cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Putis
Qhapaq raymi killapi 1984 watapi Akchiq Ñan maqaqkunata awqapuq piruwanu awqaqkunas tukuy Putis llaqtayuq runakunata qayamurqanku allpapi hatun hutk'uta rurananpaq. Chaymantas runakunata hutk'up manyanpi sayachirqanku. Chaysi 123 mana ayñiyuq chakra runata ñak'arqan, Kayramayu, Wiskatanpata, Urquwasi, Putis ayllu llaqtakunamanta runakunatas, paypura chunka isqunniyuq manaraq wiñasqa wamrachatas.
Huk Putis llaqtayuqkunam urqukunaman ayqispa waqaychakurqan. Chaymanta hukkuna 1997 watallapim kutimurqan. 2002 watapi chunkachá ayllullam Putis llaqtapi kawsarqan.
Sipisqa runakunap saqrunkunatam aymuray killapi 2008 watapi allpamanta p'ampararqanku. Huk saqrukunaqa inlisyap kinrayninmi karqan, hukkunataq yachay wasipi ukhunpim.
Loa mayu
Loa mayu (kastilla simipi: Río Loa) nisqaqa Chili mama llaqtapi, Tarapaka suyupi, Antofagasta suyupipas.
Qura
Allpa ukhupi q'iruyuq icha q'irunnaqmi. Chayraykum kay hinam kamanchik:
Albertville
right|thumb|200px|Albertville wallqanqa right|thumb|400px|Albertville 2007 Albertville llaqtaqa Ransiya mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Hugo Gunckel
thumb|250px|Hugo Gunckel. Hugo Gunckel Lüer sutiyuq runaqa ( paqarisqa Valdivia llaqtapi, wañusqa Santiago de Chile llaqtapi) huk chilinu kawsay yachaqmi karqan.
Qillqasqankuna
H. Gunckel (1958). Notas etnobotánicas del pueblo atacameño de Socaire, o etnobotánica de Socaire. Publicaciones del Centro de Estudios Antropológicos 5: 9-40.
Sinru qillqa: Taki aranway
Sinru qillqa: Taki aranway;
Q
Quanétra Johan (*1715 †1771)    Titel: La Paticion       1756
Tinta
Tinta (kastilla simipi: Tinta) nisqaqa huk piruwanu llaqtam, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Tinta distritup uma llaqtanmi. Tinta llaqtapiqa watapi Tupaq Amaru iskay ñiqin paqarisqa karqa. thumb|left|180px|Inlisya, Tinta
Llaqtapi paqarisqa
Tinta llaqtapiqa Tupaq Amaru iskay ñiqin paqarisqa karqa.
Alfonso Tealdo
thumb|right|250px| Alfonso Tealdo (1914-1988) Alfonso Tealdo Simi ( paqarisqa Limaq llaqtapi - wañusqa Limaq llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq willay kamayuq runa qarqan.
Taytanː Humberto Tealdo, Mamanː Catalina Simi. Warmiː Lourdes de Rivero Bustamante. Churinkun (3) : Ana Rosa, Alfonso wan Gabina.
Yachaywasi: Colegio Anglo-Peruano (Colegio San Andrés Limamanta). / Alma mater: Piruwanu Puntifisya Kathuliku Yachay Suntur.
842
842 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Ch'iki qachu
Ch'iki qachu (Elymus repens syn. Agropyron repens) nisqaqa huk qachu yuram, anchata mast'arispa miraykuq rikch'am, Awya Yalapi musuq yuram, Iwrupamanta apamusqa.
Chusquea culeou
Coleu (Chusquea coleu) nisqaqa huk yuram.
Pistoia
thumb|right|230px|Pistoia Pistoia llaqtaqa Toscana suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.
Kuwa
right|thumb|285px|Castillo Morromanta (Kuba) right|thumb|285px|Saywitu (Kuba) Kuwa sapan llaqtaqa Chawpi Awya Yalap Wat'ankunapi huk yaku allpasqam.
Kuwapiqa 11 382 820 runakunam kawsachkanku. Uma llaqtanqa Awana hatun llaqtam. (2 328 000 runakuna (2005))
Yana piminta
Yana piminta (Piper nigrum) nisqaqa huk siqaq piminta yuram, Asyapi wiñaq. Rurunkunaqa ancha chinanchasqa q'apachana‎m.
T'iqpasqa rurunkunaqa yuraq piminta nisqam, llullu rurutaq q'umir piminta.
1940 watakuna
1940 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1940 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1949 watapi puchukarqan.
Chamonix
right|thumb|200px|Chamonix wallqanqa right|thumb|400px|Chamonix 2007 Chamonix llaqtaqa Ransiya mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
1940 watakuna
195 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1941 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1950 watapi puchukarqan.
Chamonix
Chamonixpiqa 9 086 runakunam kawsachkanku (2007).
Challaqi kantun
Allpa saywachi
thumb|left|180px|T'arata pruwinsyap pulitika rakiynin
Chamonix
Kuraka: Eric Fournier (2008-2014)
Ulimpiku chiri mit'a pukllaykuna 1924
Qutaqayta
Qutaqayta (Cotagaita) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, P'utuqsi suyupi, huk llaqtam, Chinchay Chichas pruwinsyap uma llaqtanmi.
Tennessu
Tennessu, Ts (Ununseptiyu, Uus (musuq latin simipi: Ununseptium)) nisqaqa huk kachichaq qallawachá kanman, illanchaykuq. Manaraqmi tarisqachu.
Iñiy
Iñiy (kastilla simipi: religión, latin simipi: religio, ilinika simipi: Θρησκεία) nispa tukuy Thiyuspi (Pachakamaq apu) icha Thiyuskunapi runakunap iñiyninta ninchik.
Wikipidiya:K'allampamanta qillqakunapaq
Wikipidiya:K'allampamanta qillqakunapaq
Kay hinam t'una qillqasqa (Copy this text!)
K'ALLAMPA-X nisqa k'allampapaq t'una qillqasqam:
K'ALLAMPA-X (K'allampax maxima) nisqaqa huk k'allampam.
Kay hinam rikunchik
K'ALLAMPA-X (K'allampax maxima) nisqaqa huk k'allampam.
Cuispes distritu
Cuispes distritu (kastilla simipi: Distrito de Cuispes) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Amarumayu suyupi, Bongará pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Cuispes llaqtam.
Pisa
thumb|right|230px|Katidral, Pisa Pisa llaqtaqa Toscana suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.
Paryaqutu distritu
Paryaqutu distritu; (kastilla simipi: Distrito de Pariacoto) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Waras pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Paryaqutu llaqtam.
Simikuna
Kay distrfitupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
1950 watakuna
1950 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1950 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1959 watapi puchukarqan.
196 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1951 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1960 watapi puchukarqan.
Sankt Moritz
right|thumb|200px|Sankt Moritz wallqanqa right|thumb|400px|Sankt Moritz 2007 Sankt Moritz llaqtaqa Suwisa mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Sankt Moritzpiqa 5 147 runakunam kawsachkanku (2012).
Ulimpiku chiri mit'a pukllaykuna 1928
Santu Tumiy Prinsipipas
Santu Tumiy Prinsipipas Atlantiku mama quchapi huk mama llaqtam, wat'akunam, Afrika ñiqpi.
