cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kashamarkilla distritu
Image:Cajamarquilla.png| Kashamarkilla distritu (kastilla simipi: Distrito de Cajamarquilla) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, Uqrus pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Kashamarkilla llaqtam (421 runa, 2007 watapi).
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
José Miguel de Velasco pruwinsya
José Miguel de Velasco pruwinsya (aymara simipi: José Miguel de Velasco jisk'a suyu; kastilla simipi: José Miguel de Velasco) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Santa Krus suyupi. Uma llaqtanqa San Inasyu llaqtam.
Alawsi kiti
Runakuna
Alawsi kitipiqa Puruha Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa kay kitillikunapi kawsanku: Alawsi kitilli, Achupallas kitilli, Wasuntu kitilli, Multitud kitilli, Pumallakta kitilli, Sibambe kitilli, Tixan kitilli.
Kashamarkilla distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
José Miguel de Velasco pruwinsya
Kay pruwinsyaqa umalliq José Miguel de Velascomantam sutichasqa.
Pulitika Rakiy
Kimsa munisipyunmi kan:
Kashamarkilla distritu
Simikuna
Pukyu:
José Miguel de Velasco pruwinsya
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
José Miguel de Velasco pruwinsyapiqa kastilla simitam lliwmanta astawan rimanku.
Karu puriy
thumb|right|200px|Inlisya, [[San Inasyu]]
Kaypipas qhaway
thumb|left|140px|José Miguel de Velasco
Wayrunqu
Wayrunqu (genus Xylocopa) nisqakunaqa huk hatun sallqa lachiwakunam. Mayninpi mana sisachaspa tuktup wayta raphinkunata p'itispa tuktu misk'ita suwankum.
Luriway
Luriway (kastilla simipi: Luribay) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, huk llaqtam, José Ramón Loayza pruwinsyap uma llaqtanmi.
Muruna kiti
Pulitika Rakiy
Isqun kitillinmi kan (kamasqa):
Runakuna 2001 watapi:
Commodore 64 Games System
Commodore 64 Games System nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Commodore sutiyuqpa rurasqanmi, Commodore TV Game nisqap qatiqninmi, Commodore CDTV nisqap ñawpaqninmi.
Amiga CD32
Amiga CD32 nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Commodore sutiyuqpa rurasqanmi, Commodore CDTV nisqap qatiqninmi.
Hawaqucha
thumb|right|290px|[[Waywash walla (NASA), lluq'i: Hawaqucha, Sultiraqucha]] Hawaqucha (kastilla qillqaypi: Lago Jahuacocha) nisqaqa Antikunapi, Piruw mama llaqtapi, huk qucham, Waywash wallapi, Anqash suyupi, Bolognesi pruwinsyapi, Paqllun distritupi, Sultiraqucha ñiqpi. thumb|left|130px|[[Hirishhanka rit'i urqu Hawaquchamanta rikusqa]]
Urqu raki-raki
Urqu raki-rakip saphintaqa llamk'achinku kinwara unquyta hampinapaq, miyunwan chay atamkunata wañuchinmi.
Yawri
thumb|Q'aytuchasqa yawri. Yawri icha Akwa, ankash rimaypi Awha nisqaqa siranapaq irramintacham, asirumanta icha huk q'illaymanta rurasqa. Yawrip huk larunpi hutk'ucham. Chay hutk'uchantaqa q'aytutam pusanchik, siranapaq.
Carlos Galván
Carlos Alberto Galván sutiyuq runaqa ( * paqarisqa Pontevedra llaqtapi, Arhintina mama llaqtapi) huk Arhintina mama llaqtayuq wan Universitario de Deportes piluta hayt'aqmi.
Kallpanchana yachay
Kallpanchana yachay (Inlish simimanta reinforcement learning) nisqaqa makiq yachaypa huknin, imaynatam yuyaysapa ruwachiqkuna huk mamapachapi ruwaykunata ruwananku chaymanta qullqi huñusqa yuyayta astawan hatun kananpaq. Kallpanchana yachayqa kimsa makiq yachay paradigmakunamanta huknin, qhawasqa yachay, mana qhawasqa yachaywan kuska.
TurboGrafx-16
TurboGrafx-16 nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy NEC sutiyuqpa rurasqanmi, PC-FX nisqap ñawpaqninmi.
Kallpanchana yachay
Kallpanchana yachayqa qawarisqa yachaymantaqa hukniraq, mana itikitasqa yaykunan/lluqsinan pariskunata qawachinapaq, chaynallataq mana ura-uptimu ruwaykunata sut’imanta allichanapaq necesitasqanrayku. Astawanpiss aswanta qhawarikun huk yanatin tariypi wamp'uy (mana saywitisqa hallp'a), wamp'uy (kunan yachaykunamanta).
Pukyukuna
<references group="" responsive="0">
Wikipidiya:Allinmi hamusqaykichik
<div style="border:3px solid #fc0;padding:.5em 1em 1em 1em;border-top:none;background-color:#ffdaf;color:000"> Qhawariy "qillqay" nisqa ñit'inata, llapa qillqap hawa rakinpi. Wikipidiyapiqa, munaspalla lliw p'anqakunatam llamk'apuyta atinki, hallch'asqa ruraqpa sutiykiwan icha mana hallch'asqa.
Imataq Wikipidiya?
frame|right|Qillqay nisqapi ukucha antachawan ñit'iy qillqata allichanapaq. Wikipidiyaqa insiklupidiyam, ruraqninkunap ayninakuspan rurasqan. Achka runakunam tarinakun Wikipidiyata allinchaykuspan. Llamk'apusqankunataqa wiñay kawsay p'anqapim, ñaqha hukchasqa p'anqapipas rikunki. Wandaluchasqa p'anqakunaqa utqaylla kutichisqam kanku.
Ima hinatataq yanapayman?
Ama mancharikuychu Wikipidiyap p'anqankunata allinchayta—ima p'anqatapas llamk'apuriy: Sinchilla wapulla p'anqakunata allinchay. Chay hinatam kay Wikipidiyamantaqa lliwmanta allin willay pukyutam rurasunchik.
<div style="float:right;clear:right;font-size:100%;width:400px;max-width:60%;margin:1ex 0 1ex 1ex;border:1px solid #fc0;padding:.3em;text-align:center;background-color:#ff9;">Allin yuyayta hap'inayaspaykiqa, ñawiriy astawan llamk'apuymanta''' >> Llamk'apuyqa ancha atinallam:
Constance Markievicz
thumb|right|250px| Constance Markievicz (1868-2017) Constance Georgine Gore-Booth sutiyuq warmiqa, Constance Markievicz (* paqarisqa London llaqtapi -  wañusqa Dublin llaqtapi), huk 🇮🇪 mama llaqtayuq pulitiku wan ankalli qarqan.
Taytanː Henry Gore-Booth; Maman: Georgina Hill. Qusan: Casimir Markiewicz. Churi: Maeve Markievicz (1901–1962)
Wilbur Smith
Wilbur Smith (  paqarisqa Kabwe, llaqtapi - 2021), huk / mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan, papa huñuka  The Courtney Novels
Mana qhawasqa yachay
Qhawasqa yachaymanta chiqanpi maypichus datokuna huk yachaqwan etiquetasqa kanku, e.g. etiquetado huk "llump'u" utaq "challwa" hina, mana qhawasqa métodos rikuchinku kikin organizacionta mayqinchus hap'in patrones hina probabilidad densidades hina utaq huk combinación neural característica munasqakuna codificasqa makina llasayninpi chaymanta activaciones kaqpi. Waq patakuna ispiktru qhawaypi kanku kallpachay yachay maypichus makinaman huk yupay ruway puntuaciónllata qusqa kanku pusaq hina, chaymanta kuska qhawasqa yachay maypichus huk huch’uy t’aqa willakuy etiquetasqa kachkan.
606
606 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Durán
Durán icha Eloy Alfaro nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Wayas markap uma llaqtanmi. Durán llaqtapiqa 174.531 runakunam kawsachkanku (2001).
Markapumaqucha
Markapumaqucha (kastilla qillqaypi: Marcapomacocha) nisqaqa Piruw llaqtapi, huk qucham Hunin suyupi, Yawli pruwinsyapi, Markapumaqucha distritupi.
Yusala qucha
Yusala qucha (kastilla simipi: Laguna Yusala) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Beni suyupi, huk qucham.
Sultiruqucha
Sultiruqucha (kastilla qillqaypi: Lago Solterococha / Solteracocha) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk qucham Waywash wallapi, Anqash suyupi, Bolognesi pruwinsyapi, Paqllun distritupi, Hawaqucha ñiqpi.
RCA Studio II
RCA Studio II nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy RCA sutiyuqpa rurasqanmi.
Düsseldorf
Düsseldorf llaqtaqa Alimanya mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Nordrhein-Westfalen suyupi. Düsseldorf llaqtapiqa 581.122 runakunam kawsachkanku (2007 watapi).
Tragadero qucha
Tragadero (kastilla simipi: Laguna Tragadero) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Hunin suyupi.
Sumaqñawch'i listritu
Punta Hermosa distritu; (kastilla simipi: distrito de Punta Hermosa) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Lima suyupi, Piruw mama llaqtapi.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Wamuti
Wamuti (kastilla simipi: Guamote) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Chimpurasu markapi, huk llaqtam, Wamuti kitip uma llaqtanmi.
Sumaqñawch'i listritu
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Punta Hermosa llaqtam.
Runakuna
4676 runakuna
607
607 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Kusi wallpa
Kusi wallpa; Qinti; Tika; Waskar pawkar; Siwar (constelación del colibrí). Warani.
Tuyru Tuyru kantun
Tuyru kantun icha Tuyru Tuyru kantun (kastilla simipi: Tuero Tuero / Tuero / Tuero Saavedra / Saavedra) nisqaqa huk kantunmi Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, Cornelio Saavedra pruwinsyapi, Betanzos munisipyupi.
Rikch'aq wañuy
thumb|[[Dodo, Mawrisyu kawsasqa wañusqaña pisqu rikch'aq.]] thumb|[[Dilophosaurus, huk dinusawru, wañusqaña rikch'aq.]] Rikch'aq wañuy nisqaqa huk uywa, yura icha k'allampa rikch'aqman tukuy kapuqninkunap wañuyninmi. Huk rikch'aq wañuspaqa, manañam hayk'appas paqarimunqachu.
Ricardo Elías
Tayta: Antionio Elías de la Quintana; Mama: Aurelia Arias de la Torre.
Warmi:. Yuqanaka:.
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin.
Rikch'aq wañuy
Rikch'aqkunaqa wañun sallqa pachapi chikanyaykunarayku - ahinataq tukuy Dinusawru rikch'aqkuna 65 hunu ñaqhas - ichataq runap ruraykunaraykum, ahinataq Mawrisyu wat'api kawsasqa dodo, ancha ñawpa pachataq mamutchá.
Genaro
Genaro (italya simipi: Gennaro), Pichanapas santu sutiyuq runaqa (* 3 ñiqin pachakwata paqarisqa Napoli llaqtapi - † 305 wañusqa Pozzuoli llaqtapi) huk kathulikuSantu karqan.
Benevento Hatun yaya.
19 ñiqin tarpuy killapi San Genaroraymi p'unchawninmi.
Antarapa distritu
Antarapa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Andarapa) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Antawaylla pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Antarapa llaqtam.
Genaro
Tayta: ; Mama:.
Antarapa distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Genaro
Hawa t'inkikuna
thumbnail|100px|left|San Genaro martiryu.
Takana
thumb|Takana. Takana icha Martillu nisqaqa takanapaq irraminta nisqa llamk'anam, khillay k'ulluwan q'iru k'aspim. Takanawanqa kilampu icha klawu nisqa takarpuchakunatam q'iruman takanchik. Irrirutaq takanawan irramintakunatam ruran.
Cathal Brugha
thumb|right|250px| Cathal Brugha (1874-1922) Charles William St John Burgess sutiyuq runaqa, Cathal Brugha (* paqarisqa Dublin llaqtapi -  wañusqa Dublin llaqtapi), huk 🇮🇪 mama llaqtayuq pulitiku wan ankalli qarqan.
TV Vader
TV Vader nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Epoch Co. sutiyuqpa rurasqanmi, Cassette TV Game nisqap qatiqninmi, Cassette Vision nisqap ñawpaqninmi.
Cassette Vision
Cassette Vision nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Epoch Co. sutiyuqpa rurasqanmi, TV Vader nisqap qatiqninmi, Super Cassette Vision nisqap ñawpaqninmi.
Cathal Brugha
Taytanː Thomas St John; Maman: Maryanne Flynn. Earmi: Caitlín Kingston. Churinkuna: (6)
Qispiqanchi wamani
Qispiqanchi nisqaqa ("qispi k'anchaq" nisqamantachá; aymara simipi: Qispiqanchi jisk'a suyu; kastilla simipi: Quispicanchi) Qusqu suyupi, Piruwpi, huk wamanim. Uma llaqtanqa Urqus llaqtam.
Allpa saywachi
thumb|left|170px|[[Awsanqati]]
Super Cassette Vision
Super Cassette Vision nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Epoch Co. sutiyuqpa rurasqanmi, Cassette Vision nisqap qatiqninmi.
Qispiqanchi wamani
Uywakuna
thumb|left|170px|[[Siwar q'inti]] Qispiqanchipiqa kay pisqukunam kawsanku:
Llaqta pusaypaq rakiy
Chunka iskayniyuq k'itinnmi kan.
Runakuna
thumb|right|200px|[[Quyllur rit'i 2007 watapi]] Qispiqanchi pruwinsyapiqa Amarakaeri, Qhichwa runakunam tiyanku.
Mirim qucha
Mirim qucha (kastilla simipi: Laguna Mirim / Gaiba Mirim) nisqaqa huk qucham, Pantanal suyupi, Buliwya mama llaqtapi, Santa Krus suyupi, Germán Busch pruwinsyapi, Brasil mama lllaqtapipas, Mato Grosso suyupi.
Yaw sikwanka
Yaw sikwanka (Ramphastos vitellinus) nisqaqa huk pinsham, sikwankam, yana chhukrunayuqmi, yana patpayuq, qhasquntaq q'illum, kinrayninpi patpakuna yuraqmi. Urin Awya Yalapi paray sach'a-sach'akunapim kawsan.
Qispiqanchi wamani
Simikuna
Wamanipiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Pachan simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Juan Bujanda
thumb|right|230px|Juan Bujanda (1792 - 1836) Juan Angel Bujanda Unsuluarte sutiyuq runaqa (* paqarisqa Qusqu llaqtapi - †  wañusqa Santiago de Chile llaqtapi) Piruw mama llaptap Awqaq pusaq wan pulitiku qarqan, Piruwpas Umalliq (1835).
Tayta: Nicolás Bujanda; Mama: Buenaventura Unsuluarte Warmi:. Yuqanaka:.
Qispiqanchi wamani
Simikuna
Pukyu:
Karu puriy
thumb|right|200px|[[Rumiqullqa]]
608
608 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Luis Arias Graziani
Luis Alfonso Arias Graziani sutiyuq runaqa (* paqarisqa Yunkay llaqtapi, Piruwpi - †  wañusqa Limaq llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq Phawaq awqaq suyupa militarpas.
Tayta: Arias;  Mama: Graziani. Warmi: Nelly Rose.
Oggy and the Cockroaches: The Movie
Oggy and the Cockroaches: The Movie (ransis simipi: Oggy et les Cafards, le film, kastilla simipi: Oggy y las cucarachas: La película) nisqaqa 2013 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Olivier Jean-Mariemi. Xilamwan ruruchinapaqmi rurasqa.
Sunin mamallaqta risirwa
Hunin mama llaqta risirwa (kastilla simipi: Reserva Nacional de Junín) suyuqa amachasqam kachkan, Piruw mama llaqtapi, Hunin Pampapi, Hunin suyupi, Hunin distritupi, Qarwamayu distritupi, Unturis distritupi (Hunin pruwinsya), Pasqu suyupipas, Ninaqaqa distritupi, Wiqu distritupipas (Pasqu pruwinsya).
Fauna
thumb|left|150px|Bubulcus ibis
Pisqukuna:
Allpa yaku kawsaqkuna:
Challwakuna:
Chilikris
Chilikris icha Yana uma ichillu (Pionites melanocephalus) nisqaqa Urin Awya Yalapi Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kawsaq lurum, yana umayuq, q'umir raprayuq, yuraq q'illupas qhasquyuqmi.
Llama (Warani)
Llama nisqaqa huk waranim, Qullqaquyllurpi lliwmanta aswan hatun laqha tikllam.
Awkillu qucha
Awkillu qucha (kastilla qillqaypi Auxillo) nisqaqa Antikunapi, Piruw mama llaqtapi, huk qucham Waywash wallapi, Anqash suyupi, Bolognesi pruwinsyapi, Paqllun distritupi, Hawaqucha ñiqpi.
Wankayu
Wankayu nisqaqa (kastilla simipi: Huancayo) huk piruwki hatun llaqtam, Sunin suyup uma llaqtanmi.
Stand by Me Doraemon
Stand by Me Doraemon (nihun simipi: STAND BY ME ドラえもん) nisqaqa 2014 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Ryūichi Yagi, Takashi Yamazakimi. Tohowan ruruchinapaqmi rurasqa.
V.Flash
V.Flash nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hong Kong qallarikuy VTech sutiyuqpa rurasqanmi, V.Smile nisqap qatiqninmi.
Rapachu
Rapachu icha Purum raki-raki (Dryopteris wallichiana) nisqaqa Urin Awya Yalapi kawsaq raki-rakim.
Rapachup saphintaqa llamk'achinku kinwara unquyta hampinapaq, miyunwan chay atamkunata wañuchinmi.
Kumu-kumu yura rikch'aq ayllu
Kumu-kumu yura rikch'aq ayllu (familia Aspleniaceae) nisqaqa huk raki-rakikunap rikch'aq ayllunmi, 700-chá rikch'aqniyuq. Huklla rikch'aqninsi Asplenium sutiyuq, icha chunkachá rikch'aqnin.
NES Classic Edition
Nintendo Entertainment System: NES Classic Edition nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Nintendo sutiyuqpa rurasqanmi.
Wich'i Qucha (Wankayu)
Wich'i Qucha (kastilla qillqaypi: Huichicocha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk qucham, Hunin suyupi, Wankayu pruwinsyapi, Hanan Chunku distritupi.
Champu kiti
Champu kiti (kastilla simipi: Cantón Chambo) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Chimpurasu markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Champu llaqtam.
Pulitika Rakiy
Huk kitillinmi kan (Champu kitilli).
Runakuna
Champu kitipiqa Puruha Kichwa runakunam tiyanku.
610
610 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Stand by Me Doraemon 2
Stand by Me Doraemon 2 (nihun simipi: STAND BY ME ドラえもん 2) nisqaqa 2020 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Ryūichi Yagi, Takashi Yamazakimi. Tohowan ruruchinapaqmi rurasqa.
Rafael Hoyos Rubio
Rafael Hoyos Rubio sutiyuq runaqa (* paqarisqa Kashamarka llaqtapi - †  wañusqa), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq awqaq pusaqpa.
École nationale de l'aviation civile
Wiñay kawsay
École nationale de l'aviation civile, kamarisqa karqan.
Rafael Hoyos Rubio
Taytan: Orestes Hoyos Rocha; Maman: Victoria Rubio Villacorta. Warmi: Nelly De Vinatea. Churinkuna: (6) Rafael, María Victoria, Raúl, Luis, Nelly wan Carmen.
Hatun panda
Hatun panda (Ailuropoda melanoleuca) nisqaqa huk ukumarim, yanapas yuraqpas, Chunwa mama llaqtapi urqukunapi kawsaq. China suru (Bambusa) raphikunatam chillkikunatapas mikhun. Ancha chikichasqa rikch'aqmi. Aycha uquq ñuñuq (Carnivora) nisqakunaman kapuspanpas, yaqa yuralla mikhuqmi.
Chiklayu
Chiklayu (kastilla simipi: Chiclayo) nisqaqa huk piruwanu hatun llaqtam, Lampalliqi suyup uma llaqtanmi.
Chikmu
Chikmu icha Layu (genus Trifolium) nisqakunaqa huk chaqallu qurakunam, 243 rikch'aqniyuq tukuy Tiksimuyuntinpi.
Awya Yalapiqa - Mishikupi, Antikunapipas - ch'ukanmi (Trifolium amabile, syn. Trifolium peruvianum) wiñan.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk chikmu rikch'aqkuna:
Antakusma
Antakusma, chinchaysuyupi Antakushma (famila Krameriaceae, ch'ulla genus Krameria) nisqakunaqa huk thansachakunam, qurakunapas, iskay chunka pichqayuq rikch'aqchá, Urin Awya Yalapi wiñaq, rakilla atamkunam.
Super NES Classic Edition
Super Nintendo Entertainment System: Super NES Classic Edition nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Nintendo sutiyuqpa rurasqanmi.
Uqrus distritu
Uqrus distritu (kastilla simipi: Distrito de Ocros) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, Uqrus pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Uqrus llaqtam (840 runa, 2007 watapi).
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Baoppy
Baoppy nisqaqa 2022 watapi kamasqa dibujo animado nisqa runam
Paspanshu
Paspanshu (Lipaugus vociferans) nisqaqa huk takiq pisqum, uqi patpayuqmi, ancha sunita qayaqmi. Urin Awya Yalapi Amarumayu sach'a-sach'a suyupim kawsan.
Sega Genesis Mini
Sega Genesis Mini nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Sega sutiyuqpa rurasqanmi.
Yanañawch'i listritu
Punta Negra distritu; (kastilla simipi: distrito de Punta Negra) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Lima suyupi, Piruw mama llaqtapi.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Punta Negra llaqtam.
Runakuna
4 473 runakuna.
Karmin kantun
Karmin kantun (kastilla simipi: Cantón Villa El Carmen) nisqaqa huk kantunmi Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, Cornelio Saavedra pruwinsyapi, Betanzos munisipyupi. Uma llaqtanqa Karmin llaqtam.
Quchapitiq
Quchapitiq (kastilla simipi: Cochapeti) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Warmiy pruwinsyapi, Anqash suyupi, Quchapitiq distritup uma llaqtanmi.
Kay suti samun quchamanta, pitimantapas; (qucha = laguna, espejo de agua; piti = fracción o pequeña porción de algo).
Hawa t'inkikuna
center|thumb|400px|Huk qhawariy Quchapitiq llaqtamanta
Pablo Sexto kiti
Pablo Sexto kiti (kastilla simipi: Cantón Pablo Sexto) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Morona Santiago markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Pablo Sexto llaqtam (536 runa, 2001 watapi).
Pulitika Rakiy
Huk kitillinmi kan: Pablo Sexto kitilli.
Ayllu llaqtakuna:
Sansa
thumb|right|200px|[[Ninapi sansachkaq k'illimsa.]] thumb|right|200px|[[Sansa k'anchanapi sansachkaq sansa q'aytu.]] thumb|200px|[[Sansa k'anchanapi sansachkaq sansa q'aytu.]] Sansa, Sansay nisqaqa ima ancha q'uñi kachkaspapas achkichkaqpas, rawraypa icha pinchikillap q'uñichisqan kaspa.
Portoviejo
thumb|right|290px|Tiyay Portoviejo nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Manawi markapi, huk hatun llaqtam, Portoviejo kitip uma llaqtanmi.
August Strindberg
Johan August Strindberg sutiyuq runaqa (  paqarisqa Stockholm llaqtapi -  wañusqa Stockholm llaqtapi ), huk 🇸🇪 mama llaqtaq qillqaqmi karqan.
612
612 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
August Strindberg
Warmi: Siri von Essen (1877–1891) / Frida Uhl (1893–1895) / Harriet Bosse (1901–1902) Churinkuna:
Alma materː Upsala Yachay Suntur.
Paul Samuelson
Tayta: Frank Samuelson, Hampiqhatuq; Mama: Ella Lipton.
Yachaywasi:
Alma mater: Harvard Yachay sunturnin (Ph.D.), Chicago Yachay sunturnin (B.A.)
Silinyu
Silinyu, Se (musuq latin simipi: Selenium) nisqaqa huk mana q'illaymi.
Mikuláš Dzurinda
Mikuláš Dzurinda sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Spišský Štvrtok llaqtapi - ) huk 🇸🇰 mama llaqtayuq musikuq wan pulitiku qarqan.
Isluwakyapi Hawa ministru (2010-2012).
Tayta: ; Mama:. Warmi: Eva Dzurindová. Churinkuna: (2).
Pukarani
Pukarani (kastilla simipi: Pucarani) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, huk llaqtam, Antikuna pruwinsyap uma llaqtanmi.
Gianni Rivera
thumb|320px|right| Apulliq Gianni Rivera Gianni Rivera sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Alessandria llaqtapi -  ) 🇮🇹 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Guadalupe kitilli
Guadalupe kitilli (kastilla simipi: Parroquia Guadalupe) nisqaqa huk kitillim Ikwadur mama llaqtapi, Zamora kitipi, Zamora Chinchipi markapi. Uma llaqtanqa Guadalupe llaqtam.
Gianni Rivera
Tayta:
Guadalupe kitilli
Allpa saywachi
thumb|left|180px|[[Yakuampi mayu, Puente colgante de La Saquea]]
Gianni Rivera
Churinkuna:.
Guadalupe kitilli
Runakuna
Kitillipiqa Sarakuru Kichwa runakunam tiyanku.
Quylluqucha
Quylluqucha (Coyllococha, Coyllorcocha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk qucham, Hunin suyupi, Wankayu pruwinsya, Hanan Chunku distritu.
Gustavo Jiménez
thumb|right|230px|Gustavo Jiménez (1886 - 1933) Gustavo A. Jiménez sutiyuq runaqa (* 1886 watapi paqarisqa Pasqu urqu llaqtapi - † wañusqa Payhan distritupi) Piruw mama llaptaq Awqaq pusaq wan pulitiku qarqan. Piruwpas Umalliq (1931).
Tayta: Jiménez; Mama: Warmi:. Churinkuna:.
Qaraypampa distritu
Qaraypampa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Caraybamba) Piruw mama llaqtapi distritum Aymara pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Qaraypampa llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Pumaqucha distritu (Wankawillka)
Pumaqucha distritu (kastilla simipi: Distrito de Pomacocha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Aqupampa pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Pumaqucha llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Titiqaqa mama llaqta risirwa
Titiqaqa mama llaqta risirwa (kastilla simipi: Reserva Nacional de Titicaca) suyuqa amachasqam kachkan, Piruw mama llaqtapi, Titiqaqa qucha patapi, Punu suyupi, Punu pruwinsyapi, Wankani pruwinsyapipas.
Flora
thumb|left|160px|[[Tutura (Scirpus californicus)]]
Fauna
Allpa yaku kawsaqkuna:
Ñuñuqkuna:
Tiwrun
Tiwrun nisqakunaqa (superordo Selachimorpha) huk k'apa challwakunam, aycha mikhuq. Aswan tiwrunkunaqa ancha hatunmi, hatun uywakunatapas mikhuq.
Casio Loopy
Casio Loopy nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Casio sutiyuqpa rurasqanmi, PV-1000 nisqap qatiqninmi.
Challwiri q'umir qucha
Challwiri q'umir qucha (kastilla simipi: Laguna Salada) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, P'utuqsi suyupi, Challwiri kachi quchapi, huk qucham, Urin Lipis pruwinsyapi, San Pawlu Lipis munisipyupi, Hatun Qitina kantunpi.
Wikunka qucha
Wikunka qucha (kastilla qillqaypi: Lago Viconga) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk qucham saywapi Waywash walla - Rawra walla, Lima suyupi, Qaqatampu pruwinsyapi, Qaqatampu distritupi.
Pukyukuna
Katiguriya;Rawra walla
Magnavox Odyssey
Magnavox Odyssey nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Magnavox sutiyuqpa rurasqanmi, Magnavox Odyssey² nisqap ñawpaqninmi.
Wamanpinta
Wamanpinta icha Ch'ana (genus Chuquiraga) nisqaqa huk yura rikch'anam, ch'antasqa tuktuyuq rikch'aq aylluman kapuq, Antikunapi wiñaq yurakunam.
Tuktunkunata puka tullpunapaqmi llamk'achinku.
Amstrad GX4000
GX4000 nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Qhapaq Suyu qallarikuy Amstrad sutiyuqpa rurasqanmi.
613
613 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Yakuampi mayu
Yakuampi mayu (kastilla simipi: Río Yacuambi) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk mayum, Zamora Chinchipi markapi, Yakuampi kitipi, Zamora kitipipas. Zamora mayuman purin.
Unquykuna (kastilla simi - qhichwa simi)
Chay qillqapiqa huk unquykunam (kastilla simipi - qhichwa simipi).
Qalaywala
thumb|Mana raki-rakisqa raphiyuq llurikunataqa qalaywala ninku. thumb|Raki-rakisqa raphiyuq llurikunatataq raki-raki ninku. Qalaywala, Qalawala icha Kalawala nisqaqa huk mana raki-rakisqa raphiyuq raki-raki yurakunap sutinmi:
PV-1000
PV-1000 nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Casio sutiyuqpa rurasqanmi, Casio Loopy nisqap ñawpaqninmi.
Pallqa munisipyu
Pallqa munisipyu (kastilla simipi: Municipio Palca) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Pedro Domingo Murillo pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Pallqa llaqtam.
Kantunkuna
Kimsa kantunmi kan:
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Sanskrit simi
Sanskrit simi (संस्कृत, "kuskachasqa", sam "kuska",  "rurasqa", : "kuskachasqa rimay) nisqaqa ñawpa Indyapi rimasqa rimaysi karqan, chaypacha achka yachay qillqap rimayninsi. Sanskrit simimantaqa kunan chincha indu rimaykunas hamun.
Sanskrit simipi Veda nisqa qillqaskunam, Bhagavad Gita, Upanishad nisqa qillqakunapas.
Inrunisya simi
Inrunisya simi nisqaqa Inrunisyap tukri siminmi, qhatu siminpas, kimsa chunka hunuchá runap mama siminñas, iskay pachak hunuptaq chaskisqan simi hina rimasqa.
614
614 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Inrunisya simi
Inrunisya simiqa Malaya simimantas paqarirqan, nirlandis simimanta (Inrunisya Urasuyup kulunyan karqan) huk simikunamanta rimakunata chaskispa.
Siwlaqucha
Siwlaqucha icha Anqasqucha (kastilla qillqaypi: Lago Ciulá / Siulacocha / Azulcocha) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk qucham Waywash wallapi, Wanuku suyupi, Lawriqucha pruwinsyapi, Hisus distritupi, Hatun Siwla rit'i urqu ñiqpi.
Wuliwya
thumb|right|290px|Wuliwiya saywitu Wuliwya, Puliwya icha (Kastilla simipi: Bolivia) nisqaqa Urin Apya Yalapi mama llaqtam. Uma llaqtakuna Chuqichaka Chuqiyapupas. Puliwyap umalliqnin 2006 watamanta 2019 watakamam Evo Morales karqan. Kunanqa umalliq manam kachkanchu, chaywanpas, Luwis Alwirtu Arsi Katakura umallinatam kamachichkan.
Llaqta pusay Rakiy
Wuliwiya suyupiqa isqun suyum, 112 pruwinsya, 339 munisipyu.
Runakuna
2006 watapi Puliwya suyupi 9.627.269 runa kawsasqan (8,76 runa/km²).
Runa llaqtakuna
Puliwya suyupiqa achka runa llaqtam, inrihina ayllu llaqtam.
Tukuy Puliwya suyu runakunamanta 4.133.138 inrihina kanku (ine. 2001), paykunaqa 36 qutupi llaqtachakunku. Suyupi tukuy 4.141.187 mana inrihina kawsan.
Pachan runakuna
thumb|right|thumb|250px|[[Uyuni kachi qucha]] thumb|right||250px
Uma runa llaqtakuna'''
Apata distritu
Apata distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Apata) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Apata llaqtam.
Wuliwya
Pachan runakuna
Pukyu: Wigberto Rivero Pinto (2006)
Rimaykuna
Puliwya suyupiqa kastilla, qhichwa, aymara, waraniyi simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Apata distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Wuliwya
Mama llaqta
Puliwyaqa 1825yuq watamantapacha chunka isqunniyuq hatun kamachi riqsin.
Apata distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Wuliwya
Akllanakuspa kamachinakuy 1982 watamanta
Iskay waranqa pichqayuq watapi qhapaq intiraymi killapi Evo Morales Susyalismuman Rikch'arimuy partidumanta Movimiento al Socialismo (MAS) nisqa, huk ñiqin umalliq inrihina Puliwya suyumanta, Puliwya suyu runakunamanta 54 % akllanasqa karqan. Iskay waranqa suqtayuq watapi, qhulla puquy killa iskay chunka iskayniyuq p'unchawmantam Buliwyap umalliqnin kachkan.
Raki pusanakuna
Suti (Kamaqkuna)
Pachakuti inrihina Rikch'arimuy (Movimiento Indígena Pachakuti (MIP)) nisqaqa huk buliwyanu partiduman rikch'akuq inrihina tantanakuymi, 2000 watapi Felipe Quispep kamarisqan.
Karu puriy
Buliwya suyuqa ima munay rikukuyniyuq, imaymananiray kawsayniyuq, raymikunayuq, takikunayuq. Kay suyuqa hamuqkunapaq imaymana kawsaykunata kicharin. Kanqan: qaqa siqaykuna, mayupi wamp'upi tuytuykuna, puriykuna, pisqukuna, sallqa kawsay qhawaykunapas, q'uñi unu wayt'aykuna, ñawpa willakuykuna, wasichakuy, ñawpa wasichakuyninkuna qhawaykunapis.
Buliwya suyupi tarikuq kaqkuna:
Tusuykuna
Caporales, Diablada, Cueca, Llamerada, Macheteros, Morenada, Saya, Suri Sikuri, Takirari, Tobas
Simi kapchiy
Qillqaqkuna:
615
615 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Rapa
thumb|150px|[[Wariqullip rapan.]] thumb|right|Huk [[ninap rapan.]] thumb|left|[[Bunsen rawraqpa rapankuna.]] 100px|thumb|right|[[Wariqullip rapan.]] Rapa nisqaqa rawrachkaq wapsikunam, ninapi hawa kaq, ancha q'uñim, achkichkaq.
Pachalluq'i
Pachalluq'i, Pinku-pinku, Chinchamali, Pumachuku icha Antakushma chaylla (Krameria lappacea) nisqaqa huk antakusma rikch'aqmi, thansacham, Piruwpi, Buliwyapipas Antikunapi wiñaq.
Carrizal mayu
Carrzal mayu nisqaqa (kastilla simipi: Río Carrizal) Ikwadurpi mayum, Manawi markapi, Bolívar kitipi, Tosagua kitipi, Sunqu wat'a risirwapi. Chuni mayuman rin.
Millu urqu
Millu (Millo) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, huk urqum Willkanuta wallapi, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Chiqakupi distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.500 mitrum aswan hanaq.
Taruka qallu
Taruka qallu (genus Elaphoglossum) nisqakunaqa huk raki-rakikunam, hunt'a, mana raki-rakisqa raphiyuq, waranqamanta aswan rikch'aqniyuq. Qhichwa runakuna chay taruka qallu rikch'aq yurakunataqa qalaywala nispapas sutichankum.
Yana pawa
Yana pawa (Pipile cumanensis) nisqaqa huk pisqum, Umawapi, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kawsaq, Buliwyapi, Brasilpi, Kulumbyapi, Ikwadurpi, Piruwpi, Winisuylapi.
Qarwaqucha (Wanuku)
thumb|right|290px|Qarwaqucha, [[Waywash walla.]] thumb|right|290px|[[Waywash walla (NASA) Qarwaquchawan (^)]] Qarwaqucha (kastilla qillqaypi: Lago Carhuacocha) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk qucham Waywash wallapi, Wanuku suyupi, Lawriqucha pruwinsyapi, Hisus distritupi, Qirupallqa distritupipas, Yerupaja rit'i urqu ñiqpi.
Chunchi kiti
Chunchi kiti (kastilla simipi: Cantón Chunchi) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Chimpurasu markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Chunchi llaqtam.
Lars Gustafsson
Lars Gustafsson sutiyuq runaqa (  paqarisqa Västerås llaqtapi -  wañusqa  ), huk 🇸🇪 mama llaqtaq qillqaqmi karqan.
Chunchi kiti
Pulitika Rakiy
Pichqa kitillinmi kan:
Lars Gustafsson
Tayta: ;  Mama:.
Chunchi kiti
Pulitika Rakiy
Chunchi kitilli:
Lars Gustafsson
Warmi: Churinkuna:
Chunchi kiti
Pulitika Rakiy
Capzol kitilli:
Lars Gustafsson
Alma materː Upsala Yachay Suntur.
Chunchi kiti
Pulitika Rakiy
Compud kitilli:
Ch'iyara distritu (Apurimaq)
Ch'iyara distritu nisqaqa (ñawpa pacha: Wayna Qusqu, kastilla simipi: Distrito de Chiara) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Antawaylla pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Ch'iyara llaqtam.
Suwisa
Suwisa icha Suwisahallp'a (Aliman simipi Schweiz, ransis simipi Suisse, Italya simipi Svizzera, Riturumanu simipi Svizra) Iwrupapi mama llaqtam. Uma llaqtanqa Bern llaqtam. Suwisapiqa 7.476.200 runakunam kawsachkanku (2005). Hanaq kay 41.285 km².
Ch'iyara distritu (Apurimaq)
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Chunchi kiti
Pulitika Rakiy
Gonzol kitilli:
Lars Gustafsson
Qillqasqankuna
thumbnail| Gustafsson, 2012.
Chunchi kiti
Pulitika Rakiy
Llagos kitilli:
Ch'iyara distritu (Apurimaq)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Commodore CDTV
Commodore CDTV nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Commodore sutiyuqpa rurasqanmi, Commodore 64 Games System nisqap qatiqninmi, Amiga CD32 nisqap ñawpaqninmi.
Suwisa
Pulitika Rakiy
thumb|left|180px|Suwisa mama llaqtapi kantunkuna 26 kantun
Ch'iyara distritu (Apurimaq)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Suwisa
Simikuna
thumb|left|180px|Suwisapi rimaykuna Suwisa mama llaqtapiqa runakuna aliman simitam, phransis simitam, italya simitam riturumanu simitampas rimanku.
616
616 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Ch'iyara distritu (Apurimaq)
Simikuna
Pukyu:
Tawantinsuyu
Tawantinsuyu nisqaqa Inkakunap mama llaqtankus karqan, tawantin suyuyuq kaq. Qusqu llaqtas uma llaqtan kaptin, unanchankutaq wiphalas karqan. Kunan pachaqa Antikunap runankunam kikinkunatapas llaqta suyunkunatapas kawsay saphintapas Tawantinsuyu nikunku.
Riqisqa suti
Qusqu tawantintinsuyu (Cusco incluso cuatro regiones).
Inkakunap tawantin suyun
Qusqu, Inkakunap uma llaqtanñas ñawpa pachañas Qusqu qhapaq suyu pachañas tawantin llaqta suyuyuqsi karqan. Chaypacha Hanan Qusqu, Urin Qusqu suyus karqan, chay iskay suyutaq iskaymansi rakisqa karqan, tawantin suyus.
1438 watapi Pachakutiq Inka Yupanki Chanka runakunata atipaspa hatunkaray suyuta hap'iptinsi, Inkakunap atiynin, mama llaqtan anchata mast'arikurqansi. Ñawpa pacha hina, manas qhapaq llaqtallapichu, ichataq tukuy atipasqan suyuntinpis tawantin rakin kamarirqanku. Chay tawantin suyunkaqa karqan: Chinchaysuyu, Antisuyu, Kuntisuyu, Qullasuyu. Suyunkunap kuchunkunaqa uma llaqtapi, Qusqupi, tarikurqanku. Tawa suyumanta Tawantinsuyu suti hamun.
Qhulla puquy killa
thumb|right|200px|Der Monat Januar im Stundenbuch [[Très Riches Heures]] thumb|right|200px|Janus-Statue Qhulla puquy killa icha Iniru (kastilla simipi: Enero) nisqaqa watapi huk kaq killa pacham.
Amayani qucha
Amayani qucha icha Jasjana qucha nisqaqa Piruw llaqtapi, Willkanuta wallapi, huk qucham, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Siwinaquchañiq.
Chukuwitu
Chukuwitu icha Chukuytu (kastilla simipi: Chucuito) nisqaqa Piruw mama llaqtap huk uchuy llaqtam, Titiqaqa quchap patanpi, Punu suyup llaqtanmi, Punu pruwinsyapi (manam Chukuwitu pruwinsyapichu). Chukuwitu llaqtaqa Punu llaqtamanta 18 km karum.
Ouya
Ouya nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Ouya Inc. sutiyuqpa rurasqanmi.
617
617 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Chuma
Chuma icha Aymara simimanta Ch'uma (kastilla simipi: Chuma) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, huk llaqtam, Muñecas pruwinsyap uma llaqtanmi.
Lagunillas qucha
Lagunillas qucha (kastilla simipi: Laguna Lagunillas) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Punu suyupi, San Ruman pruwinsyapi, Lampa pruwinsyapipas, Santa Lusiya distritupi.
René Descartes
rikchacha|René Descartes, [[Frans Hals-pa llimphisqan, 1648 watapi.]] René Descartes sutiyuq runaqa (Renatus Cartesius, paqarisqa La Haye/Touraine llaqtapi, Ransiyapi -  wañusqa Stockholm llaqtapi, Suysyapi) huk phransis Yachay wayllukuqsi, Yupay yachaqsi, Pachaykamay yachaqpas karqan, rasyunalismu nisqa yachay wayllukuypa kamariqninsi.
"Cogito ergo sum" ("yuyaychakunim, chaymantaqa kanim") nispa kikinpi sunqullikuytam yachay wayllukuyman pusarqan. Iskaynintin imayaykunamantam yuyaychakurqan, ispiritu nispaqi matirya nisqapipas.
Rafael Orozco Maestre
rikchacha|282x282px|Rafael Orozco Maestre Rafael José Orozco Maestre ( paqarisqa Becerril llaqtapi - wañusqa Barranquilla llaqtapi) huk 🇨🇴 mama llaqtayuq  takichaqwan takichaqmi qarqan. Kulumbya musikumanta aswan allin representantenkunamanta hukninmi karqan.
Lagunillas qucha
Uywakuna
Lagunillas quchapi kay yaku pisqukunam kawsanku:
Kisilluqucha
Kisilluqucha (kastilla qillqaypi: Lago Quesillococha) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk qucham Waywash wallapi, Wanuku suyupi, Lawriqucha pruwinsyapi, Hisus distritupi, Hatun Siwla rit'i urqu ñiqpi.
Kaska listritu
Kaska distritu (kastilla simipi: Distrito de Casca) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, Mariscal Luzuriaga pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Kaska llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Uberaba qucha
Uberaba qucha (kastilla simipi: Laguna Uberaba) nisqaqa Pantanal suyupi huk qucham, Buliwya mama llaqtapi, Santa Krus suyupi, Ángel Sandoval pruwinsyapi, Brasil mama llaqtapipas, Mato Grosso suyupi.
Algirdas Brazauskas
Algirdas Mykolas Brazauskas sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Rokiškis llaqtapi -   wañusqa Vilnius llaqtapi) huk 🇱🇹 mama llaqtayuq allwya kamayuq wan pulitiku karqan.
Warmikuna: Julija Brazauskienė / Kristina Brazauskienė. Churinkuna: (2).
Alpha Centauri
thumb|right|300px| Llama Ñawi (Alpha Centauri, α Centauri, Rigil Kentaurus, Toliman, Bungula) nisqaqa Kintawru waranipi iskaynintin quyllurmi: Alpha Centauri B nisqa aswan uchuy killmu quyllurqa Alpha Centauri A nisqa aswan hatun q'illuta allillamanta muyupayanmi.
Ñuqanchikmanta, inti llikamanta 4,34 achkiy wata karu kaspanmi, ñuqanchikmanta lliwmanta aswan sispa quyllurmi.
Kintawru waranipiqa lliwmanta astawan achkiq quyllurmi, −0,27m quyllur. Lliw quyllurkunamantataq kimsa ñiqin astawan achkiqmi.
Sara Qucha
Sara Qucha (kastilla qillqaypi Sara Cocha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk qucham, Punu suyupi, San Ruman pruwinsyapi, Qhawanillas distritupi.
Atari 5200
Atari 5200 nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Atari sutiyuqpa rurasqanmi, Atari 2600 nisqap qatiqninmi, Atari 7800 nisqap ñawpaqninmi.
Yawirka antawa
Plateau Rosa hawamanta tranvía, Cervinia, Italia, 120 runakunata huk kutipi 3.480 runakunaman kuyuchin m (11.420) runakuna ft) glaciar nisqa.   8 runayuq góndola elevador Panticosa Esquí Estacionpi, Ispañapi.
Yawirka antawa, wayrachi uqhariq, icha waska ñan, nisqapis, huk yawirka apaykachay nisqapiqa pusachiq wasi ukhukunata, antawakunata, góndolakunata utaq kichasqa chukunakunata huk utaq achka yawrikakunawan pampamanta hawaman aysanku. Yawirka antawa sistimakunaqa sapa kutim llamkachisqa kanku urqu hallp'akunapi maypichus ñankuna ruwaypas, llamkachiypas ancha sasa, chaymi rikusqaku qhuyana nisqapi anchata llamkachisqa. Yawirka antawa sistimakunaqa astawan facil kuyuchinapaq, chaymi mayukunata, barrancokunatapis chimpanankupaq servichikurqaku. Astawan kunan pachakunapiqa, hawamanta uqhariykunapa chanin kaynin, flexibilidad nisqapas, gondola lift nisqapa yapakuynintam qawarirun, llaqtakunapa sistemas de transporte público nisqaman hukllawakusqanmanta.
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Corse
Corse nisqaqa Allpapura hatun quchapi huk Ransiyaman kapuq wat'am. Uma llaqtanqa Ajaccio llaqtam.
PlayJam OTT
PlayJam OTT nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Qhapaq Suyu qallarikuy PlayJam sutiyuqpa rurasqanmi, GameStick nisqap qatiqninmi.
Juan Antonio Samaranch
thumb|right|250px|Juan Antonio Samaranch (1920-2010) right|250px||Apuwasinyuq pukllaykuna unanchanin Juan Antonio Samaranch Torelló  sutiyuq runaqa (* paqarisqa Barcelona llaqtapi -   wañusqa Barcelona llaqtapi), huk 🇪🇸 mama llaqtayuq ruruchiq, willay kamayuq wan pulitiku qarqan.
1980 watamanta 2001 watakama Apuwasinyuq pukllaykuna Mamallaqtapura Umalliqmi chaskirqan.
Taytanː Samaranch; Mamanː Torelló. Warmi: María Teresa Salisachs (1931-2000). Churinkuna: Juan Antonio Jr wan María Teresa.
GameStick
GameStick nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Qhapaq Suyu qallarikuy PlayJam sutiyuqpa rurasqanmi, PlayJam OTT nisqap ñawpaqninmi.
618
618 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Yuqa
thumb|300px|Qhuchuntinpi yoga [[asanata rurachkanku.]] Yuqa nisqaqa (Sanskrit simipi योग yoga "t'inkinakuy, huñunakuy", yuga "yugu" nisqamanta) Indyamanta hamuq yachay wayllukuymi, Hinduwismup darshana nisqa suqtantin yachachiyninpa huk yachachiyninmi. Yogapiqa yuyaypaq kurkupaqpas yachayruraykunatam llamk'anku (Yama, Niyama, Asana, Pranayama, Pratyahara, Kriya, Miditasyun, Asitismu), kurkuta nunatapas qutuchanapaq, sunqu hunt'a yuyanapaq.
Patanjali sutiyuq runas Bhagavad Gita (Yoga Sutra) nisqa qillqasqanpi yogap yachay wayllukuyninmanta willaykun. Upanishad nisqa qillqakunapipas Yogamanta qillqasqas.
Zumbi kitilli
Zumbi kitili (kastilla simipi: Parroquia Zumbi) nisqaqa Centinela del Cóndor kitip llakta kitillim, Ikwadur mama llaqtapi, Zamora Chinchipi markapi. Uma llaqtanqa Zumbi llaqtam.
Sardegna
thumb|right|200px|[[Sardegna wat'ap tiyan (Iwrupapi)]]
Q'usñi
thumb|right|200px|Rawrachkaq [[wasimanta paqarichkaq q'usñi.]] Q'usñi, chinchaysuyupi Quntay nisqaqa ninapi paqariq wayra pachapi ch'iñicha sinchiyasqa k'atachakunam, wayra pachamanta aswan yana kaq, mana q'ispichu wayra hina.
Sardegna
Sardegna nisqaqa Allpapura hatun quchapi huk Italyaman kapuq wat'am suyupas. Uma llaqtanqa Cagliari llaqtam.
Pulitika Rakiy
Pusaq pruwinsyanmi kan.
Llaqtakuna
Tawa aswan hatun llaqtakuna:
Yuraq ramran
Yuraq ramranqa Urin Awya Yalapi sapallanmi ramran. Paytaqa Alnus jorullensis nispa t'iktuqankupas, ichataq chay Alnus jorullensis (mishiku ramran) nisqaqa Chawpi Awya Yalapim wiñan. Manaraqmi allinta riqsinchikchu hukllachu rikch'aq icha iskaychu.
Aytipi pacha kuyuy (2010)
thumb|250px|Aytipi pacha kuyuy (2010). Aytipi pacha kuyuy (2010) nisqaqa 12 ñiqin qhulla puquy killapi 2010, 21:53:10 UTC pachapi qallarirqan, 7.0 graduyuq.
Iskay pachak waranqa runam wañurqan.
Consuelo qucha
Consuelo qucha (kastilla simipi: Laguna Consuelo) nisqaqa Pantanal susyupi huk qucham, Buliwya mama llaqtapi, Santa Krus suyupi.
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2010
thumb|[[David Villa punkuta taripachkan, Ispaña – Purtugal.]]
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2010 2010 FIFA World Cup South Africa (inlish simipi: FIFA World Cup 2010, kastilla simipi: Copa Mundial de Fútbol de 2010) nisqaqa 2010 watapi Urin Aphrika mama llaqtapi XIX ñiqin Piluta Hayt'ay Pachantin Kupam.
Ñuflo de Chávez pruwinsya
Ñuflo de Chávez pruwinsya nisqaqa (aymara simipi: Ñuflo de Chávez jisk'a suyu; kastilla simipi: Ñuflo de Chávez) Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Santa Krus suyupi. Uma llaqtanqa Kunsipsyun llaqtam.
Pulitika Rakiy
Suqta munisipyunmi kan:
Runakuna
Pruwinsyapiqa kay runa llaqtakunam tiyanku:
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Ñuflo de Chávez pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Mit'uqucha (Wanuku)
thumb|right|230px| [[Hirishhanka rit'i urqu, Runtuy rit'i urqu, Mit'uqucha, Waywash walla]] Mit'uqucha (kastilla qillqaypi: Laguna Mitococha) nisqaqa Antikunapi, Piruw mama llaqtapi, huk qucham, Waywash wallapi, Wanuku suyupi, Lawriqucha pruwinsyapi, Qirupallqa distritupi, Ninashanka rit'i urqu ñiqpi.
Ricardo Palma Soriano
Manuel Ricardo Palma Soriano (* paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Miraflores, Lima llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
Taytan: Pedro Ramón Palma Castañeda; Maman: Dominga Soriano y Carrillo. Warmi: Cristina Román Oliver. Churinkuna: (8). Clemente Palma Ramírez, Félix Vital, Angélica, Ricardo, Peregrina Augusta, Cristina, Cristián wan Renée Cristina Palma Román.
Hawa t'inkikuna
{commonscat}}
Rusaryu distritu
Rusaryu distritu (kastilla simipi: Distrito de Rosario) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Aqupampa pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Rusaryu llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Antañiqiy
wak=Computer simulation|paña|rikchacha|250x250px| Antañiqiq kananhinacha, huknin hatun chakasqa antañiqiy yachana ñan. Antañiqiy nisqaqa ima maykama chayanaman-qhawarisqa rikch'akuq llamk'aymi, antañiqiq makiqkunata mañaspa, allinta yanapaspa icha kamaspa. Chayqa allquritmu ruwaykunamanta yachay chaymanta yañakuy kaqmanta, chaymanta iskaynin sinchikaq, llamp'ukaqmanta wiñachiy. Antañiqiy nisqaqa hamut'aq, k'illikachaq, yupay yachaq, allwiya kamaq, qutu-kawsay aspiktukunayuqmi. Hatun antañiqiq yachaykunaqa antañiqiq k'illikachay, antañiq hamut'ay, saywir hark'ay, willakuy hamut'ay, willa llikachakuna, willa allwiya kamay, llamp'ukaq k'illikachay ima.
Antañiqiy nisqa simiqa kaqlla simiwan, yupaywanpis hukllachasqam. Ñawpaq pachakunapiqa, mikanikal antañiqiy makiqkuna llamk'achiqkunap ruwasqanmanta rimaspam llamk'achirqanku, chaymanta ñawpaqtaqa runap llamk'achiqninkunamanta rimaspa. wak=Early vacuum tube Turing complete computer|paña|rikchacha|250x250px| ENIAC, ñawpaq kamachina qillqayta atina antañiqiq munanayachiy kananlla iliktrunika ruk'asqa
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Siyul
llaqta pusana Rakiy
25 gu (구 "distritukuna"), subdivididos en 522 dong, subdivididos en 13 787 "tong",divididos en 102 796 ban:
Rumiyasqa rawrana
thumb|right|200px|Yana [[k'illimsa.]] Rumiyasqa rawrana nisqakunaqa rawranalla allpa pachapi tiyaqkunam, ancha ñawpa pacha wañusqa yurakunamanta, uywakunamanta allpap ukhunpi mana wayra pachachu chaylla kaptin k'illimsayaspa tukusqas, achka pachak hunu watakunapis.
Rumiyasqa rawranakunaqa kaymi:
Runakuna chay rawranakunataqa antawakunapaq, pinchikilla ruranapaq, q'uñichinapaqpas llamk'achinmi.
Runakuna achka rumiyasqa rawranakunata kañaptinmi, ancha achka chimlasaymi wayra pachaman hamuykuchkan. Chay chimlasaywanqa pacha q'uñinmi. Rumiyasqa rawrana kañay wayra pacha waqlliptinmi, hamuq pachapi kutipayaq michakunata llamk'achiyta munanku.
Qulcha "K" munisipyu
thumb|right|180px| [[Qullaw pariwanakuna, Kañapa qucha, Qulcha "K" munisipyu, San Juan kantun]] thumb|right|200px|[[Kaynaku, Julaqa]] Qulcha "K" munisipyu icha Villa Martín munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Colcha "K" / Municipio de Villa Martín) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Chinchay Lipis pruwinsyapi, Buliwya mama llaqtapi, P'utuqsi suyupi. Uma llaqtanqa Qulcha "K" (icha Villa Martín) llaqtam.
Pulitika rakiy
Chunka kimsayuq kantunmi kan.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Qulcha "K" munisipyupiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Karu puriy
thumb|right|200px|Inlisya [[Santiago de Agencha kantun|Santiago de Agencha]]
Chilipi pacha kuyuy (2010)
thumb|200px|Chilipi pacha kuyuy (2010). Chilipi pacha kuyuy nisqaqa Chili mamallaqtapi ancha hatun pacha kuyuymi karqan.
Mikikiray
thumb|right|250px|[[Warani Mikikiray]] thumb|right|250px| Mikikiray (20px  Aquarius, Υδροχόος "yaku runa", Aqr, ♒) nisqaqa huk waranim.
Anthony Hopkins
Sir Phillip Anthony Hopkins, Anthony Hopkins sutiyuq runaqa (* paqarisqa Margam llaqtapi - ) huk  mama llaqtap kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan, Hukllachasqa Qhapaq Suyuyuq.