cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antawa qhichwa
Antawa qhichwaqa (kastilla simipi: Andagua) huk qhichwam, distritu nisqapas Castilla pruwinsyapi, Ariqipa suyupi, Piruwpi.
Marcello Mastroianni
Marcello Vincenzo Domenico Mastroianni sutiyuq runaqa (* paqarisqa Fontana Liri llaqtapi  - †  wañusqa París llaqtapi) huk  🇮🇹 mama llaqtapas kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan.
Kukupin
thumb|Kukupinpa hawa kinraynin. thumb|Kukupinpa ukhu kinraynin. Kukupin nisqaqa kurkuntinpi lliwmanta aswan hatun ch'añanmi. Prutinakunata, hayaqita ruraykunmi, yawartataq millay imayaykunamanta llump'aychanmi chay imayaykunata hukchaspa.
Ñatin sutin Anqash qallupi.
Lumas distritu
Lumas distritu (kastilla simipi: Distrito de Lomas) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qarawili pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Lumas llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Soledad Silveyra
thumb|right|250px| Soledad Silveyra Lía Soledad Martina Silveyra Urien sutiyuq warmiqa, icha Soledad Silveyra  (* paqarisqa Buenos Aires llaqtapi - ) huk 🇦🇷 mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Silveyra; Maman: Urien. Qusankuna: José -María Jaramillo (1970 - 1982) / Lorenzo Jaguares (1983-1985) / Martin Laure (1987-1989) / Noel Frague. Churinkuna: (2) Baltasar Jaramillo  wan Facundo Jaramillo.
Ihiptu
thumb|Ihiptu Ihiptu icha Misir (Arawiya simipi: مصر) llaqtaqa Aprikapi huk mama llaqtam.
Wiñay kawsay
Ihiptupiqa 7 498 000 runakunam kawsachkanku.
Ihiptup uma llaqtanqa Qahira llaqtam, 2006 watapi 7 734 344 runayuq.
Pariwanaqucha
Pariwanaqucha icha Parinaqucha (kastilla simipi: Laguna Parinacochas icha Laguna Parihuanacochas) nisqaqa Piruw llaqtapi, huk qucham, Ayakuchu suyupi, Pariwanaqucha pruwinsyapi, Pullu distritupi, Puyusqa distritupipas, Sara Sara urqup chakinpi.
Cumaná
San Francisco de Cumaná icha Cumaná llaqtaqa 🇻🇪 mama llaqtapi Sucre suyupi huk llaqtam. Cumaná llaqtaqa Sucre suyup uma llaqtanmi.
Liwi
thumb|right|Huk liwi. Liwi nisqaqa huk chakunapaq chuqana ayñim. Chakuq liwitaqa sallqap chankankunap chawpinman chuqaspa urmachinmi.
Cumaná
Runakuna
2011 watapi runa yupaykamaqa 374 706 runayuqmi kachkan.
Tirinithat Tupaqu ima
Tirinithat Tupaqu ima nisqaqa Chawpi Awya Yalap wat'ankunapi huk mama llaqtam, iskaynintin wat'am: Tirinithat wat'awan Tupaqu wat'am.
1991
1991 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Yuyu khana
Yuyu khana, Kichka kichka (khishka khishka) icha leche leche (Sonchus asper) nisqaqa huk hampi yuram, khanam.
Maria Reiche
thumb|right|250px|Musiyupi "Maria Reiche" ([[Naska)]] thumb|right|250px| Naska Siqikuna: Astronauta ([[Naska, Ika suyu, Piruw)]]
Maria Reiche sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Dresden llaqtapi, Alimanyapi -  wañusqa Lima llaqtapi, Piruwpi) huk aliman yupana yachaqmi, mawk'a llaqtakunata k'uskiykuqpas karqan.
Utku distritu
Utku distritu (kastilla simipi: Distrito de Utco) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, Celendín pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Utku llaqtam (80 runa, 2007 watapi).
Aqu pampa
Aqu pampa kaykunatam niyta munan:
Kutupaksi
Kutupaksi nisqaqa (kastilla simipi: Cotopaxi) Ikwadur mama llaqtapi huk nina urqum Kutupaksi markapi, Latakunka kitipi, Mulalu kitillipi. Pikchunqa mama quchamanta 5.897 mitrum aswan hanaq.
K'ayrapin
K'ayrapin (Lien, Splen) nisqaqa kurkupi huk ukhu yawrim. Yuraq yawar kawsaykuqkunatam ruraykun, yawarta mawk'ayasqa puka yawar kawsaykuqkunamantam llump'aychan. Kurkuta amachanapaq ancha chaniyuqmi. Icha wiqaw.
1992
1992 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Pays de la Loire
Pays de la Loire nisqaqa Ransiya mama llaqtapi huk riqyunmi. Uma llaqtanqa Nantes llaqtam
Nawa simi
right|thumb|250px|Maychikam Nawatl simi rimaqkuna Mishiku mama llaqtap suyunkunapi. Nawa simi, Nawat simi icha Nawatl (nawa simipi: Nāhuatlahtōlli) nisqaqa huk rimaymi, Chawpi Abya Yalapi rimasqa, utu-astika rimaykunaman kapuq. Nawa simitaqa Mishika runakunam rimarqanku. Kunanqa Mishiku mama llaqtapi 1,600,000 Nawa nisqa rimaqkunachá kachkan.
Yanama listritu
Yanama listritu (kastilla simipi: Distrito de Yanama ) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Yunkay pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Yanama llaqtam.
Simikuna
Kay distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Ukhuña mayu
thumb|right|220px|Ukhuña mayu, Pasiphiku mama qucha (Ukhuña distritupi) Ukhuña icha Juqhuña mayu (aymara simi) (kastilla simipi: Ocoña) nisqaqa Piruwpi huk mayum, Ariqipa suyupi, Kamana pruwinsyapi, Ukhuña distritupi, Uraski distritupi, Kuntisuyus pruwinsyapi, Hatun Mayu distritupi, Yanaqiwa distritupi, Qarawili pruwinsyapi. Pukyunqa yaku tinkuqmi Maran mayumanta Kutawasi mayumantawan. Pasiphiku mama quchaman purin.
Aqu-aqu
Aqu-aqu nisqaqa aqusapa ch'in pacham.
Saman distritu
Saman distritu (kastilla simipi: Distrito de Saman) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Punu suyupi, Asankaru pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Saman llaqtam.
Runakuna
14 314 runakuna (7 185 qhacha, 7 129 warmi)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Yananara
Yananara (Ribes nigrum) nisqaqa huk wayuq yuram. Rurunkunatam mikhunchik.
Saman distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Qarwarasu (Ayakuchu)
Qarwarasu (kastilla simipi: Ccarhuarazo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk urqum, Ayakuchu suyupi, Lukana pruwinsyapi, Chipaw distritupi, Qirupampa pruwinsyapipas, Suras distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.112 mitrum aswan hanaq.
Saman distritu
Simikuna
Pukyu:
Kashamarka mayu
Kashamarka mayu nisqaqa (kastilla simipi: Río Cajamarca) Piruwpi mayum, Kashamarka suyupi, San Markus pruwinsyapi.
Kañina
thumb|upright|Ñawra mama llaqtakunap [[p'anqa kañinankuna.]] Kañina icha Suñaya icha Llaqtaqullqi (kichwapi Llaktakullki) (kastilla simipi: moneda, dinero; inlish simipi: currency, money ) nisqaqa huk mama llaqtap icha mama llaqtakunap kañinapaq rantina qullqinmi.
Kunan pachaqa iskaynintin hinam kañinata llamk'achinchik:
Qawaq distritu
Qawaq distritu (kastilla simipi: Distrito de Cahuac) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Wanuku suyupi, Yaruwillka pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Qawaq llaqtam. thumb|left|180px|Chawinillu llaqta, Qawaq llaqtawan, karumanta rikusqa
Simikuna
Distritupiqa kastilla simita, qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Luqma
Luqma, Lukma, Ruqma icha Rukma (Pouteria lucuma) nisqaqa huk wayuq yuram. Rurunkunatam mikhunchik.
1990
1990 wataqa Griguryanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Luqma
Kay simi samun ruku umamanta, ninkumi. (Ks.: cabeza pelada de vejete).
Khari-khari
Khari-khari   Siraka icha Shiraka  (genus Rubus) nisqa kunaqa huk wayuq, kichka-kichkasapa yurakunam, Waysallpu yura rikch'aq aylluman kapuq rikch'anam, achka waranqa rikch'aqniyuqmi tukuy Tiksimuyuntinpi.
Kikacha distritu
Kikacha distritu (kastilla simipi: Distrito de Quicacha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qarawili pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Kikacha llaqtam.
Khari-khari
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
Kikacha distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Haute-Normandie
Haute-Normandie nisqaqa Ransiya mama llaqtapi huk riqyunmi. Uma llaqtanqa Rouen llaqtam
Hiqitipiqi mayu
Hiqitipiqi mayu nisqaqa (kastilla simipi: Río Jequetepeque) huk piruwanu mayum, Kashamarka suyupi, Quntumasa pruwinsyapi, Qispi kay suyupipas.
Atlantiku mama qucha
thumb|300px|right|Atlantiku mama qucha thumb|300px|right Atlantiku mama qucha nisqaqa (kastilla simipi: Océano Atlántico, inlish simipi: Atlantic Ocean) Abya Yalap, Iwrupap, Afrikap chawpinpi mama qucham.
Anguía distritu
Anguía distritu (kastilla simipi: Distrito de Anguía) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, Chuta pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Anguía llaqtam.
Suyk'upin
thumb|right|200px|[[Runapi suyk'upin.]] Suyk'upin (Pancreas) nisqaqa kurkupi huk ukhu yawrim, ch'ulla, hatun ch'añanmi. Uspunakunata ruraspa ch'unchulman kachaykun, insulina, glukagun nisqakunatataq yawarmanmi kachaykun, yawarpi misk'i chhikata allichaykunapaq.
Rakha k'akara
thumb|Rakha k'akara: 1 Rakha k'akarap uman, ch'ullunpas 2 Rakha k'akara punkichiq 3 Rakha k'akara chaka 4 Ispana hutk'u 5 Ñawpa punkichiq 6 Rakha t'uqu Rakha k'akara (Latin simipi: clitoris, grigu simipi: κλειτορίς [kleitorís]) nisqaqa warmip yuqunayachiq kurku yawrinmi, punkichikuq ukhuyuqmi, rakhap hawanpi, ichataq rakha wirp'akunap pakasqanmi.
Lumpaki kiti
Lumpaki kiti (kastilla simipi: Cantón Gonzalo Pizarro, Gonzalo Pizarro sutiyuq ispañul kunkistadurmanta sutinchasqa) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Sukumpiyu markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Lumpaki llaqtam.
Runakuna
Kitipiqa 22,09 % ayllu runakunam tiyanku, Cofán runakunam (kiki sutin: A'i) Kichwa runakunapas (Napuruna). Paykuna aswanta Puerto Libre kitillipi, Gonzalo Pizarro kitillipi, kitip uma llaqtanpi, Lumpaki, kawsanku. Cofán runakunaqa Sinangoé ayllu llaqtapi, Puerto Libre kitillipi tiyanku, Napurunakunaqa Dashino, Pantuyaku (Panduyacu) ayllu llaqtakunapi, Gonzalo Pizarro kitillipi, tiyanku.
Wanuku suyu
thumb|right|200px|San Sebastián inlisya, [[Wanuku]] thumb|right|200px| [[Tinku Mariya llaqtawan "Sumaq puñuq" (La Bella Durmiente), Tinku Mariya mamallaqta parkipi]] Wanuku suyu nisqaqa (aymara simipi: Wanuku jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento de Huánuco) huk suyum Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Wanuku llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Llaqta pusay rakiy
Chunka hukniyuq pruwinsyanmi kan.
Runakuna
Wanuku suyupiqa Ashaninka, Cashibo-Cacataibo, Shipipu-Qunibu, Yanisha, Uni runakunam tiyanku.
Wayu
280px|thumb|right|Wayu 280px|thumb|right|[[Qhatupi qhatuykusqa wayukuna, Barcelona llaqtapi]] thumb|right|280px|Aysanapi wayukuna Wayu icha Misk'i ruru nisqakunaqa lliw mikhunalla, misk'i rurukunam, chakra yurakunapi, mallkikunapi, k'ita yurakunapi puquqmi.
Wanuku suyu
Simikuna
Suyupiqa Wanuku nunashimi nisqata, kuntipitaq Anqash runashimi nisqatapas rimanku.
Wayu
Piruwpi lliwmanta aswan chaninchasqa wayukunaqa kay qatiqpim:
Pachahina
[[Image:Solar planets.jpg|thumb|217px|Inti llikapi puriq quyllurkuna:
Wanuku suyu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pachahina
1 Qatuylla
Wanuku suyu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pachahina
2 Ch'aska
Wanuku suyu
Simikuna
Pukyu:
Pachahina
3 Tiksi muyu
4 Awqakuq
6 Hawcha
Krisniqas mayu
Krisniqas mayu nisqaqa (kastilla simipi: Río Crisnejas) Piruwpi mayum, Kashamarka suyupi, San Markus pruwinsyapi.
Pachahina
7 Uranu
8 Niptun]] Tiksimuyuhina, Sinku tiksi, Rumpu, Quyllur icha Planita (grigu simimanta: Πλανήτης [Planī´tīs], kastilla simipi planeta) intita (icha huk quyllurta) muyupayaq hawa pacha pachankam. Hanaq pachata qhawapayaspanchikqa, planitakunata quyllurpura kaptin puriq quyllur hinata rikunchik. Chayruku puriq quyllur ninchik.
Tiksimuyuhinakuna
Inti llikapiqa pusaq planitakunam (intimanta karu kayninkukamam sinruchasqa):
Tuna puriq quyllurkuna
Inti llikapiqa pichqa tuna planitakunam (intimanta karu kayninkukamam sinruchasqa):
Salsa-salsa
Llamp'u khana, Salsa-salsa, Khanachu, Leche-leche icha Khana chaylla (Sonchus oleraceus) nisqaqa huk Afrikapi, Iwrupapi, Awya Yalapipas kawsaq yuram, salsaman rikch'akuq lichi hillisapam, khana rikch'anaman kapuq.
Antawayllacha
Antawaylla icha Antawayllacha (kastilla simipi: Andahuaylillas) nisqaqa huk piruwanu llaqtam, Qusqu suyupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Antawayllacha distritupi.
Antawaylla distritutaqa s kamarqanku.
Musiku
thumb|left|150px|[[Maki kapchiy, Antawayllacha, Qusqu suyu, Piruw]]
Karu puriy
Antawayllachapiqa huk hatun inlisyam, "Amirikap Sikstina Kapillan" (Capilla Sixtina de América) nisqa.
Wankapampa mayu (Pasqu)
Wankapampa mayu (kastilla simipi: Rìo Huancabamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk mayum, Pasqu suyupi, Uqshapampa pruwinsyapi, Wankapampa distritupi.
Utuyu
Utuyu nisqaqa (kastilla simipi: Otuyo) Buliwya suyupi, huk llaqtam, Cornelio Saavedra pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi. Utuyu kantunpa uma llaqtanmi.
Guanare
Villa del Valle del Espíritu Santo de San Juan de Guanaguanare icha Guanare (Guanaguanare) llaqtaqa 🇻🇪 mama llaqtapi Portuguesa suyupi huk llaqtam. Cumaná llaqtaqa Portuguesa suyup uma llaqtanmi.
Yawka distritu
Yawka distritu (kastilla simipi: Distrito de Yauca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qarawili pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Yawka llaqtam.
Guanare
Wiñay kawsay
Kamasqa llaqtataqa m kamarirqan.
Yawka distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Guanare
Runakuna
2011 watapi runa yupaykamaqa 192 644 runayuqmi kachkan.
Chakapampa distritu
Chakapampa distritu (kastilla simipi: Distrito de Chacabamba ) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Wanuku suyupi, Yaruwillka pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Chakapampa llaqtam.
Yawka distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Chakapampa distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simita rimanku.
Yawka distritu
Simikuna
Pukyu:
Chakapampa distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Muruchuku distritu
Muruchuku distritu; (kastilla simipi: Distrito de Los Morochucos) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kankallu pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi. Uma llaqtanqa Pampa Kankallu llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Thakisqa Hatunqucha
Thakisqa Hatunquchapi wat'antinkunataqa Usiyanya ninchik.
15000 km hina-hinalla mast'arikunmi, Bering hatun quchamanta Ross hatun quchakama.
Antartiku mama qucha
thumb|300px|right|Antartiku mama qucha Antartiku mama qucha nisqaqa (kastilla simipi: Océano Antártico, inlish simipi: Antarctic Ocean) Antartikata muyupayaq mama qucham.
Paqay
thumb|left|Paqay ruru. Paqay icha Pakay (Inga feuilleei) nisqaqa huk wayuq chaqallu mallkim. Misk'i rurunkunatam mikhunchik.
Paqayqa Inga nisqa yura rikch'anamanmi kapun. Chay rikch'anaman kapuq huk yurakunatapas pakay ninkum.
Artiku mama qucha
thumb|300px|right|Artiku mama qucha Artiku mama qucha nisqaqa (kastilla simipi: Océano Ártico, inlish simipi: Arctic Ocean) Chinchay qhipata muyupayaq, Chinchay Abya Yalap, Iwrupap, Asyap, Kalalit Nunatpa chawpinpi mama qucham.
Lichi-lichi
Kaypi qhaway:
Kichka-kichka
Kichka-kichka nisqaqa kichkasapa yurakunam: waraqu (añapanku), kichkasapa sach'a-sach'a icha ch'apra.
Kay yurakunatapas kichka-kichka ninchik:
Hugo Haase
thumb|right|260px| Hugo Haase (1863-1919) Hugo Haase' sutiyuq runaqa ( paqarisqa Allenstein, Olsztyn llaqtapi - wañusqa Berlin llaqtapi) 🇩🇪 mama llaqtayuq pulitikum qarqan, Alimanyap Susyaldimukrata Partidunpi (SPD) wankurisqa.
Alma materː Königsberg Yachay sunturnin.
Taytanː Nathan Haase; Mamanː Pauline Anker
Tintin
Tintin icha Kururunku (Passiflora ligularis) nisqaqa huk wayuq yuram. Rurunkunatam mikhunchik.
Indiku mama qucha
thumb|300px|right|Indiku mama qucha Indiku mama qucha nisqaqa (kastilla simipi: Océano Índico, inlish simipi: Indic Ocean) Asyap, Iwrupap, Awstralyap, Antartikap chawpinpi mama qucham.
Willkapampa (Ikwadur)
Willkapampa (kastilla simipi: Vilcabamba) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk llaqtam, Loja markapi, Loja kitipi, Willkapampa kitillip uma llaqtanmi.
Rumi Rumi
Rumi Rumi nisqaqa Piruwpi, Chawpi Urqukunapi urqum. Chay urquqa Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Sitaqucha distritupi m kachkan. Pikchunqa mama quchapatapi 4.496 mitruyuqmi.
Kururunku
Kururunku, Tintin icha Hulun (genus Passiflora) nisqakunaqa huk wayuq yurakunam, 530 rikch'aqmi. Achka rikch'aqkunap rurunkunatam mikhunchik.
Killa pacha
Iskay chunka pusaqniyuq p'unchawpi - tawa simanapi - killaqa huk kutitam tiksi muyuta muyapayan, huk watapaq huk p'unchaw phaltaptin chunka kimsayuq kutitam. Huk muyusqanta killa icha killa pacha ninchik.
Qhichwa simipi rimasqa killa sutikunaqa ancha ñawram (chaypi qhaway).
Griguryanu nisqa kalindaryukamataq huk watata chunka iskayniyuq killa pachamanmi rakinchik. Chay killakunaqa kimsa chunka, kimsa chunka hukniyuq, iskay chunka pusaqniyuq icha iskay chunka isqunniyuq p'unchawniyuqmi:
Kaymi watap killankuna:
Cascales kiti
Cascales kiti (kastilla simipi: Cantón Cascales) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Sukumpiyu markapim, huk kitim. Uma llaqtanqa El Dorado de Cascales llaqtam.
Uywa yachay
rikchacha|Wakin uywakuna Uywa yachay icha Suwuluhiya nisqaqa (ilinika simimanta: Ζωο=uywa; λογος=yachay) istudyah yachaymi tukuy uywakunata.
Cascales kiti
Runakuna
Cascales kitipiqa Napurunakunam tiyanku.
Chuschi distritu
Chuschi distritu; (kastilla simipi: Distrito de Chuschi) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum,  Kankallu pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi. Uma llaqtanqa Chuschi llaqtam.
Runakuna
(2001) 9.204 runa (43.71% qhari - 56.29 % warmi) (2005) 8.917 runa
(2007) 8.281 runa (3,975 qhari - 4,306 warmi)
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Takipakuy
- Centro Folclórico "LOS CHIKITUKUS" de Chuschi   http://es.youtube.com/watch?v=KPH-Tc5hEi0
- Tayta: Urbano Flores (Lucana barriumanta)
- Conjunto musical "LOS QURIWAYLLAS" de Chuschi   http://es.youtube.com/watch?v=t5o0uBtOQ_E
- Sipas: Sonia Ccorahua Tomaylla  http://es.youtube.com/watch?v=0VH14p9EC14&feature=related
August Bebel
thumb|right|260px| August Bebel (1840-1913) Ferdinand August Bebel sutiyuq runaqa ( paqarisqa Deutz llaqtapi - wañusqa Passug Churwalden llaqtapi), huk 🇩🇪 mama llaqtayuq pulitikum qarqan, Alimanyap Susyaldimukrata Partidunpi (SPD) wankurisqa.
Taytanː Johann Gottlob Bebel; Mamanː Wilhelmine Johanna Simon.
Chadín distritu
Chadín distritu (kastilla simipi: Distrito de Chadín) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, Chuta pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Chadín llaqtam.
Kurkumanta yachay
Kurku yachay nisqaqa istudyah yachaymi tukuy kawsaqkunapa kurkunkukunata.
Kuntipampa mayu
Kuntipampa mayu (kastilla simipi: Río Condebamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk 25 km suni mayum, Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Kachachi distritupi, Kashapampa distritupi, Kuntipampa distritupi, Wamachuku pruwinsyapipas, Wamachuku distritupi, Sanaquran distritupi. Krisniqas mayuman purin.
Qhapaq Raymi
thumb|right|220px|Qhapaq Raymi, [[Waman Pumap siq'isqan.]] Qhapaq Raymi nisqaqa huk hatun raymim, 24 ñiqin qhapaq raymi killapi p'unchawpi kaq intip ruphay mit'a kinray llipyayninpi phistasqam.
Tawantinsuyu achapiqa Inkakuna sapa watas chay Qhapaq Raymita phistarqan.
Chachapuyas
Chachapuyas nisqaqa (kastilla simipi: Chachapoyas) huk piruwanu llaqtam, Amarumayu suyup uma llaqtanmi, Chachapuya runa llaqtamanta sutinchasqa. Chachapuyaspiqa 21.360 runakunam kawsachkanku (2005).
Quran
thumb|Quran thumb|Quran
Quran (arabya simimanta: القرآن al-Qur’ān) nisqaqa Muslimkunap Dyusmanta (arabya simipi: اﷲ Allah) willaq qillqanmi, arabya simipi qillqasqa. Islamkamaqa Dyuspa kamachisqan runakunap qillqasqan.
Chawpiniillu listritu
Chawinillu distritu (kastilla simipi: Distrito de Chavinillo) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Wanuku suyupi, Yaruwillka pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Chawinillu llaqtam. thumb|left|180px|Chawinillu llaqtap uma kanchan
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
thumb|left|180px|[[Laksha Warina (icha Corona del Inca), Ayapitiq llaqtamanta rikusqa]]
Kunti Alimanya
Tantasqa Republika Alimanya nisqaqa kunan pacha kachkaq Alimanya mama llaqtap tukri sutinmi.
Tantasqa Republika Alimanyaqa iskay ñiqin pachantin maqanakuypa qhipanpi, 1949 watapi Alimanyap kuntinpi kamasqa karqan. 1990 watakama Alimanyap antinpi Aliman Dimukratiku Republika kachkarqaptinmi, chay Tantasqa Republika Alimanyaqa Kunti Alimanya nisqapas sutichasqa karqan. 1990 watapi Alimanyap hukllachakuymanta pachataq tukuy Alimanyap sutinmi.
Shawsha pruwinsya
Shawsha pruwinsya (aymara simipi : Shawsha jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Jauja) (Hatun Xauxa) nisqaqa Piruw mama llaqtap Sunin suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Shawsha llaqtam.
Jamsrangiin Sambuu
thumb|right|260px| Jamsrangiin Sambuu (1895-1972) Jamsrangiin Sambuu sutiyuq runaqa, mungul simi: Жамсрангийн Самбуу;  (*  paqarisqa Büren llaqtapi -  wañusqa Ulan Bator llaqtapi) huk 🇲🇳 mama llaqtayuq pulitiku qarqan. 1954 watamanta 1972 watakama ñawpaq kuti Mungul suyupa Umalliqnin qarqan.
Shawsha pruwinsya
Pulitika rakiy
Kimsa chunka tawayuq distritunmi kan.
Jamsrangiin Sambuu
Taytan: ; Maman:. Ñawpaq warmi: Sharav Tsevelmaa Churinkuna:. Yachaywasi:
Shawsha pruwinsya
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Jamsrangiin Sambuu
Alma mater:   Yachay Suntur.
Shawsha pruwinsya
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
María Parado de Bellido distritu
María Parado de Bellido distritu (kastilla simipi: Distrito de María Parado de Bellido) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kankallu pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi. Uma llaqtanqa Pumapampa llaqtam.
Ayamarka
thumb|right|230px|Ayamarka, Nürnberg, [[Alimanya]] thumb|right|230px|[[Nurwigapi ayamarka]] Ayamarka nisqaqa ayakunata, wañusqa runakunata p'ampachanapaq pampam.
María Parado de Bellido distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Aplaw distritu
Aplaw distritu (kastilla simipi Distrito de Aplao) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Aplaw pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Aplaw llaqtam.
Awaymantu
Awaymantu icha Yawarchunka (Physalis peruviana) nisqaqa huk wayuq yuram, tupu-tupum. Rurunkunatam mikhunchik. Ankash qallupi sutin uchun.
Aplaw distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Churas distritu
Churas distritu (kastilla simipi: Distrito de Choras) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Wanuku suyupi, Yaruwillka pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Churas llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
San Antun distritu
San Antun distritu (kastilla simipi: Distrito de San Antón) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Punu suyupi, Asankaru pruwinsyapi. Uma llaqtanqa San Antun llaqtam.
San Antun distritu kamasqa wata 2 ñiqin aymuray killapi 1854 watapi.
Runakuna
9 145 runakuna (4 468 qhari, 4 677 warmi)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
La Asunción
Villa del Espíritu Santo icha La Asunción (Guanaguanare) llaqtaqa 🇻🇪 mama llaqtapi Musuq Isparta suyupi huk llaqtam. La Asunción llaqtaqa Musuq Isparta suyup uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa llaqtataqa 1562 watapim kamarirqan.
Runakuna
2011 watapi runa yupaykamaqa 117 513 runayuqmi kachkan.
Misti (ariq)
Misti icha Wawaputina (Guagua Putina) nisqaqa Ariqipa llaqtañiq, Antikunapi, Piruwpi, huk nina urqum, Ariq Wallapi, Ariqipa suyupi, Ariqipa pruwinsyapi, Chiriwata listritupi, Hanan Kusisach'a listritupi, Miraflores listritupi, Qayma listritupi, Tarukani listritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.821 mitrum aswan hanaq.
thumb|left|170px|[[Ariqipallaqta, Misti nina urqu, Chili mayu (chinchay), Wasamayu (qulla) (NASA)]] thumb|left|170px||Misti
Kawsay chaqllisinchi
thumb|250px|Kawsay chaqllisinchi: [[Hemoglobina.]] Kawsay chaqllisinchi nisqaqa (kastilla simipi: bioquímica) kawsaqkunapi chaqllisinchimanta yachaymi, imayay yamkiyninmanta yachaymi, iñukunkunamantapas iñuwankunamantapas.
