cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bactrocera caledoniensis
Bactrocera caledoniensis nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Lisa Lu
thumb|right|260px|Lisa Lu, 1960 thumb|right|260px|Lisa Lu (1927 - ). Lisa Lu Yan  (chun simi: 卢燕; machu chun simi: 盧燕; pinyin: Lú Yàn) sutiyuq warmiqa ( paqarisqa Pikkin llaqtapi - ); huk 🇨🇳 mama llaqtayuq aranwaypi, kuyu walltaypi, ñawikaruypipas aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan:, Maman:. Qusan:. Churinkuna: (3) Lucia Hwong.
Santa María distritu (Wawra)
Santa Mariya distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Santa María) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Lima suyupi, Wawra pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Cruz Blanca llaqtam.
Umari distritu
Umari distritu (kastilla simipi: Distrito de Umari) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wanuku suyupi, Pachitiya pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Umari llaqtam.
Santa María distritu (Wawra)
Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
Umari distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Santa María distritu (Wawra)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Jipijapa kiti
Jipijapa kiti (kastilla simipi: Cantón Jipijapa) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Manawi markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Jipijapa llaqtam.
Umari distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Santa María distritu (Wawra)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Jipijapa kiti
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Kuntur Puñuna (Ikwadur)
thumb|right|200px|Kuntur Puñuna thumb|right|200px Kuntur Puñuna icha Pistishi (kastilla simipi: Nariz del Diablo (Supaypa Sinka, Supaypa Sinqan), Cóndor Puñuna, Nido del Cóndor (Kunturpa q'isan), ñawpa Nariz de Pistishi, Pistiship Sinqan) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk 1.900 m hanaq urqum, Chimpurasu markapi, Alawsi kitipi, Pistishi kitillipi.
261
261 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Santa María distritu (Wawra)
Simikuna
Pukyu:
Bud Spencer
Carlo Pedersoli sutiyuq runaqa, icha Bud Spencer (*  paqarisqa Napoli llaqtapi  - †  wañusqa Roma llaqtapi) huk 🇮🇹 mama llaqtapas wayt'ayuq, takiq, takichaq wan kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan.
Warmiː Maria Amato (1960-2016).
Qiqiña distritu
Qiqiña distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Quequeña) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Ariqipa pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Qiqiña llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Umari distritu
Simikuna
Pukyu:
Pichilemu antanka pampa
Pichilemu antanka pampa (kastilla simi: Aeródromo de Pichilemu) nisqaqa Chilipi, Pichilemu llaqta ñiqpi, huk antanka pampam.
Hassan II
1961 watamanta ñawpaq kuti Marukupa Qhapaqnin karqan.
Tayta: Mohammed V; Mama: Lalla Abla bint Tahar
Warmikuna: Lalla Latifa Hammou wan Lalla Fatima bint Qaid Amhourok.
Wawakuna: 5 (Princess Lalla Meryem (*1962), Qhapaq Mohammed VI(*1963), Princess Lalla Asma (*1965), Princess Lalla Hasna (*1967) wan Awqi Moulay Rachid (*1970). Yachaywasi: Imperial College (Rabat).
thumb|right|Hassan II Qhapaq Maruku
Malakatu kitilli
Malakatu kitilli (kastilla simipi: Parroquia Malacatos) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Loja kitipi, Loja markapi.
Muchi
Muchik (Mochica, Moche) nisqaqa kunan chinchay Piruwpa chalanpi huk mama llaqtas karqan.
Villa d'Adda
thumb|right|300px|Villa d'Adda Villa d'Adda llaqtaqa Lombardia suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.
Da Nang antanka pampa
240px|right|thumb|Da Nang antanka pampa Da Nang antanka pampa (witnam simi: Sân bay quốc tế Đà Nẵng) nisqaqa Witnampi, Da Nang llaqta ñiqpi, huk antanka pampam. _[rm:Eroport da Da Nang]]
Ñawpa Ilinika
rikchacha| [[Omiros|Homerpa Odiseaqta qallariynin]]
Ñawpa Iliniki, Ilinika icha Ñawpa Qiriyiqu simiqa Ñawpa Qirisyapi, ñawpaq pachapipas llamk'achisqa Qiriyuku simip rikch'ayninkunatam hap'in, yaqa 1500 Kiristuqta ñawpan pachamanta 300 Kiristup ñawpan pachakama. Sapa kutim yaqa kay pachakunapi rak'isqa kachkan: Misina Qiriyiku simipi (c. 1400–1200 Kiristup ñawpan pacha), Qiriyiku Tuta pacha (c. 1200–800 Kiristup ñawpan pacha), Arkaya pacha (c. 800–500 Kiristup ñawpan pacha), wan Kalasiku Qiriyuku pacha (c. 500–300 watakunapi Kiristuqta ñawpan pacha).
Pukyukuna
<references group="" responsive="0">
José Oregón Morales
José Oregónqa colegio nisqapi simi kapchiy yachachiqmi. 1984 watapim Kutimanco nisqa, chunka iskayniyuq willakuyniyuq liwrunta rikurichirqan. Chaypiqa mamanpa willasqankunatam qillqarqan, kikinpa kamasqan ninakuykunawanmi, t'iktuqakunawanpas. Kastilla simipim aranway qillqatapas (El Motín) uyaycharqanpas, chaymanta wawakunapaq willaykunatapas. 1994 watapiqa Luru qulluchi (Loro ccolluchi) nisqa qhichwa simipim qillqasqan liwrunta paqarichirqan.
Luru qulluchi
José Oregón Morales-pa qillqasqan Luru qulluchi 1994 watapim paqarirqan. Chay liwrupiqa pusaq willakuymi. Kaykunamantaqa iskay aswan hatun kaqmi kikin qillqaqpa kamasqan, mana huk runap willakusqanmantachu hap'isqa.
Luru qulluchi nisqa willakuypiqa huk chakra llamkaqmi willan, wamracha kasqanta yuyarispa. Chay pachas sara puquptinqa, sach'akunamanta achka luru mikhunata maskaq hamuq karqan. Huk wamrakunawansi chakrakunapi lurukunata manchachiq karqan. Huk kutis ancha achka lurukuna chakrata tukuykurqan. Llakiykuq tarpuqkunas huk machuman yanapayta mañakuq rirqan. Chay machuqa luru qulluchinapaqsi yanaparqan.
Qurilasu nisqa aswan hatun willakuyqa tawa rakiyuqmi. Huk turucha Qurilasu sutiyuqsi karqan. Chay turuqa, ñuqa hina kaspa, waka pukllaypim kasqanmanta willan.
Kaymi willakuyninmanta huk rakin:
''Punchukusqa luruchapas paykuna hinataq qaparin; wakinqa ni tantiankuchu qapariyninta. Punchuchanñataq muyukuchkan kunkampi masupa rikrallanña; chaywanqa manchapata mancharichkanku wakin lurukunaqa. Astawan chawpinkumanraq winakuchkan punchuchayuq luruqa, iskayman kimsaman wakin lurukunata chiqichistin. Pawanku kinrakinrampa qiwiqiwimpa, rikranta wakman kayman apaykachastin; karu karupiqa kasqan huñunakurunku. Kasqan pachakusqa luruchaqa ayparun. Chaynalla chiqistin chiqistin pawachkanku; muyurispa muyurispa panta pantata pawanku, mana ni may risqankutapas yachakunkuchu; karuchaspaqa huñunakuypitaq kachkanku manam sapa sapallaqa pawayta yachaspanku. Huñulla kaymantaqa wañupakuchkankuña. Kayna kasqankutaqa suma sumaqta yachasqa don José del Carmenqa.'' (p. 23-24, José Oregón Morales)
Leonard Nimoy
thumb|right|260px| Leonard Nimoy (1931-2015) Leonard Simon Nimoy sutiyuq runaqa (  paqarisqa Boston llaqtapi -  Los Angeles llaqtapi), huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaq qarqan.
Taytan: Joseph Shatner, Maman: Anne Shatner. Warmikuna: Sandra Zober (1954-1987) / Susan Bay (1989). Churinkuna: Adam Nimoy (1956) wan Julie Nimoy (1955).
Pilikulakuna
thumb|right|250px| Leonard Nimoy wan [[William Shatner,Star Trek 1968.]]
Rigoberta Menchú
Rigoberta Menchú Tum, sutiqpa warmiqa, (* paqarisqa 20px Uspantán llaqtapi -  ), watimala pulitiku karqan.
Premio Nobel|20px Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1992 watapiqa chiqniq.
Tayta: Vicente Menchú Pérez; Mama: Juana Tum Kótoja
Yachaywasi:
Bactrocera caliginosa
Bactrocera caliginosa nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Fue descrita para la hamut'ay en el wata 1970 por Hardy.
Gilberto Freyre
Gilberto de Mello Freyre sutiyuq runaqa (* paqarisqa Recife llaqtapi -  wañusqa Recife llaqtapi) Brasil mama llaqtayuq qillqaqmi wan willay kamayuqpas runam, purtuyis simipi qillqaqmi.
Tayta: ; Mama:.
Warmi:  Churinkuna:
Alma mater: Columbia Yachay Sunturnin.
Phu Bai antanka pampa
240px|right|thumb|Phu Bai antanka pampa Phu Bai antanka pampa (witnam simi: Sân bay quốc tế Phú Bài) nisqaqa Witnampi, Huế llaqta ñiqpi, huk antanka pampam.
Lars Løkke Rasmussen
Lars Løkke Rasmussen ( * paqarisqa Vejle llaqtapi - ), huk  mama llaqtayuq taripay amachaq, pulitiku wan Uma kamayuq.
-manta ñawpaq kuti Dansuyupa Uma kamayuqnin qarqan. Taytan: Jeppe Rasmussen; Maman: Lise Løkke Rasmussen Ñawpaq warmi: Sólrun Løkke Rasmussen Churinkuna: (3). E Yachaywasi:
Richard Rodgers
Alma mater: Columbia Yachay Sunturnin.
Kenny Dalglish
Kenneth Mathieson Dalglish sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Glasgow, llaqtapi -  )  mama llaqtayuq  piluta hayt'aqmi.
Cofán Bermejo kawsaykuska amachasqa allpa
Cofán Bermejo kawsaykuska amachasqa allpa (kastilla simipi: Reserva Ecológica Cofán Bermejo) suyuqa amachasqam kachkan, Ikwadur mama llaqtapi, Cascales kitipi, Sukumpiyu markapim.
Kenny Dalglish
Warmi: Churinkuna:
264
264 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Kaylluma pruwinsya
Kaylluma pruwinsya (aymara simipi: Kaylluma jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Caylloma) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ariqipa suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Chiway llaqtam.
265
265 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Kaylluma pruwinsya
Pulitika rakiy
Iskay chunka distritunmi kan.
Simikuna
thumb|right|200px|Inlisya, Chiway thumb|right|200px|[[Qullqa mayu Inka chakawan (Chiway distritu)]]
Pruwinsyapiqa kastilla simita, [[qhichwa simi]ta rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
Karu puriy
thumb|right|200px|Corryocactus brevistylus, [[Wanka llaqta|Wanka llaqtapi]]
Paqarisha qucha
thumb|right|230px|Paqarisha qucha
Paqarisha qucha (Laguna Pagarisha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk qucham, Anqash suyupi, Asunsyun pruwinsyapi, Chakas distritupi, Pumapampa rit'i urqup chinchayninpi.
Qhanqaraqa qucha
Qhanqaraqa qucha (kastilla qillqaypi Cancaraca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk qucham, Anqash suyupi, Asunsyun pruwinsyapi, Chakas distritupi, Qhanqaraqa urqup chinchay-antinpi.
266
266 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Kyōto
300px|thumb|right|Kyōto llaqta Kyōto (nihun simipi: 京都市, Hepburn: Kyōto-shi?), Nihun hatun llaqta, Uma llaqtam Kyōto llaqta kamachiy llaqtam, Kansai suyu hatun llaqta. 827,90 km2
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Runakuna
1 474 000 runakuna.
Chris Pang
250px|thumb|right| Chris Pang (1984 - ). Chris Pang (chun simi: 吳育剛) sutiyuq runaqa, ( paqarisqa Melbourne llaqtapi - ); huk 🇦🇺. llaqtayuq aranwaypi, kuyu walltaypi, ñawikaruypipas aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Barry Pang, Maman: Anne. Warmi:  o (2016 watamanta ). Churinkuna:.
Barajas distritu
thumb|right|250px Barajas distritu; (kastilla simipi: distrito de Barajas, nisqaqa huk distritum Madridpi, Madrid suyupi, Ispaña mama llaqtapi.
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Alameda de Osuna (21.1), Aeropuerto (21.2), Casco Histórico de Barajas (21.3), Timón (21.4) wan Corralejos (21.5)..
Muyupayaq
Achka llamk'ana kaqkuna muyupayaqkuna kaqmanta riqsichikunman, antañiqiq wan tinkiyninmanhina:
Kunan pacha achka iliktruniku apaykachanakuna, ahinataq internetwan yanapachikuq ruk'asqa pacha tupuqkuna, yatanakuna, uñahamp'ara antañiqiqkuna, chawpin-uyayuqmi, antañiqiq muyupayaq llamk'anakunahina llamk'achinapaq.
Pararin listritu
Pararin listritu (kastilla simipi: Distrito de Pararín ) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk listritum Anqash suyupi, Rikuway pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pararin llaqtam.
Simikuna
Listritupiqa qhichwa simita, kastilla simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Pachan simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk pachan simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Huchusuma mayu
Huchusuma mayu, Juchusuma, Uchusuma  icha Risawariru (Kastilla simipi: Río Desaguadero) nisqaqa huk 436 km suni mayum Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi (Inkawi pruwinsyapi, Jaruma pruwinsyapi, Gualberto Villarroel pruwinsyapi), Uru-Uru suyupi, Piruw mama llaqtapipas, Punu suyupi. thumb|left|200px|[[Qullawpi yaku ñankuna]]
Encarta
Microsoft Encarta nisqaqa huk saqisqa dihital multimediya insiklupidiya, Microsoft nisqaqta 1993 watamanta 2009 watakama lluqsichisqan. Qallariypiqa CD-ROM nisqapi utaq DVD nisqapin qhatuqku, intirnitpipas sapa wata suscripcionwanmi qhatuqku, ichaqa qhipaman qillqakunatapas intirnitpin mana rantina qhawaqku willakuykunawan. 2008 watapaqqa, hunt'asqa inlish simipi, Encarta Premium, 62.000-manta astawan qillqasqakunayuqmi karqan, achka rikch'akuna, siq'ikuna, taki k'itikuna, kuyuq rikch'akuna, interactivo contenido nisqa, pacha chirukuna, saywitikuna, atlaskuna chaymanta ruwanakuna ruwanapaq yanapakuykuna.
Pukyukuna
<references group="" responsive="0">
T'unapillunya
rikchacha|266x266px| [[Frazier Pico nisqa|Frazier Peak, Ventura wamanipi, California suyupi, t'unapillunya yawirkapay t'inkikunapaq imaymana p'uku unancha k'aspiyuq karuwillanakuna lluqlla. Chay p'ukukunaq aperturankunataqa plástico raphikunawan (radomekuna) tapanku, chhaynapi mana chiri kananpaq.]] T'unapillunya nisqaqa huk llimp'i iliktruniku rikch'aqmi, yaqa huk mitrumanta huk milímetrokama 300 chawpi kaq frecuenciakunawan tupaq MHz y 300 GHz nisqapi. Imaymana pukyukunam hukniray frecuenciakunata microondas nispa riqsichinku; chay hawapi hatun sut'inchayninqa iskaynin UHF hinallataq EHF (milimetro pinllunya) bandakunatam hap'in. Radio-frecuencia ingenieria nisqapi aswan riqsisqa sut'inchayninqa 1manta 100kamam GHz (0,3 chawpipi ondakuna m y 3 mm). Tukuy imapi, microondas nisqapiqa tukuy SHF banda (3manta 30kama) kachkan GHz, utaq 10manta 1kama cm) nisqapi aswan pisi. Microondas nisqapi kaq frecuenciakunataqa sapa kutim IEEE radarpa bandan sutichasqankuwan rimanku: S, C, X, K <sub id="mwMA">u, K, icha K a waskhar, icha chayman rikchakuq OTAN icha UE sutiyuq.
Illari llut'ariy ispiktrum
Microondas nisqakunaqa espectro electromagnético nisqapi huk tiyanata hap'in, sapa kuti radio ondakunamanta aswan hatun frecuenciawan, infrapuka k'anchaypa urayninpipas: Espectro electromagnético nisqamanta willakuykunapiqa wakin pukyukunam microondas nisqakunata radio ondas nisqaman churanku, radio ondas nisqap huk huch'uy huñun, wakintaq microondas nisqakunata radio ondas nisqakunatapas sapaq laya radiación nisqamanmi rakinku. Kayqa munayllamanta t’aqakuymi.
The Mamas & the Papas
thumb|250px|The Mamas & the Papas, 1968. The Mamas & the Papas (inlish simi, q'umir p'unchaw) nisqaqa huk pop rock, folk rock kusituymi, New York llaqtayuq Hukllachasqa Amirika Suyukunapi). 1965 watapim rakinakurqan.
T'unapillunya
Unancha k'aspikuna
rikchacha| Waveguide nisqaqa microondas nisqakunata apanapaqmi. Radar de control de tránsito aéreo nisqapi ola pusaqkunap rikch'aynin, diplexor nisqapas
T'unapillunya pukyukuna
rikchacha| Radarpa utqaylla pistola desmontasqa. Cobre llimp'iyuq waqra antenap tukukuyninman k'askasqa gris huñusqa Gunn diodo nisqa microondas nisqakunata paqarichiq.
Steven Gerrard
Steven George Gerrard sutiyuq runaqa, (* 30 ñiqin aymuray killapi 1980 watapi paqarisqa Liverpool llaqtapi - ) huk Inlatirra mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Terence Hill
Warmiː Lori Zwicklbauer Hill (1967- ) Churinkuna (2)ː Jess Hill (1967) wan Ross Hill (1973-1990).
Antiukiya distritu
Antiukiya distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Antioquía) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Lima suyupi, Waruchiri pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Antiukiya llaqtam.
269
269 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Dong Hoi
thumb|right|220px|Dong Hoi Dong Hoi llaqtaqa Witnam mama llaqtap Quang Binh uma llaqtanmi.
San Pedro de Vilcabamba kitilli
San Pedro de Vilcabamba kitilli (kastilla simipi: Parroquia San Pedro de Vilcabamba) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Loja kitipi, Loja markapi.
Sabandía distritu
Sabandía distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Sabandía) Ariqipa llaqtap distritun, Piruw mama llaqtapi, Ariqipa suyupi, Ariqipa pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Sabandía llaqtam.
Louis XVI
Louis XVI (Luis chunka suqtayuq kaq) Louis-Auguste de France sutiyuq runaqa (*23 ñiqin chakra yapuy killapi - 1754 paqarisqa Versailles llaqtapi - †21 ñiqin qhulla puquy killapi 1793 wañusqa Paris llaqtapi).
1774 watamanta Ransiya Qhapaq.
Sabandía distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Wapay mayu
Wapay mayu (kastilla simipi: Río Grande, Río Guapay) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk 1.438 km suni mayum, Beni suyupi, Quchapampa suyupi, Chuqichaka suyupi, Santa Krus suyupipas.
Louis XVI
Tayta: Louis
Sabandía distritu
Simikuna
Pukyu:
270
270 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Louis XVI
Ñawpaq warmi: María Antonieta
Qillqasqankuna
Inlish simipi:
Pichincha kiti
Pichincha kiti (kastilla simipi: Cantón Pichincha) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Manawi markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Pichincha llaqtam.
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Wachis distritu
Wachis distritu (kastilla simipi: distrito de Huachis) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Wari pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Wachis llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa achka runam qhichwa simita rimanku.
San Antonio distritu (Punu)
San Antonio distritu (kastilla simipi: Distrito de San Antonio) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Punu pruwinsyapi, Punu suyupi. Uma llaqtanqa San Antonio de Esquilache llaqtam.
Wachis distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
San Antonio distritu (Punu)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Wachis distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
San Antonio distritu (Punu)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Wachis distritu
Simikuna
Pukyu:
Donald Pleasence
Donald Henry Pleasence sutiyuq runaqa (October 5, 1919 – February 2, 1995) huk aranway pukllaqmi, Hukllachasqa Qhapaq Suyuyuq.
John Gielgud
thumb|right|260px|John Gielgud John Gielgud sutiyuq runaqa, ( paqarisqa London llaqtapi - wañusqa Aylesbury Vale distritupi), huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Henry Lex Franciszek Adam Gielgud (1860–1949), Maman: Kate Terry-Lewis.
Bactrocera calophylli
Bactrocera calophylli nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Fue descrita para la hamut'ay en el wata 1949 por Perkins & May.
Ralph Richardson
thumb|right|260px|Ralph Richardson (1902-1983) Ralph David Richardson sutiyuq runaqa ( paqarisqa Cheltenham llaqtapi - wañusqa London llaqtapi), huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Giuliano Gemma
Giuliano Gemma sutiyuq runaqa,  (*  paqarisqa Roma llaqtapi  -  wañusqa Civitavecchia llaqtapi) huk 🇮🇹 mama llaqtapas kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan.
Werner Faymann
Werner Faymann ( * paqarisqa Wien llaqtapi - ). Awstiriya mama llaqta taripay amachaq, pulitiku wan Kansillir.
Giuliano Gemma
Warmiː Daniela Baba Richerme Churinkuna (1)ː Vera Gemma.
Werner Faymann
2 ñiqin qhapaq raymi killapi 2008 watamanta ñawpaq kuti Awstiriyapa Kansillirnin qarqan.
Ralph Richardson
Taytan: Arthur Richardson, Maman: Lydia Russell. Warmi: Meriel Forbes (1944-1983).
Werner Faymann
Tayta: Werner Faymann; Mama: Ñawpaq warmi: Martina Ludwig-Faymann Churinkuna: 2
Kimsaluma kiti
Kimsaluma kiti nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Quinsaloma) Ikwadur mama llaqtapi, Mayukuna markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Kimsaluma llaqtam.
Bactrocera calumniata
Bactrocera calumniata nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Fue descrita para la hamut'ay en el wata 1970 por Hardy.
Kaaniq listritu ( ' dice: toma')
Kanis distritu; (kastilla simipi: distrito de Canis) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Bolognesi pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Kanis llaqtam.
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Hukllachasqa Amirika Suyukunapi mama llaqta parkikuna
thumb|upright|[[North Cascades mama llaqta parki, Washington suyu]] thumb|[[Arches mamallaqta parki|Arches mama llaqta parki, Utah]] thumb|upright|[[Great Smoky Mountains mama llaqta parki North Carolina / Tennessee]] thumb|[[Everglades mamallaqta parki|Everglades mama llaqta parki, Florida]] thumb|[[Big Bend mama llaqta parki, Texas]]
John Ronald Reuel Tolkien
John Ronald Reuel Tolkien sutiyuq runaqa (* 3 ñiqin qhulla puquy killapi - 1892 paqarisqa Bloemfontein llaqtapi, Uralan Afrikapi - † 2 ñiqin tarpuy killapi - 1973 wañusqa Bournemouth llaqtapi, Inlatirrapi) huk Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq qillqaqmi, simi yachaqpas karqan. Siwikunap Apun, Hobbit nisqa kawsay rikch'akunatam qillqarqan.
Wayne Rooney
Wayne Mark Rooney sutiyuq runaqa, (* 24 ñiqin kantaray killapi 1985 watapi paqarisqa Croxteth llaqtapi - ) huk Inlatirra mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Wata distritu (Anqash)
Wata distritu (kastilla simipi: Distrito de Huata) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Waylas pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Wata llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
272
272 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Wanwatu
Wanwatu nisqaqa Usiyanyapi huk mama llaqtam, wat'akunam. Uma llaqtanqa Wila Wamp'urani llaqtam.
Bactrocera carambolae
Bactrocera carambolae nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Fue descrita para la hamut'ay en el wata 1994 por Drew & Hancock.
Champira
Champira (Astrocaryum chambira) nisqaqa Kulumbya, Ikwadur, Piruw, Winisuyla mama llaqtakunapi Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kawsaq laya chunta yuram.
Helen Hayes
Taytan: ; Maman: Qusankuna: Edmund Cobb (1914-1925) / Charles MacArthur (1928 watamanta 1956 watakama). Churinkuna: (2) Mary wan James MacArthur.
Careca
thumb|Careca Careca (Antônio de Oliveira ) sutiyuq runaqa (*5 ñiqin kantaray killapi 1960 paqarisqa Araraquara llaqtapi - ) huk 🇧🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Hawa t'inkikuna
]
Illinisa kawsaykuska amachasqa allpa
Illinisa kawsaykuska amachasqa allpa (kastilla simipi: Reserva Ecológica Los Ilinizas) suyuqa amachasqam kachkan, Ikwadur mama llaqtapim, Pichincha markapi (Mejía kitipi, Machachi kitillipi) Kutupaksi markapipasmi (Latakunka kitipi, La Maná kitipi, Puhili kitipi, Panwa kitipi, Sikchus kitipi).
Fukuoka
Wiñay kawsay
Kamasqa 663 watapi.
Runakuna
1 409 535 runakuna.
Luanda
Luanda, "São Paulo de Loanda" purtuyis simi icha (kastilla simipi: Luanda) llaqtaqa Angula mama llaqtap uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa wata: Capitão Paulo Dias de Novais.
Yachachiy
Universidade Agostinho Neto - Primeira universidade de Angola, única instituição de ensino superior pública do país e a maior com a oferta de 68 cursos de licenciatura, 18 de bacharelado e 15 de mestrados. Universidade Católica de Angola (UCAN) - primeira universidade privada (1997 - chunka licenciaturakuna) Universidade Independente de Angola (2004 - tawa licenciaturakuna) Universidade Jean Piaget de Angola (2000- ) Universidade Lusíada de Angola Universidade Privada de Angola Universidade Técnica de Angola
Hawa t'inkikuna
300px|thumb|right|Vista de Luanda desde la Fortaleza 200px|Situación de Luanda en Angola
273
273 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Masanki
Masanki, Wikunku, Champira icha Wiririma (genus Astrocaryum) nisqakunaqa Urin Awya Yalapi kawsaq chunta yurakunam, 36-chá 40-chá rikch'aqniyuq rikch'anam.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
Tuwalu
Tuwalu icha Tuvalu, Usiyanyapi.
Sach'aka distritu
Sach'aka distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Sachaca) Ariqipa llaqtap distritun, Piruw mama llaqtapi, Ariqipa pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Sach'aka llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa kastilla simitam, qhichwa simitam rimanku.
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Elías Aguirre
Elías Aguirre Romero, sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Chiclayo llaqtapi, Piruwpi - † wañusqa Punta Angamos llaqtapi, Buliwyapi), Piruwpas Wamp'u awqaq suyupi, pulitikupas.
Tayta: Carlos Aguirre;   Mama: María Candelaria Romero. thumb|right|Angamos Combate
275
275 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Rachel de Queiroz
right|220px|Rachel de Queiroz Sign Rachel de Queiroz sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Fortaleza llaqtapi -  wañusqa Rio de Janeiro llaqtapi) 🇧🇷 mama llaqtayuq qillqaqmi wan willay kamayuqpas runam, purtuyis simipi qillqaqmi.
Taytan: Daniel de Queiroz Lima; Mama: Clotilde Franklin de Queiroz. Qusan:  Churinkuna:
Alma materː Yachay Sunturnin.
Bactrocera carbonaria
Bactrocera carbonaria nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Rita Moreno
thumb|right|250px| Rita Moreno, 1963 Rosa Dolores Alverío sutiyuq runaqa, icha Rita Moreno (* paqarisqa Humacao llaqtapi  -  ) huk 🇵🇷 kuyu walltaypi aranway pukllaq qarqan.
Bactrocera carbonaria
Wiñay kawsay
Fue descrita para la hamut'ay en el wata 1927 por Hendel.
Kawasaki (Kanagawa)
300px|thumb|right|Kawasaki llaqta Kawasaki (nihun simipi: 川崎市, Hepburn: Kawasaki-shi?), Nihun mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Uma llaqtam Kawasaki llaqta kamachiy llaqtam, Kantō suyu hatun llaqta. 144,35 km2
Rita Moreno
Taytan: Francisco José "Paco" Alverío; Maman: Rosa María.
Kawasaki (Kanagawa)
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Karuñak'ariy
paña|rikchacha| Kay [[Ganzfeldpa experimento ruwasqan|Ganzfeld experimentokuna mayqinkunachus karuñak'ariyrikuchiyta munarqanku, mana kutipayay kaqwan chanta mana allin kamachiqkuna kaqwan ima k’amisqa kanku. ]] Karuñak'ariy (Ñawpaq griego simipi: τῆλε;"karu" πάθος;"ñak'ariy, muchuy, sunqunayay", kastilla simipi: telepatía) nisqaqa huk runaqta yuyayninmanta huk runaqta yuyayninman willayta vicaria nisqa apachiymi, mana ima riqsisqa runaqta musyay kanalkunanintapas nitaq aychapi ruwanakuy nisqawanpas. Kay simiqa ñawpaqta 1882 watapi Frederic W. H. Myers sutiyuq klasiku yachaqpa paqarichisqanmi karqan, Sociedad de Investigación Psíquica (SPR) nisqaqta kamaqnin, ñawpaq yuyay-t'inkisqa rimaymanta aswan riqsisqaraqmi qhipakurqan.
Karuñak'ari llamichikukuna kaqmantaqa ñawpaqmantapacha k’amisqa kanku mana allin kamachiqkuna kaqwan chanta mana kutichiy atiyrayku. Karuñak'ariy kasqanmantaqa manan allin llamikuna kanchu, chay thimataqa hamut'aq ayllukunan yaqa tukuypi qhawarinku pseudociencia kananpaq.
Kanan yachay mask'ay
rikchacha| [[Gilbert Murray sutiyuq runa|Gilbert Murray sutiyuq runaqa ñawpaq karuñak'ariy yañaku icha llamichikukunatam ruwarqan.]]
Carlos Vásquez
Taytan: José Vásquez Benavides. Ñawpa warmi: María del Carmen Gómez Sánchez Humpreys. Churi: Carla.
Karuñak'ariy
Zener p'anqakukuna
paña|rikchacha|200x200px| Zener p'anqakukuna
Pukyukuna
<references group="" responsive="0">
Glen Johnson
Glen McLeod Cooper Jonhson sutiyuq runaqa, (* 23 ñiqin aymuray killapi 1984 watapi paqarisqa London llaqtapi - ) huk Inlatirra mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Teresa Izquierdo
Teresa Izquierdo González sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi) huk piruw mama llaqtayuq Yanuq,  kastilla simipi qillqaqmi.
Tayta: ; Mama: Luz Divina Gonzáles.
Yachaywasi:
Chaka Marka
Chaka Marka (kastilla simipi: Desaguadero) nisqaqa Buliwyapi huk llaqtam, Chuqiyapu suyupi, Inkawi pruwinsyapi, Huchusuma munisipyupi, Chaka Marka kantunpi, Piruw mama llaqtapipas, Punu suyupi, Chukuwitu pruwinsyapi, Huchusuma distritupi.
274
274 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Qallawanka distritu
Qallawanka distritu (kastilla simipi: Distrito de Callahuanca) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Lima suyupi, Waruchiri pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Qallawanka llaqtam.
Carabanchel distritu
thumb|right|280px|Carabanchel carcel Carabanchel distritu; (kastilla simipi: distrito de Carabanchel, nisqaqa huk distritum Madridpi, Madrid suyupi, Ispaña mama llaqtapi.
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
28019 (Comillas,Opañel,San Isidro)), 28047 (Vista Alegre)), 28044(Carabanchel Alto)), 28025(Puerta Bonita, Abrantes)).
Runakuna
253 678 runa
Raymikuna
thumb|right|280px|San Isidro raymikuna
Sinru qillqa: Qillqaqkuna (Chili)
Sinru qillqa: Qillqaqkuna (Chili)
Mark-Paul Gosselaar
thumb|right|260px| Mark-Paul Gosselaar (1974 - ) Mark-Paul Gosselaar sutiyuq runaqa ( paqarisqa Los Angeles llaqtapi - ), huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaq qarqan.
Andy Gibb
270px|right| Andy Gibb, 1981 Andrew Roy Gibb sutiyuq runaqa icha Andy Gibb (* paqarisqa Manchester llaqtapi -  wañusqa Oxford llaqtapi ) huk 🇬🇧 Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtap  rock takiqmi,  qitara waqachiq karqan.
Mark-Paul Gosselaar
Warmikuna: Lisa Ann Russell (1996-2011) Catriona McGinn (2012 watamanta). Churinkuna: Michael Charles, Ava Loren, Dekker Edward wan Lachlyn Hope.
Andy Gibb
Yaya: Hugh Gibb ; Mama: Barbara Gibb. Wawqikuna: Robin, Maurice wan Barry.
Bactrocera caryeae
Bactrocera caryeae nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Fue descrita para la hamut'ay en el wata 1971 por Kapoor.
Tuktu hawayuq krus k'aspi
Tuktu hawayuq krus k'aspi, kichwapi Krus kaspi, Kruskaspi (genus Brownea) nisqakunaqa huk chaqallu sach'akunam, Urin Awya Yalapi wiñaq, rikch'ana kimsa chunkachá rikch'aqniyuq.
Krus k'aspi rikch'aqkuna
Kaymi tukuy rikch'aqninkuna:
Waylas listritu
Waylas listritu (kastilla simipi: Distrito de Huaylas) nisqaqa huk listritum Piruw mama llaqtapi, Waylas pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Waylas llaqtam.
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Llaqta (Ayllukuna):
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Gonzalo Sánchez de Lozada
thumb|right|260px|Gonzalo Sánchez de Lozada Gonzalo Sánchez de Lozada sutiyuq runaqa ( paqarisqa Chuqiyapu llaqtapi) huk 🇧🇴 mama llaqtayuq pulitiku karqan.
Wuliwiyanu umalliqmi karqan ( 1993 watamanta 1997 watakama;  2002 watamanta  2003 watakama).
Qullqiyuq listritu
Qullqiyuq distritu; (kastilla simipi: distrito de Colquioc) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Bolognesi pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Chaskitampu llaqtam.
Gonzalo Sánchez de Lozada
Hawa t'inkikuna
www.worldlingo.com
Qullqiyuq listritu
Simikuna
Distritupiqa kastilla simita, qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Hipólito Unanue
José Hipólito Unanue y Pavón sutiyuq runaqa (*13 ñiqin chakra yapuy killapi 1755 paqarisqa Arica llaqtapi - †15 ñiqin anta situwa killapi 1833 wañusqa Kañiti llaqtapi) huk piruwanu midiku wan pulitiku. Piruwpas Hawa Ministru wan Musiku ministruninmi kanqa.
Tayta: Antonio Unánue de Montalivert Mama: Manuela Pavón y Salgado
Warmi: Manuela de la Cuba / Josefa de la Cuba y de la Rocha Wawakuna: Jesús, Francisca, Germán, Rosa wan José.
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin
Sinru qillqa: Qillqaqkuna
Sinru qillqa: Qillqaqkuna
Tapaqucha distritu
Tapaqucha distritu (kastilla simipi: Distrito de Tapacocha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Anqash suyupi, Rikuway pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Tapaqucha llaqtam.
Simikuna
Distrituiqa awanta qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Waywash walla walla
Waywash walla walla nisqaqa (kastilla qillqaypi Cordillera Huayhuash) (Waywash hirkakuna, niyan Ankash qalluchu) Piruw mama llaqtapi, Antikunapi, Kunti Walla wallapi, huk walla wallam, Anqash suyupi, Lima suyupi, Wanuku suyupipas.
thumb|right|200px|Waywash walla
Lliwmanta aswan pikchunkunaqa kaymi: Yerupaja, hukkunapas.
Yurakuna
thumb|right|200px|[[Macha-macha (Pernettya prostrata)]] thumb|right|200px|Piruwanu [[wisk'acha: (Lagidium peruanum)]] thumb|right|200px|[[Shirish (Oreotrochilus estella)]] thumb|right|200px|[[Hatun taruka (Hippocamelus antisensis)]]
Mache Chindul kawsaykuska amachasqa allpa
Mache Chindul kawsaykuska amachasqa allpa (kastilla simipi: Reserva Ecológica Mache Chindul) suyuqa amachasqam kachkan, Ikwadur mama llaqtapi, Esmeraldas (Kininti kitipi, Atakami kitipi, Muisne kitipi, Esmeraldas kitipi), Manawi (Pedernales kitipi) markakunapim.
276
276 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Mache Chindul kawsaykuska amachasqa allpa
Hawa t'inkikuna
]
Tikillaqa distritu
Tikillaqa distritu (kastilla simipi: Distrito de Tiquillaca) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Punu pruwinsyapi, Punu suyupi. Uma llaqtanqa Tikillaqa llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Wantar thisritu
Wantar Thisritu (kastilla simipi: Distrito de Huantar) nisqaqa huk thisritum Piruw mama llaqtapi, Wari puruwinsiyapi, Anqash suyupi, Yuraq Wallapi. Uma llaqtaqa Wantar llaqtam.
Maymanta sutin
Kay thisritup sutin samun kay qhichwa lluta sutimanta Wantar. Chay sutiqam huk hachap sutin, riqsisqa 'Cortaderia rudyuscula Stapfl'.
Huk p'anqa yachay qillqasqa wantar nin aswan sinchi kaq.
Simikuna
Thisritupiqa achka runam qhichwa simita rimanku (93,7 %).
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Bactrocera caudata
Bactrocera caudata nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Fue descrita para la hamut'ay en el wata 1805 por Fabricius.
Kuntisuyus pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Simikuna
Pruwinsyapiqa kastilla simitam, qhichwa simitam rimanku. /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
Pruwinsyapi paqarisqa
thumb|left|140px|Nicolás Fernández de Piérola Villena Nicolás de Piérola, Piruw suyup umalliqnin 1879 watamanta  1881 watakama paqarimurqa Alpacay haciendapi, Yanaqiwa distritupi,.
277
277 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Pillu
mini|Sipas inkill pilluta rurachkan. Pillu nisqaqa waytakunamanta (t'ikakunamanta), k'allmakunamanta, yurakunamanta rurasqa muyum, runap umanta sumaqchanapaq. Wañusqap hawantapas pilluchankum.
Qhapaqkunap pillunta llawt'u ninkum.
Alain Giresse
Alain Giresse (* paqarisqa Langoiran llaqtapi - ) huk 🇫🇷  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Los Chalchaleros
Los Chalchaleros nisqaqa huk 🇦🇷 mama llaqtayuq chay kusituyta paqarichirqan 1948 watapi Salta llaqtapim.
Andrés Alencastre Gutiérrez
Andrés Alencastre Gutiérrez, Anris Alinkastri Yutirris sutiyuq runaqa, Killku Warak'a (sutillkun) nisqapas ( paqarisqa Lanki llaqtapi, K'anas pruwinsyapi, Qusqu suyupi, Piruwpi, wañuchisqa) piruwki, Runa Simipi kastilla simipipas qillqaqmi karqan. José María Arguedas 1955 watapi qillqarqan, 18 ñiqin pachakwatamanta lliw qhichwa simipi qillqaqkunamanta aswan allinmi, nispa.
Kawsasqan
Anrisqa 1909 watapi paqarirqaspa taytanpa asindanpi wiñarqan Parq'u llaqtapi Lanki qucha patanpi. Parq'upiqa ch'ulla ukhuyuq huch'uy yachay wasimansi rirqan auf, chaymantataq Qusqu llaqtapi Salisyanu chawpi yachay wasiman, chaymantas Colegio Nacional de Ciencias nisqaman, 1929 watakama. 1921 watapis chakra runakuna Leopoldo sutiyuq taytanta wañuchirqan.
1940 watamanta 1945 watakamas Qusqu llaqtapi Mama Llaqtap San Antonio Abad Yachay Sunturninpis yachachiyta yachaqarqan, Piruwpi qillqay yachachiy nisqamanta tukunapaq qillqaspa. Chaypacha ñawpaq harawinkunatas qillqarqan kastilla simipi, ahinataq Puna desolada, Maizalito quebradino, En la laguna de Layo nisqata. Ñawpaq kaq aranwaynin Pongo Killkito nisqas kaqran, qhichwa simipis, Qusqu suyupi huk ayllu llaqtakunapis pukllasqa. Illimani nisqa harawinpaq Buliwyapi huk suñaytas chaskirqan. Chay pachamanta Kilku Warak’a (icha Killku Warak’a) sutinchakurqan.
Sikuwani llaqtapi Mamallaqta Yachaywasi Matiya Pumaqhawa nisqapi kastilla simitas yachachirqan, chaymantataqsi Qusqupi yacha sunturpi qhichwa simita. 1960 Qhichwa simip t'uqyaynin, sut'iyaynin, ñiqinchayninmanta nisqamanta qillqaspa dukturyarqan.
1950 watapis uyancharqan Los arrieros, Ch’allakuy, El ayllu de Qhapatinta, El pongo Killkito, Los cumpleaños de Catita nisqa aranwaykunata Dramas y comedias del Ande nisqa liwrunpi. 1952 watapitaqsi Taki parwa nisqa liwru lluqsirqan kimsa chunka harawiyuq qhichwa simipi, 1960 watapis Taki ruru 32 harawiyuq, 1972 watapitaqsi Yawar para.
Manaña yachay sunturpi llamk'arqaspa El Descanso (Samaykuy) nisqa ayllunpa wasinmansi aysakurqan. huk chakra runakunas payta huk chukllapi Paqupampa llaqtapi sipirqanku, illapawan amachakuykachaptinpas. Ayantapas mut'uchirqanku.
Luis XVII de Francia
Louis XVII (Versalles palacio, 27 ñiqin ayamarq'a killapi 1785 watapi - Yupaychana Wasi Karsil, París, 8 ñiqin qhapaq raymi killapi 1795 watapi), 1785 watamanta 1789 watakama Normandía duku tituluta hap'irqan, titular rey karqan Franciamanta Navarramanta   1793 watamanta 1795 watakama.
Diego Ferré
Diego Ferré Sosa, sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Chiklayu llaqtapi, Piruwpi - † wañusqa Punta Angamos llaqtapi, Buliwyapi), Piruwpas Wamp'u awqaq suyupi, pulitikupas.
Tayta: Eusebio Ferré;   Mama: María Mercedes Sosa. thumb|right|Angamos Combate
Giulio Andreotti
Giulio Andreotti sutiyup runaqa (* paqarisqa Roma llaqtapi -  †  wañusqa Roma llaqtapi Roma llaqtapi) Italya mama llaqtap willay kamayuq wan pulitiku, uma kamayuqninmi kachkan.
Tayta: ; Mama:
Warmi: Livia Danesee Churinkuna: Lamberto, Marilena, Stefano wan Serena.
Alma mater: Roma Yachay Sunturnin.
Bactrocera ceylanica
Bactrocera ceylanica nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Fue descrita para la hamut'ay en el wata 2001 por Tsuruta & White.
Juan Aldama
thumb|right|200px|Juan Aldama (1774-1811) Juan Aldama sutiyuq runaqa (* paqarisqa San Miguel de Allende, Guanajuato llaqtapi –  paqarisqa Chihuahua llaqtapi) 🇲🇽napas Awqaq pusaq.
José Mariano Jiménez
thumb|right|200px|José Mariano Jiménez (1781-1811) José Mariano Jiménez sutiyuq runaqa (* paqarisqa San Luis Potosí llaqtapi –  paqarisqa Chihuahua llaqtapi) 🇲🇽napas Awqaq pusaq.
Kuryu simi
Kuriya simi icha Chusun simi/Hankuk simi nisqaqa Kuriya suyup (Uralan Kuriya, Chinchay Kuriya mama llaqtakunap) rimayninmi. Pusaq chunka hunumanta aswan rimaqninmi kan.
Punku p'anqa: Wiñay kawsay
{| cellspacing="5" cellpadding="0" style="background:transparent;"
T'unathatkichiq
rikchacha| Texas kamachinakuna[[Texas Instrumentos TMS1000 nisqa|TMS1000]] rikchacha| Intel 4004 rikchacha| [[Motorola 6800 nisqa|Motorola 6800 (MC6800) ]] rikchacha| Kunan pacha [[64-bit nisqa yupay|64 bit x86-64 thatkichiq (AMD Ryzen 5 2600, Zen+ nisqapi sayasqa, 2017)]] rikchacha| AMD Ryzen 7 1800X (2016, [[Zen (microarquitectura) nisqa.|Zen pi sayasqa) thatchikiq huk AM4 socketpi huk mama marupi]] T'unathatkichiq icha Mikruthatkichiq nisqaqa huk antañiqiq thatkichiqmi, maypichus willaykunata ruranapaq umachasqa kutichina nisqawan kamachiypas huklla hukllachasqa sirk'api, icha pisi huñusqa sirk'akunapi churasqa. T'unathatkichiqpiqa yupa hap'ichiy, umachasqa kutichina, muyu kamachiy nisqakunam kachkan, chaywanmi antañiqiqpata thatkichiy hukkay ruwayninkunata ruwanapaq munankun. Muyuwanqa wakichi kamachiykunata interpretayta chaymanta ruwayta atin chaymanta yupay ruwaykunata ruwayta atin. T'unathatkichiqqa achka ruwanapaq, pacha hap'iq pi purichisqa, register-pi sayasqa, dihital tinkisqa sirk'am, iskayniyuq willayta yaykusqa hina chaskiq, yuyariyninpi waqaychasqa kamachiykunaman hina llamk'achiq, chaymanta rurukuna (iskayniyuq rikch'aypipas) lluqsiy hina qun. T'unathatkichiqkunaqa iskaynintinmi huñusqa umachasqa kutichina nisqawan, qatiqnin dihital umachasqa kutichina nisqawanpas, iskay yupay sistima nisqapi rikuchisqa yupaykunapi, unanchakunapipas llamk'anku.
Punku p'anqa: Wiñay kawsay
<div style="display:block;border:1px solid #8B795E;vertical-align: top;width:100%;margin-bottom:10px;padding-bottom:5px;padding-left:5px;padding-right:4px;">
T'unathatkichiq
Kanan pacha
rikchacha| Z80 microprocesadorpa arquitecturanmanta bloque diagrama, yupay chaymanta lógica t'aqa, registro willañiqi, kamachiy lógica t'aqa, hawa direccionman chaymanta willay chirukunaman buffers nisqakunata rikuchiq
Manta kiti
Manta kiti nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Manta) Ikwadur mama llaqtapi, Manawi markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Manta llaqtam.
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Punku p'anqa: Wiñay kawsay
<h2 style="padding:3px; background:#8B795E; color:white; text-align:center; font-weight:bold; font-size:100%; margin-bottom:5px;margin-top:0;margin-left:-5px;margin-right:-4px;">Qillqakuna <td width="50%">
278
278 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Llawt'u
thumb|[[Willka Romanu Qhapaqsuyup llawt'un.]] thumb|[[Lumbardukunap Khillay llaw'un, khillaymanta rurasqa.]] Llawt'u nisqaqa qhapaqkunap pillun, qurimanta, qullqimanta ich yurakunamantapas rurasqa. Inkakunap llawt'untaq awasqam karqan.
Mamuriy mayu
140px|thumb|left|Recorrido del río Mamoré, desde su nacimiento hasta su desembocadura. Mamuriy mayu (kastilla simipi: Río Mamoré) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Quchapampa suyupi, Santa Krus suyupipas, Brasil mama llaqtapipas huk 2.000 km suni mayum.
T'unathatkichiq
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Nassau
Nassau (inlish simipi: Nassau) llaqtaqa Bahamas mama llaqtap uma llaqtanmi. Nassau llaqta 210 832 runakunam kawsachkanku (2006).
Hawa t'inkikuna
thumb|300px|center|Nassau
Sinru qillqa: Qillqaqkuna (Brasil)
Lista: Qillqaqkuna (Brasil) Sinru qillqa: Qillqaqkuna (Brasil)
Puyllu
thumb|Chayhinatam puylluta ruranku. Puyllu icha Paycha nisqaqa achka puchukakuq q'aytukunamanta rurasqa achhala p'acham, huk p'achallinakunata, chukchakunata, huk uywakunatapas sumaqchanapaq.
Ho Chi Minh llaqta
Wiñay kawsay
Llaqtaqa Mekong mayu kimsak'uchumanta chinchanpim, Sàigòn mayup kunti manyanpim. 1975 watamanta Urin Witnam republikap uma llaqtanmi karqan. Atipaq Chincha Witnampa kamachiqninkuna llaqtata Ho Chi Minh sutiyuq witnam kumunista pusuqmantam suticharqanku.
Kitakyūshū
300px|thumb|right|Kitakyūshū llaqta Kitakyūshū (nihun simipi: 北九州市, Hepburn: Kitakyūshū-shi?), Nihun mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Uma llaqtam Fukuoka llaqta kamachiy llaqtam, Kyūshū suyu hatun llaqta. 484,14 km2
Distritukuna
thumb|El [[estrecho de Kanmon visto desde el espacio, con Kitakyūshū a la izquierda y Shimonoseki a la derecha.]] 7 distritukuna (ku):
Calavera
Calaveras ("uchukuna", kastilla simipi) Wañusqakunap P'unchawninpa, Mishiku culturap rikch'ayninmi karqan, 1920 watakunapi wakin culturakunap simbulunkuna aswan pisi indígena nisqamanta pacha mamallaqtayuq kamachiqkunap kallpachasqanmanta pacha, chaymantataq suyuta hukllachanankupaq 1910 watapi revolución nisqa, aswantaqa muralismo nisqawan. Kay tradiciontaqa Mexico nacionpa fronterankunamanta hawapipas askha runakunan qatipanku
"Calavera" niyta munan kastilla simipi runa uma tullu icha "wañuy uma" ("huk tukuy runa uma aychamanta qaramanta qichusqa"). Latin simimanta hamun calvaria chaymi runaq uma tullun niyta munan.
Metonimia nisqawanpas "calavera" nisqaqa huk tullu umayuq rikch'aytam riqsichin ("calaca" nisqaqa sapa p'unchaw kawsaypi tukuy tulluta icha tukuy runap tullu rikch'ayninta riqsichiptinpas).
Palaw
Palaw, Palaus icha Wilaw (Palaw simi: Belau), Usiyanya.
Hernando de Luque
thumb|right|Hernando de Luque
Hernando de Luque sutiyuq runaqa (* ?? paqarisqa Olvera llaqtapi - † 1533 watapi wañusqa Panama llaqtapi) 🇪🇸 mama llaqtayuq taytakura.
Tayta: ; Mama:
Inka llawt'u
thumb|Inka llawt'u, [[Sapa Inkap umanpi, mat'inpitaq maskapaycha.]] Inkakunap llawt'unqa Sapa Inkap umanpi achalan, wikuña millmamanta awasqa, Tawantinsuyup tawantin llimphiyuq. Mat'inpi huk p'achamanta awasqa puyllu (paycha) karqan, maskapaycha icha maskaypacha nisqa.
Champira chichiku
Champira chichiku, Champira icha Shiltipu (Callithrix pygmaea) nisqaqa huk Uralan Abya Yalap paray sach'a-sach'ankunapi k'allmakunapi kawsaq k'usillum.
Yayi Boni
Yayi Boni sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Tchaourou llaqtapi - llaqtapi) huk 🇧🇯 mama llaqtapi qullqi wasi runaq wan pulitiku qarqan.
Bactrocera cheesmanae
Wiñay kawsay
Fue descrita para la hamut'ay en el wata 1939 por Perkins.
Bartolomé Ruiz
Bartolomé Ruiz sutiyuq runaqa (* Moguer, 1882] - † Kashamarka, 1532) 🇪🇸 mama llaqtayuq atipaq. Tayta: ; Mama:
Fundación Bienestar Dasbien (TGWD) nisqaman qunapaq.
Fundación To Give Welfare "Dasbien" nisqaqa huk mana qullqipaq tantanakuymi, Perú suyupi Registro de Entidades Jurídicas nisqapi registrasqa, registro Electrónico No 14167810 nisqapi Registro de Entidades Jurídicas de Perú nisqapi - SUNARP nisqapi. 2000 watapi kamasqa karqan, 2018 watapitaq legalizasqa karqan. Payqa riqsisqam Piruwpi pachamamapa kapuqninkunata qhawaspa, ñawpaqman purichispa, waqaychaspa, hinallataq mama simikunata ahinataq quechua, aymara, awajun nisqakunatapas Latinoamérica suyukunapi Peru, Bolivia, Ecuador, Argentina, Chile suyukunapi.
Fundaciónpa umalliq wasinqa Lima llaqtapi, Perú suyupi tarikun.
Willarina
2000 watamantapacham Fundación Dasbien nisqa, Piura suyupa sistema educativo nisqapi yachachiqkunapaq, Perú suyupa norte lawninpi, capacitacionta hinaspa profesionalización nisqa ruwaykunata kallpancharqa; chaymantataq huk suyukunapi Perú suyupi, teqsimuyuntinpipas. Kay llankaykunataka gobierno municipal y regional, instituciones educativas locales, organizaciones sindicales, sector privado ima yanapashkami kan. Fundación nisqa yaqa 460.000 participantekunatam yachachirqa mana qullqillapaq programakunapi, chaynallataqmi yaqa 5.000 participantekunata diploma nisqa cursokunapi graduarqa, universidad nacionalkunawan hawa llaqtakunawan kuska, aswan pisi favorecesqa runakunapa allinninpaq utaq qullqimanta limitacionniyuq runakunapa allinninpaq.
Kunanqa, Fundación Dasbien nisqa, Perú suyupi Ministerio de Educación nisqapa sutinpi carrera técnica nisqakunata wiñachirqa, Centro de Educación Técnica Productiva T&T CECITEL nisqawan, chaypi llamkaqkunata yachachinanpaq.