku. Nanayhina kitipi maypi inyecciónta tarikusqan utaq pisi rhupa yapasqanku. Anafilaxia huk runapi pachaq waranqa runakunamanta willakusqan. Tasas Síndrome de Guillain-Barré kaqmanta, autismo kaqmanta chaymanta unquy inflamatoria chunchulamanta kaqmanta mana hatunyachisqankuchu.
Ruwaynin
Hampita hapirinalla sapallapaq chaymanta tupasqa wak hampikunawan kay rubeolapaq hampi kaqwan, paperaspaq hampi kaqwan, chaymanta varicelapaq hampi kaqwan yapanku(kay MMR hampi chaymanta MMRV hampi). Hampita allillan llapa tupachisqawan llamkan. Kay Organización Mundial de la Salud kay hampita hisq’un killakunapi niyta qusqan kay kitipi pachapi maypi kay unquyta sapsi kan. Kitipi maypi kay unquyta mana sapsi kan chantapas chunka iskayniyuq killakunapi allinlla kan. Kayta huk kawsay hampi kan. Ch’aki hallp’ahina kan chayta chaqru ñawpaq qarapi utaq musculopi quyta munan. Chiqaqchaypaq sichus kay hampita allinlla kasqan chantapas yawar qhawachiyta munan.
Ñawpaq willakuy, sociedad chaymanta cultura
85% wawakunamanta llapa pachapi kay hampita 2013 kaqpi tariyta tiyanku. 2008 kaqpi 192 suyukunata iskay dosis qusqanku. Hukñiqi dosis 1963 kaqpi qallarisqan. Tupasqa sarampión-paperas-rubeola (MMR) hampi ñawpaq 1971 kaqpi hapirinalla riqsisqan. Kay varicelapaq vacuna kay kima hampikunaman 2005 kaqpi yapasqan kay MMRV hampi kaqta qusqan. Kay Lista Chaniyuq Hampikunamanta Organización Munidal de la Salud kaqpi kan, aswan qhapaq hampikuna kaqlla alliyay sistema kaqpi munasqan. Kay hampita mana sumaq qullqita kan.
Napu chichiku
Napu chichiku (Saguinus graellsi) nisqaqa huk Uralan Abya Yalap paray sach'a-sach'ankunapi k'allmakunapi kawsaq k'usillum, rikch'aq chichikum.
Lunp'u
thumb|right|200px|Lunp’u Lunp'u (Lunp’u, latin simipi: ellipsis); (grigu simipi ελλειψις). Wiqru muyu hina huklla manyayuqmi pampa suyu tupu.
Qespi t'urpukuna
Iskay kanku.
Imanuw paqarin
rikchacha|paña|Lunp'upa wankin
Tupu
Hawa tupu, A = ab. chaypi 2a kuraq t'urpi; 2b, sulka t'urpi.
Pilawin kitilli
Pilahuín kitilli nisqaqa (kastilla simipi: Parroquia Pilahuín) Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Ampatu kitipi, Tunkurawa markapi.
Piqwana
thumb|[[Titi piqwana, illapapaq.]] Piqwana (proyectil) nisqaqa t'uqyayllap kallpanwan t'uqyachina ayñiwan illapasqa (piqwasqa) kaqmi, imatapas taripanapaq, runata wañuchinapaq icha wasita, imatapas thuñichinapaq.
Hatun illapa
thumb|right|250px|[[Bukuresti llaqtapi hatun illapa.]] right|thumb|250px|[[Tsar Pushka nisqa ancha hatun illapa, Sankt Peterburg llaqtapi, Rusiyapi.]] Hatun illapa icha Kañun nisqaqa t'uqyayllawan ancha hatun piqwanata t'uqyachina ayñim.
Louis Malle
thumb|right|250px| Louis Malle (1932-1995) Louis Marie Malle sutiyuq runaqa (* paqarisqa Thumeries llaqtapi -  wañusqa Beverly Hills llaqtapi ) huk 🇫🇷 mama llaqtayuq Kuyu walltay pusaqmi qarqan.
Pillaru
Pillaru (kastilla simipi: Píllaro) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Tunkurawa markapi, huk llaqtam, Pillaru kitip uma llaqtanmi.
Hatun illapa
Iwrupa mama llaqtakunaqa chay ayñita wallparirqaptinmi, tukuy allpa pachakunapi mama llaqtakunata atipaspa kulunyacharqan.
795
795 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
San Lorenzo (Luritu)
San Lorenzo (kastilla simipi: San Lorenzo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Luritu suyupi, huk llaqtam, Datem del Marañón pruwinsyap uma llaqtanmi.
Sung Jae-ki
Sung Jae-ki(Korianu simipi: 성재기, hanja simipi: 成在基), (* icha  paqarisqa Daegu, Uralan Hansuyu llaqtapi - †  wañusqa Mapo, Siul llaqtapi ). huk Uralan Hansuyupa mama llaqta Human right activists and Civil activists, Liberalism philosopher qarqan.
26 ñiqin anta situwa killapi 2013, he huk Sipikuy, Opposition huk Uralan Hansuyupa Sex discrimination.
Ñawpaq warmi: Park Eun-kyong
Churinkuna: two daugthers.
Wankasanku
Wankasanku (kastilla simipi: Huanca Sancos / Sancos) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, huk llaqtam, Wankasanku pruwinsyap uma llaqtanmi.
Yanantin
rikchacha|Yanantikuy rikchacha Yanantin nisqaqa iskay-iskay kapunakuq, huk hukman hayu hina kaqmi, ichataq kuskalla allinmi huñunakuq, imakunapas pi runakunapas - yuraq llimphi yana llimphiwan hina. Huk kaq wakin kaqwan mana kaspaqa manam kayta atinchu. Wakinta, yananta muchunmi, iskaynintinllam kaspaqa hunt'asqa kaq.
Chayrayku huk qhariwan kuskalla kawsaq warmitam - warmiwan kuskalla kawsaq qharitapas - chay qharip icha warmip yanan nispa ninchik.
Ahinataqmi huk yanantinkuna:
Kunti Qhatantika
Kunti Qhatantika icha Kunti Qhatant'ika (Catantica Oeste) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi, huk urqum Apulupampa wallapi, Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Pilichuku munisipyupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.630 mitrum aswan hanaq.
Apuwasinyuq pukllaykuna 2008
thumb|right|270px| Pikkin istadyu Apuwasinyuq pukllaykuna 2008 nisqaqa 2008 watapi Pikkin llaqtapi (🇨🇳 mama llaqtapi) XXIX ñiqin Musuq pacha Apuwasinyuq pukllaykunam.
Kunti Qhatantika
Katantika qutupiqa kanmi kay umachakunam:
Muchuy
Muchuy nisqaqa runap imayuqpas kananmi, chayniyuqtaq mana kachkaspapas.
Wakcha runam achka imakunata muchun. Chay muchuyqa runata llakichinman.
Wamp'u
thumb|right|[[Wanchaku llaqtapi Kawallitu nisqa ichhu wamp'ukuna.]] thumb|right|[[Titiqaqa quchap patanpi wamp'u.]] thumb|right|Titiqaqa quchapi [[tutura wamp'u.]] thumb|right|[[Wayra tanqanayuq wamp'ukuna.]] Wamp'u nisqawan mayukunapi quchakunapipas wamp'unchik. Yaku pachapaq apaykachanam.
Ch'akiqucha
Ch'akiqucha nisqaqa Buliwya mama llaqtapi juk juch'uy llaqtam, Wak'as munisipyupi, Jarani pruwinsyapi, Quchapampa suyupi.
Wamp'u
Wamp'u rurana imaykanakamaqa kay wamp'ukunatam riqsinchik:
Kuyuchina ruraykamataq kay wamp'ukunatam riqsinchik:
Vigdís Finnbogadóttir
Vigdís Finnbogadóttir  sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Reykjavík llaqtapi - llaqtapi) huk 🇮🇸 mama llaqta yachachiq wan pulitiku karqan.
Taytan: Finnbogi Rútur Þorvaldsson; Maman: Sigríður Eiríksdóttir. Churin (1):.
Paqpa yura rikch'aq ayllu
Rikch'aqkuna
Kaymi huk chakana tuktuyuq yurakuna:
796
796 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Qhaqya unquy
right|thumb|200px|Llip runakunap 80%-ninmanta aswan qhaqya unqusqaqa puka llimphisqa suyukunapim. Pukyu: OMS right|thumb|200px|Qhaqya unquy, [[qhasqhu roentgenchasqa]]
Qhaqya unquy icha Suq'a unquy (tuberculosis) nisqaqa qhaqya añaki (Mycobacterium tuberculosis) nisqa añakikunap paqarichisqan, surq'ankunata ch'utiq, chiki (maqlluq) unquymi. Achka runakunam chay unquywan wañun.
Atipakuy
thumb|200px|[[Álbum de Madrid nisqapi rikch'a, Goya-p siq'isqan, 1796, 1797 watachá.]] Atipakuy (violencia) nisqaqa huk runaman, huk runakunaman q'umam, ch'utispa ima millaykunatapas ruraymi, k'iriy, wañuchiy, ahinataq:
Lanki distritu
Lanki distritu (kastilla simipi: Distrito de Langui) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum hatun Kana wamanipi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Lanki llaqtam (341 runa, 2007 watapi). Lanki llaqtaqa tarikun Lankilayu quchap hap'isqanmi. Lankiqa qanchis aylluyuqmi: Kunti Qiqra, Ñawichapi, Chankarani, Urinsaya, Ñawi Chaqupata, Kunti Wiluyu, Yana K'uchu, tawa waranqa kuraq lamar quchap patanpim tarikun, Apu Yana Urqup hayt'ananpi. Runankunataqmi truchata quchapi, uywata michispa chakrata llamk'aspa tiyanku.
Lanki llaqtaqa Layu llaqtapiwan chiqap yuyana kawsayniyuqmi, ñawpa runakunaqa tiyarqanku Hatun K'ana llaqtaman hap'isqa, chayman mistikuna chayamuptintaq sumaq quchayuq kaptin muyuriqninpi tiyaykurqanku, Alencastrecuna, Caballerokuna, Esquivelkuna, Medranokuna, Qhawatakuna (Ccahuata nisqa), huqkunapiwan, mistikama ñawpa runakunap hallp'ankunata hap'ipakuspan asindakunata kamarirqanku.
Qusqu llaqtapi Asuntos Indigenas nisqa ayllukunamata tupapakuq kamarikuptinña, runakuna ayllukunata huñunarirqanku. Chay patamantaq Piruw suyu umalliq Juan Velasco Alvarado, Ayllukunata riqsirispan runakunaman allpanta kutichipurqan, chay p'unchawmantam kunankama ayllukuna kawsachkallan.
1783 nisqa yupaychasqa watakunapi Tupaq Amaru Lankip Yanaurqupi pakakurqan, hinallataq huk kura qutullawan hap'irqachisqa Ispañul mistikunawan, pistulantapis wikch'ukunankama, imahinata watucharquspanku khuyayta ñak'arichispa qharataspa Tinta llaqtaman aparisqanku.
Lanki llaqtaqa allin qharipunim sayayninpi, kunankamapas, Chiyaraqhi patapi tupachkallanku Chiqa ayllukunawan sapa wata iskaychunka iniru killapi.
Uywakuna
thumb|left|130px|[[Ch'iwanku Turdus albicollis]] thumb|left|130px|[[Turpiña Fulica gigantea]]
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Chuta
Chuta (kastilla simipi: Chota) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Kashamarka suyupi, huk llaqtam, Chuta pruwinsyap uma llaqtanmi.
Akuna
Akuna (privado) nisqaqa ima huklla runaman icha pisilla runakunaman kapuqpas, akuna chaskinancham, mana sapsi kaq.
Kapitalista nisqa musikupi chakrakunapas, ruruchinakunapas akunam.
Sapsi
Sapsi (colectivo, común) nisqaqa ima achka, aswan, icha tukuy runakunapaq kaqpas, mana huklla runapaq, mana akuna kaq, kuskan chaskinancham.
Tara
Tara (Caesalpinia spinosa syn. Caesalpinia tinctoria) nisqaqa huk chaqallu sach'am icha thansam. Rurunkunataqa q'illu, yana, uqi tullpunata ruranapaq hap'inchik.
Sapsi
Sapsiwaki musikupi chakrakunapas, ruruchinakunapas sapsim.
Chiqaluwa
right|thumb|350px|Chiqaluwaqa p'allta muyup iruru muyun rakisqa raqtanwan. Chiqaluwa (QSHKS qillqaypi: Cheqaluwa), Pi icha π nisqaqa huk huchham, ≈ 3,1416 ñiqpi.
Kayninkuna
right|thumb|P'allta muyup hallka k'iti k'ancharninqa chiqaluwa mirasqa illwanpa t'asranwan: A = π × r².
Sut'ichakukuna
Euklidis sutiyuq runas ñawpaq karqan pichus yuyaykurqan raqtawan rakisqa iruru muyuwan sinchikama chaniyuq kayta. Kaymi huk sut'ichakunkuna:
Robert Bresson
Robert Bresson sutiyuq runaqa (* paqarisqa Bromont-Lamothe llaqtapi -  wañusqa Paris llaqtapi ) huk 🇫🇷 mama llaqtayuq Kuyu walltay pusaqmi qarqan.
Taytan: Léon Bresson, Maman: Marie-Élisabeth Clausels. Warmikuna: Leidia van der Zee / Marie-Madeleine van der Mersch. Churinkuna:.
Pakay yura
Pakay (Pakay yura)  icha Paqay (genus Inga) nisqakunaqa, kichwapi Munta kachi icha Payak yura nisqapas huk wayuq chaqallu mallkikunam, misk'i ukhuyuq ruruyuq.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
Manu distritu
Manu distritu; (kastilla simipi: Distrito de Manu) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Manu pruwinsyapi, Mayutata suyupi. Uma llaqtanqa Salvación llaqtam.
Runakuna
Kay distritupiqa Machiqinqa, Amarakaeri  runakunam kawsanku.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
Chayanta pruwinsya
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Chayanta pruwinsyapiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Pruwinsyapi paqarisqa
thumb|right|200px|[[Turuqa kantun|Turuqa llaqta]]
Seo Jae-pil
Seo Jae-pil, (Kuriya simipi: 서재필, hanja simipi: 徐載弼), (* paqarisqa Bosung - Uralan Jeonlla (Uralan Hansuyu) llaqtapi - †  wañusqa Philadelphia, Pennsylvania llaqtapi), huk Uralan Hansuyupa  pulitiku, Resistance activists, doctor. American name huk Philip Jaisohn, Philip Jason.
Ñawpaq warmi: Lady Lee(1880 - 1882), Lady Kim(1882 - 1884), Muriel Mary Armstrong(1894 - 1944)
Churinkuna:
Tanki
thumb|250px|[[Iskay ñiqin pachantin maqanakuypi aliman tanki (HAS awqaqkunap hap'sqan): Panzer VI Tiger.]] thumb|250px|Aliman tanki: [[Leopard 2|Leopard 2A5.]] Tanki (inlish simipi: tank, kastilla simipi: tanque, aliman simipi: Panzer) nisqaqa hatun apaykachana kaq purapurachasqa ayñim, hawanpi hatun illapayuq.
Charlottep Llikan (kuyuchisqa siq'isqa)
Charlottep Llikan (inlish simipi: Charlotte's Web, kastilla simipi: La telaraña de Charlotte) nisqaqa 1973 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Elwyn Brooks Whitepa qillqasqan, Charlottep Llikan nisqa, wawapaq willakuymantam rurasqa. Kuyu walltay pusaqninqa Charles A. Nichols, Iwao Takamotomi. Hanna–Barbera ruruchinapaqmi rurasqa.
Peter López
Peter López sutiyuq runaqa (* 23 ñiqin tarpuy killapi 1981 paqarisqa Hukllachasqa Awya Yalapi Suyukunapi - ) huk piruwanu mama llaqtayuq taekwondo runa.
Qaysa "D"
Qaysa "D" (kastilla simipi: Caiza "D") nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, huk llaqtam P'utuqsi suyupi, José María Linares pruwinsyapi, Qaysa "D" munisipyup uma llaqtanmi.
Kinray manya
|thumb|right|200px|Kinray manya (hipotenusa). Kinray manya icha Ch'uytu siq'ip ch'atan nisqaqa (QSHKS: Ch’uytu Seq’eq Ch’atan, kastilla simi: hipotenusa) chiqan kimsak'uchupi mana chiqan chhukap kinrayninpi kaq manyam.
Kaypipas qhaway
Rechtwinkliges Dreieck Tam giác
Tantara distritu
Tantara distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Tantara) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Chuqlluqucha pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Tantara llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
798
798 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Makiyasiy
thumb|right|250px|Makiyasiy thumb|right|250px|Italyap Rusyawan makiyasiy pukllaynin 2005 watapi. thumb|right|250px| thumb|right|250px| Makiyasiy icha Makirumpay (volleyball) nisqaqa iskay quchup rurasqan piluta pukllaymi.
797
797 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Munupampa distritu
Munupampa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Monobamba) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Munupampa llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
799
799 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Apulu qhichwa simi
Apulu qhichwa simi nisqaqa Qusqu-Qullaw qhichwa simiman kapuq k'iti rimaymi, Apulu k'itipi (Chukiyapu suyupi, chincha Buliwyapi) rimasqa. Pirupi rimasqa Qusqu-Qullaw qhichwa k'iti rimaykunamanmi lliwmanta aswan rikch'akuq. Fransya amawta César Itierpa qillqayninkunapi Apulu qhichwa simiqa Qullaw qhichwa rimay ukhupim kachkan. Kay amawtapaq Ayakuchu-chanka rimay, Qusqu-inka rimay, Qullaw rimaywan kimsa sapaq rimaykuna kachkanku, llapanku urin qhichwa simi ukhupi kaspa, Qullaw rimayqa mana Qusqu-inka rimayman aswan sichpa kaspa Ayakuchu-chanka rimaymanta.
Kaypim wakillan Apulu qhichwa siminpa siminkunaqa wak runasimi k'iti rimaykunap siminwan:
Qalaqutu munisipyu
Qalaqutu munisipyu (aymara simi: Qalaqutu jisk'a t'aqa suyu; kastilla simipi: Municipio Calacoto) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, Pakaxi pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi. Uma llaqtanqa Qalaqutu llaqtam.
Kay llaqtap sutinqa aymara simim, qala rumi, qutu qutu, "rumi qutu".
Kantunkuna
Chunka kimsayuq kantunmi kan.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
P'allta
P'allta nisqaqa (P’alta, kastilla simipi: plano) ima huk pampa kaqpas.
