cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Michael Douglas
thumb|right|280px| Michael Douglas - San Francisco Streets
Michael Kirk Danilovich sutiyuq runaqa icha Michael Douglas ( paqarisqa New Brunswick, New Jersey suyupi - ), huk 🇺🇸 kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan. Oskar Suñay.
Tayta: Kirk Douglas; Mama: Diana Dill Warmikunaː Diandra Luker (1977-2000) / Catherine Zeta-Jones (2000-) Churinkunaː Cameron (1978), Dylan Michael (2000) wan Carys Zeta (2003)
Laris distritu
Laris distritu (kastilla simipi: Distrito de Lares) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Khallka  pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Laris llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Michael Douglas
Alma materː California University at Santa Barbara / Choate Rosemary Hall
Qullqi rakiraki
right|thumb|200px|Qullqu rakiraki
Qullqi rakiraki (inlish simipi silver fern, mawri simipi punga) kan rikch'aq tinku mallki rakiraki Musuq Silandapi. Kan Musuq Silandaq uk chaniyuq unancha.
Qhaqti
Qhaqti icha Tarta nisqaqa ruruwan sankhu patasqapas (phutisqapas).
Siwi (sut'ichana)
Kaypi qhaway:
Valencia qucha
Valencia qucha nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk qucham, Mayutata suyupi, Tampupata pruwinsyapi, Las Piedras distritupi, Mayutatamayu ñiqpi.
José Bernardo de Tagle
José Bernardo de Tagle y Portocarrero  sutiyuq runaqa (* 21 ñiqin pawqar waray killapi 1779 paqarisqa Lima llaqtapi - †26 ñiqin tarpuy killapi 1825 wañusqa Kallaw llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtap awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan. Marqués de Torre Tagle, Awqaq suyuyuq wan pulitiku.
Tayta: José Manuel Tagle Isasaga, III Marqués de Torre-Tagle Mama: Josefa de las Mercedes Zamudio y Portocarrero Warmi: Mariana Micaela Echevarría y Santiago-Ulloa Churinkuna: Josefa wan María Asunción
943
943 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Tehran
Pulitika Rakiy
thumb|400px|
Hawa t'inkikuna
620px|thumb|center|Tehran llaqta
942
942 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Puerto Varas
thumb|right|250px|Puerto Varas right|100px Puerto Varas nisqaqa Chili mama llaqtapi Los Lagos suyupi huk llaqtam. Puerto Varas llaqtapiqa 32.912 tiyaq kawsachkanku (2002).
Nâzım Hikmet
thumb|right|250px| Nâzım Hikmet (1901-1963) Nâzım Hikmet sutiyuq runaqa (* paqarisqa Saloníki llaqtapi -  wañusqa Moskwa llaqtapi), huk 🇹🇷 mama llaqtayuq  harawi qillqaq wan pulitiku runam qarqan.
Alma materː Kumunista Antipa Yachay Sunturnin.
Qarwaqucha urqu (Anqash)
Qarwaqucha, Flery Punta icha Flerypunta (kastilla simipi: Carhuacocha / Flery Punta / Flerypunta) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk urqum Yana Wallapi, Anqash suyupi, Santa pruwinsyapi, Cáceres del Perú distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.070 mitrum aswan hanaq.
Manantay distritu
Manantay distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Manantay) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Atalaya pruwinsyapi, Ukayali suyupi. Uma llaqtanqa San Fernando llaqtam.
Tiyaqkuna
Distritupiqa Nawa, Yaminawa runakunam tiyanku.
Saqa qucha
Saqa qucha (Saca Cocha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Punu suyupi, huk qucham.
Manantay distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Qalaqutu
Qalaqutu (kastilla qillqaypi: Calacoto) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Chuqiyapu suyupi, Pakaqi pruwinsyapi, Qalaqutu munisipyup uma llaqtanmi.
Kay llaqtap sutinqa aymara simim, qala rumi, qutu qutu, "rumi qutu".
Fósforo
Fósforo nisqaqa kaykunatam niyta munan:
944
944 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Mallki
Mallki nisqaqa runakunap ima mallkisqan yurapas, ima wayuqpas, k'ullu yurapas (sach'a nisqapas), ima chakra yurapas.
Inkakunaqa runap churasqan yurakunata mallki nispan mana runap mallkisqankunatataq sach'a nirqanku. Kunan pachataq runakuna ima yurakunatapas mallki ninku, sallqa kaqtapas.
Tawantinsuyu kultura nisqapi mallki kawsayninchiktapas unanchan.
Pinar del Río
thumb|right|260px| Pinar del Río Pinar del Río (kastilla simipi: Pinar del Río) 🇨🇺 mama llaqtayuq llaqtaqa, Pinar del Río pruwinsyap hatun llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa
Runakuna
188 614 runakuna
Ukumari
thumb|right|200px|Piruwanu ukumari, Tremarctos ornatus Ukumari, Qusqupi Ukuku nisqakunaqa (Latin simipi Ursus - familia Ursidae) aycha uquq ñuñuq, aycha mikhuq, ancha hatun uywakunam.
Piruwpi kawsaq ukumari rikch'aqqa Tremarctos ornatus (anti ukumari) nisqam.
Rikch'aqkuna
Kaymi tukuy kawsaqraq ukumari rikch'aqkuna:
Ninachaq
thumb|200px|right|Huk [[rawray|rawrachkaq ninachaq.]] thumb|200px|right|Huk rawrachkaq ninachaq. Ninachaq nisqakunaqa (kastilla simipi: fósforos) ninachanapaq k'aspichakunam, umachanpi salina antimunyuyuq, kahachap kinrayninpitaq puka phusphuruyuq.
Turri
thumb|200px|right|Huk turrikuna. Turri icha pukara (kastilla simimanta: torre) nisqaqa ancha hatun, lank'u, ñañu, mana rakhu wasim.
Kay tukuyninkunapaq turrikunam:
Alessandro Volta
thumb|right|200px|Alessandro Volta (1745-1827) Alessandro Giuseppe Antonio Anastasio Volta  sutiyuq runaqa (18 ñiqin hatun puquy killapi 1745 watapi paqarisqa Como llaqtapi - 5 ñiqin pawqar waray killapi 1827 watapi wañusqa Como llaqtapi) huk Italya mama llaqtap pachaykamay yachaqsi karqan.
Pinchikilla pila (1800 Alessandro Volta-p wallparisqan)
Taraqu (sut'ichana)
'''
Alessandro Volta
Yaya: Filippo Volta; Mama: Maddalena dei Conti Inzaghi. Ñawpa warmi: Maria Teresa Peregrini. Churinkuna (3): Zanino, Flaminio wan Luigi.
Alma mater:
Buon Ma Thuot antanka pampa
Buon Ma Thuot antanka pampa (Witnam simi: Sân bay Buon Ma Thuot) nisqaqa Witnampi, Buon Ma Thuot llaqta ñiqpi, huk antanka pampam.
Pleiku antanka pampa
240px|thumb|right|Pleiku antanka pampa Dong Hoi antanka pampa (: Sân bay Pleiku) nisqaqa Witnampi, Pleiku llaqta ñiqpi, huk antanka pampam.
Uwiha
Runakunaqa uwihap millmanmanta p'achapaq q'aytukunatam puchkan, aychantataq mikhunku, ñukñunta upyanku.
Qarañawi pruwinsya
Qarañawi icha K'arañawi (kastilla simipi: Provincia de Caranavi) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Chuqiyapu suyupi. Uma llaqtanqa Qarañawi llaqtam.
Pulitika Rakiy
Iskay munisipyunmi kan:
Hanan Beni munisipyuqa kamasqa karqan, mama munisipyuqa Qarañawi munisipyum.
21 kantunmi kan.
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Pruwinsyapiqa (Qarañawi munisipyupi) kastilla, aymara, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
945
945 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Asiy
thumb|Asichkaq p'asñacha. thumb|Asinakuchkaq mamawan wawacha. thumb|Asichkaq maqt'acha. Asiy nisqaqa runap q'uchukuspan, ima asinapaqtapas uyarispan icha rikuspan ahahaha nispa rimayninmi, rikuchikuymi.
Wikipidiya
Wikipidiya icha Wikipirya (inlish simipi, kastilla simipi: Wikipedia) nisqaqa qispi insiklupiryam, Jimbo Wales sutiyuq runap paqarichisqanmi, Wikimedia nisqa ruruchinap kamachisqan. Wikipidiyaqa qispi wikim: Internet wamp'unawan pipas yaykukunman allichakunman ima.
1,000,000+ artikulu
العربية • Deutsch • English • Español • Français • Polski • Italiano • Nederlands • ガンからジョー • Português • Русский • Sinugboanong Binisaya • Svenska • Українська • Việt / 越南語 • Winaray • 中文
Luigi Galvani
thumb|right|200px|Luigi Galvani (1737-1798) Luigi Aloisio Galvani (Latin: Aloysius Galvani) sutiyuq runaqa (9 ñiqin tarpuy killapi 1737 watapi paqarisqa Bologna llaqtapi - 4 ñiqin qhapaq raymi killapi 1798 watapi wañusqa Bologna llaqtapi) huk Italya mama llaqtap Hampikamayuq wan pachaykamay yachaqsi karqan.
Wikipidiya
100,000+ artikulu
Afrikaans • Shqip • Armãneashce • Azərbaycanca / Азәрбајҹан / آذربایجان دیلی • Asturianu • Български • Bân-lâm-gú / Hō-ló-oē / 闽南语 • Беларуская (Акадэмічная) • Català • Нохчийн • Česky • Dansk • Eesti • Ελληνικά • Esperanto • Euskara • فارسی • Filipino • Galego • Հայերեն • မြန်မာဘာသာ • देवनागरी और हाउस • Hrvatski • Indonesia • עברית • Latina • Latviešu • Lietuvių • Lumbaart • Македонски • Malagasy • Magyar • Melayu / بهاس ملايو • Minangkabau • Norsk (bokmål • nynorsk) • Nnapulitano • Occitan • Oʻzbekcha / Ўзбекча / اوزبیکچه • Қазақша / Qazaqşa / قازاقشا • Română • Cymraeg • Simple English • Slovenčina • Slovenščina • Српски / Srpski • Srpskohrvatski / Српскохрватски • Suomi • Tagalog / ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜔ • தமிழ் • Татарча / Tatarça • Тоҷикӣ / تاجیکی / Tojikī • تۆرکجه • Türkçe • اردو • Volapük • ภาษาไทย • Ślůnski • Zazaki • 한국어 • ქართული
Luigi Galvani
Alma mater: Bologna Yachay Sunturnin.
Yupan distritu
Yupan distritu; (kastilla simipi: Distrito de Yupán) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kurunku pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Yupan llaqtam.
Wikipidiya
1,000+ artikulu
Адыгэбзэ • Аҧсуа • արեւմտահայերէն • अंगिका • Arpitan • ܐܬܘܪܝܐ • asụsụ bekee maọbụ asụsụ oyibo • Atikamekw • Avañe’ẽ • Авар • अवधी • Aymar • Ænglisc • Bali / ᬩᬲᬩᬮᬶ • Banjar • Bislama • црногорски / crnogorski • Vahcuengh / Vaƅcueŋƅ / 話僮 • Deitsch • Dolnoserbski • डोटेली • Эрзянь • Estremeñu • Ἑλληνική ἀρχαία • Eʋegbe • Furlan • Viti • Gaelg • Gagauz • Gĩkũyũ • گیلکی • 贛語 • ГӀалгӀай мотт • गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni • gwiyannen • Хальмг • Hausa / هَوُسَا • ʻŌlelo Hawaiʻi • Hulontalo • Interlingue • Iñupiak • Kalaallisut • كشميري • Kaszëbsczi • Kabɩyɛ • Kernuack / Kernewek / Kernewek / Kernowek • کهووار • Kinyarwanda • Kinaray-a • K’iche’ • Koyraboro Senni • Коми • Kongo • Krio • Dzhudezmo / לאדינו • Лакку • لکی • Ladin • Latgaļu • ພາສາລາວ • Лезги • Líguru • Lingála • līvõ kēļ • Livvinkarjala • Lingua franca nova • lojban • لۊری شومالی • Luganda • Saro Mandailing • Maaya t'aan • Reo Mā’ohi • Māori • ꯃꯩꯇꯩꯂꯣꯟ • Mirandés • Мокшень • Naoero • isiNdebele saseNyakatho • Nedersaksisch • Normaund / Nouormand / Normand • Novial • Oromoo • অসমীযা় • पाऴि • Pangasinán • Pangcah / 阿美族 • Papiamentu • Patois • Перем Коми • Pfälzisch • Picard • Къарачай–Малкъар • Qaraqalpaqsha • Qırımtatarca • Rumantsch • Runyankore • Русиньскый Язык • سرائیکی • Sakizaya / 撒奇莱雅 • Sámegiella • Sāmoa • ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ • Sardu • Seeltersk • ChiShona • Soomaaliga • Sranantongo • kerol seselwa • ၵႂၢမ်းတႆးယႂ် • Taqbaylit • Tayal / 泰雅 • Толыши • Tetun • Tok Pisin • faka Tonga • ತುಳು • chiTumbuka • Tsėhesenėstsestotse • ᏣᎳᎩ • Тыва дыл • Удмурт • Uyghur / ئۇيغۇرچه • Võro • Vepsän • West-Vlams • Wolof • Хакас • isiXhosa • Zeêuws • isiZulu • ދިވެހި
100+ artikulu
Acholi • Akan • Адыгэбзэ • Langue des Signes Américaine • Bamanankan • Ichibemba • Bewtai • ဘာသာ မန် • Chamoru • Ciluba • Chichewa • Dusun Bundu-liwan • Fulfulde / 𞤆𞤵𞤤𞤢𞤪 • Gã • ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ / Inuktitut • jysk • Lazuri • Lingít • Lozi • Lwo • Maarrênga'twich • ᠮᠠᠨᠵᡠ ᡤᡳᠰᡠᠨ • kreol morisien • isiNdebele seSewula • Ñhähñu • Nēhiyawēwin / Nehithawewin / Nehinawewin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ • Nigerian Pidgin • Ko e vagahau Niuē • Norfuk / Pitkern • ߒߞߏ • Ποντιακά • Prūsiskan • Toba Qom • къумукъ тил • རྫོང་ཁ • Romani • Kirundi • Sängö • Ganda ke Lava • Setswana • Словѣ́ньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ • SiSwati • Chaouïa • ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ • Thuɔŋjäŋ • ትግርኛ • Xitsonga • Tshivenḓa • Twi • Vaďďa • Yugtun • 𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺
Yupan distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
Wikipidiya
10+ icha 10manta aswan artikulu
Afar • Choctaw • Ebon • Hiri Motu • Kanuri • Kuanyama • Muskogee • Oshiwambo • Otsiherero • tlhIngan Hol /   • tokipona • ꆇꉙ
Yupan distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Wikipidiya
10+ icha 10manta aswan artikulu
Qhichwa Wikipidiya, qhichwa simipi Wikipidiyaqa 2003 watapim qallarirqan.
Yupan distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Ruqarri
Ruqarri (kastilla simipi: Rocarre) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk urqum Yana Wallapi, Anqash suyupi, Waylas pruwinsyapi, Matu distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.187 mitrum aswan hanaq.
Wawqi
Wawqi nisqaqa huk qharip mamanpa huk qhari wawan, taytanpa huk qhari churin.
Turi
Turi icha Tura nisqaqa huk warmip mamanpa huk qhari wawan, taytanpa huk qhari churin.
Didier Drogba
Didier Yves Drogba Tébily sutiyuq runaqa icha Didier Drogba (* paqarisqa Abiyán) llaqtapi -  ) mama llaqtayuq Marphil Chala piluta hayt'aqmi.
Amaru
Amaru (familia Boidae) nisqakunaqa ancha hatun, sach'a-sach'api sach'api kawsaq, miyu kirunnaq mach'aqwaykunam. Hap'isqa uywakunata ch'uwispa wañuchispa mikhunku.
Amaru llullakuypa machaway yarpamun hanaq pachamanta illapanuw.
Amaru hacha, qichwa pata hacha, rapranta aqaykur puchayan tullu pakishqa hanaman
Kaypas
Huk qichwa qallupi, amaruta niyan: Katari ( Puliwyapi), machaway ( Apurimaq suyupi), pushkuyllu ( Ankash washawaqtapi).
Yukur
thumb|220px|[[Q'apachana|Q'apachasqa yukur (tsatsiki).]] Yukur nisqaqa (turkiya simimanta: yoğurt) sapaq añakikunap (Lactobacillus sp.) p'uchqusqan lichimanta rurasqa khaka (allpi) mikhunam.
Q'ira
Q'ira (genus Lupinus) nisqakunaqa huk yurakunam, chaqallu yura rikch'aq aylluman kapuq.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk q'ira rikch'aqkuna:
946
946 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Champara distritu
Champara distritu (kastilla simipi: Distrito de Chambara) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Kunsipsyun pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Champara llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Q'umir umiña qucha
Q'umir umiña qucha (kastilla simipi: Lagunas Esmeralda) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Punu suyupi, Kallawaya pruwinsyapi.
Kawallu
Kawallu, kichwapi Apyu (Equus caballus) nisqaqa huk ch'ulla ruk'anayuq ñuñuq, runap uywasqan, ancha chaninchasqa uywam. Kawallup wasanpim tiyaspa kawallanchik.
Pani
Pani icha Pana nisqaqa huk qharip mamanpa huk warmi wawan, taytanpa huk warmi churin.
Waqay
thumb|Waqachkaq wawa. Waqay nisqaqa runap ñawinkunamanta wiqi nisqa sut'ukunap puriyninmi, rikuchikuymi.
Inkawasi distritu
Inkawasi distritu (kastilla simipi: Distrito de Inkawasi) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi.
Waqay
Runaqa waqan llakikuspan, phiñakuspan icha ñawinkuna nanachkaptin.
Inkawasi distritu
Runakuna
Inkawasi distrupiqa Piru runakunam tiyanku.
947
947 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Arampampa munisipyu
Arampampa nisqaqa huk ñiqin munisipyu Bernardino Bilbao pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Arampampa llaqtam.
Pulitika rakiy
Pusaq kantunmi kan.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Teresa Ruiz
Teresa Ruiz López sutiyuqqa ( paqarisqa palmayuq llaqtapi, Oaxaka, Mishiku) huk mishikupi wanu aranway pukllaq.
Asina
Asina nisqaqa ima asinapaq willasqapas, puchukayninpi utirayachispa q'uchuchiq rimasqayuq.
Wayra tanqana
thumb|right|Wayra [[wamp'ukuna.]] Wayra tanqana p'acha, Wayra apana p'acha icha Wamp'una p'acha nisqaqa wamp'uta wayrawan kuyuchinapaq hatun p'acha p'alltam, wayra wamp'u nisqa wamp'u chawpinpi t'uyurka nisqa sayaq hatun k'aspipi watasqa.
Yana Urqu (K'anas)
Yana Urqu nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk urqum, Qusqu suyupi, K'anas pruwinsyapi, Lanki distritupi, Kunti llaqta ñiqpi. Yana Urqup mach'ayninkunapiqa 1781 watapi ispañul awqaqkuna Tupaq Amaru iskay ñiqintas hap'irqan.
Sinru qillqa: Urqu (Chinchay Awya Yala)
Lista: Urqu (Chinchay Awya Yala);
Sevilla
thumb|right|250px|Sevilla, 15 kaq pachakwatapi: [[Abya Yalaman lluqsichkaq wamp'ukuna.]] thumb|right|250px|Sevilla saywitu 250px|thumb|right|Calatrava Sevilla llaqtaqa Ispañapi huk hatun llaqtam, Guadalquivir mayu patapim.
Awya Yalapi Kastilla Atiy pachapi, Kastilla Kamachina pachapipas Sevilla llaqtamanta aswan ispañul wamp'ukuna Abya Yalaman lluqsiq karqan.
Artemisa llaqta
thumb|right|260px| Artemisa Artemisa (kastilla simipi: Artemisa) 🇨🇺 mama llaqtayuq llaqtaqa, Artemisa pruwinsyap hatun llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Runakuna
59 130 runakuna
Llump'ay kamay
Llump'ay kamay nisqaqa (higiene, grigu simimanta υγιεινή [τέχνη] (ygieinī´ [téchnī]) wasita, runap kurkunta llump'aychay, pichay, ch'uyanchay ruraykunam, unquykunata hark'anapaq, runap qhali kananpaq.
Kaymi llump'ay kamay ruranakunam:
Ch'iyarpata kantun
Ch'iyarpata kantun (kastilla simipi: Cantón Chiarpata) nisqaqa huk kantunmi Buliwya mamallaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Pukarani munisipyupi. Uma llaqtanqa Ch'iyarpata llaqtam.
Ch'iyar aymara simim: yana.
Aququcha (Pasqu)
Aququcha nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Pasqu suyupi, huk qucham.
948
948 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Qutus
Allpa saywachi
thumb|left|160px|[[Tikunata wat'a, Qutus yaqa wat'amanta rikusqa]] thumb|left|160px|[[Amantani wat'a, Qutus yaqa wat'amanta rikusqa]]
F.C. Nassaji Mazandaran
F.C. Nassaji Mazandaran (Inlish simi: Nassaji Mazandaran Football Club) nisqaqa huk Iranu piluta hayt'ay klubmi.
San Pedro de Pillao distritu
San Pedro de Pillao distritu (kastilla simipi: Distrito de San Pedro de Pillao) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Daniel Alcides Carrión pruwinsyapi, Pasqu suyupi. Uma llaqtanqa San Pedro de Pillao llaqtam.
Kastilla suksu
Kastilla suksu icha Mirlu (Turdus merula) nisqaqa huk takiq pisqum, suksum, Iwrupapi kawsaq.
Aramango distritu
Aramango distritu (kastilla simipi: Distrito de Aramango) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Amarumayu suyupi, Bagua pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Aramango llaqtam.
San Pedro de Pillao distritu
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Pococ Huachuacocha - San Pedro de Andahuayla - Luqmapampa (Lucmapampa) - San Sebastián de Mantacocha
Luis Fortuño
thumb|right|280px|Luis Fortuño (1960-) Luis Guillermo Fortuño Burset sutiyuq runaqa (* paqarisqa San Juan llaqtapi - ), huk 🇵🇷 mama llaqtayuq pulitiku wan taripay amachaq qarqan.
2009 watamanta 2013 watakama ñawpaq kuti Burinkinpa Kamachiq runanin qarqan.
José Napoleón Duarte
thumb|right|280px|José Napoleón Duarte (1925-1990) José Napoleón Duarte Fuentes sutiyuq runaqa (* paqarisqa San Salvador llaqtapi - ! wañusqa San Salvador), huk 🇸🇻 mama llaqtayuq pulitiku wan allwiya kamayuq qarqan.
Luis Fortuño
Taytan: Luis Fortuño Moscosl; Maman: Shirley Joyce Burset de Mari. Ñawpaq warmi: 	Luz E. "Lucé" Vela Gutiérrez. Churinkuna: (3) Maria Luisa, Luis Roberto wan Guillermo.
San Pedro de Pillao distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Aramango distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
José Napoleón Duarte
1984 watamanta 1989 watakama ñawpaq kuti Salwadurpa Umalliqnin qarqan.
Lomas de Sargentillo kiti
Lomas de Sargentillo kiti (kastilla simipi: Cantón Lomas de Sargentillo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Wayas markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Lomas de Sargentillo llaqtam.
José Napoleón Duarte
Taytan: Duarte; Maman: Fuentes. Ñawpaq warmi: María	Inés Durán. Churinkuna: (6) Inés Guadalupe, José Napoleón, José Alejandro, María Elena, María Eugenia wan Ana Lorena..
Q'aqyawiri
Q'aqyawiri, Qaqayawiri icha Axawiri (kastilla qillqaypi: Caquiaviri) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Chuqiyapu suyupi, Paqaqi pruwinsyapi, Q'aqyawiri munisipyup uma llaqtanmi.
Luis Fortuño
Yachaywasi: Colegio Marista (Guaynabo).
Alma mater: 🇺🇸 Georgetown Yachay Suntur wan Virginia Yachay Suntur.
Aramango distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
San Pedro de Pillao distritu
Simikuna
Pukyu:
Lomas de Sargentillo kiti
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
P'unu husk'a
P'unu husk'a, P'unu jusk'a, Husk'a, Jusk'a chaylla icha Q'ira (Astragalus garbancillo) nisqaqa huk yuram, Awya Yalapi, Antikunapi wiñaq.
Cáceres del Perú distritu
Cáceres del Perú distritu (kastilla simipi: Distrito de Cáceres del Perú) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Yana Wallapi, Anqash suyupi, Santa pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Jimbe (Cáceres del Perú) llaqtam.
949
949 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Lukha kantun
Lukha kantun (kastilla simipi: Cantón Lokha) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Chuqiyapu suyupi, Manqu Qhapaq pruwinsyapi, Qupaqhawana munisipyupi. Uma llaqtanqa Lukha llaqtam.
Cáceres del Perú distritu
Urqukuna
(Jimbe llaqtamanta:)
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Aramango distritu
Simikuna
Pukyu:
Rumi Krus
Rumi Krus (kastilla simipi: Rumi Cruz) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk urqum Yana Wallapi, Anqash suyupi, Waylas pruwinsyapi, Santo Toribio distritupi, Waylas distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.020 mitrum aswan hanaq.
José Napoleón Duarte
Yachaywasi: Liceo Salvadoreño.
Alma mater: 🇺🇸 Notre Dame Yachay Suntur.
Alfredo Cristiani
thumb|right|280px|Alfredo Cristiani (1947-) Alfredo Félix Cristiani Burkard  sutiyuq runaqa (* paqarisqa San Salvador llaqtapi - ), huk 🇸🇻 mama llaqtayuq pulitiku wan ruruchiq qarqan.
1989 watamanta 1994 watakama ñawpaq kuti Salwadurpa Umalliqnin qarqan.
Taytan: Félix Cristiani; Maman: Margoth Burkard. Ñawpaq warmi: Margarita Llach. Churinkuna: (3) Claudia Cristiani, Javier Cristiani wan Alejandro Cristiani.
Yachaywasi:.
Alma mater: 🇺🇸 Georgetown Yachay Suntur.
Sawaya pruwinsya
Sawaya pruwinsya, mawk'a sutin Atawallpa pruwinsya (aymara simipi: Sawaya jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Sabaya) nisqaqa Buliwyapi, Uru Uru suyupi, juk pruwinsyam. Uma llajtanqa Sawaya llajtam.
Chipaya munisipyupiqa Uru runakunam kawsachkanku.
Pulitika Rakiy
Kimsa munisipyunmi kan:
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta Aymara runakunam Chipaya runakunapas tiyanku.
Liwtu
Liwtu (mapudungun simimanta), Iskaychiru amanqay icha Inka amanqay (genus Alstroemeria) nisqaqa huk yurakunap rikch'anam, 120-chá rikch'aqniyuq, tukuynin Awya Yalapi wiñaq.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk iskaychiru amanqay rikch'aqkuna:
Sawaya pruwinsya
Simikuna
Atawallpa pruwinsyapiqa kastilla, aymara, chipaya simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Wariqulli
thumb|250px|right|Rawrachkaq wariqullip [[rapan.]] thumb|250px|Kalindaryu bila, 4 disimripi. thumb|250px|right|[[Nawidad bila.]] Wariqulli icha Bila nisqaqa mapamanta rurasqa k'aspim, chawpipi achipsa nisqa q'aytuyuq, nina rapawan k'anchanapaq. Achipsa ninachasqa kaptinqa, mapa rawranmi.
Asikuy
thumb|right|Asikuchkaq p'asñachakuna. right|thumb|Asikuchkaq qhari. Asikuy nisqaqa runap uyanpi hawanchayninmi, simip kinrayninkunata hawaman mast'ayninmi, rikuchikuymi.
Runa asikun kusikuspanmi, huk runaman q'uchu kayta rikuchinayaspanmi ichataq manchakuyta pakayta munaspanmi.
Pumpum
Pumpum nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Pasqu suyupi, huk qucham.
San José de las Lajas
thumb|right|260px| San José de las Lajas inlisya San Husiy las Lajasmanta (kastilla simipi: San José de las Lajas) 🇨🇺 mama llaqtayuq llaqtaqa, Mayabeque pruwinsyap hatun llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa
Runakuna
78 227 runakuna
Akaray
Akaray (kastilla simipi: Acaray icha Fortaleza de Acaray) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk mawk'a pukaram, Lima suyupi, Wawra pruwinsyapi, Wawra distritupi.
Tiyay: Wawra-Sayán qhichwa
Makipura
thumb|Iskay runa: makipura Makipura (kastilla simipi: comercio) nisqaqa qhatupi runapura rantinakuymi. Qhatuq (rantichiq) runaqa imatapas rantichinmi, rantiq (rantimuq) runataq rantinmi. Ñawpa pacha rantinakuq runakunaqa rantinakunata qunakuq karqan, ahinataq huk runa wakin runaman papata qurqan, wakin runataq hukinman chaypaq millmatam qurqan. Kunan pachataq rantina qullqi (kañina) nisqawanmi rantinchik.
P'isaq distritu
P'isaq distritu; (kastilla simipi: distrito de Pisac) nisqaqa Willka Qhichwapi huk distritum, Piruw mama llaqtapi, Khallka  pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa P'isaq llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Emil Jannings
right|thumb|300px| Emil Jannings (1884-1950) Theodor Friedrich Emil Janenz sutiyuq runaqa icha Emil Jannings, (23 ñiqin anta situwa killapi 1884 watapi paqarisqa Rorschach llaqtapi -  wañusqa Strobi llaqtapi) huk  mama llaqtayuq aranway pukllaq runam. Oskar Suñaytas chaskirqan.
Warmikuna: Hanna Ralph / Lucie Höflich / Gussy Holl.
951
951 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Vladimir Mayakovsky
thumb|right|250px| Vladimir Mayakovsky (1893-1930) 200px|right| Vladimir Vladimirovich Mayakovsky (rusu simi: Влади́мир Влади́мирович Маяко́вский) sutiyuq runaqa (* paqarisqa Baghdati llaqtapi -  wañusqa Moskwa llaqtapi), huk 🇷🇺 mama llaqtayuq  harawi qillqaq wan pulitiku runam qarqan.
VLC media player
rikchacha|VLCqta riqsinapaq rikch'an VLC media player (VLC) sutiwan riqsisqa (ñawpaq sutin VideoLAN Rantikuq karqa) huk mana rantina, kicha pukyu-qillqayuq, apaykachana, chimpa-patapata willay mast'ariqkunata phukllaq llamp'ukaq chaymanta qatipana willay qaraq VideoLAN llamk'aywan ruwasqa. VLC nisqaqa hampara llamk'ana sistimakunapaq, kuyuchina patapatakunapaqpis kan, ahinataq Android, iOS chaymanta iPadOS. VLC dihital rakina patapatakunapipis tarikun ahinataq Applepa App Store, Google Play, Microsoft Store.
Vladimir Mayakovsky
Taytanː Vladimir Mayakovsky; Mamanː Alexandra Alexeyevna Pavlenko. Warmiː Lilia Brik. Churinkunaː.
Kankawa urqu
Kankawa (kastilla qillqaypi: Cancahua) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi huk urqum, Yana Wallapi, Anqash suyupi, Santa pruwinsyapi, Cáceres del Perú distritupi, Waylas pruwinsyapipas, Santo Toribio distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.102 mitrum aswan hanaq.
Vladimir Mayakovsky
Alma materː Antipa Yachay Sunturnin.
Qillqasqankuna
thumb|250px|Cartel del estreno de La chinche por [[Kukriniksi|Kukryniksy y Aleksandr Ródchenko. Teatro GOSTIM de Vsévolod Meyerhold, 1929]]
Granada
right|thumb|280px| Granada, Ispaña Granada llaqtaqa Ispañapi huk hatun llaqtam.
Wiñay kawsay
Qhipaq kaq arabya mama llaqtap uma llaqtansi karqan, 1492 watapis ispañulkunap rikunkista (reconquista) nisqapi atipasqan.
Chiwlipakuy
Chiwlipakuy, Nawidad pisqu icha Waqay pisqu, kichwapi Wakay pishku (Turdus ignobilis) nisqaqa huk takiq pisqum, yukrismi, Urin Awya Yalapi (Brasil, Buliwya, Ikwadur, Kulumbya, Piruw, Surinam, Wayana, Winisuyla mama llaqtakunapi) kawsaq.
Chaqna
Makipurapi chaqnaqa ima chaqnaspa apaykasqapas, qhatunapaqmi.
Hawa t'inkikuna
การรถไฟแห่งประเทศไทย
Llullapisqu
Llullapisqu, kichwapi Llullapishku (Turdus lawrencii) nisqaqa huk takiq pisqum, yukrismi, Urin Awya Yalapi (Brasil, Buliwya, Ikwadur, Kulumbya, Piruw, Surinam, Wayana, Winisuyla mama llaqtakunapi) kawsaq.
Chimputi listritu
Chimputi listritu (kastilla simipi: Distrito de Chimbote) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk listritum, Anqash suyupi, Santa pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Chimputi llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa
Simikuna
Listritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
Piruwpa unanchan
Piruw Republikap unanchan (kastilla simipi: Bandera Nacional del Perú) nisqa huq Piruwpa sananchan. thumb|right|250px|Piruwpa [[unanchan]]
Chimputi listritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Hawa t'inkikuna
vi
Mayllakuy
Mayllakuy nisqaqa runap yakuwan mayllanawan llump'achakuyninmi.
Mayllakunanpaqqa runa armakunmi - mayu, quchapi, wasipi armapi - ichataq mayllakunmi ch'illamip patanpi, p'uruñawan icha mayu patapi.
Mayllanakunaqa kaymi:
952
952 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Uturunku (nina urqu)
Uturunku nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk nina urqum, P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi, San Pawlu Lipis munisipyupi, Hatun Qitina kantunpi, Hatun Qitina llaqta ñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta 6.008 mitrum aswan hanaq.
Santa Ana de Tusi distritu
Santa Ana de Tusi distritu (kastilla simipi: Distrito de Santa Ana de Tusi) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Daniel Alcides Carrión pruwinsyapi, Pasqu suyupi. Uma llaqtanqa Santa Ana de Tusi llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Yunkuyu
Yunkuyu nisqaqa (kastilla simipi: Yunguyo) Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Punu suyupi, Wiñaymarka qucha patanpi, Qupaqhawana yaqa wat'api, Yunkuyu pruwinsyap uma llaqtanmi.
Allpa yaku kawsaq
Allyawiq (kichwapi Allyawik) icha Allpa icha hallp'a yaku kawsaq nisqakunaqa (classis Amphibia) chiwiklla, huq'u qarayuq uywakunam, surq'anniyuq, wayra samaq, yakupi icha allpa patapi kawsaq. Lullunkunaqa, huq'ullu nisqa, yakupi kawsaspa challwa hina yawsamaq nisqawan saman.
Allpa yaku kawsaqkunaqa ancha llamp'u, ñut'u runtukunatam yakuman wachan. Chay runtumantaqa huq'ullu t'uqyan.
Matanzas
thumb|right|260px|Matanzas, Kuwa Matanzas (kastilla simipi: San Carlos y San Severino de Matanzas ) 🇨🇺 mama llaqtayuq llaqtaqa, Matanzas pruwinsyap hatun llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Burt Lancaster
Taytaː James Henry Lancaster; Mamaː Elizabeth Roberts Warmi: June Ernst (1935-1946) / Norma Anderson (1946-1969) / Susan Martin (1990-1994) Churinkuna: James Stephen (1946) (adoptado), William (1947), Susan Elizabeth (1949), Joanna Marie (1951) wan Sighle Ann (1954).
Matanzas
Runakuna
145 246 runakuna
Titiqaqa qucha
thumb|right|280px|[[Qullawpi yaku ñankuna]] Titiqaqa qucha nisqaqa Andes urqukunapi hatun qucham, Piruw Buliwyapas mama llaqtakunapi. Titiqaqa quchaqa 8.288 km² hatunmi. Quchap hawanqa mama quchamanta 3.810 mitrum aswan hanaq.
Titiqaqa quchamantaqa Huchusuma mayu (Risawariru nisqapas) Puwpu quchaman purinmi.
Allpa saywachi
thumb|left|160px|Titiqaqa qucha
Titiqaqa quchapi achka wat'akunam kan, chay hinataq:
Kapachika Qutuswan, Chukuwitu yaqa wat'a, Wat'a yaqa wat'a, Wat'asani yaqa wat'a nisqaqa yaqa wat'akunataqmi, Piruw mama llaqtapi. Yampupata, Qupaqhawana yaqa wat'a, Taraqu yaqa wat'a nisqakunaqa Buliwya mama llaqtapi yaqa wat'akunataqmi.
Yurakuna
thumb|left|160px|[[Abora III, huk hatun tutura wamp'u Titiqaqa quchamanta]] thumb|left|160px|[[Kantuta, Intika]]
Uywakuna
Pisqukuna:
Challwakuna:
Runakuna
thumb|left|160px|[[Intika wat'api wawakuna.]] Titiqaqa qucha patapiqa Qhichwa runakunapas Aymara runakunapas kawsanku, Uru wat'akunapiqa Uru runakuna kawsanku.
Antamarka kantun
Antamarka kantun (kastilla simipi: Cantón Santiago de Andamarca) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Uru Uru suyupi, Urin Qaranqa pruwinsyapi, Antamarka munisipyupi. Uma llaqtanqa Antamarka llaqtam (302 runa, 2001 watapi).
Chakiqpampa
Chakiqpampa nisqaqa huk piruwanu qhichwa ayllu llaqtacham, Winchu distritupi, Wamanqa pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi, Piruw mama llaqtapi.
Piruwpi Sasachakuy pacha nisqapi kay ayllu llaqtap runankunaqa anchatam llakikurqan. Chaypi achka runakunaqa iwanhiliku kristiyanum. Chayrayku Akchiq Ñanpa maqaqninkunaqa chaypacha achka runakunatam sipirqan.
Shegue
Shegue (Shegue) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Pasqu suyupi, huk qucham.
Armando Calderón
1994 watamanta 1999 watakama ñawpaq kuti Salwadurpa Umalliqnin qarqan.
Taytan: Calderón; Maman: Sol. Ñawpaq warmi: Elizabeth Aguirre. Churinkuna:.
Yachaywasi: l Colegio Externado San José,.
Alma mater: Salwadur Yachay Suntur.
K'ayra
K'ayra, K'aylankuli, Lachak icha Wartaq (ordo Anura) nisqakunaqa huk allpa yaku kawsaq uywakunam. Palamakunatam huk kurukunatam mikhunku. Yakupi kawsaq llullunkunataqa huq'ullu ninchikmi.
Kusuwu
Kusuwu icha Kosovo icha Kosova (albanya simipi: Kosovë, sirbya simipi: Косово, Kosovo) nisqaqa Iwrupapi huk suyum, Huñusqa Nasyunkunap Iwrupa Huñuppas amachasqa suyunmi. Uma llaqtanqa Prishtina llaqtam.
17 ñiqin hatun puquy killapi 2008 p'unchawpi Sirbya mama llaqtamanta kachariynintam rimarirqan. Huk mama llaqtakunam kachariyninta riqsichirqan, wakin mama llaqtakunataq manaraqmi riqsichichinchu.
Kusuwuqa 10.887 km²-yuqmi, 2.200.000 runayuqmi 2005 watapi.
T'arta
thumb|200px|Marseille t'arta. thumb|200px|T'arta. T'arta icha Hawun nisqaqa wira p'uchquchasqa alkali q'illaykunam -natriyupas kalyupas. T'artawanqa mayllakunchikmi.
T'artataqa wiraman alkali llipt'atam yapaspa ruranku.
Quchas distritu (Kunsipsyun)
Quchas distritu (kastilla simipi: Distrito de Cochas) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Kunsipsyun pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Quchas llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
954
954 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Quchas distritu (Kunsipsyun)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Ñaña
Ñaña nisqaqa huk warmip mamanpa huk warmi wawan, taytanpa huk warmi churin.
Bandurria llaqta
Bandurria nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Lima suyupi, Wawra pruwinsyapi, Wachu distritupi, huk mawk'a llaqtam. thumb|left|160px|Bandurria
Gabriele D'Annunzio
Alma mater: La Sapienza Yachay Sunturnin.
Janet Gaynor
Laura Augusta Gainor sutiyuq warmiqa icha Janet Gaynor( paqarisqa Philadelphia llaqtapi Pennsylvania suyupi - wañusqa Palm Springs llaqtapi, California suyupi) huk kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.Oskar Suñay.
953
953 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Yawpi
thumb|right|200px|Yawpi Yawpi (kastilla simipi: Yaupi) nisqaqa huk Shuwar llaqtacham, Ikwadurpi, Morona Santiago markapi, Logroño kitipi, Yawpi kitillip uma llaqtanmi.
Qaranqa pruwinsya
Qaranqa pruwinsya icha Karanka pruwinsya (aymara simipi: Qaranqa jisk'a suyu icha Qaranqa jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Carangas) nisqaqa Buliwyapi, Uru Uru suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Qhurqhi (Corque) llaqtam.
Pulitika Rakiy
Iskay munisipyunmi kan.
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Qaranqa pruwinsyapiqa kastilla, aymara, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Qallapa
Qallapa (kastilla simipi: Callapa) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Chuqiyapu suyupi, Pakaqi pruwinsyapi, Qallapa munisipyup uma llaqtanmi.
Aykili
Aykili nisqaqa (kastilla simipi: Aiquile) Wuliwiya suyupi, Quchapampa suyupi, huk llaqtam, kay llaqtapi tukuy runakuna Qhishwa simita rimanqu. Narciso Campero puruwinsiyap uma llaqtanmi.
Kay llaqtap sutinqa Aymara simim, "ukhupi".
Musiku
thumb|left|170px|[[Aykili llaqtamanta charanku]]
Churi
Churi nisqaqa huk qharip warminpa wawanmi. Warmi churikunataqa ususi ninchikmi.
Ikwadurpi kichwa rimaypitaq churi nisqaqa qharip icha warmip qhari wawan nisqatam niyta munan.
Liwtu yura rikch'aq ayllu
Liwtu yura rikch'aq ayllu (familia Alstroemeriaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, pichqa rikch'anayuq, 230-chá rikch'aqniyuq.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk liwtu hina yurakuna:
955
955 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Mulanpi Mamallaqtap Pachakutinapaq Huñunakuynin
250px|rikchacha|paña|APRA-p unanchan. Mulanpi Mamallaqtap Pachakutinapaq Huñunakuynin, APRA (Alianza Popular Revolucionaria Americana) nisqaqa huk piruwanu partidum, Víctor Raúl Haya de la Torrep kamarisqan 7 ñiqin aymuray killapi 1924 p'unchawpi.
Ñawpaq kasqa Alan García sutiyuq Piruwpa umalliqninqa chay purtidupi wankurisqam.
Allqaqucha
Allqaqucha nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Pasqu suyupi, huk qucham.
Quyshqu distritu
Quyshqu distritu (kastilla simipi: Distrito de Coishco) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Anqash suyupi, Santa pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Quyshqu llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Cienfuegos
thumb|right|260px|Cienfuegos, Kuwa Cienfuegos (kastilla simipi: Cienfuegos), huk 🇨🇺 mama llaqtayuq llaqtaqa, Cienfuegos pruwinsyap hatun llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Runakuna
164 924 runakuna
Bearn
Bearn ñaupa suyu Pirenekuna urqukunapi karqa. Kunan Ransiyapi, riqyun Aquitainepi. Ñaupa uma llaqtankuna Morlans, chaymanta Ortès karqa, kunan Pau (Pyrénées Atlantiques uma llaqtan).
Simin bearnés (occitan simi) kan.
K'apa challwa
K'apa challwa nisqakunaqa (classis Chondrichthyes) k'apallayuq, manaraq chiqap tulluyuq challwakunam.
Husk'a
Husk'a, Jusk'a icha Q'ira (genus Astragalus) nisqakunaqa huk yurakunam, chaqallu yura rikch'aq aylluman kapuq. Iskay waranqa rikch'aqninmi.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk husk'a rikch'aqkuna:
Apaxco
thumbnail|250px|left|Apaxco
Wank'ap'iti
Wank'ap'iti (kastilla qillqaypi Huancapeti, Huancapete) nisqaqa Antikunapi, Piruw mamallaqtapi, huk urqum, Yana Wallapi, Anqash suyupi, Ayha pruwinsyapi, Ayha distritupi, Rikuway pruwinsyapipas, Tikapampa distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 4.976 mitrum aswan hanaq.
Apaxco
Apaxco nisqaqa (nawa simi: apatztli "yaku lluchk'ay", -co "patapi", "yaku lluchk'ay patapi") Mishiku mama munisipyupi Mishiku suyupi huk llaqtam.
Chun Doo-hwan
Chun Doo-hwan, Il-hae (일해, 日海)., Korianu simipi: 전두환, hanja simipi: 全斗煥, Jeon Duhwan, Chǒn Tuhwan sutiyuq runaqa, (* 18 ñiqin ayamarq'a killapi 1931 paqarisqa Hapcheon llaqtapi - 2021), Uralan Hansuyupa mama llaqta Awqaq pusaq wan pulitiku qarqan.
Tayta: ; Mamma
Ñawpaq warmi: Rhee Soon-ja Churinkuna:
Morlans
Morlans (occitan simipi) - Morlaas, Ransis simipi - Bearnpi ñawpa uma llaqta karqa. Kunan Morlans hatun llaqta Aquitainepi (Ransiya).
Hanaq hasp'iq
rikchacha|Torre Girasolkuna hanaq hasp'iq La pas, Wuliwiya suyupi Hanaq hasp'iq, hanaq thupaq icha hanaq t'uksiq (inlish simimanta skyscrapper, kastilla simipi: rascacielo) kayqa huk achka patayuq sapa kuti tiyakuq hatun wasim. Kunan pacha pukyukunaqa hanaqpacha hasp'iqkunatam 100 m utaq 150 m sayaypi, ichaqa mana lliwpaq chaskisqa ninan kanchu. Hanaq hasp'iqkunaqa ancha hatun pata wirachisqa wasikunam. Ñawpaq pachamanta pacha, kay simiqa ñawpaqta 10manta, 20kama wasi pata pampayuq wasikunamanta rimarqan, kay laya wasikuna 1880 watakunapi ruwayta qallariptin. Hanaq hasp'iqkunapiqa llamk'ana wasikuna, hutilkuna, tiyana wasikuna, qhatu wasikuna ima kanman.
Ch'uchu
Ch'uchu nisqakunaqa (genus Sapindus) huk sach'achakunam, thansakunam. Rurunkunapi mayllana imayaymi, chayrayku mayllakunapaqmi llamk'achinchik.
Piruwpa wallqanqan
Piruw Republikap wallqanqan (kastilla simipi: Escudo Nacional del Perú) nisqa huq Piruwpa sananchan. thumb|right|210px|Piruwpa [[wallqanqa sanancha|wallqanqan]]
Wallqanqa
Rikchakuna:
956
956 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Valencia
Valencia llaqtaqa Ispañapi huk hatun llaqtam, Valencia suyup uma llaqtanmi.
Cristo de la Concordia
Cristo de la Concordia icha Kunkurdiya Kristu (Qhishwa simpi: Hawka kawsay Kristu) kayqa huk Hisukristuq rikch'aynin, San Pidru urqup hawanpi,Quchapampa llaqta, Wuliwiya suyupi inti lluqsimuy law icha antipi. Chaymanqa tili awtu-yawirka nisqawanmi chayayta atikun, utaq 2.000 gradakunata siqaspa. Chay wank'aqa 34.20 m sayayniyuq, 6.24 m pidistalpi, tukuyninpi 40.44 m.
Ruway
lluqi|rikchacha| Quchapampa llaqta, Bolivia suyupi, chay wank'amanta willaq plaka.
Piki Mach'ay
Piki Mach'ay nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk mawk'a llaqtam, Ayakuchu suyupi, Wamanqa pruwinsyapi, Pakayqasa distritupi.
Copallin distritu
Copallin distritu (kastilla simipi: Distrito de Copallin) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Amarumayu suyupi, Bagua pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Copallin llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Sit'ikira
Sit'ikira, T'isikira, Ququri, Quyuyu, Q'isqis icha Q'isqintu (subordo Auchenorrhyncha) nisqaqa yurakunap hillinta ch'unqaq palamakunam.
Hatunyaspa likrayuqmi tukukun. Urqu sit'ikiraqa waqaykunmi china hamunanpaq chaywan mirananpaq.
Kiru pichana
Kiru pichana nisqawanqa kirunchikkunatam pichanchik, ama kiru ismunanpaq.
Gonzalo Espino Relucé
Gonzalo Espino Relucé sutiyuq runaqa (1956 watapi paqarisqa Tulapi llaqtachapi, Chikama wayq'upi, Hatun Wasi distritupi, Qispikay suyupi) piruwanu kastilla simipi qillqaqmi, qhichwa simi kapchiymanta hamut'aq sumaq qillqay yachaq runapas.
Gonzaloqa simi kapchiytam yachaqarqan Lima llaqtapi Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturninpi, qhichwa simitapas chaypi yachaqaspa. "Qhichwa ayllullaqta harawi - qhichwa simipi qillqakunapas rimasqalla rurakipaypas" (Etnopoética quechua : textos y tradición oral quechua) nisqa qillqanwan chaypi dukturyarqan. Kunantaq chay San Markus Hatun Yachay Sunturpiqa piruwanu sumaq qillqaymanta yachaqmi kachkan. p'unchawmanta simi kapchiywan runa yachay rakip pusaqninmi kachkan.
Warunqucha
Warunqucha nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Pasqu suyupi, huk qucham.
Santa Clara (Villa Clara)
thumb|right|260px|Santa Clara, Kuwa Santa Clara (kastilla simipi: Santa Clara), huk 🇨🇺 mama llaqtayuq llaqtaqa, Villa Clara pruwinsyap hatun llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Georges Sorel
thumb|right|260px| Georges Sorel (1847-1922) Georges Eugène Sorel (* paqarisqa Cherbourg llaqtapi -  wañusqa Boulogne-Billancourt llaqtapi), huk 🇫🇷 mama llaqtayuq yachay wayllukuq wan qillqaqmi qarqan, ransiya simipi qillqaqsi qarqan.
Taytan: Sorel, Maman: Schweitzer.
Alma mater: École Polytechnique.
Hueypoxtla (munisipyu)
thumbnail|250px|left|Hueypoxtla
Hueypoxtla icha Hueyipochtlan nisqaqa (nawa simipi; ñañu simipi: Batha, kastilla simipi: Hueypoxtla) (nawa simipi: hueyipochtli "hatun qhatuq", -tlan "-sapa, achka kaq", "hatunqhatuqsapa") Mishiku mama munisipyupi huk llaqtam.
Wankapiti q'asa
Wankapiti q'asa (kastilla qillqaypi: Abra de Huancapeti) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk q'asam Yana Wallapi, Anqash suyupi, Ayha pruwinsyapi, Ayha distritupi, Rikuway pruwinsyapipas. Pikchunqa mama quchamanta 4.680 mitrum aswan hanaq.
Yaya suti
Ayllupi: Iñiypi:
Kaypipas qhaway:
Sinru qillqa: Urqu (Antartika)
Lista: Urqu (Antartika);
Tullu challwa
thumb|right|280px|Gadus morhua Tullu challwa nisqakunaqa (classis Osteichthyes) tulluyuqña challwakunam, aswan challwa rikch'aqkunam.
Quri liwtu
Quri liwtu, Quri amanqay icha Amanqay chaylla (Alstroemeria aurea syn. Alstroemeria aurantiaca) nisqaqa huk yuram, Antikunapi wiñaq.
957
957 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Apaykachay
thumb|[[Antawa apaykachay: Interstate 80 hatun ñan, Berkeley (California), Hukllachasqa Amirika Suyukuna.]] Apaykachay icha Astaykachay nisqaqa runakunap huk puystukunamanta huk puystukunaman puriyninmi, kuyuyninmi, kikinta icha ima qhatunakunatapas apaspa, kikillanpa chakinwan rispa icha apaykachanawan, ñankunapi. Apaykachasqakunata qhawaspaqa, iskaynintin apaykachaykunatam riqsinchik: runa apaykachaypas chaqna apaykachaypas.
Tawantinsuyu pachapi chakillanwan riqllas karqan, qhatunakunatataq llamap wasanpi chaqnaspa icha kikinpa wasanpi q'ipispa apaykacharqan. Iwrupapitaq Asyapipas Aphrikapipas ñawpa pachañas kawallupi rirqan, kawallukuna qallapurinakunatas aysarqan.
Kunan pacha lliwmanta aswan apaykachaytaqa rawray kuyuchinayuq apaykachanakunawanmi - antawakunawan - ruranku. Chaywan ancha achka runakunata, qhatunakunatapas apaykachayta aypanku, ichataq chaywan wayra pachata q'upa wapsikunawan miyuchaspa muyuriq pachata anchata waqllinku. Hatun llaqtakunapi llimanta aswan puriykunaqa manam karuchu. Chakillawan icha iskaymuyuwan rispa muyuriq pachata mana waqllinkumanchu, chaywanpas achka runakuna, antawan kaptin, antawan rin, sallqa pachapaq mana allin kaptinpas.
Aycha wayt'ana
Aycha wayt'ana (Sarcopterygii) nisqakunaqa aychasapa wayt'anayuq tullu challwakunam.
Eduardo Avaroa kantun
Eduardo Avaroa kantun (kastilla simipi: Cantón Eduardo Avaroa) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Uru Uru suyupi, Urin Qaranqa pruwinsyapi, Antamarka munisipyupi. Uma llaqtanqa Eduardo Avaroa llaqtam (407 runa, 2001 watapi). Kay llaqtaqa Eduardo Abaroa Hidalgomantam (icha Eduardo Avaroa Hidalgo) sutichasqa.
Kaypipas qhaway
thumb|left|140px|Eduardo Abaroa Hidalgo
John Dalton
rikchacha|paña|200px| John Dalton (1766-1844) John Dalton sutiyuq runaqa (* 6 ñiqin tarpuy killapi 1766 watapi paqarisqa Eaglesfield llaqtapi - 27 ñiqin anta situwa killapi 1844 watapi wañusqa Manchester); Hukllachasqa Qhapaq Suyuyuq mama llaqtap huk Yupay yachaq wan Chaqllisinchipi mantapas yachaqsi karqan.
Tayta:, Mama:
Juan Vicente Torrealba
Taytan: Santana Torrealba Silva; Maman: María Esperanza Pérez. Warmi:. Churinkuna:.
San Salvador distritu
San Salvador distritu (kastilla simipi: distrito  de San Salvador ) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Khallka  pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa San Salvador llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Anta
thumb|280px|alt=|| Anta |left
Anta, Cu (latin simipi: Cuprum) nisqaqa huk q'illaymi, allpapiqa llump'aymi icha t'inkisqa chuqin.
Lliwmanta aswan allin pinchikilla pusaqmi, chayraykuqa antawan pinchikilla yawirkakunam ruranchik. Antamantaqa champitam (chayantawan), huk q'illay chaqrusqakunata ruranchik. Achalapas ruranapaq llamk'achinchik.
T'aqsay
thumb|P'achata [[mayupim t'aqsachkanku, Abidjan, Marphil Chala.]] thumb|Ñawpa pacha [[Alimanyapi t'aqsay, Irreler Bauerntradition, de:Roscheider Hof.]] T'aqsay, Taqshay icha Taqllay nisqaqa p'achata yakuwan t'aqsanawan llump'achaymi.
958
958 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Aspero
Aspero nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Supi qhichwapi, huk mawk'a llaqtam, Lima suyupi, Barranca pruwinsyapi, Supi Wamp'urani distritupi.
Olivia Reginaldo
Olivia Reginaldo (Uliwya Rihinaldu) sutiyuq warmiqa (1983 watapi paqarisqa Wankawillka llaqtapi, Wankawillka suyupi) piruwanu qhichwa simipi qillqaqmi, sumaq qillqay yachaq warmipas.
Oliviaqa simi kapchiytam yachaqarqan Lima llaqtapi Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturninpi. Chaymantataq Ransiyapi Strasbourg llaqtapi mayistriya nisqata istudyarqan ñawra rimaywan kawsaypura nisqapi, 2019-manta 2022-kama watakunapi. Atuqpa Chupan nisqa riwistapi achkatam qillqan qhichwa simillapi. Harawikunatapas qillqanmi.
Maqchiy
Maqchiy nisqaqa imatapas yakuwan maqchinawanpas llump'achaymi niyta munan, ahinataq:
Chunkawata
Chunkawata nisqaqa chunkantin watakunam.
Kristup paqarisqanmanta chunkawatakunaqa kay hinatam yupanchik: Ñawpaq ñiqin chunkawataqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1 watapi qallarisqam, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 10 watapitaq puchukasqam. Kay hinatam qati-qatilla kunankama.
Yayay
thumb|240px|Yaya [[marq'anpi churinwan.]] Yayay, icha Yaya, tayta (latinmanta) nisqaqa churiyuq qharim. Huk runap yayanqa chay runap mamanta yumaq qharim, mamanpa qusan, icha kawsanakuqnin kaq (icha huk uywap mamanta yumaq urqunmi).