cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Walter Hallstein
thumb|right|300px|Walter Hallstein (1901-1982} Walter Hallstein  sutiyup runaqa (* paqarisqa Mainz llaqtapi -  wañusqa Stuttgart llaqtapi) Alimanya mama llaqtap pulitiku kachkan.
Qhichwaman Biblia t'ikrasqakuna
Chaymantapacha huk musuqchasqakunatañam ruraqankum, 2004 watapi Qusqu qhichwa simipi,  2012 watapi Chanka runasimipim. 2014 watapi Qullasuyu qhichwa simipim musuqchasqata hunt'ayta munanku. Chay musuqchaywanqa kastilla simimanta hamuq rimakunata allin qhichwa rimakunawanmi rantichayta munanku, ahinataq achka yupaypaq -s nisqata -kuna nisqawan.
Walter Hallstein
Tayta:; Mama:
Qhichwaman Biblia t'ikrasqakuna
Qhichwa simiman tukuynintin Biblia t'ikrasqakunaqa kaymi:
1622
1622 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq atipachawwan qallarisqa chhasku watam).
1626
1626 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq intichawwan qallarisqa chhasku watam).
Thumana
Thumana (Qusqu-Qullaw), pachila-pachila (Chanka) , gallururu (Kichwa) , macha-macha icha chiwunta (genus Gaultheria) nisqakunaqa Awya Yalapi wiñaq wayuq thansachakunam, 180-chá rikch'aq.
1620
1620 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam).
San Rafael kitilli
San Rafael kitilli (kastilla simipi: Parroquia San Rafael) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, huk kitillim Impapura markapi, Utawalu kitipi.
Runakuna
Kitillipiqa Utawalu Kichwa runakunam tiyanku.
Texas suyu
Texas nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunap huk suyunmi. Uma llaqtanqa Austin llaqtam.
Munisipyu
rikchacha|Tiksimuyuntinpi munisipyukuna hallp'a ura-raki'yninyuq suyukuna. Munisipyu icha Munisipiyu nisqaqa huk llaqtata icha achka llaqtata huñuy atiq kamachiy kamayuqmi.
K'aymitu
K'aymitu icha Pushgay (Vaccinium floribundum) nisqaqa Antikunapi wiñaq wayuq thansacham, macha-macha rikch'aq, misk'i wayuta puquq.
1624
1624 wataqa Griguryanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq illapachawwan qallarisqa wakllanwatam).
Bersuit Vergarabat
Bersuit Vergarabat nisqaqa huk Arhintina llaqtayuq, rock latino nisqa kusituymi.
1627
1627 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq killachawwan qallarisqa chhasku watam).
Gamaliel Churata
250px|thumb|right|Gamaliel Churata Arturo Pablo Peralta Miranda  sutiyuq runaqa, icha Gamaliel Churata (* paqarisqa Punu llaqtapi -  wañusqa Lima llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq Yachay wayllukuq, Willay kamayuq wan qillqaqmi.
Taytan: Demetrio Peralta, Maman: María Miranda.
Villa Nueva munisipyu
Kantunkuna
Iskay kantunmi kan.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa kastilla simitam lliwmanta astawan rimanku.
Chiñi asma ch'illka
Chiñi asma ch'illka (Stevia satureifolia) nisqaqa Piruwpi kawsaq hampi yuram.
Giovanni van Bronckhorst
Giovanni Christiaan van Bronckhorst sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Rotterdam llaqtapi -  ), kuk 🇳🇱 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wam pukllaykamachiq qarqan.
Tayta: Victor van Bronckhorst, Mama:.
Warmikuna: Churinkuna: (?)
Hawa t'inkikuna
.
Parinaquta pruwinsya
thumb|right|200px|Parinaquta pruwinsya Parinaquta pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Parinacota) nisqaqa Chili mama llaqtapi, Arika Parinaqutapas suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Putre llaqtam.
Sinru qillqa: Qillqaqkuna (Asarsuyu)
Sinru qillqa: Qillqaqkuna (Asarsuyu)
Lanzhou
Pulitika Rakyi
thumb|left|280px|Pulitika Rakiy - Lanzhou 5 distritukuna wan 3 cundadukuna:|
Cameron Mitchell
thumb|right|260px| Cameron Mitchell (1918-1994) Cameron McDowell Mitzel  sutiyuq runaqa, icha Cameron Mitchell ( paqarisqa Dallastown llaqtapi - wañusqa Pacific Palisades llaqtapi), huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaq qarqan.
Taytan: Charles Mitzel, Maman: Kathryn. Warmikuna: Joanna Mitchell (1940-1960) / Lissa Mitchell (1973) / Margaret Mozingo Mitchell (1973-1976). Churinkuna: Robert Cameron Mitchell (1941-), Camille Mitchell (aranway pukllaq]), Cameron Mitchell, Jr. (aranway pukllaq]), Fred Mitchell (ruruchiq).
Yuraq machin
Yuraq machin, kichwapi Yurak machin (Yura machin), Miyaw icha Machin chaylla (Cebus albifrons) nisqaqa huk Uralan Abya Yalap paray sach'a-sach'ankunapi k'allmakunapi kawsaq machinmi, huk k'usillu.
1629
1629 wataqa Griguryanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq illapachawwan qallarisqa chhasku watam).
Linda Cristal
thumb|right|260px| Linda Cristal (1931-2020 ) Marta Victoria Moya Peggo Burges  sutiyuq warmiqa, icha Linda Cristal ( paqarisqa Rosario llaqtapi - wañusqa Beverly Hills llaqtapi), huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaq qarqan.
Tumpu
Tumpu, Tawsu icha Puruqsu (Passiflora mollissima) nisqaqa Piruwpi kawsaq wayuq yuram, hampi yuram.
Linda Cristal
Taytan: Antonio Moya, Maman: Rosario Peggo Burges. Qusankuna: Robert W. Champion (1958-1959)​ / Yale Wexler (1960-966)
Edwin van der Sar
Edwin van der Sar  sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Voorhout llaqtapi -  ), kuk 🇳🇱 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wam pukllaykamachiq qarqan.
1628
1628 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq atipachawwan qallarisqa wakllanwatam).
Edwin van der Sar
Tayta: van der Sar, Mama:.
Ñawpaq warmi: Churinkuna: (?)
Michael Owen
Michael Owen sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Chester llaqtapi - ) huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiq qarqan.
Yaya: ; Mama:.
Ñawpaq warmi: Louise Bonsall ; Churinkuna: (4) Gemma Rose (*2003-), James Michael (*2006-), Emily May (*2007-) wan Jessica (*2010-).
1631
1631 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam).
Guiyang
thumb|right|290px|Guiyang (Guizhou) Guiyang ( chun simipi: 贵阳, machu chun simipi: 貴陽, phinyimpi: Guìyáng, machu: Kweiyang), Chunwa llaqtap, Guizhou pruwinsya uma llaqtanmi.
Pulitika Rakyi
thumb|left|280px|Pulitika Rakiy - Guiyang 6 distritukuna, 1 munisipyu-llaqta, 3 cundadukuna wan 1 musuq distritu:|
Chinchamali
Chinchamali (Gentiana chamuchui) nisqaqa Piruwpi kawsaq hampi yuram.
Antonio Raimondi
thumb|250px|Antonio Raimondi Antonio Raimondi Dell'Acqua sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Milano llaqtapi Italyapi - †  wañusqa San Pedro de Lloc llaqtapi, Piruwpi) huk 🇮🇹 mama llaqtayuq kawsay yachaq runam qarqan.
1851 watamanta yachaq Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturninpas.
Tayta: Enrique Raimondi; Mama: Rebeca Dell'Acqua.
Warmi: Adela Loli Wawakuna: 3 (Enrique, María wan Elvira). thumb|right|150px|El Perú - Itinerario de Viajes (1929) thumb|right|150px| Raimondi istilapas
Felipe Quispe
Felipe Quispe Huanca (Philipi Qispi Wanka) sutiyuq runaqa (1942 watapi, chakra yapuy killa iskay chunka iskayniyuq p'unchawpi paqarisqa Jach'a Ajllata llaqtapi, Jach'ak'achi munisipyupi, Umasuyu pruwinsyapi, Wuliwiyapi) huk 🇧🇴 mama llaqtayuq Aymara simi rimaq pulitiku runam, Pachakuti Indihina Rikch'arimuy indihina tantanakuy (Movimiento Indígena Pachakuti (MIP)) nisqap  kamaqnin.
Chinchirkuma
Chinchirkuma (genus Mutisia) nisqaqa Urin Awya Yalapi (Buliwyapi, Piruwpi) kawsaq hampi yurakunam.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
José Gálvez Barrenechea
José Gálvez Barrenechea sutiyuq runaqa (* paqarisqa Tarma llaqtapi - †  Lima llaqtapi) Piruw mama llaqtayuq Taripay amachaq, qillqaq wan pulitiku runam, kastilla simipi qillqaqmi.
Piruwpas Umalliq ranti wan Piruwpa Kunrisun Umalliq.
Juan Pablo Duarte
thumb|right|300px|Juan Pablo Duarte Díez (1813-1876) Juan Pablo Duarte Díez sutiyuq runaqq (* paqarisqa Colonial llaqtapi -  wañuisqa Caracas llaqtapi ). Kustarika mama llaqtap awqaq pusaq wan pulitiku runa karqan.
José Gálvez Barrenechea
Tayta: Justiniano Gálvez; Mama: Amalia Barrenechea.
Warmi:
Wawakuna:
Juan Pablo Duarte
Ñawpaq warmi: Churinkuna:.
José Gálvez Barrenechea
Yachaywasikuna: Colegio de la Inmaculada wan Colegio Nuestra Señora de Guadalupe (Lima)
Yachay suntur: Universidad Nacional Mayor de San Marcos
Juan Pablo Duarte
Yachaywasi:
Alma mater:.
Ima Sumaq
thumb|Ima Sumaq, Italyapi, 1954 watapi. Zoila Augusta Emperatriz Chávarri del Castillo sutiyuq warmiqa ( paqarisqa Kallaw, Piruwpi,  wañusqa, Los Angeles llaqtapi, California suyupi, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi), Ima Sumaq ("Yma Sumac") nisqa sutinwan lliwmanta astawan riqsisqa huk piruwanu supranu takiq warmis karqan.
1634
1634 wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam).
Donald Dewar
thumb|right|300px|Donald Campbell Dewar (1937 - 2000) Donald Campbell Dewar (*  paqarisqa Glasgow llaqtapi -  wañusqa Edinburgh llaqtapi) Iskusya mama llaqtap pulitiku wan Qhapaq ministruninmi kachkan.
1633
1633 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq atipachawwan qallarisqa chhasku watam).
Donald Dewar
1999 watamanta 200 watakama Iskusya Qhapaq ministru.
Tayta: Alisdair Dewar, Mama: Mary Bennet. Warmi: Alison Mary McNair Churinkuna: Mairo wan Ian.
Santos Mercado munisipyu
Santos Mercado munisipyu icha Eureka munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Santos Mercado / Eureka) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu Federico Román pruwinsyapi, Pando suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Reserva llaqtam.
Kantunkuna
Iskay kantunmi kan:
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa kastilla simitam lliwmanta astawan rimanku.
Isluga llaqta
Isluga (kastilla simipi: Isluga) nisqaqa Chili mama llaqtapi huk llaqtam, Tarapaka suyupi, El Tamarugal pruwinsyapi, Qullchani munisipyupi.
Isidro Ayora (Ikwadur)
Isidro Ayora (kastilla simipi: Isidro Ayora, mawk'a suti: Soledad) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Wayas markapi, huk llaqtam, Isidro Ayora kitip uma llaqtanmi.
Hao Haidong
Hao Haidong ( chunwa simi: 郝海东; tradisyunal chunwa simi: 郝海東; pinyin: Hǎo Hǎidōng) sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Qingdao) llaqtapi -  ), huk 🇨🇳 mama llaqtayuq  piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiq qarqan.
Haikou
thumb|right|290px|Haikou, Hainan Haikou ( chun simipi: 海口市, phinyimpi: Hǎikǒu shì), Chunwa llaqtap, Hainan pruwinsya uma llaqtanmi.
Pirqana rumi
300px|thumb|right|[[Rumilla pirqa, Machu Pikchupi.]] Pirqana rumi icha Wasichana rumi nisqaqa pirqanapaq, wasichanapaq llamk'achisqa, ch'iqusqa rumim, sapsillaqa suqtawask'a rikch'ayniyuq.
Inkakuna rumilla pirqankunapaq chay pirqana rumikunataqa ancha allintas ch'iquq karqan.
Puerto Rico munisipyu
Kantunkuna
Kimsa kantunmi kan.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa kastilla simitam lliwmanta astawan rimanku.
1636
1636 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam).
Morgan Freeman
right|thumb|270px| Morgan Freeman Morgan Freeman sutiyuq runaqa, ( paqarisqa Memphis llaqtapi - ) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq wan aranway pukllaq runam. Oskar Suñaytas chaskirqan.
Taytan: Ira Morgan Porterfield Freeman; Maman: Mayme Edna Revere (1912–2000). Warmikuna: 	Jeanette Adair Bradshaw (1967-1979) / Myrna Colley-Lee (1984-2010) Churinkuna: Alfonso Freeman (1960) wan Morgana Freeman.
Alma mater: Greenwood High School.
Li Ming
Li Ming ( chunwa simi: 李明; pinyin: Lǐ Míng) sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Jinan) llaqtapi -  ), huk 🇨🇳 mama llaqtayuq  piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiq qarqan.
José Luis Bustamante
José Luis Bustamante y Rivero sutiyuq runaqa (* paqarisqa Ariqipa llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq Taripay amachaq wan pulitiku, awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan.
Tayta: Manuel Bustamante y Barreda Mama: Victoria de Rivero y Romero
Warmi: María Jesús Rivera Wawa: Beatriz wan José Luis.
Supikiwa
Supikiwa (Stachys arvensis) nisqaqa Piruwpi kawsaq hampi yuram.
Tübingen Yachay Suntur
Tübingen Yachay Suntur (aliman simipi: Universität Tübingen) nisqaqa Alimanya mama llaqtapi huk yachay sunturmi, Tübingen llaqtapim.
Wayra JaponAndes
Wayra JaponAndes-qa (ワイラハポナンデス) 2015 watapi paqarichisqa folklor takiqkuna huñunakuymi kanku, tiyaq Qullasuyupi Nihun takiqkunamanta huñurichisqa.
Wachuy
Wachuy icha Wawsay nisqaqa wakipi mana saqillasqa yuquymi.
Wayra JaponAndes
Wiñay-kawsay
2015 watapi, huñunakuyqa pichqa tiyaq Qulllasuyupas, munaq ñawpaq Qullasuyup takiyninpas Nihun-runakunamanta paqarichisqa: Hiroyuki Akimoto, Makoto Shishido, Kohei Watanabe, Takahiro Ochiai Kenichi Kuwabara-wan. Sapa saphi takiqkuna wak huñunakuypi takisqanña, Hiroyuki Akimoto-hina, Anata Bolivia takiq huñunakuypa miemrom karqa, Makoto Shishidopas, Los Kjarkas-pa miemrom kallankutaq. Takiqkunaqa miemromkunap kulturanmanta, hamuq mamallaqtanmanta takikun. Chay rurananpaq Nihunpa, Antikunap instrumentonkunawan takikun achka takiykunap generonta takinanpaq, kaykunahina: Jpop, anime, ñawpaq Qullasuyu takiy, ñawpaq Nihun takiy, wakkuna. Takinkunaqa Nihun simipi, kastilla simipi, Qichwa simipipas, aymara simipipasmi kanku.
1638
1638 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq killachawwan qallarisqa chhasku watam).
1632
1632 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq intichawwan qallarisqa wakllanwatam).
Tübingen Yachay Suntur
Wiñay kawsay
Tübingen Yachay Suntur, 1477 watapi kamarisqa karqan.
1635
1635 wataqa Griguryanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq illapachawwan qallarisqa chhasku watam).
Wachuy
Ñawpa pacha q'uma karqaspa, kunan acha lliwmanta aswan mama llaqtakunapi wachuy manañam q'uma kanchu.
Chay wachuyqa kaymi kanman:
Abdul Rahman
thumb|right|300px|Malasya, 1957 Tunku Abdul Rahman  Putra Al-Haj ibni Almarhum Sultan Abdul Hamid Halim Shah sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Istana Pelamin llaqtapi -  wañusqa Kuala Lumpur llaqtapi). Malasya mama llaqta taripay amachaq, pulitiku wan Uma kamayuq.
1957 watamanta 1970 ñawpaq kuti Malasyapa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Sultán Abdul Hamid Halim Shah; Mama: Cik Menyelara. Ñawpaq warmi: Meriam Chong, Sharifah Rodziah Syed Alwi Barakbah wan Bibi Chong Churinkuna: Tunku Khadijah wan Tunku Ahmad Nerang; Sulaiman, Mariam, Sharifah Hanizah wan Faridah; Tunku Noor Hayati wan Tunku Mastura.
Yachaywasi: Bukit Mertajam High School
1630
1630 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam).
Wayra JaponAndes
Wiñay-kawsay
2016 watapi, bandaqa ñawpaq disku hurqurichisqan, sutinmi Gracias Bolivia, chaskikuq mamallaqtanpaq. 2019 -pi Kenichi Kuwabara bandata saqirusqan, pay llankinanpaq Mayuu Kobayashi haykukusqa. Mana achka Qullasuyup llaqtankunallapichu takisqanku, ichaqa Nihunpi, Awyayalapitaq takikusqanraqmi.
Wara munisipyu
thumb|right|200px|Wara munisipyu Wara (aymara simi wara, 'quyllur'; kastilla simipi: Huara) nisqaqa Chili mama llaqtapi huk llaqtam munisipyupas (comuna), Tarapaka suyupi, El Tamarugal pruwinsyapi.
Qullchani
thumb|right|200px|Qullchani munisipyu Qullchani (aymara simim, qullcha: huk laya yura; kastilla simipi: Colchane) nisqaqa Chili mama llaqtapi huk llaqtam munisipyupas (comuna), Tarapaka suyupi, El Tamarugal pruwinsyapi.
Álvaro García Linera
Álvaro García Linera sutiyuq runaqa ( paqarisqa Quchapampa llaqtapi, Quchapampa suyupi, Wuliwiyapi) huk 🇧🇴 mama llaqtayuq pulitiku runam.
Evo Morales Wuliwiyap umalliqnin kachkaptin, umalliq rantim karqan. Susyalismuman Rikch'arimuy (MAS) nisqapim wankurisqan.
Taytan: Raúl García Suárez (1935-2011); Maman: Mary Linera Pareja (1930-2017). Warmikuna:	Claudia Fernández Valdivia (2012 - ) / Raquel Gutiérrez (1984-1999). Warmi wawa:	Alba García Fernández (p.2017).
Keith Richards
thumb|right|220px|Keith Richards 1965) Keith Richards sutiyuq runaqa ( paqarisqa Dartford llaqtapi - ) huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 rock takiq, tintawku waqachiq, takichaqmipas karqan.
Taytan:, Maman:. Warmikuna: Patti Hansen (1983-) / Anita Pallenberg (1967-1980). Churinkuna: Marlon Leon Richards (1969), Dandelion Angela Richards (1972), Tara Jo Jo Richards (1976-1976), Theodora Richards (1985) Alexandra Richards (1986).
Yachaywasi:
Lomas de Sargentillo
Lomas de Sargentillo (kastilla simipi: Lomas de Sargentillo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Wayas markapi, huk llaqtam, Lomas de Sargentillo kitip uma llaqtanmi.
1640
1640 wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam).
Burt Reynolds
Burton Leon Milo Reynolds sutiyuq runaqa, icha Burt Reynolds (*   paqarisqa Lansing llaqtapi  - †   wañusqa Jupiter llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Taytanː Burton Milo Reynolds (1906–2002); Mamanː Harriette Fernette Miller (1902–1992) and Warmikuna:	Judy Carne (1963–1965) / Loni Anderson (1988–1993) Churi: Quinton Anderson Reynolds.
Laram Q'awani
Kay ariqpa sutinqa aymara simim, larama anqas, q'awa wayq'u, -ni huk aymara k'askaq.
1637
1637 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq intichawwan qallarisqa chhasku watam).
Beatriz Segall
Beatriz de Toledo Segall sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Rio de Janeiro llaqtapi -  wañusqa São Paulo llaqtapi) huk 🇧🇷 mama llaqtayuq aranway pukllaq.
Qusanː Maurício Segall (1954-2018). Churinkunaː Sérgio, Mário wan Paulo Toledo.
Shijiazhuang
thumb|right|290px|Shijiazhuang (Hebei) Shijiazhuang ( chun simipi: 贵阳, machu chun simipi: 貴陽, phinyimpi: Guìyáng, machu: Kweiyang), Chunwa llaqtap, Hebei pruwinsya uma llaqtanmi.
Pulitika Rakyi
thumb|left|280px|Pulitika Rakiy - Shijiazhuang 6 distritukuna, 1 munisipyu-llaqta, 3 cundadukuna wan 1 musuq distritu:|
Jakaya Kikwete
thumb|right|250px|Jakaya Kikwete, 2011 Jakaya Mrisho Kikwete sutiyuq runaqa (* paqarisqa Msoga llaqtapi -  ), huk 🇹🇿 mama llaqtayuq musikuq wan pulitiku mi qarqan.
Taytan: ; Maman:  . Ñawpaq warmi: Salma Kikwete. Churinkuna: (8).
Alma mater: Dar es Salam Yachay Sunturnin.
Kevin Kline
thumb|right|260px| Kevin Kline
Kevin Delaney Kline sutiyuq runaqa icha Kevin Kline, ( paqarisqa Saint Louis llaqtapi - ) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaq wan kuyu walltay pusaq runam.
Taytan: ; Maman:. Warmikuna: Phoebe Cates (1989-) Churinkuna: Owen Joseph Kline (1991) wan Greta Simone Kline (1994) presente)
Alma mater: Escuela Juilliard / Universidad de Indiana Bloomington / Saint Louis Priory School.
Lizardo Montero
thumb|right|Lizardo Montero Lizardo Montero sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Ayawaka llaqtapi - † 5 ñiqin hatun puquy killapi 1905 watapi wañusqa Lima llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan.
Taytan: José Casimiro Montero del Aguila Maman: Gregoria Flores Izaga.
Lima kuraka 1879.
1642
1642 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam).
San Pawlu munisipyu (Manuripi)
San Pawlu munisipyu (kastilla simipi: Municipio de San Pablo, ñawpa pacha San Pidru / San Pedro) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Manuripi pruwinsyapi, Pando suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa San Pidru llaqtam (San Pedro).
Kinchamali
Kinchamali (qhichwa simipi,aymara simipi), Chinchamali (qhichwa simipi)  icha Qinchamali (genus Quinchamalium: Q. chilense, Q. procumbens R&P hukkunapas) nisqaqa Urin Awya Yalapi kawsaq hampi yuram.
San Pawlu munisipyu (Manuripi)
Kantunkuna
Iskay kantunmi kan:
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Borough
rikchacha|300x300px| [[Alimaniya|Alimanya mama llaqtapi Berlin llaqtap boroughkuna, ura rak'iykunapas.]] Borough nisqaqa Inlish simipi munisipyu icha chayman rikch'akuq kamachiy rak'iyta riqsichinapaqmi, imaymana mama llaqtakunapi llamk'achisqa.
San Pawlu munisipyu (Manuripi)
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa kastilla simitam lliwmanta astawan rimanku.
Francisco García Calderón
Francisco García Calderón Landa sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Ariqipa llaqtapi, †  wañusqa Lima llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq taripay amachaqmi wan qillqaqpas karqan.
Borough
Borough nisqa tukuypiqa huk llaqtaman hukllachasqa llaqtam, wakin hatun uru-llaqtamanta chawpikuna hinallataq wakin munisipyukuna boroughkunapi rak'isqa kaptinpas, imaymana kamachiy ruwaykunata boroughman astasqa kananpaq saqispa, chaynapi huk kikinkay laya qunanpaq. Kanata mama llaqtapi Quebec puruwinsiyapi, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi wakin suyukunapi, ñawpaq Musuq Silantha mama llaqtapipas boroughkunam kan. Hukllachasqa Qhapaq Suyupipas tarikunmanmi, aswan sut'itaqa Inlispamapi Chinchay Irlantha Uraypipas. Borough nisqa simiqa munisipyu suyukunapaqpas huk sapsi simim, achka kitikunap sutinpa hukninmi, ahinataq Borough of Queenscliffe, Awsutaralyapi.
Laram Q'awani mamallaqta parki
thumb|right|230px| Laram Q'awani mamallaqta parki  (kastilla simipi: Parque Nacional Volcán Isluga) nisqaqa suyuqa amachasqam, Chili mama llaqtapi, Tarapaka suyupi, El Tamarugal pruwinsyapi, Qullchani munisipyupi, Qhamiña munisipyupi, Wara munisipyupi, Laram Q'awani ariqmantam sut'ichasqa.
Gnaphalium purpureum
Q'itu-q'itu (Gnaphalium purpureum) nisqaqa Piruwpi kawsaq hampi yuram.
Kinchamali
Kinchamaliqa huk Inka qura ranqhana wasim.
Kanuwa anku
Kanuwa anku (Derris seorsa syn. Lonchocarpus seorsus) nisqaqa Urin Awya Yalapi wiñaq hampi yuram. Palamakunata challwakunata miyu kaptinmi, challwanapaqmi, palamakunata wañuchinapaqpas llamk'achinku.
Francisco García Calderón
Taytan: Ariqipa llaqtapi juez Eduardo García Calderón y Crespo Maman: Ventura Landa y Guerola. Warmi: Carmen Rey y Basadre. Churinkuna: (5) Francisco, Ventura, José, María wan Juan García Calderón Rey.
Yachay wasi: Independencia.
Wasanchay
thumb|[[Tawantinsuyupi wasanchaqkunata wañuy wanaywansi wanacharqanku: iskaynintin wasanchaqta chamqapuchkanku, Waman Pumap siq'isqan 1615 watapi.]] Wasanchay nisqata ruraspaqa huk qhari kasarakusqa kaspa mana kikinpa warmin kaq warmiwan icha wakinpa warminwan yuqunakunmi, icha warmi kasarakusqa kaspa mana kikinpa qusan kaq qhariwan icha wakinpa qusanwan yuqunakunmi.
Ñawpa pacha wasanchayqa q'umam karqan, wachuy nisqam, chaywanpas kunan pacha lliwmanta aswan mama llaqtakunapi manañam q'uma kanchu.
1644
1644 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq killachawwan qallarisqa wakllanwatam).
1645
1645 wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam).
Manuel Teodoro del Valle
thumb|right|250px|Manuel Teodoro del Valle Seoane (1813-188) Manuel Teodoro del Valle Seoane sutiyuq runaqa (* paqarisqa Shawsha llaqtapi -  †  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq  kathuliku taytakura wan Uma Hatun yaya Wanuku wan Limapi karqan.
Chitkin
Chitkin (Tapera naevia) nisqaqa huk pisqum, Chawpi, Urin Awya Yalapi kawsaq.
Manuel Teodoro del Valle
Taytan: Juan Manuel del Valle y Ponga, Maman: Francisca de Seoane y Fernández.
Impuwistu
thumb|Impuwistu pallaq, [[Wayna Pieter Brueghelpa llimphisqan.]] Impuwistu (impuesto), kichwapi Mallallkun (Mamallaqta qullqikuna) nisqaqa mama llaqtapaq quna (payina) rantina qullqim (kañinam), ruruchinakunamantapas sapaq runakunamantapas.
Hatun llaqta punchaw (28 de Julio)
Hatun llaqta Piruwchu, shumatsiyan hatun llaqta punchawninta, 28 punchaw qanchis killa.
Manuel Teodoro del Valle
Yachaywasi:
Hatun llaqta punchaw (28 de Julio)
1821 wata,28 punchaw, Rimaq markachu, Qishpitsikuq runa Husii San Martin nisha, Kuraq patachu, niran, piimay wiyananpaq, piimay musyananpaq, Hatun llaqtantsik Piruwqa, qishpishana kananpita. Mana karu marka runakuna, harumantsiknatsu; tsaynuu llapan suyukuna, llaqtakuna, markakuna munayaran. Tsayta yarparmi, kushi kushi, llapan wata shumatsintsik.
Manuel Teodoro del Valle
Alma mater: Oviedo Yachay Sunturnin
Hatun llaqta punchaw (28 de Julio)
Ishkay pachakman
Piruw 2021 watachu tinkunqa ishkay pachakman, qishpi kanqan. Qanchis watata ushaskir tsayman chaasun, astaman alli, yanapanakur, wawqiniraq; alli runaniraq, mana chikinakur, mana allistukur, mana pitasi alqutsakur; shunquchu, umachu Piruwta apar, paypaq, arur, hinchikur, intur.
Manuel Teodoro del Valle
XXII Limapi Uma Hatun yaya (1872)
Nobol
Nobol icha Narcisa de Jesús (kastilla simipi: Nobol / Narcisa de Jesús) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi Wayas markapi, huk llaqtam, Nobol kitip uma llaqtanmi.
Kay llaqtaqa Santa Narcisa de Jesús Martillo y Moránmantam sutichasqa (1832 – 1869).
Branko Crvenkovski
Branko Crvenkovski (makidunya simipi: Бранко Црвенковски) sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Sarajevo llaqtapi -) huk 🇲🇰 mama llaqtayuq Ruwana kamayuq wan pulitiku qarqan.
1992 watamanta 1998 watakama wan 2002 watamanta 2004 watakama Makidunya Uma kamayuq.
Taytan: ; maman:. Warmi: Jasmina Crvenkovska Churinkuna: ?.
Kaypipas qhaway
= Hawa t'inkikuna ==
Rabona
thumb|Rabona en marcha, [[Pancho Fierro-pa llimphisqan 19 ñiqin pachakwatap chawpinpi.]] Rabona nisqakunaqa maqanakuypi awqaqkunata riysiq warmikunam. Chay rabona nisqakunaqa 19 ñiqin pachakwatapi awqaqkunawan rispa yanuq, sallankunapas hina kawsanakuq karqan. Q'aqalu wawankunaqa awqaqkunam tukurqanku.
Muquy
Muquy icha Qarqacha nisqata ruraqqa paninwan, turinwan yuqunakunmi. Liiwmanta aswan wakikunapi chay muquytaqa wachuymi ninku.
Abel Salinas
1988 ñawpaq kuti Piruwpa Musikun Ministrunin karqan.
Tayta: Salinas; Mama: Izaguirre Ñawpaq warmi:  Churinkuna:
Yachaywasi:
Alma mater:
1641
1641 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam).
Piqa
thumb|right|200px|San Andrés inlisya, Piqa thumb|right|200px|Piqa munisipyu Pika (aymara simim; kastilla simipi: Pica) nisqaqa Chili mama llaqtapi huk llaqtam munisipyupas (comuna), Tarapaka suyupi, El Tamarugal pruwinsyapi.
Truman Capote
Truman Streckfus Persons sutiyuq runaqa icha Truman Capote (* 30 ñiqin tarpuy killapi 1924 watapi New Orleans paqarisqa llaqtapi - 25 ñiqin chakra yapuy killapi 1984 watapi Los Angeles wañusqa llaqtapi), Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtamanta Willay kamayuq wan qillqaqmi karqan.
Palestina (Ikwadur)
Palestina (kastilla simipi: Palestina) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Wayas markapi, huk llaqtam, Palestina kitip uma llaqtanmi.
Pukatampu
Pukatampu, Pukallaqta icha Pukawasi nisqaqa (kastilla simipi: Tambo Colorado) huk Tawantinsuyu pachamanta mawk'a llaqtam, Piruwpi, Ika suyupi, Pisqu pruwinsyapi, Humay distritupi, Chalamanta 40 km karum Pisqu mayu qhichwapi. Pachakutiq Yupankis (1438-1471) chay llaqtata kamarirqan.
thumb|left|300px|Pukatampu
Arroyo Grande munisipyu
Arroyo Grande munisipyu icha Filadelfia munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Arroyo Grande / Filadelfia) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu Manuripi pruwinsyapi, Pando suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Filadelfia llaqtam.
Kantunkuna
Kimsa kantunmi kan:
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa kastilla simitam lliwmanta astawan rimanku.
Sach'a hulun
Sach'a hulun (Passiflora arborea) nisqaqa huk sach'am, Ikwadurpi sach'a-sach'ap saywankunapi wiñaq, 5-10 mitrukama sayaq.
Manuel Candamo
Manuel Candamo Iriarte sutiyuq runaqa (14 ñiqin anta situwa killapi 1841 paqarisqa Lima llaqtapi - 7 ñiqin aymuray killapi 1904 wañusqa Mullintu llaqtapi) huk piruwanu Taripay amachaqmi, kawpaqpas - Limap kurakansi - karqan.
Oscar R. Benavides
thumb|200px|Mariscal Oscar Raymundo Benavides Larrea Uskar Rimunyu Winawiyis Larriya, kastilla simipi Oscar Raymundo Benavides Larrea sutiyuq runaqa (*15 ñiqin pawqar waray killapi 1876 paqarisqa Lima llaqtapi, †2 ñiqin anta situwa killapi 1945 wañusqa Lima llaqtapi) huk piruwanu awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan.
Yaya: Miguel Benavides y Gallegos Mama: Erfilia Larrea
Warmi: Francisca Benavides Canseco
Kastilla simipi pukyu
El Mariscal Benavides, su vida y su obra. 1976, 1981. Lima, Editorial Atlántida, 2 volúmenes.
Basadre, Jorge. 1963. Historia de la República del Perú, Quinta edición, Volumen VIII. Lima, Ediciones Historia.
Orrego, Juan Luis. 2000. La República oligárquica (1850-1950). En: Historia del Perú, Lima, Lexus.
Tauro (del Pino), Alberto. 1988. Enciclopedia ilustrada del Perú. Lima, Peisa.
José Manuel Pasquel
thumb|right|250px| José Manuel Pasquel (1793-1857) José Manuel Pasquel Losada sutiyuq runaqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq  kathuliku Dyusmanta yachaq, taytakura wan Uma Hatun yaya Limapi karqan.
Taytan: Tomás Pasquel y Garcés, Maman: Clara Losada y Palencia.
Yachaywasi: Convictorio de San Carlos
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin
XXI Limapi Uma Hatun yaya (1855-1857)
1646
1646 wataqa Griguryanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq illapachawwan qallarisqa chhasku watam).
Cecilia Payne-Gaposchkin
thumb|right|250px| Cecilia Helena Payne Gaposchkin (1900-1979) Cecilia Helena Payne-Gaposchkin sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Wendover llaqtapi -   wañusqa Cambridge llaqtapi), 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 🇺🇸 mama llaqtayuq quyllur yachaq mantapas yachaqsi karqan.
Taytan: Edward John Payne; Maman: Emma Leonora Helena. Qhari: Sergei Gaposchkin.
Yachaywasi:.
Alma mater: Harvard Yachay Suntur.
Guillermo Billinghurst
Willirmu Inriki Willinhurs Anyulu; Kastila simipi: Guillermo Enrique Billinghurst Angulo sutiyuq runaqa (*27 ñiqin anta situwa killapi 1851 paqarisqa Arica llaqtapi, †28 ñiqin inti raymi killapi 1915 wañusqa Iquique llaqtapi) huk piruwanu awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan.
Yaya: Guillermo Billinghurst
Mama: Angulo
Warmi: Uskar Winawiyis, intur Hapi Prayuwan, Manuwil Prayuwan, rakisa llaqtatukuqpa waqaychasa qillinkunawan, qarquran Willirmu Willinhursta awqa hitaywan ( 04-02-1914pi).
Guillermo Billinghursttaqa umallinamanta urmachirqanku wamink'a maqaypi, kurunil Oscar R. Benavides, Javier, Manuel Prado Ugarteche, wakinpas partido Civilista nisqapi wankurisqakunap pusasqan.
Rantina qullqi
thumb|150px|right|Quri gulden: Mainz llaqtapi ipiskupu Johann II. von Nassau (1397-1419), 1399-chá 1402-chá rurasqa [[Frankfurt am Main (Höchst) llaqtapi.]] thumb|180px|right|Iskay dinar ([[Yuguslawyap kañinan), 1925 watapi rurasqa.]] Qullqi (QSHKS qillqaypi qolqe, kichwapi kullki) icha Rantina qullqi (kastilla simipi: dinero, plata, inlish simipi: money) nisqaqa makipura nisqapi rantinapaqpas qhatunapaqpas kañinapaq imam.
Kunan pachaqa iskaynintin hinam kañinata llamk'achinchik:
Ruud Gullit
Ruud Gullit sutiyuq runaqa, "De Zwarte Tulip" qayay sutiyuq, (* paqarisqa Amsterdam (Urasuyu) llaqtapi -  ) mama llaqtayuq Urasuyu piluta hayt'aqmi wan Pukllaykamachiq.
Tayta: George Gullit,(Surinam-manta), Mama: Ria Dil.
Warmikuna:
Hawa t'inkikuna
.
Q'inqu
Q'inqu icha Qinqu nisqaqa (ñawpa qhichwa simimanta, "chinkana"; QSHKS qillqaypi Q’enqo, Kenko) Willka Qhichwapi huk Tawantinsuyu pachamanta mawk'a llaqtam, Qusqu llaqtamanta 6 km karum chincha antinpi, Qusqu suyupi, mama quchap hawanmanta 3.580 m aswan hanaq. Iskaynintin wasintinmi: Hatun kaq, Saksaywamanmanta P'isaqman ñanpi; Uchuy kaq, hatun kaqmanta 350 m kuntinpi, urqu kinraynipi. Inkakunap manqus wasinchá karqan, 3.500 t'asra mitru hatun.
Thirty Seconds to Mars
thumb|350px|right|Thirty Seconds to Mars Thirty Seconds to Mars nisqaqa huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq rock.
Gore Vidal
Eugene Louis Vidal sutiyuq runaqa icha Gore Vidal (* 3 ñiqin kantaray killapi 1925 watapi West Point paqarisqa llaqtapi - 31 ñiqin anta situwa killapi 2012 watapi Hollywood Hills wañusqa llaqtapi), Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtamanta Willay kamayuq wan qillqaqmi karqan.
Pedro Carbo (Ikwadur)
Pedro Carbo (kastilla simipi: Pedro Carbo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Wayas markapi, huk llaqtam, Pedro Carbo kitip uma llaqtanmi.
Gore Vidal
Yachaywasi: Sidwell Friends School wan St. Albans School.
Aníbal Quijano
thumb|right|Aníbal Quijano (1930-2018) Aníbal Quijano Obregón ( paqarisqa Yanama listritupi -  watapi wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq waki yachaq, Amawta, qillqaq wan pulitikusi runa qarqan.
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin.
Qillqasqankuna
"Anibal Quijano. Textos de Fundación" compilado por Palermo, Zulma y Quinteros, Pablo .Ediciones del signo. Buenos Aires. 2014.
Lewisham (Lunrun borough)
paña|rikchacha|456x456px| London Borough of Lewisham llaqtapi, muyuriqninpipas tarikuykuna Lewisham (Inlis simipi: London Borough of Lewisham) nisqaqa huk Lunrun llaqtap munisipyun icha boroughnin Inlis simipi ninkun, kayqa uralan inti lluqsimuy waqtapi kaqmi; kayqa Inner London nisqap hukninmi. Kay boroughpa aswan hatun llaqtanqa Lewisham markam. Kay llaqtap kamachiqninqa Lewisham London Borough Council nisqa, Catford llaqtapi tiyan. Kuraq qhapaq saylla nisqa Lewisham llaqtanta pasakun. Blackheath, Goldsmiths, Lunrun Yachay Suntur wan Millwall FC nisqakunaqa chay borough ukhupi tarikunku.
Iñiy
Kay qatiq tawllapin rikukun Lewisham llaqtapi tiyaq runakunaq iñiyninku 2021 watapi lanu ruwasqankumanhina:
Apaykachay
rikchacha|250x250px| [[Lewisham Estación|Lewisham Kanan, huk ancha chaniyuq apaykachana wasi|manaima]]
1649
1649 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq killachawwan qallarisqa chhasku watam).
Paul Keating
Paul Keating sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Sydney llaqtapi - ). huk 🇦🇺 mama llaqtayuq pulitiku qarqan.
Carlos Vives
right|thumb|350px|Carlos Vives Carlos Alberto Vives Restrepo sutiyuq runaqa, ( paqarisqa Santa Marta llaqtapi - ) huk 🇨🇴 mama llaqtayuq takiq, aranway pukllaq wan takichaqmi qarqan.
Taytan:, Maman:, Warmikuna: Margarita Rosa de Francisco / Claudia Elena Vázquez. Churinkuna: Carlos Enrique Vives, Lucía Vives, Elena Vives wan Pedro Vives
Paul Keating
Taytan: Matthew Keating; Maman: Minnie. Ñawpaq warmi: Annita van Iersel (1975–2008) / Julieanne Newbould (1999–) Churinkuna: 4.
Yachaywasi:
1648
1648 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam).
Aleksandr Tarasov
Aleksandr Tarasov (rusu simipi: Александр Николаевич Тарасов) (* paqarisqa Moskwa llaqtapi, Susyalista Suwit Republikakunap Huñunpi, kunan Rusiyapi), huk 🇷🇺 mama llaqtayuq kumunista yachay wayllukuq, willay kamayuq, qillqaqmi wan pulitiku karqan.
Manuelcha Prado
Kawsaynin
Chunka iskayniyuq watayuq kaspa kitarata waqachispa takiyta qallarirqan huk kusituykunapi, chaymantataqsi chullapas takispa. Jaime Guardiam Manuelcha Pradop yachachiqnin karqan. Manuelcha Pukyu llaqtamanta hamuspa Lima llaqtaman chayarqaspa urqukunatapas pampakunatapas kuskiykurqan Jaimeta maskaq uyarispa yachaqananpaq.
Takiq kaspa kikinpa llaqtanpi ayllu llaqtakunap takiyninkunatas pallarqan, ahinataq wasichakuy, wawa pampay, atipanakuy (takanakuy), wallpa waqay, tihiras tusuy (saqra, galakuna, docecobray), ayla (yaku raymipi warmakunap puriyninmanta tusuy), torovelay (Soras, Lukanas) nisqakunamanta. Carlos Falconí Aramburúpa rurasqan takikunatapas takirqanmi, ahinataq Ofrenda nisqa, qhichwa simipi takita, Piruwpi Sasachakuy pacha nisqamanta willaq.
Sanayway
thumb|[[Runap sanaywaq kaynin: Vitrubio runa, Leonardo da Vinci-p siq'isqan (1487-chá watapi).]] thumb|Sanaywaq [[ullaya laqukuna.]] thumb|[[Rump'up sanaywaq kaynin.]] Sanayway nisqaqa huk pachankakunap, p'allta suyukunap icha paqtachanikunap kaqninmi. Chay sanaywaq kaqwan imanaptinqa - ahinataq rirpuchaptinqa, muyuchiptinqa - payqa rikch'ayninta manam hukchanchu.
Francis Ngannou
Ñawpa kawsay yachachiy ima
Ngannouqa Kamirun mama llaqtapi Batié k'itillipi paqarisqa wiñasqapas. Wakcha kawsaypi kawsarqan, wiñaspataq pisilla chanin yachachihuy nisqayuq karqan. Ngannoupa tayta-mamanmi t'aqanakurqaku suqta watanpi kachkaptin, chaymi tiachanwan yachananpaq kacharqaku. Ngannouqa 10 watanpi kashaspan Batié llaqtapi rit’i hurquna wasipi llank’ayta qallarirqan, qullqi mana kasqanrayku. Wayna kashaspan llaqtanpi askha waykakuy t'ukpakuna payman asuykurqanku paykunawan huñunakunankupaq. Ichaqa Ngannouqa manan munarqanchu, aswanpas kamrikurqanmi taytanpa mana allin riqsisqa kayninta k'ikllukunapi maqanakuq hina, allin kaqta ruwananpaq, ñuk'anaku nisqapi purinanpaqpas kallpachananpaq.
Julio Cotler
thumb|right|250px| Julio Cotler (1932-2019) Julio Syuñik Cotler Dolberg   ( paqarisqa Limaq llaqtapi -  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq waki yachaq, runa yachaq wan pulitika yachaq runa qarqan.
1650
1650 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq atipachawwan qallarisqa chhasku watam).
Julio Cotler
Yachaywasi: Colegio San Andrés (Lima). Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin.
Khiñi
Khiñi (genus Colletia) nisqakunaqa huk yura rikch'anam, 17 rikch'aqniyuq, kichkasapa thansapas sach'achapas, Urin Awya Yalapi wiñaq.
Tintin yura rikch'aq ayllu
Antikunapiqa lliwmanta aswan kururunku (genus Passiflora) nisqap rikch'aqninkunam wiñan.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
Raúl Romero
right|thumb|350px|Raúl Romero Raúl Romero Salazar sutiyuq runaqa, ( paqarisqa Lima llaqtapi - ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq takiq, aranway pukllaq wan takichaqmi qarqan.
Taytan: Joaquín Romero, Maman: Olga Salazar, Warmi: Carolina García Sayán. Churinkuna: Joaquín, Paloma wan Ana Lucía.
Panaykuna: Óscar, Elena wan Álvaro.
1652
1652 wataqa Griguryanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq illapachawwan qallarisqa wakllanwatam).
San Lorenzo munisipyu (Pando)
San Lorenzo (kastilla simipi: San Lorenzo) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Mayutata pruwinsyapi, Pando suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa San Lorenzo llaqtam (77 llaqtayuq, 2001 watapi)
Kantunkuna
Kimsa kantunmi kan:
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa kastilla simitam lliwmanta astawan rimanku.
Phallcha yura rikch'aq ayllu
Phallcha yura rikch'aq ayllu (familia Gentianaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, 70-chá 80-chá rikch'anayuq, 900-chá 1200-chá rikch'aqniyuq.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk phallcha hina yurakuna:
Bob Hawke
Robert James Lee Hawke icha Bob Hawke sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Bordertown llaqtapi -  wañusqa Sydney llaqtapi). huk 🇦🇺 mama llaqtayuq pulitiku qarqan.
1983 watamanta 1991 ñawpaq kuti Awstralyapa Uma kamayuqnin qarqan.
Taytan: Arthur Hawke; Maman: Edith. Ñawpaq warmi: Annita van Iersel (1975–2008) / Julieanne Newbould (1999–) Churinkuna: 5.
Yachaywasi:
1651
1651 wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam).
Pedro Dulanto
1948 watamanta 1952 watakamapim Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin Rikturnin.
Taytan: Pedro H. Dulanto, Maman: Mercedes Monterola. Warmi:. Churi:
Yachaywasi: Colegio de la Inmaculada Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin
Otto von Bismarck
thumb|Otto von Bismarck. thumb|Otto von Bismarckpa [[silq'uynin.]] Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen sutiyuq runaqa icha Otto von Bismarck ( paqarisqa Schönhausen llaqtapi; wañusqa Friedrichsruh llaqtapi) Alimanya mamallaqtayuq awqaq pusaqmi, pulitikupas karqan.
1871 watapi Prusya, huk aliman mama llaqtakunapas Aliman Ransis Maqanakuy nisqapi (1870 watamanta 1871 watakama) Ransiyata atipaptin Bismarck musuq Aliman Impiryuta kamarirqan. 1871 watamanta 1890 watakama Aliman Impiryup kansillirninmi karqan.
Nicolas Cage
Nicolas Kim Coppola sutiyuq runaqa, icha Nicolas Cage (* paqarisqa Long Beach llaqtapi - ) huk Ñawikaruy wan kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Pilikulakuna
thumb|right|310px| Nicolas Cage 2009
Playas (Ikwadur)
Playas icha General Villamil (kastilla simipi: Playas / General Villamil) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Wayas markapi, huk llaqtam, Playas kitip uma llaqtanmi.
José Matos Mar
thumb|right|250px| José Matos Mar (1921-2015) José Matos Mar  ( paqarisqa Qura Qura llaqtapi -  wañusqa Limaq llaqtapi ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq Amawta wan qillqaq runa qarqan.
Yachaywasi: Colegio Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin.
Sharon Stone
260px|thumb|right| Sharon Stone (2011) right|200px|Sharon Stone silq'uynin Sharon Vonne Stone  sutiyuq warmiqa, icha Sharon Stone , ( paqarisqa Meadville llaqtapi - llaqtapi), huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Taytanː Joseph William Stone II (1930-2009), Maman: Dorothy Stone. Qusankuna: Michael Greenburg (1984-1987) / Phil Bronstein (1998-2004) / George Englund Jr. / William J. MacDonald (1993-1994) / Martin Mica (2013). Churinkuna: (3) Roan Joseph Bronstein (2000), Laird Vonne Stone (2005), Quinn Kelly Stone (2006).
1653
1653 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam).
Bernardo Herrera
Bernardo Herrera Restrepo sutiyuq runaqa (* paqarisqa Bogotá llaqtapi -  †  wañusqa Bogotá llaqtapi) huk 🇨🇴 mama llaqtayuq  kathuliku taytakura wan Uma Hatun yaya Bogotápi karqan.
Malcolm Fraser
John Malcolm Fraser ' sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Toorak llaqtapi -  paqarisqa Melbourne llaqtapi). huk 🇦🇺 mama llaqtayuq pulitiku qarqan.
1983 watamanta 1991 ñawpaq kuti Awstralyapa Uma kamayuqnin qarqan.
Bernardo Herrera
Bogotápi Uma Hatun yaya (1891-1928)
Malcolm Fraser
Yachachiy ministru (1968-1969 wan 1971-1972); Difinsa ministru: (1966-1968 wan 1969 - 1971).
Taytan: John Neville Fraser; Maman: Una Woolf. Ñawpaq warmi: Tamie Beggs (1956)–) Churinkuna: 4.
Yachaywasi:
El Paso (Quchapampa)
El Paso (kastilla simipi: El Paso) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Quchapampa suyupi, Killaqullu pruwinsyapi, Killaqullu munisipyupi, El Paso kantunpa uma llaqtanmi.
Bernardo Herrera
Tayta: Bernardo Herrera Buendía; Mama: María de Jesús Restrepo Montoya.
Upanu mayu
Upanu mayu (kastilla simipi: Río Upano) nisqaqa Ikwadurpi huk mayum, Morona Santiago markapi, Morona kitipi.
Phallchacha
Phallchacha (genus Gentianella) nisqakunaqa llimphisapa tuktuyuq t'ika yurakunam, phallchaman rikch'akuq, ichataq uchuyllam. Kay Gentianella yurakunataqa phallcha nispapas riqsinchik.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk phallchacha rikch'aqkuna:
1655
1655 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq killachawwan qallarisqa chhasku watam).
Mayupura (Quchapampa)
Mayupura (kastilla simipi: Entre Ríos) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Quchapampa suyupi, Tutura pruwinsyapi, Mayupura munisipyupi (Bulo Bulo kantun).
Ruq'i
Ruq'i, lluq'i lluq'i icha lluq'i-lluq'i (Colletia spinosissima) nisqaqa huk kichkasapa sach'acham, khiñi rikch'aqmi. Saphinkunamantaqa q'illu tullpunatam ruranchik, maqchinatapas - chayrayku t'aqsana nisqapas.
James Caan
thumb|right| James Caan, 1976 James Edmund Caan sutiyuq runaqa, icha James Caan , ( paqarisqa New York llaqtapi - llaqtapi), huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Taytanː Arthur Caan, Maman: Sopbie. Warmikuna: Dee Jay Mattis (1960-1966) / Sheila Ryan (1976-1977) / Ingrid Hajek (1990-1995) /Linda Stokes (1995-2005). . Churinkuna: (5) Tara A. Caan (1964), Scott Caan (1976), Alexander James Caan (1991), James Arthur Caan (1995), Jacob Nicholas Caan (1998).
Millay qura
thumb|[[Triyu chakrapi wiñaq qurakuna.]] thumb|[[Awina chakrapi wiñaq k'ipukuna.]] Millay qura nispaqa runakuna mana munasqan yurakunatam, qurakunatam ninku. Chay millay qurakunaqa chakra yura chawpipim waqllispa wiñan.
Achka millay qurakuna miyusapa kaspa runatam icha uywankunatam unquchispa waqllin.
Kaymi huk millay qurakunam:
El Salitre (Ikwadur)
El Salitre (kastilla simipi: El Salitre) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Wayas markapi, huk llaqtam, Salitre kitip uma llaqtanmi.
Paul von Hindenburg
Paul Ludwig Hans Anton von Beneckendorff und von Hindenburg sutiyuq runaqa icha Paul von Hindenburg (* paqarisqa Poznań  llaqtapi - †  wañusqa Neudeck llaqtapi) Alimanya mamallaqtaq awqaq pusaq wan pulitiku karqan. Mariskal.
1925 watamanta 1934 watakama Weimar mama llaqtap umalliqninmi kachkan.
Ñawpa warmi: Gertrud von Sperling Churinkuna: Pauline (1880), Oskar (1883) wan Annemaria (1891).
1654
1654 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq intichawwan qallarisqa chhasku watam).
Sarashima
Sarashima (Gentianella hirculus) nisqaqa q'illu tuktuyuq t'ika yuram, phallchaman rikch'akuq, Ikwadurllapi wiñaq.
Ismael Perdomo
Ismael Perdomo Borrero sutiyuq runaqa (* paqarisqa Gigante llaqtapi -  †  wañusqa Bogotá llaqtapi) huk 🇨🇴 mama llaqtayuq  kathuliku taytakura wan Uma Hatun yaya Bogotápi karqan.
Bogotápi Uma Hatun yaya (1928-1950)
Tayta: Gabriel Perdomo Cuenca; Mama: María Francisca Borrero Silva.
Ankash suyupi rimaykuna
Anqash suyu
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Qachu-qachu
thumb|Sallqa qachu-qachu. thumb|Mallkichasqa qachu-qachu. Qachu-qachu nisqaqa achka qachu yurakunawan qatasqa allpam, waylla hinam, lliw yurakunamanta aswantaq qachu yurakunam (Gramineae icha Poaceae nisqa). Inkill nisqakunapas qachu-qachum.
Ankash suyupi rimaykuna
Anqash suyu
Pukyu:
1656
1656 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq atipachawwan qallarisqa wakllanwatam).
María Antonieta de las Nieves
thumb|right|290px|La. Chilindrina (María Antonieta de las Nieves) María Antonieta de las Nieves Gómez Rodríguez sutiyuq warmiqa, icha María Antonieta de las Nieves , (* paqarisqa Santiago Ixcuintla llaqtapi -), huk  🇲🇽 aranway pukllaq karqan.
Taytan: ; Mama:. Qusan: Gabriel Fernández (1971-2019)​ Churi: Florinda Meza (2004-). :
Chilliwa
Chilliwa, Ch'illiwa icha Kuchu niwa (Festuca dolichophylla) nisqaqa huk q'uya rikch'aqmi, Antikunapi Punapi wiñaq, waylla wasi qatakunata ruranapaq llamk'achisqa.
Irpa Irpa
Irpa Irpa nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Quchapampa suyupi, Kapinuta pruwinsyapi, Kapinuta munisipyupi, Kapinuta kantunpi.
Santa Lusiya (Wayas)
Santa Lusiya (kastilla simipi: Santa Lucía) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Wayas markapi, huk llaqtam, Santa Lusiya kitip uma llaqtanmi.