Qalaqutu munisipyu
Simikuna
Munisipyupiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Quypasi kantun
Quypasi kantun (kastilla simipi: Cantón de Coipasi) nisqaqa huk kantunmi Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, Cornelio Saavedra pruwinsyapi, Ch'aki munisipyupi. Uma llaqtanqa Quypasi llaqtam..
Parpathus
Parpathus (inlish simipi: Barbados) llaqtaqa Chawpi Awya Yalap wat'ankunapi huk mama llaqtam.
Manyaku
thumb|right|200px|Manyaku (cateto). Manyaku icha Ch'uytu siq'i nisqaqa (QSHKS: Ch’uytu seq’e, kastilla simi: cateto) chiqan kimsak'uchupi chiqan chhukap kinrayninpi kaq manyam.
Abédi Pelé
Abédi Ayew sutiyuq runaqa icha Abedi Pelé (* paqarisqa Domé llaqtapi -  ) mama llaqtayuq Gana piluta hayt'aqmi.
K'illikachay
rikchacha|Quyllur K'illikachay (Kastilla simipi: ingeniería) kayqa hamut'aqkunaq kamachikuyninkunawan makiqkunata, pawakunata, hukkunatapas ruwaspa, pukyukunata, muyu huchk'ukunata, ñankunata, antawakunata, wasikunatapas. K'illikachay yachanapaq yachay astawan k'illikachaymanta especialisasqa pampakunatan hap'in, sapankan astawan específica qhawariywan particular yachay pampakunapi, hawisqa yupay yachayhinapi, hawisqa humt'ay, waq hawisqakunapipis.
Hipya kuyuchina, Revolución Industrial nisqapi hatun purichiq, kunan pacha historiapi ingenieria ancha allin kasqanmantam qawarichin. Kay viga kuyuchinaqa Universidad Técnica de Madrid nisqapi qhawasqa kachkan.
Niynin
The American Engineers' Council for Professional Development (ECPD, the predecessor of ABET)[3] has defined "engineering" as: "Principios científicos nisqakunaq kamaypi churay, estructurakuna, makinakuna, aparatokuna, utaq fabricación procesokuna ruwanapaq utaq wiñachinapaq, utaq sapan utaq huñusqa llamk'achisqa llamk'aykuna; utaq kikinta ruwanankupaq utaq llamkachinankupaq, tukuy ima ruwasqankuta allinta yachaspa; utaq pronosticar comportamientonkuta condiciones específicas operativas nisqapi; llapanmi huk ruway munasqamanta, economía de operación nisqamanta hinallataq seguridad nisqamanta kawsayman hinallataq kaqninkunaman."
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Zeeland pruwinsya
thumb|Zeeland unancha thumb|Zeeland (Urasuyu) thumb|Zeeland pruwinsyapi munisipyukuna llaqtakunapas
Zeeland nisqaqa Urasuyupi huk pruwinsyam (provincie). urasuyu simipi: Zeeland (Zeeuws: Zeêland), kastilla simipi: Zelanda.
Allpa saywachi
51° 30′ NB 3° 50′ E
Runakuna
381 000 runakuna (2015).
Pasña (Puwpu)
Pasña (kastilla simipi: Pazña) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Uru Uru suyupi, Puwpu pruwinsyapi, huk llaqtam, Pasña munisipyup uma llaqtanmi.
Zeeland pruwinsya
Pulitika rakiy
Uma llaqtanqa Middelburg llaqtam.
Alain Delon
Alain Delon sutiyuq runaqa (* paqarisqa Sceaux llaqtapi - ) huk 🇫🇷 mama llaqtayuq  kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Fabien Delon (*1904-†1978); Maman: Édith Arnold (*1910-†1998). Warmikuna: Natalie Barthélemy (1964-1969) Rosalie Van Bremen (1987-2001). Churinkuna: Anthony Delon Barthélemy, Anouchka wan Alain-Fabien Delon Van Bremen.
Chimpu kiti
Chimpu kiti (kastilla simipi: Cantón San José de Chimbo icha Cantón Chimbo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Bolívar markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Chimpu llaqtam.
Runakuna
Chimpu kitipiqa Waranka Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa Asankutu kitillipi kawsanku.
500
500 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Chimpu kiti
Pulitika Rakiy
Pichqa kitillinmi kan:
Kaypipas qhaway
thumb|left|130px|Chimpu [[p'achallina]]
Yurimawas
Yurimawas (kastilla simipi: Yurimaguas) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Luritu suyupi, huk llaqtam, Hanaq Amarumayu pruwinsyap uma llaqtanmi.
Colan distritu
Colan distritu (kastilla simipi: Distrito de Colan) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Payta pruwinsyapi, Piwra suyupi. Uma llaqtanqa Colan llaqtam.
Yurimawas
Runakuna
Yurimawas distritupiqa Chayawita runakunam tiyanku.
Qusqu pruwinsya
thumb|right|290px|[[Qusqu llaqta, Saksaywamanmanta qhawachkasqa. Chawpinqa Waqaypatam]] Qusqu pruwinsya (kastilla simipi: Provincia del Cusco) nisqaqa Qusqu suyupi, Piruw mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Qusqu llaqtam.
Allpa saywachi
thumb|left|170px|[[Sallqantay]]
Pulitika rakiy
Pusaq distritunmi kan.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
Pinllu kitilli
Pinllu kitilli icha Pinlluk kitilli nisqaqa (kastilla simipi: Parroquia San Bartolomé de Pinllo / Pinllog) Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Ampatu kitipi, Tunkurawa markapi.
T'utura wamp'u
thumb|250px|[[Titiqaqa quchapi t'utura wamp'u.]] thumb|right|250px|T'utura wamp'ukuna, [[Uru wat'akuna, Titiqaqa qucha]] T'utura wamp'u nisqaqa achka tutura yurakunamanta wataspa rurasqa wamp'um.
Uru runakunam Titiqaqa quchapi chay tutura wamp'ukunawanqa wamp'un.
Qirupampa
Qirupampa (kastilla simipi: Querobamba) nisqaqa huk piruwanu llaqtam, Ayakuchu suyupi, Qirupampa pruwinsyap (Sucre pruwinsyap) uma llaqtanmi.
Siq'i
Siq'i (latin simipi: linea) nisqaqa ima iñukunata kuskachaqpas.
Gamal Abdel Nasser
Gamal Abdel Nasser,arabya simipi, جمال عبد الناصر Ŷamāl ʿAbd an-Nāṣir (*15 ñiqin qhulla puquy killapi - 1918 paqarisqa Alexandria (Ihiptu) llaqtapi - 28 ñiqin tarpuy killapi 1970 wañusqa Qahira (Ihiptu) llaqtapi).
501
501 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Pisunay
Pisunay (Erythrina falcata) nisqaqa, mayninpi chilikchi nisqapas, huk chaqallu sach'am, rikch'aq amasisam. Rurunkunaqa miyusapam.
Gamal Abdel Nasser
thumb|right|220px|Wayna Nasser
1956 watamanta 1970 ñawpaq kuti Ihiptupa Umalliqnin karqan.
Tayta: Abdel Nasser Hussein; Mama: Fahima Arnad
Ñawpaq warmi: Tahia Kazen
Wawakuna: 5 (Khalid, Abdel Hakeem, Abdel Hameed, Hoda wan Mona)
Yachaywasi: Beni Mur's Qur'anic school, Nasser, Ras-al-Tin, Nahaseen wan al-Nahda secundaria yachaywasikuna.
Kaypipas qhaway
thumb|right|200px|Nasser wan [[Nikita Kruschev]]
Kashapampa (Piruw)
Kashapampa (kastilla simipi: Cajabamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Kashamarka suyupi, huk llaqtam, Kashapampa pruwinsyap uma llaqtanmi.
Monte Alba
Monte Alba ("Yuraq Urqu") nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi, huk urqum Apulupampa wallapi, Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Pilichuku munisipyupi, Katantika rit'i urqup chinchayninpi, Asu Q'arani rit'i urqup urayninpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.525 mitrum aswan hanaq.
Katantika qutupiqa kanmi kay umachakunam:
Lorena Vera
Lorena Vera sutiyuq runaqa (1970`s- Oaxaka de Juárez, Oaxaka, Mishiku), Mishikupi mama llaqtayuq takichaqmi, takiqmi, taki qillqaqmi, kitara waqachiqmi karqan, kastilla simi, llapim qillqarqan. Huk chilena takiqsi karqan, runaqa Mishiku mama llaqtayuq takiqmi, simi kastilla karqan.
Park Jung-yang
Park Jung-yang(Korianu simipi: 박중양, hanja simipi: 朴重陽), (* paqarisqa Yangju, Uralan Hansuyu llaqtapi - †  wañusqa Daegu llaqtapi). huk Uralan Hansuyupa pulitiku, Bureaucracy, Liberalism philosopher qarqan. nickname was Haeak(해악, 海岳), Ilso(일소, 一笑).
Ch'allaqawa
Ch'allaqawa (Challacava) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi juk juch'uy llaqtam, Wak'as munisipyupi, Jarani pruwinsyapi, Quchapampa suyupi.
Park Jung-yang
Tayta: ; Mama:
Ñawpaq warmi:
Churinkuna:
Uranmarka distritu
Uranmarka distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Uranmarca) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Chinchiru pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Uranmarka llaqtam.
Chunta paqpa
Chunta paqpa (Furcraea andina syn. Fourcroya andina) nisqaqa wira qiru hina raphiyuq, kurkunnaq, sinchi yuram, Awya Yalapi ch'aki-ch'akipi wiñaq.
Paqpap raphinpi q'aytuchamantaqa waskakunatam ruranchik.
Uranmarka distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
502
502 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Uranmarka distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Pulitika Rakiy
Sapsikuna (Anexos):
Angel Uribe
Angel Uribe, (*29 ñiqin tarpuy killapi 1943, paqarisqa Ancón, Lima llaqtapi, - †17 ñiqin kantaray killapi 2008 wañusqa Ancón, Lima llaqtapi), sutiyuq runaqa huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Patan siq'i
thumb|right|200px|Patan siq'i (Tangente) thumb|right|200px|Patan siq'i (T) Patan siq'i (Patan seq’e, latin simipi: linea tangens) nisqaqa p'allta muyuta llukchiq, huk iñupi kuska kaq siwk siq'im.
Ch'iqan
Ch'iqan (QSHKS: Ch’eqan, kastilla simi: diagonal) nisqaqa wask'ap chimpa kaq k'uchu iñukunata kuskachaq siwk siq'im.
Andrés Avelino Cáceres Dorregaray distritu
Andrés Avelino Cáceres Dorregaray distritu (kastilla simipi:  Distrito de Andrés Avelino Cáceres Dorregaray) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Wamanqa pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Jardín llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Ollanta Humala Umalliqmi.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Bombuskara mayu
Bombuskara (shuwar simi, "ch'uya yaku"; kastilla simipi: Bombuscaro) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Zamora Chinchipi markapi, Podocarpus mama llaqta parkipi, huk mayum.
Andrés Avelino Cáceres Dorregaray distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Davíð Oddsson
Davíð Oddsson sutiyuq runaqa (* paqarisqa Reykjavík llaqtapi - llaqtapi) huk 🇮🇸 mama llaqta taripay amachaq wan pulitiku karqan.
Andrés Avelino Cáceres Dorregaray distritu
Simikuna
Pukyu:
Tampupata distritu
Tampupata distritu; (kastilla simipi: distrito de Tambopata) nisqaqa huk distritum Tampupata pruwinsyapi, Mayutata suyupi, Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Puerto Maldonado llaqtam.
Runakuna
Tampupata distritupiqa Amawaka, Shipibo-Conibo runakunam kawsanku.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Santiago Kiru
Santiago Kiru (urin runasimipi: Q'iru; kastilla simipi: Santiago de Quero) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Tunkurawa markapi, huk llaqtam, Kiru kitip uma llaqtanmi.
Runakuna
Kiru kitillipiqa Tunkurawa Kichwa runakunam tiyanku.
Yanantin siq'i
Yanantin siq'i (kastilla simipi: recta paralela) nisqaqa huk siwk siq'im, huk kaq siwk siq'iwan maypipas kaqlla karu kaq.
Ahina
Yanantin siq'ikuna
Mana yanantin siq'i
Sarakuru llaqta
Sarakuru (Saraguro) nisqa llaqtaqa Ikwadur mama llaqtapi, Loja markapi, huk llaqtam, Sarakuru kitip uma llaqtanmi. Sarakuru runakunap chawpinmi.
Ravelo (Buliwya)
Ravelo nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, P'utuqsi suyupi, Chayanta pruwinsyapi, Ravelo kantunpi, Ravelo munisipyup uma llaqtanmi.
Kay llaqtaqa Agustín Ravelomantam sutichasqa.
Wikipidiya:Hispanohablantes
Si hablas español y te gustaría ayudar aquí, en Wikipidiya, ¡eres bienvenido! Tal vez sepas poco o nada de quechua. Entonces, tan solo tienes que entrar a las páginas Ayuda en Castellano y Contribuir efectivamente.
<p style="font-size: 90%"> Recuerda que esta enciclopedia es, más que nada, para la gente quechuahablante. Es un instrumento para comunicar saberes y para la difusión y conservación de un idioma que, de a poco, está por perder importancia, en especial por la escasez tanto de libros como de páginas en la web en lengua quechua. Escribiendo en esta enciclopedia, se contribuye a la preservación de la diversidad cultural.
503
503 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Montañita
Montañita (kastilla simipi: Montañita) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk llaqtam, Santa Elena markapi, Santa Elena kitipi, Manglaralto kitillipi.
Lluqu Lluqu
Lluqu Lluqu (Lloco Lloco / Loco Loco) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi, huk urqum Apulupampa wallapi, Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Pilichuku munisipyupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.605 mitrum aswan hanaq.
Punu qhichwa simi
Punu qhichwa simi nisqaqa Qusqu-Qullaw qhichwa simiman kapuq k'iti rimaymi, Punu suyupi rimasqa.
