cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hatun maqaq ch'uru
Tawantinsuyu pachapiqa Inkakuna sillp'inkunamanta putututas rurarqan, Chawpi Awya Yalapi kawsaq runallaqtakunamanta rantispa.
Isata kantun
Allpa saywachi
thumb|left|180px|T'arata pruwinsyap pulitika rakiynin
Skype
rikchacha|Skypepata riqsinapaq riqch'a Skype huk karuwillanakuy kapuqnin nisqa llamk'anam, Skype Technologies nisqap llamk'achisqan, Microsoft nisqap huk rakiynin, VoIPpi ruwasqa wiriyu tiliphuniya, wiriyurimanakuna chaymanta kunka/awriyu waqyay nisqawan aswan riqsisqa. Chantapis chaylla willaykunata, willañiqikuna apachiy, diwitu-sapanchasqa waqyaykuna hallp'api chaymanta kuyuchina tiliphunukunaman (ñawpaq tiliphunu llikakuna kaqninta), chaymanta wak ruwanakunayuq. Skype imaymana hamp'ara, karurimana, kuyuq rikch'a pukllana kunsula patapatakunapi tiyan.
Qhichwa suyu
Qhichwa suyu nisqaqa Javier Pulgar Vidal-pa nisqankama Piruwpi, Antikunapi sallqa suyum, mama quchamanta 2300 mitru hanaqmanta 3500 mitrukama.
Puklla
Paqarisqanchikmantañam runakunaqa pukllanchik. Wawakunataq qispilla pukllaykunawan kusikuykunmi. Llamk'ana mana atiptin, phistakunapipas runakunaqa pukllanmi. Pukllay hinakamaqa kay pukllay rikch'aqkunatam sutinchanchik:
Abuná pruwinsya
Pulitika Rakiy
Iskay munisipyunmi kan:
Al Stewart
thumb|right|220px|Al Stewart thumb|right|220px| Al Stewart, 2010 250px|right|Al Stewart Alastair Ian Stewart sutiyuq runaqa; icha Al Stewart (* paqarisqa Glasgow llaqtapi) huk  mama llaqtayuq folk rock takiqmi, kitara waqachiq, takina qillqaqmi, takichaqmipas qarqan.
Milano
Milano llaqtaqa Lombardia suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.
1430 watakuna
1430 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1430 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1439 watapi puchukarqan.
Al Stewart
Taytan: Alastair MacKichan Stewart (? -1945), Maman: Joan Underwood.
Rumiyasqa
thumb|Rumiyasqa [[k'ullu.]] thumb|[[Kirusapa puma (Smilodon fatalis) nisqap rumiyasqa saqrun.]] Rumiyasqa (fosil, petrificación) nisqaqa ima rumiman tukukusqapas, ahinataq ancha ñawpa pacha kawsasqakunam, uywapas yurapas.
1430 watakuna
144 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1431 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1440 watapi puchukarqan.
Nihun simi
Katakana:
後ハ、コノ工場カラ出タトキ、初メテ人間ヲ見タサ. (Ato wa, kono koujou kara deta toki, hajimete ningen wo mitasa)
Greenwich Yachay Suntur
rikchacha|Greenwich yachay suntur Greenwich Yachay Suntur (Inlish simipi: University of Greenwich) huk yachay wasi Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqta, Lundun llaqtapi, Kent llaqtapipis. Ñawpaq sutikunaqa Woolwich Pulitikniku, Thamis Pulitikniku nisqapis.
Ferenc Puskás
Ferenc Puskás, Ferenc Purczeld Biró sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Budapest llaqtapi - †  wañusqa Budapest llaqtapi)  huk Unriya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Reconquista (Arhintina)
Reconquista llaqtaqa Arhintina mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Reconquista llaqtapiqa 82.892 runakunam kawsachkanku (2001)
Nihun simi
Katakana:
Chaymantaqa phawrikamanta lluqsispa wamaqta huk runatam qhawarquni.
Reconquista (Arhintina)
thumb|250px|Catedral.
Nihun simi
Kanji:
Kanjiqa Chinamanta hamusqa qillqaymi. Chay qillqayqa kunan nihun simiman anchatam yachakun. Chaypaqqa, nihun runakunaqa kanjiman iskay likana layata churakurqan. Hukqa Kun'yomi (nihun simimanta t'uqyay), huktaq On'yomi (China simimanta hamuq t'uqyay). Ichaqa, nihun simiqa mana china simihinachu kaptinmi, kanjiwan simip saphinllata qillqallanku, ramatika lakikunatataq hiraganawanmi qillqallan. Hinaptinqa, Nihun simipi qillqasqaqa kayhinam kanman:
スペイン人の征服時の記録 (Supeinjin no seifukuji no kiroku)
Greenwich Yachay Suntur
Hatun yachay wasip hatun kampunqa Old Royal Naval College nisqapim kachkan, Avery Hill kampunwan kuska, Royal Borough of Greenwich nisqapi tarikun. Greenwich llaqtaqa Medway, Kent llaqtapipis antakilla kanchaniyuqmi, huk rakisqa kampup rakin hina. Hatun yachaywasip yachayninkunaqa wasichay kamay, qhatuy, antañiqiy, yupay yachay, yachachiy, k'illikachay, runanakuna, mamaqucha yachay, saqlla pacha hamut'ay, hamp'iy yachay, qutukawsay hamut'aywan nisqakunan. Greenwichpa ñawpaq yachaqaqninkunaqa iskay Nobel suñay chaskiqkunam: Abiy Ahmed wan Charles K. Kao. Hukllachasqa Qhapaq Suyu kamachiypa Yachachiy Sumaq Pawallamk'anapi "Qullqi" chaninchayta chaskirqan.
Ferenc Puskás
Tayta: Ferenc Sr. thumb|right|230px|Ferenc Puskas
Greenwich Yachay Suntur
Notable alumni
Ayti wat'a
thumb|Ayti wat'a saywitu: [[Duminikana (puka), Ayti mama llaqta (laranha).]] thumb|Ayti wat'a. Ayti wat'a (latin simipi: Hispaniola, kastilla simipi: La Española, fransis simipi: Île d'Haïti) nisqaqa Chawpi Awya Yalap Wat'ankunapi huk wat'am.
Nihun simi
Kanji:
Chaypiqa, のqa (no) ramatika lakinmi, hinaspa manam kanjiyuqchu. Saphintaq 征服時 (Seifukuji) kanjiyuqmi.
Sikuri
Sikuri phukuna waqachinakunawan huk takim, kay sikukunawan pukllasqa:
Greenwich Yachay Suntur
Peter Skinner, Member of the European Parliament
T'utura (Uru Uru)
T'utura (kastilla qillqaypi: Totora) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Uru Uru suyupi, juk llaqtam, San Pedro de Totora pruwinsyap uma llaqtanmi.