Kawsay allpa saywachi
thumb|350px|Kawsay allpa saywachi. Kawsay allpa saywachi nisqaqa istudyah yachaymi kitita maypi kawsaqkuna tiyanku.
Kashamarka suyu
Kashamarka suyu (Qusqu runasimipi Qasamarka suyu; kastilla simipi Cajamarca) nisqaqa huk suyum Piruw mama llaqtapi. Kashamarka suyupiqa 1.359.023 runakunam kawsachkanku (2005). Uma llaqtanqa Kashamarka llaqtam.
Wiñay kawsay
thumb|right|200px|Kashamarkapi kunqista Kashamarkapiqa Francisco Pizarro Inka Atawallpatas wañuchirqan.
Kamasqa.
Pulitika rakiy
Chunka kimsayuq pruwinsyanmi kan.
Runakuna
Kashamarka suyupiqa Awahun runakunam tiyanku.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Musiku
thumb|right|200px|Musuqta yurayasqa k'iti, Maki Maki, [[Yanaqucha qhuya]]
Karu puriy
thumb|right|200px|[[Ventanillas de Otuzco]] thumb|right|200px|[[Kumpi Mayu]]
Kashamarka qhichwa simipi kastilla simipipas willakuykuna ILV
upright=4.5|thumb|center|[[Kashamarka]]
Tutu distritu
Tutu distritu (kastilla simipi: Distrito de Totos) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum Kankallu pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi. Uma llaqtanqa Tutu llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Killachaw
Killachaw nisqaqa (kichwapi: awaki puncha, kastilla simipi: Lunes) ñawpaq ñiqin p'unchaw simanapi, killamantam sutinchasqa.
P'unchaw
Huk p'unchaw, p'unchawnintin nisqaqa (chanka runasimipi: punchaw, Qusqu-Qullawpi: p'unchay, kichwapi: punlla icha puncha, wankapi: pun, anqash rimaypi: hunaq) 24 ura icha pacha nisqayuqmi, uras nisqapi yupana. Huk chawpi tutamanta qhipaqnin chawpi tutakamaqa huk p'unchaw tupum.
Tutu distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
P'unchaw
Inti k'anchachkaptin, inti lluqsiymanta inti yaykuykama pachataqa p'unchaw ninchikmi. Manataq inti k'anchaptin, inti yaykuymanta inti lluqsiykama, tuta ninchik. P'unchawpa qallariynintaqa paqarin, puchukaynintaqa ch'isi ninchikmi.
Tutu distritu
Simikuna
Pukyu:
P'unchaw
Chawpi p'unchawpiqa inti lliw pachamanta aswan hanaqpim k'anchan, urinpi kachkaspa. Chaymanta ch'isikama pachataqa inti t'iksuy nichikmi.
Huk wataqa 365 (kimsa pachak suqta chunka pichqayuq), tawa p'atmayuq p'unchawniyuq.
Qanchis p'unchawtaqa simana ninchik. Huk simanapiqa kaymi p'unchawkuna:
Matalla urqu
Matalla nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, Wankawillka suyupi, huk urqum.
La Guaira
San Pedro de La Guaira" icha La Guaira llaqtaqa 🇻🇪 mama llaqtapi Vargas suyupi huk llaqtam. La Guaira llaqtaqa Vargas suyup uma llaqtanmi.
Tibet
left|100px Tibet, P'ut' (Tibet simipi: Bod) icha Phuig (Lhasa Tibet rimaypi: Poig) nisqaqa chawpi Asyapi huk mana qispi mama llaqtam, Chunwa mama llaqtaman kapuq.
La Guaira
Wiñay kawsay
Kamasqa llaqtataqa m kamarirqan.
Tibet
1236 watakama Tibet qispi qhapaq llaqta karqaptin, Mungul-Chunwamanta awqaqkuna atirqan. Chaymanta Chunwa mama llaqtamanta wachuriq kaspapas kikin qhapaq suyu kakurqan (Ñilluwan qhapaq llaqta - ).
La Guaira
Runakuna
2018 watapi chhikaynaykunakamaqa 205 320 runayuqmi kachkan.
Tibet
1951 Chunwa Runallaqta Republikamanta awqaqkuna atirqan. Chaymantapacham Chunwaman kapuchkan. Chunwa kamachiqkuna Tibet Awtunumu Suyutam kamarirqan.
Aliman Dimukratiku Republika
Iskay ñiqin pachantin maqanakuypa qhipanpi Suwit Huñup awqaqkuna anti Alimanyata hap'isptin, huk atiqkunataq kuntinta hap'iptin, Alimanya tawantin atiq mama llaqtap ukupasyun suyunman rakisqa karqan. Kimsantin kuntinpi kaq ukupasyun suyumanta 1949 watapi kapitalista, parlamintu dimukratiya kaq Tantasqa Republika Alimanya nisqam tukuptin, Suwit Huñup hap'isqan suyumantataq susyalista Aliman Dimukratiku Republika nisqam tukurqan.
Ayñi
thumb|right|Ayñikuna. Ayñi nisqakunaqa maqanakunapaq, chakunapaqpas llamk'anakunam, wañuchinapaq icha amachakunapaq, awqata hark'anapaq.
Kay ayñikunatam riqsinchik:
Hawiña
Hawiña icha Hawina (kastilla simipi: Jahuina / Jahuiña) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk urqum Wankawillka suyupi, Chuqlluqucha pruwinsyapi, Santa Ana distritupi, Waytara pruwinsyapipas, Pilpichaka distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.288 mitrum aswan hanaq.
Ferdinand Lassalle
thumb|right|260px| Ferdinand Lassalle (1825-1864) 70px|right|280px| M. Grau) Ferdinand Johann Gottlieb Lassal sutiyuq runaqa  icha Ferdinand Lassalle ( paqarisqa Breslau llaqtapi -  wañusqa Passug Carouge llaqtapi), huk 🇩🇪 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitikum qarqan, Alimanyap Susyaldimukrata Partidunpi (SPD) wankurisqa.
Taytanː Heyman Lassal (1791-1862); Mamanː Rosalie Heitzfeld (1797-1870).
Illapachaw
Illapachaw nisqaqa (kichwapi: kulla puncha, kastilla simipi: Jueves) tawa ñiqin p'unchaw simanapi, illap'umantam sutinchasqa.
Atipachaw
Atipachaw icha Atichaw nisqaqa (kichwapi: wanra puncha, kastilla simipi: Martes) iskay ñiqin p'unchaw simanapi, atich'askamantam sutinchasqa.
Yana Urqu (Wankawillka)
Yana Urqu nisqaqa Piruwpi, Wankawillka suyupi huk urqum.
Quyllurchaw
Quyllurchaw nisqaqa (kichwapi: chillay puncha, kastilla simipi: Miércoles) kimsa ñiqin p'unchaw simanapi, quyllurmantam sutinchasqa.
Chalamarka distritu
Chalamarka distritu (kastilla simipi: Distrito de Chalamarca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, Chuta pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Chalamarka llaqtam.
Sunin pruwinsya
thumb|right|250px| Sunin batalla, 1824 Sunin pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Junín) nisqaqa Piruw mama llaqtap Sunin suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Hunin llaqtam.
Zinedine Zidane
thumb|330px|Zinedine Zidane Zinedine Yazid Zidane sutiyuq runaqa, icha Zizou ( paqarisqa Marseille llaqtapi -  ) huk  Alhirya 🇫🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.
Sunin pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Pulitika rakiy
Tawa distritunmi kan:
Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
K'uychichaw
K'uychichaw nisqaqa (kichwapi: wacha puncha icha wakma puncha, kastilla simipi: Sábado) suqta ñiqin p'unchaw simanapi, k'uychimantam sutinchasqa.
Hinitika
Man kann Wikipedia sehr leicht ändern!
Hinitika icha Ginitika (latin simimanta: Genetica) nisqaqa kawsaqkunapa ima kayninkuna mirayninkunaman chimpakuymanta pawachasqa yachaymi, mama taytap wawankunaman, churinkunaman ima kayninkunata qarayninmanta chaskiyninmanta.
Kawsaqpa saqina willankunaqa kawsaykuqninpa huk'inpi waqaychasqam, saqi (gen) nisqakunapi, huk'i p'uchqu nisqapi.
Wikipidiya:Kayqa manam Wikipidiyachu
Mana Wikipidiya hina qillqaqa qullunam
Qallarisqa qillqa manam chay hina kaptinqa, qullunanmi kachun. Chaywan kay hinam sananchasqa kanman:
Ch'askachaw
Ch'askachaw nisqaqa (kichwapi: chashka puncha icha chaska puncha, kastilla simipi: Viernes) pichqa ñiqin p'unchaw simanapi, ch'askamantam sutinchasqa.
Cheltenham
Cheltenham nisqaqa Inlatirra suyupi, Hukllachasqa Qhapaq Suyupi huk hatun llaqtam.
Bath
thumb|right|290px|[[Royal Crescent, Bath]] Bath nisqaqa Inlatirra suyupi, Hukllachasqa Qhapaq Suyupi huk hatun llaqtam.
Tukuy runakunap qhapaq kaynin
1987 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan. thumb|left|190px|Roman Baths, (romanu [[armakuna)Bath]] thumb|left|190px|[[Pulteney chaka, Bath]] thumb|left|190px|[[Bath Abbey, Bath]]
Pilli-pilli
thumb|left|[[Hypochaeris radicata.]] thumb|right|[[Taraxacum officinale.]] Pilli-pilli nisqaqa huk q'illu waytaq, ch'antasqa tuktuyuq (Compositae) qurakunap sutinmi. Kaypi qhaway:
Winchus
Winchus urqu nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, Wankawillka suyupi, huk urqum.
Simana
Simana (kastilla simimanta: semana) qanchisnintin p'unchawmi. Simana = Panas; Simana = Hunqaqu
Huk simanapiqa kaymi p'unchawkuna:
Tuna waraqu
Tuna waraqu icha Tunas (Opuntia ficus-indica) nisqaqa huk wayuq, waraqu hina kichkasapa yuram. Rurunkunatam mikhunchik. Tuunas nisqa qhichwa Q.I. pi, huk pachapi sutin: winka
Iwayin listritu
Iwayin distritu; (kastilla simipi: Distrito de Iguain) nisqaqa huk distritum Wanta pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi, Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Makachakra llaqtam.
Simikuna
Listritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Pachan simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Yuraq yawar kawsaykuq
thumb|Yuraq yawar kawsaykuq (Neutrophile). Yuraq yawar kawsaykuq nisqakunaqa (inlish simipi: leucocytes, grigu simimanta: λευκοκύτταρα, λευκά αιμοσφαίρια) yawarpi unquy hark'ana kawsaykuqkunam. Mana allin kaqkunata, wamaq imakunatam tukuchin, ahinataq añakikunata.
Teodoro Fernández
Teodoro Fernández Meyzán sutiyuq runaqa, icha Lolo (* paqarisqa Cañete  llaqtapi,  - †  wañusqa Limaq llaqtapi)  huk 🇵🇪 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Mama llaqtapura participasyunkuna
Mama llaqtapura golkuna
Suñaykuna
thumb|right|150px|Camiseta en homenaje a Teodoro Fernández.
LeBron James
thumb|right|260px|LeBron James (2017)
LeBron Raymone James (* paqarisqa Akron llaqtapi -  ), 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq isanka rump'u Mamanː Gloria James.
Suñaykuna
thumb|220px| Lebron James
Sach'a yachay
thumb|right|250pix|Huk [[yuramanta ajina: Viola nebrodensis.]] Sach'a yachay, Yura yachay icha Wutanika (grigu simimanta: βοτάνη = qura) icha Phituluhiya (grigu simimanta: φυτόν = yura; λόγος = yachay) nisqaqa Kawsay yachaypa yachana rak'iyninmi tukuy yurakunata, kallampakunatapas laqukunatapas.
Iskay hinam Butanikata istudiaypaq kan:
Wiñay Kawsay
thumb|200pix|[[Theophrastos, Butanikap taytansi.]] Butanika allpa llamk'aywan rikurisqansi, watakunapi 9000 7000 - taq K.ñ. Hinapas, Butanika pura yachay hina IV pachakwatapi rikurisqansi: Tiwfrastu qillqasqankunawan yurakunamanta Butanikap taytansi chikanyasqan. Kay qillqasqakuna ancha hatuntuku karanku. Kunan Butanika XVI pachakwata kama manam runayasqanchu.
Grisya llaqtakunayuq pampata mikusqas yurakuna iñisqanku: huk sawsi tantayachispa, Van Helmont kay iñiy manachasqan. Mikuchisqa puquchisqa sawsip unuwan llasaynin 75kg paqtasqan, pampa llasayninmanta 60g pichqa watapi chinkasqanstin.
Los Teques
Los Teques llaqtaqa 🇻🇪 mama llaqtapi Miranda suyupi huk llaqtam. Los Teques llaqtaqa Miranda suyup uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa llaqtataqa m kamarirqan, Mariano Martí Hatun yaya.
Runakuna
2011 watapi runa yupaykamaqa 251 466 runayuqmi kachkan.
Midi-Pyrénées
Midi-Pyrénées nisqaqa Ransiya mama llaqtapi huk riqyunmi. Uma llaqtanqa Toulouse llaqtam
Antawa distritu
Antawa distritu (kastilla simipi Distrito de Andagua) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Aplaw pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Antawa llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Lincoln (Lincolnshire)
Lincoln nisqaqa Inlatirra suyupi, Hukllachasqa Qhapaq Suyupi, huk hatun llaqtam.
Heavy metal
Heavy metal (inlish simi "llasaq q'illay") nisqaqa huk rock musika istilum, 1970 watakunapi paqarisqa, huk waqachiqkuna blues, rock musikakunatam chaqruptin, llasaq kitarawan wankarwan waqichisqa.
Heavy metal nisqamantaqa huk istilukunam paqarin, metal ("q'illay") nisqalla.
Inlispampa
Inlishpampa icha Inlispampa (Kastilla simipi: Inglaterra) nisqaqa Hukllachasqa Qhapaq Suyup huk suyunmi, lliwmanta astawan hatun rak’inmi.
Allpa saywachi
thumb|200px|[[Wight wat'a|manaima]]
Kawpay Rak'iy
thumb|150px|Inlispampa suyupi riqyunkuna|manaima
Riqyunkuna
9 riqyun:
Suyukuna
thumb|left|150px|Inlispampa suyupi musuq suyukuna (counties)
Pampamarka distritu (Wanuku)
Pampamarka distritu (kastilla simipi: Distrito de Pampamarca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Wanuku suyupi, Yaruwillka pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pampamarka llaqtam.
Inlispampa
Suyukuna
† Metropolitan County (mana county council)
Yuquslawya
thumb|200px|Susyalista Yuquslawyap unanchan. thumb|right|200px|Yuquslawya saywitu. thumb|right|200px|Yuquslawyamanta paqarisqa musuq mama llaqtakuna. Yuquslawya nisqaqa (sirbu hurwat simipi, sirbya simipi, hurwat simipi, isluwinu simipi Jugoslavija) nisqaqa Iwrupapi huk mama llaqtam karqan, 1918 watamanta 1991 watakama, kunan Isluwinya, Hurwatsuyu, Sirbya, Busna-Hirsiquwina, Yanaurqu, Makidunya musuq mama llaqtakunapi. Urin Islaw runakunap mama llaqtanmi nikurqan.
Awqaq
thumb|right|200px|[[Hukllachasqa Amirika Suyukunamanta awqaq.]] thumb|right|200px|[[Alimanya|Aliman awqaqkuna, Busnapi.]] thumb|right|200px|[[Bagdad llaqtapi (Iraqpi) Hukllachasqa Amirika Suyukunamanta awqaqkuna, 2007 watapi.]] Awqaq, Walla icha Wallawisa nisqaqa awqananapaq mama llaqtap awqaq suyupi (ejército nisqapi) mink'asqan runam.
Uchuk Hakas distritu
Uchuk Hakas distritu (kastilla simipi: Distrito de Jacas Chico) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Wanuku suyupi, Yaruwillka pruwinsyapi. Uma llaqtanqa San Cristóbal Uchuk Hakas llaqtam.
Pampamarka distritu (Wanuku)
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Uchuk Hakas distritu
Allpa saywachi
thumb|left|180px|Laksha Warina (icha Corona del Inca), [[Ayapitiq llaqtamanta (Chawinillu distritupi) rikusqa]]
Simikuna
Distritupiqa qhichwa simita, kastilla simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pampamarka distritu (Wanuku)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Uchuk Hakas distritu
Simikuna
Pukyu:
Pampamarka distritu (Wanuku)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Yawar llukllunacha
thumb|Yawar llukllunacha (250 ml) thumb|Yawar llukllunacha (thrombocytes) Yawar llukllunacha nisqakunaqa (inlish simipi: thrombocytes, grigu simimanta: θρομβοκύτταρα) yawarta k'irikunapi tikayachin.
San Huwan Salinas distritu
San Huwan Salinas distritu (kastilla simipi: Distrito de San Juan de Salinas) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Punu suyupi, Asankaru pruwinsyapi. Uma llaqtanqa San Huwan Salinas llaqtam.
Kalwaryu urqu (Wankawillka)
Kalwaryu (kastilla simipi: Calvario) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, Wankawillka suyupi, huk urqum.
San Huwan Salinas distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Chikirip distritu
Chikirip distritu (kastilla simipi: Distrito de Chiguirip) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, Chuta pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Chikirip llaqtam.
Puka yawar kawsaykuq
thumb|Puka yawar kawsaykuq. Puka yawar kawsaykuq nisqakunaqa (inlish simipi: erythrocytes, grigu simimanta: ερυθροκύτταρα, ερυθρά αιμοσφαίρια) yawarpi muksichaqta apaykuq, huk'innaq kawsaykuqkunam. Surq'anpi wayra pachamanta yawarman hamuchkaq muksichaqta yawar puka nisqa imayaywan hap'iykun.
San Husiy distritu
San Husiy distritu (kastilla simipi: Distrito de San José ) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Punu suyupi, Asankaru pruwinsyapi. Uma llaqtanqa San Husiy llaqtam.
Awsanqati rit'i urqu (Pitumarka-Uqunqati)
thumb|left|180px|Awsanqati Awsanqati (kastilla simipi: Ausangate) nisqaqa Piruw mama llaqtapipi huk urqum, Qusqu suyupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Qanchi pruwinsyapipas, Qusqu llaqtap urin antinpi, lliw Willkanuta wallapura aswan hanaqmi. Pikchunqa mama quchamanta 6.336 mitrum aswan hanaq. Awsanqati urquqa Qusqu llaqtamanta 100 km-cha karum. Awsanqati urqu ñiqpi, Qullqipunku urqup hayt'ananpi, runakuna Quyllur Rit'i raymipim tunakunku.
Harrogate
Harrogate nisqaqa 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 suyupi, Hukllachasqa Qhapaq Suyupi, huk hatun llaqtam.
San Husiy distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Maturín
San Judas Tadeo de Maturín icha Maturín llaqtaqa 🇻🇪 mama llaqtapi Monagas suyupi huk llaqtam. La Guaira llaqtaqa Monagas suyup uma llaqtanmi.
Utishi mamallaqta wari kancha
Utishi mama llaqta parki nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Hunin suyupi, Qusqu suyupi, huk mamallaqta parkim.
San Husiy distritu
Simikuna
Pukyu:
Intichaw
thumb|right|200px|Sunday Evening in a Farmhouse in Dalecarlia, (1860), [[Amalia Lindegren (1814-1891).]] Intichaw nisqaqa (kichwapi: inti puncha, kastilla simipi: Domingo) qanchis ñiqin p'unchaw simanapi, intimantam sutinchasqa.
Maturín
Wiñay kawsay
Kamasqa llaqtataqa m kamarirqan. Lucas de Zaragoza.
Fernando Martín
thumb|right|260px|Fernando Martín (1962-1989)
Maturín
Runakuna
2015 watapi chhikaynaykunakamaqa 514 046 runayuqmi kachkan.
Aqu Q'asa
Aqu Q'asa nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi huk urqum, Wankawillka suyupi.
Kuraqwasi
Kuraqwasi (kastilla simipi: Curahuasi) nisqaqa Piruwpi, huk llaqtam Apurimaq suyupi, Awankay pruwinsyapi. Kuraqwasi distritup uma llaqtanmi.
Juan Manuel Vargas
thumb|right|250px|Vargas (Fiorentina) Juan Manuel Vargas Risco sutiyuq runaqa (* paqarisqa Lima llaqtapi - ),  huk 🇵🇪 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Astana
rikchacha|Astana Astana llaqtaqa Qasaqsuyu mama llaqtap uma llaqtanmi. Astana llaqtapiqa 351.343 runakunam kawsachkanku (2006).
Juan Manuel Vargas
Taytan: Leonardo Vargas; Maman: Carmen Risco. Warmi: Blanca Rodríguez; Churi (2) : Luana (* 2007) wan Ánika Lía (* ).
Kuyawinu kiti
Kuyawinu kiti (kastilla simipi: Cantón Cuyabeno) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Sukumpiyu markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Tarapoa llaqtam.
Ch'ililaya
Ch'ililaya (kastilla simipi: Puerto Pérez) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, huk llaqtam, Ch'ililaya munisipyup uma llaqtanmi.
Yamusukru
Yamusukru ( phransya simipi: Yamoussoukro; kastilla simipi: Yamusukro) llaqtaqa Marphil Chala mama llaqtap uma llaqtanmi.
Felix Mendelssohn
thumb|right|200px|Felix Mendelssohn, 1839. thumb|right|200px|Felix Mendelssohn, 1821. Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy sutiyuq runaqa (Hamburgo llaqtapi (Alimanyapi) paqarisqa 3 ñiqin hatun puquy killapi 1809 p'unchawpi; † Leipzig llaqtapi (Alimanyapi) wañusqa 4 ñiqin ayamarq'a killapi 1847 p'unchawpi) rumantiku musika takichaqmi karqan.
Kuyawinu kiti
Runakuna
Kuyawinu kitipiqa Napurunakunam tiyanku.
Yamusukru
Wiñay kawsay
Kamasqa 1929 wata
Allpa saywachi
355 170 runakuna
Kuraka: Gnrangbe Kouakou Kouadio Jean.
Techno
thumb|right|200px|Roland TB-303 Techno nisqaqa 1980 watakunapi Detroit llaqtapi (Hukllachasqa Amirika Suyukunapi) paqarisqa iliktruniku musika istilum, Electrop, Housepapas kallpachasqan.
Titimina
Titimina nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Wankawillka suyupi, huk urqum.
Inlispampa
Suyukuna
‡ Mana Metropolitan County mana county council
Awqaq
Awqaqkunap kamachiqninqa awqaq pusaqmi, lliwmanta aswan hatun awqaqkunap apuntaq wamink'a nisqam.
Isiboro Secure mamallaqta parki
Isiboro Secure mamallaqta parki nisqaqa Buliwya mamallaqtapi, Beni suyupi, Marbán pruwinsyapi, Moxos pruwinsyapi, Quchapampa suyupipas, Chapari pruwinsyapi, huk mamallaqta parkim.
Inlispampa
Suyukuna
¹ 'administrative area' Regionwan (mana County).
Llaqtakuna
thumb|right|200px|Inlispampa suyupi hatun llaqtakuna (2001 watapi)
Upas listritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Fernando Martín
Fernando Martín Espina (* paqarisqa Madrid llaqtapi -  wañusqa Madrid llaqtapi ), huk 🇪🇸 mama llaqtayuq isanka rump'uq qarqan. Warmiː Petra Sonneborn. Churiː Jan Martín.
Isiboro Secure mamallaqta parki
Fauna
Suchuqkuna:
Awqaq
Hawa t'inkikuna
Militaire
Isiboro Secure mamallaqta parki
Fauna
Pisqukuna:
1988
1988 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Juan Antonio Corbalán
thumb|right|260px|Juan Antonio Corbalán Juan Antonio Corbalán (* paqarisqa Madrid llaqtapi -  ), huk 🇪🇸 mama llaqtayuq hampikamayuq wan isanka rump'uq qarqan. Warmiː. Churiː.
Upas listritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Anchanchu Wayq'u
Anchanchu Wayq'u (kastilla simipi: Cañon del Duende) nisqaqa huk qhichwam, Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, Tupisa ñiqpi.
Yaku pacha
thumb|Mama qucha. thumb|Huk kanal. Yaku pacha nisqaqa tukuy Tiksi muyuntinpi yakukunam, mayukunapim, quchakunapi, wayra pachapi kaq yaku wapsipas, hatun muyuntinpi muyuriq.
Pampamarka distritu (Wanuku)
Simikuna
Pukyu:
Chimpan distritu
Chimpan distritu (kastilla simipi: Distrito de Chimban) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, Chuta pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Chimpan llaqtam.
Isiboro Secure mamallaqta parki
Fauna
Challwakuna:
Yaku pacha
Tiksi muyupiqa kay yakukunatam riqsinchik:
Tukuy kawsaqkunaqa, yurakuna, uywakuna, runakunapas kawsanapaq yakuta mat'ipayanku. Mana yaku kaptin, wañunchikman.
Lluchiwa listritu
Lluchiwa listritu (kastilla simipi: Distrito de Llochegua; mawk'a suti (Campa simi): Yoshivia )nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wanta pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi. Uma llaqtanqa Lluchiwa llaqtam.
Pancho Fierro
thumb|right|280px|Pancho Fierro Francisco Fierro Palas, Pancho Fierro sutipaq runaqa (* 1807 paqarisqa Lima llaqtapi - † wañusqa Lima llaqtapi), huk Piruwpas mama llaqta llimphiqmi karqan.
Lluchiwa listritu
Simikuna
Listritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Pancho Fierro
Tayta: Nicolás Fierro; Mama: Carmen Palas.
Lluchiwa listritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Kunturuma
Kunturuma (kastilla simipi:Condoroma) nisqaqa Piruw suyupi, huk lllaqtam Kiskachay pruwinsyapi, Qusqu suyupi, Kunturuma distritup uma llaqtanmi.
Ñaqch'a-ñaqch'a
thumb|left|180px|[[Ñajch'a ñajch'a]] Ñaqch'a-ñaqch'a icha akwa-akwa (awja awja), qulmalachin icha pisqu simin (Erodium cicutarium) nisqaqa huk quram, pichqawach'i, k'uyu icha kulli waytayuq.
Upas listritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Lluchiwa listritu
Simikuna
Pukyu:
San Kristuwal (Winisuyla)
Villa de San Kristuwal icha San Kristuwal llaqtaqa 🇻🇪 mama llaqtapi Táchira suyupi huk llaqtam. San Kristuwal llaqtaqa Táchira suyup uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa llaqtataqa m kamarirqan. Juan Maldonado.
Upas listritu
Simikuna
Pukyu:
Halifax (West Yorkshire)
Halifax nisqaqa 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 suyupi, Hukllachasqa Qhapaq Suyupi, huk hatun llaqtam.
Inlispampa
Inlispampa suyupi paqarisqa
Llamk'ana:
Simi kapchiy:
Gothic
Gothic (Gothic Rock) nisqaqa laqha, makawru kaq musika istilum.
Vaduz
Vaduz llaqtaqa Liechtenstein mama llaqtap uma llaqtanmi. Vaduz llaqtapiqa 5047 runakunam kawsachkanku (2005).