cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Phallcha
Phallcha yurakunaqa ch'ulla watalla, iskay watalla icha kakuq yuram. Huk rikch'aqkunaqa kakuq raphiyuq, hukkunataq chinkaq raphiyuqmi. Tukuy rikch'aqkunaqa chimpa-chimpa raphiyuqmi. Tuktunkunaqa achka rikch'aqkunapi anqasmi, huk rikch'aqkunapitaq yuraq, q'illu icha puka. Antikunapiqa achka puka t'ikayuq rikch'aqkunam. Phallchap tuktunqa t'inkinakusqa akilla raphiyuq, pila hina t'inkinakusqa t'ika raphiyuqmi. Pichqantin (huk rikch'aqkunapitaq 4-7) raphi muyuyuqmi tuktunkunaqa: 5 akilla raphi ñawch'i, 5 t'ika raphi, ukhunpi kaq sisa raphikunayuq, tiyaq ruru raphintin, tuktu misk'iyuq.
Nicolas Sarkozy
2007 watamanta 2012 watakama Ransiyap hatun umalliqninmi karqan. 2012 watapi akllanakuykunapi llallisqa kaptin François Hollandemi qatirqan.
Phallcha
Rikch'aqkuna
Kaymi huk phallcha rikch'aqkuna:
635
635 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Kashamarka
thumb|right|200px|Kashamarka Kashamarka nisqaqa, Qusqu runasimipi Qasamarka nisqapas (kastilla simipi: Cajamarca, ñawpa pacha Caxamarca) piruwanu Kashamarka suyup uma llaqtanmi, Kashamarka pruwinsyapi. Kashamarka llaqtapiqa 153.466 runakunam kawsachkanku (2005).
GP32
GP32 nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Tayhan Republika qallarikuy Game Park sutiyuqpa rurasqanmi, GP2X nisqap ñawpaqninmi.
Kashamarka
Wiñay kawsay
thumb|left|170px|Kashamarkapi kunqista Kashamarkapiqa Francisco Pizarro Atawallpatas wañuchirqan. 16.11. 1532.
Nicolas Sarkozy
2007 watapi Sarkozy Ransiyap hatun umalliqninmi tukurqan. Ransiya runakuna paytam akllarqan, tukuykunamanta 53,07%-nin, lluq'i nisqamanta kuntran Ségolène Royal 46,94%-ninllata chaskirqan. Chay watamantas qullqisapallaman aswan qullqitas qararqan, paykunapaq impuwistukunata pisiyachispa, wakcha runakunaman manaña yanapana qullqita qaraspa, sumaqta llamk'anata taripanankupaq. Karu mamallaqtakunapitaq Ransiya Afganistan, Iraq mama llaqtakunapi maqanakurqan, 2011 watapi Libya mama llaqtapipas Muammar al-Gaddafi kuntranpi maqachirqa. Iwrupa allpapachapi, Alimanyap kansillirnin Angela Merkelwan llamk'anakurqan.
Kashamarka
Karu puriy
thumb|right|200px|kancha, Kashamarka thumb|130px|left|[[Kumpi Mayu (Cumbe mayo)]]
Nicolas Sarkozy
Taytan: Pál Sarkozy ; Maman: Andrée Mallah. Warmikuna: Marie-Dominique Culioli (1982-1996) / Cécilia Ciganer (1996-2007) / Carla Bruni (2008-). Churinkuna: Jean, Pierre, Louis wan Giulia.
Toscana
Toscana nisqaqa Italya mama llaqtapi huk suyum (regione). Uma llaqtanqa Firenze llaqtam.
Aliman simi
Aliman simi (Deutsch, Deutsche Sprache) nisqaqa huk germanu simim, pachak iskay chunka hunuchá rimaqniyuq. Aliman simitaqa Alimanya, Awstiriya, Suysa, Luksimbur mama llaqtakunapim, anti Bilhikapi, chinchaysapa Italyapipas (uralan Tirulpi) rimanku.
Toscana
Pulitika Rakiy
thumb|left|220px|Toscana suyupi pruwinsyakuna Chunka pruwinsyanmi kan.
Anchunqa distritu
Anchunqa distritu (kastilla simipi: Distrito de Anchonga) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Anqara pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Anchunqa llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Edgar Valcárcel
thumb|right|250px| Edgard Valcárcel (1932-1942) Edgar Valcárcel Arze sutiyuq runaqa (* paqarisqa Punu llaqtapi -   wañusqa Limaq llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq takichaq wan yatana qallwa waqachiq qarqan.
Piruwpa Mama llaqtaq Conservatoryu Músikanin.
Aylluː
Yachay taki wasi:.
Alma materː == Qillqasqankuna
Anchunqa distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Umani (Llika kantun)
Umani nisqaqa Antikunapi, Buliwyap Kunti Wallanpi, huk urqum, P'utuqsi suyupi, Daniel Campos pruwinsyapi, Llika munisipyupi, Llika kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta +4.000 mitrum aswan hanaq.
Parawayi mayu
thumb|right|250px|Parawayi mayu, [[Corumbá, Mato Grosso do Sul]] 250px|thumb|right|Saywitu: Parawayi mayu Parawayi mayu (kastilla simipi: Río Paraguay) nisqaqa Arhintinapi, Buliwyapi, Brasilpi, Parawayipipas, huk mayum.
Chuqiyapu munisipyu
thumb|right|200px|Plaza Murillo con el Palacio Quemado, [[Chukiyapu]] Chuqiyapu munisipyu (kastilla simipi: Municipio La Paz) nisqaqa uma llaqta munisipyu Pedro Domingo Murillo pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Chuqiyapu llaqtam.
Khirkinchu chupa
Khirkinchu chupa icha Wiñay wayna‎ (genus Lycopodium) nisqakunaqa huk hiki p'anqa yurakunam, tuktunnaq sirk'ayuq.
Chuqiyapu munisipyu
Kantunkuna
Iskay kantunmi kan:
Khirkinchu chupa
Rikch'aqkuna
Kay rikch'anaqa iskay chunka pichqayuqchá rikch'aqniyuq, ahinataq:
Salaskamarka
Salaskamarka, picha wawkikunapura shamunkuna Salaskamanta, kay sapsi kanmi Ikwadur Tunkuhawa suyumanta.
Khirkinchu chupa
Rikch'aqkuna
Khirkinchu chupakunaman rikch'akuq yuraqa pillihanmi. (Huperzia saururus syn. Urostachys saururus syn. Lycopodium saururus)
Chuqiyapu munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam, mana indihina, Qhichwa runakunapas tiyanku.
Pías qucha
Pías qucha (Pías) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Qispi kay suyupi.
Chuqiyapu munisipyu
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Chawpi Awya Yalap Wat'a qutu
Chawpi Awya Yalap Wat'a qutuqa, kikin Chawpi Awya Yala hina, Chinchay Awya Yalaman tawqachinchikmi. Chaypiqa kay qatiq mama llaqtakunam:
Lituwa
Lituwa, Litwaña icha Lituwaña (lituwa: Lietuva), nisqaqa Iwrupapi huk mamallaqtam. Uma llaqtanqa Vilnius llaqtam.
Qarqarqucha
Qarqarqucha (Laguna Qarqarqucha / Lago Jarjarcocha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk qucham, Ayakuchu suyupi, Wanta pruwinsyapi, Wanta distritupi.
Chawpi Awya Yalap Wat'a qutu
Kayta Qhawaypas
Wat'a qutu
Wirriy
thumb|250px|[[Francisco de Toledo, conde de Oropesa: Piruwpa wirriynin (1569-1581).]] Wirriy (kastilla simimanta: virrey) nisqakunaqa Kastilla Kamachiy pachapi ispañul kulunyapi Ispañap Qhapaqninpaq ranti kamachiqninsi karqan. Huk wirriypa kamachisqan suyuqa wirrinatu sutinchasqas karqan.
Marcel Breuer
thumb|right|280px|Marcel Breuer (1883-1981) Marcel Lajos Breuer sutiyuq runaqa ( paqarisqa Pécs llaqtapi - wañusqa New York llaqtapi) huk 🇭🇺  mama llaqtayuq wasichay kamayuqmi qarqan.
GP2X
GP2X nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Tayhan Republika qallarikuy GamePark Holdings sutiyuqpa rurasqanmi, GP32 nisqap qatiqninmi, GP2X Wiz nisqap ñawpaqninmi.
637
637 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Romano Prodi
Tayta: Mario ; Mama: Enrica
Dingoo
Dingoo nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Chunwa Runallaqta Ripuwlika qallarikuy Dingoo Digital Technology sutiyuqpa rurasqanmi.
Romano Prodi
Wawakuna: Giorgio wan Antonio
Santiago de Méndez kiti
Santiago de Méndez kiti, Santiago kiti icha Méndez kiti (kastilla simipi: Cantón Santiago de Méndez, Cantón Santiago icha Cantón Méndez) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Morona Santiago markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Santiago de Méndez llaqtam.
Mercedes mayu
thumb|right|290px|[[Mercedes qucha, Mercedes mayu, Mamuriy mayu]] Mercedes mayu (kastilla simipi: Río Mercedes) nisqaqa huk mayum, Buliwyapi, Beni suyupi, Vaca Díez pruwinsyapi, Wayaramirin munisipyupi.
Sporting CP
Sporting Clube de Portugal icha Sporting Portugal, Purtugal mama llaqtaqyuq piluta hayt'ay klubmi. thumb|250px| Alvalade XXI istadyu
Eddie Redmayne
Edward John David Redmayne sutiyuq runaqa, icha Eddie Redmayne ( paqarisqa London llaqtapi - ) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtap aranway pukllaqmi.
Walter Gropius
thumb|right|280px|Walter Gropius (1883-1969) Walter Adolf Georg Gropius sutiyuq runaqa ( paqarisqa Berlin llaqtapi -  wañusqa Boston llaqtapi) huk 🇩🇪  mama llaqtayuq wasichay kamayuqmi qarqan.
Sporting CP
Wiñay kawsay
Kamasqa
636
636 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Urbanu I
Urbanu I,  Urbanu huk ñiqin (latin simipi: Urbanus PP. I, Italya simipi: Papa Urbano I) sutiyuq runaqa icha San Urbanu, (* ? watapi paqarisqa Teano llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi) huk 🇮🇹 mama llaqtap kathuliku santu karqan.
Tanganika qucha
thumb|250px|right|Tanganika qucha Tanganika qucha nisqaqa Aphrikapi huk hatun qucham.
Wayanay
Wayanay nisqaqa huk Piruw mama llaqtayuq qutum, Wankawillka suyumanta.
Puerto Busch
Puerto Busch nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Santa Krus suyupi, Germán Busch pruwinsyapi, Puerto Suárez munisipyupi.
Wichay Wat'a
right|thumb|200px|Rikch'a Wichay Wat'aq Wichay Wat'a (Inlish simipi North Island, mawri simipipas sutin Te Ika ā Maui) iskayñiqin wat'a Musuq Silandaq sayaypi, ukñiqin runakunapitaq. Kinsa hunu runa tiyanku paypi, mayqin kinsa tawachiqtan Musuq Silandaq runaq. Paypi Awklanda Musuq Silandaq hatunpuni llaqta, Wellingtonwan Musuq Silandapaq uma llaqta. Chapinpi Tawpu Qucha Musuq Silandaq hatunpuni qucha.
Caanoo
GP2X Caanoo nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Tayhan Republika qallarikuy GamePark Holdings sutiyuqpa rurasqanmi, GP2X Wiz nisqap qatiqninmi.
Giacinto Facchetti
Giacinto Facchetti  sutiyuq runaqa (* paqarisqa  Treviglio llaqtapi -   wañusqa Milano llaqtapi) Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Yapakani mayu
Yapakani mayu (kastilla simipi: Río Yapacaní) nisqaqa Buliwyapi, Santa Krus suyupi, Amboró mamallaqta parkipi, huk mayum.
GP2X Wiz
GP2X Wiz nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Tayhan Republika qallarikuy GamePark Holdings sutiyuqpa rurasqanmi, GP2X nisqap qatiqninmi, Caanoo nisqap ñawpaqninmi.
Giacinto Facchetti
Suñaykuna
Inter Milano:
Watara Supervision
Watara Supervision nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Chunwa Republika qallarikuy Watara sutiyuqpa rurasqanmi.
Giacinto Facchetti
Suñaykuna
Italya Piluta Hayt'ay quchu:
Santiago de Méndez kiti
Runakuna
Santiago de Méndez kitipiqa Shuwar runakunam tiyanku.
Pulitika Rakiy
Qanchis kitillinmi kan: Méndez, Patuca, San Francisco de Chinimbimi, Tayuza, San Luis del Hacho, Chupianza, Copal.
Llumpa distritu
Llumpa distritu (kastilla simipi: Distrito de Llumpa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Anqash suyupi, Mariscal Luzuriaga pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Llumpa llaqtam.
Qhunakunka
Qhunakunka (kastilla qillqaypi Gunacunca) nisqaqa Antikunapi, Apulupampa wallapi, huk rit'i urqum, Piruwpi, Punu suyupi, Putina pruwinsyapi, Ananiya distritupi hinallataq Sina distritupi, Kawalluni rit'i urquñiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.650 mitrum aswan hanaq.
Urbanu I
222 watamanta 230 watakama 17º Tayta Papam
Pullukuku
Pullukuku (Megascops choliba) nisqaqa Urin Awya Yalapi Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kawsaq ch'usiqam, palama mikhuq.
Wankaqucha
Wankaqucha (kastilla qillqaypi: Huangagocha) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Qispi kay suyupi.
638
638 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Llumpa distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Wiñay kawsay
Llunpayaq shamuran Piruw presisdente, Ramón Kastilla. Pay ashiq chamuran shumaq hipsahta, kaypa shutin karan Margarita Mariluz. Ishkan kutikaypatin, hankata tikrashana kaykar, warmikaq wañuskiran. Kastilla, llakisha, hapallan Limaqman aywakuran.
Jorge Madueño
thumb|right|250px| Jorge Madueño (1942-) Jorge Madueño Romero  sutiyuq runaqa ( paqarisqa Limaq llaqtapi - llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq Yatawaki pusaq wan takichaqmi qarqan.
Yaku muyuriy
thumb|right|400px|Yaku muyuriy. Yaku muyuriy nisqaqa tiksimuyuntinpi yakukunap muyuriyninmi.
Inti illanchayninwan yakukunatam, mama quchap hawanpi kaq yakutam q'uñichinmi. Chay yakup rakinkunaqa wapsiyanmi, wayra pachapi yaku wapsi tukuspa. Wayrakuna chay wapsita mast'arinmi. Yaku wapsi musuqmanta chiriyaspa yakuyanmi, ancha achka yaku sut'uchakuna, phuyum tukuspa. Chay sut'ukuna nisyu hatunyaptin, param, urmamuq yakukunam tukukun. Chay paray yakuqa allpa pachaman yaku pachamanpas uramaykun, allpap hawanpi purispa icha allpap ukhunman mismispa. Chay allpap ukhunamantaqa yaku pukyukunapim hawaman paqarimun, mayu tukuspa. Chay mayukunataq mama quchamanmi purimun.
Maraq-maraq
Maraq-Maraq, yanawiku, ch'uwankira icha chewuink'era (Plegades ridgwayi) nisqaqa huk Piruw mama llaqtapi kawsaq pisqum.
Jorge Madueño
Warmi: María Vizurraga, Churinkuna: Jorge, José Luis, Antonio, Rocío wan Claudia.
Sidney Poitier
Sidney Poitier sutiyuq runaqa (* paqarisqa Miami llaqtapi - 2022) huk aranway pukllaq wan Kuyu walltay pusaqmi, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Warmikuna: Juanita Hardy (1950-1965) / Joanna Shimkus (1976-) Churinkuna: Beverly Poitier, Pamela Poitier, Sherri Poitier, Gina Poitier, Anika Poitier wan Sydney Tamiia Poitier (1973).
Pawqar waray killa
thumb|right|200px|Pawkar waray killa, Les Très Riches Heures du duc de Berry Pawqar waray killa icha Marsu (kastilla simipi: Marzo) nisqaqa watapi kimsa kaq killa pacham.
Pachakamaq distritu
Pachakamaq distritu (kastilla simipi: distrito de Pachacámac) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa San Salvador Pachakamaq llaqtam.
Runakuna
33 392 runa
Veneto
Veneto nisqaqa Italya mama llaqtapi huk suyum (regione). Uma llaqtanqa Venezia llaqtam.
Pulitika Rakiy
thumb|left|180px|Veneto suyupi pruwinsyakuna Qanchis pruwinsyanmi kan.
Chulumani
Chulumani (kastilla simipi: Chulumani) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, huk llaqtam, Urin Yunka pruwinsyap uma llaqtanmi.
Uywantullu
Uywantullu nisqaqa (Podiceps occipitalis) Urin Awya Yalapi kawsaq pisqum.
Mega Duck
Mega Duck nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hong Kong qallarikuy Welback Holdings sutiyuqpa rurasqanmi.
639
639 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
640
640 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Ispaña Amirika Kacharikuna Awqanakuy
thumb|300px| Ispaña Amirika Kacharikuna Awqanakuy {{legend |#f00| Munarkhista riyaksyun}}{{legend |#0000FF|Kacharikuqkunap hap'isqan}}{{legend |#007FFF|Kacharikuqkunap hap'isqan}}{{legend |#002FA7| Ispaña, Ransiyap atipasqan}}{{legend |#228B22| Ispaña, libiral pachakutiypi}} Ispaña Amirika Kacharikuna Awqanakuy nisqaqa Chinchay, Uralan Awya Yalapi mitmamusqa wiraquchakunap Ispañamanta kachariy awqanakuysi karqan, chunka isqunniyuq kaq pachakwatapi, 1809 watamanta 1826 watakama.
Napoleon Bonapartep phransis awqaqkuna Fernando VII sutiyuq Ispañap Qhapaqninta atipaptinsi, Awya Yalapi wiraquchakuna mistikunapas chay atiykuyraykus maqanakuyta qallarirqan. Chay maqanakuyqa Ispaña Amirikayuq wiraquchakunap atiyninwansi puchukarqan. Chaywansi musuq kacharisqa mamallaqtakuna tukurqan.
Hatun kacharikuna awqaq pusaqkuna
thumb|Kacharikunamanta wank'a, [[Wayakil llaqtapi: Bolívarwan San Martín.]]
Santiago Calatrava
Alma mater: Universidad Politécnica de Valencia.
Ichmaqucha
Ichmaqucha (Laguna Ichmaqucha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk qucham, Ayakuchu suyupi, Wanta pruwinsyapi, Wanta distritu.
Hiki p'anqa yura
Hiki p'anqa yura nisqakunaqa (Lycopodiophyta) p'aspa-p'aspa hina raphiyuq tuktunnaq sirk'ayuq yurakunam, qurakunam.
Kaymi huk rikch'anakuna:
Ayriway killa
thumb|right|200px|Ayriway killa, Les Très Riches Heures du duc de Berry Ayriway killa, Ariwaki killa icha Awril (kastilla simipi: Abril) nisqaqa watapi tawa kaq killa pacham.
Gamate
Gamate nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Chunwa Republika qallarikuy Bit Corporation sutiyuqpa rurasqanmi.
Wanu kiti
Wanu kiti (kastilla simipi: Cantón Guano) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Chimpurasu markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Wanu llaqtam.
Runakuna
Wanu kitipiqa Puruha Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa Wanu kitillipi, Rusaryu kitillipi, Ilapu kitillipi, San Andrés kitillipi, San Isidro de Patulu kitillipi, Valparaíso kitillipipas kawsanku.
Lurumayu qucha
Lurumayu qucha (kastilla simipi: Laguna Loromayu) nisqaqa huk qucham, Buliwyapi, P'utuqsi suyupi.
Wanu kiti
Pulitika Rakiy
Chunka hukniyuq kitillinmi kan:
Qutarusi distritu
Qutarusi distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Cotaruse) Piruw mama llaqtapi huk distritum Aymara pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Qutarusi llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Neo Geo Pocket
Neo Geo Pocket nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy SNK sutiyuqpa rurasqanmi, Neo Geo Pocket Color nisqap ñawpaqninmi.
Obispo Santiestevan pruwinsya
Obispo Santiestevan pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Obispo Santiestevan) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Santa Krus suyupi. Uma llaqtanqa Montero llaqtam.
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta mana indihina runakunam Qhichwa runakunapas tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Obispo Santiestevan pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa, waraniyi, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Thalyu
Thalyu, Tl (musuq latin simipi: Thallium) nisqaqa huk q'illay qallawam.
Awaylla waman
Awaylla waman (Circus cinereus) nisqaqa huk Uralan Awya Yalapi (Arhintina, Brasil, Buliwya, Chili, Kulumbya, Piruw, Uruwayi) kawsaq hap'iq pisqum.
