cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manuel Amador
Tayta: José María Amador Mama: Leguina María Mercedes Guerrero Córdoba.
Hurwat simi
Hurwat simi (hrvatski jezik) nisqaqa Hurwatsuyu mama llaqtap tukri siminmi, islaw rimaymi. Qanchis hunuchá rimaqninmi kachkan.
thumb|right|250px| Baška 1100. thumb|left|200px| Lika 1300.
Simi kamachiy
Simi kamachiy, Wanka simipi Shimip luliqnin nisqaqa (kastilla simipi: gramática) rimaymanta kamachinakunam.
58
58 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Simi kamachiy
Sutirimana
(Sustantivo)icha suti, shuti, huti
58
Wañusqakuna
50er
Simi kamachiy
Sapaq yupa - Achka yupa
(Singular - Plural)
Manuel Amador
Ñawpaq warmi: María Ossa. Churinkuna: Carlos Amador Ossa wan Elmira Amador Ossa de Eherman.
Simi kamachiy
Rikch'ayrimana
(adjetivo)icha shuti tumatsiq)
Manuel Amador
Yachaywasi:
Simi kamachiy
(Shutirantin)
('Pronombre'). Nuqa, qam, pay
Ruray rimana
(Verbo) icha Kamana, ruwana
Yura distritu
Yura distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Yura) Piruw mama llaqtapi distritum, Ariqipa pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Yura llaqtam.
Simi kamachiy
Ruray rimanachay
Formas compuestas o perfectas:
Hinarimana
(Adverbio) icha Kamana manya
Rimana llaqllay
(Sintaxis)
Wakaqa unuta upyan. - Wakaqa -> unuta -> upyan. (Sujeto -> Objeto -> Verbo) - S - O - V
La vaca toma agua. La vaca -> toma -> agua. (Sujeto -> Verbo -> Objeto) - S - V - O
Rimana
(oración) Shuqan. Yuraq allqupa chupan kanchu
Rimachimuq
R= rimatsimuq (sujeto); I = Imayka ( objeto); K = kamana ( verbo); qatina, RIK
Imayka
(objeto)
Ruratsisha rimana
oración subordinada
Ruraasiq rimana
oración coordinada
Rimalla
frase
Yura distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Simi kamachiy
Takiasha qatinayuq shutisha rimalla
Frase nominal de orden fijo Kastilla simimipi.
Yura distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Simi kamachiy
Ñawpaq shuti tumatsiq
Preadjetivo.
Ankash qallupi:
Manuel Amador
Qillqaqkuna
Kastilla simipi:
Simi kamachiy
Mananiy
Negación ( Gary Parker ishkayllata rikasha: 'mana', 'ama')
Yupayyuq rimalla
Frase con números
Yupakuna kaymi kayan:
Atskaniq
Cuantificadores
Shelly-Ann Fraser-Pryce
rikchacha|paña|280px|Shelly-Ann Fraser-Pryce Shelly-Ann Fraser-Pryce sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Kingston llaqtapi - ), huk 🇯🇲 mama llaptayuq kallpanay, huk karu kaq purinakunapim (100 m, 200 m,  4x100m).
Steve Forrest
Alma materː UCLA School of Theater, Film and Television.
Shelly-Ann Fraser-Pryce
Maman: Maxine. Qusan: Jason Pryce
Apuwasinyuq pukllaykuna 2008 Pikkin wan Apuwasinyuq pukllaykuna 2012 London.
Dino De Laurentiis
thumb|Dino De Laurentiis (1919-2010) Agostino "Dino" De Laurentiis sutiyuq runaqa ( * paqarisqa Torre Annunziata brllaqtapi -  wañusqa Los Angeles llaqtapi) huk 🇮🇹 mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam qarqan.
Taytan:. Warmikuna: Silvana Mangano (1949–1988) / Martha Schumacher (1990–2010). Churinkuna: Veronica, Raffaella, Francesca, Federico, Dina wan Carolyna.
Hayaq yaku
thumb|250px|Hayaq yaku ([[tikila) kañana wasipi.]] Hayaq yaku (hinallataq kastilla simipi aguardiente, inlish simipi firewater), Kañasu icha Tragu nisqaqa kañasqa, distilasqa winum huk waqtupas, ancha ethanulsapam, kimsa ch'iqtamanta aswan alkulniyuq, ancha hayaq q'aparniyuq. Kañasuta upyaspaqa ancha utqayllam machanchik.
Kaymi huk hayaq yaku layakuna:
Jaime Yoshiyama
thumb|270px| Jaime Yoshiyama Clemente Jaime Yoshiyama Tanaka sutiyuq warmiqa ( paqarisqa Wankayu llaqtapi - ), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq allwiya kamayuq wan pulitiku.
Kawsasqan
Taytan: Jorge Yoshiyama; Maman: Tanaka. Warmi: María Rosario Sasaki Motonishi de Yoshiyama. Churin:.
Yachaywasikuna: Colegio Salesiano Wankayu, Colegio Nacional Santa Isabel Wankayu wan Colegio Ricardo Bentín (Limaq).
Alma mater: Universidad Nacional de Ingeniería (UNI).
Hawa t'inkikuna
Republica]
Concepción Yachay Suntur
thumb|200px|Concepción Yachay Suntur. Concepción Yachay Suntur (kastilla simipi: Universidad de Concepción) nisqaqa Chili mama llaqtapi huk yachay sunturmi.
Wiñay kawsay
Concepción Yachay Suntur, kamarisqa karqan.
Chawpin (willanakuy)
Achka willanakuypiqa, chawpin icha willaykama, willanakuy mast'ariqkuna kanku icha willaykunata waqaychaspa, chayachinapaq willaykunata icha llamk'anakunam. Chay simiqa achka willay mast'ariq willay llamk'aypi kaq rakikunatam riman, ahinataq qillqasqa willay mast'ariq, qillqa lluqsichiy, willay mast'ariq, rikch'aqillqay, cine, willay (ankichina, karuqhawana), ruk'asqa willay mast'ariy, willakuypas.
Winu
thumb|right|220px|Tullpu winu, q'ispi q'irupi. thumb|right|220px|Yuraq winu, q'ispi q'irupi. Winu (kastilla simimanta vino) nisqaqa ethanulniyuq upyanam, uwaspa misk'i hillinta qunchuwan p'uchquchispa rurasqa. Ch'uya q'umir uwasmantaqa yuraq winum tukukun, yana anqas uwasmantataq tullpu winum. Winuta upyaspaqa machanchik.
Amantani distritu
Amantani (Kastilla simipi: Amantaní) Titiqaqa quchapi huk distritum, wat'apas, Punu pruwinsyaman kapuq (Punu suyupi, Piruwpi). Chaypi runakunaqa qhichwa simitam rimanku. Amantani wat'apiqa 3.663 runam (1988), 800 ayllum. Uma llaqtanqa Amantani llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa wata, Fernando Belaúnde Umalliq.
Simikuna
Amantani distritupiqa aswanta qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Ullulluku distritu
Ullulluku distritu (kastilla simipi: Distrito de Alfonso Ugarte) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Siwas pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Ullulluku llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Makabayop huk ñiqin qillqasqan
Makabayop huk ñiqin qillqasqan (kastilla simipi: Primer Libro de los Macabeos) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk apokriphu liwrum.
59
59 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Wañusqakuna
50er
Mijaín López
thumb|right|260px| Mijaín López Núñez sutiyuq runaqa (* paqarisqa Pinar del Río llaqtapi - ) huk 🇨🇺 mama llaqtayuq kurku kallpanchaqmi.
Belisario Porras
Belisario Porras sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa  Las Tablas llaqtapi -  wañusqa Panama llaqtapi). Panama mama llaqta awqaq pusaq wan pulitiku qarqan.
Panamapa Umalliqnin karqan (3): (1912-1916, 1918-1920 y 1920-1924).
Tayta: José María Amador Mama: Leguina María Mercedes Guerrero Córdoba.
Ñawpaq warmi: María Ossa. Churinkuna: Manuel E. Amador.
Yachaywasi:
Qillqaqkuna
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Inka tuqti
Inka tuqti (Juglans neotropica) nisqaqa Antikunapi wiñaq tuqti sach'am.
Rurunkunatam mikhunchik.
Bing Maps
rikchacha|Bing mapspata riqsinapaq rikch'an rikchacha|Bing mapspata web p'anqan Bing Maps (ñawpaq Live Search Maps, Windows Live Maps, Windows Kawsaq Llaqta, chaymanta MSN Virtual Earth) huk web saywiti ruwayta qarana Microsoft kaqpa Bing k'ipi mask'ay kuyuchinakunaqta huknin kaqninhina qusqa chaymanta Bing Maps Plataform pawallamk'ana kaqwan kallpachasqa. 2020 watamanta pacha, mapa willaykunata TomTompa qusqan.
Wiñaykawsay
Bing Maps nisqaqa qallariyninpi MSN Virtual Earth nisqa sutiwan qallarisqa karqan, 24 ñiqin inti raymi killapi 2005 watapi beta pruwanapaq lluqsisqa Ñawpaq Microsoftallwiyakamakunap qatiqninmi karqan Microsoft MapPoint chaymanta TerraServer hina. Ñawpaqpi aswan riqsisqa kayninqa karqan hawamanta siq'ikuna. Ñawpaq kaq layaqa achka sapaqchasqa kayninkunatam mana tarirqanchu, pisqukunap ñawin qhawayninpas 3D mapakunapas, Huñusqakunap llamk'ayninqa huklla "Scratchpad" nisqallam karqan, chaypiqa ancha allinmi karqan.
K'ikllu saywitikuna
Ruwaqkuna mask'ay chaymanta mask'ay atinku topográficamente-llantuyniyuq k'ikllu mapakunata achka llaqtakunapaq pachantinpi. Mapakunapiqa kanmi wakin puntokuna ruwasqa, ahinataq metro estacionkuna, estadiokuna, hospitalkuna, huk wasikunapas. Hinallataqmi, llapa runaq ruwasqan runakunaq ruwasqan puntokunata qhawayta atikun. Maskanakuna llaqtapaq huñusqakunata, negociokunata utaq laya negociokunata, maypi kasqankuta utaq runakunatapas qawariyta atinku. Pichqa K'iklli mapa qhawaykuna kan: Ñan qhaway, Hawamanta qhaway, P'isqu ñawi qhaway, K'iklli lado qhaway, 3D qhaway ima.
K'ikllu patapi
rikchacha| Bing Maps K'kllukanmanta anatawa, wasi patapi kikch'a hapiq nisqawan
Pusachiy, puriy, pusachiy ñankuna
Ruwaqkuna iskay utaq aswan kitikunapura ñankunata tariyta atinku. 2010 watapi sitwa killapi, Bing Maps llaqtap purina ñanninkunata (bus, metro, llaqta ferrocarril) nisqa ñan akllanakunaman yaparqan. Qallariypi wakin llaqtakunallapi kaptinpas: Boston, Chicago, Los Angeles, Minneapolis, Newark Metro Area, New York Metro Area, Philadelphia, San Francisco, Seattle, Vancouver BC, Washington DC, kunanqa tukuy ladomanta willakuykunata tarinki. Huk hatun willakuymi huk suyukunapi chayachkan, España, Alemania, Italia, Austria, Brasil, México, México, Argentina, Colombia hinaspa achka huk suyukunapi.
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Luís Pereira
Luís Edmundo Pereira ( paqarisqa Juazeiro, Bahía - ) huk Brasil mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
60
60 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Wañusqakuna
60er
Makabayop iskay ñiqin qillqasqan
Makabayop iskay ñiqin qillqasqan (kastilla simipi: Segundo Libro de los Macabeos) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk apokriphu liwrum.
Iyobpa qillqasqan
Iyobpa qillqasqan (kastilla simipi: Libro de Job) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.
Sirbya simi
Sirbya simi (српски језик, srpski jezik) nisqaqa Sirbya, Yanaurqu mama llaqtakunap tukri siminmi, islaw rimaymi. Chunka iskayniyuq hunuchá rimaqninmi kachkan.
San Rafael (Ampu) distritu
San Rafael distritu (kastilla simipi: Distrito de San Rafael) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wanuku suyupi, Ampu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa San Rafael llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Ornella Muti
thumb|right|260px| Ornella Muti Francesca Romana Rivelli  sutiyuq warmiqa, icha Ornella Muti  ( paqarisqa Roma llaqtapi - ) huk 🇮🇹 mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan.
Ayha pruwinsya
Ayha pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Aija) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ankash suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Ayha llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Ornella Muti
Qusankuna: Alessio Orano (1975-1981) / Federico Facchinetti (1988-1996) / Stefano Piccolo (1998-2008) / Fabrice Kerhervé (2008-). Churinkuna: (3) Naike Rivelli, Andrea wan Carolina.
Ayha pruwinsya
Llaqta pusay rakiy
Pisqa (pichqa) listritunmi kan.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Pachan simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
San Rafael (Ampu) distritu
Simikuna
Pukyu:
Pedro Willkapasa Alarkun
Pedro Willkapasa Alarkun, Pedro Willka Apasa Alarkun icha Pedro Vilcapasa Alarcón sutiyuq runaqa (1741 watapi paqarisqa Murqu Urqu llaqtapi [Asankaru llaqtamanta 20 km]; wañusqa Asankaru llaqtapi), Sallqa Puma nisqapas, huk piruwanu ankallis karqan.
San Bartolomé distritu
San Bartolomé distritu (kastilla simipi: Distrito de San Bartolomé) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Lima suyupi, Waruchiri pruwinsyapi. Uma llaqtanqa San Bartolomé llaqtam.
Pedro Willkapasa Alarkun
Kawsasqan
Surat'a k'itipi, Miguel Bastidaswan, Andres Tupaq Amaruwanpas Piruw mama llaqtapi Ispaña kamachiyta 1781 watapi ankallikurqan. Hinaspapas, Lariqaqata atiyta manas atirqanchu. Surat'a llaqtata 20.000 ankalliwan ch'utirqan, manas atispataq, Puno, Wankani k'itikunaman anchhurqan. Ispaña awqaqkuna Pedrop ankallinkunata Kunturkuyu k'itipis atirqan, Podrotaq Asankarupi musuqmantas ch'utirqan. Chaypacha ispañakuna Pedrota hap'ispa pusaq kawalluwan p'itispa wañuchirqan.
Kaytas runankunaman nirqan: "Kay intipaqqa, ñuqa hina wañuchiyta yachay", nispa.
61
61 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Wañusqakuna
60er
Buliwya tuqti
Buliwya tuqti (Juglans boliviana) nisqaqa Antikunapi wiñaq tuqti sach'am.
Rurunkunatam mikhunchik.
Siyaru
right|thumb|300px|Kañarisqa siyaru, uchpa churanapi. Siyaru nisqaqa (kastilla simimanta: cigarro, cigarrillo) papil p'anqachapi kururasqa sayri raphikunam, pitanapaq. Hatun siyarukunaqa sayri raphillam, manam papil qatanayuqchu.
Salmukuna
Salmukuna, Salmukunamanta qillqasqa (kastilla simipi: Libro de los Salmos) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.
Pasupakuy
Pasupakuy, yuraqkunka suksu, chiwanku, icha ch'iwanku (Turdus albicollis) nisqaqa huk takiq pisqum, suksum, Urin Awya Yalapi (Arhintina, Brasil, Ikwadur, Kulumbya, Winisuyla, Piruw) kawsaq.
Usqullu
Usqullu (Leopardus jacobitus) nisqaqa huk aycha uquq ñuñuq, aycha mikhuq uywam.
Salqa ichhupi yachan; ñawin llanp'u anqas; runa manchaq, qishpikun.
Fray Jorge sach'a sach'a mama llaqta parki
Fray Jorge sach'a sach'a mama llaqta parki (kastilla simipi: Parque Nacional Bosque Fray Jorge) mama llaqta parkiqa, suyuqa amachasqam, kachkan, Chili mama llaqtapi, Kukimpu suyupi.
Ademir da Guia
Ademir da Guia sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Rio de Janeiro llaqtapi -  ) huk 🇧🇷] mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Mengistu Haile Mariam
Mengistu Haile Mariam sutiyuq runaqa ( paqarisqa Walayita suyupi - ) huk Ithiyupyaap awqaq pusaq, pulitiku wan umalliqninmi kachkan.
Tayta: Haile Mariam Wolde.
Ñawpa warmi: Wubanchi Bishaw. Churinkuna (?):.
Kamana distritu
Kamana distritu (kastilla simipi: Distrito de Camaná) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kamana pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Kamana llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Rahukulta qucha
Rahukulta qucha (Laguna Rajucolta) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Waras pruwinsyapi, Waras distritupi, Wantsan rit'i urqup hayt'ananpi, Rahukulta urqu ñiqpi.
Pallqaqucha
Pallqaqucha (kastilla simipi: Laguna Palcacocha) nisqaqa Piruw llaqtapi huk qucham, Anqash suyupi, Waras pruwinsyapi, Independencia distritupi, Waras llaqtamanta 23 km karum.
Waru distritu (Qispiqanchi)
Waru distritu (kastilla simipi: Distrito de Huaro) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Waru llaqtam.
Pallqaqucha
Waras thuñisqa 1941 watapi
13 ñiqin qhapaq raymi killapi 1941 p'unchawpa pachapaqariypis huk hatun chullunku Pallqaquchap ukhunman urmaptin quchap patankuna thuñirqan, yakunkunataq wayq'utas Hiraquchatapas llump'ispa achka allpata apakuspa lluqlla tukuspa, chunka pichqayuq minutumanta Waras llaqtata haywaspa thuñichispa suqta, qanchis waranqa runatas wañuchirqan.
Waru distritu (Qispiqanchi)
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
62
62 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Wañusqakuna
60er
Nadia Comăneci
rikchacha|paña|280px|Nadia Elena Comaneci, 1977 rikchacha|paña|280px|Nadia Elena Comăneci Nadia Elena Comăneci sutiyuq warmiqa, (* paqarisqa Oneşti llaqtapi - ), huk  mama llaptayuq kurku kallpanchaq.
Taytan: Georghe Comăneci; Maman: Stefania-Alexandrina. Qusan: Bart Conner. Churi: Dylan.
Apuwasinyuq pukllaykuna 1976 Montreal wan Apuwasinyuq pukllaykuna 1980 Moskwa.
Iklisiyastis qillqasqa
Iklisiyastis qillqasqa (kastilla simipi: Libro del Eclesiastés) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.
Mateo Pumaqhawa
thumb|150px|Mateo Pumacahua
Sikumani llaqtapi kuraka kaspa, Piruw mama llaqtapi Ispaña kamachiyta 1814 watapi ankallikurqan. ispaña awqaqkuna Mateop ankallinkunata Umachiri k'itipi atirqan, Mateop umanta kuchuspa wañuchispa.
Mullipampa distritu (Santiago Chuku)
Mullipampa distritu; (kastilla simipi: Distrito de Mollebamba) nisqaqa huk distritum Santiago Chuku pruwinsyapi, Qispi kay suyupi, Piruw mama llaqtapi.
Domingo de Santo Tomás
thumb|270px|right|Fray Domingo de Santo Tomás O. P., Uwispu Charkasmanta. Fray Domingo de Santo Tomás, O.P., sutiyuq (* 1499 watapi paqarisqa Siwilla llaqtapi, Ispaña mama llaqtapi - † wañusqa La Plata (Buliwya) llaqtapi) karqa huk taytakura duminikanu, misyuniru, qhichwa simimanta ñawpaq hatun yachaq, uwispu ima Inlisya Katulikamanta. Qillqarqa ñawpaq qillqasqakunata runasimipi, simikamayta, imaynatacha kay simipi yakichikun rimanapaq chayta, hinallataq huk simiqullqatawan. Runasimita chay qillqasqakunanpi suticharqa Qhichwa sutiwan.
Qhichwa simiyachaq
Wallatulit llaqtapi, Ispaña mama llaqtapi 1560 watapi urqhurqa "Grammatica o Arte de la lengua general de los Indios de los Reynos del Perú", chanta " Vocabulario de la lengua general del Peru, llamada Quichua" sutichasqa ñawpaq kaq p'anqakunata qhichwa simipi qillqasqata. Kay qillqasqakunampi, Fray Domingo de Santo Tomás, suticharqa runasimita qhichwa sutiwan, ichapas kay rimay maymantacha tiqsikusqanmanta.
Kay qillqasqakunasninwanqa ñawpaqta yanapayta munarqa misyuniru taytakurakunata, qhichwa simita yachaspa Sumaq Willayta yachachinankupaq, chaymantaqa rikuchiyta munaspa kay qhichwa rimaqkunaqa atiyniyuq kasqankuta huk runa rimayta allinta rimanankupaq, chayri rikuchiyta manaspa runakuna kasqankuta, waq runakunahina atiy yuyayniyuq chayri umayuq.
Hinallataq payqa riqsichirqa sumaq yachaykunasninta kay llaqtakunamanta Pedro Cieza de Leónpa qillqasqakunampaq; chanta riqsichillarqataq kawsayninkumanta Fray Bartolomé de Las Casasman, "Apologética historia sumaria" qillqasqampaq.
Miguel Gallardo
José Miguel Gallardo Vera sutiyuq runaqa icha Miguel Gallardo (* paqarisqa Granada llaqtapi -  wañusqa Madrid llaqtapi  ) huk 🇪🇸 mama llaqtayup takichaq wan takiqmi.
Tayta:, Mama: Vera.
Warmi:
Churikuna:
Francisco de Zela
thumb|150px|Monumento a Francisco de Zela ([[Lima)]]
Francisco Antonio de Zela y Arizaga sutiyuq runaqa (* 24 ñiqin anta situwa killapi 1786 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - † 28 ñiqin anta situwa killapi 1821 watapi wañusqa Panama llaqtapi), huk piruwanu ankallis karqan.
Piruw mama llaqtapi Ispaña kamachiyta 1811 watapi ankallikurqan.
Tayta: Alberto de Zela y Neyra Mama: Mercedes de Arizaga y Hurtado de Mendoza.
Domingo de Santo Tomás
Uwispu La Platamanta (Charkas)
1562 wata qallariypi Qhapaq Felipe II riqsichirqa Papaman Charkasmanta uwispu kananpaq. Yachaytawan uwispupaq sutichasqa kasqanta, mana munarqachu. Papa Pío IV suticharqa uwisputa (6 Inti raymi killa 1562), chaymanta qillqasqakuna sutichasqa kasqanmanta chayamurqanku (XI-1563). Wirriywan, Diego López de Zúñiga, Rimaqmanta Uwispu Fray Jerónimo de Loayza, O.P. ima mañasqankuraykutaq ari nispa jap'irqa sutichayninta.
Francisco de Zela
Warmi:  María de la Natividad Siles y Antequera. Wawakuna:
Víctor Joy Way
Víctor Dionisio Joy Way Rojas sutiyuq runaqa   paqarisqa Wanuku llaqtapi - ), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq  pulitiku wan allwiya kamayuqmi.
1996 watamanta 1997 wan 1998 watamanta 1999 watakama ñawpaq kuti Piruwpa Kunrisun Umalliqnin qarqan.
Taytan: Joy Way; Maman: Rojas. Ñawpaq warmi: Liliana Troncoso. Churinkuna: (?).
Yachaywasi:
Alma mater: Universidad Nacional de Ingeniería (Piruw)
Yuraqkunka suksu
Yuraqkunka suksu (Turdus torquatus) nisqaqa huk takiq pisqum, suksum, Iwrupapi kawsaq.
Punku p'anqa: Iñiy
<div style="display:block;border:1px solid #8B0000;vertical-align: top;width:99%; background-color:white;margin-bottom:10px;margin-top:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:12px; background:#8B0000; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:130%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;"> Iñiy
Iñiy (kastilla simipi: religión, latin simipi: religio, grigu simipi: Θρησκεία) nispa tukuy dyuspi icha dyuskunapi runakunap iñiyninta ninchik.
Latina distritu
thumb|right|290px|Santa Cristina Inlisya, Latina thumb|right|290px|Intercambiador Aluche, Latina
Punku p'anqa: Iñiy
<div style="display:block;border:1px solid #8B0000;vertical-align: top;width:100%;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;">
Latina distritu
Latina distritu; (kastilla simipi: distrito de Latina, nisqaqa huk distritum Madridpi, Madrid suyupi, Ispaña mama llaqtapi.
Punku p'anqa: Iñiy
<h2 style="padding:3px; background:#8B0000; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">Qillqakuna <td width="50%">
Latina distritu
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
7 barriukuna: 	Los Cármenes (10.1), Puerta del Ángel (10.2), Lucero (10.3), Aluche (10.4), Campamento (10.5), Cuatro Vientos (10.6), Las Águilas (10.7).
Runakuna
256 644 runa
Punku p'anqa: Iñiy
<div style="display:block;border:1px solid #8B0000;vertical-align: top;width:100%; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;">
<h2 style="padding:3px; background:#8B0000; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">Rikcha:LinkFA-star.png Artículo destacado
<div style="display:block;border:1px solid #8B0000;vertical-align: top;width:100%; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:3px; background:#8B0000; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">20px Cumpleaños
<div style="display:block;border:1px solid #8B0000;vertical-align: top;width:100%; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:3px; background:#8B0000; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">20px Cosas que puedes hacer
<div style="display:block;border:1px solid #8B0000;vertical-align: top;width:100%; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:3px; background:#8B0000; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">20px ¿Sabías que...
<div style="display:block;border:1px solid #8B0000;vertical-align: top;width:100%; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:3px; background:#8B0000; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">20px
<div style="display:block;border:1px solid #8B0000;vertical-align: top;width:100%; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:3px; background:#8B0000; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">20px Wikiproyectos
<div style="display:block;border:1px solid #8B0000;vertical-align: top; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:3px; background:#8B0000; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">Otros portales
Josué Sánchez
Josué Sánchez sutiyuq runaqa (1945 watapi paqarisqa Wankayu llaqtapi, Hunin suyupi, Piruwpi) huk piruwanu llimphiqmi.
63
63 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Wañusqakuna
60er
Chiwanku (sut'ichana)
'''
Punku p'anqa: Kapchiy
<div style="display:block;border:1px solid #68228B;vertical-align: top;width:99%; background-color:white;margin-bottom:10px;margin-top:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:12px; background:#68228B; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:130%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;"> Kapchiy
Takikunap takin
Takikunap takin (kastilla simipi: Cantar de los Cantares) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.
Punku p'anqa: Kapchiy
right|100px left|35px|
Sylvester Stallone
Taytan: Frank Stallone, Sr.; Maman: Jackie Stallone. Warmikuna: Sasha Czack (1974-1985) / Brigitte Nielsen (1985-1987) / Jennifer Flavin (1997) / Angie Everhart Churinkuna: Sage (1976-2012), Seargeoh (1979), Sophia Rose (1996), Sistine Rose (1998) wan Scarlett Rose (2002).
Punku p'anqa: Kapchiy
Kapchiy nisqaqa runakunap ima allin icha sumaq rurasqakunapas, makinwan rurasqa, ñawinkunawan rikunapaq, rinrinkunaman uyarinapaq, rikch'akunam, musikam, hukkunapas.
<div style="display:block;border:1px solid #68228B;vertical-align: top;width:100%;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;">
<h2 style="padding:3px; background:#68228B; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">Qillqakuna <td width="50%">
<div style="display:block;border:1px solid #68228B;vertical-align: top;width:100%; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;">
<h2 style="padding:3px; background:#68228B; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">Rikcha:LinkFA-star.png Artículo destacado
<div style="display:block;border:1px solid #68228B;vertical-align: top;width:100%; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:3px; background:#68228B; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">20px Cumpleaños
<div style="display:block;border:1px solid #68228B;vertical-align: top;width:100%; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:3px; background:#68228B; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">20px Cosas que puedes hacer
<div style="display:block;border:1px solid #68228B;vertical-align: top;width:100%; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:3px; background:#68228B; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">20px
<div style="display:block;border:1px solid #68228B;vertical-align: top;width:100%; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:3px; background:#68228B; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">20px Wikiproyectos
<div style="display:block;border:1px solid #68228B;vertical-align: top; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:3px; background:#68228B; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">Otros portales
Isaiyap qillqasqan
Isaiyap qillqasqan (kastilla simipi: Libro de Isaías) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.
Hawa t'inkikuna
Jesaja
Q'illunchu
Q'illunchu (Sicalis uropygialis) nisqaqa Urin Awya Yalapi (Arhintina, Buliwya, Chili, Piruw) kawsaq pisqum.
Takikunap takin
Qutsyuypa qutsun (Ankash qallupi), nisqaqa Apuyaya willaypi, Mawka willay haqishqapi, huk yachaypanqam.
Musphachiq yura
Musphachiq yura nisqakunaqa musphachinayuq yurakunam.
Huk musphachiq yurakunaqa hampi yurakunapas.
Kaymi huk musphaq yurakuna:
Picsart
rikchacha Picsart huk Miami, Florida -pi kaq tecnologia empresam, Picsart suite internetpi foto chaymanta video allichay ruwanakuna ruwan, huk social kamaq aylluwan. Plataformaqa ruwaqkunata siq'ikunata chaymanta videokunata ruwayta chaymanta allichayta, qatanakunawan siq'iyta chaymanta siq'ikunata Picsart kaqpi chaymanta wak redes sociales kaqpi qunakuypaq saqin. Chayqa hukninmi kay pachapi aswan riqsisqa aplicacionkuna, willakunmi 1.000 millon masnin descargakuna 180 nacionkunapi.
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Oscar Malbernat
thumb|right|260px|Oscar Malbernat (1944-2019) Oscar Malbernat  sutiyuq runaqa, icha "Cacho", (* paqarisqa La Plata  llaqtapi  - †  wañusqa La Plata llaqtapi) huk 🇦🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Hawa t'inkikuna
3
Domingos da Guia
Domingos Antônio da Guia sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Rio de Janeiro llaqtapi -  wañusqa  Río de Janeiro llaqtapi) huk 🇧🇷] mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Musphachina
Musphachina nisqaqa musphachiq yurakunapi kaq icha chaqllisinchikama runap rurasqan runata musphachiq miyu imayaymi.
Huk runakuna chay musphachinataqa mikhuspa, pitaspa icha akwa hirinkawan yawarman churaspa nisyutam hap'iykunku, allin kayninta dañuchikuspa.
Kaymi huk musphachinakuna:
Pelo d'Ambrosio
thumb|right|250px| Pelo d'Ambrosio Sergio D'Ambrosio Robles sutiyuq runaqa, icha Pelo d'Ambrosio ( paqarisqa Wanuku llaqtapi - ), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq takiqmi, takichaqmi, taki qillqaqpas.
Taytan: Jorge D'Ambrosio Robles; Maman: Carmela Robles Gallardo. Warmi:. Churinkuna: (?) Franco Giuliano.
Pulqarya simi
Pulqarya simi (български език, bâlgarski ezik [ˈbɤ̞lgɐrski ɛˈzik]) nisqaqa Pulqarya mama llaqtap rimayninmi, islaw rimaymi. Chunka iskayniyuq hunuchá rimaqninmi kachkan.
Yachaymanta qillqasqa
Yachaymanta qillqasqan (kastilla simipi: Libro de la Sabiduría) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.
Ruk'asqa
Ruk'asqa icha Thihital (Dihital) nisqaqa aswanta imapas sapaqchasqa yupaykunata llamk'achispa, achka kuti iskay yupayniyuq yupaykunata llamk'achispa.
Carlos Cueto
Carlos Cueto Fernandini sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Ika llaqtapi -  wañusqa Lima llaqtapi), huk piruwanu, yachay wayllukuq, pulitiku wan runa yachachiqmi.
Ch'uwankara
Ch'uwankara (Sicalis lutea) nisqaqa Urin Awya Yalapi (Arhintina, Buliwya, Chili, Piruw) kawsaq pisqum.
Carlos Cueto
1965 watamanta 1966 ñawpaq kuti Piruwpa Yachachiy Ministrunin karqan.
Tumay Kichwa distritu
Tomay Kichwa distritu (kastilla simipi: Distrito de Tomay Kichwa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wanuku suyupi, Ampu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Tumay Kichwa / (Tumaykichwa) llaqtam.
Carlos Cueto
Tayta: Napoleón Cueto;  Mama: Rosa Victoria Fernandini. Ñawpaq warmi: Lily Caballero Churinkuna: 3
Tumay Kichwa distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Carlos Cueto
Yachaywasi: Aliman Yachay wasi wan Guadalupe Yachay wasi (Lima).
Tumay Kichwa distritu
Simikuna
Pukyu:
Carlos Cueto
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin
Robert Mugabe
Robert Mugabe sutiyuq runaqa ( paqarisqa Kutama llaqtapi - ) huk 🇿🇼 mama llaqtayuq awqaq pusaq, pulitiku wan umalliqninmi qarqan.
1987 watamanta 2017 watakama Simbabwi Umalliq.
Taytan: Gabriel Matibili, Maman: Bona. Ñawpa warmikuna: Sally Hayfron de Mugabe † (1987-1992) / Grace Marufu de Mugabe. Churinkuna (4): ?? .
Chaylla qillqanakuy
rikchacha| Huk chaylla willaykunamanta huk [[Hamp'arapata antañiqiq|hamp'ara antañiqiq kaqpi sapsi wallpma: kay llamp'ukaq paña t'uquta huk lista t'inkiykuna ("masikuna lista") chaymanta paña t'uqu huk ruwaq IM rimayta rikuchiq]] Chaylla qillqanakuy, Chayllapi qillqanakuy (Inlish simipi: instant messaging (IM)) allwiyakamaqa huk laya internetpi rimanakuymi, chiqaqta pacha qillqakunata internetwan icha huk antañiqiq llikawan apachiyta saqispa.
Willakuykunaqa iskay utaq aswan rak'ikunapura apachisqa kanku, mayk'aq sapa llamk'achiq qillqata yaykuchin chaymanta huk apachiyta chaskiqman(kuna) llamk'achinku, mayqinkunachus tukuy huk sapsi llikapi t'inkisqa kanku. Illari chaski kaqmanta hukniray kaypi rimanakuykuna chaylla willakuymanta chiqa pachapi ruwakun (chaymanta "chaylla"). Yaqa llapan kunan pacha IM ruwana wakichikuna (wakin kuti "qutukawsay willakuqkuna", "qillqanakuy ruwana wakichikuna" utaq "rimanakuy ruwana wakichikuna") tanqay allwiyakamata llamk'achinku chaymanta wak ruwanakunata yapanku kayhina emojikuna (utaq siq'i asirikuna), willañiqikuna apachiy, chatpunqukuna, IP patapi kunka, utaq kuyuq rikch'a rimanakuy atiykuna.
64
64 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Wañusqakuna
60er
Saywa rumi
|thumb|right|240px|Iskay [[mama llaqtapura saywa rumi: Passo San Giacomo, Val Formazza (Italya) - Val Bedretto (Suwisa).]] thumb|right|240px|[[Alimanya|Aliman saywa tunu, Frankfurt (Oder). Chayqa manam chiqap saywa rumichu, saywa Oder mayup chawpinpi kaptinmi.]] Saywa rumi nisqaqa iskay suyupura, iskay kapuqniyuqpa allpanpura saywata tiyachinapaq churasqa rumim. Saywaqa iskay saywa rumipura siwk siq'im.
Awillanu
Awillanu (genus Corylus) nisqakunaqa huk sach'akunam, thansakunam, chunka rikch'aq, Iwrupapi, Asyapi, Chinchay Abya Yalapipas wiñaq.
Awillana nisqa kapka rurunkunatam mikhunchik.
Mullipata distritu (Santiago Chuku)
Mullipata distritu; (kastilla simipi: Distrito de Mollepata) nisqaqa huk distritum Santiago Chuku pruwinsyapi, Qispi kay suyupi, Piruw mama llaqtapi.
Olancho suyu
thumb|300px|Olancho suyu saywitu (Unduras)
Olancho suyu (kastilla simipi: Departamento de Olancho), nisqaqa huk suyum Unduras mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Juticalpa.
23 905 km²
Wiñay kawsay
Kamasqa
Stream of Passion
Stream of Passion nisqaqa huk Urasuyu llaqtayuq Rock kusituymi.
Warachikuy
Warachikuy nisqaqa huk Inka raymim karqan, watapi huk kutita Saksaywamanpi (Qusqu ñiqpi, Piruwpi) phistasqam. Wayna inka awqaqkuna pusaqninkunaman qhawachirqan, ima hinata maqanakuyta atirqan. Chaywanqa sayaq runa kaynintas rikuchirqan, warakunawan p'achallikuspa.
Olancho suyu
Munisipyukuna
23 munisipyukuna: thumb|350px|right|Munisipyukuna (Olancho).
Manolo Otero
Manuel Otero Aparicio  sutiyuq runaqa icha Manolo Otero (* paqarisqa Madrid llaqtapi -  wañusqa São Paulo llaqtapi) huk 🇪🇸 mama llaqtayup takiq wan aranway pukllaqmi qarqan.
Warmi: 	María José Cantudo (1973-1978) / Silvana Suárez Eddy Cano (1986-?) / Celeste Ferreira (1995 - 2011). Churikuna: Manuel Otero Cantudo.
Waqyaykuna qillqasqa
Waqyaykuna qillqasqa (kastilla simipi: Libro de las Lamentaciones) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.
Ukranya simi
Ukranya simi (українська мова) nisqaqa Ukranya mama llaqtap rimayninmi, islaw rimaymi. Tawa chunka hukniyuq hunuchá rimaqninmi kachkan.
Alejandro Romualdo
Alejandro Romualdo Valle Palomino sutiyuq runaqa (* 19 ñiqin qhapaq raymi killapi 1926 paqarisqa Truhillu llaqtapi, Piruwpi - * 27 ñiqin aymuray killapi 2008 wañusqa Lima llaqtapi, Piruwpi) huk Piruw mama llaqtayuq harawi qillqaqmi, simi yachaqpas karqan.
65
65 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Alejandro Romualdo
Tayta: Valle Mama: Palomino.
65
Wañusqakuna
60er
Alejandro Romualdo
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin.
Kampana mama llaqta parki
Kampana mama llaqta parki (kastilla simipi: Parque Nacional La Campana) mama llaqta parkiqa, suyuqa amachasqam, kachkan, Chili mama llaqtapi, Valparaíso suyupi.
Baruqpa qillqasqan
Baruqpa qillqasqan (kastilla simipi: Libro de Baruc) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk apokriphu liwrum.
Jeremiyap qillqasqan
Jeremiyap qillqasqan (kastilla simipi: Libro de Jeremías) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.
Lupulu
Lupulu (Humulus lupulus) nisqaqa huk siqakuq yuram. China tuktuntaqa sirwisatam ruranapaq llamk'achinchik.
Eseqyelpa qillqasqan
Eseqyelpa qillqasqan (kastilla simipi: Libro de Ezequiel) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.
Kashapampa distritu
Kashapampa distritu (kastilla simipi: Distrito de Cashapampa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Siwas pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Kashapampa llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Jean Piaget
thumb|200px|Jean Piaget (1896-1980)
Jean William Fritz Piaget sutiyuq runaqa (* paqarisqa Neuchâtel llaqtapi -  wañusqa Genève llaqtapi) huk Suwisaku nuna yachaqsi, Kawsay yachaychiqpas karqan, Epistemología nisqap kamariqninsi.
Tayta: Arthur Piaget; Mama: Rebecca Jackson.
66
66 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Wañusqakuna
60er
Danyelpa qillqasqan
Danyelpa qillqasqan (kastilla simipi: Libro de Daniel) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.
Denílson
Denílson de Oliveira Araújo sutiyuq runaqa, icha Denílson (* paqarisqa Diadema llaqtapi), huk 🇧🇷 mama llaqtap piluta hayt'aqmi qarqan.
José Baquíjano
thumb|José Baquíjano y Carrillo de Córdoba José Baquíjano y Carrillo de Córdova sutiyuq runaqa (* 13 ñiqin pawqar waray killapi 1751 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - † 24 ñiqin qhulla puquy killapi 1817 watapi wañusqa Sevilla llaqtapi), huk piruwanu ankallis karqan.
Piruw mama llaqtapi Ispaña kamachiyta 1781 watapi ankallikurqan. Sociedad Académica de Amantes del País umalliq.
Tayta: Mama:
Warmi: Wawakuna:
67
67 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Wañusqakuna
60er
Bilurusu simi
Bilurusu simi (беларуская мова) nisqaqa Bilarus mama llaqtap rimayninmi, islaw rimaymi. Qanchis hunuchá rimaqninmi kachkan.
José Luis Brown
thumb|right|260px|José Luis Brown (1956-2019) José Luis Brown  sutiyuq runaqa, icha "El Tata", (* paqarisqa Ranchos  llaqtapi  - †  wañusqa La Plata llaqtapi) huk 🇦🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Pitay
right|thumb|250px|Qhariqa [[siyarutam kañarikuchkan.]] right|thumb|250px|Pitanakuna (pipakuna, siyarukuna). Pitay nisqaqa siyarupi icha pipapi kañarisqa sansachkaq sayrip icha huk musphachinap q'usñinta siminta samaspa runap surq'anman ukhunchayninmi.
Pitayqa runap allin kayninpaq millaymi. Pitaypa paqarachisqan unquykunaqa surq'an phiru unquymi huk apanqara unquykunapas, sirk'a iskuyaymi, sunqu sirk'a unquymi, sunqu p'itiymi, kawsaykuq tantalli ismusqam.
Oseaspa qillqasqan
Oseaspa qillqasqan (kastilla simipi: Libro de Oseas) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.
José María Quimper distritu
José María Quimper distritu (kastilla simipi: Distrito de José María Quimper) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kamana pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa El Cardo llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Diana Quijano
thumb|right|250px| Diana Quijano Diana Quijano Valdivieso sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi  -  ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq aranway pukllaqmi karqan.
José María Quimper distritu
Simikuna
Pukyu:
Diana Quijano
Taytan: ; Maman:. Qusan:. Churinkuna:
68
68 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
69
69 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Wañusqakuna
60er
Joelpa qillqasqan
Joelpa qillqasqan (kastilla simipi: Libro de Joel) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.
Qiruwillka distritu
Qiruwillka distritu (kastilla simipi: Distrito de Quiruvilca) nisqaqa huk distritum Santiago Chuku pruwinsyapi, Qispi kay suyupi, Piruw mama llaqtapi.
Urqus distritu
Urqus distritu (kastilla simipi: Distrito de Urcos) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispiqanchi pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Urqus llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Petal Search
rikchacha|Petal Mask'aypata riqsinapaq rikch'an rikchacha|Petal Mask'aypata web p'anqan Petal Search (Qhichwa simipi: Petal Mask'ay) kayqa huk Huawei pata web mask'ay kuyuchina.
Willarina
2019 watapi, achka mamallaqtapura allwiyakama imprisa Huawei afectasqa karqan sansiyunkuna hunt'asqa kachkaptin huk prohibición internacional comercio kachkaptin. Huawei pata musuq chaymanta hamuq Android karurimana mana Google Mobile Services kaqman yaykuyta atirqankuchu. Kay harkaykunarayku, Huawei tantiyarqa Petal Mask'ay yanapakuypa alcancen mastarinanpaq huk sapanchasqa maskana ruwanapaq.
2022 watapi, Petal Search nisqaqa iF DESIGN AWARD 2022 nisqapi atipaqmi karqan.
Kashamarka pruwinsya
Kashamarka pruwinsya (aymara simipi: Qajamarka jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Cajamarca) nisqaqa Piruw mama llaqtap Kashamarka suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Kashamarka llaqtam.
Yurakuna
thumb|left|100px|Grevillea robusta
Pulitika rakiy
Chunka iskayniyuq distritunmi kan.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Arara
Arara nisqaqa Brasil mama llaqtapi, Paraíba, huk hatun llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa 1961 watapi.
Inocencio Mamani
Inocencio Mamani Mamani sutiyuq runaqa ( paqarisqa Punu llaqtapi; 1990 watapi wañusqa Ariqipa llaqtapi) piruwanu qhichwa simipi qillqaqmi karqan.
Kawsasqan
1927 watamanta 1932 watakama Inocencioqa Gamaliel Churata sutiyuq ñawiriy wasi pusaqwansi llamk'anakurqan, Grupo Orkopata nisqa quchupi. que se reunía en casa de Churata. Inocencioqa qhichwa simipi harawikunatapas qillqarqan, Gamalielpa 1926 watamanta 1930 watakama kasqa Boletín Titikaka sutiyuq riwistanpi uyanchaspa, 1926 watamanta 1930 watakama. 1932 watapi, Luis Miguel Sánchez Cerro Piruwpi diktatur kaptinsi, Churata Buliwyaman ayqirqan, Grupo Orkopata nisqataq manañas karqan. 1940 watakunapitaq Inocencio Mamaniqa Instituto Americano de Arte nisqap riwistanpi huk harawinkunatas uyancharqan. Chaymantataqsi manañas ima qhichwa qillqakunatapas uyancharqanchu.
1950 watakunamanta 1980 watakunakama Inocencio Mamaniqa urqukunaman karu puriq pusaq karqan. Achka urqukunatas lluq'arqan, ahinataq Waytapallanap huk urqunkunatas, Khunurana, Misti urqutapas.
Satipu
Satipu nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Hunin suyupi, huk llaqtam, Satipu pruwinsyap uma llaqtanmi.
70
70 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Wañusqakuna
70er
71
71 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Wañusqakuna
70er
Carlos Bilardo
thumb|right|260px|Carlos Salvador Bilardo (1938-) Carlos Salvador Bilardo  sutiyuq runaqa, (* paqarisqa La Paternal  llaqtapi  - ), huk 🇦🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Akwa hirinka
250px|thumb|right|Huklla kuti llamk'achisqa akwa hirinka. 250px|thumb|right|Yakupi kachi chullusqatam yawarman churachkanku. Akwa hirinka (kastilla simimanta: aguja "yawri", jeringa "qhallina, yaku hich'ana, ch'allana") nisqawan yakupi chullusqa hampikunatam runap yawarninman icha kurkunpa ukhunpi wakinman churanku.
Amospa qillqasqan
Amospa qillqasqan (kastilla simipi: Libro de Amós) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.
Robert Millikan
20px|Nobel Suñay 1923 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).
Taytan:, Maman:. Warmi: Greta née Blanchard. Churinkuna: Clark Blanchard, Glenn Allan, Max Franklin.
Alma mater: Columbia Yachay Sunturnin
Usain Bolt
thumb|right|250px|Usain Bolt (2016)
Taytan: Wellesley Botl, Maman: Jennifer.
Yachay wasi: High School.
1979 watamanta Houston Yachay sunturnin.
Ulimpiku pukllaykuna 2008 Beijing, Ulimpiku pukllaykuna 2012 London wan Ulimpiku pukllaykuna 2016 Rio de Janeiro. rikchacha|paña|280px|Usain Bolt 100 m - Moscow 2013
Carlos Mejía Godoy
Carlos Antonio Mejía Godoy sutiyuq runaqa (* paqarisqa Somoto llaqtapi  - ),  huk 🇳🇮 mama llaqtayuq takichaq wan takiqmi qarqan.
Taytan: Carlos Mejía Fajardo ; Maman: María Elsa Godoy. Warmi: Xochitl Acatl Jiménez Guevara. Churinkuna:.
Moncloa-Aravaca distritu
Moncloa-Aravaca distritu; (kastilla simipi: distrito de Moncloa-Aravaca, nisqaqa huk distritum Madridpi, Madrid suyupi, Ispaña mama llaqtapi.
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
7 barriukuna: Casa de Campo (91), Argüelles (92), Ciudad Universitaria (93), Valdezarza (94), Valdemarín (95), El Plantío (96) wan Aravaca (97)..
Runakuna
116 531 runa
Wiñay kawsay
28 Kantaray killa 1949 fue anexionado al de Madrid por Decreto.
Abdiyaspa qillqasqan
Abdiyaspa qillqasqan (kastilla simipi: Libro de Abdías) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.
Makidunya simi
Makidunya simi (Македонски јазик) nisqaqa Chinchay Masitunya mama llaqtap rimayninmi, islaw rimaymi. Iskay hunuchá rimaqninmi kachkan.
Apuwasinyuq pukllaykuna 2016
thumb|260px|2016 Rio Pukllaykunap sananchan. thumb|260px|2016 Rio Vanderlei Cordeiro de Lima Ulimpiku pukllaykuna 2016 nisqaqa 2016 watapi Rio de Janeiro llaqtapi (🇧🇷 mama llaqtapi) XXXI ñiqin Musuq pacha Ulimpiku pukllaykunam.
Valle (Unduras) suyu
thumb|300px|Valle suyu saywitu (Unduras)
Valle suyu (kastilla simipi: Departamento de Valle), nisqaqa huk suyum Unduras mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Nacaome.
1 665 km²
Wiñay kawsay
Kamasqa
Runakuna
171 613 runakuna
Munisipyukuna
9 munisipyukuna:
Cecil Rhodes
thumb|200px|Cecil Rhodes Cecil John Rhodes sutiyuqqa (* paqarisqa Bishop's Stortford llaqtapi, Hukllachasqa Qhapaq Suyupi - †  wañusqa Muizenberg llaqtapi, Uralan Afrikapi) huk Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq pulitikus, imprisaryus karqan.
Iran
Iran nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Tehran llaqtam.
Dmitri Mendeleev
Dmitri Ivanovich Mendeleev, (Mendeleyev o Mendeleef; Rusiya simipi: Дми́трий Ива́нович Менделе́ев) sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Tobolsk llaqtapi, Rusiyapi - †    wañusqa Sankt Peterburg llaqtapi, Rusiyapi), huk 🇷🇺 mama llaqtayuq chaqllisinchi yachaqpas qarqan.
Taytan: Ivan Pavlovich Mendeleev, Maman: Maria Dmitrievna Mendeleeva. Warmi: Feozva Nikítichna Leschiova / Ana Ivánova Pópova. Churinkuna: (7).
Qallu-qallu
Qallu-qallu (Plantago lanceolata) nisqaqa huk quram, hampi yuram.
Dmitri Mendeleev
Suñaykuna
thumb|250px|right|[[Qallawap ñiqi rakirinkuna]]