cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Edgardo Rebagliati
Piruwpa Qhali kaynin ministru (1950-1952)
Luigi Einaudi
Luigi Einaudi sutiyuq runaqa (* paqarisqa Carrú llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi) huk 🇮🇹 mama llaqtayuq willay kamayuq wan pulitikumi, kawpaqpas karqan.
Taytan: Einaudi; Maman:.
Warmi: Ida Pellegrini
240px|thumb|right|Einaudi Umalliq wan [[Plinio Fraccaro.]]
Willay pukyukuna
Luigi Firpo. Bibliografia degli scritti di Luigi Einaudi (dal 1893 al 1970). Torino, Fondazione Luigi Einaudi, 1971 Segretariato generale della Presidenza della Repubblica. Discorsi e messaggi del Presidente della Repubblica Luigi Einaudi. Due volumi. Roma, Bulzoni, 2005 Stefano Poddi. Luigi Einaudi - Un uomo d'altri tempi, 1a parte Panorama Numismatico n.233 ottobre 2008, 2a parte Panorama Numismatico n.234 novembre 2008
Italya simi
o
Chiyu
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
Luis Carranza distritu
Luis Carranza distritu (kastilla simipi:  Distrito de Luis Carranza) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Lamar pruwinsyapi, huk distritum. Um lallaqtanqa Pampas llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
382
382 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Willka distritu
Willka distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Vilca) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wankawillka pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Willka llaqtam.
Gladys Camacho Ríos
Gladys Camacho Ríos sutiyuq warmiqa (paqarisqa Kalallusta ayllu llaqtachapi, Ansaltu munisipyupi, T'arata pruwinsyapi, Quchapampa suyupi) huk buliwyanu qullasuyu qhichwa simipi qillqaqmi, rimaymanta yachaq.
Willka distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Luis Carranza distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
383
383 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Piruwpa umalliqnin
200px|right| Piruwpi Umalliq wallqanqa Kay sutisuyupiqa tukuy Piruwpa umalliqninkunatam rikunki, Piruwpa kacharisqanmanta 1821 watapi.
Republikap kamarisqanmanta
Leyenda <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; text-align:left; border:1px solid gray; padding:0.2em;">
Hawa t'inkikuna
Ufisyal web
Ampuq pruwinsya
Ampuq pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Ambo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Wanuku suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Ampu llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Guillermo Billinghurst Umalliqmi.
Pulitika rakiy
Pusaq distritunmi kan.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
Chimlasay
thumb|Chimlasay [[iñuwa (CO2)]] Chimlasay, K'illimsa iskay muksi icha Karbunu diuksidu (kastilla simipi: dióxido de carbono), CO2 nisqaqa, huk wayra pachapi kaq wapsi, k'illimsayaqpa iskay kuti muksinmi.
K'illimsa, allpa wira, yantapas rawraspaqa muksichaq wapsiwan chimlasayta ruranakun.
Tukuy uywakuna, runakunapas muksichaq wapsita hurquykuspa chimlasayta qarquykuspa samanku, hinallataqmi yurakunapas mana inti wayllachkaspan. Yurakunaqa chay chimlasayta kaysanankupaqmi mat'ipayanku, inti wayllaypi chimlasayta hurquykuspa muksichaqta ruraykunku. Mana yurakuna kaptin, manam wayra pachapi muksichaq kanmanchu. Chayraykum ancha-anchatam kawsaq pachapi yurakunatam, sach'a-sach'akunatam mat'ipayanchik.
Runakuna achka allpamanta hurqusqan allpa wirata k'illimsatapas kañaptin antawakunapaq, pinchikilla ruranapaq, q'uñichinapaqpas, ancha achka chimlasay wayra pachaman hamuykuchkanmi. Chay chimlasayqa intip k'anchayninta wayra pachapi hark'aptin, wayra pacha quñukuchkanmi. Chay runap rurasqan q'uñiytaqa pacha q'uñichiy ninchikmi.
Such'i kantun
Such'i kantun (kastilla simipi: Cantón Suches) nisqaqa huk kantunmi Buliwya mamallaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Pilichuku munisipyupi. Uma llaqtanqa Such'i llaqtam.
Chakuq
thumb|left|200px|Chakuqkuna Chakuq (Atta sexdens) nisqaqa huk Abya Yalapi kawsaq sisim, raphikunata kuchuspa chaymanta rurasqan sankhupi k'allampata puquchiq mikhunapaq.
Ilan Chester
right|thumb|300px|Ilan Chester, 2011 Ilan Czenstochowski Schaechter icha  Ilan Chester sutiyuq runaqa ( paqarisqa Jaffa llaqtapi - ), huk 🇻🇪 mama llaqtayuq takichaq, takiq wan yatana qallwa wakichaqpas qarqan.
1982
1982 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Ilan Chester
Taytanː Walter Czenstochowski Hecht (1924-1997). Warmi: Mercedes Merci Mayorca (2003-2018); Churinkuna: (7).
Joe Quijano
thumb|right|260px| Tite Curet (1935-2019) José Quijano Esteras sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa San Huwan llaqtapi -  wañusqa San Huwan llaqtapi), huk 🇵🇷 mama llaqtayuq timbal waqachiq, salsa takichaqsi wan yatawaki diriktur qarqan.
Guadalupe distritu
Guadalupe distritu (kastilla simipi: Distrito de Guadalupe) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Pakasmayu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Guadalupe llaqtam.
Challaku
Challaku, Maqya icha Quchapata nisqaqa aqusapa chalam, runap allinta armakunanpaq.
384
384 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Rurrenabaque
Rurrenabaque nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Beni suyupi,  Ballivián pruwinsyapi, Rurrenabaque munisipyup uma llaqtanmi.
Buenos Aires
Buenos Aires hatun llaqtaqa Arhintina mama llaqtap uma llaqtanmi. Kastilla simipiqa <Buenos>qa allin, taq wayra, hinaspa sutinqa "allin wayrakuna" nin.
Saña distritu
Saña distritu (kastilla simipi: Distrito de Saña) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Chiklayu pruwinsyapi, Lampalliqi suyupi. Uma llaqtanqa Saña llaqtam.
Sozoranga kiti
Sozoranga kiti (kastilla simipi: Cantón Sozoranga) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Loja markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Sozoranga llaqtam.
Pulitika Rakiy
Kimsa kitillinmi kan:
Paul Anka
thumb|right|200px|Paul Anka, 2007
Warmi: Anne De Zogheb (1963-2000). Churinkuna (5): Amelia, Anthe, Alicia, Amanda wan Alexander.
Chinchay Masithuña
Chinchay Masitunya, Chinchay Masithuña icha Chinchay Masitunya Runaq imayka nisqaqa Iwrupapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Skopje llaqtam.
Kutimpu (Punu)
Kutimpu (kastilla simipi: Cutimbo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk mawk'a llaqtam, Punu suyupi, Punu pruwinsyapi, Pichakani distritupi. Punu llaqtamantaqa 25 km karum.
Augusto Pérez Araníbar
thumb|right|250px|Augusto Pérez Araníbar (1858-1958) Augusto E. Pérez Araníbar Hurtado sutiyuq runaqa (* watapi paqarisqa Ariqipa llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq hampikamayuq qarqan.
Taytan: Manuel Pérez Araníbar; Maman: María Hurtado y Tapia. Warmi:.
Yachaywasi:
Alma_mater: Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin.
1981
1981 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Kampanilla
Llaqta sutikuna:
Santiago de Méndez
Santiago de Méndez (kastilla simipi: Santiago de Méndez) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Morona Santiago markapi, huk llaqtam, Santiago de Méndez kitip uma llaqtanmi.
Jaltenco
Jaltenco nisqaqa (nawa simipi: Xāltēnco - xālli "aqu", tēntli, "manya", -co "patapi", "aqu manya patapi") Mishiku mama munisipyupi Mishiku suyupi huk llaqtam.
385
385 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Tampu distritu (Ayakuchu)
Tampu distritu (kastilla simipi:  Distrito de Tambo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Lamar pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Tampu llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Tawañawi
Tawañawi, kichwapi Chuskuñawi (genus Philander) nisqakunaqa huk rikch'ana q'arachupakunam, Urin Awya Yalapi sach'a-sach'akunapi kawsaq.
Tawañawi q'arachupap ñawinkunap kinrayninpiqa iskay murum kan, chayrayku tawa ñawiyuqman rikch'akun.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
1980
1980 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
386
386 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Binidiktu XV
Binidiktu XV icha Binidiktu chunka piskayyuq ñiqin, yurisqa Giacomo Giambattista della Chiesa (latin simipi: Benedictus PP. XV, Italya simipi: Papa Benedetto XV) sutiyuq runaqa (* 21 ñiqin ayamarq'a killapi 1854, Genova, Italyapi - † 22 ñiqin qhulla puquy killapi 1922, Roma, Italyapi) huk Tayta Papam karqan.
Nextlalpan
thumbnail|150px|left|Nextlalpanpa wallqanqan. thumbnail|250px|Nextlalpan llaqtapi kiyusku.
Binidiktu XV
Qillqasqankuna
Insiklikakuna:
Nextlalpan
Nextlalpan nisqaqa (nawa simipi: Nextlālpan - nextlālli "uchpa", -pan "patapi", "uchpa patapi") Mishiku mama munisipyupi Mishiku suyupi huk llaqtam.
Kunsipsyun (Santa Krus)
Kunsipsyun (kastilla simipi: Concepción) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Santa Krus suyupi, huk llaqtam, Ñuflo de Chávez pruwinsyap uma llaqtanmi.
Runakuna
Kunsipsyun munisipyupiqa Chikitus runakunam kawsanku.
Antonio María Claret
Antoni Maria Claret i Clarà santu, (kastilla simipi: San Antonio María Claret, C.M.F  sutiyuq runaqa (*  watapi paqarisqa Sallent llaqtapi - †  wañusqa Narbona llaqtapi) huk 🇪🇸 mama llaqtayuq kathuliku Santu qarqan.
San Antonio María Claret raymi p'unchawninmi.
1850 watamanta 1859 watakama Santiago Kuwamanta Hatun yaya.
Taytan: Claret ; Maman:.
Mayu
thumb|[[Kucherla mayu, Altay urqukunapi, Rusyapi]] thumb|[[Mantaru mayu, Piruw]]
Mayu nisqaqa puriq yakum. Pukyunpi paqarispa, yakuqa uraykuspa mama quchaman kallpan. Mayuqa huk mayuwan tinkuspa icha hatun quchapi chayamun.
Mayupi hutk'u suni tiyaypi hanaqmanta uraman urmaq yakutaqa phaqcha ninchik.
Buliwyapi mayukuna
Ikwadurpi mayukuna
Awisya llaqta
Kamataki icha Awisya (kastilla simipi: Villa Abecia / Camataquí) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqichaka suyupi, huk llaqtam, Urin Sinti pruwinsyap uma llaqtanmi.
Mayu
Piruwpi mayukuna
Chilipi mayukuna Brasilpi mayukuna
Warmiy llaqta
Warmiy (kastilla simipi: Huarmey) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk llaqtam, Warmiy pruwinsyap uma llaqtanmi.
Luriqucha
Luriqucha (kastilla simipi: Luricocha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Ayakuchu suyupi, Wanta pruwinsyapi, Luriqucha distritup uma llaqtanmi.
Sohrab Modi
thumb|right|250px|Sohrab Modi (1897-1984) Sohrab Merwanji Modi sutiyuq runaqa, ( paqarisqa Mumbai llaqtapi -  wañusqa Mumbai llaqtapi), huk 🇮🇳 mama llaqtayuq aranway pukllaq wan kuyu walltay pusaqmi qarqan.
Warmi: Mehtab. Churin: Mehelli.
387
387 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Subtanjalla distritu
Subtanjalla distritu; (kastilla simipi: Distrito de Subtanjalla) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum Ika pruwinsyapi, Ika suyupi. Uma llaqtanqa Subtanjalla llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Karal
Karal (kastilla simipi Caral) nisqaqa Piruw mamallaqtapi huk aswan mawk'a llaqtam, Supi qhichwapi, Lima suyupi, Barranca pruwinsyapi, Supi distritupi.
Hawa t'inkikuna
thumb|center|500px|Karal, Supi qhichwapi
388
388 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Sukuwa
Sukuwa (kastilla simipi: Sucúa) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Morona Santiago markapi, huk llaqtam, Sukuwa kitip uma llaqtanmi.
Maq'a Maq'a kantun
Maq'a Maq'a kantun (kastilla simipi: Cantón Villa Macamaca) nisqaqa Buliwya mama llaqtapipi huk kantunmi, Chuqiyapu suyupi, Umasuyu pruwinsyapi, Janq'ulaymi munisipyupi. Uma llaqtanqa Maq'a Maq'a (Villa Macamaca) llaqtam.
Kay llaqtap suntinqa aymara simim, maq'a mikhuy
Chiway distritu
Chiway distritu; (kastilla simipi: Distrito de Chivay) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kaylluma pruwinsyapi, Ariqipa suyupi, Qullqa qhichwapi. Uma llaqtanqa Chiway llaqtam.
Runakuna
Distritupiqa Qhichwa runakunam tiyanku.
Simikuna
Chiway distritupiqa kastilla simita, qhichwa simita rimanku.
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Kachimayu (Ayakuchu)
Kachimayu nisqaqa (kastilla simipi: Cachimayo) Piruwpi mayum, Ayakuchu suyupi, Wanta pruwinsyapi, Luriqucha distritupi.
1974
1974 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Chincha q'arachupa
Chincha q'arachupa (Didelphis virginiana) nisqaqa huk rikch'aq q'arachupam, Chawpi, Chincha Awya Yalapi kawsaq.
Alberto Barton
thumb|right|350px|Alberto Barton (1870-1950) Alberto Leonardo Barton Thompson sutiyuq runaqa (* watapi paqarisqa Buenos Aires llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq hampikamayuq qarqan.
Taytan: Ralph John Barton Wilde; Maman: Anastasia Francisca Augusta Thompson Rowe. Warmikuna: Perfecta Rosa González / María Isabel Ugarriza Cordero. Churinkuna : (4).
Yachaywasi: Colegio Nuestra Señora de la O (Limaq) wan Convictorio Peruano.
Alma_mater: Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin.
Carlos Mata
right|thumb|300px|Carlos Mata, 2015 Carlos Enrique Mata Iturriza icha  Carlos Mata sutiyuq runaqa ( paqarisqa Valincia llaqtapi - ), huk 🇻🇪 mama llaqtayuq takiq wan aranway pukllaqmi qarqan.
Warmikuna: Marlene Maseda (1986-2002) / Maigualida Torres (2004 watamanta). Churinkunaː	Carlos Javier, Christian wan Santiago
Qaras distritu
Qaras distritu (kastilla simipi: distrito de Caraz) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Waylas pruwinsyapi, Anqash suyupi.
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Alluca, Choquechaka, Quchamarka, Connopa, Cruz viva, Cullaspamapa, Cumpayhuara, Huaura, La Rinconada, Llacshu, Pavas, Yuco, Yuracoto, Aircan, Caccho, Chosica, Chungada, Coto, Hoyada
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Challkuchimaq
thumb|right|280px| Challkuchimaq sutiyuq runaqa huk inka awqaq pusaqsi karqan.
Qaras distritu
Runakuna
Qaras llaqtapi
Challkuchimaq
Rumiñawi, Kiskis sutiyuq awqaq pusaqkunawan Atawallpap kimsantin hatun pusaqninpuras karqan. 1532 watapis Kipaypan ñiqpi maqanakupi Waskartas atispa hap'ispa Rumiñawiwan, Kiskiswan awqaqninkunata Qusqumansi pusqarqan.
Ispañulkuna Atawallpata hap'irqaptin, 1533 watapis Kashamarkaman rirqan yanapanapaq. Ispañulkunataq paytapas hap'ispa nanachispa wañuchirqansi.
389
389 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Vallegrande
Vallegrande (kastilla simipi: Vallegrande) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Santa Krus suyupi, huk llaqtam, Vallegrande pruwinsyap uma llaqtanmi.
Heydər Əliyev
Heydər Əliyev sutiyuq runaqa Heydər Əlirza oğlu Əliyev (rusiya simipi: Гейдар Алиев, Gueidar Aliyev (* paqarisqa Najichevan llaqtapi -   wañusqa Cleveland llaqtapi ) huk 🇦🇿 mama llaqtap pulitiku karqan.
Warmi: Zarifa  Əliyeva Churinkuna: Sevil Aliyeva wan İlham Əliyev.
Julio Alemán
Julio Méndez Alemán sutiyuq runaqa (* paqarisqa Morelia llaqtapi  -  wañusqa Mishuku llaqtapi ) huk kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan, Mishikuyuq.
Tayta: José Méndez Velásquez; Mama: Otilia Alemán.
Calakmul
Calakmul nisqaqa Mishiku mamallaqtapi huk mawk'a Maya llaqtam. 2002 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
1973
1973 wataqa Griguryanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Mejía quchakuna mamallaqta willkachasqa
Fauna
thumb|left|160px|Fulica americana thumb|left|160px|Rallus limicola thumb|left|160px|[[Yuraq waqar Egretta thula]] - Challwakuna:
* Pisqukuna:
Pukyu:
Qayallti distritu
Qayallti distritu (kastilla simipi: Distrito de Cayalti) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Chiklayu pruwinsyapi, Lampalliqi suyupi. Uma llaqtanqa Qayallti llaqtam.
Chaqullu
rikchacha|250px|Chaqullu (Vicia faba). Chaqullu, Hawas icha Habas (Vicia faba) nisqaqa huk chaqallu chakra yuram. Chaqallunpi achka prutinayuq murukunatam yanuspa mikhunchik.
Takichaq
thumb|[[Louis-Nicolas Clérambault (1676–1749), huk ransis takichaq, piyanunwan.]] Takichaq (kastilla simipi: compositor) nisqaqa takikunata icha huk takichaykunata ruraq runam.
Riqsisqa takichaqkuna
"Klassiku" musika:
Jack Webb
thumb|right|250px|Jack Webb wan [[Julie London (1953)]] John Randolph Webb  sutiyuq runaqa, icha Jack Webb ( paqarisqa Santa Mónica llaqtapi - wañusqa West Hollywood llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaqmi.
Warmi: Julie London (1947-1954) / Dorothy Towne (1955-1957) / Jackie Loughery ​ (1958-1964) / Opal Wright. Churinkuna:.
== Pilikulakuna == Hatun pilikula:
Hurin pilikula: "Is it worth it " 1970's US Postal Service training film (narrador)
Pumaqucha (mawk'a llaqta)
Pumaqucha icha Intiwatana nisqaqa huk mawk'a llaqtam, Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Willkawaman pruwinsyapi, Wischunku distritupi, Pumaqucha patanpi. Wischunku llaqtamantaqa 5 km karum.
390
390 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Malta
Malta nisqaqa Allpapura hatun quchapi huk wat'a huñum, Iwrupaman kapuq, mama llaqtapas. Uma llaqtanqa Valletta llaqtam.
Kawsa imayay
Kawsa imayay icha Kawsaywisnu (Biomasa) nisqaqa tukuy kawsaqkunap, wañusqaña kawsasqakunappas imayaynin.
Chay kawsa imayaypiqa aswan qallawakuna kaymi:
Aswan pisitaq qallawankunaqa kaymi:
Kaypitaq pisi-pisilla qallawankunam:
391
391 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Yawli distritu (Wankawillka)
Yawli distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Yauli) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wankawillka pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Yawli llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
1972
1972 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Dalai lama
Huk Dalai Lama niskaka (sutika iske simimanta hamun: Dalai Mungolia simimanta "mamacocha" niska, Tibet simimanta བླ་མ (bla-ma) humuspa "yachachij" nin.) Gelug suti (icha "Q'illu Muchiku" niska)Tibetmanta Budismu Iñiypak jatun kamachij.
1950 watamanta kunan pachakaman, huk Tenzin Gyatsoka Taktser llakta, Tibetmamallaktamanta chunka chusku Dalai Lama niska kan. Tibetmanta Budismu iñiypi, huk Dalai
DrDisRespect
Herschel Beahm IV (10 ñiqin ayamarq'a killapi, 1982 watapi paqarisqa), astawan riqsisqa DrDisRespect sutiwan utaq SPECT icha Mr. 2 Time, huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyuq-rikch'a puklla qatapanaq icha streamer. Twitch nisqapi 4 hunumanta astawan qatiqniyuqmi karqan, chay p'anqapi llamk'achkaptin, chaymantataq riqsisqa karqan battle royale phukllanakunata phukllasqanrayku, ahinataq Apex Legends, Call of Duty: Black Ops 4, Call of Duty: Warzone, Fortnite, H1Z1, PUBG: Battlegroundswan.
2020 watapi Huniyu killapi, Dr Desrespect Twitch nisqamanta hark'asqa karqan, chaymantataq kanalninta chay p'anqamanta hurqurqanku, mana hayk'aqpas sut'inchasqanrayku. Pukyukunan willarqanku chay hark’ayqa wiñaypaq kasqanmanta. Huk killa qhipamanta YouTube nisqapi purichiyman kutirqan, huk purichiywan 510.000 icha astawanchus kaq pachallapi qhawaqkunam. 2022 watapi Disyimri killakamaqa YouTube nisqapi 4 hunumanta astawan suscriptorkuna nisqayuq.
Diné simi
Diné icha Nawahu simiqa (Diné bizaad) 178.000 Diné runakunap rimayninmi, Hukllachasqa Amirika Suyukunap Arizona, Colorado, Musuq Mishiku, Utah suyunkunapi.
Santa Rusa distritu (Ayakuchu)
Santa Rusa distritu (kastilla simipi:  Distrito de Santa Rosa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Lamar pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Santa Rusa llaqtam.
Tati distritu
Tati distritu; (kastilla simipi: Distrito de Tate) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum Ika pruwinsyapi, Ika suyupi. Uma llaqtanqa Tati (Tate de la Capilla) llaqtam.
Hiqitipiqi distritu
Hiqitipiqi distritu (kastilla simipi: Distrito de Jequetepeque) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Pakasmayu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Hiqitipiqi llaqtam.
Diego Simeone
Diego Pablo Simeone González sutiyuq runaqa, icha "El Cholo" (* 28 ñiqin ayriway killapi 1970 paqarisqa Buenos Aires llaqtapi - ) huk Arhintina mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiq karqan.
Santa Rusa distritu (Ayakuchu)
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Pumapampa
Puwaqpampa (pusaq pampa) icha Pumapampa (kastilla simipi: Pomabamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk llaqtam, Pumapampa pruwinsyap uma llaqtanmi.
Santa Rusa distritu (Ayakuchu)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Juan Pablo Montoya
thumb|280px|right|Juan Pablo Montoya Juan Pablo Montoya Roldán (* paqarisqa Bogotá llaqtapi  - ), huk 🇨🇴 mama llaqtap awtu yallinakuyuq.
Pumapampa
Llaqtap sutin
Runakunam kay llaqtataqa anqash rimaypi Puwaqpanpa nispapas ninku. Kaytam willanku, pachamanta lluqsimun pusaq pukyum (puwaq yaku). Kastilla simita rimaqkuna Antonio Raimondipas chayta mana allinta uyarispa Pumapampa nispa suticharqan. Kunankamapas llaqtarunam Puwanva nispa nin.
1971
1971 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Tupawi
Santiyayu llaqtaqa Chili mama llaqtap uma llaqtanmi.
Tati distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
Santa Rusa distritu (Ayakuchu)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
David Tejada
thumb|right|250px|David Tejada (1895-1958) David Alejandro Tejada de Rivero sutiyuq runaqa (* paqarisqa Ariqipa llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq hampikamayuq wan pulitiku qarqan.
Santa Rusa distritu (Ayakuchu)
Simikuna
Pukyu:
Tati distritu
Simikuna
Pukyu:
Santa Rosa Limamanta
Santa Rosa Limamanta (kastilla simipi: Santa Rosa de Lima), Isabel Flores de Oliva sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq kathuliku Santam karqan. Limaq Santa Rúsa, manaqa Limaq Mama Llúsha.
Miró Ruiz
thumb|right|200px|Miró Ruiz [[Hilaria Supa Huamánwan]] Miró Ruiz sutiyuq runaqa ( paqarisqa) Piruwpa Kunrisunpi huk pulitiku runam, Wankawillka suyupaq.
Santa Rosa Limamanta
30 kaq p'unchawqa awustupi Santa Rosa Limamanta warmip raymi p'unchawninmi. thumb|right|230px|Ermita de Santa Rosa de Lima. Litografía del s. XVII thumb|right|230px| [[Santa Rusa distritu (Kunsipsyun)|Santa Rusa Ukupamanta]]
Taytan: Gaspar Flores; Maman: María de Oliva.
David Tejada
Taytan: David Tejada Mercado; Maman: María de Rivero​. Warmi: María Pardo. Churinkuna: (2) David Tejada Pardo wan Alan Tejada Pardo.
Alma_mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin.
Piruwpa Qhali kaynin ministru (1985-1987, 1989).
Qupaqhawana Antakilla kantun
Qupaqhawana Antakilla kantun (kastilla simipi: Cantón Antaquilla de Copacabana) nisqaqa huk kantunmi Buliwya mamallaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Pilichuku munisipyupi. Uma llaqtanqa Antakilla llaqtam (103 llaqtayuq, 2001 watapi).
Zapotillo kiti
Zapotillo kiti (kastilla simipi: Cantón Zapotillo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Loja markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Zapotillo llaqtam.
Emil von Behring
thumb|right|260px|Emil Adolf von Behring (1854 - 1917) Emil Adolf von Behring (* paqarisqa Hansdorf llaqtapi -  wañusqa Marburg llaqtapi); huk 🇩🇪 hampikamayuq qarqan.
Zapotillo kiti
Pulitika Rakiy
Pichqa kitillinmi kan:
Emil von Behring
25px|Nobel Suñay 1901 watapi Nobel Suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Hampi Yachaypi).
Wiraquchapampa (Wamachuku)
Wiraquchapampa nisqaqa huk mawk'a llaqtam, Piruw mama llaqtapi, Qispi kay suyupi, Wamachuku pruwinsyapi, Wamachuku distritupi.
Kakawa upyana
Kakawa upyana icha Chukulati nisqaqa q'uñi yakuwan chaqrusqa kutasqa kakawa k'aspip murunkunamanta rurasqa upyanam.
Ñawpa pacha Mishikakuna, Mayakunapas chay hayaq, uchuwan chaqrusqa chukulatita upyaqsi karqan. Kunan pachataq q'uñi lichiwan, asukarwan chaqruspa misk'ichankum.
Córdoba (Ispaña)
Córdoba (ñawpa pacha: Corduba) nisqaqa Ispañapi huk hatun llaqtam, Andalusiya suyupi.
Imayay
Imayay (kastilla simipi: sustancia, mama imayay: materia) nisqaqa ima llasaqmi, wisnuyuq, chhikayniyuq kaqpas.
Córdoba (Ispaña)
Cordobaqa Córdoba Emiratu nisqap (islam Damasku Kalifatup huk suyunpa) uma llaqtansi karqan, chaymantataq Córdoba Kalifatu nisqa islam qhapaq suyup uma llaqtansi. Chaypacha Tiksimuyuntinpi lliw llaqtakunamanta aswan hatunsi karqan, yaqu hunus runayuq. 1236 watapis kristiyanu kastillayuq awqaqkuna arabya runakunata atispa llaqtatas hap'irqan.
Imayay
Riqsinchik qallawakunatapas t'inkisqakunapas.
Córdoba (Ispaña)
Kaypipas qhaway
Sevilla Málaga
Khiki
Khiki (Acari icha Acarina) nisqakunaqa ancha ch'iñicha pakchakunam, suquspa kawsachikuq: ancha achka atamkunam - ahinataq amakukuna, mata khikipas -, ichataq yura mikhuq, aycha mikhuqpas. 30.000-manta aswan rikch'aqmi.
Añayllup Kawsaynin
Añayllup Kawsaynin (inlish simipi: A Bug's Life, kastilla simipi: Bichos, una aventura en miniatura) nisqaqa 1998 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa John Lassetermi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa.
Wisnu
Wisnu (kastilla simipi: masa) nisqaqa imayaypa maychikapas kayninmi. Wisnuqa llasaqmi.
Wisnu tupukunaqa kaymi:
Claudia Cardinale
thumb|right|Claudia Cardinale en Il gattopardo Claude Joséphine Rose Cardinale icha Claudia Cardinale sutiyuq warmiqa (* paqarisqa La Goleta Tunisya llaqtapi -   ), Italyapi) huk italyanu aranway pukllaqmi.
K'illimsayaq
K'illimsayaq, Karpun icha Karwunu (musuq latin simipi: carboneum < carbo, "k'illimsa"), C nisqaqa huk sinchi kaq, mana q'illay qallawam.
K'illimsayaqqa kawsa imayaypi aswan kaq, yakuchaqwan t'inkisqa qallawam. Iskay kuti muksinqa, chimlasay, wayra pachapi kaq wapsim.
K'illimsayaqqa k'illimsapi aswankaray kaq qallawam.
Kay pachapiqa k'illimsayaq iskaynintin rikch'aq hinam:
K'illimsayaq wayra pachapi rawraspaqa, muksichaq wapsiwan chimlasaytam ruranakun. rikchacha|K'illimsayaq Yakuchaqwan k'illimsayaqwan t'inkisqakunata k'illimsa yakuchaqkuna ninchik.
Atalaya
Atalaya nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ukayali suyupi, huk llaqtam, Atalaya pruwinsyap uma llaqtanmi. thumb|left|180px| Tampu mayu (qullamanta), [[Willkamayu (pañamanta lluq'ikama), Ukayali mayu (lluq'i), Atalaya llaqtawan]]
Ronald Ross
thumb|right|260px|Ronald Ross (1857 - 1932) Ronald Ross (* paqarisqa Almora llaqtapi -  wañusqa London llaqtapi); huk  mama llaqtayuq hampikamayuq qarqan.
25px|Nobel Suñay 1902 watapi Nobel Suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Hampi Yachaypi).
Wasa ruru rumi
Wasa ruru rumi (Lithiasis renalis, Nephrolithes) nisqakunaqa wasa rurupi paqariq rumi unquymi, ispay p'uchqumantam, ispaymanta tukukuq, ancha nanachiq.
392
392 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Bill Haley
William John Clifton Haley  sutiyuq runaqa, icha "Bill" Haley (* paqarisqa Highland Park llaqtapi, Michigan suyupi - †  wañusqa Harlingen llaqtapi, Texas suyupi) huk Rock takiqsi karqan, takichaq, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Tayta: William Albert Haley; Mama: Maude Green
Warmi:
Mata khiki
Mata khiki (Sarcoptes scabiei) nisqaqa runap qaranpi kawsaspa mata unquyta paqarichiq khikim, ancha millay siqsiysapa unquytam.
393
393 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
1970
1970 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Martha Figueroa
thumb|right|260px| Martha Figueroa Ana Martha María Figueroa Benza  sutiyuq warmiqa, icha Martha Figueroa (* paqarisqa Lima llaqtapi -  ) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq kuyu walltay, ñawikaruypi aranway pukllaqmi qarqan.
Qusan: Hernán Romero ; Churi: Patricia Romero Figueroa.
Rafael Matallana
Taytan: Moisés Matallana Montoro; Maman:. María Elena Tirado Gárate. Warmi: Ángela Pederzoli de Matallana. Churinkuna: Rocío, Javier, Jorge, Milagros, Rafael, Mario.
Diskukuna
Takikuna: Guadalupe Yachaywasi: [http://colegioguadalupe.es.tl/Canciones.ht<br+>Guadalupe Yachaywasi
394
394 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Sira-sira
Sira-sira, Ninaq'ara icha Chupan aparayakuq (Scorpiones) nisqakunaqa aycha mikhuq pakchakunam, miyusapa wach'iyuq suni chupayuq.
Rafael Matallana
Hawa t'inkikuna
.
Ayntaka
Ayntaka icha Ayachaka (Metachirus nudicaudatus) nisqaqa huk rikch'aq q'arachupam, Chawpi, Urin Awya Yalapi kawsaq.
Tiy
thumb|Q'umir tiy. thumb|Orange Pekoe nisqa tiy, lichiwan asukarwan. Tiy icha Shay (Chunwa simipi: cha (茶)) nisqaqa huk hatarichinapaq upyanam, kufiyna nisqayuq, q'uñi yakuwan chaqrusqa tiy yurap ch'akisqa raphinkunamanta rurasqa.
Yun Hyon-seok
Yun Hyon-seok(Uralan Hansuyu:윤현석, paqarisqa Incheon llaqtapi, Uralan Hansuyupi,  wañusqa Seoul llaqtapi, Uralan Hansuyupi) huk Uralan Hansuyupa mama llaqta Human right activists and Civil activists, Chinaku Qillqaq, poet karqan.
Abulfaz Elchibey
Abulfaz Elchibey (Əbülfəz Elçibəy) sutiyuq runaqa (aser simipiː Əbülfəz Qədirqulu oğlu Əliyev Abulfaz Gadirgulu oghlu Aliyev (rusiya simipi: Абульфаз Гадиргулу оглы Алиев) (* paqarisqa Najichevan llaqtapi -   wañusqa Ankara llaqtapi ) huk 🇦🇿 mama llaqtap pulitiku karqan.
1969
1969 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Yachaqay
thumb|right|250px|Yachaqachkaq wamra: Sasa yachaykuna (The Difficult Lesson), [[William-Adolphe Bouguereau-pa llimphisqan.]] Yachaqay nisqaqa runap rurayninwan, rikuyninwan, uyariyninwan imatapas yuyayninpi waqaychayninmi.
Tukuy runakunam, ichataq uywakunapas yachaqanmi. Paqariyninchikmanta wañuyninchikkamam yachaqanchik.
Musuq pachakunapi wamrakuna yachay wasikunapim qillqayta ñawiriyta, yupaytapas yachaqan, suqta icha chunka iskayniyuq watañam. Chaypi yachachiqkuna wamrakunataqa yachachinmi.
Pedro Almodóvar
thumb|right|280px|Pedro Almodóvar, Madrid 2008 Pedro Almodóvar Caballero sutiyuqqa (* paqarisqa Calzada de Calatrava llaqtapi -  ) ) huk 🇪🇸 mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam karqan.
Pusitiwu
Pusitiwu nisqaqa (latin simimanta: positivum "churanapaq", positum: "churasqa", ponere: "churay") kaykunatam niyta munan:
Aragun qhapaq suyu
thumb|Aragun qhapaq suyu. Aragun nisqaqa Iwrupapi huk kathuliku qhapaq suyus karqan. 1492 watapis Kastilla suyuwan huñunakuspa Ispaña qhapaq suyus tukurqan. 1164 watamanta 1707 watakamas Aragun qhapaqpa suyunsi karqan.
Aragunwan Kataluña ñawpa suyun kaspas, qhipaqta Mallorca, Valencia, Sicilia, Corcega, Cerdeña, Napoli suyukunatapas kikincharqan.
Trini López
Trinidad López III  sutiyuq runaqa, icha Trini López ( paqarisqa Dallas llaqtapi - wañusqa Palm Springs llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq takiqmi.
Warmi: Julie London (1947-1954) / Dorothy Towne (1955-1957) / Jackie Loughery ​ (1958-1964) / Opal Wright. Churinkuna:.
== Pilikulakuna ==
396
396 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Chubby Checker
Ernest Evans sutiyuq runaqa, icha Chubby Checker (* paqarisqa Philadelphia llaqtapi - ) huk Twist takiqsi karqan, aranway pukllaq, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Zenobio Dagha Sapaico
thumb|right|220px|Zenobio Dagha Sapaico Zenobio Dagha Sapaico sutiyuq runaqa ( paqarisqa Chupuru distritupi, Wankayu pruwinsyapi, Hunin suyupi, Piruwpi - wañusqa Wankayu llaqtapi) huk piruwanu takichaqmi wiyulin waqachiqpas karqan.
Chubby Checker
Tayta: ; Mama:
Warmi:
Chuqi challwa
Chuqi challwa (familia Engraulidae) nisqaqa (kastilla simipi: anchoveta, anchoa, boquerón) hatun mama quchakunapi kawsaq tullu challwakunam.
Mata unquy
thumb|right|Runap [[chaki qaranpi mata unquy.]] Mata unquy, Khiki unquy icha Qaracha (scabies) nisqaqa runap qaranpi ancha millay siqsiysapa unquymi, mata khikip paqarichisqan.
Waytara distritu
Waytara distritu (kastilla simipi: Distrito de Huaytará) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Waytara pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Waytara llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Markawamachuku
Markawamachuku (Marcahuamachuco) nisqaqa huk mawk'a llaqtam, Piruw mama llaqtapi, Qispi kay suyupi, Wamachuku pruwinsyapi, Wamachuku distritupi. Wamachuku llaqtamantaqa 10 km karum.
Waytara distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Yana Urqu (Mama llaqta)
Yana-Urqu icha Muntiniqru (Sirpiya simipi Crna Gora) nisqaqa Iwrupapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Podgorica llaqtam.
Patapu distritu
Patapu distritu (kastilla simipi: Distrito de Patapo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Chiklayu pruwinsyapi, Lampalliqi suyupi. Uma llaqtanqa Patapu llaqtam.
Tiy yura
Tiy yura (Camellia sinensis) nisqaqa huk thansam, Piruwpi musuq yuram. Ch'akisqa raphinkunataqa q'uñi yakuwan chaqruspa tiy nisqa upyanatam ruranchik.
Patapu distritu
Wiñay kawsay
Kamasqa.
395
395 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Sutalaya kantun
Sutalaya kantun (kastilla simipi: Sotalaya) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk kantunmi, Chuqiyapu suyupi, Umasuyu pruwinsyapi, Janq'ulaymi munisipyupi. Uma llaqtanqa Sutalaya (Sotalaya)llaqtam (100 runa, 2001 watapi).
Camillo Golgi
thumb|right|260px|Camilo Golgi (1843 - 1926) Bartolomeo Camillo Emilio Golgi (* paqarisqa Corteno Golgi llaqtapi -  wañusqa Pavia llaqtapi); huk 🇮🇹 mama llaqtayuq hampikamayuq qarqan.
25px|Nobel Suñay 1906 watapi Nobel Suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Hampi Yachaypi).
Pisqupanpa
Winay kawsay
Waraq, Kunchuku, Pisqupanpa runakuna takukaykur, Qusqu awqaqkunata tsarapuran. Maqankuyaran Matarapi.
Qaras
Qaras (kastilla simipi: Caraz) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk llaqtam, Waylas pruwinsyap uma llaqtanmi. thumb|left|160px|
1968
1968 wataqa Griguryanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Yauca del Rosario distritu
Yauca del Rosario distritu; (kastilla simipi: Distrito de Yauca del Rosario) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum Ika pruwinsyapi, Ika suyupi. Uma llaqtanqa Curis llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Omiros
200px|thumb|right|Omiros wank'a, [[München llaqtapi.]] Omiros (grigu simipi: Όμηρος) icha Homero (pusaq kaq Kristup ñawpan pachakwatapis kawsasqa) huk grigu qillqaqsi runa karqan, Iliadap Odisyap qillqaqninsi.
Niyatiwu
Niyatiwu nisqaqa (latin simimanta: negativum "ama ninapaq, mana ninapaq", negatum: "ama nisqa, mana nisqa", negare: "ama niy, mana niy") kaykunatam niyta munan:
Chinchiru
Chinchiru nisqaqa kaykunatam niyta munan:
Multhapya
thumb|right|220px|Multhapya, [[Iwrupa]] Multhapya icha Multhuwa nisqaqa Iwrupapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Kishinaw llaqtam.
Néstor Quinteros
Warmi: Elsa Pella († 2020). Churinkuna: (7).
Yachaywasikuna: Colegio Francisco Bolognesi (Taqna) / Colegio Zarumilla (Magdalena del Mar, Lima).
Musampik
Musampik icha Mozambique llaqtaqa Aphrikapi huk mama llaqtam.
Niels Finsen
thumb|right|260px|Niels Ryberg Finsen (1860 - 1904) Niels Ryberg Finsen (* paqarisqa Tórshavn llaqtapi -  wañusqa København llaqtapi); huk  mama llaqtayuq hampikamayuq qarqan.
25px|Nobel Suñay 1903 watapi Nobel Suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Hampi Yachaypi).
Pakasmayu distritu
Pakasmayu distritu (kastilla simipi: Distrito de Pacasmayo) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Qispi kay suyupi, Pakasmayu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pakasmayu llaqtam.
397
397 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
La Rioja wamani
La Rioja wamani (kastilla simipi: Provincia de La Rioja) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa La Rioja llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa
398
398 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Universitario de Deportes
Universitario de Deportes nisqaqa huk 🇵🇪 mama llaqtayuq piluta hayt'ay klubmi. Kunan pacha Piruwpa Ñawpaq Diwisyunpi llamk'achkan, chaypiqa 1928 watapi Piruwpa Piluta Hayt'ay Huñup kamasqan ñawpaq kamachiy pukllaymanta pacham pukllarqan.
Yuyay
Yuyayninchikqa ñutqunchikpim.
Universitario de Deportes
Imaymana pukllaypi aypasqanraykum, chay klubqa Piruwpa piluta hayt'aypa kimsa hatun pukllaqninkunamanta hukninmi. Kunankamaqa, aswan mamallaqtap atipanakuyninkunata atipaq equipom, llapanpiqa iskay chunka suqtayuq liga tituluyuq, huk mamallaqtap kupa.
Yuyay
Uywakunapas aslla yuyaytam atin.
Muyupampa munisipyu
Muyupampa icha Villa Vaca Guzmán (kastilla simipi: Municipio de Villa Vaca Guzmán / Municipio de Muyupampa) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Luis Calvo pruwinsyapi, Chuqichaka suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Muyupampa (Villa Vaca Guzmán) llaqtam.
Yuyay
Yuyayninchikpi imatapas waqaychaspaqa yachaqanchikmi.
Universitario de Deportes
2000 watamanta pacha, Monumental Estadio nisqapi llaqta kaynintam llamk'achirqan, chaypa dueñonmi. Nisqa cercoqa 80 093 qhawaqkuna, chayraykutaq Urin Awya Yalapi iskay ñiqin hatun piluta hayt'ay wasim.
Yuyay
Yuyaypa hayunqa qunqaymi.
Muyupampa munisipyu
Kantunkuna
Tawa kantunmi kan:
Universitario de Deportes
Wiñay kawsay
kamarisqa karqan.
20 ñiqin inti raymi killapi 1952 p'unchawpi Lolo Fernández pukllana wasip inaguracionnin karqan, pukllay wasikunawan, ñawpaq tribunawan (Oeste: 4000 tiyanayuq) ñawpaq Piruwpa Ñawpa Mamallaqta Estadiunpa kapuqnin.
Muyupampa munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam, Waraniyi runakunapas tiyanku.
Universitario de Deportes
Wiñay kawsay
rikchacha|287x287px|[[Alberto Terry]]
Muyupampa munisipyu
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Universitario de Deportes
Hawa t'inkikuna
thumb|center|490px| Monumental "U" Istadyu - Lima, Piruw
Ch'illik'utu
Ch'illik'utu, Ch'illiku icha Sirp'ita, kichwapi Hiki icha iji, wanka rimaypi Churchu (Gryllidae) nisqakunaqa huk suni waqracha haq'arwitukunam.
Aya chaha
Aya chaha icha Aya chaja (Didelphis albiventris) nisqaqa huk rikch'aq q'arachupam, Urin Awya Yalapi kawsaq.
1966
1966 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Yuyaychakuy
thumb|right|250px|Yuyaychakuq, [[Auguste Rodin-pa muldiyasqan, Paris llaqtapi.]] Yuyaychakuy nisqaqa runap yuyasqankunata, yachaqasqankunata, musyasqankunata ñutqunpi allinchayninmi, imakaykunata hap'iyninmi, musuq imakaykunata rurayninmi.
Bogotá
Bogotá icha Santa Fe de Bogotá nisqaqa Kulumpiyap uma llaqtanmi.
Alphonse Laveran
thumb|right|260px|Alphonse Laveran (1845 - 1926) Charles Louis Alphonse Laveran (* paqarisqa Paris llaqtapi -  wañusqa Paris llaqtapi); huk 🇫🇷 mama llaqtayuq hampikamayuq qarqan.
25px|Nobel Suñay 1907 watapi Nobel Suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Hampi Yachaypi).
Juvénal Habyarimana
Juvénal Habyarimana sutiyuq runaqa (* paqarisqa Rwanda -  wañusqa Kigali llaqtapi) Hutu Rwanda mama llaqtayuq pulitiku wan Umalliq.
1973 watamanta 1994 watakama ñawpaq kuti Rwandapa Umalliqnin karqan.
Ñawpaq warmi: Agathe Habyarimana
Wawakuna:
Yachaywasi:.
Odisya
thumb|right|280px|Odisyap qallariynin. thumb|right|280px|Odisiw [[Ithakipi hayunkunatam wañuchichkan t'iwkawan wach'iwan.]] Odisya nisqaqa (grigu simipi Oδύσσεια, Odýsseia) ñawpa grigukunap epos nisqa harawi willaykuyninsi karqan, Omirospa qillqasqansi, Odisiw sutiyuq grigu qhapaqpa Ithaki wat'api wasinman kutiyta munaspa ripuyninkunamanta willaq.
Chay Odisiwqa Truyap atiqnin nisqas karqan, Truyanu Kawalluwan chay llaqtap ukhunman hamurqaspa (chaymantataq Omiros manam Iliadapichu manam Odisiyapichu willan).
Odisyaqa 700 kñ watapichá qillqasqa karqan, Iliadamanta iskay chunkachá aswan qhipaq.
Santiago (Ikwadur)
Santiago (kastilla simipi: Santiago) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Morona Santiago markapi, huk llaqtam, Tiwintza kitip uma llaqtanmi.
Pukyu distritu
Pukyu distritu (kastilla simipi:  Distrito de Puquio) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Lukana pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Pukyu llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa kastilla simitam, qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
399
399 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Wari (Ayakuchu)
Wari llaqtaqa Piruw mama llaqtapi huk mawk'a llaqtam, Ayakuchu suyupi, Wamanqa pruwinsyapi, Pakayqasa distritupi. Ayakuchu llaqtamantaqa 22 km karum.
Turuyamanta Kawallu
Truyanu Kawallu nisqaqa Omirospa nisqankama Truyanu maqanakuypi Odisiwpa maqanakuy qiqunsi karqan, grigukunap truyanukunata atinanpaq.
Achka awqaqkuna, grigukunap Akhiliyasnin, truyanukunap Ektorninpas wañuptinña, grigukuna manaraq atiptin, Odisiw sutiyuq Ithakip qhapaqnin qiqutamantas yuyarqan: Truyanukunaman manañam awqapuykikuchu nispa llullaspa Truyanu Kawalluta haywarqan. Chay kawallup ukhunpis Odisiw huk awqaqkunawan pakakurqan. Truyanukuna iñiptinsi kawalluta llaqtap ukhunman aysamurqan. Truyanukuna anchata phistarqaspa ch'allkurqaspa machakurquptinsi, grigu awqakuna llaqtap punkunkunatas kicharqan. Hawamanta kutimuq grigukunas llaqtaman yaykurqan, chaypi truyanu runakunata wañuchispa.
400
400 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Asunción
Asunción icha Asunsyun (kastilla simipi: "Qullana Mariyata hanaq pachaman chaskiy") llaqtaqa Parawayi mama llaqtap uma llaqtanmi.
1964
1964 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Llakipampa sallqa kawsay risirwa
Pisqukuna
thumb|right|160px|Tigrisoma fasciatum
Uqrus
Uqrus (kastilla simipi: (Ocros) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk llaqtam, Uqrus pruwinsyap uma llaqtanmi.
Rodolfo Cerrón Palomino
Rodolfo Cerrón Palomino sutiyuq runaqa (* paqarisqa Wankayu llaqtapi - ) huk piruwanu simikunamanta yachaqmi. Aswanta Qhichwa simi, Aymara simi, Uru simi, Muchik simimantapas yachanmi.
Tayta Rodolfoqa 1976 watapi ñawpaq ñiqin wanka - kastilla simi taqitas kamarqan. 1994 watapi urin runasimipaq Chanka Qusqu Qullaw allin qillqaywan qhichwa - kastilla simi taqitas uyaycharqan. Chay allin qillqaytaqa Piruwpa urinpi, Bulibiyapipas llamk'achinchik, chay hinataq wikipidiyapi. Arhintina runasimipaq chay hinallataqmi allin kanman.
Calceta
Calceta (kastilla simipi: Calceta) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Manawi markapi, huk llaqtam, Bolívar kitip uma llaqtanmi.
İlham Əliyev
İlham Əliyev sutiyuq runaqa İlham Heydər oğlu Əliyev  (rusiya simipi: Алиев, Ильхам Гейдар оглы (* paqarisqa Baku llaqtapi -   ) huk 🇦🇿 mama llaqtap pulitiku karqan.
2003 watapi Asarsuyu Uma kamayuq.
Taytaː Heydər Əliyev; Mamaː Zarifa Əliyeva. Warmi: Mehriban Əliyeva Churinkuna: Leyla  Əliyeva.
401
401 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Tankayllu
Tankayllu icha Apaychakcha (familia Vespidae) nisqakunaqa, Lachiwa nisqapas huk palamakunam, wach'inwan ancha nanaqta wach'iq.
Mama tankayllup runtunkunamanta t'uqyaq qirisakunaqa kuru hinam. Tankayllukunaqa kikinpa mikhunanpaq tuktu misk'illata pallaspa qirisankunata wach'inwan wañuchisqan palamakunawan mikhuchin.
402
402 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
1963
1963 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Montevideo
Montevideo llaqtaqa Uruwayi mama llaqtap uma llaqtanmi.
Hawa t'inkikuna
thumb|center|500px|Montevideo
Waqaypampa pruwinsya
Waqaypampa pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Huacaybamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Wanuku suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Waqaypampa llaqtam.
Pulitika Rakiy
Tawa distritunmi kan.
Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku. /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
Allin qillqay
Allin qillqay nisqaqa, simi rimayta qillqaypaq lliw kamachiyninkuna, ima hinam rimasqakunataqa qillqamuy.
Massachusetts suyu
Massachusetts nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk suyum. Uma llaqtanqa Boston llaqtam.
Allin qillqay
Ikwadur mama llaqtapiqa, Shukllachishka Kichwa nisqata qillqanku.
Iliada
thumb|right|250px|Iliadap qallariynin. thumb|right|250px|[[Patrokloswan Akhiliyas.]] Iliada icha Iliás nisqaqa (grigu simipi Ἰλιάς, Ιλιάδα) ñawpa grigukunap epos nisqa harawi willaykuyninsi karqan, Omirospa qillqasqansi, Truyanu maqanakuy nisqamanta willaq.
San Marino
thumb|right|220px|San Marino thumb|San Marino (saywitu) San Marino icha San Marinu, Iwrupapi mama llaqtam. Uma llaqtanqa San Marino llaqtam.
Iliada
Iliadaqa runa qhapaq nisqa Agamemnon sutiyuq qhapaqpa Akhiliyas sutiyuq hatun awqaqwan rimanakuynin, hayu kayninmantam willan. Chay Akhiliyas ancha phiñakuspas huk mit'a mana maqanakuyta munaptinsi, achka grigu awqaqkuna wañun, paypurataq Akhiliyaspa qhuchumasi, Patroklos sutiyuq. Runakunap kinrayninpiqa grigu dyuskunam maqanakun. Athini grigukunap larunpi maqaykuptin, Aristaq Truyanukunap masinmi karqan. Patroklospa wañuyninmanta astawanraq phiñakuspa, Akhiliyas Ektor sutiyuq truyanuwan maqanakuspa wañuchin. Iliada tukukun Akhiliyaspa pisiyaq phiñakuyninwanmi, manaña Akhiliyaspa wañuyninmanta, manaña Truyap puchukayninmanta willaspa.
Iliadaqa lliw Iwrupapi qillqakunamantaqa aswan ñawpa pachamantas karqan, 730 kñ watamantas. Odisiyataq Iliadamanta iskay chunkachá aswan qhipaq.
Heidelberg
Heidelberg llaqtaqa Alimanyapim. Chay llaqtapiqa kawsanku achka runakunam.
Chaypiraq tarikun huk kastillum.
Amaru (hawarina yachay)
lluqi|rikchacha|192x192px| Amaru rikchacha| [[Qiru|Qirupi siq'isqa amaru]] Anti llaqtakunaqta hawarina yachayninpiqa amaru icha amaruka (aymara simipi: katari) nisqaqa huk ñawpaq willana mach'aqway icha amarumanta, astawan Tiwanaku, Inka qhapaq suyukunawan tinkisqa. Inka willana piqa amaruka nisqaqa hatun iskay umayuq mach'aqway, hallp’a ukhupi, quchakunaqta, maytukunaqta uranpi tiyaq. P'isquqta umanwan, pumawan siq’isqa, amarukaqa rikukun huk kanan chawpimanta lluqsichkaqta, chay kachkan huk patapatayuq urqu utaq ushnu munay nisqaqta chawpinpi, Inti Punkunpi, Tiwanaku llaqtapi, Wuliwiya suyupi. Iñiy k’upukunapi t’iktuptinkuqa amarukataqa pisquman rikchakuq chakiyuqta, raprayuqta rikunchik, chay amaru nisqaman rikchakun. Amaruka llaqtaqa iñinkun, payqa atinman tukunankunata pasayta, hallp’a ukhupi ayallu pachaman rinanpaq, kutimunanpaqpis.
Heidelberg
Chakana Machu Heidelberg
200px|thumb|left|Hinapas Reqsikun ( Chakana Machu Heidelberg )
Amaru (hawarina yachay)
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Heidelberg
Chakana Machu Heidelberg
chekakmi Sutin ( Carl- Theodoro ) sutichikun chaynata Yupaychinkupaq
awki Carl-Theodoro, Lulaykamun chay watapi 1786
Qaypi Tarikummi kikin kitipy tarikuska Iskay Chakana kay watapi 1248
Paul Ehrlich
thumb|right|260px|Paul Ehrlich (1854 - 1915) Paul Ehrlich (* paqarisqa Strzelin llaqtapi -  wañusqa Hamburg llaqtapi); huk 🇩🇪 mama llaqtayuq hampikamayuq qarqan.
25px|Nobel Suñay 1908 watapi Nobel Suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Hampi Yachaypi).
Mónica Miguel
Gloria Méndez Ramos sutiyuq warmiqa, icha Mónica Miguel (* paqarisqa Tepic llaqtapi  -  wañusqa Mishiku llaqtapi  ) huk 🇲🇽 mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.