cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Moodle
Sapsi sut'inchana
rikchacha| Martín Dougiamas Moodle qallariyninpi Martin Dougiamas wiñarichisqa karqan yachachiqkunata yanapanapaq tarinayuq internetpi yachaypurinakunata kamanankupaq chaymanta ruwaypurapi chawpichanankupaq chaymanta winanap yanapanakuy wallpaynin. Moodlep ñawpaq kaqninqa 20 p'unchawpi kacharisqa, hinallataqmi wiñay wiñayllapuni wiñarichichkan.
Villahermosa
Villahermosa nisqaqa Mishiku mama llaqtap hatun llaqtanmi. Tabasco suyu wan Centro (Tabasco) munisipyu uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Diego de Quijada kamasqa.
Ayapampa kitilli
Ayapampa kitilli (kastilla simipi: Parroquia Ayapamba) nisqaqa huk kitillim Ikwadur mama llaqtapi, Atawallpa kitipi, Kuri markapi.
Puerto Lempira
Ahuya Yari, icha Puerto Lempira llaqtaqa Unduras mama llaqtapi Gracias a Dios suyupi huk llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa llaqtataqa m kamarirqan.
Ninaparaqu
Ninaparaqu (Ninaparaco) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, Hatun Uma qutupi, huk rit'i urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Qispiqanchi pruwinsyapipas, Uqunqati distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.800 mitrum aswan hanaq.
Puela kitilli
Puela kitilli (kastilla simipi: Parroquia Puela) nisqaqa huk kitillim Ikwadur mama llaqtapi, Pinipi kitipi, Chimpurasu markapi. Uma llaqtanqa Puela llaqtam.
Runakuna
Kitillipiqa Puruha Kichwa runakunam tiyanku.
Juticalpa
San Juan de Juticalpa icha Juticalpa llaqtaqa Unduras mama llaqtapi Olancho suyupi huk llaqtam.
1924
1924 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Juticalpa
Wiñay kawsay
Kamasqa llaqtataqa 1530 watapim kamarirqan.
Runakuna
2001 watapi runa yupaykamaqa 33 260 runayuqmi kachkan.
Mrs. Doubtfire
Mrs. Doubtfire (inlish simipi: Mrs. Doubtfire) nisqaqa 1993 watapi rurasqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Chris Columbusmi. 20th Century Fox ruruchinapaqmi rurasqa.
Hatun Q'ampa
Hatun Q'ampa (kastilla qillqaypi Jatunccampa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Willkanuta wallapi, Hatun Uma qutupi, huk urqum, Qusqu suyupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Uqunqati distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.700 mitrum aswan hanaq.
Mungul rimaykuna
Mungul rimaykuna nisqaqa huk rimaykunap ayllunmi, chawpi Asyapi, altay rimaykunaman kapuq, pusaq hunuchá rimaqniyuq. K'askachakuq rimaykunam.
Pachanta
Pachanta (icha Qullqi Krus (Collque Cruz)) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, Qayanqati qutupi, huk urqum, Qusqu suyupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.950 mitrum aswan hanaq.
1925
1925 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Altay rimaykuna
Altay rimaykuna nisqaqa Asyapi ancha hatun "hanaq" nisqa rimaykunap ayllunmi, kay rimaykunap ayllunniyuq:
Makru altay rimaykuna nispaqa, kay rimaykunapas kapunmi:
Tukuy makru altay nisqa rimaykunaqa k'askachakuq rimaykunam.
Tukushi
Yana bukllu, Yana bukya, Yana bukyu (icha Bukyu chaylla) icha Tukushi (tupi simimanta) (Sotalia fluviatilis) nisqaqa Amarumayupi kawsaq wallinacham. Bukya nisqapas, puka bukyawan manam kaqllachu, chiqap delphinmi.
Mungul rimaykuna
Kaymi huk mungul rimaykuna:
Suyt'u usiku delphin
Suyt'u usiku delphin (Tursiops truncatus) nisqaqa lliw delphinkunamanta aswan tawqa kaq rikch'aqmi, tukuy mama quchakunapim, hatun quchapim kawsaq.
Tay kaday rimaykuna
thumb|Maypim thay kaday rimaykunata rimachkanku. Tay kaday rimaykuna nisqaqa huk hatun rimaykunap ayllunmi, uralan anti Asyapi, anti Indyapipas. Rakikuq rimaykunam.
Lliwmanta aswan rimaqniyuq awstruasyatiku rimaykunaqa Thay simi (50 hunu), Tay rimay, Law simi (4 hunu).
Tay kaday rimaykuna
Tay-Kaday (69 rimay, 83 hunu rimaqniyuq)
Jumanji
Jumanji (inlish simipi: Jumanji) nisqaqa 1995 watapi rurasqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Joe Johnstonmi. TriStar Pictures ruruchinapaqmi rurasqa.
Drawida rimaykuna
thumb|right|300px|Drawida rimaykuna. Drawida rimaykuna nisqaqa huk rimaykunap ayllunmi, Uralan Baratpim, asllataq Sri Lankapipas Pakistanpipas.
Lliwmanta aswan rimaqniyuq drawida rimaykunaqa Tamil simim, Telugu simim, Kannada simim, Malayalam simim.
Drawida rimaykuna
Chincha drawida (3 rimay, 4,3 hunu rimaqniyuq)
Chawpi drawida (6 rimay, 240.000 rimaqniyuq)
Uralan Chawpi drawida icha Uralan II (7 rimay, 78 hunu rimaqniyuq)
Uralan drawida chaylla icha Uralan I (11 rimay, 140 hunu rimaqniyuq)
1926
1926 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
1927
1927 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Patch Adams (kuyuq wankilli)
Patch Adams (inlish simipi: Patch Adams) nisqaqa 1998 watapi rurasqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Tom Shadyacmi. Universal Pictures ruruchinapaqmi rurasqa.
1582
1582 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan. Chay hinam karqan illapachaw kaq 4 ñiqin kantaray killapi p'unchawkama karqan. Chay p'unchawpitaq Tayta Papa Griguryu XIII Griguryanu kalindaryu nisqata kamarichiptinsi Italya, Pulunya, Purtugal, Ispaña mama llaqtakunapi, kulunyankunapipas, ahinataq Awya Yalapi, chay musuq kalindaryu llamk'ayta qallarirqan. Chayrayku chay suyukunapi 4 ñiqin kantaray killapi p'unchawtaqa 15 ñiqin kantaray killapi p'unchawsi qatirqan. Chaywansi chay 1582 wataqa 355 p'unchawllayuq karqan.
Kuchil kitilli
Kuchil kitilli (kastilla simipi: Parroquia Cutchil / Cuchil) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Siksik kitipi, Asway markapi. Uma llaqtanqa Kuchil llaqtam.
1929
1929 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Manati
Manati (genus Trichechus) nisqakunaqa mayukunapi, mama quchapipas kawsaq, ancha hatun ñuñuqkunam, yura mikhuqmi.
Amarumayupi kawsaq rich'aqninqa yaku wakra nisqam.
Huk runakuna manatikunataqa Yaku runa nispam ninkupas, runa kasqa iñispam.
Yuri Gagarin
Yuri Alekséyevich Gagarin sutiyuq runaqa (rusya simipi: Юрий Алексеевич Гагарин)(* paqarisqa Klúshino, Smolenskpas Óblast llaqtapi -   wañusqa Novosyolovo, Vladimirpas Óblast llaqtapi) huk Rusyap mama llaqtayuq Phawaq awqaq suyu runam karqan.
Tayta: Alexey Ivanovich Gagarin; Mama: Anna Timofeyevna Gagarina.
Warmi: Valentina Goryacheva
Nilusaharu rimaykuna
thumb|Maypim nilusaharu rimaykunata rimachkanku ([[q'illu).]] Nilusaharu rimaykuna nisqaqa huk rimaykunap ayllunmi, chawpi Aphrikapi, pusaq hunuchá rimaqniyuq. K'askachakuq rimaykunam.
Yuri Gagarin
Yachay wasi: Alma mater: Yachay suntur.
Humberto Suguimitzu
Humberto Suguimitzu sutiyuq runaqa (* watapi paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq kurku kallpanchaq billar runa qarqan.
Mama llaqtapura billar iskay ñiqin 1966.
Taytan: Suguimitzu, Mama:. Warmi: Churinkuna (?):
Rod Taylor
right|thumb|300px| Rodney Stuart Taylor (1930-2015) Rodney Stuart Taylor sutiyuq runaqa, icha Rod Taylor ( paqarisqa Sidney llaqtapi -  wañusqa Los Angeles llaqtapi) huk 🇦🇺 mama llaqtayuq  Kuyu walltay pusaq wan aranway pukllaq runam. Oskar Suñaytas chaskirqan.
Yaya: William Sturt Taylor; mama: Mona Thompson.
Warmikuna: Peggy Williams (1951-1954) / Mary Hilem (1963-1969) / Carol Kikumura (1980-2015) Churinkuna: (1) Felicia Taylor (*1964- ).
Eduardo Dibós Dammert
thumb|R||Eduardo Dibós Dammert Eduardo Dibós Dammert sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Pakasmayu llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq kurku kallpanchaq wan pulitikupas qarqan.
1938 watamanta 1940 watakamapim wan 1950 watamanta 1952 watakamapim Limap kurakan akllasqa tukurqan.
Taytan: Eduardo Dibós Pflücker, Maman: Guillermina Dammert Alarco. Warmikuna: Rina Chappuis Castagnino wan Esmeralda Mier. Churinkuna:Eduardo Dibós Chappuis wan Iván Dibós Mier.
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin
Siksik kitilli
Siksik kitilli (kastilla simipi: Parroquia Sigsig) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Siksik kitipi, Asway markapi. Uma llaqtanqa Siksik llaqtam.
Tsai Ing-wen
Tsai Ing-wen (Chinu simipi: 蔡英文, macchu chinu simipi: 蔡英文, pinyin:  Cài Yīngwén)) sutiyuq runaqa (* 31 ñiqin chakra yapuy killapi 1956 paqarisqa Chunwa Republikapi - ). Chunwa Republika mama llaqtap allwya kamayuq wan pulitiku qarqan.
2016 watamanta ñawpaq kuti Presidente de la República China.
Tayta: Tsai Chieh-sheng;   Mama:  Chang Chin-fong.
Ñawpaq warmi: ; Churinkuna:
Qillqaqkuna
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Juan Carlos Bello
Taytan: Bello, Maman:  Angosto. Ñawpaq warmi: Joann Soriano. Churinkuna: Juan Carlos, Joanna wan Samantha.
Yachaywasi: Champagnat wan Americano Miraflores.
Alma mater: Michigan Yachay suntur.
Yuraqqucha rit'i urqu
Yuraqqucha (kastilla qillqaypi: Nevado Yuraccocha) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Chawpi Wallapi, Hunin suyupi, Yawli pruwinsyapi, Lima suyupipas, Waruchiri pruwinsyapi, Chikla distritupi, Antikuna q'asa ñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.265 mitrum aswan hanaq.
1931
1931 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Alto Biavo distritu
Alto Biavo distritu; (kastilla simipi: distrito de Alto Biavo) nisqaqa huk distritum Sumaq qhaway pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
Wiñay kawsay
P'unchaw Kamasqa 5 ñiqin qhulla puquy killapi 1945 watapi wata; Manuel Prado Umalliq.
Hatun Ñañu Punta
Hatun Ñañu Punta (kastilla qillqypi Jatunñano Punta, Jatunñaño Punta) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, huk rit'i urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Qispiqanchi pruwinsyapipas, Markapata distritupi, Siwinaquchañiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.800 mitrum aswan hanaq.
Alto Biavo distritu
Runakuna
5 396 runakuna
Yaku waka
Yaku waka (ordo Sirenia) nisqakunaqa yakukunapi kawsaq, hatun ñuñuqkunam, yura mikhuqmi.
Iskaynintin rikch'aq ayllunkunam kan: manatikunapas, Awya Yalapi Aphrikapipas kawsaq, dugungukunapas, urin anti Asyapi Usyanyapipas kawsaq.
1933
1933 wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Llamaq runa tiyanan
Llamaqqa (Anqash suyupi) piruwki listritu
Marka
Llamaq listritupa uma llaqtan.
Pukyukuna
INEI 1994 Runa yupay
Victoria llaqta
Victoria llaqta (kastilla simipi: Ciudad Victoria) nisqaqa Mishiku mama llaqtap hatun llaqtanmi. Tamaulipas suyu wan Victoria munisipyu uma llaqtanmi.
1934
1934 wataqa Griguryanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Victoria llaqta
Wiñay kawsay
José Escandón y Helguera kamasqa.
Sixto Jáuregui
Sixto Jáuregui Carbajo sutiyuq runaqa (* watapi paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq kurku kallpanchaq billar runa qarqan.
1935
1935 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Hapu Punta
Hapu Punta (Japu Punta) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, Yayamari qutupi, rit'i urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Qispiqanchi pruwinsyapipas, Markapata distritupi, Siwinaquchañiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.850 mitrum aswan hanaq.
Chawpiwaranqa
Chawpiwaranqa (kastilla simipi: Chaupihuaranga) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Pasqu suyupi, Daniel Alcides Carrión pruwinsyapi huk mayum, wayq'upas.
Jacobo Zabludovsky
Jacobo Zabludovsky Kraveski sutiyuq runaqa (* paqarisqa Mishiku llaqtapi -  wañusqa Mishiku llaqtapi) huk 🇲🇽 mama llaqtayuq taripay amachaq wan willay kamayuqmi qarqan.
Taytan: David Zabludovsky, Maman: Raquel Kraveski. Warmi: Sara Nerubay Lieberman. Churinkuna: Abraham, Jorge wan Diana.
Chawpiwaranqa
Chawpiwaranqa wayq'upiqa chay pruwinsyap uma llaqtanmi, Yanawanka llaqtam.
1938
1938 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Adolfo Suárez Perret
Adolfo Suárez Perret sutiyuq runaqa (* watapi paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq kurku kallpanchaq billar runa qarqan.
Mama llaqtapura billar atipaq 1961.
Taytan: Suárez, Mama: Perret. Warmi: Churinkuna (?):
1932
1932 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Awsanqati (Sayapata)
Awsanqati (Auzangate) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi huk urqum, Qusqu suyupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Markapata distritupi, Sayapata llaqta ñiqpi (ama Willkanuta urqukunapi kaq Awsanqati nisqa, 6.384 m hatun urquwan pantaychu). Pikchunqa mama quchamanta 5.700 mitrum aswan hanaq.
1937
1937 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
1939
1939 wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Anita Ekberg
thumb|right|Anita Ekberg, 1956 Kerstin Anita Marianne, icha Anita Ekberg sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Malmö llaqtapi -  wañusqa Roma llaqtapi),  huk 🇸🇪 mama llaqtap aranway pukllaqmi.
Qhari: Anthony Steel (1956-1959) /Rik Van Nutter (1963-1975) Churinkuna:.
Piraña
Paña icha Piraña nisqakunaqa aycha mikhuq challwakunam, Uralan Awya Yalapi Amarumayu sach'a-sach'a suyupi mayukunapi kawsaq.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
Alberto Olmedo
thumb|right|250px|Alberto Olmedo Alberto Olmedo sutiyuq runaqa icha negro (yana) Olmedo".(*  paqarisqa Rosario llaqtapi - †  wañusqa Mar del Plata llaqtapi) Arhintina mama llaqtayuq kuyu walltay aranway pukllaqmi karqan.
Pilikulankuna
Período 1959-1970
Período Aries Cinematográfica
1941
1941 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Brno
Brno (kastilla simipi: Brno) llaqtaqa Chiksuyu mama llaqtayuq llaqta. Murawya uma llaqtanmi.
Ustrawa
Ustrawa (kastilla simipi: Ostrava) llaqtaqa Chiksuyu mama llaqtayuq. Murawya-Silisya suyu uma llaqtanmi.
Olomouc
Olomouc (kastilla simipi: Olomouc) llaqtaqa Chiksuyu mama llaqtapi  Murawya suyupi huk llaqtam.
Árnika
Árnika, manaqa aarnika icha maycha qhichwapi, sunipi kay hacha miran, pacha hanallanpi. Waytan qillu. Rapranta alkulman tullpuykur allis hanpi qiripaq, muqasqapaq. Icha, suti: paañaq.
Ricardo Miró
Ricardo Miró Denis sutiyuq runaqa (* paqarisqa Panama llaqtapi -   wañusqa Panama llaqtapi) 🇵🇾 mama llaqtayuq qillqaq runam qarqan.
Wila Jaqhi
Wila Jaqhi (Aymara simi wila puka, jaqhi qaqa (icha qaqa pirqa). "puka qaqa", kastilla qillqaypi Huila Aje) icha Wilayuq (Huilayoc) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Willkanuta wallapi, huk rit'i urqum, Yayamari qutupi, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Qispiqanchi pruwinsyapipas, Markapata distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.900 mitrum aswan hanaq.
1943
1943 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Henry Le Châtelier
Taytan: Louis Le Châtelier; Maman: Louise Durand. Warmi: Genièvre Nicolas. Churinkuna: 7
Yachay wasi: Collège Rollin
Llunpa runa tiyanan
Llunpaqa ( Ankash suyupi) listritu piruki.
Marka
Llunpa
Wasi wasi
Iskay iskaypa churakasqa
Kaypas qhawapay
Llunpa listritu
1944
1944 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Hanan Beni munisipyu
Hanan Beni munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Alto Beni) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Qarañawi pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. s kamasqa karqan.
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Simikuna
Pruwinsyapiqa kastilla, aymara, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Dong Hoi antanka pampa
240px|thumb|right|Dong Hoi antanka pampa Dong Hoi antanka pampa (: Sân bay Đồng Hới) nisqaqa Witnampi, Dong Hoi llaqta ñiqpi, huk antanka pampam.
José Domingo Chuqiwanka
thumbnail|150px|right|José Domingo Chuqiwanka José Domingo Chuqiwanka Béjar sutiyuq runaqa ( paqarisqa Asankaru llaqtapi; wañusqa Asankaru llaqtapi) huk piruwanu pulitiku runas karqan.
Kawsasqan
Roque Chuqiwankap churin, Melchora Béjarpa wawan kaspas Asankarupi wiñarqan. Chaymantas Ariqipapi yachay wasiman rirqan.
Asankarup kurakansi tukurqan 1817 watapi. 1825 watapi Piruwpa Kunrisunman akllasqa karqan. Asankaru pruwinsyapaq diputawnin, chaymantataqsi 1832 watapi Punopaq sinaturnin karqan. 1835 watapitaq Punu suyup priphiktun tukurqan.
Paychi
Paychi (Arapaima gigas) nisqaqa ancha hatun challwam, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kawsaq, lliw mayu challwakunamanta aswan hatunmi, kimsa mitrukama suni, 250 kilugramukama llasaqmi.
1945
1945 wataqa Griguryanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Tlaxcala de Xicohténcatl
Tlaxcala (nawa simipi: Tlaxcallān "t'anta llaqta") nisqaqa Mishiku mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Tlaxcala suyup, Tlaxcala munisipyuppas uma llaqtanmi.
Riqsisqa kallpay
Riqsisqa kallpay ( aristos kratos) Kastila simipi aristocracia. Pisi riqsisqa runakuna wakin kamachikuyan.
Kisuq'ipina
Kisuq'ipina (Quisoquipina) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, huk urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Qispiqanchi pruwinsyapipas, Markapata distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.650 mitrum aswan hanaq.
1946
1946 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Güel kitilli
Güel kitilli (kastilla simipi: Parroquia Güel) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Siksik kitipi, Asway markapi.
Plzeň
Plzeň (kastilla simipi: Pilsen) llaqtaqa Chiksuyu mama llaqtayuq. Plzeň suyu uma llaqtanmi.
Bajo Biavo distritu
Bajo Biavo distritu; (kastilla simipi: distrito de Bajo Biavo) nisqaqa huk distritum Sumaq qhaway pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
San José de Raranga kitilli
San José de Raranga kitilli (kastilla simipi: Parroquia San José de Raranga) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Siksik kitipi, Asway markapi. Uma llaqtanqa San José de Raranga llaqtam.
1942
1942 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Norbit
Norbit (inlish simipi: Norbit) nisqaqa 2007 watapi rurasqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Brian Robbinsmi. Paramount Pictures ruruchinapaqmi rurasqa.
Bajo Biavo distritu
Wiñay kawsay
P'unchaw Kamasqa 31 ñiqin qhulla puquy killapi 1944 watapi wata; Manuel Prado Umalliq.
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Musuq Lima llaqtam.
Runakuna
8 594 runakuna
Wallaqa distritu
Wallaqa distritu; (kastilla simipi: distrito de Huallaga) nisqaqa huk distritum Sumaq qhaway pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
Wiñay kawsay
P'unchaw Kamasqa 19 ñiqin pawqar waray killapi 1965 watapi wata; Fernando Belaúnde Umalliq.
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Ledoy llaqtam.
Runakuna
2 912 runakuna
1948
1948 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
1949
1949 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Iskupitani
Iskupitani (Escopetane) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, huk urqum, Qusqu suyupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Markapata distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.600 mitrum aswan hanaq.
Liberec
Liberec (alimanya simipi: Reichenberg) llaqtaqa Chiksuyu mama llaqtapi  Liberec suyupi huk llaqtam.
1947
1947 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
VietJet Air
VietJet Air nisqaqa huk Witnam antanka ruruchinam. Uma tiyananqa Ho Chi Minh City llaqtapim, Witnampi.
1950
1950 wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Pawyun
Pawyun icha Pawyan (genus Papio) nisqakunaqa Aphrikapi kawsaq k'usillukunam.
Wila Wila (P'utuqsi)
Wila Wila (kastilla simipi: Vila Vila) nisqaqa Buliwya suyupi, huk llaqtam P'utuqsi suyupi.
Mariaca
thumb|right|200px|[[Kaynaku, Mariaca, Betanzos munisipyu]] Mariaca (kastilla simipi: Mariaca) nisqaqa Buliwyapi, huk llaqtam, P'utuqsi suyupi, Cornelio Saavedra pruwinsyapi, Betanzos munisipyupi, Putupampa kantunpi.
Vinces
Vinces nisqaqa (kastilla simipi: Vinces) Ikwadur mama llaqtapi, Mayukuna markapi, huk llaqtam, Vinces kitip uma llaqtanmi.
Vinces kitiqa Jesuitu tayta Isidoro Wehinzamanta icha Tayta Vincesmanta (huk sacerdote) sutichasqa.
Hradec Králové
Hradec Králové  (alimanya simipi: Königgrätz) llaqtaqa Chiksuyu mama llaqtapi  Bohemia suyupi huk llaqtam. Hradec Králové llaqtaqa Hradec Králové suyup uma llaqtanmi.
Hatun Batan parki
Hatun Batan parki (kastilla simipi: Parque Arqueológico y Ecológico de Batán Grande) suyuqa amachasqam kachkan, Piruw mama llaqtapi, Lampalliqi suyupi, Phirriñaphi pruwinsyapi, Pitipu distritupi, kamasqa.
Ústí nad Labem
Ústí nad Labem  (alimanya simipi: Aussig) llaqtaqa Chiksuyu mama llaqtapi  Bohemia suyupi huk llaqtam. Ústí nad Labem llaqtaqa Ústí nad Labem suyup uma llaqtanmi.
Itawanya
thumb|right|200px|[[Itahuania llaqtawan Mayutata mayu]] Itawanya (kastilla simipi: Itahuania) nisqaqa Piruwpi huk llaqtam, Mayutata suyupi, Manu pruwinsyapi, Mayutata mayu patanpi.
Mary Robinson
Mary Robinson, Mary Therese Winifred Bourke sutipaq warmiqa (* paqarisqa Ballina (Ilanda) llaqtapi - ). Ilandapi taripay amachaq wan pulitiku.
1990 watamanta 1997 wan 2006 watamanta ñawpaq kuti Ilandapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Mama:
Ñawpaq runa: Nick Robinson
Makaka
Makaka icha Makaku (genus Macaca) nisqakunaqa Aphrikapi Asyapipas kawsaq k'usillukunam.
Mary Robinson
Wawakuna: (3)
Yachaywasi: Mount Anville Secondary School (Dublin)
Alma mater: Trinity College (Dublín). King´s Inn wan Harvard Yachay suntur.
České Budějovice
České Budějovice, icha Budějovice (alimanya simipi: Budweis) llaqtaqa Chiksuyu mama llaqtapi  Urin Bohemya suyupi huk llaqtam. České Budějovice llaqtaqa Urin Bohemya suyup uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa
Tiyay
Tiyay icha sayay qhichwa IIpi, ratay qhichwa Ipi nisqa pishqu imamanpas chaptin. Kastilla simipi posar. Ruwaphawaq manaqa rurapaariqpas tiyan.
Xalapa-Enríquez
Xalapa-Enríquez icha Xalapa "Jalapa" (tolteca simipi: Xalla-a-pan “agua en el arenal") nisqaqa Mishiku mama llaqtap hatun llaqtanmi. Veracruz suyu wan Xalapa munisipyu uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Totonacos kamasqa 1313 watapi.
El Tejar (Chuqichaka)
thumb|right|220px|[[Kaynaku, El Tejar]]
Quchas munisipyu
Quchas (kastilla simipi: Ckochas icha Cochas) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu José María Linares pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Buliwya mama llaqtapi. s kamasqa karqan. Uma llaqtanqa Quchas llaqtam (895 llaqtayuq, 2001 watapi).
El Tejar (Chuqichaka)
El Tejar (kastilla simipi: El Tejar) nisqaqa Chuqichaka suyupi, Buliwyapi huk llaqtam.
Xalapa-Enríquez
Hawa tinkikuna
1000px|center|thumb| Xalapa desde el Parque Juárez
Quchas munisipyu
Kantunkuna
Kimsa kantunmi kan.
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Simikuna
José María Linares pruwinsyapiqa qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
San Pablo (San Martín) distritu
San Pablo distritu; (kastilla simipi: distrito de San Pablo) nisqaqa huk distritum Sumaq qhaway pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa 5 ñiqin qhulla puquy killapi 1945 watapi wata; Manuel Prado Umalliq.
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa San Pablo llaqtam.
Runakuna
9 459 runakuna
Bagri
Bagri icha Michi challwa (Siluriformes) nisqakunaqa saprasapa challwakunam, 2.000-chá rikch'aqniyuq rikch'aq ñiqim, Uralan Awya Yalapitaqmi 1.200 rikch'aqchá.
Kichwa runap riqsisqan rikch'aqninkunaqa sunkarum (Pseudoplatystoma), ch'ullasimim (Sorubim lima), such'im (Trichomycterus rivulatus), impam (Astroblepus ubidiai), challwa yawarta ch'unqaq kanirum (Vandellia cirrhosa), kalarmunam, kumparam, hukkunapas.
Hibon
Hibon (genus Hylobates) nisqakunaqa uralan anti Asyapi kawsaq k'usillukunam.
1953
1953 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Manu llaqta, Piruw
Manu icha Boca Manú (kastilla simipi: Manú icha Boca Manú) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Mayutata suyupi, Manu pruwinsyapi, Fitzcarrald distritup uma llaqtanmi.
Khunurana rit'i urqu (Willkanuta walla)
Khunurana (aymara simi, huk laya misk'i papap sutin ; kastilla simipi: Cunurana, Kunurana icha Jonorana) nisqaqa Antikunapi, Piruw mama llaqtapi, huk rit'i urqum Willkanuta wallapi, Punu suyupi, Kallawaya pruwinsyapi, Qurani distritupi, Melgar pruwinsyapipas, Nuñuwa distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.550 mitrum aswan hanaq.
Qhapaq suyu
rikchacha|[[Inka|Inkakunap Tawantinsuyu qhapaqsuyun]] Qhapaq suyu icha Qhapaqsuyu nisqaqa achka hallp'akunamanta, llaqtakunamanta ruwasqa kawpay huk kaymi, "aswantaqa atipaspa kamasqa, kamachiq chawpiwan kamachisqa piriphiryakunawan rak'isqa". Qhapaq suyup chawpin (wakin kuti mitrupulu nisqa) piriphiryakunapi kawpay kamachiyta ruwan. Huk Qhapaq suyu ukhupiqa hukniray llaqta runakunan hukniray chayaqi kamachiyuq kanku, hukniray kamachisqataqmi kanku. K'itimanta sut'inchasqa, qhapaq suyu kamachiq suyum, suyu umalliqnin kamachiqmi; ichaqa manan llapan suyukunachu hatun kamachikuqkunaq kamachikuyninpi huñusqa hallp'ayuq suyukunaqa Qhapaq suyu nisqa utaq kamachikuqpa kamachisqan; nitaqmi lliw kikinmanta willakuq qhapaq suyukunapas chay pachayuq runakunapas, wiñaykawsay qillqaqmanta yachaqkunapas chayhinata chaskirqankuchu (Chawpi Aphirika Qhapaq suyu, wakin Anlu-saqsun qhapaq suyukunapas ñawpaq Inlispampapi rikunakunam).
Kuntur Ikiña (Qusqu)
Kuntur Ikiña (aymara simi kunturi kuntur, ikiña puñuy, kawitu, qata "puñuq kuntur", kastilla qillqaypi Condoriquiña) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Antikunapi, huk urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Siwinaquchap antinpi.
Charkas munisipyu
Charkas (kastilla simipi: Villa Charcas icha Charcas) nisqaqa tawa ñiqin munisipyu Chinchay Sinti pruwinsyapi, Chuqichaka suyupi, Buliwya mama llaqtapi. s kamasqa karqan (mama munisipyu: Inkawasi, Chuqichaka suyu). Uma llaqtanqa Charkas llaqtam (950 llaqtayuq, 2001 watapi).
1952
1952 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Charkas munisipyu
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Simikuna
Chinchay Sinti pruwinsyapiqa qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
1954
1954 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Puna qiwlla
Puna qiwlla, Q'iwiña icha Killuyaw (Chroicocephalus serranus syn. Larus serranus) nisqaqa Antikunapi, Punapi kawsaq, quchakunap patanpi q'isachaq qiwllam.
Aung San Suu Kyi
Aung San Suu Kyi, (Myanmar simipi: 80px), (* paqarisqa Rangun (Myanmar) llaqtapi - ). Myanmar warmi pulitiku.
Tayta: Aung San, Mama: Ñawpaq runa: Wawakuna:
Awrawa
Awrawa (kastilla simipi: Aurahua) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Chuqlluqucha pruwinsyapi, Wankawillka suyupi, Awrawa distritup uma llaqtanmi.
PHP
rikchacha|PHP riqsinapaq rikch'a PHP nisqaqa sapsi-munanayachi scripting simim, web wiñarichiyman churasqa. Qallariyninpiqa Thanis-Kanatamanta Rasmus Lerdorf sutiyuq wakichiqpa kamasqanmi karqan 1993 watapi, 1995 watapitaq lluqsirqan. PHP willaparquna tarpuyqa kunan PHP Qutumanta ruwasqa. PHP qallariyninpiqa Personal Home Page (Sapallap Wasi P'anqap) pisichasqanmi karqan, ichataq kunanqa PHP: Hypertext Preprocessor (Hanaqqillqa Ñawpaqmantaraq thatkichiypa) kuti kutikun qallariyninpaqmi sayan. rikchacha|Kayqa huk PHP khiputuyrumanta rikuchinam [[WordPress nisqa qillqasqa|WordPress winana kamachiy llikachapaq.]]
Thomas More
Thomas More,(kastilla simipi: Tomás Moro, inlish simipi: Saint Thomas More) (* paqarisqa London llaqtapi - †  wañusqa London llaqtapi'') huk Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq Dyusmanta yachachiq, taripay amachaq, qillqaq wan pulitiku kaspa runam karqan huk kathuliku Santu karqan..
1955
1955 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Carol Burnett
thumb|right|300px|Carol Burnett (1933 - ) Carol Creighton Burnett sutiyuq warmiqa (* paqarisqa San Antonio llaqtapi - ) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq takiq wan kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Qusankuna: Joe Hamilton (1963-1984) / Don Saroyan (1955-1962) / Joe Hamilton (1963-1984) / Brian Miller (2001-) Churinkuna:
Phanka
Phanka icha pawka nisqaqa huk yuram, rikch'aq chachakumam, Awya Yalapi, Antikunapi, Piruwpi wiñaq.
1958
1958 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
1959
1959 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Mérida (Mishiku)
Mérida nisqaqa Mishiku mama llaqtap hatun llaqtanmi. Yucatán suyu wan Mérida munisipyu uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Francisco de Montejo y León kamasqa.
Lima-lima
Lima-lima icha Pisk'ay (Prunus rigida) nisqaqa huk yuram, Awya Yalapi, Antikunapi, Piruwpi, wiñaq.
1957
1957 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
1956
1956 wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Stardock
Stardock Corporation nisqaqa 1991 watapi kamasqa llamp'ukaq ruruchim, 1993 watapi Stardock Systems yaykuchisqa. Stardock qallariyninpi OS/2 patapatapaq ruwasqa karqan, ichataq Microsoft Windows man t'ikrakunanpaq hikutasqa karqan OS/2 software qhatu urmasqanrayku 1997 watamanta 1998 watakama. Kay ruruchiqa aswan riqsisqa antañiqiq wakichikunaraykum, chaykunam huk ruwaqta huk t'iktuta ruwaq chawpin uyata waktaqyachiyta icha mast'ariyta atin chaymanta sapallap antañiqiq pukllakunata, aswanta imaymanay pukllakuna ahinataq Galactic Civilizations sinrucha, Sins of a Solar Empire: Rebellion, Elemental: Fallen Enchantress, Ashes of the Singularity ima.
Pumanuta
Pumanuta (Pumanota) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, Qunurana qutupi, huk urqum, Punu suyupi, Kallawaya pruwinsyapi, Qurani distritupi, Melgar pruwinsyapi, Nuñuwa distritupi, Qusqu suyupipas, Qanchi pruwinsyapi, San Pawlu distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.516 mitrum aswan hanaq.
2013
2013 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam kanqa.
Kalastu
Kalastu (Smallanthus glabratus; Smallanthus parviceps) nisqaqa huk yuram, Awya Yalapi, Antikunapi, Piruwpi, wiñaq.
2012
2012 wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam kanqa.
Waman qiru
Waman qiru (Styloceras launfolia) nisqaqa huk yuram, Awya Yalapi, Antikunapi, Piruwpi, wiñaq.
Qillma rit'i urqu
Qillma (kastilla qillqaypi: Quellma icha Quelma) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, Qunurana qutupi, huk rit'i urqum, Punu suyupi, Kallawaya pruwinsyapi, Qurani distritupi, Melgar pruwinsyapipas, Nuñuwa distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.400 mitrum aswan hanaq.
2014
2014 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam kanqa.
2015
2015 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam kanqa.
San Rafael (Sumaq qhaway) distritu
Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa 5 ñiqin qhulla puquy killapi 1945 watapi wata; Manuel Prado Umalliq.
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa San Rafael llaqtam.
Runakuna
5 792 runakuna
Ullantay saracha
Ullantay saracha (Saracha punctata) nisqaqa huk yuram, Awya Yalapi, Antikunapi, Piruwpi, wiñaq.
2017
2017 wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam kanqa.
Llutha
Llutha (Lluthu) (Myrsine spp.) nisqaqa huk yuram, Awya Yalapi, Antikunapi, Piruwpi, wiñaq.
Sierra del Divisor risirwa suyu
Sierra del Divisor risirwa suyu (kastilla simipi: Zona Reservada Sierra del Divisor) suyuqa amachasqam kachkan, Piruw mama llaqtapi, Ukayali suyupi, Coronel Portillo pruwinsyapi, Callería distritupi, Luritu suyupipas, Ukayali pruwinsyapi, Sumaq Pampa distritupi, Vargas Guerra distritupi, Kuntamana distritupi,  Padre Márquez distritupi, Rikina pruwinsyapi, Maquia distritupi, Emilio San Martín distritupi, Hanan Tapichi distritupi, Suplin distritupi, Yakirana distritupipas.
Flora
Kay risirwa suyupiqa kanmi 3.000 - 3.500 laya yurakuna.
Fauna
* Pisqukuna: 300 laya (600-chá)
Runakuna
Risirwapiqa Isconahua runakunam (Isconahuas) kawsanku.
Sach'a q'ira
Sach'a q'ira (Lupinus ampaiensis) nisqaqa huk yuram, Awya Yalapi, Antikunapi, Piruwpi, wiñaq.
Zacatecas
Zacatecas ( "Real de Minas de Nuestra Señora de los Zacatecas") nisqaqa Mishiku mama llaqtap hatun llaqtanmi. Zacatecas suyu wan Zacatecas munisipyu uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Juan de Tolosa, Cristóbal de Oñate wan Diego de Ibarra kamasqa.
Peter Sellers
thumb|240px|Peter Sellers Richard Henry Sellers,  sutiyuq runaqa, icha Peter Sellers (* paqarisqa Hampshire llaqtapi -  wañusqa London llaqtapi) huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan:  , Maman:. Warmikuna: Anne Howe (1951-1961) / Britt Ekland (1964-1968) / Miranda Quarry (1970-1974) / Lynne Frederick (1977-1980). Churinkuna: Michael, Sarah (con Anne) wan Victoria (con Britt).
Waqra
thumb|left|[[Kawrap masintin waqran.]] thumb|Waqachina.
Waqra nisqaqa huk uywakunap umanpi sinchi, ichataq ukhunpi ch'usaq kaqmi, hatun kichkaman rikch'akuq, kiratina nisqa imayaymanta.
Runakuna waqrakunamantaqa waqra phuku nisqa waqachinakunatam ruranku, suyk'ukunatapas.
Qutu kiswar
Qutu kiswar (Gynoxys spp.) nisqaqa huk yuram, Awya Yalapi, Antikunapi, Piruwpi, wiñaq.
Fruko y sus Tesos
Fruko y sus Tesos nisqaqa huk 🇨🇴 mama llaqtayuq salsa kusituymi. 1969 watapim rakinakurqan, Medellín llaqta manta.
2016
2016 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam kanqa.
Ulla-ulla
Ulla-ulla, Ch'uyllur icha chuyllur (Vallea stipularis) nisqaqa huk yuram, Antikunapi wiñaq.
Alfredo Quiroz Villarroel
Alfredo Quiroz Villarroel sutiyuq runaqa huk buliwyanu qhichwa simi yachachiqmi, qillqaqpas, Quchapampa llaqtamantam.
Alfredoqa Buliwyapi ñawpaq kaq qhichwa simillapi simi pirwatam qillqarqan, 1998 watapi uyaychaspa. Iskay simipi qhichwa-kastillanu simi pirwatapas, kastilla simipi qhichwa simimanta simi kamachiy liwrutapas rurarqan. Iskay simipi iskay kawsaypi yachay nisqapaq liwrukunatam qillqan. 2008 watapitaq ñawpaq kaq kawsay rikch'antam uyaycharqan, Killachaw P'unchaw sutiyuq.
2020
2020 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam kanqa.
Yurakari runa
Yurakari, Yuracaré, Yurujare, icha Yuracare nisqaqa lliw yurakari simita rimaq runakunam, Uralan Awya Yalapi, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi, Buliwyapi, Beni suyupi, Quchapampa suyupipas, Chapari mayu patapi tiyaq.
Rimay
Yurakari runakunaqa yurakari simitam rimanku.
José Antonio Encinas
José Antonio Encinas Franco sutiyuq runaqa (* paqarisqa Puno llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq qillqaq wan pulitiku.
Taytan: Mariano Encinas; Maman: Matilde Franco. Ñawpaq warmi:  Wawakuna:
Yachaywasi: Mama Llaqtap San Carlos Yachay wasi (Punu).
Alma mater: Escuela Normal wan Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin
Apulliq Piruwpas (1919; 1937; 1950).
Zhou Enlai
thumb|right|Deng Yingchao y Zhou Enlai
Yuraq Yaku distritu
Yuraq Yaku distritu; (kastilla simipi: distrito de Agua Blanca) nisqaqa huk distritum Qurisapa pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa 29 ñiqin qhulla puquy killapi 1944 watapi wata; Manuel Prado Umalliq.
Zhou Enlai
1949 watamanta 1976 watakamam ñawpaq kuti Chunwa Runallaqta Republikapa Uma kamayuqnin karqan.
Yuraq Yaku distritu
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Yuraq Yaku llaqtam.
Zhou Enlai
Ñawpaq warmi: Deng Yingchao
Yuraq Yaku distritu
Runakuna
2 520 runakuna
Noqanchis
Noqanchis – lliwpaq revistanchis nisqaqa huk riwistam, Qusqu llaqtapi Centro Guaman Poma de Ayala nisqapi ruraykusqa, 2011 watamantam lluqsiq.
Qillqa tupachiqninqa (Qelqa tupachiq) Jorge Alejandro Vargas Pradom. Huk llamk'aqninkunaqa Hilda Cañari Loaiza, Juan Galiano Román, Luis Nieto Degregori, Nico Marreros, Ana Quispe Quispe, César Alberto Venero Torres imam.
Jorge Alejandro Vargas Prado
Jorge Alejandro Vargas Prado sutiyuq runaqa (1987 watapi paqarisqa Qusqu llaqtapi) piruwanu qhichwa simipi, kastilla simipipas qillqaqmi.
Jorgeqa Ariqipa llaqtapi Universidad Nacional de San Agustín sutiyuq yachay sunturpi simi kapchiytam, simi yachaytapas yachaqarqan.
Kunanqa Qusqu llaqtapim kawsachkan willakuykunata qillqaspa. Noqanchis nisqa riwistanpa kamachichiqninmi (qelqa tupachiq nisqa) kachkan.
Toluca de Lerdo
Toluca de Lerdo icha Toluca (nawa simipi: Tōllocān, "lugar donde habita el dios Tōlloh") nisqaqa Mishiku mama llaqtap hatun llaqtanmi. Mishiku suyu wan Toluca munisipyu uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay
kamasqa.
2021
2021 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam kanqa.
Atuq siwis
Atuq siwis (Cedrela lilloi) nisqaqa huk yuram, rikch'aq siwismi, Awya Yalapi, Antikunapi, Piruwpi, Arhintinapi, Buliwyapi, Brasilpi, Ikwadurpi, wiñaq.
Federico Ahlfeld phaqcha
Federico Ahlfeld phaqcha (Kastilla simipi: Catarata Federico Ahlfeld) nisqaqa Buliwyapi, Noel Kempff Mercado mamallaqta parkipi, Pawsirna mayup huk phaqchanmi.
Hilda Cañari Loaiza
Hilda Cañari Loaiza sutiyuq warmiqa (1959 watapi paqarisqa Qusqu llaqtapi - ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq qhichwa simi yachachiqmi, t'ikraqpas.
Hildaqa Qusqu llaqtapim Piruwpi iskay simipi iskay kawsaypi yachay nisqapaq yachachiqkunata yachachirqan, 2001 watamanta 2009 watakama Pukllasunchis nisqapaq llamk'achkaspa, Piruwpa Yachachiy Ministiryupaqpas. Willakuykunatam qhichwa simimanta kastilla simiman, kastilla simimanta qhichwa simimanpas t'ikran. Jorge Alejandro Vargas Pradopa uyaychaykusqan Noqanchis nisqa riwistapaqpas qillqan.
2024
2024 wataqa Griguryanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam kanqa.
Salsa
thumb|[[Mishiku|Mishikanu salsakuna: q'umir salsa, puka salsa.]] Salsa nisqaqa kachichasqa yakumanta, q'apachanamanta, kutasqa rurukunamanta, kutamanta, lawa hina rurasqa khaka mikhunam, huk mikhunaman yapanapaq, q'apachanapaq.
Deng Xiaoping
thumb|right| Deng Xiaoping (1904-1997)
Emilio Romero
Emilio Romero Padilla sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Punu llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi ), huk piruwanu qillqaq wan pulitiku.
Taytan: Eladio Romero;  Maman: Honorata Padilla. Ñawpaq warmi:  Churinkuna:
Deng Xiaoping
1978 watamanta 1997 watakamam ñawpaq kuti Chunwa Runallaqta Republikapa umalliqnin qarqan.
Emilio Romero
Yachaywasi: Colegio San Carlos (Puno).
Deng Xiaoping
Ñawpaq warmi: Zhuo Lin
Emilio Romero
Alma mater: Mama Llaqtap San Agustín Yachay sunturnin wan Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin
Deng Xiaoping
Qillqasqankuna
Kastilla simipi:
Emilio Romero
1959 watamanta 1960 watakama Piruwpi Yachachiy Ministru Manuel Prado Umalliq Ikskay guwiernu.
Deng Xiaoping
Qillqasqankuna
Inlish simipi: thumb|right|280px|Deng Xiaoping istatua, [[Shenzhen]]
Emilio Romero
Amulliq Piruwpas (1933-1936; 1945-1948; 1958-1962).
2025
2025 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam kanqa.
2026
2026 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam kanqa.
Hu Jintao
Hu Jintao (Chinu simipi: 胡锦涛, chinu tradicional:胡錦濤, pinyin: Hú Jǐntāo, Wade-Giles: Hú Jǐntāo) sutiyuq runaqa (* 21 ñiqin qhapaq raymi killapi 1942 paqarisqa Anhui llaqtapi - ). Chunwa mama llaqtap allwya kamayuq wan pulitiku qarqan.
2022
2022 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam kanqa.
Hu Jintao
2002 watamanta 2012 watakamam ñawpaq kuti Chunwa Kumunista Partidu Secretario General nin karqan.
El Encanto phaqcha
El Encanto phaqcha (kastilla simipi: Catarata El Encanto) nisqaqa Buliwyapi, Noel Kempff Mercado mamallaqta parkipi, Santa Krus suyupi, huk 80 m hanaq phaqcham.
Hu Jintao
Ñawpaq warmi: Liu Yongqing
Qillqaqkuna
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Veracruz
|Veracruz nisqaqa Mishiku mama llaqtap wamp'urani wan hatun llaqtanmi. Veracruz suyu wan Veracruz munisipyu llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Hernán Cortés kamasqa.
Salsa taki
thumb|240px|Salsa tusuq [[yanantin, Kulumbyapi.]] Salsa nisqaqa huk tusuy, taki kapchiy layam, Chawpi Awya Yalap wat'ankunamanta hamuq.
2028
2028 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam kanqa.
San Husiy Sisamanta distritu
San Husiy Sisamanta distritu; (kastilla simipi: distrito de San José de Sisa) nisqaqa huk distritum Qurisapa pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
Kampanurqu
Kampanurqu (Campanorco) nisqaqa Piruwpi, Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Kashapampa distritupi, huk urqum.
San Husiy Sisamanta distritu
Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa 25 ñiqin ayamarq'a killapi 1876 watapi wata; Mariano Prado Umalliq.
Kicha-pukyu llamp'ukaq
rikchacha|350x350px| [[Manjaro Cinnamon hamp'ara muyuriqpi purichisqanmanta qhawanapampa hap'i, Firefox Wikipidiyaman yaykuq mayqinchus MediaWiki, LibreOffice Writer, Vim, GNOME Calculator, VLC,Nemo ima willañiqi kamachiq llamk'achin, llapanku kicha-pukyu llamp'ukaq]] Kicha-pukyu llamp'ukaq icha kicha-pukyu software (Inlis simipi: open-source llamp'ukaq (OSS), Kastilla simipi: software de código abierto) nisqaqa antañiqiq llamp'ukaq, lisinsiya wan lluqsisqa, maypichus copyright h'ipiqqa llamk'achinapaq, yachaqaypaq, waktaqyachinapaq chaymanta llamp'ukaqta, pukyuta qillqa tapas pimanpas, imapaqpas rak'inapaq chayaqikunata qun. Kicha-pukyu llamp'ukaqqa llamk'achisqa, llapa runap yanapanakuyninpi wiñarichisqa kanman. rikchacha|Open Source Initiativepa riqsinapaq rikch'an Kicha-pukyu llamp'ukaqqa huk aswan riqsisqa kicha yanapanakuymanta rikuchinam, niyta munan mayqin atiq ruwaqpas internetpi wiñarichiypi yanapakuyta atin, atikuq yanapakuqkunap yupanta mana tukukuyniyuqta ruwan. Khiputuyru qhaway atiyqa llamp'ukaqpi llapa runap iñiyninta yanapan.
San Husiy Sisamanta distritu
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa San Husiy Sisamanta llaqtam.
Runakuna
12 113 runakuna
2027
2027 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam kanqa.
2029
2029 wataqa Griguryanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam kanqa.
Chilkapampa
Chilkapampapiqa achka ch'illkas (t'ulas, Baccharis dracunculifolia) wiñan.
Fernando de Szyszlo
Fernando de Szyszlo Valdelomar sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi)  🇵🇪 mama llaqtayuq llimphiqpas qarqan.
Taytan: Vitold de Szyszlo; Maman: María Valdelomar Pinto. Warmi: Blanca Varela / Liliana Yábar de Szyszlo (1989 - 2017). Churinkuna: Lorenzo de Szyszlo wan Vicente de Szyszlo.
Alma mater: Piruwanu Puntifisya Kathuliku Yachay Sunturpa k'itinpa parkin.
2030
2030 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam kanqa.
Riwista
thumb|Riwistakuna, [[Göttingen llaqtapi tindapi, Alimanyapi.]] Riwista, kichwapi Sachamu (kastilla simipi: revista) nisqaqa liwru hina t'inkisqa qillqana p'anqakunayuq willay p'anqam, sapa simana icha killa kutiykuq, ch'ipachisqa qillqam.
2031
2031 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam kanqa.
2033
2033 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam kanqa.
2032
2032 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam kanqa.
Yarina lagartu
Yarina lagartu, Kasha lagartu, Dirinshu icha Yarina chaylla (Paleosuchus trigonatus) nisqaqa huk uchuylla lagartum, Awya Yalapi sach'a-sach'akunapi mayukunapi kawsaq, 1,20 mitrukama wiñaq.
2034
2034 wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam kanqa.
Ontario pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa
Pulitiku rakiy
447 munisipyunkuna wan 8 suyuxa munisipyukuna.
Lichi hilli
thumb|200px|right|[[K'awchu sach'ap lichi hillin.]] thumb|200px|right|[[Puñuchiq amapulap lichi hillin.]] Lichi hilli nisqaqa lichiman (ñukñuman) rikch'akuq yuraq (icha q'illupas, killmupas) hillim, huk yurakunamanta paqariq.
Huk lichi hillikunamantaqa k'awchutam ruranchik.
Ch'iyar Quta (Chuqiyapu)
Ch'iyar Quta (aymara simi ch'iyara yana, quta qucha, "yana qucha", kastilla qillqaypi Chiar Khota, Chiar Kkota, Chiar Quota) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk qucham, Qhapaq Wallapi, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Pukarani munisipyupi, Wayna P'utuqsi kantunpi, Juri Quta ñiqpi, Kunturiri rit'i urqup urayninpi.
Wañuy iskadrun
Wañuy iskadrun (kastilla simipi Escuadrón de la muerte) nisqaqa atiysapa, qullqisapa runakunap icha awqaqsuyuppas tiksipusqan pakaspa runa sipiqkunam, pulitiku hayu kaq runakunata - achka kutitaq sindikalistakunata, chakrarunakunata, ayllu runakunata - wañuchinapaq.
Piruwpi Sasachakuy pacha nisqapi Piruwpa qullqisapa runakuna, runallaqtap awqankunam wañuy iskadrunkunatam kamachirqanku, achka runakunata wañuchispa.
2036
2036 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa wakllanwatam kanqa.
Hamalaya
Hamalaya nisqaqa Piruwpi, Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Kashapampa distritupi, huk urqum.
Iskay Simipi Iskay Kawsaypi Yachachiqkunap Mamallaqta Tantanakuynin
ANAMEBI-qa kamarisqam karqan.
Kunan kachkaq pusaqninqa Ankash suyumanta Oscar Chávez Gonzáles sutiyuq yachachiqmi.
ANAMEBI-qa tukuy indihina runakunapaq iskay simipi iskay kawsaypi yachaypaqmi tanqan, ayllu runakunap kamachisqan yachachiypaqmi, indihina runakunap mana kastillanuyananpaq. ANAMEBI nin, Ayllu runakuna kikinpa kawsay saphillanwanmi allin kawsay nisqata aypanqaku. Kunan Piruw mama llaqtataq yachay wasinkunapi runakunata kastillanuchaspa indihina kawsayta puchukachiyta munanmi, nispa.
ANAMEBI-qa qhichwa runakunap hatun huñunakuykunapim llamk'anakun, mamallaqtappas mamallaqtapurapas. Antikuna Aylluruna Tantanakuykunap T'inkinakuyninpim (Coordinadora Andina de Organizaciones Indígenas) wankurisqa.
Buliwya Llamk'aqkuna Hatun Tantanakuy
Buliwya Llamk'aqkuna Hatun Tantanakuy, kastilla simipi Central Obrera Boliviana (COB) nisqaqa Buliwyapi llamk'aqkunap sindikatunkunap hatun tantanakuyninmi.
Uxi (mawk'a llaqta)
thumb|right|250px|Uxi mawk'a llaqtap tiyakuynin Uxi (Ojje) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk mawk'a llaqtam, Chuqiyapu suyupi, Manqu Qhapaq pruwinsyapi, San Pidru Tikina munisipyupi, Uxi kantunpi.
Kay llaqtap sutinqa aymara simim: machapu.
Mirtha Legrand
thumb|right|300px|Mirtha Legrand (1927-)
Rosa María Juana Martínez2  sutiyuq warmiqa, icha Mirtha Legrand (* paqarisqa Villa Cañás llaqtapi  - ),  huk 🇦🇷 mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: José Martínez (1899-1937); Maman: Rosa Suárez.
Ñaqha runa: Daniel Tinayre (1945–1994). Churinkuna: Daniel Andrés (1948-1999) wan Marcela (1950-).
Yachaywasi:
Buliwya Chakra Llamk'aqkuna Sindikatu Huklla Hatun Tantanakuy
Buliwya Chakra Llamk'aqkuna Sindikatu Huklla Hatun Tantanakuy, kastilla simipi Confederación Sindical Única de Trabajadores Campesinos de Bolivia (CSUTCB) nisqaqa Buliwyapi chakrarunakunap sindikatunkunap hatun tantanakuyninmi.
Gösta Ekman
right|thumb|Gösta Ekman, 2010 Hans Gösta Gustaf Ekman sutiyuq runaqa ( paqarisqa Stockholm llaqtapi,  wañusqa Stockholm llaqtapi) huk  🇸🇪 mama llaqta‎yuq aranway pukllaqmi qarqan.
Buliwya Chakra Llamk'aqkuna Sindikatu Huklla Hatun Tantanakuy
Buliwya Llamk'aqkuna Hatun Tantanakuytaqa Buliwya Llamk'aqkuna Hatun Tantanakuypa qayakusqan chakrarunakuna kamarirqanku, ñawpaqta Confederación Nacional de Campesinos "Tupaq Katari", Bloque Independiente Campesino nisqa tantanakuykunapi wankurisqa.
Antikuna Aylluruna Tantanakuykunap T'inkinakuyninpim (Coordinadora Andina de Organizaciones Indígenas) wankurisqa.
Gösta Ekman
Taytan: Hasse Ekman; Maman: Agneta Wrange Warmikuna	Fatima Ekman (1963-1971) / Pia Ekman (1979-1986) / Marie-Louise Ekman (1989-).
Kaypipas qhaway
Kuyu walltay (Suwidsuyu)
Wayna P'utuqsi kantun
Wayna P'utuqsi kantun icha Pallququ kantun (kastilla simipi: Cantón Huayna Potosí / Cantón Palcoco) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Pukarani munisipyupi. Uma llaqtanqa Pallququ llaqtam.
Wakiru
Wakiru (kastilla qillqaypi: Huaquero) nisqaqa Piruw suyupi huk urqum, Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Kashapampa distritupi.