cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Q'illay
Q'illay, qiklla icha qikllay (latin simipi: metallum) nisqakunaqa lliphiyaq, q'uñita pinchikillatapas pusaykuq qallawa imayaykunam. Huk q'illaykunaqa allpapiqa llump'ayllam, huktaq t'inkisqam chuqin, icha iskay rikch'ayniyuq chuqim.
Mana q'illaywan ruranakuspa q'illayqa iliktrunkunata qupuspa pusitiwu q'ipisqa iñukukuna tukun, mana q'illaytaq niyatiwu q'ipisqa iñuku tukuptin. Ahinam q'ipisqa iñuku t'inkisqa, kachi tukukun. Q'illayqa manam iñuwatachu rurakun.
Aswan runap llamk'achisqan q'illaykuna kaymi:
Qalasaya urqu
Qalasaya (kastilla simipi: Cerro Khalasaya) nisqaqa Antikunapi, Buliwyapi, huk urqum Asanaki wallapi, Uru Uru suyupi, Puwpu pruwinsyapi, Puwpu munisipyupi, Puwpu kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta 3.888 mitrum aswan hanaq.
Qalla iruru
Sapsillaqa, chay qalla iruruqa wayrawanmi hunt'asqa. Antawap qallanpiqa chay wayraqa huklla k'awchu irurupim. Iskaymuyupaq qalla irurupitaq wayrawan hunt'asqa k'awchu pilam kan.
Wasarichiq
paña|wak=Glass elevator|rikchacha|Qhispillu wasarichiq SKYCITY Metro, [[Awklanda|Awkklanda, Musuq Silandiya suyupi ]] rikchacha| Berlín llaqtapi [[Berlín llaqtapi Alexanderplatz nisqa estacion|Alexanderplatz U-Bahn kanan wasiman riq wasarichiqqa qhispillu pirqakunayuq punkukunawan ruwasqa kachkan, chay ukunpi llamk'aykunata qawachin.]] rikchacha| Meilahti llaqtapi, [[Helsinki llaqtapi, Phinlandiya suyupi, Musuq Wawakunap Hampina Wasinpi wasarichiqpa ukhun]] paña|rikchacha| Tipiku wasarichiqkunamanta hawapi, [[Portland (Oregon)|Portland (Oregon ) llaqtapi llamk'ana wasikuna wasipi rikuchisqa]] rikchacha| Tønsberg llaqtapi, Vestfold llaqtapi, Telemark llaqtapipis, [[Nurwiqa|Nurqi suyupi, huk wasikunapi ñawpaqmanta pacha wasarichiq.]] rikchacha| Punkukuna wasarichiq tipiku Wasarichiq icha wicharina nisqaqa yawirkawan yanapasqa, yakuwam tiñiqi yanapasqa icha rudillu-pista yanapasqa makiq m, sayaqlla runakunata icha q'ipikunata wasip pampankuna, patakuna icha qatankunapura wasip, wamp'u icha huk wasip chawpinpi apakuq. Chaykunaqa llimp'iyuq kuyuchinakunawanmi kallpachasqa kanku, chaykunaqa traksiyun nisqa yawirkakunatam purichin, waqlli icha khuskachay nisqa sistimakunatapis ahinataq wicharina nisqatapis, ichataq wakin yakuwan nisqa yakuta tanqanku huk tiñiqi pistun nisqatam jack nisqa hina huqarinankupaq.
San Lorenzo distritu (Hunin suyu)
San Lorenzo distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de San Lorenzo) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi. Uma llaqtanqa San Lorenzo llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
708
708 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Sañayqa distritu
Sañayqa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Sañayca) Piruw mama llaqtapi distritum, Aymara pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Sañayqa llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Coronel Portillo pruwinsya
thumb|right|290px|Yarinaqucha thumb|right|200px Coronel Portillo pruwinsya (aymara simipi: Coronel Portillo jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Coronel Portillo) nisqaqa Piruw mama llaqtap Ukayali suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Pukallpa llaqtam.
Sañayqa distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Coronel Portillo pruwinsya
Kay pruwinsyaqa Pedro Portillomantam sutichasqa.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Manuel Prado Umalliqmi.
Sañayqa distritu
Simikuna
Pukyu:
Coronel Portillo pruwinsya
Pulitika rakiy
Qanchis distritunmi kan.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
San Ransisku (Ampatu)
San Ransisku nisqaqa (kastilla simipi: San Francisco) Ikwadur mama llaqtapi huk uchuy llaqtam, Tunkurawa markapi, Ampatu kitipi, Juan Benigno Vela kitillipi.
Stevie Smith
right|thumb|260px|Stevie Smith (1902 - 1971 Florence Margaret Smith sutiyuq warmiqa, icha Stevie Smith, ( paqarisqa Kingston upon Hull llaqtapi - † wañusqa London llaqtapi) huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
Taytanː Charles Smith; Mamanː Ethel. Qusanː
Mamaku
Mamaku (Ortalis canicollis) nisqaqa huk pisqum, charatam, Urin Awya Yalapi Hatun Chaku nisqapi kawsaq.
Wisk'achani urqu (Punu)
Wisk'achani (kastilla qillqaypi: Cerro Viscachani) nisqaqa Piruw llaqtapi, Titiqaqa qucha ñiqpi, Winiwi qucha (Puinhui qucha) ñiqpi, huk  urqum, Punu suyupi, Wankani pruwinsyapi, Wankani distritupi. Pikchunqa mama quchamanta +4.000 mitrum aswan hanaq.
Urmiri kantun
Urmiri kantun (kastilla simipi: Cantón de Urmiri) nisqaqa huk kantunmi Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, Tomás Frías pruwinsyapi, Urmiri munisipyupi. Uma llaqtanqa Urmiri llaqtam (300 runa, 2001 watapi).
Waqar
Waqar (Ardeidae) nisqakunaqa huk pisqu rikch'aq ayllum. Achka waqarkunaqa yaku patapim kawsan, challwa mikhuqmi.
Kaymi huk waqar rikch'aqkunam:
Sawli
Sawli, Ispada (espada) icha Khillaychuki nisqaqa khillaymanta takasqan maqanakuypaq ayñim.
Ñawpa grigukunañam khillaymanta ayñinkunata ruraq karqan.
Inkakunaqa chay ayñita manam riqsirqanchu, q'iru, tullu, rumillamanta chukikunawan maqanakuspa. Chayraykum Ispañamanta awqakunaqa khillaychukinkunawan, illapakunawanpas utqaylla atiparqan.
Manuel Segura
thumb|230px|Manuel Segura (1805-1871)
Manuel Ascencio Segura y Cordero sutiyuq runaqa (* paqarisqa  Lima llaqtapi - †  wañusqa  Lima llaqtapi) Piruw mama llaqtap awqaq pusaq, pulitiku wan qillqaq.
Tina kiti
Runakuna
Tina kitipiqa Napurunakunam, huk kichwa simitam rimaq Kichwa runa llaqtam, tiyanku. Paykuna Tina kitillipi, Awanu kitillipi, Chuntapunta kitillipi, Pano kitillipi, Puerto Misahuallí kitillipi, Puerto Napo kitillipi, Tálag kitillipi kawsanku.
Pulitika Rakiy
Qanchis kitillinmi kan:
Manuel Segura
Warmi:. Churinkuna:.
Charata
Charata icha Chachalaka (genus Ortalis) nisqakunaqa huk pisqukunam, Awya Yalapi kawsaq.
709
709 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Valle del Cauca suyu
Valle del Cauca suyu nisqaqa (kastilla simipi: Valle del Cauca) Kulumbya mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Cali llaqtam. thumb|right|280px|La Unión (Valle del Cauca) 280px|thumb|right|Buga Taytanchikpa basilikan [[Buga]]
Pulitika rakiy
5 wamani wan 42 munisipyunmi kan.
Runakuna
Valle del Cauca suyupiqa Inga runakunam kawsanku, huk kichwa runa llaqtam, kichwa simita (inga kichwa) rimaq.
San Pawlu Lipis munisipyu
San Pawlu Lipis munisipyu nisqaqa (kastilla simipi: Municipio de San Pablo de Lípez) huk ñiqin munisipyu Urin Lipis pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Buliwya mama llaqtapi.
Waq'akay
Waq'akay (Schizophrenia) nisqaqa huk runap iskay nunayuq kayninmi, nuna unquymi. Waq'akaq runaqa mana chiqap kayninkunapi iñinmi.
Saddam Hussein
thumb|Saddam Hussein (1998)
San Pawlu Lipis munisipyu
Simikuna
San Pawlu Lipis munisipyupiqa kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Saddam Hussein
Saddam Hussein sutiyuq runaqa (arabya simipi:  صدام حسين عبد المجيد التكريتي, Ṣaddām Ḥusayn Abd al-Maŷīd al-Takrītī, 28 ñiqin ayriway killapi 1937 paqarisqa Al-Awja llaqtapi, Iraqpi; 30 ñiqin qhapaq raymi killapi 2006 wañusqa Al-Kazimiyya llaqtapi, Bagdad ñiqpi) huk Iraq mama llaqtayuq awqaq pusaqmi, pulitikupas runam, sunita islam iñiqmi karqan. 1979 watamanta 2003 watakama Iraqpa umalliqninmi karqan.
1957 watapis Baath nisqa partidupi wankurikurqan.
7 ñiqin kantaray killapi 1959 p'unchawpi Saddam Husseinqa chunka masinwan Abdel Karim Kassem sutiyuq ñawpaq ministruta wañuchiyta munaspa manas atirqanchu, chayrayku karu llaqtaman ayqispa. Iqiptu mama llaqtap Gamal Abdel Nasser sutiyuq umalliqninsi Husseinta yanapaspa qurpacharqan.
1963 watapi huk awqaq pusaqkuna Abdel Karim Kassem-ta wañuchiptin, Husseinqa Bagdad llaqtaman kutirqan. 17 ñiqin anta situwa killapi 1968 p'unchawpi Baath partidum ayñikunawan atipayta hap'irqan. 1969 watamanta umalliqpa rantin kaspa, 1979 watapi umalliqmi tukurqan.
Hukllachasqa Amirika Suyukuna, Fransya, Suwit Huñupas yanapaptinmi, 1980 watamanta 1988 watakama Iran mama llaqtawan awqanakurqan. Ancha achka runakuna wañuptinpas, manam atiqchu tukurqan.
2-XIII-1990 p'unchawpi Iraq awqaqkuna Kuwayt qhapaq suyuta atirqan, Iraq mama llaqtaman ukhuchaspa. 1991 watap qallariyninpitaq Hukllachasqa Amirika Suyukunap awqaqkunam Iraq awqaqkunata Kuwaytmanta ayqichirqan, ancha achka Iraq runakunata wañuchispa.
George Walker Bush sutiyuq Hukllachasqa Amirika Suyukunap umalliqnin terrorismu hayu maqanakuyta rimariptin, 20 ñiqin pawqar waray killapi 2003 p'unchawmanta Hukllachasqa Amirika Suyukunap awqaqninkunam Iraq mama llaqtata atirqan, Saddam Huseinta urmachispa hap'ispa. Saddam Husseinqa 30 ñiqin qhapaq raymi killapi 2006 p'unchawpi runa warkhunapim wañurqan. Kunanraqmi Iraq mama llaqtapi maqanakuchkanku.
Giorgos Seferis
thumb|right|Giorgos Seferis (1900-1971) Georgios Seferiades (Γεώργιος Σεφεριάδης sutiyuq runaqa; icha Giorgos Seferis ( grisya simipi: Γιώργος Σεφέρης) (* paqarisqa Urla llaqtapi - †  wañusqa Athina llaqtapi), huk  mama llaqtayuq yachachiq wan qillqaq runam, grisya simipi qillqaqmi.
Nobel Suñay|20px 1963 watapi simi kapchiypi Nobel Suñaytam chaskirqan.
Qallchay
thumb|right|250px|Qallchay. Qallchay nisqapiqa riwita kuchuspa aymuranku, ichhunawan, k'aspi ichhunawan.
Giorgos Seferis
Taytan: Stelios Seferiadis. Warmi: Maria Zann.
Qallchay
Kunan pacha qallchana irana nisqa chakra kamay llamk'anawanpas qallchaspa iranku.
Hukmanpa ninku: Kalchay, puqusa sarapa wirunta kuchuyan uranmanta. Aymuraypaq kuchunku.
710
710 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Fernando VII
thumb|300px|right|Fernando VII [[Ispañap Qhapaq.]] Fernando VII kay Fernando Qanchis Ñiqin (kastilla simi: Fernando VII de España) sutiyuq runaqa ( paqarisqa San Lorenzo de El Escorial llaqtapi - wañusqa Madrid llaqtapi) huk Ispañap Qhapaqni.
Akak'ichki
Akak'ichki nisqaqa sasalla akaymi, ancha sinchi akam.
Chelsea FC
Chelsea FC (Chelsea Football Club), icha Chelsea, nisqaqa huk Inlatirraniyuq piluta hayt'ay klubmi.
Achhi
thumb|right|250px|Sammycha achhichkan. Achhi (latin simipi: Sternutatio) nisqaqa sinqanta samaytup kallpasapa lluqsiyninmi, sinqapi siqsiymanta, kullamanta paqarichisqan, qhuñata sinqamanta lluqsichinapaq.
Chelsea FC
Wiñay kawsay
Kamasqa London llaqtapi (Hukllachasqa Qhapaq Suyu).
Hawa t'inkikuna
thumb|center|480px|Stamford Bridge Chelsea istadyu.
711
711 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Uru wat'akuna
Uru wat'akunaqa Titiqaqa quchap chinchay patanpi (piruwanu larunpi) huk wat'akunam, Punu suyupi, Punu pruwinsyapi. Chaypiqa Uru runakuna kawsan.
Sapajaqi munisipyu
Sapajaqi munisipyu (kastilla simipi: Municipio Sapahaqui) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, José Ramón Loayza pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi. Uma llaqtanqa Sapajaqi (Sapahaqui) llaqtam (219 llaqtayuq, 2001 watapi).
Uru wat'akuna
Hawa t'inkikuna
{{{Punu suyu}}
Sapajaqi munisipyu
Kantunkuna
Kimsa kantunmi kan.
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Musyaq
rikchacha| Imaymana laya k’anchay hap’iqkuna Musyaq icha Sinsur, nisqa huk lluqsiy unanchata ruwaq apaykachanam, huk aychap ruwayninta musyanapaq.
Abdul-Aziz bin Saud
Abdul-Aziz bin Saud, Sawud Arabya Qhapaq, arabya simipi: عبدالعزيز آل سعود Abd al-‘Azīz Āl Sa‘ūd)  paqarisqa Riyad llaqtapi -  wañusqa Taif llaqtpi ). Sawud Arabya pulitiku wan Qhapaq.
Musyaq
Astawan hatun sut'inchaypiqa, hap'iq nisqaqa huk apaykachana, mudulu, makiq icha ura-sistima nisqa, muyuriqninpi ruwaykunata icha tikraykunata riqsispa willayta huk iliktrunikukunaman apachiq, sapa kuti antañiqiq thatkichiq. Musyaqkunataqa sapa kutim huk iliktrunika nisqawan llamk'achinku.
Musyaqkunaqa sapa p'unchaw imakunapipis llamk'achisqam, ahinataq llukchina-musyasqa wasarichiq ñitinakuapi (llukichina musaq), chaymanta lamparakuna mayqinkunachus tiksita llamispa tutayachinku icha k'ancharichinku, mana yupay atina ruwaykunapipas mayqinkunamantachus astawan runakuna mana nihayk'aqpis yachankuchu. Mikru-makiy kaqpi ñawpaqman puriyninwan chaymanta mikru-kamachiq patapatakuna mana sasa llamk'anapaq kaqwan, musyaq kaqpa llamk'ayninqa mast'arisqa kanku ñawpaq pachamanta astawanta kay q'uñi kay, ñitiy chaymanta qatina tupuymanta, huk rikch'anapaq kay MARG musyaq kaqman.
Abdul-Aziz bin Saud
1932 watamanta 1953 watakama ñawpaq kuti Sawud Arabyapa Qhapaqnin karqan.
Musyaq
Tupuy pantaykunata rakiy
rikchacha| Huk urapuka musyaq Allin musyaqqa kay kamachiykunata kasukun:
Lampa
thumb|Iskay lampa. Lampa, Rankana icha Chukchuka nisqaqa allpata, aquta, chay hinalla huk imaykanatapas huk puystumanta huk puystuman churanapaq llamk'anam, wasichaypi, chakra kamaypi llamk'achisqa.
Musyaq
Michinapaq musyaqkuna
rikchacha| iPad Pro nisqapi [[lidar muysaq ]]
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Abdul-Aziz bin Saud
Yaya: Abdul-Rahman bin Faisal; Mama: Sarah Al Sudairi. Ñawpa Warmi: (22) Churinkuna: (45) : Saud bin Abdul-Aziz, Faisal bin Abdul-Aziz, Khalid bin Abdul-Aziz, Fahd bin Abdul-Aziz, Abdullah bin Abdul-Aziz, Sultan bin Abdul-Aziz.
Yana Pawillun
Yana Pawillun (kastilla simipi: Cerro Negro Pabellón) nisqaqa Antikunapi, Buliwyapi, huk urqum Asanaki wallapi, Uru Uru suyupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.400 mitrum aswan hanaq.
Abdul-Aziz bin Saud
Yachaywasi:
Felipe Pardo
thumb|230px|Felipe Pardo (1806-1868)
Felipe Pardo y Aliaga (*  paqarisqa Lima llaqtapi -  wañusqa Lima llaqtapi) Piruw mama llaqtap taripay amachaq, pulitiku wan qillqaq.
Tayta: Manuel Pardo Ribadeneira; Mama: Mariana de Aliaga y Borda.
Warmi:. Yuqanaka:.
Mashient
Mashient nisqaqa huk uchuy llaqtam Ikwadur mama llaqtapi, Pastasa markapi.
Aliksanthir hatun kaq
thumb|right|200px|Aliksanthir hatun kaq, Louvre Musiyupi. Aliksanthir hatun kaq icha Aliksanthir Maqnu sutiyuq runaqa (grisya simipiː Αλέξανδρος, kastilla simipiː Alejandro Magno) ( 356 kñ watapi paqarisqa Pela llaqtapi - 323 kñ watapi wañusqa Babilun llaqtapi) huk Mawk'a Makiduniya Sapan kallpay awqaq pusaqsi, kawpaq runas, mama llaqta pusaqsi.
Michel Foucault
Paul-Michel Foucault sutiyuq runaqa Michel Foucault (* paqarisqa Poitiers llaqtapi -  wañusqa París llaqtapi) huk 🇫🇷 mama llaqtayuq qillqaqsi yachay wayllukuqpas qarqan.
Lirq'u
thumb|right|220px|Lirq'u ñawi. Lirq'u (Strabismus) nisqaqa huklla icha iskaynintin ñawiwan mana chiqanta rikuymi, chay unquq ñawip sinchi aycha mana allinta llamk'aptinmi. Lirq'uspaqa runa manam iskaynintin ñawinwan tuylla chiqama hinachu rikuyta atin, chayrayku manam k'asatachu rikun.
Chakrapampa distritu
Chakrapampa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de San Miguel de Chaccrapampa) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Antawaylla pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Chakrapampa (Chaccrapampa) llaqtam.
Pachakamilla Kristu
thumbnail|300px|right|Señor de los Milagros, [[Santuario de Las Nazarenas nisqapi, (Lima, Piruw).]] Pachakamilla Kristu icha Achachillakunap Apun, kastilla simipi Señor de los Milagros icha Cristo Moreno nisqaqa chakatasqa Kristumanta huk llimphisqa rikch'am, Limapi Santuario de Las Nazarenas nisqa Nasarinakunap Munastiryunpi Hatun Altarpi, achka piruwanu runakunap yupaychasqan, willka kaptinsi.
Chakrapampa distritu
Simikuna
Distritupiqa achka runam qhichwa simita rimanku (98,3 %).
712
712 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Chakrapampa distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pachakamilla Kristu
Pedro Dalcón sutiyuq Angulamanta isklawpa llimphisqansi karqan, Raul Banchero nisqankamas. Rubén Vargas Ugarte nin, 1651 watapi karqaña nispa. Yupaychaqninkunaqa lliwmanta aswan yana runas karqan.
Chakrapampa distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Pachakamilla Kristu
Hermandad del Señor de los Milagros de Nazarenas (HSMN)
120px|thumb|right|HSMN "El Nazareno" Wasichay
Inti
Inti nisqaqa Tiksi muyuman lliwmanta aswan qaylla quyllurmi, inti llikap chawpinmi. P'unchawpi kayllaman achkin, manataq tutapi, tiksimuyup huklla larunta achkichaspan. Killapas intimantam achkiyninta chaskin.
Kudai
Kudai nisqaqa huk Chili llaqtayuq, pop nisqa kusituymi.
Karl-Heinz Rummenigge
thumb|right|250px|Karl-Heinz Rummenigge
Karl-Heinz Rummenigge sutiyuq runaqa, icha "Kalle" (* 25 ñiqin tarpuy killapi 1955 paqarisqa Lippstadt llaqtapi - ), 🇩🇪 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tayta: , Mama:
Warmi:  -  Wawakuna: 1 Marco (* 1988)
Walasiyu kiti
Walasiyu kiti nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Gualaceo, Cantón Santiago de Gualaceo) Ikwadur mamallaqtapi, Asway markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Walasiyu llaqtam.
Libido kusituy
Libido (latin simi: "yuqunayay") nisqaqa huk piruwanu kusituymi.
Walasiyu kiti
Runakuna
Walasiyu kitipiqa Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa Walasiyu kitillipi, Jadán kitillipi, San Huwan kitillipi, Zhidmad kitillipipas kawsanku.
Hassan El-Shazly
Hassan Ahmed El-Shazly (arabya simi: حسن الشاذلي, Hassan El Shazly)   sutiyuq runaqa ( paqarisqa Giza llaqtapi -  wañusqa Giza llaqtapi) huk 🇪🇬 mama llaqtap piluta hayt'aqmi qarqan.
Walasiyu kiti
Pulitika Rakiy
Pusaq kitillinmi kan:
Sirk'a unquy
Sirk'a unquy (Thrombosis) nisqaqa sirk'ap ukhunpi kaq yawar khutum, llukllusqa yawarmi. Yawar puriyta hark'aptinmi, ancha chikichaqmi.
Bolívar (Qispi kay)
Bolívar (kastilla simipi: Bolívar) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Qispi kay suyupi, huk llaqtam, Bolívar pruwinsyap uma llaqtanmi.
Such'i qucha (Taqna)
Such'i qucha (kastilla qillqaypi: Laguna Suche) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Taqna suyupi, Kantarawi pruwinsyapi.
Bolívar (Qispi kay)
Kay llaqtaqa Simón Bolívarmantam sutichasqa.
Such'i qucha (Taqna)
Hawa t'inkikuna
Kantarawi pruwinsya
Kumishin
Kumishin icha Kumihin nisqakunaqa (ordo Isoptera) huk palamakunam.
Kumishinkunaqa waki palamam: Huk tayta mama kumishinpa wawankuna huk kumishin wakitam ruran. Kumishinpa qirisankuna wiñakusqaña mama palama hinam, manam hunt'a hukchaykuqchu.
Kumishinkunaqa q'irutam mikhun, chayrayku runap mana munakusqan palamakunam.
Paqu ukumari
Paqu ukumari (Ursus arctos) nisqaqa huk rikch'aq ukumarim, Chincha Awya Yalapi, Iwrupapi, Asyapipas kawsaq.
Aqha
Aqha icha Aswa nisqa ethanulniyuq upyanataqa winapu icha sura nisqa aslla phutusqa sara murumanta apita p'uchquchispa ruranchik.
Iris Murdoch
right|thumb|260px|Iris Murdoch (1919 - 1999) Jean Iris Murdoch sutiyuq warmiqa, ( paqarisqa Dublin llaqtapi - † wañusqa Oxford llaqtapi) huk 🇮🇪 mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
Kawsay llika
Kawsay llika nisqaqa achka mikhunakuq kawsaqpura llikam.
Arma distritu
Arma distritu (kastilla simipi: Distrito de Arma) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Chuqlluqucha pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Arma llaqtam.
Qillqaq
Qillqaq nisqaqa imakunatapas - harawikunata, willakuykunata, kawsay rikch'akunata, aranwaykunata - qillqaq, simi kapchiq runam.
Iris Murdoch
Taytanː Wills John Hughes Murdoch; Mamanː Irene Alice Richardson. Qusanː John Bayley (1925-2015).
Aqha
Aqhata upyaspaqa machanchik.
Microsoft Azure
rikchacha|Azurepata riqsinapaq rikch'an Microsoft Azure, sapa kuti Azure nispa sutichasqa  huk phuyu antañiqiy patapata Microsoft kaqwan llamk'achisqa, chaymanta ruwanakuna chaymanta yanapakuykuna yaykuyta, kamachiyta chaymanta wiñachiyta qun tukuy pachantinpi rakisqa willakuy chawpikunapi. Microsoft Azure achka atiyniyuq kanku kayhina llamp'ukaq huk yanapakuyhina (SaaS), patapat huk yanapakuyhina (PaaS) chaymanta ura-pawa huk quyhina (IaaS) chaymanta yanapakun achka imaymana kamachina siminkuna, yanapakuykuna chaymanta ruwasqa llamk'ana kuna, chaymanta iskaynin Microsoftllapaq chaymanta kimsakaqkuna llamp'u chaymanta sistimakuna.
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Iris Murdoch
Kawsay rikch'a
Munay qillqa
Arma distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Iris Murdoch
Kawsay rikch'a
Yachay wayllukuy Payyuyay
713
713 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Kawsay llika
Kawsay llikapiqa wayllaqkunam (yurakuna anqas añakikunapas), mikhuqkunam (uywakuna runakunapas), ismuchiqkunam (k'allampakuna añakikunapas).
Iris Murdoch
Kawsay rikch'a
Aranwa
Matara distritu
Matara distritu (kastilla simipi: Distrito de Matará) nisqaqa Piruwpi huk distritum, Kashamarka pruwinsyapi, Kashamarka suyupi. Uma llaqtanqa Matara llaqtam.
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Arma distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pallpa
thumb|right|200px|Pukllachkaq pallpa. Pallpa nisqaqa ancha uchuylla runa wawam, manaraq huk watayuq.
TK (kusituy)
TK nisqaqa huk piruwanu kusituymi karqan. 2005 watapim rakinakurqan.
Arma distritu
Simikuna
Pukyu:
714
714 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Rusaspata
Rusaspata (Rosaspata) icha Witkus (Vitcos) nisqaqa huk ñawpa llaqtam Piruwpi, Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi, Willkapampa distritupi.
Francisco García Calderón Rey
thumb|230px|Francisco García Calderón Rey (1883-1953)
Francisco García Calderón Rey (*  paqarisqa Valparaíso llaqtapi -  wañusqa Lima llaqtapi) Piruw mama llaqtap taripay amachaq, Yachay wayllukuq wan qillqaq.
Tayta: Francisco García Calderón; Mama: Carmen Rey Basadre.
Warmi: Rosa Amalia Lores Hurtado. Yuqanaka:.
Mankaq listritu
Mankaq listritu (kastilla simipi: Distrito de Mangas) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Bolognesi pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Mankas llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa kastilla simita, qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
José Ramón Loayza pruwinsya
José Ramón Loayza pruwinsya (aymara simipi: José Ramón Loayza jisk'a suyu; kastilla simipi: José Ramón Loayza) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Chuqiyapu suyupi, Kimsa Krus wallapi. Uma llaqtanqa Luribay llaqtam.
Kay pruwinsyaqa wamink'a José Ramón Loayzamantam sutichasqa.
Pulitika Rakiy
Pichqa munisipyunmi kan:
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Pruwinsyapiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Yura mikhuq
thumb|250px|[[Sach'ap raphinkunata mikhuchkaq taruka.]] Yura mikhuq nisqakunaqa yurakunallatam mikhuq uywakunam, ahinataq waka, kawallu.
Antikuna
thumb|Antikuna (Andes). thumb|Cono de Arita, [[Salta wamani|Salta (Arhintina).]]
CA Vélez Sarsfield
CA Velez Sarsfield (Club Atlético Vélez Sarsfield) icha Velez Sarsfield nisqaqa huk arhintinu piluta hayt'ay klubmi.
Qhullquy
Qhullquy (Flatulentia) nisqaqa ch'unchulpi añakikunap, qunchuppas paqarichisqan wapsikunam - methanu, chimlasay, yakuchaq salinachasqa -, supi nisqawan sip'utinta lluqsichisqa.
CA Vélez Sarsfield
Wiñay kawsay
Kamasqa, Liniers,, Buenos Aires wamani.
Víctor Humareda
Víctor Humareda Gallegos sutipaq, (* paqarisqa Lampa llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq llimphiqpas qarqan.
715
715 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Tukuy mikhuq
Tukuy mikhuq nisqakunaqa yurakunata uywakunatapas mikhuq uywakunam, ahinataq khuchi, wallpa.
716
716 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Tullup'aki
thumb|200px|P'akisqa [[chaki tullu kunka, tiqni chutkipi.]] thumb|right|200px|Tiqni chutki [[yawri ranti|ranti, ankichiy rikch'a (radiografía) nisqapi.]] Tullup'aki icha P'akisqa (latin simipi: fractura) nisqaqa p'akisqa tullum.
Mikhuq
Mikhuq nisqakunaqa ima mikhuna nisqatapas ukhunchakuspa mikhuq kawsaqkunam: uywakuna runakunapas.
Mikhuqkunaqa yurakunata icha huk uywakunata mikhuspa kawsa imayayta chaskinku. Huk kawsaqkunap kawsa imayaymanta kikinpa kawsa imayayninta mana kawsa imayaykunatapas ruraykunku. Tukuy mikhuqkunaqa samanmi, wayayta chaskispa, chimlasayta yaku wapsitapas wayra pachaman kachaykuspa.
Mikhunankamataq mikhuqkunataqa kay hinatam rakinchik:
Kawsaykuq tantalli ismusqa
Ismusqa (gangraena) nisqaqa kawsaykuq tantallip ismuyninmi, muksichaqsapa yawar hamuyta mana atiptinmi.
1780 Hatun Pillunkuy
1780 Wata Hatun Pillunkuy nisqaqa Awya Yalap Atlantiku mama quchap chalanwan ancha hatun pillunkuysi karqan. Chay wayramantaqa achkam wañuq runa yupasqa karqan. Martiniquepi, San Eustatiuspi, Barbadospi pichaptirqan yaqam 22.000 runa wañurqan. Payrayku aswan runapas huq kitipi wañurqanku.
Q'inti
thumb|225px|Huk q'inti: Selasphorus platycercus, tuktu misk'ita mikhuchkaq. thumb|225px|Huk q'inti: Calypte costae. thumb|225px|[[Naskapi siq'isqa q'inti.]] Q'inti (Trochilidae) nisqakunaqa uchuylla, tuktu misk'ita mikhuspa tuktukunata sisachaq pisquchakunam. Huk q'intikunataq palamakunatapas mikhunmi.
Pawti kiti
Pulitika Rakiy
Qanchis kitillinmi kan: Chicán, El Cabo, San Cristóbal, Bulán, Dug-dug, Tumipampa, Guaraynag.
Kisapincha
Runakuna
Kisapincha kitillipiqa Tunkurawa Kichwa runakunam tiyanku.
Wila Ch'ankha
Wila Ch'ankha (Wila Chanca) nisqaqa Antikunapi, Buliwyapi, huk urqum, Asanaki wallap kunti saywanpi, Uru Uru suyupi, Puwpu pruwinsyapi, Puwpu munisipyupi, Puwpu kantunpi, Puwpu llaqtañiq. Pikchunqa mama quchamanta 4.700 / 4.701 mitrum aswan hanaq.
Kay urqup sutinqa aymara simim, wila puka icha yawar, ch'ankha waska, "Puka Waska".
Hawumiya
Hawumiya (sanancha: ) icha (136108) Hawumiya (hawayi simimanta: Haumea, kastilla simipi: Haumea) nisqaqa intimanta huk karu kaq tuna puriq quyllurmi inti llikapi.
Sony
rikchacha|Sonyqta riqsinapaq rikch'an Sony Group Corporation (SONY sutiwan istilisasqa, Nihuqu simipi:ソニーグループ株式会社, Sonī Gurūpu kabushiki gaisha) kayqa huk Nihun suyumanta achka mama llaqtayuq hatun llamk'aynin, Minato, Tokio llaqtapi, Nihun suyupi umalliq wasiyuq. Hatun allwiya kamay imprisahina, huk tiksimuyuntinpi astawan hatun ruwaq hina llamk'an, rantiq chaymanta profesional iliktruniku rurukuna, astawan hatun widiyu pukllay kunsula imprisa chaymanta astawan hatun widiyu phukllay lluqsichiq. Sony Entertainment Inc nisqawanqa huk hatun takina llamk'ay (astawan hatun takina lluqsichiq, iskay ñiqin hatun disku llamk'aq) kimsa kaq hatun siq'isqa pilikula llamk'ana wasim, chayraykutaq aswan tukuypaq willay mast'ariq llamk'aykunamanta huknin Nihun mama llaqtapi allwiya kamaymanta, willay mast'ariqmanta aswan hatun tantanakuy. Hinallataq riqsisqa astawan qullqiyuq Nihun imprisahina, ¥2 lluna qullqi waqaychasqayuq.
Hawa ukucha
Hawa ukucha (Oecomys bicolor) nisqaqa, Wasi ukucha nisqapas Urin Awya Yalapi kawsaq khankiqmi, rikch'aq ukucham. Amarumayu sach'a-sach'a suyupi sach'akunapi kawsan. Sach'ap k'allmankunapi wasi qatakunapipas (waylla qatakunapi) q'isachan.
Ahmed Hassan
Ahmed Hassan Kamel (arabya simi: حسن أحمد)  sutiyuq runaqa ( paqarisqa Maghagha llaqtapi -   ) huk 🇪🇬 mama llaqtap piluta hayt'aqmi qarqan.
Yuraq ukumari
Yuraq ukumari (Ursus maritimus) nisqaqa huk rikch'aq ukumarim, chincha qhipap chiri, rit'isapa chullunkasapa muyuyninkunapi - Chincha Awya Yalapi, Kalalit Nunatpi, Sibiripipas kawsaq.
Jane Wyman
right|200px|thumb|Vivien Leigh Jane Wyman, Sarah Jane Mayfield  chiqap sutiyuq warmiqa (5 ñiqin qhulla puquy killapi 1917 p'unchawpi paqarisqa Saint Joseph - 10 ñiqin tarpuy killapi 2007 p'unchawpi wañusqa California llaqtapi) huk 🇺🇸 mama llaqtayuq aranway pukllaqsi karqan. Oskar Suñaytas chaskirqan.
Suysuna
thumb|right|250px|Suysuna. Suysuna, kichwapi Shuyshuna nisqaqa yakumanta k'atachakunata hurqunapaq llika hina llamk'anam.
Pachakuna kaq
Pachakuna kaq nisqaqa achka pachakunap hiputhisis nisqa huñun. Kuska, kay pachakunaqa tukuy ima kaqkunatam huñun: tukuy pacha, imayay, micha, willa, chaymanta willaq aycha kamachiykunapis, mana tikraqkunapis. Tawka pacha ukhupi huk rikch'aq pachakunatam "lawlawpi pacha", "waq pachakuna", "t'ikrana pacha" icha "achka pacha"ninchik.
Jane Wyman
Pilikulakuna
thumb|250px|Wyman - Johnny Belinda (pilikula)''
Suraya distritu
Suraya distritu; (kastilla simipi: distrito de Soraya) nisqaqa huk distritum Aymara pruwinsyapi, Apurimaq suyupi, Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Suraya llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Arsenal FC
Arsenal FC (Arsenal Football Club), icha Arsenal, nisqaqa huk Inlatirraniyuq piluta hayt'ay klubmi.
Hawa t'inkikuna
thumb|center|480px|Emirates Arsenal istadyu.
Uchuy suri
Uchuy suri (Pterocnemia pennata) nisqaqa Antikunapi kawsaq surim.
Rikch'aqkuna
thumb|left|160px|[[Suri / Uchuy suri (Pterocnemia pennata garleppi), Tika Uta, Turco munisipyu, Uru-Uru suyu, Buliwya]]
Sawsa distritu
Sawsa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Sausa) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Sawsa llaqtam.
Ismuruku munisipyu
Ismuruku munisipyu (kastilla simipi: Municipio de San Antonio de Esmoruco) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi  juk munisipyum, P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Ismuruku llaqtam.
Sawsa distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Ismuruku munisipyu
Pulitika rakiy
Ismuruku munisipyupiqa iskay kantunmi.
Kriptun
Kriptun, Kr (musuq latin simipi: Krypton) nisqaqa huk umiña wapsim.
Sawsa distritu
Simikuna
Pukyu:
Ismuruku munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Ismuruku munisipyupiqa qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Wamanmarka
Wamanmarka (Huamanmarka) nisqaqa huk ñawpa Inka llaqtam Piruwpi, Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi, Wayupata distritupi.
717
717 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Waruchiri pruwinsya
Waruchiri pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Huarochirí) nisqaqa Lima suyupi, Piruw mama llaqtapi huk pruwinsyam. Waruchiri llaqtapiqa Waruchiri qillqasqa nisqa kamarisqas karqan, Tawantinsuyu iñiymanta willaq.
Pulitika rakiy
Kimsa chunka iskayniyuq distritunmi kan:
Suri
thumb|right|220px|Suri: Rhea americana Suri (Rheidae) nisqakunaqa hatun, mana phawayta atiq pisqukunam, chakillapa pisqukunam. Surikunaqa Arhintinapi, Brasilpi, Buliwyapi, Chilipi, Parawayipi, Uruwayipipas kawsanku, Darwin suriqa Uralan Piruwpi kawsan.
Thaqupampa kantun
Thaqupampa kantun (kastilla simipi: Cantón Tacobamba) nisqaqa huk kantunmi Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, Cornelio Saavedra pruwinsyapi, Thaqupampa munisipyupi. Uma llaqtanqa Thaqupampa llaqtam (183 llaqtayuq, 2001 watapi).
Michael Faraday
thumb|right|250px| Michael Faraday (1791-1867) 200px|right| Michael Faraday silquynin Michael Faraday sutiyuq runaqa (* watapi paqarisqa Newington Butt llaqtapi - †  watapi wañusqa Hampton Court llaqtapi); huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 mama llaqtayuq Chaqllisinchi wan Pachaykamay yachaqmi qarqan.
Taytan: James Faraday, Maman:. Warmiː Sarah Barnard (1800–1879).
Chikmu distritu
Chikmu distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Santa María de Chicmo) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Antawaylla pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Santa María de Chicmo llaqtam.
Makimaki
Makimaki icha Maqimaqi (sanancha: ) icha (136472) Makimaki (rapanuy simimanta: Makemake, kastilla simipi: Makemake) nisqaqa intimanta huk karu kaq tuna puriq quyllurmi inti llikapi.
Chikmu distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Salluyu
Salluyu (icha Jorge Chávez ?) (kastilla simipi: Nevado Salluyo) nisqaqa Apulupampa wallapi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Buliwya suyupi, Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Pilichuku munisipyupi, Piruw llaqtapipas, Punu suyupi, Putina pruwinsyapi, Sina distritupi, Hatun Palumani urquñiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.808 mitrum aswan hanaq.
Chikmu distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
James Clerk Maxwell
thumb|right|250px| James Clerk Maxwell (1831-1879) 200px|right| James Clerk Maxwell silquynin James Clerk Maxwell sutiyuq runaqa (* watapi paqarisqa Edinburgh llaqtapi - †  watapi wañusqa Cambridge llaqtapi); huk  mama llaqtayuq Pachaykamay yachaqmi qarqan.
Aniceto Arce pruwinsya
Aniceto Arce pruwinsya (kastilla simi: Aniceto Arce ) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Tarija suyupi. Uma llaqtanqa Padcaya llaqtam.
Allpa saywachi
thumb|left|160px|[[Luru: Ara militaris, huk Tariquía flora faunapas mama llaqta risirwapi kawsaq pisqu]]
Wisk'achani (Puwpu)
Wisk'achani (kastilla simipi: Viscachani) nisqaqa Antikunapi, Buliwyapi, huk urqum Asanaki wallapi, Uru Uru suyupi, Puwpu pruwinsyapi, Puwpu munisipyupi, Puwpu kantunpi.
Tilsa Tsuchiya
Tilsa Tsuchiya sutiyuq warmiqa, (* paqarisqa Supi llaqtapi -   wañusqa Lima llaqtapi), 🇵🇪 mama llaqtapi llimphiqpas karqan.
Paqariy
thumb|right|200px|Lluqsisqa wawacha, hampiq wasipi. Wachay - Yuriy icha Paqariy:
Tilsa Tsuchiya
Yaya: Yoshigoro Tsuchiya (1878-1947); Mama: María Luisa Castillo.
Aniceto Arce pruwinsya
Pulitika Rakiy
Iskay munisipyunmi kan:
Paqariy
Warmip runtuchan yumasqa kaptin, warmi wiksayan, kismapi musuq runacham wiñarin. Yumasqamanta isqun killa pacha, wachana nanay qallarinmi. Warmiqa wawanta rakhanmantam wachan. Wawa yuriptin, pupu waskata willunam atin. Chaymantataq thaminraq lluqsinmi. Lluqsisqa wawataqa ñuñunayaptin ñuñuchinam atin, ama hark'aychu.
Ñuñuq uywakunaqa runa hinam uñachankunata wachanku. Pisqukunataq huk uywakunapas runtukunatam wachanku. Uñachakunaqa, malqukuna nisqa, chaymanta sapallam runtuta t'uqyachispa paqarinku.
Aniceto Arce pruwinsya
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
718
718 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
T'impuy
thumb|300px|right|T'impuchkaq [[yaku, yaku wapsi phukpukuna, yakuyasqaña wapsipas.]] T'impuy nisqapiqa puriqlla wapsichana iñuta aypaspa wapsim tukukun.
Manam alli-allimanta wapsiyay hinachu, t'impuchkaq puriqllaqa achka phukpukunatam ruran.
Chacalón
Lorenzo Palacios Quispe, icha "Chacalón" sutiyuq runaqa (* paqarisqa Lima llaqtapi  -  wañusqa Lima llaqtapi), huk  🇵🇪 mama llaqtayuq takiqmi kastilla simillapim qillqarqan.
Taytaː Lorenzo Palacios Huaypacusi (Danzante de tijeras), Mamaː Olimpia Quispe. Warmiː Dora Puente Churinkuna: Esther wan José María (Chacalón Jr.).
Nicolás Guillén
thumb|right|Nicolás Guillén Nicolás Guillén sutiyuq runaqa (10 ñiqin anta situwa killapi 1902 paqarisqa Camagüey llaqtapi; †16 ñiqin anta situwa killapi 1989 wañusqa La Habana llaqtapi) huk kubanu qillqaqmi karqan, Awya Yalapi ancha riqsisqam.
Padre Abad pruwinsya
thumb|right|250px|[[Awaytiya mayu, Awaytiya llaqtapi]] Padre Abad pruwinsya ( Paari Awaa pruwinsya) (aymara simipi: Padre Abad jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Padre Abad) nisqaqa 🇵🇪 mama llaqtapi, Ukayali suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Awaytiya llaqtam.
Patricio Escobar
Patricio Escobar Cáceres sutiyuq runaqa (* paqarisqa San Josè de los Arroyos llaqtapi - †  wañusqa Asunción llaqtapi) huk Parawayianu awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan.
Padre Abad pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa, Fernando Belaúnde Umalliqmi.
Patricio Escobar
1886 watamanta 1890 watakama Parawayi Umalliqkarkan.
Padre Abad pruwinsya
Wiñay kawsay
Kay pruwinsyaqa ispañul taytakura Alonso Abadmantam sutichasqa.
Patricio Escobar
Tayta: CJosé Escobar Mama: Ana Bella Cáceres
Warmi: Ignacia Garcete / Estalación E. Wawakuna:
Padre Abad pruwinsya
Pulitika rakiy
Pichqa distritunmi kan.
Mario de Candia
thumb|right|260px| Giovanni Mario de Candia Giovanni Matteo de Candia sutiyuq runaqa, icha Mario de Candia (* paqarisqa Cagliari llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi)  huk 🇮🇹 mama llaqtayuq taki aranway takiqmi qarqan.
Padre Abad pruwinsya
Runakuna
Pruwinsyapiqa Shipibo-Conibo runakunam (Padre Abad distritupi), Uni runakunam (Irazola distritupi, Padre Abad distritupi) tiyanku.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
Churupuma
Churupuma, Yanpuma, Urin mayuatu, Yukramikhuq mayuatu icha Mayuatu chaylla (Procyon cancrivorus) nisqaqa yukra mikhuq aycha uquq ñuñuq uywam, Urin Awya Yalapi kawsaq rikch'aq mayuatum.
Aya mikhuq
thumb|right|[[Qaraywap chupanta mikhuchkaq chakisapa uru.]] Aya mikhuq nisqakunaqa wañusqaña uywakunallap aychanta - ayakunata - mikhuq uywakunam, ahinataq wiskul.
Wanu
Wanu nisqaqa huk uywakunap, chakrata wanuchanapaq allin akanmi.
Chalapi kawsaq, wanay nisqa pisqup wanunqa (wanay wanu) lliwmanta aswan allinmi.
Santiago Chuku
Santiago Chuku (kastilla simipi: Santiago de Chuco) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Qispi kay suyupi, huk llaqtam, Santiago Chuku pruwinsyap uma llaqtanmi.
Sukapampa
Sukapampa (kastilla simipi: Cerro Socabamba) nisqaqa Antikunapi, Buliwyapi, huk urqum Los Frailes wallapi, Chuqichaka suyupi, Oropeza pruwinsyapi, Chuqichaka munisipyupi. Pikchunqa mama quchamanta mitrum aswan hanaq. 3.171
Alexandros Koumoundouros
thumb|right|260px|Alexandros Koumoundouros (1815-1883) 200px|right| Alexandros Koumoundouros Alexandros Koumoundouros (grisya simipi: Αλέξανδρος Κουμουνδούρος) sutiyuq runaqa (* paqarisqa Mani llaqtapi -  wañusqa Athina llaqtapi), huk  mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku karqan.
Sebastián Salazar
Sebastián Salazar Bondy sutiyuq runaqa (* 4 ñiqin hatun puquy killapi 1924 watapi paqarisqa Lima llaqtapi, Piruwpi - * 4 ñiqin anta situwa killapi 1965 watapi wañusqa Lima llaqtapi, Piruwpi) huk Piruw mama llaqtayuq harawi qillqaqmi, simi yachaqpas wan Willay kamayuqpas karqan.
Tayta: Augusto Salazar; Mama: María Bondy.
Alexandros Koumoundouros
Taytan: Spiridonas-Galanis Koumoundouros; Maman:. Ñawpaq warmi: Aikaterini Konstantinou G. Mavromichali Efthimia Georgiou Perotti. Churinkuna: Konstantinos, Maria, Spyridonas, Olga.
Sebastián Salazar
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin.
Alexandros Koumoundouros
Yachaywasi:
Sebastián Salazar
Qillqasqankuna
[s.a.]	La Nación: con el pueblo y por la patria. Lima: Imprenta Leomir
Miguel Hernández
thumb|right|260px| Miguel Hernández (1910-1942) Miguel Hernández Gilabert (* paqarisqa  Orihuela llaqtapi -   wañusqa Alicante llaqtapi), 🇪🇸 mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
720
720 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Qurimina
Qurimina (kastilla qillqaypi: Khorimina) nisqaqa Antikunapi, Buliwyapi, huk urqum, Asanaki wallap kunti saywanpi, Uru Uru suyupi, Pantaleón Dalence pruwinsyapi, Machaqamarka munisipyupi, Sura Sura kantunpi, Puwpu pruwinsyapipas, Puwpu munisipyupi, Puwpu kantunpi, Machaqamarka llaqtañiq.
Palanta ukucha
Palanta ukucha (Oecomys concolor) nisqaqa chincha Urin Awya Yalapi kawsaq khankiqmi, ukucha rikch'aqmi. Amarumayu sach'a-sach'a suyupi sach'akunapi kawsan. Sach'ap k'allmakunapim q'isachan.
Yaku munisipyu
Yaku munisipyu (kastilla simipi: Municipio Yaco) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu José Ramón Loayza pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi, Kimsa Krus wallapi. Uma llaqtanqa Yaku llaqtam (640 llaqtayuq, 2001 watapi).
Kantunkuna
Pusaq kantunmi kan:
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Wapsiyay
thumb|right|Tiy suyk'umanta wapsiyasqa [[yaku wapsi musuqmanta ch'iñi sut'uchakunaman puriqllayaspa yakuyan.]] Wapsiyay nisqaqa puriqllap wapsi tukukuyninmi.
Juan Ramón
thumb|right|260px| Juan Ramón (1940-2020) Ellery Guy Rech sutiyuq runaqa, icha Juan Ramón ( paqarisqa Cañada de Gómez llaqtapi - ( wañusqa Buenos Aires llaqtapi), huk 🇦🇷 mama llaqtayuq takiqmi wan aranway pukllaq qarqan.
Wapsiyay
Achka puriqllakunam - ahinataq yaku - pisi-pisimanta wapsiyan mana q'uñi kaptinpas, manaraq wapsichana iñu aypaptinpas.
Wapsichana iñupi puriqllap achka phukpukunatam ruraspa utqaylla wapsi tukukuytaq t'impuy nisqam.
Juan Ramón
Taytan: Juan Rech; Maman: Magdalena Peretto. Warmikuna: Mónica Beatriz Kobau (1966-1977) / Isabel (1978-2020). Churinkuna:.
Sillu
thumb|Huk runap maki sillunkuna. thumb|Huk runap chaki sillunkuna. thumb|[[Michip sillun, runap maki sillunpas.]] Sillu (latin simipi: unguis, grigu simipi: όνυξ [ónyx]) nisqaqa runap, ñuñuq uywakunappas ruk'ananpa ñawch'inpi kaq kiratinamanta sinchi last'acha icha kichka hina kaqmi.
Runap sillunkunaqa last'acha, p'alltacha hinam, makipipas chakipipas. Hinallataq k'usillukunap sillunkunam.
Huk ñuñuqkunap sillunkunaqa kichka hinam. Aycha uquq ñuñuqkunap, aswanta michikunap sillunkunaqa ancha k'awchim, uywakunata hap'inapaq.
Ch'ulla ruk'anayuq, iskay ruk'anayuq nisqa yura mikhuq ñuñuq uywakunap ancha rahku sillunqa phapa nisqam.
Awrawa distritu
Awrawa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Aurahua) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Chuqlluqucha pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Awrawa llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Yawar ispay
Yawar ispay (Haematuria) nisqaqa yawarwan ispaymi.
Awrawa distritu
Simikuna
Pukyu:
721
721 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Pacha phuyu
thumb|right|Pacha phuyu: manam allintachu rikunchik. Pacha phuyu nisqaqa allpa hawapi, mana hanaqpi kaq phuyum, ancha achka yaku sut'uchakunam.
Huñunakuy
Huñunakuy nisqaqa maypipas imatapas ruranapaq kuskachanakuq hamuq runakunam, runa huñu tukukuq.
Kaykunata qhaway:
Kaytapas qhaway:
Huñunakuy nisqaqa yuqunakuy niytapas munan. Kayta qhaway:
Machkhana antañiqiy
rikchacha| [[IBM Q Sistema Huk|IBM Q System One, 20 sumaq-purichiq qubitkuna nisqayuq kuwantum antañiqiq]] Machkhana antañiqiq icha Kuwatum antañiqiq (kastilla simpi: cuatica, inlish simimanta quatum, icha kayqa latin simimanta machkha icha hayk'a) kayqa kuk antañiqiq, chay machkhana mach'a purichiq nisqata ruwasqankunata llamk'achin. Huch'uy escalakunapiqa, materia física nisqa iskaynin partikulakunap, olakunap propiedadinkunatam rikuchin, chaymantataqmi kuantiku yupayqa kay ruwayta aprovechan, especializado sinch'ikaq nisqawan. Klasiku fisikaqa manam chay kuantiku apaykachanakunap llamk'ayninta sut'inchayta atinchu, chaymantataqmi huk escalable machkhana antañiqiq wakin yupaykunata exponencialmente aswan usqaylla ruwayta atinman karqan mayqin kunan pacha klasiku antañiqiqmantapis. Astawantaqa, hatun machkhana antañiqiqqa hatun harkasqa esquemakunata p'akiyta atinmanmi, fisicokunata yanapanman simulaciones físicas nisqa ruwaypi, kunan pacha arte nisqap kayninqa aswanta experimental hinallataq mana ruway atiyraq.
Qañawa
Qañawa icha Qañiwa (Chenopodium pallidicaule) nisqaqa huk riwi yuram. Kinwa hinallam rikch'akun. Yanusqa murunkunatam mikhunchik.
Julia Ferrer
Julia del Solar Bardelli icha Julia Ferrer sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq kastilla simipi qillqaqmi.
Yachaywasi:
Joan Sebastian
José Manuel Figueroa sutiyuq runaqa icha Joan Sebastian (* paqarisqa Juliantla llaqtapi -   wañusqa Juliantla llaqtapi) huk 🇲🇽 mama llaqta  takiqsi karqan.
Tayta: ; Mama: Celia Figueroa.
Warmi: Maribel Guardia. Churinkuna: ).
Muñecas pruwinsya
Muñecas pruwinsya icha Idelfonso de las Muñecas pruwinsya (aymara simipi: Muñecas jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Idelfonso de las Muñecas icha Provincia de Muñecas) nisqaqa Buliwya suyupi, Chuqiyapu suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Chuma llaqtam (392 runa, 2001 watapi).
Pulitika Rakiy
Kimsa munisipyunmi kan.
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta Qhichwa runakunam, Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
722
722 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Kayampi kiti
Kayampi kiti nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Cayambe) Ikwadur mama llaqtapi, Pichincha markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Kayampi llaqtam.
Pulitika Rakiy
Pusaq kitillinmi kan, kimsa llaqta kitilli, Kayampi kitilli, Ayora kitilli, Juan Montalvo kitilli, pichqa chakrapura kitillipas, Ascázubi, Kankawa, Kusupampa, Olmedo (Pisillu), Utun.
Pukyu: (2001 watamanta)
Pacha kuyuqta Amaniq
Pacha kuyuqta Amaniq ( icha Taytacha Timpluris), kastilla simipi Señor de los Temblores nisqaqa Qusqu llaqtap amachana santunmi, Yana Kristup wank'anmi.
Sapa Santa Simanapi, Santu Lunispi chay taytachataqa Qusqup Katidralninmanta llaqtap k'ikllu ñanninkunantam apaykuspa yupaychanku. Wasikunap balkunninkunamantaqa ñukch'u t'ikakunatam warkunku. Waqaypatapiqa iñiqkunata saminchanmi.
Chunka suqtayuq kaq pachakwatapis Ispañap Qhapaqnin Carlos V chay wank'ataqa Qusqu runakunaman qurqan. Huk runakunataq ninku, manam hinachu, chay taytacha p'ati waskakunamanta rurasqa kaptinmi, nispa. Ispañul Qhapaqqa kañinallatas qurqan. Chaymantataqsi chay Kristu wank'aqa q'usñichiymanta yanayarqan.
Marsu killap qhipaq p'unchawninkunapi 1650 watapi Qusqu llaqtataqa huk pacha kuyuysi kharkachirqan. Chaypachas runakunaqa Yana Kristuta altarninmanta hap'ispa ayma puriyninpi apaykurqan. Wank'ata hap'ichkaptin, pacha kuyuyqa tuyllas puchukarqan. Chaymantataqsi taytachataqa katidralpa punkunman churaspa Taytacha Timpluris nispa sutinchaspa Qusqup Amachaqinman rurarqan.
Paypaq Arguedas riman huknin yachaypanqanpi: "Ríos profundos" ( May ruriyuq mayukuna).
Sut'u
thumb|right|Urmachkaq yaku sut'u. thumb|right|Paskakuchkaq sut'u. thumb|right|Paskakuchkaq sut'u. Sut'u, kichwapi Shutu nisqaqa wapsipi, wayra pachapi kachkaq puriqlla kaqmi.
Paray urmachkaq hatun yaku sut'ukunam. Phuyutaq ch'iñi tiyachkaq yaku sut'uchakunam.
Kareem Abdul-Jabbar
thumb|right|200px|Kareem Abdul Jabbar
220px|right|thumb|Alcindor en un partido con UCLA. Ferdinand Lewis Alcindor, Jr. sutiyuq runaqa, icha Kareem Abdul-Jabbar (* paqarisqa New York llaqtapi -  ), Hukllachasqa Amirika Suyukunapas isanka rump'u.
Tayta: Ferdinand, Mama: Cora.
Efraín Sánchez
Taytan: Sánchez; Maman: Casimiro.
Achira
Achira (Canna edulis) nisqaqa huk chakra yuram. Allpa ukupi wiñaq chillkikunatam mikhunchik.
Antonio Gálvez Ronceros
Antonio Gálvez Ronceros sutiyuq runaqa (* 1932 watapi paqarisqa Chincha llaqtapi, Ika suyupi -  ) huk piruwki qillqaqmi, simi yachaqpas.
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin
723
723 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Ramus ukucha
Ramus ukucha (Mesomys hispidus) nisqaqa Urin Awya Yalapi kawsaq khankiqmi, rikch'aq kichka ukucham (kasha ukucha). Amarumayu sach'a-sach'a suyupi sach'akunapi kawsan.
Yawaqari kantun
Yawaqari kantun (kastilla simipi: Cantón Yawacari) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk kantunmi, P'utuqsi suyupi, Cornelio Saavedra pruwinsyapi, Taqupampa munisipyupi. Uma llaqtanqa Yawaqari llaqtam (92 llaqtayuq, 2001 watapi).
Sérgio Mendes
thumb|right|260px| Sérgio Mendes Sérgio Santos Mendes sutiyuq runaqa ( paqarisqa Niterói llaqtapi - ) huk 🇧🇷 mama llaqtayuq yatana qallwa waqachiq wan bossa nova takichaq karqan.