cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qusqu suyu
Simikuna
/2 inlish simi, purtuyis simi, huk hawa simi, ruqt'u runakuna
Qusqu suyupiqa Qusqu-Qullaw runasimitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
Karu puriy
Huk karu purinakuna, karu purina mawk'a wasichasqakuna : thumb|right|200px|[[Saksaywaman]] thumb|200px|[[Tampumach'ay]] thumb|right|200px|[[K'anamarka]] thumb|right|200px|[[Willkamayu]] thumb|right|200px|[[Ullantaytampu]] thumb|right|200px|[[P'isaq]]
Raymikuna
thumb|left|180px|[[Inti raymi Saksaywaman, Qusqu]] thumb|right|350px|[[Quyllur rit'i]]
Suyupi paqarisqa
Qillqaqkuna:
Pulitikukuna:
488
488 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Mosonmagyaróvár
Mosonmagyaróvár nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Mosonmagyaróvár llaqtapiqa 30.200 runakunam kawsachkanku (2004).
Qhatuq
thumb|200px|[[Qhatupi qhatuqkuna.]] Qhatuq nisqaqa qhatuna nisqata qhatupi, maypipas rantiq rantichiqmi, musiku runam, pruphisyunmi.
Puquchi
Palanta, Puquchi icha Arata (latin simipi: Musa paradisiaca, kastilla simipi plátano) nisqaqa huk chakra yuram. Misk'i, q'illu rurunkunatam mikhunchik.
489
489 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Purun imayay (qullqikamay)
rikchacha rikchacha Qullqikamay nisqapiqa, Purun imayay icha Hayt'ukaynin (Inlish simipi: commodity, Kastilla simipi: materia prima) kayqa qullqimanta allin kaqmi, aswantaqa charina nisqa, hunt'asqa icha sustancial fungibilidad nisqayuq: chaymi qhatuqa allin kaqpa instanciankunata equivalente icha yaqa hina qhawan, mana pikunachus ruruchirqan chayta qhawarispa.
Qullana (Jaruma)
Qullana (kastilla simipi: Collana) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk llaqtam, Chuqiyapu suyupi, Jaruma pruwinsyapi.
Cadyer
Kadir Yıldız sutiyuq runaqa (6 ñiqin qhulla puquy killapi, 1998 paqarisqa Istanbul llaqtapi), huk Turkiya mama llaqtayuq takiqmi qarqan.
Szentes
thumb|right|290px| Szentes nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Szentes llaqtapiqa 31.082 runakunam kawsachkanku (2001).
23 ñiqin qhulla puquy killapi
23 ñiqin qhulla puquy killapi p'unchawqa (23.01., 23-I, 23ñ inirupi) Griguryanu kalindaryupi watap chunka pusaqniyuq kaq (23ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 342 p'unchaw (wakllanwatapi 343 p'unchaw) kanayuq.
Buenos Aires wamani
Buenos Aires wamani (kastilla simipi: Provincia de Buenos Aires ) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa La Plata llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa 1826 watapi
Suyukuna
|thumb|350px|Pulitika rakiy (Buenos Aires wamani)- La Plata Uma llaqta (puka)
135 munisipyukuna wan uma llaqtakuna: Sinru qillqa:Munisipyukuna (Buenos Aires wamani)
Alfredo Deza
rikchacha|paña|280px|Alfredo Deza Alfredo Deza Fuller sutiyuq runaqa (* paqarisqa Kallaw llaqtapi - ), huk 🇵🇪 mama llaptap kallpanay, huk karu kaq purinakunapim (110 m, 400 m,  4x100m vallakuna).
Taytan: Deza, Maman: Fuller.<>Churi: Alfredo Deza Ganoza.
Yachay wasi: Colegio Militar Leoncio Prado.
Kraków
Kraków nisqaqa Pulunya mama llaqtapi huk llaqtam. Kraków llaqtapiqa 761.873 runakunam kawsachkanku (2014).
490
490 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Chirimuya
Chirimuya icha Chirimuyu (Annona cherimola) nisqaqa huk wayuq mallkim, rikch'aq anunasmi. Rurunkunatam (chirimuyukunata) mikhunchik. Kaypas chirimuya ( annona chirimolia)
491
491 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Antoine de Saint-Exupéry
Antoine de Saint-Exupéry sutiyuqqa (Antoine Marie Roger, Vicomte de Saint-Exupéry; (* 29 ñiqin inti raymi killapi 1900 paqarisqa Lyon llaqtapi - 31 ñiqin anta situwa killapi 1944 Marseille wañusqa llaqta ñiqpi), hatun qucha hawanpi antankawan awqaspa), Ransiya mama llaqtamanta qillqaqmi antanka pusaq awqaqpas karqan.
Paris Saint Germain FC
Paris Saint Germain FC (Paris Saint Germain Football Club), icha PSG, nisqaqa huk ransiyaniyuq piluta hayt'ay klubmi.
Antoine de Saint-Exupéry
Tayta: Viscount Jean de Saint-Exupéry, broker; Mama: Marie de Fonscolombe.
Paris Saint Germain FC
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Antoine de Saint-Exupéry
Warmi: Consuelo Suncin Gómez Carillo thumb|right|200px
Paris Saint Germain FC
Hawa t'inkikuna
thumb|center|480px|Parc des Princes istadyu.
Antoine de Saint-Exupéry
Qillqasqankuna
Llimanta aswan riqsisqa qillqasqanqa Le Petit Prince (Quyllur llaqtayuq wawamanta) nisqa kawsay rikch'anmi karqan.
Saqtan pruwinsya
Santa pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Santa) nisqaqa Piruw mama llaqtap Anqash suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Chimputi llaqtam.
Łódź
thumb|right|290px| Łódź nisqaqa Pulunya mama llaqtapi huk llaqtam. Łódź llaqtapiqa 706.004 runakunam kawsachkanku (2014).
San Markus (Kashamarka)
San Markus (San Marcos) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Kashamarka suyupi, huk llaqtam, San Markus pruwinsyap uma llaqtanmi.
Saqtan pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Pulitika rakiy
Isqun distritunmi kan.
Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Karu puriy
thumb|left|120px|[[Pañamarka]]
Sucre (Ikwadur)
Sucre (kastilla simipi: Sucre) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Manawi markapi, huk llaqtam, Veinticuatro de Mayo kitip uma llaqtanmi.
Pillis usa
Pillis usa icha Ukhu usa (Pediculus humanus humanus) nisqaqa runap p'achallinanpa ukhunpi kawsaspa yawarninta chunqaq usam. Runata anchata mulistaqmi.
Fernando Acevedo
Fernando Acevedo Portuguez sutiyuq runaqa (* paqarisqa Hanan Chincha llaqtapi - ), huk 🇵🇪 mama llaptayuq kallpanayuq, huk karu kaq purinakunapim (100 m, 200 m, 400 m,  4x400m ).
Yachay wasi:.
492
492 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Panaw
Panaw (kastilla qillqaypi: Panao) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Wanuku suyupi, Pachitiya pruwinsyap uma llaqtanmi.
Bactrocera allwoodi
Bactrocera allwoodi nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
1979 watapi, tayta Drew-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
Kunturuma distritu
Kunturuma distritu (kastilla simipi: Distrito de Condoroma) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Kiskachay pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Kunturuma llaqtam (476 runa, 2007 watapi).
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Karmin Pallan
thumb|right|250px| Karmin Pallan - Qusqu yachay Karmin Pallan (kastilla simipi: Virgen del Carmen, Nuestra Señora del Monte Carmelo ) nisqaqa mama llaqtapi huk raymim, anta situwa killapi.
Karmin Pallanqa Chilip, Kallaw Pawqartampu, Lirkay, El Carmen distritup wan Antaray patronanmi nisqa. thumb|right|250px|Karmin Pallan - Pawqartampu (Piruw) thumb|right|250px|right|Karmin Pallan (Chili) thumb|right|250px|right|Karmin Pallan - Lima (Piruw)
Raymi: 16 ñiqin anta situwa killapi.
24 ñiqin qhulla puquy killapi
24 ñiqin qhulla puquy killapi p'unchawqa (24.01., 24-I, 24ñ inirupi) Griguryanu kalindaryupi watap chunka pusaqniyuq kaq (24ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 341 p'unchaw (wakllanwatapi 342 p'unchaw) kanayuq.
25 ñiqin qhulla puquy killapi
25 ñiqin qhulla puquy killapi p'unchawqa (25.01., 25-I, 25ñ inirupi) Griguryanu kalindaryupi watap chunka pusaqniyuq kaq (25ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 340 p'unchaw (wakllanwatapi 341 p'unchaw) kanayuq.
Waqurunchu walla
Waqurunchu walla (kastilla simipi: Cordillera de Huaguruncho) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk wallam Pasqu suyupi, Pasqu pruwinsyapi, Uqshapampa pruwinsyapipas. Waqurunchu urquqa (5.721 m) llapan urqukunamanta aswan hanaqmi.
Poznań
thumb|right|290px| Poznań nisqaqa Pulunya mama llaqtapi huk llaqtam. Poznań llaqtapiqa 546.829 runakunam kawsachkanku (2014).
Roger Moore
Roger Moore sutiyuq runaqa (* paqarisqa London llaqtapi -  wañusqa Crans-Montana llaqtapi) huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 mama llaqtap kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan, Hukllachasqa Qhapaq Suyuyuq.
Carlos Lobatón
Carlos Augusto Lobatón Espejo; "Loba" sutipaq runaqa (* paqarisqa Lima llaqtapi - ) huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Roger Moore
Taytan: George Moore; Maman: Lillian "Lily" Pope. Churinkuna: Deborah Moore (1963), Geoffrey Moore (1966), Christian Moore (1973).
Kawsay rikch'a
Kasway rikch'a nisqaqa (kastilla simipi novela, fransis simipi roman) munay qillqasqa simi kapchiypa huk rikch'aqninmi. Kawsay rikch'aqa willakuymanta aswan sunim. Willaqqa ñuqa icha pay kaspa, ñawpa pachapi icha kunan pachapim willaykun.
Roger Moore
Pilikulakuna
thumb|210px|Roger Moore 2012.
Kawsay rikch'a
Kaypim huk kawsay rikch'akunamanta qillqakuna:
Aymara
Aymara nisqaqa kaykunatam niyta munan:
Lluta distritu
Lluta distritu (kastilla simipi: Distrito de Lluta) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Kaylluma pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Lluta llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa kastilla simita, [[qhichwa simi]ta rimanku.
Chipin pruwinsya
Chipin pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Chepén) nisqaqa Qispi kay suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Chipin llaqtam.
Quchapampa distritu (Wanuku)
Quchapampa distritu (kastilla simipi: Distrito de Cochabamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wanuku suyupi, Waqaypampa pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Quchapampa llaqtam.
Chipin pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa, Fernando Belaúnde Umalliqmi.
Bactrocera alyxiae
Bactrocera alyxiae nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Chipin pruwinsya
Pulitika rakiy
KImsa distritunmi kan.
Quchapampa distritu (Wanuku)
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Bactrocera alyxiae
Wiñay kawsay
1953 watapi, tayta May-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
Lluta distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Quchapampa distritu (Wanuku)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Lluta distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Quchapampa distritu (Wanuku)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Watimala suyu
Watimala suyu (kastilla simipi: Departamento de Guatemala) nisqaqa huk suyum Watimala mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Watimala llaqtam.
Quchapampa distritu (Wanuku)
Simikuna
Pukyu:
Watimala suyu
Wiñay kawsay
Kamasqa 1825 wata.
Munisipyukuna
17 munisipyukuna
Bydgoszcz
thumb|right|290px| Bydgoszcz nisqaqa Pulunya mama llaqtapi huk llaqtam. Bydgoszcz llaqtapiqa 358.614 runakunam kawsachkanku (2014).
494
494 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Hanan Verapaz suyu
Hanan Verapaz suyu (kastilla simipi: Departamento de Alta Verapaz) nisqaqa huk suyum Watimala mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Cobán llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Munisipyukuna
17 munisipyukuna
Katowice
Katowice nisqaqa Pulunya mama llaqtapi huk llaqtam. Katowice llaqtapiqa 301.834 runakunam kawsachkanku (2014).
Matías Ramón Mella
thumb|right|300px|Matías Ramón Mella (1816-1864) Matías Ramón Mella Castillo sutiyuq runaqa (* paqarisqa Santo Domingo llaqtapi -  wañuisqa Santiago de los Caballero llaqtapi ). Kustarika mama llaqtap awqaq pusaq wan pulitiku runa karqan.
1863 watamanta 1864 watakama Kustarika Umalliq ranti.
