cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
El Porvenir distritu (San Martin)
El Porvenir distritu; (kastilla simipi: distrito de El Porvenir) nisqaqa huk distritum San Martin pruwinsyapi, San Martin suyupi, Piruw mama llaqtapi.
Sinru qillqa: Urqu (Asya)
Lista: Urqu (Asya)
Die höchsten Berge der weiteren Gebirge
* = ''Obwohl der Elbrus auf europäischem Boden steht wird er oft zu Asien gezählt. Normal ist er nämlich der höchste Berg Europas, obwohl der Mont Blanc in den Alpen viel berühmter ist.''
El Porvenir distritu (San Martin)
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Pelejo llaqtam.
Runakuna
1 614 runakuna
Ancha mat'i
rikchacha|300x300px| Siqi 1. Q'umir chiruqa huk ancha-wa'ti kikin nisqatam qawachin, yana chiruñataqmi huk regularisasqa kikin nisqatam. Sichus q'umir chiru astawan allinta qatin yachachiy willayta, chay willakuymanta anchata hapipakun chaymanta astawan hatun pantay tasayuq kanman musuq mana rikusqa willakuykunapi, yana chiruwan tupachisqa. rikchacha|300x300px| Siqi 2. Rumiyuq (yaqa chiru) willaykunaqa chiru llamk'ayman, [[Polinomio nisqa|pulinumiyu llamk'anaman churasqa. Pulinumika ruwanan nisqa allin tupachisqa kaptinpis, lineal nisqa ruwayqa astawan allinta generalizakunanta suyakunman: sichus chay iskay ruwaykunawan tupachisqa willakuy nisqamanta ataswan karuman extrapolacionta ruwarqaku chayqa, lineal nisqa ruwayqa astawan allin willakuykunatam ruwanan.]] Yupay-yachay kikinyaypi nisqapiqa, llumpay tupachiyqa "huk t'aqwiy ruway, chay ancha qayllamanta icha chiqapmanta huk willay huñuman tupan, chayraykutaqmi mana huk willaykunaman tupachiyta atinmanchu icha hamuq pacha qhawaykunata confiablemente willayta atinmanchu". Ancha-mat'i kikin nisqaqa yupay yachaypa rikch'aynin, astawan achka paramitrukuna yuq, manataq willaykunawan chaninchasqa kanmanchu. Chay esencia de sobreajuste nisqa mana yachaspa wakin variación residual (icha, chay rumiyuqta) hurqusqa kasqan, chay variación nisqa estructura modelo subyacente nisqamanta representachkanman hina.
989
989 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Tarma
Tarma nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Hunin suyupi, huk llaqtam, Tarma pruwinsyap uma llaqtanmi.
Ancha mat'i
Mana mat'i icha Underfitting nisqa ruwakun huk modelo matemático nisqa mana allinta hap’iyta atiqtin chay estructura subyacente nisqa datos nisqamanta. Modelo sub-fitted nisqaqa huk modelo maypichus wakin parámetros icha términos nisqakuna allin nisqa modelopi rikhurinman karqan. Sub-fitting nisqa ruwakunman, ahinataq, huk modelo lineal nisqa mana lineal nisqa willakuykunaman tupachispa. Chayna modeloqa mana allin predictivo ruwayniyuqmi kanqa.
Pusachiy
rikchacha| Pata-kicha antawa huk pusachiqwan huk apachikuqwan Pusachiy icha purichiy nisqaqa antawakunap kamachisqa puriynin, awtukuna, motokuna, kamiyunkuna, awtukuna, bicicletakuna ima. Permisoqa hatun ñankunapi purinapaqmi qokun huk conjunto de condiciones nisqakuna hunt’asqa kasqanman hina, hinallataqmi choferkuna purinanku maypi purisqankupi ñankunata, tránsito nisqa kamachikuykunata churasqakunata. Chay simiqa, purichiy simiqa, etimología nisqayuqmi, 15 siglomantapachan, wiñasqataqmi imachus manejayqa hap’irqan, 15 kaqpi llamk’aq uywakunamanta 1800 watakunapi autokunaman tikrakusqanman hina. Hinallataqmi 15 siglomantapacha carro manejay yachaypas wiñarqan, carrota manejanapaqqa cuerpopi, yuyaypi, mana imamanta manchakuspa ima yachaymi necesitakun. Kay evolución nisqa yachaykuna purichinapaq necesitasqankuqa, purichiy kamachiykunata riqsichiywan kuskachasqa kachkan, chay kamachiykunaqa mana purichiqllawanchu, aswanpas antawa purichiy atiywan.
Ancha mat'i
Makiq yachay
rikchacha|300x300px| Siqi 4. Qhawasqa yachaypi llumpay tupachiy/llumpay yachachiy (kayhina, llika neuronal ). Yachachiy pantayqa azulwanmi rikuchikun, chiqapchay pantayqa pukawan, iskayninmi hayka yachachiy ciclokuna kasqanmanta ruway hina. Sichus pantay validación yapakun (pendiente positiva) chaymanta pantay entrenamiento sapa kuti pisiyan (pendiente negativa) chaymanta huk situación de sobreajuste ruwasqa kanman. Aswan allin predictivo chaymanta tupachisqa modelo kanman maypi validación pantayniyuq kay global mínimo kaqninta.
Mana mat'i
rikchacha|300x300px| Siqi 5. Siqi. Puka chiruqa azulwan rikuchisqa willakuypa puntonkunapa mana allin churasqa modelo nisqatam qawarichin. Suyasunmanmi huk parábola nisqaman rikchakuq chiruta qawayta, chaynapi datos nisqapa kurvacionninta qawachinapaq. rikchacha|300x300px| Siqi 6. Anqas chiruqa q'umirwan rikuchisqa willakuy puntokunamanta modelo ajustado nisqatam qawarichin.
Hatun qalawala
Hatun qalawala, Qhichwa qalaywala icha Wisarum (Niphidium crassifolium syn. Polypodium crassifolium) nisqaqa Urin Awya Yalapi kawsaq raki-rakim, rikch'aq qalawalam.
K'utuna
thumb|200px|Tihiraskuna. K'utuna, Qhachuti, Tihira, (Tijira), Tihiras (Tijiras) icha Tikras, kichwapi K'ankin nisqaqa iskaynintin rakimanta rurasqa kuchuna llamk'anam, irramintam.
Gustave Flaubert
Gustave Flaubert sutiyuq runaqa (*21 ñiqin qhapaq raymi killapi 1821 watapi Rouen llaqtapi - 8 ñiqin aymuray killapi 1880 watapi wañusqa Croisset llaqtapi), 🇫🇷 mama llaqtayuq qillqaq runam karqan, phransya simipi qillqaqsi karqan.
Tayta: Achille Cléophas (1784–1846), Mama: Anne Justine.
Qillqasqankuna
thumb|200px|Gustave Flaubert
Clube de Regatas do Flamengo
CR Flamengo (purtuyis simipi: Clube de Regatas do Flamengo, icha Flamengo, nisqaqa huk 🇧🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'ay klubmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Mama llaqta kampiunatukuna
right|thumb|290px|Flamengo Truphyukuna Sala
Hawa t'inkikuna
thumb|center|480px|Maracana istadyu.
Challwanka distritu
Challwanka distritu (kastilla simipi: distrito de Chalhuanca) nisqaqa huk distritum Aymara pruwinsyapi, Apurimaq suyupi, Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Challwanka llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa kastilla simita, qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
990
990 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Pachakutik
Pachakutik (Movimiento de Unidad Plurinacional Pachakutik-Nuevo País, MIP) nisqaqa huk ikwaduryanu partiduman rikch'akuq indihina tantanakuymi, 1995 watapi kamarisqa.
Kunan pusaqninqa Luis Macasmi.
Ullpu
Ullpu (Asplenium squamosum) nisqaqa huk raki-rakim, Antikunapi wiñaq.
Ka Maw antanka pampa
240px|thumb|right|Ka Maw antanka pampa Ka Maw antanka pampa (witnam simi: Sân bay Cà Mau) nisqaqa Witnampi, Ka Maw llaqta ñiqpi, huk antanka pampam.
Intichawwan qallarisqa wakllanwata
(Wakllanwataqa 366 p'unchawniyuqmi.)
Huk intichawwan qallarisqa wakllanwatakuna
<tr style="background-color:#efefef;"> Waranqawata Pachakwata <th align="center" colspan="11">Wata <td style="background-color:#efefef;">2 ñiqin waranqawata: <td style="background-color:#efefef;">19 ñiqin pachakwata: <td width="3%">1804 <td width="3%">1832 <td width="3%">1860 <td width="3%">1888 <td style="background-color:#efefef;">2 ñiqin waranqawata: <td style="background-color:#efefef;">20 ñiqin pachakwata: <td width="3%">1928 <td width="3%">1956 <td width="3%">1984 <td style="background-color:#efefef;">3 ñiqin waranqawata: <td style="background-color:#efefef;">21 ñiqin pachakwata: <td width="3%">2012 <td width="3%">2040 <td width="3%">2068 <td width="3%">2096 <td style="background-color:#efefef;">3 ñiqin waranqawata: <td style="background-color:#efefef;">22 ñiqin pachakwata: <td width="3%">2108 <td width="3%">2136 <td width="3%">2164 <td width="3%">2192
Inti lluqsiy
Tiksimuyu kuntimanta antiman muyuriptinmi, lluqsichkaq intitam antinchikpim rikunchik.
Llaqi
Llaqi, Llaqhi icha K'ita aselgas (Rumex crispus) nisqaqa huk quram, rumasa rikch'aqmi.
Bactrocera kirki
Bactrocera kirki nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Bactrocera kraussi
Bactrocera kraussi nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta Hardy, 1951.
991
991 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Juan Torrico
thumb|right|200px|Juan Torrico (1808 - 1875) Juan Crisóstomo Torrico Gonzales (* paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa París llaqtapi)  Piruw mama llaqtap awqaq pusaq wan  pulitiku qarqan. Piruw Jefe Supremo de la Nación (1842).
Tayta: Juan Capistrano Torrico; Mama: Manuela Gonzáles. Warmi: María Manuela de Mendiburu. Churinkuna: Federico wan Rufino Torrico.
Antimunyu
Antimunyu, Sb (musuq latin simipi: Stibium, kastilla simipi: Antimonio) nisqaqa huk yaqa q'illaymi.
Charanku
thumbnail|[[Buliwiyamanta charanku]] thumbnail|[[Piruwmanta charanku]] thumbnail|[[Buliwiyamanta charanku]] Charanku nisqaqa huk Piruwpi icha Bulibiyapi paqarisqa rachina tiwlli waqachinam.
Charankukunataqa khirkinchup p'aspa qaranmantam ruranku.
Khistuna
thumb|200px|Khistunakuna. thumb|200px|[[Muyuna khistuna.]] Khistuna, kichwapi Llunkulla nisqaqa kirusapa kuchuna llamk'anam, irramintam, k'apka imaykanata - q'iruta, q'illayta, rumita - kuchunapaq.
Yanamayu
Yanamayu (kastilla simipi Río Negro; purtuyis simipi  Rio Negro) nisqaqa Brasil mamallaqtapi, Kulumbya mamallaqtapi Winisuyla mamallaqtapipas huk mayum, Amarumayup hatun purimuq mayunmi.
Ikwadurpa kitinkuna
300px|thumb|right|Ikwadurpi kitikuna. Ikwadur mama llaqtap kitinkunari kaymi (222 icha 226 kiti):
Santo Domingo de los Tsáchilas marka
(++) Kamasqa wata: 2007 ...
992
992 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Xbox 360
Xbox 360 nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Microsoft sutiyuqpa rurasqanmi, Xbox nisqap qatiqninmi, Xbox One nisqap ñawpaqninmi.
Ignacio Warnes pruwinsya
Ignacio Warnes pruwinsya (aymara simipi: Ignacio Warnes jisk'a suyu; kastilla simipi: Ignacio Warnes ) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Santa Krus suyupi. Uma llaqtanqa Warnes llaqtam.
Kay pruwinsyaqa José Ignacio Warnes y García de Zúñigamantam sutichasqa (1770 - 1816).
Pulitika Rakiy
Iskay munisipyunmi kan:
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Ignacio Warnes pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa, waraniyi, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Kaypipas qhaway
thumb|left|140px|Ignacio Warnes
Mariano Enrique Calvo Cuellar
thumb|right|260px|Mariano Calvo (1782-1842) Mariano Enrique Calvo Cuellar sutiyuqqa ( paqarisqa Chuqichaka llaqtapi - wañusqa Quchapampa llaqtapi), huk 🇧🇴 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku karqan.
Wuliwiya suyup umalliqninmi karqan ( 1841 watamanta 1841 watakama). Wuliwiya suyup Hawa ministru (1829-1931, 1933-1935).
Taytan: Juan de Dios Calvo de la Banda y Antequera; Maman: Rosa María de Cuéllar Barrio Padrón y Albaza. Warmi: Mariana Dominga Salinas y Anglés.
Yuraq mat'i makisapa
Yuraq mat'i makisapa (Ateles belzebuth) nisqaqa huk Awya Yalapi kawsaq qhampu k'usillum.
Awya Yala (Mulanpi)
Awya Yala, Apya Yala icha Awyala nisqaqa (Kuna simimanta Abya-yala, Qhichwa simipi: Puqusqa pacha, Qonti Kuskanrunp'u, Kichwa simipi: Pantinsaya), Amirika icha Amerika nisqapas Tiksi muyup huk allpa pachanmi. Mu Lan Pi (Chunwa simipi. 1100 K. q.) chaymanta Mulanpi
Iskaymi hatun rakinkuna kan:
993
993 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Awya Yala (Mulanpi)
Awya Yala rimaykuna
Awya Yalapi paqarisqa rimaykuna
Iwrupamanta Awya Yalapi rimaykuna
Iwrupapi paqarisqa, ichaqa Awya Yalapi aswan rimasqa, ufisyal nisqa rimaykuna
Hawa t'inkikuna
__YUYARINANNAQ__
Inti yaykuy
thumb|right|250px|[[Miami llaqtapi (Florida suyupi) inti yaykuy.]] thumb|right|250px|[[Allpapura hatun quchapi inti yaykuy, Herzliya.]] Inti yaykuy nisqaqa Tiksimuyupi sapaq tiyachkay iñumanta kuntinpi, pachapantapi (winkumuyu nisqapi) intip hawa pachamanta chinkaspa yaykuyninpa pachanmi, ch'isipi, p'unchawpa puchukayninmi, tutap qallarinmi.
Chay pachaqa manam tiyaqllachu, hukchakuqmi wata mit'amanta wachakuspa.
Tiksimuyu kuntimanta antiman muyuriptinmi, yaykuchkaq intitam kuntinchikpim rikunchik.
Puqullay distritu
Puqullay distritu (kastilla simipi: Distrito de Pocollay) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Taqna suyupi, Taqna pruwinsyapi, huk distritum, kamasqa. Uma llaqtanqa Puqullay llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Antara
thumb|right|250px|Antara Antara nisqaqa huk Tawantinsuyupi paqarisqa phukuna waqachinam, achka watasqa sach'a k'aspimanta rurasqa.
Champu
Champu (kastilla simipi: Chambo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Chimpurasu markapi, huk llaqtam, Champu kitip uma llaqtanmi.
Awharahu
Awharahu (ankash rimaypi) icha Akwa rit'i urqu (kastilla simipi: Aguja icha Aguja Nevada; aguja: qhichwa simipi "yawri, akwa") nisqaqa Piruw suyupi, huk rit'i urqum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Waylas pruwinsyapi, Santa Krus distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.850 mitrum aswan hanaq.
Pikchukuna:
Claudia Llosa
Claudia Llosa sutiyuqqa ( paqarisqa Lima llaqtapi, Piruwpi) huk piruwanu pilikula diriktur warmim.
Janq'ulaymi munisipyu
Janq'ulaymi icha Janq'u Laymi (aymara simi: Janq'ulaymi jisk'a t'aqa suyu; kastilla simipi: Municipio de Ancoraimes) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Umasuyu pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Janq'ulaymi llaqtam.
Claudia Llosa
2006 watapi Madeinusa nisqa ñawpaq pilikulantam rurakurqan, Wanta llaqtayuq Magaly Solier sutiyuq pukllaq warmiwan qhapaq runa hinapaq.
Janq'ulaymi munisipyu
Kantunkuna
Suqta kantunmi kan.
Claudia Llosa
Iskay ñiqin pilikulanqa Mancharisqa Ñuñum (La teta asustada). Chaypipas Magali Soliermi pukllan, Fausta sutiyuq warmitam. Chay pilikulawanqa 2009 watapi Berlin llaqtapi Quri Ukumari Suñayta (Goldener Bär) chaskirqan.
Janq'ulaymi munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Qurila
350px|thumb|Qurila thumb|upright 1|Qurilap [[uma tullun, lluq'i: urqu, paña: china.]] Qurila (genus Gorilla) nisqakunaqa huk yura mikhuq hatun k'usillukunam, Aprikapi kawsaq. Iskaynintin rikch'aqmi:
Yara
Yara (genus Dunalia) nisqakunaqa huk thansachakunam, papa yra rikch'aq aylluman kapuq.
Janq'ulaymi munisipyu
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Madidi mayu
thumb|right|220px|Madidi mayu thumb|right|220px|Madidi mayu Madidi mayu (kastilla simipi: Río Madidi) nisqaqa Buliwya suyupi, huk mayum Chuqiyapu suyupi, Abel Iturralde pruwinsyapi, Ixiamas munisipyupi, Madidi mamallaqta parki uhupi. Beni mayuman purin.
Yara
Kaymi huk rikch'aqkuna:
PlayStation 4
PlayStation 4 (PS4) nisqaqa (inlish simi "pukllana tiyana"; nihun simipi: プレイステーション4) huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Sony sutiyuqpa rurasqanmi, PlayStation 3 nisqap qatiqninmi, PlayStation 5 nisqap ñawpaqninmi.
Bactrocera kuniyoshii
Bactrocera kuniyoshii nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Nintendo Switch
Nintendo Switch nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Nintendo sutiyuqpa rurasqanmi, Wii U nisqap qatiqninmi.
Amélie Nothomb
Amélie Nothomb  (  paqarisqa Etterbeek, Brussel, llaqtapi -  ), huk 🇧🇪 mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
Oaxaka
Oaxaca suyu (kastilla simipi: Estado Libre y Soberano de Oaxaca), nisqaqa Mishikupi huk suyum. Uma llaqtanqa Oaxaca de Juárez llaqtam kaykunatam niyta munan.
Qinthu
Qinthu icha qinturi (Rumex cuneifolius) nisqaqa huk quram, rumasa rikch'aqmi.
Oaxaka
Wiñay kawsay
Kamasqa 1823 watapi.
Pulitiku rakiy
thumb|right|280px|Munisipyukuna (Oaxaca) 570 munisipyukuna
994
994 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Quchas distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Inkisiwi
Inkisiwi (kastilla simipi: Inquisivi) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, huk llaqtam, Inkisiwi pruwinsyap uma llaqtanmi.
Xbox
Ñawpaq aparatoqa, ñawpaq widiyu phukllay kunsula karqan, huk Hukllachasqa Amirika Suyukunap llamk'ayninpa qusqan, Atari Jaguar 1996 watapi rantiyta sayachiptin. 24 hunu unidadmanta astawan chayarqa Mayu killakama 2006 watapi rantisqa. Microsoftpa iskay ñiqin kunsola, Xbox 360, 2005 watapi lluqsirqan, 86 rantisqañam hunu unidadkuna uktuwri killakama 2021 watapi. Kimsa ñiqin kunsula, Xbox One, 2013 watapi Nuwiyinri killapi lluqsirqan, 51 hunu unidadkunatam rantirqan. Tawa kaq chiru Xbox consolakuna, Xbox Series X wan Series S, 2020 watapi Nuwiyinri killapi lluqsirqan. Xbox nisqap umalliqninqa Phil Spencer, ñawpaq umalliq Marc Whittenpa rantinpi 2014 watapi Marsu killa tukukuypi.
Atari 2600
Atari 2600 nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Atari sutiyuqpa rurasqanmi, Atari Home Pong nisqap qatiqninmi, Atari 5200 nisqap ñawpaqninmi.
Qutaqayta munisipyu
Qutaqayta munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Cotagaita) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Chinchay Chichas pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Qutaqayta llaqtam.
Pulitika rakiy
Chunka isqunniyuq kantunmi kan:
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Simikuna
Munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Wii U
Wii U nisqaqa huk widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Nintendo sutiyuqpa rurasqanmi Wii nisqap qatiqninmi, Nintendo Switch nisqap ñawpaqninmi.
Win Suurbier
thumb|right|290px| Urasuyu quchu Wilhelmus Lourens Johannes Suurbier sutiyuq runaqa, icha Wim Suurbier, (*  paqarisqa Eindhoven llaqtapi -  wañusqa Amsterdam llaqtapi ) huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.
Kaypipas qhaway
Urasuyupa piluta hayt'aqnin
Hawa t'inkikuna
.
Ruray rimanachay
Ruray rimanachay; (kastilla simipi: conjugación). Ruwaykuna chaninchasqa (Conjugando verbos)
Ruray rimanachay: Taki
(Conjugación del verbo cantar)
Ruray rimanachay: Kay
(Conjugación del verbo ser)
En modo infinitivo
3DO Interactive Multiplayer
3DO Interactive Multiplayer nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy The 3DO Company sutiyuqpa rurasqanmi.
Ruray rimanachay
Ruray rimanachay: Kay
Formas compuestas o perfectas:
Modo potencial:
Ruray rimanachay: verbo irregular tener
(''En el idioma quechua todos los verbos son regulares, con la única diferencia del verbo TENER.)
Simi kamachiy
Huk k'ika simikuna
Sinru qillqa: Qillqaqkuna (Bulgarya)
Lista: Qillqaqkuna (Bulgarya)
Shawsha distritu
Shawsha distritu (kastilla simipi: Distrito de Jauja) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Shawsha llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Putaqa (Anqash)
Putaqa (kastilla qillqaypi: Putaca) nisqaqa Piruw suyupi, Yuraq Hankapi, huk urqum, Anqash suyupi, Waylas pruwinsyapi, Qaras distritupi, Parun qhichwapi, Aguja rit'i urqu ñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.760 mitrum aswan hanaq.
Orangutan
Orangutan (genus Pongo) nisqakunaqa huk yura mikhuq hatun k'usillukunam, Indunisyapi (Kalimantan wat'api, Sumatera wat'apipas) kawsaq. Iskaynintin rikch'aqmi:
Istrilla intillama
Istrilla intillama (ishtirillas intillama) icha Pura intillama (Bradypus variegatus) nisqaqa huk intillamam, kimsa ruk'anayuq, Chawpi, Urin Awya Yalapi kawsaq.
Nintendo Entertainment System
Nintendo Entertainment System (NES) nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Nintendo sutiyuqpa rurasqanmi, Super Nintendo Entertainment System nisqap ñawpaqninmi.
Dimashq
Dimashq (arabya simipi: دمشق‎ ; kastilla simipi: Damasco) icha Damasku llaqtaqa Sirya mama llaqtap uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa 6300 kñ
Kutu-kutu yura rikch'aq ayllu
Rikch'aqkuna
Kaymi huk kutu-kutu rikch'aq yurakuna:
Ukucha
Ukucha icha Huk'ucha (Buliwyapi: Juk'ucha), waywash rimaykunapi Ukush nisqakunaqa uchuylla khankiq uywakunam, kay rikch'aq ayllukunaman kapuq:
Puñuna
Puñuna nisqapiqa puñunchikmi. Kaypi qhaway:
Logroño kiti
Logroño kiti (kastilla simipi: Cantón Logroño) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Morona Santiago markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Logroño llaqtam.
Pulitika Rakiy
Kimsa kitillinmi kan (kamasqa):
Fluminense FC
Fluminense FC (Fluminense Football Club), icha Fluminense, nisqaqa huk Brasilniyuq piluta hayt'ay klubmi.
GameCube
Nintendo GameCube nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Nintendo sutiyuqpa rurasqanmi, Nintendo 64 nisqap qatiqninmi, Wii nisqap ñawpaqninmi.
Juan de Vidal
thumb|right|200px|Juan de Vidal (1800 - 1863) Juan Francisco de Vidal La Hoz (* paqarisqa Supi llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi)  Piruw mama llaqtap awqaq pusaq wan  pulitiku qarqan. Piruw Prisidinti (1835-1836; 1842-1843).
Tayta: Julián Vidal; Mama: Ventura Laos (o La Hoz). Warmi:. Churinkuna:.
Super Nintendo Entertainment System
Super Nintendo Entertainment System (SNES) nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Nintendo sutiyuqpa rurasqanmi, Nintendo Entertainment System nisqap qatiqninmi, Nintendo 64 nisqap ñawpaqninmi.
Nintendo 64
Nintendo 64 (N64) nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Nintendo sutiyuqpa rurasqanmi, Super Nintendo Entertainment System nisqap qatiqninmi, GameCube nisqap ñawpaqninmi.
Fluminense FC
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Mama llaqta kampiunatukuna
right|thumb|290px|Fluminense Truphyukuna Sala
Hawa t'inkikuna
thumb|center|480px|Maracana istadyu.
Muyupampa distritu
Muyupampa distritu; (kastilla simipi: distrito de Moyobamba) nisqaqa huk distritum Muyupampa pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi. thumb|right|200px|Tunki Rupicola peruviana, huk Hanan Mayu amachana sach'a-sach'api kawsaq pisqu
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Muyupampa llaqtam.
Runakuna
58 836 runakuna
Sinru qillqa: Qillqaqkuna (Buliwya)
Sinru qillqa: Qillqaqkuna (Buliwya)
Suchuqrampa
rikchacha|[[Kawallup qharastasqan suchuqrampa.]] rikchacha|[[Yallinakuy suchuqrampa, iskay chunka kaq pachakwatap qallarisqan.]] Suchuqrampa nisqaqa rit'ip hawanpi lluchk'anapaq apaykachanam.
Markas distritu
Markas distritu (kastilla simipi: Distrito de Marcas) nisqaqa Piruw suyupi, huk distritum Aqupampa pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Markas llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Chaki lluchk'ana
thumb|right|50px|Chaki lluchk'ana. Chaki lluchk'ana icha Rit'ipurinapaq k'aspi nisqakunaqa (inlish simipi: Ski, rusiya simipi: Лыжи) runap chakinkunapi watana iskaynintin suni last'a k'aspim, runap rit'ipi lluchk'ananpaq apaykachanam, rit'i chaki lluchk'aykachay nisqapaq.
Hatun intillama
Hatun intillama icha Puka intillama (Choloepus didactylus) nisqaqa huk intillamam, Chawpi, Urin Awya Yalapi kawsaq.
Ch'isin Paya
thumb|right|250px|[[Warani Ch'isin Paya]] Ch'isin Paya, Chisin Paya, Mamana, Paya Chaska icha Chuchu quyllur (18px  Virgo, Παρθένος "taski", Vir ♍) nisqaqa huk waranim.
