cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lola Beltrán
Diskukuna
Canta Las Canciones Más Bonitas de José Alfredo 1969
Lola la Grande 1976
364
364 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Kantarawi pruwinsya
Kantarawi pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Candarave) nisqaqa Taqna suyupi, Piruw mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Kantarawi llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Alan García Umalliqmi.
Pulitika rakiy
Candarave pruwinsyaqa 2 261,1 km² hatunmi. Suqta distritunmi kan.
Tampupampa
Tampupampa (kastilla simipi: Tambobamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Apurimaq suyupi, huk llaqtam, Kutapampa pruwinsyap uma llaqtanmi.
Yachay tarpuy
Tampupampa llaqtapiqa José María Arguedas Karnawal p'unchawpi Tampupampinu maqt'ata apakuq yawar mayumanta willakuq harawita uyarispa qillqarqan.
San Matías (Santa Krus)
San Matías (kastilla simipi: San Matías) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Santa Krus suyupi, huk llaqtam, Ángel Sandoval pruwinsyap uma llaqtanmi.
Siq'iy
300px|thumb|right|[[Albrecht Dürer-pa 13 watayuq kaspa kikinta siq'isqan 1484 watapi.]] T'iktuy, T'iktukuy icha Siq'iy (kastilla simipi: dibujo) icha Siq'inchay nisqaqa ima qillqanawanpas siq'ikunata ruraspa rikch'akunata ruraymi.
Edgardo Seoane
thumb|right|250px| Edgardo Seoane (1903-1978) Edgardo Seoane Corrales sutiyuq runaqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq allwiya kamayuq wan pulitiku runam qarqan.
Taytan: Guillermo Alejandro Seoane Avellafuertes (1848-1924); Maman: María Manuela Nolberta Corrales Melgar (p.1863). Warmiː Carlota Rosa Weiss Pastor (p.1906). Churinkuna:.
Yachaywasi: Colegio Santa Rosa de Chosica.
Isabel I
thumb|200px|right|Isabel I Isabel I sutiyuq warmiqa ( * paqarisqa Madrigal de las Altas Torres llaqtapi - †  wañusqa Medina del Campo llaqtapi) Kastillap wan León quyansi karqan.
Fernando II Aragunpa qhapaqwan kasarakuptinsi Kastilla Aragunwan huñusqa karqan Ispaña tukuspa. Ispañapi qhipaq kaq arabya mama llaqtata Granadatas atirqan.
Chay Kathuliku Riykuna nisqaqa Cristobal Colontas Atlantiku mama quchanta kuntiman kacharqan. Abya Yalata tariptinsi hatun Kastilla Atiysi qallarirqan.
1503 watapis Isabel I Kastillap quyan inkuminda nisqa llikatas kamachirqan, indihina runakunap allpankunata hap'ispas inkumindiru nisqa atiq wiraqucha awqaqkunaman quykuspa.
Tayta: Kastillap Juan II; Mama: Purtugalp Isabel. (*1428-†1496).
Willkan Karlus I sutiyuqqa Ispañap ñawpaq ñiqin qhapaqninsi karqan.
365
365 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Fats Domino
rikchacha|220px|Fats Domino (1928-2017). Antoine Dominique Domino sutiyuq runaqa, icha Fats Domino ( paqarisqa New Orleans llaqtapi - paqarisqa Harvey llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq yatana qallwa waqachiq, takichaqmi wan takiqmi, R&B (New Orleans blues), rock wan roll, yatana qallwa blues, boogie-woogiemi, kurkun qhawachiqpas.
Pallawan Q'arachakiwan
Pallawan Q'arachakiwan (inlish simipi: Lady and the Tramp, kastilla simipi: La dama y el vagabundo) nisqaqa 1955 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Clyde Geronimi, Wilfred Jackson, Hamilton Luskemi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Musuq Uquru distritu
Musuq Uquru distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Nuevo Occoro) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wankawillka pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Uquru llaqtam.
Qalamarka distritu
Qalamarka distritu (kastilla simipi: Distrito de Calamarca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Hulkan pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Qalamarka llaqtam.
Musuq Uquru distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Porfirio Meneses Lazón
Porfirio Meneses Lazón sutiyuq runaqa (1915 watapi paqarisqa Wanta llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Piruwpi; 2009 watapi wañusqa Lima llaqtapi) piruwanu qhichwa simipi kastilla simipipas qillqaqmi karqan.
366
366 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Franz Tamayo kantun
Franz Tamayo kantun (kastilla simipi: Franz Tamayo) nisqaqa Buliwya suyupi huk kantunmi, Chuqiyapu suyupi, Umasuyu pruwinsyapi, Jach'ak'achi munisipyupi. Uma llaqtanqa Franz Tamayo llaqtam.
Mercedes Cabanillas
Mercedes Cabanillas Bustamante, "Meche Cabanillas" sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Qallaw llaqtapi - ), huk piruwanu pulitiku wan warmi yachachiqmi.
Amerigo Vespucci
thumb|200px|right|Amerigo Vespucci. Amerigo Vespucci (kastilla simipi: Américo Vespucio) sutiyuq runaqa ( paqarisqa Firenze llaqtapi -  wañusqa Sevilla llaqtapi) Italya mama llaptap qhatuq wan naviganti qarqan.
Isluwakya
thumb|right|200px|Isluwakya Isluwakya nisqaqa (isluwakya simipi: Slovenská republika, ama Isluwinya suyuwan pantaychu) Iwrupapi huk mamallaqtam. Uma llaqtanqa Bratislava llaqtam.
Hatun Llaqtakuna
(31-10-2004)
Mercedes Cabanillas
2006 watamanta 2007 ñawpaq kuti Piruwpa Kunrisun Umalliqnin karqan.
San Plácido kitilli
San Plácido kitilli (kastilla simipi: Parroquia San Plácido) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk chakrapura kitillim, Manawi markapi, Portoviejo kitipi.
Mercedes Cabanillas
Tayta: Armando Cabanillas Olaechea  ;  Mama: Emma Bustamante Ñawpaq runa: Luis Llanos De La Matta Wawakuna: 2
Porfirio Meneses Lazón
Porfirio Menesesqa paqarisqanpa Wanta llaqtamantas 1922 watapi Lima llaqtatas rirqan. 1935 watapi Wantata kutispa 1940 watakama chaypi tiyarqan. Chay Wanta llaqtapi runakunap kawsasqanmantaqa Achikyay willaykuna nisqa qillqasqanpi willanmi. 1997 watapi Macedonio Villafán-wan "Mama llaqta qhichwa willakuy yallinakuy t'inka" nisqatam (premio de cuento del Concurso Nacional de Literatura Quechua) chaskirqan.
Uqi chikayu
Uqi chikayu icha Chikayu chaylla (Marmosa murina) nisqaqa huk rikch'aq q'arachupam, chikayum, ukucha hina uchuyllam, Chawpi, Urin Awya Yalapi kawsaq.
Mercedes Cabanillas
Yachaywasi: Colegio Jorge Chávez wan Colegio Rosa de Santa María (Lima).