Ñawpaq warmi: Josefa Brea Churinkuna: Ramón Matías, Dominga América María, Antonio Nicanor wan Ildefonso.
Yachaywasi:
Alma mater:.
Curgos distritu
thumb|right|290px|Saywitu: Curgos distritu Curgos distritu (kastilla simipi: Distrito de Curgos) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Wamachuku pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Curgos llaqtam.
495
495 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Weyl–Lewis–Papapetrou kuskanchasqankuna
Tukuypaq relatiwidadpiqa Weyl–Lewis–Papapetrou kuskanchasqakunaqa huk huñusqa kuskanchasqakunam, masa–kallpa nisqaqta axisimetriku rakiyninpa muyuriqninpi ch'usaq suyup solucionninkunapi llamk'achisqa. Hermann Weyl, Thomas Lewis, Achilles Papapetrou sutiyuq runakunap sutin.
Kaqninkuna
Chiru elementopa cuadradonqa kayhinam:
maypi ( t, . ρ, . φ, . z ) nisqakunaqa 3 nisqapi Weyl–Lewis–Papapetrou nisqa silindriku kuskanchasqakunam + 1 espaciotiempo, wan λ, ν, ω, B, mana riqsisqa llamk'aykunam ρ, z kaqlla espacial mana kuchuyuq kuskanchasqakunap. Imaymana qillqaqkunam huknirayta coordenadakunapa ruwayninkunata riqsichinku.
Francisco del Rosario Sánchez
thumb|right|300px|Francisco del Rosario Sánchez (1817-1861) Francisco del Rosario Sánchez sutiyuq runaqa (* paqarisqa Santo Domingo llaqtapi -  wañuisqa San Juan de la Maguana llaqtapi ). Kustarika mama llaqtap awqaq pusaq wan pulitiku runa karqan.
Yaya: Narciso Sánchez Ramona; Mama: Olaya del Rosario de Belén Fernández
Ñawpaq warmi: Balbina de Peña Pérez Churinkuna: Juan Francisco wan Manuel de Jesús.
Yachaywasi:
Alma mater:.
Urin Verapaz suyu
Urin Verapaz suyu (kastilla simipi: Departamento de Baja Verapaz) nisqaqa huk suyum Watimala mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Salamá llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Munisipyukuna
8 munisipyukuna
Bactrocera ambigua
Wiñay kawsay
1933 watapi, tayta Shiraki-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
Waykawachu distritu
Waykawachu distritu (kastilla simipi: Distrito de Santa Ana de Huaycahuacho) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Lukana pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Waykawachu (Santa Ana de Huaycahuacho) llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Halanquma
Halanquma (kastilla qillqaypi: Halancoma) nisqaqa Piruwpi, Urupampa wallapi, huk urqum Qusqu suyupi, Urupampa pruwinsyapi, Ullantaytampu distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.350 mitrum aswan hanaq.
Waykawachu distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Lublin
thumb|right|220px|Lublin Lublin nisqaqa Pulunya mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Lublin llaqtapiqa 341.722 runakunam kawsachkanku (2014 watapi).
CF America
CF America (Club de Fútbol América S.A. de C.V.), icha Aguilas, nisqaqa huk mishikanu piluta hayt'ay klubmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Quriwayrachina rit'i urqu
Quriwayrachina (kastilla qillqaypi Corihuaynachina, Corihuayrachina) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Willkapampa wallapi, Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi, Santa Teresa distritupi, Saqsarayuq rit'i urquñiq. Pikchunqa mama quchamanta +5.200 mitrum aswan hanaq.
CF America
Hawa t'inkikuna
thumb|center|480px|Azteca istadyu.
Pelileo kiti
Pulitika Rakiy
Chunka kitillinmi kan:
Runakuna
Pelileo kitipiqa Salasaka runakunam Tunkurawa Kichwa runakunapas tiyanku.
Tibillo distritu
Tibillo distritu; (kastilla simipi: Distrito de Tibillo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Palpa pruwinsyapi, Ika suyupi. Uma llaqtanqa Tibillo llaqtam.
Roberto Abugattás
rikchacha|paña|280px|Roberto Abugattás Roberto Nicolás Abugattás Aboid sutiyuq runaqa (* paqarisqa Lima llaqtapi - ), huk 🇵🇪 mama llaptayuq kallpanayuq, huk karu kaq purinakunapim (Hatun saltu).
Taytan: Abugattás, Maman: Aboid. Warmi: Mary. Churinkuna: (3).
Tibillo distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Roberto Abugattás
Yachay wasi:.
Tibillo distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Julia Sánchez
rikchacha|paña|280px| Julia Sánchez Julia Sánchez Deza sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi -  wañusqa Limaq llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaptayuq kallpanayuq, huk karu kaq purinakunapim (50 m, 100 m, 4x400 m).
Białystok
thumb|right|200px| Białystok nisqaqa Pulunya mama llaqtap huk llaqtam. Białystok llaqtapiqa 295.459 runakunam kawsachkanku (2014).
Julia Sánchez
Taytan: Sánchez, Maman: Herminia Deza. Churi:
Yachay wasi:.
Mayusuksu
Mayusuksu icha Mayutsuktsu (genus Cinclus, familia Cinclidae) nisqakunaqa mayu patapi kawsaq, yakupi ch'ultikuq, yana patpayuq pisqukunam, yakupi kawsaq palamakunata mikhuq.
Port au Prince
Port-au-Prince llaqtaqa Ayti mama llaqtap uma llaqtanmi. Port au Prince llaqta 1 800 000 runakunam kawsachkanku (2005).
496
496 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Port au Prince
Pulitika Rakiy
communes
Gdynia
thumb|right|290px| Gdynia nisqaqa Pulunya mama llaqtapi huk llaqtam. Gdynia llaqtapiqa 247.821 runakunam kawsachkanku (2014).
Tibillo distritu
Simikuna
Pukyu:
Pampas distritu (Tayaqaqa)
right|thumb|200px|[[Pampas]] Pampas distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Pampas) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Tayaqaqa pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Pampas llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa kastilla simitam, qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
Hawa t'inkikuna
thumb|center|600px|[[Pampas llaqtap qhichwan]]
Simi
300px|thumb|Runap simin. Simi, kichwapi Shimi nisqaqa mikhunapaq umapi kurku yawrim. Runap, tulluyuq uywakunappas siminqa iskay wirp'ayuqmi.
Simiwanqa mikhunchik, upyanchik, rimanchik, samanchik, much'anchik.
Achiksamaytu
Pinchikilla lliwllikunapim illap'ukunapipas tukukun.
Hanaq wayra pachapi achiksamaytu p'istu nisqapi kaq achiksamaytuqa allpa pachata intip chiqichaq k'uyu qhipa illanchayninmantam amachan. Killimsayakuchaq flurchasqa kluruchasqakunam chay hanaq wayra pachipi kaq achiksamaytutaqa qullunmi.
Edith Noeding
rikchacha|paña|280px| Edith Noeding Edith Renate Anita Noeding Koltermann sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Limaq llaqtapi - ), huk 🇵🇪 mama llaptayuq kallpanayuq, huk karu kaq purinakunapim (100 m, pentatlon).
Taytan: Karl Heinz Noeding, Maman: Hilde Koltermann. Qusan: Lars Stimman (1981 watamanta) Churinkuna: (3) Alexander, Matías wan Sebastián.
497
497 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Wrocław
thumb|right|290px|
São Paulo Futebol Clube
thumbnail|265px|São Paulo Futebol Clube. São Paulo Futebol Clube nisqaqa huk brasilanu piluta hayt'ay klubmi.
Wrocław
Wrocław (pulska simipi; aliman simipi: Breslau) nisqaqa Pulunya mama llaqtap huk llaqtam. Wrocław llaqtapiqa 634.487 runakunam kawsachkanku (2014). Ñawpa pacha Silisyap uma llaqtansi karqan.
thumb|left|400px|Breslau
498
498 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
São Paulo Futebol Clube
Wiñay kawsay
kamarisqa karqan.
Częstochowa
thumb|right|290px| Częstochowa nisqaqa Pulunya mama llaqtapi huk llaqtam. Częstochowa llaqtapiqa 231.527 runakunam kawsachkanku (2014).
Ninap'isqu (hawarina yachay)
rikchacha| Friedrich Justin Bertuch, (1806) sutiyuq runaqta ruwasqan huk ninap'isqa nisqaqta siq'in. Ninap'isqu, Uruwanka icha Urup'isqu nisqaqa mana wañuq pisqum, grigu mitología nisqawan tinkisqa (achka culturakunapi análogos nisqawan), ciclicamente musuqmanta paqarimuq icha huk hinamanta musuqmanta paqarimuq. Intiwan tinkisqa, huk fenix musuq kawsayta tarin ñawpaqninpa usphamanta hatarispa. Wakin willakuykunapiqa ninmi nina rawrayta qawachispan wañusqanmanta, wakinñataqmi ninku manaraq musuqmanta nacechkaspan wañuruspan ismusqanmanta. [1] Motivo-Índice de la Literatura Folklórica nisqapi, folkloristakunap llamk'achisqan yanapakuypi, fénix nisqa motivo B32 nisqapi churasqa.
Chimaltenango suyu
Chimaltenango suyu (kastilla simipi: Departamento de Chimaltenango) nisqaqa huk suyum Watimala mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Chimaltenango llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Munisipyukuna
16 munisipyukuna
Maqa distritu
Maqa distritu (kastilla simipi: Distrito de Maca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kaylluma pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Maqa llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa kastilla simita, qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Bactrocera amoenus
Bactrocera amoenus nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
1972 watapi, tayta Drew-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
Inka wamp'uwatana llaqta
Inka wamp'uwatana (kastilla simipi: Puerto Inca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Wanuku suyupi, Inka wamp'uwatana pruwinsyap uma llaqtanmi.
Bolívar pruwinsya (Piruw)
Bolívar pruwinsya (aymara simipi: Bolívar jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Bolívar) nisqaqa Qispi kay suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Bolívar llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, José Pardo y Barreda Umalliqmi.
Kay pruwinsyaqa Simón Bolívarmantam sutichasqa.
Pulitika rakiy
Suqta distritunmi kan.ll
Qusqu-Qullaw
Qusqu-Qullaw nisqaqa Qusqu suyupi, Punu suyupi, Ariqipa suyupi, Bulibya mama llaqtapipas qhichwa simip lliw k'iti rimayninkunam.
Qusqu-Qullaw Qhichwa rimaykunapiqa, kallpa llump'a, phuku llump'apas kunkawakikunatam rimanku (Aymara simipi hinam):
Qusqu-Qullaw rimaytaqa Urin runasimip allin qillqayninwan qillqanchik.
Kaymi Qusqu-Qullawpa urin k'iti rimayninkuna:
Hawa t'inkikuna
Nonato Rufino Chuquimamani Valer / Ministerio de Educación del Perú: Yachakuqkunapa Simi Qullqa - Qusqu-Qullaw Qhichwa Simipi. Lima, Piruw 2005 (PDF, 7,6 MB). Nonato Rufino Chuqumamani Valer, Carmen Gladis Alosilla Morales, Victoria Choque Valer: Qullaw Qichwapa Simi Qullqan. Lima 2014 (PDF, 16 MB)
Rafael Márquez
thumb|250px|right| FC Barcelona 2005 Rafael Márquez Álvarez sutiyq runaqa, (* paqarisqa Zamora de Hidalgo llaqtapi -  ) mama llaqtayuq Mishiku piluta hayt'aqmi.
Otros
TOTAL
Chuqitakarpu
Chuqitakarpu icha Chuqi Takarpu (kastilla qillqaypi Choquetacarpo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Willkapampa wallapi, Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi, Santa Teresa distritupi, Willkapampa distritupipas, Saqsarayuq rit'i urquñiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.520 mitrum aswan hanaq.
Ernesto Cardenal
Ernesto Cardenal Martínez sutiyuq runaqa (* paqarisqa Granada llaqtapi -   wañusqa Managua llaqtapi llaqtapi), huk 🇳🇮 mama llaqtayuq taytakura, Dyusmanta yachachiq kaspa, pulitikupas qillqaqpas runam, kastilla simipi qillqaqmi.
Taytan: Cardenal; Maman: Martínez.
Alma mater:.
Hatun Chaku
thumb|right|250px|Chincha Hatun Chaku, Parawayipi. Hatun Chaku nisqaqa chincha Arhintinapi, kunti Parawayipi, anti Buliwyapipas sallqa suyum, sach'asapa, thansasapa, qachusapa. Hatun Chakuqa paray mit'ayuq ruphay mit'ayuqmi.
Hatun Chakupiqa achka q'acha-q'acha icha paaq (pawaq, genus Schinopsis) nisqa sach'akunam wiñanku.
Aqustampu distritu
Aqustampu distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Acostambo) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Tayaqaqa pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Aqustampu llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa kastilla simitam, qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Bactrocera amarambalensis
Bactrocera amarambalensis nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
2002 watapi, tayta Drew & Raghu-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
Juan Giha
Juan Jorge Giha Yarur sutiyuq runaqa (* wañusqa Limaq llaqtapi - ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq maki illapaq runa.
Qullqi medalla Apuwasinyuq pukllaykuna 1992 Barcelona.
Pinra distritu
Pinra distritu (kastilla simipi: Distrito de Pinra) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wanuku suyupi, Waqaypampa pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pinra llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Sosnowiec
rikchacha|290x290px Sosnowiec nisqaqa Pulunya mama llaqtapi huk llaqtam. Sosnowiec llaqtapiqa 209.274 runakunam kawsachkanku (2014).
K'upuraki distritu (Qusqu)
K'upuraki distritu (kastilla simipi: Distrito de Coporaque) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kiskachay pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa K'upuraki llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Antañiqiq khipu
Huk antañiqiq khipu icha willañiqi nisqaqa huk antañiqiq waqaychanapi willaykunata qillqanapaq, ñawpaqta khipu sutinwan riqsichisqa. Imaynan simikunata qillqana p'anaqaman qillqasunman, chhaynatan antañiqiqpi archivomanpis willakuykunata qillqasunman. Willañiqikunataqa antañiqiqkunawan, apaychana llamk'anakunawanpis rakinapaq, t'inkisqapis kanman, urqunapaq chawpikuna wan, llikakunawan icha chawpillika nisqawanpis.
Radom
Radom nisqaqa Pulunya mama llaqtapi huk llaqtam. Radom llaqtapiqa 217.834 runakunam kawsachkanku (2014).
Amarakaeri ayllu llaqta risirwa
Flora
Pukyu:
Fauna
thumb|left|180px|Aotus trivirgatus
Ñuñuqkuna: (58)
Suchuqkuna:
Challwakuna:
Pisqukuna:
499
499 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Teófilo Cubillas
Teófilo Juan Cubillas Arizaga; "Nene" sutipaq runaqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi - ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.
Kacharpari
Kacharpari, kachapariy, kachapaya icha kachapayay nisqaqa huk runa icha runakuna wakin runa icha runakunamanta manaña kuskan kaspa wakman ripuymi. Runakuna kacharparispa kacharpaya napaykuyta ninakunkum. Kaymi huk kacharpari napaykuykuna:
Frankfurt am Main
Frankfurt am Main llaqtaqa Alimanya mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Main mayu patapi. Frankfurt llaqtapiqa 670.000 runakunam kawsachkanku (2008 watapi).
Bactrocera ampla
Bactrocera ampla nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
1971 watapi, tayta Drew-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
Web p’anqa
rikchacha| Wikipidiyapi huk web p'anqaqta qhawanapampa hap'iynin Web p'anqa, web uyaw (icha llikap'anqa) nisqaqa World Wide Web nisqapi hipertexto nisqa qillqam. Web p'anqakuna huk web qaraqwan ruwaqman apachisqa chaymanta huk web wamp’uqpi rikuchisqa. Web kitiqa achka web p'anqakunamantam, huklla kamachiy sutiwan tinkisqa. "Web p'anqa" sutiqa huk mayt’uman hukllachasqa raphi p'anqakunamanta rikch'anachiy.
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
101
101 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Marcabal distritu
Marcabal distritu (kastilla simipi: Distrito de Marcabal) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Wamachuku pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Marcabal llaqtam.
Kielce
rikchacha|paña|290px| Kielce nisqaqa Pulunya mama llaqtapi huk llaqtam. Kielce llaqtapiqa 198.857 runakunam kawsachkanku (2014).
Dia
Dia (Diá kunan punchaw uqsitan simipi - Die ransis simipi) jatun llaqta Dalfinat suyupi (kunan punchaw Ransiyapa Drôme departamentopi) kan.
Diapa Clareta
Dia huq upyanayoq kan. Clareta sutin yuraq uwakunaraykumantata ruranku.
Waqaypampa distritu
Waqaypampa distritu (kastilla simipi: Distrito de Huacaybamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wanuku suyupi, Waqaypampa pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Waqaypampa llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Madrigal distritu
Madrigal distritu (kastilla simipi: Distrito de Madrigal) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Kaylluma pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Madrigal llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
102
102 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Quntumasa
Quntumasa (kastilla simipi: Contumazá) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Kashamarka suyupi, huk llaqtam, Quntumasa pruwinsyap uma llaqtanmi.
Espoo
rikchacha|Espoo Llaqta (Finlandiya), Iwrupa.
Bytom
thumb|right|290px| Bytom nisqaqa Pulunya mama llaqtapi huk llaqtam. Bytom llaqtapiqa 172.762 runakunam kawsachkanku (2014).
Yuraquma mayusuksu
Yuraquma mayusuksu icha Yuraquma mayutsuktsu (Cinclus leucocephalus) nisqakunaqa Urin Awya Yalapi kawsaq mayusuksum. Mayu patakunapi kawsaspa yakupi ch'ultikuspa yakupi kawsaq palamakunatam mikhun.
Siwas wamani
Siwas wamani (kastilla simipi: Provincia de Sihuas) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Siwas llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Pulitika rakiy
thumb|right|270px| Siwas llaqta Chunka distritunmi kan.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
Sergio Badilla Castillo
Sergio Badilla Castillo sutiyuq runaqa (30 ñiqin ayamarq'a killapi 1947 p'unchawpi paqarisqa Valparaíso llaqtapi) huk chilinu qillqaqmi, harawi ruraqmi.
Hulkan pruwinsya
Hulkan, Qullqan icha Qullqan (kastilla simipi Provincia de Julcán) nisqaqa Qispi kay suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Hulkan (Qullqan, Qulqan) llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Alan García Umalliqmi.
Pulitika rakiy
Tawa distritunmi kan.
Bielsko-Biała
thumb|right|290px| Bielsko-Biała nisqaqa Pulunya mama llaqtap huk llaqtam. Bielsko-Biała llaqtapiqa 173.462 runakunam kawsachkanku (2014).
