cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Charles Lindbergh
Taytan: Charles August Lindbergh Sr. (paqarisqa suti Carl Månsson; 1859–1924); Mamam: Evangeline Lodge Land Lindbergh (1876–1954). Warmikuna Churinkuna: Anne Morrow Lindbergh manta: Charles Augustus Lindbergh Jr. Jon Lindbergh, Land Morrow Lindbergh, Anne Spencer Lindbergh (Perrin), Scott Lindbergh, Reeve Lindbergh (Brown) / Brigitte Hesshaimer manta: Dyrk Hesshaimer, Astrid Hesshaimer Bouteuil, David Hesshaimer / Marietta Hesshaimer manta: Vago Hesshaimer wan Christoph Hesshaimer. / Valeska manta: (2).
Yachay wasi:.
Leymebamba distritu
Leymebamba distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Leymebamba) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Chachapuyas pruwinsyapi, Amarumayu suyupi. Uma llaqtanqa Leymebamba llaqtam.
Kasma distritu
Kasma distritu; (kastilla simipi: Distrito de Casma ) nisqaqa huk distritum Kasma pruwinsyapi, Anqash suyupi, Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Kasma llaqtam.
Juan Mora
Juan Rafael Mora Porras sutiyuq runaqa (* 8 ñiqin hatun puquy killapi 1814 paqarisqa San José llaqtapi - 30 ñiqin tarpuy killapi 1860 wañuisqa Puntarenas llaqtapi ). Kustarika mama llaqtap pulitiku karqan.
Kasma distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
Juan Mora
1849 watamanta 1860 watakama ñawpaq kuti Kustarikapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Camilo Mora Alvarado; Mama: Ana Benita Porras Ulloa
Kasma distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Juan Mora
Ñawpaq warmi: Inés Aguilar Cueto Churinkuna: Elena, Teresa, Alberto, Amelia, Juan de Dios, Camilo, Juana Mora Aguilar wan Antonio Mora Aguilar.
Chomolungma
Chomolungma (Tibet simimanta: ཇོ་མོ་གླང་མ "Pachap maman"; Nipali simipi: सगरमाथा Sagarmatha, "Hanaq pachap mat'in"; Inlish simipi: Mount Everest) nisqaqa Tiksi muyuntinpi lliwmanta aswan hatun urqum, Nepalpa Tibetwan saywanpi, Himalaya urqukunapi. Pikchunqa mama quchamanta 8.848 mitrum aswan hanaq. thumb|left|240px|Chomolungmap tiyakuynin Himalaya wallapi
Hawa t'inkikuna
‎
Kasma distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Wanay munisipyu
Wanay munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Guanay) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Lariqaqa pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Wanay llaqtam.
Kantunkuna
Suqta kantunmi kan:
Runakuna
Munisipyupiqa kay runa llaqtakunam tiyanku:
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
H
H, h nisqaqa latin siq'i llumpapi pusaq kaq sanampam. Qhichwa simipitaq kimsa kaq sanampam, kunkawaki kunkapaqmi.
120 watakuna kñ
120 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 129 kñ watapi qallarispa 120 kñ watapi puchukarqan.
13 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 130 kñ watapi qallarispa 121 kñ watapi puchukarqan.
Kiwi p'isqu
Kiwi p'isqukuna icha sapa simi kiwikuna ch'uspiraspa p'isqukuna Musuq Silandapi tiyaspa, rikch'anapi Apteryx rikch'aq ayllupiwan Apterygidae.
Sami runa
Saywitikuna
rikchacha| Kunan pacha sami runakunap mama llaqtan <sup class="noprint Inline-Template noprint Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This image needs references to reliable sources (November 2022)">siq'imanta riqsichiy necesitakun  ]
Kanqaru
Kanqarukunaqa tawa marsupiyal nisqakunam "Macropodidae" nisqa ayllumanta (makrupudukuna, "hatun chaki" niyta munan). Sapanchasqa llamk'aypi kay simiqa kay ayllumanta astawan hatun rikch'aqkunamanta rimanapaqmi, puka kanqaru, hinallataq antilupina kanqaru, inti lluqsimuy icha anti uqi kanqaru, inti chinkaykuy icha qunti uqi kanqaru. Kanqarukunaqa Awstraliya, Musuq Qhiniya mama llaqtakunapim. Awstraliya suyu kamachikuqmi yupan 42,8 hununtin kanqaru nisqakunam Awstraliya suyupi kumirsiyal aymuraykuna ukhupi yacharqaku 2019 watapi, chaymi 53,2 hunu nisqamanta pisiyarurqa 2013 watapi.
Pukyukuna
<references group="" responsive="0">
Henri Poincaré
thumb|260px|Henri Poincaré right|260px|Henri Poincaré [[silq'uynin]] Jules Henri Poincaré sutiyuq runaqa ( paqarisqa Nancy llaqtapi - wañusqa Paris llaqtapi) huk 🇫🇷 mama llaqtayuq pachaykamaymanta, quyllur yachaymanta, yupanamanta yachaqsi, yachay wayllukuqsi qarqan.
Taytanː Émile-Léon Poincaré (1828-1892); Mamanː Eugénie Lanouis (1830-1897). Warmi: Jeanne-Louise Poulain d'Annecy.
874
874 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
130 watakuna kñ
130 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 139 kñ watapi qallarispa 130 kñ watapi puchukarqan.
14 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 140 kñ watapi qallarispa 131 kñ watapi puchukarqan.
Bactrocera fuliginus
Bactrocera fuliginus nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta Drew & Hancock, 1981.
140 watakuna kñ
140 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 149 kñ watapi qallarispa 140 kñ watapi puchukarqan.
15 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 150 kñ watapi qallarispa 141 kñ watapi puchukarqan.
Bangalore
Bangalore llaqtaqa Indya mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Bangalore llaqtapiqa 4.931.603 runakunam kawsachkanku.
Augusto F. León Paredes
thumb|right|260px|Augusto F. León Paredes (1866-1927) Augusto F. León Paredes ( 1866 paqarisqa Lampalliqi suyu llaqtapi - 1927) 🇵🇪 Pulitiku.
Kamachi quq atiy Lampalliqi pruwinsya Piruw suyup Rimana Wasin (1901-1906) (1907-1912)
Kuraka Puerto Etén distritu (1913-1914).
Tayta: José María León; Mama: Manuela Paredes Vargas Machuca. Warmi: Margarita Barandiarán Niño Ladrón de Guevara. Churi:Augusto León B., José León B., Raúl, Margarita, Rosa y Elisa.
875
875 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Tunqur distritu
Tunqur distritu (kastilla simipi: Distrito de Tongod) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, San Miguel pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Tunqur llaqtam.
Sapajaqi
Sapajaqi (kastilla simipi: Sapahaqui) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, José Ramón Loayza pruwinsyapi, huk llaqtam, Sapajaqi munisipyup uma llaqtanmi.
Llaylla distritu
Llaylla distritu (kastilla simipi: Distrito de Llaylla) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Satipu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Llaylla llaqtam.
Iskaylla rapra
Iskaylla rapra nisqakunaqa (ordo Diptera) iskay wiquriq, qaralla hina, phawanapaq raprakunayuq, iskay waqtanacha hinataq raprachakunayuq palamakunam, ch'unqana k'akllacha k'akllachakunayuq.
Llaylla distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
876
876 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Charleston (West Virginia)
Charleston nisqa llaqtaqa, West Virginia suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Charleston llaqtapiqa 51.400 runakuna (2010) tiyachkan.
Misuka
Misuka icha Misiku (genus Cosmos) nisqaqa huk ch'antasqa tuktuyuq qurakunam, iskay chunka rikch'aq, llanqha waytayuq.
Llanqha waytaq panti, urqu t'ika, (Cosmos peucedanifolius) nisqataqa tullpunapaqmi llamk'achinchik.
Turumuchu
Turumuchu (Toromocho) nisqaqa huk urqum, Piruwpi, Hunin suyupi, Yawli pruwinsyapi, Muruqucha distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 4.600 mitrum aswan hanaq.
Olavi Virta
thumb|right|250px| Olavi Virta (1915-1972) Oskari Olavi Ilmen  sutiyuq runaqa, icha Olavi Virta ( paqarisqa Sysmä llaqtapi -  paqarisqa Pispala llaqtapi ), huk 🇫🇮 mama llaqtayuq  tango takiqmi qarqan.
Warmi: Irene Virta.
Minecraft
rikchacha Minecraft huk Mojang Studios nisqap ruwasqan rit'i qutu kuyuq-rikch'a pukllanami. Chay phukllaytaqa Markus "Notch" Persson sutiyuq runap ruwasqanmi karqan, Java kamachina siminpi. Achka ñawpaq sapan llami ruwaykunata qatispa, ñawpaqta 2009 watapi aymuray killapi llapa runaman riqsichisqa karqan manaraq 2011 watapi Nuwiyinri killapi tukuyninpi lluqsichkaptin, Notch llamk'ayninta saqispa Jens "Jeb" Bergenstentaq wiñachiyta hap'ispa. Minecraft nisqaqa tukuy tiqsimuyumanta astawan rantisqa widiyu phuqllaymi, 238 hunumanta astawan rantisqa, yaqa 140 hunu sapa killa llamk'aq phukllaqkuna 2021 watapi, hinaspapis achka plataphurmakunamanmi apasqa kachkan.
Bactrocera fulvicauda
Bactrocera fulvicauda nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta Perkins, 1939.
Phú Quốc antanka pampa
Phú Quốc antanka pampa (witnam simi: Sân bay quốc tế Phú Quốc) nisqaqa Witnampi, Phú Quốc llaqta ñiqpi, huk antanka pampam.
Giuseppe Verdi
Giuseppe Fortunino Francesco Verdi sutiyuq runaqa (* paqarisqa Le Roncole llaqtapi Italyapi - †  wañusqa Milano llaqtapi) italyanu takichaqmi karqan.
150 watakuna kñ
150 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 159 kñ watapi qallarispa 150 kñ watapi puchukarqan.
Chinchaypukyu distritu
Chinchaypukyu distritu; (kastilla simipi: distrito  de Chinchaypujio ) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Anta  pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Chinchaypukyu llaqtam.
150 watakuna kñ
16 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 160 kñ watapi qallarispa 151 kñ watapi puchukarqan.
Chinchaypukyu distritu
Simikuna
Distritupi aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
877
877 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
160 watakuna kñ
160 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 169 kñ watapi qallarispa 160 kñ watapi puchukarqan.
17 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 170 kñ watapi qallarispa 161 kñ watapi puchukarqan.
Tiyana
Tiyana, Chukuna icha Silla nisqaqa tiyanapaq kuyuyllam icha mana kuyullapas.
Pacha tariksa
Pacha tariksa (Calceolaria rosmarinifolia) nisqaqa Urin Awya Yalapi wiñaq hampi yuram.
Olympia (Washington)
Olympia nisqa llaqtaqa, Washington suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Olympia llaqtapiqa 46.478 runakuna (2010) tiyachkan.
Flora Tristan
Flore Célestine Thérèse Henriette Tristán Moscoso Laisnay, icha Flora Tristan sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Paris llaqtapi -   wañusqa Bordeaux llaqtapi) huk Ransya - piruw mama llaqtayuq pulitiku, willay kamayuq, kastilla simipi qillqaqmi.
Tayta: Mariano Tristán y Moscoso; Mama: Anne-Pierre Laisnay. Ñawpaq runa: André Chazal Churinkuna: Ernest wan Aline.
Yachaywasi:
878
878 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Hamp'ara
thumb|right|200px|[[K'ullu hamp'ara.]] Hamp'ara icha Wampar nisqaqa hatun sinchi p'alltayuq tawantin kimsantin icha aswan chakiyuq kuyuyllam, llamk'anapaq, mikhunapaq icha pukllanapaq.
Thomas Kuhn
thumb|260px|Thomas Kuhn right|260px|Thomas Kuhn [[silq'uynin]] TThomas Samuel Kuhn sutiyuq runaqa ( paqarisqa Cinncinnati llaqtapi - wañusqa Cambridge llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pachaykamaymanta, wiñay kawsay yachaymanta, yupanamanta yachaqsi, yachay wayllukuqsi qarqan.
Alma mater: Harvard Yachay Suntur
Taytanː Samuel L. Kuhn; Mamanː Minette Stroock Kuhn. Warmi:.
José María Montealegre
José María Montealegre Fernández sutiyuq runaqa (* 19 ñiqin pawqar waray killapi 1815 paqarisqa San José llaqtapi - 26 ñiqin tarpuy killapi 1887 wañusqa San José llaqtapi ). Kustarika mama llaqtap hampikamayuq wan pulitiku karqan.
1859 watamanta 1863 watakama ñawpaq kuti Kustarikapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Mariano Montealegre Bustamante; Mama: Gerónima Fernández Chacón
Ñawpaq warmi: Ana María Mora Porras (1819-1854) / Sofía Matilde Joy Redman (1857-1887). Churinkuna: Juan Gerardo, Ana Benita, Ana Julia, Ana Sara, Rosa Ana María, Ricardo, Sara, José María, Manuel Ana, Manuel Joaquín, Dolores wan Mercedes Montealegre Mora / Eduardo José Guillermo, Josefina wan Carolina Sofía Montealegre Joy.
170 watakuna kñ
170 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 179 kñ watapi qallarispa 170 kñ watapi puchukarqan.
18 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 180 kñ watapi qallarispa 171 kñ watapi puchukarqan.
Muwa
right|thumb|150px|Muwa rikch'a
Muwa nisqakunaqa (familia Dinornithidae) tiyaykuq karqanku Musuq Silandapis. Karqankuchiq chunka ukniyuq rikch'aq ch'uspira ancha hatun p'isqu, mana phawaqchu. Kunan tukuy muwakuna wañusqankum.
T'aynam
285px|thumb|right|T'aynam llaqta 285px|thumb|right|T'aynam llaqta (Chunwa Republika) T'aynam (chinu simipi: 臺南; Hanyu Pinyin: Táinán; Wade-Giles: T'ai-nan; Pe̍h-ōe-jī: Tâi-lâm, kastilla simipi: Tainan) hatun llaqtaqa Chunwa Republika mama llaqtap.
Pulitika Rakiy
6 distritukuna
Huñu Yuraqyaku distritu
Huñu Yuraqyaku distritu (kastilla simipi: Distrito de Unión Agua Blanca) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Kashamarka suyupi, San Miguel pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Agua Blanca llaqtam.
Laila Kinnunen
thumb|right|250px| Laila Kinnunen wan [[Alpo Pohja]] Laura Annikki Kinnunen  sutiyuq warmiqa, icha Laila Kinnunen ( paqarisqa Vantaa llaqtapi -  paqarisqa Heinävesi llaqtapi ), huk 🇫🇮 mama llaqtayuq takiqmi qarqan.
Qusan: Ville-Veikko Salminen. Ñaña: Milana Misic.
Kau-hiyun
Kau-hiyun (chinu simipi: 高雄, chinu simplificadu: 打, pinyin: Gāoxióng, POJ: Ko-hiông, Kastilla simipi: Kaohsiung, POJ: Tá-káu)  hatun llaqtaqa Chunwa Republika mama llaqtap.
Pulitika Rakiy
11 distritukuna
Miyu
thumb|200px|Miyupaq sanancha: [[uma tullu.]] Miyu nisqaqa runapaq, huk kawsaqkunapaq millay, dañuchiq imayaymi.
Sinchi miyuqa wañuchiytapas atinmi.
Allápa waskuta upyar miyuskir wanuyan. Ñatinnin yanukaskin.
LLullu aswa ( aqha) miyum; upyaskir 'lipirya'ninqanam wanun.
Melitón Porras Osores
thumb|right|260px|Melitón F. Porras Osores (1860-1944) Melitón Francisco Porras Osores sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Limaq llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq diplumatiku, taripay amachaq wan pulitiku runam qarqan. 1919 watamanta Piruwpa Kamachiy ministruninmi karqan.
Taytan: Melitón Porras; Maman: Virginia Osores Valera. Warmiː Eugenia Rosas de la Puente. Churinkuna:.
Kiya
Kiya nisqa pisqukunaqa (Nestor notabilis) kanku hatun rikch'aq wiqrukunaq tiyaspa Musuq Silandapi.
Pususu distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Shipaspampa distritu
Shipaspampa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Shipasbamba) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Amarumayu suyupi, Bongará pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Shipaspampa llaqtam.
Pususu distritu
Simikuna
Pukyu:
879
879 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Urqu tariksa
Urqu tariksa icha hatun tariksa  (Calceolaria virgata) nisqaqa Buliwyapi wiñaq hampi yuram.
Chunwa Ripuwlika
Chunwa Ripuwlika icha Chunwa Nasyunalista Ripuwlika nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam, Taywan wat'apim.
Ch'uspi
Ch'uspi (Brachycera) nisqakunaqa chutulla waqrachayuq, aswan wira iskaylla rapra palamakunam. Huk rikch'aqkunaqa yawartam ch'unqan, hukkunataq yaku hinakunatam upin. Qirisankunaqa kuru hinam, akapi, ismuchkaq rurukunapi icha ismuchkaq aychapim (ahinataq shinkitu) kawsan.
Jean-Paul Belmondo
thumb|right|260px| Jean-Paul Belmondo, 1960 Jean-Paul Charles Belmondo  sutiyuq runaqa ( paqarisqa Neuilly-sur-Seine llaqtapi - wañusqa Paris llaqtapi) huk 🇫🇷 mama llaqtayuq  kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Ludmilla Radchenko
Tayta:
Nelson Mandela
Nelson Rolihlahla Mandela, Madiba sutiyuq runaqa,(* 18 ñiqin anta situwa killapi 1918 watapi paqarisqa Mvezo llaqtapi, Uralan Afrikapi -  5 ñiqin qhapaq raymi killapi 2013 watapi wañusqa Yuhanisburgu llaqtapi  ) huk Urin Aphrika mama llaqtapi taripay amachaq wan pulitiku karqan.
Premio Nobel|20px Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1993 watapiqa chiqniq.
Tayta: Gadla Henry Mphakanyiswa (Henry Mgadla Mandela); Mama: Nonqaphi Nosekeni Fanny.
Warmi: Evelyn Ntoko Mase / Winnie Madikizela / Graça Machel Churinkuna: 6.
Balzar kiti
Balzar kiti (kastilla simipi: Cantón Balzar) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Wayas markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Balzar (icha San Jacinto de Balzar) llaqtam.
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Luis Hernández
Luis Guillermo Hernández Camarero sutiyuq runaqa (*  Lima llaqtapi paqarisqa - †  Buenos Aires llaqtapi wañusqa), 🇵🇪 mama llaqtayuq Hampikamayuq wan harawi qillqaqmi qarqan.
Alma mater: Piruwanu Puntifisya Kathuliku Yachay Suntur wan Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin.
Aida
thumb|200px|right|Giuseppe Verdi Aida nisqaqa Giuseppe Verdi-p qillqasqan taki aranwaymi, tawantin rakiyuq. Rimayninqa Antonio Ghislanzoni-p qillqasqansi, Suez Kanalpa kichariyninpaq qillqasqas, ichaqa 24 ñiqin qhapaq raymi killapi 1871 p'unchawpis Qahira llaqtapi ñawpaq kuti pukllasqa.
Sinchi muyuq wayra
thumb|Sinchi muyuq wayra (Union City, Oklahoma, [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna|HAS, 24-V-1973)]] Sinchi muyuq wayra (tornado) nisqaqa tuyllalla ancha uchuylla k'itichapi kachkaq pillunkuy wayram, ancha sinchita phukuq. Chay pinkuyllaqa maymantapas maymanpas purinmi, ichataq huk tuyllapi huk pustuchapi kachkan, ichataq ancha hawamanmi kachkan.
Chay hatun wayrakunaqa achka imakunatapas apakuyta atinmi, runakunata anchata llakichispa.
Bactrocera fulvifacies
Bactrocera fulvifacies nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta Perkins, 1939.
Piririta kantun
Piririta kantun (kastilla simipi: Cantón Perereta) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Quchapampa suyupi, Narciso Campero pruwinsyapi, Umiriqi munisipyupi. Uma llaqtanqa Piririta (Perereta) llaqtam.
Runa sutip rantin
Runa sutip rantin nisqaqa (kastilla simipi: pronombre personal) pipapas sutinpaq, ima sutirimanapaqpas ranti nisqa rimam.
180 watakuna kñ
180 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 189 kñ watapi qallarispa 180 kñ watapi puchukarqan.
19 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 190 kñ watapi qallarispa 181 kñ watapi puchukarqan.
Umberto Eco
Umberto Eco sutiyuq runaqa  (*  paqarisqa Alessandria llaqtapi -  Milano wañusqa llaqtapi), huk 🇮🇹 mama llaqtamanta  Yachay wayllukuq wan qillqaqmi karqan.
Tayta: Giulio Eco; Mama: Giovanna Bisi<bɾ>Warmi: Renate Ramge.
Alma Materː Torino Yachay Suntur
Nata
thumb|Qaywisqa nata, [[kakawa upyanap hawanman churasqa.]] thumb|Natawan qarasqa [[muntipuquy.]] Nata nisqaqa lichip hawanpi kaq wirasapa kaqninmi.
Qaywisqa natataqa pastilwanmi qaranku. Natamantaqa huk añakakunatam ruranku.
Natamantaqa sinchita qaywispa mantikillatam ruranchik.
Chennai
Chennai llaqtaqa Indya mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Chennai llaqtapiqa 4.328.416 runakunam kawsachkanku.
JavaScript
rikchacha JavaScript achka kuti JS sutiwan pisichasqa, huk kamachina siminm, huk hatun tik-yachay World Wide Web nisqapi, HTML, CSS nisqawan kuska. 2022 watamanta, 98% web kitikuna JavaScript kaqmanta llamk'achinku rantiqpa lawpi web p'anqa ruwaypaq, sapa kuti kimsa kaq ñawiriy wasikunata yapan. Tukuy hatun web wamp'uqkuna huk sapanchasqa JavaScript llamk'anayuq kanku ruwaqkunap llamk'anakunapi pukyu qillqa ruwanapaq.
Pillunkuy
rikchacha|260px|[[Antankap paqarichisqan pillinkuy.]] Pillunkuy nisqaqa wayra pachapi muyuriymi.
Manuel Bandini
{{Hatun yaya Manuel Antonio Bandini Mazuelos sutiyuq runaqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi -  † {{Pun|11|4|1898}} wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq  kathuliku taytakura wan Uma Hatun yaya Limapi karqan.
Taytan: José Bandini; Maman: Manuela Mazuelos y.
Yachaywasi: Convictorio de San Carlos
Alma mater:
XXIV Limapi Uma Hatun yaya (1889-1898)
Yaku llaqta
Yaku (kastilla simipi: Yaco) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Kimsa Krus wallapi, Chuqiyapu suyupi, José Ramón Loayza pruwinsyapi, Yaku munisipyup uma llaqtanmi.
Asunsyun distritu (Amarumayu)
Asunsyun distritu (kastilla simipi: Distrito de Asunción) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Chachapuyas pruwinsyapi, Amarumayu suyupi. Uma llaqtanqa Asunsyun (Asunción Goncha / Goncha) llaqtam (150 runa, 2007 watapi).
880
880 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Enzo Viena
Felipe Enzo Viena sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Rosario llaqtapi -  wañusqa Buenos Aires llaqtapi) huk 🇦🇷 mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Viena; Maman:. Warmi:. Churinkuna: (?).
881
881 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Chuqlluqucha llaqta (Santa Ana distritu)
Chuqlluqucha (kastilla qillqaypi: Choclococha) nisqaqa Piruw llaqtapi huk uchuy llaqtam, Wankawillka suyupi, Chuqlluqucha pruwinsyapi, Santa Ana distritupi.
Jorge Vargas González
Jorge Vargas González (1967, Pichilemu, Chili) pichilemupi hatun kamachiq.
200 watakuna kñ
200 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 209 kñ watapi qallarispa 200 kñ watapi puchukarqan.
21 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 210 kñ watapi qallarispa 201 kñ watapi puchukarqan.
882
882 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Witurya listritu
thumb|right|290px|[[Pachakamilla Kristu (La Victoria distritu, 2008)]] thumb||right|290px|[[Banco Interbank wasiqa La Victoria distritupi]] Witurya listritu (kastilla simipi: distrito de La Victoria) nisqaqa Ancha Limaqpa huk listritum,  Piruw Sapan llaqtapi.
Wiñay kawsay
Puncha'w kamasqa, Augusto Leguía Umalliq.
Comandante Noel distritu
Comandante Noel distritu icha Kasma Wamp'urani distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Comandante Noel / Distrito de Puerto Casma) Piruw mama llaqtapi huk distritum Kasma pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Kasma Wamp'urani (Puerto Casma) llaqtam.
Witurya listritu
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa La Victoria llaqtam.
Runakuna
190 218 runakuna
China tariksa
China tariksa (Calceolaria sp.) nisqaqa Buliwyapi wiñaq hampi yuram.
Tapukuq sutip rantin
Tapukuq sutip rantin nisqaqa (kastilla simipi: pronombre interrogativo) tapunapaq sutip rantinmi.
190 watakuna kñ
190 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 199 kñ watapi qallarispa 190 kñ watapi puchukarqan.
20 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 200 kñ watapi qallarispa 191 kñ watapi puchukarqan.
Kuyuylla
thumb|250px|right|[[K'irana tiyana.]] Hurutmi (Jurutmi), Usihan (Usijan) icha Kuyuylla nisqakunaqa kuyuylla, q'irumanta, plastikumanta icha q'illaymanta rurasqa wasip ukhunkunapaq imakunam, ahinataq:
Bactrocera fulvifemur
Bactrocera fulvifemur nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta Drew & Hancock, 1994.
Comandante Noel distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
883
883 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Roblox
rikchacha|Robloxqta riqsinapaq rikch'an. rikchacha|Roblox Studio qamllapaq puklla kamanapaq Robloxqa huk llikapi puklla patapatam, puklla kamay llikacham ima, Roblox Corporationpa wiñarichisqan, chaymi ruwaqkunata pukllakunata wakichiyta atin, wak ruwaqpa kamasqan pukllakunatapis pukllayta atin. David Baszuckiwan, Erik Casselwan 2004 watapi kamasqa, 2006 watapi kacharisqa, chay patapataqa achka rikch'aq-t'aqakunap ruwaq-kamasqan pukllakunatam chaskikun, Lua wakichiy simipi kamachina qillqasqa. Yaqa tukuy Robloxpata wiñay kawsanpaq, chayqa huch'uyllan karqan, patapatahina hinallataq ruruchihina. Roblox 2010 watakunapi iskay kaq kuskanpi usqhaylla wiñayta qallarirqan, kay wiñayninqa COVID-19 unquywanmi usqhaylla wiñarqan.
Kapinuta kantun
Kapinuta kantun (kastilla simipi: Capinota) nisqaqa Buliwya suyupi huk kantunmi, Quchapampa suyupi, Kapinuta pruwinsyapi, Kapinuta munisipyupi. Uma llaqtanqa Kapinuta llaqtam.
Hatun pillunkuy
thumb|right|300px|[[Katharina pillunkuy, mana pasaq hatun pillunkuy uralan Atlantiku mama quchuapi, Mamallaqtapura Ch'usaqpi Tiyanamanta rikusqa 26 ñiqin pawqar waray killapi 2004.]] thumb|right|300px|Akapana Ivan Hatun pillunkuy, Khunu wayra icha Akapana (hurakan) nisqaqa ancha hatun k'itipi pillunkuq, ancha sinchita phukuq wayram.
Chay hatun pillunkuykunaqa achka imakunatapas apakuyta atinmi, runakunata anchata llakichispa.
Zamora Chinchipi marka
Zamora Chinchipi marka nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk markam. Uma llaqtanqa Zamora llaqtam.
Pulitika Rakiy
Isqun kitinmi kan.
Runakuna
Zamora Chinchipi markapiqa Sarakuru Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa kay kitillikunapi kawsanku:
210 watakuna kñ
210 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 219 kñ watapi qallarispa 210 kñ watapi puchukarqan.
22 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 220 kñ watapi qallarispa 211 kñ watapi puchukarqan.
Nuriqi
Nurwiqa icha Nuriqi (Norge) nisqaqa Iwrupapi huk mamallaqtam. Uma llaqtanqa Oslo llaqtam.
Nursuyu
Titanyu
Titanyu icha Titaniyum, Ti (musuq latin simipi: Titanium) nisqaqa huk q'illaymi.
Martinik
rikchacha|Martiniku wat'ap tarikuynin Martinik icha Martiniku nisqaqa (pharansis simipi: Martinique) Chawpi Awya Yalap Wat'ankunapi huk wat'am, phransis kulunyam.
Chakra
thumb|right|[[Sara chakra.]] Chakra nisqapiqa chakra yurakunatam tarpunchik rurukunap, papakunap, riwi murukunap puqunanpaq, mikhunanchik tukunanpaq.
Suyt'uqucha (Apurimaq)
Suyt'uqucha (kastilla qillqaypi Situcocha, Suitoccocha, Suytuccocha, Suitocha, Sutococha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk qucham, Apurimaq suyupi, Antawaylla pruwinsyapi, Antawaylla distritupi.
884
884 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Quturapi distritu
Wiñay kawsay
Kamachi 24042 Distritu kamasqa watakama, Fernando Belaúnde Umalliq.
Runakuna
1 598 runakuna (760 qhari, 838 warmi)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Masamari distritu
Masamari distritu (kastilla simipi: Distrito de Mazamari) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Satipu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Masamari llaqtam.
Mana chaninchaq sutip rantin
Mana chaninchaq sutip rantin nisqaqa (kastilla simipi: pronombre indefinido) mana sut'i chhikayuq sutip rantinmi.
885
885 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Karachi
Karachi llaqtaqa Pakistan mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Warukuntu distritu
Warukuntu distritu (kastilla simipi: distrito  de Huarocondo) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Anta  pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Warukuntu llaqtam.
Simikuna
Distritupi aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Pampa sapatillan
Pampa sapatillan (Calceolaria lobata) nisqaqa Buliwyapi wiñaq hampi yuram.
Natiqucha
Natiqucha (Lago Huaron,Lago Huarón,Lago Naticocha,Laguna Huaron,Laguna Huarón) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Pasqu suyupi, huk qucham.
Puerto Villarroel
Puerto Villarroel (kastilla simipi: Puerto Villarroel) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Quchapampa suyupi, Tutura pruwinsyapi, huk llaqtam, Puerto Villarroel munisipyup uma llaqtanmi.
886
886 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Kiwi yura
Kiwi yura nisqaqa huk wayuq yuram, waska yuram, q'umir rurunkuna kiwi nisqam.
Qupaqhawana munisipyu
thumb|right|200px|[[Titiqaqa qucha patan, Qupaqhawana]] thumb|right|200px|[[Pallanchikpa basilikan (Qupaqhawanapi)|Pallanchikpa basilikan, Qupaqhawana]] Qupaqhawana munisipyu  nisqaqa (kastilla simipi: Municipio de Copacabana) huk ñiqin munisipyu Manqu Qhapaq pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Qupaqhawana llaqtam.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Simikuna
Munisipyupiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Kachachi distritu
Kachachi distritu (kastilla simipi: Distrito de Cachachi) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Kachachi llaqtam.
Valera distritu
Valera distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Valera) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Amarumayu suyupi, Bongará pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Valera llaqtam.
220 watakuna kñ
220 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 229 kñ watapi qallarispa 220 kñ watapi puchukarqan.
Richard Wagner
200px|thumb|right|Richard Wagner 200px|thumb|right|Richard & Cosima Wagner
Wilhelm Richard Wagner sutiyuq runaqa ( paqarisqa Leipzig llaqtapi, Alimanyapi; Venezia llaqtapi; wañusqa Italyapi) aliman takichaqmi karqan.
TensorFlow
rikchacha|[[Google|Googleqpata Tenserflow riqsinapaq rikch'arinan.]] TensorFlow huk yanqalla, kicha pukyu qillqa ima llamp'ukaq ñawiriywasi makiq yachaypaq chaymanta kapchisqa yachaypaq. Kayqa huk ruwaykunapi llamk'achiy atikun ichaqa huk partikular inphukiyuq kay kapasitasiyun kaqpi chaymanta inphirinsiya kaqpi ukhu ankucha llika kaqpi.
TensorFlow Google Brain huñu kaqwan ruwasqa karqan Google ukhupi llamk'achinapaq mask'aypi chaymanta ruwaypi. Qallariy llamk'ayqa Apache Lisinsiya 2.0 nisqawanmi 2015 watapi lluqsirqan Googleqa TensorFlow nisqap musuqchasqa kaqnintam lluqsichirqan, TensorFlow 2.0 sutiyuq, 2019 watapi sitwa killapi.
Outlook
rikchacha|Outlookqta riqsinapaq rikch'an Outlook huk webchaski icha e-chaski yanapakuymi, Microsoft 365 ruru ayllumanta hukninmi. Chaski, Kalindariyu, tinkiykuna, ruwanakuna yanapakuykunata qun.
TensorFlow
TensorFlow nisqaqa achka imaymana programacion simikunapim llamk'achiy atikun, Python, JavaScript, C++, Java nisqapas. Kay "flexibilidad" nisqa achka imaymana sikturkunapi achka ruwaykunaman mañakun.
Outlook
1996 watapi Sabeer Bhatiawan Jack Smithwan Hotmail sutiwan kamasqa, Microsoft 1997 watapi rantisqa karqan yaqa 400 hunu dularwan chaymanta musuqmanta qallarisqa MSN Hotmail, qhipaman Windows Live Hotmail nisqaman musuqmanta sutichasqa Windows Kawsay suite rurukunap huknin kaqninhina. Microsoft Hotmail nisqamanta pisi pisimanta 2011 watapi Ukturi killapi qarqurqan, 2012 watapi Outlook.com nisqahina llamk'ayta musuqmanta qallarichirqan.
Usa qachu
Usa qachu (Avena barbata) nisqaqa huk qachu yuram, rikch'aq awinam, Awya Yalapi musuq yuram, Iwrupamanta apamusqa.
Outlook
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
José Figueres
José María Hipólito Figueres Ferrer sutiyuq runaqa (* 25 ñiqin tarpuy killapi 1906 paqarisqa San Ramón llaqtapi - 8 ñiqin inti raymi killapi 1990 wañusqa San José llaqtapi ). Kustarika mama llaqtap pulitiku karqan.
Khipa qachu
Khipa qachu icha Chirisuyla (Lolium temulentum) nisqaqa huk qachu yuram, Awya Yalapi musuq yuram, Iwrupamanta apamusqa. Khipa qhachuqa miyusapa kaspa triyumanmi rikch'akun, chayrayku runap ancha millanayasqan quram.
887
887 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
José Figueres
1859 watamanta 1863 watakama ñawpaq kuti Kustarikapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Marià Figueres i Forges; Mama:  Francesca Ferrer i Minguella Ñawpaq warmi: Henrietta Boggs Long / Karen Olsen Beck Churinkuna: José Marti wan Meta Shannon (Muni) Figueres Boggs / José María, Karen Christiana, Michael Mariano wan Kirsten Figueres Olsen.
Yachaywasi: Colegio Seminario wan Liceo de Costa Rica.
TensorFlow
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Bucay kiti
Bucay kiti icha General Antonio Elizalde kiti (kastilla simipi: Cantón Bucay / Cantón General Antonio Elizalde) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Wayas markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Bucay (General Antonio Elizalde) llaqtam.
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
250 watakuna kñ
250 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 259 kñ watapi qallarispa 250 kñ watapi puchukarqan.
Malla
Malla (kastilla simipi: Malla) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Kimsa Krus wallapi, Chuqiyapu suyupi, José Ramón Loayza pruwinsyapi, Malla munisipyup uma llaqtanmi.
Hampichikuq
Hanpichikuq (Que se hace curar, medicinar o tratar con el médico.)
Wila Lluxita
Wila Lluxita (Aymara simi wila puka, yawar, lluxi lluqlla, -ta Aymara sutipaq k'askaq (-manta), "puka lluqllamanta", kastilla qillqaypi: Wila Luxita, Wila Llojeta, Huilallojeta) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi huk urqum. Pikchunqa mama quchamanta 5.244 mitrum aswan hanaq. Kay urquqa Qhapaq Wallapi tiyan, Chuqiyapu suyupi, Lariqaqa pruwinsyapi, Wanay munisipyupi, Janq'u Quta qhichwapi, Janq'u Laya, Janq'u Uyu, Mullu Apachita, Pasu Mullu urqukunañiq.
240 watakuna kñ
240 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 249 kñ watapi qallarispa 240 kñ watapi puchukarqan.
25 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 250 kñ watapi qallarispa 241 kñ watapi puchukarqan.
Bactrocera fulvoabdominalis
Bactrocera fulvoabdominalis nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta White & Evenhuis, 1999.
230 watakuna kñ
230 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 239 kñ watapi qallarispa 230 kñ watapi puchukarqan.
Rafael Caldera
Rafael Antonio Caldera Rodríguez sutiyuq runaqa (* paqarisqa San Felipe llaqtapi - †  wañusqa Caracas llaqtapi) huk Winisuylanu taripay amachaq wan pulitikumi, kawpaqpas karqan.
Tayta: Caldera; Mama: Rodríguez.
Robert Shaw
thumb|right|250px| Robert Archibald Shaw sutiyuq runaqa, icha Robert Shaw ( paqarisqa Westhoughton llaqtapi -  wañusqa Tourkamedy llaqtapi) huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan.
Stevie Wonder
Stevland Hardaway Morris sutiyuq runaqa, icha Stevie Wonder (* paqarisqa Saginaw llaqtapi - ) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq soul, jazz, takichaq, yatana qallwa waqachiq wan takiqmi qarqan.
Jon Voight
thumb|right|260px| Jon Voight, 2000 Jon Jonathan Vincent Voight sutiyuq runaqa, icha «Jon» Voight ( paqarisqa Yonkers llaqtapi - ) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaq runam.
Stevie Wonder
Taytan: Calvin Morris; Maman: Lula Mae Hardaway. Warmi: Syreeta Wright. Churinkuna: Aisha Morris wan Keita Morris.
Bactrocera fulvipes
Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta Perkins, 1938.
Robert Shaw
Taytan: Thomas Shaw; Maman: Doreen Avery. Warmikuna: Jennifer Bourke (1952–1963) / Mary Ure (1963–1975) / Virginia Jansen (1977–1978). Churinkuna:	 	Deborah Shaw (1953), Penelope Shaw, Rachel Shaw, Katherine Shaw, Elizabeth Shaw (1963) Hannah Shaw, Ian Shaw (1969), Colin Shaw, Charles Shaw (1961) wan Thomas Shaw (1977).
Willkapampa kantun
Willkapampa kantun (kastilla simipi: Villcabamba) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Quchapampa suyupi, Kapinuta pruwinsyapi, Kapinuta munisipyupi. Uma llaqtanqa Willkapampa llaqtam.
Jon Voight
Taytan: Elmer (Voytka) Voight; Maman: Barbara Kamp. Warmikuna: Lauri Peters (1962-1969) / Marcheline Bertrand (1971-1978). Churinkuna: James Haven (1973) wan Angelina Jolie (1975).
Rafael Caldera
Mama:
Jon Voight
Alma mater:
Rafael Caldera
Warmikuna:
Yachay wasi: Liceo Andrès Bello.
260 watakuna kñ
260 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 269 kñ watapi qallarispa 260 kñ watapi puchukarqan.
27 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 270 kñ watapi qallarispa 261 kñ watapi puchukarqan.
888
888 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Dinko Dermendzhiev
Dinko Tsvetkov Dermendzhiev ( Динко Дерменджиев) sutiyuq runaqa (* paqarisqa Plovdiv llaqtapi -  wañusqa Plovdiv llaqtapi) huk 🇧🇬 Bulgarya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiq karqan.
890
890 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Ivirgarzama
Ivirgarzama (kastilla simipi: Ivirgarzama) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Quchapampa suyupi, Tutura pruwinsyapi, Puerto Villarroel munisipyupi, Ivirgarzama kantunpa uma llaqtanmi.
Gioacchino Rossini
thumb|Gioacchino Rossini. Gioacchino Rossini sutiyuq runaqa (* paqarisqa Pesaro llaqtapi -    wañusqa Paris llaqtapi Ransiyapi), huk italyanu takichaqmi karqan.
889
889 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Saqaqa munisipyu
Saqaqa munisipyu (kastilla qillqaypi Municipio de Sacaca) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Alonso de Ibáñez pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Saqaqa llaqtam.
Taqna distritu
Taqna distritu (kastilla simipi: Distrito de Tacna) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Taqna suyupi, Taqna pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Taqna llaqtam.
Saqaqa munisipyu
Kantunkuna
Kimsa kantunmi kan.
Taqna distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Saqaqa munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa awanta Qhichwa runakunam, Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Taqna distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Chitu distritu
Chitu distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Cheto) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Chachapuyas pruwinsyapi, Amarumayu suyupi. Uma llaqtanqa Chitu llaqtam.
Thanispampa
Thanispampa icha Thanishpampa (Thanish simipi: Danmark, Kastilla simipi: Dinamarca) Iwrupapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa København llaqtam.
280 watakuna kñ
280 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 289 kñ watapi qallarispa 280 kñ watapi puchukarqan.
Runtuy
Runtuy (kastilla simipi: San Juan de Rontoy) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Antonio Raymondi pruwinsyapi, Anqash suyupi, Runtuy distritup uma llaqtanmi.
Arani qucha
Arani qucha icha Araré qucha (kastilla simipi: Laguna Arani / Laguna de Araré) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, huk qucham, Beni suyupi, Marbán pruwinsyapi, Luritu munisipyupi, Luritu kantunpi.
Bactrocera furfurosa
Bactrocera furfurosa nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta Drew, 1989.
Qhiti
Qhiti icha Wanwa (familia Culicidae) nisqakunaqa yawar ch'unqaq ch'iti ch'uspikunam. Qirisankunaqa yakupim kawsan. Huk rikch'aqkunaqa chukchuta huk unquykunatapas apan.
Sumaqpampa distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Wankapampa distritu (Pasqu)
Wankapampa distritu (kastilla simipi: Distrito de Huancabamba ) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Uqshapampa pruwinsyapi, Pasqu suyupi. Uma llaqtanqa Wankapampa llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Iskandyu
Iskandyu, Sc (musuq latin simipi: Scandium) nisqaqa huk q'illaymi.
270 watakuna kñ
270 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 279 kñ watapi qallarispa 270 kñ watapi puchukarqan.
28 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 280 kñ watapi qallarispa 271 kñ watapi puchukarqan.
891
891 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Nut'u sapatillan
Nut'u sapatillan (Calceolaria trifida) nisqaqa Buliwyapi wiñaq hampi yuram.
T'unaqhawana
rikchacha|T'unaqhawana T'unaqhawana, Ch'iñiqhawana icha Mikruqhawana (Ñawpaq Iliniki simimanta: μικρός 'huch'uy', σκοπέω 'qhaway', chaymata Qhishwanchispi qhawana) kayqa huk hamut'ay wasi llamk'achisqa, q'ala ñawiwan mana rikuy atina huch'uy kaqkunata qhawanapaq. T'una yachay huch'uy imayaykunata, pawakunatapis t'unaqhawana t'aqwiyta hamut'aypaq. T'una chhika nisqaqa ñawiwan mana rikuy atiychu, mana t'unaqhawanawan yanapachikuspaqa.
Mulina listritu
La Molina distritu; (kastilla simipi: distrito de La Molina) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
Jara qucha
Jara qucha (kastilla simipi: Laguna Jara) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Beni suyupi, huk qucham.
Mulina listritu
Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa 6 ñiqin hatun puquy killapi 1962 watapi, Manuel Prado Umalliq.
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa La Molina llaqtam.
Runakuna
124 468 runakuna
Tarpuy awina
Tarpuy awina icha Awina chaylla (Avena sativa) nisqaqa huk riwi yuram, Awya Yalapi musuq yuram, Iwrupamanta apamusqa. Yanusqa murunkunatam mikhunchik. Uywakunatam awinawan mikhuchinchik.
Mulina listritu
Llaqtap amachana santun
thumb|right|280px|Pachakamilla Kristu - La Molina distritu
Limatampu distritu
Limatampu distritu; (kastilla simipi: distrito de Limatambo) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Anta  pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Limatampu llaqtam.
Simikuna
Distritupi aswanta qhichwa simitam rimanku.
Yawtan distritu
Yawtan distritu; (kastilla simipi: Distrito de Yaután) nisqaqa huk distritum Kasma pruwinsyapi, Anqash suyupi, Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Yawtan llaqtam.
Limatampu distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Yawtan distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
Luis Muñoz Marín
José Luis Alberto Muñoz Marín sutiyuq runaqa (* 18 ñiqin hatun puquy killapi 1898 watapi paqarisqa San Juan llaqtapi - 30 ñiqin ayriway killapi 1980 watapi wañusqa San Juan llaqtapi ). Burinkin mama llaqtap qillqaq, pulitiku wan willay kamayuqsi runa karqan.
Yawtan distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Limatampu distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Yawtan distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Luis Muñoz Marín
1949 watamanta 1965 watakama ñawpaq kuti Burinkinpa Kamachiq runanin karqan.
Yawtan distritu
Simikuna
Pukyu:
Awqaq sipaskuna mayu
thumb|left|Amarumayu thumb|right|290px|Amarumayu purimuq mayukunawan Awqaq sipaskuna mayu (kastilla simipi, purtuyis simipi: Amazonas) nisqaqa Tiksi muyuntinpi lliwmanta aswan hatun, 6,400 km suni mayum. Piruwpiqa Ukayali Awriq mayukunap tinkunpi paqarispa, sach'a-sach'anta Atlantiku mama quchaman kallpan. Chay hatun AmaruAwqaq sipas mayup sach'a suyuntaqa Awqaq sipas sachasapa nispa ninchikmi.
Luis Muñoz Marín
Tayta: ; Mama: Ñawpaq warmi: Muna Lee (1919-1947) / Inés Mendoza (1947) Churinkuna: Luis wan Munita / Viviana wan Victoria.
Yamwraspampa distritu
Yamwraspampa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Yambrasbamba) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Amarumayu suyupi, Bongará pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Yamwraspampa llaqtam.
Luis Muñoz Marín
Yachaywasi:
Alma mater: 🇺🇸 Georgetown Yachay Sunturnin.
Yuraq tiqri
rikchacha| Singapur Zoo-yachay nisqapi huk kaptiwu yuraq tiqri Yuraq tiqri icha Yuraqchasqa tiqri nisqaqa Quntimanta tiqri nisqap liwkistiku llimphiy nisqa rikch'aynin uywa. Sallqapiqa sapakuti willakun Indiya icha Warat suyukunapi Madhya Pradesh, Assam, Qunti Wanla, Bihar, Odisha, Sunderbans suyupi, astawantataq ñawpaq Rewa suyupi. Tiqripa yana chiru llimphinkunayuq, ichataq yuraq icha yaqa-yuraq punchuyuq.
Pukyukuna
<references group="" responsive="0">
Chakra kamay
Chakra kamay nisqaqa runap chakrankunapi yapuynin, tarpuynin, aymurayninpas, chay yurakuna puqunanpaq, mikhunanchik tukunanpaq.
Tukuy chakra kamay, michiypas allpa llamk'ay ninchik.
Upyana
thumb|right|200px|Upyana thumb|right|200px| Upyana (QSHKS qillqaypi ufyana, ukyana, uxyana icha ujyana) ima upyanapaqpas, yaku hina.
Lliwmanta aswan allin upyanaqa ch'uya yakum. Kaymi huk upyanakuna:
María de León Bello y Delgado
María de León Bello y Delgado (* 23 ñiqin pawqar waray killapi 1643 watapi paqarisqa El Sauzal, Tenerife, Ispaña - † 15 ñiqin hatun puquy killapi 1731, San Cristóbal de La Laguna, Tenerife, Ispaña) sutiyuq warmiqa huk kathuliku mistica karqan.
15 ñiqin hatun puquy killapi María de León Bello y Delgado raymi p'unchawninmi.
Tayta: Andrés de León y Bello; Mama: María Delgado y Perera.
São Paulo
San Pawlu (purtuyis simipi: São Paulo) llaqtaqa Brasil mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
San Pawlupiqa 11.016.703 runakunam kawsachkanku.
Yachachiy
right|200px|thumb|Estação da Luz
Wasi qata
Wasi qata nisqaqa wasip qatananmi, paramanta, rit'imanta, wayramanta amachanapaq.
300 watakuna kñ
300 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 309 kñ watapi qallarispa 300 kñ watapi puchukarqan.
31 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 310 kñ watapi qallarispa 301 kñ watapi puchukarqan.
Abimael Guzmán
Abimael Guzmán sutiyuqqa (3 ñiqin qhapaq raymi killapi 1934 paqarisqa Ariqipa llaqtapi, Perupi - 2021) huk piruwanu mama llaqtayuq yachay wayllukuq runam, K'anchaq Ñanpa kamariqninmi.
1960 watakunapi Wamanqa llaqtapi Mama Llaqtap San Kristuwal Yachay Sunturninpi yachachiqsi kaspa Piruwanu Kumunista Partidumanta t'aqakusqa Piruwanu Kumunista Partidu - Puka Unancha nisqamanta t'aqakuspa maoista K'anchaq Ñan nisqa tantanakuyta kamarirqan.
1980 watapi Ayakuchu suyupi maqanakuyta qallarirqan. Wankurisqankuna Guzmántaqa presidente Gonzalo nirqanmi.
Achka sipisqan runakunarayku chakra runapura ancha chiqnisqam tukurqan. Alberto Fujimori piruwanu umalliq kachkaptin, 12 ñiqin tarpuy killapi 1992 p'unchawpiqa GEIN (Grupo Especial de Inteligencia) nisqa pakasqa pulisiyam Abimael Guzmánta Lima llaqtapi hap'irqan. Chaymantapachaqa samk'ay wasipim tiyachkan.
310 watakuna kñ
310 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 319 kñ watapi qallarispa 310 kñ watapi puchukarqan.
32 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 320 kñ watapi qallarispa 311 kñ watapi puchukarqan.
Ullaraya distritu
Ullaraya distritu (kastilla simipi: Distrito de Ollaraya) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Punu suyupi, Yunkuyu pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Ullaraya llaqtam (409 runa, 2007 watapi).
Wiñay kawsay
Kamachi 24019 distritu kamasqa watakama 7 ñiqin qhapaq raymi killapi 1984 watapi, Fernando Belaúnde Umalliq.
Runakuna
4 644 runakuna (2 315 qhari, 2329 warmi)
Simikuna
Pukyu:
892
892 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Beth Carvalho
thumb|right|270px|Beth Carvalho (1946-2019). Elizabeth Santos Leal de Carvalho sutiyuq warmiqa, icha Beth Carvalho (  paqarisqa Rio de Janeiro llaqtapi  -   wañusqa Rio de Janeiro llaqtapi  ) huk 🇧🇷 mama llaqtayuq yatana qallwa waqachiq, takiq wan takichaqmi karqan.
Taytan: ; Maman:. Qusankuna:	Édson Cegonha Churinkuna: Luana Carvalho.
Plutun (tuna puriq quyllur)
thumb|right|250px|Plutun, Kharunti nisqa satilitinwan. Plutun (latin simimanta: Pluto, kastilla simipi: Plutón; sananchakuna:, ) nisqaqa intimanta iskay karu kaq tuna puriq quyllurmi inti llikapi. Quyllur kamayuqkunaqa 2006 watakama Plutunta intimanta isqun karu kaq puriq quyllurtam nirqan.
San Pidru Tikina munisipyu
San Pidru Tikina munisipyu nisqaqa (kastilla simipi: Municipio de San Pedro de Tiquina) iskay ñiqin munisipyu Manqu Qhapaq pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa San Pidru Tikina llaqtam.
Plutun (tuna puriq quyllur)
18-II p'unchawpi 1930 watapi Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq Clyde William Tombaugh sutiyuq quyllur qhawaqsi (1906-1997) tarirqan.
San Pidru Tikina munisipyu
Kantunkuna
San Pidru Tikina munisipyupiqa pichqa kantunmi.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.