cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tito Nieves
thumb|right|250px|Tito Nieves Humberto Nieves sutiyuq runaqa, icha Tito Nieves (* paqarisqa Río Piedras llaqtapi - ), huk 🇵🇷 mama llaqtayuq takiq qarqan.
Barack Obama
Barack Hussein Obama Jr. sutiyuq runaqa (* paqarisqa Honolulu llaqtapi, Hawaii suyupi, USApi) huk US-amirikanu pulitiku runam. 2008 watamantapacha Hukllachasqa Amirika Suyukunap 44 kaq umalliqninmi kachkan.
Tito Nieves
Taytan:, Maman:. Warmi: Janette Figueroa. Churinkuna: Humberto Nieves, Jr. wan Ommy Nieves (†).
Barack Obama
Utaq Runa Simipi: Warak Husi Uwama churikaq.
Demokratikanu partidupi wankurisqan kaspa, 2008 watapipas umallinapaq akllanakuykunapim Republikanu partidupi John McCain sutiyuqta yallirqan.
Molotov
thumb|right|260px| Molotov Molotov nisqaqa huk 🇲🇽 mama llaqtayuq rock alternativo wan hip hop nisqa kusituymi.
Pukamaqasqa
Pukamaqasqa (Gentiana weberbaueri) nisqaqa Antikunapi kawsaq phallcham, puka t'ikayuq, ancha hanaqpi, hanka nisqapi wiñaq.
1657
1657 wataqa Griguryanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq illapachawwan qallarisqa chhasku watam).
Paul Sorvino
260px|thumb|right| Paul Sorvino right|200px|Paul Sorvino silq'uynin Paul Anthony Sorvino sutiyuq runaqa, icha Paul Sorvino , ( paqarisqa New York llaqtapi - llaqtapi), huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Taytanː Ford Sorvino, Maman: Marietta. Warmikuna: Dee Dee Benkie (2014) / Vanessa Arico (199-1996) / Lorraine Davis (1966-1988). Churinkuna: (3) Mira Sorvino, Amanda Sorvino wan Michael Sorvino.
Kusma
250px|thumb|upright|Kusmawan p'achallikuchkaq qhari. Kusma, kichwapi Kushma nisqaqa, Kutuna icha Kamisa nisqapas utkumanta icha millmamanta awasqa kurkupaq p'achallinam, kunka wasqayuq, maki p'achayuq.
1659
1659 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam).
1658
1658 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam).
1660
1660 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq intichawwan qallarisqa wakllanwatam).
Mario Bunge
Mario Augusto Bunge (*  paqarisqa Buenos Aires llaqtapi -  wañusqa Montreal llaqtapi), huk 🇦🇷 mama llaqtayuq Yachay wayllukuqmi, qillqaq runam karqan, kastilla simipi qillqaqsi karqan. Hatun llaqtanmanta witiran Videlapa m'itanpi. Kanadapi tiyan.
1661
1661 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq atipachawwan qallarisqa chhasku watam).
Carmencita Lara
Julia Rosa Capristán García  sutiyuq warmiqa, icha Carmencita Lara (* paqarisqa Truhillu llaqtapi  -  wañusqa Lima llaqtapi),  huk 🇵🇪 mama llaqtayuq  takiqmi qarqan.
Taytan: ; Maman:. Qusanː Víctor Lara. Churinkuna: Bickers, Carmen del Rosario wan Rosa María Lara Capristan.
Pisqu mayu
Pisqu mayu (kastilla simipi: Río Pisco) nisqaqa huk 170 km suni mayum, Piruwpi, Ika suyupi, Pisqu pruwinsya, Wankawillka suyupipas, Chuqlluqucha pruwinsyapi. Pasiphiku mama quchaman purin.
Ruta graveolens
Ruta (Ruta graveolens) nisqaqa huk hampi yuram.
Pachitiya mayu
Pachitiya mayu (kastilla simipi: Río Pachitea) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk 393 km suni mayum, Pasqu suyupi, Uqshapampa pruwinsyapi, Wanuku suyupipas, Inka wamp'uwatana pruwinsyapi. Ukayali mayuman rin.
Luis Felipe Alarco
thumb|right|250px| Luis Felipe Alarco (1913-2005) Luis Felipe Cipriano Alarco Larrabure  ( paqarisqa Limaq llaqtapi -  wañusqa Limaq llaqtapi ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq Yachay wayllukuq,  Amawta wan qillqaq runa qarqan.
Taytanː Gerardo Alarco Calderón, Mamanː Rosa Mercedes Larrabure y Correa. Warmiː Ruth von Perfall. Churinkuna: Ana Alarco von Perfall, Helga Alarco von Perfall wan Claudio Alarco von Perfall.
Yachaywasi: Colegio Alemán. / Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin.
1662
1662 wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam).
Augusto Salazar
thumb|right|250px| Augusto Salazar Bondy (1925-1974) Augusto Salazar Bondy  ( paqarisqa Limaq llaqtapi -  wañusqa Limaq llaqtapi ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq Yachay wayllukuq, willay kamayuq, Amawta wan qillqaq runa qarqan.
Gough Whitlam
1972 watamanta 1973 ñawpaq kuti Awstralyapa Hawa ministrunin qarqan.
1972 watamanta 1975 ñawpaq kuti Awstralyapa Uma kamayuqnin qarqan.
Augusto Salazar
Wawqiː Sebastián Salazar
Gough Whitlam
Taytan: Fred Whitlam; Maman: Martha Maddocks. Ñawpaq warmi: Margaret Whitlam Churinkuna: 4 (Tony, Nicholas, Stephen, Catherine).
Augusto Salazar
Yachaywasi: Colegio San Agustín. / Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin.
Gough Whitlam
Yachaywasi:
Crisanto Luque
Crisanto Luque Sánchez sutiyuq runaqa (* paqarisqa Tenjo llaqtapi -  †  wañusqa Bogotá llaqtapi) huk 🇨🇴 mama llaqtayuq  kathuliku taytakura wan Uma Hatun yaya Bogotápi karqan.
Bogotápi Uma Hatun yaya (1950-1959)
Tayta: Heliodoro Luque ; Mama: Natalia Sánchez.
Wankapampa
Wankapampa (kastilla simipi: Huancabamba) nisqaqa Piruwpi huk llaqtam, Piwra suyupi, Wankapampa distritupi, Wankapampa pruwinsyap uma llaqtanmi.
José Ingenieros
José Ingenieros (*  paqarisqa Palermo llaqtapi -  paqarisqa Buenos Aires llaqtapi ), huk 🇮🇹 🇦🇷 mama llaqtayuq hampikamayuq, yachay wayllukuqmi, waki yachaq, qillqaq runam qarqan, kastilla simipi qillqaqsi qarqan.
Tayta: Salvatore Ingegnieri; Mama: Mariana Tagliavia.
Mike Connors
thumb|right|260px| Mike Connors
Krekor Ohanian icha Mike Connors sutiyuq runaqa, ( paqarisqa Fresno llaqtapi - wañusqa Los Angeles llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaq runam.
Taytan: Krekor Ohanian (1881-1944); Maman: Alice (1898-1978). Warmikuna: Mary Lou Willey (1949-2017) Churinkuna: (2)
Sina munisipyu
Sina munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Sena / El Sena) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu Mayutata pruwinsyapi, Pando suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Sina llaqtam (924 llaqtayuq, 2001 watapi).
Kantunkuna
Iskay kantunmi kan:
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Chulla (Quchapampa)
Chulla (kastilla simipi: Chulla / La Chulla) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Quchapampa suyupi, Killaqullu pruwinsyapi, Wint'u munisipyupi, Chulla kantunpa uma llaqtanmi.
Simón Bolívar (Ikwadur)
Simón Bolívar (kastilla simipi: Simón Bolívar) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Wayas markapi, huk llaqtam, Simón Bolívar kitip uma llaqtanmi.
Guerra Civil Española
Manaqanakuy Civil Española (Qallarichy 17 Anta situwa - Tukuy 1 ayriwai)
Harbin
thumb|right|290px|Harbin (Heilongjiang)
Harbin ( chun simipi: 哈尔滨市, machu chun simipi: 哈爾濱市, phinyimpi: Hā'ĕrbīn, rusiya simipi: Харбин), Chunwa llaqtap, Hebei pruwinsya uma llaqtanmi.
Pulitika Rakyi
thumb|left|280px|Pulitika Rakiy - Harbin 8 distritukuna, 3 munisipyu-llaqta wan 7 cundadukuna:
Carlos Falconí Aramburú
Carlos Ernesto Falconí Aramburú sutiyuq runaqa (1937 watapi paqarisqa San Miyil llaqtapi, Lamar pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi) piruwanu kitara waqachiqmi, takiqmi, taki pallaqmi, takichaqmi, taki qillqaqpas.
Kawsaynin
Carlosqa takiyta qallarirqan Roberto Falconí sutiyuq taytanwan, kitarata waqachispa.
Wantapi Escuela Elemental Huanta nisqaman riq, chaymantataq Colegio San Juan Bosco, chaymanta Wamanqa llaqtapi Gran Unidad Escolar “Mariscal Cáceres” de Ayacucho. Chaypis riqsirirqan Ernesto Camassi Pizarro, Carlos Flores sutiyuq masinkunata, paykunawan Trío Ayacucho nisqa kusituyta kamarispa. Wamanqapi Universidad Nacional “San Cristóbal de Huamanga” nisqa yachay sunturpi yachaqarqan Lengua y Literatura nisqawan magister tukuspa.
Carlos Falconiqa vals, bolero nisqakunata tusurqan, 1958 watapi kikinpa valsnin “Adiós” nisqata unanchaspa. Trío Ayacucho nisqa kusituyta 1950 watapi kamarispan iskay ñiqin takiq karqan kimsa ñiqin kitarata waqachirqan. Ernesto Camassi Pizarrotaq ñawpaq ñiqin takiq kaspa iskay ñiqin kitarata waqachirqan, Carlos Florestaq ñawpaq ñiqin kitarata. Carlos Flores kusituyta saqirqaptin Amílcar Gamarra Altamirano yaykurqan 1964 watapi.
Chaypacha kusituyqa ñawpaq diskunkunatam rurarqan: 1966 watapim Vapor Brillante, Con el mayor cariño nisqa takiyuq diskuchata, chaymantataq isqun hatun diskum, iskay kumpaktu diskupas, ayllu llaqtakunamanta takiykunayuq. Lliwmanta aswan riqsisqa takinkunaqa kaykunachá: Huamanga (1958), Carolita (1966), Ingrata Mestiza (1973), Wakcha Masillay (1978), Ofrenda (1982), Viva la patria (1986), Tanto amor, tanto infortunio (1987), Tierra que duele (1987), Aurora (1994), Lejanía (2000), Justicia punkupi suyasaq (2002). Chay qhipaq takinkunapiqa Piruwpi Sasachakuy pacha nisqamantam willan, runakunap llakinmantam, suyakuyninmantapas. Huk takinkunatam Manuelcha Pradopas takirqan, ahinataq Ofrenda nisqa, qhichwa simipi takita. Tierra que duele nisqapi rikch'arichkaq Inkarrímantam willan.
Carlosqa ayllu llaqtakunapi runakunata uyarispa takikunatam qillqan, chay yachaywan kikinpa takinkunatapas ruran. Chay rurasqankunarayku huk suñaykunatam chaskirqan, ahinataq Qullqi Urpicha nisqata, Antikunamanta Qillqaqkunapwan Takirurakunap iskay ñiqin Rimaynin nisqapi, Piruwpa Umallinap unanchasqan Lima llaqtapi 1988 watapi.
Giacomo Casanova
Giacomo Casanova sutiyuq runaqa  (*  paqarisqa Venezia llaqtapi - †  Duchcov wañusqa llaqtapi), Italya mama llaqtamanta qillqaqmi Yachay wayllukuqpas karqan.
Chunchu wayta
Chunchu wayta (Gentiana scarlatinostriata) nisqaqa Antikunapi kawsaq phallcham, ancha hanaqpi, hanka nisqapi wiñaq.
Giacomo Casanova
Qillqasqankuna
thumb|150px|right|Kawsay rikch'a: "Histoire de ma vie".
Florencio Segura Gutiérrez
Florencio Segura Gutiérrez sutiyuq runaqa (1912 watapi paqarisqa Talawira llaqtapi, Apurimaq suyupi; 2000 watapi wañusqa Talawira llaqtapi) huk piruwanu prutistanti pasturmi, taki qillqaqmi, t'ikraqpas karqan.
Kawsasqan
Florencioqa Talawirapi kaq ayllupi iskay wawqiwan, iskay panawan wiñarqan iskay simita kastilla simi, qhichwa simi) rimaspa. Tukuy ayllu 1930 watakunapi kristiyanu tukuspa prisbitiryanu iwanhiliku inlisyaman yaykurqan. Florencioqa Lima llaqtapi chukcha rutuq tukuspa Wamanqa llaqtapi kikinpa chukcha rutuna tindatam kicharqan. Chaypi Inés sutiyuq warmita riqsirispa kasarakurqan. Kikinpa tindanpi Alonso Hitchcock sutiyuq inlis misyunaryuta riqsirqaspa paywan Chuya Qillqata kastilla simipi ñawiriyta qallarispa s kristiyanu tukurqan. Chaymantataqsi kristiyanu rimay takikunata qillqayta qallarirqan, ñawpaqta kastilla simipi, qhipaqtataq qhichwa simillapi. 1941 watapi Talawiraman kutimurqan, tindanwan mana aypaspa. 1943 watapi riqsirisqan Kenneth Case sutiyuq misyunaryuwan kuska chay rimay takikunapaq takinakunatas qillqarqan. 1946 watapim ñawpaq takina liwrun uyaychasqa karqan, Dyuspa Siminmanta Takikuna nisqa. Chaymantataqmi achka kristiyanu takikunatam qillqarqan, qhichwa simillapim, achka pachak takim. Homer Emersonwan, Kenneth Casewanpas Musuq Rimanakuytam Chanka Runasimiman tikrarirqan. Lukaspa Qillqasqan, Huwanpa Qillqasqanpas 1954 watapim paqarirqan, tukuy Musuq Rimanakuytaq 1958 watapim. 1962 watamanta 1983 watakama Florencioqa Wanta llaqtapi kristiyanu Radio Amawta nisqapim llamkarqan. Chaypacha Fernando Quicañawan, Rómulo Sauñe Quicañawan, hukkunawanpas TAWA (Tawantinsuyuman Allin Willakuy Apaqkuna) nisqa imwanhiliku tantanakuytam kamarirqan. 1983 watapi Florencioqa Talawiramanmi kutimurqan. Chaypi wañusqankama warminwan kawsarqan.
Florenciop takinkunta kunankamapas tukuy urin Piruwpi iwanhiliku inlisyakunapim takinku. Diospa Siminmanta Takikuna nisqa takina liwrunqa achka kutim uyaychasqa karqan, 1979 watapi 18 kutiñam. Takinkunaqa huk takina liwrupim kan, ahinataq Allin Willaykunaq Takinkuna, Iñiq T’aqaq Akllasqa Takinkuna nisqa liwrukunapim.
Santa Rusa qucha
Santa Rosa qucha (kastilla simipi: Lago Santa Rosa) nisqaqa Buliwyapi, Chuqiyapu suyupi, Madidi mamallaqta parkipi, huk qucham.
Luis Concha Córdoba
Luis Concha Córdoba sutiyuq runaqa (* paqarisqa Bogotá llaqtapi -  †  wañusqa Bogotá llaqtapi) huk 🇨🇴 mama llaqtayuq  kathuliku taytakura wan Uma Hatun yaya Bogotápi karqan.
Bogotápi Uma Hatun yaya (1959-1972)
Manizalespi Uma Hatun yaya (1954-1959).
Tayta: José Vicente Concha; Mama: Leonor Córdoba.
Pumachu
Pumachu (genus Calamagrostis) nisqakunaqa huk qachu rikch'anam, 230 rikch'aqniyuq.
Illat'aqu
Illat'aqu (kastilla simipi: Illataco) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Quchapampa suyupi, Killaqullu pruwinsyapi, Killaqullu munisipyupi, Killaqullu kantunpi.
Aurelio Miró Quesada Sosa
Aurelio Miró Quesada Sosa sutiyuq runaqa  ( paqarisqa Limaq llaqtapi -  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq willay kamayuq, wiñay kawsay yachaq wan pulitiku karqan.
Taytan: Aurelio José Miró Quesada de la Guerra (1877 - 1950), Maman: Rosa Beatriz Sosa Artola (1881 - 1964). Warmi: Elizabeth Martens López. Churinkuna: (3).
Yachaywasi: Colegio Alemán wan Colegio de la Inmaculada.
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin
Yawachi
Yawachi (kastilla simipi: Yaguachi Nuevo, Yaguachi, San Jacinto de Yaguachi) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Wayas markapi, huk llaqtam, Yawachi kitip uma llaqtanmi.
César Villanueva
César Villanueva Arévalo sutiyuq runaqa ( paqarisqa Taraputu llaqtapi  -  ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq pulitikumi qarqan. Chayrayku Ollanta Humala payta Piruwpa uma kamayuqninman rurarqan, Juan Jiménez Mayor saqirqaptinmi.
Inkakunap wasichasqankuna
thumb|300px|[[Chunka iskayniyuq k'uchuyuq pirqana rumi, Hatun Rumiyuq k'ikllu ñanpi, Qusqu llaqtapi.]] thumb|upright|[[Machu Pikchupi rumi pirqapi wintana, kirma rumiyuq.]] thumb|200px|right|[[Machu Pikchupi musuq waylla qatayuq rumi wasi, pata-pata hawapi.]] thumb|200px|right|[[Inka Ruq'ap kanchan, ancha sanaywa hatun wasi.]] thumb|[[Willkawamanpi usnu.]] thumb|right|[[Akllawasi, Pachakamaq llaqtapi.]] thumb|[[Ullantaytampu.]] Inkakunaqa ancha sikllalla rikch'ayniyuq, ancha sinchi, sanaywaq, kunanraq rikunalla hatun wasikunatam wasicharqan.
César Villanueva
Chayrayku Martín Vizcarra payta Piruwpa uma kamayuqninman rurarqan, Mercedes Aráoz saqirqaptinmi.
Inkakunap wasichasqankuna
Ima hinatas wasicharqan
Ulilla, hina-hinalla wasikunataqa tikakunawansi pirqacharqan, kunankamapas ayllu llaqtakunapiraq wasichanku hinas.
Qhapaqkunap wasinkunatataq, manqus wasikunatapas pirqana rumi ch'iquspa rumilla pirqakunamantas wasicharqan, mana pirqa llut'anatachu, mana isku chapusqatachu churaspa. Ancha allinta pirqasqa rumipura saywanman manapas tumichu, manapas yawrichu sat'ikuyta atirqan.
Inkakunap wasichasqankunapiqa ancha hatun rumikunatam tarinchik, ahinataq Saksaywamanpi, Qusqupi Hatun Rumiyuq sutiyuq k'ikllu ñanpipas. Manataqsi pirqankunata achalacharqanchu.
Lliwmanta aswan allin ch'iquqkunaqa Qullawmantas hamuspa Qusqu llaqtapi hatun Inka panakakunapaqsi llamk'aq karqan.
Inkakunap rumilla wasinkunaqa ancha sinchi kaspas pacha kuyuypapas manas thuñichisqanchu karqan, Ispañulkunap musuq wasichasqankuna urmaptintaq.
Inkakunaqa manas k'uktikunatachu, manapas p'aqchikunatachu pirqarqan. Punkunkunataqa wintanankunatapas kirma rumikunawanmi qatacharqan. Wasi qatankunaqa k'ullumanta chakakuqniyuq, ichhumanta, qachumanta rurasqas karqan, waylla qatas, ichataq chay pachamanta qatakuna manañam kanchu.
Zhengzhou
thumb|right|290px|Zhengzhou (Henan) thumb|right|290px|Zhengzhou (Chunwa)
Zhengzhou ( chun simipi: 郑州, machu chun simipi: 鄭州市, phinyimpi: Zhèngzhōu, machu: Chengchow), Chunwa llaqtap, Hebei pruwinsya uma llaqtanmi.
Pulitika Rakyi
thumb|left|280px|Pulitika Rakiy - Zhengzhou 6 distritukuna, 5 munisipyu-llaqta wan 1 cundadu:
1667
1667 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq atipachawwan qallarisqa chhasku watam).
Puerto Gonzalo Moreno munisipyu
Puerto Gonzalo Moreno munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Puerto Gonzalo Moreno) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Mayutata pruwinsyapi, Pando suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Puerto Gonzalo Moreno llaqtam (503 llaqtayuq, 2001 watapi).
Kantunkuna
Iskay kantunmi kan:
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa kastilla simitam lliwmanta astawan rimanku.
Llamp'u chichira
Llamp'u chichira icha Chichira chaylla (Lepidium bipinnatifidum) nisqaqa Piruwpi kawsaq hampi yuram, rikch'aq chichiram.
Andrés Gonzales
Andrés Aurelio Gonzales Luján sutiyuq runaqa, icha Balán Gonzales ( * paqarisqa Kallaw llaqtapi - ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Taytan: Gonzales;  Mama: Luján. Warmiː Marlene Arbildo. Churinkunaː Flavia (p. 1984), Junior Andrés (p. 1991), Susana (p. 1993) wan Javier André.
Qutapachi
Qutapachi (kastilla simipi: Cotapachi) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Quchapampa suyupi, Killaqullu pruwinsyapi, Killaqullu munisipyupi, Killaqullu kantunpi.
Andrés Gonzales
Yachay wasi:.
Manuel Dammert
Yachaywasi: Colegio La Salle (Limaq). Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin
John Hurt
thumb|right|300px|John Vincent Hurt (1940-2017)
John Vincent Hurt sutiyuq runaqa ( paqarisqa Derbyshire llaqtapi -  wañusqa Norfolk llaqtapi), huk 🇬🇧 Hukllachasqa Qhapaq Suyupi) mama llaqtayuq Kuyu walltay pukllaq aranway pukllaqmi.
Alma mater: Saint Martin's School of Art.
1666
1666 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq killachawwan qallarisqa chhasku watam).
Enrico De Nicola
Enrico De Nicola sutiyuq runaqa (* paqarisqa Napoli llaqtapi - †  wañusqa Torre del Greco llaqtapi) huk 🇮🇹 mama llaqtayuq taripay amachaq, willay kamayuq wan pulitikumi, kawpaqpas karqan.
Taytan: Maman:.
Yachay wasi: Liceo classico Antonio Genovesi.
Clodoaldo Soto Ruiz
Clodoaldo Soto Ruiz sutiyuq runaqa huk piruwanu simikunamanta yachaqmi. Aswanta Chanka qhichwa simimantam yachan.
Ayakuchu suyup Wanta llaqtanpi paqarirqan. Kunanqa Illinois suyupi Illinois Hatun Yachay Suntur (University of Illinois) nisqa yachay sunturpim llamk'achkan runasimita yachachispa.
2015 watapi Qhichwa Huñunakuy nisqap Qhichwa Suñay nisqatam chaskirqan.
Pirini mayu
Pirini mayu (kastilla simipi: Río Perené) nisqaqa Piruw mamallaqtapi huk 165 km suni mayum, Hunin suyupi, Chanchamayu pruwinsyapi. Puerto Prado llaqtapiqa Iniy mayuwan tinkun (Tampu mayu).
Ipokratis
250px|right|thumb| Ipokratis Ipokratis  de Kos Puqui, (grisya simiː Ἱπποκράτης, kastilla simiː Hipócrates)m 460 BC, wuñuy 360 BC, huk mama llaqtayuq yachay wayllukuq wan hampikamayuq. -K'inti Janpi
Henry Pease
Henry Pease García sutiyuq runaqa (* paqarisqa Lima llaqtapi  - †  wañusqa Lima llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq waki yachaq, qillqaq,  willay kamayuqmi, llaqta pusaqpas qarqan.
José Alberto
thumb|right|260px| José Alberto José Alberto Justiniano Andújar sutiyuq runaqa, icha José Alberto  El canario    (*  paqarisqa Santo Domingo llaqtapi -). huk 🇩🇴 mama llaqtayuq salsa takiqmi qarqan.
North Dakota suyu
North Dakota  nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk suyum. Uma llaqtanqa Bismarck llaqtam.
José Alberto
Taytan: Justiniano; Maman: Andújar. Warmi:. Churinkuna:.
Henry Pease
Yaya: Benjamín Franklin Pease Olivera; Mama: María Manuela García Yrigoyen.
Yachaywasi: Colegio de la Inmaculada Alma mater: Piruwanu Puntifisya Kathuliku Yachay Suntur.
1669
1669 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam).
Henry Pease
2003 watamanta 2004 watakama Piruw kunrisun Umalliq.
Q'ululu Quta
thumb|right|220px|Saywitu Q'ululu Quta (aymara simim, kastilla qillqaypi Cololo) nisqaqa Buliwya suyupi, Apulupampa wallapi, huk qucham, Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Pilichuku munisipyupi, Qupaqhawana Antakilla kantunpi.
José León Barandiarán
thumb|right|260px|José León Barandiarán (1899-1987) José León Barandiarán sutiyuq runaqa (* paqarisqa Lampalliqi llaqtapi -  wañusqa Limaq llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq taripay amachaq qarqan.
1957 watamanta 1961 watakamapim Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin Rikturnin.
Regiones naturales de Perú
Piruwpa wari suyunkuna ( regiones naturales, Kastilla simipi) pitsqam kayan:
José León Barandiarán
Taytan: Augusto F. León Paredes (1866-1927), Maman: Margarita Barandiarán Niño Ladrón de Guevara (1867-1961). Warmi: Rebeca Hart Rivero. Churi: José, Ana María wan Eduardo Miguel.
Yachaywasi: Colegio Nacional de San José de Chiclayo. Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin.
Teofilo Laime Ajacopa
Teofilo Laime Ajacopa sutiyuq runaqa ( paqarisqa Machaqapa Jesus llaqtapi, Inkawi wamanipi, Chuqiyapu suyupi) huk buliwyaki simikunamanta yachaqmi, t'ikraqpas. Aswanta Qhichwa simimantam yachan.
Saminchanakuna
Warma simikamaypa Llaqtahuñu Samichana, Runasimipi.
Changsha
thumb|right|290px|Changsha (Hunan)
Changsha ( chun simipi: 长沙, machu chun simipi: 長沙市, phinyimpi: Chángshā), Chunwa llaqtap, Hunan pruwinsya uma llaqtanmi.
Pulitika Rakyi
thumb|left|280px|Pulitika Rakiy - Changsha 6 distritukuna, 1 munisipyu-llaqta wan 2 cundadukuna:
Yachay
wak=Coin showing the owl of Athena|rikchacha| Atenas nisqa lechuza, occidental pachapi yachaypa rikch'aynin rikchacha|Yachay uywa unancha Yachayqa huk rikch'aq musyakuymi icha riqsinakuymi. Sapa kutinmi entiendekun cheqaq kaqkunata reparay utaq ruway yachay hina, niyta munanmantaqmi imakunatapas otaq imapas pasasqanmanta allinta yachay. Chiqap yachayqa, proposicional yachaypas, achka kutim chiqap iñiymi, yuyaymanta utaq adivinanzamanta sapaqchasqa, chaninchasqa kaptin. Yachaysapa runakunap ancha rimanakuynin kaptinpas, yachayqa proposicional nisqa chiqap iñiypa rikch'ayninmi, hamawt'aypi achka ch'aqwaykunaqa chaninchaypim riman: sichus llapanpi munakun, imayna hamut'ana, chaymanta hawa imapas munakun icha manachu. Kay ch'aqwaykunaqa astawanmi yapakurqan Edmund Gettierpa achka yuyay experimentokunarayku, chaymi imaymana alternativa definicionkunata provocarqan. Wakinninkuqa neganku justificación necesario kasqanmanta hinaspan criterios alternativos nisqakunata yuyaychanku wakintaq aceptanku justificación nisqa aspecto esencial kasqanmanta hinaspan formulanku requisitos adicionales nisqakunata.
Chalalan qucha
Chalalan qucha (kastilla simipi: Lago Chalalán) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk qucham, Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Madidi mamallaqta parkipi, Santa Rosa qucha Tuychi mayupas ñiqpi.
Padcaya munisipyu
Padcaya munisipyu (kastilla simipi: Municipio Padcaya) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, Aniceto Arce pruwinsyapi, Tarija suyupi. Uma llaqtanqa Padcaya llaqtam.
Kantunkuna
12 kantunmi kan.
Runakuna
Munisipyupiqa aswana mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Kamachu
Kamachu (Nicotiana raymondi) nisqaqa Piruwpi kawsaq hampi yuram.
1670
1670 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam).
Ispi
Ispi (Orestias ispi) nisqaqa Titiqaqa quchapi kawsaq challwacham, huk qarachim.
Muchik mayu
Muchik mayu (kastilla simipi: Río Moche) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk 102 km suni mayum, Qispi kay suyupi, Hulkan pruwinsyapi, Santiago Chuku pruwinsyapi, Truhillu pruwinsyapi, Utusku pruwinsyapi. Pukyunqa Hatun Quchapim (Laguna Grande).
Chillanes
Chillanes (kastilla simipi: Chillanes) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Bolívar markapi, huk llaqtam, Chillanes kitip uma llaqtanmi.
Mutupi mayu
Mutupi mayu icha La Leche (kastilla simipi: Río Motupe / La Leche) nisqaqa Piruwpi huk mayum, Lampalliqi suyupi, Phirriñaphi pruwinsyapi, Pitipu distritupi.
Kuska
Kuska (kastilla simipi: Cusca) nisqaqa huk llaqtam Kurunku pruwinsyapi, Anqash suyupi, Piruw mama llaqtapi, Kuska distritup uma llaqtanmi.
1671
wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq intichawwan qallarisqa chhasku watam).
Niwa
Niwa (Chusquea quila syn. Cortaderia quila) nisqaqa Piruwpi kawsaq hampi yuram.
Q'illu qarachi
Q'illu qarachi (Orestias luteus) nisqaqa Titiqaqa quchapi kawsaq challwacham, huk qarachim.
Christian Otto Mohr
thumb|Christian Otto Mohr (1835-1918). Christian Otto Mohr sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Wesselburen llaqtapi -  wañusqa Dresde llaqtapi) huk 🇩🇪 [ mama llaqtayuq allwiya kamayuq (inhiñiru) runam qarqan.
Taytan: Mohr; Maman:.
Alma materː Hannover Yachay Suntur.
Manuel Pardo y Lavalle
Manuel Pardo y Lavalle sutiyuq runaqa, (* 9 ñiqin chakra yapuy killapi 1834 paqarisqa Lima llaqtapi - † 16 ñiqin ayamarq'a killapi 1878 wañusqa Miraflores - Lima llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan.
Yachaywasi: Colegio Nuestra Señora de Guadalupe (Lima).
José Pardo y Barreda
José_Pardo y Barreda sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Lima llaqtapi -  †  wañusqa Lima llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan.
Comatrana
Comatrana (kastilla simipi: Comatrana) nisqaqa Piruwpi, Ika suyupi, Ika pruwinsyapi, Ika distritupi, huk llaqtam.
Ch'uxñaqullu
Ch'uxñaqullu (kastilla qillqaypi: Chojñacollo) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Quchapampa suyupi, Killaqullu pruwinsyapi, Killaqullu munisipyupi, Killaqullu kantunpi.
Suchu piki
Suchu piki, Such'u piki icha Niwa (Tunga penetrans) nisqaqa runap qaran ukhunpi kawsaq, yawar chunqaq pikim.
1675
1675 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam).
1673
1673 wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam).
1677
1677 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq killachawwan qallarisqa chhasku watam).
Gustave Eiffel
thumb|right|250px| Gustave Eiffel (1832-1923) right|250px| Gustave Eiffel Alexandre Gustave Eiffel sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Dijon  llaqtapi - †  wañusqa Paris llaqtapi), huk 🇫🇷 mama llaqtayuq allwiya kamayuq qarqan.
Taytan: Alexandre Eiffel, Maman: Catherine. Ñawpaq warmi: Marie Gaudelet. Churinkuna: (5). Yachaywasi: Lycée Alma mater:   École Centrale Paris.
1674
1674 wataqa Griguryanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq illapachawwan qallarisqa chhasku watam).
1672
1672 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq killachawwan qallarisqa wakllanwatam).
Robin Williams
Robin McLaurin Williams sutiyuq runaqa, icha Robin Williams (* paqarisqa Chicago llaqtapi –  wañusqa Paradise Cay llaqtapi) huk Ñawikaruy wan kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Wiru mayu
Wiru mayu (kastilla simipi: Río Virú) nisqaqa huk 89 km suni mayum, Piruwpi, Qispi kay suyupi, Wiru pruwinsyapi, Hulkan pruwinsyapi, Truhillu pruwinsyapi.
Changchun
Changchun ( chun simipi: 长春, machu chun simipi: 長春, phinyimpi: Chángchūn), Chunwa llaqtap, Jilin pruwinsya uma llaqtanmi.
Pulitika Rakyi
thumb|left|280px|Pulitika Rakiy - Changchun 6 distritukuna, 3 munisipyu-llaqta wan 1 cundadu:
Rafael López Aliaga
thumb|right|250px| 'Rafael Bernardo López Aliaga Cazorls sutiyuq runaqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi - llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq allwiya kamayuq, ruruchiq wan pulitiku runan.
Tayta: Fernando López Aliaga Botto; Maman: Paula Cazorla Tálleri.
Yachaywasi: Colegio San Agustín (Chiklayu) Yachay suntur: Piwra Yachay Sunturnin.
Renovación Popular Partidu (2020 watamanta).
Juan Mercier
Juan Ignacio Mercier (* paqarisqa Buenos Aires llaqtapi, Arhintina mama llaqtapi -    ) huk 🇦🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Mala mayu
Mala mayu nisqaqa (kastilla simipi: Río Mala) huk 150 km suni mayum, Piruwpi, Lima suyupi, Kañiti pruwinsyapi. Pasiphiku mama quchaman purin.
Nadia Murad
right|thumb|250px| Nadia Murad, 2018 Nadia Murad Basee Taha sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Kojo llaqtapi - ). huk 🇮🇶 mama llaqtayuq pulitiku. Premio Nobel|20px Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 2018 watapiqa chiqniq (Denis Mukwege).
Taytan: ; Maman:. Ñawpaq qusan:.
Yachaywasi: Alma materː.
1678
1678 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq atipachawwan qallarisqa chhasku watam).
Kasma mayu
Kasma mayu nisqaqa (kastilla simipi: Río Casma) Piruwpi huk mayum, Anqash suyupi, Kasma pruwinsyapi, Kasma distritupi.
Arturo Frondizi
Arturo Frondizi sutiyuq runaqa (* paqarisqa Paso de los Libres llaqtapi - †  wañusqa Buenos Aires llaqtapi) huk 🇦🇷 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitikupas runam qarqan.
1958 watamanta pacha umalliq kachkaptin, 1962 p'unchawpi awqaq pusaqkuna umallinamanta qarqurqan.
Urmamuq yakukuna
thumb|right|[[Paramuchkanmi.]] Urmamuq yakukuna nisqaqa phuyumanta, wayra pachamanta allpaman urmaykuq yakukunam.
1676
1676 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam).
Nanchang
thumb|right|290px|Nanchang (Jiangxi)
Nanchang ( chun simipi: 南昌市, phinyimpi: Nánchāngshì), Chunwa llaqtap, Jiangxi pruwinsya uma llaqtanmi.
Pulitika Rakyi
thumb|left|280px|Pulitika Rakiy - Nanchang 6 distritukuna wan 4 cundadukuna:
Bermejo munisipyu
Bermejo (kastilla simipi: Bermejo) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Aniceto Arce pruwinsyapi, Tarija suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Bermejo llaqtam.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam Qhichwa runakunapas tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
José Balta
thumb|200px|José_Balta y Montero Husi Walta Muntiru, Kastilla simipi, José_Balta y Montero icha sutiyuq runaqa, (*25 ñiqin ayriway killapi 1814 paqarisqa Lima llaqtapi, †26 ñiqin anta situwa killapi 1872 wañusqa Lima llaqtapi) huk piruwanu awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan.
Yaya: Huwan Walta Pru (Juan Balta Brú)
Mama: Akustina Muntiru Kasapranka (Agustina Montero Casafranca)
Qillqasqankuna
Manam kanchu
Aqri mayu
Aqri mayu (kastilla simipi: Río Acre) nisqaqa huk 1.190 km suni mayum, Buliwyapi, Pando suyupi, Brasilpi, Piruwpipas, Mayutata suyupi.
Julia Gillard
thumb|right|200px|Julia Gillard 2010 Julia Eileen Gillard sutiyuq warmiqa ( paqarisqa Barry llaqtapi-). (Awstralya mama llaqtap taripay amachaq wan pulitikupas qarqan.
V. S. Naipaul
thumb||||Vidiadhar Surajprasad Naipaul (1932-2018)
Julia Gillard
2010 watamanta 2013 ñawpaq kuti Awstralyaqa Uma kamayuqnin karqan.
V. S. Naipaul
Vidiadhar Surajprasad Naipaul  sutiyuq runaqa, icha V. S. Naipaul ( paqarisqa Chaguanas llaqtapi -  wañusqa London llaqtapi), huk 🇹🇹 mama llaqtayuq qillqaqmi karqan.
Julia Gillard
Tayta: John Gillard; Mama: Moira Gillard. Ñawpaq warmi: Tim Mathieson.
V. S. Naipaul
Nobel Suñay|20px 2001 watapis simi kapchiypi Nobel Suñaytam chaskirqan. Taytan: Seepersad Naipaul; Maman:. Warmi: Nadira Naipaul. Churinkuna:
Julia Gillard
Yachaywasi: Unley High School University of Adelaide
V. S. Naipaul
Willay pukyukuna
̺
Mitu
Mitu (Vasconcellea candicans syn. Carica candicans) nisqaqa huk wayuq mallkim, chalapi wiñaq.
Denis Mukwege
right|thumb|250px| Denis Mukwege, 2014 Denis Mukengere Mukwege sutiyuq runaqa (* paqarisqa Bukavu llaqtapi - ). huk 🇨🇩 mama llaqta hampikamayuq. Premio Nobel|20px Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 2018 watapiqa chiqniq (Nadia Murad).
Taytan: ; Maman:. Ñawpaq warmi:.
Yachaywasi: Alma materː Buyumbura Yachay Suntur.
Alberto Beingolea
thumb|right|250px| Alberto Beingolea Alberto Ismael Beingolea Delgado sutiyuq runaqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq willay kamayuq, taripay amachaq wan pulitikumi qarqan.
César Acuña
thumb|right|250px| César Acuña 'César Acuña Peralta sutiyuq runaqa (* paqarisqa T'aqapampa llaqtapi - llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq allwiya kamayuq, ruruchiq wan pulitiku runan.
Taytan: Héctor Acuña Cabrera, Maman: Clementina Peralta Alvarado. Warmi: Carmen Rosa Núñez. Churinkuna: (4) Richard Acuña.
Alberto Beingolea
Partido Popular Cristianopa Umalliqnin (2017 watamanta)
Taytan: Beingolea, Maman: Delgado. Warmi: Rosario Ramos. Churinkuna: (8).
César Acuña
Alianza para el Progreso Partidu Umalliqnin.
Alberto Beingolea
Alma mater: Piruwanu Puntifisya Kathuliku Yachay Suntur
Kaypipas qhaway
' Yola Polastry
Juscelino Kubitschek
Belo Horizonte kuraka (1940-1945).
1956 watamanta 1961 watakama Brasilpa Umalliqnin qarqan. 1940 watamanta 1945 watakama kuti Minas Geraispa Kapachiqnin karqan.
Taytan: João César de Oliveira (1872—1905); Maman: Júlia Kubitschek (1873—1971). Warmi: Sarah Gomes de Sousa Lemos Kubitschek. Churinkuna: (2) Marcia Kubitschek & María Estela Kubitschek.
Yachaywasi:
Alma mater: Minas Gerais Yachay suntur
Yonhy Lescano
thumb|right|250px| Yonhy Lescano 'Yonhy Lescano Ancieta sutiyuq runaqa (* paqarisqa Punu llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq taripay amachaqmi, pulitiku runam, Acción Popular partidupi wankurisqa.
Yonhy Lescanoqa Punu llaqtapi GUE San Carlos nisqa yachaywasipim yachaqarqan. Chaymantataq Ariqipa llaqtapi Kathuliku Santa Mariya Yachay Sunturpim (Universidad Católica de Santa María, UCSM) yachaqarqan.
Warminqa Patricia Contador Durán sutiyuqmi. Kimsa churinmi kan.
Uchco Pedro
Piiru Qutsatsin (Pedro Cochachin); Tikray shutin: Uchku Piillu. Ankashpita. Awqalli. Waqta runa. Piruwpaq maqakurqan hatikaamushqa chilikikunata.
Ataqiru (Qarwas)chaw yurishqa, 1885 haapa patsa tikraypa awqayllinn. Kanan hunaqnaw, kapillachaw hatiraykarqan, tsaychawmi illaparyarqan.
1885 tamya killachaw, musyarqan Warachaw waqta runakunakuna shariyashqa kanqanta, Atusparya pushaqwan. Allaapa mishtikuna allqutsakuyaq. Mana imankunanpis kaykaptin mañayaq mita aruyta, qillay makyatapis.
Kasirispa yanapaq hutsa wankuq Manuwil Muskiira (Manuel Mosquera)ta riqirqan, Atusparayana Muskiirata churarqan Ankash prihiktu, tsaynawpa patsa tikrayman yaykurqan. Tamya killa 15chaw, paypis inturqan Karwasta achkuyananpaq. Awqalli yachayninwan saslla rikaatsikurqan allishkayninta. Paymi mantsaypaq aqash sutaqkunapa apullin kaeqan.
Kinsa yaykapuykunata awqalli yachayninwam harkarqan, Waylas kallkiman mana chaayanpaq.Kananyaqmi rumi wankakunan Yaana hirka hirka naanipa kuchunchaw ichiraykaayan. Runa niraananpaq tsay rumikunata punchutsiq, tsukutsiq. Kay pantatsiy matsakaatsiq, rikaskir, Sinchawkapa awqallinkuna sikpayaq.
Qutsatsin llallikiskiyaptinsi, mana unpurantsu. Wallka awqaq qatiqninkunawan, Yana hirka hirkapita mantsatsiq ashiqninkunata. Atska tsariq yaykuqkuna mana tsariyarqantsu. Llapan qatikachaqninkuna mana imaraykur tumanyaykayarqan. Sirpa runawanraq kay unay pushaqta tsariyarqan. Ata runapaq, kunpaarinllata, Panchu Artiyaqa shutiyuqta, ashiyarqan. Kay ata runa mikuy tushuyman qayarirqan, Killuman. Iñinqanpa runa tuqllaman shikwarirqan. Kasmaman apayarqan, ima ima tapupaskir, saslla musyapaskir, wañutsishun niyarqan. Illapayarqan Sichinpa qachpa waqtanchaw. Ayanta haqiyarqan mana panpar, Sinchawka awqallikuna. Huk Iñiq raki llakipaakuq runa mitsiq, kuyaparnin panparan ayanta, tsay illapayanqan patsallachaw.
1679
1679 wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam).
Benazir Bhutto
Benazir Bhutto, (urdu simipi: بینظیر بھٹو., ), (* paqarisqa Karachi (Pakistan) llaqtapi -  wañusqa Rawalpindi llaptapi). Pakistan pulitiku Uma kamayuq.
1988 watamanta 1990 ñawpaq kuti Pakistanpa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Zulfikar Ali Bhutto;  Mama: Nusrat Bhutto Ñawpaq runa: Asif Ali Zardari. Wawakuna: (3) Bilawal, Bakhtwar wan Aseefa
Yachaywasi: Escuela de Enfermería Lady Jennings wan Convento de Jesús y María - Karachi
Alma mater: Radcliffe College wan Harvard Yachay suntur.
Suñaykuna
thumb|right|200px|Bhutto [[Washington DC 1988]]
Disku
Disku (kastilla simimanta disco, grigu simimanta δίσκος) nisqaqa p'allta muyu phiruru niyta munami. Kaypi qhaway:
1680
1680 wataqa Griguryanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq illapachawwan qallarisqa wakllanwatam).
Chhulla
thumb|left|Chhulla. right|thumb|Chhulla umiñachakuna. thumb|Chhulla. thumb|Chhulla. Chhulla nisqaqa wayra pachapi qasaptin chullunkuyaq yaku wapsim, allpa hawanpi, yurakunapipas chullunku umiñacha tukukuq, hawa pachamanta urmamuq yakukunaman kapuq.
1681
1681 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam).
Leymah Gbowee
right|thumb|250px| Leymah Gbowee Leymah Roberta Gbowee sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Monrovia llaqtapi - ). huk 🇱🇷 mama llaqtayuq pulitiku. Premio Nobel|20px Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 2011 watapiqa chiqniq (Ellen Johnson-Sirleaf wan Tawakkul Karman).
Taytan: ; Maman:. Ñawpaq qusan:. Churinkunaː 6.
Yachaywasi: Alma materː.
Lauren Bacall
thumb|right|300px|Lauren Bacall (1924 - 2014) Betty Joan Weinstein Perske sutiyuq warmiqa, icha Lauren Bacall (* paqarisqa Musuq York llaqtapi -  wañusqa Musuq York llaqtapi ) huk kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Yaya: William Perske (1889-1982) ; Mama: Natalie Weinstein-Bacal (1901-1972).
Qharikuna: Humphrey Bogart (1945-1957) / Jason Robards (1961-1969) Churinkuna: Stephen Humphrey Bogart (1949), Leslie Bogart (1952) wan Sam Robards (1961)
Ruqyay phiruru
Ruqyay phiruru icha disku nisqaqa gumalakamanta icha plastikumanta - winilumanta - rurasqa ruqyay waqaychana p'allta muyu phirurum, phiruru ruqyachinawan waqaychasqa ruqyaykunata ruqyachinapaq.
Heath mayu
Heath mayu icha Sonene mayu (ese'eqha simipi: Sonene; kastilla simipi: Río Heath, k'uskiykuq Edwin Heath sutiyuqmanta sut'ichasqa) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, huk mayum, Piruw mama llaqtapipas, Mayutata suyupi, Punu suyupi. Mayutata mayuman purin.
Ruqyay waqaychana
Ruqyay waqaychana nisqaqa ruqyayta waqaychanapaq imakunam, ruqyay waqaychana anta nisqa llamk'anakunawan waqaychachisqa, ruqyachina anta nisqakunakunawan ruqyachinapaq.
Kaymi huk ruqyay waqaychanam:
Ñit'isqa ñawra phiruru
Kunan antañiqiqkunaqa ñit'isqa ñawra phiruru kuyuchinayuq, ñit'isqa ñawra phiruruta kañanapaqpas.
Pandoja
Pandoja (kastilla simipi: Pandoja) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Quchapampa suyupi, Killaqullu pruwinsyapi, Killaqullu munisipyupi, Killaqullu kantunpi.
Urqu pashta
Urqu pashta (Calceolaria cajabambae Kraenzl.) nisqaqa Piruwpi wiñaq hampi yuram.
Enrique Elías
Piruwpas Kunrisun Apulliq wan Kamay Ministru.
Taytan: Marcelo de Elías-Bonnemaison Tarnassi, Maman: Olga Laroza Bull. Warmi: María Isabel Dupuy Montori. Churinkuna:.
Yachaywasi:. Yachay suntur: Piruwanu Puntifisya Kathuliku Yachay Suntur
Lourdes Flores
thumb|right|250px| Lourdes Flores right|200px| Lourdes Flores Lourdes Celmira Rosario Flores Nano sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Limaq llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitikumi qarqan.
Partido Popular Cristianopa Umalliqnin (2003-2011)
Taytan: César Flores Cosío (1928-2012), Maman: Ada Nano Soulignac (1936-1999).
Yachaywasi: Colegio Reina de Los Ángeles (Limaq).
Alma mater: Piruwanu Puntifisya Kathuliku Yachay Suntur
Tawakkul Karman
right|thumb|250px| Tawakkul Karman, 2011 Tawakkul Karman sutiyuq warmiqa, Tawakel Karman  ( arabya simia: توكل كرمان Tawakul Karmān) (*  paqarisqa Ta'izz, llaqtapi - ). huk 🇾🇪 mama llaqtayuq pulitiku. Premio Nobel|20px Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 2011 watapiqa chiqniq (Ellen Johnson-Sirleaf wan Leymah Gbowee).
Taytan: ; Maman:. Ñawpaq qusan:. Churinkunaː 6.
Ignacio Allende
thumb|right|200px|Ignacio Allende (1769-1811) Ignacio José de Allende y Unzaga sutiyuq runaqa, icha Ignacio Allende (* paqarisqa San Miguel de Allende, Guanajuato llaqtapi –  paqarisqa Chihuahua llaqtapi) Mishikunapas Awqaq pusaq.
Tawakkul Karman
Yachaywasi: Alma materː.
Shenyang
thumb|right|290px|Shenyang (Liaoning)
Shenyang ( chun simipi: 沈阳, machu chun simipi: 瀋陽, phinyimpi: Shěnyáng), Chunwa llaqtap, Liaoning pruwinsya uma llaqtanmi.
1682
1682 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq intichawwan qallarisqa chhasku watam).
1683
1683 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq killachawwan qallarisqa chhasku watam).
Munqapaq
Munqapaq (Calceolaria flexuosa Ruiz & Pav. subsp. flexuosa) nisqaqa Piruwpi wiñaq hampi yuram.
Echeandía
Echeandía (kastilla simipi: Echeandía) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Bolívar markapi, huk llaqtam, Echeandía kitip uma llaqtanmi.
San Lorenzo munisipyu (Tarija)
San Lorenzo munisipyu (kastilla simipi: Municipio (Villa) San Lorenzo) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Eustaquio Méndez pruwinsyapi, Tarija suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa San Lorenzo llaqtam.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Sinipa mayu
Sinipa mayu nisqaqa (kastilla simipi: Río Cenepa) Piruwpi huk mayum, Amarumayu suyupi, Kunturkanki pruwinsyapi, El Cenepa distritupi. Marañun mayuman purin.
Larry Bird
thumb|right|300px|Larry Bird (2007)
Lawrence Joe Bird sutiyuq runaqa, icha Larry Bird (* paqarisqa West Baden llaqtapi -  ), Hukllachasqa Amirika Suyukunapas isanka rump'u 1979 watamanta 1992 watakama Boston Celtics NBA
Suñaykuna
thumb|300px|Larry bird munumintu, Boston
Moses Malone
thumb|right|300px| Moses Malone (2007)
1684
1684 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq atipachawwan qallarisqa wakllanwatam).
Moses Malone
Moses Eugene Malone sutiyuq runaqa (* paqarisqa Petersburg llaqtapi -  ), Hukllachasqa Amirika Suyukunapas isanka rump'u pivot. thumb|right|290px|Basketball Legends
Palito Ortega
thumb|right|260px| Palito Ortega Ramón Bautista Ortega,  sutiyuq runaqa icha Palito Ortega (* paqarisqa Lules (Tukuman) llaqtapi  - ),  huk 🇦🇷 mama llaqtayuq taqichaq, aranway pukllaq wan takiqmi qarqan.
1991 watamanta 1995 watakama Tukuman wamani Kamachiq runa.
Taytan: Juan Ortega ; Maman: Tomasa Rosario Saavedra. Warmi: Evangelina Salazar. Churinkuna: Martín (1969), Julieta (1972), Sebastián (1973), Emanuel (1977), Luis (1980) wan Rosario (1985).
Diskukuna
thumb|Yo soy latinoamericano (1986) thumb|Yo soy latinoamericano (1986) thumb|Yo soy latinoamericano (1986)
Dyango
José Gómez Romero sutiyuq runaqa, icha Dyango (* paqarisqa Barcelona llaqtapi  -  ),  huk  🇪🇸 mama llaqtayuq takiqmi, kastilla simillapim qillqarqan.
Taytan: Gómez, Maman: Romero. Churinkuna: Marcos Llunas wan Jordi.
1685
1685 wataqa Griguryanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq illapachawwan qallarisqa chhasku watam).
Pachaksa
Pachaksa, Pakchus icha ayaq sapatillan (Calceolaria glauca Ruiz & Pav.) nisqaqa Piruwpi wiñaq hampi yuram.
Kaluma
Kaluma (kastilla simipi: Caluma) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Bolívar markapi, huk llaqtam, Kaluma kitip uma llaqtanmi.
Xining
thumb|right|290px|Xining (Qanghai)
Xining ( chun simipi: 西宁, machu chun simipi: 西寧, phinyimpi: Xīníng), Chunwa llaqtap, Qinghai pruwinsya uma llaqtanmi.
Pulitika Rakyi
thumb|left|280px|Pulitika Rakiy - Xining 9 distritukuna, 1 munisipyu-llaqta wan 2 cundadukuna:
Pawqar Pata
Pawqar Pata (kastilla simipi: Paucar Pata) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Quchapampa suyupi, Killaqullu pruwinsyapi, Killaqullu munisipyupi, Killaqullu kantunpi.
Carlos Bracho
Carlos Enrique Bracho González sutiyuq runaqa, icha Carlos Bracho (* paqarisqa  Aguascalientes llaqtapi -  ) huk 🇲🇽 mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan.
Taytan: Bracho  ; Mamanː González.
Warmi: Churinkuna:.
1687
1687 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam).
Pulchak
Pulchak (Calceolaria phaceliifolia Edwin) nisqaqa Piruwpi wiñaq hampi yuram.
1686
1686 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam).
Alipio Ponce
Alipio Ponce Vásquez sutiyuq runaqa (* paqarisqa Apata llaqtapi - †  wañusqa Porotillo llaqtapi), 🇵🇪 mama llaqtayuq Chapaq runapas.
Yachay wasi:
Pususu mayu
Pususu mayu (kastilla simipi: Río Pozuzo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk 20 km suni mayum, Pasqu suyupi, Uqshapampa pruwinsyapi, Puerto Bermudez distritupi, Wanuku suyupipas, Inka wamp'uwatana pruwinsyapi, Codo del Pozuzo distritupi. Palkasu mayuman purin.
David Robinson
thumb|right|300px|David Robinson(2007)
David Maurice Robinson sutiyuq runaqa, icha David Robinson (* paqarisqa Key West llaqtapi -  ), Hukllachasqa Amirika Suyukunapas isanka rump'u 1989 watamanta 2003 watakama San Antonio Spurs NBA
Suñaykuna
thumb|300px|Ulimpiku pukllaykuna 1988, Siul
1689
1689 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq atipachawwan qallarisqa chhasku watam).
Kumayna mayu
Kumayna mayu nisqaqa (kastilla simipi: Río Comaina) Piruwpi huk mayum, Amarumayu suyupi, Kunturkanki pruwinsyapi, Sinipa distritupi.
Ralph Sampson
thumb|right|300px|Ralph Sampson(2010)
Ralph Lee Sampson sutiyuq runaqa, icha Ralph Sampson (* paqarisqa Harrisonburg llaqtapi -  ), Hukllachasqa Amirika Suyukunapas isanka rump'u
Suñaykuna
thumb|300px|Ralph Sampson, 2012
K'ita rumiru
K'ita rumiru (Calceolaria rupestris Molau) nisqaqa Piruwpi wiñaq hampi yuram.
San Miguel (Bolívar)
San Miguel (kastilla simipi: San Miguel) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Bolívar markapi, huk llaqtam, San Miguel kitip uma llaqtanmi.
Alfredo Novoa
Alfredo Novoa Cava, sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Chipin llaqtapi - †  wañusqa Porotillo llaqtapi), 🇵🇪 mama llaqtayuq Awqaq suyupi.
Taytan: Alberto Novoa Apaestegui; Maman: Elvira Cava Warmi:María Peña Arrese. Churinkuna: Elvira Novoa Peña, Alfredo Novoa Peña.
Juan Antonio Ribeyro
thumb|right|260px| Juan Antonio Ribeyro (1810-[[1886]]  Juan Antonio Ribeyro Estada sutiyuq runaqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi -  wañusqa Limaq llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq taripay amachaq qarqan.
Piruwpa Uma kamayuq (1862, 1863-1864 wan 1872).
1868 watamanta 1886 watakamapim Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin Rikturnin.
Piruwpa Hatun yachaq tantari Umaliqnin (1858-1859, 1861-1862, 1870-1873, 1877-1878, 1879-1885 y 1886). Taytan: Melchor Ribeyro Cordeyra, Maman: Catalina Estada Hidalgo. Warmi: Eulalia Álvarez del Villar Puelles. Churinkuna: Ramón Ribeyro Álvarez del Villar wan Eduardo A. Ribeyro Álvarez del Villar.
Yachaywasi: Seminario Conciliar de Santo Toribio. Alma mater: Convictoriio de San Carlos.