cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
zungulj
sikakudanan
aicu a ngadan na penaywanan, mavan a “qacaqaca sa sauqaljayan a kasiw” ayayaya a pacugan na ngadan. inika madjulu a mavuk aicu a kasiw na zungulj, ljawa inika sedjaljep uta tua sinanqeluz；maqati a semanvalji tua sinanqaljiyu naicu a kasiw. qaw sedjaljep tua sinitalem naicu a zungulj ta ngilengil. izua i makazayazaya i akaw, nuri papusaviki itjen, uri semeqas tua sepatj a kasiw tua puljiuma/ljemukai tua uri ljemaki a vavayan tazua. qaw uri semeqas taicu a zungulj a kasiw tiamadju, sa izuanan a ledjeledje ivavaw tua kasiw uta. katjaisangas tua puljiuma/ljemukai, uri venecik itjen tua kutji, kulic kata vulung itua kasiw. numaytucu, nakemeljang itjen taicu a kaisw, inika mavukanan, qaw uri alapen ta vaudj ni mamazangiljan tua linupulupan itua aicu a kasiw tua maligu ta mamazangiljan.
Kasugagu
南蕃事件
ka ripunanan, aicu a leklek, mavan a qinaljan tua paselaw ta taiday a paljingan kata takuzulj a cawcaw, ka 1914 a cavilj, secevunganga ta南番騷亂事件(力里抗日事件) i navalj. ka puamin a sihu na ripun, liaw a qinaljan(rai, makazayazya, kuljaljaw, leklek) a vinaday na ripun, sa ika pavalet tiamadju.
tjava
sipakalevaleva
kasicuayan a uqaljaqaljay mavan a tjava a si pakalevaleva tua sudju a papusalum.
zungulj
zungulj i nipal (Nepal)
a tja kineljanan tu vangalj naicu a zungulj a kakanen. sinanumaq aicu a zungulj i tua kinaizuanan a qinaljan.
qaynguway
a pinaka ta ’ aynguway uta.
mareusayan a lucuiki
a tja kineljang aicu a mareusayan a lucuiki (Lô-chúi-khoe Kong-siā; Loh Tsui Kweh Commune) a setayuan a kinateveteveljan a kisansemenay.
Wu Ming-Yi
ka 2018 a caviljan aza qadupu nimadju pinaka《單車失竊記》na 入圍 aicu a duqubi a 布克國際獎, masan tua sangasangasan a venecivecik na taiwan. kau izua zuma a tjakedri a qadupu pinaka《天橋上的魔術師》na masan tua 戲劇 itua tilibi ka 2021 a caviljan.
tjava
sikipasikip
kemasicuay patjetucu kinatengelayan na vavayavayan a pasikip ta tjava a kialalanga.
zangav
sikakudan
uri kakanen taza vuciar na zangav a payuwan avan a putju aya tiamadju.
sikaw
aicu a sikaw, mavan a makaya madjuin a kinacu tuvung na kacalisiyan. izua drusa a calis tu 'emuyulj ta 'avan, sa makaya kinavic tuvung. izuanga liav a zukuan ta sikaw. namaya tua sevuculj, drekay, kata Taivoan aya. kasicuayan a cawcau, kumalji a vaik a sema vavua, kisudju kata ma'inacap, tjara kemacu ta sikaw tu sikacu a turivecan kata inalap.
zungulj
kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P157-158.
tjava
sisankizing
lja na kudresul saka kezene a ricing, aicua tja kizing a kenutj a civan, kasicuayan tjaliyav a tjava kinasengeseng.
sisantuzung
a ricing na tjava, sedjaljep a san tuzungen na qungcu, na vukavuka kata siqunu.
ariki
aza ariki nu aya itjen mavan a siaya tua kisanpaljavak tua qinaljan nua i pulinisiya. namaya tua mamazangiljan nua itjen a payauan aicu a ariki. manu maretimalji a sikakaiyan nua mareka qinaljan tuazua ariki. matu ariki aya tiamadju a sikataqaljan i nakitjukadjunangan a kuk (Cook Islands) katua niwzilend. nia sikataqaljan i rapa nui (Easter Island) mavan a ꞌariki.
Kasugagu
南蕃事件
aza vinaday a qinaljan a kemasi leklek, tinevelj ta 歸化門社 na sihu na ripun tua paljavak ta 浸水營古道, mavan a 歸崇部落 a vinaday taimaza patjetucu.
zangav
kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P224.
papuligu ni nuabil tua venecik ta kininemeneman
ljemita tua cavilj a papuligu ni nuabil tua venecik ta kininemeneman kemasi tua caviljan a 1901 mavan aicu a papuliguan i suiden.
ariki
(E)
Kasugagu
paljavak tua atjunang
matja 6 qinaljan i Chunri. matja 6 qinaljan imaza, Lalekeleke（力里部落）, Kasuga（春日部落）, Seveng（士文部落）, Tjuvecekadan（七佳部落）, Kuabar（古華部落）, Kinayiman（歸崇部落）.
ariki
nu maqati a masan malailaing sa paljavak tua taqaljaqaljan, masa patjara tua katjepiculan niamadju. ini’a amin a masa ljaima tiamadju, avan a masa izua a kinasamuljan kata pinakazuanan niamadju uta, sa maqati a maqulip auta. nu ini’a pucawcawanga sa ini’a katjepiculananga uta, qaw qadjaw a maqati a ini’a a paljavak tua cawcau tiamadju.
Kasugagu
katjunangan
aicu a guan, itjaiviri tua pana a 力里(力里溪) na rai, a i tjaikacedas tua daren na tiatu, a i tjaikaledep mavananga a 枋寮鄉kata枋山鄉, a i pasanavalj izua veljeluan a 草山(草山溪), sa tjuljivar ta sizigu.
ariki
(F)
Kasugagu
kinaqadaqadavan
avan a熱帶季風a kinaqadaqadavan imaza, sa tjazalangzang nu sicigacu imaza, avan a 攝氏26.9度, tjaljaljeqel nu icigacu imaza, avan a 攝氏18.6度.
tjava
siyudreudrem
azua kapaz na tjava, makaya san siyudreudrem, sini talem a ljemeliyav nua situcuananga a kipusalimaliman taicu a tjava.
qaynguway
aicu a qaynguway, maqati a alapen a asav niamadju tua takaljan ta kakanen, sa maqati a sinantakalj uta nu venawavawa. qaw uri sicaqev aicu a asav tua dingding a ljinulju, sa ika dremasi ta dingding sa macayanga. maqati a pakan taza kudrakudral a cuqus na qaynguway tua dridri, qaw tjengelay a kanen taza qudjidilj a vangulj na qaynguway a vavuy kata tjikuray.
Kasugagu
kinaqadaqadavan
izua a kaljaqudjaljan kemasi gugacu ta ziugacu, kinakuljian kemasi ziucidacu ta sigacu, sa makeljang tua kinaqadaqadavan imaza.
qaynguway
tjaucikel nua ngadan
nakivadaqanga a’en tua kama, “akumaya a pinaka ta qaynguway taicu a kasiw na paiwanzuku?”
Kasugagu
pana
aicu a guan, a katjunangan imaza a ljeteku a kemasi kacedas itjaikaledep, sa tjaljaqaca a pana mavan a pana a 力里(力里溪), pana a 率芒(率芒溪)kata a veljeluan a 草山(草山溪), veljeluan a 西都驕(西都驕溪).
qaynguway
tjaucikel nua ngadan
naqivu a kama, “ masa kudrakudrual kata qudjidilj a vangulj na qaynguway, ljakua inika kamen taza vangulj a kacalisiyan, sa “a~i~yan~nga~”aya tiamadju, kipaulanga aya!”
Kasugagu
paravacan a racev
manges/kamaya, tinalem a ljaceng, vasa, kafi
qaynguway
kaizuan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P180.
