cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aknu
Aknu (kastilla qillqaypi Aqno) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Wankasanku pruwinsyapi, huk nina urqum.
Lityu
rikchacha|Lityu Lityu icha Lithiyu, Li (latin simipi: Lithium) nisqaqa huk alkali q'illaymi.
Fernão de Magalhães
thumb|200 px|Victoria sutiyuq hatun wamp'u thumb|right|200px|[[Magallanes k'ikllu.]] Fernão de Magalhães (kastilla simipi: Fernando de Magallanes) sutiyuq runaqa (* 1480 paqarisqa Ponte da Barca; † wañusqa Cebu wat'api) purtuyis hatun wamp'u pusaq, tariykuqpas karqan, Ispañap qhapaqninkunapaq wamp'uq. Ñawpaq tiksimuyu iruru puriyta pichqantin wamp'unwan qallarispa, manas tukuchirqanchu, maqanakuypi Cebu wat'api wañuchisqa kaspa. Hukllas wap'un - Victoria ("atipay") sutiyuq - Ispañman kutimurqan. Chaymantaqa Antonio Pigafetta sutiyuq masinsi willarqan.
Kachi yaku
thumb|right|[[Wañusqa Quchapi kaq yakuqa 28 %-nin kachiyuqmi.]] Kachi yaku nisqaqa kachiyuq yakum. Chay kachi yakuqa mama quchakunapi kaq mamaqucha yakum, huk kachi quchakunapipas.
Gaafar Nimeiry
Warmi:. Churinkuna:
Sudan Uma kamayuq (1969-1976 wan 1977-1985).
Hanllalli
Hanllalli icha Uyaywa nisqakunaqa kichasqa simiwan, hanllallispa hina rimasqa kunkallakunam. Hanllallikunaqa uma kunkallayuqmi kayta atinku.
Qhichwa simipiqa kay hanllallikunatam riqsinchik (hinallataqmi aymara simipipas):
Huk rimaykunataq huk hanllallikunatam riqsin, ahinataq:
34 ñiqin pachakwata kñ
34 ñiqin Kristup ñawpan pachakwataqa 3400 kñ watapi qallarirqan. 3301 kñ watapi puchukarqan.
Apulu munisipyu
Apulu munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Apolo) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Franz Tamayo pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Apulu llaqtam.
Kantunkuna
Pichqa kantunmi kan.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa qhichwa (Apulu qhichwa simi), kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
1110 watakuna
1110 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1110 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1119 watapi puchukarqan.
112 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1111 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1120 watapi puchukarqan.
35 ñiqin pachakwata kñ
35 ñiqin Kristup ñawpan pachakwataqa 3500 kñ watapi qallarirqan. 3401 kñ watapi puchukarqan.
Mamaqucha yaku
thumb|right|Chakikushkaq mamaqucha yaku, yuraq kachiwan ([[Guérande llaqtapi, Ransyia mamallaqtapi]] Mamaqucha yaku nisqaqa mama quchakunapi kaq kachiyuq yakum. Tukuy Tiksimuyuntinpa yakunmantaqa 97,4 %-ninmi mamaqucha yakum. Tiksimuyup tukuy mamaquchankunapiqa 1,340 hunu km³ mamaqucha yakum tiyan. Chay yakupiqa huk kilugramupi 30-40 g kachim. Chay kachi yakutaqa runa manam upyayta atinchu, manam chaymanta kawsayta atinchu.
Mamaqucha yakupiqa ancha achka challwakunam, qaraqruyuwakunam, wiksachaki nisqa atyaqkunam ch'urukunapas, ñuñuqkunapas kawsan. Chay mamaqucha uywakunataqa runa kawsananpaq surqunmi. Hinallataq intip rupayninwan chakispa kachitam surqun.
Antonio Alarco
thumb|right|250px|Antonio Alarco Espinoza thumb|right|250px|Antonio Alarco Espinoza thumb|right|250px|Antonio Alarcopa wasinin Antonio Alarco Espinoza sutiyuq runaqa (* paqarisqa Limaq llaqtapi - †  wañusqa Qallaw llaqtapi), huk 🇵🇪 mama llaqtayuq [thasnuq]] karqan.
Piruw mama llaqtapi Ispaña kamachiyta 2 Aymuray killa 1866 watapi.
Taytan: Julián Alarco Garavito;  Maman:  Mercedez Espinoza Martínez.
Llaqa qucha
Llaqa qucha nisqaqa (kastilla simipi: Lago Llaca / Laguna Llaca) Piruw mama llaqtapi, Yuraq Hankapi, huk qucham, Anqash suyupi, Waras pruwinsyapi, Independencia distritupi, Uqshapallqa, Ranrapallqa rit'i urqukuna ñiqpi.
Giovanni Boccaccio
Giovanni Boccaccio sutiyuq runaqa (anta situwa killapi 1313 watapi paqarisqa Certaldo llaqtapi - 21 ñiqin qhapaq raymi killapi 1375 wañusqa Certaldo llaqtapi) huk italyanu, Toscanayuq qillqaqsi, yarawi qillqaqsi karqan.
Italya simi qillqasqankuna (harawi)
thumb|200px|Retrato de Giovanni Boccaccio, [[Andrea del Castagno, Ciclo de los hombres y mujeres ilustres.]] * La caccia di Diana [[1333 - 1335.
Latin simi qillqasqankuna
thumb|200px|Estatua de Boccaccio, [[Galería Uffizi, Florencia.]] thumb|200px|Retrato de Giovanni Boccaccio.
1150 watakuna
1150 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1150 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1159 watapi puchukarqan.
116 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1151 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1160 watapi puchukarqan.
Kunkalla
Kunkalla nisqaqa ima rimasqapas.
Dodoma
thumb|right|290px|Dodoma Dodoma nisqaqa Tansanya mama llaqtap uma llaqtanmi, 2 576 km²-niyuq.
Kunkalla
Kay kunkallakunatam riqsinchik:
Dodoma
Dodoma llaqtapiqa 324 347 runakunam kawsachkanku (2008).
Wiñay kawsay
Kamasqa 1907 watapi.
Qhapaq runa
Kuraka: Francis Mazanda.
Concepción (Chili)
Concepción nisqaqa Chili mama llaqtapi Biyubiyu suyupi huk hatun llaqtam. Concepción llaqtapiqa 261.061 tiyaq kawsachkanku (2002).
Mamuriy pruwinsya
Mamuriy pruwinsya (kastilla simi: Provincia de Mamoré ) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Beni suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa San Joaquín llaqtam.
Pulitika Rakiy
Kimsa munisipyunmi kan.
Runakuna
Pruwinsyapiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Simikuna
Pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Paqucha llaqta (Antawaylla)
Paqucha (kastilla simipi: Pacucha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Apurimaq suyupi, Antawaylla pruwinsyapi, huk llaqtam, Paqucha distritup uma llaqtanmi.
Yahoo! Chaski
Pukyukuna
<references group="" responsive="0">
Brasilpi Congresoman ataca 2023 watapi
Brasilpa Kunrisu nisqap llallinakuyninqa 8 ñiqin kantaray killapi 2023 p'unchawpim karqan, Luiz Inácio Lula da Silvap 2022 watapi Brasilpi hatun akllanakuypi atipasqanmanta, ñawpaq umalliq Jair Bolsonaro nisqap yanapaqninkuna Federal Hatun Huñup wasinta, Mamallaqtap Kunrisu nisqap wasinta atakaptin Brasilmanta, Planalto umalliq wasi Tres Poderes llaqtapi Brasilia uma llaqtapi. Senador Veneziano Vital do Rigo, Presidente Provisional del Senado Federal, paktachirka kay chaqwakuna Cámara Verde de la Cámara de Diputados llankay wasita mana kasushkamanta, shinallatak Planalto palacio wasiman yaykuyta munashkamanta. Lula umalliqmi mana Brasilia llaqtapichu karqan chay ataque ruwakusqan pacha, nitaqmi Bolsonaropas karqanchu, payqa Brasilmantan Estados Unidosman rirqan Orlando (Florida) llaqtapi, manaraq Lula 1 p’unchay enero killapi 2023 watapi kamachiyman churasqa kashaqtin.
Wayuq
thumb|right|250px| Wayuq icha Misk'i ruru mallki nisqaqa lliw chakrapi puquchisqanchik - icha sach'apas kaq - wayusapa, misk'i ruruyuq yurakunam, sach'a icha mallki.
Piruwpi lliwmanta aswan chaninchasqa wayuq mallkikunaqa kay qatiqpim:
Brasilpi Congresoman ataca 2023 watapi
imarayku kasqanmanta
Bolsonaro Brasilpa umalliqnin kachkaptin, aliadukuna, yanapaqninkunapas 6 ñiqin kantaray killapi 2021 watapi Hukllachasqa Amirika Suyukunap Kapitulionta llallinakuy hina ataka nisqa yuyayta phawaykacharqanku, Bolsonaro musuqmanta akllanakuypi atipaptin. Bolsonaropa yanapaqninkunam 2022 watapi Brasilpi hatun akllanakuypi achka akllanakuypi llullakusqanmanta rimarqaku, chaymi Bolsonaro atiparqa. Paykunaqa rikuchirqankun maquinas electrónicas de voto nisqapi mana allin kasqanmanta, votacionpa ruwayninkunata, chaykunatan sospechoso hina qhawarirqanku, elección nisqapi llank’aqkunapi mana confiasqankutapas; Militarkunan yanaparqanku eleccionkunata qhawanankupaq, manataqmi tarirqankuchu engañaq señalkunatapas. Bolsonaropa yanapaqninkunam redes sociales nisqawan akllanakuypi llullakuymanta llulla willakuykunata mastarirqaku, chaymi aswanta kallpancharqaku chay huñunakuypi kaqkunata.
Wakin veteranokuna kallpancharqakum camionta manejaqkunapa huelganta manaraq iskay kaq ronda akllanakuy kachkaptin, chaymantam karqa coronel Marcus Currie, paymi, 16 octubre killapi 2022 watapi, huk videota churarqa, chaypim kallpancharqa camionta manejaqkunata huelga ruwanankupaq, iskay kaq rondamanta ñawpaqtaraq. Chay lockdowns nisqamanta clip nisqa Telegram nisqapi askha pro-Bolsonaro nisqa huñukunaman churasqa karqan. YouTube nisqapi huelga nisqapaq waqyakuykuna ruwakurqa.
Kamiyun purichiqkunap protestankunaqa 3 ñiqin inti raymi killapi 2022 watapi manaña vaporniyuqchu karqan, Bolsonaro nisqap yanapaqninkunaqa Brasilpa Fuerzas Armadas nisqap wasikunap muyuriqninpi huñukuyta qallarirqanku. Sao Paulo, Rio de Janeiro, Brasilia, Florianópolis, Recife, Salvador hinaspa huk llaqtakunapi, regionkunapipas instalaciones militares nisqakunapim qawachirqaku. Bolsonaropa wakin yanapaqninkunam golpe militarta mañakurqaku.
Germán Suárez Vértiz
thumb|right|250px| «Germán Suárez Vértiz» (1897-1975) Germán Pablo Suárez Vértiz sutiyuq runaqa ( paqarisqa Iquique llaqtapi - wañusqa Lima llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq llimphiq runam qarqan.
Brasilpi Congresoman ataca 2023 watapi
imarayku kasqanmanta
Lula akllanakuypi atipasqanqa, Hatun akllanakuypi atipasqanqa, 12 ñiqin disimri killapi 2022 watapi, Bolsonaropa karu paña yanapaqninkunam Brasília llaqtapi Policía Federal nisqap umalliq wasinman yaykuspa callepi antawakunata ruphachirqanku, Lula mana juramentota rurananpaq maqanakuyta hatarichisqanmanta hap'ispa in. Policiakunan granadas de aturdimiento nisqawan gas lacrimógeno nisqawan ch’eqechirqanku. Policiakunan hark’arqanku Brasilia aeropuerto internacional qayllapi bombardeayta munasqankuta, 23 diciembre killapi; Kay runataka ña hapishkami shuktak puncha. Paypa willakusqanman hinaqa, Bolsonaropa rimasqanwanmi kallpanchasqa karqa, chaypim tapukurqa electoral ruwaypa allin kayninta. Bolsonaro yanapaqkuna huk atakakunata rurarqanku Lula kamachiy qallariypi.
Germán Suárez Vértiz
Taytan: Germán Suárez Souza (1865-1900); Maman: Griselda Vertis Deido. Warmi: María Teresa Eugenia Reys Carillo de Mendiburo. Churinkuna: (12) Lucía María Teresa, Juana Griselda, Germán Hernando, Francisco Javier Vittorio, Gonzalo, Talitha Elena Isabel, Jaime Rodrigo Mateo, Álvaro Darío Félix, Álvaro Darío Félix, Diego Alonso, Santiago wan Ramiro Domingo Suárez-Vértiz Reyes.
Brasilpi Congresoman ataca 2023 watapi
imarayku kasqanmanta
2 ñiqin kantaray killapi 2023 watapi, Anderson Torres, Bolsonaro kamachiyninpi ministru karqan, Distrito Federal nisqap Seguridad nisqap umalliqninmi karqan. Torresqa Brasilmanta 6 ñiqin tarpuy killapi tutamanta Orlando llaqtaman, Florida llaqtaman, Estados Unidos llaqtaman chayarqan, 7 ñiqin tarpuy killapi chayman chayarqan, ataquekuna kachkaptin huk horakunallaraq kachkaptin, Bolsonaro Orlando llaqtaman chayamusqanmanta huk semana qhipaman.
Planificación y financiamiento nisqa
Chay ataque ruwayta yuyaykusqankumanta willakuykunaqa 2023 watapi ñawpaq semanapin purisharqanña, WhatsApp nisqapi, Telegram nisqapipas askha huñukunamantan uyarinapaq lloqsimurqan. Chay willakuykuna chaskisqankupin rikukurqan askha runakunaq maqanakuyninta hatarichinapaq ruwaykunata organizayta munasqankuta, hinallataq policiakunata engañanankupaqpas. Tukuy mamallaktamanta achka tantanakuykuna, ayllullaktakunami Brasilia llaktaman autobuskunata apanakunata rurarkakuna, chay rikuchiykunata rurankapak. Twitter, Facebook, Instagram nisqa medios sociales nisqakunaqa manan pisiyachirqankuchu akllanakuymanta pantachiq nisqankuta, chaymi nin, chay sitiokunata utilizaspa akllanakuymanta willakuykunata tariq runakunaqa chay pantachiq nisqankuwanmi tuparqanku.
Luiz Inácio Lula da Silva umalliq umalliq gobierno federalmanta kaqkunan yacharqanku ch’aqwaqkunaq yuyaykusqankuta, ichaqa Distrito Federal nisqapi kamachikuq Ibanes Rochami segurarqan chay situacion controlasqa kasqanmanta. Ichaqa Rochaqa 7 p’unchay enero killapi 2023 watapin rimanakusqa seguridadpi kananpaq plankunata cambiarqan, chaymi huk huch’uy unidad de seguridadlla chaypi karqan chay tormenta qallariqtin. Mana sutiyuq gobiernopi llamkaqkunam The Washington Post nisqaman willarqaku, Bolsonaro yanapaqkunata Brasilia llaqtaman apanankupaq autobuskunapa chaninnintaqa chunka estadokunamanta qullqi quqkunam pagarqaku, chaypim kachkanku sector agronegocio nisqapi llamkaqkunapas. Ministro de Justicia Flavio Dino nisqa, chaykamaqa manan atisqachu "sut'ita t'aqayta" qolqewan tupaq ruwaykunata. "Imachus seguro niwaq chayqa, qolqechakuymi karqan", nispan yapaykurqan.
sucesokuna
Chay huñunakuypi kaqkunam Congreso wasipa hichpanpi policiakunapa harkaqninkunata pakispanku policiakunawan kaspikunawan tuparurqaku, chaymantam policiakuna gas lacrimógeno hinaspa pimienta ch’aqchurqaku. Chayna kaptinpas, wakin policia militarkunatam hapirurqaku chay atacaqkunata llampu sunqu kasqankumanta. Chaymantataq chay rikuchiqkuna Planalto palacioman, kamachiy atiypa tiyananman, Corte Suprema Federal nisqamanpas yaykuyta munarqanku.
Senador Veneziano do Rego CNN Brasilman chiqapcharqan, chay rikuchiqkuna Congreso wasiman yaykuchiyta atisqankuta. Paypa nisqanman hinaqa, chayarunkum hanaq lawman, chaypim kachkan Senado Federalpa hinaspa Cámara de Representantes nisqapa cúpulas nisqakuna, chaynallataqmi Salón Verde nisqamanpas. Protestaqkunan chay wasi pataman verde q’ello pancarta mast’ariyta munarqanku. Chaymantapas rikurqakum achka runakunapa wakin huñunakuyninkuna Brasil Imperiopa banderanta apachkaqta. Qhepamanmi chay rikuchiqkuna Congreso wasiq rampanman wicharqanku, hinaspan chayarqanku Corte Suprema Federal nisqa wasiman, Planalto palaciomanpas, chaypin chay wasikunaman haykuyta munashaspa, mana allin ruwaykunata ruwarqanku, policiakunatataqmi atacarqanku, ichaqa askha kutita ch’aqwasqanku qhepamanmi chay rikuchiqkuna atirqanku iskaynin wasikunaman haykuy, chaypin aswan askha ruwaykuna, maqanakuypas karqan. Brasil ejercitomanta soldadokunan kutichirqanku, iskay helicópterokunan chay runakunata ch’eqechiyta munarqanku. Shuk antawa fuerzas nacionales llankaymantami willashkami kay estanqueman urmashkami kay yuyarinata rikuchik kay makanakuykunapi.
Sabotaje nisqa ofensiva nisqapi mast’arikurqan. Achka artekunam, ahinataq pinturakuna, sillakuna, mesakuna ima waqllichisqa utaq suwasqa karqan chay ataquepi, chaymanta riqsisqa ruwaykuna ahinataq república nisqap embleman hinallataq 1988 watapi hatun kamachiy qillqap ñawpaq qillqasqanpa copian. Shinallatak chapakkunaka Consejo de Seguridad Institucionalmanta armakunata, municiónkunata, documentokunatapash shuwashkami. CNN Brasilwan rimanakuypi, senador Randolph Rodríguez nirqa, pichqa granadas de mano puchusqata tarisqankuta, chaymanta kimsa granadas de mano saqisqa Corte Suprema Federal nisqapi, iskaytaq Congreso Nacional nisqapi.
1157
1157 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Hatun sapay warmi
Hatun sapay warmi (Oenothera virgata) nisqaqa Buliwyapi wiñaq quram, yawar ch'unqam, hampi yuram.
José Soriano
José Eusebio Soriano Barco sutiyuq runaqa "Caballero del Deporte" (*  paqarisqa Chiklayu llaqtapi -  wañusqa Buenos Aires llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Ä
Ä, ä nisqaqa huk aliman waki sanampam, hanllallipaq, ancha kichasqa [e] hinam rimasqa.
Mulinupampa
Mulinupampa (kastilla simipi: Molinopampa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk llaqtam Chachapuyas pruwinsyapi, Amarumayu suyupi, Mulinupampa distritup uma llaqtanmi.
Raymikuna
thumb|left|160px|Inlisya, Mulinupampa
Punakachi kantun
Punakachi kantun (kastilla simipi: Cantón Punacachi) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Quchapampa suyupi, Jayupaya pruwinsyapi, Muruchata munisipyupi. Uma llaqtanqa Punakachi llaqtam.
36 ñiqin pachakwata kñ
36 ñiqin Kristup ñawpan pachakwataqa 3600 kñ watapi qallarirqan. 3501 kñ watapi puchukarqan.
1170 watakuna
1170 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1170 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1179 watapi puchukarqan.
118 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1171 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1180 watapi puchukarqan.
1158
1158 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Jesús María distritu
thumb|right|250px|Huspital militar - Jesús María distritu Jesús María distritu; (kastilla simipi: distrito de Jesús María) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
Wiñay kawsay
Punchaw kamasqa 13 ñiqin qhapaq raymi killapi 1963 watapi, Fernando Belaúnde Umalliq.
El Algarrobal distritu
El Algarrobal distritu (kastilla simipi: Distrito de El Algarrobal) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Ilu pruwinsyapi, Muqiwa suyupi. Uma llaqtanqa El Algarrobal llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Jesús María distritu
Runakuna
66 171 runakuna
Llaqtap amachana santun
thumb|right|250px|Jesús María distritu Pachakamilla Kristu
Amarumayu Pampa Aylluruna Tantanakuykunap T'inkinakuynin
Amarumayu Pampa Aylluruna Tantanakuykunap T'inkinakuynin, kastilla simipi Coordinadora de las Organizaciones Indígenas de la Cuenca Amazónica (COICA) nisqaqa Buliwya, Piruw, Ikwadur, Kulumbya, Winisuyla, Wayana, Brasil, Surinam, Ransis Wayana mamallaqtakunapi Amarumayu sach'a-sach'a suyumanta ayllu runakunap tantanakuyninkunap hatun tantanakuyninmi.
