cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kalanasaya
Kalanasaya (kastilla qillqaypi: Calanasaya) nisqaqa Piruw suyupi huk urqum, Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Kuntipampa distritupi.
Amarakaeri
Amarakaeri, Amaracaire icha Amarakaire (autodenominación: Harakmbut) nisqakunaqa piruwanu Mayutata suyupi, Manu pruwinsyapi, Tampupata pruwinsyapi, Tawamanu pruwinsyapi, Qusqu suyupipas,  Pawqartampu pruwinsyapi, Qispiqanchi pruwinsyapipas, tiyaq runa llaqtam, harakmbet simita rimaq.
Q'anjob'al simi
Q'anjob'al simi nisqaqa Watimala mama llaqtapi huk rimaymi, Q'anjob'al runakunap rimasqan, Maya rimaykunaman kapuq.
Mayuruna
Tiyay
Paykunaqa 10 ayllu llaqtapi, kay mayu patakunapi tiyanku:
Paavo Lipponen
Paavo Tapio Lipponen, (* paqarisqa Pello llaqtapi -  ) huk 🇫🇮 mama llaqtayuq pulitiku qarqan.
Taytan: Orvo Lipponen ; Maman: Hilkka Iisalo. Warmi: Päivi Lipponen Churinkuna: 3
Q'uñi yaku upyana
Q'uñi yaku upyana nisqaqa q'uñi yakupi aytisqa qurakunam icha yura rakikunam - raphipas saphipas hunt'a yurapas -, chay yuramanta chullusqa imayaykunayuq q'uñi yakum.
Kaymi huk q'uñi yaku upyanakuna:
Pikkin Yachay sunturnin
Wiñay kawsay
Pikkin Hatun Yachay Sunturnintaqa 1898 watapi.
Tsutuhil simi
Tsutuhil simi (Tz'utujiil, Tz'utujil, Tzutujil) nisqaqa Watimala mama llaqtapi huk rimaymi, Tsutuhil runakunap rimasqan, Maya rimaykunaman kapuq.
Juan Vicente Gómez
Juan Vicente Gómez Chacón sutiyuq runaqa (* paqarisqa La  Mulera llaqtapi - †  wañusqa Marakay llaqtapi) huk Winisuyla mama llaqtapu awqaq pusaqmi wan pulitiku kawpaqpas karqan.
Tayta: Pedro Cornelio Gómez; Mama: Hermenegilda Chacón Alarcón.
Warmi: Dionisia Gómez Bello, Churinkuna (7): José Vicente, Josefa, Alí, Flor de María, Graciela, Servilia wan Gonzalo Warmi: Dolores Amelia Núñez de Cáceres, Churinkuna (8): Juan Vicente, Florencio, Rosa Amelia, Hermenegilda, Cristina, Belén, Berta wan Juan Crisóstomo.
Willay pukyukuna
Caldera, Rafael. Los Caushabientes: De Carabobo a Puntofijo. Editorial PANAPO © 1999. ISBN 980-366-237-6
Salvador del Solar
thumb|right|250px|Salvador del S Miami Film Festival Salvador Alejandro Jorge del Solar Labarthe  sutiyuq runaqa (* paqarisqa Lima llaqtapi  -  ) huk 🇵🇪 taripay amachaq, kuyu walltaypi aranway pukllaq wan pulitikumi qarqan.
Wanaqurqu
Wanaqurqu (Wanakorko) nisqaqa Piruwpi, Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Kuntipampa distritupi, huk urqum.
Ñañu simi
Ñañu simi (Hñähñü, Hñähño) nisqaqa chawpi Mishikupi huk rimaymi, Ñañu runakunap rimasqan, Otomanki rimaykunaman kapuq.
Gregoria Apasa
Grigurya Apasa Nina (Gregoria Apaza Nina) sutiyuq warmiqa (1751 watachá paqarisqa Ayu Ayu llaqtapi, wañusqa Chuqiyapu llaqtapi) Hanan Piruwpi huk aymara ankallis karqan, Tupaq Katarip paninsi.
Ayu Ayu llaqtapi Alejandro Pañuni sutiyuq sakristan kaq qusanwan kawsaspa huklla churiyuqsi karqan.
Turinta maqayninkunapi yanapaspa, Andres Tupaq Amaruwanpas Chuqiyaputa ch'utirqaspa Ispañulkunap hap'isqan karqan. Ispañulkunas runa warkhunapi wañuchirqan, Bartolina Sisa sutiyuq Tupaq Katarip warmintawan.
Hatun Pampa kantun
Hatun Pampa kantun (kastilla simipi: Cantón Pampa Grande) nisqaqa Buliwya suyupi, huk kantunmi P'utuqsi suyupi, Chinchay Chichas pruwinsyapi, Qutaqayta munisipyupi. Uma llaqtanqa Hatun Pampa (Pampa Grande)llaqtam (74 llaqtayuq, 2001 watapi).
Llimpi urqu
Llimpi (Llimbe) nisqaqa Piruwpi, Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Sitaqucha distritupi, huk urqum.
Tsotsil simi
Tsotsil simi (Bats'i k'op) nisqaqa Mishikupi, Chiapas suyupi huk rimaymi, Tsotsil runakunap rimasqan, Maya rimaykunaman kapuq.
Atawallpa Apu Inka
thumb|Atawallpa Apu Inka, Panteón de los Próceres, Lima. Atawallpa Apu Inka icha Huwan Santus Atawallpa (Juan Santos Atahualpa) sutiyuq runaq (1710 watachá paqarisqa, 1756 watachá wañusqa) Wirriynatu Piruwpi huk qhichwa ankalli runas karqan.
Inkakunap willkansi kaspa qhichwa simita mama rimay hina rimaspa, kastilla simitapas, latin simitapas rimarqan. Ispañapi, Angolapi, Inlatirrapi, Ransiyapipas purirqan. Piruwman kutimuspa Piruwpa qispi kayninpaq maqayta qallarirqan. 1742 watapis Chanchamayu llaqtapi tiyachikurqan. Chaypi pachan runa llaqtakunawansi - Ashaninka, Yanisha, Shipibu - kastilla runaman maqanakurqan.
1756 watamantas manañas riqsinkuchu, ima kaywan karqan, wañurqanchá. Ashaninka, Yanisha, Shipiwu runakunap k'itinkunataq - kunan anti Hunin suyupi - 19 kaq pachakwatakamaraq qispichisqa kakurqan.
La vita è bella
La vita è bella (italya simipi: La vita è bella, kastilla simipi: La vida es bella), nisqaqa huk pilikulam, 1997 watapi rurasqa. Kuyu walltay pusaqninqa Roberto Benigni karqan.
Nikita Kruschev
thumb|260px|Nikita Kruschev Nikita Sergeevič Hruščëv (rusu simipi: Ники́та Серге́евич Хрущёв) Nikita Kruschev  sutiyuq runaqa ( paqarisqa Kalínovka llaqtapi - wañusqa Moskwa llaqtapi), huk 🇷🇺 mama llaqtayuq pulitiku qarqan.
Suwit Huñup pusaqnin karqan 1954 watamanta Stalinta qatispa 1964 watapi wañuyninkama, Suwit Huñup Kumunista Partidunpa sapsi qillqaqninpas 1956 watamanta 1964 watakama.
Benjamin Bratt
260px|thumb|right| Benjamin Bratt (1963-) right|200px| Alan Ladd silq'uynin Benjamin George Bratt sutiyuq runaqa, icha Benjamin Bratt,  ( paqarisqa San Francisco llaqtapi -  ), huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaqmi karqan.
Taytanː Peter Bratt, Maman: Eldy Banda (Piruw mama llaqtamanta). Warmi: Talisa Soto. Churinkuna: (2) Sophia Rosalinda wan Mateo Bravery.
Pilikulakuna
Trucker (2008) Espias a escondidas (2019) (Voz de El Macho)
Wampisa runa
Wampisa runa nisqakunaqa (kikinpa rimayninpi: Wampis / Shuar, kastilla simipi Huambisa nisqa) Piruwpi, Amarumayu suyupi, Kunturkanki pruwinsyapi, Luritu suyupi, Datem del Marañón pruwinsyapi, tiyaq runa llaqtam, shuwar simita rimaq.
Manuel de Bernardo Alvarez
Manuel de Bernardo Alvarez del Casal, (* paqarisqa Santa Fe) llaqtapi - †  wañusqa Santa Fe, (Kulumbya) llaqtapi), Kulumbya mama llaqtaq taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
1813 watamanta 1814 ñawpaq kuti Kulumbyapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Bernardo Alvarez; Mama: Josefa del Casal Ñawpaq warmi: Josefa Lozano de Peralta Churinkuna: ?
Lang Ping
1984 watapiqa Apuwasinyuq pukllaykunapi Los Ángeles llaqtapi chunwayuq makiyasiq warmikunawan.
Benito Pérez Galdós
Benito María de los DolorePérez Galdós sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Las Palmas de Gran Canaria llaqtapi -  Madrid wañusqa llaqtapi), huk 🇪🇸 mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
Taytan: Sebastián Pérez; Maman: Dolores Galdós.
Warmikuna: Lorenza Cobián / Emilia Pardo Bazán. Churinkuna:
Qillqasqankuna
thumb|right|Benito Pérez Galdós escribiendo su novela Zumalacárregui. Fotografía de [[Manuel Compañy.]]
Jaime Saavedra
thumb|right|250px| Jaime Saavedra Jaime Saavedra Chanduví sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Limaq llaqtapi -  ), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq  musikuq wan pulitiku qarqan.
2013 watamanta 2016 watakama ñawpaq kuti Piruwpa Yachachiy Ministrunin karqan.
Marcos Calderón
thumb|right|250px| Marcos Calderón wan Awya Yala Kupa 1975 Marcos Calderón Medrano sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Kallaw llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq piluta hayt'aq wan pukllaykamachiqmi qarqan.
Jaime Saavedra
Taytan:  Saavedra;  Maman:  Chanduví. Ñawpaq warmi: Churinkuna:
Marcos Calderón
Hawa t'inkikuna
.
Jaime Saavedra
Yachaywasi: Santa María Marianistas.
Alma mater: Piruwanu Puntifisya Kathuliku Yachay Suntur
Julia Roberts
thumb|right|270px| Julia Roberts Julia Fiona Roberts sutiyuq warmiqa ( paqarisqa Smyrna llaqtapi - ) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaqmi karqan.
Oskar Suñay 2000, pilikula Erin Brockovich.
Taytan: Walter Grady Roberts (1933-1977); Maman: Betty Lou Bredemus (1934-2015​). Qusankuna: Lyle Lovett (1993-1995) / Daniel Moder (2002-) / Jason Patric / Benjamin Bratt (1998-2001). Churinkuna: (3).
Yachaywasi: Campbell High School.
Alma mater: Georgia mama llaqta Yachay Sunturnin.
Llamk'aykuna
' Todos dicen I Love You (1996)
Phaqcha urqu
Phaqcha (Paccha) nisqaqa Piruwpi, Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Sitaqucha distritupi, huk urqum.
Pan de Azúcar (Kashamarka)
Pan de Azúcar (Pan de Azúcar) nisqaqa Piruwpi, Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Sitaqucha distritupi, huk urqum.
Omar Bongo
El Hadj Omar Bongo Ondimba, Albert-Bernard Bongo sutipaq runaqa (* paqarisqa Lewai llaqtapi -  wañusqa Barcelona llaqtapi). Gabun pulitiku wan Umalliq.
1967 watamanta 2009 watakama kuti Gabunpa Umalliqnin karqan.
Tayta: Bongo; Mama: Ñawpaq warmi: Patience Dabany (1959–1986) Edith Lucie Bongo (1990–2009)
Wawakuna: Pascaline Mferri Bongo Ondimba (* 10 Ayriway killa 1956). Alain Bernard Bongo (Ali-Ben)wan Albertine Amissa Bongo.
Yachaywasi: Brazzaville school.
Hiyamin
130px|thumb|right|Xiamen Building
Heyamen icha Hiyamin, llaqtaqa Chunwa mama llaqtapi huk  hatun llaqtam.
Omar Bongo
Pulitika
thumb|upright|Omar Bongo wan [[George W. Bush (Aymuray killa 2004)]]
Hiyamin
Wiñay kawsay
Kamasqa 282 wata.
Pulitika Rakiy
Special Economic Zone: Siming wan Huli distritukuna.
Andres Tupaq Amaru
thumb|right|400px|[[Tupaq Amaru iskay ñiqin ayllunwan, mana riqsisqa runap llimphisqan. Andres Tupaq Amaruqa huk wamram. Yanawqap inlisyanpi.]] Andres Mendigure Tupaq Amaru sutiyuq runaqa huk indihina ankalli runas karqan, Tupaq Amaru iskay ñiqinpa kunchansi, Pedro Willka Apasawan Surata llaqtata ch'utaypa pusaqninsi.
Yananqa Gregoria Apazas karqan, Tupaq Katarip panansi.
Surata atipasqa kaptinsi, Tupaq Katarita yanapaq hamurqan. Asankaru 1781 watapi atispa kaptin, hap'isqa karqan, ichataq indultasqa karqan.
Sikuwani qasi 1782 watapi ari ninakusqa kaptin, musuqmanta taripasqa karqan, Ispañaman qarqurqanku.
San Siwastyan
₠
Zhelyu Zhelev
Zhelyu Mitev Zhelev (Bulgarya simipi: Желю Митев Желев) sutiyuq runaqa (* paqarisqa Veselinovo llaqtapi - ) huk Bulgarya mama llaqtayuq yachay wayllukuqmi wan pulitiku kawpaqpas karqan.
Tayta: ; Mama:
Warmi: Maria Zheleva Churinkuna: Yordanka wan Stanka.
Tseltal simi
Tseltal simi (K'op atel) nisqaqa Mishikupi, Chiapas suyupi huk rimaymi, Tseltal runakunap rimasqan, Maya rimaykunaman kapuq.
P'utuqsi urqu (Kashamarka)
P'utuqsi urqu (Potosí) nisqaqa Piruwpi, Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Sitaqucha distritupi, huk urqum.
Chol simi
Chol simi (Ch'ol) nisqaqa Mishikupi, Chiapas suyupi huk rimaymi, Chol runakunap rimasqan, Maya rimaykunaman kapuq.
Augusto Tamayo
Augusto Tamayo Vargas sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi -  wañusqa Lima llaqtapi huk 🇵🇪 mama llaqtayuq  qillqaqmi qarqan.
Tayta: Augusto E. Tamayo Mooller;  Mama:  Berta Vargas Moller. Ñawpaq warmi: Churinkuna:
Yachaywasi: La Inmaculada Yachay wasi.
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin
Wastika simi
Wastika simi (Téenek) nisqaqa Mishikup chawpi anti chalanpi huk rimaymi, Wastika runakunap rimasqan, Maya rimaykunaman kapuq.
Karrita kantun
Karrita kantun (kastilla simipi: Cantón La Carreta) nisqaqa Buliwya suyupi, huk kantunmi P'utuqsi suyupi, Chinchay Chichas pruwinsyapi, Qutaqayta munisipyupi. Uma llaqtanqa Karrita llaqtam (128 llaqtayuq, 2001 watapi).
Bartolina Sisa
Bartolina Sisa sutiyuq warmiqa ( icha paqarisqa Sullkawi llaqtapi,  wañusqa Chuqiyapu llaqtapi) Hanan Piruwpi huk aymara ankallis karqan, Tupaq Katarip warminsi.
Qusanta maqayninkunapi yanapaspa, Andres Tupaq Amaruwanpas Chuqiyaputa ch'utirqanku. Ayriway killapi 1781 watapi Ispañulkuna Tupaq Katarita hap'irqaptinsi, indihina awqaqsuyutas pusarqan. Ispañulkunap Bartolinatapas hap'irqaspansi, runa warkhunapi wañuchirqan, Gregoria Apasa sutiyuq Tupaq Katarip panantawan.
Siti Nurhaliza
Siti Nurhaliza binti Tarudin paqarisqa Kampung Awah, Temerloh, Pahang suyu, Malasya. thumb|Siti Nurhaliza
Llaqwa
Llaqwa nisqaqa maraywan kutasqa ruqutuwan chilltumanta rurasqa salsam icha lawam.
Apuwasinyuq pukllaykuna 1992
thumb|Ulimpiku Pukllaykunap 1992 unanchan
Lucila Campos
Clara Lucila Campos Marcial ( paqarisqa Lima llaqtapi - wañusqa Lima llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq takiqmi qarqan, icha " Morena Espectáculo" wan "Reina de las Polladas".
Apuwasinyuq pukllaykuna 1992
thumb|Ulimpiku Pukllaykunap unanchan
Ulimpiku pukllaykuna 1992 nisqaqa 1992 watapi Barcelona llaqtapi (Ispaña mama llaqtapi) XXV ñiqin Musuq pacha Ulimpiku pukllaykunam.
watamanta watakama
thumb|right|Ulimpiku istadiu Lluís Companys, Montjuïc (Barcelona)
Daniel arap Moi
Daniel Toroitich arap Moi sutiyuq runaqa (* paqarisqa Sacho (Kinya) llaqtapi -   ), huk 🇰🇪 mama llaqtayuq yachachiqmi wan pulitiku qarqan.
1978 watamanta 2002 watakama Kinya Umalliq.
Taytan:, Maman: Ñawpaq runa: Churinkuna: 8
Petar Stoyanov
Petar Stefanov Stoyanov (Bulgarya simipi: Петър Стефанов Стоянов) sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Plovdiv llaqtapi - ) huk Bulgarya mama llaqtayuq taripay amachaqmi wan pulitiku kawpaqpas karqan.
Tayta: ; Mama:
Warmi: Antonina Stoyanova Churinkuna: Stefan wan Fany.
Georg Wilhelm Friedrich Hegel
Georg Wilhelm Friedrich Hegel sutiyuq runaqa (* paqarisqa Stuttgart llaqtapi -  wañusqa Berlín llaqtapi) huk 🇩🇪 mama llaqtayuq yachay wayllukuqpas karqan.
Taytan: Georg Ludwig Hegel. Warmi: Marie von Tucher (1811 watamanta). Churi: Karl von Hegel.
Ruqutu
Ruqutu (Capsicum pubescens) nisqaqa huk uchu rikch'aqmi, Buliwyapi, Piruwpipas wiñaq. Ancha hayaq rurunkunatawan mikhunatam q'apachanchik.
Chilltuwan ruqutumantaqa llaqwatam yanunchik. Chiram murumpa shutin.
Javier Delgiudice
thumb|right|260px| Javier Delgiudice Javier Delgiudice sutiyuq runaqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi  -  ) huk 🇵🇪 mama llaqtapi aranway pukllaqmi karqan.
Georgi Parvanov
Georgi Sedefchov Parvanov (Bulgarya simipi: Георги Седефчов Първанов) sutiyuq runaqa (* paqarisqa Sirishtnik llaqtapi - ) huk Bulgarya mama llaqtayuq Wiñay kawsayuqmi wan pulitiku kawpaqpas karqan.
Javier Delgiudice
Maman:. Warmi: Rosemary Bohórquez. Churinkuna: Lorenzo wan Stéfano.
Yachaywasi:.
Georgi Parvanov
Tayta: ; Mama:
Warmi: Zorka Petrova Churinkuna: Vladimir wan Ivaylo.
Popol Vuh
200px|right|thumb|Popol Vuh
Bono (U2)
Tayta: Brendan Robert «Bobby» Hewson, Mama: Iris Rankin Hewson. Warmi: Alison Stewart (1982-) Churi: Jordan Joy Hewson, Memphis Eve Hewson , Elijah 'Eli' Bob Patricius Guggi Q Hewson wan John Abraham Hewson ..
Yachaywasi:.
Popol Vuh
Popol Vuh icha Poopol Wuuj nisqaqa (k'iché simipi: "huñu qillqa") k'iché simipi qillqasqa Watimalapi kawsaq K'iché runakunap iñiyninmanta, wiñay kawsasqanmanta mawk'a willakuykunam.
Gerard Depardieu
thumb|right|250px| Gerard Depardieu Gérard Xavier Marcel Depardieu Ver y modificar los datos en Wikidata sutiyuq runaqa (* paqarisqa Châteauroux llaqtapi - ) huk 🇫🇷 mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan.
Kunsipsyun llaqta kantun
Kunsipsyun llaqta kantun (kastilla simipi: Cantón Villa Concepción) nisqaqa Buliwya suyupi, huk kantunmi P'utuqsi suyupi, Chinchay Chichas pruwinsyapi, Qutaqayta munisipyupi. Uma llaqtanqa Willuryu (Villorrio) icha Kunsipsyun llaqtam (241 llaqtayuq, 2001 watapi).
Yura runa
Yura runa nisqakunaqa (Nawa, Nahua nisqapas) panu rimaykunaman kapuq yura simita rimaq runakunam, Uralan Awya Yalapi, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi, Buliwyapi, Pando suyupi, Piruwpipas, Ukayali suyupi, tiyaq.
Edgard Guillén
Edgar Maximiliano Guillén Mendoza sutiyuq runaqa (* paqarisqa Ariqipa llaqtapi - ) huk 🇵🇪 mama llaqtaq aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Guillén ; Maman: Mendoza.
Yura runa
Nawa runa qutu uhupi kanmi: Chitonawa runakuna, Morunawa, Chandinawa, Maxonawa icha Kujareño.
Ion Iliescu
Ion Iliescu  sutiyuq runaqa (* paqarisqa Oltenița llaqtapi - ) huk Rumanya mama llaqtayuq allwya kamayuquqmi wan pulitiku kawpaqpas karqan.
Yura runa
Tiyay
Paykunaqa kay mayu patakunapi kawsanku: Mishagua mayu, Cújar mayu, Purus mayu, Yuruá mayu, Mapuya mayu, Wakapishtea mayu.
Ion Iliescu
Tayta: ; Mama:
Yura runa
Buliwyapi
Pukyu:
Ion Iliescu
Warmi: Nina Șerbănescu.
Yura runa
Rimay
Amarumayu sach'a-sach'a suyupi Nawa runankunaqa panu simitam rimanku.
Tantanakuykuna
mana
Maray
thumb|right|250px|Maran rumi, tunaw nisqawan. Maray, Maran icha Marana nisqaqa iskaynintin kutana rumim, maray nisqa urapi kaq hatun mama rumiwan tunaw nisqa uchuy kuyuylla wawa icha uña rumiwanmi.
Roberto Moll
Roberto Moll Cárdenas sutiyuq runaqa (* paqarisqa Lima llaqtapi  -  ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Moll; Maman: Cárdenas. Warmi: Carmen Padrón, Churi: Natasha Moll.
Donostia-San Sebastián
Donostia (yuskara simipi) icha San Sebastián (kastilla simipi) nisqaqa Ispañapi, Yuskadi suyupi huk hatun llaqtam. Gipuzkoa pruwinsyap uma llaqtanmi.
Tupaq Katari
thumb|right|200px|Tupaq Katarip [[wiphalan.]] Hulyan Apasa Nina (Julian Apaza Nina) sutiyuq runaqa, Tupaq Katari nisqapas, (1750 watachá paqarisqa Ayu Ayu llaqtapi, Aruma pruwinsyapi, wañusqa Chuqiyapu llaqtapi) Hanan Piruwpi huk aymara ankalli runas karqan.
Sutintaqa iskay ancha riqsisqa indihina pusaqmantas chaskirqan: Tupaq Amaru iskay ñiqin, Tomas Katari sutiyuq Chayantap kurakanmantapas. Aymara simipitaq katari nisqaqa "amaru" niyta munanmi, chaymanta Tupaq Katari hinallataqmi "Tupaq Amaru" niyta munan.
Manaraq ankallikuspa, sakristan, t'anta ruraqpas karqan.
Tupaq Katariqa 40.000 runayuq awqaqsuyuwan Chuqiyapu llaqtata iskay kutis ch'utirqan 1781 watapi, ichataq ispañul awqaqkunas atiparqan.
Bartolina Sisa sutiyuq warminsi, Gregoria Apasa sutiyuq paninpas maqayninkunapi yanaparqan.
Liam Gallagher
thumb|right|260px| Liam Gallagher, 2006 right|200px| Liam Gallagher William John Paul Gallagher  sutiyuq runaqa, icha  "Liam" Gallagher  (*  paqarisqa Manchester llaqtapi - ) huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 mama llaqtayuq Oasis takiqmi, takina qillqaqmi, takichaqmipas aarqan.
Tupaq Katari
Tupaq Katarip ankalliyninqa lliwmanta aswan hatunsi karqan. Iskaylla watapis ispañulkuna atiparqan.
Wañuchichkaptinku, kaytas nirqan:
Liam Gallagher
Taytan: Tommy, Maman: Peggy. Warmi: Patsy Kensit (1997-2000) / Nicole Appleton (2008-2013) Churi: 	Molly, Lennon, Gene wan Gemma Gallagher.
Yachaywasi:.
Pedro Claver
San Pedro Claver ,  Pere Claver Corberó sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Verdú llaqtapi - †  wañusqa Cartagena llaqtapi) huk 🇪🇸 🇨🇴 mama llaqtayuq kathuliku santu qarqan.
9 ñiqin tarpuy killapi San Pedro Claver raymi p'unchawninmi.
Taytan: Pedro Claver y Mingüella; Maman: Ana Corberó.
Rima Rima urqu (Kashamarka)
Rima Rima nisqaqa Piruwpi huk urqum, Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Sitaqucha distritupi.
Chalena Vásquez
Kaypipas qhaway
̈* Karnawalitu
Francisco de Miranda
Sebastián Francisco de Miranda Rodríguez, sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Karakas llaqtapi - †  wañusqa Cádiz llaqtapi), huk 🇻🇪 mama llaqtayuq pulitiku, awqaq pusaq, qillqaq wan ankallis qarqan.
Winisuyla mama llaqtapi Ispaña kamachiyta 1810 watapi ankallikurqan.
Winisuyla Dictador wan Jefe Supremo
Tsinghua Yachay sunturnin
thumb|right|280px|Tsinghua Yachay Sunturnin thumb|right|250px Tsinghua Yachay Sunturnin THU (chunwa simipi: 清華大學, Qīnghuá Dàxué; kastilla simipi: Universidad Tsinghua) nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika Yachay sunturmi, Pikkin llaqta. Qhapaq runa: Gu Binglin
Wiñay kawsay
Tsinghua Hatun Yachay Sunturnintaqa 1911 watapi.
Mansanal kantun
Mansanal kantun (kastilla simipi: Cantón El Manzanal) nisqaqa Buliwya suyupi, huk kantunmi P'utuqsi suyupi, Chinchay Chichas pruwinsyapi, Qutaqayta munisipyupi. Uma llaqtanqa Ayataki (Ayataqui) icha Mansanal (El Manzanal) llaqtam (191 llaqtayuq, 2001 watapi).
Magallanes Yachay Suntur
Magallanes Yachay Suntur (kastilla simipi: Universidad de Magallanes) nisqaqa Chili mama llaqtapi huk yachay sunturmi.
Wiñay kawsay
Magallanes Yachay Suntur, 1981 watapi kamarisqa karqan.
Rosa Wunder
Rosa Victoria Wunder Peralta sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Kallaw llaqtapi -  wañusqa Lima llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Wunder ; Maman: Peralta.
Qusankuna:. Churin: Gustavo Bueno
Diego González Holguín
Fray Diego González Holguín icha Yiqu Qunsális Ulyin sutiyuq runaqa (1560-chá watapi paqarisqa Extremadura suyupi, Ispaña mama llaqtapi; 1620-chá watapi wañusqa Lima llaqtapi) karqa huk taytakura jesuita, kathuliku misyuniru (iñiy wisñuq), qhichwa simimanta hatun yachaq karqan Wirrinatu Piruw pachapi.
Wata uchu
Wata uchu (Capsicum annuum L.) nisqaqa Tiksimuyuntinpi lliwmanta astawan puquchisqa uchu rikch'aqmi. Kay yuramantaqa achka chakra yura layakunatam akllaspa mirachirqan, hayaq ruruyuq (sallqa yura hina), misk'i ruruyuqpas (misk'i uchu icha paprika nisqa).
Masatika simi
Masatika simi (Ha shuta Enima) nisqaqa Mishikupi, Oaxacapi huk rimaymi, Masatika runakunap rimasqan, Otomanki rimaykunaman kapuq.
Emil Constantinescu
Emil Constantinescu sutiyuq runaqa (* paqarisqa Tighina llaqtapi - ) huk Rumanya mama llaqtayuq allwya kamayuquqmi wan pulitiku kawpaqpas karqan.
Yaya: ; Mama:
Warmi: Nadia Ileana Constaninescu.
Chikitukus
thumb|right|220px|Chikitukus Chikitukus kusituyqa Piruwpi, Chuschi distritumanta, Ayakuchu suyu, Kankallu pruwinsya.
Edith Barr
Edith Barr García sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Lima llaqtapi  - ),  huk 🇵🇪 mama llaqtayuq  takiqmi, icha "La Flor morena de la Canción criolla".
Pindo mayu
Pindo mayu (kastilla simipi: Río Pindo) nisqaqa huk mayum, Ikwadurpi, Pastasa markapi.
Chinantika simi
Chinantika simi (Tsa Jujmi) nisqaqa Mishikupi, chawpi, anti Oaxacapi, Veracruzpipas huk rimaymi, Chinantika runakunap rimasqan, Otomanki rimaykunaman kapuq.
Edith Barr
Taytan: ; Maman:
Churinkuna: Milagros Salvany Barr.
Aaron Kwok
thumb|right|260px| Aaron Kwok Aaron Kwok Fu-Shing sutiyuq runaqa, icha Aaron Kwok (chinu simi;: 郭富城; chinu simplificado,  ; pinyin, Guō Fùchéng, cantun simi: Gwok3 Fu3sing4) (*  paqarisqa Hong Kong llaqtapi - ) huk 🇨🇳 mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan:  ; Maman:. Warmi: Moka Fang. Churinkuna: Chantelle Kwok.
Yachaywasi: St. Joseph's College.
Alma mater:
Montalvo kitilli (Pastasa)
Montalvo kitilli nisqaqa (kastilla simipi: Parroquia Montalvo) Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Pastasa markapi, Pastasa kitipi.
Montalvo kitilliqa Juan Montalvomanta sutichasqa (qillqaq, 1832 - 1889).
Runakuna
Kitillipiqa Pastasa Kichwa runakunam tiyanku.
Laytapi kantun
Laytapi kantun (kastilla simipi: Cantón Laytapi) nisqaqa Buliwya suyupi huk kantunmi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Chichas pruwinsyapi, Qutaqayta munisipyupi. Uma llaqtanqa Laytapi llaqtam (44 llaqtayuq, 2001 watapi).
Montalvo kitilli (Pastasa)
Kaypipas qhaway
thumb|left|160px|Juan Montalvo
Élide Brero
'''Élide Amelia Pinasco D'Onofrio Vda. de Brero''' sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Lima llaqtapi - ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Pinasco ; Maman: D'Onofrio.
Qusan: Aldo Brero (†1951). Churin: Gianfranco Brero wan Lorena.
Masawa simi
Masawa simi (Jñatio) nisqaqa chawpi Mishikupi huk rimaymi, Masawa runakunap rimasqan, Otomanki rimaykunaman kapuq.
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1982
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1982 (inlish simipi: 1982 FIFA World Cup, kastilla simipi: Copa Mundial de Fútbol de 1982) nisqaqa 1982 watapi Ispaña mama llaqtapi XII ñiqin Piluta Hayt'ay Pachantin Kupam.
Shipipu-Qunibu runa
thumb|right|290px|[[Bena Jema llaqtaqa (shipiwu simi: "Musuq llaqta"), kaylla Tinku Mariya llaqtapi, Rupa Rupa distritupi, Wallaqa mayu patanpi, kamasqa karqan. ]] Shipipu-Qunibu (Shipibo-Jonibo, Shipibo-Conibo) nisqakunaqa Piruwpi, Luritu suyupi, Wanuku suyupi, Mayutata suyupi, Ukayali suyupipas tiyaq runa llaqtam, panu rimaykunaman kapuq shipipu simita rimaq.
Qunibu runakunaqa achka yupapi Jonibo (runakuna) nispa nikunku, Joni (runa) nispataq sapaq yupapi.
Tiyay
Paykunaqa 116 ayllu llaqtapi, kay mayu patakunapi tiyanku: Ukayali mayu, Pachitiya mayu, Wallaqa mayu, Callería mayu, Awaytiya mayu, Tamaya mayu, Yarinaquchapas.
Pilón Lajas kawsay pacha churarikusa
Pilón Lajas kawsay pacha risirwa (kastilla simipi: Reserva de la Biosfera y Tierra Comunitaria de Origen Pilón Lajas) suyuqa amachasqam kachkan, Buliwya mama llaqtapi, Beni suyupi, Ballivián pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupipas, Urin Yunka pruwinsyapi, Lariqaqa pruwinsyapi, Franz Tamayo pruwinsyapipas.
Yura yura
thumb|left|160px|[[Muriti sach'amanta rurukuna]] thumb|left|160px|Scheelea princeps
Pilón Lajas kawsay pacha risirwapiqa kanmi 2.500-chá laya yurakuna.
Uywa uywa
Kay risirwapiqa kanmi 755 laya uywakuna, 485 laya pisqukuna.
Ñuñuqkuna: 73 rikch'aq Khankiqkuna:
Kurt Cobain
Kurt Donald Cobain O'Connor sutiyuq runaqa (* paqarisqa Aberdeen llaqtapi -  wañusqa Seattle llaqtapi) huk takiqsi karqan, takichaq,  kitara waqachiqmi karqan Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Pilón Lajas kawsay pacha churarikusa
Uywa uywa
Pisqukuna: 485 rikch'aq
Kurt Cobain
Ñawpa warmi: Courtney Love Churi: Frances Bean Cobain.
Pilón Lajas kawsay pacha churarikusa
Uywa uywa
Suchuqkuna: 58 rikch'aq
Taraska simi
Taraska simi (P'urhépecha) nisqaqa chawpi Mishikupi huk rimaymi, Taraska runakunap rimasqan. Ch'ulla rimaymi.
Pilón Lajas kawsay pacha churarikusa
Uywa uywa
Allpa yaku kawsaqkuna: 36 rikch'aq
Runakuna
Risirwapiqa 25 Indihina ayllu llaqta kawsan (650 runa 1996 watapi): Tsiman (36,4%), Mosetén (10,8%), Takana runakuna (33%), Ese'eqha runakuna pas. Mayukuna patankunapi, llaqtakunapas ñiqpi aswanta tiyanku.
Shinkuqaqa
Shinkuqaqa (kastilla qillqaypi: Shingocaca) nisqaqa Piruw suyupi huk urqum, Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Sitaqucha distritupi.
Josemaría Escrivá
Josemaría Escrivá de Balaguer y Albás sutiyuq runaqa (* paqarisqa Barbastro llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi) huk 🇪🇸 mama llaqtayuq kathuliku santu qarqan.
26 ñiqin inti raymi killapi Santu José María Escrivá raymi p'unchawninmi.
Taytan: José Escrivá y Corzán ; Maman: María de los Dolores Albás y Blanc.
Tutunaka simi
Tutunaka simi (Tachihuiin) nisqaqa chawpi Mishikupi huk rimaymi, Tutunaka runakunap rimasqan. Ch'ulla rimaymi.
Carlos Gassols
Taytan: Gassols; Maman: Eizaguirre. Warmi: Hertha Cárdenas. Churinkuna:.
Raffaella Carrà
rikchacha|388x388px|Raffaella Carrà Raffaella Maria Roberta Pelloni icha Raffaella Carrà sutiyuq warmiqa ( paqarisqa Bologna llaqtapi - ) huk 🇮🇹 mama llaqtayuq pop takiqmi.
Tarki kitilli (Pastasa)
Tarki kitilli nisqaqa (kastilla simipi: Parroquia Tarqui) Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Pastasa markapi, Pastasa kitipi.
Runakuna
Kitillipiqa Pastasa Kichwa runakunam tiyanku.
Mishi simi
Mishi simi icha Mixe simi (Ayuujk, Ayüük, Ayuhk) nisqaqa chawpi Mishikupi huk rimaymi, Mishi runakunap rimasqan, mishi suki rimaykunaman kapuq.
Wisk'achani (sut'ichana)
'''
Murmurqi kantun
Murmurqi kantun (kastilla simipi: Cantón Mormorque) nisqaqa Buliwya suyupi, huk kantunmi P'utuqsi suyupi, Chinchay Chichas pruwinsyapi, Qutaqayta munisipyupi. Uma llaqtanqa Murmurqi llaqtam (218 llaqtayuq, 2001 watapi).
Árpád Göncz
Tayta: ; Mama:
Warmi: Mária Zsuzsanna Göntér. Churinkuna: (4) Kinga Göncz.
Raramuri simi
Raramuri simi icha Tarawmara simi (Rarámuri) nisqaqa chawpi Mishikupi huk rimaymi, Raramuri runakunap rimasqan, utu astika rimaykunaman kapuq.
Llullu
Runakunapi: Uywakunapi: Palamakunapi: Yurakunapi:
Lucha Reyes
Lucila Justina Sarcines Reyes de Henry sutiyuq warmiqa Lucha Reyes (* paqarisqa Lima llaqtapi  -  wañusqa Lima llaqtapi ),  huk 🇵🇪 mama llaqtayuq  takiqmi, icha "La Morena de Oro del Perú".
Chili kanila
Chili kanila icha Chili kanilu (Drimys winteri) nisqaqa huk sach'am, Chilipi Arhintinapipas Antikunapi wiñaq. Qaranqa ancha askurbina p'uchqusapam (C witamina nisqa).
Lucha Reyes
Taytan: ; Maman:
Churinkuna:.
Qichisla kantun
Qichisla kantun (kastilla simipi: Cantón Quechisla) nisqaqa Buliwya suyupi, huk kantunmi P'utuqsi suyupi, Chinchay Chichas pruwinsyapi, Qutaqayta munisipyupi. Uma llaqtanqa Qichisla llaqtam (37 llaqtayuq, 2001 watapi).
Wira Wira urqu
Wira Wira (Vira Vira) nisqaqa Piruwpi, Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Sitaqucha distritupi, huk urqum.
Awkillu urqu
Awkillu (kastilla qillqaypi Auxilio) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Waywash wallapi, huk rit'i urqum, Anqash suyupi, Bolognesi pruwinsyapi, Paqllun listritupi, Lima suyupipas, Qaqatampu pruwinsyapi, Qupa distritupi. Pikchunqa mama quchamanta yaqa 5.600 mitrum aswan hanaq.
Donna Summer
thumb|270px| Donna Summer, 1948-[[2012]] 200px|right|Donna Summer silq'uynin LaDonna Adrian Gaines sutiyuq warmiqa, icha  Donna Summer (*  paqarisqa Boston llaqtapi -  wañusqa Naples llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna  mama llaqtayuq pop takiqmi, tusuqmi, aranway pukllaqpas.
Taytanː: Andrew Gaines; Mamanː Mary Gaines Qusankuna: Helmuth Sommer (1972-1975) / Bruce Sudano (1978-2012) Churinkuna: Mimi, Amanda wan Brooklyn.
Thasnuq
thumb|250px|right| Qusqupa thasnuqkunanin thumb|251px|Ninata thasnuchkaq thasnuqkuna. thumb|Yaku [[pilayuq thasnuqkuna.]] Thasnuq nisqaqa runakunaqa mana munasqa ninakunatam - wasipi, maypipas - thasnunmi, yakuwan, thasnuna phusuquwan, chimlasaywan.
Phukpu
thumb|T'arta phukpukunata rurachkaq maqt'acha. Phukpu icha Phuqpu nisqaqa wapsiwan hunt'asqa rump'um, t'impuq puriqllapi, phusuqupi, maqchina chullusqap hawanpi, wayra pachapi chay maqchina chullusqap muyurisqan kaqpas.
Marucha
Marucha, Pupa (latin simimanta) icha Khrisalida (grigu simimanta χρυσαλίδα, χρυσαλίς < χρυσός "quri") nisqaqa hunt'a t'ikrakuq (Holometabola) nisqa palamakunap mana kuyuq kachkayninmi.
Palama qirisa wiñakurqaspa suqta kaq qara t'ikraypim marucha tukukun, manaña kuyuspa. Chay maruchamantaqa kurumama nisqa hunt'alla t'ikrakuspa wiñakusqaña palamam t'uqyan.
Apustul Pawlu
thumb|[[Nicolò dell’Abbate: Pawlup kutirikuynin.]] Apustul Pawlu, Pawlu Tarsumanta sutiyuq runaqa (grigu simipi, iwriyu simipi sutin שָׁאוּל, Scha'ul, Sawlu, Σαούλ, , Saul, Saulos, שאול התרסי, Šaʾul HaTarsi; 5-chá 10-chá watapi paqarisqa Tarsu llaqtapi, Uchuy Asyapi, 67 watapi wañusqa Roma llaqtapi) Apustulkunap rurasqankunamanta qillqakama paganukunap apustulun, ñawpaq kristiyanu misyuniri karqan. Ñawpaqta Sawlu sutiyuq hudyu yachaq kaspa kristiyanukunata qatiykachaq kaspa, Dimashqman purichkaspa sayarisqa Jesukristuta rikuspa kristiyanu iñiyman kutirikurqan. Chaymanta Pawlu, "uchuylla kaq" sutichakurqan.
Thomas Klestil
Thomas Klestil sutiyuq runaqa (* paqarisqa Wien llaqtapi -  wañusqa Wien llaqtapi) huk Awstiriya mama llaqtayuq musikuqmi wan pulitiku kawpaqpas karqan.
Tayta: ; Mama:
Warmi: Edith Klestil Margot Klestil-Löffler
Tarikiya flora faunapas mama llaqta risirwa
Tarikiya flora faunapas mama llaqta risirwa (kastilla simipi: Reserva Nacional de Flora y Fauna Tariquía) mama llaqta risirwaqa, suyuqa amachasqam, kachkan, Buliwya mama llaqtapi, Tarija suyupi, Aniceto Arce pruwinsyapi, Burnet O'Connor pruwinsyapi, Hatun Chaku pruwinsyapi, José María Avilés pruwinsyapipas.
Yurakuna
Tarikiya flora faunapas mama llaqta risirwapiqa kanmi 609 laya yurakuna, 135 ayllupi.
Uywakuna
Kay mama llaqta risirwapiqa kanmi 406 laya uywakuna: 58 laya ñuñuqkuna, 241 laya pisqukuna, 43 laya allpa yaku kawsaqkuna suchuqkunapas, 64 laya challwakuna.
Richard Feynman
thumb|right|250px|Richard Feynman (1918-1988). right|200px|Feynman Richard Phillips Feynman sutiyuq runaqa ( paqarisqa Manhattan llaqtapi -  wañusqa Los Angeles llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pachaykamay yachaqmi qarqan.
20px|Nobel Suñay 1965 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi). Julian Schwinger wan Sin-Itiro Tomonaga.
Tayta: Arthur Melville Feynman, Mama: Lucille Phillips. Warmikuna: Arline Greenbaum (1942-1945) / Mary Louise Bell (1952-1956)1 / Gweneth Howarth (1960-1988). Churinkuna:	Carl wan Michelle.
Alma mater: MIT
Thasnuna
thumb|[[Chimlasayniyuq thasnuna phusuquyuq thasnuna.]] Thasnuna nisqaqa mana munasqa ninata - wasipi, maypipas - thasnunapaq llamk'anam.
Thasnunapiqa mana rawraq imayaymi: yaku, chimlasayniyuq thasnuna phusuqu, hukkunapas.
Urmaq karu kaqnin
thumb|right|350 px| Llaqtakunap karu-kaqnintaqa wiñaptin, chaywan interaksyunninkuna wañurikun
Urmaq-karu-kaqninqa huk Allpa saywachiy manta yachay mi kan. Kayqa, karu-kaq nintap intiraksyunkunamanta yachaykunanta sutincha kun.  Kay urmaq-karu-kaqninqa kayta ninta munan: iskay kiti kunap karu-kaqninta wiñaptin, chayman intiraksyunninta wañukun. Iskay kitikunap llamk'ay nin karunchakuptin, chayman interaksyunkunan wañurikukun Urmaq-karu-kaqninqa llinkuwan rikch'ahina sutichayta atikun. Chay x ejepi karu-kaqninta wiñaptin, chayman kay llinkuta concavo-hina urmarichin.Urmaq-karu-kaqninqa yupay-yachay llapi kutirisqa tawak'uchu p teorema-nhina sutichayta atikun. Kayhinawan riqsichinakun:
Aycha t'iqi
thumb|right|200px|[[Aliman aycha t'iqi: Bratwurst.]] thumb|right|200px|[[Lunqanus.]] Aycha t'iqi nisqaqa ch'usaq ch'unchulman, ch'usaq p'uruman t'iqisqa aycha rakichakunamanta mikhunam, pila hinam.
Ignacio López Tarso
Ignacio López López sutiyuq runaqa, icha Ignacio López Tarso (* paqarisqa  Mishiku llaqtapi -  ) huk 🇲🇽 mama llaqtap kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan.
Kariwa rimaykuna
Kariwa rimaykuna nisqaqa huk Awya Yala rimaykunap ayllunmi, Uralan Awya Yalapi, pachak waranqachá rimaqniyuq.
Huk kariwa rimaykuna
Kariwa (32)
Ignacio López Tarso
Taytan: Alfonso López Bermúdez ; Mamanː Ignacia López Herrera.
Warmi: Churinkuna: Juan Ignacio Aranda.
Urmaq karu kaqnin
icha
,
"I" interaksyunmi, "d" karu-kaqninmi. Negativo exponential-hina kutikuyta atikun, hina:
Urmaq-karu-kaqninqa huch'uy llaqtakunapi, hatun llaqtakunapipas atiqlla riqsinanpaqmi. Kay yachayqa "llaqtap musikuq chawpin" (Central Business District) -manta achka imankunamanpas ninta, willanta atinraqku.
Thomas Jefferson
Thomas Jefferson, sutiyuq runaqa (* paqarisqa Shadwell (Virginia) llaqtapi - †  wañusqa Monticello llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku runas karqan, 3 kaq umalliqnin (1801 watamanta 1809 watakama), ñawpaq Demokratiku wan Republikanu Partidupi kaq umalliqsi.
Hukllachasqa Amirika Suyukunapi Llaqtayuq Maqanakuypi Kunfidirasqa Amirika Suyukunata llallispas Hukllachasqa Amirika Suyukunata musuqta hukllachaspas isklaw kaytas puchukachirqan.
Mama: Jane Randolph
Pawti mayu
Pawti mayu (kastilla simipi: Río Paute) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Asway markapi Morona Santiago markapipas, huk mayum.
Thomas Jefferson
Warmi: Martha Wayles Skelton Jefferson
Wawakuna:
Alma mater: William wan Mary College
Hawa t'inkikuna
thumb|right|200 px|Escultura Estatua de Thomas Jefferson en Washington D.C. con el Preambulo de la Declaración de Independencia en segundo plano
Buliwyapi mawk'a llaqtakuna
thumb|right|220px|[[Samaypata pukara]] Kaypi p'anqapiqa Buliwyapi mawk'a llaqtakuna rikunki.
Irma Lozano
Susana Irma Lozano González sutiyuq warmiqa icha Irma Lozano (* paqarisqa Monterrey llaqtapi  -  wañusqa Mishiku llaqtapi  ) huk 🇲🇽 mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan.
Chadwick Boseman
Taytan: Leroy Boseman; Maman: Carolyn. Warmi: Taylor Simone Ledward.
Wayllamayu phaqcha
thumb|right|220px|Wayllamayu phaqcha, [[Baños kiti, Ikwadur]] Wayllamayu phaqcha (kastilla simipi: Cascada de Río Verde icha Pailón del Diablo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk phaqcham, Tunkurawa markapi, Baños kitipi, Wayllamayu kitillipi.
Qurnaqa kantun
Qurnaqa kantun (kastilla simipi: Cantón Cornaca) nisqaqa Buliwya suyupi huk kantunmi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Chichas pruwinsyapi, Qutaqayta munisipyupi. Uma llaqtanqa Qurnaqa llaqtam (109 llaqtayuq, 2001 watapi).
Jeff Bridges
right|thumb|300px| Jeff Bridges
Cecilia Tait
Cecilia Roxana Tait Villacorta sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Lima llaqtapi - )  huk 🇵🇪 makiyasiqmi wan pulitikuqarqan.
Pila
thumb|Pilap rikch'akuynin. thumb|Yaku pilayuq [[thasnuqkuna.]] 300px|thumbnail|[[Parquna yaku pilakuna.]] thumb|Q'illay [[wirukuna.]] Anku tuquru icha Pila nisqaqa ukhunpi t'uqu kaq, ancha suni tiñiqim, ima imaykanamantapas rurasqa - sinchi, k'irku, kapka kaqpas - wiru hina - icha llamp'u, wiqunalla kaqpas - ch'unchul hinam.
Jeff Bridges
Taytan: Lloyd Bridges; Maman: Dorothy. Warmi: Sara Geston (1977-) Churinkuna: (3) Isabelle Annie (1981), Jessica Lily "Jessie" (1983) wan Hayley Roselouise (1985).
Cecilia Tait
2000 Piruw Posible Partidu (Partido Perú Posible) nisqapi wankurisqam.
Jeff Bridges
Alma mater: HB Studio.
Rahu Qulluta
Rahu Qulluta, Suyruqucha icha Diablo Mudo (icha Diablomudo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Waywash wallapi, huk rit'i urqum, Anqash suyupi, Bolognesi pruwinsyapi, Paqllun distritupi, Lima suyupipas, Qaqatampu pruwinsyapi, Qupa distritupi. Pikchunqa mama quchamanta yaqa 5.427 mitrum aswan hanaq.
Cecilia Tait
Yachay wasi: Colegio Divino Maestro (Lima)
Cecilia Bracamonte
Norma Cecilia Bracamonte Chocano sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Lima llaqtapi  - ),  huk 🇵🇪 mama llaqtayuq  takiqmi.
Taytan: ; Maman:
Churinkuna:.
Parya Ukru
Parya Ukru (kastilla qillqaypi Pariauccro) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Waywash wallapi, huk rit'i urqum, Lima suyupi, Qaqatampu pruwinsyapi, Qaqatampu distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.550 mitrum aswan hanaq.
Mauricio Garcés
200px|thumb|right|Garcés, c. 1960s. Mauricio Férez Yázbek Garcés icha Mauricio Garcés sutiyuq runaqa (* paqarisqa Tampico  llaqtapi -  wañusqa Mishiku llaqtapi) huk 🇲🇽 mama llaqtayuq aranway pukllaqmi.
Tayta:  ; Mama: Warmikuna:.
Churinkina:
Sayawsi kitilli
Sayawsi kitilli nisqaqa (kastilla simipi: Parroquia Sayausí) Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Asway markapi. Tumipampa kitipi.
Desi Arnaz
thumb|right|260px|Desi Arnaz (1917-1986) Desiderio Alberto Arnaz y de Acha III icha Desi Arnaz sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Santiago Kuwamanta llaqtapi -  wañusqa Del Mar llaqtapi) huk 🇨🇺 mama llaqtayuq takiq wan aranway pukllaq qarqan.
Taytan: Desiderio Alberto Arnaz y de Alberni II; Maman: Dolores de Acha. Warmikuna: Lucille Ball (1940-1960) / Edith Mack Hirsch (1963-1985). Churinkuna: Lucie Arnaz (p.1951) wan Desi Arnaz Jr. (p.1953).
Amy Winehouse
Tayta: Mitchell; Mama: Janis.
Hawa t'inkikuna
center>
Wikipidiya:Wandalismumanta willay
Kay p'anqapim Qhichwa Wikipidiyapi wandalismumanta willawankikuman.
Kaykunatam qillqamuy:
Shiraq mayu
Shiraq mayu nisqaqa (kastilla simipi: Río Shirac) Piruwpi mayum, Kashamarka suyupi, San Markus pruwinsyapi.
Wankasanka
Wankasanka (Wancasanga) nisqaqa Piruwpi, Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Kuntipampa distritupi, huk urqum.
Luqru
thumb|Luqru. thumb|Pachak litruyuq [[mankapi rawraq yamt'a patapi luqruta yanuchkanku.]] thumb|Luqru, t'antawan, kikirimichi [[llaqwawanpas.]] Luqru icha Ruqru nisqaqa sara murumanta sapalluwan, purutuwanpas chaqrusqa, yanusqa mikhunam, Antikuna suyukunapi paqarisqa.
Luqruqa sapallumanta q'illuyanmi.
Luqrumanqa yanusqaña khuchi puchukunatapas, waka aychatapas, ch'arkitapas, ch'unchultapas yapanku. Marasqa siwillawan ruqutumanta chaqrusqa (Chilipi kikirimichi nisqapas) llaqwatapas yapanku chayasqaña luqruman.
Phusuqu
250px|thumb|[[T'artap phusuqun.]] 250px|thumb|[[Sirwisap phusuqun.]] Phusuqu, kichwapi Pusku nisqaqa puriqllap muyurisqan wapsip ancha achka phukpunkunap tawqanmi.
Phusuquqa maqchina chullusqap hawanpim paqarin, puriqllap hawan maqchinarayku aswan pisi aysariq kaptinmi. Hinallataqmi huk chullusqakunapipas phusuqun tukukun, mama quchapi kachisapa yakupipas.
Qhunqhu Wankani
Qhunqhu Wankani icha Khunkhu Wankani nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk mawk'a llaqtam, Chuqiyapu suyupi, Inkawi pruwinsyapi, Jesus Machaqa ayllu llaqtapi, Qhunqhu Liqiliqi llaqtapi, Kimsachata-Chilla wallap kinrayninpi.
Radu Vasile
Radu Vasile sutiyuq runaqa (* paqarisqa Drăgășani llaqtapi -  wañusqa Bukuresti llaqtapi) huk Rumanya mama llaqtayuq wiñay kawsayuquqmi wan pulitiku kawpaqpas karqan.
Tayta: ; Mama:
Kirsten Flagstad
Kirsten Malfrid Flagstad sutiyuq warmiqa ( paqarisqa Hamar llaqtapi - wañusqa Oslo llaqtapi) huk 🇳🇴 mama llaqtayuq taki aranway takiqmi qarqan.
Taytan: Michael Flagstad; Maman: Marie Flagstad Johnsrud.
Nicolás Lindley
Nicolás Eduardo Lindley López sutiyuq runaqa (* paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq awqaq pusaqmi, kawpaqpas qarqan.
Yachaywasi: Anglo-Peruano (San Andres Yachaywasi)
John Quincy Adams
John Quincy Adams, sutiyuq runaqa (* paqarisqa Braintree llaqtapi - †  wañusqa Washignton DC llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku runas karqan, umalliqnin (1817 watamanta 1825 watakama), ñawpaq Demokratiku wan Republikanu Partidupi kaq umalliqsi.
Tayta: John Adams; Mama: Abigail Adams. Alma mater:
Martha Mödl
Martha Mödl sutiyuq warmiqa ( paqarisqa Nürnberg llaqtapi - wañusqa Stuttgart llaqtapi) huk 🇩🇪 mama llaqtayuq taki aranway takiqmi qarqan.
Taytan: ; Maman: <>Qusankuna:
Alicia Lizárraga
Zoila Alicia Díaz Lizárraga de Rojas sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Ariqipa llaqtapi  -  wañusqa Lima llaqtapi),  huk 🇵🇪 mama llaqtayuq  takiqmi wan takichaq qarqan, icha  La Cholita Linda del Perú.
Taytan: ; Maman: Zoila Lizárraga Morán.
Rit'i pacha
Rit'i pacha nisqaqa Tiksimuyupi tukuy ancha chiri, ancha rit'isapa, hatun chullunkuyuq suyukunam.
Alicia Lizárraga
Churinkuna: Guillermo wan Carlos Rojas Díaz.
Rit'i pacha
Kay suyukunapim rit'i pachatam tarinchik:
Rómulo Varillas
Rómulo Varillas Talaviña sutiyuq runaqa (* paqarisqa Kallaw llaqtapi  -  wañusqa Lima llaqtapi),  Piruw mama llaqtayuq takiqmi  wan kitara waqachiq ruraq qarqan.
Taytan: Domingo Varillas Oliva; Maman: Margarita Talaviña Zavala.
Monsefú
Monsefú (kastilla simipi: Monsefú) nisqaqa Piruwpi huk llaqtam, Lampalliqi suyupi, Chiklayu pruwinsyapi, Monsefú distritupi.
Mamacha Qucharqa Raymi
thumb|right|260px| Mamacha Qucharqa - Piruw Mamacha Qucharqa Raymi
Esperanza Jiménez
Esperanza Jiménez Pérez, Pilancho sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Ika llaqtapi - )  huk piruwanu makiyasiqmi.
Mamacha Qucharqa Raymi
8 ñiqin tarpuy killapi Qullana Mariya Qucharqa distritu 🇵🇪 mama llaqtayuqpa rayminin.
Laq'a Jawira
Laq'a Jawira (Laca Jahuira) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk 135 km suni mayum, Uru Uru suyupi, Ladislao Cabrera pruwinsyapi, Salinas de Garci Mendoza munisipyupi, Pampa Awllaqas munisipyupi, Urin Qaranqa pruwinsyapipas, Antamarka munisipyupi. Puwpu quchapim qallarin. Quwiphasa kachi quchaman purin.
Palermo FC
Palermo (italya simipi: Palermo Football Club) nisqaqa huk italyanu piluta hayt'ay klubmi.
Laq'a Jawira
Kay mayup sutinqa aymara simim: laq'a allpa, jawira mayu.
Mamacha Qucharqa Raymi
¡Chuyay-chuya Mamallay Qucharqas, Diospa Maman, llapa runakunapa Maman; sonqoykupas, almaykupas qamtam yupaychasunki! Qanmi kanki ñoqaykupa mañapuqniyku, amparaqniykupas. Ñoqaykupa tukuy wakcha kayniykuta, ñakariyniykutapas qawaykuy; hinaqtinga, hampinkuta tarinqaku; ñoqaykupa huchaykumata nanayniykuta qawaykuy, hinaqtinga, pampachayta tarinqakum; ñoqaykupa peligropi kasqaykuta qawaykuy, hinaqtinga salvakusaqkum; kuyapayakuq ñawikikunawa qawaykuwayku, hinaptinqa kusisamiyuq kasaqku; hanaqpacha kusi samakiman yaykunaykukama; chaypichá, Qam Mamayku kanki, ñoqaykuñataq wawaykikuna kasaqkum, wiñay pachakama. Hinataq kachun.
Esther Granados
María Esther Granados Ulloa sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Lima llaqtapi  -  wañusqa Lima llaqtapi),  huk 🇵🇪 mama llaqtayuq  takiqmi qarqan, icha La Reina de la Jarana.
Birgit Nilsson
Märta Birgit Nilsson sutiyuq warmiqa ( paqarisqa Västra Karup llaqtapi -  wañusqa Bjärlöv llaqtapi) huk 🇸🇪 mama llaqtayuq taki aranway takiqmi qarqan.
Taytan: Nilsson; Maman: <>Qusankuna:	Bertil Niklasson (1948-2005)
Esther Granados
Churinkuna:.
Palermo FC
Wiñay kawsay
Kamasqa 1900
Astrid Varnay
Ibolyka Astrid Maria Varnay sutiyuq warmiqa ( paqarisqa Stockholm llaqtapi - wañusqa München llaqtapi) huk 🇸🇪 🇺🇸 mama llaqtayuq taki aranway takiqmi qarqan.
Taytan: Alexander Varnay; Maman: Maria Junghans<>Qusankuna:
Qutaqayta kantun
Qutaqayta kantun (kastilla simipi: Cantón Cotagaita) nisqaqa Buliwya suyupi huk kantunmi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Chichas pruwinsyapi, Qutaqayta munisipyupi. Uma llaqtanqa Qutaqayta (Santiago de Cotagaita) llaqtam (1.645 llaqtayuq, 2001 watapi).
Garifuna simi
Garifuna simi (Garífuna, Igñeri) nisqaqa 300.000 Garifuna icha "Yana Kariw" nisqa runakunap rimayninmi, Unduras, Bilisi, Watimalawan mama llaqtakunapi rimasqa.
Garifuna simiqa Arawak rimaykunamanmi kapun, ichataq anchata kariña simiwanmi chaqrusqa. Qharikunam warmikunamanta wakin hinatam rimanku. Qharikuna achka kariw rimakunata rimaptin, warmikuna manam kariwtachu riman. Yupay rimankunaqa phransis simimantam chaskisqa.
Taraqu yaqa wat'a
thumb|right|290px|[[Wiñaymarka qucha satillitimanta rikusqa]] Taraqu yaqa wat'a (kastilla simipi: Taraco) nisqaqa Wiñaymarka quchapi, Titiqaqa quchapi, huk yaqa wat'am, Buliwyapi, Chuqiyapu suyupi
Wirwina urqu
Wirwina (Cerro Verbena) nisqaqa Piruwpi, Qispi kay suyupi, Hatun Chimu pruwinsyapi, Sayapullu distritupi, huk urqum.
Andrew Jackson
Andrew Jackson, sutiyuq runaqa (* paqarisqa Waxhaw llaqtapi - †  wañusqa Nashville llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku runas karqan, umalliqnin (1829 watamanta 1837 watakama), ñawpaq Demokratiku Partidupi kaq umalliqsi.
Tayta: Andrew Jackson; Mama: Elizabeth Hutchinson. Alma mater:
San Joaquín kitilli
San Joaquín kitilli nisqaqa (kastilla simipi: Parroquia San Joaquín) Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Asway markapi. Tumipampa kitipi.
Musuq Rimanakuy
Musuq Rimanakuy icha Musuq Tistamintu nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap musuq rakinmi, Jesus kawsarqaptinña qillqasqa liwrunkunam, grigu simipi qillqasqa. Mushuq willariy, Ankash qallupi.
Musuq Rimanakuypa liwrunkuna iwanhilyu (kusi willay) nisqa liwrukunam Jesuspa kawsasqanmanta Kruspi wañusqanmanta sayarisqanmantapas willaq, Apustulkunap rurasqankuna nisqa liwru, ipistula nisqa chaski qillqakuna kristiyanu iñiqkunapaq, Huwanpa Apokalipsisnin nisqa liwru.
Musuq Rimanakuypa liwrunkuna
Qhichwa simi t'ikrasqakunapi kastilla simi liwru sutikunatapas llamk'achiptinkum, kaypipas kastilla simipi sutinkunata qillqamunchik:
Gloria Marín
rikchacha|paña|Marín, circa [[1955]] Gloria Méndez Ramos sutiyuq warmiqa, icha Gloria Marín (* paqarisqa Mishiku llaqtapi  -  wañusqa Mishiku llaqtapi  ) huk 🇲🇽 mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Eddie Murphy
thumb|right|270px| Eddie Murphy (2010)
Taytan: Charles Edward Murphy (1940-1969); Maman: Lilian​ Laney. Warmikuna: Nicole Mitchell Murphy / Tracey Edmonds (2006-2008) / Paige Butcher ( 2008 watamanta). Churinkuna: (10).
Pumarinri
Pumarinri icha Mitupunta (Nevado Pumarinri) nisqaqa Piruw llaqtapi, Waywash wallapi, huk rit'i urqum, Lima suyupi, Qaqatampu pruwinsyapi, Qaqatampu distritupi, Puskanturpa rit'i urquñiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.465 mitrum aswan hanaq.
Pasto Grande
Pasto Grande (kastilla simipi: Pasto Grande) nisqaqa Buliwya suyupi huk mawk'a llaqtam, Chuqiyapu suyupi, Urin Yunka pruwinsyapi, Irupana munisipyupi. Chuqiyapu llaqta nisqamantaqa 89 km karum.
Victor Hugo
Victor Hugo (Wiktur Uuku, maypis) sutiyuq runaqa (* paqarisqa Besançon llaqtapi - †  wañusqa Paris llaqtapi ), Ransiya mama llaqtamanta qillqaqmi karqan.
Llimanta aswan riqsisqa qillqasqanqa Les Misérables nisqa kawsay rikch'anmi karqan.
Ñengatu
Ñengatu simi (ñe'engatú) nisqaqa 30.000-chá indihina runakunap rimayninmi, mama rimaypas, runa llaqtapura iskay ñiqin rimaypas. Winisuyla, Brasil, Kulumbya mama llaqtakunap kusakan saywanpi k'itipi kaq hanan Yanamayu k'itipi rimaqninkunam.