Tjimur
sancigu（三地門鄉）
a i sancigu i maza i taiwan i 'akaw saka tjaljavirivirian. a tjaikaviri tua sesancigu mavan aicu a setakaw a 茂林區, 六龜區, a i tjaikacedas sebudaygu, a i tjaikaledep payrang a se高樹鄉, se塩埔鄉, a i tjainavalj izua a 內埔鄉 katua semakagu. a pinaljavakan a kadjunangan a penuljat izua 196平方公里 a pasatalji'aca, sikamasantjelulj tua kinatalji'acan a gu i 'akaw, (pasuvililj ta i sisigu katua budaygu); a cawcau izua, izua a pitju a kuzulj katu pitju a iday a pasaliav, tjaljatjuruvuan a cawcau i tua makakacalisian a gu. aicu a i sancigu a kinaizuanan i tua gadu katua kazatazatan a cinevungan, azua a namatazua a kadjunangan pinaka"丘陵地" aya a 'ivu, a vavavan nua kadjunangan izua a 100~2159 a pasavavav. izua a pana a nacemalivat i tua kadjunangan, azua a kina'adavan namasan熱帶季風 a kina'adavan. a sikata'aljan izua a ravar, izua a vuculj, izua uta a mavekelj a drekay a setaljamakaw, i maza i, ka i situcutucuan a cavilj masankakivangavangananga, saka sipaseljavak tua 茂林國家風景區.
likisi (歷史)
aicu a sancigu(三地門鄉), kinasi tua kinacalisianan a "timur" aya, azua a namalivu a semamaza a payrang, semusu tua ljingav a si'aivuan tua 山豬毛 katua山地門 aya, patjetucu aicu a payrang "Suann-tē-mn̂g" aya sakamaya. ka i 1935 a cavilj, aicu a i timur, taravacalj, salalaw pasekawmaljen nua ripung a pasamaza i tjailalauz tua i katimuran, sa sikulet tua kinakemudan nua 'inaljan, marumavan a 棋盤.
ka ljawtianga a djemadjas tua i taiwan, umaljen nua kicapicapilj a i tjaivavav a takaw州 'akav郡 a " 三地盟" aya, ka 1947 a cavilj umaljen uta a "sancigu" aya. ka 1950 a cavilj patjawmalj tu 'akaw king" a kicapilj, pay ka 1992 a caviljan alu a 'iljasan
inumalj uta a ngadan, tua inumaljan a ngadan a kemasizua a patjetucu iniangaka inumalj.
paljavak tua kadjunangan
thumb|right|220px| matja 10 a 'inaljan i Sancigu. matja 12 a 'inaljan i maza, timur（三地部落）, tjavatjavang（達來部落）napaljavak tua i djaljadjaljay, ka 1989 a cavilj sekawmalj a tjaljutjavatjavang a patjetucu, ka 2010 a cavilj secevung tua 八八 a zinaljuman, izua a mavekelj a nasekawmalj a semasanariaw(長治百合園區), pay azua a kadjunangan umaljen a kemasi長治鄉榮華村 pasansancigu a tjavatjavang a 'inaljan. valjulu（馬兒部落）, paridrayan（大社部落）, ka 2010 a cavilj ta vinaliyan nasecevung tua 88 a zaljuman saka sekawmalj a semarinarir, saka azua a kinazuanan tucu a kadjunangan umaljen uta a kemasimakagu masilid 'inaljan a masansancigu a paridrayan. sagaran（口社部落）, talamakaw（青葉部落）, cavak（青山部落）, djineljepan（安坡部落）, tjailjaking（賽嘉部落）, aicu a i tjukuvulj(德文村) a pinaljavakan, izua a tjusepaywan(北巴部落), kingdalruwane（金大露安部落）, ka secevung tua 八八 a zinaljuman, izua a sikata'aljan a sekawmalj a semasanariaw(長治百合園區), pay umaljen a kadjunangan a kemasitua長治鄉榮華村 a masansancigu a tjukuvulj.
palidring a djalan
23px sikamasan 24 a palidring a djalan nua i taiwan 23px sikamasan 185 a palidring a djalan nua i qakaw 23px sikamasan pitjulj a palidring a djalan nua i pingtung 23px sikamasan 29 a palidring a djalan nua i pingtung 23px sikamasan 31 a palidring a djalan nua i pingtung
Antoni Gaudi
aicu ti Antoni Gaudi (catalunya a kai: Antoni Gaudí i Cornet; ciniukukan: 安東尼·高第, 1852 a caviljan 6 a qiljasan 25 a qadavan－1926 a caviljan 6 a qiljasan 10 a qadavan), mavan a seman umaq a caucau nua se españa. aicu a umaq a lalangan nimadju avan za namakakaizuazua a se 加泰隆尼亞現代主義 aya itjen, avan sika timajdu namasan daihiu patjara atalashi a pinapebulay a paridiu a undu (新藝術運動 nua aya). ayatua aza umaq nimadju izua tjaljavaquan, maretimaljimalji a quljaw katua vecikan i vavaw, sa izua sinipungadan tu "seman umaq na se cemas" siayaya. aza umaq nimadju sedjelj imaza i barcelona a lizuk, parutua Sagrada Família aicu a kiukay nase tinsiukiu.
tjava
cemecemel
sinancemel aicu a tjava.
pacunu uta
tjevus
kasizuan
鄭漢文等，2004，《排灣族民族植物》. 臺北：行政院農業委員會林業試驗所. P87.
Maui
Maui(毛伊) imaza i Autearua a qinaljan, izua za milimilingan na kaizuanan a patjara ti “Maui”aya. aicu a ti Maui, pulju a aljak a kemasi kakedrian. ljakua kinilailaingan na cemas sa papeqacain. manasika maqati timadju a masan papamaw a caucau katua cemas. mayanga puqentjan, sa narakac timadju a kiqeci ta qalja, manasika sinan cemas nua mauli a kaizuanan i Autearua. ljakua timadju, tjengelay aravac a kiqayam tua pazangazangal a sengesengan, tjengelay uta a lemanaw tua salasaladj, mayanga saigu a palisi uta, sa pinakata san “ljemikay a pulingaw” inaya nua sikataqaljan. saka naseminamalji aravac a picul katua caquan ta kinasan pulingaw nimadju, ayatua kemasi ta vuvu a vavayan nimadju a nagemaugaw tua na seminamalji a cuqelay a sipalisilisi. sa izua timadju a naqemacuvung tua na seminalmaji a sengesengan, izua za “lemedaw ta sapui, cempu a seman calis, panadip ta kadjunangan katua qemati tua vatu……. ayaya, qau na kiqeci anan timadju tua “sipacacai a vavayan a cemas”, sa ini a macai timadju, avan a sinika pungadan ni Maui i Autearua a qinaljan.
ljalici
縮圖|269x269像素|ljalici ljalici(雙花龍葵)
Maui
thumb|Māui Snaring the Sun, pen and ink drawing by Arman Manookian, circa 1927, Honolulu Museum of Art.
ljalici
ini’a mamau ta sameci, ini’a masanliawliaw a ljalici, sa izuazua i marekacemecemel i gemidigedian nau gaduan.
Maui
milingan a patjara ti Maui
saka, imaza i tua kakudanan na bulinisian, liaw aravac a tjaucikel. patjara “pinanadipan ni maui a qinaljan a kadjunangan”, qau a Autearua a qinaljan, mavan a tjaljakudrakudralan a qinaljan. izua maljesepatj a kaka a uqaljay nimadju, seman paqeteleng aravac tjai Maui, sa ini a pakiciuren ti maui a semaljavek a kipanadip. ljakua ti maui, kicakaw a malang ta sipanadinadip a turivecan, sa kiqilja uta timadju i patekuteku ta varukur na kaka. patje uri cemaca tua kiniciqaw a pasatjladj, manu keljangen anga ti maui i tjaladj. qau, sa izua ti maui a kipanadip, manu palisin anan a turivecan, sa sivaliljing a alalj a pasaljavek. sa ljetjalatjaladj anga a sipanadinadip, manu mesadjelung anga, matu namadjameq ta nemanga. sa sikigalju nimadju a lemakac, sa lakacen a patjekacauanen a ciqaw, ljakua, “galjuanan” ayain ni maui tua mareka kaka, “ku papiminesegau anan na ljavek a cemas ti tangalua, sa tja civiciviqau anga ciqaw” ayain a kaka. ljakua maratjak aravac a mareka kaka nimadju, sa pacaciviciviqen anga a ciqaw. aicu mavan a masan kadjunangan a pitjaivililj i peitaw a qinaljan. izua gadu, vacalj, ceva katua tjaguy na malengedj i ljavek.
mazazeliuliulj
anema mazazeliuliuljan nu ayaya itjen, mavan na masasevalivalit a masengseng ta quma, na maqacuvucuvung a namatjevetjevelj a sikasengsengan, ljakua yinika papaqadjilj, azua tjiamadju a mareqaliqali a maredravadrava katua masudjusudju a maqacuvucuvung, madjadjaladjalan a vaik a kipusengesengan tjiamadju. pacun ta sengesengan nu pakirimurimuin manasisangas, matazua masasevalivalit a masengseng a pata maqacuvung a sengsengan niamadju a penuljat. aicu a namayatucu a sikasengsengan, yikatjen a masupaisu, au djaljav aravac a maqacuvung a sengsengan uta, saka tjitjen a mapuljat tja marekiljivaljivak yitjen, tja marasurasudj itjen uta, aku nanguaq aravac a namayatucu a sikasengsengan tua nemanga sengsengan, liavaravac a tjakamanguaq a mapuljat pai.
ljalici
sikakudanan
maqati a cempis ta ledjeledje a asav na ljalici ta sansiav kata kemesa ta pinuljacengan. qaw azua a pacugan ta ngadan na “ljalici” mavan a kadray nua uqaljaqaljay, matu a maqaqecev a vangalj.
Maui
i Autearua
qau, imaza i Autearua, liaw aravac a sinikipacacapilj ta milingan ni Maui. sa imaza i Waipunamu, izua za sinipapungadan ta “Siniqaqeci a Varukur ni Maui” aya, izuanan a qinaljan sinipapungadan ta “Maui a Qaciljay” aya uta.
ljalici
kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P285.
tjaljum
aicu a kasiw, namasaliawliaw izua i ripun, liyukiyu(琉球), i kaledep a pasanavalj tua ciuku kata i teku tua sasusuan ta vavavan na katjunangan i taiwan a cemecemel.
mazazeliuliulj
selapai nu patjeyazayazaya anga itjen a masengseng, nuna qemiladj a mapuljatj sa kipayipayiz ta tjakurung sa senasenai, azua ljingav na senai kipalingulj tua gadu nguanguaq aravac nutjalangdan, kumalji a cuai anga malangdangda anan azua senai, pai pasamalim anga mapuljatj tua luljayan a masengseng tjiamadju, namaya ta tjaljanguanguaqan a zuga nu tjapacunan!
tjaljum
sikakudanan
lumeljak sa madjulu a macemu aza kasiw na tjaljum ayayaya a payuwan, sa inika sedjaljep tua sinancukes na umaqan naicu a kasiw, amin a sedjaljep ta masanvalji. qaw izua a tjaqaca a kasiw, maqatijten a sinitalem ta ngilngil, ljakua masa lumeljak aza kasiw na tjaljum, sa uri pavelit nu tacaviljanga. inika mamau ta kasiw na kaluwan, maqati a sinitalem ta ngilngil nu lima tuki unem a caviljanga. nu kaljaveveananga, uri pacucun ta tjualjum a cinunan, masa liaw a lava kata drail a natjengelay ta kanen ta ledjeledje naicu a kasiw. nu namalumanga a vangalj na tjaljum, maqatitjen a kakanen. izua a ngadan na kadjunangan avan aicu a kasiw, masa liawliaw a tjaljum izuazua sa pinaka “tjaljutjuljum” aya.
mazazeliuliulj
tucu
tucu maljian anga zidai izuanga kikai a sikasengsengseng tua quma, patagilj anga Paiwan zuku a caucau a semakikai a masengseng tua quma, manasika pazangal anga itjen a pacun ta sicuayan a mazazeliuliuljan a masengseng, tjuruvu a Paiwan zuku a caucau a patjeljip aravac taicu.
tjaljum
kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P164.
Changbin
cangbin gu (’inamizukuan: kakacawan；pinairangan：Tiông-pin-hiong) avan pinaljavakan nua taitu king a gu. imaza i pasakacedas a viri tua taidu king, a i viri nakidjekec tua vungbin, a i ljaving tua taipingyan, a i pasakaledep mavan anga a i yilicen kata vuli gu, a i navalj nakicaing tua i cenkung cen. avan nu kinasizuan na cangbin kakudanan.
aicu a gu nakitangez tua gadu nakicevung ta ljavek, a kadjunangan avan za calisilisian, tjaljaladruqan ta maka ljaviljaving ta ljavek, a kalevelevan semezan tu kemaledeledep.
aza sikataqaljan tjaljatjuruvuan a amizuku. izua a mavekelj a sebunun, kebalan zuku, pairang, makataw(馬卡道) zuku kata taivuan(大武壠) zuku a madrusa a pinpu zuku. temalem kata kiciqavan a sinan pazangal a racev izua.
cinalivatan
a cangpin gu kasicuayan a ngadan pinaka “kakacawan”. izua a masanmusalj a kakaian, a sangasan: kemasi ’inamizukuan a “Pikakasawan” a kai, ljaljizavan a imi. aicu a ngadan a pacugan ka tjayvilivililanga a cinting a djiday, izua tjatjuruvuan a caucau (silaya zuku kata kebalan zuku) patjavat a semamaza, au malivu kata amizuku. avan nu silingdjelj ta ljaljizavan. ljaljengljengan ta caucau. a masanmusalj kianasi ta pinpu zuku a kai, a imaza a kadjunangan avan ca sinanqaqaljupan a nkadjunangan a amizuku, lja liaw a sinpakelay a sacemel, avan nu sikaliaw a qacimecim. au sipungadan ta pinairangan a qacimecim a kai, “tjazu” a siqaqivuan. ka cinting kuangshu(光緒) a djiday, matjuruvuruvuanga a pairang semamaza.
ka ripun a djiday, pinaljavakan a sipavecik tua pitaiduting a pacapilj. a lemingdjelj ta “tjazuwan zuang”, ka 1937 a caviljan, aza ripun sihu uri paperazek tua “huangminhua (皇民化運動)”(kisaseljang ta ripun), sa pavalitan a papungadan ta “cangbin”, sa lemingdjelj ta “cangbin zuang”(長濱庄), izua a 28 km a ljaviljaving ta ljavek, sipavecik a pitaiduting sinkangdjin(新港郡) a pacapilj. au azua a pinaljavakan izua cangbin(長濱), ninpu(寧埔), censan(城山), zungbin(中濱), santjianwu(三間屋), cenbin(真柄), zangyuan(樟原) aicu pitju a qinaljan. kapuamin ta maqaqeci, pavalitan ta cangbin gu a patje lja tucu.
izuanan a kai a masanitalj aicu “kakacawan”, aza sangasangasan a patjavat a caucau a semamaza, avan nu makataw zuku a kemasi akaw, lja singelit ta i akaw (aza kinasizuan a kadjunangan niamadju izua i cesan(赤山), wancin(萬金) kata wukusuy(五溝水) a pasakacedas, a i navaljanga tua i vecekadan a gadu i taiwan aza i miqisi izua a pinaka “tjazu gadu”(加走山), izua a qinaljan a  “tjazu a qinaljan”, sa azua i tjalauz ta  “kakacawan” a gadugadu i pasaviri papungadanan tua “tjazu gadu” masa drukudrukung a ljavek papungadanan tua  “tjazuwan”, manasika avan nu papungadanan ta  “tjazuwan” (kakacawan), aza tjalja sangasangasan a semamaza qemuma avan za makataw zuku ka 1859 a caviljan, aicu a tjazuwan a siayaya tja izua paqulidan.
paljavak tua kadjunangan
pakata kinapangaljan a paljavak naicu a gu, izua unem a qinaljan, zangyuan (kinebalanan: kladut), santjian, zungyung (namakataw zuku a qinaljan), cangbin a qinaljan (mapinapedrusa tua cangbin kata cangkuang, au azua i cankuang a amizuku nu qivu “Ciwkangan” aya, izua tauta sicuayan a ngadan “seken”, au aza sinan a kanuki a qacilay na sicuayan a kakudan a kinaizuanan pakata cangbin bunka imaza tauta), zuhu a qinaljan(piniliqe tu pasanavalj a zuhu, zuhu kata yungvu aicu tjelu qinaljan), ninpu (amizuku nu qivu “Kinaloka”, djereljay a kadjunangan a imi). au a cangbin gukusiu imaza i cangbin mula.
kivangvangan
八仙洞 basian qitjungan pakata ljaviljaving puqaciljayven
長濱平原 cangpin kazatjan
玉髓沙灘 yusuy vudavudasan
樟原休閒區 zangyuan a kivanvangan
金剛大道（忠勇自行車道）djinkang djalanan (zungyung a zidingsia djalanan)
pinarasudjan a mareka kalaingan
katjaucikelan
inika punetalj ti busu a kilaingan tua papaljavakan nimadju ayatua saqetju aravac timadju. a tja kineljang tu pupicul ti busu, ljakua naparut aravac a aljak nimadju ti budji a vusam nua kazangiljan ni busu. sa namalacak a namaqumu ti budji, a kedrikedri a maqacuvucuvung timadju. inika kinicaqu nimadju tua siseqaseqas (puviri).
saizalu
kinacu a saizalu nua vecekadan tua amilika na milika a malailaing a kemasi hawai(夏威夷) tua taiwan ka 1901 a cavilj, sa maqati a sinanalay aicu a cemel. qaw, masa izua a ngadan na ripun taicu a cemel “サイザル麻(Saizaru asa)”aya, qadjaw pinaka “saizalu”nua payuwan.
cemecemel
sinancemel aicu a saizalu..
dralik
aicu a dralik mavan a saqetjuan na ljayar tuazua i ripun a ziday pasamaza i kacedasan.
venarung ta kai a pakasaseljangan
a tja kineljang aicu a venarung ta kai a pakasaseljangan (sinipapukeljang a linguistic relativity nua kai nua amilika) mavan a sipapukeljang tjanu itjen tu maljian a sipualang tua kacauan nua caucau nu maljian a sikaljavaran niamadju. izua uta sipapungadan nua kangadanan ni sapir (Edward Sapir) a kisanvenarung tua sasusuan nua kai kati wuv (Benjamin Lee Whorf) a situ nimadju mavan a sapir-wuv a sinivarungan (Sapir–Whorf hypothesis) a tja siaya tuaza venarungan sakamaya, inika penaqulid tiamadju a pasemalav taza venarungan.
tuki
aicu a tuki izua drusa a tulek. laruaruq a ita, drikidrikitj a ita. tja djaljaw a laruaruq, nu taqadaw kin drusa puluq katu kin simatelj a kivalidi. tja gemalju a drikidrikitj, nu taqadaw kin musalj a kivalidi. vaivaik a kemasi ta kadjamadjaman a patje ta masulem, inika semkesekez.
calavi
situcuan
a i qinaljan a caucau tjatjuruvu a paiwan zuku. aza i runpul a kinasaluan a cemas, avan za ciulukiu, tinsikiu. a i taiki izua haliluya, ciulukiu kata napinailangan a palisi, a mituhu uta. a imaza a sikataqaljan temalem tua nanemanga sikac.
kaljaljuljalju
kaljaljuljalju, avan a cemel a kemasi vecekadan ta amilika. uri meqacaqaca nu tacaviljanga aicu a cemel. uri alapen naicu a cemel a ngadan sa papungadan tua cawcau ta “kaljalju”aya a payuwan.
sikakudanan
maqati a sipapucemel tua saqetjuan naicu a kaljaljuljalju maru nu kinac na qatjuvi kata qatjuvitjuvi, qaw maqati uta tua papucemel ta saqetjuan nu matjani a cawcau. maqati a cawcau a keman taicu a cemel uta, qaw qadi’adid aya. uri alapen taicu a kaljaljuljalju na pairang sa sipapucemel tua qemesang, mangilu a tjugeraw, saqetju a vicuka, kata pedjamuq.
tjavuqel
cinalivatan nua qinaljan
natjemaucikel tia ramaljemeljeng na tjavuqel tua aicu a sikataqaljan nua tjavuqel a kemasi qadavayan(navinecik ta “hadawayan” na ripun, avan a tucu a “三和” na tjavuali i valangaw.). qaw, pasetavat tiamdju ta drularularuq(navinecik ta “curaroaraq” na ripun.), i navalj tua katjavuqelan. natjemaucikel tia ramaljemeljeng tua aza kadjunangan i drularularuq matu “larularuq a kadjunangan” sa pinaka taicu a ngadan. sa uri pasetavat tua qeliqepuan tiamadju.
sa, uri kipalaing a sikataqaljan na tjavuqel tua mazazangiljang a pasetavat ta katjavuqelan. qaw, izuanga a milimilingan imaza: nu mangetjezanga ta katjavuqelan, napacun a sikataqaljan tua veneveneve a vukele tua temapau, sa kinemenem tiamdju tua culj aravac a kadjunangan imaza, sa pinaka ta “tjavuqel”taimaza, qaw namasan tua sikataqaljan a setjavuqel.
qaw nu 1931 a caviljan(民國20年), uri paljavak ta tjavuqel na ripun a sihu, sa pinasetavat a tjavuqel tua kalizukan(tucu a gakku a “賓茂國中”) na ripun a sihu. ljawa, inika palaing a mazangilj tua ripun a sihu, sa amin a pasetavat tua vasikasikaw(liaw a qau izua a kadjunangan) tiamadju. qaw nu cemalivatanga tu pitju tuki alu a cavilj, uri pasetavat ta tucu a kanalung a mula tiamadju, sa izua a tjavuqel a palisian nua mamazangiljang kata palakuan idedt a tucu a ciuru kiukay i kanalung a mula. natjemaucikel tia ramaljemeljeng tua masa kedrianan a kadjunangan i kanalung sa inika ljeteku a sikataqaljan a mapuljat taimaza, uri mavacukanan a cawcau sa maqatianga a ljeteku a qinaljan.
ravuc
uri masanliawliaw aicu a ravuc itua vudavudasan, lavingan na pana kata ljemaveljevekan, qaw meliaw aicu a ravuc nutjaivilj a maljama a kadjunangan. maqati a mekudrakudal aza cuqus iteku nu izua i kinasuqudjaljan aicu a ravuc, sa maqati uta a namenaludjuludju aza ravuc.
sikakudanan
uri alapen taza cuqus iteku na ravuc tua semenaw sa kemesakesa kata zaljum, qaw temekel taza zaljum; uri kemasa ta cuqus na ravuc a payuwan sa temekel taza zaljum nu mesezasezam a kakedriyan. nu saqetju tua qatjuvi a kakedriyan, maqati a sipapucemel naicu a zaljum na cuqus na ravuc taza qatjuvi. qaw, maqati uta a sipapucemel naza vecelacelay a vuciyar tua pedjamuq nu saqetjuanga. nuri sinanqaljiv naicu a ravuc a asav a payuwan, masa kuljakuljay kata sulapelj aicu a asav na ravuc, qaw neka a ngasa nu masanqaljiv aicu a ravuc, saka inika tjemuzuq.
kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P143.
valjingat
縮圖|280x280像素|valjingat izuazua a valjingat i teku tua cemecemel, sa tjakedri tua ngat a kasiw. aza ngadan a pacugan na valjingat mavan a “kedri, valji”, sa tjakedri aicu a kasiw tua ngat, qaw mamau ta valji aza asav na valjingat, inika masili sa tjabulay a masan tua semankucu.
sikakudanan
nu malitjuku a qiljas, uri tjepana a payuwan tua kiqiyaw, qaw liawliaw a djepelang i qaciljay itua pana, sa nu ini’a saljinga ta seqedralus sa saqetjuqetju, nuri kemucukucu tua kacu a sinan na valjingat tiamadju.
aicu a purur a sinan na valjingat, tjasulapelj a purur a sinan na ngat, ljawa tjacaucauy kata tjapazangal a cemupucempu.
kaizuanan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P74.
tjalupung
Tjalupung帽子dju1is紅藜
tjalupung, avan a ravaravain i vavaw tua qulu, sa maqati a kipaselem ta cengelaw, kiljaung ta qudjalj, ika qiljang, masanbulayan, kata paselem tua qulu.
masan liawanga a tjalupung, izuanga a matucu:
a tjalupung na yakiyu
mavananga a tjalupunguta, sa neka a kaljaving aicu a tjalupung, kata paravac aza tjalupung a maqati a kipaselem ta cengelaw sa kiljaungu. aicu a tjalupung, izuanga i yakiyu, sa maqati a kipaselem ta cengelaw nu maljaljavaqanga. masa azua a kakudan nua amilika masanliawliawanga i kacauwan tucu, qaw ruquljis a kinemenem tazua a tjalupung na yakiyu, mavan a tjalupung a 鴨舌帽, ljawa namaquljisanga a kinemenem ta kakudan na鴨舌帽nua 英國.
a tjalupung tua malailaing
aicu a tjalupung, avananga izuazua i chuku, 朝鮮, viet kata Okinawa kasicuayan, mavan a quliljilj a tjalupung nua malailaing(烏紗帽)uta.
a tjalupung matu kangkang
aicu a tjalupung nua vavayavayan, masanliawliawanga izua i amilika ka 1920 a cavilj tua 1933 a cavilj, sa qinati na卡羅琳·瑞邦（Caroline Reboux）nua 法國 ka 1908 a cavilj. azua a ngadan nazua a tjalupung, avan a vinecikan nua kai na法國a “Cloche”, sa avan a pacugan ta “kangkang”.
ka itjaisangas tua 20世紀, tjaljapungadan kata masaliawliaw aicu a tjalupung matu kangkang, pataqilj a liaw a caucau(matu 簡奴·朗萬kata愛德華·莫利紐克斯) tua malang a aicu a tjalupung, sa pacengceng tua ravaravain niamadju aza a kinakemudan na tjalupung. sa, masa aicu a  kinakemudan na tjalupung, izuanga a vaquan a kinakemudan nua quvalj a masanliawliaw, maqati a sedjaljep taicu a tjalupung.
tjakurung
aicu a tjalupung a pinaka ta 笠帽, 竹笠, 箬笠kata篛笠uta, sa sinan tua tjaqaca a tjalupung a linipuru na kaw. malap a namalum a kaw tua semeqas tua ceviq, sa masananga aicu a ceviq tua cuqeljay na tjalupung, qaw azua asav nua kaw tuki ceviq a pinizua ta tjalupung, sa sinivengetj na calis. aicu a tjakurung, avan a ravaravain nua nugiuzing kata caucau ta kiciqaw i pasakacedas tua asiya (東亞) kata i pasakacedas a navalj tua asiya (東南亞), sa madjulu a cukaw kata kipaselem ta cengelaw sa kiljaung ta qudjalj. liaw aicu a tjakurung a sinan tua pinuliman, sa madjulu a veneli.
a tjalupung na situ
tjinapung taicu a tjalupung na situ, a pinaka ta 學帽uta, inika mamau taicu a tjalupung masa inika mamau ta gakku.
masanliawliaw a aicu a tjalupung nua 制服 na ripun. uri tjemalupung taicu a tjalupung a situ a uqaljaqaljay ka 戒嚴時期 i taiwan, mavan i kituluanga ta sividay, sa inika tjemalupung i gakku ka nakanga a 戒嚴.
tjemapunguta taicu a tjalupung a izuanga a kuga, sividay, kinsac kata malailaing, sa pinaka ta 大盤帽uta, rutjemapung i kinateveteveljan.
izua a zuga matu lagav i tjalupung nua malailaing nua sividay kata kinsac i taiwan, sa pinaka ta “veneciur i tjalupung”, nakanga aicu a zuga i tjalupung nua sividay nua qaqetitan.
hiniberayan
aicu a hiniberayan aya itjen avan a kai nua sehiberay. aicu a kai a pakata matjaita a kai nua semitk (Semitic language) a pasaviri a kaledep nua i kinacekeljan tua kai nua avruasiyatik.
setjimur a kinateveteveljan a semanziyan
a tja kineljang aicu a setjimur a kinateveteveljan a semanziyan avan a sikamasanitalj a sepayuan a kinateveteveljan i tayuan a ruziyaziayanan tua situcuan a ziyan. na qinati sa kinateveteveljan nua kilailaingan niamadju a i ljuzem lja madiljin a setjimur ka i 2006 a caviljan. ka patagilj ti baru lja madiljin (a setjimur uta) a semanziyan kata kisanpaljavak tua sinanziyan niamadju tazua. kinasizuanan niamadju a pinaka tjimur a qinaljan nua i pasaqakaw. a kemasi cinalivatan a kicaquan tua kasicuayan a ziyan nua sepayuan a kinipusengsengan niamadju a semanziyan tua situcuan.
cinalivatan
a kemasi qinatian nua setjimur a kinateveteveljan a semanziyan a patjetucu mavan a 16 anga a cavilj.
atia
setayuan a kisansemenay ti atia (Adia; 阿弟仔) a kemasi lizuk a kilang (Ke-lang; Ke-lâng). pinualjak i kaqadavan a 12 nua qiljasan a 12 nua i caviljan a 1976 a pinapungadan a pinairangan ti Tiuⁿ Kiān-úi timadju. nu na kicaqu ti atia tua kinaliguan i gaku a kilang, patagilj timadju a semenay i mareka papuliguan tua semenay. a i pasuvililjan, maliguligu timadju a semansenay sa patagilj timadju a kipusengesengan a rusansemenay. manasika inika punetalj timadju a kitulu i taihuku katjaivilivililj. penarut ti atia a tjemaucikel tanemanema nu semansenay sa maretimalji a sinansenay nimadju tua zuma a senay i tayuan tazua.
liaw tiamting
pinapukeljang nua itjen aicu ti liaw tiamting (pinairangan a kangadan nimadju ti Liāu Thiam-teng) a namasanrakac a paqecev tua sedripungan tazua ka pinaljavakan nua sihu a drinipungan itua tayuan.
sesiraya
kinaizuanan nua sesiraya a caucau mavan a i kazatjan a pasanavalj a kaledep a kacedas tua tayuan. sipapukeljang itjen tau sa kadjunangan avan a i tailam katua i taitu tucu. izuanan matjasepatj a taqaljaqaljan tucu a tja mapacunan: izua mattauw, soelangh, baccloangh, katua sinckan. aicu a sepatj a qinaljan mavan a i tucu a pinaljavakan a muadaw, kali, sianhwa, sinci.
kulisimas
縮圖|280x280px|aicu a kulisimas, avan a pinualjakan nua yisu ka tapuluq saka drusa a qiljasan kata drusa puluq saka lima a qadaw. aicu a kulisimas, avan a pinualjakan nua yisu ka tapuluq saka drusa a qiljasan kata drusa puluq saka lima a qadaw, sa kipaqenetjan nua kiwkay taicu a qadaw. qaw, nu mangetjezanga a kulisimas, uri semantaliduan a cawcau tucuwanga. qaw, izua i qinaljan na sinzia na valjaka, uri pulavayanga tiamadju nu kulisimas tua sikalevan taicu a qadaw.
ljivanger
kaizuan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P133.
ljadjulidjulis
aicu a cemecemel na payuan, masanlialiaw i kinaqadavan namasanmaculjuculju nua kacawan. sa izuazau i iteku a sasusuan tua vavavan na katjunangan i taiwan. nadjumak a payuan tua mamau a ljadjulidjulis a hana ta djulis, ljakua maretimalji a kinakemudan niamadju, sa pinaka “ljadjulis” tuki “djulidjulis” (野莧菜)aicu a cemel.
sikakudanan
maqati a alapen ta venavun kata ledjeldje naicu a cemel sa sinansiav kata kinesa ta pinuljacengan. saka, sinanpazangal a ljadjulidjulis nua payuan, mavan a ljaceng niamadju.
Jinfeng
Jinfeng gu icuwa i Taitung. ala atjunangn mapuljat 387.53 km² (ma’linpan atjunang 271.51 km², ma’linaule atjunang 87.22 km²). ala caucau mapuljat 5,168 caucau, ala daceneqlan mapuljat 1,617 a daceneqlan, Puyuma, Rukai (97%) a maqcuwa caucau.
kinzang, i pasakacedas a navalj tua taitu tua taiwan, na taitu a lima a gadu a kacalisiyan之一, tjaiviri ta beinan, tjaicedas ta tjavuali, tjailedep ta qakaw a vudai、makazayazaya、kuljuc kata rai, tjainavalj ta daren.
aicu a guciu, i vecekadan ta gadu a tjainavalj(中央山脈南段). liaw a gadugadu imaza. tjaljaqaca a tjelu a kuzulj sa siva a puluq kata unem a maru tadjekuacan(3096公尺).
liaw a kacalisiyan a aicu a taqaljaqaljan imaza, kata tjalja tjurutjuruan a qemumaq. ruqivu tiamadju a sipenaywanan imaza.
likisi
aicu a kacalisiyan a paiwan i kinzang, liaw a sinamazan imaza nua serai、sekasugagu、sevudai、sekuljuc i qakaw a gadu a caucau nu 17世紀. qaw, sepaqaluqalu tiamadju i kakudanan.
ukelan
ukelan(烏克蘭) aicu a i iyurup (Europe) a pinuveqeveqan, sikamasanmusalj tua tjaljiqacanan a kadjunangan na seukelan, tjakedri tua elus a kadjunangan, tjara izua tu 4117 a kuraw nua caucauan (inika tinevelj a paliljaw i kelimiya). nu tjapasusuin a pinangalj a kadjunangan na seukelan, izua drusa a puluq saka sepatj a tjaljaveqeveqan, ita a pinuiqinaljanan a kimadju tu kilalaing, matjadrusa a veqeveqan (tjivu katua saivangpaw), izua pitju a puluq saka alu a pasauiday na seukelan a caucauan, izua zuma a seelus katua serumaniya a caucau, pinenetjan nua ukelan a sihu tu sikakaiyan niamadju a ukelan a kai, sa kakisusuan niamadju a 東正教.
Jinfeng
likisi
nu 1950 a cavilj, izuazua a rekaizuku a kemasi vudai i qakaw, sinamazan i kaaluwan kata rudrakes i kinzang tiamadju.
ukelan
seukelan a kakaiyan na kemasi tua selavu i pasakacedas a selavu a kai. pinenetjan nua ukelan a sihu tu sikakaiyan niamadju, qau na masan drusa uta siqivuan a kai. seljudjen ta na silie a kavecikan tu masan niamadju a vecik, tjara izua namaretimalji katua na sesue a kavecikan. izua tu 4700 a kuraw a caucauan a seljudjen ta na ukelan a kakaiyan, itua selavu a kakayan, tjaiteku tua sesue a vecik kata sepulang a vecik.
Jinfeng
likisi
ljakua, aicu a caucua, na 西魯凱群 anan tiamadju, kisumalji tua 東魯凱群 i 大南 i taitu.
ukelan
qadjav ka 800 a patje 899 a caviljan, na qemati a caucau sepasakacedas a serav tua sangasangasan a kaqinaljanan (kunian) kiamadjua sa namasan temalidu a lizuk a kiev. napupicul a kaqinaljanan niamadju tazua. ljakua kasi 1300 a caviljan, na pinaljavak aza iyukurin (Ukraine) nua kaqinaljanan a ulug’ulus (Ulug Ulus; Golden Horde), nua puland (Poland) katua kaqinaljanan a lituaniya (Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė). a pasuvililj tua qaqecian a tjinaiviri (kemasi tua caviljan a 1700 a patje caviljan a 1721), na pinaljavak a iyukurin nua zuma a qinaljan. a pasuvililj tua caviljan a 1800, ulja penuljat a kadjunangan nua iyukurin a namasan pinaljavakan nua mazangiljan a rusiya (Russian Empire). sa patjara zuma a kadjunangan nua iyukurin, a pinaljavakan nua mazangiljan a awsciya hungary (Österreichisch-Ungarische Monarchie) tazua.
Jinfeng
likisi
ka ripun anan, aicu a katjunangan imaza a pinaljavak na 台東廳台東郡 (a zuma a katjunangan imaza na benan i tjaiviri,
qaw na daren i tjainavalj.) qaw, izuazua a kisacu na 台東郡郡役所與郡警察課 a sema a qinaljan tua kilailaing a karakudain.
nu 1946 a cavilj sa tapuluq sa ita a qiljas, papungadan ta “山地鄉” auta, sa pinenetj na sihu kata tjavuali.
aicu a mula a 嘉蘭、介達、比魯, pinaljavak na 金崙鄉.qaw, a mula a 金崙kata 多良a pinaljavak na tjavuali, sapapungadan ta “金山鄉”.
nu 1945 ta 1955 a cavilj, maumaumalj a sihu ta kakudan nua kacalisiyan, qaw sinamazan i lizuk nua
seviljaljaul、sekaladjalan、se近黃 kata se賓茂 a caucau i gadu.
sa inumalj na sihu a ngadan na 近黃村 ta 新興村, teveljen a viljaljaul kata kaladjalan tua 介比村 nua sihu. qaw, papungadan ta “正興村” auta.
ljakua, aicu a ngadan na guciu, 金山鄉, mamau ta 金山鄉 i taipi. sa inumalj uta na sihu a 台灣省政府民政廳字第29813號a ngadan ta金峰鄉 nu 1958 a cavilj sa sepatj a qiljas sa ita a qadaw.
nu 1958 a cavilj sa siva a qiljas sa ita a qadaw, papungadan ta 金峰鄉, qaw sinamazan a gukusiu i 嘉蘭村.
tucu, aicu a qapulu a varung ta kinzang i 嘉蘭村, izua a gukusiu、kinsaciu、戶政事務所 i 嘉蘭村.
ljakua, izua a siselapay na isisiu ta rinaljizan, kitevetj tua 賓茂村 tucu.
sepaljavak
izuazua a 正興村 kata 賓茂村i tjavuali, qaw佳崙地區（太麻里金針山）, sekinzang uta.
新興村
nu 1953 a cavilj, sinamazan (i新興村)nua se 近黃村的近黃部落 a caucau, qaw papungadan ta 新興村.
正興村
nu 1953 ta 1956 a cavilj, sinamazan (i正興村)nua sepaumeli、 seviljaljaul、sedulidili、sedjunduzul、sekaljadaran a cawcau. qaw nu 1961 a cavilj, teveljen na sihu a aicu a qinaljan ta 介比村, nu 1973 a cavilj, papungadan ta 正興村.
嘉蘭村
nu 1947 ta 1949 a cavilj, teveljen na sihu a 嘉蘭村 a maletep、bajiyoro kata malevul ta kaaluwan.
aicu a 嘉蘭村, qapulu a varung ta kinzang.
賓茂村
nu 1950 a cavilj, sinamazan (i 賓茂村)nua sedjumulj kata setjukuvulj-inaval.
歷坵村
na rudrakes a qinaljan.
tatuluan
izua sepatj a gakku a kedrikedri imaza i jinfeng gu.
palidring a djalan
sikamasan 64 a palidring a djalan na valangaw, a kemasi tua tjauvali a pasa 嘉蘭 a patjemaza i unsing na jinfeng. sikamasan 66 a palidring a djalan na valangaw, a kemasimaza i jinfeng gu a pasa unsing na jinfeng a patje 歷坵.
iliyad
a tja kineljang tua segeris (Greece) a senay a nakemasicuyan mavan aicu a "iliyad (a tja siaya a /ˈɪliəd/; kinavecikan a kai a segris a nasemicuayan: Ἰλιάς; sivecivecik a ruma ta: Iliás)." pakavecik ti humer (Homer) taicu a sinansenayan a pasusangas ta 2700 a cavilj. namasan sangasangasan a vinecikan tua senay nua i iyurupu (Europe). a tja kineljang tu izua "audesi (Odyssey)" a masanitalj a nasemicuayan a sinansenay ni humer. patjara aicu a "audesi" a sitjaucikel tua cinalivatan ni audisius (Odysseus) nu pasuvililj tua tjaucikel a "iliyad." a itua situcuan a sinansenay a "iliyad" izua 15,693 a takalan a pinakavecik ta matjadrusapuluq sa sepatj a sinansunatj. aza sivecivecik ni humer a kaian a segris, aza tja kineljang taicu a kinakaian a iyunik gerik (Ionic Greek) katua zumanga a kinakaian.
a ramaljeng katua ljavek
ka sinantjaucikel ni Ernest Hemingway i Cayo Blanco (Cuba) taicu a tjaucikelan a ramaljeng katua ljavek ka i caviljan a 1951. manu sinansunatj sa papukeljang katjaivililj i caviljan a 1952. aicu a tjaucikelan mavan a tjaljapuliguan ti Ernest Hemingway.
na pinapuliguan aicu a tjaucikelan tua papuligu ni nuabil tua venecik ta kininemeneman i caviljan a 1953.
Hu Tai-Li
Hu Tai-Li(胡台麗) Hu Tai-Li, kemasi taihuku, sinipualjak ka 1950 a cavilj kata sangacu saka tapuluq sa ita a qadavan, sa vinaikan ka 2022 a cavilj kata gugacu saka pitju a qadavan. izua sengsengan tua kinkiu ta kakudan nua taiwan, kata semasing tua cinalivatan sa masan ta iga. nakinkinkiu a sengsengan nimadju i 中央研究院民族學研究所.
sekazu
縮圖|325x325像素|sekazu izuazua a sekazu i ripun, riwkiyu kata i vecekadan a kemasi teku ta sasusuan tua vavavan na katjunangan i taiwan, qaw mavanga a paka limai a punecevi tu ljitalj a tjaljapazangalan a kasiw itua taiwan.
sikakudanan
caljeqil aicu a kasiw a sekazu sa tjaljananguaqan a san qaselu, valanga, lanupic kata qungcuy. qaw nanguaqan a san sialangan uta.
kaizuanan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P135.
Hu Tai-Li
kinituluanan
ka kitjalanga ti Hu Tai-Li a kemasi daigaku a 國立臺灣大學 i taihaku tua kitulu ta likisi, sa semupu ta hakasi i daigaku a 紐約市立大學研究院. qaw nakinkinkiu a sengsengan nimadju i中央研究院民族學研究所 ka 1979 a cavilj a patjetucu. ka 2015 a cavilj, namasan malailaing nua 民族學研究所 timadju.
nakinkinkiu timadju tua:
pinacunan itua kakudan
venecik tua kakudan nua taiwan
papukeljang a kakudan
semasing tua cinalivatan sa masa ta iga
a tjaljasangasangasang a cawcau ti Hu Tai-Li a semasing ta cinalivatan kata kakudan nua taiwan, sa izuanga a iga a 《穿過婆家村》nimadju ka 1997 a cavilj, mavan a tjaljasangasangasang a iga a sinivecik tua cinalivatan nua taiwan. qaw izua uta a liaw a iga nimadju a pinakalevan nua kuni kata valjaka.
kaizuanan
1.維基百科-胡台麗，https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%83%A1%E5%8F%B0%E9%BA%97.
qaljic a tjalupung
pinapapilipiliqan:pinayuanan a kai nua i pasakacedas
maka kuzulj sa italj a siniuljayan
inika macidilj a navenecik tazua tjaucikelan. qau kemasi maljian a qinaljan aza navenecik.
tuaki
setailam a kisanljavaran a semenay ti tuaki (siaya a Tōa-ki nua pinairangan; siaya a Dwagie nua kai a amilika) i tayuan.
maqaqeci a semanljavaran tua senay
ka 2007 a caviljan.
rumicing
masanlialiaw aicu a kasiw i asiya(亞洲), awseliya(澳洲) kata afika(非洲) namacanculjuculjuan a kinaqadavan, avananga a tjakedri a kasiw izua i gaduan kata lizukan. namaya tua paday aza namalum kata vucelacelay a vangalj na rumicing, sa pinaka ta “白飯樹” aya a cinikukuan.
namasan nitjen a sikakaiyan a sipatjevarungan
a i qadavan a 21, i qiljasan a 2, muicavilj a sinipasemalavan nua kinateveteveljan nua marekakunian (UN) namasan nitjen a sikakaiyan a sipatjevarungan(國際母語日) ka 1999 a caviljan. patagitagilj itjen a papirazek tua tja sikakaiyan i qadavan a 21 nua i qiljasan a 2 kanacaviljanga kemasi ta kacaviljan a 2000. sa namasan nitjen a sipasemalavan tua tja sikataqaljan i kacauan tu pazangalan a tja kakaian. nu ljakitima a kemakaiyan, papupicul itjen tjayamadju. pasekesekez itjen a paseqaljudj tua tja kinakaiyan.
cinavalitan
ka 1948 a cavilj, mapenetjanga a sihu nua pakisitam(巴基斯坦) tua masan kai nua kukka a uredu a kai(烏爾都語) i pakisitam, ljakua ika ljemaui tia caucaw na pakisitam. saka, izua a maljelima a situ a sinipacay nua kinuangan na sividay ka 1952 a cavilj kata nigacu kata drusa puluq sa ita a qadavan nu zemuruzurung a sihu tua kai nua mutjala(孟加拉). qaw izuanga a hulic na pakisitam sa penetjanga ta masan kai nua kukka a mutjala a kai kata uredu a kai a sihu.
ka 1971 a caviljan, aicu a mankala(孟加拉) nua aya namavaday katua pakisitam nua kadjunangan, sa namasan a ita a kukka, a ljenguaq katua lemindjelj uta aicu a sinipukeljang a qaciljay pakata paljakev sikakaian. ka 1999 a caviljan 11 a qiljasan, aicu a kinateveteveljan a 教科文 nua aya itua kunikunian, tazua izua masansika tjelumuluq a kaigi, namapenetj ta ljemita a drusa a qiljasan drusa puluq sa ita a qadavan avan nu kakaian nua i kacauan a qadaw. kemasi 2000 a caviljan, izua mareka palisian nu djemaljun tua aicu a qadavan, saka makaya itjen a neka nu livulivan itua gaikuku, maqati uta tja kai mavan a maretimalimali, au paljakev aza kai nua penuljat patje tucu.
pulingaw
pulingaw(祭司)
a sicuayan a qinaljan nua se paiwan, namasan pazangal aravac a qiniladjan nua pulingaw, a pulingaw maqati a pasasedjalu tua caucau kata naqemati a cemas kata i selem a marka tja vuvu, aicu a pulingaw avan a pakeljakeljang tua varung nua cemas kata kai nua caucau tua cemas. a sika na masan pazangal aravac nua marka pulingaw i qinaljan, ayatua a pulingaw paljavak tua kina i kacauanan nua macidicidilj a caucau; kemasi tua sipualjak, a saqetju nua caucau, semu kuya semu paljiq, kisenai tua kina i kacauanan kata remukuz a pasa selem, neka nu inika kinicapilja a pusaladja nua marka pulingaw tua kina i kacauanan nua timaimanga a caucau. pai avan a sika namasan pazangal aravac a sengsengan a peniliq kata temulu tua seman pulingaw; a patagilj nua peniliq tua pulingaw kemasi tua kinacemkeljan nua kapulingavan a marka vuvu anga a pacun, tu izua auri namakeljangan tu sedjaljep a piliqen a seman pulingaw, izua nu pacun uta a piqinaljan tua uri sedjaljep a kisan pulingaw a vavayavayan a maqacuvucuvung.
penenetj
pai azua pinenetj tua uri san pulingaven a vavayavayan, izua pinakisumaljiyan tua si tavakan tu kisan pulingaw, inika maqati a pumaya a pacacikel i katjuruvuan i ta inika kinatavakan a kadjunangan; sipiliq uta tua kakanen, maru katjaukaizua a padai a kakesain i qinaljan, inika maqati a pakanan a uri masan pulingaw a caucau tua venli a kemasi pairang a padai, inika pakanan tua namacai anga kakanen a sacemel. azua pakitulutuluin ta pulingaw a maqacuvucuvung a vavayan kidjadjaladjalan nu kipusengsengan a pulingaw. lajkua nu vilivililjan anga nuri lemingdjen a seman pulingaw, pakivadaq anan a sema zaqu tua naqemati acemas kata marka vuvu sakana masalu. pai a pulingaw na kipapaulingaw saka namapukakudan aravac a sikudan, puvarung saka kedri aravac a kai, amin a kipusengsengan tua semu kuya tua caucau, semu siselapai ta qaljaqaljan, pucemel, kipasemalaw, kivadaq… a maretimaljimalji a sengsengan, papupicul kisenai tusika manguaqan suljivatjan nua kinaqinaljanan.
