cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abdullah II
Abdullah II bin al-Hussein, Hurdanya Qhapaq, arabya simipi: الملك عبد الله الثاني بن الحسين al-Malik ʿAbdullāh aṯ-ṯānī bin al-Ḥusayn:, (*4 ñiqin hatun puquy killapi 1962 paqarisqa Amman llaqtapi - ). Hurdanya pulitiku wan Qhapaq.
Sinch'iyasqa pusachina
rikchacha| 250 GB mSATA SSD hawa waqaychasqayuq rikchacha| 512. 512 GB Samsung M.2 NVMe SSD nisqa rikchacha| Huk Intel mSATA SSD nisqa
Bactrocera atypica
Bactrocera atypica nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Abdullah II
1999 watamanta ñawpaq kuti Hurdanyapa Qhapaqnin karqan.
Sinch'iyasqa pusachina
Sinch'iyasqa pusachina (icha Inlish simpi: SSD) nisqaqa huk sinch'iyasqa waqaychay apaykachana, hukllachasqa sirk'a huñukunata llamk'achispa willayta mana saqispa waqaychan, aswanta llimp'i yuyayta llamk'achispa, iskay ñiqin waqaychay hina llamk'achkan antañiqiq waqaychaypa qatiypi. Wakin kutitaq kuska purichiq waqaychana apaykachana, sinchi suyu apaykachana icha takyasqa disku, SSD nisqakunapi mana aychaqta muyuriqnin diskukuna, kuyuchina ñawiriy-qillqay umakuna sinch'i disk'ukuna (HDD) nisqapi, llawch'i diskukunapipis llamk'achisqa kaptinpis. SSD qhapaq ukhu layulayuyuqtaq willaykunata ruwanapaq.
Abdullah II
Tayta: Hussein I; Mama: Antoinette Avril Gardiner ('Toni Gardiner'), Muna al-Hussein.
Bactrocera atypica
Wiñay kawsay
1999 watapi, tayta White & Evenhuis-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
179
179 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Abdullah II
Ñawpa Warmi: Rania al-Abdullah, Rania Al-Yassin (*Kuwait, 31 VIII 1970 - )
Simi hawa tullu
thumb|300px|right|Uma tullupi kaq sanka tullu, ñawpaqmanta rikusqa. Simi hawa tullu (maxilla) nisqaqa uma tullup masintin tullunmi, simip, ñawip, sinqap ukhunkunata qinchaq, sankap rakinpi tullupas kaq.
Abdullah II
Wawakuna: 4 (Prince Hussein (* 28 Inti raymi killa 1994), Princess Iman (27 Tarpuy killa 1996), Princess Salma (* 26 Tarpuy killa 2000) wan Prince Hashem (30 Qhulla puquy killa 2005)
Yachaywasi: St. Edmund's School (Surrey, Inlatirra)
K'ullpina qucha
K'ullpina qucha (Laguna de Culpina) nisqaqa Buliwyapi huk qucham, Chuqichaka suyupi, Urin Sinti pruwinsyapi, K'ullpina munisipyupi.
15 ñiqin hatun puquy killapi
15 ñiqin hatun puquy killapi p'unchawqa (15.02., 15-II, 15ñ phiwrirupi) Griguryanu kalindaryupi ñawpaq kaq (46ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 319 p'unchaw (wakllanwatapi 320 p'unchaw) kanayuq.
Dixie Carter
Dixie Virginia Carter sutiyuq runaqa (May 25, 1939 – April 10, 2010) huk aranway pukllaqmi, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Bee Gees
Bee Gees nisqaqa huk Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq pop musikata ruraq kusituymi karqan, 1958 watamanta 2003 watakama. Wankurisqankunaqa Barry Gibb (1-IX-1946 paqarisqa), Robin-wan Maurice Gibb pitu wawqikunapas (1949 watapi paqarisqa) karqan.
Renzo Revoredo
Renzo Revoredo Zuazo sutiyuq runaqa ( * paqarisqa Lima llaqtapi - ) huk Piruw mama llaqtayuq wan Universitario de Deportes piluta hayt'aqmi.
Maitê Proença
thumb|righr|250px|Maitê Proença Maitê Proença Gallo sutiyuq warmiqa (* paqarisqa São Paulo llaqtapi - ) huk 🇧🇷 mama llaqtayuq aranway pukllaq.
Taytan: Augusto Carlos Eduardo da Rocha Monteiro Gallo; Maman: Margot Proença.
Joan Baez
thumb|right|200px|Joan Baez, [[Charlotte (North Carolina)|Charlotte llaqtapi (2003 watapi).]] thumb|right|200px|Joan Baez-wan [[Bob Dylan (1963 watapi).]] Joan Baez sutiyuq warmiqa (9 ñiqin qhulla puquy killapi 1941 paqarisqa Staten Island wat'api, New York llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq takiqmi.
Sarumilla pruwinsya
thumb|right|290px|Tumpis suyup pruwinsyankuna Sarumilla pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Zarumilla) nisqaqa Tumpis suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Sarumilla llaqtam.
Pulitika rakiy
Tawa distritunmi kan.
Luis Suárez Miramontes
Luis Suárez Miramontes sutiyuq runaqa (*  paqarisqa La Coruña llaqtapi - ) huk 🇪🇸 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Yaya: ; Mama:.
Churinkuna:
Wuliwiyap Umalliqnin
Kay qatiqpiqa Wuliwiyap umalliqninkunatam rikunki.
180
180 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Saraqhatu distritu
Saraqhatu distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Characato) Ariqipa llaqtap distritun, Piruw mama llaqtapi, Ariqipa suyupi, Ariqipa pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Saraqhatu llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa kastilla simitam, qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Ika pruwinsya
Ika pruwinsya nisqaqa Ika suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Ika llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Pulitika rakiy
Chunka tawayuq distritunmi kan.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Tosagua kiti
Tosagua kiti (kastilla simipi: Cantón Tosagua) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Manawi markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Tosagua llaqtam.
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
João Gilberto
thumb|right|250px|João Gilberto (1931-2019) João Gilberto Prado Pereira de Oliveira  sutiyuq runaqa icha João Gilberto (* paqarisqa Juazeiro llaqtapi -  wañusqa Río de Janeiro llaqtapi), huk 🇧🇷 mama llaqtayuq kitara waqachiq, bossa nova takiq wan takichaqmi qarqan.
Warmikuna: Astrud Gilberto / Miúcha Churin: Bebel Gilberto.
Qullqapampa (sut'ichana)
Qullqapampa icha nisqaqa kaykunatam niyta munan:
Ruqchaq distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Martigny
thumb|250px|right|Martigny Martigny llaqtaqa Suysa mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Wallis suyupi. Martigny llaqtapiqa 17.651 runakunam kawsachkanku (2015 watapi).
181
181 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Picaflor de los Andes
thumb|right|220px|"Picaflor de Los Andes" Víctor Alberto Gil Mallma sutiyuq runaqa, icha "Picaflor de los Andes" ( paqarisqa Wanta llaqtapi - wañusqa Uruya llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq takiqmi qarqan.
Taytan: Bernabé Gil, Maman: Francisca Mallma.
Elizabeth Montgomery
800px|thumb|right|Elizabeth Montgomery (1967). Elizabeth Victoria Montgomery sutiyuq warmiqa, icha Elizabeth Montgomery Davis ( paqarisqa Hollywood llaqtapi - wañusqa Beverly Hills llaqtapi); huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranwaypi, kuyu walltaypi, ñawikaruypipas aranway pukllaqmi qarqan.
Sancti Spíritus pruwinsya
thumb|300px|Sancti Spíritus pruwinsya saywitu (Kuba)
Elizabeth Montgomery
Taytan: Robert Montgomery, Maman: Elizabeth Allen. Qusankuna: Gig Young (1956-1963) / William Asher (1963-1973) / Robert Foxworth (1993-1995). Churinkuna: (3).
Hawa t'inkikuna
n
El Paso kantun
El Paso kantun nisqaqa (kastilla simipi: Cantón El Paso) Buliwya suyupi huk kantunmi, Quchapampa suyupi, Killaqullu pruwinsyapi, Killaqullu munisipyupi. Uma llaqtanqa El Paso llaqtam (3.344 llaqtayuq, 2001 watapi).
Mat'i
Mat'i, Urku icha Paqra nisqaqa uyap hanan rakinmi, ñawikunap hananpi, ukhunpi kaq mat'i tulluyuqmi.
Sancti Spíritus pruwinsya
Sancti Spíritus pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Sancti Spíritus), nisqaqa huk pruwinsyam Kuba mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Sancti Spíritus llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa 1976 watapi.
Runakuna
833 424 runakuna
Munisipyukuna
8 munisipyukuna:
Luzern
thumb|200px|right Luzern llaqtaqa Suysa mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Luzern suyup uma llaqtanmi.
Luzern llaqtapiqa 81.284 runakunam kawsachkanku (2015).
Sanka tullu
Sanka tullu (os palatinum) nisqaqa uma tullup ukhunpi kaq masintin tullunmi, simip, sinqap ukhunkunata qinchanakuq, sankap ukhu rakinpi tullupas kaq.
Piruwpa llaqta takin
thumb|225px|right|[[José de San Martín.]] Somos libres, seámoslo siempre nisqaqa (kastilla simipi), qhichwa simiman t'ikrasqa "Qispisqañam kachkanchik, ñawpaq kananchik wiñaypaq" nisqa Piruwpa llaqta takinmi. Takinantaqa José Bernardo Alcedom kamarirqan, kastilla simipi rimankunatataq José de la Torre Ugartem qillqamurqan. Demetrio Tupah Yupankim 1974 watapi Qusqu qhichwa simiman t'ikrarqan, 1985 watapi huk kutitaq Teófilo Cárdenas Alvaradom.
Taborga qucha
Taborga qucha nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk qucham, Santa Krus suyupi, Warayu pruwinsyapi, Uruwicha munisipyupi, Monseñor Salvatierra kantunpi.
Wawra distritu
Wawra distritu (kastilla simipi: Distrito de Huaura) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Lima suyupi, Wawra pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Wawra llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
16 ñiqin hatun puquy killapi
16 ñiqin hatun puquy killapi p'unchawqa (16.02., 16-II, 16ñ phiwrirupi) Griguryanu kalindaryupi ñawpaq kaq (47ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 318 p'unchaw (wakllanwatapi 319 p'unchaw) kanayuq.
Wawra distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Martin Landau
thumb|right|260px|Martin Landau (2010) Martin Landau sutiyuq runaqa ( paqarisqa Brooklyn New York llaqtapi - paqarisqa Los Angeles llaqtapi ) huk 🇺🇸  Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaqmi. Taytan: Morris Landau; Maman: Selma Warmi: Barbara Bain (1957 watamanta 1993 watakama) Churinkuna: Susan Bain Landau Finch, Juliet Landau.
Wawra distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Xabi Alonso
Xabier Alonso Olano sutiyuq runaqa; (* paqarisqa Tolosa llaqtapi -  )  huk Ispaña mama llaqtayuq wan Real Madrid piluta hayt'aqmi.
Tayta: Periko Alonso;  Mama: Olano.
182
182 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Bactrocera aurantiventer
Bactrocera aurantiventer nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
1989 watapi, tayta Drew-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
Zumbi
Zumbi (kastilla simipi: Zumbi) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Zamora Chinchipi markapi, huk llaqtam,  Centinela del Cóndor kitip uma llaqtanmi.
José Wilker
thumb|right|250px| José Wilker José Wilker de Almeida sutiyuq runaqa (* paqarisqa Juazeiro do Norte llaqtapi -  wañusqa Rio de Janeiro llaqtapi) huk 🇧🇷 mama llaqtayuq aranway pukllaq.
Taytan: Severino Almeida; Warmi:.
183
183 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Millwaqucha rit'i urqu
Millwaqucha (kastilla qillqaypi: Millhuacocha) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, Yuraq Wallapi, huk urqum, Waylas pruwinsyapi, Yuraqmarka distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.350 mitrum aswan hanaq.
Bactrocera aurantiaca
Bactrocera aurantiaca nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
1981 watapi, tayta Drew & Hancock-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
Kunsipsyun munisipyu (Santa Krus)
Kunsipsyun munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Concepción) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Ñuflo de Chávez pruwinsyapi, Santa Krus suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Kunsipsyun llaqtam.
Kantunkuna
Iskay kantunmi kan:
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Kunsipsyun munisipyupiqa kastilla simitam lliwmanta astawan rimanku.
Tayapampa rit'i urqu
Tayapampanisqaqa Piruwpi, Antikunapi, Yuraq Wallapi, huk urqum, Waylas pruwinsyapi, Yuraqmarka distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.657 mitrum aswan hanaq.