Alalay qucha
Alalay qucha (kastilla simipi: Laguna Alalay) nisqaqa Quchapampa llaqtapi, Buliwya mama llaqtapi, Quchapampa suyupi, Quchapampa pruwinsyapi.
Uywakuna
Alalay quchapiqa kay pisqukunam kawsanku:
Pisqukuna:
Kunan pacha
Kunan pacha (Chinchaysuyupi: kanan pacha) nisqaqa ñuqanchikpa timpu nisqam pachanchik, kunan pachapi kawsachkanchik.
996
996 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
995
995 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Charles Dickens
thumb|250 px|right|Dickens Gurney 250 px|right| Charles John Huffam Dickens sutiyuq runaqa Boz nisqapas (* paqarisqa Portsmouth llaqtapi - †  paqarisqa Higham llaqtapi) huk Hukllachasqa Qhapaq Suyu 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 mama llaqtayuq qillqaq wan willay kamayuq runam qarqan.
Taytan: Dickens (1786-1851), Maman: Elizabeth Barrow (1789-1863).
997
997 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Wakman tukuy
rikchacha| Puka tulipan, huk chikan q'illu raphita rikuchiq, genekunaninpi huk waqman tukuy nisqarayku rikchacha| Iskay t'ikayuq waqman tukuy Langheck Nature Reserve nisqapi [[Nittel sutiyuq runa|Nittel llaqtap qayllanpi, Alimaniyapi]] Kawsay yachaypiqa huk kawsaqpa, añawpa icha extrakromosómico ADN nisqap genomanpa ácido nucleico nisqap qatiqninpi huk t'ikray. Añaw yasqa genomakunapiqa ADN icha ARN nisqapis kan. Waqman kutikunaqa ADN icha viral replicación nisqapi pantasqakunamantam, mitosis nisqamanta icha meiosis nisqamanta icha huk laya ADN nisqapi waqlliymanta (ahinataq pirimidina dímeros nisqakuna radiación ultravioleta nisqawan tupachisqa kaptin), chaymantataq pantay-prone allichayta ruwakunman (aswantaqa microhomología nisqawan chawpichasqa tukukuy hukllanakuy)., huk pantayta ruwanku huk allichaykunapi, utaq huk pantayta ruwanku kay replicación kaqpi (síntesis de translesión nisqa). Mutaciones nisqakunaqa ADN nisqap t'aqankunata churaspa icha qulluspapis kanmanmi, kuyuchina genético nisqa elementokunarayku.
Rit'i chaki lluchk'aykachay
thumb|350px|Rit'i chaki lluchk'aykachachkaq runa. Rit'i chaki lluchk'aykachay, Rit'i lluchk'ay icha Rit'ipurina nisqaqa (inlish simipi: Ski, Skiing) chakikunapi watasqa chaki lluchk'ana nisqa iskaynintin suni last'awan rit'ipi lluchk'aymi, yallinakuy rit'ipi kurku kallpanchay rikch'aqmi.
Dreamcast
Dreamcast nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Sega sutiyuqpa rurasqanmi, Sega Saturn nisqap qatiqninmi.
998
998 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Konstantin Päts
Konstantin Päts sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Tahkuranna llaqtapi -  wañusqa  Kalinin llaqtapi) huk  🇪🇪 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
Warmi: Wilhelma Ida Emilie (w.1910). Churinkuna: Leo (1902-1988) wan Viktor (1906-1952).
Antawaylla distritu
Antawaylla distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Andahuaylas) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Antawaylla pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Antawaylla llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Hawa t'inkikuna
center|550px|[[Antawaylla]]
Bactrocera lampabilis
Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta Drew, 1971.
Rapachu yura rikch'aq ayllu
Rapachu yura rikch'aq ayllu (familia Dryopteridaceae) nisqaqa huk raki-rakikunap rikch'aq ayllunmi.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rapachu rikch'aq yurakuna:
Bactrocera lacerata
Bactrocera lacerata nisqaqa huk palama m (Insecta). Bactrocera rikch'anamanta, Tephritidae rikch'aq ayllu manta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqi mantam kan.
Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta White & Evenhuis, 1999.
Simone de Beauvoir
Simone-Lucie-Ernestine-Marie Bertrand de Beauvoir sutiyuq warmiqa ( * paqarisqa Paris llaqtapi -  wañusqa Paris llaqtapi) Ransiya mama llaqtayuq yachay wayllukuq wan qillqaq warmim, Ransiya simipi qillqaqmi.
Sega Saturn
Sega Saturn nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Sega sutiyuqpa rurasqanmi, Sega Genesis nisqap qatiqninmi, Dreamcast nisqap ñawpaqninmi.
Simone de Beauvoir
thumb|290px|right|Beauvoir, [[Jean-Paul Sartre wan Ernesto Guevara - Cuba, 1960]]
Tayta: Georges de Beauvoir; Mama: Françoise Brasseur. Warmi:
Master System
Sega Master System nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Sega sutiyuqpa rurasqanmi, Sega Genesis nisqap ñawpaqninmi.
999
999 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
La Gaiba qucha
La Gaiba qucha (kastilla simipi: Laguna La Gaiba) nisqaqa huk qucham, Buliwyapi, Santa Krus suyupi, Ángel Sandoval pruwinsyapi, Brasilpipas, Mato Grosso suyupi.
Mega Drive
Mega Drive, Sega Genesis sutiyuqpas, nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Nihun qallarikuy Sega sutiyuqpa rurasqanmi, Master System nisqap qatiqninmi, Sega Saturn nisqap ñawpaqninmi.
Domingo Elías
thumb|right|200px|Domingo Elías (1805 - 1867) Domingo Elías Carbajo (* paqarisqa Ika llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi),  pulitiku, Piruw Jefe Supremo (1844).
Tayta: Raymundo Elías de la Quintana; Mama: Manuela Carbajo y Galagarza. Warmi: Isabel de la Quintana y Pedemonte. Churinkuna: Rosa, Jesús, Antonio, Raymundo, Josefa, Domingo María, Manuel, Mercedes, Carlos, Toribio y Leopoldo Elías y Quintana
Asuti
thumb|210px|Asuti. Asuti, Hasut'i (Jasut'i) icha Siq'uyllu nisqaqa lliwti, anku hina maqanam, runata uywatapas wananapaq.
Stack Overflow
rikchacha|Stack Overflowqta riqsinapaq rikch'an Stack Overflow huk tapuy, kutichiy web p'anqa profesional, inthusiyasta kamachina qillqa icha antañiqiq qillqa qillqaqkunapaq. Chayqa Stack Exchange Network nisqap hatun p'anqa. 2008 watapi, Jeff Atwood, Joel Spolsky sutiyuqwan runakunap kamasqan karqan. Antañiqiq kamachina qillqay imaymana thimakunamanta tapukuykunata kutichiykunata churan. Astawan kichasqa alternativa kananpaq ruwasqa karqan ñawpaq tapuy kutichiy web p'anqakunaman kayhina Experts-Exchange. Stack Overflowqa Prosus nisqaman rantisqa karqan, huk Urasuyupi kaq intirnit rantiq wasiman, 2 ñiqin qhapaq raymi killapi 2021 watapi 1.8 waraqa-hunu dularwan.
