cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pichana mut'uy
Pichana mut'uy, Pichanilla icha Pichana (Senna aphylla syn. Cassia aphylla) nisqaqa Urin Awya Yalapi kawsaq yuram, rikch'aq mut'uymi. Runakunaqa pichanapaqmi llamk'achinku.
Maastricht
right|thumb|250px| Maastricht wallqanqa right|thumb|250px| Maastricht llaqta Maastricht llaqtaqa. Limburg pruwinsyap uma llaqtanmi.
Runakuna
122 121 runakunam kawsachkanku (2012).
Allpa saywachi
50°51′4.47″N 5°41′26.65″ E
Ayawa
Ayawa (kastilla simipi: Ayagua / Ayahua) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi, huk urqum Buliwyap Kunti Wallanpi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, Qulcha "K" munisipyupi, San Juan kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta 4.155 m / +4.500 mitrum aswan hanaq.
Kuyawinu risirwa
Uywakuna
thumb|right|200px|[[Puhuyu (Inia geoffrensis)]] thumb|right|200px|[[Shanshu (Opisthocomus hoazin)]] thumb|right|200px|P'uchqu qucha
Ñuñuq uywakuna
Kuyawinu pampapiqa kay ñuñuq uywakunam kawsanku:
Challwakuna
thumb|right|200px|P'uchqu qucha Kuyawinu pampapiqa kay challwakunam kawsanku:
553
553 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Atipay
Atipay nisqaqa awqanakuypi huk runakunap awqa runakunata atiyninmi, aypayninmi. Atipaq awqaqkunaqa, atipaq mama llaqtaqa munaynintam tukuchin.
Edith González
Taytan: González; Maman: Fuentes. Qusan: Lorenzo Lazo (2010-2019) Churinkuna: Constanza Creel González.
Llakwash
Llakwash icha Lama runa nisqa kichwa runakunaqa (kastilla simipi: Quechua lamista icha Llacuash) huk Piruwpi, San Martin suyupi, tiyaq runa llaqtam, Lamas-Luritu kichwa simita rimaq.
Machachi
Machachi (kastilla simipi: Machachi) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Pichincha markapi, huk llaqtam, Mejía kitip uma llaqtanmi.
Runakuna
Kitillipiqa Kitu Kara Kichwa runakunam tiyanku.
Hach'akalla
Hach'akalla (Jach'akalla) icha Uchuy ullkuypa (Uchuk ullkuypa) (genus Xylaria) nisqakunaqa huk wayaqacha k'allampa rikch'anam, wañusqaña yurakunap q'irunpi icha yura mikhuq uywap akanpi wiñaq, chay mawk'a q'iruta ismuchiq. Tukuy Tiksimuyuntinpi wiñan.
Qanchis Suyu
thumb|right|250px|Siete Suyos [[qhuya, Chukaya kantun]] Qanchis suyu llaqtaqa (kastilla simipi: Siete Suyos) Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, P'utuqsi suyupi, Urin Chichas pruwinsyapi, Atucha sapsipi, Chukaya kantunpi. Animas llaqtapiqa 793-cha runam kawsanku.
La Joya (mawk'a llaqta)
La Joya (La Joya) nisqakunaqa mawk'a Wankarani llaqtakunam, Buliwya mama llaqtapi, Uru Uru suyupi, Uru Uru pruwinsyapi, Qaraqullu munisipyupi, La Joya kantunpi, Huchusuma mayu ñiqpi: La Barca, Pusno, Chuquiña, San Andrés
Juan Carlos Hurtado
Juan Carlos Hurtado Miller sutiyuq runaqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi -  ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq  allwiya kamayuq  (inhiñiru)  wan pulitiku qarqan.
Taytan: Alberto Hurtado Abadía; Maman: Lily Miller Maertens. Warmi: Leonor de Así Puyo. Churinkuna:.
Yachay wasi: Sagrados Corazones Recoleta
554
554 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Tullu muqu
Kaymi huk tullu muqukuna:
555
555 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Chiway
Chiway (kastilla simipi: Chivay) nisqaqa Qullqa qhichwapi huk llaqtam, Piruw mama llaqtapi, Ariqipa suyupi, Kaylluma pruwinsyap uma llaqtanmi.
Pruphisyun
Puruphisiyun (profesión) nisqaqa runap llamk'aq kananpaq tukuynintin llamk'ay yuyaypi yachachiy nisqapi yachaqasqa kamakuyninkunam, yachaykunam.
Llamk'aq maypipas mink'akuyta munaptinqa, chay pruphisyunninpiqa kamakuykunayuq kananmi tiyan.
Kaymi huk pruphisyunkuna:
Saypina munisipyu
Saypina (kastilla simipi: Saipina) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Manuel María Caballero pruwinsyapi, Santa Krus suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Saypina llaqtam.
Kantunkuna
Kimsa kantunmi kan:
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam, Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Tiqni
thumb|240px|Tiqni. Tiqni (coxa) nisqaqa sikip kinrayninpi kaq, pata tullup chanka tulluwan muqunmi. Tiqnipiqa chankam qallarin.
Rakhuurqu (Qimis kantun, Buliwya)
Rakhuurqu (Rakhu Urqu, kastilla simipi: Cerro Gordo) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi huk urqum Buliwyap Kunti Wallanpi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, Qimis munisipyupi, Qimis kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta 4.684 mitrum aswan hanaq.
Hatun Wasi distritu
Hatun Wasi distritu (kastilla simipi: Distrito de Casa Grande) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Asqupi pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Hatun Wasi llaqtam.
Pachamarka distritu
Pachamarka distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Pachamarca ) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Churkampa pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Pachamarka llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Luis Cubilla
Luis Alberto Cubilla Almeida sutiyuq runaqa (* paqarisqa Paysandú llaqtapi, Uruwayi mama llaqtapi - †  wañusqa Asunsyun llaqtapi) huk Uruwayi mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan Pukllaykamachiq karqan.
Paolo Guerrero
thumb|250px|Paolo Guerrero, Hamburg istadyupi. José Paolo Guerrero Gonzáles sutiyuq runaqa ( paqarisqa Lima llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Kunan pacha Hamburger SV sutiyuq klubpaqmi pukllachkan, Alimanyapi, Hamburg llaqtapi.
Ramputan
Pamputan (Nephelium lappaceum) kayqa chawpi sayayniyuq q'aha sach'a, Sapindaceae ayllupi. Chay sutiqa kay sachaqta rurusqan mikhuna rurukunamantapis rimachkan. Ramputan nisqaqa Urin-Anti Asiyapi wiñaq. Chayqa anchatam tupan huk achka q'aha mikhuna rurukunawanpis, chaykunam kanku litchi, lunqan, pulasan hinaspa guinep. paña|rikchacha| Q’illu llimp’i ramputan nisqa t’aqa
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Paolo Guerrero
Taytan: José Guerrero; Maman: Petronila Gonzáles Ganoza.
Franz Kafka
Franz Kafka sutiyuq runaqa (* paqarisqa Praha llaqtapi -  wañusqa Kierling llaqtapi) huk 🇨🇿 mama llaqtayuq taripay amachaq wan qillqaqmi.
Taytan: Hermann Kafka (1852-1931) Maman: Julie Löwy (1855-1934).
Warmi: Churinkuna:
Munay qillqakuna
thumb|right|250px|Istatua Franz Kafka (Praha).
556
556 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Atisqa kay
Atisqa kay ( empoderamiento) icha atiy (poder) icha Atiyniyuq kay nisqaqa huk runap icha huk runakunap huk runakunata imatapas rurachiyta, uyarichiyta atiyninmi, wakipi, mama llaqtapi, tantanakuypi, ayllupi, ruruchinapi.
Pristu munisipyu
Pristu (kastilla simipi: Municipio de Presto) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Jaime Zudáñez pruwinsyapi, Chuqichaka suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Pristu llaqtam.
Kantunkuna
Kimsa kantunmi kan:
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Pristu munisipyupiqa qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Pacha t'ika
Pacha t'ika (genus Lecanora) nisqakunaqa huk kusma qara rikch'anam. Wayaqacha k'allampakunamanmi kapunku.
Sumaq qhaway pruwinsya
Sumaq qhaway pruwinsya (Kastilla simipi: Provincia de Bellavista) nisqaqa San Martin suyupi, Piruwpi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Sumaq qhaway llaqtam.
Runakuna
Kay pruwinsyapiqa Llakwash runakunam kawsanku.
Pulitika Rakiy
Suqta distritunmi kan.
Distritu - (Uma llaqta):
Urqu mut'uy
Urqu mut'uy, Urqu mutuyllu icha Anchurapa (Senna italica syn. Cassia obovata) nisqaqa Urin Awya Yalapi kawsaq yuram, rikch'aq mut'uymi. Runakunaqa chukchankunata tullpunapaqmi llamk'achinku.
Palpakachi distritu
Palpakachi distritu, Mariscal Gamarra distritu icha Gamarra distritu (kastilla simipi: Distrito de Mariscal Gamarra / Gamarra, Agustín Gamarra-manta sutichasqa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Grau pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Palpakachi llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa achka runam qhichwa simita rimanku.
Pastasa kiti
Pastasa kiti nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Pastaza) Ikwadur mama llaqtapi, Pastasa markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Puyu llaqtam.
Palpakachi distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pastasa kiti
Runakuna
Pastasa kitipiqa Pastasa Kichwa, Achuar, Shuwar, Sapara runakunapas tiyanku.
Khallka pruwinsya
Khallka pruwinsya (aymara simipi: Khallka jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Calca) nisqaqa Qusqu suyupi, Piruw mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Khallka llaqtam.
Palpakachi distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Khallka pruwinsya
Pulitika rakiy
Pusaq distritunmi kan.
Palpakachi distritu
Simikuna
Pukyu:
Tirso de Molina
Gabriel Téllez sutiyu runaqa, icha Tirso de Molina (* Madrid llaqtapi paqarisqa - †  Almazán llaqtapi wañusqa), Ispaña mama llaqtamanta taytakura wan qillqaqmi karqan.
Khallka pruwinsya
Runakuna
Khallka pruwinsyapiqa Machiqinqa, Qhichwa runakunam tiyanku.
Kuchus
thumb Kuchus icha Kukuchi (Articulatio cubiti) nisqaqa marq'ap chawpi rakinpi kaq, mak'a tullup phiruru tulluwan wach'i tulluwan muqunmi.
Palpakachi distritu
Kaypipas qhaway
thumb|left|120px|Agustín Gamarra
Rirqay kiti
Pulitika Rakiy
Kimsa kitillinmi kan:
Hallka k'iti kanchar:
Khallka pruwinsya
Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Chris Evert
rikchacha|paña|280px|Chris Evert Chris Evert sutiyuq wamiqa (* paqarisqa Boca Raton llaqtapi - ), 🇺🇸 mama llaqtayuq kurku kallpanchaq.
Khallka pruwinsya
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Qunqur
thumb|240px|Huk warmip qunqurnin. thumb|240px|Qunqurpa rakinkuna. Qunqur (Articulatio genus) nisqaqa chankap chawpi rakinpi kaq, chaki tullup pichuwan waman tulluwan muqunmi.
557
557 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
558
558 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Khallka pruwinsya
Simikuna
Pukyu:
Rikra
right|thumb|250px|Rikrap [[sinchi aychankuna.]] right|thumb|250px|Huk warmip rikran. Rikra (Articulatio humeri) nisqaqa qhasqup, kurkup hananpa kinrayninpi kaq, qharminpa rikra chaka tulluwan mak'a tulluwan muqunmi. Rikrapiqa marq'am qallarin.
Chris Evert
Taytan: Jimmy Evert, Maman: Colette Thompson. Qusankuna: John Lloyd / Andy Mill / Greg Norman. Churinkuna: Alexander (p. 1991), Nicholas (p. 1994) wan Colton (p. 1996).
Yachay wasi: High School.
Musuq Silantha
Musuq Silantha icha Awtiyaruwa (inlish simipi: New Zealand, mawri simipi: Aotearoa) nisqaqa Usiyanya nisqapi huk mama llaqtam, iskaynintin hatun wat'am. Llaqta tiyan 1,500km Awstraliya antipi Tasman Quchamama chimpapi, tiyan 1,000km wat'a llaqta Phiyi uraypi. Paypata sapay kaynirayku karqa huk tayripuni wat'a tiyasqachinapaq runakunamanta. Kaytaq sapay kayrayku Musuq Silantha hanunpa uywakunawan, p'isqukunapuni; askhakuna wañurqankuchiq runakuna karu allpa uywakunawan hamurqankuchiq qhipanpi. Allpa karqa sach'a sach'awanpuni. Askha urqukunawantaq.
Chunan distritu
Chunan distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de San Pedro de Chunán) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi. Uma llaqtanqa San Pedro de Chunán llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Chawpi
Chawpi nisqaqa imataña iskayman phatmaspapas huk kuskam.
Chunan distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Martina Navratilova
rikchacha|paña|280px| «Martina Navratilova» (2006)
559
559 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Martina Navratilova
Martina Navratilova sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Praha llaqtapi - ), huk 🇨🇿 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kurku kallpanchaq.
Rakhuurqu (Kana kantun, Buliwya)
Rakhuurqu (Rakhu Urqu, kastilla simipi: Cerro Gordo) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi, huk urqum, Buliwyap Kunti Wallanpi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, Qimis munisipyupi, Kana kantunpi, Lawani kachi quchap (Salar Laguani) chinchayninpi. Pikchunqa mama quchamanta 3.832 mitrum aswan hanaq.
Martina Navratilova
Taytan: Mirek (Miroslav Šubert), Maman: Jana.
Yachay wasi: High School.
Tawakuntu
Tawakuntu (kastilla simipi: Tabacundo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Pichincha markapi, huk llaqtam, Pedro Moncayo kitip uma llaqtanmi.
Pariwanaqucha pruwinsya
Wiñay kapwsay
Kamasqa.
Pulitika rakiy
Pusaq distritunmi kan.
Modesto Omiste pruwinsya
thumb|right|200px|[[La Quiaca, Arhintina - Willasun, Buliwya]] Modesto Omiste pruwinsya nisqaqa (aymara simipi: Modesto Omiste jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Modesto Omiste) Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Villazón llaqtam.
Pariwanaqucha pruwinsya
Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku. /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Modesto Omiste pruwinsya
Pulitika Rakiy
Huk munisipyu: Villazón munisipyu.
Arnhem
right|thumb|250px| Arnhem wallqanqa right|thumb|250px| Arnhem llaqta Arnhem llaqtaqa (Chinchay Guelderish: Èrnem). Gelderland pruwinsyap uma llaqtanmi.
Runakuna
150 000 runakunam kawsachkanku (2012).
José María Arguedas distritu
José María Arguedas distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de José María Arguedas ) 🇵🇪 mama llaqtapi huk distritum, Antawaylla pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Wankapampa (Huancabamba) llaqtam.
Arnhem
Allpa saywachi
51°59′″N 5°55′″ E
José María Arguedas distritu
Wiñay kawsay
Kamasqa, Ollanta Humala Umalliqmi.
Simikuna
Distritupiqa achka runam qhichwa simita rimanku (98,3 %).
Pariwanaqucha pruwinsya
Simikuna
Pukyu:
Modesto Omiste pruwinsya
Pulitika Rakiy
Chunka kimsayuq kantunmi kan.
Runa llaqtakuna
Pruwinsyapiqa astawan mama indihina runakunam, 43,3 % Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Pariwanaqucha pruwinsya
Karu puriy
thumb|left|170px|Lycianthes lycioides, [[Pitunilla Antikuna parki, Pariwanaqucha pruwinsya]]
José María Arguedas distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Tukapu
thumb|200px|Tukapuyuq [[inka unku, 150-manta aswan sanancha suyuyuq.]] thumb|200px|right|[[Tukapu, unku, qiru.]] Tukapu nisqaqa Inkakunap unkunkunapi pallasqa suyu-suyukunam.
José María Arguedas distritu
Simikuna
Pukyu:
Tukapu
Chay tukapu suyu-suyukunawanqa qillqapi hinas willakunapas hallch'asqas karqan.
Q'illay takay
thumb|250px|[[Irrirup k'illimsa rawraynin.]] Q'illay takay nisqaqa q'illayta takanawan llamk'apuymi.
Q'illay takaq q'illaytaqa ñawpaqta ninapi q'uñichinmi, aswan llamk'apunalla kananpaq.
Irriru nisqa takaqqa khillaytam, asirutam takaykun, irramintakunata ruranapaq. Quri takaqkunataq qurimanta, qullqimantapas achalatam ruran.
Rumi sunkha
Rumi sunkha (Flavocetraria nivalis syn. Cetraria nivalis) nisqaqa huk rikch'aq kusma qaram. Wayaqacha k'allampakunamanmi kapun.
Yupa huqariy
Yupa huqariy nisqaqa ima tiksi yupay nisqap kikinwan mirayninmi, huqariq nisqa yupaywan kamachisqa hayk'a kuti. Chaywan tukusqa yupayqa huqarisqa (potencia) nisqam.
Chay huqarisqaqa a^n kay hinam sut'ichasqa:
Litchi
Litchi icha Lichiruru (Inlish simipi : Litchi chinensis; Chun simipi: 荔枝; pinyin: lìzhī; Jyutping: lai6 zi1; Pe̍h-ōe-jī: nāi-chi) Kayqam huk munutipiku taxon, Litchi género nisqapi sapallan masi kaq, jabon ayllupi, Sapindaceae nisqapi.
Chayqa Chunwa (Guangdong, Fujian, Yunnan, Hainan), Indiya (Assam wan Andaman wat'akuna), Vitnam ,Laos ,Myanmar, Tailandia, Malasya (Borneopas) Indunisiya (Java, Borneo, Occidental) mama llaqtakunapi wiñaq q'uñi sach'am Musuq Guinea), Filipinas, Papúa Musuq Guinea. Chay sach’aqa Pakistán, Camboya, Bangladesh, Himalaya oriental, Mauricio, Reunión suyukunamanmi churarqanku. Chunwa suyupi tarpuyqa XIX pachakwatamantaraq qillqasqa kachkan. Chunwa suyuqa lichikunata aswanta ruruchiqmi, chaymantataqmi Vitnam, Indiya, Urin Asiyapi huk mama llaqtakuna, huk mama llaqtakuna indihina ura-hallp'a sapapi , Madagascar, Urin Aphrika suyupipis. Hatun wiñay q'umir sach'a, lichiqa huch'uy aychayuq rurukunatam rurun. Rurupa hawanqa puka llanqa, yaqa q’aytuyuq, mana mikhuy atina, achka imaymana postre mikhuykunapi mikhusqa misk’i aychata tapan.
Pukyukuna
<references group="" responsive="0">
560
560 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
561
561 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Siki
thumb|160px|Warmip sikin. Siki (nates, clunium, gluteus, regio glutealis) nisqaqa runap kurkunpi pachanpi kaqmi, tiyanapaq. Sikipiqa uqutim.
Yayusa
Sikiqa huk simi mana pakar, mana pinqakur rimayan; huk simikunawan laqakar imayka lluqsin. Manam amatasqa simichu.
Mayutata distritu
Mayutata distritu; (kastilla simipi: Distrito de Madre de Dios) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Manu pruwinsyapi, Mayutata suyupi. Uma llaqtanqa Boca Colorada llaqtam.
Wanuchana
Wanuchana icha Wanuchay nisqaqa yurakunap allin wiñananpaq, allpaman churana imayaykunam, yurap muchusqan kawsachikuy imayaykunam, ahinataq wanum, uchpam hukkunapas. Qullpatapas wanuchanapaqmi hurqurqanku.
Mayutata distritu
Runa llaqtakuna
Kay distritupiqa Piru runam kawsanku.
Pedro Lizarzaburu
thumb|right|260px|Pedro Lizarzaburu (1834-1902) Pedro Ignacio Lizarzaburu y Borja sutiyuq runaqa (* 1834 watapi paqarisqa Guano llaqtapi - 1902 watapi wañusqa ) huk 🇪🇨 mama llaqtayuq awqaq pusaq, taripay amachaq wan pulitiku runam.
Magdalena Qaw distritu
Magdalena Qaw distritu (kastilla simipi: Distrito de Magdalena de Cao) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Asqupi pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Magdalena Qaw llaqtam.
Hawa t'inkikuna
{{Suyukuna (Piruw)}
Wanuchana
Allin wanuchaypiqa kay qallawakunam kananmi:
Chay qallawakunaqa allpapi kachkaq yakupi chullusqa iyun hina kaptin, yura saphinkunawan allpamanta ch'unqaykunmi.
Do Muoi
Do Muoi, witnam simipi: Đỗ Mười, chinu simipi: 杜梅 (*2 ñiqin hatun puquy killapi 1917 watapi paqarisqa Thanh Tri llaqtapi - wañusqa Ha Nui llaqtapi) huk 🇻🇳 mama llaqtayuq pulitikumi qarqan.
1988 watamanta 1991 watakama Witnampa uma kamayuqninmi karqan.
Yupay saphi
Yupa saphi nisqaqa (latin simipi: radix) yupa huqariypa t'ikrasqa saphichay nisqa rurayninpa tukunanmi yupa: Kayqa huqarisqam: kachun.
Yupa saphitaq kaymi: Kay hinam qillqarimanchik: x nisqaqa a-manta n ñiqin saphim.
Chay yupa saphiqa pusitiwu yupam.
Margaret Court
rikchacha|paña|280px| «Margaret Court, 1964» Margaret Court sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Albury llaqtapi - ), huk 🇦🇺 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kurku kallpanchaq.
Yachay wasi: High School.
Pilawit'u llaqta
Pilawit'u nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk uchuy llaqtam, Wak'as munisipyupi, Jarani pruwinsyapi, Quchapampa suyupi.
Pedro Lizarzaburu
Taytan: Ignacio José de Lizarzaburu; Maman: Manuela Mercedes Borja y Tinajero. Warmi: Benigna Flores Sarasti.
Churulki kantun
Churulki kantun (kastilla simipi: Cantón Chorolque) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, P'utuqsi suyupi, Urin Chichas pruwinsyapi, Atucha munisipyupi. Uma llaqtanqa Portugalete llaqtam (26 runa, 2001 watapi).
Mayutata distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Unku
thumb|200px|[[Tukapuyuq inka unku.]] thumb|200px|right|[[Tukapu, unku, qiru.]] Unku nisqaqa millmamanta icha utkhumanta awasqa kurkupaq sikllalla churana p'acham, huklla umapaq t'uquyuq.
Mayutata distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Jayupaya munisipyu
Jayupaya munisipyu icha Ayupaya munisipyu (kastilla simipi: Municipio Ayopaya) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Jayupaya pruwinsyapi, Quchapampa suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Jayupaya icha Villa Independencia llaqtam.
Qurisapa pruwinsya
Runakuna
Kay pruwinsyapiqa Llakwash runakunam kawsanku.
Pulitika Rakiy
Pichqa distritunmi kan.
Jayupaya munisipyu
Kantunkuna
Kimsa kantunmi kan.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Qurisapa pruwinsya
Pulitika Rakiy
Distritu - (Uma llaqta):
Jayupaya munisipyu
Simikuna
Jayupaya munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Sip'uti
thumb|250px|Warmip sip'utin. thumb|300px|Sip'utiwan [[uquti.]] Sip'uti, Chiputi, Uchkiti, Uhiti, Siki t'uqu icha Siki hutk'u (anus) nisqaqa sikipi kaq uqutip hawaman pusaq t'uqunmi, akanapaq.
Q'araqullu
Q'araqullu (kastilla simipi: Caracollo) nisqaqa Buliwya suyupi, huk llaqtam Uru Uru suyupi, Uru Uru pruwinsyapi, Q'araqullu munisipyup uma llaqtanmi.
Kay llaqtap sutinqa aymara simim.
Yunka mut'uy
Yunka mut'uy icha Yunka mutuyllu (Senna alata syn. Cassia alata) nisqaqa Urin Awya Yalapi kawsaq yuram, rikch'aq mut'uymi. Hampi yuram.
Manu mayu
thumb|right|200px|[[Manu mayu, Manu mamallaqta parki]] thumb|right|200px|Saywitu Manu mayu nisqaqa huk mayum Piruw mama llaqtapi, Mayutata suyupi, Manu pruwinsyapi.
564
564 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Chilla-chilla
Chilla-chilla (genus Pannaria) nisqakunaqa huk kusma qara rikch'anam. Wayaqacha k'allampakunamanmi kapunku.
563
563 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
565
565 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Ch'en Huw
Ch'en Huw [ ; paqariy sutin: Ma Sambaw (arabya simipi: حجّي محمود Hajji Mahmud)] sutiyuq runaqa (1371 watapi paqarisqa Kunming llaqtapi Yunnan suyupi; 1433 icha 1435 watapi wañusqa) huk chunwayuq almirantiss, wamp'u pusaqsi karqan.
Pawqarpampa distritu (Churkampa)
Pawqarpampa distritu (kastilla simipi: Distrito de Paucarbamba) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Churkampa pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Pawqarpampa llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Uchuy kawallu chupa
Uchuy kawallu chupa (Equisetum bogotense) nisqaqa huk rikch'aq kawallu chupam, Awya Yalapi wiñaq.
Héctor Lavoe
Héctor Juan Pérez Martínez sutiyuq runaqa icha Héctor Lavoe (* paqarisqa Ponce llaqtapi -  wañusqa New York llaqtapi) Burinkin mama llaqtapas takiqsi karqan.
Tayta: Luis Pérez (Lucho). Mama: Francisca Martínez (Panchita).
Alexander von Humboldt distritu
Alexander von Humboldt distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Alexander von Humboldt ) 🇵🇪 mama llaqtapi huk distritum, Padre Abad pruwinsyapi, Ukayali suyupi. Uma llaqtanqa Alexander von Humboldt llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Ollanta Humala Umalliqmi.
Luis A. Flores
thumb|200px|Luis A. Flores (1899-1969) Luis Alberto Flores Medina sutiyuq runaqa (* paqarisqa Ayawaka llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq taripay amachaq, diplumatiku wan pulitikupas karqan.
Taytan: Flores, Maman: Medina.
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin.
Suskal kiti
Suskal kiti (kastilla simipi: Cantón Suscal) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Kañar markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Suskal llaqtam.
Husni Mubarak
Muḥammad Ḥusnī Sayyid Mubārak (arabya simipi: محمد حسنى سيد مبارك) sutiyuq runaqa, icha Ḥusni Mubarak (* paqarisqa Kafr-El Meselha llaqtapi -  wañusqa Qahira llaqtapi), huk 🇪🇬 mama llaqtayuq Phawaq awqaq suyu pusaq wan pulitiku qarqan.
Suskal kiti
Runakuna
Suskal kitipiqa Kañari Kichwa runakunam tiyanku.
Husni Mubarak
1981 watamanta 2011 ñawpaq kuti Ihiptupa Umalliqnin qarqan.
Taytan: ; Maman: Ñawpaq warmi: Suzanne Mubarak Churinkuna: Alaa wan Gamal.
Yachaywasi:
Inti Pastu
Inti Pastu (kastilla simipi: Cerro Inti Pasto) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi, huk urqum Buliwyap Kunti Wallanpi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, Qulcha "K" munisipyupi, San Juan kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta 4.447 m / 5.426 mitrum aswan hanaq.
Miguel de Cervantes
thumb|230px|La batalla de Lepanto thumb|right|230px|Estatua de Cervantes en la Plaza de la Universidad de [[Valladolid]] 230px |thumb |right |Cuarta edición de El Quijote (1605). thumb|230px|right|Casa que ocupó el escritor en [[Valladolid entre los años 1604 y 1606 y que coincidiría con la publicación de la primera edición de El Quijote, en 1605. Actualmente es un museo.]] Miguel de Cervantes y Saavedra sutiyuqqa (* paqarisqa Alcalá de Henares llaqtapi  - †  wañusqa Madrid llaqtapi), huk 🇪🇸 mama llaqtayuq qillqaqmi karqan.
Llimanta aswan riqsisqa qillqasqanqa Don Quijote nisqa kawsay rikch'anmi karqan.
Carlos Torres
thumb|right|250px| Carlos Torres (1942-2000) Carlos Guillermo Torres y Torres Lara sutiyuq runaqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq  taripay amachaq  wan pulitiku qarqan.
Taytan: Guillermo Torres Barreiro; Maman: Consuelo Torres Lara Ampuero. Warmi: Silvia Morales. Churinkuna: (5) Carlos, Sylvia, Rafael, María del Pilar wan Miguel.
Parqu Qucha llaqta
Parqu Qucha (Parco Cocha / Parco Khocha) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi juk juch'uy llaqtam, Wak'as munisipyupi, Jarani pruwinsyapi, Quchapampa suyupi, Parququchap antinpi.
Steffi Graf
rikchacha|paña|200px| «Steffi Graf» Stefanie Marie Graf sutiyuq warmiqa, icha Steffi Graf (* paqarisqa Mannhein llaqtapi - ), huk 🇩🇪  mama llaqtayuq kurku kallpanchaq.
Taytan: Peter Graf († 2013), Maman: Heidi Schalk. Qusankuna: Michael Bartels / Andre Agassi
Yachay wasi: High School.
Nolberto Solano
Nolberto Albino Solano Todco sutiyuq runaqa (* paqarisqa Kallaw llaqtapi - )  huk 🇵🇪 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan Pukllaykamachiq qarqan.
Wallaqa pruwinsya
Wallaqa pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Huallaga) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, San Martin suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Sapusuwa llaqtam.
Nolberto Solano
Taytanː Albino Solano; Mamanː Janet Todco. Churinkuna: Matías (p.2002) y Luana (p.2005)
Wallaqa pruwinsya
Runakuna
Wallaqa pruwinsyapiqa Llakwash runakunam kawsanku.
Pulitika Rakiy
Suqta distritunmi kan.
Distritu - (Uma llaqta):
Chuqipampa (Ariqipa)
Chuqipampa (aymara simipi: Chuqipampa; kastilla simipi: Chuquibamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ariqipa suyupi, huk llaqtam, Kuntisuyus pruwinsyap uma llaqtanmi.
Muququya munisipyu
Muququya (kastilla simipi: Municipio de Mojocoya) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu Jaime Zudáñez pruwinsyapi, Chuqichaka suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Muququya llaqtam (353 runa, 2001 watapi).
Kantunkuna
Huk kantunmi kan: Muququya kantun.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Muququya munisipyupiqa qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
-18.81667°N, -64.61667°W
Kichka muqu-muqu
Kichka muqu-muqu (Sulcorebutia steinbachii, syn. Rebutia steinbachii) nisqaqa huk waraqu hina kichkasapa yuram.
566
566 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Miguel Ríos
Miguel Ríos Campaña sutiyuq runaqa (* paqarisqa Granada llaqtapi -  ) Ispaña mama llaqtapas takiqsi wan aranway pukllaq karqan.
Yayan: Ríos, Maman: Campaña.
Warmin: Churinkuna:.
Chinchay Chichas pruwinsya
Pulitika Rakiy
Iskay munisipyunmi kan.
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pablo Herrera
thumb|right|260px|Pablo Herrera (1820-1896) Pablo Herrera González sutiyuq runaqa (* paqarisqa Pujilí llaqtapi -  wañusqa Kitu llaqtapi) huk 🇪🇨 mama llaqtayuq willay kamayuq, qillqaq, taripay amachaq wan pulitiku runam.
Thomas Alva Edison
thumb|200px|Thomas Alva Edison. thumb|200px|Thomas Edison ([[1878 watapi).]]
Pedro Vicente Maldonado llaqta
Pedro Vicente Maldonado (kastilla simipi: Pedro Vicente Maldonado) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Pichincha markapi, huk llaqtam, Pedro Vicente Maldonado kitip uma llaqtanmi.
Thomas Alva Edison
Thomas Alva Edison sutiyuq runaqa (11 ñiqin hatun puquy killapi 1847 paqarisqa Milan, Ohio llaqtapi, 18 ñiqin kantaray killapi 1931 wañusqa) Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq qhatuqsi tariqpas karqan, pinchikilla sansa k'anchanap kamariqninsi.
Pablo Herrera
1883 watapi Kitupa umalliqninmi (Mamallaktata Pushak nisqa) kachkan°¡.
Wayllati distritu
Wayllati distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Huayllati) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Grau pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Wayllati llaqtam.
Chinchay Chichas pruwinsya
Simikuna
Chinchay Chichas pruwinsyapiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Wayllati distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Masma Chikchi distritu
Masma Chikchi distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Masma Chicche) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Masma Chikchi (Masma Chicche) llaqtam.
Waqrayuq yakuwayt'a
Waqrayuq yakuwayt'a (Monodon monoceros, Inlish simipi: narwhal) kayqa huk chawpi sayayniyuq kiruyuq wallina, lluqsisqa allqu kirumanta hatun "waqsa" nisqayuq. Kalallitsuyu, Kanata, Rusiya muyuriqpi Artiku yakukunapim watantin kawsan. Monodontidae ayllupi iskay kawsaq rikch'aq wallinakunamanta huknin, piluqa wallinawan kuska, Monodon rikch'aq ayllupi sapallan rikch'aqmi. Waqrayuq yakuwayt'a qharikunaqa huk suni, chiqan, helicoidal nisqa chukchawanmi t'aqasqa kanku, chaytaq huk suni lluq'i hanaq allqum. Waqrayuq yakuwayt'aqa achka rikch'aqkunamanta hukninmi karqan, Carl Linnaeus sutiyuq runap 1758 watapi Systema Naturae nisqa qillqasqanpi.
Wayllati distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Masma Chikchi distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Mayuq distritu
Mayuq distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de San Miguel de Mayocc) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Churkampa pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Mayuq (Mayocc) llaqtam.
Masma Chikchi distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Uquti
thumb|270px|Uquti. Uquti (rectum) nisqaqa sikipi kaq ch'unchulkunap qhipaq rakinmi, sip'utipi hawaman pusaq, akata lluqsichinapaq.
Q'umirqucha (Kumarapa)
Q'umirqucha (kastilla simipi: Laguna Verde) nisqaqa huk qucham Buliwya mama llaqtapi, Santa Krus suyupi, Manuel María Caballero pruwinsyapi, Kumarapa llaqta ñiqpi.
Mawk'a Churulki kantun
Mawk'a Churulki kantun (kastilla simipi: Cantón Chorolque Viejo) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, P'utuqsi suyupi, Urin Chichas pruwinsyapi, Atucha munisipyupi. Uma llaqtanqa Mawk'a Churulki llaqtam.
Pablo Herrera
Taytan: Manuel Herrera Salcedo, Maman: N. González. Warmi:.
Apuwasinyuq pukllaykuna
thumb|250px|[[Ulimpiku Siwikuna|Ulimpiku Siwikuna.]] Ulimpiku pukllaykuna nisqaqa sapa tawantin watapi huk hatun llaqtapi tukuy Tiksimuyuntinpa mama llaqtakunamanta hamuq lliwmanta aswan allin kurku kallpanchaq runakunap yallinakuy pukllaykunam.
Ñawpa Grisyapi tukuy grigu polis nisqa mama llaqtakunamanta kurku kallpanchaqkunas ñawpa ulimpiku pukllaykuna nisqapi yallinakurqan, 776 kñ watamanta 339 kq watakamas.
Musuq Ulimpiku pukllaykunatataq Pierre de Coubertin sutiyuq phransis barunsi kamariptinsi chay ñawpaq musuq ulimpiku pukllaykunaqa 1896 watapi Athina llaqtapis karqan.
Mayuq distritu
Simikuna
Distritupiqa kastilla simitam, qhichwa simitam rimanku.
José Batlle y Ordóñez
José Pablo Torcuato Batlle Ordóñez sutiyuq runaqa (* paqarisqa Montevideo llaqtapi -   paqarisqa Montevideo llaqtapi) huk Uruwayi mama llaqtapi Willay kamayuq wan pulitikupas runam karqan.
Kumarapa munisipyu
Kumarapa munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Comarapa) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Manuel María Caballero pruwinsyapi, Santa Krus suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Kumarapa llaqtam.
Ho Chi Minh
Ho Chi Minh sutiyuq runaqa, witnam simipi Hồ Chí Minh, chinu simipi: 胡志明, Nguyen Tat Thanh (19 ñiqin ayriway killapi 1890 watapi paqarisqa Hoang Tru llaqtapi, Nghe An, Witnam mama llaqtapi - 2 ñiqin tarpuy killapi 1969 watapi wañusqa Hanoi llaptapi) 🇻🇳 mama llaqtap pulitikum, awqaq pusaqmi, kumunista pusaqmi karqan.
Kumarapa munisipyu
Kantunkuna
Pusaq kantunmi kan.
Ho Chi Minh
1945 watamanta 1969 watakama Chincha Witnampa umalliqninmi karqan.
Kumarapa munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam, Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Kumarapa munisipyupiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
José Batlle y Ordóñez
Tayta: Lorenzo Batlle; Mama: Amalia Ordóñez.
Warmi: Matilde Pacheco, 2 wawakuna: : César (1885); Rafael (1887); Amalia Ana (1892); Ana Amalia (1894); wan Lorenzo (1897)..
Masma Chikchi distritu
Simikuna
Pukyu:
Rotterdam
right|thumb|250px| Rotterdam wallqanqa right|thumb|250px| Rotterdam llaqta (2005) Rotterdam llaqtaqa. Zuid-Holland pruwinsyap aswan hatun llaqtanmi. Urasuyu mama llaqtap wamp'urani.
Uqitu
Uqitu (kastilla simipi: Ojitos) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi huk urqum Buliwyap Kunti Wallanpi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, Qulcha "K" munisipyupi, Suniqira kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.44 mitrum aswan hanaq.
Mayuq distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Rotterdam
Wiñay kawsay
Kamasqa 1150 wata.
Runakuna
650.000 runakunam kawsachkanku (2018).
Bolívar kiti (Karchi)
Bolívar kiti (kastilla simipi: Bolívar) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Karchi markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Bolívar llaqtam.
Rotterdam
Allpa saywachi
51°55′51"N 4°28′45"E
Eindhoven
right|thumb|250px| Eindhoven wallqanqa right|thumb|250px| Eindhoven llaqta 'Eindhoven, Urasuyupas llaqtaqa. Noord-Brabant pruwinsyap aswan hatun llaqtanmi.
Bolívar kiti (Karchi)
Kay kitiqa Simón Bolívarmantam sutichasqa.
José Batlle y Ordóñez
Yachaywasi:
Beatriz Bonnet
thumb|right|260px|Beatriz Bonnet Nelly Beatris Auchter Bonnet sutiyuq warmiqa, icha Beatriz Bonnet (* paqarisqa Gualeguay llaqtapi -  wañusqa Buenos Aires llaqtapi huk 🇦🇷 mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Ramón Auchter; Maman: Mariana Amelia Bonnet. Qusan: López Verde. Churi:?.
Mayuq distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Marisol
thumb|right|260px|Marisol (1948-). Josefa Flores González (Pepa Flores), sutiyuq warmiqa, icha Marisol (* paqarisqa Málaga llaqtapi -  ), 🇪🇸 mama llaqtayuq aranway pukllaq wan takiq.
Eindhoven
Wiñay kawsay
Kamasqa wata.
Inku
rikchacha| XVII pachapi huk inkumanta k’aspimanta ruwasqa Inkuqa huk willakuypi kawsaq, ñawpaqmantaraq ninku huk uywahina, mat’inmanta lluqsimuq huk hatun, t'urpuyuq, muyupihina waqrayuq mat'ipi.
Marisol
Taytan: Juan Flores Montoro (w. 1999) ; Maman: María Cayetana González Moriana (02/09/2018). Qusankuna: Carlos Goyanes (1969-1975) / Antonio Gades (1982-1986). Churinkuna: María Esteve (1974), Tamara Esteve (1976) wan Celia Flores (1981).
567
567 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Inku
Iwrupamanta simi kapchiykunapi hinaspa kapchiykunapiqa, inkutaqa kay qipa waranqa watakunapim yuraq kawalluman rikchakuq utaq kawraman rikchakuq uywata qawachinku, suni chinqan waqrayuq, surkukuna muyupihina, raqrasqa chukchayuq, mayninpiqa kawra sunkayuq. Chawpi pachakunapi, Wak kutimanta paqarina nisqapipis, ancha sallqa sach'a-sach'a kawsaq nispa rimaqku, ch'uya kaypa, misk'ip rikch'aynin, chaytaqa yana sipaslla hap'iyta atirqan. Insiklupidiyakunapin niqku waqran miyuyoq unuta ukyanapaq atiyniyuq kasqanmanta, unquykunata hampinanpaqpis. Chawpi pachakunapi, Waq kutimanta paqarina pachakunapipis, waqrayuq yakuwayt'a nisqap chukchanta mayninpiqa inku waqrahinam rantikuqku.
Edmund Hillary
thumb|Edmund Hillary ([[2004).]] Sir Edmund Percival Hillary sutiyuq runaqa (10 ñiqin anta situwa killapi 1919 paqarisqa Auckland llaqtapi, Musuq Silandapi; 11 ñiqin qhulla puquy killapi 2008 wañusqa Auckland llaqtapi, Musuq Silandapi) huk urqu wichaqmi karqan. Tenzing Norgay sutiyuq Sherpa wichaqwan 29 ñiqin aymuray killapi 1953 ñawpaq wichaq kaspa Chomolungma urqup pikchuntam wicharqan.
Inku
Wakin yachaqkunap yuyanku huk waka laya inku nisqa, Anta pacha Indus wayq'u hawaykawsay nisqapi unanchanakunapi siq'isqa kananpaq, chay t'ikrayqa ch'aqwaypiraq. Inkupa huk kawallu rikchasqanmantam ñawpa griegokunaqa rimarqaku imaymana qillqaqkunapa purun wiñay kawsaymanta willakusqankupi, paykunam karqa Ctesias, Istrapun, Sullk’a Piliniyu, Ayliyanu hinaspa Cosmas Indicopleustes. Yus simin qillqaqa willallantaq re’emqa uywamanta, chaytan wakin t’ikraykunapi t’ikranku inku nispa.
Inkuqa astawan riqsisqa kawsay saphi nisqapiqa huk suyuta hap’ishanraq. Sapa kuti fantasia quchikunku icha unanchasqa utaq mana ancha rikusqa kasqankuta qawachinapaq.
Eindhoven
Runakuna
217 192 runakunam kawsachkanku (2012).
Vicente Rocafuerte
right|200px| Vicente Rocafuerte siquynin Vicente Rocafuerte y Rodríguez de Bejarano sutiyuq runaqa (* paqarisqa Wayakil llaqtapi -  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇪🇨 mama llaqtayuq qillqaq, diplumatiku wan pulitiku runam.
Eindhoven
Allpa saywachi
51°26′″N 5°28′ E
Vicente Rocafuerte
1834 watamanta 1839 watakama Ikwayurpa umalliqninmi (Mamallaktata Pushak nisqa) kachkan.
1810 watapi Wayakil Kurakan.
Taytan: Juan Antonio de Rocafuerte y Antolín; Maman: María Josefa Tecla Rodriguez de Bejarano y Lavayen. Warmi: Baltazara Calderón de Rocafuerte.
La Joya llaqta (Uru Uru)
La Joya (kastilla simipi: La Joya) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, huk llaqtam Uru Uru suyupi, Uru Uru pruwinsyapi, Qaraqullu munisipyupi, La Joya kantunpa uma llaqtanmi.
Hatun kawallu chupa
Hatun kawallu chupa icha Mulla muqu-muqu (Equisetum giganteum) nisqaqa huk rikch'aq kawallu chupam, Awya Yalapi wiñaq.
Ronaldinho
rikchacha|Ronaldinho Ronaldinho (Ronaldo de Assís Moreira) sutiyuq runaqa; (* paqarisqa Porto Alegre llaqtapi - )  huk 🇧🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Calvas kiti
Calvas kiti (kastilla simipi: Cantón Calvas) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Loja markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Cariamanga llaqtam.
Pulitika Rakiy
Qanchis kitillinmi kan:
Wamanqa distritu
Wamanqa distritu (kastilla simipi:  Distrito de Ayacucho) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Wamanqa pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtan Wamanqa llaqtam.
Wamanqa distritu tarikun chinchaypi Ayakuchu suyupi; qulla-antiman kantun San Juan Bautista distrituwan, qullaman kantun Hanan Karmin distrituwan, qulla-kuntiman kantun Suqus distrituwan, Tikllas distrituwan, chinchaymantaq kantun Pakayqasa distrituwan, Jesus Nazareno distrituwan.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Yachay tarpuy
thumb|left|180px|[[Piruwanu ritawlukuna, Wamanqamanta kapchiy]]
568
568 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Yerupaja
Yerupaja (Kastilla simipi: icha El Carnicero) nisqaqa lliw Piruwpi iskay kaq aswan hatun urqum, Waywash wallapi, Wanuku suyupi, Lawriqucha pruwinsyapi, Hisus distritupi, Qirupallqa distritupipas, Anqash suyupi, Bolognesi pruwinsyapi, Paqllun distritupi, Lima suyupi, Qaqatampu pruwinsyapi, Qaqatampu distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 6.635 mitrum aswan hanaq.
P'isaq
P'isaq (kastilla simipi: Pisac) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Willka Qhichwapi huk llaqtam, Qusqu suyupi, Khallka pruwinsyapi, [P'isaq distritu]]p uma llaqtanmi. Tawantinsuyu pachapiqa Inkakunap ancha chaniyuq llaqtanmi karqan.
Yerupaja
thumb|left|140px|Yerupaja (aymuray killa, 2006)
Mullintu
Mullintu (kastilla simipi: Mollendo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ariqipa suyupi, huk llaqtam, Islay pruwinsyap uma llaqtanmi.
Sean Connery
Sir Thomas Sean Connery, Sean Connery sutiyuq runaqa (* paqarisqa Edinburgh llaqtapi -  wañusqa Bahamakuna ) huk  mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan, Hukllachasqa Qhapaq Suyuyuq.
Taytan: Joseph Connery; Maman: Euphamia "Effie" Maclean. Warmikuna: Diane Cilento (1962-1973) ̠/ Micheline Roquebrune (1975-) Churi: Jason Connery (1963).
Chuwilla
Chuwilla (kastilla simipi: Chuhuilla) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi, huk urqum Buliwyap Kunti Wallanpi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, Qulcha "K" munisipyupi, Suniqira kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.279 m / 5.435 m / mitrum aswan hanaq.
Ikla munisipyu
Ikla munisipyu icha Ricardo Mujia munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Icla / Ricardo Mujia) nisqaqa tawa ñiqin munisipyu Jaime Zudáñez pruwinsyapi, Chuqichaka suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Ikla llaqtam (417 runa, 2001 watapi).
Kantunkuna
Huk kantunmi kan: Ikla kantun.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Wishllaq
Wishllaq (Senna birostris) nisqaqa Urin Awya Yalapi kawsaq yuram, rikch'aq mut'uymi.
Ikla munisipyu
Simikuna
Ikla munisipyupiqa qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
570
570 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Iberia distritu
Iberia distritu; (kastilla simipi: distrito de Iberia) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Tawamanu pruwinsyapi, Mayutata suyupi. Uma llaqtanqa Iberia llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Mamara distritu
Mamara distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Mamara) Piruw mama llaqtapi huk distritum Grau pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Mamara llaqtam.
Allpantinkuna
Allpantinkunaqa kanmi: Tutura-Urupisa mayu, Pukasara urqu, Qurimayu, Wayshani urqu, Wankakalla pampa, Waswaqucha, Puka urqu, Taraqpata, Chumillu q'as chaykuna ima.
571
571 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Puerto Quito
Puerto Quito nisqaqa (kastilla simipi: Puerto Quito) Ikwadur mama llaqtapi, Pichincha markapi, huk llaqtam, Puerto Quito kitip uma llaqtanmi.
Mamara distritu
Allpantinkuna
Quchakuna kanmi: Quchapampa, Kimsaqucha, Uqhincha, Utqhuqucha, Q'umirqucha, Sunququcha, Waswaqucha, Runtuqucha, Mankaqucha
Robinho
Robson de Souza sutiyuq runaqa, icha Robinho (* paqarisqa São Vicente - ), huk 🇧🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Mamara distritu
Runakuna
Yanawara ayllumanta paqarimuqmi kankupas, chaymi qharikunaq p'achankuqa yana warakama, ukhunankutaq yuraq wara, sunbrerunkutaq ch'umpi, yuraq ima, warmikunataq yana suk'upa, yana pullira t'ika pallay chumpiyuq, yana muntera wakinpataq yuraq.
Kusipata
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Mamara distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta runa simitam rimanku, wakintaq kastilla simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
569
569 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Mamara distritu
Simikuna
Pukyu:
Ch'iñi kawallu chupa
Ch'iñi kawallu chupa (Equisetum arvense) nisqaqa huk rikch'aq kawallu chupam, tukuy Tiksimuyuntinpi wiñaq.
Aquqru distritu
Aquqru distritu (kastilla simipi:  Distrito de Acocro ) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Wamanqa pruwinsyapi, huk distritum.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Marc Chagall
thumb|right|250px| Marc Chagall ([[1941)]] Mark Zajárovich Shagálov ( rusu simi: Марк Захарович Шагал) sutiyuq runaqa, icha Marc Chagall)  (  paqarisqa Vítebsk llaqtapi -  wañusqa Saint-Paul de Vence llaqtapi) huk Bilarus 🇫🇷 mama llaqtayuq llimphiq runam qarqan.
Taytan: Khatskl (Zachar) Shagal, Maman: Feige-Ite.
Athismu
thumb|200px|[[Paul Henri Dietrich, huk sinchi mana iñiq.]] thumb|right|200px|[[Mikhail Bakunin, huk sinchi mana iñiq.]] thumb|right|200px|[[Karl Marx, huk sinchi mana iñiq.]] Athismu nisqaqa (grigu simimanta: Αθεϊσμός, kaymanta: α "mana" Θεός "dyus") mana dyuspi iñiyniyuq kaymi. Mana dyuspi iñiq runataq athista (αθεϊστής) nisqam.
Athistakunataqa iskay layamanmi aypunchik: sinchi athistakuna, llawch'i athistakuna.
Llawch'i athistakunaqa manam dyusmanta yuyaykunchu. Manam iñinchu, ichataq manapas ninchu, manam iñinichu, nispa, mana imatapas nispa.
Sinchi athistakunataqmi ninku, manam dyus kanchu, nispa.
Tilburg
right|thumb|250px| Tilburg wallqanqa right|thumb|250px| Tilburg llaqta 'Tilburg, Urasuyupas llaqtaqa. Noord-Brabant pruwinsyap iskay aswan hatun llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa wata.
Runakuna
207 579 runakunam kawsachkanku (2012).
Allpa saywachi
51°33′18″N 5°5′26" E
Ayriwanka distritu
Ayriwanka distritu icha Micaela Bastidas distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Micaela Bastidas / Ayrihuanca) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Grau pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Ayriwanka llaqtam.
Tapaqari
Tapaqari nisqaqa Buliwya mamallaqtapi, Quchapampa suyupi, huk llaqtam, Tapaqari pruwinsyap uma llaqtanmi.
Ayriwanka distritu
Simikuna
Distritupiqa achka runam qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Manos Hadjidakis
Manos Hadjidakis (grisya simipi: Μάνος Χατζιδάκις Manos Chatzidakis) sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Xanthi llaqtapi -  wañusqa Athina llaqtapi), huk  mama llaqtayuq harawi qillqaq, takichaqmi wan yatana qallwa waqichaq qarqan.
Taytan: Georgios Hatzidakis, Maman: Aliki Arvanitidou.
Víctor Antonio Tenorio García
Víctor Antonio Tenorio García sutiyuq runaqa (1941 watapi paqarisqa Wamanqa llaqtapi, Piruwpi) piruwanu qhichwa simipi kastilla simipipas qillqaqmi.
2002 watapi Musquykunapa Qillqan nisqa 18 harawiyuq qillqasqanpaq Qhichwa simi kapchiy mamallaqta suñay (Premio Nacional de Literatura Quechua) nisqatam chaskirqan.
Arbieto munisipyu
thumb|right|290px|T'arata pruwinsyap pulitika rakiynin Arbieto munisipyu (kastilla simipi: Municipio Arbieto) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu T'arata pruwinsyapi, Quchapampa suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Arbieto llaqtam.
Kantunkuna
Kimsa kantunmi kan.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Neshuya distritu
Neshuya distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Neshuya) 🇵🇪 mama llaqtapi huk distritum, Padre Abad pruwinsyapi, Ukayali suyupi. Uma llaqtanqa Monte Alegre llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Ollanta Humala Umalliqmi.
Tapakilcha
Tapakilcha (Tapaquilcha) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi, huk urqum Buliwyap Kunti Wallanpi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, Qulcha "K" munisipyupi, Suniqira kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta 4.479 m / 5.758 mitrum aswan hanaq.
Yallinakuy
Yallinakuy nisqaqa runapura huk runata, runakunata atiyta munaspa ruranakuymi, pukllaypi, kurku kallpanchaypi, musikupi ruruchinapura, kawpaypi akllanakuykunapi.
Wanta pruwinsya
Wanta pruwinsya; (aymara simipi: Wanta jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Huanta) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Wanta llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Pulitika rakiy
Pusaq distritunmi kan.
Runakuna
Pruwinsyapiqa Ashaninka runakunam tiyanku.
Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.