cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Washington Córdova Huamán
Washington Córdova Huamán sutiyuq runaqa (1962 watapi paqarisqa Muñamuña ayllu llaqtapi, Sirka distritupi, Apurimaq suyupi) piruwanu qhichwa simipi qillqaqmi, t'ikraqpas.
Marco van Basten
Marcel van Basten, Marco van Basten sutiyuq runaqa (* paqarisqa Ultrecht (Urasuyu) llaqtapi -  ) mama llaqtayuq Urasuyu piluta hayt'aqmi.
Trofeos y títulos
Jugador Retirado
Phirriñaphi
Phirriñaphi, Santa Lucía de Ferreñafe (kastilla simipi: Ferreñafe) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Lampalliqi suyupi, Phirriñaphi pruwinsyap uma llaqtanmi.
Tomislav Nikolić
thumb|right|250px|Tomislav Nikolić right|200px| Tomislav Nikolić (sirbya simipi: Томислав Николић) sutiyuq runaqa (* paqarisqa Kragujevac llaqtapi - ) huk 🇷🇸 mama llaqtayuq pulitiku qarqan.
Taytan: Nikolić; Maman:. Warmi: Dragika Ninković. Churinkuna: (2)..
Donegani urqu
Donegani (kastilla simipi: Donegani) nisqaqa Antikunapi, Piruw mama llaqtapi, huk urqum, Apulupampa wallapi, Punu suyupi, Putina pruwinsyapi, Jorge Chávez rit'i urqup kuntinpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.710 mitrum aswan hanaq.
Universidade Estadual de Feira de Santana
thumb|300px|Universidade Estadual de Feira de Santana Feira de Santana Yachay Suntur (purtuyis simipi: Universidade Estadual de Feira de Santana) nisqaqa Brasil mama llaqtapi huk yachay sunturmi.
Sunkha kaka
Sunkha kaka icha Sach'a sunkha (genus Usnea) nisqakunaqa suni sunkhaman rikch'akuq kusma qarakunam, sach'akunapi wiñaq. Wayaqacha k'allampakunamanmi kapunku.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
Gary Lineker
Gary Winston Lineker sutiyuq runapa, (, paqarisqa Leicester llaqtapi) sutiyuq runaqa huk Inlatirra mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tayta: Barry Lineker, Mama: Margaret Lineker.
Quyllurqi distritu
Quyllurqi distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Coyllurqui) Kutapampa pruwinsyapi huk distritum, Apurimaq suyupi, Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Quyllurqi llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
520
520 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Lukma distritu (Hatun Chimu)
Lukma distritu (kastilla simipi: Distrito de Lucma) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Hatun Chimu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Lukma llaqtam.
Estela Raval
thumb|right|260px|Estela Raval (1929-2012). Palma Nicolina Ravallo, sutiyuq warmiqa, icha Estela Raval (* paqarisqa ̺Chivilcoy llaqtapi -  wañusqa Buenos Aires llaqtapi), 🇦🇷 mama llaqtayuq takiqmi qarqan.
Taytan: Ravallo ; Maman:. Qusan: Ricardo Romero. Churinkuna: Mónica (1956), Ricardo (1963) wan Hernán (1966).
Akasyu
Akasyu (kastilla simipi: Acasio) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, huk llaqtam P'utuqsi suyupi, Bernardino Bilbao pruwinsyapi, Akasyu munisipyup uma llaqtanmi.
San Miguel kiti
San Miguel kiti (kastilla simipi: Cantón San Miguel de Bolívar) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Bolívar markapi huk kitim. Uma llaqtanqa San Miguel llaqtam.
Runakuna
San Miguel kitipiqa Waranka Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa San Pablo de Atenas kitillipi kawsanku.
Pulitika Rakiy
Qanchis kitillinmi kan:
Taray
Taray nisqaqa Willka Qhichwapi, Piruw suyupi huk llaqtam, Khallka pruwinsyapi, Qusqu suyupi, Taray distritup uma llaqtanmi.
Milan Milutinović
thumb|right|250px|Milan Milutinović right|200px| Milan Milutinović (sirbya simipi: Милан Милутиновић) sutiyuq runaqa (* paqarisqa Beograd llaqtapi - 2023) huk 🇷🇸 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
Taytan: Aleksandar Milutinović; Maman: Ljubica Jokić. Warmi: Olga Milutinović. Churinkuna:.
Kankallu distritu
Kankallu distritu; (kastilla simipi: Distrito de Cangallo ) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kankallu pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi. Uma llaqtanqa Kankallu llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Milan Milutinović
Alma mater: Beograd Yachay Sunturnin.
Kankallu distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Milan Milutinović
1995 watamanta 1998 watakama Sirbya Hawa ministru.
Sawintu yura rikch'aq ayllu
Sawintu yura rikch'aq ayllu (familia Myrtaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, Tiksimuyuntinpi 130 rikch'anayuq, 2900-chá rikch'aqniyuq.
Kankallu distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Sawintu yura rikch'aq ayllu
Rikch'aqkuna
Kaymi huk sawintu hina yurakuna:
Kankallu distritu
Simikuna
Pukyu:
Mikhail Gorbachov
thumb|280px|Mikhail Gorbachov, [[Ronald Reaganwan rimanakuchkaq, 1985 watapi.]] thumb|280px|Gorbachev, 2007 watapi. Mikhail Sergéyevich Gorbachev [mʲɪxʌˈil sʲɪrˈgʲejɪvʲɪʨ gərbʌˈʨof] (rusu simipi: Михаил Сергеевич Горбачёв) sutiyuq runaqa ( paqarisqa Stavropol (Rusiya) llaqtapi), huk 🇷🇺 mamallaqtap pulitikum.
Premio Nobel|20px1991 watapiqa Nobel Suñay Qasikaypim chaskirqan.
Taytaː Sergey Andreyevich Gorbachev. Mamaː Maria Panteleyevna Gopkalo.
Warmiː Raísa Maksímovna Titarenko.
Uchuraqay distritu
Uchuraqay distritu; (kastilla simipi: Distrito de Uchuraccay) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum Wanta pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi. Uma llaqtanqa Waynakancha llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Ollanta Humala Umalliqmi.
Runakuna
Distritupiqa Ashaninka runakunam kawsanku.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
Pinu
Pinu (genus Pinus) nisqaqa huk Iwrupapi, Asyapi, Afrikapipas wiñaq llat'an muruyuq sach'akunam, Piruwman apamusqam.
Yutala munisipyu
Yutala (kastilla simipi: Municipio de Yotala) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Oropeza pruwinsyapi, Chuqichaka suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Yutala llaqtam (1.538 llaqtayuq, 2001 watapi).
Kantunkuna
Tawa kantunmi kan:
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Yutalapiqa kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Phukuna qara k'aspi
Phukuna qara k'aspi, kichwapi Pukuna kara kaspi icha Karakaspi chaylla (Xylopia parviflora) nisqaqa huk sach'am, Urin Awya Yalapi Amarumayu sach'a-sach'a suyupi wiñaq.
Leonardo Boff
Leonardo Boff, sutiyuq runaqa ( paqarisqa Concórdia, Santa Catarina llaqtapi) huk Brasil mama llaqtayuq kathuliku Dyusmanta yachachiqmi, yachay wayllukuqmi, qillqaqmi, amawtapas, Qispichiy yaya yachay nisqamanta yachaqmi.
Tutura kitilli
Tutura kitilli nisqaqa (kastilla simipi: Parroquia Totoras) Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Ampatu kitipi, Tunkurawa markapi.
Lak'ota simi
Lak'ota (Lakȟóta, Dakhóta) simiqa 26.300 Lak'ota runakunap rimayninmi. Kay simiqa Siyu katawbanas rimaykunap ayllunpi kanmi.
Lak'ota runakuna kay hina rimachkanku:
Háu, kȟolá. Toníktuka hwo? - Yaw, kumpa. Imaynalla kachkanki?
Taŋyáŋ waúŋ. - Allillanmi kachkani.
Íŋska, wašíčuiya wóyaglaka hwo? - Inlis simitaqa rimankichu?
Hiyá, wašíčáiya wówaglake šni. - Manam, inlis simita mana rimayta atinichu.
Tókhiya lá hwo? - Maytam richkanki?
Mayugho. Waŋná wagníŋ kte. Akhé waŋčhíyaŋkiŋ kte. - Sayk'usqa kachkanim. Wasiyman richkani. T'inkunanchikkama.
100
100 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Radoman Božović
thumb|right|350px|Radoman Božović right|200px| Radoman Božović (sirbya simipi: Радоман Божовић) sutiyuq runaqa (* paqarisqa Šipačno llaqtapi - ) huk 🇷🇸 mama llaqtayuq musikuq wan pulitiku qarqan.
T'uruphinkiq
T'uruphinkiqkunaqa (Inlish simimanta: mudskipper) mayqinpis chay 23 rikch'aq hallp'ayaku challwakunamantam kawsaq, Oxudercinae ura-ayllumanta, goby ayllu Oxudercidae nisqamanta. Chaykunaqa riqsisqam kanku mana yachasqanku kurkunkuwan, yaqa yakupi kawsanankupaq munasqankuwan, hallp'api pisilla puriyninkuwan phinkiyqankuwan, chaynallataq yaku ukhupipis hawapipis unay pachata kawsanankupaq.
Radoman Božović
Taytan: ; Maman:. Warmi:. Churinkuna:.
T'uruphinkiq
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Radoman Božović
Alma mater: Beograd Yachay Sunturnin.
522
522 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
T'inki k'allampa
T'inki k'allampa (Zygomycota, Zygomycetes) nisqakunaqa k'allampakunam. Muruchankunaqa t'inkinakusqa k'allampa q'aytukunapi paqarisqa t'inki murucha nisqam. Achka rikch'aqninkuna qurwara layakunam.
Kusma qara
thumb|Huk raphi kusma qara: K'allampa q'aytukunapas laqu rump'u kawsaykuqkunapas, (a): hanaq qara, (b): laqu suyusuyu, (c): chillina suyusuyu (laqunnaq), (d): urin qara, (e): saphichahina, pachanpi wiñaq. thumb|Kusmaqarasapa sach'a: Uqi, raphiman rikch'akuq [[Parmotrema perlatum (kurkup patan); q'illu-q'umir Flavoparmelia caperata (chawpin, uran, ancha pañapipas); k'allmachasapa Ramalina farinacea. Tresco, Isles of Scilly, Hukllachasqa Qhapaq Suyu.]] Kusma qara (latin simipi: Lichen - Lichenes) nisqakunaqa ch'ulla kawsaykuq laqu icha anqas añakikunawan kawsanakuq k'allampakunam - wayaqacha k'allampapas (98 %) icha tiksicha k'allampapas (2 %).
Kusma qarakunaqa rumikunap hawanpi (rumi qara) icha sach'a qarap hawanpi (sach'a qara) wiñanku.
Rikch'aqkuna
25.000-manta aswan rikch'aqninmi. Kaymi huk rikch'aqninkuna:
521
521 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Pinu yura rikch'aq ayllu
Pinu yura rikch'aq ayllu (Pinaceae) nisqaqa huk llat'an muruyuq yurakunap rikch'aq ayllunmi, akwa raphiyuq, chhuquruqutu hina ruruyuq sach'akunam. Chay sach'akunaqa Iwrupapim, Asyapim, Afrikapim, Chinchay Abya Yalapipas wiñan.
Pinuqa Piruwman apamusqam.
Manqu Qhapaq urqu
Manqu Qhapaq nisqaqa Antikunapi, Piruw mama llaqtapi, huk urqum, Apulupampa wallapi, Punu suyupi, Putina pruwinsyapi, Donegani urqup urayninpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.500 mitrum aswan hanaq.
Kay urquqa Manqu Qhapaqmantam sutichasqa.
Anqu distritu (Wankawillka)
Anqu distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Anco) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Churkampa pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa La Esmeralda llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Lumpaki
Lumpaki (kastilla simipi: Lumbaqui) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Sukumpiyu markapi, huk llaqtam, Lumpaki kitip uma llaqtanmi.
Miguel Rimba
thumb|right|220px|Miguel Rimba Miguel Ángel Rimba Alvis  sutiyuq runaqa (* paqarisqa Riberalta llaqtapi - )  huk 🇧🇴 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.
Rinconada urqu
Rinconada (kastilla simipi: Rinconada) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi huk urqum Apulupampa wallapi, Punu suyupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.030 mitrum aswan hanaq.
Akira Kurosawa
Akira Kurosawa sutiyuqqa ( * paqarisqa Ota llaqtapi, Nihun-pi,  wañusqa Setagaya llaqtapi, Nihun-pi) huk Nihun mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam karqan.
Payas
Payas icha Payasik (genus Miconia) nisqakunaqa huk rikch'ana yurakunam, Awya Yalapi wiñaq. Waranqachá rikch'aqnin kan.
Umu
Umu nisqaqa Tawantinsuyu pachapi Tawantinsuyu iñiymanta yachaqkunas karqan, dyus kaykunawan - Pachamamawan, wak'akunawan, urqup apunkunawan rimanakuq. Inkakunap qhapaq umunqa hatun willaq umu nisqas karqan.
Payas
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
Umu
Kastilla Kamachiy pachapi kathuliku misyunaryukuna Awya Yala runakunata kristiyanuchaspa chay umukunataqa mana allin ruraqkuna, dañuq, bruja, brujo nispa suticharqan.
San Miguel de los Bancos kiti
San Miguel de los Bancos kiti (kastilla simipi: Cantón San Miguel de los Bancos) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Pichincha markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa San Miguel de los Bancos llaqtam.
523
523 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
San Miguel de los Bancos kiti
Flora
thumb|left|160px|Cecropia sach'a, Mindo pacha phuyu sach'a sach'a
Payas
Rikch'aqkuna
Amarumayu sach'a-sach'a suyupi:
San Miguel de los Bancos kiti
Fauna
thumb|left|160px|Buthraupis montana Pisqukuna:
Payas
Rikch'aqkuna
Antikunapi:
San Miguel de los Bancos kiti
Pulitika Rakiy
Iskay kitillim kan: San Miguel de los Bancos kitilli, Mindo kitilli.
Umalliq:
Saksarayuq
Saksarayuq (kastilla qillqaypi: Sacsarayoc) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, Willkapampa wallapi, huk rit'i urqum, Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi, Santa Teresa distritupi.
Sisal
Sisal (Agave sisalana) nisqaqa huk paqpa rikch'aqmi, qallarisqapi Yukatan yaqa wat'api wiñaq, allin q'aytuchakunayuq runap waska rurananpaq.
Hakira distritu
Hakira distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Haquira) Kutapampa pruwinsyapi huk k'itim, Apurimaq suyupi, Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Hakira llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Tumarapi munisipyu
Tumarapi munisipyu icha Waldo Ballivián (kastilla simipi: Waldo Ballivián) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, Paqaqi pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi. Uma llaqtanqa Tumarapi (Waldo Ballivián) llaqtam (436 runa, 2001 watapi).
Parqu distritu
Parqu distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Parco) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Parqu llaqtam.
Tumarapi munisipyu
Kantunkuna
Huk kantunmi kan: Tumarapi kantun icha Waldo Ballivian kantun.
Sapillikha (Buliwya)
Sapillikha (Sapillica) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi juk juch'uy llaqtam, Wak'as munisipyupi, Jarani pruwinsyapi, Quchapampa suyupi, Asiruqucha ñiqpi (kuntinpi).
Parqu distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Tumarapi munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Parqu distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Tumarapi munisipyu
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa aymara, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
524
524 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Labirintu distritu
Labirintu distritu; (kastilla simipi: Distrito de Laberinto) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum Tampupata pruwinsyapi, Mayutata suyupi. Uma llaqtanqa Puerto Rosario de Laberinto llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais
thumb|300px|Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais Centro de Minas Gerais Yachay Suntur (purtuyis simipi: Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais) nisqaqa Brasil mama llaqtapi huk yachay sunturmi.
Claudio Pizarro
right|250px|thumb| Claudio Pizarro (15 - IV - 2006) right|250px|thumb| Claudio Pizarro, Piruw piluta hayt'ay quchu Claudio Miguel Pizarro Bosio sutiyuq runaqa (* paqarisqa Lima llaqtapi, Piruw mama llaqtapi - ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq ruyrus hayt'aqmi.
Mawk'a llaqta
Mawk'a llaqta icha Ñawpa llaqta nisqaqa ñawpa pachapi kamasqa llaqtam, manaña runayuq, raqaysapa.
Pululawa risirwa
Pululawa risirwa (kastilla simipi: Reserva Geobotánica Pululahua) suyuqa amachasqam kachkan, Ikwadur mama llaqtapi, Pichincha markapi, Kitu kitipi, Calacalí kitillipi, San Antonio kitillipipas.
Sumaq wasichay kamay
thumb|250px|Sumaq wasichay kamaqpa musquynin, [[Thomas Colepa ulyuwan linu llikapi llimphisqan, 1840 watapi (Toledo Museum of Art, Toledo (Ohio), Hukllachasqa Amirika Suyukuna).]] Sumaq wasichay kamay, wasimusikay, wasirpa musika, wasi ruwaykamay icha Arkhitiktura nisqaqa sumaq wasichaymanta, pirqachaymanta maki kapchiymi.
Raphi k'allampa
right|thumb|[[Clitocybe odora - huk tiksicha k'allampa.]] Raphi k'allampa (Agaricales) nisqakunaqa achka raphiman rikch'akuq murucha p'alltayuq tiksicha k'allampakunam.
Enrique Baldivieso pruwinsya
Enrique Baldivieso pruwinsya (aymara simipi: Enrique Baldivieso jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Enrique Baldivieso) nisqaqa Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa San Agustín llaqtam.
Kay pruwinsyaqa Enrique Baldivieso Apariciomantam sutichasqa (* 1902 Tupisa - † 1957), Buliwya suyup iskay ñiqin umalliqnin 1938 watamanta 1939 watakama.
Pulitika Rakiy
Huk munisipyunmi kan: San Agustín munisipyu.
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Enrique Baldivieso pruwinsyapiqa qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Karu puriy
thumb|right|200px|[[Qaqa qhichwa (Valle de las Rocas), Aluta llaqtañiq (21 km), Enrique Baldivieso pruwinsya]]
Konstantinos Karamanlis
Konstantinos Karamanlis,grisya simipi: Κωνσταντίνος Καραμανλής (*8 ñiqin pawqar waray killapi 1907 watapi paqarisqa Kupkoy (Πρώτη), (Makidunya) llaqtapi - 23 ñiqin ayriway killapi 1998 watapi wañusqa Athina llaqtapi), huk 🇬🇷 mama llaqtap taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
1980 watamanta 1985 wan 1990 watamanta 1995 ñawpaq kuti Grisyapa Umalliqnin karqan.
Taytan: Georgios Karamanlis; Maman:  Nawpaq warmi: Churinkuna:
Yachaywasi:
525
525 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Leeuwarden
right|thumb|250px| Leeuwarden wallqanqa right|thumb|250px| Leeuwarden llaqta Leeuwarden llaqtaqa, (Stadsfries: Liwwadden, Frisian: Ljouwert). Friesland pruwinsyap uma llaqtanmi.
Runakuna
96 578 runakunam kawsachkanku (2007).
Pinsha qallu
Pinsha qallu (kichwapi Pinsha kallu), Umichway k'aspi icha Mataru (Xylopia aromatica) nisqaqa huk sach'am, Urin Awya Yalapi Amarumayu sach'a-sach'a suyupi wiñaq.
Rimay
Rimay icha Simi, Chinchaysuyupi Shimi nisqaqa runapura simiwan tukuy rimasqakunam. Simiwan rimanakuspa, rinriwanmi uyarinakunchik.
Awya Yala rimaykuna
Kaymi lliwmanta aswan rimaqniyuqraq Awya Yala rimaykuna:
Iwrupamanta Abya Yalapi rimaykuna
Iwrupapi paqarisqa, ichaqa Abya Yalapi aswan rimasqa, ufisyal nisqa rimaykuna
Kay pachapi aswan rimasqa simikuna
{| }
Puynapata
Puynapata nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi, Chuqiyapu suyupi, Piruw llaqtapipas, huk urqum Apulupampa wallapi. Pikchunqa mama quchamanta 5.264 mitrum aswan hanaq.
Turu pisqu
Turu pisqu, kichwapi Turu pishku (Cephalopterus ornatus) nisqaqa huk takiq pisqum, Urin Awya Yalapi kawsaq, rurukunata (aslla palamatapas) mikhuq.
Víctor Manuel
Víctor Manuel San José Sánchez sutiyuq runaqa, icha Víctor Manuel (*  paqarisqa Mieres del Camino llaqtapi  -  )  Ispaña mama llaqtayuq takiqmi, taki qillqaq, simi kastilla karqan, Kumpusiturpas qarqan.
Tayta: Jesús San José, Mama: Felicita Sánchez.
Warmi: Ana Belén Churinkuna: David wan Marina.
Layqa
thumb|right|[[Buliwyapi layqa.]] Layqa nisqaqa (aymara simimanta rima) mana rikunalla atiykunawan imakunatapas ruraq runam, warmipas qharipas.
Ñawpa pacha, Tawantinsuyu pachapiqa chay layqakunaqa Tawantinsuyu iñiymanta yachaqkunas, umukunas karqan, dyus kaykunawan - Pachamamawan, wak'akunawan, urqup apunkunawan rimanakuspa. Kunankamapas Antikunapi huk ayllu llaqtakunapi hampiq nisqa paqu yachaqkunam, watuqkunapas chay hinatam apukunawan rimanakuspa ruraykunku.
Phusa k'allampa
Phusa k'allampa (Boletales) nisqakunaqa phusa murucha p'alltayuq tiksicha k'allampakunam.
Nikola Šainović
thumb|right|350px|Nikola Šainović right|200px| Nikola Šainović (sirbya simipi: Никола Шаиновић) sutiyuq runaqa (* paqarisqa Bor llaqtapi - ) huk 🇷🇸 mama llaqtayuq allwiya kamayuq wan pulitiku qarqan.
Taytan: ; Maman:. Warmi: Svetlana Šainović. Churinkuna: (2).
Sapallu
Sapallu (Latin simipi: Cucurbita maxima) icha Kalawasa (kastilla simimanta: calabaza) huk chakra yuram. Rurunkunatam mikhunchik.
526
526 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Qullqi q'illay
Qullqi, Ag (latin simipi: Argentum) nisqaqa huk q'illaymi, allpapiqa llump'aymi icha t'inkisqa chuqin.
Qullqitaqa achala, suñayapas ruranapaq llamk'achinchik.
Babilun
thumb|right|250px|[[Iraqpi atichkaq HAS awqaqkuna Babilun mawk'a llaqtap ñawpanpi.]] Babilun nisqaqa ancha ñawpa pacha huk ancha qhapaq hatun llaqtas karqan, Babilun suyu nisqap uma llaqtansi. Kunanqa hatun mawk'a llaqtam, Iraq mama llaqtapim.
Marmut distritu
Marmut distritu (kastilla simipi: Distrito de Marmot) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Hatun Chimu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Marmut llaqtam.
Takisi
Takisi (Takesi) nisqaqa huk mawk'a ñanmi (~ 45 km), Buliwyapi, Chuqiyapu suyupi, Pedro Domingo Murillo pruwinsyapi, Pallqa munisipyupi. Chuqiyapu llaqta nisqamantaqa 40 km karum.
Chulli llaqta
Chulli nisqaqa (Kastilla simipi: Juli) Piruw mama llaqtapi, Punu suyupi, huk llaqtam, Chukuwitu pruwinsyap uma llaqtanmi.
Karu puriy
Inlisyakuna
San Juan de Letrán
Qhariphuyu
Qhariphuyu (kastilla qillqaypi: Caripuyo) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, huk llaqtam P'utuqsi suyupi, Alonso de Ibáñez pruwinsyapi, Qhariphuyu munisipyup uma llaqtanmi.
Raqay
thumb|right|250px|[[Maya raqay: Toniná, Chiapas, Mishiku]] Raqay (ruina) nisqaqa thuñisqaña wasim. Raqaypiqa manañam runakuna kawsanchu.
Asuwi kiti
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Runakuna
Asuwi kitipiqa Kañari Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa Pindilig kitillipi, Rivera kitillipi Taday kitillipipas kawsanku.
Assen
right|thumb|250px| Assen wallqanqa right|thumb|250px| Assen llaqta Assen llaqtaqa. Drenthe pruwinsyap uma llaqtanmi.
Runakuna
67 267 runakunam kawsachkanku (2012).
Kumurakuna
Kumurakuna llaqtaqa Indiku mama quchapi huk wat'akunam, Aphrikaman kapuq mama llaqtapas.
527
527 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Urqu ñukch'u
Ñukch'u icha urqu ñukch'u (Salvia oppositiflora) nisqaqa Antikunapi wiñaq quram, rikch'aq ñukch'um (sipita), achala tikam, hampi yurapas.
Peter Paul Rubens
thumb|220px|Peter Paul Rubens (1577-1640) thumb|250px|Nilpferdjagd, Peter Paul Rubens Peter Paul Rubens sutiyuqqa paqarisqa Siegen llaqtapi -  wañusqa Antwerpen llaqtapi, Bilhika-pi) huk 🇩🇪 mama llaqtayuq llimphiq runas qarqan.
Dante Castro Arrasco
Dante Castro Arrasco sutiyuq runaqa (1959 watapi paqarisqa Qallaw llaqtapi) piruwanu kastilla simipi qillqaqmi, willay kamayuq, amawtapas.
Piruwanu Puntifisya Kathuliku Yachay Sunturpi chiqatam yachaqarqan. 1992 watapi Kuba mama llaqtata rispa Habana Yachay Sunturpi amawtayasqapaq simi kapchiytam yacharqan. Chaymantataq Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturninpi yachachiymanta amawtayarqan.
Wayt'ay
Kaymi ulimpiku nisqa wayt'ay layakuna:
Puruma munisipyu
Puruma (kastilla simipi: Municipio de Poroma) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Oropeza pruwinsyapi, Chuqichaka suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Puruma (Poroma) llaqtam (278 llaqtayuq, 2001 watapi).
Kantunkuna
Suqta kantunmi kan:
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Watuy
Watuy nisqaqa mana rikunalla atiykunawan imakunata ruranapaq nisqa rimakunam, layqap icha watuqpa nisqan.
Watuqqa chay pakasqa atiykunawan huk runakunap hamuq pachantas willaspa watun. Huk runakunataqa chay atiykunawan imakunatapas rurachin.
Pierre-Auguste Renoir
thumb|220px|Pierre-Auguste Renoir thumb|250px|Le Déjeuner des canotiers, Pierre-Auguste Renoir thumb|250px|Le Bal au Moulin de la Galette, Pierre-Auguste Renoir Pierre-Auguste Renoir sutiyuq runaqa ( paqarisqa Limoges llaqtapi -  wañusqa Cagnes-sur-Mer llaqtapi, Ransiya-pi) huk 🇫🇷 mama llaqtayuq llimphiq runam qarqan.
Lat'uthatki
Lat'uthatkikunaqa pusaq chakiyuq siqmintadu mikru-uywakuna kanqu. Ñawpaqtaqa Alimaniyamanta uywa yachaq Johann August Ephraim Goeze sutiyuq runam 1773 watapi willarqan, payqa Kleiner Wasserbär ("huch'uy yaku ukumari") nispa suticharqan. 1777 watapi, Italiyamanta kawsaqkunamanta yachaq Lazzaro Spallanzani sutiyuq runaqa Tardigrada nispa suticharqan, chaytaq "pisimanta pisi puriq" niyta munan.
Pierre-Auguste Renoir
Taytan: Léonard Renoir.
Para distritu
Para distritu; (kastilla simipi: distrito de Paras) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kankallu pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi. Uma llaqtanqa Para llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Paltiku hatun qucha
Paltiku hatun qucha (suysya simipi: Östersjön, chaymanta Aliman simipi: Ostsee, Phinsuyu simipi: Itämeri, rusu simipi: Балтийское море) nisqaqa Iwrupap, Suysyap, Phinsuyup, Rusyap, Alimanyap, Dansuyup, Pulunyap, Rusiyap, Istunyap, Litunyap, Litwanyap chawpinpi huk hatun qucham, Öresundpiqa, Kattegatpi, Skagerrakpi Chinchay hatun quchawan t'inkisqa.
Francisco Pizarro
Francisco Pizarro González, marqués sutiyuqqa (* [icha 1478] paqarisqa Trujillo (Ispañapi) llaqtapi -  wañusqa Lima llaqtapi) Tawantinsuyup ispañul atipaqninsi (kunkistadur nisqa) karqan. 1533 watapi Sapa Inka Atawallpatas Kashamarka llaqtapi wañuchirqan; chaysi Kastilla Kamachiy pacha qallarirqan.
Huk mama qucha punku sutinta apan. 1541 watapiqa Lima llaqtapi ispañul awqankunas Pizarrota wañuchirqan.
Qaqa siqay
thumb|right|200px|[[Sächsische Schweiz nisqapi (Alimanyapi) qaqa lluq'aq]] Qaqa siqay nisqaqa qaqakunapi runap siqaykachayninmi, kurku kallpanchanapaq icha karu purispa hawk'anapaq.
Chinchiwasi distritu
Chinchiwasi distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Chinchihuasi) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Churkampa pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Chinchiwasi llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
528
528 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Qarachi
Qarachi  (genus Orestias) nisqaqa Antikunap quchankunapi - Piruwpi, Buliwyapi, Chilipi - kawsaq challwakunam, 3,600 mitru hanaqkama.
Qarachikunaqa 9-manta 22-kama sintimitru sunim.
Trucha, huk Piruwman apamusqa, musuq uywa nisqa challwakunapas aswan allinta miraykuptinmi, achka qarachi rikch'aqkunam llakipayaspa pisiykuchkanmi. Titiqaqa quchapi kawsaq huk rikch'aqninmi - amantu (Orestias cuvieri) nisqa - 1930, 1940 watakunapiña wañurqan.
Kunanqa Titiqaqa pachapi q'illu qarachiraqmi (Orestias luteus), ispipas (Orestias ispi), Orestias mulleri nisqapas kawsanku. Chinchayquchapitaq huk rikch'aqkunatam (Orestias elegans, Orestias empyraeus) tarinchik.
Ripa Pata
Ripa Pata nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi huk urqum Apulupampa wallapi. Pikchunqa mama quchamanta 5.272 mitrum aswan hanaq.
Chaka
thumb|right|200px|Chaka q'aqa (Gorges de spelunca, [[Korsika 2005 watapi).]] thumb|right|200px|Warkhuq chaka ([[Santa Fe (Arhintina)|Santa Fe, Arhintina).]] Chaka icha Puwinti nisqaqa rumimanta, q'irumanta icha q'iswamanta rurasqa ñanmi, mayuta, wayq'uta, qhichwata icha ima huktapas chimpanapaq.
Wurayuyay
thumb|100px|Buddhism iñiypa sananchan: Dharma churu. thumb|200px|Buda. Wurayuyay nisqaqa Sirarta Hawtama (Buddha) sutiyuq runap kamasqan iñiymi, yachay wayllukuypas.
Chay Wurayuyayqa Inriyapi ñawpaq kaq yachaykunatas, ichataq musuq yuyachakuykunatas ch'aqtan, runata paqariypa wañuypapas muyuyninkunamanta pusanapaq. Runaqa allin kawsaypi kururakuspa imakunap chiqap kayninta riqsikuspa kawsachun, chaywan chay paqariypa wañuypapas muyuyninkunamanta qispichikuchun, nispa Buda yachachin.
Runap yuyayninqa - karma nisqa - huk wañusqa runap kawsasqanmanta musuqmanta paqarisqa runap kawsayninman pasachispa qallaykunsi. Budismuqa kakuq alma, kakuq ñuqa (atma) manam kanchu nispa nin. Chay almaqa manas kakuqchu, llapa wañuywan musuqmanta paqarimuywan hukchaykuqsi.
Wurayuyay Inriyapis paqarirqan, kimsa kaq kñ pachakwatapi tukri iñiy tukuspa. Qanchis kaq kq pachakwatapitaqsi Indyapi Hinduwismup anchhuchisqansi karqan. Kunankamaqa anti Asyapi lliwmanta aswan hatun iñiymi. Kawaypas dalai lama
Lluq'ana talta
thumb|250px|[[Asirumanta lluq'ana talta.]] thumb|250px|Waska lluq'ana talta. thumb|250px|Lluq'ana talta. Lluq'ana talta nisqaqa wawakunap lluq'aykunanpaq pukllanam, taltam, sach'ap kurkunmanta, waskakunamanta icha asiru pilakunamanta rurasqa.
José Agustín de la Puente
thumb|right|250px| José Agustín De la Puente Candamo José Agustín de la Puente Candamo sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Limaq llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq wiñay kawsay qillqaq runam, kastilla simipi qillqaqmi.
Taytan: José de la Puente Olavegoyaː Maman: Virginia Candamo Álvarez-Calderón. Warmiː Hildegard Brunke Ríos. Churinkunaː José de la Puente Brunke, Virginia de la Puente Brunke, Constanza de la Puente Brunke, Manuel de la Puente Brunke, Agustín de la Puente Brunke, Lorenzo de la Puente Brunke, Francisco de la Puente Brunke wan. Juan Pablo de la Puente Brunke
Yachaywasi: Colegio Sagrados Corazones Recoleta (Limaq).
Alma mater: Piruwanu Puntifisya Kathuliku Yachay Suntur
Urqu wichay
thumb|right|220px|Urqu wichay, [[Vysoké Tatry urqupi]] Urqu wichay icha Urqu siqay nisqaqa urqukunapi runap puriykachayninmi, urqup pikchunkunaman chayanapaq, kurku kallpanchanapaq, karu purispa hawk'anapaq.
Kaypipas qhaway
Klättring
Puka Qullpa distritu
Puka Qullpa distritu; (kastilla simipi: Distrito de Pucacolpa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum Wanta pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi. Uma llaqtanqa Wallwa llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Ollanta Humala Umalliqmi.
Runakuna
Distritupiqa Ashaninka runakunam kawsanku.
Hutk'ucha k'allampa
Hutk'ucha k'allampa (Polyporales) nisqakunaqa hutk'uchasapa murucha p'alltayuq tiksicha k'allampakunam.
Puka Qullpa distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Álvaro Peña
Álvaro Guillermo Peña sutiyuq runaqa (* paqarisqa Santa Krus llaqtapi - )  huk 🇧🇴 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.
Kunchipampa kitilli
Kunchipampa kitilli nisqaqa (kastilla simipi: Parroquia Cunchibamba) Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Ampatu kitipi, Tunkurawa markapi.
Chuqllu qucha
Chuqllu qucha (Choclococha) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Wankawillka suyupi.
Bernardo Rafael Álvarez
Pallasqa pruwinsyapi (Anqash suyupi) 12 ñiqin ayamarq'a killapi 1954 p'unchawpi paqarirqan. Ñawpaq yachaytaqa paqarisqanpa llaqtanpis yachakurqan, tawañiqin chawpi yachaykama, chaymantataqsi Truhillupi. Limapiñá, Cooperativismo Ciencias Administrativastapas "Villarreal" "Garcilaso de la Vega" Hatun yachaywasikunapas yachakurqan.
Kañamu yura rikch'aq ayllu
Kañamu yura rikch'aq ayllu (familia Cannabaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, qanchis rikch'anayuq, 170 rikch'aqniyuq.
529
529 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Kañamu yura rikch'aq ayllu
Rikch'aqkuna
Kaymi huk kañamu hina yurakuna:
Tommaso d'Aquino
thumb|right|250px|Saint Thomas Aquinas - Fra Angelico (1395 – 1455) thumb|right|250px|Triumph des Hl. Thomas von Aquin über Averroes - Benozzo Gozzoli thumb|right|250px|Thomas Aquinas in Stained Glass.jpg
Tommaso d'Aquino Tomás Aquinomanta sutiyuq runaqa, (kastilla simipi: Santo Tomás de Aquino, latín simipi: Sanctus Thomas Aquinas; grisya simipi: Θωμάς Ακινάτης) (* paqarisqa Rocasecca llaqtapi - †  wañusqa Lacio llaqtapi), huk 🇮🇹 mama llaqtayuq taytakura, Hatun yaya, Dyusmanta yachachiq kaspa, Munqhipas, qillqaqpas runam, latin simipi qillqaqmi.
Taytan: Patricio; Maman: Mónica.
Arajuno kiti
Arajuno kiti (kastilla simipi: Cantón Arajuno) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Pastasa markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Arajuno llaqtam.
Pulitika Rakiy
Iskay kitillinmi kan: Arajuno kitilli Kuraray kitillipas.
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1930
thumb|250px|Piluta Hayt'ay Pachantin Kupap 1930 watapi lluqsiyninkunayuq saywiti.
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1930  (inlish simipi: 1930 FIFA World Cup, kastilla simipi: Copa Mundial de Fútbol de 1930) nisqaqa 1930 watapi Uruwayi mama llaqtapi I ñiqin Piluta Hayt'ay Pachantin Kupam.
530
530 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Kichka katari
Kichka katari (Inlish, Katilla simpipis: Atheris hispida) Kayqa huk Chawpi Aphrikapi kawsaq katari. Kunanqa manam ima ura-especie nisqapis riqsisqachu. Tukuy katarikunahina miyuyuq.
Willay
Kay rikchaq qarikunaqa wiñankum 73 cm hatun sayaykama : kurku 58 cm, chupa 15 cm. Warmikunaqa wiñanmi 58 cm llapanpi aswan hatun sayayninkama. Qharikunaqa admirakuypaq suni, llañullañam warmikunawan tupachisqaqa.
Pukyukuna
<references group="" responsive="0">
Wanaku urqu
Wanaku nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi huk urqum Apulupampa wallapi, Chuqiyapu suyupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.750 mitrum aswan hanaq.
Inkachaka qucha
thumb|right|200px|Inkachaka qucha Inkachaka qucha nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk qucham, Chuqiyapu suyupi, Pedro Domingo Murillo pruwinsyapi, Chuqiyapu munisipyupi.
Kalawasa
Kalawasa (genus Cucurbita) nisqaqa sapallu yura rikch'aq ayllup huk yura rikch'anam, hinallataq rurunkunam nisqa.
Wata manku
Wata manku, Mukutulum, Kukupakchu icha K'ichkimat'i pawkar (Psarocolius angustifrons) nisqaqa huk takiq pisqum, Urin Awya Yalapi, Antikunap antinpi Rupa-Rupa nisqa sach'a-sach'akunapi kawsaq pawkarmi.
531
531 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Puquqwata (P'utuqsi)
Puquqwata (kastilla simipi: Pocoata) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, huk llaqtam P'utuqsi suyupi, Chayanta pruwinsyapi, Puquqwata munisipyup uma llaqtanmi.
José María Velasco Ibarra
José María Velasco Ibarra  sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Kitu llaqtapi  -  †  wañusqa Kitu llaqtapi) huk 🇪🇨 mama llaqtayuq pulitiku karqan.
Aqumayu pruwinsya
Aqumayu pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Acomayo) nisqaqa Qusqu suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Aqumayu llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Allpa saywachi
Sallqa suyukuna: Qhichwa, Suni (Javier Pulgar Vidal)
Quchakuna: Aqumayu pruwinsyapiqa tawa aswan hatun qucham:
Uchuy quchakuna: Maqpi (Umacha), Waywaqucha (Aqumayu), Yanaqucha (Musuqllaqta) Qiwaqucha (Pumaqanchi), Hurinuqucha, Tiktiqucha (Aqupiya), Chinaqucha (Hembra), Machu Sankarara;
Mayukuna: Apurimaq mayu - Aqumayu - Kachimayu - Marpamayu - Wililli
Uchuy mayukuna: Qullqamach'ay (Aqumayu distritu), Q'intir (Sankarara), Waqar, K'ayasqmayu (Llaqtapampa), Chakamayu (Taqtabamba), Q'aqawa (Santo Domingo), Qaywa, Pumaqanchi (Pumaqanchi), Unusi, Mayusa, Tikuna (Ch'usiqani)
Pulitika rakiy
Aqumayu pruwinsyapiqa qanchis distritum.
Runakuna
Aqumayu pruwinsyapiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Yachachiy
Pumaqanchi llaqtapim kan yachay wasikunapas.
Rikran distritu
Rikran distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Ricrán) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Rikran llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Zwolle
right|thumb|250px| Zwolle wallqanqa right|thumb|250px| Zwolle llaqta Zwoll llaqtaqa. Overijssel pruwinsyap uma llaqtanmi.
Runakuna
120 661 runakunam kawsachkanku (2011).
Sergey Brin
thumb|right|250px|Sergey Brin (2005 watapi). Sergey Brin (rusiya simipi: Сергей Михайлович Брин) sutiyuq runaqa (* paqarisqa Moskwa llaqtapi -  ), Rusiya-Hukllachasqa Amirika Suyukunapi mama llaqtap Yupay yachaq, Google nisqa ruruchinap kamaqninmi pusaqninpas.
Larry Page
thumb|right|250px|Larry Page (2003 watapi). Lawrence Edward "Larry" Page sutiyuq runaqa (* paqarisqa East Lansing llaqtapi, Michigan suyupi  -  ), Hukllachasqa Amirika Suyukunapi mama llaqtap  Yupay yachaq, Google nisqa ruruchinap kamaqninmi pusaqninpas.
Yachay wasi: Okemos Montessori School (punchaw Radmoor Montessori) Okemos, Michigan (1975-1979), East Lansing High School (1991). Alma mater: Mama llaqta Michigan Yachay sunturnin.
Titiqaqa wat'a llaqta
Titiqaqa wat'a llaqta (kastilla simipi: Isla del Sol (llaqta)) nisqaqa Titiqaqa wat'api huk llaqtam, Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Manqu Qhapaq pruwinsyapi, Qupaqhawana munisipyupi, huk llaqtam.
Allpa saywachi
thumb|left|160px|[[Titiqaqa wat'api, Titiqaqa qucha, Buliwya]]
Vazha Lortkipanidze
Taytan: ; Maman:. Warmi:  Irine Khomeriki. Churinkuna: (2) Nino (1984) wan Ana (1993).
Alma mater: Tbilisi Mama llaqta Yachay Sunturnin.
Kaypipas qhaway
== Hawa t'inkikuna ==
Kawallu awqaq
thumb|350px|Kawallu awqaqkuna ([[Winisuylapi).]] Kawallu awqaq nisqakunaqa kawallupi puriq awqaqkunam.
Dante Gabriel Rossetti
thumb|220px|Dante Gabriel Rossetti thumb|220px|A Vision of Fiammetta, Rossetti Dante Gabriel Rossetti sutiyuq runaqa ( paqarisqa London llaqtapi, Hukllachasqa Qhapaq Suyupi - wañusqa Birchington-on-Sea llaqtapi, Hukllachasqa Qhapaq Suyu-pi) huk Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq llimphiq runam karqan.
Mara distritu
Mara distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Mara) Piruw mama llaqtapi huk distritum Kutapampa pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Mara llaqtam. Mara llaqta warmakunaqa 2000 watapi qillqaq Cesar Vallejopa Pako Yunke willakuyninta kastilla simimanta runasimiman t'ikrarqunkum. Chay t'ikrasqankupas iskuyla warmakunapa dibuhunkunawan 2002 watapi inti raymi killapi huk liwrupi lluqsirqan.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
532
532 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Sayapullu distritu
Sayapullu distritu (kastilla simipi: Distrito de Sayapullo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Hatun Chimu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Sayapullu llaqtam.
533
533 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Kalikali waska
Kalikali waska, Yana k'aspi icha Yanakaspi (Celtis iguanaea) nisqaqa, Saramuyu nisqapas huk sach'am, rikch'aq sataqchim, Awya Yalapi Amarumayu sach'a-sach'a suyui wiñaq.
Urququcha (Wankawillka)
Urququcha (Lago Orcococha) nisqaqa Piruw llaqtapi, huk qucham Wankawillka suyupi, Chuqlluqucha pruwinsyapi, Santa Ana distritupi, Waytara pruwinsyapipas, Pilpichaka distritupi.
Pakaqi Nasa Q'ara munisipyu
Pakaqi Nasa Q'ara (kastilla simipi: Nazacara de Pacajes) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, Pakaqi pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi. Uma llaqtanqa Nasa Q'ara (Nazacara) llaqtam (198-208 runa, 2001 watapi).
Jean Fouquet
thumb|220px|Jean Fouquet thumb|220px|Virgen de Melun (Díptico de Melun), Jean Fouquet Jean Fouquet sutiyuq runaqa (1415/1420 paqarisqa Tours llaqtapi - 1478/1481 wañusqa Tours llaqtapi) huk 🇫🇷 mama llaqtayuq llimphiq runam qarqan.
534
534 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Pakaqi Nasa Q'ara munisipyu
Kantunkuna
Huk kantunmi kan: Pakaqi Nasa Q'ara kantun.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa aymara, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Wantuna paku
Paku (Conocybe cyanopus) nisqaqa huk tiksicha k'allampam, mikhunam.
Simi kapchiy
Simi kapchiy icha Literatura nisqaqa ima tukusqankunamanta tukunakunamantapas rimaspa icha qillqaspa willasqanmi. Simikunawan rikuchisqa kapchiymi.
Kaymi simi kapchiypa rikch'aqkunataqa riqsinchik:
Qillqasqa simi kapchiy
Qhichwa simipiqa achka willakuykunam rimay takikunapas kaptinpas, pisillaraqpunim qillqasqa simi kapchiytaq kachkan.
Warmi Qucha (Wankawillka)
Warmi Qucha nisqaqa (kastilla qillqaypi: Huarmicocha) Piruw mama llaqtapi huk qucham, Wankawillka suyupi, Wankawillka pruwinsyapi, Aqupampilla distritupi.
Azurduy munisipyu
Azurduy (kastilla simipi: Municipio de Azurduy) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Azurduy pruwinsyapi, Chuqichaka suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Azurduy llaqtam.
Kantunkuna
Kimsa kantunmi kan:
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Iskaynintin
Iskaynintin nisqaqa iskay-iskaylla kapunakuq kaqkunam.
Azurduy munisipyu
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Azurduy munisipyupiqa kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Shushufindi
Shushufindi (kastilla simipi: Shushufindi) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Sukumpiyu markapi, huk llaqtam, Shushufindi kitip uma llaqtanmi.
Wiñaymarka qucha
Wiñaymarka qucha (icha Wiñamarka qucha) (Lago Huiñaymarca, Huanamarca,Huañamarca,Lago Uinaimarca,Lago Uiñaimarca,Lago de Huinaymarca,Lago de Huiñaymarca) nisqaqa nisqaqa Titiqaqa quchap huk rakinmi, Buliwyapi, Chuqiyapu suyupi, Piruwpipas, Punu suyupi.
Lelystad
right|thumb|250px| Lelystad wallqanqa right|thumb|250px| Lelystad llaqta Lelystad llaqtaqa. Flevoland pruwinsyap uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa 1967 wata, Cornelis Lely suti.
Runakuna
73 116 runakunam kawsachkanku (2008).
Allpa saywachi
52°31′″N 05°29′″ E
Masintin
Masintin nisqaqa iskay-iskaylla kapunakuq masa nisqapas kaq, huk hukman kaqlla kaq, masi hinam. Iskaynintinmi kaqlla chaniyuqmi.
Ahinataqmi huk masintinkuna:
535
535 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Wayas mayu
Wayas mayu (kastilla simipi: Río Guayas) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Wayas markapi, huk mayum.
Tawantin
Tawantinsuyu iñiypiqa tawantin kaqkunaqa anchata chaninchasqam. Tawa iskay kuti iskay kaptinmi, chay tawantintaq iskaychasqa yanantinmi kan.
Kaymi huk tawantin kaqkuna:
Marco Etcheverry
thumb|right|220px|Marco Etcheverry Marco Antonio Etcheverry Vargas sutiyuq runaqa, icha Diablo Etcheverry (* paqarisqa Santa Krus llaqtapi - )  huk 🇧🇴 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.
Phirriñaphi pruwinsya
Phirriñaphi icha Phiriñawi (kastilla simipi: Provincia de Ferreñafe) nisqaqa Piruwpi, Lampalliqi suyupi, huk pruwinsyam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Manuel A. Odría Umalliqmi.
Q'utu qumutu
Q'utu qumutu icha Sach'a k'allampa (genus Pleurotus) nisqaqa huk tiksicha k'allampa rikch'anam, q'iruta ismuchiq rich'aqkunam, yurata waqllichiq atamkunapas. Rinri q'utu qumutu (Pleurotus ostreatus) nisqa rikch'aqnintaqa tukuy Tiksimuyuntinpi achkata mikhusqa k'allampam.
Phirriñaphi pruwinsya
Pisqukuna
thumb|left|140px|Tigrisoma fasciatum
Pulitika rakiy
Suqta distritunmi kan.
Llanq'ichhuru
Llanq'ichhuru (Balaeniceps rex) Kayqa huk ancha hatun suni chakiyuq yakupi puriq p'isqu. Chay sutiqa llanq'iman rikch'akuqtin, hatun chhurunmantam hurqusqa icha turasqa. Chayqa huk chikan cigüeñaman rikch'akuq tukuy imayuq, ñawpaqtaqa chay cigüeñakunawanmi Ciconiiformes nisqa ordenpi clasificasqa karqa kay morfología nisqamanhina. Ichaqa yawar saphi llami nisqakunan churan Pelecaniformes nisqapi pilikanukun, garzakuwanpis ima. Kuraq kaqtaq aswanta q’illu, juveniltaq astawan q’illu. Urin Sudanmanta Samwiyakama hatun pantanokunapi k'aha Qunti Aphrika nisqapi tiyan. lluqi|rikchacha| Llanq'ichhuruqta uma rikch'an
Phirriñaphi pruwinsya
Simikuna
Pruwinsyapiqa lliwmanta astawan kastilla simitam, qhichwa simitam (Inkawasi-Kañaris) rimanku. /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
Pampa qucha
Pampa qucha (Kastilla simipi: ...) nisqaqa Piruwpi, Wankawillka suyupi huk qucham.
Masi
Masi nisqaqa huk runaman kaqlla kaq runam, q'uchupura.
Rudiyu
Rudiyu (kastilla simipi: Rodeo) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi juk juch'uy llaqtam, Wak'as munisipyupi, Jarani pruwinsyapi, Quchapampa suyupi.
Uqunqati
Uqunqati nisqaqa (kastilla simipi: Ocongate) huk piruwanu llaqtacham Awsanqati urqup kinrayninpi, Uqunqati distritupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Qusqu suyupi.
Fátima (Purtugal)
Hawa t'inkikuna
thumb|600px|center|Fátima Ñawpa pata
Uqunqati
Allpa saywachi
33 ayllu llaqta kay aniksukunapi kanmi: Pukaurqu (Mallma, Mawayani, Chawpimayu, Pampakancha), Awsanqati (Antamayu, Rodeana, Upis Paqchanta, Pukarumi), Tinki (Puykampampa, Chiqaspampa, Marampaki), Pinchimuru, Quñamuru, Qullqa, Sallikancha, Wayna Awsanqati, Aqukunka, Pallqa, Llullucha, Lawalawa (Kuch'uwasi), Hullikunka, Wakatinku, Chakachimpa, Yanama, Wiquunu, Patapallpa (Hanan Patapallpa, Urin Patapallpa), Lawramarka, iskay runayuq chawpikuna (Lawramarka, Tinki), Uqunqati (chawpi llaqta)
Simikuna
Uqunqati distritupi aswanta qhichwa simitam rimanku (91,3 %).
Raymikuna
thumb|left|160px| [[Quyllur Rit'i (2007)]]
Challwawachu distritu
Challwawachu distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Chalhuahuacho) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kutapampa pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Challwawachu llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
536
536 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Challwawachu distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Biblián kiti
Biblián kiti (kastilla simipi: Biblián) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Kañar markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Biblián llaqtam.
Pulitika Rakiy
Pichqa kitillinmi kan.
Layqa qulluy
thumb|right|300px|Layqa warmikunata kañachkanku. Layqa qulluy nisqapiqa Iwrupapi kamachiqkuna waranqa-waranqa layqa (bruja) sutinchasqa runakunata, lliwmanta aswan warmikunata wañuchirqan.
Ancha ñawpa pachañas Mawk'a Iqiptupi, Babilunpipas layqa nisqa runakunatas qatiykachaspa wañuchirqan. Hudyukunap, Kristiyanukunappas liwrunpas, Dyuspa Simin Qillqam layqa kaymanqa ama nin.
Iwrupapi 5 ñiqin anta situwa killapi 1484 p'unchawpi Hatun Papa Inusinsyu pusaq ñiqin bula qillqanwan Summis desiderantes affectibus nispa qallarispa Kathuliku inlisyap sutinpi inkisisyun nisqawan layqa qulluyta kamachirqan. Hinaspa Kathuliku inlisya waranqa-waranqa layqa nisqa warmikunata wañuchichirqan, chaymantataqsi hinallataq prutistanti inlisyakunapas.
Chay pacha inkisisyun taripay sunturkuna hampiq warmikunata layqa kaymanta, diyawlu ruranakuymanta, dyusta ñakaymanta ch'atarqan. Hipachiywan chay warmikunamantaqa kunfisyun willakuytam atipayarqan. Achka bruja, brujo nisqa runakunatas - wañuy wanayman taripaspa yamt'a tawqapi kañaspa wañuchirqan, lliwmanta astawantaq Ispañapi, Alimanyapipas.
Jichuqullu
Jichuqullu icha Jichu Qullu (aymara simi jichu ichhu, qullu urqu, "ichhu urqu", kastilla qillqaypi Ichucollo, Ichocollo) nisqaqa Antikunapi, Apulupampa wallapi, huk rit'i urqum, Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapipas, Punu suyupi, Putina pruwinsyapi, Palumani Kunka rit'i urqup chinchayninpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.423 m / 5.880 mitrum aswan hanaq.