Christopher Plummer
Arthur Christopher Orme Plummer sutiyuq runaqa ( parisqa Toronto llaqtapi - wañusqa Weston llaqtapi) huk 🇨🇦 mama llaqtayuq aranway pukllaqmi.
Taytan: John Orme Plummer, Maman: Isabella Mary Abbott. Warmikuna: Tammy Grimes (1956-1969) / Patricia Lewis (1962-1967) /Elaine Taylor (1970). Churinkuna: Amanda Plummer (1957)
Bactrocera aurea
Bactrocera aurea nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Carlos Fuentes
Carlos Fuentes Macías icha Karlus Huintis Masiyas sutiyuq runaqa (* paqarisqa Panama llaqtapi -  wañusqa Miihiku llaqta) Miihiku mama llaqtayuq qillqaq runam, kastilla simipi qillqaqmi.
Ciego de Ávila pruwinsya
thumb|300px|Ciego de Ávila pruwinsya saywitu (Kuba)
Ciego de Ávila pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Ciego de Ávila), nisqaqa huk pruwinsyam Kuba mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Ciego de Ávila llaqtam.
Carlos Fuentes
Miguel de Cervantes Suñay|20px 1988 watapis simi kapchiypi Miguel de Cervantes Suñaytam chaskirqan.
Ella Fitzgerald
Ella Fitzgerald sutiyuq warmiqa (* 25 ñiqin ayriway killapi 1917 paqarisqa Newport News llaqtapi, Virginia suyupi - 15 ñiqin inti raymi killapi 1996 wañusqa Beverly Hills llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq Jazz takiqsi karqan.
Ciego de Ávila pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa 1976 watapi.
Carlos Fuentes
Yaya: Rafael Fuentes Boettiger; Mama: Macías.
Warmikuna: Rita Macedo (1959–1973) Silvia Lemus (1976–) Churinkuna: Cecilia Fuentes Macedo (*1962), Carlos Fuentes Lemus (*1973-†1999), Natasha Fuentes Lemus (*1976-†2005)
Ciego de Ávila pruwinsya
Runakuna
422 576 runakuna
Munisipyukuna
10 munisipyukuna:
Mat'i tullu
250px|thumb|Mat'i tullu, ñawpaqninmanta rikusqa. 250px|thumb|Mat'i tullu, kinrayninmanta rikusqa. Mat'i tullu (os frontale) nisqaqa uma tullup hananpi kaq tullum, mat'ip ukhunpi kaq.
Andrés Reyes
Josef Andrés Corsino de los Reyes y Buitrón sutiyuq runaqa (* paqarisqa Chankay llaqtapi,  - †  wañusqa Lima llaqtapi), huk piruwanu chakra runas pulitikupas karqan.
1824 watamanta La Costa suyup Prifiktunsi, Sinatorsi, Sinatu umalliqsi, Piruwpa umalliqninpas karqan.
Winterthur
thumb|250px|right Winterthur llaqtaqa Suysa mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Zürich suyupi.
Camagüey pruwinsya
thumb|300px|Camagüey pruwinsya saywitu (Kuba)
Camagüey pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Camagüey), nisqaqa huk pruwinsyam Kuba mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Camagüey llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa 1976 watapi.
Runakuna
774 100 runakuna
Munisipyukuna
13 munisipyukuna:
184
184 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Flórián Albert
Flórián Albert sutiyuq runaqa, ( paqarisqa Hercegszántó llaqtapi -  wañusqa Stoke-on-Trent llaqtapi) huk 🇭🇺 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan pukllay kamachiq. pukllay waraq.
185
185 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Chiriwata listritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Ampar distritu
Ampar distritu (kastilla simipi: Distrito de Ambar) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Lima suyupi, Wawra pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Ampar llaqtam.
Marco Carrasco
Marco Carrasco sutiyuq runaqa huk Piruw mama llaqtap musikuq kan, aswan allin Pusachina musiku, Asiya musiku kamachiqpas.
Dulliken
thumb|250px|right Dulliken llaqtaqa Suysa mama llaqtapi huk llaqtacham, Solothurn suyupi.
Dulliken llaqtachapiqa 4855 runakunam kawsachkanku (2014).
Zumba
Zumba (kastilla simipi: Zumba) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Zamora Chinchipi markapi, huk llaqtam, Chinchipi kitip uma llaqtanmi.
186
186 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Raúl Fernández
Raúl Omar Fernández Valverde sutiyuq runaqa ( * paqarisqa Lima llaqtapi - ) huk Piruw mama llaqtayuq wan Universitario de Deportes piluta hayt'aqmi.
Lungern
Lungern llaqtachapiqa 3464 runakunam kawsachkanku (2014).
Tumpis pruwinsya
thumb|right|290px|Tumpis suyup pruwinsyankuna thumb|right|200px|[[Tumpis llaqtapi]] Tumpis pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Tumbes) nisqaqa Tumpis suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Tumpis llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa
Pulitika rakiy
Suqta distritunmi kan.
Hermilio Valdizán distritu
Hermilio Valdizán distritu (kastilla simipi: Distrito de Hermilio Valdizán) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wanuku suyupi, Leoncio Prado pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Hermilio Valdizán llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
Chaqchu distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Naska pruwinsya
Naska pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Nasca) nisqaqa Ika suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Naska llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Juan Wallparrimachi Mayta
Juan Wallparrimachi Mayta sutiyuq runaqa (1793 watapi paqarisqa - 1814 watapi wañusqa) qhichwa simillapi qillqaqsi karqan.
Naska pruwinsya
Pulitika rakiy
Pichqa distritunmi kan.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
Juan Wallparrimachi Mayta
Juan Wallparrimachiqa 1793 watapis paqarirqan P'utuqsi llaqtapi (kunan Buliwyapi). Purtuyis hudyup willkansi, qhichwa warmip wawansi, ispañulpa churinsi kaspa, uchuylla wawacha kachkaspa wakchañas tukukurqan. Qhichwa runapura wiñarqan. Kastilla simitapas rimaspa, qhichwa simillapi harawikunatas qillqarqan.
Mati
Rurumkuna: puru, putu, mati-
Rurasqakuna. Chaki mikuypaq: mati, hatunqa laapa, anqara.Aqhapaq: puru.
Umacha distritu
Umacha distritu (kastilla simipi: Distrito de Omacha) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Qusqu suyupi, Paruru pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Umacha llaqtam.
Juan Wallparrimachi Mayta
Manuel Ascensio Padilla, Juana Azurduy de Padilla ankalli runakunawan ispañulkunaman awqas kaspa maqanakuspa wañurqan.
Justiniano Borgoño
Justiniano Borgoño Castañeda, (*5 ñiqin tarpuy killapi 1836 paqarisqa Truhillu llaqtapi - †27 ñiqin qhulla puquy killapi 1921 wañusqa Lima llaqtapi ). Piruw pulitiku wan Umalliq.
Yakuwarmi
Yakuwarmi (kastilla qillqaypi: Yacuhuarmi) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, Yuraq Wallapi, huk urqum, Asunsyun pruwinsyapi, Chakas distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.259 mitrum aswan hanaq.
Bactrocera bakeri
Bactrocera bakeri nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Justiniano Borgoño
1894 watamanta ñawpaq kuti Piruwpa Umalliqnin karqan.
Bactrocera bakeri
Wiñay kawsay
1919 watapi, tayta Bezzi-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
Justiniano Borgoño
Tayta: Pedro Antonio Borgoño; Mama: Manuela Castañeda y Madalengoitia Ñawpaq warmi: Wawakuna:
Yachaywasi: Seminario San Carlos y San Marcelo
Rocafuerte kiti
Kay kitiqa Ikwadurpa umalliqnin (1835-1839) Vicente Rocafuertemantam sutichasqa.
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Mauro Mendonça
thumb|right|250px| Mauro Mendonça Mauro Pereira de Mendonça sutiyuq runaqa (* paqarisqa Ubá llaqtapi - ) huk 🇧🇷 mama llaqtayuq aranway pukllaq.
Taytan: ; Warmi: Rosamaria Murtinho. Churinkuna: Mauro Mendonça Filho, Rodrigo Mendonça wan João Paulo Mendonça.
Umacha distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Aqumarka distritu
Aqumarka distritu (kastilla simipi:  Distrito de Accomarca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Willkawaman pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Aqumarka llaqtam.
Akchiq Ñan maqaqkunata awqapuq piruwanu awqaqkunam Aqumarka llaqtapi 69 runata ñak'arqan.
Umacha distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Aqumarka distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Umacha distritu
Simikuna
Pukyu:
Aqumarka distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Las Tunas pruwinsya
thumb|300px|Las Tunas pruwinsya saywitu (Kuba)
Aqumarka distritu
Simikuna
Pukyu:
Roger Ebert
thumb|right|280px|Roger Ebert (1970) right|200px| Roger Ebert [[Silq'uynin]] Roger Joseph Ebert sutiyuq runaqa ( Urbana llaqtapi –  wañusqa Chicago llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
Las Tunas pruwinsya
Las Tunas pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Las Tunas), nisqaqa huk pruwinsyam Kuba mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Las Tunas llaqtam.
Roger Ebert
Taytanː Walter Harry Ebert; Mamanː Annabel Stumm. Warmikunaː Chaz Hammelsmith (1992-2013) / Oprah Winfrey. Churinkunaː
Las Tunas pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa 1976 watapi.
Runakuna
534 279 runakuna
Munisipyukuna
8 munisipyukuna:
Bactrocera axanthinus
Bactrocera axanthinus nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Qaqawilka
Qaqawilka (kastilla qillqaypi: Cajavilca) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, Yuraq Wallapi, huk urqum, Yunkay pruwinsyapi, Yanama distritupi, Yanarrahu rit'i urqu ñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.419 mitrum aswan hanaq.
188
188 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Bactrocera axanthinus
Wiñay kawsay
1999 watapi, tayta White & Evenhuis-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
Kristiyanuchay
Jesuspa yachachisqankamaqa runa qispi munayllamantam Dyusman kutirikuyta atiptinpas, kristiyanu nikuq kamachiqkunam, Hatun Konstantinos sutiyuq romanu hatun qhapaqpa kamachisqanmantapachañas (306-337), hinallataqsi Ispañulkuna kulunyankunapi (ahinataq indihinapaq riduksyun nisqakunapi), munay mana munaylla runakunatam iñiyta chaskiyta atipayarqan, ñawpa iñiyta dyuskunatapas sarupaspa.
Q'aytu
Q'aytukunawanqa p'achakunatam awanchik.
Kay pachaqa wamaqpayaptin, kunanqa achka artifisyal nisqa q'aytukunata allpa wiramantam ruranku.
Killaqullu kantun
Killaqullu kantun, Qhillaqullu kantun, Khillaqullu kantun icha Qillaqullu kantun nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Quillacollo) Buliwya suyupi huk kantunmi, Quchapampa suyupi, Killaqullu pruwinsyapi, Killaqullu munisipyupi. Uma llaqtanqa Killaqullu llaqtam (74.980 llaqtayuq, 2001 watapi).
Hildegard von Bingen
thumb|right|Liber Divinorum Operum ("Dyuspa rurasqanmanta liwru") nisqamanta huk p'anqa.
Hildegard von Bingen (Hildegard Bingenmanta 1098-chá watapi paqarisqa; 1179 watapi wañusqa Rupertsberg munastiryupi, Bingen llaqta ñiqpi, Alimanyapi) sutiyuq warmiqa huk Benediktinu munqhas (1136 watamanta pachas abadisa) karqan, aswan chaninchasqa aliman mistiku warmis, iñiymanta yachaqsi, hampi yachaqsi, kawsay yachaqsi, taki kapchiqsi. Latin simipis qillqarqan.
Killaqullu kantun
Kay llaqtap sutinqa aymara simim: killa, qhilla, khilla, qilla; qullu
189
189 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Pancho Villa
thumb|Pancho Villa Francisco Villa  sutinchasqapas José Doroteo Arango Arámbula kay Pancho Villa sutiyuq runaqa (* paqarisqa Durango llaqtapi -  wañusqa Hidalgo del Parral llaqtapi), huk Mishiku mama llaqta ankallis karqan.
Quchapampa
Quchapampa nisqaqa, Quchapanpa, Qhuchapampa icha Qhuchapanpa qillqasqapas (kastilla simipi: Cochabamba) Wuliwiya mama llaqtap chawpinpi huk hatun llaqtam, Quchapampa suyup uma llaqtanmi. Kuskan runakunam qhichwa simita riman.
Pancho Villa
Tayta: Agustín Arango; Mama: Micaela Arámbula.
David Letterman
David Michael Letterman sutiyuq runaqa (April 12, 1947) huk aranway pukllaqmi, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Inka Wasi (P'utuqsi)
Inka Wasi (kastilla qillqaypi Incahuasi) nisqaqa Uyuni kachi quchapi, Buliwya suyupi, huk llaqtam, tara hina, P'utuqsi suyupi, Daniel Campos pruwinsyapi, Tawa munisipyupi, Yunsa kantunpi.
Panki
Panki (kastilla simipi: El Pangui) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Zamora Chinchipi markapi, huk llaqtam, Panki kitip uma llaqtanmi.
Surkupampa distritu
Surkupampa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Surcubamba) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Tayaqaqa pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Surkupampa llaqtam.
Gustavo Gutiérrez
Gustavo Gutiérrez Merino sutiyuq runaqa ( paqarisqa Lima llaqtapi) huk Piruw mama llaqta kathuliku Dyusmanta yachachiqmi, taytakuram, amawtapas, Qispichiy yaya yachay nisqamanta yachaqmi.
Surkupampa distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Bactrocera bancroftii
Bactrocera bancroftii nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
1927 watapi, tayta Tryon-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
Surkupampa distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
190
190 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Sônia Braga
thumb|right|250px| Sônia Braga Sônia Maria Campos Braga sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Maringá llaqtapi - ) huk 🇧🇷 mama llaqtayuq aranway pukllaq.
Taytan: ; Qusankuna: Arduino Colasanti (1970—76) / Antônio Guerreiro (1980—88). Churinkuna:.
Bactrocera banneri
Bactrocera banneri nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
1999 watapi, tayta White-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
Chinkas distritu
Chinkas distritu (kastilla simipi: distrito de Chingas) nisqaqa huk distritum Antonio Raymondi pruwinsyapi, Anqash suyupi, Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Chinkas llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Contralmirante Villar pruwinsya
thumb|right|290px|Tumpis suyup pruwinsyankuna Contralmirante Villar pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Contralmirante Villar) nisqaqa Tumpis suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Zorritos llaqtam.
Pulitika rakiy
Kimsa distritunmi kan.
Silvia Pinal
thumb|280px|right|Silvia Pinal (istatua). Silvia Pinal Hidalgo sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Guaymas llaqtapi  - ) huk 🇲🇽 Mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan.
Taytan: Luis G. Pinal; Maman: María Luisa Hidalgo Qusan: Rafael Banquells (1947-1952) / Gustavo Alatriste (1961-1967)/ Enrique Guzmán (1967-1976) / Tulio Hernández Gómez (1982-1995) Churinkuna: Silvia Pasquel, Viridiana Alatriste (†), Alejandra Guzmán, Luis Enrique Guzmán].
Qhawanapampa
Qhawanapampa icha Pantalla
Gabriel García Márquez
Gabriel José de la Concordia García Márquez sutiyuq runaqa (* 6 ñiqin pawqar waray killapi 1927 watapi paqarisqa Aracataca llaqtapi - 17 ñiqin ayriway killapi 2014 watapi wañusqa Mishiku llaqtapi) huk 🇨🇴 mama llaqtayuq qillqaq runam.
Premio Nobel|20px Nobel Suñay Simi Kapchiypi 1982 watapis simi kapchiy Nobel suñaytas chaskirqan.
Kulumbyapi mama llaqta parkikuna sallqa pachap risirwakunapas
thumb|right|230px|Saywitu: Kulumbyapi mama llaqta parkikuna Kulumbyapi mama llaqta parkikuna sallqa pachap risirwakunapas
Gene Siskel
Eugene Kal "Gene" Siskel sutiyuq runaqa (January 26, 1946 – February 20, 1999) huk qillqaqmi, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Wiqita distritu
Wiqita distritu (kastilla simipi: Distrito de Vegueta) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Lima suyupi, Wawra pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Wiqita llaqtam.
Sarayaku
Sarayaku nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Pastasa markapi, Pastasa kitipi, Bubunasa mayu patanpi huk llaqtam. Sarayaku llaqtapiqa waranqa kichwa rimaq runam kawsachkan, Sarayaku kitillipitaq 2200 kichwa runam. Sarayaku llaqtayuq runakunaqa Arhintina mama llaqtayuq CGC nisqa allpa wira ruruchinawan hayu kaspa llat'anasqa kanamantam amachakunapaq maqanakunku.
Sarayaku llaqtaqa Pastasa Runakuna Tantanakuy nisqapi wankurisqam.
Allpa saywachi
Sarayakuqa paray sach'a-sach'asapam, ancha yura, uywa rikch'aqsapam. Achka mayukunam.
Yachachiy
Sarayakupiqa iskay simipi iskay kawsaypi yachaymi: kichwa rimaypi, kastilla simipipas.
Musiku
Sarayaku runakunaqa challwa hap'iqmi, chakra runam, yura pallaqkunapas.
Sarayakuqa kawsay pacha karu puriy (ecology tourism) nisqamantapas musikunmi.
Dachsen
Dachsen llaqtaqa Suysa mama llaqtapi huk llaqtacham, Zürich suyupi.
Dachsen llaqtachapiqa 1986 runakunam kawsachkanku (2015).
191
191 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Qarwanka distritu
Qarwanka distritu (kastilla simipi:  Distrito de Carhuanca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Willkawaman pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Qarwanka llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Lionel Messi
Lionel Andrés Messi Cuccittini sutiyuq runaqa (* 24 ñiqin inti raymi killapi 1987 watapi paqarisqa Rosario llaqtapi - ) huk 🇦🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Yaya: Jorge Horacio Messi; Mama: Celia María Cuccittini.
Warmi: Antonella Roccuzzo Churinkuna : 3; Thiago Mateo, Ciro.
San Antonio de Lomerío munisipyu
San Antonio de Lomerío munisipyu nisqaqa (kastilla simipi: Municipio de San Antonio de Lomerío) huk munisipyu Ñuflo de Chávez pruwinsyapi, Santa Krus suyupi, Buliwya mama llaqtapi.
Kantunkuna
Huk kantunmi kan Santa Rosa del Palmar kantun icha San Antonio kantun.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta indihina runakunam tiyanku:
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
San Antonio de Lomerío munisipyupiqa kastilla simitam lliwmanta astawan rimanku.
Paray sach'a-sach'a
thumb|right|250px|[[Ikwadurpi paray sach'a-sach'api P'uchqu qucha (Lago agrio)]] thumb|right|250px|[[Umawa sach'a-sach'a, Amarumayu sach'a-sach'a suyu, Piruwpi]] thumb|right|250px|Paray sach'a-sach'ata qulluchichkaq [[k'illimsa ruray.]] Paray sach'a-sach'a nisqaqa parasapa sach'a-sach'am.
Tiksimuyuntinpi lliwmanta aswan hatun paray sach'a-sach'aqa Amarumayup suyunpim, Amarumayu sach'a-sach'a suyu nisqa.
Paray sach'a-sach'aqa ancha rikch'aqsapam, ancha achka yura, uywa rikch'aqkunam, kawsay pachapaq ancha chaniyuq kawsay suyum.
Q'iru ruraq, michiq, chakra kamay ruraq ruruchinakunam sach'a-sach'ata qulluchichkanku. Huk kuti qullusqa kaspaqa, manam allichinachu. Manaña sach'a-sach'a kaptinqa, allpa chinkarim qallarin.
192
192 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Ricardo Duarte
thumb|right|300px|Ricardo Duarte Ricardo Duarte Mungi sutiyuq runaqa (* paqarisqa Shawsha llaqtapi -  ), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq  isanka rump'u runa qarqan.
Ñawpa warmi: Sara de las Casas Grieve. Churinkuna: Rocío Mercedes, Sara María "Samy" wan Gisella Paulina, "Gipy".
Alma mater:
Heitor Villa-Lobos
thumb|right|250px|Heitor Villa-Lobos (1887-1959) Heitor Villa-Lobos sutiyuq runaqa (* paqarisqa Río de Janeiro llaqtapi -  wañusqa Río de Janeiro llaqtapi), huk 🇧🇷 mama llaqtayuq chilu, kitara wan yatana qallwa waqachiqmi, Yatawaki diriktur wan takichaqmi qarqan.
Taytan: Raul Villa-Lobos, Maman: Noêmia Villa-Lobos. Warmi: Arminda Churinkuna:.
193
193 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Jonathan Winters
Jonathan Harshman Winters III sutiyuq runaqa, icha Jonathan Winters ( paqarisqa Bellbrook llaqtapi – wañusqa Montecito (California) llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtap aranway pukllaqmi.
Kaypipas qhaway
Kuyu walltay (Hukllachasqa Amirika Suyukuna)
Mary Stuart
thumb|200px|Maria Stuart, kasarakuchkaq. thumb|200px|Maria Stuart, 13 watayuq kachkaq. Maria Stuart (Mary, Queen of Scots, Mary Stuart, Mary Stewart, Mary I; *8 ñiqin qhapaq raymi killapi 1542 paqarisqa Linlithgow llaqtap palasyunpi; †8 ñiqin hatun puquy killapi 1587 wañusqa Fotheringhay-pa palasyunpi, sipisqa), Iskusya mama llaqtap huk quyansi karqan, 14 ñiqin qhapaq raymi killapi 1542 p'unchawmanta 24 ñiqin anta situwa killapi 1567 p'unchawkama.
Pedernales kiti
Pedernales kiti (kastilla simipi: Cantón Pedernales) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Manawi markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Pedernales llaqtam.
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Bactrocera barringtoniae
Bactrocera barringtoniae nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Fue descrita para la hamut'ay en el wata 1927 por Tryon.
Theodore Roosevelt
Theodore Roosevelt sutiyuqqa (* paqarisqa New York llaqtapi - †  wañusqa Oyster Bay, Musuq York llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku runas karqan, 26 kaq umalliqnin (1901 watamanta 1909 watakama), ñawpaq Republikanu Partidupi kaq umalliqsi.
Maria Gaetana Agnesi
Maria Gaetana Agnesi sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Milano llaqtapi, Italyapi  -  wañusqa Milano llaqtapi ) huk italyanu yupay yachaqsi, runa wayllukuqpas karqan.
Theodore Roosevelt
Hukllachasqa Amirika Suyukunapi Llaqtayuq Maqanakuypi Kunfidirasqa Amirika Suyukunata llallispas Hukllachasqa Amirika Suyukunata musuqta hukllachaspas isklaw kaytas puchukachirqan. thumb|right|160px|Coronel Theodore Roosevel
Premio Nobel|20pxNobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1906 watapiqa chiqniq.
Tayta: Theodore Roosevelt Sr; Mama: Martha Bulloch
Warmikuna: Alice Hathaway Lee (1880-1884) Edith Kermit Carrow (1886-1919).
Iğdır
thumb|right|290px|[[Iğdır llaqta Ararat urqumanta rikusqa]] thumb|250px|Iğdır Iğdır llaqtaqa Turkya mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Iğdırpiqa 75.927 runakunam kawsachkanku (2007 watapi).
Theodore Roosevelt
Kaypipas qhaway
thumb|320px|right|La familia Roosevelt
Raúl Duarte
thumb|right|300px|Raúl Duarte Raúl Duarte Mungi sutiyuq runaqa (* paqarisqa Piwra llaqtapi -  ), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq  isanka rump'u runa qarqan.
Ñawpa warmi: Elizabeth Ann Peterson Kreber. Churinkuna:
Alma mater: South Dakota State University SDSU.
Luis Suárez
Luis Alberto Suárez Díaz (* paqarisqa Salto llaqtapi, Uruwayi mama llaqtapi - ) huk Uruwayi mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Antawaqalla ñuñuwarani
Chay ñuñuwarani nisqap hatun kayninmanta yupayqa 150.000 k'anchay watatam tukuchirqan, Andrómeda ñuñuwarani nisqamanta aswan huch'uylla. Kimsa kaq Catálogo de Referencia de Galaxias brillantes (RC3) tupurqa D 25 isofotal diámetro nisqatam antawaqalla ñuñuwarani nisqapaq yaqa 60,9 arcosegundos nisqapi, 44.23 kiloparsec (144,300 k'ancha-wata) diámetro nisqatam qurqan, 132.2 megaparsec (431 hunu k'ancha-wata) puka desplazamientomanta hurqusqa karumanta.
Hatun antawaqalla ñuñuwarani nisqaqa Antawaqalla ñuñuwarani nisqa huñupi kamachiqmi, tawa aychapi tinkisqa espiral galaxiakunamantam. Chay kimsa compañeros nisqakunatam achka estudiokunapi sutichanku G1 nispa, aswan uchuy irregular azul espiral Magallanica nisqa; G2, q’illu compacto espiral nisqa, marea chupayuq; hinaspa G3, aswan karu espiral sapa kuti rikusqa ancho campo siq’ikunapi.
SN 2021afdx, Antawaqalla ñuñuwaranipi iskay rikch'aq hatun qucha, 2021 watapi inti raymi killapi tarisqa.
X-wach'i hurqusqakuna
paña|rikchacha|300x300px| Carrito Rueda Galaxia nisqa hukniray k'anchay espectrokunapi ( rayos X, ultravioleta, [[Achkiy|rikukuq, infrapuka ). Chay siq'iqa tawa imaymana espaciopi sayaq qhawana wasikunamanta willayta huñun: Chandra rayos X qhawana wasi (lila), Galaxy Evolution Explorer (ultravioleta/azul), Hubble Telescopio Espacial (rikukuq/verde), Spitzer Telescopio Espacial (infrarrojo/ puka). Imahinaqa 160 arcsec chimpapim. RA 00h 37 m 41,10 s Dic −33   Escultor nisqapi. Crédito: NASA/JPL/Caltech/P.Appleton hinaspa hukkunapas. Radiografía: NASA/CXC/A.Wolter & G.Trinchieri, hukkunapas.]]
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Karuqhawana
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Witnam
Witnam, Wit Nam icha Vietnam nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam.
Wiñay kawsay
chay Ransiya manaña tiyaptinsi Witnam.
Pulitika rakiy
58 pruwinsyakuna wan 5 munisipyukuna.
Suyukuna
right|Suyukuna 8 suyukuna
Sipi Sipi kantun
Sipi Sipi kantun nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Sipe Sipe) Buliwya suyupi huk kantunmi, Quchapampa suyupi, Killaqullu pruwinsyapi, Sipi Sipi munisipyupi. Uma llaqtanqa Sipi Sipi llaqtam (3.134 llaqtayuq, 2001 watapi).
Aschaq
Aschaq icha Sanu-sanu (genus Cyathea) nisqakunaqa hatun raki-rakikunam, sach'a kaq, 470-manta aswan rikch'aqmi.
Jacobo Hunter distritu
Jacobo Hunter distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Jacobo Hunter) Ariqipa llaqtap distritun, Piruw mama llaqtapi, Ariqipa pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Jacobo Hunter icha Hunter llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa kastilla simitam, qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Trubschachen
thumb|250px thumb|90px Trubschachen llaqtaqa Suysa mama llaqtapi huk llaqtacham, Bern suyupi.
Trubschachen llaqtachapiqa 1413 runakunam kawsachkanku (2014).
194
194 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Helenita Vargas
thumb|right|250px| Helenita Vargas Sofía Helena Vargas Marulanda sutiyuq warmiqa icha Helenita Vargas (* paqarisqa Puerto Tejada llaqtapi  -  †  wañusqa  Cali llaqtapi), huk 🇨🇴 mama llaqtayuq takiqmi.
Taytan: Eliécer Vargas; Maman: Susana Marulanda. Qusankuna: Hernán Isaías Ibarra (1951) / Gonzalo Zafra (1964-1984) Churi: María Del Pilar Ibarra Vargas (p. 1958)
Queen
thumb|right|250px|Queen 1984 Queen (inlish simi, "Quya") nisqaqa huk Rock kusituymi, Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq, 1970 watapi paqarisqa Smile kusituy puchukarqaptin. Waqachiqninkunaqa wañusqaña Freddie Mercury, Roger Taylor, Brian May, John Deacon.
Langnau im Emmental
thumb|250px Langnau im Emmental llaqtaqa Suysa mama llaqtapi huk llaqtacham, Bern suyupi.
Queen
Diskunkuna
.
Saywiti rumi
Saywiti (Saywite, Sayhuite) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk mawk'a llaqtam, Qunqacha llaqtapi, Kurawasi thisritupi, Awankay pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Saywiti rumi (kastilla simipi: Piedra de Saywite) nisqaqa Saywiti maw'a llaqtapi huk hatun rumim.
Queen
Diskunkuna
CD 1 CD 2
CD 1
CD 2
196
196 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Patrick Kluivert
Patrick Stephan Kluivert sutiyuq runaqa, "Patje, Paddy" qayay sutiyuq, (* paqarisqa Amsterdam (Urasuyu) llaqtapi -  ) 🇳🇱 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan Pukllaykamachiq.
Tayta: Kenneth Kluivert, Mama: Lidwina Kluivert.
Warmikuna: Ángela Wawakuna: (4) Quincy, Justin, Ruben wan Shane Rosanna Lima Wawakuna: Titus Bramble
Hawa t'inkikuna
.
Awqayaku distritu
Wiñay kawsay
Kamasqa, Fernando Belaúnde Umalliq.
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Lise Meitner
thumb|Lise Meitner & [[Otto Hahn]] Lise Meitner (* 17 IX-1878 in Wien; † 27-X-1968 in Cambridge) war eine österreichisch-schwedische Kernphysikerin.
Eloíno Nácar
Eloíno Nácar Fúster sutiyuq runaqa (* 1920 watapi paqarisqa Alba de Tormes llaqtapi - 1960 watapi wañusqa Caleruega llaqtapi) huk Ispaña mama llaqtayuq kathuliku taytakura, Dyusmanta yachachiqsi, qillqaqpas karqan. Kastilla simipas Dyuspa Simin Qillqa Nácar-Colunga.
Tayta: Nácar; Mama: Fúster.
Alma mater: Pontificia Università Gregoriana.
Hawa t'inkikuna
Kastilla simipi:
Ransiya simipi:
Yakuampi kitilli
Yakuampi (kastilla simipi: Parroquia 28 de Mayo / San José de Yacuambi / 28 de Mayo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Yakuampi kitipi, Zamora Chinchipi markapi, huk kitillim. Uma llaqtanqa Yakuampi llaqtam (895 runa, 2001 watapi).
Runakuna
Yakuampi kitillipiqa Sarakuru Kichwa runakunam tiyanku. Kitillipiqa Sarakuru Kichwa runakunam tiyanku.
Bactrocera batemani
Bactrocera batemani nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Fue descrita para la hamut'ay en el wata 1989 por Drew.
197
197 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
The New York Times
right|250px| thumb|right|250px|The New York Times mit'awa thumb|right|250px|The New York Times, USa The New York Times, huk 🇺🇸 mama llaqtayuq mit'awa.
Wiñay kawsay
New York llaqtapi kamasqa. Henry Jarvis Raymond wan Alejandro Villota.
Sut'i musyay
Musyay (sut'i musyay, sut'i hap'iqay, percepción) nisqaqa runap imatapas musyaspa (rikuspa, uyarispa, ñawirispa) chay hinata icha wak hinatapas hap'iqayninmi, ñawpa pacha kikin sapallan hinata yachaqarqaspaña, chayrayku chay icha wak sut'inwan hap'iqaspa.
Wil SG
thumb|250px Wil nisqaqa Suysa mama llaqtapi huk llaqtam, Sankt Gallen suyupi. Wil llaqtapiqa 23.667 runakunam kawsachkanku (2015).
Tintay Punku distritu
Tintay Punku distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Tintay Puncu) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Tayaqaqa pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Tintay llaqtam.
Shaqsha
Shaqsha icha Wanchan (kastilla qillqaypi: Huanchan icha Shaqcha) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, Yuraq Wallapi, huk urqum, Waras pruwinsyapi, Ulliru distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.650 mitrum aswan hanaq.
Sucre kiti
Sukri kiti (kastilla simipi: Cantón Sucre) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Manawi markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Karákis Quchayayku llaqtam.
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Tintay Punku distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Yaru rimay
Yaru rimay nisqaqa huk qhichwa simi k'iti rimaymi, chinchay Hunin suyupi (Tarma k'itipi), Pasqu suyupi, chinchay Lima suyupipas (Piruwpi) rimasqa.
Granma pruwinsya
Granma pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Granma), nisqaqa huk pruwinsyam Kuba mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Bayamo llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa 1976 watapi.
Runakuna
833 600 runakuna
Urthu simi
Urthu simi icha Urdu simi nisqaqa huk Hinru rimaymi, Pakistan mama llaqtap tukri siminmi.
Bactrocera biarcuata
Bactrocera biarcuata nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Fue descrita para la hamut'ay en el wata 1865 por Walker.
198
198 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Bactrocera beckerae
Bactrocera beckerae nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Fue descrita para la hamut'ay en el wata 1982 por Hardy.
Puchka
thumb|right|220px|Ruru qhatuq warmi, Wamanqa llaqtapi (Ayakuchu), Piruw thumb|right|220px|Puchka, puchkachkaq warmip makinpi, Wamanqa llaqtapi (Ayakuchu), Piruw thumb|right|220px|[[Intikapi puchkachkaq warmi.]] thumb|right|220px|[[Intikapi puchkachkaq warmi.]] thumb|right|220px|Puchka: a) [[millma, b) kururpi q'aytu, c) phiruru.]] Puchka nisqaqa puchkanapaq, q'aytu ruranapaq llamk'anam.
Q'auytutaqa millmamanta icha yurakunap q'aytuchamantam - utkhumanta icha huk yuramanta - puchkanchik. Puchkaqa phirurup muyuy kallpan muyupayan.
Kay pachaqa wamaqpayaptin, kunanqa aswan q'aytukunata puchkana antakunawan awanku.
Kjarkas
Los Kjarkas icha Kharkakuna nisqaqa huk Kapinuta, Quchapampa, Wuliwya mama llaqtayuq kusituymi. 23 ñiqin Qhapaq raymi killapi 1971 watapi Wilson Hermosa, Gonzalo Hermosa, Castel Hermosa, Edgar Villaroel wawqikunap kamasqanmi karqan. Paykunaqa mama llaqtapi, mamallaqtapurapipas ancha riqsisqa kaytam chaskirqanku, takiqkunawan kuska: Ulises Hermosa, Élmer Hermosa, Edgar Villaroel, Edwin Castellanos, Fernando Torrico, Gastón Guardiawan Guillermo Ponce.
Chay waqachinakuna apaykachasqankuqa charanku, qina, siku, runruku, kitara, hatun tinya ima.
Ross Perot
thumb|right|250px|Ross Perot right|250px||Ross Perot silq'uynin Henry Ross Perot sutiyuq runaqa (* paqarisqa Texarkana llaqtapi -   wañusqa Dallas llaqtapi ), huk USA mama llaqtayuq ruruchiq wan pulitiku qarqan. Electronic Data Systems.
Taytan: Gabriel Ross Perot; Maman: Lula Ray. Warmi: Margot Birmingham (1956 watamanta). Churinkuna: 5 (Ross Jr., Nancy, Suzanne, Carolyn wan Katherine).
Juárez llaqta
Juárez llaqta (nawa simi Cuauhnáhuac) nisqaqa Mishiku mama llaqtap hatun llaqtanmi. Chihuahua suyu uma llaqtanmi.
Anku
thumb|[[Makipi ankukuna.]] Anku (kastilla simipi: tendón) nisqaqa sinchi aychata tulluwan t'inkiq ukhu yawrim.
Juárez llaqta
Wiñay kawsay
García de San Francisco, kamasqa.
Runakuna
1 428 508
Guayzimi
Guayzimi nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Zamora Chinchipi markapi, huk llaqtam, Nangaritza kitip uma llaqtanmi.
Mirgas distritu
Mirgas distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Mirgas) Piruw mama llaqtapi huk distritum Antonio Raymondi pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Mirgas llaqtam.
Guayzimi
Runakuna
Guayzimi kitillipiqa Sarakuru Kichwa runakunam tiyanku.
Rikch'aqillqay
Rikch'aqillqay icha Lantiqillqay nisqaqa k'anchayta kuyuq rikch'a h'apispa allin takyasqa wankikunata ruwanapaq kapchi, llamk'achiyta, ruwaypas, ichataq iliktruniku nisqawan rikch'a hap'iqwan, icha q'illaywanpas k'anchayman hap'iq imayaywan ahinataq rikch'aqillqasqa kuyuq wankilli. Achka yachaykunapi, ruwanakunapi (ahinataq, hutuliyuqillqay), llamk'aykunapipas llamk'achisqam, chaymanta astawan chiqan llamk'ayninkunapi kapchi, kuyuq waqnkilli, kuyuq-rikch'a ruwanapaq, kusirikunapaq, kusirikuypaq, achka runakunaqta rimanakuyninpaqpas.
Mirgas distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Rikch'aqillqay
Ñawpaqkaq allwiyakamakuna
rikchacha| T'iktunapaq llamk'achisqa rikch'a hap'iq llanthu
Kuyuq wanki
paña|rikchacha| Mana wiñasqa Arista yana-yuraq kuyuq wanki, [[Película nisqapa utqaylla puriynin|ISO 125/22°]]
Mirgas distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Ángel Labruna
Ángel Amadeo Labruna' (* paqarisqa Buenos Aires llaqtapi -  wañusqa Buenos Aires llaqtapi, Arhintina mama llaqtapi ) huk 🇦🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Mirgas distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
María Félix
María de los Ángeles Félix Güereña sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Álamos llaqtapi  -  wañusqa Mishiku llaqtapi) huk 🇲🇽 Mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan.
Tayta: Bernardo Félix; Mama: Josefina Güereña,
Churinkuna: Enrique Álvarez Félix.