Greenwich Yachay Suntur
Aramazd Stepanyan, playwright
Christian Vieri
thumb|right|250px| Christian Vieri Christian Vieri  sutiyuq runaqa, ic ( paqarisqa Bologna llaqtapi - ) huk  🇮🇹 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tinku llaqta
Tinku (kastilla simipi: Tingo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Luya pruwinsyapi, Amarumayu suyupi, Tinku distritup uma llaqtanmi.
Raj Babbar
thumb|right|250px|Raj Babbar (1952-) right|200px|Raj Babbar Raj Babbar (hindi simi हिन्दी) sutiyuq runaqa, ( paqarisqa Tundla llaqtapi - ), huk 🇮🇳 mama llaqtayuq aranway pukllaq wan pulitikumi qarqan.
1184
1184 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Raj Babbar
Taytan:  Babbar; Maman:. Warmi: Nadira Zaheer (1975–) / Smita Patil). Churinkuna: (3) Arya Babbar, Juhi Babbar wan Prateik Babbar.
1182
1182 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Yunka suyu
Yunka nisqaqa Javier Pulgar Vidal-pa nisqankama Piruwpi, Antikunap kuntinpi antinpipas sallqa suyum, mama quchamanta 500 mitru hanaqmanta 2300 mitrukama.
1183
1183 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Windows Phone
rikchacha|Windows phone metro saywiti Windows Phone (WP) huk saqisqa apaychana llamk'aykuna llikacha ayllu Microsoft kaqwan ruwasqa yuyaysapa karurimana kaqpaq Windows Mobile chaymanta Zune kaqpa rantinpi qatiqninhina. Windows Phone nisqaqa Metro nisqap rurana simimanta hurqusqa musuq ruwaqpa interfazninmi karqan. Mana Windows Mobilehinachu, ñawpaqtaqa rantiq qhatuman diriqisqa karqan astawanta kuraq ruruchiq qhatuman.
Ñawpaq kuti 2010 watapi uptuwri killapi Windows Phone 7 nisqawanmi qallarirqan. Windows Phone 8 2012 watapi qatirqan, Windows CEpi ruwasqa k'iti Windows Phone 7 kaqmanta Windows NT k'itiwan tikraspa Windows kaqmanta PC layakuna llamk'achisqankuwan (hinallataq, aswanta, Windows 8 kaqmanta achka ukhu componentekuna). Kay tikrayrayku, OS mana tupaqchu karqa llapa Windows Phone 7 llamk'anakunawan, ichaqa yanaparqaraq ruwanakunata qallariypi Windows Phone 7 kaqpaq ruwasqa. 2014 watapi, Microsoft Windows Phone 8.1 musuqyachiyta lluqsichirqa, mayqinchus Cortana wirtuwal yanapakuqta riqsichirqa, chaymanta Windows Runtime plataphurma yanapakuyta Windows PCkuna Windows Phone kaqwan chawpi plataphurma ruwanakuna ruwanapaq.
1185
1185 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Miraflores distritu
Runakuna
77 543 runa
Yachay tarpuy
Achka yachay p'anqa qatukunan tiyanku kay listritupi.
Hatun yachay qatu ta ruranku, mamallaqta qucha kuchunpi.
Karu puriy
thumb|right|200px|Torres [[Telmex wan Marriot - Miraflores.]] thumb|right|200px|[[Larcomar - Miraflores.]]
Kamachi
Kamachi, Kamachina icha Liy (kastilla simimanta: ley) nisqaqa mama llaqtapi rurana tiksikunam, kamachi qillqa nisqakunapi qillqasqam.
Dimukratiyapiqa parlamintum kamachikunataqa kaman, apsulutu nisqa qhapaq suyupitaq qhapaqmi.
KKS Lech Poznań
Kolejowy Klub Sportowy Lech Poznań icha Lech Poznań nisqaqa huk 🇵🇱 piluta hayt'ay klubmi.
Kutakachi
Kutakachi (kastilla simipi: Cotacachi) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk nina urqum, Impapura markapi, Kutakachi kitipi, Kutakachi Kayapas risirwapi. Pikchunqa mama quchamanta 4.935 mitrum aswan hanaq.
KKS Lech Poznań
Wiñay kawsay
Kamasqa
Hawa t'inkikuna
600px|center|Miejski Istadyu
Llamk'aq
Llamk'aq nisqaqa payita, kañinata chaskiykunapaq huk runapaq - kapitalista nisqa runapaq, ruruchina nisqapi - llamk'aq runam.
Karl Marx-pa nisqankamaqa llamk'aq (prulitaryu nisqa) kikinpa llamk'ana atiyninniyuq chaylla, mana rurana antayuq. Kapitalistataq rurana antayuq, llamk'aqkuna paypaq llamk'an. Karl Marx-qa llamk'aqkunata prulitaryaw (Proletariat) nirqan.
Aqupampa distritu (Wankayu)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Waykuli kantun
Waykuli kantun (kastilla simipi: Huayculi) nisqaqa huk kantunmi Buliwya mamallaqtapi, Quchapampa suyupi, Tarata pruwinsyapi, Tarata munisipyupi. Uma llaqtanqa Waykuli llaqtam.
Ayti wat'a
Ayti wat'apiqa iskaynintin mama llaqtam:
Uqupampa distritu
Uqupampa nisqaqa (QSHKS qillqaypi: Oqhupampa, kastilla simipi: Ocobamba) Killapampa pruwinsyapi,Qusqu suyupi, Piruwpi, huk distritum.
Uqupampa distritupiqa 1981 watapi 4 803 runakunam kawsarqan.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Ramón Castilla Umalliqmi.
1400 watakuna
141 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1401 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1410 watapi puchukarqan.
Kaqniyuq sutip rantin
Kaqniyuq sutip rantin nisqaqa (kastilla simipi Pronombre posesivo) sutirimanaman yapana rimakunam, chay sutirimana kaqniyuqta ninapaq. Qhichwa simipi, huk k'askachakuq rimaykunapipas chay kaqniyuq sutip rantinqa sutirimanaman yapana k'askaqkunam, kaqniyuqpaq k'askaq nisqam.
Hampi
thumb|Huk kaywa hampi. Hampi (Kastilla simipi: medicamento, remedio, medicina) nisqawan unquykunatam hampinchik. Hampiqqa hampikunata hap'ichiwanmi.
Greenwich Yachay Suntur
William Stewart, TV presenter
Nina Stibbe, writer
Adele Stripe, writer
Joy Onumajuru, model, entrepreneur, philanthropist
Ludwig van Beethoven
thumb|200 px|Ludwig van Beethoven ([[1770–1827); (Joseph Karl Stieler), 1820]] 200px|thumb|right|Sunata op. 109
Llaqta pusay
Athina llaqtayuq Aristotelis sutiyuq yachay wayllukuq runa Kristup ñawpan pichqa kaq pachakwatapi "Kawpaymanta" (Πολιτικά - Politiká) nisqa qillqasqanpi kay mama llaqta wakikunatam (kawpay llikakunatam) nin: Monarkhiya, Aristokratiya, Dimukratiya, Okhlokratiya, Oligarkhiya, Tiraniya
Greenwich Yachay Suntur
Gareth Thomas, politician
San Jerónimo (Qusqu)
San Jerónimo (kastilla simipi: San Jerónimo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Qusqu suyupi, Qusqu pruwinsyapi, huk llaqtam, San Jerónimo distritup uma llaqtanmi.
Berlin
thumb|Brandenburger Tor, Berlin thumb|Olympiastadion Berlin Berlin llaqtaqa Alimanya mama llaqtap uma llaqtanmi. Chaypiqa 3.440.441 runakunam kawsanku (2010 watapi).
Ludwig van Beethoven
thumb|right|200px|casa de nacimiento de Ludwig van Beethoven [[Beethoven-Haus|Geburtshaus, Bonn]] Ludwig van Beethoven sutiyuq runaqa (Bonn llaqtapi (Alimanyapi) paqarisqa ; † Wien llaqtapi (Awstriyapi) wañusqa ) klasiku musika takichaqmi karqan.
Hawa tinkikuna
thumb|left|200px|Ludwig van Beethoven thumb|left|200px|Sunata op. 53 Waldstein
Cuchumbaya distritu
Cuchumbaya distritu (kastilla simipi: Distrito de Cuchumbaya) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Mariscal Nieto pruwinsyapi, Muqiwa suyupi, kamasqa. Uma llaqtanqa Cuchumbaya llaqtam.
Runakuna
1 990 runakuna (1 052 qhari, 938 warmi)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Greenwich Yachay Suntur
Ben Whitaker, British-born astronomer specializing in lunar exploration
Cuchumbaya distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Greenwich Yachay Suntur
Joel Willans, author, copywriter and British expat; creator of a popular Finnish brand on social networks and author of a related book that easily ridicules stereotypes associated with Finland
Cuchumbaya distritu
Simikuna
Pukyu:
Wanchaq distritu
Wanchaq distritu; (kastilla simipi: distrito de Wanchaq) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Qusqu pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Wanchaq llaqtam.
Kipa
thumb|right|200px|Kipa (shofar)
Pierre (South Dakota)
Pierre nisqa llaqtaqa, South Dakota suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Pierre llaqtapiqa 13.646 runakuna (2010) tiyachkan.
Barry Gibb
thumb|right|230px|Barry Gibb (1973) Barry Alan Crompton Gibb sutiyuq runaqa icha Barry Gibb (* paqarisqa Douglas llaqtapi - ) huk Hukllachasqa Qhapaq Suyuyuq rock takiqmi,  qitara waqachiq, takina qillqaqmi, takichaqmipas karqan.
Yaya: Hugh Gibb ; Mama: Barbara Gibb. Panay: Lesley Evans Wawqikuna: Robin, Maurice wan Andy.
Wanchaq distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Barry Gibb
Warmi: Linda Gray Churinkuna: (5): Stephen (*1973), Ashley (*1977), Travis (*1981), Michael (*1984) wan Alexandra (*1991).
Wanchaq distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Kipa
Kipa nisqaqa (Shofar nisqapas) huk phukuna waqachinam, waka uñap waqranmanta rurasqa.
Wanchaq distritu
Simikuna
Pukyu:
Hampi
Riqsinchik kaytam:
Uqupampa distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Abuná pruwinsya
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Haroldo Rodas
thumb|right|260px|Haroldo Rodas (1946-2020) Roger Haroldo Rodas Melgar  (* paqarisqa Watimala llaqtapi -  wañusqa Watimala llaqtapi) huk 🇬🇹 mama llaqtayuq musikuq wan pulitiku.
2008 watamanta 2012 watakama ñawpaq kuti Watimalapa Hawa ministrunin karqan.
Yachaywasi:
1440 watakuna
1440 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1440 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1449 watapi puchukarqan.
Haroldo Rodas
Alma Mater: San Carlos Watimala Yachay Sunturnin.
Greenwich Yachay Suntur
Andrey Guryev (born 1982), Russian entrepreneur, CEO of Phosagro  rikchacha|Greenwich yachay sunturqta ñawpaq riqsinapaq rikch'an
Uqupampa distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
San Isidro distritu
San Isidro distritu; (kastilla simipi: distrito de San Isidro) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
1440 watakuna
145 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1441 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1450 watapi puchukarqan.
Greenwich Yachay Suntur
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Grzegorz Lato
Grzegorz Boleslaw Lato sutiyuq runaqa (* paqarisqa Malbork llaqtapi)  huk 🇵🇱 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Uqupampa distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Abuná pruwinsya
Simikuna
Pruwinsyapiqa kastilla simitam lliwmanta astawan rimanku.
Suni suyu
Suni suyu nisqaqa Javier Pulgar Vidal-pa nisqankama Piruwpi, Antikunapi sallqa suyum, mama quchamanta 3500 mitru hanaqmanta 4000 mitrukama.
George Washington
George Washington icha Yursi Wásintun sutiyuq runaqa (*22 ñiqin hatun puquy killapi 1732 watapi – † 14 ñiqin qhapaq raymi killapi 1799 watapi) Hukllachasqa Amirika Suyukunap ñawpa umalliqninsi karqan (1789 watamanta - 1797 watakama). Awqapuriqninkap Qhapaq kamaqninsi Hukllachasqa Amirika Suyukunap Qispikusqa Awqanakuynin (1775 watamanta 1783 watakama), chaymantapas Hukllachasqa Amirika Suyukunap ñawpaq umalliqninsi karqan 1789 watamanta 1797 watakama.
San Isidro distritu
Wiñay kawsay
Punchaw kamasqa 24 ñiqin ayriway killapi 1931 watapi, Oscar R. Benavides Umalliq.
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa San Isidro llaqtam.
Llaqtap amachana santun
thumb|right|200px|Pachakamilla Kristu (San Isidro distritu, 2009)
Q'illuqucha (P'utuqsi)
Q'illuqucha (Laguna Amarilla) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, P'utuqsi suyupi, huk qucham.
1186
1186 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Narva
Narva llaqtaqa Istunyapi huk hatun llaqtam.
Qarañawi
Qarañawi icha K'arañawi (kastilla simipi: Caranavi) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, huk llaqtam, Qarañawi pruwinsyap uma llaqtanmi.
Tiwanaku munisipyu
Kantunkuna
Tiwanaku munisipyupiqa kimsa kantunmi.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Sheena Easton
thumb|right|220px|Sheena Easton, 2009 250px|right|Sheena Easton Sheena Shirley Orr  sutiyuq warmiqa; icha Sheena Easton (* paqarisqa Bellshill llaqtapi) huk  mama llaqtayuq pop rock takiqmi qarqan.
Gert Rosenthal
thumb|right|260px|Gert Rosenthal (1935-) Gert Rosenthal Königsberger  (* paqarisqa Amsterdam llaqtapi - ) huk 🇬🇹 mama llaqtayuq diplumatikuq wan pulitiku.
2006 watamanta 2008 watakama ñawpaq kuti Watimalapa Hawa ministrunin karqan.
Yachaywasi:
Alma Mater: San Carlos Watimala Yachay Sunturnin.
Monza
thumb|right|230px|Katidral, Monza Monza llaqtaqa Lombardia suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.
Unquy yuyu
rikchacha Unquy yuyu (Origanum vulgare) nisqaqa huk quram, hampi yuram.
Warawara Qucha (Quchapampa)
Warawara Qucha (aymara simi warawara quyllur,  "quyllur qucha", kastilla qillqaypi Huara Huara) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk qucham, Quchapampa suyupi, Chapari pruwinsyapi, Sakawa munisipyupi.
Discord
rikchacha|Ñawpaqpa riqsinapaq rikch'an Discord nisqaqa huk VoIP, chaylla qillqanakuy ta apachinakunapaq qutukawsay patapata ima. Ruwaqkuna uyari waqyaykunawan, kuyuq rikch'a waqyakuykunawan, qillqa qillqanakuywan, willay mast'ariqkunawan chaymanta willañiqikunawan sapalla rimanakuykunapi utaq "qaraqkuna" sutiyuq ayllukunahina rimanakuy atiyniyuq kanku. Qaraq nisqaqa mana tukukuq rimana wasikuna huñusqa, kunka kanalkuna mayqinkunamanchus mink'a t'inkikunaniqta yaykuyta atikun.
Discordqa Windows, macOS, Android, iOS, iPadOS, Linux nisqakunapi, web wamp'uqkunapipas purinmi. 2021 watapi, qunanqa 350 hunumanta astawan yupasqa ruwaqkunayuqmi chaymanta 150 hunumanta astawan sapa killa illasqa ruwaqkunayuq.
Nutakuna
<references group="note" responsive="1">
Pawqamarka distritu
Pawqamarka distritu icha Gregorio Pita distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Gregorio Pita / Paucamarca) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, San Markus pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pawqamarka llaqtam.
Pichari distritu
Pichari distritu (kastilla simipi: Distrito de Pichari) nisqaqa Piruw suyupi, huk 🇵🇪 distritum Killapampa pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Picharillaqtam.
Niyun
Niyun (musuq latin simipi: Neon, grigu simimanta Νέον, "musuq"), Ne nisqaqa huk umiña wapsi qallawam.
Pichari distritu
Kamasqa wata
Kamasqa, Alberto Fujimori Umallqmi.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
1450 watakuna
1450 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1450 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1459 watapi puchukarqan.
Pichari distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
1187
1187 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Pichari distritu
Simikuna
Pukyu:
1460 watakuna
147 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1461 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1470 watapi puchukarqan.
Bergamo
thumb|right|290px|Palazzo della Ragione, Bergamo Bergamo llaqtaqa Lombardia suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.
Wak'akunapi iñiy
Wak'a nisqaqa huk puystupi tiyaq apu, diyus, wiraqucha kaymi, Tawantinsuyu iñiypi.
Wikipidiya:Kamachiq
Wikipidiyapi Kamachiq nisqaqa huk ruraqkunamanta aswan hayñiyuq ruraqmi. P'anqakunataqa amachaytam, qulluytam, champaytam, ruraqkunata hark'aytam, hukkunatapas atin.
Sallqa pacha
thumb|right|300px|Sallqa pachap mana kawsaq kaynin: [[Galunggung nisqa nina urqu, 1980 watapi.]] thumb|right|300px|Sallqa pachap kawsaq kaynin: [[Hopetoun Falls, Victoria, Awstralyapi. .]] Sallqa pacha (latin simipi: natura, grigu simipi: Φύσις [phýsis]) nisqaqa tukuy imapas mana runap aknachisqanpas, kawsay pachapas, mana kawsay pachapas.
Wikipidiya:Kamachiq
Kamachiq kaqninta mañananpaq, kaypi clickta ruway: Wikipidiya:Kamachiq kananpaq mañarina
Dover (Delaware)
Dover nisqa llaqtaqa, Delaware suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Dover llaqtapiqa 36.047 runakuna (2010) tiyachkan.
San Pidru Tikina
San Pidru Tikina (kastilla simipi: San Pedro de Tiquina) nisqaqa huk buliwyanu llaqtam, Titiqaqa quchap patanpi, Manqu Qhapaq pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, San Pidru Tikina munisipyup uma llaqtanmi. thumb|left|180px|Cuarto distrito naval Titicaca
Reddit
rikchacha|redditpata riqsinapaq rikch'an Reddit (reddithina istilisasqa) nisqaqa huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq willay huñusqa, imahinakuna chaninchasqa, rimanakuy web k'itim. Qillqasqa ruwaqkuna (aswanta "Redditurkuna" sutichasqa) kitiman willayta apachinku kayhina t'inkikuna, qillqa qillqakuna, siq'ikuna chaymanta widiyukuna, chaymanta wak ayllukuna wichayman utaq urayman wutasqa kanku. Qillqakuna suqitu kaqwan ruwasqa kanku "ayllukuna" utaq "subredditkuna" sutiyuq ruwaqpa ruwasqan tawllakunapi. Astawan kusavwutukuna kaqwan apachisqakuna subredditninku pataman rikhurinku chaymanta, sichus hunt'achu kusawutukuna chaskinku, qhipaman sitiyupa ñawpaq p'anqanpi. Reddit kamachiqkuna ayllukunata kamachinku. Kamachiy nisqapis ayllupaq ispisiphiku kamachiqkunawanmi ruwakun, paykunaqa manam Reddit llamk'aqkunachu.
Piruw suyupi runa llaqtakuna
Kay Piruw suyupiqa kanmi askha runa llaqtakuna.
Ch'iqchi alimpuchi
Ch'iqchi alimpuchi (Pomacea maculata) nisqaqa ancha hatun ch'urum, rikch'aq alimpuchim, mansana ch'urukunaman kapuq, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi mayukunapi kawsaq, laqu mikhuq.
Federico Román pruwinsya
Federico Román pruwinsya (aymara simipi: Federico Román jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Federico Román) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Pando suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa kunan Nueva Esperanza llaqtam.
Pulitika Rakiy
Kimsa munisipyunmi kan.
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
1188
1188 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Federico Román pruwinsya
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Kenny Rogers
thumb|right|260px|Kenny Rogers Kenneth Ray Kenny Rogers sutiyuq runaqa, icha Kenny Rogers (* paqarisqa Houston llaqtapi -  wañusqa Sandy Springs llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq country takiq, takichaq wan aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Edward Floyd Rogers; Maman: Lucille. Warmikuna: Janice Gordon / Jean Rogers / Margo Anderson / Marianne Gordon / Wanda Miller. Churinkuna: (5).
Inka Wasi (Lima)
Inkawasi nisqaqa Piruwpi huk ñawpa Inka llaqtam, Lima suyupi, Kañiti pruwinsyapi, Lunawana distritupi, Pawllu sapsipi.
C (wakichiy simi)
rikchacha|C-ta riqsinapaq rikch'an. C (c inlish simipi hinata qillqa hina t'uqyasqa) nisqaqa tukuypaq llamk'anapaq antañiqiq wakichiy simim. 1970 watakunapi Dennis Ritchie sutiyuq runap kamasqanmi karqan, kunankamapas ancha llamk'achisqa, ancha atiyniyuqmi. Rikukunan kaqwan, C kaqpa ruwayninkuna ch'uyata rikuchinku atiyninkunata chay CPUkuna munasqa. Wiñaypaq llamk'ayta tarisqa llamkanakuna llamkanakunapi, llamk'ana purichiqkunapi, prutukulu pilakunapi, ichaqa pisiyasqa llamk'ana llamp'ukaq kaqpaq. C nisqaqa astawan hatun llamk'ana wasikunamanta astawan huch'uy mikru-amañaqkunaman, churasqa sistimakunamanpis llamk'achisqam.
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Carlos Huamán López
Carlos Huamán López sutiyuq runaqa (1959 watapi paqarisqa Wamanqa llaqtapi) piruwanu qhichwa simipi, kastilla simipipas qillqaqmi.
Wamanqa llaqtanpi sasachakuy pacha kachkaptinmi, Mishiku mama llaqtamanmi rirqan. Kunanqa Mishikanu Mamallaqta Awtunuma Yachay Sunturpim (Universidad Nacional Autónoma de México) amawtam kachkan.
Ruray rimana
Ruray rimana, Simichaq, Rimachiq icha Imachiq nisqaqa (kastilla simipi: verbo), ima rurasqatapas, ruraytapas, ruranatapas sut'ichaq rima layam.
Huk rimaykunapiqa - ahinataq qhichwa simipi, aymara simipi - tukuy ruray rimanaqa huklla kamachinallakamam rimanachakunku. Huk rimaykunapitaq - ahinataq kastilla simipi - manam kamachinallakamachu rimanachakunku.
Ruray rimanachay
(Conjugación)
Ruway simikunaman qatiq
(Sufijos verbales)
Los sufijos se puede utilizar en cualquier verbo para que la expresión sea coherente:
Ruwaykunaq pachan
(Tiempo de los verbos)
Killaqa distritu
Kiyaqa distritu (kastilla simipi: Distrito de Quiaca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Punu suyupi, Sandia pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Killaqa llaqtam (369 runa, 2007 watapi).
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Vagantes mayu
Vagantes mayu (kastilla simipi: Río Vagantes) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk mayum, Chinchay Yunka pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi.
Wasa Ranchu kantun
Wasa Ranchu kantun (kastilla simipi: Cantón Huasa Rancho) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Quchapampa suyupi, T'arata pruwinsyapi, T'arata munisipyupi. Uma llaqtanqa Wasa Ranchu llaqtam.
Sesto San Giovanni
thumb|right|230px|Sesto San Giovanni Sesto San Giovanni llaqtaqa Lombardia suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.
Wasa Ranchu kantun
Allpa saywachi
thumb|left|180px|T'arata pruwinsyap pulitika rakiynin
Noemí Vizcardo Rozas
Noemí Vizcardo Rozas sutiyuq warmiqa (Khallka pruwinsyapi, Qusqu suyupi paqarisqa) huk taripay amachaqmi, kastilla-qhichwa simi t'ikraqmi, qhichwa simipi kastilla simipipas qillqaqmi.
Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturpa (QSHKS) Lima llaqtapi kaq wawan wasip umalliqninmi kachkan. QSHKS hinaqa, pichqantin hanllalliwanmi qillqan. Lima llaqtapi tiyachkaspanpas, Qosqo qheswa simi nisqatam riman.
Maurice Gibb
thumb|right|230px|Maurice Gibb (1973) Maurice Ernest Gibb sutiyuq runaqa icha Maurice Gibb (* paqarisqa Douglas llaqtapi -  wañusqa Miami Beach llaqtapi) huk Hukllachasqa Qhapaq Suyuyuq rock takiqmi,  qitara waqachiq, takina qillqaqmi, takichaqmipas karqan.
Noemí Vizcardo Rozas
Kunanqa Piruwpa Kunrisunpa rimay t'ikraqninmi kachkan. Piruwpa hatun kamachintapas kastilla simimanta Qusqu runasimimanmi t'ikrarqan.
Maurice Gibb
Yaya: Hugh Gibb ; Mama: Barbara Gibb. Panay: Lesley Evans Wawqikuna: Barry, Robin wan Andy.
Warmi: Lulu / Yvonne Churinkuna: (2): Adam wan Samantha.
San Jerónimo distritu (Luya)
San Jerónimo distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de San Jerónimo) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Amarumayu suyupi, Luya pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Paclas llaqtam.
Pisqa k’uchu kaq
Pisqa k’uchu kaq (Inlish simipi: "The Petagon" nisqa) huk Hukllachasqa Amirika Suyukunap Amachana Wasinpa umalliq wasim. Iskay ñiqin pachantin maqanakuypi usqaylla ruwasqa karqan. Hukllachasqa Amirika Suyukunap awqaq suyunpa sinwulun hina, Pisqa k’uchu kaq nisqa rimayqa achka kutim Harkay Dipartamintu nisqapaq, umalliqninpaqpas mitunimi hina llamk'achisqa.
1480 watakuna
1480 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1480 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1489 watapi puchukarqan.
Pisqa k’uchu kaq
Virginia suyupi Arlington suyupi tarikuq, Washington llaqtamanta Potomac mayu chimpapi, chay wasitaqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna George Bergstrom sutiyuq wasi kamayuqmi rurarqan, John McShain sutiyuq contratista sutiyuq runap rurasqanmi. 11 ñiqin tarpuy killapi 1941 watapi allpa p'akisqa karqan, 15 ñiqin kantaray killapi 1943 watapitaq chay wasi sapaqchasqa karqan. Brehon Somervell generalmi hatun kallpanchayta quykurqa chay proyectopaq Congresopa aprobacionninta chaskinanpaq; [5] Coronel Leslie Groves sutiyuq runaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapa Awqay nisqap Cuerpo de Ingenieros nisqapaqmi chay llamk'ayta qhawarqan, chaymi qhawarqan.
Maki pacha tupuq
rikchacha|Maki pacha tupuq Maki pacha tupuq icha intiwaqa huk runap apananpaq icha churakunanpaq apaykachana pacha qhawana. Chayqa ruwasqa kachkan chay runapa ruwasqanwan kuyuykuna kaptinpas mana chiriyaspa kuyuylla kananpaq. Maki watana pacha tupuq nisqaqa maki muqu muyuriqpi churanapaqmi, qhawana watanawan icha huk rikch'aq maki watanawan k'askasqa, q'illay llimp'ikuna, qara watasqa icha ima rikch'aq maki watanawanpis. Uña pacha tupuqqa runap uñanpi apananpaqmi ruwasqa kachkan, sapa kutim kadinaman watasqa.
Pisqa k’uchu kaq
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
1480 watakuna
149 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1481 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1490 watapi puchukarqan.
1470 watakuna
1470 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1470 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1479 watapi puchukarqan.
148 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1471 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1480 watapi puchukarqan.
Qhampu k'usillu
Qhampu k'usillu, Uru k'usillu, Makisapa icha Chuwa (genus Ateles) nisqaqa huk Piruwpi, sach'a-sach'akunapi k'allmakunapi kawsaq k'usillum.
Rikch'aqkuna
Kaymi tukuy makisapa rikch'aqkuna (Piruwpi kawsaq: wira qillqasqa):
Q'isa
thumb|right|230px|Huk pisqup q'isan, [[sach'api.]] thumb|right|230px|[[Ch'usiqap q'isan (Bubo virginianus), mallkuyuq.]] thumb|230px|[[Mirlup allpapi q'isan, runtuyuq.]] thumb|right|230px|[[Mirlup allpapi q'isan, mallkuyuq.]] Q'isa, kichwapi Kisha nisqaqa pisqukunap huk uywakunappas wasi hina tiyananmi, kawsananpaq, hayunkunamanta chiki mit'akunamantapas ayqimunanpaq. Chaypi runtukunatam churanku, mallkunkunata uywanku.
Isaac Huamán Manrique
Isaac Huamán Manrique sutiyuq runaqa (1959 watapi paqarisqa Wankawillka suyupi) piruwanu qhichwa simipi, kastilla simipipas qillqaqmi.
Kunanqa Piruwanu Mamallaqta Folklore Yachaywasipim (Escuela Nacional Superior de Folklore José María Arguedas) amawtam kachkan.
Qillqasqankuna
Qhichwapi harawikuna:
Puna
thumb|250px|left|Puna thumb|250px|Puna, [[Ayakuchu suyu, Piruw]] thumb|250px|Punapi [[ichhu|ichhu-ichhu, qhipaqpi Q'umirqucha (P'utuqsi suyu, Buliwya)]] thumb|250px|Cono de Arita, [[Arhintina]] Puna nisqaqa Javier Pulgar Vidal-pa nisqankama Piruwpi, Antikunapi sallqa suyum, mama quchamanta 4000 mitru hanaqmanta 4800 mitrukama.
Jean-Baptiste de Lamarck
thumb|250px|Jean-Baptiste Lamarck, J. Pizzetta, Ed. Hennuyer, 1893. Jean-Baptiste Lamarck sutiyuq runaqa ( paqarisqa Bazentin-le-Petit, Ransiyapi; wañusqa Paris llaqtapi) huk phransis kawsay yachaq runam karqan.
Sonia Morales
thumb|right|280px| Sonia Morales Sonia Violeta Morales Márquez sutiyuq warmiqa ( paqarisqa Mushu ayllu llaqtapi, Yunkay pruwinsyapi, Anqash suyupi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq takiq warmim.
Taytan:  ; Maman:. Churinkuna:
Robin Gibb
thumb|right|230px|Robin Gibb (1973) Robin Hugh Gibb sutiyuq runaqa icha Robin Gibb (* paqarisqa Douglas llaqtapi -  wañusqa Manchester llaqtapi) huk Hukllachasqa Qhapaq Suyuyuq rock takiqmi, piano wan qitara waqachiq, takina qillqaqmi, takichaqmipas karqan.
Yaya: Hugh Gibb ; Mama: Barbara Gibb. Panay: Lesley Evans Wawqikuna: Barry, Maurice wan Andy.
Warmi: Molly Hullis Gibb / Dwina Murphy Gibb Churinkuna: (3): Spencer, Melissa wan Robin-John.
Yakuywa
Yakuywa (kastilla simipi: Yacuiba; Waraniyi simimanta yacú = "pawa", ibá = "yakulla": "pawa yakulla") nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Tarija suyupi, huk llaqtam, Hatun Chaku pruwinsyap uma llaqtanmi.
1500 watakuna
1500 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1500 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1509 watapi puchukarqan.
151 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1501 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1510 watapi puchukarqan.
Toledo (Uru Uru)
Toledo (kastilla simipi: Toledo) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Uru Uru suyupi, huk llaqtam, Sawkari pruwinsyap uma llaqtanmi.
Kay llaqtaqa wirriy Francisco de Toledo sutiyuqmanta sutichasqam.
Sapallanka distritu
Sapallanka distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Sapallanga) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Wankayu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Sapallanka llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
Lyndon Johnson
Taytan: Samuel Ealy Johnson, Jr.; Maman: Rebekah Baines. Warmi: Claudia Alta “Lady Bird” Taylor Johnson. Churinkuna: Lynda Bird Johnson Robb wan Luci Baines Johnson.
Alma mater: Southwest Texas State Teachers College.
manta p'unchawkama Hukllachasqa Amirika Suyukunap 36 kaq umalliqninmi qarqan.
1189
1189 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Horst Köhler
Horst Köhler sutiyuq runaqa (* paqarisqa Skierbieszów llaqtapi, Lublin k'itipi, Pulunyapi -  Alimanya]] mama llaqtayuq musikuq wan pulitku qarqan,  umalliqninmi kachkan.
Alymaniapas Musiku Ministru.
2004 watamanta 2010 watakama ñawpaq kuti Alimanya llaqtapa Umalliqnin karqan.
Taytan: Eduard Köhler; Maman: Elisabeth. Ñawpaq warmi: Eva Bohnet Churinkuna:
Yachaywasi: School ( Alimanya)
Llamp'u kaq
Llamp'ukaq, Llamp'utakya icha Suphwir nisqaqa (inlish simipi: software) antañiqiqpi tiyachisqa mana imayaymanta kaq wakichikunam.
Kayhinam llamp'u kaqman kapuq wakichikunatam rak'inchik:
Hampikamayuq
right|thumb|300px|"Hanpikamayoq", [[Samuel Luke Fildes-pa 1891 watapi siq'isqan]] Hampikamayuq icha Midiku (kastilla simipi: médico) runaqa hampikunata quspa unqusqa runakunatam hampiykunmi. Hampikamayuq tukunapaqqa hatun yachay wasipi hampi yachaykunata yachakunanmi.