Magdalena distritu (Kashamarka)
Magdalena distritu (kastilla simipi: Distrito de Magdalena) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka pruwinsyapi, Kashamarka suyupi. Uma llaqtanqa Magdalena llaqtam.
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Qarwapampa distritu
Qarwapampa distritu (kastilla simipi: Distrito de Carhuapampa) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, Uqrus pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Aco llaqtam.
Magdalena distritu (Kashamarka)
Simikuna
Pukyu:
Qarwapampa distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Teluryu
Teluryu, Te (musuq latin simipi: Tellurium) nisqaqa huk yaqa q'illaymi.
Qarwapampa distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Kashapampa (Chimpurasu)
Kashapampa (kastilla simipi: Cajabamba / Villa la Unión) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Chimpurasu markapi, huk llaqtam, Kulta kitip uma llaqtanmi.
Magaly Solier
thumb|Magaly Solier Magaly Solier Romero sutiyuqqa ( paqarisqa Wanta llaqtapi, Ayakuchu suyupi) huk piruwanu aranway pukllaq warmim, takiqpas.
Kashapampa (Chimpurasu)
Kitillikuna
Iskay llaqta kitillinmi kan: Kashapampa kitilli (parroquia Cajabamba / San Sebastián de Cajabamba), Sikallpa kitilli (Cicalpa / Sicalpa / San Lorenzo de Cicalpa).
Runakuna
Kashapampa llaqtapiqa Puruha Kichwa runakunam tiyanku.
Magaly Solier
Magalyqa Palmayuq llaqtapi (Wanta distritupi, Wanta pruwinsyapi) wiñarqan. Chunka watayuq kaspas Lima llaqtata rirqan chaypi qhapaq runap wasinpi llamk'ananpaq. Aslla p'unchawmantataqsi anchata llakisqa Palmayuqman kutimurqan. Chaymantataqsi Wantapi yachay wasiman rirqan. 2006 watapi Wanta llaqtapi hatun plasapi mikhunata qhatuchkaptin, Claudia Llosa sutiyuq kuyu walltay pusaqsi pilikulapi pukllanapaq mink'achirqan. Chaymanta Claudiap Madeinusa sutiyuq pilikulanpim pukllarqan.
Mancharisqa Ñuñu (La teta asustada) sutiyuq pilikulapim Fausta sutiyuq warmita pukllarqan, 2009 watapi Berlin llaqtapi Quri Ukumari Suñayta (Goldener Bär) chaskispa.
San Bartolo distritu
San Bartolo distritu; (kastilla simipi: distrito de San Bartolo) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
Wiñay kawsay
Puncha'w kamasqa, José Luis Bustamante y Rivero Umalliq.
Waytunas qucha
Waytunas qucha (kastilla simipi: Laguna Huaytunas icha Huaitunas / Ginebra / Yajehaja / Rogoaguado) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Beni suyupi, Yakuma pruwinsyapi, huk qucham.
VTech CreatiVision
Video Technology CreatiVision nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hong Kong qallarikuy VTech sutiyuqpa rurasqanmi, VTech Socrates nisqap ñawpaqninmi.
Qapaya distritu
Qapaya distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Capaya) Piruw mama llaqtapi distritum, Aymara pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Qapaya llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
600
600 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Qachu ukucha
Qachu ukucha (genus Akodon) nisqaqa yaqa tukuy Uralan Awya Yalapi kawsaq khankiqkunam, ukuchakunam, achka rikch'aqmi.
Hankarurish
Hankarurish (kastilla qillqaypi: Jankaruruish / Jancarurish) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk rit'i urqum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Waylas pruwinsyapi, Santa Krus distritupi, Yuraqmarka distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta 5.601 mitrum aswan hanaq.
Tiqri
Tiqri (Panthera tigris, kastilla simimanta: tigre) nisqaqa huk sallqa aycha uquq ñuñuq uywam, Asyapi kawsaq.
Tigriqa liyunmanta aswan hatun aycha uquqmi. Ch'ullallam chakun.
EVO Smart Console
EVO Smart Console nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Envizions sutiyuqpa rurasqanmi.
Türkân Akyol
thumb|right|250px| Türkân Akyol (1928-2017) Türkân Akyol sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Istanbul llaqtapi -  wañusqa Bursa llaqtapi), huk 🇹🇷 mama llaqtayuq pulitiku wan hampikamayuq qarqan.
Alma materː Erenköy Girls High School, Ankara Yachay Sunturnin.
Orhan Pamuk
thumb|right|260px|  Orhan Pamuk (1952-) right|200px| Orhan Pamuk Orhan Pamuk sutiyuq runaqa (* paqarisqa Istanbul llaqtapi - llaqtapi), huk 🇹🇷 mama llaqtayuq qillqaq wan willay kamayuq runam qarqan.
Runap kurkun
thumb|400px|right|Qharip kurkun. thumb|400px|right|Warmip kurkun. Runap kurkun icha Runap pachankan
Orhan Pamuk
Taytanː Nazım Hikmet Bey; Mamanː Ayşe Dshalila. Warmiː Münevver Andaç. Churinkunaː.
Alma materː Colombia Yachay Sunturnin.
Kumanta
Kumanta (kastilla simipi: Cumandá) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Chimpurasu markapi, huk llaqtam, Kumanta kitip uma llaqtanmi.
Tiquya kantun
Tiquya kantun (kastilla simipi: Cantón Tecoya) nisqaqa huk kantunmi Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, Cornelio Saavedra pruwinsyapi, Betanzos munisipyupi. Uma llaqtanqa Tiquya llaqtam.
Hinarimana
Hinarimana, Rimay tikrachiy icha Imallichiq (kastilla simipi: adverbio) nisqaqa ima rurasqappas, ruraypapas, ruranappas hinanta sut'ichaq rima layam.
Runap kurkun
Ispana kurku yawrikuna
thumb|400px|right|Runap ñat'inkuna.
Hinarimana
<td width="50%"> <td width="50%">
Achkha yupa
Sapaq yupa - Achkha yupa
(Singular - Plural)
Puñuy
thumb|250px|Puñuchkaq puchkayuq warmi ([[Gustave Coubert-pa llimphisqan).]] Puñuy nisqaqa huk runap icha uywap mana kuyukuspa wichq'asqa ñawilla anchata samaykuyninmi.
Atispanchikqa, sapsilla kawitupim puñunchik, qatap ukhunpi, umanchikwanqa sawnapi. Huk runa llaqtakunapi, hatun wamp'upipas amankapim - warkuq llikapim - puñunku. Purichkaspataq puñuy wayaqakunapipas puñunku.
Puñuchkaq runaqa puñuyninpi musquy mit'akunapi musqunmi, ichataq mit'alla ukhu puñuy mit'akunapi manam musqunchu.
Kapiwara
Kapiwara, Karpinchu, Runsuqu icha Ariraña (Hydrochoerus hydrochaeris) nisqaqa (kichwa simipi: Kapiwara icha Sacha quwi Andespi kawsaq ñuñuq, khankiq uywam, Uralan Awya Yalapi Amarumayu sach'a-sach'a suyup mayunkunapi kawsaq.
Pukllanamanta Willakuy 4
Pukllanamanta Willakuy 4 (inlish simipi: Toy Story 4) nisqaqa 2019 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Lee Unkrichmi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa.
Machaqa
thumb|right|290px|Saywitu: Saywa [[Piruw, Chili, Buliwya Machaqa llaqtawan]] Machaqa (kastilla simipi: Santiago de Machaca) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, huk llaqtam, José Manuel Pando pruwinsyap uma llaqtanmi.
Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu
Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu nisqaqa Mamallaqtapura Huñu Sallqa Pachata Sallqapi Kaqkunata Amachanapaq (IUCN) nisqap llamk'aykusqan chikichasqa kawsaq rikch'aqkunamanta sutisuyum.
Machaqa
Kay llaqtap sutinqa aymara simim: machaqa = musuq.
Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu
300px|miniatur|Chikichay Patantin, IUCN, 2007 watapi.
Kaymi Chikichay patakuna:
CR Vasco da Gama
CR Vasco da Gama (purtuyis simipi: Clube de Regatas Vasco da Gama, icha Vasco da Gama, nisqaqa huk Brasilniyuq piluta hayt'ay klubmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Manta
thumb|right|290px|Tiyay Manta nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Manawi markapi, huk hatun llaqtam, Manta kitip uma llaqtanmi.
CR Vasco da Gama
Mama llaqta kampiunatukuna
right|thumb|290px|Vasco da Gama Truphyukuna Sala
Manta
Manta llaqtapiqa c. 200.000 runakunam kawsachkanku.
601
601 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Waskhaqucha (Shawsha)
Waskhaqucha nisqaqa (Huascacocha) icha Wask'aqucha Piruw mama llaqtapi huk qucham, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi, Apata distritupi.
Gustavs Zemgals
Jānis Čakste sutiyuq runaqa (*   paqarisqa Džūkste llaqtapi -  wañusqa Riga llaqtapi) huk 🇱🇻 mama llaqtapi taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
Warmi: Emīlija Zemgals. Churinkuna: (2).
Rikch'ayrimana
Rikch’ayrimana icha Sutilli (latin simipi: adjectivum) nisqaqa imappas rikch'ayninta, kayninta icha kachkayninta sut'ichaq rima layam.
Zeebo
Zeebo nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Zeebo Inc. sutiyuqpa rurasqanmi.
Rikch'ayrimana
Rikch'ayrimana + Sutirimana
Rikch'ayrimanaqa huk rimaykunapi - ahinataq qhichwa simipi, aymara simipi, nawa simipi, inlish simipi, aliman simipi, grigu simipi, rusu simipi - sutirimanap ñawpanpim; hukkunapitaq - ahinataq latin simipi, kastilla simipi huk romanu simikunapipas, pulaku simipi - sutirimanap qhipanpim.
Minions
Minions (inlish simipi: Minions, kastilla simipi: Los Minions) nisqaqa 2015 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Pierre Coffin, Kyle Baldami. Universal Pictures ruruchinapaqmi rurasqa.
602
602 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Huraw qucha
Huraw qucha (kastilla qillqaypi: Lago Jurau) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk qucham Waywash wallapi, Lima suyupi, Qaqatampu pruwinsyapi, Qaqatampu distritupi, Yantauri rit'i urqup hayt'ananpi.
Sach'a-sach'a qulluy
thumb|right|300px|[[Chakrakunapaq kañasqa sach'a-sach'a, uralan Mishikupi.]] thumb|Umfanekiso wokugawulwa kwamahlathi kwi [[Musuq Silanda.]] thumb|Umfanekiso wokugawulwa kwamahlathi kwi [[Kanatá.]] thumb|300px|[[Djouce urqu, Ilandapi: Chaypi kaq sach'a-sach'akunaqa 17, 18 kaq pachakwatakunapi hatun wamp'ukunapaq k'ulluta hurqunapaqsi muthusqa karqan.]] Sach'a-sach'a qulluy nisqaqa runap paqarichisqan sach'a-sach'akunap wañuyninmi.
Umawa paray sach'a-sach'akunam lliwmanta aswan ch'uqrinallam. Chay paray sach'a-sach'akuna qullukuptinqa, mana puqunachu kaq, as-aslla kawsachikuy imayayniyuq allpankunam chinkarin. Qullusqa sach'a-sach'akunapiqa yura, uywa rikch'aqkuna wañunmi.
Runakunaqa kaykunaraykum sach'a-sach'akunatam waqllin:
Tukuy tiksimuyuntinpim chay sach'a-sach'a qulluyqa ancha hatun sallqa waqlliy sasachakuymi.
Aqulla distritu
Aqulla distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Acolla) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Aqulla llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
HyperScan
HyperScan nisqaqa huk musuq widyu kunsulam, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qallarikuy Mattel sutiyuqpa rurasqanmi.
Mamallaqtapura Huñu Sallqa Pachata Sallqapi Kaqkunata Amachanapaq
Mamallaqtapura Huñu Sallqa Pachata Sallqapi Kaqkunata Amachanapaq (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources) IUCN nisqaqa mamallaqtapura sallqa amachay tantanakuymi, Fontainebleau llaqtapi (Ransiyapi) kamarisqa. Uma tiyayninqa Gland (Suwisa) llaqtapim.
IUCN nisqaqa Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu nisqatam ruraykun. Amachasqa sallqa suyukunatam ñiqichan.
Huñunakuykuna
Llapa tawantin watapim huñunakunku.
Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyupi Chikichay Patantin
300px|miniatur|Chikichay Patantin, IUCN, 2007 watapi.
Kaymi Chikichay patakuna:
Hamp'atup Simin
thumb|right|250px|Hamp'atup Simin, I-2004. Hamp'atup Simin nisqaqa huk waranim, quyllur tawqam.
Abraham Lincoln
thumb|180px|Abraham Lincoln (1809-1865) thumb|180px|Abraham Lincoln silq'uynin thumb|180px|Abraham Lincoln. Abraham Lincoln sutiyuq runaqa (* paqarisqa Hodgenville (Kentucky) llaqtapi - †  wañusqa Washington D.C. llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku runas karqan, 16 kaq umalliqnin (1861 watamanta 1865 watakama), ñawpaq Republikanu Partidupi kaq umalliqsi.
