cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kinwa distritu
Simikuna
Pukyu:
Hayri-hayri
Hayri-hayri (genus Azolla) nisqakunaqa ch'iñicha raki-rakikunam, misk'i yakup hawanpi tuytuq, qanchis rikch'aqmi. Kawsanakuqnin anqas añakikunam (Anabaena) wayra pachamanta chhukwitam hap'ispa wanuchanku.
Kaká
thumb|Kaká Ricardo Izecson dos Santos Leite, Kaká sutiyuq runaqa; (* paqarisqa Brasilia llaqtapi -  )  huk Brasil mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Mamallaqtapur kupakuna
(*) Incluyendo la Selección
La Libertad
Libertad, La Libertad nisqaqa kastilla simipi qispi kay niyta munanmi.
David Duchovny
thumb|right|290px|David Duchovny David William Duchovny sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa New York llaqtapi - ) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaqmi karqan.
Taytan: Amram Duchovny (1927-2003); Maman: Margaret Miller (Meg). Warmi: Téa Leoni (1996-2014). Churinkuna: (2) Madeleine West Duchovny (p. 1999) wan Kyd Miller Duchovny (2002).
Yachaywasi: The Collegiate School For Boys de Manhattan (NYC).
Durazno (Uruwayi)
Durazno llaqtaqa, Villa San Pedro del Durazno, Uruwayi mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Wiñay kawsay
Durazno llaqta kamasqa.
Hatun llaqta 13 ñiqin inti raymi killapi 1906
Yi mayu
Waki
Duraznopiqa 30 529 (2004) runakunam kawsachkanku.
Muyupampa pruwinsya
Muyupampa pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Moyobamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, San Martin suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Muyupampa llaqtam.
Pulitika Rakiy
Suqta distritunmi kan.
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Sach'a Rumi
Sach'a Rumi nisqaqa Buliwyasuyupi, Siluli ch'in pachapi, huk hatun qaqam P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi, San Pawlu Lipis munisipyupi, Hatun Qitina kantunpi. thumb|left|170px|Sach'a Rumi
Manuel Cisneros
Manuel Cisneros Sánchez sutiyuq runaqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq willay kamayuq, taripay amachaq wan pulitiku runam qarqan.
1956 watamanta 1958 watakamapacha Piruwpa Hawa ministruninmi karqan.
Alma materː San Markus Hatun Yachay Sunturnin.
Taytan Máximo Cisneros Valle; Maman Virginia Sánchez Pastor. <bɾ>Warmiː Teresa Blondet Goicochea.
Angelos Charisteas
Angelos Charisteas sutiyuq runaqa (* paqarisqa Serres llaqtapi, Grisya mama llaqtapi -  ) huk Grisya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Lacuna Coil
Lacuna Coil nisqaqa huk Italya llaqtayuq Rock kusituymi.
San Antonio distritu
San Antonio distritu nisqaqa (kastilla simipi: distrito de San Antonio) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Grau pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa San Antonio llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Manuel Prado Umalliq
Runakuna
361 runakuna (181 qhari, 180 warmi)
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Francesco Totti
Francesco Totti sutiyuq runaqa (* paqarisqa Roma llaqtapi - ) huk Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
San Antonio distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Inkill
thumb|right|240px|[[Konza nisqa inkill, Flint Hills, Kansas, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi.]] Inkill nisqaqa qachusapa allpam, qachulla qachu-qachu, qurallayuq yura pacham.
Urqukunapi ancha hanaq sallqa suyupitaq - puna nisqapi - ichhu-ichhu nisqa inkillkunam kan. Chinchay Awya Yalap chawpi suyunkunapas achka inkillniyuqmi, hinallataq Arhintinapi pampa-pampam.
Elano
Elano Ralph Blumer; (*14-VI-1981, Iracemápolis) sutiyuq runaqa huk Brasil mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
596
596 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
597
597 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Wankanu distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
Pukyu:
Adelaide Chiozzo
thumb|right|250px|Adelaide Chiozzo (1931-2020) Adelaide Chiozzo sutiyuq warmiqa (* paqarisqa São Paulo llaqtapi -  wañusqa Río de Janeiro llaqtapi) huk 🇧🇷 mama llaqtayuq takiq wan aranway pukllaqmi.
Víctor Heredia
Víctor Ramón Cournou Heredia sutiyuq runaqa, icha Víctor Heredia (* paqarisqa Buenos Aires llaqtapi - ), huk Arhintina mama llaqtayuq takiq, takichaq wan kitara waqachiq ruraq karqan.
Paqariy Inti
Apaykachana
Paqariy Intiqa ñanpi Pukaquchamanta Challwiri kachi quchaman.
Víctor Heredia
Ñawpa Warmi: Marisa Churinkuna: (5).
Taraqchi
Taraqchi (Molothrus bonariensis) nisqaqa huk laya takiq pisqum, rikch'aq chhaqim. Huk pisqukunap - iskay pachakmanta aswan rikch'aq, ahinataq tiluchip - q'isanta qichuspa chaypi kaq runtukunata qarquspa kikinpa runtunkunata tiluchiwan uywachin. Taq, taq, taq icha Taraq, taraq, taraq nispa waqaykunmi.
Palamakunatam, rurukunatam, murukunatam mikhun. Chakrakunata anchata waqllichiq pisqum, manam munakusqachu.
Pikuta pruwinsya
Pikuta pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Picota) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, San Martin suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Pikuta llaqtam.
Runakuna
Kay pruwinsyapiqa Llakwash runakunam tiyanku.
Pulitika Rakiy
Chunka distritunmi kan:
595
595 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Qupaqhawanap Pallan
Qupaqhawanap Pallan (kastilla simipi: Virgen de Copacabana) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk raymim, chakra yapuy killapi. Qupaqhawanap Pallanqa Buliwyap patronanmi nisqa.
Chhaqi
Rikch'aqkuna
Kaymi suqtantin chhaqi rikch'aq:
Qura Qura
Qura Qura icha Quraqura (kastilla simipi: Coracora) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, huk llaqtam, Pariwanaqucha pruwinsyap uma llaqtanmi.
Alkala munisipyu
Alkala munisipyu (kastilla simipi: Municipio Villa Alcalá) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, Tumina pruwinsyapi, Chuqichaka suyupi. Uma llaqtanqa Alkala llaqtam (838 runa, 2001 watapi).
Kantunkuna
Huk kantun: Alkala kantun.
Runakuna
Munisipyupiqa astawan mana indihina runakunam Qhichwa runakunapas tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Ch'apra
Achka suyukunapi sach'a-sach'a qullusqa kaptinmi, ch'aprallam kakun. Urqukunapi hanaq sallqa suyupitaq - suni suyu nisqapi - ch'apram kan.
Bruce Willis
thumb|right|280px| Bruce Willis Walter Bruce Willis sutiyuq runaqa icha Bruce Willis (*  paqarisqa Idar-Oberstein llaqtapi - ) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq takiq wan aranway pukllaqmi karqan.
Taytan: David Willis; Mama: Marlene. Warmikuna: Demi Moore (1987-2000) / Emma Heming (2009 watamanta) Churinkuna: (5) Rumer, Scout, Tallulah, Mabel wan Evelyn.
Intiwatana
Intiwatanaqa Inka llaqtapi huk chawpim karqan pacha tupuq.
599
599 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Yura pacha
thumb|right|150px|[[Inkill, Flint Hills, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi.]] thumb|right|150px|[[Ch'apra, Elba wat'api, Italyapi.]] thumb|right|150px|[[Sach'a-sach'a, San Juan wat'api, Washington, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi.]] Yura pacha nisqaqa yurakunap wiñasqan pacham.
Surakachi kantun
Surakachi kantun (kastilla simipi: Cantón Soracachi) nisqaqa Buliwyapi mamallaqtapi huk kantunmi, Uru Uru suyupi, Uru Uru pruwinsyapi, Surakachi munisipyupi. Uma llaqtanqa Surakachi llaqtam.
598
598 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Lúcio
Lúcio (Lucimar Ferreira da Silva) sutiyuq runaqa ( paqarisqa Brasilia llaqtapi) huk Brasil mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Chaku wamani
Chaku wamani (kastilla simipi: Provincia del Chaco) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Resistencia llaqtam.
Wiñay kawsay
Mama llaqta Chaku Hatun Hallka k'iti kanchar (Uma llaqta: Villa Occidental) kamasqa, Domingo Sarmiento Umalliq.
Suyukuna
25 suyukuna:
Wamanqa pruwinsya
Pulitika rakiy
Chunka suqtayuq distritunmi kan:
Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Karu puriy
thumb|right|250px|Kinwa distritupi thumb|right|250px| Qhatu, Wamanqa llaqtapi
T'uruchaki
T'uruchaki icha Chilalu (genus Furnarius) nisqakunaqa huk takiq pisqu rikch'anam. T'urumanta aswan hatun q'isankunatam ruranku.
Palamakunatam mikhunku.
Hernando de Soto (musikuq)
thumb|right|250px| Hernando de Soto (1941-) Hernando de Soto Polar sutiyuq runaqa (* paqarisqa Ariqipa llaqtapi -  ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq  musikuq qarqan.
Santa Rusa distritu (Apurimaq)
Santa Rusa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Santa Rosa) Piruw mama llaqtapi huk distritum Grau pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Santa Rusa llaqtam.
Waka kiti
Waka kiti icha San Pidru Waka kiti (kastilla simipi: Cantón San Pedro de Huaca / Cantón Huaca) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Karchi markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Waka llaqtam.
Santa Rusa distritu (Apurimaq)
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Waka kiti
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Hernando de Soto (musikuq)
Taytan: Alberto De Soto De La Jara; Maman: Rosa Polar Ugarteche. Warmi:
Santa Rusa distritu (Apurimaq)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Hernando de Soto (musikuq)
Yachay wasi:.
Santa Rusa distritu (Apurimaq)
Simikuna
Pukyu:
Austin
thumb|right|280px|Austin Capitol Austin nisqa llaqtaqa, Texas suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Austin llaqtapiqa 757 688 runakuna (2008) tiyachkan.
Wiskatan Iniymanta distritu
Wiskatan Iniymanta distritu (kastilla simipi: Distrito de Vizcatán del Ene) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Satipu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Wiskatan Iniymanta llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Ollanta Humala Umalliqmi.
Tiqllas distritu
Tikllu distritu (kastilla simipi:  Distrito de San José de Ticllas) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Wamanqa pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Tiqllas llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Tiluchi
thumb|left|Tiluchip [[t'uru q'isan.]] Tiluchi icha Tilanchu (Furnarius rufus) nisqaqa huk laya takiq pisqum, rikch'aq t'uruchakim. T'urumanta aswan hatun q'isankunatam ruran.
Palamakunatam mikhun.
Taraqchim kikinpa runtunkunata tiluchipman churan, awqa hina.
Waylla
thumb|[[Grindelwald ñiqpi waylla, Suwisapi.]] Waylla nisqaqa allin puquna allpapi inkillmi, qurasapa, waytasapa, qurata rutunapaq icha michinapaq llamk'achisqa. Mana wayllta rutuptinqa, sach'akunam wiñakunmi.
Wanchaku distritu
Wanchaku distritu (kastilla simipi: Distrito de Huanchaco) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Qispi kay suyupi, Truhillu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Wanchaku llaqtam.
Istiki distritu
thumb|right|200px|Istiki llaqtap inlisyan Istiki distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Estique) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Taqna suyupi, Tarata pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Istiki llaqtam.
Runakuna
551 runakuna (276 qhari, 275 warmi)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Dimitrios Domazos
Dimitrios Domazos (grisya simipi: Δημήτρης Δομάζος) sutiyuq runaqa, icha "Mimis" Domazos (* paqarisqa Abelokipi llaqtapi, Grisya mama llaqtapi -  ) huk Grisya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Warmi: Vicky Moscholiou. Wawankuna: 2
Kalwaryu urqu (Titiqaqa qucha)
thumb|right|200px|Kalwaryu urqu, Qupaqhawana, [[Titiqaqa qucha, Buliwya]] thumb|right|200px|[[Qupaqhawanap Pallanman wichay, Kalwaryu urqupi, Qupaqhawana]] Kalwaryu urqu nisqaqa Buliwyapi, huk urqum, Qupaqhawana llaqtapi, Titiqaqa qucha patanpi, Chuqiyapu suyupi, Manqu Qhapaq pruwinsyapi, Qupaqhawana munisipyupi.
Paysandú
Paysandú llaqtaqa, Uruwayi mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Wiñay kawsay
Durazno llaqta kamasqa.
Rioja pruwinsya
Rioja pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Rioja) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, San Martin suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Rioja llaqtam.
Paysandú
Wiñay kawsay
Uruway mayu
Waki
Paysandupiqa 84 162 (2004) runakunam kawsachkanku.
Rioja pruwinsya
Pulitika Rakiy
Isqun distritunmi kan:
Distritu - (Uma llaqta):
Quwinqa distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Espíndola kiti
Pulitika Rakiy
Qanchis kitillinmi kan:
301
301 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Olivia Hussey
thumb|right|270px| Olivia Hussey Olivia Hussey  sutiyuq warmiqa ( paqarisqa Buenos Aires llaqtapi - ) huk 🇬🇧 Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Osvaldo Ribó; Maman: Joy Alma Hussey. Qusankuna: Dean Paul Martin (1971-1978) / Akira Fuse (1980-1989) / David Glen Eisley (1991 watamanta). Churinkuna: Alexander Dean Martin (p. 1973), Maximillian Fuse (p. 1983) wan India Eisley (n. 1993).
