cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anthony Hopkins
Tayta: Richard Arthur Hopkins; Mama: Muriel Anne.
Warmikuna:Petronella Barker (1967-1972) / Jennifer Lynton (1973-2002) / Stella Arroyave (2003-) Churinkuna: Abigail Hopkins (1968-)
Rawaq
Rawaq, Kisi, Lluq'i icha Uritmikuna (genus Kageneckia) nisqakunaqa Antikunapi wiñaq sach'akunam, waysallpu yura rikch'aq aylluman kapuq.
619
619 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Esperanto simi
Esperanto nisqa simiqa huk wallpasqa rimaymi, 1887 watapi L. L. Zamenhof sutiyuq pulaku runap kamasqan. Zamenhofpa munayninqa karqan huk simita paqarichiymi, chay simiqa mana sasa yachayniyuqmi, manataqmi imapipas yanapakuq, aswan allinmi huk suyukunapi rimanakuypaq.
Esperanto simiqa manam mayqin riqsisqa mama llaqtakunap iskay ñiqin kamachiy rimayninchu. Manaña mayqin Estadopas esperanto simita kamachiy simita hina apaykachanchu chaypas, tukuy pachakunapiqa achka kuti kallpachakuymi karqan: Molossia Republika icha Hutt River Principado.
Lingüística nisqapi t’aqay
Kamasqa simi kasqanraykum, esperanto simiqa manam mayqin ayllu runap rimayninwanpas tupanchu. Esperanto alfabetoqa fonética nisqa, latin alfabeto nisqap hukchasqa rikch'ayninwan qillqasqa. Alfabetopiqa manam q, w, x, y qillqakunataqa churanchu, mana asimilasqa hawa llaqta sutikunapichu. Alfabetopi 28 qillqakunam:
Pukusana distritu
Pukusana distritu; (kastilla simipi: distrito de Pucusana) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
Esperanto simi
Lingüística nisqapi t’aqay
a b c ĉ d e f g ĝ h ĥ i j ĵ k l m n o p r s ŝ t u ŭ v z
Pukusana distritu
Wiñay kawsay
Puncha'w, Manuel Prado Umalliq.
Esperanto simi
Lingüística nisqapi t’aqay
Esperanto simiqa 1920 watamanta pacha Morse simip willayninpaq mana sasa rimaymi karqan, llapa esperanto qillqakunaqa morse simip rikch'aqninkunawanmi.
Pukusana distritu
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Pukusana llaqtam.
Runakuna
9 231 runakuna.
Hawa t'inkikuna
650px|thumb|center|Pucusana III-2005
Atari 7800
Atari 7800 nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Atari sutiyuqpa rurasqanmi, Atari 5200 nisqap qatiqninmi, Atari XEGS nisqap ñawpaqninmi.
Inti micha
thumb|200px|right|Tiksimuyunpa hawanman chayamuq intip illanchaynin. thumb|200px|right|[[Inti pinchikillachana, Freiberg (Sachsen), Alimanya.]] Inti micha nisqaqa intip illanchayninwan tiksimuyunchikman chayamuq micham, kutipayaq micha nisqa.
Inti michaqa tiksimuyutam q'uñichin. Chaywan yakukunatam muyurichin. Mana inti illanchamuptinman, kay pachapi manam kawsay kanmanchu. Tukuy kawsaqkunam intip michanman kawsananchikpaq muchunchikmi. Yurakunaqa chay michataqa inti wayllaywanmi wiñaspa llamk'achin. Chay yuramantataq uywakunam, k'allampakunapas kawsan.
Runapas allwiyapim inti michataqa llamk'achin, ahinataq q'ispillu yura wasikunapim. Wasinchikkunatataq yakutapas inti q'uñichinawanmi q'uñichiyta atinchik.
Pinchikillatataq inti pinchikillachanakunawanmi ruranku, ichataq manaraq achkatachu, manaraq achkata aypaspa.
Atari Jaguar
Atari Jaguar nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Atari sutiyuqpa rurasqanmi, Atari Panther nisqap qatiqninmi.
Giuseppe Meazza
thumb|320px|right| Giuseppe Meazza, 1927 Giuseppe Meazza sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Milano llaqtapi -   wañusqa Lissone llaqtapi) Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tayta:
Churinkuna:.
Shapumpa
Shapumpa icha Llashipa (genus Pteridium) nisqakunaqa huk raki-rakikunam. Chaqusqa sach'a-sach'a puystukunapim wiñan.
Ñaw yura rikch'aq ayllu
Ñaw yura rikch'aq ayllu (familia Tecophilaeaceae, mapudungun simimanta: gnao) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk ñaw hina yurakuna:
FM Towns Marty
FM Towns Marty nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Fujitsu sutiyuqpa rurasqanmi.
620
620 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Palura kiti
Palura kiti (kastilla simipi: Cantón Palora) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Morona Santiago markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Palura llaqtam.
Pulitika Rakiy
Pichqa kitillinmi kan (kamasqa):
Virginia suyu
Virginia nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunap huk suyunmi. Uma llaqtanqa Richmond llaqtam.
Pawshi
Pawshi (genus Mitu) nisqakunaqa huk pisqukunam, Umawapi, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kawsaq, Buliwyapi, Brasilpi, Kulumbyapi, Ikwadurpi, Piruwpi, Winisuylapi.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
Qichwa Wikipidiya
Qichwa Wikipidiya icha Qichwa Wikipirya, qichwa simipi Wikipidiyaqa 2003 watapim qallarirqan. Kay Qichwa Wikipidiyaqa qillqasqa p'anqayuqñam.
Kunanqa Qichwa Wikipidiyapi lliwmanta aswan hatun sasachakuypura, p'anqakunapi manaraqmi achka qispilla rimay kachkanchu.
Dado Coletti
rikchacha|250px
Riccardo Broccoletti sutiyuq runaqa, aswan riqsisqa telewisyupi sutin Dado Coletti sutiyuq runaqa ( Ruma llaqtapi, 27 ñiqin anta situwa killapi 1974 watapi) huk Italya mama llaqtayuq aranway pukllaqmi, kunkayuqmi , radiopi willakuqmi , telewisyupi willakuqmi.
Enzo Garinei yachaywasipi matriculakurqa, Sistina Teatropi ñawpaq kutita ruwaspa, yachayninta hinalla ruwananpaq, mime, doblaje nisqa kursukunaman rispa.