Hampikamayuq kaykuna (qhichwa simipiwan kastilla simipi)
Sunqu hampikamayuq - cardiólogo
Kuchuspa hampikamayuq - cirujano
Kiru hampikamayuq - dentista
Qara hampikamayuq - dermatólogo
Hampi qhatuq, Hampiqhatuq - farmacéutico
Warmi unquy hampikamayuq - ginecólogo
Puñuchiq hampikamayuq - médico anestesista Kulla wawa hampikamayuq - neonatólogo
Wachachiq - obstetriz
Ñawi hampikamayuq - oculista
Tullu unquy hampikamayuq - ortopedista
Wawa hampikamayuq - pediatra
Unu hispay hampikamayuq - urólogo
1490 watakuna
1490 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1490 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1499 watapi puchukarqan.
150 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1491 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1500 watapi puchukarqan.
Teotiwakan
Teotiwakan nisqaqa (nawa simipi: Teōtīhuahcān "Apu tukuna pampa", kastilla simipi: Teotihuacán) Mishiku mamallaqtapi huk mawk'a llaqtam. 1986 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
San Sebastián (Qusqu)
San Sebastián (kastilla simipi: San Sebastián) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Qusqu suyupi, Qusqu pruwinsyapi, huk llaqtam, San Sebastián distritup uma llaqtanmi.
1190
1190 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Hanka
Hanka nisqaqa Javier Pulgar Vidal-pa nisqankama Piruwpi, Antikunapi sallqa suyum, rit'i urqukunapi, urqu chullunkuyuq, mama quchamanta 4800 mitrumanta aswan hanaq.
Sinchi kaq
thumb|right|200px|Antañiqiqpa sinchi kaqnin. Sinchikaq, Sinchitakya, Sinch'ikaq icha Harwir nisqaqa (inlish simipi: hardware) antañiqiqpi tukuy imayaymanta rurasqa kaqpas.
Chunkara–Ruphasqa Tampu q'asa
thumb|right|200px|Chunkara–Ruphasqa Tampu q'asa Chunkara–Ruphasqa Tampu (kastilla simipi: Paso Chungara–Tambo Quemado) nisqaqa Kunti Wallapi huk q'asam, Buliwya suyupi (Lagunas kantunpi, Karanka Kurawara munisipyu, Sajama pruwinsya, Uru Uru suyu) Chili suyupipas (Arika Parinaqutapas suyupi, Chunkara qucha ñiqpi).
Dina Páucar Valverde
Dina Magna Páucar Valverde sutiyuq warmiqa, icha La Diosa Hermosa del Amor ( paqarisqa Leoncio Prado pruwinsyapi - ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq takiqmi qarqan.
Apaychana ruwachina
Apaychana ruwachina icha Karurimana ruwachina wakichi, kuyuchina llamk'ana icha ruwana wakichi nisqaqa llamk'ana icha llamk'ana llamk'anakunam, kuyuchinapi llamk'anapaq ruwasqa, ahinataq tiliphunu, tawllita icha qhawana. Kuyuchina ruwanakuna sapa kuti sayan huk chiqanpi llamka'nakuna hamparapi mayqinkunachus ruwasqa kanku llamkanakuna llamkanakuna llamkanakuna kaqpi, chaymanta web ruwanakuna mayqinkunachus kuyuchina web maskaqkunapi purinku aswan chiqalla kuyuchina llamk'anakuna kaqpi.
1191
1191 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Bertolt Brecht
thumb|right|200px Eugen Berthold Friedrich Brecht, Bertolt Brecht sutiyuq runaqa (* paqarisqa Augsburg llaqtapi -  wañusqa Berlín llaqtapi) Alimanya mama llaqtayuq qillqaq runam, aliman simipi qillqaqmi.
Warmi: Marianne Zoff (1922–1926), Helene Weigel (1930—1956) Wawakuna: Frank Banholzer, Hanne Hiob, Stefan Brecht, Barbara Brecht.
right|thumb|250px| Brecht wan Weigel - [[Berlin Este (1954)]] thumb|right|200px|Brecht wasi - [[Berlin-Weißensee]] 200px|thumb|Istatua Bertolt Brecht - [[Berliner Ensemble, Berlín]]
Qillqasqankuna
thumb|200px|right|Ilustración del poema [[der Kirschdieb - Weißensee (Berlín)]]
Panti llaqta
Panti (kastilla simipi: Bermejo) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Aniceto Arce pruwinsyapi, Tarija suyupi, Bermejo munisipyup uma llaqtanmi.
Kallpay
Kallpay nisqaqa ancha utqaylla munaylla puriymi. Kurku kallpanchaypiqa yallinakuspa kallpanku, huk karu kaq purinakunapim (100 m, 200 m, ... 10.000 m, Marathon kallpaypi 42 km).
Sintuq
Sintuq (genus Opuntia) nisqakunaqa huk wayuq, waraqu hina kichkasapa yurakunam, kimsa pachakmanta aswan rikch'aqkunam, tukuy Abya Yalapi, kunanqa Iwrupapi, Asyapi, Afrikapipas runakunap apamusqanrayku. Kichkaluru nisqa misk'i kichkasapa rurunkunatam mikhunchik.
Kaymi huk sintuq rikch'aqkuna:
thumb|right|[[Tunas: Opuntia ficus-indica]]
Xi Jinping
Xi Jinping (Chinu simipi: 习近平, macchu chinu simipi: 習近平, pinyin: Xí Jìnpíng, AFI: [ɕǐ tɕînpʰǐŋ])) sutiyuq runaqa (* 1 ñiqin inti raymi killapi 1953 paqarisqa Shaanxi pruwinsyapi - ). Chunwa mama llaqtap allwya kamayuq wan pulitiku qarqan.
2012 watamanta ñawpaq kuti Chunwa Kumunista Partidu Secretario General nin karqan.
Ñawpaq warmi: Peng Liyuan; Churinkuna: Mingze.
Qillqaqkuna
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Bonn
thumb|right|290px|Bonn, Alimanya Bonn llaqtaqa Alimanya mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Bonn llaqtapiqa 314.020 runakunam kawsachkanku (2005 watapi).
Pulitika Rakiy
left|frameless|Bonn llaqtapi distritukuna Bonn llaqtapi distritukuna:
Como
thumb|right|230px|Como Como llaqtaqa Lombardia suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.
Samiwa distritu
Samiwa distritu (aymara simipi Samiwa jisk'a t'aqa suyu, kastilla simipi Distrito de Samegua) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Mariscal Nieto pruwinsyapi, Muqiwa suyupi,  kamasqa. Uma llaqtanqa Samiwa (Samegua) llaqtam.
Runakuna
6 515 runakuna (3 299 qhari, 3 216 warmi)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Pont du Gard
Pont du Gard nisqaqa Ransiya mamallaqtapi huk chakam. 1985 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
Q'utu k'usillu
Q'utu k'usillu, kichwapi Kutu (genus Alouatta) nisqakunaqa Urin Awya Yalapi, sach'a-sach'akunapi k'allmakunapi kawsaq k'usillukunam. Kunkasapa qapariykachaqmi.
Rikch'aqkuna
Kaymi tukuy q'utu k'usillu rikch'aqkuna (Piruwpi kawsaq: wira qillqasqa):
Kunsipsyun qucha
Kunsipsyun qucha (Laguna Concepción) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk qucham, Santa Krus suyupi, Chikitus pruwinsyapi, San José Chikitus munisipyupi.
Waki munisipyu
Waki munisipyu icha Waqi munisipyu (kastilla simipi: Municipio Guaqui) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Inkawi pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Waki icha Waqi (Guaqui) llaqtam.
Kunsipsyun qucha
Uywakuna
Kunsipsyun quchapiqa kay pisqukunam kawsanku.
Waki munisipyu
Kantunkuna
Huk kantunmi kan: Waki kantun.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta aymara runakunam tiyanku.
Alimpuchi
Alimpuchi (genus Pomacea) nisqakunaqa ancha hatun ch'urukunam, mansana ch'uru rikch'aq aylluman kapuq rikch'anam, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi mayukunapi kawsaq, laqu mikhuq ch'urukunam.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
Waki munisipyu
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Boise (Idaho)
Boise nisqa llaqtaqa, Idaho suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Boise llaqtapiqa 205.671 runakuna (2010) tiyachkan.
T'aqanakuy
T'aqanakuy (divorcio) nisqaqa warmip qusanmanta, qharip warminmanta pasaqpaq rakinakuyninmi, kasarakuypa puchukayninmi, taripakuqpa kamachisqan. Manaraq t'aqanakusqa, ichataq manaña khuskanchu kawsaq qhari warmiqa rakinakusqa nisqam. Runa t'aqanakuyta munaspaqa, taripay sunturman rinanmi.
T'aqanakuytaqa achka sasachakuymi qatin:
Rupa-Rupa
Rupa-Rupa nisqaqa Javier Pulgar Vidal-pa nisqankama Piruwpi, Antikunap antinpi sach'a-sach'asapa sallqa suyum, mama quchamanta 400 mitru hanaqmanta 1000 mitrukama.
T'aqanakuy
Achka kutipi chaymantaqa taripay sunturmi kamachin.
1520 watakuna
1520 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1520 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1529 watapi puchukarqan.
153 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1521 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1530 watapi puchukarqan.
Sirwinakuy
Sirwinakuy icha Tiyallay nisqaqa warmip qhariwan mana, manaraq kasarakusqa kaspa kuskan kawsanakuyninmi.
1192
1192 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Cuevas mayu
Cuevas mayu (kastilla simipi: Río Cuevas) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk mayum, Florida pruwinsyapi, Santa Krus suyupi.
1510 watakuna
1510 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1510 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1519 watapi puchukarqan.
152 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1511 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1520 watapi puchukarqan.
Kazimierz Deyna
Kazimierz Deyna sutiyuq runaqa (* paqarisqa Starogard Gdański llaqtapi -  wañusqa San Diego llaqtapi) huk 🇵🇱 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiq karqan.
Ichukan distritu
Ichukan distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Ichocán) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, San Markus pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Ichukan (Ichocán) llaqtam.
Atakami kiti
Atakami kiti (kastilla simipi: Cantón Atacames) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Esmeraldas markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Atakami llaqtam.
Raymi
Raymi nisqaqa watapi runakunap kikinchasqan p'unchawpi phistanapaq, mana llamk'anapaq hatun p'unchawmi.
Paul Simon
Paul Frederic Simon sutiyuq runaqa, icha Paul Simon (*  paqarisqa Newark llaqtapi - ) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq rock takichaq, piano wasichaq wan takiqsi karqan.
Yaya: Louis (1916–1995) ; Mama: Belle (1910–2007),
Warmi: Peggy Harper (1969-1975) / Carrie Fisher (1983-1984) /Edie Brickell (1992- ) Churinkuna: Harper, Adrain, Lulu wan Gabriel
Santiago Wari
Santiago Wari (kastilla simipi: Santiago de Huari) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Uru Uru suyupi, huk llaqtam, Sebastián Pagador pruwinsyap uma llaqtanmi.
1193
1193 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Santiago (Qusqu)
Santiago (kastilla simipi: Santiago) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Qusqu suyupi, Qusqu pruwinsyapi, huk llaqtam, Santiago distritup uma llaqtanmi.
Yachaq
thumb|right|200px|Yachaq [[Albert Einstein 1921 watapi, Alimanyapi.]] Yachaq nisqaqa ñutqunwan llamk'aspa yuyaychakuq, yachayta mirachiq runam.
Varese
thumb|right|230px|Palazzo Estense, Varese Varese llaqtaqa Lombardia suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.
Sasachakuy
Sasachakuy nisqaqa (kastilla simipi: problema, grigu simimanta: πρόβλημα) ima ruranata hark'aqpas, paskana kaq, sasallatam paskana.
1530 watakuna
1530 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1530 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1539 watapi puchukarqan.
154 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1531 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1540 watapi puchukarqan.
Busto Arsizio
thumb|right|230px|Santa Maria basilika, Busto Arsizio Busto Arsizio llaqtaqa Lombardia suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.
Killapura
thumb|right|Killapura Killapura, Killa hunt'a, Hunt'a killa icha Paya killa nisqa killa mit'apiqa tukuy k'anchaq killantintam rikunchik. Chay pachapiqa tiksi muyu intip killawan chawpinpim kachkan.
Q'illu Unu distritu
Q'illu Unu distritu (kastilla simipi Distrito de Quellouno) nisqaqa huk 🇵🇪 mama llaqtapi distritum, Killapampa pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Q'illu Unu llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Alan García Umalliqmi.
Runakuna
Distritupiqa Machiqinqa runakunam tiyanku.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Chuchis urqu
Chuchis urqu (kastilla simipi: Cerro Chochis) nisqaqa Buliwya suyupi, Santa Krus suyupi, Chikitus pruwinsyapi, Ruburiy munisipyupi, huk urqum.
1540 watakuna
1540 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1540 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1549 watapi puchukarqan.
155 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1541 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1550 watapi puchukarqan.
Yanawaya distritu
Yanawaya distritu (kastilla simipi: Distrito de Yanahuaya ) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Punu suyupi, Sandia pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Yanawaya llaqtam.
Quchapampa distritu (Anqash)
Quchapampa distritu (kastilla simipi: Distrito de Cochabamba) nisqaqa huk distritum Waras pruwinsyapi, Anqash suyupi, Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Quchapampa llaqtam.
Yanawaya distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Quchapampa distritu (Anqash)
Simikuna
Quchapampa distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Ansaltu kantun
Ansaltu kantun nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Anzaldo) Buliwya suyupi huk kantunmi, Quchapampa suyupi, T'arata pruwinsyapi, Ansaltu munisipyupi. Uma llaqtanqa Ansaltu llaqtam.
Yanawaya distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Quchapampa distritu (Anqash)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Ansaltu kantun
Allpa saywachi
thumb|left|180px|T'arata pruwinsyap pulitika rakiynin
Quchapampa distritu (Anqash)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
1194
1194 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.