Ukhulliy
Ukhulliy qillqapi, Ukhulliy icha Pakay is the process of encoding information. This process converts the original representation of the information, known as plaintext, into an alternative form known as ciphertext. Ideally, only authorized parties can decipher a ciphertext back to plaintext and access the original information. Encryption does not itself prevent interference but denies the intelligible content to a would-be interceptor.
For technical reasons, an encryption scheme usually uses a pseudo-random encryption key generated by an algorithm. It is possible to decrypt the message without possessing the key but, for a well-designed encryption scheme, considerable computational resources and skills are required. An authorized recipient can easily decrypt the message with the key provided by the originator to recipients but not to unauthorized users.
Lluqu Lluqu
Kay urqup sutinqa aymara simim, lluqu: sunqu, "Sunqu Sunqu" hinam.
Katantika qutupiqa kanmi kay umachakunam:
Ukhulliy
Historically, various forms of encryption have been used to aid in cryptography. Early encryption techniques were often used in military messaging. Since then, new techniques have emerged and become commonplace in all areas of modern computing. Modern encryption schemes use the concepts of public-key and symmetric-key. Modern encryption techniques ensure security because modern computers are inefficient at cracking the encryption.
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Añanku k'aspi
Añanku k'aspi (Añanku kaspi) (Duroia hirsuta) nisqaqa huk rikch'aq sach'am, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi supay chakrakunapi wiñaq. Añanku k'aspiqa añankukunam kawsan, wakin yurakunata wañuchiq.
Wila Kullak
Wila Kullak (kastilla qillqaypi: Huelacollac) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi huk urqum Apulupampa wallapi, Chuqiyapu suyupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.816 mitrum aswan hanaq.
Echeandía kiti
Runakuna
Echeandía kitipiqa Waranka Kichwa runakunam tiyanku.
Pulitika Rakiy
Huk kitillinmi kan: Echeandía kitilli.
Sarapuru
Sarapuru (kastilla simipi: Sarapuro) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi, huk nina urqum, Buliwyap Kunti Wallanpi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, Qimis munisipyupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.400+ mitrum aswan hanaq.
San Pawlu Lipis kantun
San Pawlu Lipis kantun (kastilla simipi: Cantón San Pablo de Lípez) nisqaqa huk kantunmi, Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi, San Pawlu Lipis munisipyupi. Uma llaqtanqa San Pawlu Lipis llaqtam (221 runa, 2001 watapi).
Q'iwi distritu
Q'iwi distritu; (kastilla simipi: Distrito de Quehue icha Distrito de Qqewe) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, K'anas  pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Q'iwi llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Peter Gabriel
thumb|right|220px|Peter Gabriel right|200px|Peter Gabriel Peter Brian Gabriel sutiyuq runaqa, icha Peter Gabriel (*  paqarisqa Chobham llaqtapi - ) huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 mama llaqtayuq rock takiqmi, takina qillqaqmi, takichaqmipas qarqan.
Q'iwi distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Peter Gabriel
Taytan: Ralph Parton Gabriel; Mama: Edith Irene Allen.
Q'iwi distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Peter Gabriel
Warmikuna: Jill Moore (1971-1987) / Maebh Flynn (2002-). Churinkuna: Anna (p. 1975), Melanie (p. 1977) [con Jill Moore], Isaac (p. 2002), Luc (p. 2008) [con Maebh Flynn].
Q'iwi distritu
Simikuna
Pukyu:
Karu puriy
<GALLERY> Image:IRB-1-OldBridgeSags-keshwa3h.jpg| Image:IRB-9-NewBridgeComplete-keshwa-2.jpg| Image:IRB-2-BuildersGather-KC603-pol.jpg| Image:IRB-3-LayingOutRopeStrands-KC603-2.jpg| Image:IRB-4-StrandsAcrossGorge-IRBKC603-1.jpg| Image:IRB-5-LashingSides-KC603-4.jpg| Image:IRB-6-BringingDeckMat-KC603-8.jpg| Image:IRB-7-MUDDY2.jpg| </GALLERY>
Peter Gabriel
Yachaywasi: Charterhouse School.
Sach'awaka
Sach'awaka icha Sachawaka, kichwapi Sachawakra  (genus Tapirus, familia Tapiridae) nisqaqa huk ch'ulla ruk'anayuq ñuñuq uywakunam, yura mikhuq, Abya Yalapi Asyapipas sach'a-sach'akunapi kawsaq.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
Ranrakancha distritu
Ranrakancha distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Ranracancha) Piruw mama llaqtapi huk distritum Chinchiru pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Ranrakancha llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Tikrapu distritu
Tikrapu distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Ticrapo) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Chuqlluqucha pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Tikrapu llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: