cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pukintika
Kay urqup sutinqa aymara simim, puki yuraq jallp'a / allpa, tika tika, "yuraq tika".
Mirachikuq kapchisqa yuyay
Mirachikuq kapchisqa yuyay (GenAI nisqapas) nisqaqa huk rikch'aq kapchisqa yachay (AI) llikacham, qillqa, rikch'a icha huk chawpinkunata paqarichiyta atiq tapusqakunaman kutichispa. Mirachikuq wallpamakuna patrunkunata yachanku chaymanta yaykuy willakumanta pawa, chaymanta musuq winanata ruwanku mayqinchus yachaypampa willakuman rikch'akun ichaqa wakin pata musuq kaywan (aswanta p'atachay utaq willakuta willayllamanta). Mirachikuq kapchisqa yuyay nisqaqa unimodal icha multimodal nisqapas kanmanmi; unimodal nisqa llikachakunaqa huk laya yaykuchiyllatam hapin (ahinataq, qillqa) maypichus multimodal nisqa llikachakunaqa aswan huk laya yaykuchiytam hap'inman (ahinataq, qillqa, siq'ikuna). wak=A detailed oil painting of figures in a futuristic opera scene|rikchacha| [[Théâtre d'Opéra Espacial nisqa|Théâtre d'Opéra Spatial, Midjourney sutiyuq runap mirachisqan rikch'a]]
Belén (Luritu)
Belén (kastilla simipi: Belén) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Luritu suyupi, Maynas pruwinsyapi. Belén distritup uma llaqtanmi.
Sawa simi
Sawa ( mojón, hito, señal de limite, indicador de linde), manaqa saywa ( urin runa simipi).
Sawa krus, naani kuchunpi chakana saywasqa; chakanamam wayta watayananpaq, iñiy puriipi samayananpaq. ( Kaypi tikran).
Mujun krus kastillaki suti, unaykaqta qunqachin; iskay halla simita churapun runa simiman, umanta hanchananapaq.
Hawi rumi huk qullqa simi kamachiq churan chayta ( menhir); manam chayqa kanchu; maypis sawa rumi. Kanmi hawii manka, tullpa kuchunpi tiyan.
Barbara Stanwyck
thumb|[[Robert Taylor wan Barbara Stanwyck (1941).]] Ruby Catherine Stevens sutiyuq warmiqa, icha Barbara Stanwyck (16 ñiqin anta situwa killapi 1907 paqarisqa Brooklyn llaqtapi - 20 ñiqin qhulla puquy killapi 1990 wañusqa Santa Mónica) huk aranway pukllaqmi karqan, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Runa: Frank Fay (1928–1935) / Robert Taylor (1939–1951) Churinkuna: Anthony Dion Fa
Mily Balakirev
thumb|right|200px|Mily Balakirev. Mily Alekseievich Balakirev (rusu simipi: Милий Алексеевич Балакирев; ) sutiyuq runaqa ( paqarisqa Nizhny Novgorod llaqtapi - wañusqa San Petersburgo llaqtapi), huk 🇷🇺 mama llaqtayuq yatana qallwa waqachiqmi, Yatawaki diriktur wan takichaqmi qarqan.
Taytan:, Maman:.
Victoria de Durango
Victori de Durango icha Durango llaqta nisqaqa Mishiku mama llaqtap hatun llaqtanmi. Durango suyu uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Francisco de Ibarra kamasqa.
Modest Mussorgsky
thumb|right|200px|Modest Mussorgsky. Modest Petrovich Mussorgsky (rusu simipi: Модест Петрович Мусоргский) sutiyuq runaqa ( paqarisqa Karevo llaqtapi -] wañusqa San Petersburgo llaqtapi), huk 🇷🇺 mama llaqtayuq yatana qallwa waqachiqmi wan takichaqmi qarqan.
Taytan: Piotr Alekseievich Musorgsky, Maman: Yulia Ivanovna.
Pumiri
Pumiri nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk urqum, Uru Uru suyupi, Sawaya pruwinsyapi, Sawaya munisipyupi, Qawana kantunpi, Sawaya llaqta ñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta 4.852 mitrum aswan hanaq.
Antonia Palacios
thumb|right|300px| «Antonia Palacios» (1904-2001) Antonia Palacios sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Karakas llaqtapi -  wañusqa Karakas llaqtapi), huk 🇻🇪 mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
Taytan:  ; Maman:
GPT-3
Generative Pre-trained Transformer 3 (Mirachikuq Amañasqaña Wakmantukuchiq), GPT-3 situwan aswan riqsisqa, kayqa OpenAI nisqap 2020 watapi kacharichisqan kikinmanta kutikuqlla simi wallpamam, ukhu yachaywan runaman rikch'akuq qillqata ruwanapaq. Tapuyta qusqa kaptinqa, tapuyta qatiq qillqata paqarichinqa.
Teresa de la Parra
thumb|right|300px| «Teresa de la Parra» (1889-1936) Ana Teresa Parra Sanojo sutiyuq warmiqa, icha Teresa de la Parra (* paqarisqa Paris llaqtapi -  wañusqa  Madrid llaqtapi) 🇻🇪 mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
Taytan: Rafael Parra Hernaiz Parra; Maman: Isabel Sanojo Ezpelosim de Parra.
San Binitu Palermomanta
thumb|right|280px|San Binitu Palermomanta, Lima San Benito Palermomanta, Benedetto da San Fratello, 'San Benedetto Manasseri, Benedetto il Moro (kastilla simipi: San Benito de Palermo) sutiyuq runaqa (* 1524 watapi paqarisqa San Fratello llaqtapi - wañusqa Palermo llaqtapi) huk 🇮🇹 mama llaqtayuq kathuliku santu qarqan.
Taytan: Cristoforo; Maman: Diana.
4 ñiqin ayriway killapi San Benitu raymi p'unchawninmi.
Hawa t'inkikuna
thumb|center|650px| [[Palermo]]
Juan Andrés Lares León
Juan Andrés Lares León sutiyuq runaqa, Chimango nisqapas (1957 watapi paqarisqa Qawana llaqtapi, Lukana pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi) huk Piruw mama llaqtayuq wiyulin waqachiqmi.
Kawsaynin
Chimangocha Qawana llaqtapi paqarirqaspa huklla watachayuq kachkaptin maman wañurqan. Naska llaqtapi mamanpa mamanpa wasinpi wiñarqan, awilanwan qhichwa simita rimaspa. Awilanpas wañurqaptin qanchis wawallayuq kaspa taytanwan Lima llatatas astakurqan. Chimangoqa qhichwa ayllunta anchata muchuptinsi taytansi nirqan, iskuylapi allinta yachaqaspaylkiqa, ruphay mit'akunapi Qawana llaqtaman kutimuy, nispa. Chayhinas tukurqan.
Lukanaman kutimurqaspa wiyulinta waqachiyta qallarirqan, sapa wata raymikunapi waqachispa. Severo Díaz wiyulin yachachiq kaptinsi ancha allin wiyulin waqachiq tukurqan, tihiras tusuytapas takispa.
Limapi chawpi yachay wasita tukurqaspa Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturninta yaykurqan. San Markuspi llamk'ay sayachi kachkaptinsi manaña yachaqayta munaspa Lukanaman kutimurqan, wiyulinta waqachinallapaq. Chaypi tusuqkunawan musikata ruraspa ancha riqsisqam tukurqan. Manuelcha Prado, Pepita García Miró, William Luna, hukkunawanpas takirqan.
Yawyu walla
Yawyu walla (kastilla simipi: Cordillera de Yauyos) nisqaqa Piruw llaqtapi, Antikunapi, huk wallam, Lima suyupi, Yawyu pruwinsyapi. Tiklla urquqa llapan urqukunamanta aswan hanaqmi (5.897 m hanaq).
Lenovo
rikchacha|Lenovop riqsinapaq rikch'an Lenovo Group Limited, achka kuti Lenovo nisqaman pisichasqa (Chunwa: 联想; pinyin: Liánxiǎng), nisqa huk Hukllachasqa Amirika Mamallaqtakuna-Chunwamanta ima achka mamallaqtapura allwiya kuraq ruruchi llamk'aymi, suksuq illarikuna, sapallap antañiqiq, software, qhatuy ch'uwachaykuna, chaymanta chaywan tinkuq qaranakuna chan'taypi, makikamaypi, qhatuypi ima yachasqa. kay kuraq ruruchiparuwasqan rurukunaqa kanku hamp'arapata antañiqiq, lappatakuna, tawllit antañiqiqkuna, yuyaysapa karurimana, llamk'ana sayanakuna, qaraqkuna, yalliq antañiqiqkuna, willaku hallch'ana q'illaysapakuna, IT kamachiy software chaymanta yuyaysapa rikunakuna. Aswan riqsisqa irparikunan kanku ThinkPad qhatuy siq'in miqllapata antañiqiq kuna (IBB kaqmanta rantisqa), IdeaPad, Yoga, Legion ima suksuq siq'inkuna miqllapata antañiqiqkuna, chaymanta IdeaCentre, ThinkCentre ima siq'ikuna hamp'arapata antañiqiq kuna. 2021 watamanta, Lenovo huklla kay rantiywan tiksimuyuntinpi aswan hatun sapallap antañiqiq ranqhaqmi.
Ñawpa Waruchiri apukuna awqaphurukunapas
Ñawpa Waruchiri apukuna awqaphurukunapas ( Dioses y héroes del antiguo Huarochiri)
Siparaya
Siparaya (Separaya) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk urqum, Uru Uru suyupi, Sawaya pruwinsyapi, Sawaya munisipyupi, Pagador kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.571 m / 5.623 mitrum aswan hanaq.
Peñaherrera kitilli
Peñaherrera kitilli nisqaqa (kastilla simipi: Parroquia Peñaherrera) Ikwadur mama llaqtapi chakrapura kitillim, Impapura markapi, Kutakachi kitipi. Uma llaqtanqa Peñaherrera llaqtam.
Rimay wanki
Rimay wanki ( Kastilla simipi, figura literaria): Kay qillqashqata niyan mana qillqaq, mana ñawiriq runakuna kikillanmanta.
Shuqankuna
Yayay, quri sungu, yanapaykamay chakray tarrpuypi, manaqa Yayay, quri shungu, ruraasimay chakraa muruychu. quri sunqu ( 'mitahura')
Masichakuq kapchisqa yuyay
Masichakuq kapchisqa yuyay icha Masichallakuq kapchisqa yuyay (Inlis simipi: friendly AI) ñawpariy yuyay kapchisqa sapsi yuyay (AGI) nisqamanta riman, chaymi runa kaypi allin (sumaq sunqu) qhatiqta ruwanman utaq aswanpas runapa hañasninkunawan kuskanchakunman utaq runapa rikchaynin allinchakunanpaq yanapanman. Chayqa kapchisqa yuyay allin kawsay p hukninmi, makiq allin kawsay nisqawanpas anchatam tinkun. Makiq allin kawsay imayna huk kapchisqa yuyay ruwachaq kasqankunanmanta llakikuptinpas, masichakuq kapchisqa yuyay thallmayqa, imayna yaqa kay kasqan apamuymanta chaymanta allinta hark'asqa kananpaq qhawaymanta.
Belén distritu (Luritu)
thumb|right|200px|Wasikuna, [[Amarumayupi]] Belén distritu (kastilla simipi: Distrito de Belén) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Luritu suyupi, Maynas pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Belén llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Hamu
Hamu, uma, piqaña icha ñuqtu (Kastilla simipi: inteligencia) nisqaqa achka imaymanakunapim sut'inchasqa: llullmiy, sallwa, hamut'ay icha hap'iqay, kikinmanta yachay, yachaqay, sunquchaku yachay, yuyayuy, musikay, wallpariy, qhawara t'ukuy, sasachaku allichay. Aswan hatunpiqa, willata qhaway atiy utaq urquy atiyhinam, chaymanta yachay hinata waqaychay, huk muyuriq pacha utaq kanan ukhupi tinkurpachikuq kasqankunaman churanapaq.
Rimay wanki
Shuqankuna
Sipas, sumaq sisa, mañamay hatun mankata, huk manpa  Hipash, shumaq wayta, mañallaamay hatun mankata, shumaq wayta ( wéta) ( mitahura)
Akilis ayqin (phaway) atuqnaw (simil)
Trunkutam waqatsimushaq, Inka tushuchaw ( trunku= kullu= arpa) ( simil)
Shuqushnii mana pashtannatsu rantin pinkulluu mana pashtannatsu ( shuqush rantin pinkulluta)
Silya, qamqa allish harunky Anti tushucaw ( 'tushunky'pa rantin harunky)
Limaqchaw runaqa ñuyashu markachawnuuraq
Allaw, turuullay, aywakunki, yayaami karayki
Panpa killa ( plenilunio)
Huk tuqaylla, taripay
Hutsayuq allqunaw unpuran
Nina qallu, chiki ( Nina qallu = mentiroso, calumniador)
Julio César Romero
Tayta: Romero; Mama:
Sillaq Wayu
Sillaq Wayu (Sillaj Huayo) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk urqum, Uru Uru suyupi, Sawaya pruwinsyapi, Sawaya munisipyupi, Sawaya kantunpi.
Jonás Gutiérrez
Jonás Manuel Gutiérrez sutiyuq runaqa ( paqarisqa Saenz Peña (Arhintina) llaqtapi) huk 🇦🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Miloslav Vlk
Miloslav Vlk sutiyuq runaqa (* paqarisqa Líšnice-Sepekov llaqtapi -  †  wañusqa Praha llaqtapi) huk 🇨🇿 mama llaqtayuq kathuliku taytakura wan Uma Hatun yaya Prahapi qarqan.
Prahapi Uma Hatun yaya (1991-2010)
Wikra kitilli
Wikra kitilli nisqaqa (kastilla simipi: Parroquia Huigra) Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Alawsi kitipi, Chimpurasu markapi. Uma llaqtanqa Wikra llaqtam.
Sankawiri
Sankawiri (Sancaviri) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk urqum, Uru Uru suyupi, Sawaya pruwinsyapi, Sawaya munisipyupi, Qawana kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta 4.782 mitrum aswan hanaq.
Joseph L. Mankiewicz
right|thumb|300px| Joseph L. Mankiewicz, 1950 Joseph Leo Mankiewicz sutiyuq runaqa, (11 ñiqin hatun puquy killapi 1909 watapi paqarisqa Wilkes-Barre llaqtapi - 5 ñiqin hatun puquy killapi 1993 watapi wañusqa Bedford llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam. Oskar Suñaytas chaskirqan.
Taytan: Franz Mankiewicz; maman: Rosaria Nicolosi. Warmikuna: Elizabeth Young (1934–1937) / Rose Stradner (1939–1958) / Rosemary Matthews (1962).
Francisco de Zurbarán
Francisco de Zurbarán y Márquez sutiyuq runaqa ( *  paqarisqa Fuente de Cantos llaqtapi, Ispañapi - †  wañusqa Madrid llaqtapi) huk Ispaña mama llaqtayuq llimphiq runam karqan.
Tayta: Luis de Zurbarán, Mama: Isabel Márquez. Francisco de Zurbarán autoportrait.jpg
Warmi: María Páez Wawakuna: María, Juan (Llerena 1620-Sevilla 1649), (que fue pintor, como su padre, y murió durante la gran  epidemia de peste en Sevilla, 1649), wan Isabel Paula. thumb|200px|right|Cristo en la Cruz, [[1627 (290 x 168 cm), Art Institute, Chicago]]
Beatriz de Morales.
thumb|200px|right|Exposición del cuerpo de San Buenaventura, [[1629 (250 x 225 cm.), Louvre Musiyu, París]] thumb|150px|left|La Anunciación (detalle), [[1638 (211 x 175 cm.), Bellas Artes Musiyu Grenoble]] thumb|200px|right|La Anunciación, [[1638, (161 x 175 cm.) Llimphiy Musiyu Grenoble]] thumb|200px|left|San Francisco arrodillado con una calavera en las manos, [[1658 (84 x 53 cm.), Alte Pinakothek, Múnich]] thumb|200px|right|La Inmaculada Concepción, [[1661 (138 x 102), Magyar Szépmüvészeti Múzeum Budapest]]
Tamshiyaku distritu
Tamshiyaku distritu icha Fernando Lores distritu (kastilla simipi: Distrito de Fernando Lores) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Luritu suyupi, Maynas pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Tamshiyaku llaqtam.
Guanajuato
Guanajuato nisqaqa Mishiku mama llaqtap hatun llaqtanmi. Guanajuato suyu uma llaqtanmi.
Tamshiyaku distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Guanajuato
Wiñay kawsay
Antonio de Mendoza kamasqa  1546 watapi.
Tamshiyaku distritu
Simikuna
Pukyu:
Altarniyuq
Altarniyuq (kastilla qillqaypi: Nevado Altarniyoc) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Yawyu wallapi, Lima suyupi, Yawyu pruwinsyapi, Miraflores distritupi, Tanta distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta 5.346 mitrum aswan hanaq.
Simitiqsi
Simitiqsichaw qurishun shimikunata, tsaykunawan imanaw rimanapaq imanaw qillqanapaq, imanaw yachakunapaq.
Shinri
Shimikunata hipishkantsik kay yachay panqapita
Ratata
thumb|right|250px|10 m hanaqman phawachkaq ratata (Pāhoehoe), [[Hawayi wat'api.]] Ratata (Lava) nisqaqa nina urqu ratatachkaspaqa luq'unmanta hamuq ninat'urum, ancha q'uñi puriqllayasqa rumi imayaymi, tukuykunata runakunatapas chikichaq.
Kalwaryu kitilli
Kalwaryu kitilli (mawk'a sutin 1920 watakama: El Calvario ) icha Plaza Gutiérrez kitilli (kastilla simipi: Parroquia Plaza Gutiérrez; Wamink'a Leonidas Plaza Gutiérrezmanta sutichasqa ) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, huk chakrapura kitillim Impapura markapi, Kutakachi kitipi. Uma llaqtanqa Plaza Gutiérrez llaqtam.
Asanaki walla
thumb|right|220px|[[Uru Uru llaqta Asanaki wallawan]] Asanaki walla (kastilla simipi: Cordillera Azanaques / Cordillera de Azanaques) nisqaqa Antikunapi, Buliwyapi, huk yaqa 150 km suni wallam, Uru Uru suyupi, Ch'allapata pruwinsyapi, Pantaleón Dalence pruwinsyapi, Puwpu pruwinsyapi, Sebastián Pagador pruwinsyapi, Uru Uru pruwinsyapipas. Chinchaymanta qullaman rin, yaqa Uru Uru llaqtamanta Puwpu quchaman (tuqllarana chimpan), Ch'allapata llaqtap urayninkama.
Sirma yanapaysiq
rikchacha| [[Google Yanapaq|Google Yanapakuq Pixel XL karurimana pi purichkan]] rikchacha| [[Apple TV nisqa|Apple TV karukamachi, mayqinwanchus ruwaqkuna Siri sirma yanapaysiqta tapuyta atinku chay qhawanapaq winanata tarinanpaq]] rikchacha| [[Amazon Echo nisqa|Amazon Echo yuyaysapa ruqyaq Alexa sirma yanapaysiqta purichiq]] Sirma yanapaysiq (SY) (Inlis simipi: virtual assistant, Kastilla simipi: asistente virtual) nisqaqa huk llamp'ukaq ruwachaqmi mayqinchus huk llamk'achiqpaq huk ruwanakunata icha qaranakunata ruwayta atin, llamk'achiqpa yaykusqanmanhina kamachikuna utaq tapuykunahina. Kayhina allwiyakamakuna sapa kuti rimanakuy punqu atiykunata yapanku runa rimayta simulanankupaq, ahinataq llikapi rimanakuy kaqnintakama, ruwaqninkunawan t'inkinakuyta yanapanapaq. Chay t'inkinakuyqa qillqawan, t'iktuta chawpin uyawan utaq kunkawan kanman - wakin sirma yanapaysiqkuna runap rimayninta t'ikrayta atisqankumanhina, chaqrulluqsichisqa kunkakunawan kutichiyta atisqankumanhina.
Quiroga kitilli
Quiroga kitilli (Quiroga: huk suti; kastilla simipi: Parroquia Quiroga) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, huk chakrapura kitillim Impapura markapi, Kutakachi kitipi. Uma llaqtanqa Quiroga llaqtam.
Emilio Aguinaldo
thumb|right|260px| Emilio Aguinaldo (1898) 200px|right|Aguinaldo [[silq'uynin]] Emilio Aguinaldo Famy sutiyuq runaqa (* paqarisqa Cavite llaqtapi - †  paqarisqa Manila llaqtapi), huk Philipinakuna mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku qarqan.
1897 watamanta 1901 watakama ñawpaq kuti Philipinakunapa Umalliqnin karqan.
Taytan: Carlos Aguinaldo; Maman: Trinidad Famy Ñawpaq warmi: Hilaria del Rosario (1896–1921) / María Agoncillo (1882–1963) Churinkuna: Carmen, Emilio, Maria, Cristina, Miguel.
Paqtasqaniq
Paqtasqaniq ( sinónimo kastilakipi) huk simi nin, willakun hukwan chay hinallata. Yariniq ( antónimo, Kastilla simipi) huk simi niptinn, nin hukkaqpa yarin, manam niq niraypa.
Chinchay Yawyu-Quchas waqaychasqa
Chinchay Yawyu-Quchas waqaychasqa (kastilla simipi: Reserva Paisajística Nor Yauyos-Cochas) suyuqa amachasqam kachkan, Piruw mama llaqtapi, Lima suyupi, Yawyu pruwinsyapi, Hunin suyupipas, Shawsha pruwinsyapi.
Wikipidiya:Imanapura akllay
Kay Wikipidiya p'anqaqa imanapura akllay nisqamantam.
Chuck Berry
thumb|right|250px|Chuck Berry (1926-2017) Charles Edward Anderson Berry sutiyuq runaqa, icha Chuck Berry ( paqarisqa St. Louis llaqtapi -  wañusqa St. Louis llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq rock takiq, takichaq wan kitara waqachiqmi.
Wikipidiya:Imanapura akllay
Ima hinam rimanakuspa akllasunchik
Aswan akllanakunamanta hukta akllayta munaspaqa, ñawpaqta rimanakusunchik. Chay hina mana akllaspa arí ninakuspa taripanatachá tarinchik.
Chuck Berry
Taytan: Henry; Maman: Martha. Warmi:   Churinkuna:
Wikipidiya:Imanapura akllay
Ima hinam rimanakuspa akllasunchik
Mana arí ninakuspaqa, kay hinam akllasuchik:
Tapuytam qillqamunchik, ahinataq:
Chaymanta kimsantin kutichiykunatam qillqamunchik: Arí, Manam akllanichu, Ama.
Arí nini (Approve)
(Qillqamuy: :# {Munaspaqa imatapas qillqamuy} --~., ahinataq. :# Ancha sumaqmi ! --~. )
Manam akllanichu (Neutral)
(Qillqamuy: :# {Munaspaqa imatapas qillqamuy} --~., ahinataq. :# Manam riqinichu. Mayqinchá kanqa? --~. )
Ama nini (Oppose)
(Qillqamuy: : # {Munaspaqa imatapas qillqamuy} --~., ahinataq. :# Kay mana allinta hark'asunchik ! --~. )
Lana Turner
thumb|Lana Turner (1941). Julia Jean Mildred Frances Turner sutiyuq warmiqa, icha Lana Turner (8 ñiqin hatun puquy killapi 1921 paqarisqa Wallace llaqtapi - 29 ñiqin inti raymi killapi 1995 wañusqa Century City llaqtapi) huk aranway pukllaqmi karqan, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Maurice Ravel
thumb|right|260px|Maurice Ravel (1912). Joseph Maurice Ravel sutiyuq runaqa (* paqarisqa Ciboure llaqtapi -  wañusqa Paris llaqtapi), huk 🇫🇷 mama llaqtayuq  yatana qallwa waqachiqmi wan rumantiku musika takichaqmi qarqan.
Kikinkallpa
Kikinkallpa. Qotokunapa kaynin. Huk sutinkuna Maskikallpa, Patsallankallpa); (Kastilla simi, idempotencia''). Sqam huk qoto.
Ch'onqaykay
Ch'onqaykay huk kaynin qotokunapa, yupatupuyachaypi (Matemáticas). Astawan sutikuna: suquykay, shuqukay (Kastilla simipi, absorción)
Hatun Pawka
Hatun Pawka (kastilla qillqaypi Jatunpauca) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Yawyu wallapi, Lima suyupi, Yawyu pruwinsyapi, Miraflores distritupi, Tanta distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta 5.400 mitrum aswan hanaq.
Ch'onqaykay
Sqa, Tqa qotom ( qurqam).
Lana Turner
Runakuna: Artie Shaw (1939) / Steve Crane (1942) / Bob Topping (1944) / Lex Barker (1953) / Fred May (1961). Churinkuna: Cheryl Crane.
Maurice Ravel
Taytanː Joseph Ravel; Mamanː Marie Delouart-Ravel.
John Huston
right|thumb|300px| John Huston John Huston sutiyuq runaqa, (5 ñiqin chakra yapuy killapi 1906 watapi paqarisqa Nevada llaqtapi -  wañusqa Rhode Island llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq wan aranway pukllaq runam. Oskar Suñaytas chaskirqan.
Taytan: Walter Huston (Walter Houghston); Maman: Reah Gore. Warmikuna: Dorothy Harvey (1925–1926) / Lesley Black (1937–1945) / Evelyn Keyes (1946–1950) / Enrica Soma (1950–1969) / Celeste Shane (1972–1977) Churinkuna: Anjelica.
Oliver Stone
right|thumb|300px| Oliver Stone William Oliver Stone sutiyuq runaqa, ( paqarisqa New York llaqtapi -  ) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam. Oskar Suñaytas chaskirqan.
Taytan: Louis Stone (Louis Silverstein); Maman: Jacqueline Goddet. Warmikuna: Najwa Sarkis (1971-1977) / Elizabeth Stone (1981-1993) / Sun-jung Jung (1996 watamanta) Churinkuna:.
IShowSpeed
Darren Watkins Jr. sutiyuq runaqa, icha IShowSpeed (* paqarisqa Cincinnati llaqtapi, Ohio suyupi - ) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna  mama llaqtap rap takiqmi.
Lana Turner
Pilikulakuna
thumb|Turner wan Spencer Tracy (Dr. Jekyll wan Mr. Hyde pilikula).
Hanan Nanay distritu
Hanan Nanay distritu (kastilla simipi: Distrito de Alto Nanay) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Luritu suyupi, Maynas pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Santa María de Nanay llaqtam.
Chichas walla
Chichas walla (kastilla simipi: Cordillera de Chichas) nisqaqa Buliwyap Antikunanpi huk wallam, P'utuqsi suyupi, Antonio Quijarro pruwinsyapi, Chinchay Chichas pruwinsyapi, Urin Chichas pruwinsyapipas.
Hanan Nanay distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Missouri suyu
Missouri nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk suyum. Uma llaqtanqa Jefferson City llaqtam.
Robert Zemeckis
right|thumb|300px| Robert Zemeckis Robert Zemeckis sutiyuq runaqa,  paqarisqa Chicago llaqtapi -  ) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam. Oskar Suñaytas chaskirqan.
Taytan: Alphonse Zemeckis; Maman: Rose Nespeca. Warmikuna: Mary Ellen Trainor / Leslie Harter Churinkuna: Alexander Francis / Zane wan Rhys.
Siwara kitilli
Siwara kitilli (kastilla simipi: Parroquia Cebadas) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Wamuti kitipi, Chimpurasu markapi. Uma llaqtanqa Siwara llaqtam.
Runakuna
Siwara kitillipiqa Puruha Kichwa runakuna tiyanku.
Wila Qullu (Sawaya)
Wila Qullu (Aymara simi wila puka icha yawar, qullu urqu, "puka urqu", kastilla qillqaypi Wila Kkollu) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk urqum, Uru Uru suyupi, Sawaya pruwinsyapi, Sawaya munisipyupi, Julu kantunpi, Pukintika urqup uray antinpi.
Nina urqu luq'u
thumb|right|400px|[[Mount St. Helens nisqa nina urqup hawa luq'un, ratatarqaspa, 1980 watapi.]] thumb|right|400px|[[Irazú urqup hawa luq'un, p'uchqu quchayuq, Kustarikapi.]] Nina urqu luq'u (crater) nisqaqa nina urqup hawanpi icha kinrayninpipas kaq luq'um. Nina urqu ratatachkaptinqa, luq'unmanta puriqlla kaq ratatam, q'uñi wapsikunam, uchpam, phawaq rumikunapas hamunku.
Los Frailes walla
Los Frailes walla (kastilla simipi: Cordillera de Los Frailes) nisqaqa Buliwyap Antikunanpi huk wallam, Chuqichaka suyupi, Oropeza pruwinsyapi, Uru Uru suyupi, Sebastián Pagador pruwinsyapi, P'utuqsi suyupipas, Antonio Quijarro pruwinsyapi, Chayanta pruwinsyapi, Tomás Frías pruwinsyapi, Chuqichaka llaqtap kuntinpi. P'utuqsi suyup chinchayninmanta qullaman rin. Lliwmanta aswan pikchunkunaqa kaymi Michaga, Santa Juana, Gracias a Diós.
Churu kitilli
Churu kitilli icha Vacas Galindo kitilli nisqaqa (kastilla simipi: Parroquia Vacas Galindo / El Churo) Ikwadur mama llaqtapi, huk chakrapura kitillim Impapura markapi, Kutakachi kitipi. Uma llaqtanqa Churu (Vacas Galindo / El Churo) llaqtam.
Windows 11
rikchacha|Windows 11 riqsinapaq rikch'a Windows 11 nisqaqa Microsoftpa Windows NT llamk'aykuna llikachakunap qhipa hatun lluqsiyninmi, 5 ñiqin Chakra yapuy killapi 2021 watapi lluqsisqa. Chayqa huk yanqalla yapay ñawpaqninman, Windows 10 (2015) kaqman, chaymanta mayqin Windows 10 q'illaysapakunapaqpas kan mayqinkunachus musuq Windows 11 llikacha mañakuykunata hunt'anku.
Aleksandr Borodin
thumb|right|200px|Aleksandr Borodin. Aleksandr Porfírievich Borodin (rusu simipi: Модест Петрович Мусоргский) sutiyuq runaqa ( paqarisqa San Petersburgo llaqtapi -  wañusqa San Petersburgo llaqtapi), huk 🇷🇺 mama llaqtayuq Chaqllisinchi yachaq, yatana qallwa waqachiqmi wan takichaqmi qarqan.
Taytan: Luka Stepanovitch Gedevanishvili, Maman: Evdokia (Eudoxie) Constantínovna Antonova. Warmi: Ekaterina Sergueievna Protopopova.
Indiana distritu (Luritu)
Indiana distritu (kastilla simipi: Distrito de Indiana) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Luritu suyupi, Maynas pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Indiana llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Chilpancingo de los Bravo
Chilpancingo de los Bravo (nawa simipi: Chilli-pan-tzingo) nisqaqa Mishiku mama llaqtap hatun llaqtanmi. Guerrero suyu uma llaqtanmi.
Indiana distritu (Luritu)
Simikuna
Pukyu:
Chilpancingo de los Bravo
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Chirapaq
Chirapaq (CHIRAPAQ, chirapa nisqamanta sutichasqa) nisqaqa Piruwpi huk aylluruna tantanakuymi, "Piruwpa Aylluruna Kawsaysaphinkunap Chawpin" (Centro de Culturas Indígenas del Perú) nisqam.
Wiñay kawsaynin
1986 watapi Wamanqa llaqtapis, sinchi-sinchi llakiy Sasachakuy pacha nisqapis, huk Qichwa, Ashaninka warmikunas huñunakurqan, amaña runa sipiy kanchu, amaña warmi allquchuay kanchu, ayllullaqta runanchikkuna kawsasunchik, nispa.
Kunan pachaq umalliqninkunaqa Lima llaqtapi kawsachkan, Wamanqa llaqtapipas llamk'achkankuraqmi, ayllurunakunap kikinpa khuyakuyninta kallpachanapaq, yarqayniyuq runakunata yanapanapaq, kawsachikuspa chakra llamk'anapaq.
Chirapaq nisqap huk kamariqnin, Willkawaman distritumanta hamuq Tarcila Rivera Zea sutiyuqmi, kunankamapas Chirapaqta pusachkan. Huktaq ñawpaq llamk'aqninmi, Wamanqamanta, Tania Pariona Tarqui sutiyuq, 2016 watamantapacha Piruwpa Kunrisunpim tiyachkan.
Palmira kitilli
Palmira kitilli (kastilla simipi: Parroquia Palmira) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Wamuti kitipi, Chimpurasu markapi. Uma llaqtanqa Palmira llaqtam.
Runakuna
Palmira kitillipiqa Puruha Kichwa runakuna tiyanku.
Cuellaje kitilli
Cuellaje kitilli icha 6 de Julio de Cuellaje kitilli nisqaqa (kastilla simipi: Parroquia Cuellaje / 6 de Julio de Cuellaje) Ikwadur mama llaqtapi chakrapura kitillim, Impapura markapi, Kutakachi kitipi.
Punpa
Punpa sutiqa nin:
Misti hawar
Misti hawar (Panthera pardus) nisqaqa huk sallqa aycha uquq ñuñuq uywam, Afrikapi Asyapipas kawsaq.
Ch'askancha
thumb|Ima hinataq ch'askancha kan? Kay hinachu ([[Hubble Ultra Deep Field) icha ...]] thumb|kay hinachu? (Universum - C. Flammarion, [[qiru kuchusqa, Paris 1888, llimphichasqa).]] Ch'askancha (universo, kosmos) nisqaqa tukuy pacha kaqnintinmi, tukuy ima kaqkunapas.
Ima hinam tukuy pacha kan, chaymantaqa runakunakuna unaymantapachaña yuyaychakuspa rimanakunmi. Tukuynintinpa saywankuna kanchu? Maypitaq tiksimuyu kachkan? Quyllur yachaywanqa anchatam yachanchikña, ichataq musuq kaqkunata taripayaspa musuq tapuykunatapas taripanchik.
Ispañamanta qhapaq ayllu
rikchacha|226x226px| Ispaña kamachiqpa wallqanqan Ispañamanta qhapaq aylluqa Purpunpa wasinpa huk k'allmanmi, Qhapaq apu Felipe VI sutiyuq umalliqmi.
Kutiykuy
Kutiykuy askha imakunapa kaynin yupay yachaypi.Kastilla simipi: involución
Uman rit'i urqu
Uman (Nevado Uman) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Yawyu wallapi, Lima suyupi, Yawyu pruwinsyapi, Miraflores distritupi, Tanta distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta 5.431 mitrum aswan hanaq.
Kutiykuy
Pisin/ complemento
(Sc)c =  S; Sqam qoto.
Hayusa/opuesto
-(-y) = y; yqam yupa.
T'ikrasa/inverso
(x-1)-1 = x; xqam yupa, x ≠ 0.
Qhawasiq/ conjugada
N(a + bi) = a - bi;
Padreqaqa
Padreqaqa (kastilla qillqaypi:Nevado Padrecaca) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Yawyu wallapi, Lima suyupi, Yawyu pruwinsyapi, Miraflores distritupi, Tanta distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta 5.362 mitrum aswan hanaq.
Taypi Qullu (Atawallpa)
Taypi Qullu nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk urqum, Uru Uru suyupi, Sawaya pruwinsyapi, Sawaya munisipyupi, Alaruqu kantunpi.
Taypi Qullup sutinqa aymara simimantam, taypi: chawpi, qullu: urqu; "Chawpi urqu".
P2P
rikchacha|200x200px| Huk masintinpura (P2P) llika maypi t'inkisqa muqukuna ("masintinkuna") hukninpura charinakunata rak'inakunku mana huk chawpichasqa kamachiy llikacha llamk'achispa rikchacha|207x207px| Huk llika [[rantikuq–qaraq wallpama kaqpi sayasqa, maypi sapalla rantikuqkuna yanapakuykunata chaymanta yanapakuykunata chawpichasqa qaraqkunamanta mañanku]] Masintinpura llika, Masintinmanta-masintinman icha Peer-to-peer (P2P) antañiqiy icha llikay ruwayqa rak'isqa ruwanachina wasimasika kaqmi, ruwanakuna utaq llamkanakuna masintinkunapura rak'iq. Masintinkunaqa kaqlla aswan kapuychasqa, kikin yupaychasqa llikapi partisipakuqkuna kanku. Paykunaqa huk masintinpura llika muqukunatam ruwanku, nispam ninku.
Santa Katalina (Uru Uru)
Santa Katalina (kastilla simipi: Santa Catalina) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk urqum, Uru Uru suyupi, Sawaya pruwinsyapi, Sawaya munisipyupi, Yanacha kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.080 mitrum aswan hanaq.
Wila Pukarani
Wila Pukarani (kastilla simipi: Cerro Villa Pucarani) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk nina urqum wat'apas, Uru Uru suyupi, Atawallpa pruwinsyapi, Quwiphasa munisipyupi, Quwiphasa kachi quchapi.
Qullqay
Papata allaskir; siwarata, triyusta, awasta, allwita, amauraypi quriskir, qullqaman churanchik. Chayta nisqa Qullqay, manaqa Taqiy, manaqa Pirway.
Cesar Kyui
thumb|right|200px|Cesar Kiui. Cesar Antonovich Kiui (rusu simipi: Це́зарь Анто́нович Кюи́ ) sutiyuq runaqa ( paqarisqa Vilnius llaqtapi - wañusqa San Petersburgo llaqtapi), huk 🇷🇺 mama llaqtayuq awqaq pusaq, yatana qallwa waqachiqmi, Yatawaki wan takichaqmi qarqan.
Tamal
Tamal niyan huk tsaki mikuyta. Rurayan hara mutita aqaykur, wiñayan kuchi aytsata, wallpa runtu rumiyshqata, asituunasta. Wankuyan harapa rapranwan, alli tinputsiyan; yawakunachaw mikuyan kahwiwan paqtatsir.
Windows Copilot
Tukuy imamanta qhawariy
23 ñiqin Qhulla puquy killapi 2023 watapi (HAM pachapi), Microsoft sapa wata ruwayninta "Microsoft Build" HAM umalliq wasipi chaymanta YouTube kaqpi lluqsichirqan, chaymanta Windows Copilot (tukri suti: Windows Copilot willasqa Windows 11 kaqpaq) lluqsichirqan. Windows Copilot AI kaqwan PC hamp'ara qhawanapampapi ruwaypurakuq, chaymanta KY llamk'aykuna llikachap mast'inankunata t'ikrayta atin, ruwachina wakichikuna, rimaykuna ima qillqa pisiyachiyninpi ruwayta yanapan. Huk ñawpaq rikuy niraqta Chakraqunakuy killamanta 2023 quyta musikachkanku.
Siwra
Siwra icha Sibra (Equus grevyi, Equus zebra, Equus quagga) nisqakunaqa Aphrikapi kawsaq yura mikhuq, tawa chakiyuq, ch'ulla ruk'anayuq ñuñuqkunam.
Hallmay
Hallmay nisqa tarpuykisa rurukunata, papakunata, mayqan mikuytapas wiñamuptin, yapanchik allpata, (Kastilla simipi, aporcar); qipanpi yapayan allpata chayta nisqa Kutipay (kastilla simipi, reaporque). Atirqa, wanuta wiñayan yurakuna k'uchunman. Huk pachapi ninku, hallmay rantin, uryay.
Thajaya
Thajaya nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk urqum, Uru Uru suyupi, Sawaya pruwinsyapi, Sawaya munisipyupi. Pikchunqa mama quchamanta 4.171 mitrum aswan hanaq.
Windows Copilot
Imayna kanan
Yusuf Mehdi, Corporativo Vicepresidente chaymanta Microsoft kaqpa Consumer Business kaqmanta Marketing Chief Officer kaqmanhina, Windows Copilot kaqpa ruwayninkuna chaymanta llamk'anakuna kayhina kanku. KY atiyninta Windows 11 kaqman apamuy https://blogs.windows.com/windowsdeveloper/2023/05/23/ai-pa-atiyninta-windows-11-musuq-pachata-kichay- de-productividad-paq-rantiqkunapaq-hinallataq-ruraqkunapaq-windows-copilot-hinallataq-dev-wasi/
Sach'a muña
Sach'a muña (Minthostachys difusa) nisqaqa Buliwyapi wiñaq hampi yuram.
Tawantinsuyumanta qhapaq ayllu
rikchacha|Tawantinsuyumanta qhapaq ayllup unanchan Tawantinsuyumanta qhapaq ayllu, Inkap qhapaq wasin, icha Qhapaq suyuy Ayllu, Sapa Inka Wayna Qhapaq, Tupaq Yupanki ima ruwasqan. Ch’uyanchanapunim, panaka sutiqa ñawpaq inka kuaraka-qhapaq apukunapa ayllunkunamanmi churasqa karqa, Hurin Qusqu qhapaq pankamanta, Qhapaq Ayllu sutiñataqmi tinkun Hanan Qusqu qhapaq pankawan, chaytam willakun Donato Amado mask'aykachaq. Chayraykum, qhapaq inka p aswan hatun rankinqa Qhapaq Inka Wayna Qhapaqpa Ayllunpa, paypa wasinmi qhipa kamachikuq karqa Ispañakuna atipanankama, chay pachapipas. Pisi watakuna qhipaman, ñawpaq kuti kastillamantakunawan kawsay-awqay ch'aqway qhipaman, atipasqa kaptin, Ispañap Pillu nisqap yupaychasqan karqan, Qusqullaqtapitaq waqaychasqa karqan, huk excepcional régimen jurídico nisqapi, representación simbólica nisqa kasqanrayku. Ichaqa, Piruw Ripuwlikamanta nisqa pachakunapiqa, kapuqninkuta usurpasqa, titulonku mana valeq, huk reformakuna ima muchurqanku, chaykunan pisiyachirqan kawpay nisqapi atiyninkuta, qolqe tarpuyninkutapas chinkachirqanku. Paypa mayorazgo icha medular ramapa mirayninkunataqa kunan pacha Qusqullaqtapi, ñawpaq inka qhapaq suyup uma llaqtanpi, Tawantinsuyu icha "Tawa suyup qhapaq suyun" sutichasqa.
Murucha
thumb|Huk [[raki-rakip raphin ukhupi muruchachaqninkuna (rikch'aq: Asplenium scolopendrium).]] thumb|Huk [[k'allampap muruchankuna, qillqana p'anqaman urmasqa.]] Murucha (latin simipi: spora, grigu simimanta: σπόρος [spóros]) nisqakunaqa mana yuma miraykunapaq ancha ch'iñicha, huklla icha pisilla kawsaykuqniyuq kaqkunam, mana muruyuq kaq yurakunapim - ahinataq laqukunapim, k'allampakunapipas.
Wayna t'ula
Wayna t'ula icha tuta quruta (Monnina salicifolia) nisqaqa Buliwyapi wiñaq hampi yuram.
BitTorrent
rikchacha|Chawpi antañiqiq "muhu"hina ruwachkan huk willañiqita huk antañiqiqkunaman qunanpaq mayqinkunachus masintinkunahina ruwanku. BitTorrent huk willanakuy ñawpaqllut'ana kan, huk masintinpura llika willañiqikuna rak'inapaq (P2P), kaymi ruwaqkunata yanapan willakuta chaymanta illari willañiqikunata Internet kaqninta huk mana chawpichasqa kaqpi rak'iyta.
Willañiqita apachinapaq utaq chaskinapaq, llamk'achiqkuna huk BitTorrent rantikuq llamk'achinku Internetwan t'inkisqa antañiqiqnkupi. BitTorrent rantikuq nisqaqa huk antañiqiq wakichim, BitTorrent ñawpaqllut'ana ta ruwaq. BitTorrent rantikuqkuna imaymana antañiqiq patapatakuna chaymanta llamk'aykuna llikachakuna kaqpaq kanku, chaymanta huk tukri rantikuq Rainberry, Inc kaqmanta lluqsichisqa. Riqsisqa rantikuqkunam kanku μTorrent, Xunlei Thunder, Kachay, qBittorrent, Vuze, Deluge, BitComet hinaspa Tixati. BitTorrent yupipaqkuna huk lista willañiqikuna qunku t'inkinapaq chaymanta rantikuqman masintin ruwaqkunata tariyta saqin, "muhukuna"hina riqsisqa, pikunachus willañiqikunata t'inkiyta atinku.
Motorola
rikchacha|Motorola riqsinapaq rikch'a Motorola, Inc. nisqaqa Hukllachasqa Amirika Mamallaqtakunamanta achka kawsayllaqtachasqa karuwillanakuykuna llamk'aymi karqan, Schaumburg llaqtapi, Illinois suyupi. 1928 watapi Galvin Manufacturing Corporation sutiwan kamarisqa karqan, Paulwan Joseph Galvin wawqikunawan. Chay llamk'ayqa 1947 watapi Motorola sutiman tikrarqan. $4.3 thular qullqita chinkachisqanmanta waranqa hunumanta 2007 watamanta 2009 watakama, chay llamk'ayqa iskay sapanchasqa llaqta llamk'anakunamanmi rak'ikurqan, Motorola Mobility wan Motorola Solutions, 4 ñiqin Kantaray killapi 2011 watapi. Chay musuqmanta tantanakuyqa Motorola Solutions kamachiypi Motorola, Inc., Motorola Mobility nisqap qhatiqninwan ruwasqa karqan.
Taqura nina urqu
Taqura (kastilla qillqaypi: Tacora) nisqaqa Antikunapi, Barroso wallapi, huk nina urqum, Chili mamasuyupi, Arika Parinaqutapas suyupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.980 mitrum aswan hanaq.
Kipala Punta
Kipala Punta (kastilla qillqaypi:Nevado Quepala Punta) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Yawyu wallapi, Lima suyupi, Yawyu pruwinsyapi, Miraflores distritupi, Qaranya distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta 5.400 mitrum aswan hanaq.
Wanuy
Tarpusa mikuykuna sumaq wiñanpaq, hichanchik rurukuna hananman wanuta (abono, Kastilla simipi). Chay wanu wiñayta nisqa Wanuy. Wanukan tarpuy punchawpi, hallmay punchawpi atisqar. Wasi wanu alli aswan niyan. Karumanta wanu apasa allapa chanin, astawanraq chakra munan pacha aywaptin.
Kulliq
Kulliq icha Qulliq (kastilla qillqaypi:Nevado Cullec) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Yawyu wallapi, Lima suyupi, Yawyu pruwinsyapi, Tanta distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.500 mitrum aswan hanaq.
Primitivo Evanán Poma
Primitivo Evanán Poma, Primitiwu Iwanan Puma sutiyuq runaqa ( watapi paqarisqa Sarwa llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq, qhichwa runakunap willaykuykunata rimaqillqaq, llimpiqpas karqan.
Pusaq watayuq kachkaspa llimphiyta qallarirqan. Lima llaqtapi chaw yachay wasita tukurqaspa yachay sunturpi yachaqayta qallarirqan, manataq tukuspa. Astawansi llimphiyta munarqan, Sarwa llaqtaman kutimuspa.
1975 watapis Sarwa llaqtamanta llimphisqankunata Lima llaqtapi qhawachirqan, qillqay kamayuqkunata kusichispa. Chay watapis Sarwa llaqtapi Kapchiqkunap Tantanakuyninta (Empresa Comunal Artes de Sarhua – ECAS) kamarirqan. 1983 watamanta 1994 watakamas Sarwa Llaqtaruna Kapchiqkunap Tantanakuynin (Asociación de Artistas Populares de Sarhua) nisqap umalliqninsi karqan.
2005 watapis Don Quijote nisqamanta Demetrio Tupaq Yupankip uyaychasqanpaq rikch'akunata llimphirqan.
Hatun mayu khuchi
Hatun mayu khuchi (Hippopotamus amphibius) nisqaqa huk hatun Aphrikapi kawsaq, iskay ruk'anayuq, yura mikhuq ñuñuqmi, mayu khuchim.
Yarqhachay
Mikuykunata tarpuskir parata (tamyata) manchar ruwayan hanan hanallanpa yarqhakunata (canaletas); chaytam nisqa Yarqhachay icha Wayantsay; aspiyan allpata kashuwan icha 'barritawan'.Allapa unu yaykurqa rurukunata ismuskachin.
San José de Chazo kitilli
San José de(l) Chazo kitilli (kastilla simipi: Parroquia San José de(l) Chazo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitilim, Wanu kitipi, Chimpurasu markapi.
Rusaryu kitilli (Chimpurasu)
Rusaryu kitilli (kastilla simipi: Parroquia El Rosario) nisqaqa huk kitillim Ikwadur mama llaqtapi, Wanu kitipi, Chimpurasu markapi. Uma llaqtanqa llaqtam.
Runakuna
Rusaryu kitillipiqa Kichwa runakuna tiyanku.
Willis Tower
thumb|250px|Willis Tower Willis Tower icha Sears Tower nisqaqa Chicago llaqtapi ancha hatun, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi lliwmanta aswan hatun wasikunam karqan.
Sacha paqti
Sacha paqti, Pajti icha Yuruma (Myrica pubescens) nisqaqa Buliwyapi wiñaq hampi yuram.
Willkapampa walla
Willkapampa walla icha Willkapampa wallanka (kastilla simipi: Cordillera Vilcabamba) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, huk wallam, Qusqu suyupi. Sallqantay urquqa llapan urqukunamanta aswan hanaqmi (6.264 m / 6.271 m).
Las Amazonas distritu
Las Amazonas distritu (kastilla simipi: Distrito de Las Amazonas) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Luritu suyupi, Maynas pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Francisco de Orellana llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Yawarqucha
Kaypipas qhaway: Wilaquta (aymara simi, yawar qucha).
Runasimi qillqaqkuna kankuchu
Runasimi qillqaqkuna sinrunpi mana kankuchu, chaykunatapas churakaman.
Kancha ruway
Rurukunata tarpuskir, qharpakunata ruwaskir, mana lluta waatakuna yaykunan tumay k'uchunpa ruwayan kanchan. Chaytam nisqa Kanchay icha qinchay. Atirqa ruwayan rumiwan; hukmanpa yura kashata hawiyan, imayka allim, harkayta atirqa. Wakinqa lluta punkutapas churyaan askha qiruta ,wichaypa churaskir, chariskachir kinray iskay qiruman. Chakra chawpinman ichichiyan walli nisqanta ( espanta pájaros en Kastilla simipi), ratash llatapamanta ruwasa.
Phutuy raphi
thumb|[[Phutuy|Phutuchkaq yurachakuna: ch'ulla phutuy raphiyuq (lluq'i - phutuy raphiqa murupiraqmi, rikunalla raphitaq chiqap raphiñam), iskay phutuy raphiyuq (paña).]] thumb|Phutuchkaq [[llat'an muruyuq: Douglas awitup phutuy raphinkuna (phutusqamanta iskay simana).]] Phutuy raphi (cotyledo) nisqaqa yura murupi kaq phutunayaqcha (embryo) nisqap kawsachikuy imayaysapa raphichakunam, phutuq yurata kawsachinapaq.
Llat'an muruyuq yurakunap murunkunaqa achka phutuy raphiyuqmi. Qatasqa muruyuq yurakunataq iskay phutuy raphiyuq icha ch'ulla phutuy raphiyuqmi.
Helmut Kohl
thumb|Kunti Aliman Kansillir Helmut Kohl, 1987 watapi. right|200px|Helmut Kohlpa [[silq'uynin]] thumb|DDR Ministerrat nisqap umalliqnin [[Hans Modrow, BRD kansillir (Bundeskanzler) Helmut Kohl, Kunti Berlinpa Hatun Kurakan Walter Momper, qhipaqninkupi (Kohl, Momperpa chawpinpi) Anti Berlinpa Hatun Kurakan Erhard Krack, Brandenburg Punku (Brandenburger Tor) kichasqa kaptinña, .]] Helmut Josef Michael Kohl sutiyuq runaqa ( paqarisqa Ludwigshafen am Rhein llaqtapi -  wañusqa Ludwigshafen am Rhein llaqtapi) huk Alimanya mama llaqtayuq pulitikum, Alimanyap Dimukrata Kristiyanu Unyunninpi (CDU) wankurisqa.
1982 watamanta 1998 watakama kunti Alimanyap, huñusqa Alimanyappas kansillirninmi karqan. 1989, 1990 watakunapi Alimanya huñuy pachapi kansillir kaptinmi, Alimanya huñuypa kansillirnin ninku.
Taytan: Hans Kohl (1887-1975); Maman: Cäcilie Schnur (1890-1979); Warmikuna: Hannelore Renner (1960-2001) / Maike Richter (2008-2017). Churinkuna: Walter Kohl wan Peter Kohl.
Meizu
rikchacha|Meizu riqsinapaq rikch'a Meizu Technology Co., Ltd. (Chunwa simipi: 魅族科技有限公司) nisqaqa Chunwamanta suksuq illarikuna makikamaqninmi, Zhuhai llaqtapi, Guangdong llaqtapi. 2003 watapi Jack Wong sutiyuq runap kamasqan Meizu nisqaqa MP3 pukllaqkunata ruwaqhinam qallarirqan, qhipamantaq MP4 pukllaqkunata ruwaspa. 2008 watapi Meizuqa karurimana kunamanmi yuyayninta astarqan. Meizu nisqaqa 11 kaq hatun karurimana makikamaqmi, 2015 watapi 20 hunumanta aswan hukkaykunata rantirqan. 2015 wata Pawqar waray killapi Alibaba 590 waranqa hunu thularkunata Meizupi churarqan, mana willasqa pisi qullqiyuqta rantispa.
2022 wata Hawk'aykuski killapi Geely kuraq ruruchipi aswan achka qullqita rantirqan.
Kumunista Maniphistu
thumb|right|[[Karl Marxwan Friedrich Engels.]] thumb|left|upright|Kumunista Maniphistup ñawpaq kaq uyaychasqan. Kumunista Maniphistu, Kumunista partidup maniphistun (Kommunistisches Manifest) nisqaqa Karl Marx, Friedrich Engels sutiyuq kumunista nisqa partidup kamaqnin kaq runakunap qillqasqan maniphistu nisqam, 1848 watapi London llaqtapi. Chaypiqa kumunismu nisqa kukuchimantam rimanku. Tukuy mama llaqtakunapi kaq llamk'aqkunatam (prulitaryu nisqakunatam) qayakunku huñunakunankupaq kumunista partidupi.
Soltsy
Soltsy nisqaqa Novgorod suyupi llaqtam Sheloñ mayup lluq'e patanpi. Soltsy llaqtaqa ancha mawk'a llaqtam. Ñawpaq pacha kaypi qhatuqkuna tiyarqanku.
Hatun sayri
Hatun sayri, supay qarqu icha q'aralawa (Nicotiana glauca) nisqaqa Buliwyapi wiñaq hampi yuram.
Aqup'allqa
Aqup'allqa (kastilla qillqaypi Acopalca, Acospalca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Yawyu wallapi, Lima suyupi, Yawyu pruwinsyapi, Tanta distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.445 mitrum aswan hanaq.
OnePlus
rikchacha|OnePlus riqsinapaq rikch'a OnePlus Tecnología (Shenzhen) Co., Ltd.(Chunwa simipi: 一加科技; pinyin: Yījiā Kējì), OnePlushina llamk'achiq, huk pirimiyum (premium) Chunwamanta suksuq illarikuna makikamaqmi, Shenzhen llaqta, Guangdongpi umalliq wasiyuq. Oppo p huk ura-tantanakuyninmi. rikchacha| [[OnePlus 9 Pro nisqa|OnePlus 9 Pro p'ititupu Hasselblad kamarayuq]]
Gerhard Schröder
thumb|Gerhard Schröder, 2009 watapi. thumb|Gerhard Schröderpa [[silq'uynin.]] Gerhard Fritz Kurt Schröder sutiyuq runaqa ( paqarisqa Mossenberg llaqtapi) huk Alimanya mama llaqtayuq taripay amachaqmi, kasqa pulitikupas, Alimanyap Susyaldimukrata Partidunpi (SPD) wankurisqa.
Larqanku
Larqanku (kastilla qillqaypi Larjanco) nisqaqa Antikunapi, Piruw mama llaqtapi, huk rit'i urqum, Taqna suyupi, Kantarawi pruwinsyapi, Kantarawi distritupi, Punu suyupipas, Qullaw pruwinsyapi, Santa Rosa distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.585 m mitrum aswan hanaq.
Jisk'a Larqanku
Jisk'a Larqanku (kastilla qillqaypi Iscailarjanco) nisqaqa Antikunapi, Piruw mama llaqtapi, huk urqum, Taqna suyupi, Kantarawi pruwinsyapi, Kantarawi distritupi, Punu suyupipas, Qullaw pruwinsyapi, Santa Rosa distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.329 mitrum aswan hanaq.
Masan distritu
Masan distritu (kastilla simipi: Distrito de Mazán) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Luritu suyupi, Maynas pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Masan llaqtam.
Runakuna
Distritupiqa Napurunakunam tiyanku.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Parinaquta llaqta
thumb|right|200px|Inlisya, mamasuyup munumintu, Parinaquta llaqta thumb|right|200px|Parinaquta llaqta Parinaquta (kastilla simipi: Parinacota) nisqaqa Chili suyupi, huk uchuy llaqtam Arika Parinaqutapas suyupi, Parinaquta pruwinsyapi.
Pachuca de Soto
Pachuca de Soto (otomí Njünthe; en nawa simipi: Pachoacan o Patlachihuacan); nisqaqa Mishiku mama llaqtap hatun llaqtanmi. Hidalgo suyu uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Mexicas kamasqa.
Hawa tinkikuna
thumb|600px|center|Panorámica de la parte noreste de la ciudad, vista desde el cerro de cubitos.
Adolfo Ibáñez Yachay Suntur
Adolfo Ibáñez Yachay Suntur (kastilla simipi: Universidad Adolfo Ibáñez) nisqaqa Chili mama llaqtapi huk yachay sunturmi.
Wiñay kawsay
Adolfo Ibáñez Yachay Suntur, 1988 watapi kamarisqa karqan.
Tarcila Rivera Zea
Tarcila Rivera Zea sutiyuq warmiqa (1984 watapi paqarisqa Puhas ayllu llaqtapi, Willkawaman distritupi, Willkawaman pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi) huk piruwanu pulitiku warmim, willay kamayuqmi.
Tarcilachaqa Puhas (San Francisco de Pujas) ayllu llaqtachapis, Willkawaman distritupi, Willkawaman pruwinsyapi wiñarqan. Chunka watallayuq kachkaspa Lima llaqtata chayarqan, huk wasipi llamk'aq.
1971 watapi, Juan Velasco Alvarado umalliq kachkaptin, Mamallaqta Kaswaysaphi Wasi (Instituto Nacional de Cultura) nisqapi qillqakamayuqmi tukurqan.
Bauzate y Meza nisqa yachay wasipi willay kamayta yachaqarqan, chaymantas Arhintinaipi, Watikanupipas ñawiriy wasi kamayta.
Tarcilaqa chay karu llaqtakunapi warmikunap, ayllurunakunap hayñinta achamaq tukruqan, Urin Afrikapi, Chunwa, Ihiptu, huk mamallaqtakunapipas huñunakuykunapi kaspa.
1985 watapi Piruwpi Sasachakuy pacha nisqapi Wamanqa llaqtapi huk ayllullaqtakunamanta hamuq warmikunawan Chirapaq nisqa tantanakuyta kamarispa umalliqnin tukurqan, kunankamapas.
2012 watamantapacha Huñusqa Nasyunkunata kunaq kachkan warmikunap sasachakuyninkunamantam. pi 2016 watapi Huñusqa Nasyunkunap Tiyaqlla Kunanakuynin Ayllurunap Sasachakuyninmanta (Foro Permanente para las Cuestiones Indígenas de las Naciones Unidas) nisqaman akllasqas karqan.
Antonio Paduamanta
San Antonio Paduamanta, Antonio de Lisboa, Fernando Martim de Bulhões e Taveira Azevedo,  (kastilla simipi: San Antonio de Padua O.F.M.) sutiyuq runaqa (* 1193 watapi paqarisqa Lisboa llaqtapi - wañusqa Padua llaqtapi) huk  mama llaqtayuq kathuliku taytakura santu qarqan.
Taytan: ; Maman:.
Hawa t'inkikuna
thumb|center|650px| [[Padua]]
Quta Qutani
thumb|right|220px|Quta Qutani quchakuna, [[Parinaquta nina urquwan]] thumb|right|220px|Saywitu Quta Qutani (kastilla simipi: Lagunas de Cotacotani) nisqaqa Chili suyupi huk quchakunam, Arika Parinaqutapas suyupi, Parinaquta pruwinsyapi, Putre munisipyupi.
Kay quchap sutinqa aymara simim: quta qucha,, -ni aymara k'askaq, "Qucha Quchayuq".
Hebe Camargo
Hebe Maria Camargo sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Taubaté llaqtapi -  wañusqa São Paulo llaqtapi) huk 🇧🇷 mama llaqtayuq aranway pukllaq.
Kunturchaki
Kunturchaki icha kuntur chaki (Passiflora umbilicata) nisqaqa Buliwyapi wiñaq hampi yuram.
Hector Berlioz
Taytanː Louis Berlioz (1776–1848); Mamanː Marie-Antoinette Joséphine Marmion (1784–1838). Warmikuna: Harriet Smithson († 1854) / Marie Recio († 1862).
Mayu khuchi
Mayu khuchi icha Ipuputamu (familia Hippopotamidae) nisqakunaqa Aphrikapi kawsaq, iskay ruk'anayuq, yura mikhuq ñuñuqkunam.
Yana k'iñi
Yana k'iñi (Pithecellobium cf.) nisqaqa Buliwyapi wiñaq hampi yuram.
Punchana distritu
Punchana distritu (kastilla simipi: Distrito de Punchana) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Luritu suyupi, Maynas pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Punchana llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata