cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ch’uhu unquy
Diagnóstico
Kay ukhinallachiy kay virales chimpachikuy vías respiratorias kaqpuramanta unqunayaq maypichus kanman ahinaman llamk’an. Kay ch’uju unquyqa aswanta sinqaman waqllin, kay faringitis kaqqa kunkaman, chaymanta bronquitis kaqqa surk’anman. Ichaqa, achkha kikin unqunayaqniyuq kanman chaymanta achkha partes waqllisqas rikukunkuman. Kay ch’uju unquyqa aswan rikukuqpi rinitis kaqhina utaq sinqa punkiy kaqhina riqsikun, huk tikrakuq ñiqiwan kay kunka punkiymanta. Ancha rikukuq unqusqaqa sapan qhawakun. Aswan rikukuqpiqa mana karunchakunchu kay agente viral kaqqa chaymanta mana riqsiy atikunchu ima laya viruschus kasqanta kay unqunayaqpi umachakuspa.
San Vicente Kañitipi distritu
San Vicente Kañitipi distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de San Vicente de Cañete) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Lima suyupi, Kañiti pruwinsyapi. Uma llaqtanqa San Vicente Kañitipi llaqtam.
Ch’uhu unquy
Hark’akuynin
Kay físicas hark’akuykunaqa kay ch’uju unquy virus mirakuymanta hark’akunapaqqa, sumaq kaq hark’akuykunalla kankuman hark’akunapaq. Kaytaq maki mayllakuykunawan chaymanta barbijos churakuywan ima kan. Kay hampiwasi kitipi, qara makikunata chaymanta batata ima churakunku. Mana allinchu ruwanaqa huk cuarentena kaqtaqa imaraykuchus unquyqa ancha riqsisqa chaymanta unqunayaq pisi aqllasqas kanku. Vacunacionqa ancha sasa imaraykuchus ancha achkha involucrasqa virus kan chaymanta usqhaytapacha wiñanku. kay huk allin vacunamanta paqarichiyqa kan, ahinataqa, pisi atikuq.
San Vicente Kañitipi distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
Ch’uhu unquy
Hark’akuynin
Sapa kuti maki mayllakuyqa allinsina kanman kay ch’uju unquy virus chimpachiy pisillananpaq, aswanta wawakunapurapi. Mana yachakunchu sichus antivirales kaqkunata chaymanta antibacteriales kaqkunata yapayqa kay maki mayllakuyman aswan kusa kasqanta. Kay barbijos churakuyqa unqusqa runakunawan tinkuypiqa allin kanman kasqa; ichaqa, mana achkha rikukuq kanchu runakunamanta karunchasqa kachinapaq. Kay suplementos zinc kaqwan hampikuyqa allin kanman ch’uju unquy casosta pisillachinapaq. Kay sapa kuti jampi upyanaqa kay vitamina C kaqwan suplementosmanta mana ch’uju unquy riesgonta utaq sinchiyninta pisillachinchu.
San Vicente Kañitipi distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Ch’uhu unquy
Hampikuynin
Kunankamaqa mana hampikuna utaq qhura hampikuna kanchu mayqinkunamantachus allin hampiynin sumaq evidenciasniyuq kasqanta kay chimpakuymanta unayllanninta huch’uyllachinapaq. , Ahinatataq, hampikuyninqa unqunayaq kaqllata chinkachinqa. Sumaqta samarina, yakusta upyana, huq’u ukhunchik kananpaq chaymanta q’uñi millu yakuwan kunkata qhulluqachiyta ruwana ima allin ruwaykuna hampikunapaq kan. Aswan achkha kusallayninkunaqa kay hampikuyninmanta yapakunku kay placebo efectoman.
Ananta qucha
Ananta qucha (kastilla simipi: Laguna Ananta) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Punu suyupi, Lampa pruwinsyapi, Santa Lusiya distritupi Uquwiri distritupipas.
Tunupa urqu (Atawallpa)
Tunupa nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Uru Uru suyupi, Sawaya pruwinsyapi, Sawaya munisipyupi, Julu kantunpi, huk urqum. Tunupa nisqa apumanta sutinchasqa.
Ch’uhu unquy
Unqunayaq
Kay hampikuyninkunaqa mayqinkunachus unqunayaq kaqkunata sanillachiy yanapaq analgésicos kaqkunawan chaymanta simples antipiréticos kay ibuprofeno kaqhina kaqkunawan ima hamun chaymanta kay paracetamol kaqwan ima. Evidencias kaqqa mana rikuchinchu kay ch’ujupaq hampikuna aswan kusa kasqankuta kay chhilli analgésicos kaqkunamanta manataq wawakunapi qukunan munakunchu kay mana evidencia kaqtinrayku mayqinchus kusa kayninta utaq waqlliypaq potencialninta rikuchiq. 2009 kaqpi, Canada ch’uju unquypaq chaymanta ch’ujupaq hampikunata pillamanpas ranqhay churakuyta hark'arqa suyk’a wawakunapi suqta watamanta, imaraykuchus mana kusa hampiynin kaqmanta rikukuq kasqanrayku chaymanta kay phuti riesgostachus ruwanrayku ima. Mana allin kamachiynin kay dextrometorfano kaqmanta (huk pillamanpas ranqhakuq ch’ujupaq hampi) hark’ana kaqninman aparqa achkha suyukunapi.
Chaqrusqa
Chaqrusqa nisqaqa achka imayaykuna mana icha manaraq t'inkinakusqa kaspa huñusqa kaq. Chaqruy nisqawanqa imayaykunata qawispa ruranchik. Musuq imayaykunata chaskinapaqqa ruranakunanmi.
Ch’uhu unquy
Unqunayaq
Machu runakunapi, qhuña unqunayaq antihistamínicos primera generación kaqmanta kaqwan pisillachikunman; ichaqa mana allin rikukuqniyuqman t’inkikun kay somnolencia kaqhina. Wak sinqa kicharichiqkuna kay pseudoefedrina kaqhina allinllataq kanku kay ayllupi. Kay ipratropio aerosol kaqpi qhuña unqunayaqta pisillachinman, ichaqa mana ancha kusachu kay sinqa wichq’akuypaq. Kay antihistamínicos segunda generación kaqmanta mana ancha kusasinachu kankuman.
Crucita kitilli
Crucita kitilli (kastilla simipi: Parroquia Crucita) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk chakrapura kitillim, Manawi markapi, Portoviejo kitipi. Uma llaqtanqa Crucita llaqtam.
Ch’uhu unquy
Unqunayaq
Mana achkha yachakuy kaqrayku, mana yachakunchu sichus huk yapakuy kay ingesta yakukunapi allinllachinchus unqunayaqta utaq pisillachinchus kay respiratoria unquyta. Chaymanta huk kikin willay mana kaynin tiyan kay rupha wayra q’usñichasqa churakuypaq. Huk yachakuy rikuchirqa kay mentoladas jawikuna qhasqupi churakuyqa yanapanman kay ch’isipi ch’ujuta, sinqa wichq’akuyta chaymanta mana puñuy atiyta allinchachinanpaq.
Tupaq Amaru Inka distritu
Tupaq Amaru Inka distritu; (kastilla simipi: Distrito de Tupac Amaru Inca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum Pisqu pruwinsyapi, Ika suyupi. Uma llaqtanqa Tupaq Amaru llaqtam.
San Vicente Kañitipi distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Kurasku distritu
Kurasku distritu nisqaqa (kastilla simipi: distrito de Curasco) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Grau pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Kurasku llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Nicolás Caputo
thumb|right|250px| Nicolás Caputo Nicolás Martín Caputo sutiyuq runaqa (* paqarisqa Buenos Aires llaqtapi -   ) huk 🇦🇷 mama llaqtayuq ruruchiq wan pulitikumi qarqan.
Tupaq Amaru Inka distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
San Vicente Kañitipi distritu
Simikuna
Pukyu:
Tupaq Amaru Inka distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Nicolás Caputo
Taytan: Jorge Caputo, Maman: s. Warmikuna: Agustina Lhez. Churinkuna: (4).
Chaqrusqa
Sinchiyasqa icha wapsi manaña rikunalla kaspa puriqllapi chaqrusqaqa chullusqa nisqam.
Nicolás Caputo
Yachaywasiː Colegio Cardenal Newman
Ch’uhu unquy
Antibióticos chaymanta antivirales kaqkuna
Antibióticos kaqkunaqa mana allinchu kanchu kay infecciones virales kaqkunapaq chayraykutaq mana allinchu kanku kay ch’uju unquy virus kaqkunapaq. Kay efectos secundarios kaqkunarayku, waqlliy atinkuman, ichaqa, sapakuti hampikamachikunku. Wakin imaraykukuna imaraykuchus antibióticos kaqkunan hampikamachikunkurayku kanku unqusqap munaynin, hampiqruna imayllatapas ruway munaynin, chaymanta kay hasallay sinchiman tukuykuna hark’ayta mayqinkunachus kay antibióticos kaqkunaman ari ñinkuman. Mana allin antivirales millachiqkuna kay ch’uju unquy hampikuyninpi tiyanchu, ichapas wakin ñawpa yachay mask’aykuna allinninkunata rikuchirqankupas.
331
331 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Chaqrusqa
Mikhunata yanuspaqa, achka imaykanakunatam chaqrunchik, hampita ruranapaqpas. Ahinataq kukatam akullina llipt'awan charunchik, ayawaskatataq chaqruna nisqapas samirukawanmi.
Ch’uhu unquy
Wak aqyanapaq hampikuynin
Ichapas achkha wak aqyanapaq hampikuynin kaptinpas, mana cientifica evidencia tiyanchu mayqinchus yanapanman kay hampikuyninta. Mana achkha evidencia kanchu kay 2010 kaqpi willarinapaqhina utaq wich’unapaqhina kay miel kaqwan hampikunapaq utaq sinqa mayllakuyta. Wakin yachaykuna willanku zinc kaqta upyana kay 24 phani ukhupi kay unqunayaq qallarichkanmantapacha mana unqusqa runakunapi ch’uju unquy unayllayninta chaymanta sinchillayninta pisillachin. Kay achkha ukhinakuna kay yachaykunapi munachin aswan yachayta mask’anata yachanapaq imaynatachus chaymanta mayk’aqchus kay zinc allin kanman. Kay vitamina C efecto kaqninqa kay ch’uju unquypi hatunpi yachakurqa mana allin tarikuywan, manataq ahinatachu kay qusqa pachakunapi, aswanta kay runakunapi pikunachus actividad fisica kaqta chiri kitikunapi ruwaq. Evidencia kay echinaces kaqwan hampikuyqa mana sinchichu. Kay ukhina laya Echinacea kaqwan suplementosqa ukhina kankuman allinllayninpi. Mana yachakunchu sichus ajus allin kanman. Huk evidencialla vitamina D kaqwan mana allin kayninta tarirqachu.
Pronostico nisqa
Kay ch’uju unquy mana sinchichu chaymanta aswan achkha kaqkuna unqunayaqninmanta huk semanapi allinllapunku. Sichus sinchi champallaykuy tiyan chayqa ancha machu runakunapi, ancha wayna runakunapi utaq inmunosuprimidas runakunapi aswan rikukuqpi rikukun. Secundarias infecciones bacteriales ruwakunman kay sinusitis kaqhina, faringitis kaqhina utaq otitis aguda kaqhina. Tantiyakun 8% casosmanta sinusitis ruwakun, otitis kaqtaq ruwakun 30% casosmanta.
Salcedo kiti
Salcedo kiti (kastilla simipi: Salcedo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Kutupaksi markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa San Miguel (icha Salcedo) llaqtam.
Ch’uhu unquy
Epidemiologia nisqa
Kay ch’uju unquyqa aswan riqsisqa runa unquy kan chaymanta tukuy ayllukunaman pachamanta hap’in. Machu runakunaqa watapi iskaymanta phichqa infecciones kaqtahina hap’in wawakunataq watapi suqtamanta chunka ch’uju unquykunatahina hap’inkuman (yachaywasipi kaqkunari watapi chunka iskayniyuq ch’uju unquyhinata hap’inkuman). Kay sintomaticas chimpakuykuna yupayninqa machu runakunapi yapakun kay mana unqunapaq sistema mawq’allayninrayku.
Salcedo kiti
Runakuna
Salcedo kitipiqa Pansaliyu Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa San Miguel kitillipi, A. José Holguín kitillipi, Kusupampa kitillipi, Mulalillu kitillipi, Mulliquindil kitillipi, Pansaliyu kitillipipas kawsanku.
Kurasku distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Ch’uhu unquy
Rikhurimuynin
Kay ch’uju unquy causanpas riqsisqa kaptinpas kay 1950s kaqpi, kay unquyqa runakunawan kachkarqa ñawpamantapacha. Unqunayaqnin chaymanta hampikuynin allinta willakun kay papiro egipcio Ebers kaqpi, aswan riqsisqa mawq’a hampiq p’anqa, qillqasqa ñawpata kay siglo 16 AC kaqpi. Ingles kaqpi sutiqa, “common cold” kay siglo 16 kaqpi apaykachakurqa, kay rich’akuyrayku unqunayaqninpi kay chiriman rikuchikuy imawan.
Reino Unido kaqpi, kay Medical Research Council paqarichirqa kay Common Cold Unit 1946 kaqpi chaymanta chaypi karqa maypichus kay rinovirus tarikurqa kay 1956 kaqpi. Kay 70 watakunapi, kay CCU kaq rikuchirqa kay interferones kaqwan hampikuyninqa kay thapachakuy pachapi kay rinovirus chimpachiy kaqmanta hark’an kay unquymanta, ichaqa mana hasa hampikuyninta ruway atirqachu. Kay 1989 kaqpi unidad kaqta wichq’arqanku, iskay watamanta kay yachay mask’ana hunt’achikuptin kay zinc kaqmanta gluconato tabletas kaqmanta hark’anapaq kay ch’uju unquykunata kay rinovirus kaqrayku, kay huk allin hampikuyninlla kay unidad thaskiyninpi.
Impacto economico nisqa
Aswan achkha pacha k’uchukunapi, mana allinta yachakunchu kay ch’uju unquy impacto kaqnin. Kay Estados Unidos kaqpi, kay ch’uju unquy 75-100 junu jampiq runa tapuykunaman apan sapa wata, huk 7700 junu dólares watapi tantiyasqa chaninniyuq. Estadounidenses kaqkunaqa 2900 hunu dolaresta chikchanku kay pillamanpas ranqhay hampikunapi chaymanta 400 hunutataq kamachisqa hampikunapi kay unqunayaq allinllaypaq. Aswan huk tercio runakunamanta huk jampiq runaman riqkuna huk antibióticos kamachiyta quchikurqanku, kaytaq efectosniyuq kay antibiótica k’ullukuypi. Tantiyakun estadounidenses wawakuna 22-189 hunu yachaywasi p’unchawkunata sapa wata saqipunku kay ch’uju unquyrayku. Ahinatataq, tatakuna 126 hunu llamk’ana p’unchawkunata saqipunku ch’ujumanta unqusqa wawankuta qhawanankupaq. Kay 150 hunu saqipusqa llamk’ana p’unchawkunaman yapakuptin kay ch’ujumanta unqusqa llamk’aqkunarayku, kay total económico impacto kaqqa ch’uju unquymanta atipan kay 20 hunu dolaresta sapa wata. Kay ch’uju unquyqa 40% saqipusqa llamk’ana kaqmanta huchachakun kay Estados Unidos kaqpi.
Yachana mask’ay
Achkha antivirales yanakurqanku, ichaqa 2009 kaqkama ni huk allin karqachu kay ch’uju unquypaq. kay antiviral pleconaril millachiq yanakuchkan mayqinchus allin kanman kay picornaviruspaq, kay droga BTA-798 chaymantapas. Kay oral churakuynin kay pleconaril kaqmanta ch’ampa hark’akuy rikuchin, chayraykutaq kay aerosol kaqpi kayninta yachaqakuchkan.
Yachay mask’aqkuna kay Universidad Maryland, College Par chaymanta kay Universidad Wisconsin-Madison kaqmanta kaqkunaqa kay tukuy riqsisqa virusmanta mayqinkunachus ch’uju unquyta hap’ichiq genoma kaqninta tarirqanku.
Salcedo kiti
Pulitika Rakiy
Suqta kitillinmi kan, huk laqta kitillim, San Miguel, pichqa chakrapura kitillipas: Antonio José Holguín (Santa Lucía), Kusupampa, Mulalillu, Mulliquindil (Santa Ana), Pansaliyu.
Luritu (Ikwadur)
Luritu (kastilla simipi: Loreto) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Orellana markapi, huk llaqtam, Luritu kitip uma llaqtanmi.
Ika distritu
Ika distritu; (kastilla simipi: distrito de Ica) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Ika pruwinsyapi, Ika suyupi. Uma llaqtanqa Ika llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa
332
332 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Ika distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
330
330 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Tarata distritu
Tarata distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Tarata) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Taqna suyupi , Tarata pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Tarata llaqtam.
Runakuna
3 626 runakuna
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Olmedo kiti (Loja)
Pulitika Rakiy
Iskay kitillinmi kan, huk llaqta kitillim, Olmedo, huk chakrapura kitillim, La Tingue.
José Leonardo Ortiz distritu
José Leonardo Ortiz distritu (kastilla simipi: Distrito de José Leonardo Ortiz) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Chiklayu pruwinsyapi, Lampalliqi suyupi. Uma llaqtanqa San Carlos llaqtam.
Pawillunsitu (Pukaqucha)
Pawillunsitu (Pabellóncito) nisqaqa Buliwyapi, Antikunapi, huk urqum, Buliwyap Kunti Wallanpi, P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi, San Pawlu Lipis munisipyupi, Hatun Qitina kantunpi, Pawillun urquñiq.
Luciano Pavarotti
Luciano Pavarotti sutiyuq runaqa (* paqarisqa Modena llaqtapi, Italyapi - †  wañusqa Modena llaqtapi, Italyapi)  huk Taki aranway takiqmi karqan.
Waytara
Waytara (kastilla simipi: Huaytará) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Wankawillka suyupi, huk llaqtam, Waytara pruwinsyap uma llaqtanmi.
Luciano Pavarotti
Tayta: Fernando Pavarotti; Mama: Adele Venturi.
Huwanhuy
Huwanhuy (kastilla simipi Juanjuí) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, San Martín suyupi, huk llaqtam, Mariscal Cáceres pruwinsyap uma llaqtanmi.
Yunkay listritu
Yunkay listritu (kastilla simipi: Distrito de Yungay) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Yunkay pruwinsyapi, Ankash suyupi. Uma llaqtanqa Yunkay llaqtam.
Simikuna
Kay distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Cheo Feliciano
José Luis Feliciano Vega sutiyuq runaqa icha Cheo Feliciano (* paqarisqa Ponce llaqtapi -  wañusqa Cupey llaqtapi) 🇵🇷 mama llaqtapas takiqsi karqan.
Simbal distritu
Simbal distritu (kastilla simipi: Distrito de Simbal) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Truhillu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Simbal llaqtam.
Runakuna
4 164 runa
Silluta kantun
Silluta kantun (kastilla simipi: Cantón Sillota) nisqaqa Buliwyapi huk kantunmi, Uru Uru suyupi, Uru Uru pruwinsyapi, Qaraqullu munisipyupi. Uma llaqtanqa Silluta llaqtam.
Cheo Feliciano
Taytan:  Maman:
Yunkay listritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
333
333 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
San Juan wamani
San Juan wamani (kastilla simipi: Provincia de San Juan) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa San Juan llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Suyukuna
thumb|380px|Pulitika rakiy (San Juan wamani) 19 suyukuna:
334
334 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Aníbal Troilo
thumb|right|280px| Anibal Troilo wasi Aníbal Carmelo Troilo sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Buenos Aires llaqtapi -  wañusqa Buenos Aires llaqtapi ), huk Arhintina mama llaqtayuq takichaq wan bandinyun waqachiq ruraq karqan.
Tayta: Carmelo Troilo ; Mama: Felisa Bagnoli (Marco Bagnoli wan Raffaella Sammartino churin) y Ñawpa Warmi:  Zita (Ida Dudui Kalacci). Churinkuna: (?).
Iskuchaka distritu (Wankawillka)
Iskuchaka distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Izcuchaca) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wankawillka pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Iskuchaka llaqtam.
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Alqamari
Alqamari, Wamancha icha Aqchi (Phalcoboenus megalopterus) nisqaqa Awya Yalapi, Antikunapi kawsaq hap'iq pisqum. thumb|left|160px|Alqamari, [[Machu Pikchu, Piruw]]
Archidona (Ikwadur)
Archidona (kastilla simipi: Archidona) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Napu markapi, huk llaqtam, Archidona kitip uma llaqtanmi.
Woody Allen
Allen Stewart Konigsberg sutiyuq runaqa, icha Woody Allen ( paqarisqa New York llaqtapi - ) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq wan aranway pukllaq runam.
Taytan: Martin Konigsberg: Maman: Nettie Cherry. Warmikuna: Harlene Susan Rosen (1956–1962) / Louise Lasser (1966–1970) / Soon-Yi Previn (1997– ) Churinkuna: Ronan Farrow, Bechet Dumaine Allen wan Manzie Tio Allen.
Sakisili kiti
Sakisili kiti (kastilla simipi: Cantón Saquisilí) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Kutupaksi markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Sakisili llaqtam.
Runakuna
Sakisili kitipiqa Pansaliyu Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa Sakisili kitillipi, Kanchawa kitillipi, Chantilin kitillipi, Kuchapampa kitillipipas kawsanku.
Pulitika Rakiy
Tawa kitillinmi kan, huk llaqta kitillim, Sakisili kitilli, kimsa chakrapura kitillipas: Kuchapampa, Kanchawa, Chantilin.
Antonio Guzmán Blanco
Antonio Guzmán Blanco sutiyuq runaqa (* paqarisqa Karakas llaqtapi - †  wañusqa París llaqtapi) huk 🇻🇪 mama llaqtayuq taripay amachaq wan awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan.
Taytan: Antonio Leocadio Guzmán Mama: Carlota Blanco. Warmi: Ana Teresa Ibarra.
Microsoft Teams
rikchacha|Microsoft teamspata riqsinapaq rikch'an (2018-kunankama) Microsoft Teams huk propiedad negocio willakuy patapata Microsoft kaqmanta ruwasqa, Microsoft 365 ayllu rurukuna kaqmanta huknin hina. kuna ñawpaqta atipanakunku chay rikch'aq yanapakuywan Slack, llamkana pampa rimanakuy chaymanta widiyu rimana rimay, willañiqi waqaychay chaymanta ruwanakuna tinkiynin quy. Teams wak Microsoftwan ruwasqa negocio willaykunata chaymanta yanapanakuy patapatakunata t'ikrarqanku, chaymanta Skype for Business chaymanta Microsoft Classroom. Tukuy COVID-19 achka runa unquchiq, Teams, huk llamp'ukaq nisqakunapas Zoom hinallataq Google Meet, anchata interesakurqanku askha huñunakuykuna wirtuwal icha sirma pachaman astakusqankurayku. 2022 watamantaqa yaqa 270 hunu sapa killa llamk'achiqkunayuq.
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
La Victoria distritu (Chiklayu)
La Victoria distritu (kastilla simipi: Distrito de La Victoria) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Chiklayu pruwinsyapi, Lampalliqi suyupi. Uma llaqtanqa La Victoria llaqtam.
336
336 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Wayna Pawillun
Wayna Pawillun (Pabellón Chico) nisqaqa Buliwyapi, Antikunapi, huk urqum, Buliwyap Kunti Wallanpi, P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi, San Pawlu Lipis munisipyupi, Hatun Qitina kantunpi, Pawillun urqu, Pawillunsitu urquñiq.
Pikuta
Pikuta (kastilla simipi Picota) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, San Martin suyupi, huk llaqtam, Pikuta pruwinsyap, uma llaqtanmi.
Javier Ortiz de Zevallos
Francisco Javier Ortiz de Zevallos Thorndike sutiyuq runaqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku runam qarqan.
Taytan: Emilio Leon Fausto Ortiz De Zevallos Vidaurre (p.1885); Maman: Mary Thorndike Galup (p.1890).<bɾ>Warmiː María Modenesi La Rosa. Churinkuna: Mónica, Pilar, María Paz, Josefa wan Jimena Ortiz de Zevallos Modenesi.
Alma materː Piruwanu Puntifisya Kathuliku Yachay Suntur.
Ayha
Ayha (kastilla simipi: Aija) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk llaqtam, Ayha pruwinsyap uma llaqtanmi.
337
337 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Mohammed Mzali
Mustafa Kemal Atatürk محمد مزالي, sutiyuq runaqa (* paqarisqa Monastir llaqtapi -  wañusqa Paris llaqtapi). Tunisya pulitiku wan Uma kamayuq.
1980 watamanta 1986 watakama kuti Turkiyapa Uma kamayuqnin karqan.
Ayawanku distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Mohammed Mzali
Tayta: ; Mama: Ñawpaq warmi:
Yachaywasi:
Ayawanku distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Gordon Scott
Taytan: Stanley Werschkul ; Mama: Alice. Warmikuna: Janice Mae Wynkoop (1948-1949) / Vera Miles (1956-1960). Churinkuna:	Karen Judith Werschkul (p. 1948) wan Michael Scott (p. 1957).
Pilikulakuna
thumb|300px|right| [[Iraklis (1965 pilikula)|Iraklis]]
Mallunwa
thumb|left|[[Kisa mallunwa (Cuscuta europaea), sawkupi (Sambucus ebulus) atamninmi kaq.]] Mallunwa icha arwi-arwi nisqakunaqa (genus Cuscuta) huk yura rikch'anam, 100-chá, 170-chá rikch'aqniyuq, siqaq atam yurakunam.
Hunt'a atam kaspam, manam q'umir raphiyuqchu, manam raphi q'umirniyuqchu.
Thierry Henry
Thierry Daniel Henry (* paqarisqa Les Ulis llaqtapi, Ransiya mama llaqtapi) huk Ransiya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Klubkuna
(*) No incluye los datos acumulados en AS Monaco wan Juventus FC.
Mamallaqtapura kupakuna
(*) Incluyendo quchu
Waychaw
Waychaw, Waychu icha Waychadu (genus Agriornis) nisqakunaqa Antikunapi kawsaq pisqukunam.
Chinchaysuyupi waychuu nisqan; uchpas llinpin; yaqanapaq takin, 'waychú...waychú' nir; chuqllu pachapi yurimun, sara aymuraypi.
Sylva Koscina
thumb|right|280px|Sylva Koscina Sylva Koskinon sutiyuq warmiqa, icha Sylva Koscina (Silvija Košćina, Σύλβα Κοσκινά, Sylva Koskinɑ) (* paqarisqa Split -  wañusqa Roma llaqtapi) huk 🇮🇹 mama llaqtayuq aranway pukllaq qarqan.
Qusan: Raimondo Castelli Churinkuna (?):
Yunkay
Yunkay (kastilla simipi: Yungay) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk llaqtam, Yunkay pruwinsyap uma llaqtanmi. 31. 0.05. 1970pi Wakaranmanta rahu, qita tiwyar, tsapaparqan. Llapan wasikuna taqmakarqan, may tsika runa wañurqan.
Taraska runa
rikchacha|Taraska runakunaqta wiphalan rikchacha|Taraska warmikuna Taraska runakuna icha P'urhipicha (Taraska simita rimanaqu) paykunaqa huk qutu indihina runakunam, Michoacán, Mishiku mama llaqtap uralan-inti chinkaykuy layunpi, astawanta Cherán, Pátzcuaro llaqtakunaqta kitinpi.
Taraska runakunaqa yaqa tukuy Michoacán llaqtata hap'irqan ichataq Guanajuato, Jalisco llaqtakunap wakin uray wayq'unkunatapas hap'irqan. Celaya, Acambaro, Cerano, Yurirapundaro sutiyuq runakunapis. Kunanqa, Taraska runakunaqa aswanta kawsanku chawpi Michoacán hatun pampakunapi, Patzcuaro quchakunap, Cuitzeo quchakunap muyuriqninpi.
La Tinguiña distritu
La Tinguiña distritu; (kastilla simipi: distrito de La Tinguiña) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum,  Ika pruwinsyapi, Ika suyupi. Uma llaqtanqa La Tinguiña llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Qallawa
Chaqllisinchipiqa, mana t'inkisqa imayaykunatam Qallawa icha Elementu (latin simipi: elementum) ninchik. Qallawap aswan pisi rakinqa iñuku nisqam. Qallawakunataqa Qallawap ñiqi rakirinkuna nisqapim chiqachanchik.
La Tinguiña distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Qallawa
Kaymi Qallawakunataqa riqsinchik:
Carlos Moreyra
Carlos Gregorio José Moreyra Paz-Soldán sutiyuq runaqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq allwiya kamayuq wan pulitiku runam qarqan.
Carlos Páez
thumb|right|260px|Carlos Páez (1923-2014) Carlos Páez Vilaró sutiyuq runaqa (* paqarisqa Montevideo llaqtapi -  wañusqa Punta Ballena llaqtapi), huk  mama llaqtayuq qillqaq, ch'iquqm (iskultur) wan llimphiqpas qarqan.
Carlos Moreyra
Taytan: Francisco de Paula Moreyra Riglos; Maman: Luisa Paz-Soldán Rouaud. Warmiː Leonor García Sayán. Churinkuna:	Carlos Moreyra García Sayán; Francisco Moreyra García Sayán; Aurelio Moreyra García Sayán wan Leonor Moreyra García Sayán.
Carlos Páez
Taytan: Miguel Páez Formoso; Maman: Rosa Vilaró Braga. Warmi: Madelón Rodríguez Gómez (1953-1973) / Verónica Algorta (1973-1978) / Annette Deussen (1989-2014). Churinkuna: Carlos Miguel, Mercedes, Agó, Sebastián, Florencio wan Alejandro.
Alma máter: Escuela de Arte (Limaq).
Asarsuyu
Asarsuyu icha Asirwayan nisqaqa (Asar simi: Azərbaycan) Iwrupapi Asyapipas mama llaqtam. Uma llaqtan Bakum.
Urqusapa Kharabaq nisqaqa (Stepanakert nisqaqa uma llaqtanmi) Asarsuyup mañapayasqa kaptinpas, chaypi kawachkaq arminu runakuna Arminyap awqaqninkunap yanapayninwanmi qispichikurqan.
Waral distritu
Waral distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Huaral) Piruw mama llaqtapi huk distritum Waral pruwinsyapi, Lima suyupi. Uma llaqtanqa Waral llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Remigio Morales Bermúdez Umalliq.
Yampara munisipyu
Yampara nisqaqa (kastilla simipi: Municipio de Yamparáez) iskay ñiqin munisipyu Yampara pruwinsyapi, Chuqichaka suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Yampara llaqtam.
Waral distritu
Runakuna
10 518 runakuna (4 318 qhari, 4 081 warmi).
Yampara munisipyu
Kantunkuna
Iskay kantunmi kan:
Waral distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
Yampara munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Yampara munisipyupiqa qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Waral distritu
Simikuna
Pukyu:
Rioja (Piruw)
Rioja (kastilla simipi Rioja) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, San Martin suyupi, huk llaqtam, Rioja pruwinsyap, uma llaqtanmi.
Hayupa
Hayupa (Jayupa) icha Lumucha (Cuniculus paca syn. Agouti paca) nisqaqa huk khankiq uywam, Awya Yalapi paray sach'a-sach'akunapi kawsaq.
Larya distritu
Larya distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Laria) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wankawillka pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Larya (Laria) llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pampas
Pampas nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Wankawillka suyupi, huk llaqtam, Tayaqaqa pruwinsyap uma llaqtanmi.
Larya distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Truhillu distritu
Truhillu distritu (kastilla simipi: Distrito de Trujillo) nisqaqa 🇵🇪 mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Truhillu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Truhillu llaqtam.
Grupo de Río
Hawa T'inkikuna
Katiguriya: América Latina
Jorge Pacheco Areco
thumb|right|260px|Jorge Pacheco (1920-1998) Jorge Alejandro Pacheco Areco sutiyuq runaqa (* paqarisqa Montevideo llaqtapi -   wañusqa Montevideo llaqtapi) huk  mama llaqtapi willay kamayuq wan pulitikupas runam karqan.
Taytan: Manuel Pacheco González; Maman: Lilina Ofelia Areco Quintana. Warmikuna: Gladys Herrera / María Angélica Klein / María Cristina Gori Salvo / Graciela Rompani. Churinkuna: Ricardo, Jorge wan. María Isabel.
Pawqartanpu pruwinsa
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Llaqta pusay rakiy
Suqta listritunmi kan.
Runakuna
Kay wamanipiqa Amarakaeri runakunam kawsanku.
Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Karu puriy
thumb|right|200px|Wayqecha Biological Station, Pawqartampu pruwinsya
Brajma
Brajma (Cerro Brajma) nisqaqa Antikunapi huk urqum, Lipis wallapi, Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi, San Pawlu Lipis munisipyupi, Hatun Qitina kantunpi, Arhintina mama llaqtapipas, Jujuy wamanipi. Pikchunqa mama quchamanta 5.308 mitrum aswan hanaq.
340
340 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
EBay
rikchacha|eBaypata riqsinapaq rikch'an rikchacha|Atiy rantina - saywiti eBay Inc. nisqaqa huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna achka mamallaqtayuq e-commerce llamk'aymi, San José, California llaqtapi tiyaq, chaymanta rantiqmanta rantiqman chaymanta negociomanta rantiqman rantiyta web kitinwan yanapakun. eBay nisqaqa Pierre Omidyar sutiyuq runap kamasqanmi karqan, 1995 watapi, dot-com nisqa burbuja nisqap ancha riqsisqa allin willayninmi tukurqan. eBay huk achka waranqa waranqa qullqiyuq negocio kan yaqa 32 suyukunapi llamk'ayninwan, as of 2019. Kay empresaqa eBay web kitita kamachin, huk internetpi subasta chaymanta rantiy web kiti maypi runakuna chaymanta negociokuna rantinku chaymanta ranqhanku imaymana qhatuykunata chaymanta yanapakuykunata pachantinpi. Web kitiqa rantiqkunapaq mana qullqiyuq llamk'anapaq, ichaqa ranqhaqkunamanta qullqita mañanku imakuna listasqamanta huk pisi qullqiyuq listasqamanta qhipaman, chaymanta huk yapasqa utaq sapaq qullqita chay imakuna ranqhasqa kaqtin.
339
339 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Microsoft Store
rikchacha|Microsoft Store Fluent Designpi riqsinapaq rikch'an Microsoft Store (Windows Store sutiwna riqsisqa) nisqaqa Microsoft nisqap llamk'achisqan dihital rakina rantinam. Windows 8 kaqpaq chaymanta Windows Server 2012 kaqpaq huk ruwanakuna waqaychasqa hina qallarirqa Universal Windows Platform ruwana wakichikuna rakinapaq ñawpaq ñan hina. Windows 10 kaqwan, Microsoft huk rakina patapatankunata (Windows Marketplace, Windows Phone Store, Xbox Music, Xbox Video, Xbox Store, chaymanta huk web qhatu qhawana "Microsoft Store" sutiyuqpis) Microsoft Store kaqman hukllawarqan, chaymanta huk hukllachasqa rakina puntupaq appkuna, kunsula phukllanakuna, chaymanta dihital widiyukuna. Digital musikuqa 2017 wata tukukuykamam churasqa karqan, E-mayt'ukunapis 2019 watakamam churasqa karqan.
Connecticut suyu
Connecticut nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk suyum. Uma llaqtanqa Hartford llaqtam.
Chila
Chila (genus Cecropia) nisqaqa huk Uralan Abya Yalapi Chawpi Awya Yalapipas kawsaqaq yuram.
Los Aquijes distritu
Los Aquijes distritu; (kastilla simipi: Distrito de Los Aquijes) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Ika pruwinsyapi, Ika suyupi. Uma llaqtanqa Los Aquijes llaqtam.
Pallasqa
Pallasqa nisqaqa awasqa p'achapi sapaq rikch'ayuq suyu-suyukunam.
Los Aquijes distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Atam
Atamkunaqa k'allampakunam, uywakunam, yurakunapas. Hinallataqmi qurpa kawsaqkunapas k'allampakunam, uywakunam, yurakunam.
Hunt'a atam nisqakunaqa - ahinataq mallunwa - qurpallantam kawsan, manam huk imakunamantapaschu. Rakilla atam nisqakunataq - ahinataq hamillu, ayamaych'a, antakusmapas - huk yurakunapi wiñaq yurakunam, inti wayllay ruraspapas huk kawsachikuy imayaykunata qurpa yuramanta hurquq.
Song Joong-ki
thumb|right|Song Joong-ki (2016) Song Joong-ki (Kuryu simiː 송중기) sutiyuq runaqa ( paqarisqa Daejeon llaqtapi -  ) huk 🇰🇷 mama llaqtap aranway pukllaq qarqan.
Oscar Avilés
Oscar Guillermo Avilés Arcos sutiyuq runaqa (* paqarisqa Kallaw llaqtapi -  wañusqa Lima llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq takiq, takichaq wan kitara waqachiq ruraq karqan.
Yaya: José Avilés Cáceres, Mama: Angelina Arcos Ñawpa Warmi: Lucy Valverde de Avilés. Churinkuna: (5) Oscar Raymundo Avilés Valverde, Lucy Avilés Valverde wan José, Ramón, Gustavo.
Iwawi (mawk'a llaqta)
Iwawi (Iwawe) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk mawk'a llaqtam, Chuqiyapu suyupi, Inkawi pruwinsyapi, Wiskachani llaqta ñiqpi, Titiqaqa qucha patapi.
Silluta Belén kantun
Silluta Belén kantun nisqaqa (kastilla simipi: Sillota Belén) Buliwyapi huk kantunmi, Uru Uru suyupi, Uru Uru pruwinsyapi, Q'araqullu munisipyupi. Uma llaqtanqa Belén llaqtam.
Wamankilla distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Eddie García
thumb|right|260px| Eddie García (1929-2019) Eduardo Verchez García sutiyuq runaqa, icha Eddie García (* paqarisqa Sorsogon llaqtapi  -  wañusqa Makati llaqtapi ) huk  🇵🇭 mama llaqtayuq aranway pukllaq qarqan.
Wamankilla distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Eddie García
Taytan: Antonio García, Maman: Vicenta Verchez. Warmiː Lilibeth Romero. Churinkunaː (3).
Lagunas distritu
Lagunas distritu (kastilla simipi: Distrito de Lagunas) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Chiklayu pruwinsyapi, Lampalliqi suyupi. Uma llaqtanqa Mocupe llaqtam.
Wamankilla distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Abdón Calderón kitilli (Manawi)
Abdón Calderón kitilli (kastilla simipi: Parroquia Abdón Calderón) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk chakrapura kitillim, Manawi markapi, Portoviejo kitipi.
Sikchus kiti
Sikchus kiti (kastilla simipi: Cantón Sigchos) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Kutupaksi markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Sikchus llaqtam.
Runakuna
Sikchus kitipiqa Pansaliyu Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa Sikchus kitillipi, Chugchilán kitillipi, Isinliví kitillipi, Pampas kitillipi, Palo Quemado kitillipipas kawsanku.
Pulitika Rakiy
Pichqa kitillinmi kan: Sikchus (Sigchos), Las Pampas, Palo Quemado, Isinliví, Chugchilán.
Camargo munisipyu
Camargo munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Camargo) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Chinchay Sinti pruwinsyapi, Chuqichaka suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Camargo llaqtam, José Vicente Camargomantam sutichasqa.
Kantunkuna
Kimsa kantunmi kan:
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam Qhichwa runakunapas tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Río Negro wamani
thumb|right|300px|[[Hotel Llao Llao. Bariloche]] Río Negro wamani (kastilla simipi: Provincia de Río Negro) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Viedma llaqtam.
Wiñay kawsay
Ley N° 1440.
Suyukuna
thumb|350px|Pulitika rakiy (Río Negro wamani)
George Best
George Best sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Belfast llaqtapi -  paqarisqa London llaqtapi)  mama llaqtayuq  piluta hayt'aqmi.
Stanley Kubrick
Stanley Kubrick sutiyuq runaqa ( paqarisqa New York llaqtapi - wañusqa Harpenden llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam karqan.
Taytan: Jacob Leonard Kubrick (1902-1985); maman: Sadie Gertrude Perveler.
341
341 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Matukana distritu
Matukana distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Matucana) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Lima suyupi, Waruchiri pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Matukana llaqtam.
Achi tayta
thumb|Bautismo Católico Achi tayta; fam.: Achi yaya; (kastilla simipi: padrino)
Alhajuela kitilli
Alhajuela kitilli (kastilla simipi: Parroquia Alhajuela) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk chakrapura kitillim, Manawi markapi, Portoviejo kitipi.
Fernando Poe Jr.
thumb|right|260px| Fernando Poe Jr. (1939-2004) Ronald Allan Kelley Poe sutiyuq runaqa, icha Fernando Poe Jr. (* paqarisqa Manila llaqtapi  -  wañusqa Quezon llaqtapi) huk 🇵🇭 mama llaqtayuq aranway pukllaq qarqan.
Fabio Cannavaro
Tayta: Pasquale, Mama: Gelsomina.
Mama llaqta kampiunatukuna
Con la Juventus FC obtuvo las ligas italianas de 2004-05 y 2005-06, pero el primero de ellos quedó desierto, y el segundo se otorgó al Inter de Milán, tras el juicio por manipulación de encuentros en Italia.
Mamallaqtapura kupakuna
(*) Incluyendo quchu
Utawalu
2001 watapiqa Utawalu llaqtapi 30.965 runakunam kawsachkanku.
Karu puriy
thumb|left|160px|[[qhatu, Utawalu]]
Jo Jung-suk
thumb|right|Jo Jung-suk (2013) Jo Jung-suk (Kuryu simiː 조정석) sutiyuq runaqa ( paqarisqa Seoul llaqtapi -  ) huk 🇰🇷 mama llaqtap aranway pukllaq qarqan.
Carlos Julio Arosemena Tola llaqta
Carlos Julio Arosemena Tola (kastilla simipi: Carlos Julio Arosemena Tola) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Napu markapi, huk llaqtam, Carlos Julio Arosemena Tola kitip uma llaqtanmi.
Runakuna
Carlos Julio Arosemena Tola kitillipiqa Napurunakunam tiyanku.
Tikaku distritu
Tikaku distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Ticaco) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Taqna suyupi, Tarata pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Tikaku (Ticaco) llaqtam.
Wiñay kawsay
Tikaku distritu kamasqa wata
Runakuna
815 runakuna (426 qhari, 389 warmi)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Q'illu urqu (P'utuqsi)
Q'illu urqu (Cerro Amarillo) nisqaqa Buliwyapi, Antikunapi, huk urqum, Buliwyap Kunti Wallanpi, P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi, San Pawlu Lipis munisipyupi, Hatun Qitina kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.211 mitrum aswan hanaq.
Paltas kiti
Paltas kiti (kastilla simipi: Cantón Paltas) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Loja markapi, huk kitim, Loja llaqtamanta 97 kilumitruspi tarikun. Paltas kitiqa kay sutita apan kay llaqtapi sinchi Palta runakuna kawsaqmanta. Uma llaqtanqa Katakucha llaqtam (San Pedro Apóstol de Catacocha icha Catacocha chaylla). Achka kawsay ruraykunata charisqamanta mama llaqtapaq Patrimonio Culturalman tikrarqa 25 aymuray killa 1994 watapi.
Paltas kitiqa chinchay suyupi Loja markapi tiyakun,
Pulitika Rakiy
Isqun kitillinmi kan:
Llamillin
Llamillin (kastilla simipi: Llamellín) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk llaqtam, Antonio Raymondi pruwinsyap uma llaqtanmi.
Ingmar Bergman
thumb|250px|Ingmar Bergman right|250px| Ingmar Bergman [[Silq'uynin]] Ernst Ingmar Bergman sutiyuq runaqa ( paqarisqa Upsala llaqtapi -  wañusqa Fårö llaqtapi) huk 🇸🇪 mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam qarqan. Oskar Suñay
Taytanː Erik Bergman, Mamanː Karin Bergman Warmikunaː 	Else Fisher (1943-1945) / Ellen Lundström (1945-1950) / Gun Grut (1951-1959) / Käbi Laretei (1959-1969) / Ingrid von Rosen (1971-1995) Churinkunaː Lena Bergman (1943), Eva Bergman (1945), Jan Bergman (1946-2000), Mats Bergman (1948), Anna Bergman (1948), Ingmar Bergman Jr. (1951), Daniel Bergman (1962), Linn Ullmann (1966) wan Maria von Rosen (1959).
Alfred Hitchcock
Sir Alfred Joseph Hitchcock sutiyuq runaqa ( paqarisqa Leytonstone, London llaqtapi, Hukllachasqa Qhapaq Suyupi -  wañusqa Bel Air, Los Ángeles llaqtapi, Hukllachasqa Amirika Suyukuna-pi) huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam qarqan.
Warmi: Alma Reville (1926). Warmi wawa: Patricia Hitchcock.
Raphael
Tayta: ; Mama:.
Warmi: Natalia Figueroa Churinkuna (3): Jacobo, Alejandra wan Manuel.
Álbumkuna
thumb|300px|Raphael, [[Iquique (2011).]]
Suñaykuna
.
Watajata munisipyu
Watajata munisipyu (aymara simipi: Watajata jisk'a t'aqa suyu; kastilla simipi: Municipio Huatajata) nisqaqa Umasuyu pruwinsyapi huk munisipyum, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi, kamasqa. Uma llaqtanqa Watajata (Huatajata) llaqtam.
Allpa saywachi
Saywakuna:
Parispi Qullananchikpa Qhupuyuqnin (kuyuchisqa siq'isqa)
Parispi Qullananchikpa Qhupuyuqnin (inlish simipi: The Hunchback of Notre Dame, kastilla simipi: El jorobado de Notre Dame) nisqaqa 1996 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Victor Hugopa 1831 watapi qillqasqan Parispi Qullananchikpa Qhupuyuqnin nisqa kawsay rikch'amanta rurasqam. Kuyu walltay pusaqninqa Gary Trousdale, Kirk Wisemi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Kañar
Kañar nisqaqa kaykunatam niyta munan:
Ariruma Kowii
mini|Ariruma Kowii, 2015 watapi. Ariruma Kowiiqa Jacinto Conejo Maldonadopa sutiyuq runaqa kuynin. Pay runaqa ( paqarisqa Utawalu/Otavalo llaqtapi, Ikwadurpi) ikwayurniyuq kichwa rimaypi kastilla simipipas qillqaqmi, harawiqmi, yachachiqmi, pulitiku runapas.
Kawsaynin
Jacinto Conejo Maldonadoqa Utawalu llaqtapim wiñamurqan. Universidad Central del Ecuador hatun yachaywasipi Ciencias políticas y sociales yachaqarqan. Apuskachaq kichwa runa kayta musyachikuspa musuqta Ariruma Kowii nikuspam sutinchakurqan. Hoy nisqa punchawnintin willay p'anqapi qillqaspa sumaq kichwa harawinkunatam uyanchayta qallarirqan. 1988 watapi Mutsuktsurini nisqa harawiyuq liwrunwan ñawpaq kaq kichwa simillapi qillqamayt'utam uyancharqan.
2007 watapi Rafael Correa sutiyuq umalliqmi Arirumata kamachinaman qayarqan. Chaypi Arirumaqa ayllu runakunap yachayninkunata sinchichanapaqmi llamk'an. Rafael Correata qatispam nirqan, Iskay simi yachaywasikunaqa manam CONAIEllapchu, kamachinapmi paykunata pusanan, nispa. Chaymanta 2010 watapi CONAIEp pusaqninkuna Arirumata aylluruna tantanakuymantam qarqurqan.
Luriqucha distritu
Luriqucha distritu (kastilla simipi: Distrito de Luricocha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Wanta pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Luriqucha (Luricocha) llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Pinterest
rikchacha|Pintarestpata riqsinapaq rikch'an Pinterest huk Hukllachasqa Amirika Mamallaqtakunamanta rikch'a riqsichinakuy chaymanta qutukawsay chawpin qarana ruwasqa, willayta waqaychayta chaymanta tariyta atichinanpaq (astwan "yuyaykuna") intirnitpi rikch'akunata llamk'achispa, chaymanta aswan huch'uy tupupi, kawsachisqa GIFkuna chaymanta kuyuq rikch'akuna, pinboardkuna hinapi. Kay p'anqaqa Ben Silbermann, Paul Sciarra, Evan Sharp sutiyuq runakunap kamasqanmi karqan, 2022 watapi Chakraqunakuy killakamataq 433 hunu tiksimuyuntinpi sapa killa llamk'achiqkunam karqan. Pinterest, Inc. nisqap llamk'achisqan, San Francisco llaqtapi tiyaq.
Taqna pruwinsya
thumb|right|200px|Taqna Intiorko Pichu pampa Taqna pruwinsya (aymara simipi: Taqna jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Tacna) nisqaqa Taqna suyupi, 🇵🇪 mama llaqtapi, huk pruwinsyam, Barroso wallapi. Uma llaqtanqa Taqna llaqtam.
Pulitika rakiy
Taqna pruwinsyaqa 8 066,11 km² hatunmi. Chunkahukniyuq distrituyuqmi:
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
Hawa t'inkikuna
thumb|center|450px|Jorge Basadre Istadiu
343
343 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
344
344 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
P'urukiñwa
P'urukiñwa, Parukiñwa, P'urukinwa icha Parukinwa (kastilla qillqaypi Poroquingua icha Paroquingua) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Yuraq Wallapi, huk rit'i urqum, Anqash suyupi, Asunsyun pruwinsyapi, Chakas distritupi, Qarwa pruwinsyapipas, Shilla distritupi, Ulta rit'i urqu ñiqpi, Qhanqaraqa qucha ñiqpipas, Yanarahi rit'i urqup kuntinpi. Pikchunqa mama quchamanta +5.300 mitrum aswan hanaq. Ankash qallupi: Parush qinwa
Antapampa
Antapampa (kastilla simipi: Antabamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Apurimaq suyupi, huk llaqtam. Antapampa pruwinsyap uma llaqtanmi.
Dropbox
rikchacha|Dropbox riqsinapaq rikch'an (2017-kunankama) Dropbox huk willañiqikuna qunakuy yanapakuy, Amirikamanta imprisa Dropbox, Inc. kaqwan llamk'achisqa, San Francisco, California, EE.UU. Dropbox nisqaqa 2007 watapi MIT yachakuq Drew Houston wan Arash Ferdowsi sutiyuq runakunap qallariy llamk'aynin hinam kamarisqa karqan, qallariy qullqiwan seed accelerator Y Combinator nisqamanta.
Dropbox k'amiykunata rikusqa chaymanta ch'aqwayta paqarichisqa asuntukunarayku chaymanta harkasqa pantaykuna chaymanta sapalla willaymanta llakikuykuna.
Dropbox nisqaqa Chunwa suyupi hark'asqam 2014 watamanta pacha.
Gustave Courbet
thumb|right|270px| Gustave Courbet right|250px| Gustave Courbet Gustave Courbet sutiyuq runaqa (  paqarisqa Ornans llaqtapi -  wañusqa La Tour-de-Peilz llaqtapi) huk 🇫🇷 mama llaqtayuq llimphiq runam karqan.
Tayta: Régis Courbet, Mama: Sylvie Oudot Courbet.
Llimphiykuna
thumb|Autoportrait dit [[Le Désespéré (1843-1845), collection particulière.]] thumb|upright=1.3|[[L'Atelier du peintre (1855), Paris, musée d'Orsay.]] thumb|[[L'Origine du monde (1866), Paris, musée d'Orsay.]] thumb|Le Château de [[Blonay (vers 1875), musée des beaux-arts de Budapest.]] thumb|La Vague (1869), [[Le Havre, musée d'art moderne André-Malraux.]]
Tunay Q'asa
Tunay Q'asa (Tunay Kassa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk mawk'a llaqtam, Apurimaq suyupi, Aymara pruwinsyapi, Yanaqa distritupi.
345
345 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Wayuw simi
Wayuw simi nisqaqa 400.000 Wayuw runakunap rimayninmi, Winisuyla Kulumbyawan mama llaqtakunapi rimasqa.
Rossano Brazzi
thumb|right|260px| Rossano Brazzi (1916-1994) Rossano Brazzi sutiyuq runaqa (* paqarisqa Bologna llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi) huk  🇮🇹 mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Taytanː Adelmo Brazz; Mamanː Luisa María Ghedini. Warmikunaː Lidia Bertolini / Ilse Fischer.
346
346 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Manta distritu
Manta distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Manta) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wankawillka pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Manta llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
347
347 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Walt Disney
thumb|230 px|right|Walt Disney. thumb|100px|Walt Disney. Walter Elias Disney sutiyuq runaqa ( paqarisqa Chicago llaqtapi, Illinois; wañusqa Los Angeles llaqtapi, California) huk kuyu walltay pusaqsi karqan, Miki Ukucha (Mickey Mouse), Donald Patu (Donald Duck) nisqa comic strips nisqap phigurankunap kamariqninpas, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Taqliwi
Taqliwi (kastilla simipi: Litoral Tajlihui) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk llaqtam, Chuqiyapu suyupi, Lariqaqa pruwinsyapi.
Kunturmarka distritu
Kunturmarka distritu (kastilla simipi: Distrito de Condormarca) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Qispi kay suyupi, Bolívar pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Kunturmarka llaqtam.
Musuq Arika distritu
Musuq Arika distritu (kastilla simipi: Distrito de Nueva Arica) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Chiklayu pruwinsyapi, Lampalliqi suyupi. Uma llaqtanqa Musuq Arika llaqtam.
Ocucaje distritu
Ocucaje distritu; (kastilla simipi: Distrito de Ocucaje) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Ika pruwinsyapi, Ika suyupi. Uma llaqtanqa Ocucaje llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Claudio Gentile
Claudio Gentile sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Tripoli llaqtapi - )  huk 🇱🇾🇮🇹 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.