Pampa sapay warmi
Pampa sapay warmi (Oenothera rubida) nisqaqa Buliwyapi wiñaq quram, yawar ch'unqam, hampi yuram.
Amarumayu Pampa Aylluruna Tantanakuykunap T'inkinakuynin
Amarumayu Pampa Aylluruna Tantanakuykunap T'inkinakuyninqa kamarisqam karqan.
Kaymi wankurisqan tantanakuykuna:
Hawa t'inkikuna
http://www.coica.org.ec/
Ö
Ö, ö nisqaqa huk aliman waki sanampam, hanllallipaq.
Umlaut
אומלאוט
Longuita distritu
Longuita distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Longuita) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Amarumayu suyupi, Luya pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Longuita llaqtam.
37 ñiqin pachakwata kñ
37 ñiqin Kristup ñawpan pachakwataqa 3700 kñ watapi qallarirqan. 3601 kñ watapi puchukarqan.
Yanakusma
Yanakusma (Yanacusma) nisqaqa Piruwpi, Ayakuchu suyupi, Wankasanku pruwinsyapi, huk urqum.
Vanderlei Luxemburgo
Vanderlei Luxemburgo da Silva sutiyuq runaqa, ( paqarisqa Nova Iguaçu llaqtapi -  ), huk 🇧🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan kallpachaq qarqan.
Taytan: ; Maman:. Warmi:. Churinkuna:.
Turku
right|thumb|200px|Katidral (Turku), 1814, [[Finlandya]] Turku llaqtaqa Phinsuyu mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Phuyu hallch'ana
Phuyu hallch'ana, phuyu pirwa, phuyu qullqa nisqapis antañiqip willay waqaychayninpa rikch'ayninmi, chaypi dihital willaykunaqa yachay quchakunapi waqaychasqam, "phuyupi" nisqa. Sinch'i kaq waqaychayqa achka qaraqkunata (wakin kuti achka kitikunapi) mast'arikun, chaymanta sinch'i kaq pachaqa sapa kuti huk qunakuy empresapa kaqnin chaymanta kamachisqa. Kay puyu waqaychay quqkuna willayta ruwasqa chaymanta yaykuy atikuq waqaychaymanta ruwasqa kanku, chaymanta aycha pacha waqaychasqa, waqaychasqa chaymanta purichisqa. Runakuna chaymanta tantanakuykuna waqaychay atiyta quqkunamanta rantinku utaq alkilanku ruwaq, tantanakuy utaq ruwana willayta waqaychaypaq.
Turku
Turkupiqa 174 906 runakunam kawsachkanku (2005).
Qataqura munisipyu
Qataqura munisipyu (kastilla simipi: Municipio Catacora) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu José Manuel Pando pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Qataqura llaqtam.
Kantunkuna
Tawa kantunmi kan.
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna
Munisipyupiqa aymara, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Salta wamani
thumb|290px|right|Salta wamanipi dipartamintukuna Salta wamani (kastilla simipi: Provincia de Salta) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Salta llaqtam.
Pulitika Rakiy
Iskay chunka kimsayuq suyunmi (dipartamintu) kan:
Shinahuta
Shinahuta (kastilla qillqaypi: Shinahota / Sinahota) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Quchapampa suyupi, T'iraqi pruwinsyapi, Shinahuta kantunpa uma llaqtanmi.
Wayupata distritu
Wayupata distritu (kastilla simipi: Distrito de Huayopata) nisqaqa Killapampa pruwinsyapi, Qusqu suyupi ), huk 🇵🇪 mama llaqtap distritum. Uma llaqtanqa Huyru llaqtam.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Ramón Castilla Umalliqmi.
Simikuna
Distritupiqa kastilla simita, qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
1140 watakuna
1140 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1140 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1149 watapi puchukarqan.
Ch'allapata (Uru Uru)
Ch'allapata nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Uru Uru suyupi, huk llaqtam, Ch'allapata pruwinsyap uma llaqtanmi, Asanaki wallap kunti saywanpi tiyaq.
1140 watakuna
115 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1141 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1150 watapi puchukarqan.
Ch'allapata (Uru Uru)
Kay llaqtap sutinqa aymara simim, ch'alla 1. aqu, t'iwu 2. huk aymara hawkay,.
39 ñiqin pachakwata kñ
39 ñiqin Kristup ñawpan pachakwataqa 3900 kñ watapi qallarirqan. 3801 kñ watapi puchukarqan.
38 ñiqin pachakwata kñ
38 ñiqin Kristup ñawpan pachakwataqa 3800 kñ watapi qallarirqan. 3701 kñ watapi puchukarqan.
Ancha llaqta Limaq
right|290px|Lima pruwinsya 200px|thumbnail|right|Ancon Ancha llaqta Limaq (aymara simipi: Lima jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Lima Metropolitana; Ñawpaq marka Limaq, Ankash qallupi) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk wamaninmi.
1160 watakuna
1160 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1160 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1169 watapi puchukarqan.
Ancha llaqta Limaq
Yurakuna
thumb|left|160px|Scirpus americanus
1160 watakuna
117 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1161 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1170 watapi puchukarqan.
Ancha llaqta Limaq
Uywakuna
thumb|left|160px|Podilymbus podiceps |thumb|left|160px|Charadrius vociferus Pantanos de Villa sallqa kawsay risirwapiqa kanmi 155 laya pisqukuna, 12 laya challwakuna, suchuqkuna, khankiqkunapas.
Kinshasa
thumb|right|290px|Kinshasa thumb|right|290px|Kinshasa (Kungu Runakamaq Republika)
Ancha llaqta Limaq
Uywakuna
Pisqukuna:
Kinshasa
Kinshasa nisqaqa 🇨🇩 mama llaqtap uma llaqtanmi, 583 km²-niyuq.
Ancha llaqta Limaq
Simikuna
Lima pruwinsyapiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
Kinshasa
Kinshasa llaqtapiqa 9 046 000 runakunam kawsachkanku (2011).
Ancha llaqta Limaq
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Kinshasa
Wiñay kawsay
Kamasqa 1881 watapi.
Ancha llaqta Limaq
Simikuna
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Erjon Bogdani
Erjon Bogdani sutiyuq runaqa (* paqarisqa Tirana llaqtapi -  ) huk  🇦🇱 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
1160
1160 wataqa Hulyanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Vantaa
Vantaapiqa 189 228 runakunam kawsachkanku (2006).
Waych'a (Weinmannia boliviana)
Waych'a (Weinmannia boliviana) nisqaqa Buliwyapi wiñaq sach'am.
1180 watakuna
1180 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1180 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1189 watapi puchukarqan.
Ñuñu
thumb|right|Huk warmip ñuñunkuna. thumb|right Ñuñu,  Chuchu  icha Chichi  (Latin simipi: mamma) nisqaqa warmip qhasqunpi wawata ñuñunapaq kurku yawrinmi, k'inchunpim (mullkhunpi). Ñuñupiqa ñukñum paqarin. Warmiqa china uywakunapas wawankunata ñuñunwan ñuñunku.
Ü
Kastilla simipitaq ü sanampataqa [ u ] icha [ w ] hinam rimanku, mana ch'usaqchu: vergüenza [bergw´ensa] - seguir [seg´ir].
1190 watakuna
1190 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1190 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1199 watapi puchukarqan.
120 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1191 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1200 watapi puchukarqan.
Thuminikana
Thuminikana nisqaqa Chawpi Awya Yalap Wat'ankunapi, Ayti wat'api huk mama llaqtam.
Kunkawaki
Kunkawaki nisqakunaqa yaqa wichq'asqa simiwan, qalluwan, kiruwan, wirp'awan, sankawan, utukullawan rimasqa kunkallakunam. Qhichwa simipiqa kunkawakikuna manam uma kunkallayuqchu.
Qhichwa simipiqa kay hanllallikunatam riqsinchik:
Thuminikana
Thuminikanapiqa 9.200.000 (2006) runakunas kawsachkanku.
Uma llaqtanqa Santo Domingo llaqtam.
Pampamarka distritu (Kashamarka)
Pampamarka distritu (kastilla simipi: Distrito de Bambamarca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, Wallqayuq pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pampamarka llaqtam.
Oulu
right|thumb|200px|Oulu Oulu llaqtaqa Finlandya mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Oulupiqa 129 800 runakunam kawsachkanku (2006).
Chinchiri kantun
Chinchiri kantun (kastilla simipi: Cantón Chinchiri) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Quchapampa suyupi, Jayupaya pruwinsyapi, Muruchata munisipyupi. Uma llaqtanqa Chinchiri llaqtam.
40 ñiqin pachakwata kñ
40 ñiqin Kristup ñawpan pachakwataqa 4000 kñ watapi qallarirqan. 3901 kñ watapi puchukarqan.
San Jerónimo distritu
San Jerónimo distritu; (kastilla simipi: distrito de San Jerónimo) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Qusqu pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa San Jerónimo llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Wankawillka
Wankawillka (Wanka Willka nisqapas, kastilla simipi Huancavelica) nisqaqa huk piruwanu llaqtam, Wankawillka suyup uma llaqtanmi.
Edgar Allan Poe
thumb|right|120px thumb|230px|Árbol genealógico de Poe y Virginia thumb|right|230px| Edgar Allan Poe
Llimanta aswan riqsisqa qillqasqanqa El Cuervo nisqa kawsay rikch'anmi karqan.
1200 watakuna
1200 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1200 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1209 watapi puchukarqan.
121 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1201 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1210 watapi puchukarqan.
Kuyuq rikch'a wamp'uy
Widiyu wamp'uy huk intiraktiwu ruway widiyu kuntinidumanta usqallata qhaway wakin willay munayta hunt'anapaq utaq intiraktiwuwan qhawaypaq sichus widiyu qanpaq riksiqa kanqa chayqa. Qallariypiqa huk widiyuta qhawayta yanapanapaq yuyaychasqa karqan rikuy huch'uy siq'ikunawan, kunan pacha widiyu wamp'una yanapakuykuna llamk'achiqkunata usqhaylla munasqa willayta widiyu waqaychasqapi tariyta atichin, kuti runa–antañiqiq tinkiywan huk qhawanapaq mask'ana ruwaywan. Askha kay yanapakuykuna huk yuyaysapa ruwaqta hapinku mayqinchus ruwanakuna widiyu kuntiniduta intiraktiwuwan qhawayta munan, chaymanta kikillanmanta kuntinidu suysuy ruwanakunata. Chaypaq, achka widiyu tinkinakuy ruwanakuna qusqa kanku, ahinataq widiyupi allin yachayniyuq puriy utaq huk kuntinidumanta tapuywan mask'ay. Widiyu wamp'una yanapakuykuna sapa kuti aswan pisi pata widiyu kuntinidu t'aqwiypi ruwanku, ahinataq p’iktachina tikray tariy, keyframe urquy, simantik hamut'ay tariy, chaymanta widiyu willañiqimanta utaq widiyu waqaychasqamanta ruwasqa kuntinidu qhawayta ruwanku. Chaymanta, paykunaqa astawanta qunku allin yachaysapa puriy ruwanakunata, kayhina ñawpaq pacha chirukuna, rikuy mask'aq war-rakuna utaq huk lista akllasqa uchuy siq'ikuna, chaymanta midiyukuna kuntinidu tapuypaq. Rikunaykikuna kuntinidu tapuykunamanta kanku p'iktachina suysuy rikuy hamut'aykunawan (kayhina, p'iktakunalla awtukuna rikuchiq), wakin ima rich'aqnin kaqninta (kayhina, llimphi utaq kuyuy suysuy), ruwaqpa qusqan tukuyninkuna (kayhina, huk rikuy siq'isqa tukuynin), utaq kuntinidu-sayasqa rikch’akuy mask'ay.
Daniel Alves
thumb|right|260px| Dani Alves Daniel Alves da Silva sutiyuq runaqa, icha Dani Alves ( paqarisqa Juazeiro llaqtapi - ) huk  🇧🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
1161
1161 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Kuyu Kuyu distritu
Kuyu Kuyu distritu (kastilla simipi: Distrito de Cuyocuyo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Punu suyupi, Sandia pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Kuyu Kuyu (Kuyukuyu) llaqtam.
Simikuna
Pukyu:
San Agustín distritu
San Agustín distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de San Agustín) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Wankayu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa San Agustín llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
Pukyu:
Rit'i urqu
Rit'i urqu, kichwapi Rasu urku, anqash rimaypi Rahu hirka (kastilla simipi: Nevado) nisqakunaqa rit'isapa, hanka nisqapi hatun chullunkuyuq urqukunam.
Pilichuku munisipyu
Pilichuku munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Pelechuco) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Franz Tamayo pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Pilichuku llaqtam (936 runa, 2001 watapi).
Alberto Pizango
Alberto Pizango sutiyuq runaqa ( paqarisqa Balsapuerto distritupi, Hanaq Amarumayu pruwinsyapi Luritu suyupi, Piruwpi) huk piruwyanu, Chayawita runallaqtayuq yachachiqmi, pulitikum.
Pilichuku munisipyu
Kantunkuna
Tawa kantunmi kan.
Alberto Pizango
Alberto Pizangoqa Iskay simipi iskay kawsaypi yachaypi Chayawita yachaqaqkunata Chayawita simipim yachachirqan.
Urdun mayu
thumb|Urdun mayup saywitun. thumb|Urdun mayu. Urdun, Yardin, Yurdan icha Hurdan (Jordan, arabya simipi ‏نهر الأردن‎, nahr al-Urdunn, iwriyu simipi ‏נהר הירדן‎ Nəhar ha-Yarden,  "uraykuq mayu") nisqa Kunti Asyapi huk mayum.
Pilichuku munisipyu
Runakuna
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa, Aymara runakunam tiyanku.
Urdun mayu
Urdun mayuqa kimsa pukyu mayuyuqmi, pukyunkunaqa Hazbani mayu (Libanupi), Dan mayu (chincha Israyilpi), Banyas mayu (Golan nisqa urqukunapi). Sede Nehemiya ñiqpim huñunakunkum Urdun mayu tukuspa. Chaymanta Tabariya quchantam purin. Chaymantataq Urdunqa Israyil icha Palistina huk larupa, Urdun mamallaqta wakin larunpa chawpinpi purin Wañusqa Quchamanmi. Chay Wañusqa Quchamantaqa manam ima mayupas purikunchu, yakuqa wapsiyaykullanmi.
Pilichuku munisipyu
Runakuna
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Alberto Pizango
2008 watamantapacha Piruwanu Sach'a-sach'a Kururanapaq Runallaqtapura Tantanakuy (AIDESEP) sutiyuq aylluruna tantanakuypa umalliqninmi kachkan.
Pilichuku munisipyu
Simikuna
Munisipyupiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Alberto Pizango
2009 watapi Bagua llaqtapi indihina sayariytas pusarqan. Alan Garcíap wardyankuna runakunata sarupaptin, Nikarawamanmi ayqirqan. Piruwmanmi kutimurqan.
Berilyu
Berilyu icha Birilyu, Be (latin simipi: Beryllium) nisqaqa huk allpa alkali q'illaymi.
Valéry Giscard d'Estaing
Valéry Marie René Giscard d'Estaing  sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Koblenz llaqtapi -  wañusqa Authon llaqtapi), huk mama llaqtayuq pulitiku qarqan.
T'uksi urqu
T'uksi (Tucsi) nisqaqa Piruwpi, Ayakuchu suyupi, Wankasanku pruwinsyapi, huk urqum.
Valéry Giscard d'Estaing
1974 watamanta 1981 watakamam ñawpaq kuti Ransiyapa Umalliqnin karqan.
Tawllirahu
Tawllirahu, Tawlli Rahu icha Tawlli rahu nisqaqa Piruwpi, huk urqum Yuraq Wallapi, Waskaran mamallaqta parkipi, Anqash suyupi, Pumapampa pruwinsyapi, Pumapampa distritu, Waylas pruwinsyapipas, Santa Krus distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.830 mitrum aswan hanaq.
Valéry Giscard d'Estaing
Taytan: Jean Edmond Lucien Giscard d'Estaing (1894–1982); Maman: Marthe Clémence Jacqueline Marie (May) Bardoux.
Tawllirahu
Flora Faunapas
Tawlli nisqaqa k'itipi huk uchuy waytam.
1210 watakuna
1210 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1210 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1219 watapi puchukarqan.
Valéry Giscard d'Estaing
Yachaywasi: Lycée Blaise-Pascal (Clermont-Ferrand), École Gerson wan Lycées Janson-de-Sailly wan Louis-le-Grand (Paris).
1210 watakuna
122 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1211 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1220 watapi puchukarqan.
Valéry Giscard d'Estaing
Alma mater: École polytechnique wan École nationale d'administration (1949–1951).
Qillqaqkuna
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Pueblo Libre distritu
Pueblo Libre distritu; (kastilla simipi: Distrito de Pueblo Libre) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
Wiñay kawsay
Machu Magdalena sutipaq, p'unchaw kamasqa 2 ñiqin qhulla puquy killapi 1859 watapi wata.
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Magdalena Vieja llaqtam.
Runakuna
80 384 runakuna
San Antonio Kachi
San Antonio Kachi (kastilla simipi: San Antonio de Cachi) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Apurimaq suyupi, Antawaylla pruwinsyapi, huk llaqtam, Kachi distritup uma llaqtanmi.
Tuqllarahu
Tuqllarahu, Tuqlla rahu icha Tuqlla Rahu (Tocllaraju) nisqaqa Piruwpi, Yuraq Urqukunapi, huk urqum, Anqash suyupi, Waras pruwinsyapi. Pikchunqa mama quchamanta 6.034 mitrum aswan hanaq.
Uqa
Uqa (QSHKS: oqa), kichwapi Uka (Oxalis tuberosa) nisqaqa huk allpapi puquq chakra yuram. Chay sapika urkupi wiñan, Piru, Ikwadur, Kulumbiya, Winisuyla, Mishiku mamallaktakunapi tarpushkami kan. Uka yurakunaka chiri llaktapi wiñan, ashtawan 3,000m - 4,000m mamakuchamanta hawapi. Uka sumak mikuymi kan, ashta mishkita karan, mana wirata charin. Ukaka, mashwakapash, ullukukapash, Antikunapa sapikuna nishkami kan.
1220 watakuna
1220 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1220 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1229 watapi puchukarqan.
123 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1221 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1230 watapi puchukarqan.
1162
1162 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
San Rafael (José Miguel de Velasco)
San Rafael (kastilla simipi: San Rafael) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Santa Krus suyupi, José Miguel de Velasco pruwinsyapi, San Rafael munisipyup uma llaqtanmi.
Telegram
Telegrampa qaraqninkunaqa tiksi muyuntinpi rak'isqam kachkan pichqa willaypa chawpinkunawan hukniray pachakunapi, llamk'ana wasitaq Thupayi, Hukllachasqa Arapya Imiratukuna llaqtapi tiyan. Imaymana ruwaq ruwanakuna Hamp'ara kaqpaq chaymanta apaychana patapatakunapaq kanku chaymanta tukri ruwanakuna Android kaqpaq, iOS, Windows, macOS, chaymanta Linux kaqpaq (icha ñawpaq yaqunaykipaq huk iOS utaq Android llamk'aykuna llikachakuna karurimana yupayta munan). Hinallataq iskay tukri Telegram web t'ira ruwanakuna kanku, WebK chaymanta WebZ, chaymanta achka mana tukri ruwaqkuna Telegrampa purutukulunta llamk'achinku.
Telegrampa tukri nipakunaninqa kicha pukyu qillqa kanman, ichaqa qaraqninqa mama kichachu, chayqa huk wichq'asqa-pukyu qillqa, kapuqniyuq ima.
Roberto Drago
Roberto Drago Burga sutiyuq runaqa icha "Tito" (*  paqarisqa Lima llaqtapi -  wañusqa Lima llaqtapi) huk 🇵🇪 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Aksu
thumb|Aksu. Aksu nisqaqa chankantinpaq p'achallinam, mana rakisqa, ichataq huklla p'achamanta, warmip p'achallikusqan.
Evaristo Nugkuag Ikanan
Evaristo Nugkuag Ikanan sutiyuq runaqa (1950 watapi paqarisqa Amarumayu suyupi, Piruwpi) huk piruwyanu, Awahun runallaqtayuq hampikamayuqmi, sallqa amachaqmi, pulitikupas.
Evaristoqa 1980 watapi Piruwanu Sach'a-sach'a Kururanapaq Runallaqtapura Tantanakuy (AIDESEP) sutiyuq aylluruna tantanakuyta, Amarumayu Pampa Aylluruna Tantanakuykunap T'inkinakuynin (COICA) sutiyuq mamallaqtapura aylluruna tantanakuytapas kamarirqan.
1991 watapi Goldman Sallqa Amachay Suñay (Goldman Environmental Prize) nisqatam chaskirqan.
Chunwa simi
Sikllalla Han siq'i llumpa
Kaymi chinu simip k'iti rimayninkuna:
Lahti
right|thumb|230px|Vesijärvi qucha, Lahti, [[Finlandya]] thumb|right|230px|Lahtipi Lahti llaqtaqa Finlandya mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Lahtipiqa 100 776 runakunam kawsachkanku (2009).
Wachaqalla
Wachaqalla (kastilla simipi: Huachacalla) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Uru Uru suyupi, huk llaqtam, Litoral pruwinsyap uma llaqtanmi.
Pimampiru kiti
Pimampiru kiti (kastilla simipi: Cantón Pimampiro) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Impapura markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Pimampiru llaqtam.
Wañusqa Qucha
thumb|Wañusqa Qucha. thumb|Wañusqa Qucha. Wañusqa Qucha (iwriyu simipi ים המלח Yam haMelakh, "kachi qucha") nisqaqa Kunti Asyapi huk kachi qucham, Israyil icha Palistina huk larupa, Urdun mamallaqta wakin larunpa chawpinpi kaq.
Yanawaqra
Yanawaqra nisqaqa (kastilla qillqaypi Yanahuaccra) Piruw mama llaqtapi huk urqum, Ayakuchu suyupi, Wankasanku pruwinsyapi, Lukanamarka distritupi, Sanku distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta yaqa 4.600 mitrum aswan hanaq.
Ikari kantun
Ikari kantun (kastilla simipi: Cantón Icari) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Quchapampa suyupi, Jayupaya pruwinsyapi, Muruchata munisipyupi. Uma llaqtanqa Ikari llaqtam.
Ilu distritu
Ilu distritu (kastilla simipi: Distrito de Ilo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Ilu pruwinsyapi, Muqiwa suyupi. Uma llaqtanqa Ilu llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Qimwiri distritu
Qimwiri distritu (kastilla simipi: Distrito de Quimbiri) nisqaqa Killapampa pruwinsyapi, Qusqu suyupi), huk 🇵🇪 mama llaqtap distritum.
Wiñay kawsay
Kamasqa, Alan García Umalliqmi.
Runakuna
Distritupiqa Machiqinqa runakunam tiyanku.
Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Asus
rikchacha|Asus riqsinapaq rikch'a
ASUSTek Computer Inc. (Chunwa simipi: 華碩電腦股份有限公司; pinyin: Huáshuò Diànnǎo Gǔfèn Yǒuxiàn Gōngsī; ASUSTeK icha ASUS sutiwan istilisasqa) huk Taywanmanta, achka mamallaqtayuq antañiqiq, karurimana sinch'i kaq, iliktrunika nisqa llamk'ana wasim, Beitou Distritupi, Taipei, Taiwan llaqtapi umalliq wasiyuq. Paypa rurunkunaqa kanku hampara antañiqiqkuna, laptupkuna, netbookkuna, tiliphunukuna, llika llamk'anakuna, muniturkuna, Wi-Fi ruwtirkuna, pruyikturkuna, plaka mamakuna, qhawana qillqa tarhitakuna, uptikal waqaychay, multimidiya rurukuna, piriphirikukuna, churanakuna, qaraqkuna, llamk'anakuna, chaymanta tawllit PCkuna. Chay imprisaqa original llamk'anakuna ruwaqpis (Inlish simipi: original equipement manufacturer).
1163
1163 wataqa Hulyanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Miguel Palacín Quispe
Miguel Palacín Quispe sutiyuq runaqa ( paqarisqa Wiqu ayllu llaqtapi, Pasqu suyupi, Piruwpi) huk piruwanu aylluruna pulitikum, Pasqu Qhichwa runam.
1999 watapiqa Antikunamanta huk indihina pusaqkunawan Qhuyakunap Waqllisqan Ayllukuna Piruw Mamallaqta Tantanakuy (CONACAMI) sutiyuq tantanakuytam kamarirqan.
Kunanqa Antikuna Aylluruna Tantanakuykunap T'inkinakuynin (CAOI) sutiyuq hatun tantanakuypa umalliqninmi kachkan.
Sawkari
Sawkari (kastilla simipi: Saucari) nisqaqa Buliwyapi, Uru Uru suyupi, Sawkari pruwinsyapi, huk llaqtam, Sawkari kantunpa uma llaqtanmi.
1240 watakuna
1240 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1240 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1249 watapi puchukarqan.
125 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1241 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1250 watapi puchukarqan.
1230 watakuna
1230 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1230 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1239 watapi puchukarqan.
124 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1231 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1240 watapi puchukarqan.
Ademir
Ademir Marques de Menezes, "Ademir", sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Recife llaqtapi - †   paqarisqa Rio de Janeiro llaqtapi) huk Brasil mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Mama llaqta Kupakuna
foi campeão sul-americano em 1949 e artilheiro da Copa do Mundo de 1950, com nove gols.
Päijänne
thumb|right|250px|Päijänne, [[Phinsuyu]] Päijänne; Qucha, Phinsuyu
1164
1164 wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.
Saint Paul (Minnesota)
Saint Paul (inlish simipi) llaqtaqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna (USA) mama llaqtap aswan hatun llaqtanmi, Minnesota suyup uma llaqtan. Saint Paul llaqtapiqa 287 151 runakuna (2000) tiyachkan.
Suluqu
Suluqu (kastilla simipi: Soloco) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Suluqu distritupi, Chachapuyas pruwinsyapi, Amarumayu suyupi, huk llaqtam.
Ikwadurpi Indihina runa llaqtakuna
Kay p'anqapiqa tukuy Ikwadurpi Indihina runa llaqtakunatam rikunki.
Indihina runa llaqtakuna
("Nacionalidades Indígenas" nisqa runa llaqtakuna)
Kichwa runa llaqtakuna
(Pueblos Indígenas de la Nacionalidad Kichwa nisqa runa llaqtakuna)
Huk Indihina runa llaqta
(Otro pueblo indígena)
Sebastián de Belalcázar
Chay qhipataq musuqmantam chinchaman rirqan, urin Kulumbyata atinapaq. Wayakil, Neiva, Popayán llaqtakunatam kamarirqan. Hinapas chay watakunapi Awya Yalapi, Ikwadur, Kulumbya suyukunapi achka runakunam Belalcázarrayku wañurqan, unquymanta, yarqaymanta, maqanakuymanta. 1540 watamanta 1551 watakama Carlos V Riyqa payta urin Kulumbyap hatun pusaqnin nirqanmi. 1551 watapi Ispaña mamallaqtaman kutimuchkaspa manaraq kutimurqaspa Belalcázar Cartagena llaqtapi wañurqan.
Igli Tare
thumb|right|260px|Igli Tare. Igli Tare sutiyuq runaqa (* paqarisqa Vlorë llaqtapi -  ) huk  🇦🇱 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
San Sebastián distritu
San Sebastián distritu; (kastilla simipi: distrito de San Sebastián) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Qusqu pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa San Sebastián llaqtam.
Simikuna
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu:
Chankarra
Chankarra (Changarra) nisqaqa Piruwpi, Ayakuchu suyupi, Wankasanku pruwinsyapi, huk urqum. Pikchunqa mama quchamanta ... mitrum aswan hanaq.
Uchuy Lunya distritu
Uchuy Lunya distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Lonya Chico) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Amarumayu suyupi, Luya pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Uchuy Lunya llaqtam.
Qhisqa
thumb|Ch'uya qhisqa. Qhisqa icha Kwarsu nisqaqa huk qiqllam, ullaya (ullayayaq iskay muksi SiO2) nisqap huk rikch'ayayninmi, kimsak'uchu piñiyuqmi.
Awklanda
right|thumb|250px|Pachakuna Awklandapi Awklanda kan llaqta Musuq Silandapi. Kan Musuq Silandaq hatunpuni llaqta. 1.4 hunu runa tiyanku chaypi.
1250 watakuna
1250 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1250 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1259 watapi puchukarqan.
126 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1251 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1260 watapi puchukarqan.
Tulluyuq
Tulluyuq (Vertebrata) nisqaqa, kichwapi Tulluyuk, Tullukwa icha Karkay nisqapas lliw tulluyuq kaq, wasa tiwlliyuq (Chordata) nisqakunaman kapuq uywakunam. Kay rikch'aq sinri (classis) nisqakunam kapun:
Gabriel Milito
thumb|right|250px|Gabriel Milito Gabriel Alejandro Milito sutiyuq runaqa ( paqarisqa Quilmes llaqtapi - ) huk 🇦🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tulluyuq
Runakunaqa chay hinapas tulluyuqmi kanchik.
Wachuchasqa
thumb|300px|Huk tawlla, [[HTML nisqawan ruwasqa.]] Wachuchasqa, Maru, Mast'acha, Mast'awa icha Tawlla (tabla) nisqaqa sinrukunapi, wachukunapipas ñiqinchasqa willakunam. Sinrukunap wachukunawan chakasqankunataqa wachu ukhu ninchikmi.
Neymar
Neymar da Silva Santos Júnior  icha Neymar Jr. sutiyuq runaqa (* paqarisqa Mogi das Cruzes llaqtapi -  ) huk 🇧🇷 mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.
Taytan: Neymar da Silva Santos, Maman: Nadine Santos. Churiː Davi Lucca da Silva Santos
Bibi Andersson
right|250px|thumb|Bibi Andersson. Berit Elisabet Andersson sutiyuq warmiqa, icha Bibi Andersson ( paqarisqa Stockholm llaqtapi - wañusqa Stockholm llaqtapi) huk 🇸🇪 mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Josef Andersson, Maman: Karin Mansion. Qusankuna: Kjell Grede (1960-1973) / Per Ahlmark (1979-1981).
Sinru
Sinru (fila) nisqaqa siriqlla ñiqinchasqa sananchakunam icha willakunam, ahinataq wachuchasqapi icha ima qillqasqapipas sinrukunam.
1166
1166 wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
Allqu wira-wira
Allqu wira-wira (Achyrocline satureioides) nisqaqa Buliwyapi wiñaq hampi yuram.
Pukarani kantun
Pukarani kantun (kastilla simipi: Pucarani) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Quchapampa suyupi, Jayupaya pruwinsyapi, Muruchata munisipyupi. Uma llaqtanqa Pukarani llaqtam.
Pulinisya
Pulinisyapiqa pulinisya rimaykunatam rimanku.
1260 watakuna
1260 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1260 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1269 watapi puchukarqan.
Q'ispi rumi
thumb|Q'ispi rumi ([[Lipari ñiqpi, Sicilia wat'api.]] Q'ispi rumi icha Q'ispi kapa (kastilla simipi: obsidiana) nisqaqa sallqa pachapi tukukusqa q'ispillum, mana chanta rumim, ariqmanta hamuq. Q'ispi rumipiqa 70–75% ullayam (SiO2), maqnisyu iskaymuksipas (MgO), winchupas (iskay-kimsachani khillay muksi, Fe3O4).
1260 watakuna
127 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1261 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1270 watapi puchukarqan.
Kunturillu
Kunturillu (Condorillo) nisqaqa Piruwpi, Ayakuchu suyupi, Wankasanku pruwinsyapi, huk urqum.
Siriq
Siriq (horizontal) nisqaqa ima lluq'imanta pañaman mast'arisqa kaqpas, ahinataq sinrukunam, yakup (quchap) hawan hinam.
Alla Pugatschowa
thumb|right|250px|Alla Pugatschowa right|250px|Alla Pugatschowa Alla Borissowna Pugatschowa (rusu: Алла Борисовна Пугачёва) sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Moskwa llaqtapi - ),  huk 🇷🇺 mama llaqtayuq qillqa taki, takiqmi wan aranway pukllaqmi.
Yachaywasi:
Albumkuna
thumb|right|250px|[[Vladimir Putin Umalliq 4° Degree Order "For Merit to the Fatherland"» Suñay Pugatchowa, ]] thumb|right|250px|Airvita [[Tupolev Tu-134 Kharkiv Airport 1998. antanka operated for Alla Pugatchowa]]
Sayaq
Sayaq (vertical) nisqaqa ima urinmanta hananman mast'arisqa kaqpas, ahinataq wachukunam. Sayayninmi aswan hatun.
Uchuru
Uchuru (aymara simipi: Uchuru; kastilla simipi: Ochuro) nisqaqa Piruwpi huk llaqtam, Ariqipa suyupi, Kuntisuyus pruwinsyapi, Antaray distritupi.
La Rivera
La Rivera (kastilla simipi: La Rivera) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Uru Uru suyupi, huk llaqtam, Puerto de Mejillones pruwinsyap uma llaqtanmi.
1270 watakuna
1270 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1270 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1279 watapi puchukarqan.
128 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1271 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1280 watapi puchukarqan.
Wellington
right|thumb|200px|Welintawn Wellington (inlish simipi) icha Te Whanga-nui-a-Tara (mawri simipi) sutiyuq llaqtaqa Musuq Silandap uma llaqtanmi.
389 700 runa tiyanku chaypi.
John Key
right|thumb|200px|John Key John Phillip Key kashan Musuq Silandaq kinsa chunka posaqñiqin uma kamayuq National Partiduq kamachiqnin.
1167
1167 wataqa Hulyanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.
1168
1168 wataqa Hulyanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.