Pawsa
Pawsa (kastilla simipi: Pausa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, huk llaqtam, Sarasara Pawqar pruwinsyap uma llaqtanmi.
Olivia Hussey
Alma mater: TItalia Conti Academy of Theatre Arts.
Quwinqa distritu
Simikuna
Pukyu:
Mera
Mera nisqaqa (kastilla simipi: Mera) Ikwadur mama llaqtapi, Pastasa markapi, huk llaqtam, Mera kitip uma llaqtanmi.
Mera kitilliqa qillqaq Juan León Meramanta sutichasqa (Ikwadurpa llaqta takin).
Runakuna
Mera kitillipiqa Pastasa runakunam tiyanku.
Sirinu
rikchacha|Sirinu Runa willakuykunapiqa, huk Sirinuqa yakupi kawsaq, warmi runaqta umanwan, hawan kurkunwan, challwap chupanwan. Sirinukunaqa tiksimuyuntinpi askha kawsay saphikunaq folklore nisqapin rikhurin, Iwrupapi, Asiyapi, Aphrikapipis. Kay sirinu rimaqa ñawpaq qriyuqu simimanta hamun (Σειρήνα).
Sirinukunaqa wakin kutipiqa maqllukunawan tupan, ahinataq yaku hunt’aykusqanwan, wayra-parawan, wamp'unakunaq chinkaykuyninwan, yakupi chinkaykunawan ima. Huk llaqta ñawpa kawsaykunapipis (utaq wakin kutipiqa kikin ñawpa kawsaykuna ukhupi), allin sunquyuq utaq allin ruwaq kankuman, windisiyunkunata quspa utaq runakunawan munakuspanku.
Gladys Zender
Gladys Rosa Zender Urbina sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Kuntamana llaqtapi  - ),  huk 🇵🇪 mama llaqtayuq warminin.
Willar munisipyu
Willar munisipyu (kastilla simipi: Municipio de El Villar) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, Tumina pruwinsyapi, Chuqichaka suyupi. Uma llaqtanqa Willar llaqtam (El Villar) (486 llaqtayauq, 2001 watapi).
Gladys Zender
Taytan: Eduardo Zender Honigman ; Maman: Rosa Urbina Di Negro. Qusanː Antonio Meier (1965- ). Churinkunaː Sibylle, Karina, Antonio wan Christian Meier.
Willar munisipyu
Kantunkuna
Iskay kantunmi kan.
Gladys Zender
Yachaywasiː Colegio Santa Ursula (Limaq).
Willar munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa awanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Somchai Wongsawat
Somchai Wongsawat , thay simipi: สมชาย วงศ์สวัสดิ์, (* paqarisqa Amphoe Chawang llaqtapi - ). Thaysuyu mama llaqtapas taripay amachaq, pulitiku wan Uma kamayuq.
Willar munisipyu
Simikuna
Willar munisipyupiqa kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Somchai Wongsawat
Thaysuyupas Yachachiy Ministru.
2008 watamanta ñawpaq kuti Thaysuyupa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Choem เจิม Wongsawat; Mama: Dap ดับ Wongsawat. Ñawpaq warmi: Yaowapha Wongsawat Wawakuna: 3 (Yotthanan Wongsawat (thai simipi: ยศธนัน วงศ์สวัสดิ์), Chinnicha Wongsawat (thai simipi: ชินณิชา วงศ์สวัสดิ์) wan Chayapha Wongsawat (thai simipi: ชยาภา วงศ์สวัสดิ์).
Yachaywasi: Amnuay Silpa School ( Bangkok)
Turpay distritu
Turpay distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Turpay) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Grau pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Turpay llaqtam.
Killa sutikuna
Watapi killa nisqa pachakunaqa Qhichwa simipi achka sutikunayuqmi. Kaypim sutinkunatam rikunki.
302
302 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Abhisit Vejjajiva
Abhisit Vejjajiva, thay simipi: อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ, (* paqarisqa Newcastle llaqtapi - ). Thaysuyu mama llaqta musikuq, taripay amachaq, pulitiku wan Uma kamayuq.
Turpay distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
300
300 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Turpay distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Sallqa suyu
Sallqa suyu nisqaqa sallqa pachapi sapaq kaqninkunayuq suyum, sapaqnin yura pachayuq, sapaq uywakunayuq, yurakunayuqmi.
Turpay distritu
Simikuna
Pukyu:
Humay distritu
Humay distritu (kastilla simipi: Distrito de Humay) nisqaqa huk distritum Pisqu pruwinsyapi, Ika suyupi, Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Humay llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Abhisit Vejjajiva
2008 watamanta 2011 watakama ñawpaq kuti Thaysuyupa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Athasit Vejjajiva; Mama: Sodsai Vejjajiva Ñawpaq warmi: Pimpen Sakuntabhai Wawakuna: 2 (Prang Vejjajiva wan Punnasit Vejjajiva)
Yachaywasi: Chulalongkorn University’s Demonstration School, Scaitcliffe School wan Eton College.
Barry Bostwick
Barry Knapp Bostwick sutiyuq runaqa (* paqarisqa San Mateo llaqtapi) huk Ñawikaruy wan kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
T'ula Pallqa kantun
T'ula Pallqa kantun nisqaqa (kastilla simipi: Cantón 9 De Abril / Thola Palca) Buliwya suyupi huk kantunmi, Uru Uru suyupi, Uru Uru pruwinsyapi, Surakachi munisipyupi. Uma llaqtanqa T'ula Pallqa (Thola Palca) llaqtam (181 runa, 2001 watapi).
Sach'a quwi
Sach'a quwi, kichwapi Sacha kuy icha Sachayakuy nisqaqa (Cavia aperea) huk Urin Awya Yalapi (Arhintina, Brasil, Kulumbya, Ikwadur, Parawayi, Uruwayi, Winisuyla) kawsaq ñuñuq, khankiq uywam, rikch'aq quwim.
Wankasanku pruwinsya
Wankasanku pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Huancasancos) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Wankasanku llaqtam.
José de San Martín
thumb|250px|right|José de San Martín, Qispichiq nisqa José Francisco de San Martín y Matorras ( "Husi Pranshiku San Martin Maturras", qichwachuqa pashtan)(* paqarisqa Yapeyú llaqtapi, Arhintinapi -  wañusqa Boulogne-sur-Mer llaqtapi, Ransiyapi), Arhintinu mama llaqtap awqaq pusaq pulitikupas.
Wankasanku pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa, Fernando Belaúnde Umalliqmi.
Pulitika rakiy
Tawa distritunmi kan.
José de San Martín
Urin Awya Yalapi mamallaqtakunap Ispañamanta qispichiqnin Ispaña Amirika Kacharikuna Awqanakuypi, kamarikuspa kunan kachkaq mama llaqtakunapaq awqarqan, Arhintinapaq, Chilipaq, Piruwpaqpas.
Wankasanku pruwinsya
Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Piruwanu Urin Khillayñan
Piruwanu Urin Khillayñan (Ferrocarril del Sur) nisqaqa Piruwpa urinpi kaq khillayñanmi, Mataranimanta Ariqipanta Hullaqakama, chaymanta Punukamapas Qusqukamapas.
Qusqumanta Punukama Qusqumanta Punukamaqa PeruRail nisqa khillayñan ruruchina antakurukunatam purichin: Qusqumanta Punukama (10 ura) icha Punumanta Qusqukama (10 ura).
P'unchawkuna:
Ñan:
Uchuytampu distritu
Uchuytampu distritu (kastilla simipi:  Distrito de Tambillo ) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Wamanqa pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Uchuytampu (Tambillo) llaqtam.
Barranca distritu
Barranca distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Barranca) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Lima suyupi, Barranca pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Barranca llaqtam.
Yanaqucha qhuya
Yanaqucha nisqaqa Piruwpi, Kashamarka pruwinsyapi, Q'asa distritupi, Pultumarka distritupipas, Yanaqucha ñiqpi, huk quri qhuyam, ancha sallqa waqlliq. Kashamarka llaqtamantaqa 48 km karum.
Barranca distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Uchuytampu distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Yanaqucha qhuya
Kilish urqutapas allayta munanku, ichataq Purkunpi, Kashamarka llaqtapipas runakuna manam munankuchu.
Barranca distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Uchuytampu distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
303
303 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Ismuchiq
Ismuchiq nisqakunaqa wañusqa kawsaqkunata akasqakunatapas ismuchispa kikinpa kawsa imayayninta ruraykunapaq michata chaskiq kawsaqkunam: k'allampakuna añakikunapas.
Mikhuq hinam hukkunap kawsa imayayninta mat'ipayanku, ichaq wañusqa imayaytam. Hinallataq chimlasayta yakutapas wayra pachaman kachaykunku. Kawsachikuy imayaykunatataq manam mikhunkuchu, ichataq wayllaq hina muyriq pachamantam hurqunku.
Diego Ribas da Cunha
thumb|Diego Ribas da Cunha Diego Ribas da Cunha sutiyuq runaqa icha Diego; (* paqarisqa Ribeirão Preto llaqtapi - )  huk 🇧🇷 🇮🇹 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Rafael Bustillo pruwinsya
Rafael Bustillo pruwinsya (aymara simipi: Rafael Bustillo jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Rafael Bustillo) nisqaqa Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Unsiya llaqtam (5.709 llaqtayuq, 2001 watapi).
Pulitika Rakiy
Tawa munisipyunmi kan.
Chuquihuta Ayllu Jucumani munisipyuqa s kamasqa karqan. Mama munisipyun Unsiya munisipyum.
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
thumb|right|200px| [[Llallawa]] Rafael Bustillo pruwinsyapiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Musiku
thumb|right|200px|[[Siglo XX (Buliwya)|Siglo XX qhuya (1940 - 1946)]]
Ñawiriy wasi
thumb|[[British Museum nisqa musiyupi ñawiriy ukhu.]] upright|thumb|Carl Spitzweg: Der Bücherwurm, "Ñawiripayaq". Ñawiriy wasi, kichwapi Kamukuska nisqaqa (grigu simipi βιβλιοθήκη, "liwru pallasqa", chaymanta kastilla simipi biblioteca) liwrusapa kaq hatun wasim, achka runakunap chay liwrukunata ñawirinankupaq, chay ñawiriy wasipi icha liwruta manukuspa kikinpa wasinpi.
Tukuy yachay sunturkunam, yachay wasikunapas ñawiriy wasiyuqmi. Ñawiriy wasikunapiqa runakunap hamut'asqanmi hallch'asqa.
Qunayqa distritu
Qunayqa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Conayca) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wankawillka pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Qunayqa llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
304
304 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Qunayqa distritu
Simikuna
Pukyu:
Jeremy Brett
thumb|right|180px|Jeremy Brett Peter Jeremy William Huggins sutiyuq runaqa, icha Jeremy Brett ( paqarisqa Warwickshire llaqtapi - wañusqa London llaqtapi) huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Henry William Huggins, DSO, MC, DL (1890–1965); Maman: Elizabeth Edith Cadbury Butler. Warmi: Anna Massey (1958-1962). Parijakuna: Joan Wilson (1976-1985) / Paul Shenar. Churi: David (1959)
Istiki-Pampa distritu
Istiki-Pampa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Estique-Pampa) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Taqna suyupi, Tarata pruwinsyapi, kamasqa. Uma llaqtanqa Istiki-Pampa llaqtam.
Runakuna
412 runakuna (221 qhari, 191 warmi)
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Doris Gibson
Doris Gibson Parra del Riego sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi  -  wañusqa Limaq llaqtapi),  huk 🇵🇪 mama llaqtayuq willay kamayuqnin.
Taytan: Jorge Antonio Percy Gibson Möller; Maman: Mercedes Parra del Riego. Qusanː Manlio Aurelio Zileri Larco. Churiː Enrique Zileri.
Yachaywasiː Colegio Colegio Sagrados Corazones (Ariqipa) wan Colegio Sagrados Corazones Chalet (Chorrillos, Limaq).
La Maná kiti
La Maná kiti (kastilla simipi: Cantón La Maná) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Qutuphaqsi markapi huk kitim. Uma llaqtanqa La Maná llaqtam.
Runakuna
La Maná kitipiqa Pansaliyu Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa aswanta La Maná kitillipi, Guasaganda kitillipi, Pukayaku kitillipipas kawsanku.
Pulitika Rakiy
Pichqa kitillinmi kan, kimsa llaqta kitillikuna, La Maná kitilli, El Carmen kitilli, El Triunfo kitilli, iskay chakrapura kitillipas, Guasaganda kitilli, Pukayaku kitilli
Wayllaq
Wayllaq nisqakunaqa mana kawsa imayaymanta kikinpa kawsa imayayninta ruraykuq kawsaqkunam.
Inti wayllaq nisqakunaqa - yurakuna anqas añakikunapas - raphi q'umir nisqawan inti wayllayta ruraspa yaku iñuwakunata ch'iqtaspa muksichaqtam wayra pachaman kachaykunku. Chimlasayta wayra pachamanta hurquykuspa uwas misk'itam ruraykunku. Wayllaqkunaqa mana wakinpa kawsa imayaynintachu mat'ipayanku, ichaqa mana kawsa imayayllatam, waya pachamanta chimlasayta, allpapi t'inkisqa qullpachaqta, phusphuruta, huk t'inkisqa qallawakunatapas.
Chaqllisinchi wayllakunataq - huk añaki rikch'aqkunam, ñawpa añakikunapas - t'inkisqakunata ruranachispa chaymanta michatam hurqunku kawsa imayayninta ruraykunanpaq.
Adriano Leite Ribeiro
thumb|Adriano Leite Ribeiro Adriano Leite Ribeiro icha Adriano; (*17-II-1982, Rio de Janeiro) sutiyuq runaqa huk Brasil mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Fargo (North Dakota)
Fargo nisqa llaqtaqa North Dakota suyupi, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi, huk hatun llaqtam. Fargo llaqtapiqa 99.200 runakunam (2008) tiyachkan.
La Esperanza distritu (Truhillu)
La Esperanza distritu (kastilla simipi: Distrito de La Esperanza) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Truhillu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa La Esperanza llaqtam.
305
305 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Juan Manuel de Rosas
Juan Manuel de Rosas sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Buenos Aires llaqtapi -  wañusqa Southampton llaqtapi), Arhintinu mama llaqtaq  awqaq pusaq pulitikupas.
1835 watamanta 1852 watakama Buenos Aires Kamachiq runa.
Yaya: León Ortiz de Rozaz; mama: Agustina López de Osornio.
Warmi: Agustina López de Osornio. Churikuna: Pedro Rosas y Belgrano, Juan Manuel de Rosas Ezcurra, María de Rosas wan Manuelita de Rosas.
Sikaya munisipyu
Sikaya munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Sicaya) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu Kapinuta pruwinsyapi, Quchapampa suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Sikaya llaqtam.
Kantunkuna
Iskay kantunmi kan.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Sikaya munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
306
306 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Maicon Douglas Sisenando
thumb|Maicon Douglas Sisenando Maicon Douglas Sisenando icha Maicon; (*26-VII-1981, Novo Hamburgo) sutiyuq runaqa huk Brasil mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Muyuqmarka
Muyuqmarka nisqaqa Saksaywaman llaqtapi huk raqaymi, Piruw mama llaqtapi, Qusqu suyupi, Qusqu pruwinsyapi, Qusqu distritupi. Turri karqan.
Papallakta kitilli
Papallaqta kitilli (kastilla simipi: Parroquia Papallacta) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Quijos kitipi, Napu markapi.
Laram Q'awa urqu (Paqaqi)
Laram Q'awa icha Laramq'awa (kastilla qillqaypi: Cerro Laram Khaua ) nisqaqa Buliwya suyupi huk urqum, Chuqiyapu suyupi, Paqaqi pruwinsyapi, Charaña munisipyupi, Chili suyupipas. Kunturiri rit'i urqu, Pumuta rit'i urqu, Patilla Pata nina urqu ñiqpi tiyan, Pumirapi nina urqup chinchayninpi.
Papallakta kitilli
Runakuna
Papallakta kitillipiqa Napurunakunam tiyanku.
Laram Q'awa urqu (Paqaqi)
Kay urqup sutinqa aymara simim, larama anqas, q'awa wayq'u, qawa qutu, "Anqas Wayq'u" (icha "Anqas Qutu").
307
307 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Fort Worth
Fort Worth nisqa llaqtaqa, Texas suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Fort Worth llaqtapiqa 681 818 runakuna (2007) tiyachkan.
Gustav Mahler
thumb|right|260px|Gustav Mahler (1860-1911). right|200px|Gustav Mahler silq'uy. thumb|right|200px|Gustav Mahler sipultura. Gustav Mahler sutiyuq runaqa (* paqarisqa Kaliště llaqtapi  - †  wañusqa Wien llaqtapi) 🇦🇹 mama llaqtayuq rumantiku musika takichaqmi karqan.
Wordle
Wordle nisqaqa web nisqapi ruwasqa simi phukllay, Gales mama llaqtayuq llamp'ukaq ingeniero Josh Wardle sutiyuq runap rurasqan, rurasqanpas, New York Times Company nisqap 2022 watamanta pacha New York Times Company nisqap kapuyninmi, lluqsichisqanpas. Pukllaqkunam suqta kutita pichqa qillqayuq simita adivinayta munanku, sapa adivinanzamantam retroalimentación nisqa qunku colorniyuq azulejos nisqapi, chaymi qawachin haykapi letrakuna tupan utaq allin posiciónpi kasqankuta. Chay mekanikukunaqa yaqa kaqllam 1955 watapi Jotto sutiyuq plumawan papelwan pukllaywan, telewisyupi pukllay rikuchiy frankisiyawan Lingo. Wordle huk sapa p'unchaw allichayniyuq, llapa pukllaqkuna kikin simita adivinayta munanku.
Gustav Mahler
Taytanː Bernhard Mahler; Mamanː Marie Hermann Warmiː Alma Marie Schindler Churinkunaː Marie wan Anna.
Wordle
Wardleqa pay kikinpaq, masinpaqpas pukllanankupaqmi chay pukllayta kamarqan, qhipamantaq 2021 watapi octubre killapi lliw runakunaman willarqan. Pukllayqa 2021 watapi diciembre killapi ancha riqsisqa karqan, Wardle pukllaqkunap sapa p'unchaw ruwasqankuta emoji cuadradokuna hina copiayta atiyta yapasqanmanta, chaykunaqa Twitter nisqapi anchata rakisqa karqan. Pukllaypa achka clones nisqakunapas, hukniray kayninkunapas rurasqataqmi karqan, inglés simimanta hawa simikunapipas. Chay pukllayqa The New York Times Company nisqap rantisqanmi karqan 2022 watapi Qhaqmiy killapi mana willasqa qanchis yupayniyuq qullqiwan, llapa pukllaqkunapaq mana qullqiyuq kananpaq yuyaykusqa; chaytaqa 2022 watapi febrero killapin empresaq web nisqanman astarqanku.
Santa Fe wamani
Suyukuna
19 suyukuna:
Thamis Mayu
rikchacha|Thamis Muyu inti chikapuninpi panurama, 2008 wata. [[London|Lunrunpi]] Thamis Mayu (Inlish simipi: River Thames, latin simimanta Taměsis), huk chikankunapi Isis mayu sutiwan riqsisqa, kayqa huk mayu, Inlishpampa mama llaqtaqta uralanpi puriq mayu, Lunrun llaqtapis. 215 mila (345 km), tukuy Inlishpampa suyuntinpi astawan suni mayu, Hukllachasqa Qhapaq Suyupi iskay ñiqin aswan suni mayu, Severn mayumanta qhipaman.
2022 watapi Aqustu killapi, mayu pukyuta pichqa kilumitruta Somerford Keynes llaqtamanta aswan karuman kuyurqan, 2022 watapi Huliyu killapi ruphay kasqanrayku. paña|rikchacha| Lunrun llaqtaqta [[Antanka panpa|Antanka pampanqa muylliqta kasqanpim kachkan]] rikchacha| Thamis Mayupi illa riqkuna purichiy rikchacha| Lunrun llaqtaqta [[yawirka antawa, Thamis mayu patapi]]
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Gonzanamá kiti
Gonzanamá kiti (kastilla simipi: Cantón Gonzanamá) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Loja markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Gonzanamá llaqtam.
Aoraki Urqu
right|thumb|260px|Aoraki Urqu Aoraki Urqu (Inlish simipi nisqaqa Mount Cook, Mawri simipis nisqaqa Aoraki) Musuq Silandaq aswan hatun urqunmi; payqa 3,754 mitruyuq. Payqa Urin Alpikunapin kashan; Urin Alpikuna urqukunan Urin Wat'aq suyt'u kaypi.
Encarnación Lazarte
Encarnación Lazarte Zurita sutiyuq warmiqa (1938 paqarisqa Sunch'upampa llaqtapi, Klisa pruwinsyapi, Quchapampa suyupi) huk 🇧🇴 mama llaqtayuq qhichwa simi rimaq takiqmi wan takichaqpas.
Gonzanamá kiti
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Dell
rikchacha|Dellpata riqsinapaq rikch'an Dell Inc. nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi allwiya kamay ruruchinakaq. Computadorakunata chaymanta chaywan tupaq rurukunata chaymanta yanapakuykunata ruwan, qhatun, allichan chaymanta yanapan. Dell nisqaqa mama imprisanpa kapuynin, Dell Technologies.
Yves Leterme
Yves Camille Désiré Leterme sutiyuq runaqa (* paqarisqa Wervik llaqtapi - ). Bilhika musiku yachaqpi, pulitiku wan Uma kamayuq.
Dell
Dell sapallapaq antañiqiqkuna (PCkuna), qaraqkuna, willay waqaychana llamk'anakuna, llika switchkuna, llamp'ukaq, antañiqiq periféricoskuna, HDTVkuna, rikch'a hap'ina, ch'ipachinakuna chaymanta electrónicakuna huk ruwaqkunap ruwasqa kaqninta ranqhakun. Chay imprisaqa riqsisqam imaynatam cadena de suministro nisqatapas hinaspa comercio electrónico nisqatapas kamachin. Kayqa Dell chiqamanta rantiqkunaman rantiy chaymanta PCkuna rantiqpa munasqan quy. Dell nisqaqa 2009 watakamam ch'uya llamk'ana ranqhaq karqan, Perot Systems nisqatam rantirqan. Chaymanta Dell qhatuman yaykurqa IT yanapakuykunapaq. Chay empresaqa waqaychay sistemakunata, llika ruwanapaq ima mast’arisqa. Kunanqa mastarichkan computadorakuna quyllamanta empresa rantiqkunapaq huk tecnologiata quykama.
Yves Leterme
2008 watamanta ñawpaq kuti Bilhikapa Uma kamayuqnin karqan.
Winchu distritu
Winchu distritu (kastilla simipi:  Distrito de Vinchos) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Wamanqa pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Winchu llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Yves Leterme
17 anta situwa killapi 2009 watamanta 25 ayamarq'a killapi 2009 watakama Bilhika kansillir.
Winchu distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Yves Leterme
Taytan: ; Maman:. Ñawpaq warmi: Sofie Haesen Churinkuna:.
Yachaywasi:
Dell
Dell nisqaqa tukuy runaqta qhatusqan ruruchinakaq (Nasdaq: DELL), hinallataq NASDAQ-100 wan S&P 500 nisqap huk rakin. 2021 watapi enero killamanta 3 kaq hatun computadora personal ranqhaq. Dell 31 kaqpi Fortune 500 lista kaqpi 2022 watapi, 76 kaqpi 2021 watapi. Hinallataqmi Texas llaqtapi soqta kaq hatun empresan llapan qolqe chaskisqanmanta, chaytan willan Fortune revista. Texas suyupi iskay ñiqin hatun mana petrolero llamk'ay.
City of London
City of London icha Lunrunpa Citynin nisqaqa huk llaqta, saqumay taripayrak'i wan llaqta kamachiy thisritu, chaypiqa ñawpa pachap chawpintam hap'in, Canary Wharf nisqawan kuskataq, Lunrun llaqtap ñawpaq chawpi llamk'ay thisritun (CBD) nisqatam ruwan. Chayqa yaqa tukuy Lunrun llaqtatam kamarirqan, 1 kaq pachakwatapi Ruma runakunap tiyasqanmanta pacha chawpi pachakama, ichataq kunan pacha Lunrun sutiyuq suyuqa chaymanta pacha Lunrun llaqtap linderonmanta aswan karumanmi wiñarqan. Kunanqa Llaqta Hatun Lunrun hatun llaqtap pisilla rak'inmi, ichataq chawpi Lunrun llaqtap ancha riqsisqa rak'inmi kachkan. Kamachiypiqa, Lunrun llaqtaqa manam huk Lunrun llaqta k'uchukunamantachu, huk 32 thiistiritukunapaq waqaychasqa kayninmi (Hatun Lunrun llaqtap sapallan huk llaqtanpas, Westminster llaqtapis). Hinallataq sapaq saqumay taripayrak'i, Hatun Lunrunwan muyurisqa enclave kasqanrayku, Hukllachasqa Qhapaq Suyupi aswan huch'uy saqumay kunti.
Lunrunpa Citynqa achka runakunam Llaqta nispalla sutichanku ("Lunrunpa llaqtan" nisqa rimaymanta hukniraq, Llaqta hatun qillqawan qillqaspa), Milla Kuwatharata nispapis riqsisqam, (huk milla cuadrada icha 2,6 kilometro cuadradokuna) kasqanrayku nisqapi. Kay iskaynin términokuna sapa kuti metónimos hina Hukllachasqa Qhapaq Suyupa qhatuypaq chaymanta qullqi qarana industriakunapaq llamk'achinku, mayqinkunachus huk reparaypaq historiata qatichkanku aswanta Llaqtapi sayasqa kasqankumanta. Kunanqa Lunrun sutitaqa llaqtallamanta aswan hatun cheqaspaqmi utilizanku. Lunrun llaqtaqa aswanta riqsichin Lunrun hatun llaqtata, icha 32 Hatun Lunrun barriokunata, kikin Lunrun llaqtamanta aswanta. Kay Lunrun llaqtata aswan hatun llamk’achiyninqa qillqasqa kachkan allin takyasqa hina 1864 watapi, hinallataq Lord Henry Seymourpa Testamentonpa casonpas.
Dell
2015 watapi, Dell rantirqan empresa tecnologia firma EMC Corporation. Dell wan EMC nisqaqa Dell Technologies nisqap rakiyninmi tukurqan. Dell EMC willay waqaychayta, willay waqaychasqa, wirtuwalay, t'aqwiy, chaymanta phuyu yupayta ranqhakun. rikchacha| Michael Dell (kamachiq)
City of London
Paqarinankuna
rikchacha| [[Waterloo Casco|Waterloo k'umpu, c. 150–50 Kristup ñawpan pacha, Thamis mayupi tarisqa]] rikchacha| [[Londres llaqtapi pirqa|Lunrun pirqamanta kawsaq t'aqa, 200 kñ watapi ruwasqa, Tower Hillpa qayllanpi]]
Pukyukuna
<references group="" responsive="0">
Aqupanpa (Wankawillka)
Aqupanpa icha Aqupampa (kastilla simipi: Acobamba) nisqaqa huk piruwki llaqtam, Wankawillka suyupi, Mantaru mayu patapi, Aqupanpa wamanip uma llaqtanmi.
George Reeves
thumb|right|280px|"Superman" George Reeves (1914-1959) George Keefer Brewer  sutiyuq runaqa, icha George Reeves (* paqarisqa Woolstock llaqtapi -  wañusqa Beverly Hills llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaq qarqan.
Taytan: Don Brewer; Mama: Helen Lescher Warmikuna:. Churinkuna (3):
Shepherd Gate Clock
rikchacha| Michiq Punku Reloj Royal Observatory, Greenwich nisqaman yaykuypi Shepherd Gate Clock (51°28′41″N 0°00′05″W) kayqa huk pacha tupuq pirqapi warqusqa, Royal Observatory nisqapa punkunpa hawanpi, Greenwich wasi Greenwich llaqtapi, Hatun Lundun llaqtapi. Pacha tupuq nisqaqa huk ñawpaq rikch'anachiymi karqan, k'anchaywan t'inkisqa pacha tupuq sistima nisqamanta, huk khuyapayakuq pacha tupuq mecanismom karqan, hatun wasi ukhupi kuyuchina pacha tupuq wan apachisqa electricidad pulsukunawan kamachisqa. ‘Khuyapayakuq pacha tupuq kuna’ llikataqa Charles Shepherdmi ruwarqan, churarqanpas 1852. Punku qayllapi kaq relojqa yaqapaschá ñawpaq kaq Greenwich Mean Time nisqa pachata llapa runaman rikuchirqan, manataqmi costumbrechu 24 horas analógico nisqa dial nisqawan. Hinallataqmi qallariypiqa rikuchirqan pacha astronómico nisqa chaymi qallarirqan 12 chawpi p’unchay mana chawpi tutachu.
Punku pacha tupuq qa tukuy runaq qayllanpi horata rakiq; huk qhawana wasip pacha señalninmi karqan pacha bola, 1833 watamanta pacha. Tiempo pelotaqa 1.00pm (13:00)llatam señalarqa, ichaqa karumantam qawakurqa. Qhipaman pacha unanchakunata alamrikunawan rakiy yuyayqa aswan aswan electricidadwan pacha unanchakunata kay ruwaywan rakiyta aparqan. Tiempo unanchakuna, negociokunapi ancha importante kayninmanta hawaqa, aswan importanten karqan barcokunata trenkunatapas tiempollanpi purichinapaq. Chay sasachakuyqa astawanmi yapakurqan kunan tiempopi tiempota qhawaqkunawan tupachispa askha pacha tupuq kunapi mana allintachu ruwasqankurayku.
Pisiyachisqa
Chay sistemaqa ñawpaqtaqa 1851 watapi Hatun Rikuchiypaqmi (aka The Crystal Palace Exhibition in London) rurasqa karqan, chaymi Airy Shepherd simpático nisqa sistemata qhawana wasipi churarqan. Chay pachaqa hamun observatorio ukhupi Michiq Motor Relojmanta. 1866 watapi Shepherd Motor Clock nisqamanta pacha señalkunata Atlántico mama qucha chimpaman transatlántico cable nisqawan América llaqtaman apachirqanku.
Paqarinankuna
rikchacha| Mecanismo del reloj Reloj llikapaq ñawpaq yuyayqa Astrónomo Royal nisqamanta hamurqan, George Airy. Ferrocarril llika chayamuptinqa, huk pacha kamachiymi necesitakurqa, chaypacha tukuy suyupi llamk’achisqa imaymana mana tupaq llaqta pachakunata tikranapaq. Airyqa yuyaykurqanmi kay tiempo estándar nisqataqa Observatorio Real nisqa qonanta. Paypa yuyayka "galvanismo" icha señalización eléctrica nisqanwanmi Greenwich llaqtamanta huk relojkunaman pacha pulsokunata tukuy suyupi apachiymi karqan, ichapas Iwrupamanpas, coloniakunamanpas. Musuq mama qucha ukupi cable chayllaraq churasqa Dovermanta Calaiskama 1851 watapi, Inglaterrawan Franciawan pacha señalkunata apachiy atiyta hatarichirqa – kayqa longitudpa chiqan kayninkunata ancha chiqap tupuyta atikunman, ñawpaq kutita.
Charles Shepherd sutiyuq runa
1849 watapi Charles Shepherd Junior (1830–1905), ingeniero, reloj ruwaqpa churin, huk sistemata patentarqan, huk llika simpatiku relojkunata kamachinapaq, electricidadwan (icha galvanismo, sutichasqa). Shepherdqa hatun rikuchiypaqmi llapa runakunaq relojninkunata churarqan, chaymi kicharikurqan 1851 watapi aymuray killapi. 1851 watapi octubre killapin Airyqa Charles Shepherdman qelqarqan propuestakunata, estimacionkunatapas mañakuspa, chaypin mañakurqan kay relojkunata:"Huk automático reloj. Huk reloj hatun dialniyuq Llaqta runakunapa qawananpaq, Observatorio yaykuna punkupa hichpanpi, kimsa aswan uchuy relojkuna, llapanku automático relojwan khuyapayakuspa kuyuchinapaq."Airyqa munarqataqmi kunan kaq Greenwich pacha pelota electricidadwan purichiyta, chaynapi 13:00 pacha uraykamuyninqa observatorio ukupi motorpa relojninwan sincronizasqa kananpaq.
1852 watapi agosto killapaqmi Shepherdqa relojkunapa, cablekunapa llikanta ruwarurqa hinaspa churarurqa chay observatorio nisqapi. Costos nisqakunaqa aswan hatunmi karqan qallariypi yuyaykusqankumantaqa. Shepherdqa 40 libra qolqetan yupasqa motor relojpaq, tiempo bola aparatopaqpas, sapa khuyapayakuq relojpaqtaq 9 libra qolqeta. Llapan gastokunaqa karqan 70 libras esterlinas motor relojpaq, 75 libras esterlinas punku qayllapi perqa relojpaq.
Qhipaman Shepherd sutiyuq runaqa 1853 watapi Indiap kamachiyninpaq telégrafo llika ruranata qhawananpaqmi churasqa karqan.
Greenwich pachata apachiy
Motor reloj, qallariypiqa Reloj Normal icha Reloj Motor nisqa sutichasqa, ichataq qhipaman Reloj Estándar Solar Promedio nisqawan riqsisqa, sapa segundo pulsukunata kacharqan simpático relojkunaman Cronómetro Sala nisqapi, Dwelling House (Flamsteed House) nisqapi, chaymanta... punku (Punku Reloj). Shuk pulso kachashkami pacha pelotaman 13:00 pacha. Chay señalkunataqa Greenwich llaqtamanta London Bridge nisqa puentekama cablekunawanpas apachirqakum. London Puentemanta huk pacha señalta mana ancha sapa kutichu rakirqanku telégrafo alambrekunawan relojkunaman hinallataq chaskiqkunaman Londres, Edimburgo, Glasgow, Dublín, Belfast hinallataq askha huk llaqtakunapi. 1866 watamanta pacha pacha señalkunatapas Estados Unidos Harvard Hatun Yachay Sunturman musuq transatlántico submarino cable nisqawan apachirqanku.
Airypa 1853 watapi Observatorio nisqapi Junta de Visitantes nisqaman willasqanpin sut’incharqan Shepherd nisqa motor relojpa imayna llank’asqanmanta: Kay relojqa Cronómetro nisqa cuartopi huk reloj galvánico simpático nisqatan purichin, chaymi, chayrayku, sensibilidad nisqapi allin; chay hinataqmi cronómetros nisqakunata tupachinku huk relojwan, chay relojqa manan yupaywan allichayta necesitanchu.
Chay kikin Normal Relojqa khuyapayakuq kuyuywanmi waqaychan haykuy-punkupi hatun relojta, Observatoriopi iskay relojkunata, huk relojtawan London Bridge Terminus of the South-Estern Railway nisqapi.
Sapa punchawmi Londres llaqtamanta karunchakuq llapa hatun ferrocarrilkunapi señales galvánicas nisqakunata apachin. Chayqa Greenwich Bolata, Pelotatapas Strand nisqapi kaq Compañía de Telégrafo Oriental nisqap Oficinankunaman urmachin.
Luis Alberto Spinetta
Luis Alberto Spinetta sutiyuq runaqa (* paqarisqa Buenos Aires llaqtapi -  wañusqa Buenos Aires llaqtapi ), huk Arhintina mama llaqtayuq takiq, takichaq wan kitara waqachiq ruraq karqan.
Shepherd Gate Clock
Greenwich pachata apachiy
Tukuy kay imaymana efectos nisqakunaqa mana yuyaywan pantaspa pachamanta ruwasqa kanku; hinaspapas manan mana satisfacción nisqataqa sienteyta atiymanchu, chhaynapin Observatorio Real ch’inlla yanapashan negociokunaq horanpi purinanpaq, kay llank’anayoq suyupa hatun partennintakama.
Luis Alberto Spinetta
Ñawpa Warmi: Patricia Salazar Churinkuna: (4) Dante, Catarina, Valentino wan Vera.
Dunga
Carlos Caetano Bledorn Verri  icha Dunga, Dopey chaylla (*  paqarisqa Ijuí llaqtapi, Brasil mama llaqtapi) huk Brasil mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Shepherd Gate Clock
Instalacionmanta pacha
rikchacha| Flamsteed House (puka pacha pelotanwan ) Gate relojta qhawan, 1960 watapi Punku Relojqa qallariypiqa quyllur pachamanta pachata rikuchiq, chaypi sapa p'unchawpa 24 horas yupayqa chawpi p'unchawmanta qallarikun. XX siglopin relojta cambiarqanku Greenwich llaqtapi hora media nisqa kananpaq, chaypin sapa p’unchaypa 24 horas yupayqa chawpi tutamanta qallarikun. Punku Relojqa Greenwich Chawpi pachata rikuchispallapunim kachkan, manataqmi chiri pachapaq allichasqachu. Kunanqa chay relojqa hatun wasi ukhupi cuarzo nisqawanmi kamachikun. Motorpa relojninkunaqa qhawarichisqaraqmi kashan ichaqa manan llank’ashanchu.
308
308 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Percy Gibson
thumb|right|260px| Percy Gibson (1885-1960) Jorge Antonio Percy Gibson Möller sutiyuq runaqa, icha  Percy Gibson ( paqarisqa Ariqipa llaqtapi -  wañusqa Bielefeld llaqtapi) huk  🇵🇪 mama llaqtayuq harawi qillqaqmi.
Taytanː Enrique W. Gibson Bernaldo de Estremadoyro; Mamanː Dorotea Möller Sojo-Vallejo.; Warmiː Mercedes Parra del Riego Rodríguez. Churinkunaː Percy Gibson Parra wan Doris Gibson Parra.
309
309 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Ankash washa waqta
thumb|right|250px|[[Wantar Chawin]] Ankash washa waqta (kastilla simipi: Ancash trasandino) nisqaqa Piruw llaqtapi, Anqash suyupi, huk waqtamm. Wantar Chawin llaqtaqa Ankash washa waqtapi huk ñawpa llaqtam. 1985 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
Wachuqullpa distritu
Wachuqullpa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Huachocolpa) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wankawillka pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Wachuqullpa llaqtam.
Sipya phaqcha
Sipya phaqcha (kastilla simipi: catarata de Sipia) nisqaqa huk 150 m hanaq phaqcham, Piruwpi, Ariqipa suyupi, Unyun pruwinsyapi, Waynaquta distritupi.
Wachuqullpa distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
Bob Hope
thumb|right|310px|Bob Hope 1990) Leslie Townes Hope sutiyuq runaqa, Bob Hope (* 29 ñiqin aymuray killapi 1903 paqarisqa London llaqtapi - † 27 ñiqin anta situwa killapi 2003 wañusqa Toluca Lake llaqtapi, California suyupi) huk 🇬🇧 🇺🇸 mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan. Oskar Suñaytas chaskirqan.
Warmikuna: Dolores Hope
Willkapampa distritu (Apurimaq)
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Bora simi
Bora simi (Bora) nisqaqa 2.000-chá Bora runakunap rimayninmi, Piruw (2.300), Kulumbya mama llaqtakunapi.
Tampu wasi
thumb|Tampu wasi Llao llao, [[Arhintina]] Tampu wasi icha Qurpa wasi (kastilla simipi: hotel) nisqaqa qurpachaqpa wasinmi, karu purichkaq runa qurpachakuq chaypi puñunanpaq.
Bora witoto rimaykuna
Bora witoto rimaykuna nisqaqa huk rimaykunap ayllunmi, Uralan Abya Yalapi, Piruwpi, Kulumbyapi, Brasilpipas.
Purun quwi
Purun quwi nisqaqa (Cavia tschudii) Urin Awya Yalapi Antikunapi kawsaq ñuñuq, khankiq uywam, rikch'aq quwim.
Panu rimaykuna
Pano icha Panu rimaykuna nisqaqa huk rimaykunaq ayllunmi, Uralan Awya Yalapi, Buliwyapi, Piruwpi, Brasilpipas, Panu takana rimaykunaman kapuq.