San José wat'akunap kachi quchakunapas chunta yura sach'a-sach'a
San José wat'akunap kachi quchakunapas chunta yura sach'a-sach'a (kastilla simipi: Palmar de las Islas y Salinas de San José) nisqaqa Buliwyapi, Hatun Chakupi, Santa Krus suyupi, Cordillera pruwinsyapi, huk hatun chunta yura sach'a-sach'am.
641
641 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Sawsaqucha
Sawsaqucha (Sausacocha) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Qispi kay suyupi, Wamachuku pruwinsyapi, Wamachuku distritupi.
Uywakuna
thumb|left|160px|[[Patu jirka Anas georgica]]
Vectrex
Vectrex nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy General Consumer Electronics sutiyuqpa rurasqanmi.
Microvision
Microvision nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Milton Bradley Company sutiyuqpa rurasqanmi.
Julius Nyerere
Julius Kambarage Nyerere , sutipaq runaqa (* paqarisqa Boutiama llaqtapi -  wañusqa London llaqtapi), huk 🇹🇿 mama llaqtayuq qillqaq wan pulitikumi qarqan.
1964 watamanta 1985 watakama kuti Tansanyapa Umalliqnin qarqan.
Taytan: Nyerere Burito (1860–1942); Maman: Ñawpaq warmi: Maria Nyerere.
Yachaywasi:
Taki
Taki nisqaqa ("Kantu" nisqapas, kastilla simimanta canto) imam simiwan takisqapas, maykunapitaq waqachinawan waqachisqapas, simiwan rurasqa taki kapchiymi.
Tawantinsuyu pachapiqa takisqa harawim (rimay taki) aswan uyarichisqa simi kapchiy rikch'aq karqan.
642
642 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Buliwyapi Ramsar k'itikuna
Buliwya suyupiqa kanmi kay Ramsar k'itikuna:
Pukyukuna
www.planificacion.gov.bo / Buliwyapi Ramsar k'itikuna
Lichiquta
Lichiquta (Leche Qota / Lechecota) nisqaqa Buliwya suyupi, Qhapaq Wallapi, huk qucham, Chuqiyapu suyupi, Lariqaqa pruwinsyapi, Wanay munisipyupi, San Juan de Challana kantunpi, Janq'u Laya (Jankhu Laya) Chachakumani urqukunapas ñiqpi.
Neo Geo Pocket Color
Neo Geo Pocket Color nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy SNK sutiyuqpa rurasqanmi, Neo Geo Pocket nisqap qatiqninmi.
Arduboy
Arduboy nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Kevin Bates sutiyuqpa rurasqanmi.
Mamut
thumb|right|Kay hinas mamut rikch'akurqan. Mamut (Mammuthus primigenius) nisqaqa huk wañusqaña elephanti rikch'aqmi. Ancha suphusapas karqan. Iwrupapi, Asyapi, Chinchay Awya Yalapipas kawsaqsi karqan, chhullunku pachapi.
Waylla urpi
Waylla urpi (Zenaida auriculata) nisqaqa huk urpim, Urin Awya Yalapi kawsaq.
Litunya
thumb|right|200px|Litunya thumb|right|200px|Litunya thumb|right|200px|Litunya Litunya icha Latwiya nisqaqa Iwrupapi huk mamallaqtam. Uma llaqtanqa Riga llaqtam.
Tukawaka mayu
Tukawaka mayu (kastilla simipi: Río Tucavaca) nisqaqa Buliwyapi, Santa Krus suyupi, Chikitus pruwinsyapi, huk mayum.
Anta situwa killa
thumb|right|200px|Anta situwa killa, Les Très Riches Heures du duc de Berry Anta situwa killa icha Hulyu (kastilla simipi: Julio) nisqaqa watapi qanchis kaq killa pacham.
Mit'uqucha (Ayakuchu)
Mit'uqucha (kastilla qillqaypi Mitucocha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk qucham, Ayakuchu suyupi, Wanta pruwinsyapi, Wanta distritupi.
Tiwkayu
Tiwkayu, Tuwayru icha Tuwayu (Nyctidromus albicollis) nisqaqa Urin Awya Yalapi Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kawsaq pisqum, palama mikhuq. Pampapim q'isachan, iskay runtuta wachaspa.
Inti raymi killa
thumb|right|200px|Inti raymi killa|, Les Très Riches Heures du duc de Berry Inti raymi killa icha Hunyu (kastilla simipi: Junio) nisqaqa watapi suqta kaq killa pacham. Chay killapiqa Inti Raymita phistanku.
Pokémon Mini
Pokémon Mini nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Nintendo sutiyuqpa rurasqanmi.
Ripan distritu
Ripan distritu (kastilla simipi: Distrito de Ripán) nisqaqa Piruw suyupi, huk distritum Wanuku suyupi, Mayukillap Iskaynin pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Ripan llaqtam.
thumb|left|170px|Liryupampa urqu, Chaywapuntamanta rikusqa
Simikuna
Distritupiqa kastilla simita, qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
Muki distritu
Muki distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Muqui) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Muki llaqtam.
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
643
643 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Lukma distritu
Lukma distritu (kastilla simipi: Distrito de Lucma) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, Mariscal Luzuriaga pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Lukma llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Kiswarqucha
Kiswarqucha (kastilla qillqaypi: De Quishuar) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Qispi kay suyupi.
Aymuray killa
thumb|right|200px|Aymuray killa, Les Très Riches Heures du duc de Berry Aymuray killa icha Mayukilla (kastilla simipi: Mayo) nisqaqa watapi pichqa kaq killa pacham. Tawantinsuyu pachapiqa pisilla huk niraqsi karqan, Ayriwa (Awril) nisqapiña qallarirqan. Aymura killapiqa aymurarqanku.
Chulli
Chulli nisqaqa kaykunatam niyta munan:
Qallanmarka distritu
Qallanmarka distritu (kastilla simipi: Distrito de Callanmarca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Anqara pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Qallanmarka llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Søren Kierkegaard
thumb|Søren Kierkegaard. Søren Aabye Kierkegaard sutiyuq runaqa ( paqarisqa København llaqtapi - wañusqa København llaqtapi) huk 🇩🇰 mama llaqtayuq yachay wayllukuq wan Dyusmanta yachachiqsi qarqan.
Pinta Pintani
Pinta Pintani nisqaqa Antikunapi, Buliwyap Kunti Wallanpi, huk urqum, P'utuqsi suyupi, Daniel Campos pruwinsyapi, Llika munisipyupi, Chakuma kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta 4.182 mitrum aswan hanaq.
Søren Kierkegaard
Taytan: Mikael Pedersen Kierkegaard, Maman: Ane Sørensdatter Lund Warmi:	Regine Olsen.
Qallanmarka distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Wayana distritu
Wayana distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Huayana) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Antawaylla pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Wayana llaqtam.
Brad Pitt
William Bradley Pitt sutiyuq runaqa, icha Brad Pitt paqarisqa Shawnee llaqtapi - ) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtap aranway pukllaqmi.
Wayana distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Kawsasqamanta rawrana
thumb|right|200px|[[Misk'i wirutam Brasilpi antawapaq ethanulpaqmi puquchinku.]] Kawsasqamanta rawrana nisqakunaqa wañusqa kawsaqkunamanta - lliwmanta astawan yurakunamanta - chaskisqa, kawsa imayay kaq rawranakunam, kutipayaq michayuq (mana rumiyasqa rawrana hina).
Wayana distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Kawsasqamanta rawrana
Kay rawraykunapi kaq kawsasqamanta micha nisqaqa hallch'asqa inti micham, yurakunap inti wayllaywan wiñaspa llamk'achisqanmi.
Wayana distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Kawsasqamanta rawrana
Kawsasqa imayaykunata kañaspa chay kawsasqamanta michatam ancha ñawpa pachamantaña chaskinchik: yanunapaq, wasi q'uñichinapaq. Musuq allwiyakunawantaq kawsasqamantaqa rawrana pinchikillachanakunapi pinchikillatam ruranku, ichataq antawakunapim llamk'achinku.
Wayana distritu
Simikuna
Pukyu:
Kawsasqamanta rawrana
Kaymi huk kawsasqamanta michayuq rawranakuna:
Chakra yurakunatapas rawraptin, runakunapaq sallqa pachapaqpas sasachakuykunam hamun: Manaña mikhunapaqchu, ichataq rawranapaqmi puquchinku, ahinataq antawapaq ethanulpaq misk'i wirutam Brasilpi. Chaywan aswan runakunata yarqanman. Ancha hatun chakrakunatam llamk'achinku, sallqa pachata waqllispa, sach'a-sach'atataq qulluspa.
Urbanu III
Urbanu III, Urbanu kimsa ñiqin (latin simipi: Urbanus PP. III, Italya simipi: Papa Urbano III) sutiyuq runaqa (* 1120 watapi paqarisqa Cuggiono llaqtapi - †  wañusqa Ferrara llaqtapi) huk 🇮🇹 mama llaqtap kathuliku taytakura karqan.
1185 watamanta 1187 watakama 172º Tayta Papam
Hiki p'anqa
Hiki p'anqa, kichwapi Hiki panka icha Iji panka (genus Selaginella) nisqakunaqa huk hiki p'anqa yurakunam, tuktunnaq sirk'ayuq.
Kichwa runakuna hiki p'anqataqa wasi qatankunapim llamk'achin hikikuna mana mikhunanpaq.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
Alhaji Momodo Njle
Alhaji Momodo Ngoos Njie sutiyuq runaqa, icha Biri-Biri (* paqarisqa Banjul llaqtapi -  wañusqa Dakar llaqtapi), huk 🇬🇲 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Papa kuru
Papa kuru, Papa kuru mama (genus Premnotrypes) nisqaqa huk ch'umpi suntum, pichqamanta qanchis milimitrukama sunim. Yuraq qirisankunaqa papa mikhuq kurum, Antikunapi 2.500 mitrumanta 4.350 mitrukama hatun quchamanta hanaq kawsaq. Ancha sasachaq chakra yura waqlliqmi.
Rit'i Urmasqa
Rit'i Urmasqa (kastilla qillqaypi Riti Urmasca, Ritiurcamasca) nisqaqa Antikunapi, Apulupampa wallapi, huk rit'i urqum, Piruwpi, Punu suyupi, Putina pruwinsyapi, Ananiya distritupi, Sina distritupipas, Kawalluni, Qhunakunka rit'i urqukunañiq. Pikchunqa mama quchamanta +5.200 mitrum aswan hanaq.
Hatun k'illichu
Hatun k'illichu (Falco femoralis) nisqaqa huk tukuy Awya Yalapi kawsaq hap'iq pisqum, k'illichumanmi rikch'akuq, huk wamanmi.
Barcode Battler
Barcode Battler nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Epoch sutiyuqpa rurasqanmi.
Epoch Game Pocket Computer
Epoch Game Pocket Computer nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Epoch sutiyuqpa rurasqanmi.
Sukuwa kiti
Sukuwa kiti (kastilla simipi: Cantón Sucúa) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Morona Santiago markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Sukuwa llaqtam.
Pawqarqucha
Pawqarqucha (kastilla qillqaypi: Paucarcocha) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Lima suyupi, Yawyu pruwinsyapi, Tanta distritupi..
Sukuwa kiti
Pulitika Rakiy
Tawa kitillinmi kan (kamasqa):
Digiblast
Digiblast nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Urasuyu qallarikuy Nikko Europe sutiyuqpa rurasqanmi.
Puka urpi
Puka urpi (Geotrygon montana) nisqaqa huk urpim, Urin Awya Yalapi kawsaq.
Piruwpi Ramsar k'itikuna
Piruw suyupi kanmi kay 13 Ramsar k'iti:
Pawqarqucha
Hawa t'inkikuna
Yawyu pruwinsya
San José kachi qucha
San José kachi qucha (kastilla simipi: Salar de San José) nisqaqa Buliwyapi, Santa Krus suyupi, Cordillera pruwinsyapi, Charawa munisipyupi, Izozog kantunpi, Kaa Iya mamallaqta parkipi, huk kachi qucham.
Hatunquchamanta Santa Mariya listritu
Santa María del Mar distritu; (kastilla simipi: distrito de Santa María del Mar) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Manuel Prado Umalliq.
Gordon Brown
thumb|right|220px|Gordon Brown (2004) James Gordon Brown (* 20 ñiqin hatun puquy killapi 1951 p'unchawpi paqarisqa Glasgow llaqtapi, Iskusyapi mama llaqtapi) Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtap uma kamayuqninmi kachkan.
Machiko Kyō
thumb|right|260px|Machiko Kyō (1924-2019) Machiko Kyō (京マチ子 Kyō Machiko?) sutiyuq warmiqa ( *  paqarisqa Ōsaka llaqtapi -  wañusqa Tokyo llaqtapi) huk  mama llaqtayuq aranway pukllaq qarqan.
Urbanu II
thumb|right|280px| Urbanu II istatua (Chatillon) Biatu Urbanu II,  Urbanu iskay ñiqin (latin simipi: Urbanus PP. II, Italya simipi: Papa Urbano II) Odon de Lagery sutiyuq runaqa, (* 1042 watapi paqarisqa Lagery llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi) huk 🇫🇷 mama llaqtap kathuliku biatu karqan.
1088 watamanta 1099 watakama 159º Tayta Papam
Hatunquchamanta Santa Mariya listritu
Runakuna
264 runakuna.
Gordon Brown
2007 watamanta 2010 watakama Hukllachasqa Qhapaq Suyu Uma kamayuq
Tayta: John Ebenezer Brown (1914-1998), Mama: Elizabeth Souter (1918-2004).
Kantaray killa
thumb|right|200px|Kantarya killa, Les Très Riches Heures du duc de Berry Kantaray killa icha Uktuwri (kastilla simipi: Octubre) nisqaqa watapi chunka kaq killa pacham.
Ladislao Mazurkiewicz
Ladislao Mazurkiewicz Iglesias (* paqarisqa Piriápolis llaqtapi, Uruwayi mama llaqtapi -  wañusqa Montevideo llaqtapi) huk Uruwayi mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Tarpuy killa
thumb|right|200px|Tarpuy killa, Les Très Riches Heures du duc de Berry Tarpuy killa, Quya raymi killa, Uma raymi killa icha Sitimri (kastilla simipi: Septiembre) nisqaqa watapi isqun kaq killa pacham. Tarpuy killapiqa tarpurqanku.