Porfirio Meneses Lazón
Achikyay willaykuna
Achikyay willaykuna nisqa liwruqa suqta willakuyniyuqmi, llakiypaq asiypaqpas.
Mercedes Cabanillas
Alma mater: Federico Villarreal Yachay suntur
Porfirio Meneses Lazón
Achikyay willaykuna
Warmichaykita waylluy sutiyuq asiypaq willakuypiqa huk warmis machaq qilla qusanta wasinmanta qarqun. Kawsayninchik kutimuptin nisqa willakuypitaq huk katuliku inlisyapi altar ruray kamayuq protestanteman t'ikrakun, hukmanta altar ruraq tukuspa.
Mercedes Cabanillas
2009 watamanta Piruwpi Ministra del Interior, Alan García Umalliq Iskaypaq guwiernu.
Porfirio Meneses Lazón
Achikyay willaykuna
Tayta Matías Urquni nisqa llakiypaq willakuypiqa huk runa tayta mamawan Limamanta kutimuspa Wankayu anta kuru sayanapi mana mayordomonta tinkuspa chaki-chakintam Wanta llaqtapi kaq wasinman rinanmi atin.
Muti maskaypi warmi tarikuy nisqa willakuytaq huk millp'uq maqt'amantam willan.
Mercedes Cabanillas
Amulliq Piruwpas ( 1985-1990; 1990-1992; 2000-2001; 2001-2006; 2006-2011 ). Amirika Mamallaqtap Pachakutinapaq Huñunakuynin partidupi wankurisqa kaspa, 2006 watapi Piruwpa Kunrisunman akllasqa karqan.
Porfirio Meneses Lazón
Achikyay willaykuna
Hukpa wasin nisqa willakuyqa llamk'aq masinkunap ñakarichisqan guardia civil runamantam willan.
Yupinta qatispa nisqa willakuytaq qari warmip yanqa munanakuyninmanta willan.
6G (llika)
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Salas distritu
Salas distritu; (kastilla simipi: Distrito de Salas) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Ika pruwinsyapi, Ika suyupi. Uma llaqtanqa Guadalupe llaqtam.
Kilanka kiti
Kilanka kiti (kastilla simipi: Cantón Quilanga) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Loja markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Kilanka llaqtam.
Pulitika Rakiy
Kimsa kitillinmi kan, huk llaqta kitillim, Kilanka, iskay chakrapura kitillim, Fundochamba, San Antonio de las Aradas.
Tomás Frías pruwinsya
Tomás Frías pruwinsya (aymara simipi: Tomás Frías jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Tomás Frías) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, P'utuqsi suyupi, juk pruwinsyam. Uma llaqtanqa P'utuqsi llaqtam.
Salas distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Tomás Frías pruwinsya
Pulitika Rakiy
Tawa munisipyunmi kan:
Salas distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Tomás Frías pruwinsya
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Tomás Frías pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa, aymara, waraniyi simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Misiones wamani
Misiones wamani (kastilla simipi: Provincia de Misiones) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Posadas llaqtam.
368
368 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Misiones wamani
Suyukuna
thumb|350px|Pulitika rakiy (Misiones wamani) 17 suyukuna:
San Luis llaqta
San Luis (kastilla simipi: San Luis) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk llaqtam, Carlos Fermín Fitzcarrald pruwinsyap uma llaqtanmi.
LinkedIn
rikchacha|Linkedinpata riqsinapaq rikch'an LinkedIn nisqaqa llamk'anapaq, llamk'ayman ima qhawasqa tinkuna llika nisqa patapatam, web p'anqakunawan, apaykachanakuna apaykachanakunawan ima llamk'an. 5 ñiqin qhulla puquy killapi 2003 watapi qallarisqa, Microsoft nisqaqta kapuynin. Patapataqa ñawpaqtaqa profesional llika ruwaypaq chaymanta llamk'ay wiñachiypaq llamk'achkan, chaymanta llamk'ana mask'aqkunata CVkunaninkuta churanankupaq chaymanta llamk'achiqkuna llamk'ayta churanankupaq saqillan. 2015 watamanta aswan imprisapa qullqi qusqanqa hamurqa ranqhasqanmanta willakuyman yaykuyta ayllumasinkunamanta aklla apaqkuna kaqman chaymanta rantiq profesionalkunaman. 2016 watapi Disiyimri killamanta pacha, Microsoft nisqap tukuynin kaqninmi karqan. 2022 wata, Phiwriru killapi, LinkedIn 830+ waranqa hunu yupasqa ayllumsaikunayuq 200 icha astwanchus suyukunamanta chaymanta hallp'akunamanta.
Ch'ayña
Ch'ayña (Carduelis magellanica) nisqaqa huk takiq pisqum.
Jeanette
Janette Anne Dimech Rued sutiyuq warmiqa, icha Jeanette (* paqarisqa London llaqtapi -  ) huk 🇬🇧 🇪🇸  mama llaqtayuq takiqsi qarqan.
Taytan:, Maman:.
Ayakuchu suyu
Ayakuchu suyu nisqaqa huk suyum Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Wamanqa (Ayak'uchu) llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa
Pulitika rakiy
Chunka hukniyuq pruwinsyanmi kan.
Tullpu
thumb|right|Tullpu wisinakuna [[qillqana phurupas.]] Tullpu icha Tullpi nisqaqa llimphiyuq imayaymi, llimphinapaq qillqanapaqpas llamk'achisqa.
Ayakuchu suyu
Runakuna
Ayakuchu suyupiqa Ashaninka, Qhichwa runakuna, tiyanku.
Simikuna
Ayakuchu suyupiqa aswanta runasimitam rimanku.
/1 purtuyis simiwan, ruqt'u runakunawan
Ayakuchu suyupiqa Chanka runasimitam, kastilla simitam, ashaninka simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Yachay tarpuy
Inlisyakuna:
Karu puriy
thumb|right|200px|[[Ayakuchu suyupi]] thumb|right|200px|Wamanqapi
Tusuykuna
thumb|right|220px|[[Qachwa tusuy, Sarwa distritu]]
Suyupi paqarisqa runakuna
Hukkuna:
Qillqaqkuna:
thumb|right|220px|[[Piruwanu retablo, Wamanqamanta kapchiy]] Kapchiqkuna: Takiqkuna:
Juan Carlos Bazalar
Juan Carlos Bazalar Cruzado sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi, Piruw mama llaqtapi -   ) huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Chuqipampilla
Chuqipampilla (Chuquibambilla) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Apurimaq suyupi, huk llaqtam, Grau pruwinsyap uma llaqtanmi.
Richat Pawa
rikchacha|250x250px| Antakilla phutukunamanta huk tupuqallqa musuqmanta ruway (eje vertical nisqapi 6:1 escalasqa). Yanqa llimp’iy kayhinata: • Q’illu: qaqa • Q’illu/yuraq: rit’i • Q’umir: yurakuna • Anqas: kachiyuq sidimintukuna rikchacha|250x250px| Richat Pawaqta antakilla siq'i (llulla llimp'i). Richat Pawa, Guelb er Richât sutiyuqpis (Arawiya simipi:قلب الريشات; Qalb ar-Rīšāt) Aphrikaqta Ñawin icha Saharaqta Ñawinkunapis riqsisqa kayqa huk Saharaqta Adrar pampanpi ancha riqsisqa muyu kanan rikch'aq, Ouadane llaqtaqta hichpanpi, Anti-chawpi Mawritaniya, Chinchay-anti Aphrikapi. Chay llaqtapi rimaypiqa rīšāt nisqaqa phuru niyta munan, hinallataq chay llaqta arawiya simipi tagense sutiwan riqsisqapis. Tagense nisqaqa chay llaqtapi pukyukunamanta yakuta urqunapaq qara wayaqaqta muyu kicharikuyninmantam rimachkan.
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Pedro Alvares Cabral
thumb|200px|right|Pedro Alvares Cabral. Pedro Alvares Cabral sutiyuq runaqa ( 1468 watapi paqarisqa Belmonte llaqtapi - 1520 watapi wañusqa Santarém llaqtapi) Purtugal mama llaptap awqaq pusaq wan naviganti qarqan.
Warmi: Isabel de Castro Churinkuna: Fernão Álvares Cabral, António Cabral, Catarina de Castro, Guiomar de Castro, Isabel wan Leonor.
Kumarapa
Kumarapa (kastilla simipi: Comarapa) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Santa Krus suyupi, huk llaqtam, Manuel María Caballero pruwinsyap uma llaqtanmi.
Vicente Blasco
thumb|right|280px|Vicente Blasco Ibáñez (1867-1928) Vicente Blasco Ibáñez (* paqarisqa Valencia - †  Menton llaqtapi), huk 🇪🇸 mama llaqtayuq willay kamayuq wan qillqaqmi qarqan.
Taytanː Gaspar Blasco; Mamanː Ramona Ibáñez.
Qillqasqankuna
miniaturadeimagen| [[La araña negra Portada (Tomo II (1893)).]]
Clara Zetkin
thumb|right|Clara Zetkin Clara Zetkin ( paqarisqa Wiederau llaqtapi;  wañusqa Moskwa llaqtapi, Rusiyapi),  huk aliman kumunista pulitiku warmim karqan.
Yaruwillka pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa, Alberto Fujimori Umalliqmi.
Allpa saywachi
thumb|left|170px|Marañun mayuqa Yaruwillka pruwinsyapi
Pulitika rakiy
Pusaq distritunmi kan.
Runakuna
thumb|right|200px|Chawinillu, pruwinsyap uma llaqtan
Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku. /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
Karu puriy
thumb|right|200px|La Corona del Inca, [[Ayapitiq, Chawinillu distritu, Yaruwillka pruwinsya]]
369
369 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Dave Bartholomew
rikchacha|220px|Dave Bartholomew (1918-2019). David Louis Bartholomew sutiyuq runaqa, icha Dave Bartholomew ( paqarisqa Edgard llaqtapi - paqarisqa Metairie llaqtapi) huk 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq q'ipa waqachiq, takichaqmi wan takiqmi, swing, dixieland, rock wan roll, rhythm wan bluesmi, kurkun qhawachiqpas.
Taytanː Louis Bartholomew, mamanː Mary.
370
370 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Wadan
paña|rikchacha|292x292px| Anti Sahara chunniqpa qhatuy ñanninkuna c. 1000 watamanta 1500 watakama. Quri chakrakunaqa q’illu llimp’iwan rikuchikun. rikchacha|Wadan llaqta Wadan (Arawiya simipi: وادان, Inslish simipi: Ouadane) nisqaqa Mawritaniyaqta chawpinpi ch'in pampa suyupi huk huch'uy llaqtam, Adrar pampaqta uralan kantunpi, 93 Chinguetti llaqtamanta wichay-inti lluqsimuy layupi km. Chay llaqtaqa apay-sahara qhatuypi escenificanapaq karqan, Idjil llaqtapi minakunamanta kachi losakunata apaq karawanakunapaqpis.
Ñawpa llaqta, huk Tukuy runakunaqta qhapaq kaynin, thuñisqaña kaptinpis, kunankamapis anchatam mana imapas pasanchu, huk huch'uy kunan pacha llaqtataq punkun hawapi tarikun.
Wadan llaqtaqa Richat Pawa nisqaman astawan qaylla llaqtam, hatun muyu unancha, hawa pachamanta rikukuq.
Yanarahu rit'i urqu
Yanarahu (kastilla qillqaypi Yanaraju) icha Urus nisqaqa Piruwpi, Yuraq Wallapi, huk rit'i urqum, Anqash suyupi, Qarwa pruwinsyapi, San Miyil Aqu distritupi, Waras pruwinsyapipas, Tarika distritupi, Akillpu qucha ñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.423 mitrum aswan hanaq.
Yaka-yaka
Yaka-yaka (familia Picidae) nisqakunaqa yaqa tukuy tiksimuyuntinpi kawsaq pisqukunam, puriq icha tiyapayaq. Akakllukunaqa chhukrunawan sach'akunap qaranpi chhurupayaspa palamakunata qirisakunatam hap'ispa mikhunku, "yaka-yaka" nispa ruqyaspa.
218 rikch'aqnintam riqsinchik. Urin Awya Yalapiqa akakllu (hak'akllu, Colaptes rupicola), huk rikch'aqkunapas kawsanmi. Chinchay Awya Yalapiqa lliwmanta aswan achka kaq rikch'aqa Chinchay Awya Yala akakllum (Colaptes auratus).
General Leonidas Plaza Gutiérrez llaqta
General Leonidas Plaza Gutiérrez (kastilla simipi: General Leonidas Plaza Gutiérrez / General Plaza / General Leonidas Plaza) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Morona Santiago markapi, huk llaqtam, Limón Indanza kitip uma llaqtanmi.
Kasy llaqtaqa Ikwadur umalliq Leónidas Plaza Gutiérrezmantam sutichasqa.
Chuqik'iraw
Chuqik'iraw nisqaqa (QSHKS qillqaypi: Choqek'iraw, kastilla simipi: Choquequirao) nisqaqa huk Tawantinsuyu pachamanta mawk'a llaqtam, Piruwpi, Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi, Santa Teresa distritupi, Apurimaq mayumanta 1500 m aswan hanaqmi, Willkapampamanta manam karuchu. Pachakutiq Yupankis (1438-1471) chay k'itita llaqtacharqan kukata, q'illaykunata ruranapaq pisqukunata mirachinapaq.
Puka chikayu
Puka chikayu (Marmosa rubra) nisqaqa huk rikch'aq q'arachupam, ukucha hina uchuyllam, Chawpi, Urin Awya Yalapi kawsaq.
Chillka distritu (Ayakuchu)
Chillka distritu (kastilla simipi:  Distrito de Chilcas) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Lamar pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Chillka llaqtam.
Nicolás de Arteta
thumb|right|260px| Nicolás Joaquín de Arteta (1771-1849) Nicolás Joaquín de Arteta y Calisto sutiyuq runaqa (* paqarisqa Kitu llaqtapi - †  wañusqa Kitu llaqtapi) huk 🇪🇨 mama llaqtayuq  kathuliku taytakura karqan.
Chillka distritu (Ayakuchu)
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Nicolás de Arteta
Kitupi Uma Hatun yaya (1833-1849)
Chillka distritu (Ayakuchu)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Nicolás de Arteta
Taytan: Arteta; Maman: Calisto, Wawky: Pedro de Arteta.
Chillka distritu (Ayakuchu)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Pilichuku kantun
Pilichuku kantun (kastilla simipi: Cantón Pelechuco) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Pilichuku munisipyupi. Uma llaqtanqa Pilichuku llaqtam (936 runa, 2001 watapi).
Akillpu rit'i urqu
Akillpu (kastilla qillqaypi: Nevado Aquilpo / Aquillpo) nisqaqa Piruwpi, Yuraq Wallapi, huk rit'i urqum, Anqash suyupi, Qarwa pruwinsyapi, San Miyil Aqu distritupi. Pikchunqa mama quchamanta ~ 5.500 mitrum aswan hanaq. thumb|left|200px| lluq'i: [[Ranrapallqa, Chinchiy, Pallqarasu; chawpi: Tuqllarahu, Akillpu; paña: Qupa, Pumapampa, Tarushkancha, Qaqapampa, Pirlilla,, Tarush Wachanan rit'i urqukuna - antimanta rikusqa]]
Chilinu Puntifisya Kathuliku Yachay Suntur
Chilinu Puntifisya Kathuliku Yachay Suntur (kastilla simipi: Pontificia Universidad Católica de Chile, PUC) nisqaqa Chilipi, Santiago de Chile llaqtapi huk kathuliku yachay sunturmi.
Wiñay kawsay
, kamarisqa karqan.
Riqi distritu
Riqi distritu (kastilla simipi: Distrito de Reque) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Chiklayu pruwinsyapi, Lampalliqi suyupi. Uma llaqtanqa Riqi (Reque) llaqtam.
Qarapampa distritu
Qarapampa distritu (kastilla simipi: Distrito de Carabamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Hulkan pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Qarapampa llaqtam.
K'ullpina munisipyu
Kantunkuna
Pusaq kantunmi kan:
Karuwillanakuna
rikchacha| [[Pachamamapi kaq estacion|Tiksi muyu hap'inan kanan, Baviera llaqta, Alimaniya suyupi, antakilla nisqawan willanakuna Raisting wasipi]] Karuwillanakuna, Karuwillanakuy icha Karumanta willanakuy nisqaqa imaymana rikch'aq allwiyakamaykunaqta willaykunata antaq'aytupi, ankichina, uptikal, icha huk illari-llut'ari nisqa llamk'anakunawan apachiy. Runakunapa runa kunkanwan ruway atikusqanmanta astawan karullapi rimanakuy munasqankumantam paqarimurqa, ichaqa chayman rikchakuq hutanwan rina iskala nisqawan; chayhina, llasaq sistimakuna (ahinataq pustal chaski) chakramanta qarqusqa kanku.
K'ullpina munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam Qhichwa runakunapas tiyanku.
Ch'iquy
thumb|300px|[[Michelangelo, "Pietà", 1499.]] Ch'iquy, ch'iqusqa (ch'iqu) icha wanki nisqaqa rumimanta rikch'akunata ruraymi, rumita takaspa, ahinataq wank'am.
Kipru
Kipru|thumb|right|200px| Kipru|thumb|right|200px thumb|right|200px|Turkukunap hap'isqan allpakuna Kiprupi Kipru, Chipri, Kiprus, Kiwris icha Chipsuyu nisqaqa (grigu simipi Κύπρος [Kípros], turku simipi Kıbrıs) Allpapura hatun quchapi huk wat'apas mama llaqtam.
K'ullpina munisipyu
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Kipru
Turkiya awqaqkuna 1974 watapi Kiprup chinchay anti rakinkunatam hapirqan.
Ratatouille (kuyuchisqa siq'isqa)
Ratatouille nisqaqa 2007 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Brad Birdmi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa.
Karuwillanakuna
Karuwillanakunapi apachiy chawpikuna nisqakunaqa achka allwiyakamaqta kanankunawan wiñarqan, sich'i k'anchakunamanta huk rikuy unanchakunamantapis (ahinataq q'usñi unanchakuna, simaphuru karuqillqakuna, unancha llapharakuna, uptika tiqillqakuna), pinchikilla yawirka, radiyasiyun pinchikilla-llut'ari, k'anchaypis. Chayhina kachay ñankunaqa achka kuti willanakuna kanalkunapi rakisqam, chaykunaqa achka kuskalla willanakuy huk llamk'ana pachakunata achkayachinapaq allinkunatam qun. Karuwillanakunataqa achka kutipim llamk'achinku.
Nemota Maskaykuspa
Nemota Maskaykuspa (inlish simipi: Finding Nemo, kastilla simipi: Buscando a Nemo) nisqaqa 2003 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Andrew Stanton, Lee Unkrichmi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa.
Amariti
Amariti (kastilla simipi: Amarete) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Chuqiyapu suyupi, Bautista Saavedra pruwinsyapi, Charasani munisipyupi.
371
371 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Francisco de Garaycoa
thumb|right|260px| Francisco de Garaycoa (1775-1859) Francisco Xavier de Garaycoa Llaguno sutiyuq runaqa (* paqarisqa Wayakil llaqtapi - †  wañusqa Kitu llaqtapi) huk 🇪🇨 mama llaqtayuq  kathuliku taytakura karqan.
Kitupi Uma Hatun yaya (1851-1859)
P'allqa distritu (Wankawillka)
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
Tupu
Tupu nisqaqa ima chhikan kaypaqpas kayninta, kachkayninta tupunam.
Logroño (Ikwadur)
Logroño (kastilla simipi: Logroño) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Morona Santiago markapi, huk llaqtam, Logroño kitip uma llaqtanmi.
Tupu
Riqsinkchik mawk'a, ispañap (icha huk mama llaqtap) tupunkuna, allin kaq SI tupuy nisqakunatapas.
P'allqa distritu (Wankawillka)
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Francisco de Garaycoa
Taytan:  ; Maman:.
P'allqa distritu (Wankawillka)
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Shuwar simi
Shuwar simi (shuar chicham) nisqaqa Shuwar runakunap rimayninmi, ikwaduryanu Amarumayu sach'a-sach'a suyupi 110.000-chá rimaqniyuq.
Tawantinmi k'iti rimayninkuna:
Raúl Ferrero Rebagliati
thumb|right|250px| Raúl Ferrero Rebagliati (1911-1977) Raúl Ferrero Rebagliati sutiyuq runaqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku runam qarqan.
Taytan: Alfredo Ferrero Dominici; Maman: Amelia Rebagliati Raybaud. Warmiː Yolanda María Ángela Costa Elice. Churinkuna: Yolanda Ferrero Costa, Raúl Ferrero Costa, Augusto Ferrero Costa, María Elena Ferrero Costa.
Yachaywasi: Colegio Sagrados Corazones Recoleta (Limaq).
Alma mater: Piruwanu Puntifisya Kathuliku Yachay Suntur wan Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin.
San José de los Molinos distritu
San José de los Molinos distritu; (kastilla simipi: Distrito de San José de los Molinos) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Ika pruwinsyapi, Ika suyupi. Uma llaqtanqa San José de los Molinos llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Rikch'a ch'ipachiy
thumb|right|250px|[[Apokalipsi kawalluqkuna, Albrecht Dürer-pa ch'ipachisqan.]] Rikch'a ch'ipachiy nisqaqa raqhirayasqa last'akunata qillqana p'anqaman ñit'isqa rikch'akunata ruraymi.
373
373 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Peter Cushing
thumb|right|280px|Peter Cushing (1913-1994) Peter Wilton Cushing sutiyuq runaqa (* paqarisqa London llaqtapi -  wañusqa Kent llaqtapi) huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿  aranway pukllaqmi karqan.
Taytaː George Edward Cushing; Mamaː Nellie Marie. Warmi: Helen Cushing (1943-1971) Churinkuna:
San José Chikitus
San José Chikitus (kastilla simipi: San José de Chiquitos) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Santa Krus suyupi, huk llaqtam, Chikitus pruwinsyap uma llaqtanmi.
372
372 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
SI tupuy
SI tupuy icha Nasyunpura Tupuy Llika (phransis simimanta: Système international d'unités, kastilla simipi: Sistema Internacional de Unidades) nisqaqa astawan llamk'achisqa tupukuna llikam kay pachapi. 1960 watapi, Llasaykuna Tupuykunapas Kunphirinsyam kay llikata suqta tupuwan kamasqa. 1971 watapi, qanchis ñiqi tupu, mol, yapakusqa.
Chhikan kaykunapaq llamk'achisqa SI tupuypa tupunkunaqa pachaykamay phinuminukunapi tiksikunkum; wisnu tuputaq, kilugramu, nasyunpura kilugramu prututipup wisnunmi: haqay hallchasqa platinu iridyupas silindrum Llasaykuna Tupukunapas Nasyunpura Qillqana Ukhupi.
Qhapaq Tupukuna
Kaymi huk SI tupukunam:
Fernando León de Vivero
thumb|250px|right|Fernando León de Vivero. Fernando León de Vivero sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Ika llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi), huk 🇵🇪 mamá llaqtayuq taripay amachaq wan pulitikupas qarqan.
Taytan: Fernando León Arechua; Maman: María Amalia de Vivero Ugarte. Warmi:. Churinkuna:.
Jaén (Piruw)
Jaén nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Kashamarka suyupi, huk llaqtam, Jaén pruwinsyap uma llaqtanmi.
Ashaninka
Ashaninka nisqakunaqa (ashaninka simipi; qhichwa simipi Kampa nisqapas) piruwanu Amarumayu sach'a-sach'a suyupi (Hunin, Pasqu, Wanuku, Ukayali suyukunapi: Apurimaq, Iniy, Tampu, Piriniy, Pichis mayukunap, hanaq Ukayali mayuppas suyunpi), brasilyanu Akri suyupas tiyaq runa llaqtam, ashaninka simita rimaq.
Ana Torroja
Ana Torroja Fungairiño sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Madrid llaqtapi -  ) huk 🇪🇸  mama llaqtayuq takiq wan takichaqmi qarqan. Mecano takiqmi.
Taytan: José Antonio Torroja Cavanillas; Maman: María del Carmen Fungairiño Bringas. Qusan: Rafael Duque, Churi: Jara Duque Torroja (2005)
Shuwar
thumb|right|200px|Shuwar wasi, Morona Santiago marka, Ikwadur thumb|right|200px|Shuwar tusuy, [[Logroño (Ikwadur)]] thumb|right|200px|Shuwar [[isankakuna]] Shuwar runakunaqa Ikwadurpi Piruwpipas, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi tiyaq runa llaqtam, 40.000 runam, shuwar simita rimaq.
Warisat'a kantun
Warisat'a kantun nisqaqa (kastilla simipi: Warisata) Buliwyapi kantunmi, Chuqiyapu suyupi, Umasuyu pruwinsyapi, Jach'ak'achi munisipyupi. Uma llaqtanqa Warisata llaqtam.
Paul Newman
Paul Leonard Newman sutiyuq runaqa (* paqarisqa Shaker Heights llaqtapi Ohio suyupi - †   wañusqa Westport llaqtapi, Connecticut suyupi) huk kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Newmanqa wañurqan 2008 watapis.
Warmikuna:
Jackie Witte (1949–1958) Joanne Woodward (1958–2008)
Wawakuna:
Scott (1950-1978), Susan Kendall (1953) wan Stephanie Witte Newman. Elinor "Nell" Teresa (1959), Melissa "Lissy" Stewart (1961), wan Claire "Clea" Olivia Woodwar Newman (1965).
Yachay wasikuna: Malven Grammar School wan Shaker Heights School
Alma mater: Yale Yachay suntur.
Pilikulakuna
250px||left|thumb|El Porsche 935 de Rolf Stommelen en Nürburgring en 1977
Wari llaqta
Wari (kastilla simipi: Huari) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk llaqtam, Wari pruwinsyap uma llaqtanmi.
Pukllanamanta Willakuy
Pukllanamanta Willakuy (inlish simipi: Toy Story) nisqaqa 1995 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam, ñawpaq kaq antañiqiqllawan rurasqa pilikula. Kuyu walltay pusaqninqa John Lassetermi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa. Ñiqin piti Pukllanamanta Willakuy 2 1999 watapi rurasqa. Kimsa piti Pukllanamanta Willakuy 3 2010 watapi rurasqa.
Juan Serpa
Juan Hibernon Serpa Meneses, sutiyuq qhariqa (* paqarisqa Qallawanka llaqtapi - † wañusqa Lima llaqtapi) huk piruwanu kathuliku Taytakura, Qhichwa rimaq karqan.
Machapu
thumb|300px|Huk machapu. thumb|right|535px|Yakup hawanpi iskay k'atachakuna machapup puriyninpi. Machapu nisqakunaqa yakup hawanpi pillunyakunam, wayrap paqarichisqan.
Pacha kuyuypa paqarichisqan hatunkaray machapukunataqa tsunami ninchikmi.
Yaku chaha
Yaku chaha icha Yakun (Chironectes minimus) nisqaqa huk rikch'aq q'arachupam, Chawpi, Urin Awya Yalapi kawsaq.
Yakupipas kawsaq ch'ulla q'arachupa rikch'aqmi. Yukra, lakachu, challwakunatam mikhun.
Tiksi
Tiksi, Qusqupi Tiqsi nisqaqa (QSHKS qillqaypi teqsi, teqse, grigu simipi βάσις [básis]) imap uranpi, sikinpi kaqpas. Ahinataq kay sut'inkunatam riqsinchik:
Riochico kitilli
Riochico kitilli (kastilla simipi: Parroquia Riochico) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk chakrapura kitillim, Manawi markapi, Portoviejo kitipi. Uma llaqtanqa Riochico llaqtam.
Istunya
Pulitika Rakiy
15 distritu (maakond)
374
374 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Istunya
Pulitika Rakiy
thumb|none|300px|Istunyapi distritukuna
Waranqachaki
Waranqachaki (Myriapoda) nisqakunaqa suni, suyt'u, sillwichakim. Ancha achka chakiyuqmi, samana tunquchawam samaqmi.
Puerto Villamil
thumb|right200px|Puerto Villamil Puerto Villamil nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk llaqtam, Yawatisuyupi, Isabela wat'ap uma llaqtanmi.
Alberto Terry
Alberto Terry Arias-Schreiber, "Toto" sutiyuq runaqa (* paqarisqa Lima llaqtapi - † wañusqa Lima llaqtapi)  huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Just Fontaine
Just "Justo" Fontaine (* paqarisqa Marrakech llaqtapi, Morocco mama llaqtapi -  ) huk Ransiya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Allqitu
thumb|right|295px|Paray allqitu (Pluvialis squatarola) thumb|right|295px|Kichka allqitu (Vanellus spinosus) thumb|right|295px|Awqaq allqitu (Vanellus miles) Allqitu (Charadriidae, "chorlito") nisqakunaqa huk pisqukunam.
Kasma
Kasma (kastilla simipi: Casma) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk llaqtam, Kasma pruwinsyap uma llaqtanmi.
375
375 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
1987
1987 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Wanuku pruwinsya
Wiñay kawsay
Kamasqa.
Pulitika rakiy
Chunka hukniyuq distritunmi kan.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
Pillunya
thumb|250px|Yakup hawanpi [[machapukuna.]] 250px|thumb|Tiyachkaq pillunya, pañaman (anqas), lluq'iman (puka) purichkaq aknanakuchkaq pillunyakunap paqarichisqan. Pillunya icha Wallch'a nisqaqa maywiykuspa mast'arikuq micham, machapu hinam.
Kay micha rikch'aqkunam pillunyakunapi mast'arikun:
Wasa ruru
thumb|250px|[[Runap wasa rurunkuna.]] Wasa ruru icha Riñun nisqaqa ispap paqariyninpa ukhu yawrinmi. Wasa rurakunapiqa wakman ch'illchiy (utrafiltrasyun) nisqawan yawarmanta ispam tukukun.
Lagunillas
Lagunillas nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Santa Krus suyupi, huk llaqtam, Cordillera pruwinsyap uma llaqtanmi.
Chunki distritu
Chunki distritu (kastilla simipi:  Distrito de Chungui) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Lamar pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Chunki llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Palura
Palura (kastilla simipi: Palora) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Morona Santiago markapi, huk llaqtam, Palura kitip uma llaqtanmi.
Pillchaka distritu
Pillchaka distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Pilchaca) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wankawillka pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Pillchaka llaqtam.
Chunki distritu
Simikuna
Pukyu:
Gabriel Ochoa
Gabriel Ochoa Uribe sutiiyuq runaqa ( paqarisqa Sopetrán llaqtapi - wañusqa Cali llaqtapi) huk 🇨🇴 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiq qarqan.
Islantha
Islantha icha Iyishallp'a nisqaqa Iwrupaman kapuq wat'am, mama llaqtam. Uma llaqtanqa Reykjavík llaqtam.
Allpa saywachi
thumb|right|290px|Islandya, saywitu
Pillchaka distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
Hatun chaha
Hatun chaha, Lluchu chupa, Tawañawi (Chuskuñawi) icha Ayachaka (Philander andersoni) nisqaqa huk rikch'aq q'arachupam, Urin Awya Yalapi kawsaq.
Misti
Misti, kichwapi Mishu nisqaqa (kastilla simipi: mestizo) Ispañamanta hamusqa icha Kriyullu nisqa churinkunap indihina runakunappas paqarisqan, chaqrusqa nisqa runam. Yaqa tukuy mistikunaqa kastilla simitam (Brasilpitaq purtuyis simitam) rimanku.
376
376 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Unkara pukara
Unkara pukara (kastilla simipi: Fortaleza de Ungará) nisqaqa Piruwpi huk pukaram, Lima suyupi, Kañiti pruwinsyapi, Imperial distritupi.
1986
1986 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Liwra (kañina)
rikchacha|250x250px| Mamallaqta qullqiqta huk hukkaynin "liwra" (yana anqas) icha "lira" (k'anchaq anqas) mama llaqtakuna. Liwra icha puqchu nisqaqa huk qullqiqta icha kañina sutin. Kunan pachapiqa wakin suyukunapim kay qullqi llamk'anku, ñawpaqtaqa achka suyukunapim llamk'akuq. Inlish simipi pound nisqaqa latin simipi lībra pondō, chaypi lībra nisqaqa "liwra, warkhu, puqchu" niyta munan, pondōtaq "llasaqwan" niyta munaq adwirpiyu. Qullqiqta simp'anqa £, yana qillqaqta istilisasqa rikch'aynin L (liwramanta), pisichasqa simita rikuchinapaq chimpasqa.
Kay simiqa Inlishpampa suyupi chaskisqa karqan, qullqiqta llasanmanta, ruwasqamanta 240 qullqikama, qhipamantaq tukuy tukuy tikimuyuntinpi Hatun Qhapaq Suyu mitmakunaman mast'arikurqa. Qanchis pachak wata ñawpaqta qullqimanta qullqita ruraptinkupis, ñawpaq liwra qullqita Enrique VII nisqaqta kamachisqan 1489 watapi rurarqanku.
Pukyukuna
<references group="" responsive="1">
Santa Rosa distritu (Chiklayu)
Santa Rosa distritu (kastilla simipi: Distrito de Santa Rosa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Chiklayu pruwinsyapi, Lampalliqi suyupi. Uma llaqtanqa Santa Rosa llaqtam.
Ñansapa (munisipyu)
Ñansapa (kastilla simipi: Municipio de Las Carreras) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu Urin Sinti pruwinsyapi, Chuqichaka suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Ñansapa llaqtam.
Runakuna
Munisipyupiqa astawan mana indihina runakunam Qhichwa runakunapas tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
San Juan Bautista distritu
San Juan Bautista distritu; (kastilla simipi: Distrito de San Juan Bautista) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Ika pruwinsyapi, Ika suyupi. Uma llaqtanqa San Juan Bautista llaqtam.
Wasu distritu
Wasu distritu (kastilla simipi: Distrito de Huaso) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi, Hulkan pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Wasu llaqtam.
San Juan Bautista distritu
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Sarakuru kiti
Sarakuru kiti (kastilla simipi: Cantón Saraguro) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Loja markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Sarakuru llaqtam.
377
377 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Sarakuru kiti
Runakuna
Sarakuru kitipiqa Sarakuru Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa kay kitillikunapi kawsanku: Sarakuru kitilli, Tenta kitilli, Paraiso de Celén kitilli, San Antonio de Cumbe kitilli, El Tablón kitilli, Llusapata kitilli, San Pablo de Tenta kitilli, Selva Alegre kitilli, Urdaneta kitilli.
Pulitika Rakiy
11 kitillinmi kan:
Julio de la Piedra
thumb|250px|right|Julio de la Piedra (1896-1984). Julio Gerardo de la Piedra del Castillo sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Chiklayu llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi), huk 🇵🇪 mamá llaqtayuq ruruchiq wan pulitikupas qarqan.
Taytan: Máximo Ricardo de la Piedra Delgado; Maman: Rosalía Dominga del Castillo Ghia. Warmi: Bertha Russo Fry. Churinkuna:.
Yachaywasi: Colegio Nacional San José (Chiklayu).
Daniel Campos pruwinsya
Daniel Campos pruwinsya nisqaqa (aymara simipi: Daniel Campos jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Daniel Campos) Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Llika llaqtam.
Pulitika Rakiy
Iskay munisipyunmi kan:
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Daniel Campos pruwinsyapiqa kastilla, aymara, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Pachakchaki
Pachakchaki (Chilopoda) nisqakunaqa p'alltayasqa kurkuyuq waranqachakikunam, sapa sillwinpi hukllam chaki masintin, achka aycha mikhuqkunam. Huk rikch'aqninkunaqa miyuyuqmi.
Wila-wila
huk yurakuna:
huk urqukuna:
huk llaqtakuna:
1985
1985 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Chakra runa
thumb|right|200px| Chakra runa nisqaqa ayllu llaqtapi icha uchuy llaqtapi kawsaq, chakrakunapi llamk'aq runam.
Brasilia
Brasilia llaqtaqa Brasil mama llaqtap wan Tantasqap suyun uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay
Kamasqa
Ulla Ulla kantun
Ulla Ulla kantun (kastilla simipi: Cantón Ulla Ulla) nisqaqa huk kantunmi Buliwya mamallaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Pilichuku munisipyupi. Uma llaqtanqa Ulla Ulla llaqtam (224 runa, 2001 watapi).
379
379 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Arthur Conan Doyle
right|250px Arthur Ignatius Conan Doyle sutiyuq runaqa (* paqarisqa Edinburgh llaqtapi - †  wañusqa Crowborough llaqtapi) huk  mama llaqtayuq qillqaq wan willay kamayuq runam karqan.
TaytaːCharles Altamont Doyle Warmiː Louise Hawkins (1885-1906) / Jean Leckie (1907-1930) Churinkunaː 5
Sherlock Holmes
thumb|right|180px|Portrait of Sherlock Holmes by Sidney Paget, 1904 thumb|180px|Sherlock Holmes statue in Edinburgh, erected opposite the birthplace of Doyle which was demolished c.1970
Sapsiwaki
Sapsiwaki nisqaqa ima wakipas, imapichus ruranakuna - chakrakuna, ruruchinakuna - sapsi kamachinapi, achka icha tukuy runakunap kamachinanpi. Ñawpa pacha ayllu llaqtakunas sapsiwaki hina karqan. Marksismukamataq susyalismu nisqas chay hina kanman.
Antawakuna (kuyuchisqa siq'isqa)
Antawakuna (inlish simipi: Cars) nisqaqa 2006 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa John Lassetermi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa.
Pukllanamanta Willakuy 3
Pukllanamanta Willakuy 3 (inlish simipi: Toy Story 3) nisqaqa 2010 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Lee Unkrichmi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa. Pilikula nisqaqa kimsa piti pilikula Pukllanamanta Willakuy wan ñiqin piti pilikula Pukllanamanta Willakuy 2.
Ahmed Ben Bella
Ahmed Ben Bella  sutiyuq runaqa (* paqarisqa Maghnia llaqtapi -  wañusqa Alhirys llaqtapi). Alhirya mama llaqtayuq Piluta hayt'aq, pulitiku wan Umalliq.
1963 watamanta 1965 watakama kuti Alhiryapa umalliqnin karqan.
thumb|280px|Ahmed Ben Bella (1951) thumb|280px|Ahmed Ben Bella (1963)
Kashamarkilla (Lima)
Kashamarkilla (Cajamarquilla) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk mawk'a llaqtam, Lima pruwinsyapi, Ate distritupi.
Limaq
thumb|right|250px|Lima, 1746 thumb|right|250px|Señor de los Milagros de Nazarenas Lima icha Limaq icha Rimaq (Lima < Limaq < Rimaq) llaqtaqa Piruw mama llaqtapi Lima llaqta suyupas uma llaqtanmi. Chaypiqa qanchis hunu runakunam tiyan. Francisco Pizarro m kay llaqtataqa 1535 watapi kamarirqan. 1687 watapiqa hatun pacha kuyuymi llaqtata dañurqurqan.
Mendoza wamani
Mendoza wamani (kastilla simipi: Provincia de Mendoza) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Mendoza llaqtam.
Limaq
Wiñay kawsay
"Ciudad de los Reyes" sutiyuqta yachakuchin.
Mendoza wamani
Wiñay kawsay
Kamasqa
Suyukuna
thumb|350px|Pulitika rakiy (Mendoza wamani) 18 suyukuna:
Kachun
thumb|200px|Kachunpa tuktun (Cucumis sativus) Kachun (Cucumis sativus) nisqaqa huk chakra yuram. Rurunkunatam mikhunchik.
378
378 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Franco de Vita
right|thumb|300px|Franco de Vita, 2006 Franco Atilio De Vita De Vito  icha  Franco de Vita sutiyuq runaqa ( paqarisqa Karakas llaqtapi - ), huk 🇻🇪 mama llaqtayuq takichaq, takiq wan yatana qallwa wan kitara wakichaqpas qarqan.
Qatiq
Qatiq nisqaqa ima kaqpapas, hamuqpapas qatiqninmi, icha pipapas qatiqnin runam.
Franco de Vita
Taytan: Ferdinando De Vita; Maman: Rosa De Vito.
Khirkinchu
thumb|320px|Tatú carreta en [[Península Valdés]] Khirkinchu, Khirki, Kirkinchu  icha Armallu (ordo Cingulata, familia Dasypodidae) nisqakunaqa p'aspasapa qarayuq ñuñuqkunam.
Runakunaqa kirkinchuta chakunmi aychanta mikhunapaq. P'aspa qaranmantaqa charankukunatam ruranku.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
380
380 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Quriyunka
Quriyunka icha Kurunku (kastilla simipi: Corongo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk llaqtam, Quriyunka pruwinsyap uma llaqtanmi. Icha Quri unqu. Tayta Piiru: riqisqa raymin.
Iskaynintinchaki
Iskaynintinchaki (Diplopoda) nisqakunaqa huk waranqachakikunam, sapa sillwinpi tawantinmi chakiyuq, iskaynintin masintin, ch'iñicha wañusqaña kawsaqkunata mikhuq.
Santiago (Ika) distritu
Santiago distritu; (kastilla simipi: Distrito de Santiago) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Ika pruwinsyapi, Ika suyupi. Uma llaqtanqa Santiago llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
381
381 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Tite Curet
thumb|right|260px| Tite Curet (1926-2003) Catalino Curet Alonso sutiyuq runaqa, icha Tite Curet (* paqarisqa Guayama llaqtapi -  wañusqa Baltimore llaqtapi), huk 🇵🇷 mama llaqtayuq salsa takichaqsi qarqan.
Warmi: Norma Salazar. Churin: (1).
Janq'ulaymi kantun
Janq'ulaymi kantun (Janq'ulaymi: aymara simi; kastilla simipi: Cantón Ancoraimes) nisqaqa Buliwya suyupi, huk kantunmi Chuqiyapu suyupi, Umasuyu pruwinsyapi, Janq'ulaymi munisipyupi. Uma llaqtanqa Janq'ulaymi llaqtam (561 runa, 2001 watapi).
Hatun qucha
thumb|300px|[[Chilip chalanpi.]] thumb|300px|[[Chawpi hatun quchap machapunkuna.]] Hatun qucha icha Lamar qucha nisqakunaqa (Kastilla simipi: mar, grigu simipi: Θάλασσα [Thálassa]) mana allpa pachakunapi kaq, aswanta chay allpa pachakunap chawpinpi kaq hatun yakukunam.
Luksimpur
thumb|right|230px| Luksimpur icha Luksimpurqu Iwrupapi mama llaqtam. Uma llaqtanqa Luksimbur llaqtam.
Munsun (Ispaña)
Munsun (kastilla simipi: Monzón) llaqtaqa Ispañapi huk hatun llaqtam, Aragun suyup, 17 115 tiyaq runakunayuq.
Hatun qucha
Tiksimuyup hawanqa 71 % hatun quchakunam. Chay yaku pachap 31,7 %-nin 4000 mitrumanta 5000 mitrukama ukhum. Hatun quchakunapi kawsaq yurakuna inti wayllayninwan wayra pachapi muksichaqpa 70 %-ninmi lluqsichin.
Tukuy mama quchantinqa 1,338 lluna km³-yuqchá, tukuy yaku pachap p'ulinninpa 96,5 %-nin. Mama quchap yakunqa ancha kachisapam, kikin wisnup 3,5 %-nin. Chayrayku manam upyanallachu.
Rayku
Rayku icha Hamu (causa) nisqaqa ima kaypas icha tukuypas, qatiq (efecto) nisqa huk kanapaq icha tukunapaq muchuypi kaymi.
Qucha
thumb|right|250px|Nahuel Huapi qucha, [[Arhintina]] thumb|right|250px|[[Titiqaqa qucha, Buliwya, Piruw]] Qucha nisqaqa achka mana puriqchu yakum.
Rayku
Chayrayku hinam:
1984
1984 wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Qucha
Runapas quchakunataqa ruranmi, hark'a qucha nisqatam, mayu hark'a nisqawan mayupi puriq yakutam hark'aspa.
San Juan Bosco llaqta
San Juan Bosco (kastilla simipi: San Juan Bosco) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Morona Santiago markapi, huk llaqtam, San Juan Bosco kitip uma llaqtanmi.
Buena Vista (Santa Krus)
Buena Vista nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Santa Krus suyupi, huk llaqtam, Ichilu pruwinsyap uma llaqtanmi.
Kanichi
Kanichi (kastilla simipi: Caniche) nisqaqa huk mawk'a llaqtam, Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Lukana pruwinsyapi.
Julio Iglesias
Julio José Iglesias de la Cueva sutiyuq runaqa, icha Julio Iglesias (* paqarisqa Madrid llaqtapi  -  ),  huk Ispaña mama llaqtayuq takiqmi, kastilla simillapim qillqarqan.
Tayta: Julio Iglesias Puga (1915-2005); Mama: María del Rosario de la Cueva y Perignat (1919-2002).
Warmi: Isabel Preysler (1971-1978) / Miranda Rijnsburgern (2010-presente) Churinkuna: Chábeli, Julio Jr, Enrique, Miguel Alejandro, Rodrigo, Victoria, Cristina wan Guillermo.
Guillermo Almenara
thumb|right|250px|Guillermo Almenara Guillermo Almenara Irigoyen sutiyuq runaqa (* 1890 watapi paqarisqa Limaq llaqtapi - † wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq hampikamayuq qarqan.
Taytan: Francisco Almenara Butler; Maman: Elvira Irigoyen Irigoyen. Warmikuna: Graciela Valdez / Susana Chau.
Yachaywasi:
Alma_mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin.
Sheloñ
=Shelóñ= Shelóñ nisqaqa Pskov suyupi Novgorod suyupipas mayum 248 km suni kaq. Paypa patankunapi Porhov, Soltsy, Dédovichi Shimskpas llaqtakunaqa tiyanku.
Guillermo Almenara
Piruwpa Qhali kaynin ministru (1938-1939)
Víctor Freundt
thumb|250px|right|Víctor Freundt. Víctor Freundt Rossell sutiyuq runaqa, (* paqarisqa Limaq llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi), huk 🇵🇪 mamá llaqtayuq ruruchiq, allwiya kamayuq wan pulitikupas qarqan.
Taytan: Alejandro Freundt Noble; Maman: Constanza Rosell Cacho. Warmi: Rosa Orihuela Herrera. Churinkuna: Víctor Freundt Orihuela, Andrés Freundt Orihuela, Viviana Freundt Orihuela, Elsa Freundt Orihuela y Jaime Freundt Orihuela.
Yachaywasi: Colegio de la Inmaculada (Limaq). Nuna wiñachiq: Escuela Nacional de Ingenieros.
Ígor Stravinski
Ígor Fiódorovich Stravinski (rusu simipi: Игорь Фёдорович Стравинский) sutiyuq runaqa ( paqarisqa Oranienbaum llaqtapi  - †  wañusqa New York llaqtapi) huk 🇷🇺 mama llaqtap musika takichaqmi karqan.
Taytaː Fiódor Stravinski Warmikunaː Yekaterina Nosenko (1906-1939) / Vera de Bosset (1940-1982)
Monsters, Inc.
Monsters, Inc. (kastilla simipi: Monstruos S.A) nisqaqa 2001 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Peter Doctermi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa.
Edgardo Rebagliati
thumb|right|250px|Edgardo Rebagliati (1895-1958) Edgardo Rebagliati Martins sutiyuq runaqa (* paqarisqa Wanuku llaqtapi - †  wañusqa Limaq llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq willay kamayuq, taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
Taytan: Edgardo Rebagliati Raybaud​; Maman: Concepción Martins de Rebagliati. Warmi: Emma Meyer Cárdenas. Churinkuna: (5) Edgardo Rebagliati Meyer; Enrique Rebagliati Meyer; Olga Rebagliati de Pinillos; Enma Rebagliati de Malachowski; Rosa Rebagliati de Montes.
Yachaywasi:
Alma_mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin.