cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Los Manglares de Tumbes mamallaqta willkachasqa
Fauna
thumb|left|180px|[[Mayuatu / Mapachi Procyon cancrivorus]] thumb|left|180px|Fregata magnificens thumb|left|180px|[[Lagartu: Crocodylus acutus]] Los Manglares de Tumbes mamallaqta willkachasqa suyupiqa kanmi 33 laya ch'urukuna, 34 laya qaraqruyuwakuna, 24 laya llamp'ukakuna, 105 laya challwakunapas.
Ñuñuqkuna:
Pisqukuna:
Vivaldi (web wamp'uq)
rikchacha|Vivaldiqta riqsinapaq rikch'an rikchacha|Vivaldiqta ñawpaq yayqunaqpaq p'anqan Vivaldi nisqaqa huk mana rantinakaq, chimpa-patapata web wamp'uq, Vivaldi Technologiesqta ruwasqan, Tatsuki Tomitawan, Jon Stephenson von Tetzchner, Opera Software nisqaqta kuska kamaqninwan umalliqnin karqan. Vivaldiqa 6 ñiqin ayriway killapi 2016 watapi kamachiypi qallarirqan.
Hatun llamk'aqkunapaq ruwasqa kaptinpis, ñawpaqta ruway yachay k'umusqa llamk'aqkunaman chaymanta ñawpaq Opera llamk'aqkunaman mana kusisqachu Presto churana kuyuchinamanta Chromium-pi ruwasqa wamp'uqman tikrakuyninwan chaymanta achka riqisisqa ruwayninkuna chinkachisqa. Chromium-pi kaqpis, kachkaspapis, Vivaldiqa Presto-pi kaq Operaqta ruwayninkunatam kawsarichiyta munan, kikinpa kaqnin tikrakuyninkunawan.
Vivaldiqa 6 ñiqin tarpuy killapi 2019 watapi huk karurimana (Android) beta nisqatam lluqsichirqan, 22 ñiqin ayriway killapi 2020 watapitaq sapa kuti lluqsichirqan.
2021 watapi sitwa killapi Vivaldiqa 2,3 hunumanta astawan llamk'aqniyuq.
Pukyukuna
<references group="" responsive="0">
Guilhem IXñiquin Aquitaniapa
Guilhem IXñiquin Aquitaniapa (1071 paqarirqan - 1127 wañurqan) isqon ñiquin kuraca (conde) Aquitaniapa Gascuñawanpa Poitierwanpa karqan.
Pay aswan machu trobador karqan, uqsitan simipi qillquarqan.
Jatun warmi curaca inkawan Alienor Aquitaniapa willkan kan.
Waka aycha
thumb|right|200px|Waka aycha Waka aycha (kastilla simipi: Carne de vaca) nisqaqa wakap aychanmi.
Liq'ichu
Liq'ichu, liqiliqi, liqlish icha liqli, kichwapi Likli, Chukchik icha Chukchidur (Vanellus resplendens) nisqaqa Urin Awya Yalapi (Arhintina, Buliwya, Chili, Ikwadur, Kulumbya, Piruw) kawsaq pisqum.
Székesfehérvár
thumb|right|290px| Székesfehérvár nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Székesfehérvár llaqtapiqa 104.500 runakunam kawsachkanku (2002).
469
469 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Buliwyap Tukuy runakunap qhapaq kaynin
Buliwyap Tukuy runakunap qhapaq kaynin:
Iskuthallp'a
thumb|right|290px|Iskusya suyuqa, [[Hukllachasqa Qhapaq Suyupi]] Iskuthallp'a icha Iskusya (Inlish simipi: Scotland, Iskut kilta simipi: Alba) nisqaqa Hukllachasqa Qhapaq Suyup huk suyunmi, chinchayninpi.
Allpa saywachi
thumb|left|200px|[[Ben Nevis, aswan hatun urqu]]
thumb|left|200px|[[Loch Long qucha]]
thumb|left|200px|[[Nith mayu]]
Pulitika Rakiy
32 suyu (council area) Not shown: Orkney Islands, Shetland Islands,
Kecskemét
thumb|right|250px| Kecskemét nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Kecskemét llaqtapiqa 108.844 runakunam kawsachkanku (2006).
Kirawara distritu
Kirawara distritu (kastilla simipi: Distrito de Santiago de Quirahuara) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Waytara pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Kirawara llaqtam.
José Bernardo Alcedo
José Bernardo Alcedo Retuerto sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi), Piruw mama llaqtayuq klasiku musika takichaqmi karqan. Tayta: José Isidoro Alcedo; Mama: Rosa Retuerto.
Kirawara distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
José Bernardo Alcedo
Yachay taki wasi: Convento de San Agustín.
Kirawara distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
470
470 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Mawk'a Ihiptu
thumb|250px|Gizah [[chuntu wasi|chuntukuna.]] thumb|200px|Mawk'a Ihiptu (saywitu) Ñawpa Ihiptu icha Mawk'a Ihiptu nisqaqa 3150 Kristup ñawpan watamanta (1º faraón) 31 Kiristup ñawpan watakamam (rumanukunap Ihiptuta atipasqankama) Ihiptup wiñay kawsayninpa mit'ankunatam ninchik.
Córdoba wamani
Córdoba wamani (kastilla simipi: Provincia de Córdoba) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Córdoba llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa
Suyukuna
thumb|350px|Pulitika rakiy (Córdoba wamani) 26 suyukuna wan uma llaqtakuna:
Jaufre Rudel
Jaufre Rudel curaca Blaiapa Aquitaniapi jatun trobadorwan karqan.
Jaime Torres
thumb|right|280px|Jaime Torres Jaime Torres sutiyuq runaqa ( paqarisqa San Miguel de Tucumán llaqtapi - wañusqa Buenos Aires llaqtapi) huk 🇦🇷 mama llaqtayuq hatun sinchi charankupa takiq amawta arhintinamanta kan.
Szombathely
thumb|right|290px| Szombathely nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Szombathely llaqtapiqa 80.154 runakunam kawsachkanku (2005).
Siwilla
Siwilla (Allium cepa) nisqaqa huk allpapi raphikunawan puquq chakra yuram.
Punku
200px|right|thumb|[[Tittling llaqtapi inlisyap punkun, Alimanyapi.]] rikchacha|202x202px|Punku Punku nisqaqa wasipi, pirqapi hutk'um, runakunap yaykunanpaq lluqsinanpaq, wichq'anapaq kichanapaq inchupi huk icha iskay punku rapra nisqayuq, q'irumantam icha khillaymantam.
Punkutaqa wichq'ana nisqawanmi wichq'anchik, llawinchik.
Ladislao Cabrera
Juan Ladislao Cabrera Vargas (* paqarisqa Tutura llaqtapi - wañusqa Calama llaqtapi), huk 🇧🇴 mama llaqtayuq awqaq pusaq, taripay amachaq wan pulitiku karqan.
Allpawayu-Mishana mama llaqta risirwa
Allpawayu-Mishana mama llaqta risirwa (kastilla simipi: Reserva Nacional Allpahuayo-Mishana) suyuqa amachasqam kachkan, Piruw mama llaqtapi, Luritu suyupi, Maynas pruwinsyapi.
Bactrocera aeroginosa
Bactrocera aeroginosa nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Yaundé
Yaoundé llaqtaqa (Yaundé, ville aux sept collines nisqapas - phransis simi: "qanchisnintin muqup llaqtan") Kamirun mama llaqtap uma llaqtanmi.
Ladislao Cabrera
Taytan: Mariano Cabrera Maman: Manuela Vargas. Ñawpaq warmi: Petronila Vásquez. Wawakuna:
Allpawayu-Mishana mama llaqta risirwa
Fauna
Pisqukuna:
Lichi
thumb|[[Waka lichi.]] Lichi icha Pilli nisqawan ñuñuqkunam uñankunata ñuñuchin.
Yaundé
Yachachiy
Yaoundé I Yaoundé II Catholic University for Central Africa (UCAC)
Bactrocera aeroginosa
Wiñay kawsay
1981 watapi, tayta Drew & Hancock-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
Kaposvár
Kaposvár nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Kaposvár llaqtapiqa 68.202 runakunam kawsachkanku (2001).
Allpawayu-Mishana mama llaqta risirwa
Fauna
Pukyu:
Runakuna
Allpawayu-Mishana mama llaqta risirwapiqa 1.305-chá ayllu (5. 400 runa) kawsan.
Ladislao Cabrera
Yachaywasi:
Lichi
Runap pillintaqa ñukñu ninchik.
Parma FC
Parma FC (italya simipi: Parma Football Club S.p.A.) nisqaqa huk italyanu piluta hayt'ay klubmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Hawa t'inkikuna
thumb|center|480px|Ennio Tardini istadyu.
Tampupata mama llaqta risirwa
Tampupata mama llaqta risirwa (kastilla simipi: Reserva Nacional Tambopata) suyuqa amachasqam kachkan, Piruw mama llaqtapi, Mayutata suyupi, Tampupata pruwinsyapi, Inampari distritupi, Tampupata distritupi.
Uywakuna
thumb|left|150px|[[Atelocynus microtis, Tampupata ñiqpi]] thumb|left|150px|[[Speothos venaticus]] thumb|left|150px|("mouse opossum"), Tampupata risirwapi
471
471 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Wintana
thumb|200px|Xammar nisqa wasip huk wintanan, [[Lleida llaqtapi, Ispañapi.]] Wasi huchk’u icha Wintana nisqaqa wasipi runakunap hawaman rikunanpaq hutk'um, hawa achkiypa yaykunanpaqpas. Kunan pachaqa aswan wintanakunaqa q'ispillu p'alltayuq, wayramanta amachanapaq.
Szolnok
thumb|right|290px| Szolnok nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Szolnok llaqtapiqa 75.712 runakunam kawsachkanku (2001).
Kacharpaya
Kacharpaya icha kacharpari tukuy raymikuna tukukuypi kacharpayay, qhipa p'unchayninpi. Raymichaywan khuska karcharpayaqa tusuy takiy ima.
Kacharpaya raymiqa Buliwya suyupiqa ruwakun tukuy laya raymikuna tukukuypi. Jinallataq ayllumasikuna atillchakunapis waq k'itiman ch'usasaktinku.
Phukllay raymipitaq kacharpaya ruwakun raymichaykunata tukuchiypaq, ususman k'itikunaman jina. Kacharpaya raymichakun Arhintinapi, Buliwyapi, Piruwpipas. Wakin k'itikunapi riksisqallataq phukllay p'ampay sutiwan. P'ampaku ruwakun qhapariy, kusiy, waqay ukhupipas, p'ampakuntaq juk ruwasqa runata juk jusk'upi phukllaypa sutimpi. Wakin llaqtakunapitaq tusunku p'ampasqaq patanpi, kay raymichaywantaq tukukun phukllay raymi.
San Huwan distritu (Lukana)
Simikuna
Distritupiqa kastilla simitam, qhichwa simitam rimanku.
Inkap uyan
Inkap uyan (kastilla simipi: Cara del Inca) nisqaqa huk qaqam Piruwpi, Ika suyupi, Palpa pruwinsyapi.
San Huwan distritu (Lukana)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Békéscsaba
Békéscsaba nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Békéscsaba llaqtapiqa 65.691 runakunam kawsachkanku (2005).
Vinces kiti
Vinces kiti nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Vinces) Ikwadur mama llaqtapi, Mayukuna markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Vinces llaqtam (San Lorenzo de Vinces).
San Huwan distritu (Lukana)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Iskaysuphu asuka
Ukumari asuka icha iskaysuphu asuka (Arctocephalus australis) nisqaqa huk asukam, Urin Awya Yalap chalanpi kawsaq, Pasiphiku, Atlantiku mama quchakunapi. Challwakunatam mikhun.
Naska
thumb|right|290px|[[Naska siq'ikuna]] Naska (kastilla simipi: Nasca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ika suyupi, Naska pruwinsyapi, huk llaqtam.
Wikipidiya:Anchayupa kay
Imamantapas qillqata kamarispaqa, qhawasunchik, hayk'am anchayupa, chayniyuq (riliwanti, relevante) kachkan.
Ahinataq: Manaraqmi Alimanyapi tukuy hatun llaqtakunamanta kay Wikipidiyapi qillqa kaptinmi, ama ancha uchuy aliman llaqtachakunamantachu qillqasunchik. Qillqasqaykimanta anchayupa, chaniyuq kayninpa rikunanmi tiyan. Hinataqmi Ruth Cardoso sutiyuq warmimanta qillqayta munaspaqa, qillqapi willay, imaraykum Qhichwa Wikipidiyata ñawiriqpaq anchayupa kanman.
San Huwan distritu (Lukana)
Simikuna
Pukyu:
Bactrocera aethriobasis
Bactrocera aethriobasis nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
1973 watapi, tayta Hardy-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
472
472 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Waqay Willka
Waqay Willka (kastilla qillqaypi Huajayhuillca icha Huacayhuillca) nisqaqa Piruwpi, Urupampa wallapi, huk rit'i urqum Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi, Wayupata distritupi, Urupampa pruwinsyapipas, Ullantaytampu distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.361 mitrum aswan hanaq.
Kañiti mayu
Kañiti mayu (kastilla simipi: Río Cañete) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk mayum, Lima suyupi, Yawyu pruwinsyapi Kañiti pruwinsyapipas. Pasiphiku mama quchaman rin. thumb|left|170px|[[Lunawana distritupi]]
Bolívar pruwinsya
Bolívar pruwinsya:
Luis Cernuda
Luis Cernuda Bidón ( paqarisqa Sevilla llaqtapi –, Mihiku llaqta) huk 🇪🇸 mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
Buwis
thumb|300px|Yukuwan yuntanakusqa iskaynintin [[buwis, Qarawi (Carahue),Chili.]] Buwis nisqaqa q'urasqa turum, manaña q'urutayuq, aswan allinta yuntapi llamk'anapaq, runata mana ch'utinapaq, mana china wakata yuqunayanapaq.
Wikipidiya:Anchayupa kay
Mana chaniyuq qillqakunaqa kamachiqpa qullusqan kanqa.
Trobador
Trobadorkuna ñawpa uqsitan simi quillqaq karqanku. Kamkuna taqiqkunawan karqanku. Trobador warmikuna trobairitz sutinku.
Europapi ñaupa chawpi pachapi kunan punchawpa kawsaq simikuna ñawpaq ñiqin quellqakuna karqanku.
Sinchi jatun tobardorkuna karqanku : Guilhem IXñiquin Aquitaniapa - Jaufre Rudel - Raimbaut Vaqueirasmanta - Beatriz Diapa - Bertran Bornpa - Bernard Ventadornmanta - Azalais Porcairaguesmanta
Pedro Murillo
thumb|260px|right|Istatua Murillo, [[San Isidro distritu, Lima]] Pedro Domingo Murillo (* paqarisqa Chuqiyapu llaqtapi - wañusqa Chuqiyapu llaqtapi), huk 🇧🇴 mama llaqtayuq wiñay kawsay wan pulitiku qarqan.
Zalaegerszeg
thumb|right|290px| Zalaegerszeg nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Zalaegerszeg llaqtapiqa 62100 runakunam kawsachkanku (2001).
Pedro Murillo
Taytan: Juan Ciriaco Murillo; Maman:. Ñawpaq warmi:. Wawakuna:
Yachaywasi:
Q'ispillu
thumb|263px|Llimphiyuq [[q'ispillu tutuma.]] Q'ispillu icha qhispillu nisqaqa achkiyta chimpachiq, q'ispi, ch'uya kaq, pakiqlla sinchi imaykanam.
Pukasiki
Pukasiki (Senecio culcitioides) nisqaqa huk quram, Antikunapi wiñaq, ch'antasqa tuktuyuq rikch'aq aylluman kapuq.
Q'ispillu
Q'ipillutaqa ullaya aquta (SiO2) sudawan (Na2CO3), iskuwan (CaCO3) 1500 °C q'uñipi puriqchaspa ruranchik.
Hurayk'uchiy
Kimsa aswan riqsisqa unanchakuna hurayk'uchinapaq   Antañiqiq llika kunapi, uraykachiy, urayachiy, uraykuchiy, urayana icha hurayk'uchiyqa karu llamk'anamanta willakuta chaskiymi, aswanta huk qaraq ahinataq huk web qaraq, huk FTP qaraq, huk illari chaski qaraq utaq wakhina rikch'aq llikacha. Kayqa wasarichiywan chiqnikun, maypi willayta karu qaraqman apachisqa. Huk Hurayk'uchisqaqa hurayk'uchinapaq qusqa willañiqi icha khipum, icha chay khiputa chaskinapaq ruway.
Q'ispillu
Q'ispillu tutumakunatam wayrata q'ispilluman phukuspa ruranchik. Q'ispillu p'alltakunatataq wintanakunapaq ruranchik.
Hurayk'uchiy
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
473
473 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Palpa distritu
Palpa distritu; (kastilla simipi: Distrito de Palpa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Palpa pruwinsyapi, Ika suyupi. Uma llaqtanqa Palpa llaqtam.
Veszprém
Veszprém nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Veszprém llaqtapiqa 62851 runakunam kawsachkanku (2001).
Palpa distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
Waqaypata
thumb|right|250px|Waqaypata. thumb|right|250px|[[Inti Raymi, Qusqu, Waqaypata, 2005 watapi]] Waqaypata nisqaqa (kastilla simipi: Plaza de Armas) Qusqu llaqtap chawpinpi kaq hatun llaqta patam.
Palpa distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Bactrocera affinidorsalis
Bactrocera affinidorsalis nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
San Vicente (Ikwadur)
San Vicente (kastilla simipi: San Vicente) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Manawi markapi, huk llaqtam, San Vicente kitip uma llaqtanmi.
Kamri
Kamri (inlish simipi: Wales, kamri simipi: Cymru) nisqaqa Hukllachasqa Qhapaq Suyup suyunmi, kunti chalanpi.
Palpa distritu
Simikuna
Pukyu:
Bactrocera affinidorsalis
Wiñay kawsay
1982 watapi, tayta Hardy-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
Chilltu
Chilltu, Pisqi chilltu, Ch'illtu (Solanum lycopersicum syn. Lycopersicon esculentum) icha Tumati (nawatl simimanta tomatl, chaymanta kastilla simipi tomate) nisqaqa huk chakra yuram. Puka rurunkunatam mikhunchik.
Kamri
Allpa saywachi
thumb|left|150px|[[Snowdon urqu (Yr Wyddfa), Gwynedd]]
Pulitika Rakiy
thumb|left|200px|Kamri suyupi qhapaq suyukuna
Qhapaq suyukuna
("Principal areas") -
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
thumb|200px|Map of Wales 5 hatun llaqta (city):
Yuku
Yuku (genus Cygnus + genus Coscoroba) nisqakunaqa yaku hawapi wayt'aspa kawsaq pisqukunam, pili rikch'aq ayllupi lliwmanta aswan hatunkunam.
Wayu distritu
Wayu distritu (kastilla simipi: Distrito de Huayo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Patas pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Wayu llaqtam.
Carlos Salem Sola
Carlos Salem Sola (1959 paqarisqa Buenos Aires llaqtapi), huk 🇦🇷 mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
Cutervo
Cutervo (kastilla simipi: Cutervo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Kashamarka suyupi, huk llaqtam, Cutervo pruwinsyap uma llaqtanmi.
Sopron
thumb|right|290px| Sopron nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Sopron llaqtapiqa 56394 runakunam kawsachkanku (2005).
475
475 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Mindo kitilli
thumb|right|180px|[[Pacha phuyu sach'a sach'aMindo llaqta ñiqpi]] thumb|right|180px|huk wasi, Mindo Mindo (kastilla simipi: Mindo) nisqaqa huk kitillim, Ikwadur mama llaqtapi, Pichincha markapi, San Miguel de los Bancos kitipi. Uma llaqtanqa Mindo llaqtam.
Érd
thumb|right|290px| Érd nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Érd llaqtapiqa 60.546 runakunam kawsachkanku (2005).
Q'upu
Q'upu (Oxyura ferruginea) nisqaqa Urin Awya Yalapi (Arhintina, Buliwya, Piruw) kawsaq pisqum
Eger (Unriya)
thumb|right|290px| Eger nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Eger llaqtapiqa 56.317 runakunam kawsachkanku (2005).
Nupi mayu
thumb|right|220px|Nupi mayu, [[Runtus llaqtamanta rikusqa]] Nupi mayu nisqaqa (kastilla simipi: Río Nupe) Piruw mama llaqtapi huk mayum, Wanuku suyupi, Lawriqucha pruwinsyapi, Runtus distritupi. Marañun mayuman rin.
Ariq qucha (Santa Krus)
Ariq qucha (kastilla simipi: Laguna Volcán) nisqaqa huk qucham, Buliwyapi, Santa Krus suyupi, Florida pruwinsyapi, Amboró mamallaqta parki ñiqpi.
Ichhupampa distritu
Simikuna
Distritupiqa qhichwa simita, kastilla simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Yarumayu distritu
Yarumayu distritu (kastilla simipi: Distrito de Yarumayo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wanuku suyupi, Wanuku pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Yarumayu llaqtam.
Ichhupampa distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Yarumayu distritu
Simikuna
Pukyu:
Qhapaqsaya
Qhapaqsaya (kastilla qillqaypi: Nevado Capacsaya) nisqaqa Piruwpi, Urupampa wallapi, huk rit'i urqum, Qusqu suyupi, Khallka pruwinsyapi, Laris distritupi, Urupampa pruwinsyapipas, Urupampa distritupi. Pikchunqa mama quchamanta +5.000  mitrum aswan hanaq.
La Habana
La Habana  (kastilla simipi: Villa de San Cristóbal de La Habana) llaqtaqa 🇨🇺 mama llaqtayuq uma llaqtanmi. La Habana llaqtapiqa 2 201 610 runakunam kawsachkanku (2002).
Wiñay kawsay
Kamasqa 1515 watapi.
Hawa t'inkikuna
700px|center|La Habana
474
474 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Santo Domingo Kapillas distritu
Santo Domingo Kapillas distritu (kastilla simipi: Distrito de Santo Domingo de Capillas) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Waytara pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Santo Domingo Kapillas llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
476
476 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Kallawaya (pisqu)
Kallawaya (Lessonia rufa) nisqaqa Urin Awya Yalapi (Arhintina, Buliwya, Chili, Brasil, Parawayi, Piruw, Uruwayi) kawsaq pisqum.
Uchkus Inkañan
Uchkus Inkañan nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk mawk'a llaqtam, Wankawillka suyupi, Wankawillka pruwinsyapi,Yawli distritupi, Uchkus Alto llaqtapi.
Bactrocera affinis
Bactrocera affinis nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
1954 watapi, tayta Hardy-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
Yachaqaq
Yachaqaq nisqaqa yachay wasipi yachaqaq wamram.
Savina Cuéllar
Savina Cuéllar sutiyuq warmiqa (Inchapampa llaqtapi  paqarisqa Inchapampa llaqtapi Chuqichaka suyupi, Wuliwiyapi) huk buliwyanu, qhichwa simi rimaq pulitiku warmim, chakra warmim.
Susyalismuman Rikch'arimuy (MAS) partidupi wankurisqa kaspa, 2005 watapi Evo Moralesta akllanakuypi yanaparqan. Morales Chukiyapullata uma llaqtaman ruraptinmi, manataq Chuqichaka llaqtatachu, Savina Cuéllar Susyalismuman Rikch'arimuyta saqirqan, Moralespa hayun tukuspa.
2008 watamanta pacha Chuqichaka suyup pusaqninmi kachkan, Alianza Comité Interinstitucional nisqa partidupi wankurisqa, mama llaqtap umalliqman hayu kawpaq.
Nyíregyháza
Nyíregyháza nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Nyíregyháza llaqtapiqa 116.899 runakunam kawsachkanku (2004).
Hajdúböszörmény
Hajdúböszörmény nisqaqa Unriya mama llaqtap huk llaqtam. Hajdúböszörmény llaqtapiqa 32.208 runakunam kawsachkanku (2001).
478
478 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
San Pidru distritu (Lukana)
San Pidru distritu (kastilla simipi:  Distrito de San Pedro) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Lukana pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa San Pidru llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Dunaújváros
thumb|right|290px| Dunaújváros nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Dunaújváros llaqtapiqa 53036 runakunam kawsachkanku (2001).
Olympique Marseille
Wiñay kawsay
Kamasqa 1899 watapi. René Dufaure de Montmirail.
477
477 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Chubut wamani
Chubut wamani (kastilla simipi: Provincia del Chubut) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Rawson llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa
Suyukuna
thumb|350px|Pulitika rakiy (Chubut wamani) 15 suyukuna wan uma llaqtakuna:
Carolina Coronado
Victoria Carolina Coronado y Romero de Tejada ( paqarisqa Almendralejo llaqtapi –, Lisboa), huk 🇪🇸 mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
Qirisya
Qirisya, icha Ilinikasuyu (Qiriyiqu simipi: Ελλάδα [Elláda] icha Ἑλλάς [Hellás]) Iwrupapi mama llaqta. Uma Llaqtanqa Athina llaqtam.
Unriya
thumb|right|250px|Hunriya thumb|right|220px|Hunriya mama llaqtapi riqiyunkuna thumb|right|220px|Hunriya mama llaqtapi suyukuna (megyék) Hunqarya icha Mayarsuyu Hunriya simipi: Magyarország Iwrupapi mama llaqtam. Uma llaqtanqa Budapest llaqtam.
Hódmezővásárhely
thumb|right|290px| Hódmezővásárhely nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Hódmezővásárhely llaqtapiqa 48.909 runakunam kawsachkanku (2005).
Unriya
Pulitika Rakiy
Riqyunkuna
7 riqiyun:
Suyukuna: 19 megyék, Budapest uma llaqtapas
Suyukuna / megyék - (Uma llaqta)
Hunriya mama llaqtapi paqarisqa
Béla Bartók – János Bihari – Ernő Dohnányi – Béni Egressy - Ferenc Erkel – Zoltán Kocsis – Zoltán Kodály – Franz (Ferenc) Liszt -
Georg von Békésy – János Bolyai – Károly Bund – George de Hevesy – Dennis Gabor – John von Neumann – George Andrew Olah – Ernő Rubik – Hans Selye – Ignaz Semmelweis – Charles Simonyi – Albert Szent-Györgyi – Leó Szilárd – Edward Teller – Eugene Wigner
Endre Ady – János Arany József Eötvös – György Faludy – Béla Hamvas – Mór Jókai – Ferenc Kazinczy - Imre Kertész – János Kodolányi - Ferenc Kölcsey - Imre Madách – Sándor Márai – Ferenc Molnár - Sándor Petőfi – Miklós Radnóti – Magda Szabó – Antal Szerb Mihály Vörösmarty
Gyula Andrássy – Ferenc Deák – Miklós Horthy – Lajos Kossuth – Imre Nagy - István Széchenyi – Miklós Wesselényi – Árpád Göncz – József Antall
Krisztina Egerszegi - Zoltán Gera – Ágnes Keleti – Péter Lékó – László Papp – Judit Polgár – Zsuzsa Polgár – Ferenc Puskás - Sándor Kocsis - Csaba Mérõ
Sir Alexander Korda - Emeric Pressburger - Andy G. Vajna - Zsa Zsa Gabor – Flóra Kádár
Cegléd
Cegléd nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Cegléd llaqtapiqa 38220 runakunam kawsachkanku (2004).
Gödöllő
Gödöllő nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Gödöllő llaqtapiqa 29.455 runakunam kawsachkanku (2001).
Ashaninka ayllu llaqta risirwa
Ashaninka ayllu llaqta risirwa (kastilla simipi: Reserva Comunal Asháninka) suyuqa amachasqam kachkan, Piruw mama llaqtapi, Hunin suyupi, Satipu pruwinsyapi, Tampu mayu distritupi.
Flora
Pukyu:
Fauna
Pisqukuna: (115-chá laya, 28 ayllupi)
Pukyu:
Tisaleo kiti
Tisaleo kiti (kastilla simipi: Cantón Tisaleo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Tunkurawa markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Tisaleo llaqtam.
480
480 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Tisaleo kiti
Runakuna
Tisaleo kitipiqa Tunkurawa Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa Tisaleo kitillipi kawsanku.
Mikhuna
right|thumb|200px|Mikhuna Mikhuna icha Alimintu nisqaqa ima runap mikhunanpaqpas.
Mikhuna imayaykuna
Kaymi mikhunanchikpi tiksi mikhuna imayaykuna:
Yachachiq
thumb|150px|right|Yachachiqpaq wank'a (Monumento al Maestro), [[Víctor de los Ríos-pa mulsiyasqan, 1965, Madrid llaqtapi.]] Yachachiq nisqaqa wamrakunata (yachay wasipi), huk runakunatapas yachachiq runam, pruphisyunmi.
Yachachiq huñu nisqapi achka yachachiqkuna huñunku; paykuna huk yachay wasipi yachachinku.
Sanurya
Sanurya icha sanawriya (Daucus carota) nisqaqa huk allpapi puquq chakra yuram. Saphintam mikhunchik.
Yachay munaq
Yachay munaq (estudiante) nisqaqa yachay sunturpi yachaqaq runam.
Waqaypampa
Waqaypampa (kastilla simipi: Huacaybamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Wanuku suyupi, Waqaypampa pruwinsyap uma llaqtanmi.
Lawriqucha mayu
thumb|right|220px|[[Marañun mayup pukyun: Lawriqucha mayu tinkun Nupi mayuwan.]] Lawriqucha mayu nisqaqa (kastilla simipi: Río Lauricocha) Piruw mama llaqtapi huk mayum, Wanuku suyupi, Lawriqucha pruwinsyapi. Pukyunqa Rawra wallapim. Marañun mayuman rin.
Josefina Pla
Josefina Pla ( paqarisqa Lobos llaqtapi –, Asunción) huk Parawayi mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
479
479 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Tampu distritu (Waytara)
Tampu distritu (kastilla simipi: Distrito de Tambo) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Waytara pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Tampu llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Bahía de Caráquez
Bahía de Caráquez (kastilla simipi: Bahía de Caráquez) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Manawi markapi, huk llaqtam, Sucre kitip uma llaqtanmi.
Ózd
Ózd nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Ózd llaqtapiqa 38.784 runakunam kawsachkanku (2001).
Garagay
Garagay nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk mawk'a llaqtam, Lima pruwinsyapi, San Martín de Porres distritupi.
Tuturiru
Tuturiru (Phleocryptes melanops) nisqaqa Urin Awya Yalapi (Arhintina, Brasil, Buliwya, Chili, Parawayi, Piruw, Uruwayi ) kawsaq pisqum.
Q'upa
thumb|Q'upa churana. Q'upa nisqaqa runap llamk'achisqan mawk'ayasqaña imakunam, runapaq manañam allinchu, manam ruranallachu.
Kawsay pachapi nisyu q'upakunaqa sallqatam waqllichin.
Muyuriq pachanchikta allinta amachananchikpaqqa q'upakunata ama sallqa pachaman wikch'usunchikchu, ichataq q'upata rakispa imaykanankunata musuqmanta llamk'achisunchik.
Ahus
Ahus icha Ajus (Allium sativum) nisqaqa huk allpapi raphikunawan puquq chakra yuram.
Bactrocera aithogaster
Bactrocera aithogaster nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
1989 watapi, tayta Drew-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
481
481 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Salgótarján
thumb|right|290px| Salgótarján nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Salgótarján llaqtapiqa 43.169 runakunam kawsachkanku (2005).
Chugay distritu
Chugay distritu (kastilla simipi: Distrito de Chugay) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Qispi kay suyupi, Wamachuku pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Chugay llaqtam.
Pumapampa pruwinsya
Puwaqpampa wamani (pusaq pampa) icha Pumapampa pruwinsya (aymara simipi: Pumapampa jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Pomabamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk wamanim. Uma llaqtanqa Pumapampa llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Ramón Castilla Umalliqmi. Tsay wata ushakaran 'Kunchuku' wamani, Siwas marka umallaqtan kaykaptin.
Wañusqakunap llaqtan
Wañusqakunap llaqtan (kastilla simipi: Pueblo de los Muertos) nisqaqa huk ñawpa Chachapuya ayamarkam, Piruwpi, Amarumayu suyupi, Luya pruwinsyapi.
Pumapampa pruwinsya
Pulitika rakiy
Pumapampa wamanipiqa tawa distritum:
Simikuna
Kay wamanipiqa aswanta runa simitam rimanku. /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
Jean-Pierre Papin
Jean-Pierre Papin (*  paqarisqa Boulogne-sur-Mer llaqtapi, Ransiya mama llaqtapi) huk Ransiya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Asqupi pruwinsya
Asqupi pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Ascope) nisqaqa Qispi kay suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Asqupi llaqtam.
Bonanta
Bonanta (kastilla qillqaypi: Nevado Bonanta) nisqaqa Piruwpi, Urupampa wallapi, huk rit'i urqum Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi, Wayupata distritupi, Urupampa pruwinsyapipas, Santa Teresa distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.319 mitrum aswan hanaq.
Charawa
Charawa nisqaqa Buliwya suyupi huk llaqtam, Santa Krus suyupi, Cordillera pruwinsyapi, Charawa munisipyupi.
Llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna
Waraniyi llaqtakuna:
Lech Wałęsa
thumb|right|250px|Lech Walesa (2007) thumb|right|250px|Lech Walesa
Lech Wałęsa sutiyuq runaqa (* paqarisqa Popowo (Pulunya) llaqtapi - ). Pulunyapi Pinchikilla llamk'aq wan pulitiku.
Premio Nobel|20px Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1983 watapiqa chiqniq.
1986 watamanta 1990 watakama ñawpaq kuti Pulunyapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Mama:
Ñawpaq warmi: Danuta Gołoś
Wawakuna: (8)
Yachaywasi:
Asqupi pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa, Fernando Belaúnde Umalliqmi.
Bactrocera alampeta
Bactrocera alampeta nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Asqupi pruwinsya
Pulitika rakiy
Pusaq distritunmi kan.
Bactrocera alampeta
Wiñay kawsay
1989 watapi, tayta Drew-pa describisqanmanta, imaymana yachaykunata runakunaman riqsichipusqan.
Wamp'uq kuyuchina
Wamp'uq kuyuchina icha thallmiy kuyuchina (Inlish simipi: browser engine icha rendering engine) sapa hatun web wamp'uqta huk chawpipi llamp'ukaq kumpunintin. Wamp'uq kuyuchinaqta ñawpaq llamk'ayninqa HTML qillqakunata huk web p'anqamanta wak yanapakuykunata huk ruwaqpata llamk'ananpi huk ruwaykipaq rikuy rikuchiyman t'ikray.
Sirya
Sirya icha Suriya nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Dimashq (Damasku) llaqtam.
Wamp'uq kuyuchina
Pachachiru
Ruway wiñachiyqta unayniyuqlla rikuchikun, chaymanta mayk'aq tupaq musuq Web kamachiykuna kuyuchinaman yapasqa kachkanku.
Baja
Baja nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Baja llaqtapiqa 40.000 runakunam kawsachkanku (2001).
Río Grande distritu
Río Grande distritu; (kastilla simipi: Distrito de Río Grande) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum Palpa pruwinsyapi, Ika suyupi. Uma llaqtanqa Río Grande llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Dan Stanca
Dan Stanca ( paqarisqa Bukuresti llaqtapi), huk  mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan. .
Unukhachun
Unukhachun icha Quylu (Cucumis melo) nisqaqa huk chakra yuram. Rurunkunatam mikhunchik.
Kiskachay distritu
Kiskachay distritu, Yawri distritu icha Espinar distritu (kastilla simipi: Distrito de Espinar / Yauri) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kiskachay pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Yawri llaqtam.
Vác
Vác nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Vác llaqtapiqa 34.951 runakunam kawsachkanku (2001).
Kiskachay distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Karu puriy
thumb|right|200px|[[K'anamarka, Yawri distritu]]
483
483 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Chukis distritu
Chukis distritu (kastilla simipi: Distrito de Chuquis) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wanuku suyupi, Mayukillap Iskaynin pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Chukis llaqtam. Chukis distritu tarikun Mayukillap Iskaynin pruwinsyap chawpinpi. Kuntiman kantun Pachas distrituwan, Yanas distrituwan, chinchay-antiman kantun Mariyas distrituwan, qullamantaq kantun Yaruwillka pruwinsyawan.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Chani
Chani (valor) nisqaqa imappas allin, waliq kayninmi, qhaturiq kayniymi, chhikan kayninmi.
482
482 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Chuqhawaya
Chuqhawaya (Chojahuaya) nisqaqa Buliwyapi huk llaqtacham, Chuqiyapu suyupi, Pedro Domingo Murillo pruwinsyapi, Pallqa munisipyupi, Ququni kantunpi, Illimani urqu ñiqpi.
Rhode Island suyu
Rhode Island and Providence Plantations nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk suyum. Uma llaqtanqa Providence llaqtam.
Páp'a
thumb|right|290px| Pápa nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Pápa llaqtapiqa 33.000 runakunam kawsachkanku (2001).
Taki aranway
thumb|200px|Bühnenbildentwurf zur Zauberflöte von [[Karl Friedrich Schinkel]]
thumb|right|200px|The [[Teatro alla Scala in Milan. Founded in 1778, La Scala is one of the world's most famous opera houses.]] thumb|right|200px|The [[Sydney Opera House is one of the world's most recognizable opera houses and landmarks.]] right|200px|thumbnail|[[Bolshoi Theatre.]] Taki aranway; Yataywirpa; (Kastilla simipi: ópera)
Lari distritu
Lari distritu (kastilla simipi: Distrito de Lari) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kaylluma pruwinsyapi, Ariqipa suyupi, Qullqa qhichwapi. Uma llaqtanqa Lari llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa qhichwa simita, kastilla simita rimanku.
Qaraq (antañiqiy)
paña|rikchacha|200x200px| Huk antañiqiq llika siq'i, rantiq antañiqiqkuna [[internet kaqnintakama huk qaraq antañiqiqwan rimanakusqankumanta]] rikchacha| [[Wikimedia|Wikimedia Foundation rackmount qaraqkunata huk willaypa chawpinpi rackkunapi]] rikchacha| Ñawpaq kaq [[World Wide Web|WWW qaraq CERN kaqpi tarikuq ñawpaq istikirniyuq kayninwan kayhina: "Kay makiq huk qaraq."AMA IMAYNA URAYTA ATIPAYCHU!"]] Antañiqiy pi, qaraqqa huk antañiqiq llamp'ukaq icha sinch'ikaq (antañiqiq wakichi) nisqaqta llamk'aynin, huk llamk'anakunapaq icha llamk'anakunapaq llamk'ayta quq, "rantiq" nisqa. Kay wasichayqa rantiq–qaraq nisqa modelo nisqa. Qaraqkuna imaymana ruwanakuna quyta atinku, sapa kuti "yanakunakuna" sutichasqa, ahinataq willayta utaq kapuqkunata achka rantiqkunapura rakiy, utaq huk rantiqpaq antañiqinata ruway. Huklla qaraq achka rantiqkunata llamk'achiyta atin, huklla rantiqtaq achka qaraqkunata llamk'achiyta atin. Huk rantiq ruwayqa kikin llamk'ana pi purinman utaq huk llikawan huk qaraqman huk llamk'anapi tinkiyta atinman. Sapanchasqa qaraqkuna nisqaqa willay tantana qaraqkuna, khipu qaraqkuna, chaski qaraqkuna, qillqana qaraqkuna, web qaraqkuna, phukllana qaraqkuna, ruwana wakichi qaraqkunam.
Kuru qulluna
thumb|right|250px|Kuru qullunata ch'allpachkaq [[antanka.]] Kuru qulluna nisqaqa kurukunata, millay uywachakunata wañuchinapaq imayaykunam, runap chakrankunapi llamk'achisqan.
Lurasnu
thumb|right|200px|Lurasnup tuktun Lurasnu (Prunus persica) nisqaqa huk wayuq mallkim. Rurunkunatam (lurasnukunata) mikhunchik. Ankash washa waqta: yurashnu
María Kodama
María Kodama Schweizer ( paqarisqa Buenos Aires), huk 🇦🇷 mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
Gyöngyös
Gyöngyös nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Gyöngyös llaqtapiqa 32.975 runakunam kawsachkanku (2001).
Wasarichiy
Kimsa aswan riqsisqa unanchakuna wasarichinapaq   Wasarichiyqa huk antañiqiq llikachamanta wak llikachaman willakuta llikawan apachiy. Sapanchasqa ñankuna chaqnaypaq kanku: web wamp'uqkunawan, FTP rantikuqkunawan, chaymanta tukunankunawan (SCP/SFTP ) wasarichina. Wasarichiyqa (askha atiyniyuq) rantikuqkunaqta contextonpi llamk'achiy atikunman mayqinkunachus willañiqikunata huk chawpi qaraqman apachinku. Maypachachus wasarichiyqa rak'isqa rantikuqkunapura willañiqi icha khipukuna kachaypa contextonpipis riqsichikunman, ahinataq huk masintinpura llika (P2P) khipu-rakiny purutukuluwan BitTorrent hina, khipu rak'inakuy simiqa aswan sapa kuti kayhinapi llamk'achisqa. Antañiqiqpata llikan ukhupi khipukunata kuyuchiyqa, llikapi kuyuchiymantaqa, khipu mirachiy ninchik.
Chiqamanta wasarichiyqa hurayk'uchiywan chiqninakun, maypichus willayta huk llikapi chaskikun. Ruwaqkuna intirnit kaqninta khipukunata yapasqankumanta, wasarichiyqa sapa kuti aswan pisilla hurayk'uchiymanta imaynachus achka intirnit yanapaku quqkuna (ISPkuna) asimitriku tinkiykuna qunku, mayqinkunachus aswan llika sakhakinra hurayk'uchinapaq qunku hurayk'uchiymanta.
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Uma usa
thumb|left|Urquwan chinawan uma usa, [[ninachaqpa umachan, 1 eurocent suñayapas]] thumb|left|upright|Uma usap [[ch'iyan, chukchapi llut'asqa.]] Uma usa (Pediculus humanus capitis) nisqaqa runap umanpi chukchankunapi kawsaq, yawar chunqaq usam. Runata anchata mulistaqmi.
Tony Curtis
thumb|right|290px| Tony Curtis Bernard Herschel Schwartz sutiyuq runaqa, icha Tony Curtis (* 3 ñiqin inti raymi killapi 1925 paqarisqa New York llaqtapi - † 29 ñiqin tarpuy killapi 2010 wañusqa Las Vegas llaqtapi) huk kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Wayneqa wañurqan 2010 watapis.
Janet Leigh:
Bactrocera albistrigata
Bactrocera albistrigata nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Tony Curtis
Leslie Allen:
Marquni
Marquni (kastilla qillqaypi Marconi) nisqaqa Piruwpi, Urupampa wallapi, huk urqum, Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi, Wayupata distritupi, Urupampa pruwinsyapipas, Ullantaytampu distritupi. Pikchunqa mama quchamanta yaqa 5.319 mitrum aswan hanaq.
Carles Puyol
Carles Puyol Saforcada sutiyuq runaqa, icha "Puyol" (*  paqarisqa La Pobla de Segur (Ispaña) llaqtapi -  ) mama llaqtayuq Ispaña piluta hayt'aqmi.
Tayta:
Mamallaqtapura kampiunatukuna
(*) Incluyendo la Selección
Sallqa waqlliy
thumb|250px|[[Allpa wirawan waqlliy.]] thumb|250px|[[Q'upawan waqlliy. Kunana mayu, Winisuylapi.]] Sallqa waqlliy, Sallqa miyuy nisqaqa runap paqarichisqan kawsay pachap, sallqa pachap waqlliyninmi, miyunkunamanta icha huk waqlliy rurayninkunamanta.
Sallqa waqlliyraykuqa yura, uywa rikch'aqkuna wañunmi. Runapas pachapi kaq miyukunamanta unqurinmi.
19 ñiqin qhulla puquy killapi
19 ñiqin qhulla puquy killapi p'unchawqa (19.01., 19-I, 19ñ inirupi) Griguryanu kalindaryupi watap chunka pusaqniyuq kaq (19ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 346 p'unchaw (wakllanwatapi 347 p'unchaw) kanayuq.
San Miguel Pallaqi
San Miguel Pallaqi (kastilla simipi: San Miguel de Pallaques) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Kashamarka suyupi, huk llaqtam, San Miguel pruwinsyap uma llaqtanmi.
Gyula
thumb|right|290px| Gyula nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Gyula llaqtapiqa 32.700 runakunam kawsachkanku (2004).
Waqurunchu
Waqurunchu (kastilla qillqaypi Huaguruncho, Huagaruncho) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Waqurunchu wallapi, huk rit'i urqum, Pasqu suyupi, Pasqu pruwinsyapi, Tikllakayan distritu, Wachun llaqta ñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.721 mitrum aswan hanaq.
Muntipuquy
Muntipuquy (genus Fragaria, QSHKS qillqaypi: montepoqoy) nisqaqa huk wayuq yuram. Rurunkunatam mikhunchik.
Santa Krus distritu (Palpa pruwinsya)
Santa Krus distritu; (kastilla simipi: Distrito de Santa Cruz) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Palpa pruwinsyapi, Ika suyupi. Uma llaqtanqa Santa Krus llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
484
484 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Machiqinqa ayllu llaqta risirwa
Flora
Pukyu:
Fauna
Ñuñuqkuna: (58)
Pisqukuna: (150 laya) (Rapid Biological Evaluation Program (RAP))
Kisa yura rikch'aq ayllu
Kisa yura rikch'aq ayllu (Urticaceae) nisqaqa huk iskay phutuy raphiyuq yurakunap rikch'aq ayllunmi, lliwmanta aswan qurakunam, 550-chá rikch'aq.
Machiqinqa ayllu llaqta risirwa
Fauna
Pukyu:
Kazincbarcika
Kazincbarcika nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Kazincbarcika llaqtapiqa 31.252 runakunam kawsachkanku (2006).
Kisa yura rikch'aq ayllu
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'anakuna:
20 ñiqin qhulla puquy killapi
20 ñiqin qhulla puquy killapi p'unchawqa (20.01., 20-I, 20ñ inirupi) Griguryanu kalindaryupi watap chunka pusaqniyuq kaq (20ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 345 p'unchaw (wakllanwatapi 346 p'unchaw) kanayuq.
Kiskunfélegyháza
Kiskunfélegyháza nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Kiskunfélegyháza llaqtapiqa 31.404 runakunam kawsachkanku (2005).
Phaka usa
Phaka usa (Pthirus pubis) nisqaqa runap phaka suphunpi kawsaq, yawar chunqaq usam. Ñawra yanakunawan yuquspa wachuq runakunam ñataq-ñataq chay usawan usachakunku.
Amawta
Amawta nisqaqa yachaqmi, yachay sunturpi, hatun yachay wasipi runakunata yachachiq runam, pruphisyunmi.
Raimbaut Vaqueirasmanta
Raimbaut Vaqueirasmanta (1165 wata paqarirqan - 1207 wata wañurqan) jatun trobador Provençamanta karqan.
Huq kaypa jatun takiq uqsitan simipi "Kalenda maya" ("jatun punchaw ayluray quillapa") kan.
Ñaupa ñiquin qillqaqcha uqsitan simi Gascuñamanta qillqarqan.
486
486 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Tosagua
Tosagua (kastilla simipi: Tosagua) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Manawi markapi, huk llaqtam, Tosagua kitip uma llaqtanmi.
Sinqapur
Sinqapur icha Sunqapura nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Sinqapur llaqtam.
485
485 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Normaal (kusituy)
right|thumb|300px|Normaal 2006ñiqin watapi Parkpoppi Normaal huq Nirlan kusituymi. Boer rock musikata takyachirqankus. Kusituyqa 1973ñiqin watapi Bennie Jolinkmanta Jan Manschotmantapas takyachisqan.
Orosháza
thumb|right|290px| Orosháza nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Orosháza llaqtapiqa 32.052 runakunam kawsachkanku (2001).
Ch'iya
thumb|upright|[[Uma usap ch'iyan, chukchapi llut'asqa.]] Ch'iya icha iski nisqaqa usap runtunmi, chukchapi llut'asqa.
Aranwa
thumb|left|200px|Aranwa thumb|right|200px|Harlekinwan Kolumbina, Yachapayay aranwa, Tivoli, Dinamarka. thumb|right|200px|Wayang nisqa wanki llanthu aranwaypaq, [[Bali wat'api, Indunisiya]] thumb|right|200px|[[Salzburg llaqtapi k'ikllupi ñanpi aranway]] Aranwa icha Aranway nisqaqa (kastilla simipi teatro, drama, grigu simimanta Θέατρον, δράμα [théatron, dráma]) simi kapchiypa huk rikch'aqninmi. Aranwapiqa aranway pukllaqkunam pukllaspa willasqata qhawachinku. Chayraykum mana willaqchu kan. Aranwaqa kunan pachapim, chiqa nisqa rimaypim willasqa.
Mana qillqa riqsispanpas, Inkakuna ñam aranwakunata pukllarqanku.
Kaypim huk aranwaykunamanta qillqakuna:
Vaqueiras
Vaqueiras (uqsitan simipi - Vacqueyras Ransis simipi) jatun llaqta Provensapi (Rasiyapa departamentopi Vaucluse sutin).
Ñaupaq jatun trobador Raimbaut Vaqueirasmanta karqan.
Pallqu distritu
Pallqu distritu (kastilla simipi:  Distrito de San Pedro de Palco) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Lukana pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa San Pedro de Palco llaqtam.
Siwk patma
Siwk patma nisqaqa siwk siq'ip iskay iñupura kaq patmanmi. Chay iskay iñupura siwk siq'iqa lliw atinalla kaqman siq'ipuramanta aswan sispa, aswan pisi suni siq'im.
Pallqu distritu
Simikuna
Distritupiqa kastilla simitam, qhichwa simitam rimanku.
Pillaru kiti
Pillaru kiti (kastilla simipi: Cantón Píllaro / Cantón Santiago de Píllaro) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Tunkurawa markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Pillaru llaqtam.
Runakuna
Pillaru kitipiqa Tunkurawa Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa San Andrés kitillipi, San José de Poaló kitillipi, San Miguelito kitillipipas kawsanku.
Pulitika Rakiy
Isqun kitillinmi kan:
Pallqu distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Quchurqu distritu
Quchurqu distritu (kastilla simipi: Distrito de Cochorco) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Wamachuku pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Arikapampa llaqtam.
487
487 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Hatun Chimu pruwinsya
Hatun Chimu pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Gran Chimú) nisqaqa Qispi kay suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Kaskas llaqtam.
Ajka
thumb|right|290px| Ajka nisqaqa Unriya mama llaqtapi huk llaqtam. Ajka llaqtapiqa 35.000 runakunam kawsachkanku (2001).
Hatun Chimu pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa, Alberto Fujimori Umalliqmi.
Kanchapampa distritu
Kanchapampa distritu (kastilla simipi: Distrito de Canchabamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wanuku suyupi, Waqaypampa pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Kanchapampa llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Beatriz Diapa
Beatriz Diapa (1140 wata paqarin) ñawpa warmi qillquq kan. Kay trobairitz (kay nisqa ñinayay "warmi trobador") karqan. Kuraka jatun llaqtapa sutiq Dia kurakan karqan.
Kanchapampa distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Beatriz Diapa
Huq jatun Beatrizpa takiyn "A chantar m'er" kan.
Kanchapampa distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Rumu
thumb|right|200px|Rumu. Rumu icha Yuka (Manihot esculenta) nisqaqa huk allpapi puquq chakra yuram.
Kanchapampa distritu
Simikuna
Pukyu:
21 ñiqin qhulla puquy killapi
21 ñiqin qhulla puquy killapi p'unchawqa (21.01., 21-I, 21ñ inirupi) Griguryanu kalindaryupi watap chunka pusaqniyuq kaq (21ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 344 p'unchaw (wakllanwatapi 345 p'unchaw) kanayuq.
Qusqu suyu
Qusqu suyu (aymara simipi: Qusqu jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento del Cusco) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Qusqu llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Allpa saywachi
thumb|left|160px|[[Qusqumanta Punukama khillay ñan, Raya q'asapi (4.321 m)]]
Hatun urqukuna
thumb|left|160px|[[Saksarayuq]] thumb|left|160px|Awsanqati
Hatun mayukuna purimuq mayukunawan
thumb|right||200px|[[Willkamayu]] Pukyu: CTAR CUSCO - GRPPDI
Hatun quchakuna
thumb|right|200px|[[Siwinaqucha, Chiqakupi distritu]]
Uywakuna
thumb|right|200px|[[Tunki]] Qusqu suyupiqa kay pisqukunam kawsanku:
Iskina
Iskina (kastilla simipi: Esquina) nisqaqa Piruwpi, Willkapampa wallapi, huk urqum Qusqu suyupi, Urupampa pruwinsyapi, Ullantaytampu distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.024 mitrum aswan hanaq.
Qusqu suyu
Runakuna
Qusqu suyupiqa Amarakaeri, Ashaninka, Machiqinqa, Piru runa, Qhichwa runakunam tiyanku.
Simikuna
Qusqu suyupiqa aswanta runasimitam, kastilla simitam rimanku.
/1 aymara simi huk indihina simipas