cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Churchuku
Churchuku icha Kullkitu (Metriopelia ceciliae) nisqaqa huk urpim, kullkum, Antikunapi (Arhintina, Buliwya, Chili, Piruw mama llaqtakunapi) kawsaq.
Urbanu V
Biatu Urbanu V O.S.B.,  Urbanu pichqa ñiqin (latin simipi: Urbanus PP. V, Italya simipi: Papa Urbano V) Guillaume Grimoard sutiyuq runaqa, (* 1310 watapi paqarisqa Château de Grizac llaqtapi - †  wañusqa Avignon llaqtapi) huk 🇫🇷 mama llaqtap kathuliku taytakura karqan.
Taytaː Guillaume II Grimoardmnata; Mamaː Amphélise (ou Élise) de Montferrand.
1362 watamanta 1370 watakama 200º Tayta Papam
Florida (Uruwayi)
thumb|right|300px|Florida llaqta kathidral thumb|right|300px|Barriukuna (Florida llaqta)
Florida  llaqtaqa, Uruwayi mama llaqtapi huk Florida (Uruwayi) suyu uma llaqtam.
Wiñay kawsay
Rivera llaqta kamasqa.
Sinku hayt'ay
Iskay quchum, llapanqa chunka hukniyuq runayuq (huk punku amachaqniyuq), pukllana pampapi pukllanakunku. Llapa quchup huk punkunmi kan. Pilutataqa chakinwanmi hayt'aspa tinkuq masikunap punkunman chamqaspa taripayta munanku. Manapunim makiwanchu pukllananku. Isqun chunka minutumanta aswan taripaq quchuqa atipaqmi.
Florida (Uruwayi)
Waki
Riverapiqa 33 640 (2011 wata) runakunam kawsachkanku.
Raki
Raki nisqaqa imappas mana hunt'a kaqninpas. Kaypi qhaway:
Taisha kiti
Taisha kiti (kastilla simipi: Cantón Taisha) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Morona Santiago markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Taisha llaqtam.
Ch'aphi Qullu (Daniel Campos)
Ch'aphi Qullu nisqaqa (Chapi Kkollu) Antikunapi, Buliwyap Kunti Wallanpi, huk urqum, P'utuqsi suyupi, Daniel Campos pruwinsyapi, Llika munisipyupi, Canquella kantunpi, Uyuni kachi qucha ñiqpi.
Taisha kiti
Runakuna
Taisha kitipiqa Achuar runakunam tiyanku.
Ch'aphi Qullu (Daniel Campos)
Kay urqup sutinqa aymara simim, ch'aphi kichka, qullu urqu, "Kichka Urqu".
Taisha kiti
Pulitika Rakiy
Tawa kitillinmi kan (kamasqa):
Ñaw
Ñaw (Conanthera bifolia, mapudungun simimanta: gnao) nisqaqa huk qura yuram.
651
651 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
650
650 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
652
652 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Jukumarini qucha
Jukumarini (Jucumarini) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk qucham, Muqiwa suyupi, General Sánchez Cerro pruwinsyapi, Ichuña distritupi.
Qucha pili
Qucha pili, Qucha patu, Satru, Ch'ipta patu, Ithapatu icha Wislunka (Anas flavirostris) nisqaqa huk Urin Awya Yalapi kawsaq pisqum, pilim.
653
653 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Kuskan
Kuska nisqaqa iskaypa t'ikrasqa yupayninmi, hukpa iskay kaq ch'iqtan icha patman:
Kuskan urataq kimsa chunka minutum. Ahinataq ima uraspas kuskanniyuqmi nichik.
Napoléon Bonaparte
thumb|250px|Napoleón Bonaparte Napoléon Bonaparte (Napoleone Buonaparte) sutiyuq runaqa, icha Napoleón Huq Ñiqin ( paqarisqa Ajaccio llaqtapi, Corse wat'api -  wañusqa Saint Helena wat'api) huk 🇫🇷 mama llaqtayuq pulitiku runas, awqaq pusaqsi karqan.
18 ñiqin aymuray killapi 1804 p'unchawmanta 6 ñiqin ayriway killapi 1814 p'unchawkama Ransiyap hatun qhapaqninsi (empereur) karqan. Napoleon maqanakuykuna nisqapi yaqa tukuy Iwrupatas hap'irqan, ichataq Moskwa llaqtapi atipasqa kaspa puchukaypi manas ayparqanchu, huñunakusqa Iwrupa mama llaqtakunap atipasqan kaspa.
Rit'ipata
Rit'ipata (kastilla qillqaypi: Nevado Ritipata) nisqaqa Antikunapi, Apulupampa wallapi, huk rit'i urqum, Piruwpi, Punu suyupi, Putina pruwinsyapi, Ananiya distritupi, Sandia pruwinsyapipas, Kiyaqa distritupi, Ananiya, Chapi, Kalihun, Kallihunpas rit'i urqukunañiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.350 mitrum aswan hanaq.
Hawa t'inkikuna
{{Suyukuna (Piruw)]]
Pampaqucha
Pampaqucha (kastilla simipi: Laguna Pampaqucha / Lago Pampacocha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk qucham, Ayakuchu suyupi, Wanta pruwinsyapi, Wanta distritu.
César Vallejo
thumb|right|280px|Firma vallejo
César Abraham Vallejo Mendoza[Shiisha Apcha Wallihu Minyusa, qullana runasimipi] (* Santiago de Chucopi, Piruw paqarisqa -  Paris llaqtapi Ransiyapi wañusqa) piruwki, kastilla simipi qillqaqsi karqan.
Wallihupaq nisha Thomas Merton: "payqam ima hatun teqsi arawiq atisa Dantillapa".
Sun Yat-sen
Sun Yat-sen, (Chinu simipi:  孫德明, pinyin: Sun Yixian) sutiyuq runaqa, ( paqarisqa Cuiheng (Guangdong) llaqtapi, -  wañusqa Beijing llaqtapi), huk Chunwa mama llaqtayuq hampikamayuq wan pulitiku qarqan
Wasi ukucha
Wasi ukucha icha Wasi huk'ucha (Mus musculus) nisqaqa huk khankiq uywam, runap wasinkunapi kawsaq ukucham. thumb|300px|left| Wasi ukucha (Mus musculus).
Sun Yat-sen
1 ñiqin qhulla puquy killapi 1912 watamanta 1 ñiqin ayriway killapi 1912 watakamam ñawpaq kuti Chunwapa Umalliqnin qarqan.
Ñawpaq warmi: Lu Muzhen (1885-1915) / Soong Ching-ling (1915-1925). Churinkuna: Sun Fo.
Qillqasqankuna
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Pinipi kiti
Runakuna
Pinipi kitipiqa Puruha Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa Pinipi kitillipi, El Altar kitillipi, Matus kitillipi, Puela kitillipi, San Antonio de Bayushig kitillipi Bilbao kitillipipas kawsanku.
Urbanu VII
Urbanu VII, Urbanu qanchis ñiqin (latin simipi: Urbanus PP. VII, Italya simipi: Papa Urbano VII) Giovanni Battista Castagna sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Roma llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi) huk 🇮🇹 mama llaqtap kathuliku taytakura karqan.
15 ñiqin tarpuy killapi 1590 watamanta 27 ñiqin tarpuy killapi 1590 watakama 228º Tayta Papam
Taytaː Cosimo; Mamaː Constanza Ricci
The Cure
right|250px|The Cure The Cure nisqaqa huk Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq rock ruraq kusituymi karqan, 1976 watamanta.
Wankurisqankunaqa Robert Smith, Michael Dempsey wan Lol Tolhurst.
Zhang Ziyi
thumb|right|260px| Zhang Ziyi Zhang Ziyi sutiyuq warmiqa, (chin simi: 章子怡) (* paqarisqa Pikkin llaqtapi - ) huk 🇨🇳 mama llaqtayuq modelmi wan aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Zhang Yuanxiao; Maman: Li Zhousheng. Warmi: Wang Feng (2015 watamanta). Churinkuna: (2).
Yachaywasi:.
Alma mater: Central Academy of Drama.
Iron Maiden
right|230px|Iron Maiden logo thumb|right|250px|Iron Maiden takiqkuna. Iron Maiden nisqaqa huk Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq heavy metal kusituymi, 1975 watapi paqarisqa London llaqtapi.
Wikipidiya:Uyapurata t'ikrana
Kunanqa Interface nisqa Wikipidiyap uyapuran qhichwa simiman t'ikrasqañam. Huk t'ikrasqakunaman ama niyta munaspaykiqa, kay p'anqap rimanakuy p'anqanpi willarimuy.
Suti kit'ikunaqa kay hinam:
/* private */ $wgNamespaceNamesEn = array(       NS_MEDIA            => 'Midya',        NS_SPECIAL          => 'Sapaq',        NS_MAIN             => '',        NS_TALK             => 'Rimanakuy',        NS_USER             => 'Ruraq',        NS_USER_TALK        => 'Ruraq_rimanakuy',        NS_WIKIPEDIA        => $wgMetaNamespace,        NS_WIKIPEDIA_TALK   => $wgMetaNamespace . '_rimanakuy',        NS_IMAGE            => 'Rikcha',        NS_IMAGE_TALK       => 'Rikcha_rimanakuy',        NS_MEDIAWIKI        => 'MediaWiki',        NS_MEDIAWIKI_TALK   => 'MediaWiki_rimanakuy',        NS_TEMPLATE         => 'Plantilla',        NS_TEMPLATE_TALK    => 'Plantilla_rimanakuy',        NS_HELP             => 'Yanapa',        NS_HELP_TALK        => 'Yanapa_rimanakuy',        NS_CATEGORY         => 'Katiguriya',        NS_CATEGORY_TALK    => 'Katiguriya_rimanakuy' );
Ch'iqtay
Ch'iqtay nisqawanqa ima hunt'a kaqtapas iskay icha achka patmakunamanmi rakinchik. Kaypi qhaway:
Yuksa
Yuksa, Llaksa icha Puna pili (Anas puna) nisqaqa Antikunapi, Punapi kawsaq pilim.
Alcide De Gasperi
Tayta:; Mama:
Warmi: Churinkuna:
Radun
Radun, Rn (musuq latin simipi: Radon) nisqaqa huk umiña wapsi qallawam, illanchaykuq.
Wichhu Qullu (Daniel Campos)
Wichhu Qullu nisqaqa Antikunapi, Buliwyap Kunti Wallanpi, huk urqum, P'utuqsi suyupi, Daniel Campos pruwinsyapi, Llika munisipyupi, Canquella kantunpi.
Wichhu Qullup sutinqa aymara simimantam, wichhu: huk yuram, Antikunapi wiñaq, qullu: urqu;.
654
654 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Roberto Porta
Roberto Porta (* paqarisqa Uruwayi mama llaqtapi -  wañusqa Montevideo llaqtapi) huk Uruwayi mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Hunt'a yupay
Kaymi hunt'a yupaykuna: 0, 1, 2, 3, 4, 5, ...
Q'illu qucha (Chimpurasu)
Q'illu qucha (kastilla simipi: Laguna Amarilla icha Laguna Collanes) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, huk qucham Chimpurasu markapi, Pinipi kitipi, Qhapaq Urqupi, Sangay mamallaqta parkipi.
Inka kutu-kutu
Inka kutu-kutu icha Kuti-kuti (Notholaena nivea) nisqaqa Urin Awya Yalapi wiñaq raki-rakim, rikch'aq kutu-kutum, hampi yuram. Misk'i unquytam hampinku.
656
656 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Yanas distritu
Yanas distritu (kastilla simipi: Distrito de Yanas) nisqaqa Piruw suyupi, huk distritum Wanuku suyupi, Mayukillap Iskaynin pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Yanas llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswnta qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Muhammad Ali
Cassius Marcellus Clay, Jr. sutiyuq runaqa, icha Muhammad Ali (* paqarisqa Louisville llaqtapi  -  wañusqa Phoenix llaqtapi) huk  🇺🇸 mama llaqtap saqmanakuyuq  kuyu walltaypipas aranway pukllaqmi karqan. Apuwasinyuq pukllaykuna Kurku kallpanchaq
655
655 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Pichakunki
thumb|right|250px|Pichakunki thumb|right|250px|Pichakunki thumb|right|250px| Chakana, Pichakunki, Urqurara, Pichana, Pichqa icha Qispiqullan (Orion, Ωρίων, Ori) nisqaqa huk waranim.
Pisqupampa distritu
Pisqupampa distritu (kastilla simipi: Distrito de Piscobamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Anqash suyupi, Mariscal Luzuriaga pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pisqupampa (Anqash rimaypi: Pishqupanpa) llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Wisk'acha qucha
Wisk'acha qucha (kastilla qillqaypi: Laguna Vizcacha) icha Qanaquta (Canacota) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Muqiwa suyupi.
Qutu
Qutu nisqaqa kaykunatam niyta munan:
Hunt'a
Hunt'a nisqaqa ima mana rakisqapas, mana ch'iqtapas, mana ch'usaqchasqapas kaq. Kaypi qhaway:
P'akiy
P'akiy nisqawanqa ima hunt'a kaqpas achka kallpawan iskay icha achka patmakunamanmi rakikun. Kaypi qhaway:
Julio Ramón Ribeyro
Julio Ramón Ribeyro Zúñiga (* paqarisqa Lima llaqtapi  - †  wañusqa Lima llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
Taytan: Julio Ribeyro; Maman: Mercedes Zúñiga
Yachay wasi: Champagnat
Alma mater: Piruwanu Puntifisya Kathuliku Yachay Suntur
P'utuqsi kantun
P'utuqsi kantun nisqaqa (kastilla simipi: Cantón de Potosí) Buliwya suyupi huk kantunmi, P'utuqsi suyupi, Tomás Frías pruwinsyapi, P'utuqsi munisipyupi. Uma llaqtanqa P'utuqsi llaqtam..
Waskhaqucha (Yawli)
Waskhaqucha nisqaqa (Huascacocha) Piruw mama llaqtapi huk qucham, Hunin suyupi, Yawli pruwinsyapi, Qarwaqayan distritupi.
Chulumani munisipyu
Chulumani munisipyu (kastilla simipi: Municipio Chulumani) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Urin Yunka pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Chulumani llaqtam (2.724 llaqtayuq, 2001 watapi).
Kantunkuna
Pichqa kantunmi kan.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Chulumani munisipyupiqa Aphru-buliwiyanu runakunam tiyanku.
Simikuna
Munisipyupiqa kastilla, aymara, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Churupampa
Churupampa (kastilla simipi: Churubamba) nisqaqa huk piruwanu llaqtam, Antawayllacha (Andahuaylillas) distritupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Qusqu suyupi.
Megantoni mamallaqta willkachasqa
Megantoni mamallaqta willkachasqa icha Megantoni mamallaqta wak'a (kastilla simipi: Santuario Nacional Megantoni) suyuqa amachasqam kachkan, Piruw mama llaqtapi, Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi, Icharati distritupi.
Yura uywapas
Megantoni mamallaqta willkachasqapiqa kanmi 32 laya ñuñuqkuna 7 rikch'aq ñiqipi 17 rikch'aq ayllupipas, 378 laya (600-chá) pisqukuna, 32 laya allpa yaku kawsaqkuna, 19 laya suchuqkuna, 22 layapas (70-chá) challwakuna. Kallantaqmi askha yurakuna kay muyuyllapi wiñaq manataqmi tarikunchu waq tiqsimuyuynintinpi. Kay Mamallaqta Willkachasqapiqa Santuario Nacional nisqa kanmi hatun amachasqa suyu istrikta. Kay kitikunaman atinkumanmi haykuyta yachaqkuna yachay riqsiq, chay warda parkikunaq qawasqantaqmi kanan paykuna.
Kallantaqmi huq p’aki puna nisqa tuparitaqmi Manu mamallaqta parkiwan kuska.
Uywakuna
Ñuñuqkuna: (32 laya 7 rikch'aq ñiqipi, 17 rikch'aq ayllupipas)
Pisqukuna: 378 laya
Allpa yaku kawsaqkuna (32 laya) suchuqkunapas (19 laya):
Challwakuna: 22 laya
Runakuna
Hanan Urupampa mayup k'itinpiqa uray Urupampa mayup k'itinpipas - Mainique punku Megantoni parki ñiqpi - askha runa llaqtakuna indihina ayllu llaqtakunapas tiyanku, 38 ayllu llaqtakunaqa tawa runa llaqtakunapa: Machiqinqa, Kampa (Ashaninka Kakintepas), Kugapakori / Nanti, Yine Yami, Panopas (Nahua / Yora), 85% Arawaka.
Mauro Mina
rikchacha|paña|280px|Mauro Mina
Mauro Mina Baylón ( icha Mawru Mina Waylun) sutiyuq runaqa (* paqarisqa Hanan Chincha llaqtapi - †  usakasqa Lima llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtap saqmanakuyuq karqan.
Yayan: Rómulo (Rumulu) Mina. Maman: Mercedes  Baylón (Mirsiyis wWaylun).
Warmin: Sofía Aulestia Rojas ( Suhiya Awlistiya Pukas). Churinkuna: 4
Clorinda Matto de Turner
Clorinda Mato Usandivaras de Turner sutiyuq warmiqa (* 11 ñiqin tarpuy killapi 1852 paqarisqa Qosqo llaqtapi - † 25 ñiqin kantaray killapi 1909 wañusqa Buenos Aires llaqtapi) huk piruwki kastilla simipi qillqaqmi.
Dire Straits
thumb|right|250px|Dire Straits takiqkuna. Dire Straits nisqaqa huk Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq rock kusituymi, 1977 watapi paqarisqa London llaqtapi. Mark Knopfler (kitara wan voz), David Knopfler (kitara), John Illsley (bajo) wan Pick Withers (batería), wan Ed Bicknell.
Pisququcha
Pisququcha (kastilla simipi: Laguna Pisququcha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk qucham, Ayakuchu suyupi, Wanta pruwinsyapi, Wanta distritupi.
Pithagoras
thumb|right|Pithagoras. Pithagoras Samosmanta (grigu simipi: Ό Πυθαγόρας ό Σάμιος) (~582 Kristup ñawpan watapichá paqarisqa Samos wat'api; ~507 Kristup ñawpan watapichá wañusqa Metapontion llaqtapi, kunanqa Italyapi) huk grigu yachay wayllukuqsi runa qarqan, hatun Yupay yachaymanta yuyaychakuq.
Francisco de Toledo
Francisco de Toledo, Conde de Oropesa sutiyuq runaqa (* paqarisqa Oropesa llaqtapi, Ispañapi - †  wañusqa Sevilla llaqtapi) huk ispañul awqaq pusaqsi, 1568 watamanta 1581 watakamataq Piruwpa wirriyninsi karqan.
Francisco de Toledoqa 1570 watapis inkisisyun nisqata Piruwman apaykamurqan. Indihinakunatas millaysapa sarupaspas inkumindatas, wiraquchapaq llamk'ay mit'a nisqatapas kamarirqan. 1572 watapis Tupaq Amaru sutiyuq qhipaq kaq Inkatas wañuchichirqan. 1581 watapis Ispañaman kutirqan.
Chinchu distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
K'ichkiqucha
K'ichkiqucha nisqaqa (kastilla simipi: Laguna La Angostura) Buliwya suyupi, huk qucham, Quchapampa suyupi, T'arata pruwinsyapi, Arwiytu munisipyupi.
Eliodoro Camacho pruwinsya
thumb|right|200px|Qachu Quta, Eliodoro Camacho pruwinsya Eliodoro Camacho pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Eliodoro Camacho) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Waychu llaqtam.
Chinchu distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Eliodoro Camacho pruwinsya
Pulitika Rakiy
Pichqa munisipyunmi kan.
Chinchu distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Eliodoro Camacho pruwinsya
Pulitika Rakiy
Umanata munisipyuqa, Iskuma munisipyuqa musuq munisipyukunam, kamasqa.
Yanaqaqa (sut'ichana)
'''
Eliodoro Camacho pruwinsya
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Quri kutu-kutu
Quri kutu-kutu icha Kutu-kutu chaylla (Cheilanthes bonariensis syn. Notholaena aurea) nisqaqa Awya Yalapi wiñaq raki-rakim, rikch'aq kutu-kutum, hampi yuram.
Eliodoro Camacho pruwinsya
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Pruwinsyapiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Pamaway
rikchacha|Phamawa Pamaway, Tiskipacha icha Phamaway (κόσμος, grigu simi: "pacha, achala, allin puriy") nispaqa yachay wayllukuypi, pachaykamaypi tukuy pachantintam, ch'askanchatam ninku.
Phamawayri (cosmico)
Félix Arauz
Félix Arauz; Llimphiq. (* 1935, Guayaquil, Ikwadur) is one of the most important painters to come out of Ecuador in the last fifty years.
Awards and medals
1962, 1965 & 1969 Second Prize, National Hall October, Guayaquil, Ecuador
1963 & 1972 First Prize National Hall October, Guayaquil, Ecuador
1968 Great prize, Gold Medal National Hall Julio, Guayaquil, Ecuador
1971 Great Prize Hall Julio, Guayaquil, Ecuador
658
658 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Félix Arauz
Awards and medals
1972 First Prize, National Hall October, Guayaquil, Ecuador
Ang Lee
thumb|right|260px| Ang Lee Ang Lee (chun simi: 李安; pinyin, Lǐ Ān) sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Pingtun llaqtapi - ) huk 🇨🇳 mama llaqtayuq kuyu walltay pusaqmi wan aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Lee Zheng; Maman:. Warmi:  Jane Lin (1983 watamanta). Churinkuna: Haan Lee (1984) wan Mason Lee (1990).
Félix Arauz
Awards and medals
1996 Gold Brush Cultural Association the Pains.
Ang Lee
Yachaywasi:.
San Andrés rit'i urqu (Punu)
San Andrés (kastilla simipi: Nevado San Andrés) nisqaqa Antikunapi, Apulupampa wallapi, huk rit'i urqum, Piruwpi, Punu suyupi, Putina pruwinsyapi, Ananiya distritupi, Ananiya, Kalihun, Kallihunpas rit'i urqukunañiq. Pikchunqa mama quchamanta +5.200 mitrum aswan hanaq.
Ang Lee
Alma mater: National Taiwan University of Arts.
San Andrés rit'i urqu (Punu)
Hawa t'inkikuna
{{Suyukuna (Piruw)]]
Intillama
thumb|right|[[Choloepus hoffmanni.]] Intillama (Folivora) nisqakunaqa Awya Yalap paray sach'a-sach'akunapi sach'akunapi kawsaq raphi mikhuq ñuñuqkunam, kallmakunapi ancha allillamanta kuyuq.
Rikch'aqninkuna
Ancha ñawpa pacha achka rikch'aq intillamas karqan, ancha hatunpas kaq (ahinataq Megalonyx jeffersonii, Eremotherium laurillardi nisqa rikch'aqkunas), kunantaq wañusqañam. Suqta rikch'aqninmi kunankamapas kachkanraq, iskay rikch'aq ayllupim:
Kiswara distritu
Kiswara distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Kishuara) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Antawaylla pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Kiswara llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa achka runam qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Li Yuanhong
Li Yuanhong, (Chinu simipi:  黎元洪, pinyin: Yuánhóng) sutiyuq runaqa, (*19 ñiqin kantaray killapi - 1864 paqarisqa Huangpo, Hubei,  llaqtapi, - 3 ñiqin inti raymi killapi - 1928 wañusqa Tianjin llaqtapi).
Urbanu VIII
Urbanu VIII, Urbanu pusaq ñiqin (latin simipi: Urbanus PP. VIII, Italya simipi: Papa Urbano VIII) Maffeo Barberini sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Firenze llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi) huk 🇮🇹 mama llaqtap kathuliku taytakura karqan. 1623 watamanta 1644 watakama 235º Tayta Papam
Li Yuanhong
1916 watamanta 1917 watakamam wan 1922 watamanta 1923 watakamam ñawpaq kuti Chunwapa Umalliqnin karqan.
Urbanu VIII
Taytaː Antonio ; Mamaː Camilla Barbadori
Hillurina yura rikch'aq ayllu
Hillurina yura rikch'aq ayllu (familia Orchidaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, ancha rikch'aqsapam, 25.000-chá 30.000-chá rikch'aq. Achka rikch'aqninkunaqa ancha sumaq tuktuyuqmi, hillurina nisqa waytam.
Li Yuanhong
Ñawpaq warmi:
Wawakuna: thumb|180px|Li Yuanhong - uniforme militar
Qillqaqkuna
Kastilla simipi:
Inlish simipi: thumb|right|[[Sun Yat-sen wan Li Yuanhong - Wuchang, China, Ayriway killa - 1912]]
657
657 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Niki Lauda
thumb|right|250px|Niki Lauda, 1974 thumb|right|250px| Niki Lauda, 1976 - Ferrari 312T2 Andreas Nikolaus Lauda sutiyuq runaqa, icha Niki Lauda (* paqarisqa Wien llaqtapi - wañusqa Wien llaqtapi), huk 🇦🇹 mama llaqtayuq awtu yallinakuyuq.
Qullqa
Qullqa nisqaqa ima waqaychanapaq puystupas icha wasipas. Mikhunakunatam, wasichanakunatam, churana p'achakunatam, hukkunatapas waqaychanchik.
659
659 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Bearnpa Gaston tawañiqin
Gaston tawañiquin (1090 - 1131)Bearnpa visconden karqa.
Cruzadata huk ñiquin maqanakurqa ; Yerushalayimpi huk ñiquin yaykurqa.
Reconquistata Aragunpi maqanakurqa.
San Luis distritu (Anqash)
Wiñay kawsay
Kamasqa 1821 wata.
Wayllu distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
660
660 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Pampa Qullu (San Pablo de Napa kantun)
Pampa Qullu nisqaqa (Pampa Kkollu) Antikunapi, Buliwyap Kunti Wallanpi, huk urqum, P'utuqsi suyupi, Daniel Campos pruwinsyapi, Llika munisipyupi, San Pablo de Napa kantunpi.
Pampa Qullup sutinqa aymara simimantam, pampa: pampa qullu: urqu; ; "Pampa urqu".
Tiwintza kiti
Tiwintza kiti (kastilla simipi: Cantón Tiwintza) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Morona Santiago markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Santiago llaqtam.
Runakuna
Tiwintza kitipiqa Shuwar runakunam tiyanku.
Pulitika Rakiy
Huk kitillinmi kan: Tiwintza kitilli, kamasqa karqan.
Yana kutu-kutu
Yana kutu-kutu (Pellaea ternifolia) nisqaqa Awya Yalapi wiñaq raki-rakim, rikch'aq kutu-kutum, hampi yuram.
T'aqay
T'aqay nisqawanqa ima hunt'a kaqtapas iskay icha achka patmakunamanmi rakinchik. Kaypi qhaway:
Patqaya
Patqaya (kastilla simipi: Padcaya) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Tarija suyupi, huk llaqtam, Aniceto Arce pruwinsyap uma llaqtanmi.
Charles Cockerell
thumb|right|280px|Charles Robert Cockerell (1883-1969) Charles Robert Cockerell sutiyuq runaqa ( paqarisqa London llaqtapi - wañusqa London llaqtapi) huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿  mama llaqtayuq wasichay kamayuqmi qarqan.
Taytan: Samuel Pepys Cockerell ; Maman:. Warmiː. Churinkunaː (10).
Chimputi
Chimputi (kastilla simipi: Chimbote) llaqtaqa challwaq Piruw suyup llaqtam. Chimputiqa Pasiphiku mama quchap patapim sayasqan.
Suchi
Suchi nisqaqa kaykunatam niyta munan:
Zoila Cáceres
Zoila Aurora Cáceres Moreno sutiyuq warmiqa (* 29 ñiqin pawqar waray killapi 1872 paqarisqa Lima llaqtapi - † 14 Hantun puquy killa 1958 wañusqa Madrid llaqtapi) huk piruwanu kastilla simipi qillqaqmi.
Pampaqullu (San Pablo de Napa kantun)
Pampaqullu nisqaqa (Pampakkollu) Antikunapi, Buliwyap Kunti Wallanpi, huk urqum, P'utuqsi suyupi, Daniel Campos pruwinsyapi, Llika munisipyupi, Napa kantunpi, Napa kachi quchap qullanpi, Phukhu Qullu (Cerro Poko Kkollu) (saywapi Chili mama llaqtawan) ñiqpi.
Zoila Cáceres
Tayta: Andrés Avelino Cáceres; Mama: Zoila Moreno.
661
661 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Pampaqullu (San Pablo de Napa kantun)
Pampaqullup sutinqa aymara simimantam, pampa: pampa qullu: urqu; ; "Pampa urqu".
Zoila Cáceres
Yachaywasi:
Jodie Foster
thumb|Jodie Foster (1961). Alicia Christian Foster  sutiyuq warmiqa, icha Jodie Foster ( paqarisqa Los Angeles llaqtapi - ) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Lucius Fisher Foster III; Maman: Evelyn Ella "Brandy" Almond). Churinnkuna: Charles (1998) wan Kit (2001)
Pilikulakuna
thumb|right|Foster wan [[Rod Serling / Ironside (1972)]]
Llallawa munisipyu
Llallawa munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Llallagua) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu Rafael Bustillo pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Llallawa llaqtam.
Fransyu
Fransyu, Fr (musuq latin simipi: Francium) nisqaqa huk alkali q'illay qallawam, illanchaykuq.
Llallawa munisipyu
Pulitika rakiy
Kantun - (Uma llaqta):
Runakuna
Munisipyupiqa astawan Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Musiku
thumb|right|200px|[[Siglo XX (Buliwya)|Siglo XX qhuya (1940 - 1946)]]
Braga
Hawa t'inkikuna
thumb|900px|center|Braga
Waynilla
Waynilla (latin simipi: genus Vanilla) nisqaqa huk q'apachana wayuq yurakunam, hillurinam.
Pontevedra
Pontevedra llaqtaqa Ispañapi huk hatun llaqtam. Galisya llaqtapa.
Pichana
thumb|right|200px|Pichana. Pichana nisqawan wasinchikta pichaspa qhanramanta, map'amanta, ch'ichimanta, wiswimanta llimphuchanchikmi.
Hugo Chávez Frías
Hugo Rafael Chávez Frías sutiyuq runaqa (* paqarisqa Sabaneta llaqtapi, Barinas suyupi, Winisuylapi - †  wañusqa Caracas llaqtapi ) huk winisuyla kaq pulitiku runam.
Qarampa llaqta
Qarampa kastilla simipi: Carampa icha San Isidro de Carampa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Alqaminqa distritu, Victor Fajardo pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi, huk uchuy llaqtam.
Hugo Chávez Frías
1999 watamanta 2013 watakama Winisuylap umalliqninmi kachkan.
Pichana
Pichanakunataqa pichana thansakunamantam (Senna aphylla [Fabaceae], Neosparton aphedroide [Verbenaceae], hukkunamantapas) ruranchik.
Kirunchiktaqa kiru pichanawan pichanchik, kurkunchiktataq iskuwilla nisqa kurku pichanawanmi.
Barranca pruwinsya
thumb|right|290px|Lima suyup 9 pruwinsyan: 1 Barranca pruwinsya 2 [[Qaqatampu pruwinsya 4 Kanta pruwinsya 5 Kañiti pruwinsya 6 Waral pruwinsya 7 Waruchiri pruwinsya 8 Wawra pruwinsya 10 Uyun pruwinsya 11 Yawyu pruwinsya]] Barranca pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Barranca) nisqaqa Lima suyupi, 🇵🇪 mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Barranca llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa wata
Pulitika rakiy
Pichqa distritunmi kan.
Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
K'antata
K'antata, Qaqa raki-raki icha Raki-raki chaylla (Polystichum cochleatum) nisqaqa Urin Awya Yalapi wiñaq raki-rakim.
Barranca pruwinsya
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Robert Smirke
Taytan: Robert Smirke ; Maman:. Warmiː. Churinkunaː.
Barranca pruwinsya
Simikuna
Pukyu:
Víctor Raúl Haya de la Torre
thumb|200px|Víctor Raúl Haya de la Torre (1895-1979) Víctor Raúl Haya de la Torre, ( Icha Wituchu Rawul Aya Pukarachapa ) (* paqarisqa Truhillu llaqtapi - † 2 ñiqin chakra yapuy killapi 1979 watapi wañusqa Limaq llaqtapi), huk  riqishapiruwki, llaqta pusaqpas karqan.Amacchaqpaq yachakuykar mana usharanchu.
Yaya: Raúl Edmundo Haya y Cárdenas (Rawul Illmunllu Ayawan Kartinas) ;
662
662 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Víctor Raúl Haya de la Torre
Mama: Zoila Victoria De la Torre y Cárdenas (Suyla Wituka Pukarachapawan Kartinas).
Nuna wiñachiq: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin
Qillqaq, APRA raki pushanap kamariqnin karqan.Kay runa wakcha wañurqan.
Chullchukani kantun
Chullchukani kantun nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Chulchucani) Buliwya suyupi huk kantunmi, P'utuqsi suyupi, Tomás Frías pruwinsyapi, P'utuqsi munisipyupi. Uma llaqtanqa Chullchukani llaqtam..
José Martí
thumb|right|275px| José Martí munumintu (Lima, Piruw)
José Julián Martí Pérez sutiyuqqa (* 28 ñiqin qhulla puquy killapi - 1853 La Habana llaqtapi paqarisqa - † 19 ñiqin aymuray killapi - 1895 Dos Ríos (Cauto) llaqtapi wañusqa), Kuba mama llaqtamanta Yachay wayllukuq wan qillqaqmi karqan.
Llimanta aswan riqsisqa qillqasqanqa Nuestra America nisqa kawsay rikch'anmi karqan.
Tayta: Mariano Martí y Navarro, (Valencia llaqtapi) Leonor Pérez Cabrera, (Santa Cruz de Tenerife, Islas Canarias llaqtapi).
Yachaywasi: Colegio de San Anacleto wan Colegio de San Pablo
Warmi: Carmen Zayas-Bazán Churinkuna: José Francisco Martí y Zayas-Bazán, "El Ismaelillo"
Payyuyay
Cabe también destacar su obra epistolar, de un elevadísimo nivel literario.
Jorge Ramírez Cardozo
Jorge Nelson Ramírez Cardozo sutiyuq runaqa (* paqarisqa Iñapari llaqtapi -  )  huk 🇵🇪 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Yachaywasi: Colegio Nacional Dean Valdivia. Alma mater: Kathuliku Santa María Yachay Sunturnin.
Taytan: Nelson Cardozo Panduro (1929-2013); Maman: Olga Cardozo S. (1933-2018). Churinkuna: Jorge Javier wan Nilson Edu Ramírez Pacheco.
Panay: Wilson Ramírez Cardozo.
Añaki
Añaki icha Waktirya (Ilinika simimanta Βακτήριον, "k'aspicha", chaymanta Latin simipi Bacterium) nisqakunaqa kawsaykuq huk'innaq (Procariota) nisqa ch'ulla kawsaykuq kaq kawsaqkunam. Maypipas, tukuy tiksi muyuntinpi kawsanku. Ancha ch'iñilla kaptin, ch'iñi qhawanallawan (mikruskupu nisqawan) rikunchik.
Añakikunaqa ancha achka rikch'aqkunam. Achka hinatam kawsanku. Anqas añaki nisqakuna inti wayllanku, huk añaki rikch'aqkuna ismuchiqkunam, hukkunataq unquchiqmi. Runa kurkup ch'unchulninpi ancha achka añaki kawsaspa, mikhuna uspuyninchikpi yanapanku. Hukkunamantataq unqunchikmi.
Kaymi huk unquchiq añakikunap paqarichisqan runap unquyninkuna:
Martha Argerich
thumb|Martha Argerich
Martha Argerich ( paqarisqa Buenos Aires llaqtapi - ), huk 🇦🇷 mama llaqtayuq yatana qallwa waqachiqmi qarqan.
Suñaykuna
Grammy Award for Best Instrumental Soloist(s) Performance (with orchestra):
Grammy Award for Best Chamber Music Performance:
Grammy Award for Best Instrumental Soloist(s) Performance (with orchestra)
663
663 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Martha Argerich
Suñaykuna
International Fréderic Chopin Piano Competition: 1st prize (1965).
Uchuy Chakana
thumb|right|250px| Chakana thumb|right|250px| Chakana Uchuy Chakana (Huch'uy Chakana), Uchuy Krus (Huch'uy Krus), Chakana, Mama Mirqu, Taksa Taklla, Malta Chawpi Krus, Katachillay, Katakilla icha Hanaq Lluqa (Crux, Σταυρός) nisqaqa hanaq pachap qhipa uralanpi huk waranim, tawantin quyllurmi, tawa chakanaman rikch'akuq.
Aytaka
Aytaka icha Chukuri (Mustela africana) nisqaqa huk uchuylla aycha uquq ñuñuq uywam, achuqallam, Awya Yalapi Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kawsaq.
Such'i mayu
Such'i mayu (kastilla simipi: Río Suches) nisqaqa huk 174 km suni mayum Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Bautista Saavedra pruwinsyapi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Eliodoro Camacho pruwinsyapi, Punu suyupipas, Wankani pruwinsyapi, Quqata distritupi. Titiqaqa quchaman rin.
Shunki distritu
Simikuna
Pruwinsyapiqa kastilla simita, qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
664
664 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Uras
250px|thumb|[[Hatarichina pacha tupuq.]] Uras nisqaqa ima p'unchawpipas tupusqa, yupasqa urakunam minutukunawan. Urastaqa pacha tupuq nisqam rikuchin.
Huk p'unchawtaqa iskay chunka tawayuq uraman t'aqanchik. Huk uraqa suqta chunka minutuyuqmi, huk minutaq suqta chunka sikunduyuqmi.
Aswan mawk'a uras llikawanqa huk p'unchawpi iskaynintin kutim chunka iskayniyuqkamam yupanchik:
Kay hinam ninchik:
Aswan musuq uras llikawantaq huk p'unchawpi ch'usaq urasmanta iskay chunka tawayuq uraskama (= ch'usaq uras, musuqmanta) yupanchik.
Yatana llumpa
thumb|right|200px|[[Terminal TeleVideo 925: qhawana pampawan yatana llumpa.]] thumb|200px|right|Yatana llumpa SUN 5 Yatana llumpa, Yatana icha Ñitina (keyboard) nisqaqa qillqana llamk'anam. Antañiqiqpa yatana llumpanqa chay qillqanata yaykuchinapaq antam.
Yatana qallwa (piano) nisqa waqachinapitaq yatana llumpata yataspa waqachinchikmi.
Joan Miró
Joan Miró i Ferrà sutiyuq runaqa ( *  paqarisqa Barcelona llaqtapi, Ispañapi - †  wañusqa Palma de Mallorca llaqtapi) huk 🇪🇸 mama llaqtayuq llimphiq wan llut'achiq runam qarqan.
200px|right|Femme, Istatua (Barcelona)
Llimphiqankuna
Murales cerámicos
Qunqalla distritu
Qunqalla distritu (kastilla simipi: Distrito de Congalla ) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Anqara pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Qunqalla llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Yaykuchina anta
Yaykuchina anta nisqaqa willakunata antañiqiqman yaykuchinapaq antam.
Kaymi huk yaykuchina antakuna:
Qunqalla distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Taypi Qullu (Daniel Campos)
Taypi Qullu nisqaqa (Taypi Kkollu) Antikunapi, Buliwyap Kunti Wallanpi, huk urqum, P'utuqsi suyupi, Daniel Campos pruwinsyapi, Llika munisipyupi, Llika kantunpi.
Taypi Qullup sutinqa aymara simimantam, taypi: chawpi, qullu: urqu; "Chawpi urqu".
Mercedes Cabello de Carbonera
Mercedes Cabello de Carbonera sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Muqiwa llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq kastilla simipi qillqaqmi.
Taytan: Gregorio Cabello y Hurtado Zapata, Maman: Mercedes Llosa y Mendoza.
Yachaywasi:
San Nicolás distritu
San Nicolás distritu (kastilla simipi: Distrito de ) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Anqash suyupi, Carlos Fermín Fitzcarrald pruwinsyapi. Uma llaqtanqa San Nicolás llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Lluqsichina anta
Lluqsichina anta nisqaqa willakunata antañiqiqmanta lluqsichinapaq antam.
Kaymi huk yaykuchina antakuna:
Antañiqiq ukucha
thumb|Antañiqiq ukucha, [[yawirkawan qallachawanpas.]] thumb|[[Qhawana pampapiqa antañiqiq ukuchawan wach'ichatam muyurichinchik.]] Antañiqiq ukucha, huk'ucha icha Ukucha antacha (mouse) nisqaqa willakunata antañiqiqman yaykuchinapaq antam. Ukuchata misa patapi muyurichispa tuyllalla qhawana pampapi qhawaspa chay willakunata ukuchawan yaykuchinchik, lluq'i icha paña butunta ñit'ispa.
Diego Armando Maradona
thumb|right|200px|Maradona. thumb|right|200px|Maradona
Patalu kitilli
Patalu kitilli icha Juan Benigno Vela kitilli nisqaqa (kastilla simipi: Parroquia Juan Benigno Vela / Pataló) Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Ampatu kitipi, Tunkurawa markapi.
Runakuna
Kitillipiqa Chibuleo Kichwa runakunam tiyanku.
Diego Armando Maradona
Diego Armando Maradona Franco sutiyuq runaqa (* paqarisqa Lanús llaqtapi) -  wañusqa Tigre llaqtapi) huk 🇦🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Taytan: Diego "Chitoro" Maradona; Maman: Dalma Salvadora Franco "Doña Tota" (1930-2011). Warmi: Claudia Villafañe (1989-2003) Churinkuna: Dalma wan Gianina Maradona Villafañe Diego Maradona Sinagra Jana Maradona Sabalaín (1996- ).
Justo Apu Sawarawra distritu
Justo Apu Sawarawra distritu distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Justo Apu Sahuaraura ) Piruw mama llaqtapi distritum Aymara pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Pichiwa llaqtam.
Chayanta munisipyu
Chayanta (kastilla simipi: Chayanta) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Rafael Bustillo pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Chayanta llaqtam.
Justo Apu Sawarawra distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Chayanta munisipyu
Pulitika rakiy
Isqun kantunmi kan:
Justo Apu Sawarawra distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Chayanta munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa astawan Qhichwa runakunam tiyanku.
Justo Apu Sawarawra distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Chayanta munisipyu
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Radyu q'illay
Radiyu, Ra (musuq latin simipi: Francium) nisqaqa huk allpa alkali q'illay qallawam, illanchaykuq.
Lee Byung Hun
thumb|right|260px| Lee Byung Hun Lee Byung Hun sutiyuq runaqa, (Kuryu simi: 이병헌) (* paqarisqa Seongnam llaqtapi - ) huk 🇰🇷 mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan.
Irupana munisipyu
Irupana munisipyu icha Villa de Lanza munisipyu (kastilla simipi: Municipio Irupana / Villa de Lanza) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Urin Yunka pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Irupana llaqtam (1.882 llaqtayuq, 2001 watapi).
Kantunkuna
Suqta kantunmi kan.
Cruzeiro EC
Cruzeiro FC (Cruzeiro Esporte Clube), icha Fluminense, nisqaqa huk Brasilniyuq piluta hayt'ay klubmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa Belo Horizonte llaqtapi, Minas Gerais suyu.
Mama llaqta kampiunatukuna
right|thumb|290px|Cruzeiro Sala
Hawa t'inkikuna
thumb|center|480px|Mineirão Cruzeiro istadyu.
Irupana munisipyu
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa kastilla, aymara, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Vallegrande pruwinsya
Vallegrande pruwinsya (aymara simipi: Vallegrande jisk'a suy; kastilla simipi: Vallegrande) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Santa Krus suyupi. Uma llaqtanqa Vallegrande llaqtam.
Pulitika Rakiy
Pichqa munisipyunmi kan:
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Vallegrande pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Atoqmanta Hanp'atumantawan
Kayman astasqa:
Yapu Qullu
Yapu Qullu nisqaqa (Yapu Kkollu) Antikunapi, Buliwyap Kunti Wallanpi, huk urqum, P'utuqsi suyupi, Daniel Campos pruwinsyapi, Llika munisipyupi, Llika kantunpi.
Urqup sutinqa Yapu Qullu nisqa aymara simim, yapu: chakra, qullu: urqu; "Chakra urqu".
Pacha tupuq
thumb|250px|right|[[Inti watana, St. Rémy de Provence llaqtapi.]] thumb|250px|[[Aqu pacha tupuq.]] 250px|thumb|[[Hatarichina pacha tupuq.]] thumb|250px|[[Romanu huchhayuq pacha tupuq.]] thumb|250px|Pacha tupuqpa ukhunpi [[kiru muyunkuna.]] Pacha tupuq, Mit'awi tupuna, Inti watana, Inti qhawana, Sayllachiq icha Riluq (kastilla simipi: reloj) nisqaqa pacha tupuna llamk'anam.
Urakunata minutukunatapas yupaspa pacha tupuqqa uras nisqatam rikuchin.
Kaymi huk pacha tupuq layakuna:
Pablo Macera
Pablo Andrés Macera Dall'Orso sutiyuq runaqa (* paqarisqa Wachu llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq Wiñay kawsay qillqaq runam.
Taytan: Macera; Maman: Dall'Orso.
Yachaywasi: La Salle (Lima).
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin
Paqupampa distritu
Paqupampa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Pacobamba) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Antawaylla pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Paqupampa llaqtam.
Willakuy hamut'ay
rikchacha| Cometa NEOWISE (kaypi rikuchisqa huk serie puka ch'ikukuna hina) kasqanqa tarisqa karqan, huk telescopio espacial nisqawan, Wide-field Infrared Survey Explorer nisqawan, chaskisqa astronómica nisqamanta willakuykunata t'aqwispa. Willakuy hamut'ayqa huk chawpi-yachanapura yachay pampam, kamachina kanan yachay, antañiqiq hamut'ay, hamut'ana yachay ñankuna, thatkichiykuna, allquritmukuwa chaymanta sistimakunata llamk'achin yachaykunata chaymanta qhawaykunata qapariq, wasichasqa chaymanta mana wasichasqa willaykunamanta hurqunanpaq utaq extrapolananpaq. Willayta yachaypis kamachiy yachaykunata hukllachan chaymanta urapi ruwana kamachiymanta (kayhina, Sallqa pacha yachaykuna, willakuy allwiya kamay, hampi). Willakuy hamut'ayqa achka uyayuq, chay hamut'ayhina, yachay mask'ana paradigma hina, yachay mask'ana yachay ñanhina, yachanahina, llamk.ana hina, profesión hinapis niyta atikun.
Paqupampa distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Willakuy hamut'ay
Pukyukuna
<references group="" responsive="0">
Warmi suwa challwa
Warmi suwa, kichwapi Warmi shuwa (Mesonauta festivus) nisqaqa huk challwam, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi mayukunap ukhunpi kawsaq.
Paqupampa distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Końskowola
[[Rikcha:POL gmina Końskowola COA.svg|thumb|right|80px|]] thumb|250px|right
Paqupampa distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Końskowola
qa (Końskowola, AFI : [kɔɲskɔ'vɔla]) shuk Poloniapa sayami kan.
Pachapanta
thumb|right|250px|Pachapanta. thumb|right|250px|Kimsantin pachapanta. Pachapanta icha Winkumuyu (horizonte) nisqaqa Tiksimuyupi sapaq tiyachkay iñumanta rikusqanchik allpantinpa icha hatun quchap hawanpa hawa pachawan saywanmi, tukuy rikuchiq iñuntinmi.
Aveiro
Aveiro (kastilla simipi: Aveiro) llaqtaqa Purtugal mama llaqtap, Braga distritu uma llaqtanmi. Aveiro 73 559 runakunam kawsachkanku (2011).
Hawa t'inkikuna
thumb|700px|center|Aveiro Canal
Sillapata distritu
Sillapata distritu (kastilla simipi: Distrito de Sillapata) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Wanuku suyupi, Mayukillap Iskaynin pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Sillapata llaqtam (504 llaqtayuq, 2007 watapi).
Simikuna
Pruwinsyapiqa kastilla simita, qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Jaime Moreno Morales
Jaime Moreno Morales (*19-I-1974, Santa Krus, Buliwya) sutiyuq runaqa huk Buliwya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Antañiqiq ch'ipachina
thumb|250px|Antañiqiq ch'ipachina. Antañiqiq ch'ipachina (printer) nisqaqa rikch'akunata qillqakunatapas antañiqiqmanta qillqana p'anqaman ch'ipachinapaq llamk'anam.
665
665 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Sesyu
Sesyu, Cs (musuq latin simipi: Caesium) nisqaqa huk alkali q'illaymi.
Rispampa kiti
Rispampa kiti nisqaqa (kastilla simipi: Cantón San Pedro de Riobamba icha Cantón Riobamba) Ikwadur mama llaqtapi, Chimpurasu markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Rispampa llaqtam.
Pulitika Rakiy
Pichqa llaqta kitillinmi kan: Lizarzaburu kitilli, Maldonado kitilli, Velasco kitilli, Veloz kitilli, Yaruquíes kitilli.
Chunka hukniyuq chakrapura kitillinmi kan: Kacha, Kalpi, Kupihiy, Flores, Likan, Liktu, Punkala, Punin, Kimyak, San Juan, San Luís.
Runakuna
Rispampa kitipiqa Puruha Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa kay kitillikunapi kawsanku: Rispampa, Yaruquíes, Kacha, Kalpi, Flores, Liktu, Punkala, Punin, Kimyak, San Juan, San Luis.
666
666 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Lusuqucha rit'i urqu
Lusuqucha (Losojocha / Losoccocha) nisqaqa Antikunapi, Apulupampa wallapi, huk rit'i urqum, Piruw mama llaqtapi, Punu suyupi, Putina pruwinsyapi, Sina distritupi, Surapata, Wisk'achani (Chawpi Urqu) rit'i urqup chinchayninpi, saywapi Buliwya mama llaqtawan. Pikchunqa mama quchamanta yaqa 5.100 mitrum aswan hanaq.
Mi Teleférico
Kunan llamk'aq siqi
wak=Photo of Yellow Line cable cars on La Paz's Mi Teleférico system|rikchacha|300x300px| Q'illu siqi yawirka antawa (Libertador/Chuqui Apu llaqtaman qhaway) rikchacha|300x300px| Anqas siqi kanan ruwakuchkaq
Kanankuna
rikchacha|300x300px| La Paz llaqtapi Línea Verde nisqapi Irpawi/Irpavi nisqa estacion. rikchacha|300x300px| 16 de Julio/Jach'a Qhathu estación Puka Línea El Alto llaqtapi. rikchacha|300x300px| Estación Ciudad Satélite/Qhana Pata en la Línea Amarilla en El Alto.
Karurimana ruwachina wakichi
Mi Teleférico Androidpaq, iOSpaqpis huk karurimana ruwachina wakichi lluqsichirqa, kunan kaq, hamuq chirukunamanta willakuykunawan.
Mayupura (Tarija)
Mayupura (kastilla simipi: Entre Ríos) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Tarija suyupi, huk llaqtam, Burnet O'Connor pruwinsyap uma llaqtanmi.
Juan Manuel Peña Montano
thumb|right|Juan Manuel Peña Montano Jaime Moreno Morales (*17-I-1973, Chuqiyapu, Buliwya) sutiyuq runaqa huk Buliwya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Teide
Teide (kastilla simipi: El Teide / Pico del Teide) nisqaqa Ispaña mama llaqtapi (Tenerife wat'api) huk nina urqum. Pikchunqa mama quchamanta 3.718 mitrum aswan hanaq.
500px|thumb|left|Panorama from the Roques de García
Paka-paka
thumb|Paka-paka (1881 watapi llimphisqa). thumb|Kimsa wawa, sach'a-sach'api paka-pakata pukllachkaq, 19 kaq pachakwatapi llimphisqa. Paka-paka icha pakakuna nisqaqa wawakunap pukllayninmi, tukuy Tiksimuyuntinpi runakunap riqsisqanmi. Ñawpaqta maskaq kana pukllaq manaraq rikuchkaptin wakin pukllaqkunam mayninpipas pakakun. Chaymantataqmi maskaq sapaqkama yupaspan pakasqa pukllaqkunata maskayta qallarin. Hukkunata taripaspaqa yallinmi, chayri yallisqa kanqa.
Kastillanuchay
Yachay wasikunapi kastilla simitalla yachachispa indihina wawakunata mama simita rimayninrayku wanachaptinmi, chay iskuylakunapi yachachisqa runakunaqa mama simita rimaymanta manchakunmi. Astawanpas, awqaqkunapuram, phawrikakunapim, qillqana ukhukunapim Awya Yala rimaykunataqa sarupanku.
Chay kastillanuchaymantaqa achkaña Awya Yalapi rimaykunam wañusqaña, ahinataq Pukina simi, Muchik simi, Kulli simi. Huk rimaykunataq - paypurapas Qhichwa siminchik - chikichasqañam. Kay mama llaqtanchikkunap kawpayninta mana hukchaptinchikqa, pisi pachapichá kay sumaq rimayninchikkuna wañunqaman.
Awya Yala simikunap mana chinkananpaqqa, kunan pacha achka runakunam Iskay simipi iskay kawsaypi yachay nisqatam mañakun. Hukkunataq, ahinataq Buliwyap umalliqnin Evo Morales, kansillirninpas David Choquehuanca, chay kawsaypura yachaytaqa tukuy mama llaqtayuq runapaqmi, kastilla simita rimaqkunapaqpas mañakun, tukuy runakunap qhichwata, aymarata rimananpaq, chayllawanmi rimanchikkunaqa kawsanqa nispa.
Wasi ukhu
right|thumb|200px|Huq wasi ukhu Wasi ukhu icha kuwartu huq unanchakuq k'itin wasichay chaninpi. Huq wasi ukhu yachasqata t'aqasqan huq k'itikunamanta pirqakunawan.
Quchapampa suyu
thumb|right|200px|Talija puna
thumb|right|200px|[[Qurani qucha, Chapariy pruwinsya]] Quchapampa suyu (aymara simipi: Quchapampa jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento de Cochabamba) nisqaqa Puliwya mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Quchapampa llaqtam. Quchapampa suyu tarikun chawpipi Puliwya suyupi. Antiman kantun Santa Krus suyuwan, qullaman kantun Chuqichaka suyuwan, P'utuqsi suyuwan, kuntiman kantun Uru Uru suyuwan, Chuqiyapu suyuwan, chinchamantaq kantun Beni suyuwan.
Llaqta pusana rakiy
Chunka suqtayuq wamanikuna kan:
Runakuna
Quchapampa suyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Quchapampa suyupiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Karu puriy
thumb|right|200px| [[Tinku (tusuy)|Tinku, Quchapampa ]] thumb|right|140px|Cristo de la Concordia, Quchapampa
Yachachiy
thumb|right|200px|[[Universidad del Valle]]
Yanuy
thumb|right|200px|Sillp'anchu