Wawakunapaq televisión nisqapi protagonista, 1991 watapi Disney Club nisqapi llamk'arqan, chaypi 1994 watakama qhipakurqan, chaymantataq huk wata qhipaman kutirqan 1999 watakama Francesca Barberiniwan kuska. Chay watapitaqmi rikuchirqan, Rai 1 nisqapi, televisionpi hatun!
1999 watapi ñawpaq kaq experiencian televisión actor hina, "Morte di una ragazza per bene" (Wañuy huk respetasqa sipaspa wañuynin) Luigi Perellipa pusasqanwan. Kunanqa Rai Isoradio nisqapi radiopi willakuqmi.
Ad Dar al Bayda
thumb|Paris Hatun Ñan (شارع باريس), Ad Dar al Bayda Ad Dar al Bayda nisqaqa (arabya simipi الدار البيضاء, "yuraq wasi", huk rimaykunapi kastilla simipi hina Casablanca nisqapas) Marukupi lliwmanta aswan hatun llaqtam, Atlantiku mama quchap chalanpi.
Lee Hsien Loong
Lee Hsien Loong, (Chinu simipi: 李显龙, machu Chinu simipi:  李顯龍; pinyin: Lǐ Xiǎnlóng sutiyuq runaqa, 10 ñiqin hatun puquy killapi - 1952 paqarisqa Singapur llaqtapi - ).
2004 watamanta ñawpaq kuti Singapurpa Uma kamayuqnin karqan.
Daniel Estrada
Daniel Estrada Pérez sutiyuq runaqa (* paqarisqa Qusqu llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi) huk piruwanu Taripay amachaqm wan pulitikupas karqan.
Lee Hsien Loong
Tayta: Lee Kuan Yew Mama: Kwa Geok Choo
Daniel Estrada
Qusqupi Mama llaqta San Antonio Abad Yachay Sunturpim yachaqarqan.
1972 watapis abugadu tukurqan, llamk'aqkunap tantanakuyninkunata amachaspa. 1979 Qusqu llaqtapi runakunap hayñinkunata amachaq abugadukunap pusaqnin akllasqa tukurqan.
Lee Hsien Loong
Wawakuna: 4
621
621 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Daniel Estrada
1983 watapim Qusqup kurakan akllasqa tukurqan, 1989, 1993 watapi huk kuti akllasqa kaspa. Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturpa yanapaqninsi karqan. Qusqu llaqtap tukri sutinta kastilla simipi "Cusco" nisqamanta QSHKS qillqaypi hina "Qosqo" nisqaman t'ikraptin, Daniel Estradata Qosqoruna nispa suticharqanku.
Lee Hsien Loong
Qillqaqkuna
Kastilla simipi:
Daniel Estrada
1995 watapiqa Estradata kunrisistas akllarqanku. 2002 watamanta pacha Unión por el Perú nisqa partidup kunrististan karqan.
Lee Hsien Loong
Qillqaqkuna
Inlish simipi:
Wayra micha
thumb|200px|right|Raphapayachkaq wamp'u [[wayra tanqana p'acha.]] thumb|200px|right|Wayra [[kutana wasikuna, Ispañapi.]] thumb|200px|right|[[Wayra pinchikillachana, Dansuyupi.]] Wayra micha nisqaqa wayrakuna kuyuy michanmi, kutipayaq micha nisqa, tiksimuyuman hamuq inti michap paqarichisqan.
Runakunaqa allwiyapim inti michataqa llamk'achin, ahinataq wayra tanqana p'achawan wamp'uspa, ichataq wayra kutana wasiwanpas.
Pinchikillatataq wayra pinchikillachanakunawanmi ruranku, lliwmanta astawantaq mama quchapi kaq tawqa pinchikillachanakunapim.
Bandai Playdia
Playdia nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Bandai sutiyuqpa rurasqanmi, Bandai RX-78 nisqap qatiqninmi, Apple Bandai Pippin nisqap ñawpaqninmi.
Protaktinyu
Protaktinyu, Pa (musuq latin simipi: Protactinium) nisqaqa huk Aktinyu rikch'aq q'illaymi, illanchaykuq.
Marco Antonio Muñiz
Marco Antonio Muñiz sutiyuq runaqa (* paqarisqa Guadalajara llaqtapi -  ) huk 🇲🇽 mama llaqta  takiqsi karqan.
Tayta: ; Mama:.
Warmi: Jessica Nañez. Churinkuna: Jorge (1960), Antonio (1983), Marco (1987) wan Rodolfo (1987).
José Manuel Pando pruwinsya
José Manuel Pando pruwinsya (aymara simipi: José Manuel Pando jisk'a suyu; kastilla simipi: José Manuel Pando) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Chuqiyapu suyupi. Uma llaqtanqa Machaqa llaqtam.
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Pruwinsyapiqa kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Muchik simi
Muchik simi nisqaqa Muchik runakunap, Chimu runakunappas rimasqan rimaysi karqan (Chimukunap Kingnam nisqansi), kunan Lampalliqi, Qispi kay suyukunapis. Muchik simiqa 1950 watakunapis wañurqan. Qhipaq kaq rimaqninkunaqa Eten llaqtapis, Lampalliqi suyup chalanpis karqan.
Athina
Athina (grigu simipi: Αθήνα) llaqtaqa Grisya mama llaqtap uma llaqtanmi.
Wita
thumb|Rigveda (19 pachakwatapi qillqasqa). Wita nisqaqa (Sanskrit simipi वेद veda, "yachay") Hinduwismup willka qillqankunam, sanskrit simipi tawantin qillqa, dyuspa sunqullisqansi, ancha ñawpa pacha qillqasqa (1200 kñ – 900 kñ).
622
622 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Quchapitiq distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Bandai RX-78
Bandai RX-78 nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Bandai sutiyuqpa rurasqanmi, Bandai Arcadia nisqap qatiqninmi, Playdia nisqap ñawpaqninmi.
Pukatupsa pawshi
Pukatupsa pawshi (Mitu tuberosum) nisqaqa huk pisqum, Umawapi, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kawsaq, Buliwyapi, Brasilpi, Kulumbyapi, Piruwpi.
Mandioré qucha
Mandioré qucha (kastilla simipi: Laguna Mandioré) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi Brasil mama llaqtapipas, Pantanal suyupi, huk qucham.
Kulta kiti
Kulta kiti (kastilla simipi: Cantón Colta) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Chimpurasu markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Kashapampa (Villa La Unión) llaqtam.
Allpa saywachi
thumb|left|160px|[[Chimpurasu nina urqu Kulta kuchamanta rikusqa]]
Antanas Smetona
Warmi: Sofija Chodakauskaitė-Smetonienė (1885–1968). Churinkuna: Marija Danutė (1905–1992), Birutė (1906–1909) wan Julius Rimgaudas (1913–1974)
Kulta kiti
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Runakuna
Kulta kitipiqa Puruha Kichwa runakunam tiyanku.
623
623 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Pampachakra distritu
Pampachakra distritu icha Eleazar Guzmán Barrón distritu (kastilla simipi: Distrito de Eleazar Guzmán Barrón) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Anqash suyupi, Pisqupampa pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pampachakra llaqtam.
Simikuna
Kay distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Wankarama distritu
Wankarama distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito  de Huancarama) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Antawaylla pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Wankarama llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Selma Lagerlöf
Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf sutiyuq warmiqa (  paqarisqa Mårbacka llaqtapi -  wañusqa Mårbacka llaqtapi), huk 🇸🇪 mama llaqtaq qillqaqmi karqan.
Nobel Suñay|20px 1909 watapis simi kapchiypi Nobel Suñaytam chaskirqan.
Qusan: Churinkuna:
Alma materː Upsala Yachay Suntur.
Ampi
Ampi (mapudungun simi: añpe), Palmita icha Palmilla (Lophosoria quadripinnata) nisqaqa huk hatun raki-rakim, Awya Yalapi wiñaq, sach'a kaq.
SG-1000
SG-1000 nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Sega sutiyuqpa rurasqanmi, Master System nisqap ñawpaqninmi.
Arinki
thumb|right|250px|Wayt'achkaq arinkikuna. thumb|250px|left|Clupea harengus Arinki (genus Clupea) nisqaqa hatun mama quchakunapi kawsaq tullu challwakunam.
Arqi
Arqi nisqaqa Buliwya mamallaqtapi, Quchapampa suyupi, huk llaqtam, Arqi pruwinsyap uma llaqtanmi.
Lombardia
Lombardia nisqaqa nisqaqa Italyapi huk suyum ( Regione). Uma llaqtanqa Milano llaqtam.
Pulitika Rakiy
thumb|left|200px|Lombardia suyupi pruwinsyakuna Chunka iskayniyuq pruwinsyanmi kan.
Kanchayllu distritu
Kanchayllu distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Canchayllo) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Kanchayllu (Canchayllo) llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Arapa qucha
Arapa qucha (kastilla simipi: Laguna de Arapa) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Punu suyupi, Asankaru pruwinsyapi, Arapa distritupi, Chupa distritupipas.
624
624 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Jach'ak'achi (Buliwya)
Jach'ak'achi, K'achakachi icha Jach'aq'achi nisqaqa (aymara simi: jach'a, "hatun", k'achi, "punku kiru"; kastilla simipi: Achacachi) Buliwya mama llaqtapi, Jach'ak'achi munisipyupi, Chuqiyapu suyupi, huk llaqtam, Umasuyu pruwinsyap uma llaqtanmi.
Robert Catesby
Robert Catesby sutiyuq runaqa (* 1573 paqarisqa Elderslie llaqtapi - † wañusqa Staffordshire llaqtapi), huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 mama llaqtayuq pulitiku ankallis karqan.
Taytaː William Catesby; Mamaː Anne Throckmorton Warmiː Catherine Leigh Churinkunaː William wan Robert.
Pichilemupi pacha kuyuy (2010)
thumb|Pichilemu Ross Park nisqapi waqllisqakuna. thumb|Ima sinchi pacha kuyuy karqan. Pichilemupi pacha kuyuy nisqaqa Chili mamallaqtapi ancha hatun pacha kuyuymi karqan. Kuyuy chawpinqa Pichilemu llaqtamanta 40 km urin kuntinpim karqan. Iskay runam wañurqan, huk wasikunapas thuñisqam karqan.
PlayStation TV
PlayStation TV nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Sony sutiyuqpa rurasqanmi.
Hachatupsa pawshi
Hachatupsa pawshi (Mitu mitu) nisqaqa huk pisqum, 1980 watapi sallqapi wañusqa rikch'aqmi. Brasilpi Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kawsarqan.
La ciudad y los perros
thumb|right|200px|Mario Vargas Llosa (qillqaq). La ciudad y los perros (Hatun llaqta wan allqukuna) nisqaqa kawsay rikch'a liwrum, Mario Vargas Llosa qillqaqpa qillqasqa.
Panasonic M2
Panasonic M2 nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy The 3DO Company sutiyuqpa rurasqanmi, 3DO Interactive Multiplayer nisqap qatiqninmi.
Tumpis
thumb|right|200px|Tumpis thumb|right|200px|Tumpis Tumpis (kastilla simipi: Tumbes) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Tumpis pruwinsyapi, huk llaqtam, Tumpis suyup Tumpis pruwinsyapas llaqtanmi.
Ispaña qucha
Ispaña qucha (kastilla simipi: Laguna España) nisqaqa huk qucham, Buliwyapi, Santa Krus suyupi, Warayu pruwinsyapi.
ZX Spectrum Vega
ZX Spectrum Vega nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Qhapaq Suyu qallarikuy Retro Computers sutiyuqpa rurasqanmi.
TurboGrafx-16 Mini
TurboGrafx-16 Mini nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Konami sutiyuqpa rurasqanmi.
Chakchura qucha
Chakchura qucha (Laguna Chacchura) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Punu suyupi, San Ruman pruwinsyapi, Qhawanillas distritupi.
Mariyas distritu
Mariyas distritu (kastilla simipi: Distrito de Marías) nisqaqa Piruw suyupi, huk distritum Wanuku suyupi, Mayukillap Iskaynin pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Mariyas llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Casey Affleck
Caleb Casey McGuire Affleck-Boldt sutiyuq runaqa, icha Casey Affleck ( paqarisqa Concord llaqtapi - ) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtap aranway pukllaqmi.
Los ríos profundos
Uku Mayu  (kastilla simipi: Los ríos profundos) nisqaqa 1957 kawsay rikch'a liwrum, 🇵🇪 José María Arguedas qillqaqpa qillqasqa.
Altu llaqta munisipyu
Kantunkuna
Huk kantunmi kan: Altu llaqta kantun.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa kastilla, aymara, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Chapimarka distritu
Chapimarka distritu icha Ch'aphimarka distritu (Aymara simimanta, ch'aphi kichka, "kichka marka" / "kichka llaqta") nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Chapimarca) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Aymara pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Chapimarka / Ch'aphimarka llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Fernando Morena
Fernando Morena Belora (* paqarisqa Montevideo llaqtapi, Uruwayi mama llaqtapi -  ) huk Uruwayi mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Chapimarka distritu
Simikuna
Pukyu:
Manuel Murillo
Manuel Murillo Toro, (*1 Qhulla raymi killa - 1816 paqarisqa Chaparral (Kulumbya) llaqtapi - †26 ñiqin qhapaq raymi killapi - 1880 paqarisqa Bogota, (Kulumbya) llaqtapi).
1864 watamanta 1866 wan 1872 watamanta 1874 ñawpaq kuti Kulumbyapa Umalliqnin karqan.
Tayta:
Ñawpaq warmi: Ana Roma y Cabarcas
Wawakuna: 4
Qillqaqkuna
Kastilla simipi:
Henry Bradley
Henry Bradley Unzueta sutiyuq runaqa (* 1940 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - wañusqa Lima llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtap awtu yallinakuyuq qarqan.
Tayta: Henry Bradley Barnett, Mama: Unzueta.
ApeXtreme
ApeXtreme nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Apex Digital sutiyuqpa rurasqanmi.
Chimu
Chimu nisqa runakunaqa kunan Piruwpa chinchay chalapi ñawpa pacha huk runa llaqtas karqan, hatun mama llaqtayuqsi. Rimayninqa muchik simis karqan.
1470 watapis Pachakutiq Inka Yupankip pusasqan Inka wamink'akunap atisqan karqan.
Piwra mayu
Piwra mayu (kastilla simipi: Río Piura) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk mayum.
Miami (Florida)
Miami nisqa llaqtaqa, Florida suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Miami llaqtapiqa 362 470 runakuna (2005) tiyachkan.
Warkukuy
Warkukuy icha dipindinsya icha dependencia (español simimanta: dependencia) nisqaqa pulitikapi huk suyup mana qispi kayninmi, huk mamallaqtap kulunyan kayninmi, chay huk mamallaqtapqa kapuynin kaymi, mana kacharisqa kaymi.
626
626 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Emilia-Romagna
Emilia-Romagna nisqaqa Italyapi huk suyum ( Regione). Uma llaqtanqa Bologna llaqtam.
Pulitika Rakiy
thumb|left|220px|Emilia-Romagna suyupi pruwinsyakuna
Cien años de soledad
thumb|right|200px|Gabriel García Márquez(qillqaq). Cien años de soledad nisqaqa 1967 kawsay rikch'a liwrum, Gabriel García Márquez 🇨🇴 qillqaqpa qillqasqa. Pachak wata hapallankay.
Yaku micha
thumb|200px|right|Urmachkaq yakuqa ancha michasapam: [[Alimanyapi phaqcha (Muglbach).]] thumb|200px|right|Yaku [[kutanap qallan, Alimanyapi.]] thumb|200px|right|[[Yaku pinchikillachana, Rusiyapi.]] Yaku micha nisqaqa urmachkaq yakukunap - mayukunap, phaqchakunap - kuyuy michanmi, kutipayaq micha nisqa. Tiksimuyupi yaku muyurispa - inti michap muyuchisqan - ancha hatun [[kallpa]nwan mayukunantam purin.
Runakunaqa allwiyapim yaku michataqa llamk'achin, ahinataq yaku kutana wasipim, yakuwan kuyuchisqan k'ullu kuchunapipas.
Pinchikillatataq yaku pinchikillachanakunawanmi ruranku.
Killapampa pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Uywakuna
Pruwinsyapiqa kay uywakunam kawsanku: ,
PlayStation Classic
PlayStation Classic nisqaqa huk widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Sony Interactive Entertainment sutiyuqpa rurasqanmi.
Killapampa pruwinsya
Uywakuna
Ñuñuqkuna: (58)
Bahia Toco Largo qucha
Bahia Toco Largo qucha (kastilla simipi: Laguna Bahia Toco Largo) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Santa Krus suyupi, José Miguel de Velasco pruwinsyapi, huk qucham.
Killapampa pruwinsya
Uywakuna
Pisqukuna:
Kumanta kiti
Kumanta kiti (kastilla simipi: Cantón Cumandá) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Chimpurasu markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Cumandá llaqtam.
Killapampa pruwinsya
Uywakuna
Hamp'atukuna:
Malayu simi
Malayu simi nisqaqa uralan anti Asyapi rimasqa rimaymi, Malayusuyup, Purunaypa, Sinqapurpa tukri siminmi, pusaq hunuchá mama rimaqniyuq.
Kumanta kiti
Pulitika Rakiy
Huk kitillinmi kan (Kumanta kitilli).
Killapampa pruwinsya
Uywakuna
Allpa yaku kawsaqkuna suchuqkunapas :
Kumanta kiti
Runakuna
Kumanta kitipiqa Puruha Kichwa runakunam tiyanku.
Killapampa pruwinsya
Uywakuna
Challwakuna: 22 laya
Kachariy
thumb|200px|[[Arhintinap kacharina qillqan (kastilla simipi qhichwa simipipas).]] Kachariy icha Indipindinsya nisqaqa pulitikapi warkukuq suyup qispikuyninmi, warkusqa kaymanta paskayninmi atiq, warkuchiq mamallaqtamanta. Chay hina paskasqa mamallaqtaqa kacharisqa mamallaqta nisqam.
627
627 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Kachariy
Kulunyaraq, warkukuq kachkaqraq mamallaqtaqa qispichina awqanakuypim kacharikun, icha warkuchiq mama llaqtataqmi warkuchisqan suyuta kacharin.
Konix Multisystem
Konix Multisystem nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Qhapaq Suyu qallarikuy Konix sutiyuqpa rurasqanmi.
Killapampa pruwinsya
Llaqta pusay rakiy
Chunka hukniyuq listritunmi kan.
Runakuna
Pruwinsyapiqa Ashaninka, Machiqinqa, Piru runa, Qhichwa runakunam tiyanku.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Neptunyu
Neptunyu, Np (musuq latin simipi: Neptunium) nisqaqa huk Aktinyu rikch'aq q'illaymi, illanchaykuq, runallap rurasqanmi.
628
628 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Doña Bárbara (kawsay rikch'a)
thumb|right|200px|Rómulo Gallegos (qillqaq). Doña Bárbara   nisqaqa 1929 kawsay rikch'a liwrum, 🇻🇪 Rómulo Gallegos qillqaqpa qillqasqa.
Riman chakra kapuyuqkuna qichunakunqanta, takpashanuw kayaran, mana ima tikrananta munar. Huknin allapa upiaq, machashallaa kakuykaq.
Schio (sut'ichana)
'''
Ferenc Mádl
Ferenc Mádl sutiyuq runaqa (* paqarisqa Bánd llaqtapi -  wañusqa Budapest llaqtapi) huk 🇭🇺 (Unriya) mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitikumi qarqan.
Unriya Yachachiy ministru (1993–1994)
Warmi: Dalma Némethy; Churi: (1) András.
Kuru Kuru
Kuru Kuru icha Kurukuru (Coro Coro / Corocoro) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, huk llaqtam, Paqaqi pruwinsyap uma llaqtanmi.
Los perros hambrientos
thumb|right|200px|Ciro Alegría (qillqaq). Los perros hambrientos  nisqaqa 1939 kawsay rikch'a liwrum, 🇵🇪 Ciro Alegría qillqaqpa qillqasqa.
San Juan Bosco kiti
San Juan Bosco kiti (kastilla simipi: Cantón San Juan Bosco) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Morona Santiago markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa San Juan Bosco llaqtam.
Pulitika Rakiy
Pichqa kitillinmi kan: Pan de Azúcar, San Juan Bosco, Santiago de Pananza, San Jacinto de Wakambeis, San Carlos de Limón.
Sach'a muthuy
thumb|300px|right|Muthusqa sach'akuna. Sach'a muthuy nisqawanqa runa sach'atam urmachin k'ulluta icha yamt'ata chaskinanpaq. Sach'ataqa ch'iqtanawanmi icha khistunawanmi muthun.
629
629 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Sach'a muthuy
Sach'a-sach'api mana nisyu sach'akunata muthuptinqa, musuqmantam wiñakun. Allin sach'a kamaypiqa allin tupullakamam muthusun. Nisyuta muthuptinqataq - ahinataq mana icha aslla puquna allpayuq paray sach'a-sach'akunata - sach'a-sach'a qullusqa kunaqa. Chayrayku sach'a-sach'ata apruwichaspa anchatam kwidananchikmi.
Ultravision Video Arcade System
Ultravision Video Arcade System nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Ultravision sutiyuqpa rurasqanmi.
LaserActive
LaserActive nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Pioneer Corporation sutiyuqpa rurasqanmi.
Lirqay distritu
Lirqay distritu (kastilla simipi: Distrito de Lircay) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Anqara pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Lirqay llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Sinkrinaqucha
Sinkrinaqucha (kastilla qillqaypi: Singrinacocha) nisqaqa Piruw llaqtapi, huk qucham, Qusqu suyupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Uqunqati distritupi.
Juan Castro Nalli
thumb|right|250px|Juan Castro Nalli, 1849 Juan Carlos Castro Nalli sutiyuq runaqa ( paqarisqa Limaq llaqtapi - ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq yatana qallwa waqachiq wan takichaqmi karqan.
Lirqay distritu
Simikuna
Pukyu:
Schio llaqta
thumb|right|220px|Katidral, Schio Schio llaqtaqa Italya mama llaqtapi, Veneto suyupi, huk hatun llaqtam. Schio llaqtapiqa 39.566 runam kawsachkanku (2010).
Awsanqati (sut'ichana)
'''
Nacional Autónoma de México Yachay Suntur
thumb|200px|Nacional Autónoma de México Yachay Sunturpa wallqanqan. Nacional Autónoma de México Yachay Suntur (kastilla simipi: Universidad Nacional Autónoma de México) nisqaqa Mishiku mama llaqtapi huk yachay sunturmi.
Wiñay kawsay
Nacional Autónoma de México Yachay Suntur, 1910 watapi kamarisqa karqan.
Pumaqucha (Amarumayu)
Pumaqucha (kastilla qillqaypi: Pomacocha) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Amarumayu suyupi, Bongará pruwinsyapi.
Yanaurku (Piñan)
Yanaurku nisqaqa Ikwadurpi, Impapura markapi, Piñan urqukunapi huk urqum. Pikchunqa mama quchamanta 4.535 mitrum aswan hanaq.
Yanaurqup kinrayninpiqa Burruqucham. Chay kinrayninpiqa achka qiwuñam (Polylepis sp.), kiswarmi (Buddleja sp.), phallcham (Gentiana sp.), tarwim (Lupinus sp.), khirkinchu chupam (Lycopodium sp.).
Suárez qucha
Suárez qucha (kastilla simipi: Laguna Suárez) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Beni suyupi, Cercado pruwinsyapi, huk qucham.
Atari Game Brain
Atari Game Brain nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Atari sutiyuqpa rurasqanmi.
Tupaturka
thumb|right|250px|Tupaturka Tupaturka (20px  Capricornus, Αιγόκερως "kawra waqra", Cnc ♑) nisqaqa huk waranim.
Llanthu
thumb|Runakunap llanthunkuna, [[challakupi.]] Llanthu nisqaqa muyuriqninman aswan laqha, aswan pisi achkiyniyuq k'itim, achkiy ima kaqpapas hark'asqa kaptinmi.
Ruma
Ruma llaqtaqa Italya mama llaqtap uma llaqtanmi.
Ñawpa pachaqa Rumakunap uma llaqtanmi karqan.
Kunan pachataq Rumap huk rakinqa Watikanu llaqtam, Paapap kamachiyninpim kachkan.
Piyata
Piyata nisqaqa (Sarayaku runakunap kichwa rimayninmanta) aslla watakunapaq llamk'apusqa chakram, aslla puquna allpayuq sach'a-sach'a k'itikunapi.
Runakuna sach'a-sach'a k'itichata chaquspa huk, iskay watallatam chakra yurakunata puquchinku, chaymantataqmi chakrata purunman saqinku, sach'a-sach'ap musuqmanta wiñakunanpaq. Huk, iskay watamanta huk wayuq mallkikunam wiñan, chaymantataqmi aswan hatun sach'akunam, llukcha uku nisqapas. Chay hinatam musuq sach'a-sach'am tukukun. Runakunataq wakpi kaq k'ititam chaqun, musuqmanta aslla watakunapaq.
Franco Baresi
thumb|420px|right| Franco Baresi Milan 6 Franchino Baresi sutiyuq runaqa, icha Franco Baresi, (* paqarisqa Travagliato llaqtapi -  ) Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tayta:
Arnaldo Alvarado
Arnaldo Alvarado Degregori sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Pukyu distritupi -  wañusqa Lima llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtap awtu yallinakuyuq qarqan.
Huron qucha
Huron qucha; (kastilla simipi: Lago Hurón). Qucha. Hukllachasqa Amirika Suyukuna / Kanada.
Arnaldo Alvarado
Tayta: José Alfredo Alvarado Rivera, Mama: María Luisa Degregori Quispe de Alvarado Unzueta. Warmiː Inés Contreras Alvarado Churinkunaː Luis Alvarado Contreras.
Atari Cosmos
Atari Cosmos nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Atari, Inc. sutiyuqpa rurasqanmi.
Atari Lynx
Atari Lynx nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Atari Corporation sutiyuqpa rurasqanmi.
630
630 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Santiago del Estero
Santiago del Estero nisqaqa Arhintina mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Santiago del Estero wamanip uma llaqtanmi. Santiago del Estero llaqtataqa 1553 watapim kamarirqan. Santiago del Estero llaqtapiqa Universidad Nacional de Santiago del Estero yachay sunturmi Universidad Católica de Santiago del Esteropas.
Ñaña llaqtakuna
{| style="background: #F5F5F5; padding:0em 1em 0em 1em;"
Pachas distritu
Pachas distritu (kastilla simipi: Distrito de Pachas) nisqaqa Piruw suyupi huk distritum, Wanuku suyupi, Mayukillap Iskaynin pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pachas llaqtam.
Wichu
Wichu icha ichillu (Brotogeris cyanoptera) nisqaqa Urin Awya Yalapi Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kawsaq lurum, uqi patpayuq, anqas raprayuqmi.
Pachas distritu
Simikuna
Distritupiqa kastilla simita, qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Pharsi simi
Pharsi simi nisqaqa Iran, Tayikistan, Afganistan mama llaqtakunapi rimasqa rimaymi, tukri simim, suqta chunka hunumanta aswan rimaqkunayuq.
Fidel Olivas Escudero distritu
Fidel OIivas Escudero distritu (kastilla simipi: Distrito de Fidel OIivas Escudero) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, Mariscal Luzuriaga pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Sanachgan llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Munay qillqa
Munay qillqa icha Prosa nisqaqa mana harawichu kaq, ichataq qispilla, munaylla, mana sinchi chantallapi qillqasqa simi kapchiymi.
Willakuykunam, Kawsay rikch'akunapas munay qillqa.
Gizmondo
Gizmondo nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Suwidsuyu qallarikuy Tiger Telematics sutiyuqpa rurasqanmi.
Rikuchikuy
Rikuchikuy (expresión) nisqaqa runap ima hinatapas huk runakunaman rikuchiyninmi, rimayninwan, uyanwan icha kurkunpa huk rakinkunawan (kurku hawanchay).
Daniel Day-Lewis
Daniel Michael Blake Day-Lewis sutiyuq runaqa, icha Daniel Day-Lewis ( paqarisqa London llaqtapi - ) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtap aranway pukllaqmi.
Rikuchikuy
Kaymi runap huk hawanchayninkuna:
MoMA Eve
MoMA Eve nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Chunwa Republika qallarikuy VIA Technologies sutiyuqpa rurasqanmi.
Chaquy
thumb|300px|right|Chaqusqa chakra, [[Finlandyapi, 1892 watapi.]] Chaquy nisqawanqa runa sach'a-sach'atam kañaspa urmachin chakrata rurananpaq.
Ancha allin, puquna allpa kaptinqa - ahinataq yana allpa -, achka watakunatam allin chakrakunam kanqa, allin allpayuq chawa chakra nisqa.
Astawantaq piyata (ruku-mawka) nisqa chakrakunapi aslla watakunatam chakra yurakunata puquchinku, chaymantataqmi chakratam sallqaman saqinku, sach'a-sach'ap musuqmanta wiñakunanpaq. Huk, iskay watamanta huk wayuq mallkikunam wiñan, chaymantataqmi aswan hatun sach'akunam, llukcha uku nisqapas. Chay hinatam musuq sach'a-sach'am tukukun.
Ichataq sallqata mana allinta riqsiq runakuna sach'a-sach'ata chaquspa chaymantataq manaña sallqamanchu saqispa, sach'a-sach'a qullusqa kanqa. Chay hinatam achka paray sach'a-sach'akunam wañun.
631
631 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Antonio Nariño
Antonio de la Santísima Concepción Nariño y Álvarez, (*9 ñiqin ayriway killapi - 1765 paqarisqa Bogotá (Kulumbya) llaqtapi - †13 ñiqin qhapaq raymi killapi - 1823 paqarisqa Villa de Leyva - Boyacá, (Kulumbya) llaqtapi).
1811 watamanta 1812 ñawpaq kuti Kulumbyapa Umalliqnin karqan.
Ñawpaq warmi: Magdalena Ortega y Mesa
Wawakuna: 4
Qillqaqkuna
Kastilla simipi:
Kaypipas qhaway
thumb|250px|right|Antonio Nariño rikcha x [[José María Espinosa]]
Mirku
thumb|right|250px|Mirku ([[Warani)]] Mirku (18px  Gemini, Δίδυμοι "t'irakuna", Gem ♊) nisqaqa huk waranim.
Urquchillay
thumb|right|250px|[[Warani Urquchillay]] Urquchillay icha Aysana (20px  Libra, Ζυγός "aysana", Lib ♎) nisqaqa huk waranim.
Lurikanchu-Chusiqa listritu
Chosica, aymara simipi Chosecc, "lechuza wasi".
Wiñay kawsay
Kamasqa 1821 watapi.
Runakuna
90 594 runa
Qullqapampa distritu (Aymara)
Qullqapampa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Colcabamba) Piruw mama llaqtapi distritum Aymara pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Qullqapampa llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Red Jade
Red Jade nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Suwidsuyu qallarikuy Ericsson sutiyuqpa rurasqanmi.
Michigan qucha
Michigan qucha (inlish simipi: Lake Michigan) nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun qucham.
Tapwave Zodiac
Tapwave Zodiac nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Tapwave sutiyuqpa rurasqanmi.
Wamuti kiti
Wamuti kiti (kastilla simipi: Guamote) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Chimpurasu markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Wamuti llaqtam.
Pulitika Rakiy
Kimsa kitillinmi kan: Wamuti, Palmira, Siwara.
Runakuna
Wamuti kitipiqa Puruha Kichwa runakunam tiyanku.
Uqsitaniya
thumb|200px|[[Unancha]] thumb|200px|left|Oqsitaniya Uqsitaniya - oc simipi Occitània - ñaupa suyu Europapi kan runakunan oc simita rimanku.
Oqsitanyiapi ñaupa suyukuna Bearn, Bigorra, Cominge, Gasquña, Guyana, Ruergui, Peirigur, Lemosin, Auverña, Dalfinat, Lengadoc, Provença kanku.
Kunan Oqsitanyia Ransiyapi, Italiawanpi, Catalunyawanpi kan.
Trovadorkunapa simin karqa, Frederic Mistralpawan Premio Nobelyuq simin karqa.
633
633 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Ieoh Ming Pei
thumb|right|280px|Ieoh Ming Pei (1917-2019) Ieoh Ming Pei (貝聿銘) sutiyuq runaqa ( paqarisqa Guangzhou llaqtapi - wañusqa New York llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq wasichay kamayuqmi qarqan.
Taytan: ; Maman:. Warmiː Eileen Loo (p. 1942; w. 2014) Churinkunaː (4).
Alma mater: University of Pennsylvania wan Massachusetts Institute of Technology.
Mallki chakra
thumb|330px|[[Burkina Fasopi mallki chakra (Banforapi): Hatun sach'akunap (Faidherbia albida, Borassus akeassii) llanthunpi surgum wiñan.]] Mallki chakra icha Sach'a chakra nisqapiqa runa sach'apura, mallkipura chakra yurakunatam huklla kuskan chakrapim puquchin.
Mallki chakrakunataqa ruranku ñawpa sach'a-sach'amanta hatun sach'akunata mana qullunapaq, allpa chinkarita hark'anapaq. Sallqa kawsaqkunapaqqa chakrallamanta aswan allinmi.
Chakra runakunaqa sach'akunapas allinta wiñanmi, ichataq runakunap astawan llak'ananmi huk chakrakunamanta.
Kunti Banla
thumb|290px|Distritukuna Kunti Banla icha Paschimbanga nisqaqa (banla simipi: পশ্চিমবঙ্গ Poshchim Bônggo) huk suyum (state) Indya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Kolkata llaqtam.
Plutonyu
Plutonyu, Pu (musuq latin simipi: Plutonium) nisqaqa huk Aktinyu rikch'aq q'illaymi, illanchaykuq, runallap rurasqanmi.
Thami
thumb|Wiksayasqa warmip thamin. Thami, Thamin icha Wawa mama (Placenta) nisqaqa wiksayay pachapi tukukun warmip kismanpin.
Arqi pruwinsya
Arqi (kastilla simi: Arque) nisqaqa Buliwya suyupi, Quchapampa suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Arqi llaqtam.
Ika mayu
COMEME LOS HUEVO EN QUECHUA thumb|left|200px|Ika mayuqa, [[Ika llaqtapi]]
Thami
Kismapi musuq runacham wiñarispa, chay wawachaqa thaminpim kawsachikun mamap yawarninmanta kikinpa yawarninman. Thamipiqa wawachap yawar muyuriynin mamap yawar muyuriyninwan ancha sispanakusqa kan, sirk'ankuna sispallam kanku.
Irpa urqu
Irpa nisqaqa (kastilla simipi: Cerro Irpa) Antikunapi, Buliwyap Kunti Wallanpi, huk urqum, P'utuqsi suyupi, Daniel Campos pruwinsyapi, Llika munisipyupi, Chakuma kantunpi, Chili mama llaqtapipas. Pikchunqa mama quchamanta 5.234 mitrum aswan hanaq.
Arqi pruwinsya
Pulitika Rakiy
Iskay munisipyunmi kan.
Ricardo Pavoni
Ricardo Elbio Pavoni Cúneo (* paqarisqa Montevideo llaqtapi, Uruwayi mama llaqtapi -  ) huk Uruwayi mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Kalihun
Kalijun (kastilla qillqaypi: Calijón (mana = Kallihun urqu (Callejón) Putina pruwinsyapi, Ananiya distritupi)) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk urqum, Apulupampa wallapi, Punu suyupi, Sandia pruwinsyapi, Kiyaqa distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.350 mitrum aswan hanaq.
Kutuchupa
Kutuchupa (genus Metaxya) nisqakunaqa hatun raki-rakikunam, sach'a kaq, iskay rikch'aqmi.
Chulla uywampullu
Chulla uywampullu, Chulpurunku icha chullumpi (Rollandia rolland) nisqaqa huk Urin Awya Yalapi kawsaq pisqum.
Llama distritu (Anqash)
Llama distritu (kastilla simipi: Distrito de Llama) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Anqash suyupi, Mariscal Luzuriaga pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Llama llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Wankaray distritu
Wankaray distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito  de Huancaray) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Antawaylla pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Wankaray llaqtam.
Llama distritu (Anqash)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Plutonyu
Plutonyutaqa iñuku huk'i ayñikunapim llamk'achinku, ñawpaq kutita Nagasaki hawapis.
Wallina
thumb|right|250px|[[Muqu wallina.]] Wallina icha Hatun yakuwayt'a kaykunaqa (ordo Cetacea) taksa, hatun icha ancha hatunkaray challwahina rikch'akuq ñuñuqkunam, aycha mikhuq.
Arqi pruwinsya
Runakuna
Arqi pruwinsyapiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Wankaray distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Thami
Wawacha wachasqa kaptin, mamaqa thamintapas hich'anmi.
Arqi pruwinsya
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Wankaray distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pallqa (Pedro Domingo Murillo)
Pallqa (kastilla simipi: Palca) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, huk llaqtam, Pedro Domingo Murillo pruwinsyap uma llaqtanmi.
Wankaray distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Inkawi pruwinsya
Inkawi pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Ingavi) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Chuqiyapu suyupi. Uma llaqtanqa Wiyacha llaqtam.
Wankaray distritu
Simikuna
Pukyu:
Wallina
Yakupi kawsaspanpas, wayratam surq'anwan samanku. Kawsaqña uñakunata wachaspa ñuñuchinmi.
Inkawi pruwinsya
Pulitika rakiy
Qanchis munisipyunmi kan.
Qhichwapi Katisismu
Qhichwapi Katisismu nisqaqa qhichwa simiman t'ikrasqa kristiyanu katisismum.
Inkawi pruwinsya
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Qimis munisipyu
Qimis munisipyu (kastilla simipi: Municipio de San Pedro de Quemes) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Chinchay Lipis pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Qimis (San Pedro de Quemes) llaqtam.
Umani (Chakuma kantun)
Umani nisqaqa Antikunapi, Buliwyap Kunti Wallanpi, huk urqum, P'utuqsi suyupi, Daniel Campos pruwinsyapi, Llika munisipyupi, Chakuma kantunpi, Chili mama llaqtapipas. Pikchunqa mama quchamanta 4.410 mitrum aswan hanaq.
Urbanu VI
290px|thumb|right| Urbanu VI Aya wantu Urbanu VI, Urbanu suqta ñiqin (latin simipi: Urbanus PP. VI, Italya simipi: Papa Urbano VI) sutiyuq runaqa (* 1318 watapi paqarisqa Itri llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi) huk 🇮🇹 mama llaqtap kathuliku Dyusmanta yachay karqan.
Qimis munisipyu
Pulitika rakiy
Pichqa kantunmi kan.
Urbanu VI
1378 watamanta 1389 watakama 202º Tayta Papam
Wallina
Kiru wallina (Odontoceti) challwakunatam, umachakikunatam, pisqukunatam, ñuñuqkunatapas mikhun, last'acha wallinakunataq (Mysticeti) uchuylla uywachakunata yakumantam suysun.
Qimis munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta mama indihina runakunam, 45,0 % Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Qimis munisipyupiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
PlayStation Vita
PlayStation Vita nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Sony sutiyuqpa rurasqanmi, PlayStation Portable nisqap qatiqninmi.
Wallina
Mitan kamay
Pusaq chunka rikch'aqtam riqsinchik, iskay urin rikch'aq ñiqiman, chunka hukniyuq rikch'aq aylluman allichaspa.
Lee Kuan Yew
Lee Kuan Yew, (*chinu simi pi: 李光耀, pinyin: Lǐ Guāngyào sutiyuq runaqa ( paqarisqa Singapur llaqtapi -  wañusqa Singapur llaqtapi). 🇸🇬 mama llaqtap pulitiku karqan.
Itatí Pallan
Itatí Pallan nisqaqa Corrientespa patronanmi. Itatí hatunllaqtapi kan. Itatípa hatun Basílicanyuq kan. Arhintinapi lirpukukun.
Phuqpuri
thumb|right|250px|Huk phuqpuri: [[Tursiops truncatus.]] Phuqpuri icha tilphin (thilphin) (familia Delphinidae) nisqakunaqa awan pisi kiru wallinakunam. Phuqpurikunaqa challwakunatam umachakikunatapas mikhunku.
Lee Kuan Yew
1959 watamanta 1990 ñawpaq kuti Singapurpa Uma kamayuqnin karqan.
Qanqayllu distritu
Qanqayllu distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Janjaillo) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Qanqayllu llaqtam.
Punku p'anqa: Nuna yachay
<div style="display:block;border:1px solid #006400;vertical-align: top;width:99%; background-color:white;margin-bottom:10px;margin-top:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:12px; background:#006400; color:#FFFFFF; text-align:center; font-weight:bold; font-size:130%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;"> Nuna yachay thumb|200px|Psi, Nuna yachay.
Nuna yachay icha Sikhuluhiya (grigu simimanta: ψυχολογία [psychología]) nisqaqa runap kawllayninmanta, musyayninmanta, llakllayninmanta, purtakuy nisqa ima hinatapas rurayninmanta, runap nunanmanta yachaymi.
<div style="display:block;border:1px solid #006400;vertical-align: top;width:100%;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;">
<div style="display:block;border:1px solid #006400;vertical-align: top;width:100%; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;">
<h2 style="padding:3px; background:#006400; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">Rikcha:LinkFA-star.png Artículo destacado
<div style="display:block;border:1px solid #006400;vertical-align: top;width:100%; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:3px; background:#006400; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">20px ...
<div style="display:block;border:1px solid #006400;vertical-align: top;width:100%; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:3px; background:#006400; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">20px ¿Sabías que...
<div style="display:block;border:1px solid #006400;vertical-align: top;width:100%; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:3px; background:#006400; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">20px Cosas que puedes hacer
Wiru yura rikch'aq ayllu
Kaymi huk Wiru yurakuna:
<div style="display:block;border:1px solid #006400;vertical-align: top;width:100%; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:3px; background:#006400; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">20px
<div style="display:block;border:1px solid #006400;vertical-align: top;width:100%; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:3px; background:#006400; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">20px Wikiproyectos
<div style="display:block;border:1px solid #006400;vertical-align: top; background-color:white;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;"> <h2 style="padding:3px; background:#006400; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">Otros portales
Qanqayllu distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Lee Kuan Yew
Tayta: Lee Chin Koon Mama: Chua Jim Neo
Ñawpaq warmi: Kwa Geok Choo Churinkuna: 3 (Lee Hsien Loong, Lee Hsien Yang wan Lee Wei Ling)
Qillqaqkuna
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
634
634 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Purtuyis simi
Purtuyis simi nisqaqa huk rumanu simim, latin simimanta paqarisqa. Purtuyal mama llaqtapi yurispa, purtuyis atipaqkunaqa lliw Tiksi muyuntinpi, Parasilpi, Aprikapipas mast'arqan, chaypi rimasqa simikunata anchuchispa.
Kunanqa purtuyis simitaqa kay mama llaqtakunapim rimanku:
Mama llaqtakunapi: Angula, Brasil, Intichay Timur, Kawu Wirdi, Musambik, Purtugal, Khiniya-Wisaw
Mercedes qucha
Mercedes qucha (kastilla simipi: Laguna Mercedes) nisqaqa Buliwya mama llaqtpi huk qucham, Beni suyupi, Vaca Díez pruwinsyapi, Wayaramirin munisipyupi.
Qiwilla distritu
Qiwilla distritu (kastilla simipi: Distrito de Quivilla) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Wanuku suyupi, Mayukillap Iskaynin pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Qiwilla llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa kastilla simita, qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Nicolas Sarkozy
thumb|right|200px|Nicolas Sarkozy. Nicolas Sarkozy sutiyuq runaqa ( paqarisqa Paris llaqtapi - ) huk 🇫🇷 mama llaqtayuq pulitiku runam qarqan.
Qiwilla distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Phallcha
Phallcha (genus Gentiana) nisqakunaqa llimphisapa tuktuyuq t'ika yurakunam, tawa pachakmanta aswan rikch'aqmi, phallcha yura rikch'aq aylluman kapuq, tukuy Tiksimuyuntinpi mana nisyu q'uñi puystukunapi wiñaq.
Qiwilla distritu
Simikuna
Pukyu: