cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wayrakachay
Ñawpaq pachapi kallpaykunamanta qillqasqakunaqa sut’inmi rikukun ñawpa Qrisiya suyumanta mankakunapi, chaypin rikukurqan phawaq runakuna wamaq icha ñawpaqinpaq atipanakusqankuta. Humiruq Iliada nisqa qillqanpin ñan kallpaymanta willashan.
Soriano suyu
thumb|300px|Soriano suyu saywitu (Uruwayi)
Soriano suyu (kastilla simipi: Departamento de Soriano), nisqaqa huk suyum Uruwayi mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Mercedes mi.
9 008 km²
Humboldt pinwinu mama llaqta risirwa
right|thumb|290px|[[Churus wat'api, Humboldt pinwinu mama llaqta risirwa, Chili.]] Humboldt pinwinu mama llaqta risirwa (kastilla simipi: Reserva Nacional Pingüino de Humboldt) mama llaqta risirwaqa, suyuqa amachasqam, kachkan, Chili mama llaqtapi, Kukimpu suyupi.
Óliver Laxe
Óliver Laxe sutiyuq runaqa ( paqarisqa Paris llaqtapi) huk 🇪🇸-🇫🇷 mama llaqtayuq aranway pukllaq wan pilikula dirikturmi karqan.
Soriano suyu
Runakuna
84 563 runakuna
Munisipyukuna
2 munisipyukuna:
Mikhail Fradkov
thumb|right|250px|Mikhail Fradkov (2016) Mikhail Yefimovich Fradkov (rusu simi: Михаи́л Ефи́мович Фрадко́в) sutiyuq runaqa (* paqarisqa Samara llaqtapi - ) huk 🇷🇺 mama llaqtayuq pulitiku runam.
Warmi: Elena Ludenko-Fradkova. Churinkuna: Peter wan Pavel.
Kawpay rak'isqa
Kawpay rak'isqa, p'aki, t'aqasqa icha phatma nisqaqa (kastilla simimanta: partido) pulitiku tantanakuymi, kuskan yuyay yachayniyuq, mama llaqtapi kawpayta aknachayta munaq. Wankurisqan runakunaqa munayllam yaykamun.
Mikhail Fradkov
2004 watamanta 2007 watakamapacha Rusiyap Uma kamayuqnmi.
Kawpay rak'isqa
Rakisakunaqa manam mamallaqtapchu tantanakuynin, ichataq achka, lliwmanta aswan mamallaqtakunapiqa partidupi wankurisqa kawpaq runakunam mamallaqtap kawpayninta pusan, kamachiyninpi rimana huñunakuypipas. Rimana huñunakuy akllanakuykunapim partidukunaqa atipanakun.
Huk mamallaqtakunaqa ch'ulla partidu llikayuqmi, ahinataq kunan Chunwapi, ñawpa pacha Suwit Huñupipas kumunista partiduyuq.
Jordi Pujol
thumb|right|260px| Jordi Pujol (1930- ) right|200px| Jordi Pujol Jordi Pujol i Soley, sutiyuq runaqa (* paqarisqa Barcelona llaqtapi - ), huk 🇪🇸 mama llaqtayuq hampikamayuq, ruruchiq wan pulitiku qarqan.
1980 watamanta 2003 watakama ñawpaq kuti Katalunya Generalitat Umalliqnin qarqan.
Tayta: Florenci Pujol Brugat; Mamaː María Soley Mas Ñawpaq warmi: Marta Ferrusola i Lladós (1956 watamanta) Churinkuna: 7 (Jordi (1958), Marta (1959), Josep (1963), Pere (1965), Oriol (1966), Mireia (1969), Oleguer (1972)).
Yachaywasi:
Alma mater: Barcelona Yachay Suntur.
Murqulla distritu
Murqulla distritu (kastilla simipi:  Distrito de Morcolla) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distrium, Ayakuchu suyupi, Sucre pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Murqulla llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Anastasio Somoza
Anastasio Somoza García  sutiyuq runaqa (* paqarisqa San Markus llaqtapi -  wañusqa Ankun llaqtapi ) huk Nikarawa mama llaqtap Awqaq pusaq, pulitiku runam, Nikarawap umalliqninmi kachkan.
1937 watamanta 1947 watakama wan 1950 watamanta 1956 watakamañam umalliq karqan.
Tayta: Anastasio Somoza Reyes; Mama: Julia García.
Ñawpa warmi: Salvadora Debayle Churinkuna: Lilian, Luis Anastasio wan Anastasio Somoza Debayle.
Plawtich
Plawtich simi (Plautdietsch) nisqaqa ura sahun simimanta yurisqa germanu simim, kunan pacha Parawayipi, Buliwyapi, Arhintinapi, huk mamallaqtakunapas tukuy Tiksimuyuntinpi rimasqa, kimsa pachak waranqachá rimaqniyuq.
18 kaq pachakwatapi ura sahun rimaq menonita mitmaqkunaqa chincha Alimanyamanta, Kunti Prusyamanta ayqispa rimayninta karu llaqtakunaman apakurqan. Chaymanta Plawtich tukurqan, Inlisyankunapitaq hanaq aliman simitam llamk'achinku.
Karl Carstens
thumb|right|250px| Karl Carstens (1914-1992) 200px|right| Karl Carstens Karl Carstens sutiyuq runaqa (* paqarisqa Bremen llaqtapi -   wañusqa Meckenheim llaqtapi), huk 🇩🇪 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitku qarqan.
Puwaqhanka
Puwaqhanka (Pusaqhanka, kastilla simipi: Nevado Puagjanca) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk rit'i urqum, Jitpa wallapi, Hunin suyupi, Yawli pruwinsyapi, Qarwaqayan distritupi, Lima suyupipas, Waral pruwinsyapi. Pikchunqa mama quchamanta 5.350 mitrum aswan hanaq.
Karl Carstens
Taytan: ; Maman:. Ñawpaq warmi: Marianne von Kretschmann Churinkuna:
Yachaywasi: School ( Alimanya)
Zine El Abidine Ben Ali
Zine El Abidine Ben Ali (arabya simiː زين العابدين بن علي; ) sutiyuq runaqa ( paqarisqa Susa llaqtapi - wañusqa Yeda llaqtapi), huk 🇹🇳 mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku runam qarqan, mama llaqtayuq umalliqninpas.
1987 watamanta 2011 ñawpaq kuti Tunisyapa Umalliqnin qarqan.
Taytan: ;  Maman:. Ñawpaq warmiː Leila Ben Ali. Churinkuna:
Yachaywasi:
Peter Rufai
Peter Rufai sutiiyuq runaqa ( paqarisqa Lagos llaqtapi - ) huk 🇳🇬 mama llaqtap piluta hayt'aqmi qarqan.
Churinkuna:
Man Bok Park
Man Bok Park sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Sokcho llaqtapi -  wañusqa Limaq llaqtapi ) huk 🇰🇷 mama llaqtayuq makiyasiqmi.
Siul llaqtapi Apuwasinyuq pukllaykuna 1988 watapi piruwanu makiyasiq warmikunawan pukllaykamachiq.
Emmanuel Amuneke
Emmanuel Amuneke sutiiyuq runaqa ( paqarisqa Eze Obodo llaqtapi - ) huk 🇳🇬 mama llaqtap piluta hayt'aqmi qarqan.
Churinkuna:
Antiwa Parputha ima
thumb|right|280px|Saint John's port
Antiwa Parputha ima (inlish simipi: Antigua and Barbuda) llaqtaqa Chawpi Awya Yalap wat'ankunapi huk mama llaqtam.
Uqantha
Uqantha nisqaqa Aphrikapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Kampala llaqtam.
Ahmed Sékou Touré
Ahmed Sékou Touré (Ahmed Seku Turay) sutiyuq runaqa (* paqarisqa Faranah llaqtapi -  wañusqa Cleveland llaqtapi). Khiniya pulitiku wan Umalliq.
1958 watamanta 1984 watakama Khiniyapa Umalliqnin karqan.
1 kñ
1 Kristup ñawpan wataqa (1 kñ) Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Ahmed Sékou Touré
Yachaywasi:.
Phnom Penh
Phnom Penh (ក្រុងភ្នំពេញ), Wat Phnom Daun Penh, (Kastilla simipi: Phnom Penh) llaqtaqa Kambuya mama llaqtap uma llaqtanmi.
Mamaquchap patan
rikchacha|275x275px| Inti lluqsimuy [[Jersey Quchapa patanpi|Jersey Shore quchapatanpi Spring Lake, Musuq Jersey, US]] rikchacha| Musuq Silanda [[Costa Oeste, Musuq Silanda suyupi|mama llaqtap Costa Occidental suyunpa qaqa quchapatan]] rikchacha| [[Kalallitsuyu|Kalallitsuyu mama llaqtap uralan inti lluqsimuy layupi]] Quchapata, Chala, Yunka icha mamaquchap patan nisqapas, hallp'a mama quchawan tupasqan suyum, icha hallp'awan, quchapatanwan lindirunta ruwaq chiru. Pachamamaqa 620000 km de costa nisqa. Quchapatakunaqa pachan llika natural nisqapi ancha chaniyuq zonas nisqakunam, achka kutipiqa achka biodiversidad nisqakunam tiyan. Hallp'apiqa, ancha chaniyuq ecosistemakunatam waqaychanku, ahinataq misk'i yaku icha estuario nisqa humedal, chaykunaqa ancha allinmi pisqukunap tiyananpaq, huk allpapi kawsaq uywakunapaqpas. Wallchahamanta hark'asqa suyukunapiqa kachi pampakunatam, manglares nisqakunata icha mama qucha qurakunatam waqaychanku, llapanmi aleta challwakunapaq, mariscokunapaq, huk yakupi kawsaq rikch'aqkunapaqpas vivero nisqa tiyananta qunman. Rumi quchapatankunaqa aswanta tarikunmi rikusqa quchapatankunapi, chaymi achka mana imayuq uywakunapaq (ahinataq, mejillones, quyllurkuna, barnacles) imaymana laya qurakuna ima tiyanankupaq. Ch'uya, mana mikhuyniyuq yakuyuq tropical costakunapiqa, sapa kutim tarikun coral arrecifes nisqakuna 1–50 meters (3.3–164.0 feet) ukhukama.
Pukyukuna
<references group="" responsive="0">
Allqay
Allqay (kastilla qillqaypi Alcay icha Alcoy) nisqaqa Antikunapi, Piruw mama llaqtapi, huk rit'i urqum, Jitpa wallapi, Hunin suyupi, Yawli pruwinsyapi, Qarwaqayan distritupi, Lima suyupipas, Waral pruwinsyapi, Atavillos Alto distritupi,. Pikchunqa mama quchamanta 5.359 mitrum aswan hanaq.
Cartagena (Ispaña)
thumb|right|280px|Santa María la Vieja Kathidral right|290px|Palacio Pedreño (Cartagena) 280px|thumb|rigth|Isaac Peral Submarino Cartagena llaqtaqa Ispañapi huk hatun llaqtam.
Munisipyukuna
La Unión, Fuente Álamo de Murcia, Los Alcázares, San Javier, Torre Pacheco wan San Pedro del Pinatar.
Santiago Tuna distritu
Santiago Tuna distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Santiago de Tuna) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Lima suyupi, Waruchiri pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Santiago Tuna llaqtam.
Lansana Conté
Lansana Conté sutiyuq runaqa (* paqarisqa Dubréka llaqtapi -  wañusqa Conakry llaqtapi). Khiniya mama llaqtap Awqaq pusaq, pulitiku wan Umalliq.
Tantapi kitilli
Tantapi kitilli icha Manuel Cornejo Astorga kitilli (kastilla simipi: Parroquia Tandapi / Manuel Cornejo Astorga) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk chakrapura kitillim, Pichincha markapi, Mejía kitipi.
Runakuna
Kitillipiqa Kitu Kara Kichwa runakunam tiyanku.
Payqu distritu
Payqu distritu (kastilla simipi  Distrito de Paico) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Ayakuchu suyupi, Sucre pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Payqu llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Adelina Patti
thumb|right|260px| Adelina Patti (1843-1919) Adelina Patti sutiyuq warmiqa, (* paqarisqa Madrid llaqtapi - wañusqa Brecon llaqtapi)) huk 🇪🇸 mama llaqtayuq Taki aranway takiqmi.
Taytan: Salvatore Patti; Maman: Caterina Barili. Qusankuna: Ernesto Nicolini (1886-1898) / Rolf Cederström.
Joe Biden
thumb|right|250px|Joe Biden, Hukllachasqa Amirika Suyukuna Umalliq rantinin right|250px||Joe Biden silq'uynin thumb|right|250px| Barack Obama wan Joe Biden Joseph Robinette Biden Jr. sutiyuq runaqa, icha Joe Biden (* paqarisqa Scranton llaqtapi -   ), huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
TaytanːJoseph Robinette Biden Sr. (13 XI 1915 – 2 IX 2002); Mamanː Catherine Eugenia Finnegan (7 VII 1917 –  8 I 2010). Warmi: Neilia Hunter (1966-1972) / Jill Jacobs (1977) Churinkuna: (4) Beau, Hunter, Naomi wan Ashley.
Alma mater: Delaware Yachay Sunturnin.
2009 watamanta 2017 watakama Hukllachasqa Amirika Suyukuna Umalliq rantip.
Kevin Rudd
Kevin Michael Rudd sutiyuq runaqa (* 27 ñiqin tarpuy killapi 1957 paqarisqa Nambour llaqtapi - ). Awstralya mama llaqtap diplumatiku wan pulitiku qarqan.
2007 watamanta 2010 ñawpaq kuti Awstralyapa Uma kamayuqnin karqan. 2010 watamanta Awstralya Hawa ministru
Tayta: Albert Rudd; Mama: Margaret DeVere. Ñawpaq warmi: Thérèse Rein Churinkuna: 3 (Jessica (*1984), Nicholas (*1986) wan Marcus (*1993)).
Yachaywasi:
Walter Scheel
thumb|right|250px| Walter Scheel (1919-2016) 200px|right|Walter Scheel Walter Scheel sutiyuq runaqa (* paqarisqa Solingen llaqtapi -   wañusqa Bad Krozingen llaqtapi), huk 🇩🇪 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitku qarqan.
1974 watamanta 1979 watakama ñawpaq kuti Alimanya llaqtapa Umalliqnin qarqan.
Taytan: ; Maman:. Ñawpaq warmi: Eva Charlotte Kronenberg (1921-1966) / Mildred Scheel (1969-1985) / Barbara Scheel (1988-2016). Churinkuna:
Yachaywasi: School ( Alimanya)
Ura sahun simi
Ura sahun simi icha Ura aliman simi (Plattdüütsch) nisqaqa chincha Alimanya runakunap germanu siminmi, mawk'a sahun simi ("Altsächsisch") nisqamanta tukusqa, Sahun nisqa germanu runallaqtap siminmanta. Mana hanaq aliman simi hinaqa, ichataq nirlandis simi, inlish simi hinam mawk'a germanu kunkawakinkunam kakun, mana hanaq aliman kunkalla t'ikray tukusqanrayku.
Ñawpa pacha, 14, 15 kaq pachakwatapi ura sahun simi Hansa nisqa qhatuqkunap huñunpa qhatuna siminmi karqan. 16 kaq pachakwatamanta manañam tukri simichu. Chayrayku kunan pacha chikichasqa simim.
Rusiyapi, Awya Yalapi ura sahun rimaq menonita mitmaqkunamanta Plawtich (Plautdietsch) nisqa simim tukurqan, kunan pacha Parawayipi, Buliwyapipas rimasqa.
Qasaq simi
Qasaq simi (қазақ тілі, qazaq tili) nisqaqa Qasaqsuyup rimayninmi. Pusaq hunuchá rimaqninmi kan.
Fulgencio Batista
Fulgencio Batista y Zaldívar  sutiyuq runaqa (* paqarisqa Banes llaqtapi -  wañusqa Marbella llaqtapi ) huk Kuba mama llaqtap Awqaq pusaq, pulitiku runam, Kubap umalliqninmi kachkan.
1940 watamanta 1944 watakama wan 1952 watamanta 1959 watakamañam umalliq karqan.
Tayta: Belisario Batista; Mama: Carmela Zaldívar.
Ñawpa warmi: Elisa Godínez y Gómez (1900–1993) Churinkuna (3): Mirta Caridad (1927–2010), Elisa Aleida (1933), wan Fulgencio Rubén Batista Godínez (1933–2007).
Ñawpa warmi: Marta Fernández Miranda (1923–2006) Churinkuna (5): Jorge Luis (1942), Roberto Francisco (1947), Carlos Manuel (1950–1969), Fulgencio José (1953) wan Marta María Batista Fernández.
Carlos Lleras Restrepo
thumb|right|360px| Carlos Lleras Restrepo (1908-1994) Carlos Alberto Lleras Restrepo sutiyuq runaqa ( paqarisqa Bogotá llaqtapi - wañusqa Bogotá llaqtapi) huk 🇨🇴 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitikumi qarqan.
Taytan:	Federico Lleras Acosta; Maman: Amalia Restrepo. Warmi: Cecilia De la Fuente Cortés. Churinkuna: Clemencia, Carlos, Maria Ines wan Fernando Lleras De La Fuente.
Alma máter: Universidad Nacional de Colombia.
Aloasí kitilli
Aloasí kitilli (kastilla simipi: Parroquia Aloasí) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk chakrapura kitillim, Pichincha markapi, Mejía kitipi.
Runakuna
Kitillipiqa Kitu Kara Kichwa runakunam tiyanku.
María Martha Serra Lima
María Martha Serra Lima sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Buenos Aires llaqtapi -  wañusqa Miami llaqtapi), huk 🇦🇷 mama llaqtayuq takiq wan aranway pukllaq qarqan.
Tacuarembó suyu
Tacuarembó suyu (kastilla simipi: Departamento de Tacuarembó), nisqaqa huk suyum Uruwayi mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Tacuarembó mi.
María Martha Serra Lima
Qusankuna:
Tacuarembó suyu
15 438 km²
Wiñay kawsay
Kamasqa
Kirkis simi
Kirkis simi (кыргыз тили, кыргызча, kyrgyz tili, kyrgyzça, قىرعىزچا, قىرعىز تىلى) nisqaqa Kirkisuyup rimayninmi. Kimsa hunuchá rimaqninmi kachkan.
Eda Rivas
Eda Adriana Rivas Franchini sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Lima llaqtapi - ) huk Piruw Mama llaqtapi Taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
Tacuarembó suyu
Runakuna
90 489 runakuna
Eda Rivas
2013 watamanta 2014 watakama Piruwpa Hawa ministruninmi karqan.
Tacuarembó suyu
Munisipyukuna
2 munisipyukuna:
Joan Manuel Serrat
Joan Manuel Serrat i Teresa, el Chico del Poble-sec, sutiyuq runaqa (* paqarisqa Barcelona llaqtapi  -  ),  huk Ispaña mama llaqtayuq Trova takichaqmi, takiqmi, kitara waqachiqmi karqan, kastilla simillapim qillqarqan.
Joan Manuel Serrat i Teresa, el Chico del Poble-sec, sutiyuq runaqa (*27 ñiqin qhapaq raymi killapi 1943 paqarisqa Barcelona llaqtapi, Ispañapi  -  ) huk Trova takiqsi karqan, runaqa Ispaña mama llaqtayuq takiqmi, taki qillqaq, kitara waqachiq, simi kastilla karqan, Kumpusiturpas qarqan.
Wawakuna: Queco. thumb|right|Serrat (Arhintina - 2006)
El Parco distritu
El Parco distritu (kastilla simipi: Distrito de El Parco) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Amarumayu suyupi, Bagua pruwinsyapi. Uma llaqtanqa El Parco llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Mishipa Ñawin
Mishipa Ñawin icha Mishipañawin (misipa ñawin, kastilla qillqaypi Mishipañahuin, Mishipañahui) nisqaqa Antikunapi, Piruw mama llaqtapi, huk rit'i urqum, Jitpa wallapi, Hunin suyupi, Yawli pruwinsyapi, Markapumaqucha distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.208 mitrum aswan hanaq.
Irazola distritu
Irazola distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Irázola) 🇵🇪 mama llaqtapi huk distritum, Padre Abad pruwinsyapi, Ukayali suyupi. Uma llaqtanqa San Alejandro llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Fernando Belaúnde Umalliqmi.
Tiyaqkuna
Distritupiqa Nawa, Yaminawa runakunam tiyanku.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Kurimana distritu
Kurimana distritu icha Qurimana distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Curimaná) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Padre Abad pruwinsyapi, Ukayali suyupi. Uma llaqtanqa Kurimana llaqtam.
Irazola distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Finidi George
Finidi George sutiiyuq runaqa ( paqarisqa Port Harcourt llaqtapi - ) huk 🇳🇬 mama llaqtap piluta hayt'aqmi qarqan.
Kurimana distritu
Wiñay kawsay
Kamasqa, Alberto Fujimori Umalliqmi.
Luis de Souza Ferreira
Luis Emilio de Souza Ferreira Huby sutiyuq runaqa, icha "'Don Luis" (*  paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa La Punta distritupi),  huk 🇵🇪 mama llaqtayuq allwiya kamayuq wan piluta hayt'aqmi qarqan.
Kurimana distritu
Tiyaqkuna
Distritupiqa Nawa, Yaminawa runakunam tiyanku.
Finidi George
Churinkuna:
Luis de Souza Ferreira
Taytan: Enrique de Souza Ferreira y Gutierrez de Caviedes; Maman: Eloisa Huby Prieto.
Kurimana distritu
Simikuna
Pukyu:
Luis de Souza Ferreira
Yachaywasi: Colegio San Agustín (Lima).
San Matías amachasqa sallqa suyu
San Matías amachasqa sallqa suyu (kastilla simipi: Area Natural de Manejo Integrado San Matías) suyuqa amachasqam, kachkan, Buliwya mama llaqtapi, Santa Krus suyupi.
Gerald Ford
thumb|Gerald Ford HASpa 38 kaq umalliqnin, 19 watapi. right|200px| Gerald Fordpa [[silq'uynin.]] Leslie Lynch King, Jr. sutiyuq runaqa, icha Gerald Ford ( paqarisqa Omaha llaqtapi - wañusqa Rancho Mirage llaqtapi), huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna pulitiku runam.
San Matías amachasqa sallqa suyu
Flora
San Matías parkipiqa kanmi 874 laya yurakuna.
Fauna
Kay amachasqa suyuqa kanmi 14 laya ñuñuqkuna 11 aylluwan, 142 laya pisqukuna 46 aylluwan, suchuqkuna 11 ayllupi, 24 laya allpa yaku kawsaqkuna 5 ayllupi.
Gerald Ford
Taytan: Leslie Lynch King, Sr; Maman: Dorothy Ayer Gardner. Warmi: Elizabeth Anne "Betty" Bloomer Warren Ford. Churinkuna: Michael Gerald, John Gardner, Steven Meigs wan Susan Elizabeth
Alma mater: Michigan Yachay Sunturnin wan Yale Yachay Sunturnin.
1974 watamanta p'unchawkama Hukllachasqa Amirika Suyukunap 38 kaq umalliqninmi qarqan.
Sumalya
Sumalya nisqaqa Aphrikapi huk mama llaqtam.
Treinta y Tres suyu
thumb|300px|Treinta y Tres suyu saywitu (Uruwayi)
Treinta y Tres suyu (kastilla simipi: Departamento de Treinta y Tres), nisqaqa huk suyum Uruwayi mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Treinta y Tresmi.
9 529 km²
Wiñay kawsay
Kamasqa
Runakuna
48 134 runakuna
Karpaqucha (Lima)
Karpaqucha (kastilla simipi: Laguna Carpa / Laguna de Carpa) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Lima suyupi, Waruchiri pruwinsyapi, Wansa distritupi.
Putina pruwinsya
Putina pruwinsya (aymara simipi: Putina jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de San Antonio de Putina) nisqaqa Piruw mama llaqtap Punu suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Putina llaqtam.
Treinta y Tres suyu
Munisipyukuna
2 munisipyukuna:
Melgar pruwinsya
Waman Tapara icha Melgar pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Melgar) nisqaqa Piruw mama llaqtap Punu suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Ayawiri llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Eduardo López de Romaña Umalliqmi.
Kay pruwinsyaqa qillqaq Mariano Melgar Valdiviesomantam sutichasqa.
Yurakuna
thumb|right|200px|[[Yarita Azorella yareta]]
Hampi yurakuna: thumb|right|200px|[[Uchuq'aspa icha q'illu t'ika (Calendula officinalis), huk hampi yura]]
Uywakuna
Ururillu quchapiqa kanmi kay pisqukuna:
Hukkunapas Melgar pruwinsyapi:
Ukrus pruwinsya
thumb|right|290px|Ukrus pruwinsyap listritunkuna thumb|right|200px|[[Uqrus|Ukrus]] Ukrus pruwinsya (aymara simipi: Ukrus jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Ocros) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk pruwinsyam.
Melgar pruwinsya
Uywakuna
Pisqukuna:
Ukrus pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa, Alan García Umalliqmi.
Melgar pruwinsya
Uywakuna
Yaku pisqukuna: thumb|right|200px|[[ch'uwankira Plegades ridgwayi]]
Ñuñuqkuna:
Suchuqkuna:
Challwakuna:
Raymikuna
thumb|right|200px| [[Pukllay, Maqari]]
Kaypipas qhaway
thumb|right|140px|Mariano Melgar
Putina pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa, Alan García Umalliqmi.
Pulitika rakiy
Pichqa distritunmi kan.
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
thumb|right|200px|[[La Rinconada, Piruw|La Rinconada, Ananiya distritu]]
Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku. /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
Santo Domingo de los Olleros distritu
Santo Domingo de los Olleros distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Santo Domingo de los Olleros) Piruw mama llaqtapi distritum, Lima suyupi, Waruchiri pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Santo Domingo de los Olleros llaqtam.
Horacio Cartes
thumb|right|250px|Horacio Cartes Horacio Manuel Cartes Jara sutiyuq runaqa (* paqarisqa Asunción llaqtapi -  ), 🇵🇾 mama llaqtap ruruchiq wan pulitikumi qarqan.
Santiago del Estero wamani
Santiago del Estero wamani (kastilla simipi: Provincia de Santiago del Estero) nisqaqa Arhintina mama llaqtap wamaninmi. Uma llaqtanqa Santiago del Estero llaqtam. Wamanipiqa 60.000-chá 101.000-chá qhichwa rimaq kawsachkan.
Horacio Cartes
2013 watamanta 2018 watakamaqa kuti Parawayip Umalliqninmi.
Oscar D'León
Oscar Emilio León Simosa sutiyuq runaqa icha Oscar D'León (* paqarisqa Karakas llaqtapi -  ), huk 🇻🇪 mama llaqtapas takiqsi karqan.
Enrique Peña Nieto
Enrique Peña Nieto sutiyuq runaqa ( paqarisqa Atlacomulco llaqtapi - ) huk 🇲🇽 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku runapas.
Oscar D'León
Taytan: Justo León. Maman: Carmen Dionisia Simosa. Churinkunaː.
Enrique Peña Nieto
2012 watamantapacha Mishikup Umalliqninmi kachkan.
Santiago del Estero wamani
Pulitika Rakiy
Iskay chunka qanchisniyuq suyunmi (dipartamintu) kan:
Qirupampa distritu
Qirupampa distritu (kastilla simipi:  Distrito de Querobamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Ayakuchu suyupi, Sucre pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Qirupampa llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Santiago del Estero wamani
Pulitika Rakiy
Suyu - (Uma llaqta)
Qirupampa distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Santiago del Estero wamani
Simikuna
Santiago del Estero wamanipiqa qhichwa simita rimanku (Arhintinap runasimin icha Santiago del Estero qhichwa).
Qirupampa distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Manuel Sanclemente
thumb|right|260px| Manuel Antonio Sanclemente (1813-1902) Manuel Antonio Sanclemente sutiyuq runaqa ( paqarisqa Guadalajara de Buga llaqtapi - wañusqa Villeta llaqtapi) huk 🇨🇴 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitikumi qarqan.
Horacio Cartes
Taytan: Ramón Telmo Cartes; Maman: Elva Jara Lafuente. Warmi:. Churinkuna: Juan Pablo, Mónica Sofía wan María Sol.
Dimensión Latina
Dimensión Latina nisqaqa huk salsa-bolero 🇻🇪 kusituymi. -manta.
Oscar D'León
Con La Dimensión Latina
.
Abdou Diouf
Warmi: Elizabeth Diouf Churinkuna :.
Oscar D'León
Con La Crítica
.
Victor Ikpeba
Victor Ikpeba sutiiyuq runaqa ( paqarisqa Benin llaqtap llaqtapi - ) huk 🇳🇬 mama llaqtap piluta hayt'aqmi qarqan.
Churinkuna:
Manuel Sanclemente
1898 watamanta 1900 watakama Kulumbya Umalliqmi qarqan.
Warmiː Nazaria Domínguez.
Alma máter: Universidad del Cauca.
Armando Tejada
Armando Tejada Gómez  sutiyuq runaqa ( paqarisqa Mendoza llaqtapi - wañusqa Buenos Aires llaqtapi), huk 🇦🇷 mama llaqtayuq harawi qillqaq wan folk taki qillqaq qarqan.
Taytan: Tejada; Maman: Gómez.
Tiputini mayu
thumb|right|250px|Atticora fasciata, Tiputini mayu Tiputini mayu nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk mayum, Orellana markapi, Yasuni mama llaqta parkipi. Napu mayuman rin.
Pukyukuna
{Ikwadurpa markankuna}}
Tayik simi
Tayik simi (Тоҷикӣ / فارسی تاجیکی, Tojikī) nisqaqa Tayiksuyup rimayninmi, Pharsi simip k'iti rimayninmi, ichataq kirilitsa siq'i llumpawan qillqasqa. Tawa hunumanta aswan rimaqninmi kachkan.
Tirika
Tirika (waraniyi simimanta) icha Kunawaru (winisuylamanta suti; Leopardus tigrinus) nisqaqa chinchayman rikch'akuq tutapi chakuq aycha uquq ñuñuqmi, khankiqkunata pisqukunata mikhuq.
Gustav Heinemann
thumb|right|250px| Gustav Heinemann (1899-1976) 200px|right|Gustav Heinemann Gustav Walter Heinemann sutiyuq runaqa (* paqarisqa  llaqtapi -   wañusqa Eseen llaqtapi), huk 🇩🇪 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitku qarqan.
1969 watamanta 1974 watakama ñawpaq kuti Kunti Alimanya llaqtapa Umalliqnin qarqan.
Taytan: Otto Heinemann; Maman:. Ñawpaq warmi: Hilda (1896-1978). Churinkuna: Uta Ranke-Heinemann
Yachaywasi: School ( Alimanya)
Bobby Cruz
Robert Cruz Ramos  sutiyuq runaqa icha Bobby Cruz (* paqarisqa Hormigueros llaqtapi -  ), huk 🇵🇷 mama llaqtapas takiqsi karqan.
Tayta: Cruz. Mama: Ramos. Churinkunaː.
Qiqi distritu
Qiqi distritu (kastilla simipi  Distrito de San Salvador de Quije) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Ayakuchu suyupi, Sucre pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Qiqi llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
Macky Sall
thumb|right|250px| Macky Sall Macky Sall sutiyuq runaqa (* paqarisqa Fatick llaqtapi - ) huk 🇸🇳 mama llaqtayuq allwiya kamayuq wan pulitiku qarqan.
Warmi: Mareme Faye. Churinkuna :.
Fatick Kurakanin (2002-2008 wan 2009-2012).
Anamura
Anamura icha Wayruru sach'a (genus Ormosia) nisqakunaqa Awya Yalapi sach'a-sach'akunapi wiñaq chaqallu rikch'anam, thansa icha sach'akunam, wayruru nisqa puka yana muruyuq.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
Waytapallana walla
Waytapallana walla (kastilla simipi: Cordillera del Huaytapallana) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi llaqtapi, huk wallam, Hunin suyupi, Kunsipsyun pruwinsyapi, Wankayu pruwinsyapipas.
Abdoulaye Wade
thumb|right|250px| Abdoulaye Wade Abdoulaye Wade sutiyuq runaqa (* paqarisqa Kébémer llaqtapi - ) huk 🇸🇳 mama llaqtayuq taripay amachaq, musikuq wan pulitiku qarqan.
Warmi: Vivian Wade. Churinkuna (2): Karim wan Sindjely.
Golda Meir
Golda Mier, Golda Mabovitch, גּוֹלְדָה מְאִיר, sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Kiyiw llaqtapi -  wañusqa Yerushalayim llaqtapi), huk 🇮🇱 mama llaqtayuq pulitiku. rikchacha|paña|162px|Golda Meir - Kibutz Merjavia
Surku distritu (Waruchiri)
Surku distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Surco) Piruw mama llaqtapi distritum, Lima suyupi, Waruchiri pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Surku (San Jeronimo de Surco) llaqtam.
Golda Meir
1969 watamanta 1974 watakama ñawpaq kuti Israyilpa Uma kamayuqnin karqan.
Taytan: Moshe Mabovitch; Maman: Blume Naidich. Ñañakunaː Sheyna (1889–1972) wan Tzipke (1902–1981) Ñawpaq runa: Morris Myerson Churinkuna: (2)
Kurthi simi
Kurthi simi (Kurdî, كوردی, К'ӧрди) nisqaqa huk iranu rimaymi, anti Turkiyapi, chincha Iraqpi, kunti Iranpi, chincha Siryapipas rimasqa.
Turkiyapi lliwmanta aswan rimaqninkunam, ichataq chaypi mama llaqta anchata sarupachkanmi. Rimaqninkunap yupayninqa manam riqsisqachu, chunka kimsayuq hunuchá, iskay chunka hunachá rimaqnin kachkan.
Pashtu simi
Pashtu simi (پښتو / Paʂto) nisqaqa huk iranu rimaymi, Afgansuyupi, Pakistanpipas kawsaq Pashtun nisqa runakunap rimasqan.
Oscar Matus
Manuel Oscar Matus sutiyuq runaqa icha  Oscar Matus ( paqarisqa Mendoza llaqtapi - wañusqa Buenos Aires llaqtapi ), huk 🇦🇷 mama llaqtayuq takiqmi, taki qillqaq, kitara waqachiqqarqan.
Uyq'ur simi
Uyq'ur simi (ئۇيغۇرچە) nisqaqa Chunwaman kapuq Sinkiyan Uyq'ur suyupi runakunap rimayninmi. Pusaq hunuchá rimaqnin kachkan.
Oscar Matus
Taytan: ; Maman:. Warmiː Mercedes Sosa Churiː Fabián Matus
Tito Francia
Fioravante Francia sutiyuq runaqa icha  Tito Francia  ( paqarisqa Mendoza llaqtapi - wañusqa Mendoza llaqtapi ), huk 🇦🇷 mama llaqtayuq takiqmi, taki qillqaq, kitara waqachiqqarqan.
Lakhdar Belloumi
Churinkuna:
Soacha
thumb|right|290px|Soacha, Kulumbya Soacha nisqaqa Kulumbyapi huk hatun llaqtam. Cundinamarca suyu uma llaqtapmi.
Jackson (Mississippi)
Jackson (inlish simipi) llaqtaqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna (USA) mama llaqtap aswan hatun llaqtanmi, Mississippi suyup uma llaqtan. Jackson llaqtapiqa 173.861 runakuna (2008) tiyachkan.
Pallasqa pruwinsya
thumb|right|270px| Pashas Apullashqa wamani icha Pallasqa pruwinsya (aymara simipi: Pallasqa jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Pallasca) nisqaqa Piruw mama llaqtap Anqash suyupi huk pruwinsyam.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Almería
thumb|right|280px|Alcazaba - Almería right|290px|Ayuntamiento (Almería) 280px|thumb|right|Rambla Almeria Almería llaqtaqa Ispañapi huk hatun llaqtam, Andalusiya suyupi.
Pallasqa pruwinsya
Pulitika rakiy
Pallasqa pruwinsyapiqa 11 distritum:
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
Almería
Wiñay kawsay
955 wata dC por Abderramán III
Iñiy
Kathuliku inlisya.
Raymikuna
thumb|left|180px|Soledad Pallan
Waqracha
thumb|Qaraqruyuwa tawa waqrachayuqmi (kaypi: [[Amphipoda).]] thumb|Palama iskay waqrachayuqmi (kaypi: [[kukaracha).]] Waqracha icha Antina (antena, antenna) nisqaqa sillwichakikunap umanpi kaq uchuy waqra hinam, mutkinapaq, kullanapaq.
Yang Jiechi
Yang Jiechi sutiyuq runaqa ( (chinu simi: 杨洁篪; tradiciunal chinu: 楊潔篪; pinyin: Yáng Jiéchí; (* paqarisqa Shanghai llaqtapi - ) huk Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtami diplumatiku wan pulitiku runam.
Waqracha
Palamakuna, pachakchakipas iskay waqrachayuqmi, qaraqruyuwataq tawa waqrachayuqmi.
Yang Jiechi
2007 watamanta 2013 watakamapacha Chunwa Runallaqta Republikap hawa ministrunmi
Shanghai Foreign Language School
Imasa distritu
Imasa distritu (kastilla simipi: Distrito de Imaza) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Amarumayu suyupi, Bagua pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Chiriaco llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Raphiwaqracha suntu
Raphiwaqracha suntu nisqakunaqa (familia Scarabaeidae) huk suntukunam, raphichasapa hina waqrachayuq. 30.000-chá rikch'aqninkuna.
Chuwash simi
Chuwash simi (Чӑваш / Chăvash) nisqaqa Rusiyaman kapuq Chuwasya suyupi runakunap rimayninmi. Hunumanta aswan rimaqninmi kachkan.
Springfield (Illinois)
Springfield (inlish simipi) llaqtaqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna (USA) mama llaqtap aswan hatun llaqtanmi, Illinois suyup uma llaqtan. Springfield llaqtapiqa 208.182 runakuna (2008) tiyachkan.
Raphiwaqracha suntu
Raphiwaqracha suntukunamanqa aka suntukunam (akatanqa, hukkunapas), waqra suntukunapas kapun.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
Chao distritu
Chao distritu (kastilla simipi: Distrito de Chao) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Wiru pruwinsyapi, kamasqa (umalliq Alberto Fujimori). Uma llaqtanqa Chao llaqtam.
Runakuna
22 826 runakuna (11 872 qhari, 10 954 warmi)
Modibo Keïta
thumb|right|250px| Modibo Keïta Modibo Keïta sutiyuq runaqa (* paqarisqa Bamako Coura llaqtapi -  wañusqa Bamako llaqtapi) huk undefined mama llaqtayuq yachachiq wan pulitiku qarqan.
Warmi: Mariam Travélé.
Rafael Reyes Prieto
thumb|right|260px|Rafael Reyes Prieto (1849-1921) Rafael Reyes Prieto sutiyuq runaqa ( paqarisqa Santa Rosa de Viterbo llaqtapi - wañusqa Bogotá llaqtapi) huk 🇨🇴 mama llaqtayuq diplumatiku wan pulitikumi qarqan.
Yawar tikayay
thumb|K'iripi lluklluchkaq yawar. thumb|Tikaya kamachi Yawar tikayay, Yawar tikaya, Yawar lluklluy icha Yawar khutuy (Coagulatio sanguinis) nisqaqa yawarpa lluklluyninmi, yawar llukllunacha (trombocito) nisqakunap yanapayninwan.
Rafael Reyes Prieto
1904 watamanta 1909 watakama Kulumbya Umalliqmi qarqan.
Rabah Madjer
Mustapha Rabah Madjer (arabya simi: مصطفى رابح ماجر‎) sutiyuq runaqa ( paqarisqa Hussein Dey distritupi - ) huk 🇩🇿 mama llaqtap piluta hayt'aqmi qarqan.
Yawar tikayay
Askha wakikuna ukhuq llank'aymi imawan ukhu yawar tikakunata ruwan. Yawarchasunpuni mana tikayayuqchus.
Rafael Reyes Prieto
Taytanː JAmbrosio Reyes Moreno; Mamanː Antonia Prieto. Warmiː Sofía Angulo Lemus, Churinkunaː Rafael Reyes de Angulo, Enrique Reyes de Angulo, Amalia Reyes de Angulo, Nina Reyes de Angulo, Sofía Reyes de Angulo, Pedro Ignacio Reyes de Angulo.
Quchas rasu
Quchas (kastilla simipi: Nevado Cochas) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Waytapallana wallapi, Hunin suyupi, Wankayu pruwinsyapi, Paryawanka distritupi, Wankayu distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta 5.315 mitrum aswan hanaq.
Rafael Reyes Prieto
Alma máter: San Bartólomé Uma yachaywasi.
Soledad (Kulumbya)
thumb|right|290px|Soledad, Kulumbya Soledad nisqaqa Kulumbyapi huk hatun llaqtam. Atlántico suyu uma llaqtapmi.
Moussa Traoré
thumb|right|250px|Moussa Traoré, 1989 Moussa Traoré (ߡߎߛߊ߫ ߕߙߊߥߟߋ߫) sutiyuq runaqa (* paqarisqa Kayes llaqtapi -  ) huk undefined mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku qarqan.
Warmi: Mariam Sissoko.
Rabah Madjer
Churinkuna:
Bello (Kulumbya)
thumb|right|290px|Bello, Kulumbya Bello nisqaqa Kulumbyapi huk hatun llaqtam. Antioquia suyu uma llaqtapmi.
Tuywis
Tuywis (genus Amazona) nisqakunaqa Urin Awya Yalapi kawsaq lurukunam.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk iskay tuywis rikch'aqkuna:
Yawar tikayay
K'iri yawarchaptin, sinchiyasqa yawarwan chay yawarchay tukunam tiyan k'iri wichq'aywan, yawar hark'ananpaq (hemostasis nisqapaq).
Awya Yala rimaykuna
thumb|350px|Kaymi kunan pacha lliw Awya Yala rimaykunamanta aswan rimaqniyuqraq rimaykuna:{{legend|#39f|Qhichwa}} {{legend|#ff3|Waraniyi}} {{legend|#f93|Aymara}} {{legend|#c00|Nawa}} {{legend|#060|Maya rimaykuna}} {{legend|#001|Mapudungun}} thumb|350px|[[Qhichwa simi nisqa rimaykunaqa lliw Awya Yala rimaykunap ayllunkunamanta astwan rimasqaraqmi kachkan: Arhintina, Buliwya, Kulumbya, Chili, Ikwadur, Piruw mama llaqtakunapi.]] Awya Yala rimay nisqakunaqa tukuy Awya Yalapi rimasqaña simikuna, manaraq Iwrupa mama llaqtakuna kulunyacharqaptin, paykunamanta qhipaqta yurisqa rimaykunapas.
Awya Yala rimaykunap wiñay kawsaynin
Kastilla Atiy nisqa qallarichkaptin, tukuy Awya Yalapi waranqamanta aswan rimaykunas karqan. Chaymantataqsi, Ispaña, Purtugal, huk Iwrupa mama llaqtakunap kulunyan pachapi, qispikusqa Republikakunap pachanpipas iwrupa simikunam - kastilla simi, purtuyis simi, inlish simi, phransis simi, nirlandis simi – indihina nisqa runakunap rimayninkunata anchhuchirqan. Chayrayku kunan pacha kimsa pachak rimayraqchá kawsachkan, yaqa tukuy kawsaqraqtaq awya yala rimaykuna ancha chikichasqam.