Piruw Harushakay
Wirrinatu Piruw nisqaqa 20 ñiqin ayamarq'a killapi 1542 p'unchawmanta 9 ñiqin qhapaq raymi killapi 1824 p'unchawkama Uralan Awya Yalapi ispañul kulunyas karqan. Ispañulkuna Tawantinsuyuta, Muyskakunap suyuntapas atiparqaptinsi, chay kulunyaqa kunan Panamamanta Horn ñawch'ikamas mast'akurqan, Kastilla Kamachiy pachap puchukayninpitaq kunan Piruwpa hawaniyuqsi karqan.
Boris Vallejo
Boris Vallejo (8 ñiqin qhulla puquy killapi 1941 paqarisqa Lima llaqtapi, Piruwpi) huk llimphiqmi, huk kamachiy amachaqpa churin. 1964 watamantapacham Hukllachasqa Amirika Suyukunapi tiyachkan.
FC Porto
Futebol Clube do Porto - Futebol S. A. D.  icha FC Porto, Purtugal mama llaqtaqyuq piluta hayt'ay klubmi. thumb|250px| Dragãopi istadyu
Wiñay kawsay
Kamasqa
Sara Montiel
María Antonia Aurelia Isidora Vicenta Josefa Abad Fernández sutiyuq warmiqa, icha Sara Montiel (* paqarisqa Campo de Criptana llaqtapi  -  wañusqa Madrid llaqtapi) huk 🇪🇸 Mama llaqtayuq takiq, tusuq, kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan.
Tayta: Abad ; Mama: Fernández.
Runa: Anthony Mann (1957–1963), José Vicente Ramírez Olalla (1964–1964), José Tous Barberán (1979–1992), Antonio Hernández (2002–2005)
Churinkuna: Thais wan Zeus.
645
645 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Chan Chan
Chan Chan (muchik simimanta: Jang-Jang, "inti-inti") nisqaqa Piruwpa chalanpi, Qispi kay suyupi, Truhillu pruwinsyapi, Truhillu distritupi, Wanchaku distritupipas, tikakunawan wasichasqa hatun llaqtam karqan, Chimukunap uma llaqtansi.
1986 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
Truhillu llaqtamantaqa 5 km karum.
Entex Adventure Vision
Adventure Vision nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Entex Industries sutiyuqpa rurasqanmi, Entex Select-A-Game nisqap qatiqninmi.
Isaac Stern
thumb|200px|Isaac Stern (1920-2001) Isaac Stern sutiyuq runaqa ( paqarisqa Kremenets llaqtapi - wañusqa New York llaqtapi, huk 🇺🇦 mama llaqtayuq wiyulin waqachiq, Yatawaki diriktur wan qillqaqmi karqan.
Warmi: Nora Kaye (1948-1949).
Chakaqucha
Chakaqucha (kastilla simipi: Laguna Chacaqucha / Lago Chacacocha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk qucham, Ayakuchu suyupi, Wanta pruwinsyapi, Wanta distritupi.
Achuqalla munisipyu
Achuqalla munisipyu (kastilla simipi: Municipio Achocalla) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu Pedro Domingo Murillo pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Achuqalla llaqtam.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa kastilla, aymara, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
647
647 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Ayamarq'a killa
thumb|right|Ayamarq'a killa, Les Très Riches Heures du duc de Berry Ayamarq'a killa icha Nuwimri (kastilla simipi: Noviembre) nisqaqa watapi chunka hukniyuq kaq killa pacham. Chay killapiqa Ayamarq'a raymita phistarqanku, ayakunata marq'aspa.
Ch'alla Qullu (Daniel Campos)
Ch'alla Qullu (Challa Kkollu / Challacollo) nisqaqa Antikunapi, Buliwyap Kunti Wallanpi, huk urqum, P'utuqsi suyupi, Daniel Campos pruwinsyapi, Llika munisipyupi, Qawana kantunpi, Chili mama llaqtapipas.
Kay urqup suntinqa aymara simim, ch'alla 1. aqu, t'iwu 2. huk aymara hawkay, qullu urqu, "Aqu Urqu".
Sillillika
Sillillika (kastilla qillqaypi: Sillillica) nisqaqa Antikunapi, Buliwyap Kunti Wallanpi, huk urqum, P'utuqsi suyupi, Daniel Campos pruwinsyapi, Llika munisipyupi, Qawana kantunpi, saywapi Chili mama llaqtawan. Pikchunqa mama quchamanta 4.460 m / 4.872 mitrum aswan hanaq.
Unsiya munisipyu
thumb|right|200px|Unsiya llaqtañiq Unsiya (kastilla simipi: Uncía) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Rafael Bustillo pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Unsiya llaqtam.
Pulitika rakiy
Iskay kantunmi kan:
Kunanqa Chuquihuta kantun Rafael Bustillo pruwinsyap tawa ñiqin munisipyunmi.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Musiku
thumb|right|200px|
Chutuchupa ukucha
Chutuchupa ukucha (familia Cricetidae) nisqakunaqa huk khankiq uywakunam, ukuchakunam.
Kay rikch'aq ayllumanqa Awya Yalapi kawsaq sallqa ukuchakunam kapunku, ahinataq qachu ukuchakunam.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
Micaela Villegas
thumb|right|250px|Micaela Villegas (1748-1819) María Micaela Villegas y Hurtado de Mendoza sutiyuq warmiqa, icha La Perricholi (* paqarisqa Lima llaqtapi -  wañusqa Lima llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Joseph Villegas y Arancibia; Maman: María Teresa Hurtado de Mendoza y de la Cueva. Qusan: Vicente Fermín de Echarri y Sorozábal. Churin: Manuel de Amat y Villegas.
Polonyu
Polonyu, Po (musuq latin simipi: Polonium) nisqaqa huk q'illay qallawam, illanchaykuq.
Yachay wasi
thumb|right|200px|Yachay wasip ukhunpi. Yachay wasi, Yachana wasi icha Iskuyla (kastilla simipi: escuela) nisqaqa wawakunap yachakunanpaq wasim. Yachachiqqa yachakuqkunata ñawiriymanta, qillqaymanta, yupaylliymantapas yachachinmi. Kay sutipas: yachakuy wasi, runayay chawpi.
ProScreen
ProScreen nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hong Kong qallarikuy VTech sutiyuqpa rurasqanmi.
Yachay wasi
Piruwpiqa aswan qhichwa wamrakunaqa kastilla simillapi yachakuspanmi, pisillatam yachan. Yachay kamachiqkunaqa wiraqucha kaspa, pisillatam qhichwa simita aqyaspa yanapan. Lliw yachakuqkunapaqqa, kastilla simi rimaqpaqpas, iskay simipi yachanam atinman. Qhichwa rimaqkunapaqtaq kikinpa simillanpim qillqayta ñawiriyta yacharikunanmi atinman.
Pallatanka kiti
Pallatanka kiti (kastilla simipi: Cantón Pallatanga) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Chimpurasu markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Pallatanka llaqtam.
Pulitika Rakiy
Huk kitillinmi kan (Pallatanka kitilli).
Kukuli
Kukuli (Zenaida asiatica) nisqaqa huk urpim, Awya Yalapi kawsaq.
Pallatanka kiti
Runakuna
Pallatanka kitipiqa Puruha Kichwa runakunam tiyanku.
Entex Select-A-Game
Entex Select-A-Game nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Entex Industries sutiyuqpa rurasqanmi, Entex Adventure Vision nisqap ñawpaqninmi.
Gualberto Villarroel pruwinsya
Gualberto Villaroel pruwinsya (kastilla simipi: Gualberto Villaroel) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Chuqiyapu suyupi. Uma llaqtanqa San Pedro de Curahuara llaqtam.
Pulitika Rakiy
Kimsa munisipyunmi kan.
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Pruwinsyapiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Ch'iqullu
Ch'iqullu (Troglodytes aedon) nisqaqa huk takiq pisqum.
649
649 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Kullku
Kullku (genus Metriopelia) nisqakunaqa huk urpikunam, Awya Yalapi kawsaq.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
Gabriela Pérez del Solar
Gabriela Lourdes Pérez del Solar Cuculiza sutiyuq warmiqa, icha Gaby( paqarisqa Ika llaqtapi  -  ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq makiyasiqmi wan pulitikupas qarqan. Kristiyanu Llaqta Partidu (Partido Popular Cristiano) nisqapi wankurisqam.
Urbanu IV
Urbanu IV,  Urbanu tawa ñiqin (latin simipi: Urbanus PP. IV, Italya simipi: Papa Urbano IV) Jacques Pantaléon  sutiyuq runaqa, (* 1195 watapi paqarisqa Troyes llaqtapi - †  wañusqa Perugia llaqtapi) huk 🇫🇷 mama llaqtap kathuliku Dyusmanta yachachiq karqan. Verdun Hatun yaya.
Chakra yapuy killa
thumb|right|200px|Chakra yapuy killa, Les Très Riches Heures du duc de Berry Chakra yapuy killa, Qhapaq situwa killa icha Awustu (kastilla simipi: Agosto) nisqaqa watapi pusaq kaq killa pacham. Chay killapiqa chakrakunata yapunku.
Urbanu IV
1255 watamanta 1261 Yerushalayimmanta Patriarka.
Gabriela Pérez del Solar
1988 watapiqa Apuwasinyuq pukllaykunapi Siul llaqtapi piruwanu makiyasiq warmikunawan qullqi midallatam chaskirqan.
Urbanu IV
1261 watamanta 1264 watakama 182º Tayta Papam
Gabriela Pérez del Solar
Apulliq Piruw suyup Rimana Wasin (2006-2011).
Santa Rosa del Abuná
Santa Rosa de Abuná (kastilla simipi: Santa Rosa del Abuná) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Pando suyupi, huk llaqtam, Abuná pruwinsyap uma llaqtanmi.
Qullqip'ukru
Qullqip'ukru icha Pachanqutu (Nevado Collquepucro / Pachancoto'') nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, Paryaqaqa wallapi, huk rit'i urqum, Lima suyupi, Waruchiri pruwinsyapi, Qinti distritupi, Hunin suyupipas, Shawsha pruwinsyapi, Kanchayllu distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.650 mitrum aswan hanaq.
Ali Hassan Mwinyi
Ali Hassan Mwinyi , sutiyuq runaqa (* paqarisqa Kivure llaqtapi - llaqtapi), huk 🇹🇿 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitikumi qarqan.
1985 watamanta 1995 watakama kuti Tansanyapa Umalliqnin qarqan.
Taytan: ; Maman:   Ñawpaq warmi: Siti Mwinyi. Churinkuna: (12)
648
648 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Digi Casse
Digi Casse nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Bandai sutiyuqpa rurasqanmi, Design Master Senshi Mangajukuu nisqap ñawpaqninmi.
Alexander Zakin
thumb|200px|Alexander Zakin (1903-1990) Alexander Zakin sutiyuq runaqa ( paqarisqa Tobolsk llaqtapi - wañusqa New York llaqtapi, huk 🇷🇺 mama llaqtayuq wiyulin waqachiqmi karqan.
Warmi:  Zakin (1948-1949).
Matthew McConaughey
Matthew David McConaughey sutiyuq runaqa, icha Matthew McConaughey ( paqarisqa Uvalde llaqtapi - ) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtap aranway pukllaqmi.
K'akllapampa distritu
K'akllapampa distritu nisqaqa (kastilla simipi Distrito de Kaquiabamba) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Antawaylla pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa K'akllapampa llaqtam.
Samugari distritu
Samugari distritu (kastilla simipi:  Distrito de Samugari) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Lamar pruwinsyapi, huk distritum, 16 ñiqin anta situwa killapi 2010 watapi kamasqa. Uma llaqtanqa Palmapampa llaqtam.
K'akllapampa distritu
Simikuna
Distritupiqa achka runam qhichwa simita rimanku (94,2 %).
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Musuq Ispaña Qhapaq ranti suyu
Musuq Ispaña Qhapaq ranti suyu nisqaqa 12 ñiqin kantaray killapi 1535 p'unchawmanta 8 ñiqin pawqar waray killapi 1820 p'unchawkama kunan Mishikupi, Chawpi Awya Yalapi, Philipinakunapipas ispañul kulunyas karqan.
Rivera (Uruwayi)
thumb|right|300px|Rivera llaqta Cerro Marconi-manta thumb|right|300px|Barriukuna (Rivera llaqta)
Wiñay kawsay
Rivera llaqta kamasqa.
Waki
Riverapiqa 78 900 (2011 wata) runakunam kawsachkanku.
Surapata
Surapata (Sorapata) nisqaqa Antikunapi, Apulupampa wallapi, huk rit'i urqum, Piruwpi, Punu suyupi, Putina pruwinsyapi, Sina distritupi, Wisk'achani, Kawalluni, Rit'i Urmasqa rit'i urqukunañiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.324 mitrum aswan hanaq.
Mushqa distritu
Mushqa distritu (kastilla simipi: Distrito de Musga) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, Mariscal Luzuriaga pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Mushqa (Musga) llaqtam.
Hakari
thumb|240px|right|Hakari umakuna: Alligator mississippiensis, Crocodylus niloticus, Gavialis gangeticus. Hakari, Yakari icha Hakari  (kastilla simimanta lagarto), Matinka icha Hatunpalu (Crocodylia) nisqakunaqa ancha hatun aycha mikhuq suchuqkunam. Sach'a-sach'akunapi mayukunapi kawsaspa hatun uywakunatapas mikhunku.
Mushqa distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Anarawi
Anarawi nisqaqa (Anaravi) Antikunapi, Buliwyap Kunti Wallanpi, huk urqum, P'utuqsi suyupi, Daniel Campos pruwinsyapi, Llika munisipyupi, Qawana kantunpi.
Mamacha Kandilarya Raymi
thumb|right|200px|Hans Memling-pa llimphisqan, 1463 watpi. Mamacha Kandilarya Raymi icha  Mamay Kanchilarya raymi,(Fiesta de la Candelaria) nisqaqa Mamacha Kanchilarya (Nuestra Señora de la Candelaria). Qullana Mariyatam yupaychanapaq Kathuliku Inlisyapi rayminku iskay kaq p'unchawpi hatun puquypi.
Chunka pichqayuq pachakwatap qallarisqanpi Tenerife wat'api paqarisqa.
Qhapaq raymi killa
right|thumb|200px|Qhapaq raymi killa, Les Très Riches Heures du duc de Berry Qhapaq raymi killa icha Disimri (kastilla simipi: Diciembre) nisqaqa watapi chunka iskayniyuq kaq killa pacham. Chay killapiqa Qhapaq Raymita phistarqanku, Nawidad hina p'unchawpi, lliwmanta aswan suni tutapi.
Allpapi tiyaq
Allpapi tiyaq nisqakunaqa allpa pachapi kaq runap llamk'ayninkunapaq allin imaykanakunam.
Kawalluni
Kawalluni (kastilla qillqaypi: Nevado Caballune) nisqaqa Antikunapi, Apulupampa wallapi, huk rit'i urqum, Piruwpi, Punu suyupi, Putina pruwinsyapi, Ananiya distritupi, Sina distritupipas, Qhunakunka, Rit'i Urmasqa rit'i urqukunañiq. Pikchunqa mama quchamanta +5.400 mitrum aswan hanaq.
Allpapi tiyaq
Kaymi huk allpapi tiyaqkuna:
San Antonio qucha
San Antonio qucha (kastilla simipi: Laguna San Antonio) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk qucham, Ayakuchu suyupi, Wanta pruwinsyapi, Wanta distritupi.
Gelderland pruwinsya
thumb|Gelderland satillitimanta rikusqa thumb|Gelderland suyupi munisipyukuna llaqtakunapas
Gelderland nisqaqa Urasuyupi huk pruwinsyam (provincie). Uma llaqtanqa Arnhem llaqtam. Aswan hatun llaqtanqa Nijmegen llaqtam. Gelderland pruwinsyapiqa kimsa riqyunmi:
Luisa Fuentes
Luisa Estela Fuentes Quijandría sutiyuq warmiqa, icha Lucha (* 1954 paqarisqa Ika suyupi - ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq makiyasiqmi.
1968 watapiqa Apuwasinyuq Pukllaykunapi Mishiku llaqtapi piruwanu makiyasiq warmikunawan.
Sallqantay (sut'ichana)
'''
Paka distritu
Paka distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Paca) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Paka llaqtam.
Rawrana
Kay rawranakunatam riqsinchik:
Paka distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Yanaqucha (Ayakuchu suyupi)
Yanaqucha (kastilla simipi: Laguna Yanaqucha / Lago Yanacocha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk qucham, Ayakuchu suyupi, Wanta pruwinsyapi, Wanta distritupi.
Paka distritu
Simikuna
Pukyu:
Achala
thumb|right|250px|[[Perlayuq saphirniyuq ch'ipana, Sirya, 400-chá watamanta.]] thumb|right|250px|Angulemap quyanpa [[llawt'un, 1814 watamanta.]]thumb|right|[[Mishika awqaqpa phurusapa uma achalan.]] Achala nisqaqa runata, imakunatapas sumaqchanapaq rurasqakunam, q'illaymanta (quri, qullqi), umiñamanta, phurumanta, t'ikamanta.
Kaymi huk achalakuna:
Vladimir Putin
Vladimir Putin (rusiya simipi: Владимир Владимирович Путин) (* paqarisqa Leningrad llaqtapi, Susyalista Suwit Republikakunap Huñunpi, kunan Rusiyapi), huk 🇷🇺 mama llaqtayuq pulitiku wan umalliqninmi kachkan.
Taytan: Vladimir Spiridonovich Putin; Maman: Maria Ivanovna Putina. Warmi: Liudmila Pútina (1983-2013). Churinkuna: María Vladimirovna Pútina (1985) wan Yekaterina Vladimirovna Pútina (1986).
1999 watamanta 2008 ñawpaq kuti Rusiyap Umalliqnin qarqan, p'unchawmantataq iskay kutiñam kachkan.
Quchaqasa distritu
Quchaqasa distritu (kastilla simipi: Distrito de Ccochaccasa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Anqara pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Quchaqasa llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Pukyu:
Rusaryu
thumb|right|300px|[[Q'iru rump'uyuq rusaryu wallqa.]] Rusaryu nisqaqa (kastilla simimanta: rosario, latin simimanta: rosarium) huk kathuliku mañakuymi, rump'usapa wallqawan mañasqa, iskay chunkantin Jesu Kristup Qullana Mariyappas mistiryunkunamanta yuyaychanakunapaq, huk Yayaykuyuq, chunkantin Much'aykusqayki Mariyayuq, huk Gloria Patri nisqayuq.
Jitpa
Jitpa icha La Viuda nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk rit'i urqum, Jitpa wallapi, Lima suyupi, Kanta pruwinsyapi, Waru distritupi, Hunin suyupipas, Yawli pruwinsyapi, Markapumaqucha distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.200 mitrum aswan hanaq.
Churuta
Churuta icha Kullku (Metriopelia melanoptera) nisqaqa huk urpim, kullkum, Antikunapi (Arhintina, Buliwya, Chili, Kulumbya, Ikwadur, Piruw mama llaqtakunapi) kawsaq.
T'ikrasqa yupay
T'ikrasqa yupay nisqaqa huk ima yupaywan rakiptin chaskisqa yupaymi:
Iskaypa t'ikrasqa yupayninqa kuskan nisqam. Kuskanpa t'ikrasqa yupaynintaq iskaymi.
Pachatupuymanta rimakuna, kastilla simi - qhichwa simi
Rikch'aykuna pachanka pachatupuykunanpi (Figuras y cuerpos geométricos)
Tantasqa distritu
Tantasqa distritu (kastilla simipi: Distrito de La Unión) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Wanuku suyupi, Mayukillap Iskaynin pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Tantasqa (La Unión) llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa kastilla simita, qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Karu puriy
thumb|left|170px|Ushnu, Wanuku Pampa
Xu Zheng
thumb|right|260px| Zheng Xu Xu Zheng sutiyuq runaqa, (chin simi: 徐 崢) (* paqarisqa Shanghai llaqtapi - ) huk 🇨🇳 mama llaqtayuq kuyu walltay pusaqmi wan aranway pukllaqmi qarqan.
Yachaywasi:.
Kansas suyu
Kansas nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk suyum. Uma llaqtanqa Topeka llaqtam.
Qaqa paluma
Qaqa paluma (Columba livia) nisqaqa huk urpim, Iwrupapi, Asyapi, Aphrikapipas kawsaq. Awya Yalapi musuq rikch'aqmi.
Sara pruwinsya
Pulitika Rakiy
Kimsa munisipyunmi kan:
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Sara pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa, waraniyi, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Saqmanakuy
Ñuk'anaku icha Saqmanakuyqa huq awqanakuy pukllaymi maypi iskay runakuna awqanakunku saqmakunawan.
Astatu
Astatu, At (musuq latin simipi: Astatinum) nisqaqa huk kachichaq qallawam, illanchaykuq.