Pika-pika yura rikch'aq ayllu
Pika-pika yura rikch'aq ayllu (familia Polygonaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi.
Manuel de Vivanco
thumb|right|200px|Manuel de Vivanco (1806 - 1873) Manuel Ignacio de Vivanco Iturralde (* paqarisqa  Lima llaqtapi - †  wañusqa  Valparaíso llaqtapi),  Piruw mama llaqta awqaq pusaq wan pulitiku. Piruwpas Supremo Director (1843-1844).
Pika-pika yura rikch'aq ayllu
Rikch'aqkuna
Kaymi huk pika-pika hina yurakuna:
Manuel de Vivanco
Tayta: Bonifacio Antonio de Vivanco y Cañedo; Mama: Marcela de Iturralde y Gorostizaga.
Warmi:. Yuqanaka:
Despicable Me 3
Despicable Me 3 (inlish simipi: Despicable Me 3, kastilla simipi: Mi villano favorito 3, Gru 3: Mi villano favorito) nisqaqa 2017 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Pierre Coffin, Kyle Baldami. Universal Pictures ruruchinapaqmi rurasqa. Chay pilikulaqa Despicable Me 2 nisqap kimsas ñiqin pitinmi pilikula.
Pachakamaq llaqta
Pachakamaq llaqtaqa Piruw mama llaqtapi huk mawk'a llaqtam, Lima pruwinsyapi, Lurín distritupi, Lima llaqtap chawpinmanta 40 km karum.
Pachakamaq llaqtapiqa qawiñakuna Pachakamaq apupaqqa rurasqa hatun yupaychana wasim karqan. Kunanraqmi chaymanta qawiñakuna.
Minions: The Rise of Gru
Minions: The Rise of Gru (inlish simipi: Minions: The Rise of Gru, kastilla simipi: Minions: Nace un villano, Minions: El origen de Gru) nisqaqa 2022 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Kyle Baldami. Universal Pictures ruruchinapaqmi rurasqa. Chay pilikulaqa Minions nisqap iskay ñiqin pitinmi pilikula.
Witichi munisipyu
Witichi munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Vitichi) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Chinchay Chichas pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Witichi llaqtam.
Pulitika rakiy
Tawa kantunmi kan:
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Miqapaka munisipyu
Miqapaka munisipyu (kastilla simipi: Municipio Mecapaca) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Pedro Domingo Murillo pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Miqapaka llaqtam.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa kastilla, aymara, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Khipu q'aytu
thumb|200px|Khipu. thumb|right|200px|Khipu. Khipu nisqaqa Tawantinsuyu pachapi yupay llamk'anas karqan, khipusqa ñawray llimphiyuq q'aytukuna, chunkantin huchha llika nisqapi chunkantin hina khipusqakuna.
Kunan
Kipu nisqan kaykunata: 0,1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 chunka-pa yupa awa-ta. (Kastilla simipi, cifra)
Kikin chanin
Kikinllanpita. 87-pi, 583-pi, 825-pi, kikinchaniqa 8-lla, kimsam yupapi.
Enric III
thumb|200px|left|Enric III, Henri IV thumb|200px|Enricpa wallkanka Enric Navarrapa (Enric kimsa ñiquin - Enric III occitan simipi - ) inkan karka ; Ransiyawanpa Henri tawa ñiquin - Henri IV ransis simipi - ) inkan karqa.
Khipu q'aytu
Tiyay chanin
Mayman yaykuptin. 87-pi, 8-pa tiyay chanin 8 chunkakuna; 825-pi, 8-pa tiyay chanin 8 pachakkuna
Enric III
Bearnpi (Paupa pukarapi) 1589pi paqarirqa. Paris pi 1610pi wañurqa. Ravaillac payta challparqa.
Ransiyapaq qasiqhespita qorqa.
Lee Myung-bak
Lee Myung-bak, (Kuriya simipi: 이명박, hanja simipi: 李明博, I Myeongbak, Yi Myŏng-bak) sutiyuq runaqa, 19 ñiqin qhapaq raymi killapi 1941 paqarisqa Nakakawachi distritu, Hirano (Ōsaka) llaqtapi - ), huk 🇰🇷  mama llaqta pulitiku qarqan.
2008 watamanta 2013 watakama ñawpaq kuti Tayhan Republikapas Umalliqnin karqan.
Tayta: Cheun'u Lee Taewon Chae
Ñawpaq warmi: Kim Yun-Ok Churinkuna: (4) Joo-yeon, Seung-yeon, Soo-yeon wan Si-hyung
Qillqaqkuna
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Yanaqucha (Hunin suyupi)
Yanaqucha (Yanacocha) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Hunin suyupi.
Tiyuwish
Tiyuwish icha ichu (Pionus menstruus) nisqaqa Urin Awya Yalapi Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kawsaq lurum, anqasmi, q'umir raprayuq, umanpi yana kinrayniyuq.
603
603 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Sapaq yupa
Sapaq yupa; (kastilla simipi: singular)
Sapaq yupa - Achka yupa
(Singular - Plural)
Lightyear
Lightyear (inlish simipi: Lightyear) nisqaqa 2022 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Lee Unkrichmi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa.
604
604 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Pawqara distritu
Pawqara distritu (kastilla simipi: Distrito de Paucará ) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Aqupampa pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Pawqara llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Git
Churanakuna
rikchacha| gitg nisqaqa GTK+ llamk'achispa huk siq'i ñawpaq-tukuy.
Alawsi kiti
Alawsi kiti nisqaqa (kastilla simipi: Alausí) Ikwadur mamallaqtapi, Chimpurasu markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Alawsi llaqtam.
Muruna kiti
Muruna kiti (kastilla simipi: Cantón Morona) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Morona Santiago markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Makas llaqtam.
Git
Git qaraq
rikchacha| Git web [[Chawpin uya|chawpin uyap qhawanapampa hap'iynin huk commit diff rikuchiq]] Wirsiyun kamachiy sistimakuna kutichiq ruwaqkuna llamk'achisqanku:
Alawsi kiti
Pulitika Rakiy
Chunka kitillinmi kan, huk llaqta kitillim, Alawsi kitilli, isqun chakrapura kitillipas: Achupallas, Wasuntu, Multitud, Pistishi, Pumallakta, Tixan, Sibambe, Sevilla, Wikra.
Git
Harkay
Git mana yaykuy-kamachiy mecanismokunata qunchu, ichaqa wak yanapakuykunawan llamk'anapaq ruwasqa karqa mayqinkunachus yaykuy kamachiypi especializasqa kanku.
Angélica Harada
Angélica Harada Vásquez sutiyuqqa icha Princesita de Yungay, (* 20 ñiqin aymuray killapi 1938 paqarisqa Yungay llaqtapi, Piruw - ), huk Piruw mama llaqtayuq takiq warmim karqan.