Lliwmanta astawan rimaqniyuq Awya Yala rimaykuna
Kaymi kunan pacha lliw Awya Yala rimaykunamanta aswan rimaqniyuqraq rimaykuna:
Kaymi huk hatun rimaykunap ayllunkuna:
Uralan Awya Yala
Campbell (1997), Gordon (2005), Kaufman (1990, 1994), Key (1979), Loukotka (1968).
Sapsilla riqsisqa
thumb|right|Urarina [[shaman, 1988]] Kaymi SIL-pa allichasqan sutisuyu:
Rimanakusqa
Kay rimaykunamantaqa simi yachaqkuna rimanakuchkanmi, mana arí ninakuspa.
Kalalit Nunat, Kanada, Hukllachasqa Amirika Suyukuna
300px|thumb|Chinchay Awya Yala.
Amerindia nisqa ñawpaq takyachisqa
Ñawpaqta Joseph Greenberg-pa Amerindia nisqan ñawpaq takyachisqakamaqa, tukuy Awya Yala rimaykunaqa kimsallantinmi hatun rimaykunap ayllunkunamanmi kapun: Kay Greenberg, Ruhlen yachaqkunap yayasqankunataqa huk simi yachaqkunam mana arí nipun.
Usit simi
Usit simi (ирон ӕвзаг / iron ævzag) nisqaqa huk iranu rimaymi, Rusiyaman kapuq Chinchay Usityapi, Kartulsuyumanta rakikusqa Uralan Usityapipas rimasqa rimaymi. Kuskan hunuchá rimaqniyuq kachkan.
Yana Uqsha
Yana Uqsha (kastilla qillqaypi: Yana Ucsha / Yanahucsha) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk urqum, Waytapallana wallapi, Hunin suyupi, Wankayu pruwinsyapi, Wankayu distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.530 mitrum aswan hanaq.
Khunurana (sut'ichana)
'''
Sandia pruwinsya
Sandia pruwinsya nisqaqa (aymara simipi: Sandia jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Sandia) Piruw mama llaqtapi, Punu suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Sandia llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Pulitika rakiy
Chunka distritunmi kan:
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
La Peca distritu
La Peca distritu (kastilla simipi: Distrito de La Peca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Amarumayu suyupi, Bagua pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Bagua llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Iñao mamallaqta parki
Iñao mama llaqta parki (kastilla simipi: Parque Nacional y Área Natural de Manejo Integrado Serranía del Iñao) mama llaqta parkiqa, suyuqa amachasqam, kachkan, Buliwya mama llaqtapi, Chuqichaka suyupi.
César Isella
Julio César Isella sutiyuq runaqa icha  César Isella  ( paqarisqa Salta llaqtapi -  ), huk 🇦🇷 mama llaqtayuq takiqmi, taki qillqaq wan willay kamayuq qarqan.
Q'aqchu
Q'aqchu (genus Aratinga) nisqakunaqa Urin Awya Yalapi kawsaq lurukunam.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk iskay q'aqchu rikch'aqkuna:
César Isella
Taytan: ; Maman:. Warmiː  Churiː
Iñao mamallaqta parki
Flora
thumb|left|180px|[[Kina Kina Myroxylon peruiferum]] thumb|left|180px|Huk Iñao mamallaqta parkipi kawsaq [[pillpintu: Dryas julia]]
Fauna
Ñuñuqkuna:
Pisqukuna:
Suchuqkuna:
Challwakuna:
Palamakuna:
Runakuna
Parkipiqa 7.000-chá runa 38 ayllu llaqtapi tiyan (3,25 runa / km2).
Niamey
280px|thumb|right|Vista de Niamey desde la Gran Mezquita thumb|right|280px|Grand marche Niamey (2006) Niamey, llaqtaqa Niqir mama llaqtap uma llaqtanmi.
Amadou Touré
thumb|right|250px|Amadou Touré Amadou Toumani Touré sutiyuq runaqa (* paqarisqa Mopti llaqtapi -  ) huk undefined mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku qarqan.
Niamey
Wiñay kawsay
Kamasqa wata: S XVIII
Pawqaray distritu
Pawqaray distritu (kastilla simipi: Distrito de Santiago de Paucaray) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Ayakuchu suyupi, Sucre pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pawqaray llaqtam.
Amadou Touré
Warmi: Lobbo Traoré.
Jorge Holguín
thumb|right|260px|Jorge Holguín Mallarino (1848-1928) Jorge Marcelo Holguín Mallarino sutiyuq runaqa ( paqarisqa Santiago de Cali llaqtapi - wañusqa Bogotá llaqtapi) huk 🇨🇴 mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitikumi qarqan.
Guadalupito distritu
Guadalupito distritu (kastilla simipi: Distrito de Guadalupito) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Wiru pruwinsyapi, kamasqa (umalliq Alberto Fujimori). Uma llaqtanqa Guadalupito llaqtam.
José Marroquín
1900 watamanta 1904 watakama Kulumbya Umalliqmi qarqan.
Alma máter: San Bartólomé Uma yachaywasi.
Jorge Holguín
1909 wan 1921 watamanta 1922 watakama Kulumbya Umalliqmi qarqan.
Taytanː Vicente Holguín Sánchez; Mamanː María Josefa Mallarino. Warmiː Cecilia Arboleda Mosquera. Churinkunaː Sofía Holguín Arboleda, Helena Holguín Arboleda, Ricardo Holguín Arboleda, Daniel Holguín Arboleda, Julio Holguín Arboleda, Rafael Holguín Arboleda, Cecilia Holguín Arboleda, Pablo Holguín Arboleda, Matilde Holguín Arboleda, Beatriz Holguín Arboleda wan Alicia Holguín Arboleda.
Alma máter: San Bartólomé Uma yachaywasi.
Pawqaray distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Richie Ray
Ricardo Maldonado Morales  sutiyuq runaqa icha Richie Ray (*  paqarisqa New York llaqtapi -  ), huk 🇵🇷 🇺🇸 mama llaqtapas takiqsi karqan.
Tayta: Maldonado. Mama: Ramos. Warmiː María de los Ángeles González <bɾ> Churinkunaː.
Pawqaray distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Chawpi suyu (Parawayi)
thumb|300px|Chawpi suyu saywitu (Parawayi)
Jorge Campos
Jorge Francisco Campos Navarrete sutiyq runaqa, (* paqarisqa Acapulco llaqtapi -  ) mama llaqtayuq Mishiku piluta hayt'aqmi.
Chawpi suyu (Parawayi)
Chawpi suyu (kastilla simipi: Departamento Central), nisqaqa huk suyum Parawayi mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Areguá mi.
2 465 km²
Jujuy wamani
thumb|right|290px|Pulitika rakiy Jujuy wamani (kastilla simipi: Provincia de Jujuy) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa San Salvador de Jujuy llaqtam.
Talwis
Talwis (kastilla simipi: Nevado Talves) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Waytapallana wallapi, Hunin suyupi, Wankayu pruwinsyapi, Paryawanka distritupi, Tampu distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta 5.000+ mitrum aswan hanaq.
Jujuy wamani
Pulitika Rakiy
Chunka suqtayuq suyunmi (dipartamintu) kan:
Dipartamintu - (Uma llaqta)
Chawpi suyu (Parawayi)
Wiñay kawsay
Kamasqa
Runakuna
2 383 099 runakuna
Distritukuna
19 distritukuna:
Sampiya
Sampiya nisqaqa (inlish simipi: Zambia) Aphirikapi huk mama llaqtam.
Zaragoza
thumb|right|280px|Lonja wan Seo thumb|right|280px|WTC Zaragoza Zaragoza llaqtaqa Ispañapi huk hatun llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa 24 a C wata
Runakuna
674 317 runak
Llaqtap amachana santun
thumb|left|200px|Pilar Pallan
Pulitika rakiy
200px|thumb|left|Distritukuna (Zaragoza). 12 distritukuna:
Dzonkha simi
Dzonkha simi icha Butan simi (རྫོང་ཁ་, Dzongkha) nisqaqa Butanpa tukri siminmi. Pachak kimsa chunka waranqachá runakunap mama rimaynin, Tibet simip k'iti rimayninmi.
Kurumama
thumb|[[Aegopsis curvicornis nisqa waqra suntu qirisa nisqa kurumantam tukukun: qirisa (qhipapi), marucha (chawpipi), kurumama (ñawpaqpi)]] Kurumama icha Kuru mama (latin simipi imago, "rikch'a") nisqaqa wiñakusqaña palamam, qirisa, marucha nisqamanta tukukusqam, musuq qirisa kanakunap maman.
Abuja
Wiñay kawsay
Kamasqa wata: 1980s wan Niqiryia uma llaqta 12 Qhapaq raymi killa 1991.
Tirisa Lisieuxmanta
Santa Teresita inlisya ([[Lima).|thumb|right|220px]] Tirisa Kolkatamanta, María Francisca Teresa Martín Guerin sutiyuq warmipa, (kastilla simipi: Teresa de Lisieux, Santa Teresita del Niño Jesús O.C.D.) paq (* paqarisqa Alençon llaqtapi -  †  wañusqa Lisieux llaqtapi). Kathuliku santu.
Taytan: Louis Martin (Luis Martin); Maman: Azélie-Marie Guérin (María Celia Guérin).
Yachaywasi:
Asia distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Yola Polastry
Yolanda Piedad Polastri Giribaldi sutiyuq warmiqa, icha Yola Polastry  (* paqarisqa Limaq llaqtapi - ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq aranway pukllaq, wawa takiqmi wan taki qillqaqmi qarqan.
Taytan: Eugenio Polastri; Maman: Piedad Giribaldi (1920-2020).
Asia distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Mirtha Patiño
Adriana Mirtha Raquel Patiño Carrillo sutiyuq warmiqa, icha Mirtha Patiño (* paqarisqa Limaq llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq wawa takiqmi wan kitara waqachiq qarqan.
Waqra suntu
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
Mirtha Patiño
Taytan: Eduardo Patiño Barrios. Qusan: Mario. Churinkunaː (4) Rodrigo Sánchez Patiño.
Qalla Qhata
Qalla Qhata (kastilla qillqaypi Jallacata) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk urqum, Waytapallana wallapi, Hunin suyupi, Wankayu pruwinsyapi, Wankayu distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta yaqa 5.200 mitrum aswan hanaq.
San Ruman pruwinsya
San Román pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de San Román) nisqaqa Piruw mama llaqtap Punu suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Hullaqa llaqtam.
Pulitika rakiy
Tawa distritunmi kan.
Gabriel Batistuta
thumb|right|180px|Gabriel Omar Batistuta.
San Ruman pruwinsya
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Gabriel Batistuta
Gabriel Omar Batistuta (* paqarisqa Reconquista llaqtapi, Arhintina mama llaqtapi -  ) huk Arhintina mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
San Ruman pruwinsya
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Ronald Golias
José Ronald Golias (* paqarisqa São Carlos llaqtapi -  wañusqa São Paulo llaqtapi) huk Brasil aranway pukllaq.
Tayta: Arlindo Golias; Warmi: Lúcia Melo Machado.
Octave Mirbeau
right|thumb|250px|Octave Mirbeau Octave Mirbeau sutiyuqqa (16-II-1848 paqarisqa Trévières llaqtapi, Ransiya-pi, 16-II-1917 wañusqa Paris llaqtapi, Ransiya-pi) huk phransis qillqaq runam.
Beatriz Aguirre
Beatriz Ofelia Aguirre Valdez sutiyuq warmiqa, icha Beatriz Aguirre (* paqarisqa Arteaga llaqtapi  -  wañusqa Los Angeles llaqtapi ) huk 🇲🇽 mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: ; Maman: Qusan: Guillermo Romano Churinkuna:  Carlos wan Fabiola.
Awarawi walla
Awarawi walla (kastilla simipi: Serranía del Aguaragüe icha Sierra del Aguarague) nisqaqa Buliwya suyupi huk wallam, Hatun Chaku pruwinsyapi, Tarija suyupi.
Waytara pruwinsya
Waytara pruwinsya nisqaqa (aymara simipi: Waytara jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Huaytará) Piruw mama llaqtapi, Wankawillka suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Waytara llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Fernando Belaúnde Umalliqmi.
Pulitika rakiy
Chunka suqtayuq distritunmi kan.
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Alberto García Aspe
Alberto García Aspe Mena sutiyq runaqa, (* paqarisqa Mishiku llaqtapi -  ), huk 🇲🇽 mama llaqtayuq  piluta hayt'aqmi.
Edmundo Rivero
thumb|right|260px| Edmundo rivero (1911-1986) Leonel Edmundo Rivero sutiyuq runaqa icha  Leonel Edmundo Rivero  ( paqarisqa Valentín Alsina llaqtapi - wañusqa Buenos Aires llaqtapi), huk 🇦🇷 mama llaqtayuq tango takiqmi, taki qillqaq, kitara waqachiq qarqan.
Taytan: ; Maman:. Warmiː  Churiː
Diana Ross
thumb|270px|Diana Ross, [[2003]] 270px|right| Diana Ross [[silq'uynin]] Diana Ernestine Earle Ross sutiyuq warmiqa, icha Diana Ross (* paqarisqa Detroit llaqtapi}) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna  mama llaqtap pop takiqmi, tusuqmi, takina qillqaqpas.
Qusankuna: Robert Ellis Silberstein (1971-1977); Arne Naess, Jr. (1985-2000) Churinkuna: Evan Ross, Ross Naess, Tracee Ellis Ross, Rhonda Ross Kendrick, Chudney Ross..
Wankawillka pruwinsya
thumb|right|250px|Aguas Calientes, [[Quwinqa distritu, Wankawillka pruwinsya]] Wankawillka pruwinsya nisqaqa (aymara simipi: Wankawillka jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Huancavelica) Piruw mama llaqtapi, Wankawillka suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Wankawillka llaqtam.
Pulitika rakiy
Chunka isqunniyuq distritunmi kan:
Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Karu puriy
thumb|right|200px|[[Uchkus Inkañan, Uchkus Alto llaqtapi, Yawli distritupi]]
Qachu Quta (Eliodoro Camacho)
thumb|right|200px|Qachu Quta Qachu Quta nisqaqa Buliwya suyupi huk qucham, Chuqiyapu suyupi, Eliodoro Camacho pruwinsyapi.
Kay quchap sutinqa aymara simim: qachu = china, quta = qucha: "Chinaqucha":
Bagua distritu
Bagua distritu (kastilla simipi: Distrito de Bagua) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Amarumayu suyupi, Bagua pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Hatun Bagua llaqtam.