cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Isku chapusqa
Isku chapusqa (kastilla simipi: argamasa) nisqataqa kusasqa iskutam (kalsyu muksitam, CaO), aquwan chaqruspa yakuwan chapuspa ruranchik. Chay isku chapusqataqa wasichaypim llamk'achinchik. Kalsyu muksiqa yakuwan kalsyu yakumuksim (Ca(OH)2) tukukun. Chay kalsyu yakumuksiqa wayra pachapi kaq chimlasaywan ancha k'apka iskutam ruranakuspa kusasqa tikakunata ancha allinta llut'achispa.
Iskuta simuntuwan chaqruptinchikmi, aswan sinchim pirqa tukukun.
Tuyur
thumb|right|300px|Tuyur, [[Enschede, Urasuyupi.]] right||thumb|300px|[[Illap'uchkaq tuyur, Piracicaba, Brasilpi.]] Tuyur nisqaqa wayra pachapi phuyukunap allpawan chawpinpi kaq pinchikilla mast'ayrayku manchaysapa mit'akunam, illap'upas q'aqyapas.
Eva Copa
thumb|right|260px| Eva Copa Mónica Eva Copa Murga (Munika Iwa Qupa Murqa) sutiyuq warmiqa ( paqarisqa Quchapampa llaqtapi, Quchapampa suyupi - ) huk 🇧🇴 mama llaqtayuq pulitiku warmim.
Evo Morales Wuliwiyap umalliq kayninmanta qarqurqaptin, Evaqa Buliwya Achka Nasyun Kamachi Quq Rimana Huñunakuypa umalliqnin akllasqa karqan,. Susyalismuman Rikch'arimuy (MAS) nisqapim wankurisqan.
Ichhuna
thumb|right|200px|Ichhuna. Ichhuna, Rutuna, Husi, Kusa icha Qiwana nisqaqa ichhuta rutunapaqpas, riwita qallchanapaq, huk yurakunata kuchunapaqpas q'illaymantawan k'ulluchamantawan llamk'anam.
Antañiqiq rikuy
rikchacha| DenseCap "denso captioning" llamp'ukaqp lluqsiynin, iliphantipi sillakuq runap phutunta t'aqwispa Antañiqiq rikuy (Inlish simimanta Computer Vision) huk chawpi-yachana yachaychay pampa, imaynatas antañiqiq kuna hatun hamut'ayta tarinkuman dihital siq'ikunamanta icha widiyukunamanta. Inhiniyiriya nisqap qhawariyninmantaqa, runaqta rikuy sistimanpa ruwayninkunata hamut'ayta, kikillanmanta ruwayta maskan.
Pampas de Hospital distritu
Pampas de Hospital distritu (kastilla simipi: Distrito de Pampas de Hospital) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Tumpis suyupi, Tumpis pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pampas de Hospital llaqtam.
Pachar
thumb|right|220px|Pachar thumb|right|220px|[[Naxos, (Grisya)]] Pachar (kastilla simipi: mármol) nisqaqa ancha k'apka, sinchi isku rumim, kalsyu chimlasay puchq'uchasqam (CaCO3). Pachartaqa wasichanapaqmi pirqa rumita hina llamk'achinchik.
Qullqa qhichwa
thumb|right|290px|[[Qullqa mayu, Qullqa qhichwa, Kaylluma pruwinsya, Ariqipa suyu, Piruw.]] thumb|right|290px|[[Qullqa qhichwa, Kaylluma pruwinsya]] thumb|right|290px|Qullqa qhichwapi wasikuna thumb|right|290px|[[Llamakuna, Qullqa qhichwa]] Qullqa qhichwa (kastilla simipi: Valle del Colca) nisqaqa piruwanu Qullqa mayup qhichwanmi, Antikunapi, Ariqipa suyupi, Kaylluma pruwinsyapi, Wampu distritupi Callalli distritupipas (15°35′50″S, 71°52′45″W).
Fauna
thumb|left|160px|[[Kuntur Vultur gryphus]] thumb|left|160px|[[Waman: Falco peregrinus]] thumb|left|100px| [[K'illichu Falco sparverius]]
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Qullqa qhichwapi llaqtakuna Chiwaymanta Qhawanakuntikama:
Achuma, Canacota, Chiway, Ichupampa, Lari, Maca, Madrigal, Pinchullu, Qhawanakunti, Qupuraki, Tuti, Yanque
Yanacha kantun
Yanacha kantun (kastilla simipi: Cantón Negrillos) nisqaqa Buliwya suyupi huk kantunmi, Uru Uru suyupi, Sawaya pruwinsyapi, Sawaya munisipyupi. Uma llaqtanqa Yanacha llaqtam.
Bactrocera hochii
Bactrocera hochii nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta Zia, 1936.
Ninaqaqa distritu
Ninaqaqa distritu (kastilla simipi: Distrito de Ninacaca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Pasqu pruwinsyapi, Pasqu suyupi. Uma llaqtanqa Ninaqaqa llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Tarata (Taqna suyu)
Tarata icha T'arata nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Taqna suyupi, huk llaqtam, Tarata pruwinsyap uma llaqtanmi.
Kamilaqa distritu
Kamilaqa distritu (aymara simipi: Kamilaqa jisk'a t'aqa suyu; kastilla simipi: Distrito de Camilaca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Taqna suyupi, Kantarawi pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Kamilaqa llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Mariano Herencia
Mariano Herencia Zevallos sutiyuq runaqa (* 15 ñiqin kantaray killapi 1820 paqarisqa Qusqu llaqtapi - 2 ñiqin hatun puquy killapi 1873 wañusqa Chinchaw llaqtapi) huk piruwanu Awqaq pusaqmi wan pulitiku karqan.
Surkillu listritu
Surquillo distritu; (kastilla simipi: distrito de Surquillo) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
Kaqchikel
Kaqchikel nisqa runakunaqa Watimala mama llaqtapi huk runa llaqtam, kaqchikel simita rimaq, hunu runachá.
Kamilaqa distritu
Simikuna
Pukyu:
Surkillu listritu
Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa 15 ñiqin anta situwa killapi 1949 watapi wata.
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Surquillo llaqtam.
Runakuna
84 202 runa
Amirika Llaqtakunapi Akllanakuspa Kamachinakunapaq Karta
Amirika Llaqtakunapi Akllanakuspa Kamachinakunapaq Karta nisqaqa (inlish simipi: Inter-American Democratic Charter, kastilla simipi: Carta Democrática Interamericana) 11 ñiqin tarpuy killapi 2001 p'unchawpi Lima llaqtapi tantanakuchkaq Awya Yala Mama Llaqtakunap Tantanakuyninpa chaskisqan arininakuy qillqam, Awya Yalapi mamallaqtakunapi akllanakuspa kamachinakuyta ñawpanchinapaq.
Khani-khani
Khani-khani icha khani khani (Salpichroa origanifolia) nisqaqa huk yuram.
Kaqchikel simi
Kaqchikel simi (Kaqchikel Ch'ab'äl) nisqaqa Watimala mama llaqtapi huk rimaymi, Kaqchikel runakunap rimasqan, Maya rimaykunaman kapuq.
Wanipaqa distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Puywanqucha urqu
Puywanqucha (kastilla simipi: Cerro Puyhuanccocha) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk urqum Rawra wallapi, Pasqu suyupi, Daniel Alcides Carrión pruwinsyapi, Yanawanka distritupi, Wanuku suyupipas, Lawriqucha pruwinsyapi, Kawri distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.200+ mitrum aswan hanaq.
Lucille Ball
thumb|right|260px|Lucille Ball (1911-1989) right|200px| Lucille Ball silq'uynin Lucille Désirée Ball sutiyuq warmiqa, icha Dianne Belmont, ( paqarisqa Jamestown llaqtapi -  wañusqa Los Angeles llaqtapi), huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Taytanː Henry Durrell Ball, Maman: Desiree Evelyn Hunt. Qusankuna: Desi Arnaz (1940-1960) / Gary Morton (1961-1989). Churinkuna: (2) Lucie Désirée Arnaz (1951) wan Desiderio Alberto Arnaz IV (1953).
Puquqwata munisipyu
Puquqwata (kastilla simipi: Pocoata) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu Chayanta pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Puquqwata llaqtam.
Playas kiti
Playas kiti (kastilla simipi: Cantón Playas / Cantón General Villamil) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Wayas markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Playas (General Villamil) llaqtam.
Puquqwata munisipyu
Pulitika rakiy
Isqun kantunmi kan.
Playas kiti
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Puquqwata munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Playas kiti
Karu puriy
thumb|left|160px|Playas
Puquqwata munisipyu
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Piruwanu pasu kawallu
Piruwanu pasu kawallu (kastilla simipi: Caballo peruano de paso) nisqaqa huk piruwanu kawallu chawchum.
Q'aqya
thumb|200px|right|[[Lliphi (illapa).]] Q'aqya (Qhaqya), Q'aq niy (Q'aq ñiy), Kunuñunu (Kuñununu, Kunununu), Tunrururu, Wakriy,  Punruru, Bururunyaay, Lanyay icha Pacha t'uqyay, kichwapi Tulun  (T'ulun) icha Kulun  nisqaqa tuyur nisqapi lliphi (illapa) tukuchkaptin wayra pacha asllamanta anchata q'uñikuptin manchaysapa tukukuq ruqyaymi.
Pukyukuna
雷
Chibcha
Chibcha nisqaqa kaykunatam niyta munan:
Pumapampa distritu
Pumapampa distritu (kastilla simipi: Distrito de Pomabamba) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, Pumapampa pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pumapampa llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Mariano Rajoy
Mariano Rajoy Brey, sutiyuq runaqa (* paqarisqa Santiago de Compostela llaqtapi -), huk 🇪🇸 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitikumi qarqan.
2011 watamanta 2018 watakama ñawpaq kuti Ispañapa Uma kamayuqnin qarqan.
Pumapampa distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Mariano Rajoy
Taytan: Mariano Rajoy Sobredo; Maman: Olga Brey. Ñawpaq warmin: Elvira Fernández Balboa. Churinkuna: 2 (Mariano wan Juan Rajoy Fernández).
Yachaywasi:.
Alma mater: Santiago de Compostela Yachay Suntur.
Pumapampa distritu
Simikuna
Pukyu:
Woodrow Wilson
Thomas Woodrow Wilson sutiyuqqa (* paqarisqa Stauton llaqtapi - †  wañusqa Washington D.C. llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku runas karqan, 28 kaq umalliqnin (1913 watamanta 1921 watakama), ñawpaq Demokrata Partidupi kaq umalliqsi. thumb|250px|right|Woodrow Wilson, Breckinridge, 1914 thumb|right|250px|Woodrow Wilson 1916
Kuntursinqa
Kuntursinqa (kastilla qillqaypi: Condorsenja / Condorcenja) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk urqum Rawra wallapi, Lima suyupi, Uyun pruwinsyapi, Uyun distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.320 mitrum aswan hanaq.
Sach'a
thumb|200px|[[Sikwuya sach'a.]] thumb|right|200px|Sikwuya sach'akuna (pachak mitrumanta aswan hatun). thumb|200px|[[Bawbab sach'a (Uralan Afrikapi).]] Sach'a icha Ruya nisqakunaqa lliw hatun k'aspi hina, q'iru ruraq yurakunam, q'irusapa, ch'ulla kurkuyuq, k'allmakunayuq. Ruya nispa, sach'ap k'allmankunatapas ninchik.
Woodrow Wilson
Premio Nobel|20px Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1919 watapiqa chiqniq.
Sach'a
Chakrapi puquchisqanchik sach'akunataqa mallki ninchik.
Woodrow Wilson
Tayta: Joseph Ruggles Wilson; Mama: Janet Mary Woodrow
Warmikuna:Ellen Louise Axson Wilson Edith Galt Wilson Wawakuna: hters: Margaret Woodrow Wilson (1886–1944); Jessie Wilson (1887–1933); wan Eleanor R. Wilson (1889–1967).
Juan Valer
Huwan Walir Sanduwal (Juan Valer Sandoval, kastilla simipi), sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Tumpis llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq awqaq suyupi qarqan.
Sumaqchawan Sallqawan (kuyuchisqa siq'isqa)
Sumaqchawan Sallqawan (inlish simipi: Beauty and the Beast, kastilla simipi: La bella y la bestia), nisqaqa 1991 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Gary Trousdale, Kirk Wisemi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Isku rumi
thumb|right|200px|Isku rumi, sut'uq yakumanta tukusqa t'uquwan. right|thumb|200px|Isku rumi chala, [[Kap Arkona, Rügen wat'a, Alimanyapi.]] Isku rumi (CaCO3; kastilla simipi: caliza) nisqaqa huk ancha pasqa rumim, Kalsyu chimlasay puchq'uchasqam.
Iskumanta rurasqa k'aspikunata yachay wasikunapi yana qillqana pirqapi qillqanapaqmi llamk'achinchik.
Ancha k'apka, sinchi isku rumitaqa pachar (mármol) ninchik. Chay pachartaqa wasichanapaqmi pirqa rumita hina llamk'achinchik.
Iksu kusaspa kalsyu muksitam (CaO, kusasqa isku, cal viva nisqa) ruranchik. Chay kusasqa iskutaqa wasichaypim llamk'achinchik. Yakuwan chapuspa isku chapusqa ruraptinchik kalsyu yakumuksim (Ca(OH)2) tukukun. Chay kalsyu yakumuksiqa wayra pachapi kaq chimlasaywan ancha k'apka iskutam ruranakuspa kusasqa tikakunata ancha allinta llut'achispa.
Pedro de Alvarado
Hernán Cortésta yanaparqan Mishika runakunatas atiyta. 1524, 1525 watakunapi K'iché, Kaqchikel runakunap mama llaqtankunatas atirqan, K'ichépa Watimala llaqtantas thuñichispa.
Adolfo Ruiz
Adolfo Tomás Ruiz Cortines sutiyuq runaqa (* paqarisqa Veracruz llaqtapi – †  wañusqa Mishiku llaqtapi) mishikunapas taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
1952 watamanta 1958 watakama Mishiku mama llaqta Umalliq.
1944 watamanta 1948 watakama Veracruz suyu Kamachiq runa.
Tayta: Adolfo Ruiz Tejeda ; Mama: María Martínez Cotera.
Warmikuna: Lucía Carrillo / María Izaguirre Churinkuna:María Cristina Ruiz Carrillo, Lucía Ruiz Carrillo wan Adolfo Ruiz Carrillo
Raúl Acha
thumb|right|260px| Raúl Acha, 2008 Raúl Acha Sáenz  sutiyuq runaqa, icha Rovira ( paqarisqa Buenos Aires llaqtapi – wañusqa Cuernavaca llaqtapi), huk 🇪🇸 🇵🇪 🇦🇷 mama llaqtayuq turup wañuchiq.
Taytan: Esmeralda Acha; Maman: Isabel Saenz. Warmikuna: Conchita Martínez /  Josefina Dupont. Churinkuna: Isabel, Pilar, Esmeralda Raúl, Raul, Marioli, Emmanuel, Erik wan Dick.
Ñiq'ita kantun
Ñiq'ita kantun (kastilla simipi: Cantón Puerto Ñequeta) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi juk kantunmi, Uru Uru suyupi, Chinchay Qaranqa pruwinsyapi, Wayllamarka munisipyupi. Uma llaqtanqa Ñiq'ita llaqtam.
Muyska
thumb|300px|Muyskakunap Zipa nisqa qhapaqninpa quri achalan, tukuy kurkunpi p'achallisqa. Muyska icha Chibcha nisqa runakunaqa kunan Kulumbya mama llaqtapi ñawpa pacha huk runa llaqtas karqan. Muyska simi nisqa rimayninqa Kastilla Kamachiy pachapis wañurqan.
Awya Yala Mama Llaqtakunap Tantanakuynin
Awya Yala Mama Llaqtakunap Tantanakuynin AYMLLT (kastilla simipi: Organización de los Estados Americanos OEA, inlish simipi Organization of American States OAS, purtuyis simipi Organização dos Estados Americanos OEA, fransis simipi Organisation des États américains OEA) nisqaqa tukuy Awya Yalapi mama llaqtakunap tantanakuyninmi.
Mulan (kuyuchisqa siq'isqa)
Mulan nisqaqa 1998 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Tony Bancroft, Barry Cookmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Domingo González
Taytanː ; Mamanː. Warmi: Gracia Lucas Lorente. Churinkuna: (4) Carmen, Domingo, Pepe wan Luis Miguel Dominguín.
Padilla
Padilla (kastilla simipi: Padilla icha La Laguna) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqichaka suyupi, huk llaqtam, Tumina pruwinsyap uma llaqtanmi.
Zhao Ziyang
1980 watamanta 1987 watakamam ñawpaq kuti Chunwa Runallaqta Republikapa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta:
Antanka
thumb|[[Airbus A380, qhatuna antanka achka tiyanayuq.]] thumb|Wright wawqikunap ñawpaq phawasqan. thumb|[[Concorde - utqaykachana antanka]] Antanka, Lata pisqu icha Maraq icha ruwaphawaq nisqaqa (Awiyun nisqapas, kastilla simipi: avión) wayra pachapi phawaq apaykachanam.
Zhao Ziyang
Ñawpaq warmi: Liang Boqi
Churinkuna:
Qillqaqkuna
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Bactrocera hoedi
Bactrocera hoedi nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta White, 1999.
Isla Teopán
Teopán wat'aqa Salwadur mama llaqtapi huk wat'am. Chayqa nina rawraymantam. Coatepeque quchapi tarikuq, quchapi aswan hatun wat'am, aswan riqsisqataq. Qucha wat'am. Chay llaqtayuq runakunaqa kaypim yupaychana wasiyuq karqaku. Kay yupaychana wasiqa Itzqueye, Mexico mamakunap mamakunap, wawayuq kaypa diosninmanmi sapaqchasqa karqan. Hinallataqmi diosamanta representante monolito nisqatapas ruwarqanku.
Kalyu qullpa
thumb|right|220px|Qullpa Kalyu qullpa icha Putasyu qullpa (KNO3) nisqaqa huk kachim, Kalyu qullpa p'uchquchasqam.
Qullpataqa kutasqa k'illimsawan salinawanpas chaqruspa ayñikunapaq ratata allpatam ruranchik.
San Jacinto distritu
San Jacinto distritu (kastilla simipi: Distrito de San Jacinto) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Tumpis suyupi, Tumpis pruwinsyapi. Uma llaqtanqa San Jacinto llaqtam.
Achiksamaytu p'istu
Chay achiksamaytuqa allpa pachata intip chiqichaq k'uyu qhipa illanchayninmantam amachan. Killimsayakuchaq flurchasqa kluruchasqakunam chay hanaq wayra pachipi kaq achiksamaytutaqa qullunmi.
Paul McCartney
thumb|right|220px|Paul MacCartney (Praha, 2004)
James Paul MacCartney sutiyuq runaqa (*9 ñiqin anta situwa killapi 1942 paqarisqa Liverpool llaqtapi, Inlatirrapi - ) huk Hukllachasqa Qhapaq Suyuyuq rock takiqmi, takina qillqaqmi, takichaqmipas karqan.
Tayta: Jim MacCartney, Mama: Mary Mahon.
Diskukuna
En Solitari
Àlbums amb Wings
Àlbums amb The Fireman
Àlbums de música clàssica
Àlbums experimentals
Qiru distritu
Qiru distritu (kastilla simipi: Distrito de San José de Quero) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Kunsipsyun pruwinsyapi. Uma llaqtanqa San José de Quero llaqtam.
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Raúl Jiménez
Raúl Gustavo Jiménez Chávez sutiyuq runaqa (* paqarisqa Talara llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq awqaq suyupi qarqan.
Mapiri munisipyu
Mapiri munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Mapiri) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, Lariqaqa pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi. Uma llaqtanqa Mapiri llaqtam.
Raúl Jiménez
Taytan: Raúl Jiménez Rivera; Maman: María Chávez Salazar.
Mapiri munisipyu
Kantunkuna
Iskay kantunmi kan:
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam, Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Mapiri munisipyupiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Kapchisqa
Kapchisqa (katilla, inlish simikunapi: artificial 'kachisqa, runa-ruwasqa ') kayqa runap munaspa rurwsqanpa rurun kaynin, manam runap ruwayninta mana ruwaspa icha mana mañaspa ruwanakunawan sallqa pacha rikurimunachu.
Illap'u pusapuna
thumb|100px|Illap'u pusapunap ñawch'in. thumb|right|250px|Illap'u pusapunayuq inlisyap qatan. Illap'u pusapuna (Pararrayos) nisqaqa wasip hawanpi churasqa pinchikilla pusana yawirkam, wasiman hamuq illap'uta allpaman pusanapaq, wasita ama waqllinanpaq.
1753 watapis Benjamin Franklin chay illap'u pusapunata wallparirqan.
Yaku P'asñacha (kuyuchisqa siq'isqa)
Yaku P'asñacha (inlish simipi The Little Mermaid, kastilla simipi: La Sirenita) nisqaqa 1989 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Ron Clements, John Muskermi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Wankarani distritu
Wankarani distritu (kastilla simipi: Distrito  de Huancarani) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Pawqartampu pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Wankarani llaqtam.
Ankucha kawsaykuq
rikchacha|Ankucha kawsaykuq Ankucha kawsaykuq (Ñawpaq Kriyiqu simimata: νεῦρον 'anku icha hank'u', kastilla simipi: neurona) kayqa huk kawsaykuq waq kawsaykuqkunawan riman, sinapsis nisqa sapaq t'inkisqakunawan. Ankucha kawsaykuq nisqaqa lliw uywakunapi anku nisqap astawan hatun rakin, puqyalakunapi, placozoakunapipis. Yurakuna hina, k'allampakuna hina mana uywakunaqa manam anku kawsaykuqkuna nisqayuqchu.
Wankarani distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Qhapaq Walla (Ikwadur)
Qhapaq Walla, Chawpi Walla icha Anti Walla (kastilla simipi: Cordillera Real / Cordillera Central / Cordillera Oriental (Ecuador)) nisqaqa Antikunapi,Ikwadurpi, huk wallam. Kutupaksi urquqa llapan urqukunamanta aswan hanaqmi (5.897 m hanaq).
Bactrocera hollingsworthi
Bactrocera hollingsworthi nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta Drew & Romig, 2001.
Chinchay Yunka pruwinsya
Chinchay Yunka pruwinsya (aymara simipi: Alay Yunka jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Nor Yungas ) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Chuqiyapu suyupi. Uma llaqtanqa Quruyqu llaqtam.
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Wallpari
Wallpari nisqaqa ima yuyaychakuspa kamarispa musuqta tarisqapas, allwiya kaqpas, ima kaqpas.
Kaymi huk wallparikuna:
Charo Bogarín
Charo Bogarín sutiyuq warmiqa icha La Charo ( paqarisqa Clorinda llaqtapi, Formosa wamani), huk 🇦🇷 mama llaqtayuq takiqmi kan. Tonoléc Kusituy tiqsiqmi, nataq sapallan takiqmi llamk'ananta La Charohinam ruwachkan.
Payqa Waraniyi Guayraré kurakap chupullunmi.
Muqu Muqu llaqta
Muqu Muqu icha Muqumuqu (kastilla simipi: Mocomoco) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Chuqiyapu suyupi, Eliodoro Camacho pruwinsyapi, Muqu Muqu munisipyup uma llaqtanmi.
Adolfo López
Adolfo López Mateos sutiyuq runaqa (* paqarisqa Atizapán de Zaragoza llaqtapi – †  wañusqa Mishiku llaqtapi) huk 🇲🇽 mama llaqtap yachachiq, taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
1958 watamanta 1964 watakama Mishiku mama llaqta Umalliq.
Wikipidiya:Ruraykamayman qarana
Wikipidiyaman, Wikimedia kamariyman achka qullqita qaraychik masikuna.
Kallanka
Kallanka nisqakunaqa Inka pachapi ancha hatun, 70-kama mitru suni wask'a wasis karqan, ñawch'i wasi qatayuqsi, Inka mama llaqtap kamachiyninpa llamk'achisqan.
Kunankamapas raqayninkunatam rikunchik.
Qispichiqkuna Kangurusuyupi
Qispichiqkuna Kangurusuyupi (inlish simipi The Rescuers Down Under, kastilla simipi: Bernardo y Bianca en Cangurolandia) nisqaqa 1990 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Mike Gabrielmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa. Pilikula nisqaqa ñiqin piti pilikula Qispichiqkunaqa. Chay pilikulapi qispichiqkunaqa iskay ukucham.
Umiñaturri
Umiñaturri (kastilla simipi: Torre de Cristal icha Flor de Luto) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk urqum, Rawra wallapi, Wanuku suyupi, Lawriqucha pruwinsyapi, Kawri distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.529 mitrum aswan hanaq.
Mocoa
right|250px|thumb|Unancha Mocoa nisqaqa Kulumbyapi huk hatun llaqtam.
Guadalupe Pallan (Mishiku)
thumb|right|250px|Guadalupe Pallan
Guadalupe Pallan (kastilla simipi: Virgen de Guadalupe, Nuestra Señora de Guadalupe ) nisqaqa Mishiku mama llaqtapi huk raymim, chakra yapuy killapi. Guadalupe Pallanqa Mishikup wan Awya Yala patronanmi nisqa. thumb|right|250px|[[Pallanchikpa basilikan (Guadalupepi).]]
Pedro Diez Canseco
Pedro Nolasco Diez Canseco Corbacho sutiyuq runaqa (* 31 ñiqin qhulla puquy killapi 1815 paqarisqa Ariqipa llaqtapi - 3 ñiqin ayriway killapi 1893 wañusqa Lima llaqtapi) huk piruwanu Awqaq pusaqmi wan pulitiku karqan.
Makiq yachay
Makiq yachay (Inlish simimata "Machine Learning") huk tapuypa pampan, hamut'anapaq chaymanta ruwanapaq qusqa ñankuna ‘yachay’, chaymanta, ruwanakuna mayqinkunachus willayta apruwichanku wakin ruwanakuna huñupi ruwayta allinchaypaq. Kaqchisqa yachay nisqap huknin kaqnin hinam qhawasqa.
Liu Yandong
rikchacha|295x295px|Liu Yandong (2016) Liu Yandong (刘延东) sutiyuq warmiqa (* Nantong, 1945 - ) Chunwa mama llaqta chaqllisinchimanta yachaqsi wan pulitiku qarqan.
Makiq yachay
Makiq yachay alquritmukuna huk mudiluta ruwanku qhawachina willaykunapi hapipakuspa, riqsisqa yachachiy willay, willaykunata icha tantiyayta ruwanapaq mana sut'imanta kamachisqa kachkaspa. Makiq yachay alquritukuna llamk'achisqa kanku achka imaymana ruwanakunapi, ahinataq hampiypi, e-chaski suysuy kaqpi, rimay riqsiypi, chakra llamk'aypi, chaymanta antañiqiq rikuypi, maypi sasa utaq mana ruway atiy kunwinsiyunal alquritmukuna ruwaypaq munasqa ruwanakuna ruwanapaq.
Kaqchisqa yachay
rikchacha| Makiq yachay Kapchisa Yachaypata urapampa yachanan rikchacha| Makiq yachaypa huknin rakin KYpa urupampa icha AIpa huknin makiq yachaypa urapampa Hamut'ayqta ruwasqanhina, makiq yachaywanqa wiñarqan kaqchisqa yachayqa maskhaymanta. Kaqchisqa yachay (AI) qallariy p'unchawkunapi huk yachay yachachina hina, wakin yachaqkuna munarqanku makiqkuna datokunamanta yachanankupaq. Paykunaqa imaymana unancha yachana ñankunawan chay sasachakuyman asuykuyta munarqanku, chaynallataq chaymanta "ankucha llikakuna" nisqawanpis; kaykunaqa astawanta karqanku pirsiptrunkuna chanta wak qatina kaqkunamanta mayqinkunachus qhipaman tarikurqanku kay waq kutimanta kamachinakuna kaqta kay generalized linear qatinakuna,estadísticakuna kaqmanta.[4] Probabilistic reasoning kaqtapis llamk’achikurqa, astawanta kay awtumatiku hampiq qhawaykachariy t'aqwirispa kaqpi.[5]
Ichaqa, huk yapakuy qhawariy kay umachasqa kutichina, yachaypi ruwasqa qhawariy kaqpi huk rakinakuyta ruwarqa kay Kapchisqa Yachay kaqwan kay makiq yachaywan. Probabilístico Sistemakunam nisqa khurusqa karqan llakikuna ñasasqa, ruwasqa nisqawan dato urquna, qhawachina nisqawan.
1980 watapaqqa, yachaq sistimakuna AI kamachiyman chayamurqanku, chaymanta estadísticakuna mana allinchu karqa.[6] Llamk’ayqa yachay unancha/yachaypi sayasqa yachaymanta chiqamanta AI ukhupi puririrqa, chaytaq aparqa inductiva umachasqa kutichina kamachina qillqa kaqman, ichaqa astawan estadística sinri yachay mak'ana kaqmanta kunan hawapi karqa kay yachay pampa AI kaqmanta astawan kusata, kay awasqa, pallaynin icha patrun riqsiypi chanta willayta kutichiypi.[6]:
Unancha llikakunamanta mask’ayqa Kaqchisqa yachay AI nisqawan, antañiqiq hamut'ay nisqawan ima, chay pachallapi saqisqa karqa. Kay chirupis, AI/CS hawapipis hinallam puririchisqa karqa, "tinkuchiy kaq" nisqa hina, huk yachaykunamanta yachaqkuna Hopfield, Rumelhart, Hinton ima. Astawan allin ruwasqankuqa 1980 watakunap chawpinpim karqan, wasa-mastariy nisqap musuqmanta paqarichisqanwan.
Joan Fontaine
Joan de Beauvoir de Havilland sutiyuq warmiqa, icha Joan Fontaine ( paqarisqa Tokyo llaqtapi - wañusqa Carmel-by-the-Sea llaqtapi, California suyupi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtap kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan. 1941 Oskar Suñay.
Makiq yachay
Kaqchisqa yachay
Makiq yachay, Rapchisqa yachaywan hukniray kayninqa sapa kuti pantasqa hamut’akun. Makiq yachay
Joan Fontaine
Taytaː Walter Augustus de Havilland, Mamaː Lilian Augusta Ruse (Lilian Fontaine Qusankunaː Brian Aherne (1939-1945) / William Dozier (1946-1951) / Collier Young (1952-1961) / Alfred Wright, Jr. (1964-1969) Churinkunaː Debbie Dozier (1948).
Makiq yachay
Kaqchisqa yachay
yachan hinaspa uq willkl ka a qawariykunapi hapipa kuspakac isqamy n h ruwachiq man e pachamamawan tinkuchkaqta yachananpaq hinaspa ruwaykunata ruwananpaq, chayknmta taaswan hatun chansanta ruwan allinta metasninta haypananpaq. [28].
Joan Fontaine
Pilikulakuna
thumb|right|280px|Joan Fontaine - Suspicion
Makiq yachay
Kaqchisqa yachay
2020 watamanta pacha, achka pukyukunam ML AIpa subcampo hinalla kasqanmanta rimachkanku. [29] [30] [27] Hukkuna kay qhawayniyuq kanku mana tukuy MLchu kay AI kaqmanta, ichaqa huk ‘inteligente subconjunto’ kay ML kaqmantalla AI hina qhawasqa kanan tiyan. [5] [31] [32].
Llamp'ukaq
Imaymana makiq yachay alquritmukunayuq llamp'ukaq q'ipikuna nisqakunam kaykunata churanku:
Ch'uxña Uma kantun
Ch'uxña Uma kantun (aymara simi ch'uxña q'umir, uma yaku, "q'umir qucha", kastilla simipi: Cantón Chojñohuma) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi juk kantunmi, Uru Uru suyupi, Chinchay Qaranqa pruwinsyapi (Wayllamarka munisipyupi). Uma llaqtanqa Ch'uxña Uma llaqtam.
WALL-E
WALL-E icha WALL•E (kastilla simipi: WALL·E: batallón de limpieza) nisqaqa 2008 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Andrew Stantonmi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa.
Itagüí
right|250px|thumb|Unancha Itagüí nisqaqa Kulumbyapi huk hatun llaqtam.
Kapchisqa yuyay
rikchacha|(AI) = Kapchisqa yachay (KY) Kapchisqa yachay (KY), Kapchisqa yuyay, Kapchisqa hamu icha Kapchisqa uma (inlish simimanta artificial intelligence) kayqa makiqkunawan rikuchisqa yuyay—willakuykunata hamut'ay, huñuspa, t'ukuy, mana runa uywakunap, runakunap rikuchisqan yuyaymantaqa. Rikuna: ruwaykuna maypichus kay ruwakun chaykuna kanku rimay riqsiy, antañiqiq qhaway, (purun) simikunapura t'ikray, chanta wak mapiyana icha saywitiyana yayqunakunata.
Kapchisqa yuyay (KY) ruwachina wakichikuna ñawpaq web mask'ay kuyuchinakuna (kayhina, Google Mask'ay), yuyaychay sistimakuna (YouTube, Amazon chaymanta Netflix llamk'achisqanku), runa rimayta hamut'ay (Siri chaymanta Alexa hina), paymantalla pusachiq antawakuna (kayhinallataq, Waymo), makiwan ruwasqa tantiyay-ruway hinaspa atipanakuy aswan hatun patapi estratégico pukllay sistimakunapi (ahinataq ajedrez hinallataq Go).
Makiqkuna aswan atiyniyuq kaptinku, "yuyayniyuq kayta" mañakuq ruwaykuna sapa kuti AI kaqpa riqsichiyninmanta hurqusqa kanku, huk ruway riqsisqa kay AI efectota hina. Kayhinapaq, kay caracteres ópticos riqsiyqa sapa kuti qarqusqa kachkan kay AI hina qhawasqa kaqkunamanta, huk allwiyakama rutinariaman tukusqa. Oxford Inlish T'aqi Oxford Yachay Sutur Pressmanta, kapchisqa yachayta kayhinata riqsichin: "'the theory and development of computer systems able to perform tasks that normally require human intelligence, such as visual perception, speech recognition, decision-making, and translation between languages.' - kay ñasa, wiñachinawan antañiqiq sistimakuna ruway atiq ruwaykunata ruwayta, kay kunan kuk runaqta yuyayninta munanakita manaña munanqichu ima hamut'anaykipaqpis, ahinataq rikuy qhawariy, rimay riqsiy, t'ukuy akqllanakuna ruway, simikunapura t’ikray ima."
Bactrocera holtmanni
Bactrocera holtmanni nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta Hardy, 1974.
Wu Yi
thumb|right|350px|Wu Yi
Kantarawi
Kantarawi icha Jant'arawi (aymara simi: jant'a, -ra,  -wi  aymara k'askaqkuna; kastilla simipi: Candarave) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Taqna suyupi, huk llaqtam, Kantarawi pruwinsyap uma llaqtanmi.
Wu Yi
Wu Yi (chinu: 吴仪) sutiyuq warmiqa (* Wuhan, 1938 - ) Chunwa mama llaqta allwiya kamayuq wan pulitiku qarqan.
Chinchay Qaranqa pruwinsya
Chinchay Qaranqa pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Nor Carangas) nisqaqa Buliwyapi, Uru-Uru suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Wayllamarka llaqtam.
Kuka musiyu (Chuqiyapu)
Kuka musiyu nisqaqa Chuqiyapu llaqtapi, Buliwyapi, huk musiyum.
Chinchay Qaranqa pruwinsya
Pulitika Rakiy
Huk munisipyunmi kan: Wayllamarka munisipyu.
Paqarisa kantun
Paqarisa kantun (kastilla simipi: Cantón Pacariza) nisqaqa Buliwya suyupi huk kantunmi, Uru Uru suyupi, Sawaya pruwinsyapi, Sawaya munisipyupi. Uma llaqtanqa Paqarisa llaqtam.
Chinchay Qaranqa pruwinsya
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Chinchay Qaranqa pruwinsyapiqa (Wayllamarka munisipyupi) aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Mao Dun
Mao Dun (矛盾) icha Shen Dehong (Shen Yanbing) sutiyuq runaqa (* paqarisqa Jiejiang llaqtapi -  paqarisqa Pikkin llaqtapi  ) huk Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtami qillqaq  wan pulitiku runam.
1949 watamanta 1965 watakamapacha Chunwa Runallaqta Republikap Kawsay saphi ministrunmi
Tayta: Shen Yongxi (T: 沈永錫, S: 沈永锡, P: Shěn Yǒngxī, W: Shen Yung-hsi), Mama: Chen Aizhu (T: 陳愛珠, S: 陈爱珠, P: Chén Àizhū, W: Ch'en Ai-chu)
Nicomedes Santa Cruz
Diskunkuna
thumb|Nicomedes Santa Cruz
Kinwapampa distritu
Kinwapampa distritu (kastilla simipi: Distrito de Quinuabamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Anqash suyupi, Pumapampa pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Kinwapampa llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Distritupi paqarisqa
Apusimi:9378, 28.09.1941.
Salinas kiti
Salinas kiti (kastilla simipi: Cantón Salinas) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Santa Elena markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Salinas llaqtam.
Salinas kitiqa Wayas markap kitin karqan.
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Hatun Gigante
Hatun Gigante icha Gigante (kastilla simipi: Gigante Grande / Gigante) nisqaqa Antikunapi, huk urqum Buliwya suyupi, Kimsa Krus wallapi (Saywa: Inkisiwi pruwinsya / José Ramón Loayza pruwinsya), Chuqiyapu suyupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.748 mitrum aswan hanaq.
Los Fabulosos Cadillacs
thumb|right|260px| Los Fabulosos Cadillacs thumb|right|260px| Los Fabulosos Cadillacs (Medellín) Los Fabulosos Cadillacs  nisqaqa huk 🇦🇷 mama llaqtayuq ska kusituymi. 1985 watapim rakinakurqan.
Kaypipas qhaway
Los Abuelos de la Nada Sui Generis (kusituy) Auténticos Decadentes Soda Stereo Enanitos Verdes Mimi Maura
Pallanchakra distritu
Pallanchakra distritu (kastilla simipi: Distrito de Pallanchacra) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Pasqu pruwinsyapi, Pasqu suyupi. Uma llaqtanqa Pallanchakra llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Jean Dasté
thumb|right|300px|Jean Dasté (1904 - 1994) Jean Georges Gustave Dasté sutiyuq runaqa ( paqarisqa Paris llaqtapi - wañusqa Saint-Étienne llaqtapi), huk 🇫🇷 mama llaqtayuq aranway pukllaq wan kuyu walltay pusaq runam qarqan.
Taytan: Dasté; maman:. Warmi: Marie-Hélène Copeau.
Usnu
thumb|300px|[[Willkawamanpi usnu.]] Usnu icha ushnu nisqakunaqa Inka pachapi pata-pata hina rurasqa chuntu wasikunas karqan, chawpinpi siqana pata-patayuq.
Kunankamapas raqayninkunatam rikunchik.
usnu hatun rumi saywa, pachaaman hatisqa. imaypis aknana k'itipi (puchachaw). Kay sutiwam iskay k'iti kan: Llaqma mayu manyanpa (Llumpa kiti, Ankash suyu), hukaq Puwaqpanpa (Pomabamba, prov.)
Kantarawi distritu
Kantarawi distritu (aymara simipi: Kantarawi jisk'a t'aqa suyu; kastilla simipi: Distrito de Candarave) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Taqna suyupi, Kantarawi pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Kantarawi llaqtam.
Usnu
Usnu pata chawpipi, t'iyana inka samananpaq.
Kantarawi distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Cybill Shepherd
260px|thumb|right| Cybill Shepherd (1911-1989) right|200px| Cybill Shepherd silq'uynin Cybill Lynne Shepherd sutiyuq warmiqa, ( paqarisqa Memphis llaqtapi - ), huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Taytanː William Jennings Shepherd (1932–2000), who, Maman: Patty Shobe (1925–2012), Qusankuna: David Ford (1978-1982) / Bruce Oppenheim (1987-1990) /	Peter Bogdanovich (1971-1978) / Robert Martin (1994-1998) Churinkuna: (3) Clementine Ford (1979) / Ariel Oppenheim (1987) / Zachariah Oppenheim (1987).
Ñawikaruy
was also known for her roles in television, such as,
P'uchqu
Chaqllisinchipiqa P'uchqu nisqakuna prutunkunata quykuq imayaykunam. P'uchqu llipt'a ruranakuy nisqapi p'uchquqa llipt'aman prutuntam (yakuchaq pusitiwu q'ipisqa iñukuta) qun. P'uchquwanqa yaku iñuwa llipt'a hinam ruranakun, idrunyu q'ipisqa iñuwa (H3O+) tukuspa. Chayrayku p'uchqu yakuwan chulluchisqaqa qanchismanta pisim pH chani nisqata ruran.
Kay hinam yakuchaq kluruchasqa yakuwan ruranakunmi:
Kaymi huk iskay p'uchqukunam:
Hamut'ay
Hamut'ay, Pawachasqa yachay, Yachayma, Qhawahamut’ay icha Yachaychay nisqaqa (latin simipi: scientia, kastilla simipitaq ciencia) aypaq yachaykunankam atipay allichaypas ruray ñan (proceso) nisqamanta. Chay yachayqa runakunap rurasqanpa, qhawasqanpa, yuyasqanpa, yuyaychakusqanpa ruruchisqan kaspa, allin-allinchasqa kaspa, rurananqa huk yanapanakunawan kamachinata qatichinaspa chaskinam, huklla hatun kamachina llik'api, chay llik'api ruranakuspa.
Yachaychaywanqa runa yachayninta k'uskiykuywan miraykunmi, yachachiywantaq runapura mast'arinmi, yachay sunturpi, kuraq sunturpi, mayninpipas.
Qhuya
thumb|right|250px|Qhuya ukhupi. thumb|right|250px|[[Pasqu urqu: qhuya, kunan kichasqa qhuya, Qiwllaqucha, XX kaq pachakwatap qallarisqanpi.]] Qhuya, Q'uya icha Qullqur chakra nisqamantaqa q'illayta ruranapaq ch'uqikunamanta, huk qiqllakunatapaq hurqunchik.
Kastilla atiymanta, kastilla qhapaq pacha nisqapiqa Abya Yalapi runakuna wiraquchapaq llamk'ay mit'a nisqapi yanqa llamk'anam atirqan. Chay munay mana munay llamk'ay mit'api ancha achka runakunaqa ñak'a-ñak'aspa qhuyakunapi, ahinataq P'utuqsi urqu qullqi qhuyapi, wañurqan.
Francisco Javier
Francisco Javier, Francisco de Jaso y Azpilicueta (kastilla simipi: San Francisco Javier S.J.) sutiyuq runaqa (* watapi paqarisqa Jaso Kastillu Javier llaqtapi - †  wañusqa Shangchuan Wat'a) huk 🇪🇸 mama llaqtayuq kathuliku santus qarqan.
3 ñiqin qhapaq raymi killapi San Francisku Javier raymi p'unchawninmi.
thumb|right|280px|Javier Kastillu
Hawa t'inkikuna
thumb|center|550px| [[Kastillu Javiermanta]]
Warmaka distritu
Warmaka distritu (kastilla simipi: Distrito de Huarmaca) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Wankapampa pruwinsyapi, Piwra suyupi, 8 ñiqin kantaray killapi 1840 watapi kamasqa. Uma llaqtanqa Warmaka llaqtam. Warmaka distritupiqa Piwra suyup huklla kaqraq indihina rimaq ayllu llaqtanmi, qhichwa simi rimaq Chilkapampam.
Runakuna
39 416 runakuna (19 859 qhari, 19 557 warmi)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Pichirwa distritu
Pichirwa distritu (kastilla simipi Distrito de Pichirhua) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Awankay pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Pichirwa llaqtam (491 runa, 2007 watapi).
Up
Up (kastilla simipi: Up: Una aventura de altura) nisqaqa 2009 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Pete Docter, Bob Petersonmi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa.
Pichirwa distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Waylas P'ukru
thumb|right|220px|[[Waskaran urqu]] thumb|right|220px|[[Wantar Chawin]] Waylas P'ukru nisqaqa (kastilla simipi: Callejón de Huaylas) huk hatun qhichwam, Santa mayup qhichwan, uralan Antikunapi, Piruwpi, Anqash suyupi, Yuraq Urqukunap Yana Urqukunawan chawpinpi, Rikuway, Waras, Qarwas, Yunkay, Waylas pruwinsiyakunapi. Waylas kallki Ankash qallupi.
Llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna Ayllu llaqtakuna
thumb|right|220px|[[Waras]] thumb|right|220px|Yungay katidral, [[Waskaran urqu, Anqash suyu]]
Kancha
thumb|right|220px|Uwiha qincha. thumb|right|220px|Qincha, [[Ayerbe, Ispañapi.]] thumb|right|220px|Khuchi qincha. Kancha icha Kurral (kastilla simimanta: corral) nisqaqa qinchawan, rumiwanpas, ch'ampawanpas, k'aspiwanpas, kichkawanpas huk wichq'asqa allpam. Kanchapiqa uywatam wichq'anchik, kaqtaq qinchapi chakrakunatapas hark'anchik.
Qara hampikamayuq
thumb|200px|[[Láser.]] thumb|right|200px|[[Psoriasis.]] Qara hampikamayuq nisqaqa (kastilla simipi: dermatólogo) qarap unquyninkunata hampiq hampikamayuqmi.
Mama llaqta
Mamallaqta icha Mamamarka (kastilla simipi: estado) nisqaqa huk runa llaqtap icha aswan runa llaqtakunap suyunmi. Mama llaqtaqa ripuwlika nisqa icha qhapaq suyum suyu kamay.
Marie Curie
thumb|Maria Skłodowska-Curie Marya Saloméa Skłodowska Boguska sutiyuq warmiqa, icha Marie Curie (  paqarisqa Warszawa llaqtapi, Pulunyapi -  wañusqa Salanches llaqtapi, Fransyapi), huk 🇵🇱 🇫🇷 llamk'aq, chaqllisinchimanta yachaqsi qarqan,  illanchaykunamanta k'uskiykuspa.
Taytan: Władysław Skłodowski, Maman: Bronisława Boguska. Qusan:	Pierre Curie (1895-1906). Churinkuna: Irène wan Ève Denise.
Alma mater: Sorbonne, Paris.
Hawa t'inkikuna
[[Katiguriya:
Wikipidiya:Ayllupaq p'anqa/2009
thumb|250px|right|Qhichwa [[Wikipidiya:Ayllupaq p'anqa Archiwukuna: * Wikipidiya:Ayllupaq p'anqa/2007 * Wikipidiya:Ayllupaq p'anqa/2008 * Wikipidiya:Ayllupaq p'anqa/2009]] Wikipidiya:Ayllupaq p'anqa/2009
Bot policy
Hello. The standard bot policy was updated to allow global bots, which are now technically possible. These are trusted bots that will be given bot access on every wiki that allows global bots (the local policy or request page must explicitly allow them, or they won't get access on this wiki). The current requirements for global bots are:
Does anyone object to allowing global bots on this wiki? I'll update the local policy in a week if there are no objections. Thanks. Carsrac 00:31 15 mar 2009 (UTC)
The LocalisationUpdate extension has gone live
The LocalisationUpdate extension is now enabled for all Wikimedia projects. From now on new localisations that become available in SVN will become available to your project within 24 hours. Your localisations get into SVN from translatewiki.net typically within a day and at worst in two days. This is a huge improvement from the old practice where the localisations became available with new software. This could take weeks, even months.
San Miguel distritu
San Miguel distritu; (kastilla simipi: distrito de San Miguel) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi. thumb|left|San Miguel, avenida La Marina.
Wikipidiya:Ayllupaq p'anqa/2009
The LocalisationUpdate extension has gone live
The localisations done by our community at translatewiki.net are committed to SVN typically every day. When the system messages in English are the same as the local messages, they will now be inserted in a file and are available for use in all our projects in a timely manner
What this means for you
Local messages have an impact on the performance of our system. It is best when messages are as much as possible part of the system messages. In order to remove unnecessary duplication, all the messages that have a local localisation and are exactly the same as the system message will be removed. What we ask you to do is to compare and proof read the messages in translatewiki.net and the local messages. You can then either remove local messages when the translatewiki.net message is to be preferred or, you can update the message at translatewiki.net.
San Miguel distritu
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa San Miguel llaqtam.
Wikipidiya:Ayllupaq p'anqa/2009
What this means for you
Messages that are specific to your project will have to stay as they are. You do want to check if the format and the variables of the message are still the same.
San Miguel distritu
Runakuna
124 904 runa.
Wikipidiya:Ayllupaq p'anqa/2009
Why localise at translatewiki.net
When you localise at translatewiki.net, your messages will be used in all Wikimedia projects and eventually in all MediaWiki based projects. This is how we provide the standard support for your language. When messages change, at translatewiki.net you will be prompted to revisit your translations. Localising is more efficient because we have innovated the process to make you more efficient; there is text explaining about messages and we have applied AJAX technology to reduce the number of clicks you have to make.
Qillqa wayaqacha
thumb|right|200px|[[Qillqa wayaqacha]] Qillqa wayaqacha (kastilla simipi: sobre) nisqaqa papilmanta rurasqa.
Wikipidiya:Ayllupaq p'anqa/2009
How can we improve the usability for your language
We expect that with the implementation of LocalisationUpdate the usability of MediaWiki for your language will improve. We are now ready to look at other aspects of usability for your language as well. There are two questions we would like you to answer: Are there issues with the new functionality of the Usability Initiative Does MediaWiki support your language properly
The best way to answer the first question is to visit the translatewiki.net. Change the language to your language, select the “vector” skin and add the advanced tool bar in in the preferences and check out the new functionality. And make some changes in your user page. When there is a need to improve on the localisation, please make the necessary changess. It should update your localisation straight away. We would like you to report each issue individually at http://meta.wikimedia.org/wiki/Usability_issues.
When there are problems with the support of MediaWiki for your language, we really want to know about this. It is best to report each issue separately. In this way there will be no large mass of issues to resolve but we can address each issue on its own. Consider issues with the display of characters, the presentation of your script, the position of the side bar, the combination of text with other languages, scripts. It is best to try this in an environment like the prototype wiki as it provides you with a clean, basic and up to date environment. The prototype wiki is available for five languages but you can select any of them, change the preferences to your language and test out MediaWiki for your language.
We would like you to report each issue individually at http://meta.wikimedia.org/wiki/Language_issues. The issues you raise will all be assessed. It is important to keep each issue separate, because this will make it easier to understand the issues and find solutions.
PS This text has been approved by Naoko, Brion and Siebrand. Thanks, GerardM 14:38 30 sit 2009 (UTC)
Q'usñipata distritu
thumb|right|290px|Chaka, [[Pilkupata llaqtañiq]] Q'usñipata distritu (kastilla simipi: Distrito de Kosñipata) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Pawqartampu pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Pilkupata llaqtam.
Runakuna
Distritupiqa Amarakaeri runakunam tiyanku.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Gustavo Díaz Ordaz
1964 watamanta 1970 watakama Mishiku mama llaqta Umalliq.
1942 watamanta 1945 watakama Puebla suyu Kamachiq runa.
Runa hayñi
thumb|right|[[Declaración de los Derechos del Hombre y del Ciudadano de 1789]] Runa hayñi icha Runa chayaqi (Runap kaqnin, kastilla simipi: Derechos humanos) nisqaqa lliw runakunap kaqllan hayñinkunam.
Gustavo Díaz Ordaz
Tayta: Ramón Díaz Ordaz Redonet; Mama: Sabina Bolaños Cacho de Díaz Ordaz.
Llipt'a
Chaqllisinchipiqa Llipt'a nisqakuna prutunkunata chaskiykuq imayaykunam. P'uchqu llipt'a ruranakuy nisqapi p'uchquqa llipt'aman prutuntam (yakuchaq pusitiwu q'ipisqa iñukuta) qun. Llipt'awanqa yaku iñuwa p'uchqu hinam ruranakun, yakumuksi q'ipisqa iñuwa (OH-) tukuspa. Chayrayku p'uchqu yakuwan chulluchisqaqa qanchismanta aswanmi pH chani nisqata ruran.
Pelé
Edson Arantes do Nascimento icha Pelé sutiyuq runaqa (* paqarisqa Três Corações llaqtapi, Brasil mama llaqtapi - †  wañusqa São Paulo llaqtapi) huk 🇧🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Tayta: João Ramos do Nascimento «Dondinho», Mama: Maria Celeste Arantes.
Gustavo Díaz Ordaz
Warmikuna: Guadalupe Borja Churinkuna:
Nankay
right|thumb|250px|Nankaypi (kuskachapaq aysanapi) kachkaq [[wanqhana, kay kaptin: F1D1 = F2D2.]] Nankay icha Kuskachapaq aysana (equilibrio) nisqaqa ima chawpi kaqpas, iskay kanapuraq kaqpas, mana hukchakuq, ichataq tiyaqlla kachkaspa chay kachkaypi kakuq, mana ima puririyman riykachaq. huk iñupi t'ikrana k'aspim, huk ñawch'ipi urinman ñit'ispa icha aysaspa wakin ñawch'ipi llasaq kaqtapas, wisnuta huqarinapaq. Wanqhanaqa sikllalla kuyuna nisqa llamk'anam.
Panama llaqta
Panama llaqta  (kastilla simipi: Panamá) llaqtaqa Panama mama llaqtap uma llaqtanmi. Panama llaqta 1 863 000 runam kawsachkanku (2000).
Llipt'a
Kay hinam amunyaku yakuwan ruranakunmi:
Kaymi huk iskay p'uchqukunam:
Runa hayñi
Huñusqa Nasyunkunam runa hayñikunataqa Pachantin llaqtakunapi runap allin kananpaq hatun kamachikuy nisqapi 1948 watapi rimarirqan.