Miauli king
aicu a Miauli king na seqaqusa pasa i kaviri i Taiwan, pinalinguljan nua Taiciu, Sinzu katua Kalinku.
akuamin
ti akuamin (pinairangan: A-khóa-bián; ljinautjian: 阿跨面 ) a setayuan a sepairang a kisansemenay sa namalapanga tua icibangan nua natemalidu a ziday nua hip-hop a senay 2.
Sangpuy Katatepan Mavaliyw
aicu ti sangpuy (pinuyumakan:Sangpuy Katatepan Mavaliyw, ciniukukan:盧皆興) mavan a kisansemenay i taiwan, nalemedaw kemasi imaza i taitu puyuma katatipur a qinaljan. ka 2021 a caviljan, aza sinan senay nimadju a rikudu pinaka《得力量pulu'qem》na malap tua tjelu a kazalan a 金曲獎 a duqubi, izua tjaljasaiguaqan a kacalisian a kisansemenay katua tjalja nanguaqan caviljan a sinansenay a kisansemenay a guhubi.
ti sangpuy kaqaqunuan naru kiciul ta djisan kata kaka tjavulung a uqaljay, kitulu pakatua kakuda nua puyuma, kemasi kerikedri kitjaucikel katua i qinaljan a ramaljemaljeng, avan nusika saigu a lukai kata kemuda tjasaigu a seman semenay.
ka temakesikesi anan talikuningsi a kukuminsiunem a cavilj, timadju patagilj a kiciul kata kaka tjavulung a uqaljay kitulu ta pagita, kau katemakesi anga ta ziugaku, ti sangpuy puliaw sanka ta paqaqayamen. tazua tauta, secevung tua amis a salasaladj macaqu a lukai tua niamadju a kakaiyan setangale timadju, avan zua kipusaladj tua na i cipun(知本) a tinsikiu a sinpu ti 曾建次 tu kitulu, sa itua pisay a kemacalisaian puliaw anga malap tua guhubi.
Lidaku Mabaliu
qaw nu maqatiyanga a kipapupaysu tu liaw nu pinatjaz ta vinecikan a kacalisiyan, sa masan pungadangadan a cawcau ti Lidaku. saka, inika amin a penatjez a vinecikan itua umaqan nia mamazangiljan, uri penatjezanga tua zuam a nemanemang timadju uta.
Sangpuy Katatepan Mavaliyw
pitjaivililj, ti sangpuy situlu a kineljakeljang a kakudan tua maqacuvucuvung tu kemuda a semenay tazua senay a pasangaw, ulja neka vecik nua puyuma zuku, kemasicuay avan nasenay a sipagaugaw tua tjaivilivililj a likisi na i qinaljan.
Lidaku Mabaliu
ka izuazuanan i kasicuayan a qinaljan na qucapungan, rupatjezanga timadju taza cukes, qaljiv, djeljep kata takit, sa san san papebulayn ta paridiu a caucauwanga timadju itua qinaljan.
Sangpuy Katatepan Mavaliyw
mata luni a 921 (ka 1999 a caviljan 9 qiljasan 21 a qadavan), ti sangpuy nakicapilj tua sengsengan itua 飛魚雲豹音樂工團, kati 胡德夫, 陳主惠, 陳明仁（ni sangpuy a djisan a kisansemenay itua 北原山貓 uta), tiamadju namasengseng tua aza rikudu, kau patjekacauan i taihuk a imaci sa paveliveli tua CD nua aya, aza sinipavelian a paisu siqeljing tua nakulusi a sikatagaljan.
ljawzung
masanliawliaw aicu a ljawzung i tjainavalj tua chuku, indisiya, malasiya, liwkiutaw(琉球島) kata i teku a sasusuan tua vavavan na katjunangan i taiwan.
Sangpuy Katatepan Mavaliyw
ka 2008 a caviljan, ti sangpuy patagilj a semenasenay i gaikuku, sa gemedeged a semansenay tua pinuyumakan.
ljawzung
sikakudanan
masa djaljav a meqaca kata lumeljak a kasiw naicu a ljawzung, sa inika sedjaljep tua masantjumaqan, amin a sedjaljep ta temapaw, tuki masantjaljev kata kucu.
Lidaku Mabaliu
aza kinasengsengan nimadju a vicik, izua a vinecikan nasedrekai a vulungvulung ata vinecikan a kasicuayan. ljakua, inika namaya tua cuacuayan a vinecikan, aicu a kinasengsengan ni Lidaku a vicik, tjaliyawanga a sikavaljutan kata vinarungan a patjara ti Lidaku.
Miauli king
sepinaljavakan aicu a bari na sihu a miauli king a i pasaviri a kaledep i tua taiwan. tjaljatjuruvu izuazua a ngaingay taza caucau na zumanga a sinipaljavakan i tua taiwan.
Lidaku Mabaliu
kaizuanan
《未來潮──大山地門當代藝術展》. 屏東縣政府出版，2020年4月. P20.
qungcuy
kasicuayan, izuazua a menavung igidi tua marekaumaqan. masanliawliaw aicu a cemel. sa, nu malumanga a menavung, uri kimenavung sa dremasidrasi sa remukuz taicu a menavung. nu uri qemungcuyanga, alapen taza menavung sa qemuqemu itua qungcuy. aicu a qungcuy nua payuan, sinandjemapesan a qaw a saljes na payuan, ljakua inika liaw venecikan izua. qaw sinanqungcuy a kasiw a payuan, izua a liawliaw a vinecikan mavan a caucaw, tjanguanguaq angata.
Sangpuy Katatepan Mavaliyw
kemasi sangasangasan a rikudu pinaka《dalan》mata sikamasansimusalj a rikudu pinaka《椏幹》, ti sangpuy itua pinakazuanan a semansenay, na macidilj a kicaquan, saka nuvenecik kivadaq anan tua ramaljemaljeng kimasusu a kakudan tu pavayan ta iking.
ljawzung
sikakudanan
qadjaw nu 1960 a cavilj, napatagilj a temaletalem tua ngilngil i navalj, naridraridr taza kasiw a cawcau sa benerung itua kasiw, qaw pinizua a ngilngil sa sinanljupetjan naicu a ljawzung a madjulu tua macemu.
Sangpuy Katatepan Mavaliyw
ka 2021 a caviljan alu qiljas 21 a qadavan, ti sangpuy nimadju a rikudu pinaka《得力量pulu'qem》 malap ta tjelu a kazalan itua 金曲獎, izua tjaljananguaqan a kacalisian a kisansemenay.
mulaciu
sinicenek tu masan rasudjan nua mula. kisan kilalaing tua qinaljan a caucau.
rumicing
sikakudan
uri kakanen na qayaqayam taza vucelay a vangalj na rumicing, sa uri cempis sa kanen na kakedriyan na payuwan.
qungcuy
inika amin a qemungcuy, maqati a pasemalaw tua vinarungan nua vavayan: uri masan tua nguanguaq a qungcuy a payuan a uqaljay, sa pavay ta kinatjangelayan a vavayan tua kemeljang ta vinarungan na vavayan.
ljawzung
sikakudanan
maqati a masansiac aza qavu na ljawzung uta, kasicuayan, nu kisudju a mamazangiljan, uri semavac tua aicu a ljawzung a kasiw, masa qacaqaca kata sevesevec aicu a kasiw na ljawzung, saka masanpazangal aravac aicu a kasiw nu cemavilid tjai mamazangiljan.