Llapa distritu
Llapa listritu (kastilla simipi: Listrito de Llapa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk listritum, Kashamarka suyupi, San Miguel pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Llapa llaqtam.
Trenton (New Jersey)
Trenton nisqa llaqtaqa, New Jersey suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Trenton llaqtapiqa 84.913 runakuna (2010) tiyachkan.
Ch'uxña Quta (Kurwa)
Ch'uxña Quta (aymara simi ch'uxña q'umir, quta qucha, "q'umir qucha", kastilla qillqaypi: Chojna Kkota, Choiña Kkota) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi juk qucham, Apulupampa wallapi, Chuqiyapu suyupi, Bautista Saavedra pruwinsyapi, Kurwa munisipyupi, Qalala kantunpi, Iskillani urqup kuntinpi.
Piruw
Piruw (kastilla simipi: Perú, aymara simipi: Piruw, inlis simi: Peru) nisqaqa huk mamallaqtam Urin Awyalap intichinkayninpi. Wichay waqtamanta Ikwayur llaqtawan, Kulunsuyu llaqtawan tinkuna, inti lluqsiy waqtamantataq Parasil llaqtawan Puliwya llaqtawan tinkuna, uray waqtamantataq Chili llaqtawan Puliwya llaqtawan Titiqaqa quchawan tinkuna, inti chinkay waqtamantataq Pasiphiku mama quchawan tinkusqa. Piruw huk achkaniray kawsayuq mamallaqtam tiyayr’itikunayuqmi kan, tiyayr’itintaq -Kuntipi, Pasiphiku chala suyupa purun pampapi; mamallaqtap wichayninmanta urayantinkama Anti wallap umanpi; Amarumayupa quñi yunkanpi- mastarikunmi. Piruwqa 34 hunu runakuna charin, umallaqtantaq hatunnin llaqtapas Limaqmi. 1.28 hunu km2 (0.5 hunu mi2) charispa, Piruwqa Tiqsimuyupi chunqa isqunñiqin, Urin Awyalapi kimsañiqinpas hatunnin mamallaqtam.
Piruwqa sapan llaqtam, umalliqniyuq, Qurinaka nisqa rimana huñunakuyniyuqpas. Suyu hina hatunkamachiyllana chawanasqa llaqtanchik, hallp'antaq 1 285 216 km² chhikanmi, Piruwpam 29 hunu tiyaqyuqmi; paykunaqa kastillanu, qhichwa, aymara rimaqkunam, chaymanta wah runakunaq rimayninkupis kallantaqmi. Peruqa achkaniray unay shamuq kulturakunap paqarinan kanmi. -Qallarikuq 3500 ñp- Norte Chico kulturamanta, Tawantinsuyukama. Norte chico kulturantaq, Awyalapi ñawpaqnin kulturami, shinallataq sibilisasyunpa pichkamanta shuknin paqarinanmi karqa. Tawantinsuyuntaq, Ñawpaq Colon Awyalapi hatunnin sibilisasyunmi karqa. Kunan Peru sutichasqa suyuqa, unay wiñaykawsayyuq mamallaqtapurapi shukninmi; erensyannintaq chunka waranqa watamantam (ñk.) shamunpas. XVI pachaqwatapi Ispaña imperyuqa Perupa suyuntam atipanakurqan, chaymi shuk birreynatutam takyachirqan; birreynatuntaq Urin Awyalapi tukuymari suyunpi mastarirqan, shinallataq Limaq llaqtatam umanchakurqan. Awyalapi, superior yachaykaqqa qallarichikusqan 1551 watapi, Mamallaqtap San Markus Kuraq Yachay Wasitam ofisyalisllam takyachispa. Peruqa 1821 watapi ofisyalislla qispichikurqan, hawasuyupi José de San Martín, Simón Bolívarpas awqaqkunap purisqanmanta, shinallataq Ayakuchu batallasqanmanta, Peruqa 1824 watapi qispichisqanta tukuchikun. Shamuq watapi, mamallaqtaqa politikap takyanakaqnin charirqan, ekonomita politikatapas takyarikusqankama wanu rukrisqanrayku. Qhipaqnin, Chiliwan Pasiphiku Maqanakuyqa (1879-1884) Peruta krisiskaqninman apachikun, chaymanta qhapaqkunataq kamachiyta ayqichikun Partido Civilistamanta. XX pachaqwatapi, mamallaqtaqa coup d’etat-tam, sosyal allinakaqtam, ukhumanta maqanakuytapasmi tuparirqan, shinallataq ekonomip takyakaqnintam wiñaykaqnintapas tuparirqan. 1990 watakunapi, mamallaqtaqa shuk mushuqliberal ekonomi modelutam takyachisqan, kunankamapas tiyanmi. 2000 watakunapi Tiqsi materyaqa wiñasqankupacha. Peruqa sapakutilla ekonomi wiñaqnin charirqan, hinallataq wakchakayninta pisiyarqanpas.
Qispichisqa mamallaqtashina, Peruqa shuk demokrasyayuq republika reprasentasyunniyuqmi kan, 25 suyupi rakisqam, runap puquykaynin hanaqmi charin, yaykunakayninpas chawpi-hanaqmi, Runap Puquykaynin Indisi (RPI) llapanmanta 82 ñiqin charipakunpash. Shinallataq Awyalapi allin ekonomyayuqmanta shuknin, wiñaykaq tasaqa chawpichasqa 5.9% charin. Shinallataq tiqsimuyupi usqay industria wiñaykaqyuqmanta shuknin, chawpichasqa 9.6% -pash charin. Riqsichisqam ekonomi aktibidadninkuna kanku: minerya, manufaktura, tarpuy, challwahapiypas, waq wiñachikuq sektoreswan telekomunikasyunshina, bioteknolohyashina. Mamallaqtaqa The Pacific Pumastam chayaqin, kaytaqmi shuk mamallaqtakunamanta politiku tantanakuymi kan. Mamallaqtakunañataqmi Awyalapa chalanpi tiyanku, shinallataq kikin wiñaykaynin tendensyatam kunakupunku. Kay wiñaykaynin positibomi kan, taqyasqa makroekonomipa tiqsinta charinpas, allin kamachikuyninta charinpas, shinallataq tiqsimuyupa intirasyunpaq kichasqam kanpas. Peruqa, sosyal qispikayninpi, shuk riqsichisqa mamallaqtami kan, shinallataq, APECpi, Pasiphiku Aliansapi, Transpasifiku Tantanakuypi, Komersyo Tiqsimuyupa Tantanakuyninpipas shuk miembropas kanmi. Peruqa chawpikallpayuq mamallaqtashina riqsichisqami kan
Llunk'as
thumb|right|300px|Puka qallu taka (Arion rufus) Llunk'as (kashamarka rimaypi Llunkash), Atyak (kichwapi), Qallu taka, Ch'uru kuru icha Llawsa kuru nispaqa wasichannaq, llat'an wiksachakikunatam (Gastropoda) ninchik, allpapi kawsaqkunata, ichaqa yakupi kawsaqkunatapas.
Piruw
Perupa runakunapi mishu, indihina, iwruparuna, aphrikaruna asyarunapas kapun. Aswan riqsisqan simiqa kastillami, achka Perurunakunaraqmi Qichwa, Aymar, waq simikunatapas rimallankutaq. Runakawsayninkuta piturisqantaqa, artepi, yanuypi, literaturapi, takiypipas hatun dibersitasta paqarichikusqan.
Llaqtashuti
Formal shutiqa ofisyal kastilla shimipi, "República del Perú"-mi kan. Qichwa shimipi, "Piruw Mamallaqta"-mi kan, Aymar shimipipash "Piruw Jacha Suyu"-mi kan. Inlish formal shutillataqmi "Republic of Peru" kan. Llaqtashutiqa Qichwapi "Piruwruna"-mi kan, Inlish shimipi "Peruvian" kantaqmi.
Perup sutinpa pukyunmanta achka theorikunami kan. XVI siklu qallarichkasqapi, Panama ismupa San Miguel Bahianiraqpi dominakuq kamachiq biru sutichasqami, chaymanta shamunsi. Panamapa uranpi Biru sutichasqa qullqiyuq mamallaqta kaq, indihina rimasqanmanta uyarispaqa, hispanarunaqa shamusqanku chay kit'iman, chaymi Peru - shina sutinchakun. Chaymanta, kastilla konkistadorkunapaq Tawantinsuyuta Perushina sutichasqa kapun. Chaymanta Peru sutiqa kay suyupaq riqsichinanpaq kunankama kutipakullantaqmi
Ñawpaq Tawantinsuyu Pacha
3000 ñp watamanta 2500ñp watakama, Supi qichwapi, Karal ruynakuna (Norte Chico sibilisayun), prinsipalmente rumi wasimanta rurachisqa, rikurikunmi. 1000 ñp wataniqmanta - 200 ñp wataniqkama, Anti Walla lliwninpi -pumatam, amarutam, kunturtapas wakashina muchaq- Chavin kulturaqa puqurikusqanmi. Chaymanta, chalapa hananpi Chimu kulturaqa 100 qp-niqmanta - 700 qp-niqkama Truhillu llaqtapa hawanpi Inti Wakatam, Killa Wakatapashmi konstruisqanku. Chalapa urayninpitaq, 1 qp-niqmanta 600 qp-niqkama, iñinkupaq, tarpunankupaq qiqukunatam qillqakuq Nasqa kulturaqa puqurisqanmi.
800 qp wataniqpi, Antikunap Urayninpi Ayakuchu pukrupi Wari kulturaqa paqarisqanmi. Tiwanakupa iñiyninmanta ancha influensyayuq kultura kasqanta hamurpakusqansi kan. Sapa suyupa llimpinkunatan riqsichikuqmi chaypas, sañururasqapi aywasqakunapi shukllachisqa temaqa t'iktusqa kanraqmi. Inka Qhapaq Ñanpa wamaqnin ñanqa puqurichisqanmanta, shinallataq, heometrichasqa -tawakuchuta chimpakuq- llaqtapa wasichakuyninmanta, Wari Imperyu theoriqa -lliw Antikunapi mastarikuq kaspa- riqsichikusqanmi. Shinallataq, 1000-niq watakama qatikusqanta hamurpakusqansi kan. Chalapa hanayninpi Lampayiqi suyupiqa -qurimantapas tumpagamantapas chaninchasqa saynatata rurakuqmanta riqsichsiqa- Sikan kulturaqa Waripa tukuyninpachapi puqurisqanmi
Allpa saywachi
Piruw llaqtaqa iskay chunka tawayuq Dipartamintuyuqmi Suyukuna, huk Pruwinsya Constitucionalwan kuska; hatun riqsisqa llaqtakunaqa kaykunan: Lima, Ariqipa, Truhillu, Chiklayu, Wankayu, Piwra, Qusqu chaymanta Chimputi llaqtawan.
Unay pacha conquistasqamanta Piruw llaqtaqa kimsa hatunsuyuman t`ipisqa kaqkasqa: Chala (Costa) nisqa Pasiphiku mama quchawan tinkusqa; chaymantataq Walla (Sierra) nisqa hanan pata llaqtakuna; chaymantataq Urqu (montaña) nisqa Amarumayu sach'a-sach'a suyu (Selva Amazónica) nisqa karqan. Kayhinaman t'ipisqaqa 1941 watakamallan kaq kasqa; imaraykuchus chhaqay III Asamblea General del Instituto Panamericano de Geografía e Historia nisqaqa pusaq regionman t`ipiytan apruwasqaku, chaymanta Geógrafo nisqa Javier Pulgar Vidal nisqa yuyasqa. Kay musuq t`ipiyqa Mapa Fisiográfico nisqatan rikhurichisqa, chaymi chiqan biogeografican; hinamantan kayhina suyukuna rikhurisqa:
Llaqta pusanapaq rakiy
Piruw llaqtapiqa kanmi suyukuna, wamanikuna (194), k'itikunapas.
Piruwpi kanmi 24 suyu, 1 constitucional wamani, ima 1 Metropolitana Suyupas:thumb|250px|right|Piruwpi suyukuna
Daniel Alcides Carrión pruwinsya
Daniel Alcides Carrión pruwinsya nisqaqa (kastilla simipi: Provincia de Daniel Alcides Carrión) Pasqu suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Yanawanka llaqtam.
Ruiz & Pavón
Ruiz & Pavón nisqa pisichayqa kaytam niyta munan - kay kawsay yachaqkunap t'iktuqasqan rikch'aqkuna: Kuskan qillqasqankunari kaymi:
Daniel Alcides Carrión pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Pulitika rakiy
Pusaq distritunmi kan.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Kaypipas qhaway
thumb|right|140px|[[Daniel Alcides Carrión]]
Piruw
Mama llaqta
thumb|right|140px|[[Francisco Sagastim Piruwpa umalliqnin (2020-2021).]] thumb|right|140px|[[Pedro Pablo Kuczynskim Piruwpa umalliqnin (2016-2018).]] thumb|right|140px|[[Ollanta Humala Tassom Piruwpa umalliqnin (2011-2016).]]
Lawa Lawa kantun
Lawa Lawa kantun nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Lava Lava) Buliwya suyupi huk kantunmi, Quchapampa suyupi, Chapari pruwinsyapi, Sakawa munisipyupi. Uma llaqtanqa Lawa Lawa llaqtam.
Piruw
Runakuna
thumb|right|130px|Runakuna (2007 watapi) Piruw llaqtapiqa achka runa llaqtakuna indihina ayllu llaqtakunapas tiyankum, Qhichwa runa, Aymara runa, Awahun runa, Ashaninka runa, hukkunapas.
Rimaykuna
/1 rimaqkuna: 5 / 5+ wata
(Pukyu: )
Karu puriy
Turistiku llaqtaqa Qusqu, chay Qusqupiqa Machu Pikchu unay llaqta kan, hinaspa Willka Qhichwa kan. Mayutata suyupi tarikullantaq Manu mamallaqta parki. Punu suyupitaq Titiqaqa qucha, hinaspa Sillustanipi chullpakuna kan. Ariqipa suyupitaq Misti nina urqu, Qullqa qhichwa hinaspapis Nina Urqu Qhichwa (Valle de los volcanes) tarikullantaq. Ika suyupitaq Naska siq'ikuna hinaspapis Paraqas mamallaqta parki chaykuna kan. Anqash suyupitaq Waylas qhichwa hinaspa Waskaran (6,768 m) chaykuna kan. Ikitus llaqtapitaq llipin sach'akunayuq selva hinaspa Amarumayu hatun mayu ima kan; Tumpis suyupitaq ima munay playakuna kan. Lampalliqipitaq Valle de las Pirámides hinaspa Tesoros de Sipan nisqakuna kan. Kashamarka suyu Inka armakuna hinaspa sumaq campiñayuq. Qispi kay suyutaq unay pacha mawk'a Chan Chan llaqtayuq.
Yachay tarpuy
Qillqakuna - Qillqaqkuna
Taki kapchiy
Tusuy
Raymikuna
thumb|right|160px| [[Pachakamilla Kristu]]
Hayasuyu
Hayasuyu icha Armiña (haya simipi Հայաստան/Hayastan) nisqaqa Asiyapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Yiriwan llaqtam.
Urqusapa Kharabaq nisqaqa (Stepanakert nisqaqa uma llaqtanmi) Asarsuyup mañapayasqa kaptinpas, chaypi kawachkaq arminu runakuna Arminyap awqaqninkunap yanapayninwanmi qispichikurqan.
845
845 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Robert Powell
thumb|right|270px|Robert Powell Robert Powell sutiyuq runaqa, ( paqarisqa Salford llaqtapi - ), huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: John Wilson Powell, Maman: Kathleen Davis. Warmi: Barbara Lord (1975-). Churinkuna: Barney Powell (p. 1977) wan Kate Powell (p. 1979).
Waki llaqta
Waki icha Waqi (kastilla qillqaypi: Guaqui) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Inkawi pruwinsyapi, huk llaqtam, Waki munisipyup uma llaqtanmi.
Lakachu
Lakachu icha Iskaysillp'i (Bivalvia) nisqakunaqa alli-allillamanta suchuq, ch'iñicha kawsaqkunata mikhunapaq yaku hurquspa suysuq, iskay isku rumi sillp'iyuq llamp'ukakunam, yakupi kawsaqkuna.
Pisukya distritu
Pisukya distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Pisuquía) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Luya pruwinsyapi, Amarumayu suyupi. Uma llaqtanqa Yomblón llaqtam.
Jorge Guillermo Leguía
thumb|right|250px| Jorge Guillermo Leguía (1898-1934) Jorge Guillermo Leguía Iturregui sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Limaq llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq wiñay kawsay qillqaq runam, kastilla simipi qillqaqmi.
Arezzo
thumb|right|230px|Arezzo Arezzo llaqtaqa Toscana suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.
Jorge Guillermo Leguía
Taytan: Germán Leguía y Martínez; Maman: Francisca Iturregui.
Umayu qucha
Umayu qucha (kastilla simipi: Lago Umayo) nisqaqa Piruw llaqtapi, huk qucham Punu suyupi, Punu pruwinsyapi, Hatunqulla distritupi, Pawqarqulla distritupi, Tikillaqa distritupi, Wilqi distritupi.
Arezzo
Runakuna
99 500 runakuna (2009)
Jorge Guillermo Leguía
Yachaywasi:
844
844 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Jorge Guillermo Leguía
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin
Uqsa
Uqsa, Uqsha icha Uksha nisqaqa ch'aki qachum. Kaykunatam niyta munan:
Umayu qucha
Karu puriy
Sillustani nisqaqa Umayu quchapi, yaqa wat'anpi, huk mawk'a ayamarkam.
AliExpress
rikchacha| AliExpress kikinmanta yanapakuy quy wasi Katowice, Puluniya, 2020 watapi rikchacha| Aliexpress shusa wasi, Moskwa Leningradsky ferrocarril wasi, 2016 watapi AliExpress (Chun simipi: 全球速卖通) huk intirnitpi qhatuy llamk'aymi, Chunwa mama llaqtapi, Alibaba Huñup kapuyninmi. 2010 watapi qallarisqa, Chunwapi huk kitikunapipas huch'uy llamk'aykunamanta ruwasqam, Sinqapurhina, mama llaqtakunap internetpi rantiqkunaman rurukunata qunku. Russiyapi astawan watukusqa e-commerce web kitim, Wrasilpi 10 kaq aswan riqsisqa web kitin karqan. Huch’uy imprisakunatan yanapan llapa tiqsimuyuntinpi rantiqkunaman windinankupaq. AliExpress eBay kaqwan tupachiyta siq'isqa, imaynachus ranqhaqkuna sapanchasqa kanku chaymanta plataformata llamk'achinku rantiqkunaman rurukuna qunankupaq.
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
1960 watakuna
1960 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1960 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1969 watapi puchukarqan.
197 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1961 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1970 watapi puchukarqan.
Patallaqta
Patallaqta icha Llaqtapata nisqaqa Inkakunap huk uchuy llaqtansi karqan, pata pata chakrasapa, Piruw mama llaqtapi Inka ñanpi, huk urqu kinraypi patapi, Kusichaka mayu patanpi, Willkapampamanta manas karuchu.
Manqu Inka Yupankis Qusqumanta ayqispa 1536 watapi Llaqtapatata kañirqan, ispañul awqaqkunap mana inka ñantachu tarinanpaq. Chayrayku awqakuna manas tarirqanchu.
Iquique
Iquique (aymara simimanta: Ikiñ-iki llaqtaqa Chili mama llaqtapi huk llaqtam. Iquique llaqtaqa Tarapaka suyup uma llaqtanmi.
Patallaqta
Patallaqtap puchunkunaqa Machu Pikchumanta 4 km karum, Qusqu llaqtamantataq 50 km, Qusqu suyupi, Urupampa pruwinsyapi, Machu Pikchu distritupi tiyaq.
San Cristóbal wat'a
San Cristóbal wat'a icha Chatham (kastilla simipi: Isla San Cristóbal) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Yawatisuyupi, huk wat'am, Yawatisuyup kitinpas. Uma llaqtanqa Puerto Baquerizo Moreno llaqtam.
Chhalla
thumb|250px|[[Arrus chhalla.]] thumb|250px|[[Triyu chhalla kururusqa.]] Chhalla nisqaqa chakra yurakunap - sarap, huk riwikunap - ch'akisqa p'uchunkunam, wasi qatakunapaq, kuyuyllakunapaq, puñunakunapaq icha uywakunata mikhuchinapaq llamk'achisqa.
Cortina d'Ampezzo
right|thumb|400px|Cortina d'Ampezzo 2007 Cortina d'Ampezzo llaqtaqa Italya mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Cortina d'Ampezzopiqa 5 954 runakunam kawsachkanku (2007).
Kuraka: Andrea Franceschi "de Matia" (2007- )
Ulimpiku chiri mit'a pukllaykuna 1944
Enrico Caruso
Enrico Caruso sutiyuq runaqa (* paqarisqa Napoli llaqtapi - †  wañusqa Napoli llaqtapi)  huk 🇮🇹 mama llaqtayuq taki aranway takiqmi qarqan.
Tayta: Marcellino Pavarotti; Mama: Ana Baldini. Warmikuna: orothy Park Benjamin (1918-1921) / Ada Giachetti (1898–1908) Churinkuna: Rodolfo Caruso (1898-1951); Enrico Caruso, Jr. (1904-1987); two other children, sutinmanan, churi wañusqa in wawa); Gloria Caruso (1919-1999).
Livorno
thumb|right|230px|Livorno Livorno llaqtaqa Toscana suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.
Llaqtapi paqarisqa
wyhayhsbshsyhstsbsyhxygxyysbysbgzbsgbbzyztbzbtzbtsbtbtabyabyabyahyhyayhayayay
Tango
Tango; Tusuy
San Pidru (Qanchi)
San Pidru (kastilla simipi: San Pedro) nisqaqa huk piruwanu llaqtam, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, San Pidru distritup uma llaqtanmi.
Lipirya
Lipirya, Liwirya icha Liberia nisqaqa Aprikapi huk mama llaqtam.
Tartu
Tartu nisqaqa Istunyapi huk hatun llaqtam.
847
847 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Albany (New York)
Albany nisqa llaqtaqa, New York suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Albany llaqtapiqa 97.856 runakuna (2010) tiyachkan.
Liechtenstein
Liechtenstein icha Liqtinistayin nisqaqa (aliman simi, "líhtenshtayn" nispa t'uqyay) Iwrupapi huk mama llaqtacham, awki suyum. Uma llaqtanqa Vaduz llaqtam.
Qaraqutu distritu
Qaraqutu distritu (kastilla simipi: Distrito de Caracoto) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Punu suyupi, San Román pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Qaraqutu llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Julio César Tello
Julio César Tello Rojas sutiyuq runaqa (* 11 ñiqin ayriway killapi 1880 paqarisqa Waruchiri llaqtapi - † 7 ñiqin inti raymi killapi 1947 wañusqa Lima llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq raqay yachaq (arkhiyulugu), hampikamayuq, pulitikus karqan.
Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturninpim yachayninkunata hunt'arqan.
Vicenza
Vicenza llaqtaqa Veneto suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.
Halo Infinite
rikchacha|Halo Infinite riqsinapaq rikch'a Halo Infinite huk 2021 watapi ñawpaqkaq-runa illapaq kuyuq rikch'a pukllam, 343 Industriespa wiñarichisqan, Xbox Game Studiospa kacharisqan. Halo sinruchapi suqta kaq hatun llika yaykuymi, Halo 5: Guardians (2015) nisqamanta qatispa.
Kampañaqa chay runa yalliqawqaq Master Chief nisqatam qatin, awqanwan maqanakuynintapas Banished on the Forerunner ringworld Zeta Halo nisqawan, Installation 07 nisqapis. Mana ñawpaq qullqi quykunamantahinachu, pukllapa achka pukllaq rak'inqa mana qullqiyuq pukllanapaqmi.
Uswiksuyu
Uswiksuyu, Uspiksuyu icha Uswikistan Asyapi mama llaqtam.
1970 watakuna
1970 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1970 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1979 watapi puchukarqan.
198 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1971 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1980 watapi puchukarqan.
Kawsay
Runaqa wawacha kayninmanta chaymanta wamra kaspa sayaq runamanmi wiñan, sayaq kaspataq manaña wiñaspa. Runap kawsayninpa mit'ankunaqa kaymi:
Liwitaka distritu
Liwitaka distritu (kastilla simipi: Distrito de Livitaca) nisqaqa Chumpiwillka pruwinsyapi, Qusqu suyupi, Piruwpi, huk distritum. Uma llaqtanqa Liwitaka llaqtam.
Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
848
848 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
850
850 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Pumaqucha distritu (Amarumayu)
Pumaqucha distritu icha Florida distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Florida / Pomacochas) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Amarumayu suyupi, Bongará pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pumaqucha (Pomacochas icha Florida) llaqtam.
San Salvador de Jujuy
San Salvador de Jujuy llaqtaqa Arhintina mama llaqtapi, Jujuy wamanipi, huk llaqtam.
Thunq'i
Thunq'i nisqaqa chun simipaq romanuchanam achka chun rimaykunapaqmi, 7 ñiqin pachakwatap chun siminpa t'uqyayninpaqmi rurasqa. Thunq'ipi mana samaychasqa kunkawakinkunaqa ([p], [t]) kay hinam b, p, ... qillqasqa, kunkayuq kunkawakinkunataq ([b], [d]) kay hinam bh, dh, ... qillqasqa.
Han siq'i llumpataq manam t'uqyana qillqachu, ichataq sut'i qhawachinam.
Onsets/Initials
Kay sananchakunaqa manam Qhichwa simi hinachu.
Patara qhilqa
thumb|right|200px|Liwru: [[Dyuspa Simin Qillqa|Thiyuspa Simin Qillqa (Johannes Gutenberg)]]
Patara qhilqa, Liwru  (kastilla simimanta: libro), Ikwayurpi Kamu (kichwapi), Piruwpi Qillqasqa mayt'u, Qillqa mayt'u (Qillqasqa maytu, Qillqa maytu, Qillqamaytu), Puliwyapi P'anqa , Killka kipu nisqaqa ch'ipachisqa qillqayuq, watasqa qillqana p'anqakunam, ñawirinapaq.
Llapan patara qhilqa = enciclopedia.
Liw sapsi yachay tawqa
Qulcha "K"
Qulcha "K" icha Villa Martín (kastilla simipi: Colcha "K" / Villa Martín) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, P'utuqsi suyupi, huk llaqtam, Chinchay Lipis pruwinsyap uma llaqtanmi.
Louvre
Louvre (Musée du Louvre) nisqaqa Paris llaqtapi kaq musiyum, Tiksimuyuntinpi lliwmanta aswan hatunmi kaq musiyu, 1793 watapis kichasqa 60 000 t'asra mitruyuq qhawana pampayuq kaq.
2007 watapiqa 8.300.000 runakunam watukurqan.
Louvra musiyupiqa ancha achka ancha riqsisqa kapchisqakunam, ahinataq Mona Lisa, The Virgin and Child with St. Anne, Venus de Milo, Code of Hammurabi, Winged Victory of Samothrace.
Nanchuq distritu
Nanchuq distritu (kastilla simipi: Distrito de Nanchoc) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, San Miguel pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Nanchuq llaqtam.
849
849 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Janq'u Quta (Altu llaqta)
Janq'u Quta (aymara simi janq'u yuraq, quta qucha, "yuraq qucha", kastilla qillqaypi: Jankho Khota, Jankho Kkota, Janko Khota, Janko Kota) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk qucham, Qhapaq Wallapi, Chuqiyapu suyupi, Pedro Domingo Murillo pruwinsyapi, Altu llaqta munisipyupi, Wayna P'utuqsi urqup urayninpi, Milluni quchap chinchay antinpi.
El Agustino distritu
El Agustino distritu; (kastilla simipi: distrito de El Agustino) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa 6 ñiqin qhulla puquy killapi 1965 wata, Fernando Belaúnde Umalliq.
Runakuna
165 425 runa
Georges Cuvier
thumb|250px|Georges Cuvier, [[Mathieu-Ignace van Brée-pa llimphisqan.]] Georges Cuvier sutiyuq runaqa ( paqarisqa Montbéliard, Ransiyapi; wañusqa Paris llaqtapi) huk phransis kawsay yachaq runam karqan.
Frédéric Cuvierpa wawqinmi karqan.
Ichuqa
Ichuqa (kastilla simipi: Ichoca) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Inkisiwi pruwinsyapi, huk llaqtam, Ichuqa munisipyup uma llaqtanmi.
Santiago de Machaca munisipyu
thumb|right|290px|Saywitu: Saywa [[Piruw, Chili, Buliwya Machaqa llaqtawan]] Santiago de Machaca (kastilla simipi: Santiago de Machaca) nisqaqa huk ñiqin munisipyu José Manuel Pando pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Santiago de Machaca llaqtam.
Qiwiñapampa kantun
Qiwiñapampa kantun nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Quewiñapampa) Buliwya suyupi huk kantunmi, Quchapampa suyupi, Chapari pruwinsyapi, Sakawa munisipyupi. Uma llaqtanqa Qiwiñapampa llaqtam.
Waranqu
Waranqu (Prosopis pallida) nisqaqa huk thaqum, chaqallu sach'am, chalapi, ancha ch'akikunapi wiñaq. Q'iruntaqa yamt'apaq hap'inchik. Uywa qinchapaq alli q'irun.
Santiago de Machaca munisipyu
Machaqaqa aymara simim: machaqa = musuq.
Kantunkuna
Suqta kantunmi kan.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa aymara, kastilla, simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
P'ata qachu
P'ata qachu (Poa annua) nisqaqa huk qachu yuram, tukuy Tiksimuyuntinpi wiñaq, ancha mast'arisqa rikch'am.
Tuktunnaq sirk'ayuq
Tuktunnaq sirk'ayuq nisqakunaqa (Pteridophyta) mana muruyuq, ichaqa chillkiyuqña, raphiyuq, saphiyuq, sirk'ayuq yurakunam.
Counter-Strike: Global Offensive
rikchacha|CS:GO riqsinapaq rikch'a Counter-Strike: Global Offensive (CS:GO) huk 2012 watapi achka pukllaq uksachiqpa ñawpaqkaq-runa illapaqmi, Valvepa, Hidden Path Entertainmentpa ima wiñarichisqan. Kayqa Counter-Strike sinruchapi tawa kaq pukllam. Iskay watamanta aswan wiñasqa, Global Offensive OS X, PlayStation 3, Windows, Xbox 360 nisqapaqpas lluqsirqan 2012 wata Chakraqunakuy killapi, Linuxpaqtaq 2014 watapi. Valve sapa kuti pukllata musuqyachinraq, iskayninku aswan huch'uy yanatin rachapakunawan chaymanta aswan achka winana yapasqakunawan.
Minuywa
Minuywa (formula) nisqaqa sanampakunawan, huk sananchakunawan ima qillqaqapas, mana hunt'a rimaycha, ichataq may pisichasqalla hina ima rikuchinapaqpas.
Yupay yachaypi minuywawanqa ima apanakuytapas, ima kinraysuyutapas, ima paqtachanitapas rikuchinapaqmi llamk'achinchik.
Chaqllisinchipitaq minuywawanqa imayaypa kaynintam rikuchinchik. Ruranakuy paqtachani nisqawantaq ruranakuypa kaynintam rikuchinchik.
Musuq Dilhi
Musuq Dilhi (hindi simipi: नई दिल्ली, Naī Dillī) llaqtaqa Indya mama llaqtap uma llaqtanmi.
Mario Lanza
Alfredo Arnoldo Cocozza sutiyuq runaqa, icha Mario Lanza (* paqarisqa Philadelphia llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi)  huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq taki aranway takiqmi qarqan.
Keith Mitchell
Keith Claudius Mitchell sutiyuq runaqa (* paqarisqa Brizan llaqtapi  -  ) huk 🇬🇩 mama llaqtayuq yupanaq, Chaqllisinchi yachaqsi wan pulitiku kawpaqpas karqan.
Yaya:, Mama:
Warmi: Marietta Mitchell. Churinkuna: Olinga.
Tarpuy arrus
Tarpuy arrus (Oryza sativa) nisqaqa huk riwi yuram, rikch'aq arrusmi. Yanusqa murunkunatam mikhunchik. Tiksimuyuntinpi tukuy tarpusqa arrusmantaqa 95 %-ninmi.
Call of Duty: Modern Warfare (2019 kuyuq rikch'a puklla)
rikchacha|Call of Duty: Modern Warfarepata riqsinapaq rikch'an Call of Duty: Modern Warfare huk 2019 watapi ñawpaq runap p’iktachiq pukllam, Infinity Ward nisqap ruwasqan, Activision nisqap lluqsichisqan. Chunka suqtayuq llapan qullqi quy hina Call of Duty siriyipi llamk'achispa, hinallataq Modern Warfare sub-serie nisqap musuqmanta qallariynin hina,  25 ñiqin chakra yapuy killapi 2019 watapi lluqsirqan, PlayStation 4, Windows, 2019 nisqapaq. hinaspa Xbox One nisqapis.
Pukyukuna
<references group="" responsive="0">
Verona
thumb|right|230px|Verona Verona llaqtaqa Veneto suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.
852
852 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Matarani kantun
Matarani kantun nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Matarani) Buliwya suyupi huk kantunmi, Quchapampa suyupi, Tarata pruwinsyapi, Saqapampa munisipyupi. Uma llaqtanqa Matarani llaqtam.
Allpa saywachi
thumb|left|180px|T'arata pruwinsyap pulitika rakiynin
Trujillo
Trujillo sutiyuqqa achka hatun llaqtakunam:
Unix
rikchacha|Unix kamachi siq'i Unix huk achka llamk'anayuq, achka llamk'aq antañiqiq llamk'ana llikacham, ñawpaq AT&amp;T Unix nisqamanta paqarimuq, chaypa wiñayninqa 1969 watapi Kenpa Bell Labs yachay mask'ay wasipi qallarirqan Thompson, Dennis Ritchie, hukkunapas.
Trujillo
Trujillo sutiyuq runakuna:
Pirwa
Pirwa (latin simipi: Iuppiter, kastilla simipi: Júpiter) nisqaqa intimanta pichqa karu kaq puriq quyllurmi inti llikapi.
Unix
Pukyukuna
<references group="" responsive="0">
Carmen (taki aranway)
thumb|right|200px|Emilie Ambre - Carmen ([[Édouard Manet, 1880).]] thumb|right|Carmenpaq rikch'a, 1875. thumb|Célestine Galli-Marié - Carmen, 1875. Carmen nisqaqa Georges Bizet-pa 1875 watapi rurasqan taki aranwaymi, Ludovic Halévy-pa Henri Meilhac-papas qillqasqan liwruchayuq, Prosper Mérimée-pa qillqasqan kawsay rikch'api Carmen tiskisqa, 3 ñiqin pawqar waray killapi 1875 p'unchawpi Opéra-Comique nisqapi Paris llaqtapi ñawpaqta pukllasqa.
Pira distritu
Pira distritu; (kastilla simipi: Distrito de Pira) nisqaqa huk distritum Waras pruwinsyapi, Anqash suyupi, Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Pira llaqtam.
Simikuna
Pira distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Brave Search
rikchacha|Brave mask'ayqta wasi p'anqa Brave Search icha Brave Mask'ay huk mask'ay kuyuchina Brave Software, Inc. kaqmanta ruwasqa chaymanta wakin suyukunapi Brave web wamp'uq ruwaqkunapaq ñawpaqmanta mask'ay kuyuchinahina churasqa.
Pira distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Brave Search
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Pira distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Waka qallu
Waka qallu (Plantago hirtella) nisqaqa huk quram, hampi yuram.
Qispi kay
Qispi kay, Qispisqa kawsay icha Munayniyuq kay (libertad) nisqaqa pi runappas munayninta qispichinanpaq, imatapas rurananpaq, llamk'ananpaq, ima hinapas kananpaq, maytapas rinanpaq atiyniyuq kayninmi. Qispi kayqa qispi wakipi tiksi runa hayñim.
Pira distritu
Simikuna
Pukyu:
Glafkos Kliridis
rikchacha|Glafkos Kliridis Glafkos Ioannou Kliridis (grisya simipi: Γλαύκος Ιωάννου Κληρίδης) sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Nikusya llaqtapi -  wañusqa Nikusya llaqtapi ) huk 🇨🇾 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
Kipru Umalliqnin (1974 / 1993-2003).
Taytan: Ioannis Kliridis, Maman: Elli Argyridou. Warmi: Lilia Erulikar Churin: (1) Katherine (p. 1949).
Concord (New Hampshire)
Concord nisqa llaqtaqa, New Hampshire suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Albany llaqtapiqa 97.856 runakuna (2010) tiyachkan.
Santa Krus wat'a
Santa Krus wat'a (kastilla simipi: Isla Santa Cruz) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Yawatisuyupi, huk taram, Yawatisuyup kitinpas. Uma llaqtanqa Puerto Ayora llaqtam.
Salem (Oregon)
Salem nisqa llaqtaqa, Oregon suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Salem llaqtapiqa 154.637 runakuna (2010) tiyachkan.
Santa Krus wat'a
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Frédéric Cuvier
Georges Cuvierpa wawqinmi karqan.
Ruruchiq
Ruruchiq nisqaqa ruruchinayuq icha ruruchinata kichariq, tiksichaq musiku runam, qullqichakunapaq.
Zsa Zsa Gabor
250px|thumb|right|Zsa Zsa Gabor (1954) Sári Gábor sutiyuq warmiqa icha Zsa Zsa Gabor (* paqarisqa Budapest llaqtapi -  wañusqa Los Angeles llaqtapi), huk aranwaypi, kuyu walltaypi, ñawikaruypipas pukllaqmi karqan, Unriya-Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Padova
thumb|right|230px|Padova Padova llaqtaqa Veneto suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.
Colosseum
rikchacha|250px|Colosseum, [[Roma llaqtapi.]] Colosseum nisqaqa Roma llaqtapi (Italyapi) ancha hatun tumay aranwam, romanu pachapis wasichasqa. Romanukunaqa chaypi hatun yawarsapa pukllaykunatas rurachirqan.
Zsa Zsa Gabor
Taytan: Vilmos Gábor; Maman: Janka Tilleman.
Colosseum
7 ñiqin anta situwa killapi 2007 p'unchawpi Bernard Weber sutiyuq runap paqarichisqan New Open World Corporation (NOWC) nisqa Suwisa ruruchina Colosseumtaqa Musuq Qanchisnintin Tiksimuyu Achachilla nisqap huk achachillanmi kanman rimarirqan.
Zsa Zsa Gabor
Ñawqa runa: Burhan Belge (1937-1941), Conrad Hilton (1942-1947), George Sanders (1949-1954), Herbert Hutner (1962-1966), Joshua S. Cosden, Jr. (1966-1967), Jack Ryan (1975-1976), Michael O Hara' (1976-1982), Felipe de Alba (1983), Frédéric Prinz von Anhalt (1986-).
Niepos distritu
Niepos distritu (kastilla simipi: Distrito de Niepos) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, San Miguel pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Niepos llaqtam.
Qahira
Kayru, Qahira icha Al Qahira (arapya simipi: القاهرة‎) llaqtaqa Ihiptu mama llaqtap uma llaqtanmi.
San Pawlu (Qanchi)
San Pawlu (kastilla simipi: San Pablo) nisqaqa huk piruwanu llaqtam, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, San Pawlu distritup uma llaqtanmi.
Yana hatun qucha
thumb|300px|Yana hatun quchapi pacha paqariy. Yana hatun qucha (grigu simipi: Εύξεινος Πόντος, chaymanta latin simipi: Pontus Euxinus, turku simipi: Kara Deniz, rusu simipi: Черное Море) nisqaqa Asyap Iwrupap chawpinpi, Turkiyap, Kartulsuyup, Rusyap, Ukraynap, Rumanyap, Bulgaryap chawpinpi huk hatun qucham, Bosporuspiqa, Marmara quchapi, Dardanilapi Allpapura hatun quchawan t'inkisqa.
Allpa saywachi
180px|
Hatun llaqtakuna
thumb|left|180px|Yana hatun quchap patanpi llaqtakuna thumb|left|180px|[[Novorossiysk]] thumb|left|180px|[[Yalta llaqtapi]]
Germán Leguía y Martínez
Germán Leguía y Martínez sutiyuq runaqa, icha "El Tigre", (* paqarisqa Lampalliqi llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq willay kamayuq, taripay amachaq wan pulitiku runam qarqan. 1919 watamanta 1922 watakamapacha Piruwpa Kamachiy ministruninmi karqan.
Alma materː San Markus Hatun Yachay Sunturnin.
Taytan: Germán Leguía Haro; Maman: María Matilde Martínez Boullón. Warmiː Francisca Iturregui. Churinkuna: Leonor Leguía Iturregui, Matilde Ofelia Leguía Iturregui, Jorge Guillermo Leguía Iturregui, Oscar Leguía Iturregui, Matilde Hortensia Leguía Iturregui.
Jazán distritu
Jazán distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Jazán) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Amarumayu suyupi, Bongará pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pedro Ruiz Gallo llaqtam.
Cayetano Heredia
thumb|right|Cayetano Heredia José Cayetano Heredia Sánchez sutiyuq runaqa (* 5 ñiqin anta situwa killapi 1797 paqarisqa Catacaos llaqtapi, Piruwpi - † 10 ñiqin inti raymi killapi 1861 wañusqa Lima llaqtapi) huk piruwsis hampi yachaqsi, hampikamayuq qarqan.
Tayta: Heredia; Mama: Sánchez.
Ankawasi distritu
Ankawasi distritu; (kastilla simipi: distrito de Ancahuasi) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Anta pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Ankawasi llaqtam.
Cayetano Heredia
Yachaywasi:
Alma_mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin
Ankawasi distritu
Simikuna
Distritupi aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Qispina listritu
thumb|right|200px|Sikturis (Indipindinsya) Indipindinsya distritu (kastilla simipi: Distrito de Independencia) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Indipindinsya llaqtam.
Tassos Papadopoulos
right|250px|Tassos Papadopoulos Tassos Nikolaou Papadopoulos (grisya simipi:  Ευστάθιος (Τάσσος) Νικολάου Παπαδόπουλος)  sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Nikusya llaqtapi -  wañusqa Nikusya llaqtapi ) huk 🇨🇾 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
Qispina listritu
Wiñay kawsay
Distritupi kamasqa, Fernando Belaúnde Umalliqmi.
Runakuna
207 647 runakuna
Tassos Papadopoulos
Kipru Umalliqnin (2003-2008).
Taytan: Nicolas, Maman: Aggeliki. Warmi: Fotini Georkadji Churinkuna: (2) Nikolas wan Anastasia.
Taypi Chaka Quta
Taypi Chaka Quta (aymara simi taypi chawpi, chaka chaka, quta qucha, "chawpi chaka qucha", kastilla qillqaypi: Taypi Chaca Kkota, Taypi Chaka Kkota) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk qucham, Qhapaq Wallap kuntinpi, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Pukarani munisipyupi, Tukiya kantunpi, Sura Quta nisqap uray kuntinpi.
Hullaqa distritu
Hullaqa distritu (aymara simipi: Hullaqa jisk'a t'aqa suyu; kastilla simipi: Distrito de Juliaca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Punu suyupi, San Ruman pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Hullaqa llaqtam.
Kiñuta distritu
Kiñuta distritu (kastilla simipi: Distrito de Quiñota) nisqaqa Chumpiwillka pruwinsyapi huk distritum, Qusqu suyupi, Piruwpi. Uma llaqtanqa Kiñuta llaqtam.
Hullaqa distritu
Wiñay kawsay
Hullaqa distritu 1823 watamanta.
Runakuna
2007 wata: 225 146 jaqi (110 861 chacha, 114 285 warmi)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Mozilla
rikchacha|Mozillaqta riqsinapaq rikch'an. Mozilla (moz://a sutiwan istilisasqa) huk mana qullqiyuq llamk'ana huñum, 1998 watapi Netscape nisqap ayllumasinkunap kamasqan. Mozilla ayllu Mozilla rurukunata llamk'achin, wiñachin, mast'arichin chaymanta yanapan, chaywan sapalla mana qullqiyuq llamp'ukaq chaymanta kichasqa kamachiykunata kallpachan, pisi ispiktasiyunkuna kaqllawan. Aylluqa institucional yanapasqa mana qullqipaq Mozilla Foundation kaqwan chaymanta impuwistu paqaq supsidariya kaqwan, Mozilla Corporation kaqwan.
Hullaqa distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Kiñuta distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Mozilla
Mozilla kunan rurukuna Firefox web wamp'uq, Thunderbird e-chaski kiliyinti (kunan huk supsidariya kaqnintakama), Bugzilla pantay qatiy imayna kaq, Gecko churana llamk'ana, Pocket "read-it-later-online" yanapakuy chaymanta wakkuna kanku.
Hullaqa distritu
Simikuna
Pukyu:
Kiñuta distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Mozilla
Pukyukuna
<references group="" responsive="0">
Kiñuta distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
853
853 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Juan Manuel Santos
2010 watamanta 2014 watakama Kulumbyapa umalliqninmi karqan.
Qiquma kantun
Qiquma kantun nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Quekoma) Buliwya suyupi huk kantunmi, Quchapampa suyupi, T'arata pruwinsyapi, Saqapampa munisipyupi. Uma llaqtanqa Qiquma llaqtam.
Juan Manuel Santos
Premio Nobel|20px Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 2016 watapiqa chiqniq.
Qiquma kantun
Allpa saywachi
thumb|left|180px|T'arata pruwinsyap pulitika rakiynin
Wikipidiya:Llaqtamanta qillqakunapaq
Wikipidiya:Llaqtamanta qillqakunapaq
Raki-raki
Raki-raki icha Qalaywala (mana rakisqa raphiyuq), kichwapi Llashipa icha Lluri nisqakunaqa (Pteridopsida) raki-rakicha hina rakisapa raphiyuq tuktunnaq sirk'ayuq yurakunam, aswan qurakuna, ichaqa sach'akunapas.
Wikipidiya:Llaqtamanta qillqakunapaq
Uma llaqta: Kay hinam t'una qillqasqa (Capital: Copy this text!)
LLAQTA-X llaqtaqa MAMALLAQTA-X mama llaqtap uma llaqtanmi.
LLAQTA-Xpiqa 1.999.000 runakunam kawsachkanku.
Raki-raki
Rikch'aqkuna
familia Dryopteridaceae familia Pteridaceae familia Polypodiaceae familia Aspleniaceae familia Gleicheniaceae familia Dennstaedtiaceae familia Cyatheaceae familia Dicksoniaceae familia Metaxyaceae familia Salviniaceae
Wikipidiya:Llaqtamanta qillqakunapaq
Hatun llaqta, mana uma llaqta: Kay hinam t'una qillqasqa (City, not capital: Copy this text!)
LLAQTA-X nisqa hatun llaqtapaq t'una qillqasqam:
LLAQTA-X llaqtaqa MAMALLAQTA-X mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
LLAQTA-Xpiqa 1.999.000 runakunam kawsachkanku.
Uchuylla llaqta: Kay hinam t'una qillqasqa (Town, village: Copy this text!)
LLAQTA-X nisqa llaqtapaq t'una qillqasqam:
LLAQTA-X llaqtaqa MAMALLAQTA-X mama llaqtapi huk llaqtam.
LLAQTA-Xpiqa 1.999 runakunam kawsachkanku.
Mama llaqta: Kay hinam t'una qillqasqa (Country: Copy this text!)(País: Copia este texto )
MAMALLAQTA-X nisqa llaqtapaq t'una qillqasqam:
MAMALLAQTA-X llaqtaqa ALLPAPACHA-Xpi huk mama llaqtam.
LLAQTA-Xpiqa 19.999.000 runakunam kawsachkanku.
Rimulacha
thumb|left|150px|Rimulacha saphikuna. Kay saphikunamantaqa [[asukartam ruranku.]] thumb|left|150px|Asukar rimulacha chakra, [[Dehesa de Cuéllar, Segovia, Ispañapi.]] Rimulacha (Beta vulgaris) nisqaqa huk allpapi puquq chakra yuram. Saphintam yuyuntapas mikhunchik. Huk urin rikch'aqninkunap saphinmantaqa asukartam ruranchik, hukkunamantataq puka tullputam (E162).
854
854 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Providencia distritu
Providencia distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Providencia) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Luya pruwinsyapi, Amarumayu suyupi. Uma llaqtanqa Providencia llaqtam.
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
thumb|left|160px|Inlisya, [[Providencia]] thumb|left|160px|[[Hondul]]
Distritupi paqarisqa
thumb|left|160px|Puesto de Salud, Providencia
Juri Quta (Antikuna)
Juri Quta (aymara simi juri t'uru, quta qucha, "t'uru qucha", kastilla qillqaypi: Juri Kkota, Juri Khota, Juri Kota, Yuri Kkota) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk qucham, Qhapaq Wallapi, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Pukarani munisipyupi, Wayna P'utuqsi kantunpi, Ch'iyar Quta ñiqpi, Kunturiri rit'i urqup urayninpim.
Alejandro Granda
Taytan: Vicente Granada, Maman: Teresa Relayza.
Così fan tutte
thumbnail|right|300px|Così fan tutte taki aranwaypa qallarinan Così fan tutte ossia La scuola degli amanti (Chay hinam tukuy warmikuna ruran icha Munaqkunap yachay wasin) huk taki aranwaymi karqan, Wolfgang Amadeus Mozart-pa 1790 watapi rurasqan.
Simikunaqa (libretto nisqa) Lorenzo da Ponte-pa qillqasqansi karqan.
KV 588 huchhayuqmi. Kay taki aranwayqa Joseph II Habsburgmantap mañakusqansi karqan. Antonio Salieri sutiyuq Mozartpa masinsi chay llamkaywanqa qallarirqan, huk rakita tukuspa, chaymantataqsi llamk'aywan kuchu-kuchuspa. Ñawpaq kuti Così fan tutte nisqataqa Wien llaqtapi Burgtheater nisqa aranway wasipis rikuchirqan, 26 ñiqin qhulla puquy killapi 1790 p'unchawpis.