cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Così fan tutte
Taki aranwayqa yanantinkunap rantinaykuyninmantam willan, pusaq kaq pachakwatapi. Ñawpaq pachañas Giovanni Boccaccio Decamerón nisqanpi, William Shakespearetaq Cymbeline nisqanpis willarqan.
Pukllasqa runakuna
Awqaqkuna, wawakuna, wamp'u pusaqkuna, kasarakuyman mink'achisqakuna, runakuna.
Kriti
right|thumb|Kriti, Grisyapi. Kriti (grigu simipi: Κρήτη, latin simipi: Creta) nisqaqa Allpapura hatun quchapi huk Grisyaman kapuq wat'am. Uma llaqtanqa Iráklio (Ηράκλειο) llaqtam.
Surat'a munisipyu
Surat'a munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Sorata) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, Lariqaqa pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi. Uma llaqtanqa Surata llaqtam.
Kantunkuna
Qanchis kantunmi kan:
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
855
855 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Surat'a munisipyu
Simikuna
Surata munisipyupiqa aymara, kastilla, qhichwa, simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Chiqa
Chiqa (derecho) nisqaqa wakipi tukuy kamachintinmi, kamachinantinmi, runakunap allinta kawsanakunanpaq.
Pampa saqarara
Pampa saqarara (Plantago monticola) nisqaqa huk quram, hampi yuram.
Chiqa
Taripay sunturkunam, taripakuqkunam chiqataqa riman.
Mihiku llaqta
Mihiku llaqta (nawa simi Āltepētl Mēxihco) nisqaqa Mihiku mama llaqtap uma llaqtanmi.
Ancha hatun llaqtam. Ñawpa pacha chaypiqa Texkoko quchas, Tenochtitlan llaqtas, Tlakopan llaqtas, huk llaqtakunas karqan.
Mihu
Mihu (Panicum miliaceum; ) nisqaqa huk riwi yuram, Asyapi, Iwrupapipas puquchisqa. Yanusqa murunkunatam mikhunku.
Pasqu pruwinsya
Pasqu pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Pasco) nisqaqa Pasqu suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Pasqu urqu llaqtam.
Patricio Ricketts
Patricio Ricketts Rey de Castro sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Ariqipa llaqtapi - llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq willay kamayuq, pulitiku wan runa yachachiqmi.
856
856 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Pasqu pruwinsya
Pulitika rakiy
Chunka kimsayuq distritunmi kan.
Nicholas Brathwaite
Nicholas Alexander Brathwaite sutiyuq runaqa (* paqarisqa Carriacou llaqtapi  -  wañusqa ) huk 🇬🇩 mama llaqtayuq pulitiku kawpaqpas karqan.
Pasqu pruwinsya
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Luis Alva
thumb|right|250px| Luigi Alva Luis Ernesto Alva Talledo   sutiyuq runaqa, icha Luigi Alva ( paqarisqa Payta llaqtapi - ), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq  Taki aranway takiqmi qarqan.
Nicholas Brathwaite
Taytan:, Maman:
Luis Alva
Taytan: Alva, Maman: Talledo.
Nicholas Brathwaite
Warmi:. Churinkuna:.
Patricio Ricketts
1983 watamanta 1984 ñawpaq kuti Piruwpa Yachachiy Ministrunin karqan.
Taytan: Carlos Ricketts Murga; Maman: Julia Rey de Castro Forga. Ñawpaq warmi: Martha Sánchez-Moreno Lira. Churinkuna: 3.
Alma mater: Mama Llaqtap San Agustín Yachay Sunturnin
Toledo
Toledo nisqaqa Ispañapi huk llaqtam.
Inkachaka (Quchapampa)
Inkachaka (Incachaca) nisqaqa huk mawk'a llaqtam, Buliwya mama llaqtapi, Quchapampa suyupi, Chapari pruwinsyapi, Qulumi munisipyupi, Paracti kantunpi, Carrasco mamallaqta parkipi.
Tukuman wamani
Tukuman wamani (kastilla simipi: Provincia de Tucumán) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Tukuman llaqtam (San Miguel de Tucumán).
Sutip rantin
Sutip rantin nisqaqa (kastilla simipi: pronombre) sutirimanap rantinpaq llamk'achisqa rima layam (ñuqa, qam, pay, pi, ima, kay, chay, hukkunapas).
Irupana
Irupana (kastilla simipi: Irupana) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Urin Yunka pruwinsya, huk llaqtam, Irupana munisipyup uma llaqtanmi.
Saqarara
Saqarara (Plantago major) nisqaqa huk quram, rikch'aq llantanmi.
Georges Bizet
thumb|200px|Georges Bizet. Georges Bizet sutiyuq runaqa (*Paris llaqtapi (Ransiyapi) paqarisqa 25 ñiqin kantaray killapi 1838 p'unchawpi - † Bougival llaqtapi (Ransiyapi) wañusqa 3 ñiqin inti raymi killapi 1875 p'unchawpi) rumantiku musika takichaqmi karqan.
858
858 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Bartolomé de Las Casas
Bartolomé de Las Casas sutiyuq runaqa (1484 watapi paqarisqa Sevilla llaqtapi; 31 ñiqin anta situwa killapi 1566 wañusqa Madrid llaqtapi) huk ispañul Duminikanu munqhim chiqa yachaqpas karqan. Ispañul kulunyakunapi kawsaq indihinakunata isklawchayman ama nispas nirqan.
Antwerpen
right|thumb|200px|Antwerpen wallqanqa right|thumb|400px|Antwerpen Antwerpen (Kastilla simipi: Amberes) llaqtaqa 🇧🇪 mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Bartolomé de Las Casas
Salamanca llaqtapi latin simitas yachakurqaspa, 1502 watapi Cristobal Colonwan Ayti wat'amansi rirqan. Chaypis 1510 watapi Awya Yalapi ñawpaq kutita tayta kura tukurqan.
Antwerpen
Antwerpenpiqa 493 517 runakunam kawsachkanku (2011).
Bartolomé de Las Casas
1512 watapi Diego Velázquez de Cuéllarwan Kuba wat'ata atispas indihina isklawniyuq chakrasapas tukurqan. Ispañul llaqtamasinkunap isklawkunata sarupayninta rikuspas 1514 allpankunata saqispa indihinakunap isklaw kayninman ancha hayu kayta rimaykurqan.
1542 watapi paypa rimasqanraykus Ispañap Qhapaqnin Musuq Kamachikuna (Leyes Nuevas) nisqatas rimarirqan, indihinata muchuchiyman sipiyman ama nispa. Chaywanpas kulunyapi wiraquchakunas chay kamachitaqa hark'arqan. 1545 watapis chay kamachikunaqa puchukachisqa karqan.
1543 watapi Bartolomé de Las Casasqa suqta chunka watayuq kaspa Chiapas suyupi hatun yayas tukurqan. Chaypi kawsaq indihinakunata amachaptinsi, Ispañapi hayunkunas k'amiykurqan. Munayninta mana qispichiyta atispas, 1547 watapi Ispañamansi kutirqan.
Qillqasqankuna
Ispañapiqa chay qillqankunata liwruchayta chunka pusaqniyuq pachakwatakama manas saqillarqankuchu.
Tinku distritu (Amarumayu)
Tinku distritu (kastilla simipi: Distrito de Tingo) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Luya pruwinsyapi, Amarumayu suyupi. Uma llaqtanqa Tinku llaqtam.
Law suyu
Lawsuyu (law simipi: Lao) nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Vientiane llaqtam.
Tinku distritu (Amarumayu)
Karu puriy
thumb|left|140px|Kuélap mawk'a llaqta, Tinku distritu
Inkapirka
thumb|right|200px|[[Inkapirka llaqta|Inkapirka llaqta]] Inkapirka (Ingapirca) icha Hatun Kañar nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Kañar kitipi, Kañar markapi huk mawk'a pukaram llaqtapas.
Pitumarka
Pitumarka (kastilla simipi: Pitumarca) nisqaqa huk piruwanu llaqtam, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritup uma llaqtanmi.
Hawcha
rikchacha|paña|Hawcha, tawa satilitinwan. Hawcha (latin simipi: Saturnus, kastilla simipi: Saturno) nisqaqa intimanta suqta karu kaq puriq quyllurmi inti llikapi.
Wayllunk'a
thumb|250px|Wayllunk'achkaq p'asñacha. thumb|250px|Wayllunk'a. thumb|250px|Iskay wawapaq wayllunk'a. Wayllunk'a nisqaqa wawakunap wayllunk'aykunanpaq pukllanam, sach'ap k'allmanmanta icha k'aspillikap hawa k'aspinmanta warkukuq iskay waskawan watasqa last'a.
Harrisburg (Pennsylvania)
Harrisburg nisqa llaqtaqa, Pennsylvania suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Harrisburg llaqtapiqa 49.528 runakuna (2010) tiyachkan.
859
859 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Dilma Rousseff
Dilma Vana Rousseff sutipaq warmiqa (*14 ñiqin qhapaq raymi killapi 1947 paqarisqa Belo Horizonte llaqtapi - ). Brasil mama llaqtaq musiku yachaqmi, pulitiku wan Umalliq.
2011 watamanta 2014 watakama ñawpaq kuti Brasilpa Umalliqnin karqan.
Tayta: Pedro Rouseff; Mama: Dilma Koimbra Silva Ñawpaq runa: Cláudio Galeno de Magalhães Linhares (1967-1969) / Carlos Franklin Paixão de Araújo (1969-2000)
Wawakuna: Paula Araújo Rousseff de Covolo.
Yachaywasi: Grupo Escolar Marcílio Dias
Alma mater: Universidad Federal de Minas Gerais, Universidad Federal de Río Grande del Sur
Ankun listritu
thumb|250px|right|Obelisco Casa de Ancón Ankun listritu; (kastilla simipi: distrito de Ancón) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa pi.
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Ancón llaqtam.
Surgu
Surgu (genus Sorghum) nisqakunaqa huk riwi yurakunam, Asyapi, Afrikapipas puquchisqa, achka rikch'aqmi. Huk rikch'aqkunap murunkunamantam kutanku t'antata ruranapaq, hukkunap murunkunatam yanuspa mikhunku.
Mark Hughes
Leslie Mark Hughes sutiyuq runaqa ( paqarisqa Ruabon llaqtapi - ) huk mama llaqtap piluta hayt'aqmi qarqan.
Churinkuna:
Tarika distritu
Tarika distritu; (kastilla simipi: Distrito de Tarica) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Waras pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Tarika llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Puya
Puya icha Kara (genus Puya) nisqakunaqa Ch'awar yura rikch'aq aylluman kapuq yura rikch'anam, 180 rikch'aqmi.
Punapi titankam (Puya raimondii) wiñan.
Providence (Rhode Island)
Providence nisqa llaqtaqa, Pennsylvania suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Providence llaqtapiqa 178.042 runakuna (2010) tiyachkan.
Jumbilla distritu
Jumbilla distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Jumbilla) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Amarumayu suyupi, Bongará pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Jumbilla llaqtam.
Llamk'ay
Llamk'ay nisqaqa kaykunatam niyta munan:
860
860 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Purunay
Purunay (Inlis simipi: Brunei, Hawi qillqapi: نݢارا بروني دارالسلام) nisqaqa Kalimantan wat'api huk mama llaqtam, qhapaq suyum, Asyaman kapuq.
San Gregorio distritu
San Gregorio distritu (kastilla simipi: Distrito de San Gregorio) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, San Miguel pruwinsyapi. Uma llaqtanqa San Gregorio llaqtam.
Wililli distritu
Wililli distritu (kastilla simipi: Distrito de Velille) nisqaqa Chumpiwillka pruwinsyapi huk distritum, Qusqu suyupi (Piruwpi).
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Alfonso Grados
Alfonso Grados Bertorini sutiyuq runaqa, icha Toribio Gol (* paqarisqa Pisqu llaqtapi -  paqarisqa Limaq llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq willay kamayuq wan pulitikumi.
1968 wan 1980 watamanta 1983 watakama ñawpaq kuti Piruwpa Ch'amanaku Ministrunin karqan.
861
861 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Alfonso Grados
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin
Amazon (ruruchikaq)
rikchacha Amazon.com, Inc. Huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna achka mamallaqtapura tik-yachay llamk'aymi, e-commerce, phuyupi yupay, intirnitpi willakuy, dihital streaming, artificial inteligencia nisqapi llamk'aq. Chaytaqa "huknin aswan atiyniyuq qullqimanta, kawsay saphimanta kallpakunam kay tiqsimuyupi" nispam sutichanku, hinaspapas huk tiqsimuyuntinpi aswan chaniyuq markakunam. Huk Hatun Pichqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna willay tik-yachay llamk'ana wasikunamanta hukninmi, Alphabet (Google), Apple, Meta (Facebook), Microsoft nisqawan kuska.
Hatunqulla
Hatunqulla (kastilla simipi: Atuncolla icha Hatuncolla) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Punu pruwinsyapi, Punu suyupi, Hatunqulla distritup uma llaqtanmi. Sillustani llaqtamantaqa 3 km karum, Punu llaqtamantataq 34 km karum.
Hatunqullapi kawsaq Qhichwa runakunaqa karu puriqkunaman kawsayninmantam qhawachin, chaywan qullqichakuspa.
Thak
thumb|[[Uliw k'allmayuq yuraq urpiqa thakpa huk sananchanmi.]] thumb|Thakpa sananchan. Thak icha Qasi kay nisqaqa runap, runakunap qasi, hawka, ch'in kayninmi icha kachkayninmi. Runapurataq mana maqanakuy kaymi, maqanakuypa hayunmi.
Runap thakpi kawsaynintaqa allin kawsay nispapas nisqanchikmi.
Chunwa runa
Chunwa runa nisqakunaqa tukuy Chunwa mama llaqtayuq kaq runantinmi, han runapas ima runa llaqtapas.
Tanranu
Tanranu nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, Wankawillka suyupi, huk urqum. Pikchunqa mama quchamanta 5.431 mitrum aswan hanaq, Chunta wallap aswan hanaq urqunmi.
Li Peng
Li Peng (1928-2019) Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtap Allwya kamayuq wan pulitiku qarqan. .
1987 watamanta 1998 watakamam ñawpaq kuti Chunwa Runallaqta Republikapa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Li Shouxun (chinu qillqa)
Ñawpaq warmi: Zhu Lin
Churinkuna:
Qillqaqkuna
Inlish simipi:
Dilhi
Dilhi llaqtaqa Indya mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Dilhipiqa 11.215.130 runakunam kawsachkanku.
Tukawaka qhichwa risirwa
Tukawaka qhichwa risirwa suyuqa amachasqam kachkan, Buliwya mama llaqtapi, Santa Krus suyupi, Chikitus pruwinsyapi, Ruburiy munisipyupi,.
Fauna
thumb|left|160px|Iskay [[yana machin Cebus apella]] thumb|right|160px|Galictis vittata / Grison vittatus
862
862 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Tukawaka qhichwa risirwa
Fauna
Pisqukuna:
Bernabé Aráoz
Bernabé Aráoz sutiyuq runaqa (* 1776 watapi paqarisqa Monteros llaqtapi -  wañusqa Trancas llaqtapi), Arhintinu mama llaqtaq  awqaq pusaq pulitikupas.
1814 watamanta 1817 watakama wan 1819 watamanta 1821 watakama Tukuman wamani Kamachiq runa.
Yaya: ; mama:.
Warmi:. Churikuna:.
Willay pukyukuna
Academia Nacional de la Historia, Partes de batalla de las guerras civiles, Bs. As., 1977
Umiriqi kantun
Kay llaqtap sutinqa aymara simim, "mayupura, qhichwapura kawsay".
Ukrayina
Ukrayina, Ukrayna icha Ukraña nisqaqa Iwrupapi huk mamallaqtam. Uma llaqtanqa Kiyiw llaqtam.
Añaka
thumb|180px|right|Añaka. Añaka nisqaqa ima misk'i kaq mikhunapas, asukarniyuq kaq, ahinataq:
Qhichwa
thumb|right|Mayuyuq qhichwa urqukunap chawpinpi Qhichwa nisqaqa urqukunap chawpinpi hatun p'ukrum. Qhichwapiqa mayum purin.
thumb|[[Llankanuku wayq'u, Piruwpi.]] thumb|Santa Elena wayq'u, [[Medellín (Colombia)|Medellín, Kulumbyapi.]] Wayq'u nisqaqa urqukunap chawpinpi mayuchayuq k'ichki p'ukrum, k'ichki qhichwam.
Yawati k'aspi
Yawati k'aspi icha Hampi iluchi (Abuta grandifolia) nisqaqa Ikwadurpa paray sach'a-sach'akunapi wiñaq abuta sach'acham, hampi yuram, iskay, pichqa mitrukama hatun wiñaq, q'illu mikhuna wayuyuq. P'anqankunaqa, qaraqa, saphipas hampinam.
Paqu Quta
Paqu Quta (aymara simi paqu / p'aqu p'aqu, quta qucha, "p'aqu qucha") icha Wila Quta, wila puka, "puka qucha", kastilla qillqaypi Vilacota) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi juk qucham, Qhapaq Wallapi,  Chuqiyapu suyupi, Pedro Domingo Murillo pruwinsyapi, Altu llaqta munisipyupi, Chakaltaya urqup urayninpi, Milluni quchap kunti antinpi, Qillwani llaqtap uray kuntinpi.
Meta Platforms
rikchacha|Metaqta riqsinapaq rikch'an. Meta Platforms, Inc., Meta sutiwan llamk'achispa ñawpaq sutichasqa Facebook, Inc.,TheFacebook, Inc., huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna achka mamallaqtapura tik-yachay tantanakuymi, Menlo Park, California llaqtapi tiyaq. Chay imprisaqa Facebook, Instagram, WhatsApp, huk rurukuna chaymanta yanapakuykunayuq. Meta aswan munasqa ruruchikaq icha imprisa tiksi muyuchikpi (inlish simpi: world's most valuable companies), ichataq 2022 watamantaqa manam huk iskay chunka hatun imprisakunamantachu Hukllachasqa Amirika Suyukunapi. Huk Hatun Pichqa Hukllachasqa Amirika Suyukunap willay tik-yachay llamk'ayninkunamanta hukninmi, Alphabet (Google), Amazon, Apple, Microsoft nisqawan kuska. 2022 watamanta pachaqa pichqamanta astawan pisi qullqiyuqmi. rikchacha| Mark Zuckerberg, Meta nisqap huk kamaqnin, umalliqninpis, 2012 watapi
Ayamaych'a yura rikch'aq ayllu
Ayamaych'a yura rikch'aq ayllu (Orobanchaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi. Achka atam yurakunam.
Rikch'aqkuna
Kaymi huk ayamaych'a hina yurakuna:
Trujillo (Ispañapi)
thumb|right|290px|Trujillo, Ikstrimadura) thumb|right|290px|[[Francisco Pizarrop wankan, Trujillopi)]] Trujillo llaqtaqa Ispañapi, Ikstrimadura suyupi hatun llaqtam, 10 000 tiyaq runakunayuq.
Trujillopiqa Francisco Pizarro, wawqinkunapas paqarirqan. Chayrayku Ispañap atisqan Awya Yalapi achkam Trujillo nisqa hatun llaqtakuna, ahinataq Piruwpi Truhillum.
Muqu-muqu
thumb|right|Huk muqu-muqu (Equisetum sylvaticum) Muqu-muqu nisqakunaqa (Equisetopsida) raki-rakicha chillkiyuq, chay hinalla q'aytu hina raphiyuq tuktunnaq sirk'ayuq yurakunam, aswan qurakuna, ichaqa sach'akunapas.
Chankaka
thumb|250px|Chankaka. Chankaka nisqaqa achka chullusqa asukarniyuq, ancha misk'i puriqllam, misk'i wirumanta icha rimulachamanta asukar ruraptinku paqariq.
Wanadyu
Wanadyu, V (musuq latin simipi: Vanadium) nisqaqa huk q'illaymi.
Anta distritu (Qusqu)
Anta distritu (kastilla simipi: distrito  de Anta) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Anta  pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Anta llaqtam.
Simikuna
Distritupi aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Firefox
rikchacha|Firefoxpata riqsinapaq rikch'an. Mozilla Firefox, icha Firefox nisqalla, huk mana ratina, kicha pukyu qillqa web wamp'uq, Mozilla Foundation nisqap ruwasqan, Mozilla Corporationp llamk'aqninpas. Gecko kutiquna kuyuchinata llamk'achin web p'anqakuna qhawanapaq, mayqinchus kunan chaymanta suyasqa web kamachiykunata ruwan. 2017 watapi Nuwiyinri killapi, Firefox musuq tik-yachayta "Quantum" sutiwan churayta qallarirqa paralilismuta chaymanta astawan intuwitiwu ruwaq chawpi-uyata kallpachanapaq. Firefox Windows 7 kaqpaq chaymanta qhipa kaq layakunapaq, macOS kaqpaq, Linux kaqpaqpas kan. Mana kamachisqa portninkunaqa imaymana Unix, Unixman rikch'akuq llamk'ana llamkanakunapaqmi, FreeBSD, OpenBSD, NetBSD, illumos, chaymanta Solaris Unix. Android nisqapaqpas iOS nisqapaqpas kanmi. Ichaqa, tukuy wak iOS web wamp'uqkunawanhina, iOS laya WebKit churana llamk'anata Gecko rantipi llamk'achin patapata mañakuyrayku. Huk allinchasqa laya Amazon Fire TV kaqpipas kan huk iskay hatun wamp'uqqkunamanta Amazonpa Silk Wamp'uq kaqwan tarikuqhina.
Urqu
thumb|right|Yuyay Yaku - Arhintinapi ancha hatun urqu Urqu, Anqash rimaypi Hirka (Jirka) nisqaqa ima hatun, lank'upas, muyuyninpa aswan hatunmi kaq. Urqup pikchun lliwmanta aswan hanaqmi.
Urqukunap chawpinpi qhichwam. Chaypiqa mayum purin.
Tiksi muyupi lliw urqukunamantaqa aswan hatun:
Abya Yalapi hatun urqukuna:
Jesus Machaqa
Machaqaqa aymara simim: machaqa = musuq.
Kirkisuyu
Kirkisuyu nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Bishkik llaqtam.
Kuntur Puñuna (Buliwya)
Kuntur Puñuna nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Quchapampa suyupi, juk urqum, Jarani pruwinsyapi, Wak'as munisipyupi.
863
863 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Manuel de Vidaurre
thumb|260px|right| Manuel Lorenzo de Vidaurre (1773-1841) Manuel Lorenzo de Vidaurre y Encalada sutiyuq runaqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi - †  wañusqa Limaq  llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq] taripay amachaq wan pulitiku karqan.
1827 Piruwpa Kunrisun Umalliqnin.
Taytan: Basilio Vidaurre de la Parra; Maman: Manuela Catalina de Encalada y Mirones.
Qumpapata
Qumpapata (kastilla simipi: Combapata) nisqaqa huk piruwanu llaqtam, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Qumpapata distritup uma llaqtanmi.
Villa Rica distritu
Villa Rica distritu (kastilla simipi: Distrito de Villa Rica) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Uqshapampa pruwinsyapi, Pasqu suyupi. Uma llaqtanqa Villa Rica llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
San Javier (Ñuflo de Chávez)
San Javier (kastilla simipi: San Javier) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Santa Krus suyupi, Ñuflo de Chávez pruwinsyapi, San Javier munisipyup uma llaqtanmi.
864
864 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Illampu
Illampu icha Surat'a nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Qhapaq Wallapi, huk urqum, Chukiyapu suyupi, Lariqaqa pruwinsyapi, Surata munisipyupi, Jankhu Uma kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta 6.368 m / 6.421 mitrum aswan hanaq.
Khurupampa
Khurupampa (Curupampa) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Quchapampa suyupi, huk urqum, Jarani pruwinsyapi, Wak'as munisipyupi.
Kay urqupi wiñan juk ñawpa mallki, Chukiqayara (Puya raimondii), Quchapampa suyupi Wak'asllapi tiyan kay mallkiqa.
Nashville (Tennessee)
Nashville nisqa llaqtaqa, Tennessee suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Nashville llaqtapiqa 635.710 runakuna (2009) tiyachkan.
Georgi Kinkladze
Churinkuna:
Anapia distritu
Anapia distritu (kastilla simipi: Distrito de Anapia) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Punu suyupi, Yunkuyu pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Anapia llaqtam.
Wiñay kawsay
Distritu kamasqa watakama, Fernando Belaúnde Umalliq.
Runakuna
2 294 runakuna, 1 180 qhari, 1114 warmi.
Abuta
Abuta (Abuta) nisqaqa Chawpi, Uralan Awya Yalapi paray sach'a-sach'akunapi wiñaq iskay phutuy raphiyuq lluq'aq yurakunam, thansakunam, huk sach'akunapas.
Anapia distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Abuta
Kaymi huk abuta rikch'aqkuna:
Anapia distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Pastil
thumb|200px|[[Muntipuquy pastil.]] right|thumb|200px|[[Chukulati pastil.]] Pastil (pastel) icha Turta (torta) nisqaqa riwi hak'umanta mantikillawan, asukarwan, rurukunawanpas patasqapas (phutisqapas).
70 watakuna kñ
70 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 79 kñ watapi qallarispa 70 kñ watapi puchukarqan.
60 watakuna kñ
60 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 69 kñ watapi qallarispa 60 kñ watapi puchukarqan.
7 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 70 kñ watapi qallarispa 61 kñ watapi puchukarqan.
Qumpaya munisipyu
Qumpaya munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Combaya) nisqaqa pichqa ñiqin munisipyu Lariqaqa pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Qumpaya llaqtam.
Kantunkuna
Iskay kantunmi kan:
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Qumpaya munisipyupiqa aymara, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Daniel Craig
thumb|right|260px| Daniel Craig Daniel Wroughton Craig sutiyuq runaqa (* paqarisqa Chester llaqtapi - ) huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan,
Taytan: Timothy John Wroughton Craig; Maman: Carol Olivia Williams. Warmikuna: Fiona Loudon (1992-1994) / Rachel Weisz (2011-) / Heike Makatsch (1994-2001) / Satsuki Mitchell (2005-2010). Churinkuna: (2).
865
865 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Buena Vista Alta distritu
Buena Vista Alta distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Buena Vista Alta) Piruw mama llaqtapi huk distritum Kasma pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Buena Vista Alta llaqtam.
Simikuna
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Jujan kiti
Alfredo Baquerizo Moreno kiti icha Jujan kiti (kastilla simipi: Cantón Alfredo Baquerizo Moreno / Cantón Jujan) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Wayas markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Jujan icha Alfredo Baquerizo Moreno llaqtam.
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
KDE neon
rikchacha|KDE Neoqata riqsinapaq rikch'an. rikchacha|KDE Neon [[hamp'ara muyuriq pacha.]] KDE neon huk Linux rak'iymi KDE kaqwan ruwasqa Ubuntu unay pacha yanapakuy (inlish simipi: long-term support) kacharisqakunapi, huk huñu yapasqa lllamp'ukaq waqaychasqakunawan huñusqa mayqinchus Plasma 5 hampara environment/framework kaqmanta qhipa kaq layakunayuq, Qt 5 llamkanakuna chaymanta wak tupaq KDE llamp'ukaq kaqwan. Ñawpaqta willasqa huniyu killapi 2016 watapi Kubuntu kamaq Jonathan Riddell Canonical Ltd. manta ripusqanmanta qhipaman, chayta chaskisqa karqan huk sapa kuti wiñaq yupay Linux kaqmanta, sapa kuti rikuriq Top 20 kaqpi DistroWatch.com riqsisqa kay tawllankunapi.
866
866 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Han runa
Han runa Chunwa mama llaqtapi ancha hatun runa llaqtam.
Allin kawsay
Allin kawsay icha Sumaq kawsay (kichwapi Alli kawsay, Sumak kawsay; aymara simipi Suma Qamaña) nisqaqa dyuswan, kikinwan, runa masikunawanpas allin apanakuspa samisapa kawsaymi.
Iñiq runap dyuspa, dyus kaykunap kamasqankama kawsananmi allinta kawsananpaq.
Kristiyanu iñiypi chay allin kawsayqa niyta munan, runaqa Dyuswan allin apanakunmi, chaywan Dyuspa saminchasqam. Manaña dyuswan apanakuspaqa huchallikunmi. Dyusllam chay allin kawsayta quyta atin, huchakunata pampachaspa.
Runapura allin kawsayqa thakmi, mana maqanakuspa kawsay, huk runakunata yanapaymi, ayninakuymi, kawsay pachata mana waqllispa chaninchaymi.
Hawa t'inkikuna
Rights of Nature
Javier López
Javier López sutiyuq runaqa (* 1796 watapi paqarisqa Monteros llaqtapi -  wañusqa San Miguel Tukuman llaqtapi), Arhintinu mama llaqtaq  awqaq pusaq pulitikupas.
1822 watamanta 1825 watakama wan 1829 watamanta 1831 watakama Tukuman wamani Kamachiq runa.
Parasil
Parasil (Waraniyi simipi: Pindoráma, Purtuyis simipi: República Federativa do Brasil) nisqaqa Urin Apya Yalapi mama llaqtam. Uma llaqtanqa Parasilya llaqtam. Parasilpiqa 184.101.109 runakunam kawsachkanku (2004).
Usa
Usa nisqakunaqa (ordo Phthiraptera) nisqakunaqa ch'iñicha, raprannaq, uywakunap runappas chukchankunapi kawsaq, yawar chunqaq palamakunam. Ch'iya nisqa runtunkunataqa chukchaman llut'an. Qirisankunaqa mama usa hinam.
Javier López
Yaya: ; mama:.
Parasil
Llaqta pusay Rakiy
Iskay chunka qanchisniyuq hatun suyunmi (estados) kan: 300px|left
Javier López
Warmi:. Churikuna:.
Wankas distritu
Wankas distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Huancas) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Chachapuyas pruwinsyapi, Amarumayu suyupi. Uma llaqtanqa Wankas llaqtam (803 runa, 2007 watapi).
Javier López
Willay pukyukuna
Academia Nacional de la Historia, Partes de batalla de las guerras civiles, Bs. As., 1977
Ruray
Ruray icha Llamk'ay (W, inlish simipi: work, kastilla simipi: trabajo) nisqaqa pachaykamaypi ima ruraynin, rurasqan, huk llikamanta huk llikamantaman apasqa micham.
Mikhanikapi ruraypiqa huk purisqa ñanpi aknaq kallpam:
\alpha\, kallpap (F), purisqa ñanpa (s) puririyninpa chhukann (k'uchun).
SI tupuypi hamupallasqa tupunqa Joule nisqam (J):
Tukuku
Tukuku (phoenicopterus chilensis) nisqaqa huk Qullawpi, qucha patapi, kawsaq pariwanam, huk pisqum.
Kuwait
Kuwait icha Kuwayt llaqtaqa Asyapi huk mama llaqtam.
Jeonbuk Hyundai Motors
Jeonbuk Hyundai Motors nisqaqa huk Tayhan Republikapasanu Sinku hayt'ay klubmi.
867
867 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Jeonbuk Hyundai Motors
Wiñay kawsay
kamarisqa karqan.
Recta distritu
Recta distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Recta) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Amarumayu suyupi, Bongará pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Recta llaqtam.
Quwiriyalli distritu
Quwiriyalli distritu (kastilla simipi: Distrito de Coviriali) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Satipu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Quwiriyalli llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
T'aypik
285px|thumb|right|T'aypik llaqta T'aypik (chunwa simipi: 台北, pinyin: Táiběi, Kastilla simipi: Taipéi) icha Taipei hatun llaqtaqa Chunwa Republika mama llaqtap, uma llaqtami.
Churu
Churu nisqaqa kaykunatam niyta munan:
Llanqha
Llanqha icha Panti nisqaqa yuraqwan pukamanta chaqrusqa llimphim. K'ita waysallpukunaqa chay llimphiyuqmi. Achkiyqa manam hayk'appas pantichu.
T'aypik
Pulitika Rakiy
12 distritukuna
T'uruyuq (Wankawillka)
T'uruyuq (kastilla qillqaypi: Turuyoc) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk urqum Chunta wallapi, Wankawillka suyupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.396 mitrum aswan hanaq.
Anuel AA
rikchacha|Anuil AA Immanuil Jasmiy Santiaju (Anuel AA) sutiyuq runaqa huk trap takiqmi.
868
868 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Claude Debussy
thumb|right|260px|Claude Debussy, 1908. Achille-Claude Debussy sutiyuq runaqa (*Saint-Germain-en-Laye llaqtapi (Ransiyapi) paqarisqa 22 ñiqin chakra yapuy killapi 1862 p'unchawpi - † Paris llaqtapi (Ransiyapi) wañusqa 25 ñiqin pawqar waray killapi 1918 p'unchawpi) 🇫🇷 mama llaqtayuq rumantiku musika takichaqmi qarqan.
Hututu
Hututu (Jututu) icha uchuy pariwana (Phoenicoparrus jamesi) nisqaqa huk Qullawpi, qucha patapi, kawsaq pariwanam, huk pisqum.
K'ayruma
K'ayruma (kastilla simipi: Cairoma) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, José Ramón Loayza pruwinsyapi, huk llaqtam, K'ayruma munisipyup uma llaqtanmi.
Sajama
Sajama (uru simimanta; aymara simipi: Chak xaña; kastilla simipi: Nevado Sajama) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi lliwmanta aswan hanaq nina urqum. Ñawpa pacha nina urqus kasqa, kunantaq manañam ninachanchu. Pikchunqa mama quchamanta 6.542 mitrum aswan hanaq.
Nikarawa
Nikarawa llaqtaqa Chawpi Awya Yalapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Managua llaqtam (1.817.096 runa (2005)).
Yuyupa
Yuyupa nisqaqa chawa, kachisqa yuyukunamanta - ahinataq pilliyuyu, chilltu, kaywa, kachun, hukkunapas - mama aqhawan yura wirawanpas chaqrusqa mikhunam.
Nikarawa
Pulitika Rakiy
15 suyu, 2 regiones autónomas
Suyu - (Uma llaqta):
Waska yura
thumb|right|200px|Indyapi waska yurakuna, sach'a kurkupi lluq'aq. Waska yura nisqakunaqa waskaman rikch'akuq q'iruyaq lluq'aq yuram.
Kachimayu distritu
Simikuna
Distritupi aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
Salt Lake City (Utah)
Salt Lake City nisqa llaqtaqa, Utah suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Austin llaqtapiqa 186.440 runakuna (2010) tiyachkan. Runa simipi Kachisqa Qucha Llaqta.
Mantikilla
thumb|250px|Mantikilla. Mantikilla nisqaqa (kastilla simimanta: mantequilla) lichip natanmanta rurasqa sinchi mikhunam, wirasapa, aslla yakuyuqpas.
Piki
Piki (ordo Siphonaptera) nisqakunaqa ch'iñicha, raprannaq, ancha karuta phinkiq, yawar chunqaq palamakunam. Runtunkunataqa allpaman wachan. Qirisankunaqa kuru hinam allpapi kawsan.
Pikikunap mitan kamaynin:
P'allqaluma
P'allqaluma nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Quchapampa suyupi, huk urqum, Jarani pruwinsyapi, Wak'as munisipyupi.
869
869 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Qichuychakrayuqpaq llamk'ay mit'a
thumb|260 px|[[Kastilla Kamachiy pachapi P'utuqsi urqu.]] Wiraquchapaq llamk'ay mit'a nisqaqa huk simanapas huk killapas mistikunapaq, wiraqucha nisqa llaqta taytakunapaq yanqa, qasilla llamk'ana mit'a karqan.
Kastilla atiymanta, kastilla qhapaq pacha nisqapiqa Abya Yalapi runakuna wiraquchakunapaq, mistikunapaq yanqa llamk'ana atirqan. Chay munay mana munay llamk'ay mit'api ancha achka runakunaqa ñak'a-ñak'aspa qhuyakunapi, ahinataq P'utuqsi urqu qullqi qhuyapi, wañurqan.
Quchan distritu
Quchan distritu (kastilla simipi: Distrito de San Silvestre de Cochán) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, San Miguel pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Quchan (San Silvestre de Cochán) llaqtam.
Madre de Dios
Piruwpiqa kaytam Madre de Dios ninku:
Gustavo Noboa
thumb|right|260px|Gustavo Noboa Gustavo José Joaquín Noboa Bejarano sutiyuq runaqa (* paqarisqa Wayakil llaqtapi - wañusqa Miami llaqtapi) huk 🇪🇨 mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku runam.
Illa
Illa nisqaqa kaykunatam niyta munan:
Gustavo Noboa
2000 watamanta 2003 watakama Ikwayurpa umalliqninmi (Mamallaktata Pushak nisqa) kachkan, Jamil Mahuadta qatispa.
Anahí
Anahí Giovanna Puente Portilla sutiyuqqa 14 ñiqin aymuray killapi 1983 paqarisqa Mishiku llaqta llaqtapi Mishiku) Mishikupi mama llaqtayuq takiq kumpusiturpas warmim. Pop, Rock nisqakunata takin kastilla simipi inlish simipipas. RBD nisqaqa Mishiku mama llaqtayuq kusituymi.
Gustavo Noboa
Wayas markapa kamachiqnin (1983 - 1984).
Anahí
Diskunkuna
Albumkuna:
EP:
Takikuna:
870
870 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Anahí
RBD Diskunkuna
Albumkuna: Kuyuq rikch'a waqaychana allwiya: Takikuna:
External links
Twitter Facebook
Gustavo Noboa
Taytan: Luis Noboa de Icaza; Maman: Laura Estela Bejarano de Icaza. Apucha: Diego Noboa y Arteta.
Alma mater: Universidad Católica Santiago de Guayaquil.
José María Aznar
José María Alfredo Aznar López , sutiyuq runaqa (* paqarisqa Madrid llaqtapi - ), huk 🇪🇸 mama llaqtap taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
Kolkata
Kolkata (banla simipi: কলকাতা) llaqtaqa Indya mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Kunti Banla suyup uma llaqtanmi. Kalkutapiqa 4.638.350 runakunam kawsachkanku.
Marankani
Marankani (kastilla simipi: Marangani) nisqaqa huk piruwanu llaqtam, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Marankani distritup uma llaqtanmi.
José María Aznar
Taytan: Manuel Aznar Acedo ; Mamaː Elvira López Valdivieso Ñawpaq warmi: CarmenAna María Botella Serrano. Churinkuna: 3 (José María Jr., Ana wan Alonso.
Yachaywasi:
Alma mater: Complutense Madrid Yachay Suntur.
Abuná mayu
Abuná mayu nisqaqa huk 375 km suni mayum, Brasilpi, Buliwyapipas. Pukyunmi Anti Walla (Buliwya)|Anti Walla]]pi, yaku tinkuqmi Chipamanu mayumanta Caramanu mayumantawan, Pando suyupi.
Amasiq runa
rikchacha|Amasiqkunaqta wiphalan. rikchacha|Amasiq warmi. Amasiq runa (Amasiq simipi: ⵉⵎⴰⵣⵉⵖⵏ, ⵎⵣⵗⵏ, rumanisasqa: Imaziɣen; sapallan: Amaziɣ, ⴰⵎⴰⵣⵉⵖ ⵎⵣⵗ; Arawi simipi: أمازيغ-بربر) huk hanan Aphrika Magreb suyupi, astawanta Muruku, Alhiriya, Tunisiya, Liwiya mama llaqtakunapi, astawan pisita Mawritaniya, wichay Mali, wichay Nihir mama llaqtakunapi indihina ayllu runakunam. Astawan huch'uy amasiq ayllu llaqtakunapis tarikunmi Burkina Faso suyupi, Ihiptu suyupi Siwa Oasis nisqapipis. Ñawpaqmanta pacha, amasiq mama llaqtakunaqa amasiq simikunatam rimarqanku, chaykunaqa Aphuru-asyatiku simi ayllup huk rakinmi.
80 watakuna kñ
9 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 90 kñ watapi qallarispa 81 kñ watapi puchukarqan.
T'aychun
thumb|T'aychun T'aychun (chinu simipi:  臺中 o 台中, chinu simplificadu: 台中, pinyin: Táizhōng, Kastilla simipi: Taichung)  hatun llaqtaqa Chunwa Republika mama llaqtap.
Alejandro Heredia
Alejandro Heredia sutiyuq runaqa (* 1788 watapi paqarisqa San Miguel Tukuman llaqtapi -  wañusqa Lules llaqtapi), Arhintinu mama llaqtaq  awqaq pusaq pulitikupas.
T'aychun
Pulitika Rakiy
29 distritukuna
Alejandro Heredia
1831 watamanta 1838 watakama Tukuman wamani Kamachiq runa.
Warmi: Da Juana Josefa Cornejo Medeyros. Churikuna:.
Yachaywasi. Nuestra Señora de Loreto.
Alma mater: Córdoba Mama llaqta Yachay Sunturnin (Universidad Nacional de Córdoba).
Lluq'aq yura
thumb|right|200px|Hedera colchica, sach'a kurkupi lluq'aq. thumb|right|200px|[[Wasi qatapi lluq'aq yura.]] Lluq'aq yura icha Siqakuq yura nisqakunaqa manam sach'achu, manam thansachu, manam qurachu, ichataq huk yurakunapi, rumip hawanpi, pirqakunapi, k'aspikunapi lluq'aspa wiñaq yurakunam, mana kikinpi sinchichu kaq.
Q'iruyaq lluq'aq yurakunataqa waska yura ninchikmi.
Hampiqhatu
Hampiqhatu, Hampiyuq wasi icha Hampi qhatuq wasi (Kastilla simipi: farmacia, botica) nisqa wasipiqa hampiqhatuqkuna hampikunatam qhatunku.
Lluq'aq yura
Kaymi huk lluq'aq yurakuna:
Lliphi
thumb|Lliphi (illapa). thumb|Lliphi (illapa). thumb|Lliphi ([[Torontopi, Kanadapi.)]]
Lliphi, Llipya, Llipyay, Illapa    icha Chuqi illa, wankapi Wakli nisqaqa tuyur nisqapi phuyukunamanta pachaman urmaq anchata illaq, anchata qaqaqaqaq, ñawi ch'illmillawan achkiymi.
Illapaqa phuyupi allpawan hayu kaq pinchikilla q'ipisqamantam paqarin, hatunkaray pinchikilla pinchim kaq.
Pukyukuna
Åska
Waskaran urqu
Waskaran urqu (Kastilla simipi: Huascarán) nisqaqa lliw Piruwpi aswan hatun urqum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Yunkay pruwinsyapi, Yunkay distritupi, Manqus distritupipas,Qarwa pruwinsyapipas, Shilla distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 6,768 mitrum aswan hanaq. Huk suti Matash rahu.
Rahun wallkayan, wata wata ushakaykan. Pucha pucha hirkapa waqtan, rikakan yana rumillana.Llakipaq, yarpachakuypaq.
Ima nin shutin
Shutinqa nin waskanuraq. Ishkay piqan (uman) kaptin, ñawpata niyasha 'Mataraju. Tsaynu killqasha Middendorf. Wakin niyasha: waska.
Allpa saywachi
thumb|left|180px|[[Waskaran Yuraq Wallawan Jimbe llaqtamanta rikuska]]
Juch'uy Llallawa
Juch'uy Llallawa (kastilla simipi: Llallagua pequeña) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Quchapampa suyupi, huk urqum, Jarani pruwinsyapi, Wak'as munisipyupi.
Julio Guzmán
Julio Armando Guzmán Cáceres (31.07 1970, Limaq, Piruw) piruwki raki llaqta pusaq, wasi rikaqpas; Piruwpaq llapanchikpa ñawpaqnin.
Kawsay
Limaqpi paqarisqa 31.07. 1970; chunkay iskay warmakunamanta sulkap ñawpan. Yayan, wasi kamariq, Qosqo runa. Maman Kantamanta; payqa Silinyin runap warman.
Rikulita Wilkaq Sunqu Runayay Wasipi, Limaqpi, qatiran hawakaq yachakuyta
Piruwpa Katuliku Suntur Yacha Wasi man yaykuran; chaypi qairan wasi wataqpaq. Qipanman yachakuran George Town Yachay Suntur Wasipi; Oxford Yachay Suntur Wasipipas.
Yachay rurana kawpaywan
Georgetownwan Maryland Yachay Suntur Wasipa Runapaq Kawpay Yachay Wasipi qilli yachachiq karqan.
Wiñay Mulanpi ruri Qillay wasipi, chunka watantin rurarqan. Piruwki pushakapa, Mype makima rurapa hanchaq yanapi qatiq. 2012 watapi Pushaq yanapi huñupa umalliqkaypa, ñawpaq pushallaq karqan; 2013 witikurqan.
Qipatana Piruwpipas, "Deloitte"pi qillin, Hikutay Pushaka hanchaqnin karqan.
90 watakuna kñ
90 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 99 kñ watapi qallarispa 90 kñ watapi puchukarqan.
10 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 100 kñ watapi qallarispa 91 kñ watapi puchukarqan.
Julio Guzmán
2016 Akllay puriri
Se embarcó en la contienda electoral para las elecciones presidenciales en julio de 2015, con el partido político Todos por el Perú (anteriormente Coordinadora Nacional de Independientes), y fue elegido presidente de este en octubre de 2015. undefined
Balao kiti
Balao kiti (kastilla simipi: Cantón Balao) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Wayas markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Balao llaqtam.
Pulitika Rakiy
Kitillikuna:
Julio Guzmán
2016 Akllay puriri
Se le ha criticado por las contradicciones que ha tenido en su discurso. Entre ellas, se encuentran su credo, su posición sobre la ley de consulta previa, recaudación tributaria y su actitud hacia la naturaleza de las campañas políticas. Con respecto a estos temas, él se pronunció corrigiendo y/o negando la existencia dichas contradicciones. «Mi vida no es una contradicción. Pregúntenles a las personas que me conocen si mi vida ha sido una contradicción. Las palabras se las lleva el viento; las acciones, jamás. Las contradicciones no vienen de las palabras, las contradicciones vienen de los comportamientos».
Kikinpa kawaynin
Watakarqan Himina Kasiris Pustumanta, 2003 watapi; iskay warmi warmankuna: Imilya Klarawan. Rakikasa 2009 watapi.
2001 watapi, Michelle Ertischek, chinchay mulanpi akllaqwan watakarqan. Mariela warmankunapa sutin. ,
Qarpuyasqa
Limaq JEE JNE Imashka: 08.03.2016
Montpelier (Vermont)
Montpelier nisqa llaqtaqa, Vermont suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Montpelier llaqtapiqa 186.440 runakuna (2010) tiyachkan.
Qupani distritu
Qupani distritu (kastilla simipi: Distrito de Copani) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Punu suyupi, Yunkuyu pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Qupani (Copani) llaqtam (545 runa, 2007 watapi).
Wiñay kawsay
Kamachi 24042 kamasqa watamanta.
Runakuna
5 436 runakuna (2 668 qhari, 2 768 warmi)
Gustavo Adolfo Bécquer
Gustavo Adolfo Claudio Domínguez Bastida sutiyuq runaqa icha Gustavo Adolfo Bécquer,  (*  paqarisqa Sevilla llaqtapi -  Madrid wañusqa llaqta ñiqpi), huk 🇪🇸 mama llaqtamanta qillqaqmi yachaqpas karqan.
Qupani distritu
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Gustavo Adolfo Bécquer
Tayta: José Domínguez Insausti; Mama: Joaquina Bastida Vargas.
Qupani distritu
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Gustavo Adolfo Bécquer
Warmi:
Hawa t'inkikuna
̟̈* IMDb
Hatun Wanakuni kantun
Hatun Wanakuni kantun (kastilla simipi: Huanacuni Grande) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Quchapampa suyupi, Narciso Campero pruwinsyapi, Umiriqi munisipyupi. Uma llaqtanqa Hatun Wanakuni (Huanacuni Grande) llaqtam.
Lachiwa
Lachiwa (familia Apidae) nisqakunaqa, Misk'i ch'uspi nisqapas huk palamakunam, wach'inwan ancha nanaqta wach'iq. Lachiwakunaqa tuktukunata sisachaspa lachiwa misk'itam pallan, qirisankunata mikhuchinapaq. Chayrayku runam misk'i lachiwakunata lachiwa misk'ita ruranapaq llamk'achin.
Misk'i lachiwa (Apis mellifera) nisqaqa waki palamam: Huk mama lachiwap wawankuna huk lachiwa wakitam ruran. Lachiwaqa hutk'u sach'akunapi, imaymana hutk'ukunapi mapawan wasichakun tukuy lachiwa wakipaq q'isantam. Mama lachiwallap runtunkunamanta t'uqyaq qirisakunaqa kuru hinam. Llamk'aq lachiwakuna qirisakunata lachiwa misk'iwan mikhuchin.
WikiRuraykamay:Mama llaqtakunamanta qillqakunata t'ikray
Para traducir artículos sobre paises al Quechua
Para empezar, hay que encontrar un formato común en la tabla con los datos básicos. Propongo que se use el formato de las tablas que se usa en la Wikipedia alemana, en la que se usa el lenguaje propio a la Wikipedia, en vez del formato de la Wikipedia en castellano, que usa HTML, lo que hace mucho más dificil y complicado editar los datos de la tabla.
Me encargaría de traducir estas tablas al quechua, en las proximas, pero todavía me faltan las denominaciones en quechua de los indicadores principales, como superficie, población, forma de estado etc. Por favor, si alguien sabe la denominación correcta de alguno de estos indicadores, que los traduzca al quechua y reemplaze los términos en castellano de la tabla abajo por los en quechua.
Puede ser que haga falta crear neologismos (como en la wikipedia en nahuatl, http://nah.wikipedia.org/), pero ésto en el caso del quechua solamente debería ser el último recurso, debido al trabajo científico intenso realizado sobre este tema, sobre todo en Peru.
Formato
Para el que no entienda el formato de la tabla: busco las siguientes palabras en quechua:
Atalaya pruwinsya
Atalaya pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Purus) nisqaqa Piruw mama llaqtap Ukayali suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Atalaya llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Fernando Belaúnde Umalliqmi.
Pulitika rakiy
Tawa distritunmi kan.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu:
Sinkiyan Uyq'ur
thumb Sinkiyan Uyq'ur Autonomous Region (Uyq'ur simipi: شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى; ) icha Quriq'ar (uyq'ur simipi:, ULY: Qurighar; ) nisqaqa Chunwa Runallaqta Republikap huk suyunmi. Uma llaqtanqa Ürümqi llaqtam.
Lan wiqi
Lan wiqi, kichwapi Lan wiki (Croton lechleri) nisqaqa Ikwadurpa paraysapa sach'a-sach'akunapi wiñaq sach'am, hillisapa hampi yuram, huk laya llawsa muram.
871
871 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Adolfo Pérez
thumb|right|220px| Adolfo Pérez Esquivel (1983) 200px|right Adolfo Pérez Esquivel sutiyuq runaqa,(* paqarisqa Buenos Aires llaqtapi, Arhintinapi - ) huk iskultur,  sumaq wasichay kamayuq Arhintinapi karqan.
Premio Nobel|20px Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1980 watapiqa chiqniq.
Warmi: Amanda Guerreño. Churi: Esteban Pérez Esquivel.
Yachay: Escuela Nacional de Bellas Artes wan Universidad Nacional de La Plata.
Wikipidiya:Pukyuliwru
Search “ISBN MAGICNUMBER” in:
110 watakuna kñ
110 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 119 kñ watapi qallarispa 110 kñ watapi puchukarqan.
12 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 120 kñ watapi qallarispa 111 kñ watapi puchukarqan.
Qillqa
thumb|[[Latin siq'i llumpapi qillqakuna.]] 210px|thumb|[[Papiro Ebers nisqa, hiyratiku siq'i llumpa nisqapi qillqasqa.]] 210px|thumb|[[Rumanya simipi qillqa, kirilitsamanta latin siq'i llumapaman t'ikrana pachapi qillqasqa.]] Qillqa nisqaqa ima qillqasqapas, qillqana p'anqapi (liwrupi, willay p'anqapi, chaski qillqapi icha huk willa ñiqipi, antañiqiqpi, siq'isqa rikch'akuna icha sanampakuna, willakunata, yachayta waqaychanapaq.
Hampiqhatuq
Hampiqhatuq (kastilla simipi: Boticario, farmacéutico) runaqa hampiqhatupi hampikunatam qhatun.
Quturipunta
Quturipunta nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Quchapampa suyupi, huk urqum, Jarani pruwinsyapi, Wak'as munisipyupi.
Qillqa
Manaraq qillqa kaptin, runakuna willaykunata miraymanta miraymansi quykuq karqan, simiwan rimaspa willaykuspa.
Kay hinam qillqay nisqakuna:
San Carlos distritu (Piruw)
San Carlos distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de San Carlos) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Amarumayu suyupi, Bongará pruwinsyapi. Uma llaqtanqa San Carlos llaqtam.
K
K, k nisqaqa latin siq'i llumpapi chunka hukniyuq kaq sanampam. Qhichwa simipitaq pichqa kaq sanampam, kunkawaki kunkapaqmi.
Qaralla rapra
Qaralla rapra nisqakunaqa (ordo Hymenoptera) tawantin phawanapaq raprakunayuq palamakunam, runtu wachanapaq icha awqa wach'inapaq wach'iyuq.
Sunila
Sunila icha kiku t'ika (Bidens humilis) nisqaqa Buliwyapi wiñaq hampi yuram.
Quñuqranra
Quñuqranra (kastilla simipi: Coñocranra) nisqaqa huk urqum, Piruwpi, Yana Urqukunapi, Anqash suyupi, Santa pruwinsyapi. Pikchunqa mama quchamanta 5.181 mitrum aswan hanaq.
Hampipakuq
Hampipakuq (Curandero que recorre diferentes lugares curando enfermos a cambio de remuneración.)
100 watakuna kñ
100 Kristup ñawpan watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 109 kñ watapi qallarispa 100 kñ watapi puchukarqan.
11 ñiqin Kristup ñawpan chunkawata nisqataq 110 kñ watapi qallarispa 101 kñ watapi puchukarqan.
872
872 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Palkasu distritu
Palkasu distritu (kastilla simipi: Distrito de Palcazu) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Uqshapampa pruwinsyapi, Pasqu suyupi. Uma llaqtanqa Iscozacin llaqtam.
Runakuna
Kay distritupiqa Yanisha runakunam kawsanku.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
873
873 wataqa Hulyanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Charles Lindbergh
Charles Augustus Lindbergh Jr. sutiyuq runaqa (* paqarisqa Detroit llaqtapi - †  wañusqa Kipahulu llaqtapi), 🇺🇸 Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq Phawaq awqaq suyuyuq, qillqaq wan allwiya kamayuqni qarqan.