Christopher Vargas
Christopher Vargas (Zackinin Kani sutiwan astawan riqsisqa) payka huk Qusqu, Piruw suyumanta kuyuq wankillikuna ta Qhichwa simiman t'ikraq wayna.
Pampa-pampa
thumb|400px|right|Pampa-pampa, [[Pampa pruwinsyapi, Santa Rosamanta chinchanpi 70 km karu.]] Pampa-pampa nisqaqa Arhintinapi ancha hatun inkillsapa pampakunam, ancha puqunam.
Pampa-pampapi puquchisqa chakra yurakunaqa triyum, saram, inti waytam, suyam, papam, inchikmi, surgupas. Ancha achka wakakunatam michinku.
Changuillo distritu
Changuillo distritu; (kastilla simipi: distrito de Changuillo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Naska pruwinsyapi, Ika suyupi. Uma llaqtanqa Changuillo llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
El Progreso suyu
El Progreso suyu (kastilla simipi: Departamento de El Progreso) nisqaqa huk suyum Watimala mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Guastatoya llaqtam.
Changuillo distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Chiquimula suyu
Chiquimula suyu (kastilla simipi: Departamento de Chiquimula) nisqaqa huk suyum Watimala mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Chiquimula llaqtam.
Rzeszów
thumb|right|290px| Rzeszów nisqaqa Pulunya mama llaqtapi huk llaqtam. Rzeszów llaqtapiqa 186.120 runakunam kawsachkanku (2015).
El Progreso suyu
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Olsztyn
thumb|right|290px| Olsztyn nisqaqa Pulunya mama llaqtapi huk llaqtam. Olsztyn llaqtapiqa 173.831 runakunam kawsachkanku (2014).
El Progreso suyu
Munisipyukuna
8 munisipyukuna:
Changuillo distritu
Simikuna
Pukyu:
Aqrakiya distritu
Aqrakiya distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Acraquía) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Tayaqaqa pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Aqrakiya llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
104
104 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Bactrocera amplexa
Bactrocera amplexa nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Phiruru (mawk'a llaqta)
Phiruru (kastilla qillqaypi Piruro) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk mawk'a llaqtam, Wanuku suyupi, Wamali pruwinsyapi, Tantamayu distritupi.
Chunwa amaru
Chunwamanta amaru, loong, long icha pulm (Chun simipi: /龙 ), huk willakuy kawsaq Chunwa hawarina yachay, Chunwa folklore, Chunwa kawsay saphi tukuypi. Chunwamanta amarukunaqa achka uywaman rikch'akuq rikch'ayniyuq, ahinataq charapakuna, challwakuna, ichataq aswanta tawa chakiyuq mach'aqway-hina siq'isqam. Yachaysapa runakunam tawa hapipakunapaq ñasa nisqakunata riqsichirqaku Chunwamanta amaru nisqaqta paqarimusqanmanta: mach'aqway, Chunwa kukudrilu, q'ayqa hinaspa sallqa pacha yupaychay. [1] Ñawpaqmantapachaqa atiyniyuq chanta allin atiyniyuq kaqkunata riqsichinku, astawanqa yakumanta, paramanta, tifonesmanta, unu hunt’aymanta ima kamachiyta. Amaruqa atiypa, kallpap, allin samiqta rikch'aynin, Qunti Asiya kawsay saphipi chaypaq hina kaq runakunapaq. Chunwa qhapaq suyunpa p'unchawninkunapiqa, Chinaqta qhapaqninqa, kamachiq kallpanpa, atiyninpa rikch'aynin hinam, amaru nisqatam llamk'achirqan.
Asiya layupi achka suyukunapi amarukunapa imayna piensasqankuqa China nacionpa culturanwanmi yanapachikurqa, ahinataq Corea, Vietnam hinaspa Japón nacionkunapi. Chinap tradicionninqa sapa kutim dragón totem nisqatam mama llaqtap embleman hina llamk'achirqan, Qing dinastiyap "Q'illu Dragonpa banderan" nisqapas achka Iwrupa mama llaqtakunapi Chinap dragón nisqa yuyaynintam yanaparqan. Kunan pacha Butanpa banderanpa yuraq dragón nisqaqa huk klasiku China-hina dragón. lluqi|rikchacha|306x306px| Sanxingdui, Shang dinastiamanta bronce dragón rikchacha| Jade dragón, Zhou dinastia rikchacha| Jade dragón colgantes, Zhou dinastia rikchacha| Dragonpa rikchaynin huk alero-tejapi rikchacha| Dragon tallaspa huk aya p'ampanapi, Liao dinastia (916–1125) rikchacha| Dragon adorno huk pilarpa sikinpi, Song dinastia
Hisus llaqta
Hisus (kastilla simipi: Jesús) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Wanuku suyupi, Lawriqucha pruwinsyap uma llaqtanmi.
Aleksandr Puxkin
Aleksandr Serguéyevich Puxkin (rusiya simi: Александр Сергеевич Пушкин, Kastilla simipi: Aleksandr Pushkin) sutiyuq runaqa (  (greg) ( (jul) )  paqarisqa Moskwa llaqtapi  -  (greg) ( (jul) ) wañusqa Sankt Peterburg llaqtapi), 🇷🇺 mama llaqtaq qillqaqmi karqan.
Tayta: Serguéi Lvovich Pushkin; Mama: Nadezhda (Nadya) Ossipovna Gannibal (1775–1836).
Warmi: Natalia Pushkina (1831–1837) Churinkuna: María, Alexander, Grigory wan Natalia
Llimanta aswan riqsisqa qillqasqanqa nisqa kawsay rikch'anmi karqan.
103
103 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Kingston
Kingston  (inlish simipi: Kingston) llaqtaqa Shamayka mama llaqtap uma llaqtanmi. Kingston llaqta 660 000 runakunam kawsachkanku (2005).
Santa Lusiya distritu (Lukana)
Santa Lusiya distritu (kastilla simipi:  Distrito de Santa Lucía) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Lukana pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Santa Lusiya llaqtam.
Simikuna
Santa Lusiya distritupiqa kastilla simitam, qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Dalfinat suyu
Dalfinat (uqsitan simipi - ransis simipi Daufiné kan) ñawpa suyu kunan punchaw Ransiyapi kan. Ransiyapa Inkakuna ñawpa pachapi Inkapa sapay churin Dalfinatyoq karqa. Kayrayku pay "Dauphin"ta sutirqa. Kay suyupi ransis simita arpitan simiwanta uqsitan simiwanta rimanku.
Santa Lusiya distritu (Lukana)
Simikuna
Pukyu:
Dalfinat suyu
Uma llaqta Viena kan.
Chawpimayu rit'i urqu
Chawpimayu (kastilla qillqaypi: Nevado Chaupimayo) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Willkapampa wallapi, Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi, Santa Teresa distritupi, Willkapampa distritupipas, Saqsarayuq rit'i urquñiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.557 mitrum aswan hanaq.
Joaquín Pagaza
Joaquín Arcadio Pagaza y Ordóñez sutiyuq runaqa (* paqarisqa Valle de Bravo llaqtapi - † 11 ñiqin tarpuy killapi 1918 watapi wañusqa Xalapa llaqtapi), huk 🇲🇽 mama llaqtayuq qillqaq, kathuliku taytakura wan Veracruz Aeropolipa hatun yaya.
105
105 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Patate kiti
Patate kiti (kastilla simipi: Cantón Patate) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Tunkurawa markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Patate llaqtam.
Runakuna
Patate kitipiqa Tunkurawa Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa Patate kitillipi, El Triunfo kitillipi, Los Andes kitillipi Sucres kitillipipas kawsanku.
Pulitika Rakiy
Tawa kitillinmi kan:
Qullpa
Qullpa nisqaqa qullpa p'uchup kachinkunam, q'ullpachasqa iyun (NO3-) nisqayuq, ahinataq:
CD Guadalajara
CD Guadalajara (Club Deportivo Guadalajara S.A. de C.V.), icha Chivas, nisqaqa huk mishikanu piluta hayt'ay klubmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa Guadalajara llaqtapi.
Hawa t'inkikuna
thumb|center|400px|Omnilife istadyu. thumb|center|400px|Jalisco istadyu.
Silvina Ocampo
Silvina Inocencia Ocampo Aguirre ( paqarisqa Buenos Aires llaqtapi –, ibidem), huk 🇦🇷 mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
Rybnik
[[Rikcha:Rybnik rynek373.jpg|thumb|right|290px|Rybnik Centrum]] Rybnik nisqaqa Pulunya mama llaqtap huk llaqtam. Rybnik llaqtapiqa 140.094 runakunam kawsachkanku (2014).
Wieża Ciśnień
106
106 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Ariq Walla (Piruw)
thumb|right|200px|[[Ariqipa llaqta, Misti urqu (lluq'i), Pikchu Pikchu qutu (paña)]] thumb|right|200px| [[Chhachani (lluq'i) Fatima urquwan]] thumb|right|200px| [[Wik'uñakuna Pampa Kañawas, Yura distritu, Ariqipa suyu, Kachi-kachi yuraq yakupas mama llaqta risirwapi]] Ariq Walla (kastilla simipi: Cordillera Volcánica) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, huk wallam Piruwpa Kunti Wallanpi, Ariqipa suyupi, Muqiwa suyupipas. Chhachani urquqa (6.075 m) llapan urqukunamanta aswan hanaqmi.
107
107 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
San Pawlu (Kashamarka)
San Pawlu nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Kashamarka suyupi, huk llaqtam, San Pablo pruwinsyap uma llaqtanmi.
Rafael Guízar Valencia
thumb|right|280px| Inlisya Veracruz suyu Rafael Guízar Valencia (*26 ñiqin ayriway killapi 1878 watapi paqarisqa Cotija llaqtapi - † 6 ñiqin inti raymi killapi 1938 watapi wañusqa Miihiku llaqtapi) huk 🇲🇽 kathuliku Santu karqan wan Veracruz Aeropolipa hatun yaya.
Natriyu qullpa
Natriyu qullpa icha Sudyu qullpa (NaNO3) nisqaqa huk kachim, Natriyu qullpa p'uchquchasqam.
Tychy
thumb|right|290px| Tychy nisqaqa Pulunya mama llaqtapi huk llaqtam. Tychy llaqtapiqa 128.621 runakunam kawsachkanku (2014).
Arankay distritu
Arankay distritu (kastilla simipi: Distrito de Arancay) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Wanuku suyupi, Wamali pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Arankay llaqtam.
Escuintla suyu
Escuintla suyu (kastilla simipi: Departamento de Escuintla) nisqaqa huk suyum Watimala mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Escuintla llaqtam.
Arankay distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Escuintla suyu
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Munisipyukuna
13 munisipyukuna:
Arankay distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Zielona Góra
thumb|right|290px| Zielona Góra nisqaqa Pulunya mama llaqtapi huk llaqtam. Zielona Góra llaqtapiqa 118. 920 runakunam kawsachkanku (2014).
Fausto Reinaga
Kawsaymanta willakuy
Fausto Reinaga paqarisqa 27 ñiqin ayamarq'a killapi 1906 watapi, San Pedro de Macha llaqtapi, Chayanta pruwinsiyapi, Potosí suyupi (Wuliwiya). José Félix Reinaga Chavarría sutiyuq wawtisakurqan.
Uqururu distritu
Uqururu distritu (kastilla simipi: Distrito de Ocoruro ) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kiskachay pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Uqururu llaqtam (158 runa, 2007 watapi).
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Fausto Reinaga
Kawsaymanta willakuy
Genaro Reinagawan, Alejandra Chavarría sutiyuq runaqta churin karqan.
Uqururu distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Fausto Reinaga
Kawsaymanta willakuy
5 wawqikunamanta 2 kasqankuraykum, llapanku Chaco Guerramanta, Reforma Agrariamantapas kawsarqaku, payllam aylluqa Universidad Alcalde de San Francisco Xavierpi hatun yachayninkunapi yanapananpaq tantearurqa, chaymi Abogado hina yachayninta tukurqa, chaymi... qhipamanmi pusarqan riqsisqa indígena intelectual kananpaq chaymi diputacionta hapirqa Norte de Potosípaq, Movimiento Nacionalista Revolucionariopaq.
Uqururu distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Fausto Reinaga
Kawsaymanta willakuy
Chay 2 wawqikuna, 1 ñañakuna chakra llamkayman qukuq, mineria wasikunaman astakurqaku, chaymanta Oruro, La Paz hinaspa Sucre llaqtakunaman, chaypim mirarqaku 65 runakunapi, chaypim karqaku warmakuna, willkakuna, willka willkakuna hinaspa willka willka willkakuna, pikunachus kanku paykunaq Más profesionales dedicados a colaborar con el desarrollo con la ciudad.
1957 watapi Buliwya Kumunista Partiduqa Leipzig llaqtaman ( Chincha Alimanyapi ) Kumunista Sindicatokunap Kunrisunman kacharqan, chaymantataq Suwit Huñuta watukurqan. Kutimusqan qhepamanmi Montevideo ( Uruguay ) llaqtapi kumunistakunaq huñunakuyninpi kasharqan, chaypin hap’irqanku. Chay libronta qechurqankun El sentimiento mesiánico del pueblo ruso nisqa libronta. Kumunistakuna mana yanaparqankuchu, chayraykutaq Montevideo llaqtapi Bolivia mama llaqtap embajadanwan kutichinan karqan. Chaymantataq concienciaq sasachakuyninman haykuspa Partido Comunista Boliviamanta karunchakurqan. Machu Picchu (Piruwpa uralan) llaqtaman purirqan, chaytaq Inka qhapaq suyup uma llaqtanmi karqan, chaypi ñawpaq taytankunap atiyninta musyakurqan.
Reinagaqa Buliwya indihinap ñawpaq puriqninmi tukurqan. 15 ñiqin inti raymi killapi 1962 p'unchawpi PIAK partidu (Partido de Indios Aymaras y Keswas ) nisqatam kamarirqan, chaymantataq PIB (Buliviap Indiya Partidun) sutiyuq karqan.
Qhipa llamk'ayninkunapi, "Indiop Revolución" (1970), "Indio Tesis" (1971), "Amautic Thought" (1978), Man (1981), qhipa llamk'ayninpi, "India Thought" (1991 ), takyachin indigena runakunaq ideologían, filosofía nisqa aswan allin kaynin occidental yuyaywan tupachisqa.
Phukllasqakuna
Fausto Reinagaqa 30-manta aswan liwrukunatam lluqsichirqan: Aswan hatun llamk'ayninqa The Indian Revolution.
Sanaquran distritu
Sanagorán distritu (kastilla simipi: Distrito de Sanagorán) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Wamachuku pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Sanaquran llaqtam.
Bactrocera amplexiseta
Bactrocera amplexiseta nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
1962 watapi, tayta May-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
Barranquilla
thumb|right|290px| Barranquilla Barranquilla nisqaqa Kulumbyapi huk hatun llaqtam.
Opole
thumb|right|290px|Opole Opole (aliman simipi: Oppeln) nisqaqa Pulunya mama llaqtapi, Silisya suyupi, huk llaqtam. Opole llaqtapiqa 119.574 runakunam kawsachkanku (2014).
Q'acha-q'acha
Q'acha-q'acha, Arhintinap runasiminpi Paaq (Pawaq) nisqakunaqa (genus Schinopsis) ancha sinchi q'iruyuq sach'akunam, Hatun Chakupi wiñaq.
Buliwyapi Antikunap antinpiqa tikira icha yuraq pawam (Schinopsis haenkeana) wiñan. Huk k'itikunapitaq puka pawa nisqa kimsa rikch'aqmi.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk q'acha-q'acha rikch'aqkuna:
Maqhis distritu
Maqhis distritu (kastilla simipi: Distrito de Majes) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kaylluma pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa El Pedregal llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Malasya
Malayuhallp'a icha Malasya nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Kuala Lumpur llaqtam.
Maqhis distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Malasya
Pulitika rakiy
13 suyukuna.
Iyun
Iyun (grigu simimanta: Ιόν (ion), "puriq") nisqaqa pinchikilla chaqnayuq iñukum icha iñuwam. Kachikunapi chay iyunkunam, aniyunpas katiyunpas.
109
109 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Iyun
Aniyun nisqaqa niyatiwu chaqnasqam, katiyun nisqataq pusitiwu chaqnasqam. Kachipi aniyunpas katiyunpas kaptinmi, kuskalla mana chaqnasqachu. Aniyunqa tukukun iñuku icha iñuwa iliktrunta chaskispa ridusisqa kaptinmi, katiyuntaq iliktrunta quspa uksidasqa kaptinmi.
108
108 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Robert Schumann
thumb|right|270px|Robert Schumann. right|270px|Robert Schumann [[silq'uynin.]] thumb|right|270px|Robert Schumann, 1839. Robert Alexander Schumann sutiyuq runaqa (* paqarisqa Zwickau llaqtapi  - †  wañusqa Bonn llaqtapi)), huk 🇩🇪 rumantiku musika takichaqmi karqan.
Taytaː August Schumann; Mamaː Johanna Christiane. Warmiː Clara Wieck. Churinkunaː Marie, Elise, Julie, Emil, Ludwig, Ferdinand, Eugenie wan Felix.
Alma materː Leipzig Yachay Sunturnin.
Gorzów Wielkopolski
thumb|right|290px| Gorzów Wielkopolski nisqaqa Pulunya mama llaqtapi huk llaqtam. Gorzów Wielkopolski llaqtapiqa 124.274 runakunam kawsachkanku (2014).
Rubén Darío
Félix Rubén García Sarmiento sutiyuq runaqa, Rubén Darío (Luwin Yariyu icha) qayay sutiyuq (* paqarisqa Darío llaqta (Metapa) llaqtapi -  wañusqa León llaqtapi) Nikarawa mama llaqtayuq willay kamayuqpas qillqaqpas runam, kastilla simipi qillqaqmi.
Yayan: Mañu Yarsiya;  Mamaanin: Rosa Sarmiento (Ruusa Sarmintu).
Warmi: Rafaela Contreras ( Rahayla Kuntriras)/ Rosario Murillo (Llusha Murillu)/ Francisca Sánchez ( Pancha Sanchis).
Wawakuna: Rubén Darío Contreras Luwin Yariyu Kuntriras
Alma mater ( Uma kalpachaq):.
Huehuetenango suyu
Huehuetenango suyu (kastilla simipi: Departamento de Huehuetenango) nisqaqa huk suyum Watimala mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Huehuetenango llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Munisipyukuna
32 munisipyukuna:
Illimani
Illimani nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Qhapaq Wallapi huk urqum, Chuqiyapu suyupi, Pedro Domingo Murillo pruwinsyapi, Pallqa munisipyupi, Quhuni kantunpi, Urin Yunka pruwinsyapipas, Irupana munisipyupi, Lampati kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta 6.462 mitrum aswan hanaq.
Awaycha distritu
Awaycha distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Ahuaycha) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Tayaqaqa pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Awaycha llaqtam.