cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
pakituluan tua ljingav nua tja kai
a tja kineljang uta sa hunminjeongeum aya taicu a pakituluan tua ljingav nua tja kai (kinuriyan: 훈민정음 ; vinecikan nua seciukuk: 訓民正音 ) mavan a sinipasemalavan tua vaquan a vinecikan nua kinuriyan (kai nua kuriya). pasusangas a sivecivecik nua caucau a sekuriya avan a vinecikan nua seciukuk tua kai niamadju.
mulaciu
azua a mula a mulasiu nua guan, avananga a tjaljateku a malailaing na sihu a 中華民國, sa kinasinkiu na cawcaw tu sepatj a cavilj, inia a kakudanan tua sinkiu taicu a mulasiu.
qungcuy
kaizuanan
煙斗、菸草與台灣原住民──中央研究院數位典藏資源網，網址: https://ndaip.sinica.edu.tw/content.jsp?option_id=2441&index_info_id=3444.
mulaciu
neka a zineliulj na mulasiu, ljawa uri sivai ta mulasiu a paysu na gukusiyu tua pinaljavak.
ljawzung
sikakudanan
masa tjengelay a keman ta vucelacelay a qaljic na ljawzung a vavauy, sa uri malap taicu a qaljic itua i asav a pulingaw a sekuljaljau, aza pacugan mavan a vavuy a sipatjavang tua sevalitan.
mulaciu
pinaljavak
pinaljavak na mulasiu ta tayday tuki sepatj a paljingan. izua a pazanalan ta sengsengan tua saliman ta kinasaljingan na taqaljaqaljan, pusaladj ta kinapangaljan a pinaljavak kata sinipenetj ta sitaliduan. pasusu ta hulic a 《地方制度法》, pinaljavak ta mulasiu na gusiu, sa uri remasudj a kilalaing ta kakudan nua mula. ljawa, masa a kinasinkiu a mulasiu na caucau, ini a paljavak a gusiu ta mulasiu tuqadavan, sa kiqung a gusiu tua pusaladj a malasiu.
ljawzung
kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P89-90.
Yuchi
Yuchi（qabizay）
rumicing
sikakudan
nuri kiricing kata kiasav taza rumicing sa kemsakesa i navalj a sipapucemel ta saqetjuan.
Yuchi
Yuchi gu icuwa i Nantou. ala atjunangn mapuljat 124.35 km² (ma’linpan atjunang  52.93 km², ma’linaule atjunang 1.66 km²). ala caucau mapuljat 970 caucau, ala daceneqlan mapuljat 348 a daceneqlan, Thau (31%) a maqcuwa caucau. paiwan a maqcuwa caucau.
mulaciu
pinaljavak
tjaljapazangl a mulasiu ta sinkiu izua i masanliawliaw.
Miauli king
kadjunangan
sinipaljavakan taicu a kadjunangan na bari a sihu na miauli king a pasaviri a vecekadan i tua taiwan. a i tjaikacedas izua gaduan na xueshan. a i viriviri aicu a veljeluan na tiong-káng-khe(pinairangan) a pasanavalj i tua hsinchu king. a i tjainavalj aicu a veljeluan na da'an a pasaviri i tua taiciu. a tjaikaledep taza ljavek a pasavecekad ta taiwan kata ciuku. ru pacacikel a caucau a kemasi tamaza a patje taicu, ayatua ljiadet aza drusa a sinipaljavakan.
Yuchi
pungadan izua zintun (sun moon lake) a remayurangan imaza. kinakaian aicu a thau a lalawa. kasicuayan aicu a kinaizuan nua caucau sethau i kadjunangan imaza.
rumicing
sikakudan
na qivu a ramaljengmaljeng, nu demulatanga ta kavayan, maqati a malap taza rumicing sa cemekecek ta saqetjuan, sa tjadjadjav a menguaq, aya tiamadju. ljawa inika a kemeljang amen taicu a kai a paqulid niamdju.
Yuchi
kadjunangan
pasaviri ta puri (pungadan na kakaian se pazeh) a yuchi gu imaza; pasakaledep a yuchi gu imaza ta guèd-xiang hióng kata chúi-lí hiong. mavananga a paran (ren'ai) kata nehunpu (sìn-gī) i pasakacedas.
rumicing
kasizuanan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P145.
Yuchi
kadjunangan
kemasi ta 500m a patje 2,000m a kinamamamawan tua vavavan nua gadugadu imaza.
zazaljuman
drusa izua zazaljuman imaza i yuchi gu. sangasangasan aicu na veljeluan a kamachat a veljeluan a nankang kata zuma a veljeluan a pasakacedas i tjaiviri i tua yuchi gu. masanmusalj aicu na veljeluan a danum qalav ang (siayaya ta lô-tsuí-khe a kakaian na bunun) a veljeluan a suili kata zuma a veljeluan a pasakaledep i tjainavalj i tua yuchi gu imaza.
a i tjainavalj aicu a vacalj a zintun i yuchi gu. tjaljaqaca a puzaljuman na kadjunangan aicu a zintun i taiwan. semanpapudinkian a dripun imaza i zintun ka pinaljavakan niamadju.
patjausangas ta kacavilj a 1683
tjaisangas a vinecikan ta djadjaljunan nia pairang i pinaljavakan na lamtaw king tucu a kemasi ta kacaviljan a 1661 a patje kacaviljan a 1683. ljakua neka vinecikan tazua kaizuan na pairang imaza i qabizay (yuchi gu).
kemasi ta kacavilj a 1683 a patje kacavilj a 1895
sangasangasan a vinecikan a patjara qinaljan kata kadjunangan imaza i yuchi gu kacavilj a 1684. ita guciu na sihu a ciuku aicu a zikikang (季麒光 a sivecivecik na ciniukuan) a venecik ta zintun imaza i yuchi gu. ljakua pacunu ta vinecikan nimadju matu kedri a kineljang nimadju tanemanemanga imaza i yuchi gu. saka qadjav, inika paqulid a mangetjez a semamaza timadju.
Sangpuy Katatepan Mavaliyw
utauta, ti sangpuy mavan na kisan kaicu nua maqacuvucuvung, tucu uta nakamakama itua kuba pinaka Katatepan.
samaq
縮圖|371x371像素|samaq masanlialiaw aicu a ljaceng i kinaqadavan namaculjuculjuan na kadjunangan i kacauwan, mavananga a tjaljapazangalan a ljaceng a kanen nua kacalisiyan na nantaw.
Lanyu
tamazatu (pongso no tao, Lanyu, 蘭嶼鄉)
mamazangiljan
mamazangiljan(頭目)
Miauli king
kinaqadaqadavan
kinaqadavan aicu a namasanmusalj a caculjuan a kinavaliyan.
mamazangiljan
masang quluqulu
samaq
masa ika madjulu a macay a samaq nu kinasuqudjaljan, sa djadjav a meqacanga kata inika madjulu a macemu aicu a ljaceng, saka tjangelay aravac a caucaw taicu a ljaceng.
a kacalisiyan a caucaw i taiwan, izuazua a tayaruzuku, amizuku, puyumazuku, payuanzuku kata sauzuku, uri kisamaq tiamdju tua kamen, saka pinaka “sama” tuki “samaq” tiamadju uta naicu a ljaceng.
mamazangiljan
kasicuayanga, izua a tjaljapazangal a qinaljan i kakudan nua kacalisiyan, izuanga a kakudan tua kemudakuda niamadju izua i qinaljan, sa marasudjanga tua aza kakudan tiamadju uta. qaw tucu, izuanan a qinaljan a semasu ta rarasudjan nua kakudan niamadju. matu paiwanzuku, aza rarasudjan nua kakudan, mavanga a mamazangiljan a kakudan. nu venecivencik ta “mamazangiljan”, ruqivu anga ta “malailaing”, “頭目”kata “貴族”ayain.
tjiuceng
tjiuceng
aicu a tjiuceng(潮州鎮)（pinairangan: Tiô-chiu-tìn) a sepairang a 'inaljan itua pinuiakavanan.  imaza i pinuiakavanan i tjuvecekadan a kinaizuanan,  sa izua 53zukulj a cawcau  imaza i tjiuceng. aicu a i tjuiceng namasanliav a zukuan. marupaiwanzuku, pairang kata ngayngay.  avan a sikamasanmusalj ta kinacaecauan a zen itua akav uta.
paris
aicu a paris（vurangse a kai：Paris；ciniukukan：巴黎）avan ca sangasangasan a lizuk katua tjaljavavavan a sihu a kaizuanan i pinaljavakan nua se vurangse. avan uta aza a vecekadan a kaizuanan patjara sikudakudan. au aicu a paris a hici kaimaza i pinu i 法蘭西島大區 a tjaljaveqeveqan a paris 省 nua aya. avan sika tucu aicu a kadjunangan nua se paris a vecekadan mavan a i taladj tua sicuyan a upu a paris (izua aza tjaqacavan a djalan palingulj i sasaw tua paris a lizuk a kadjunangan). saka nu pasusu tua aicu cinalivatan a pinaljavakan nua se paris izuanga 20 a cy, inika maumalj kemasi 1860 a cavilj patje tucu. au patje 2018 a caviljan, izua paselaw tu 215 a kudravan a taqaljaqaljan imaza. izua kimaya 1,300 a kudravan a caucau uta imaza i paris a lizuk a kadjunangan a penuljat (巴黎都會區 nua aya) mavan ita tjaljaqacavan a hici nua i iyurupu (歐洲 nua aya).
samaq
kaizuan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P205.
tjiuceng
tjiuceng
a i sekacedas katua virili avan a manman(萬巒鄉), ljakua nu pasusu tua djalan a 林後四林, makaya djemaljun ta  pinutjalja'avusan. ayatua a kinaizuanan a nasededet itua pinutjalja'avusan kata pinuikulaljucan, sa tjuruvu cawcau na kacalisian a malivu ta imaza.
mamazangiljan
mutu a qinaljan a kuljaljau, izua a mamazangiljan kata qaqetitan. ljawa, maqati a vinaday aza mamazangiljan tua  kamamazangiljan, jaljamamazangiljan, mareka vetjevetjek a mamazangiljan, sinan siruvetjevetjek a mamamazangiljan, kata riningejalj a mamazangiljan.
drangadrang sung
縮圖|ti drangadrang nu malalumalj tua mekelj i vavaw ta kuli(滑冰). ti drangadrang sung(宋青陽), serudrakes nua kinzang a payuwan tiamadju. tjaljamaca’u timadju a malalumalj tua mekelj i vavaw ta kuli(滑冰), sa napapapiliq a sihu tjaimadju tua malalumalj.
mulaciu
pinaljavak
nu ljayar a 冠狀病毒 i 2019 a cavilj i taiwan, pacucun kata kilalaing a mulasiu tua caucau nasaqetjuqetju, mavan a tjaljapazangal a malailaing a mulasiu.
Lanyu
Lanyu gu icuwa i Taitung. ala atjunangn mapuljat 47.04 km² (ma’linpan atjunang 0 km², ma’linaule atjunang 43.17 km²). ala caucau mapuljat 5,035 caucau, ala daceneqlan mapuljat 1,798 a daceneqlan, Yami(Tao)（達悟族） (84%) a maqcuwa caucau.
tjiuceng
tjiuceng
'aku pinaka " tjiuceng " aicu a zen a ngadan nuasihu？ ayatua, katalju 1726 a cavilj, tjuruvuanga a cawcau na sepairang a kemasi 廣東省潮州府 malivu taicu a kadjungan saka mavacuk kata sikavaljut. manasika, sinipapungadan tiamadju a ngadan nua patagilj a 'inaljan "潮州" tuaicu a kadjunangan.
pinacalivatan
katjaisangas, aza tjiuceng izua liavanga zukuan a sinkavaljutan imaza tjiuceng. namaya aza 'inaljan a lili(力力社) kata ciaten(加藤社), a mapenetj tua maligu a " alu a 'inaljan i pinuihunsanan " a se makatauzukuan. ka talju ziday ni kangsi (康熙時期) i ciukuku, aza tjaizing i sisepang (施世榜) na ljawita a sihu, venelit ta kadjunangan tjai ljacalisiyanan tu malivu a pairang a makaya mavacuk.
mamazangiljan
qaw mutu a qinaljan a paiwan, izua a mamazangiljan, pualju kata qaqetitan, qaw maqati a vinaday aza mamazangiljan tua kamamazangiljan, mamazangiljan, djaljdalj kata kakatjenglayan mamazangiljan.
paris
ka tjaisangas kimaya 1,000 a cavilj tuazua, aza paris avan nu tjaljaqacavan a hici imaza i europe, avan uta tjalja sangasan a hici i kacauan (kemasi 1500 a cavilj patje 1900 a cavilj). au tucu avan a sinan pazangal a vecekadan patjara sinkiw katua bunka i kacauan, izua mareka ikiw parutua sinupuan, kivangavang, situcunan a lalangan, keci a saliman, iga, pinapebulay a paridiu katua siubay a maretimalji a sengsengsan i kacauan. izua aza pacugan na qivu tu New York, London, Tokyo, Hong Kong katua paris avan ca lima a tjaljaqaca a hici i kacauan sicuayan siayaya. lja izua mareka kinateveteveljan nasa kaigugu a umaq nalemingdjelj imaza i paris, izua kinateveteveljan a 聯合國教科文組織, kinateveteveljan a 經濟合作與發展組織, kinateveteveljan a 國際商會 katua kinateveteveljan a 巴黎俱樂部.
mamazangiljan
izuanga a ngadan nua mazangilj uta, mavan a “vusam”, sa izua a drusa a pacugan nua aicu a ngadan, mamau ta vat, mavanga a vat nua vaqu. qaw pinaka tua vusam na kalaingan uta. azua a pacugan nua mazangilj, mavanga a “paqulid a cawcau ”, saka uri pinaka ta “kavusaman” izua i qinaljan nua paiwan.
Miauli king
cinalivatan
pinapungadan taicu a miauli(miauli king) a sekiamav tua kinaizuanan a qinaljan a bari na caucau se taukat.
mulaciu
likisi/cinalivatan
izuanga a “里”ka 春秋戰國, kaizuana, izua a malailaing a 里正, 里君, 里尹, 里宰kata里有司nua “里”, sa pinaljavak ta pinaljingan kata kalakudakuda.
Lanyu
izua ljavek a namasanvecekad taicu a tamazatu (pongso no tao) katua taiwan-- inika mamaw a kadjunangan a matjadrusa. mavan tjakinakeljangan a pongso ayain aicu a kadjunangan nia caucau se tao imaza. lja kazuazua a tao a caucau imaza i pongso cu kasicuayan.
Edirne
Edirne, gu icuwa i Edirne Province, Turkey. ala atjunangn mapuljat 0.844 km² (ma’linpan atjunang 0.326 km², ma’linaule atjunang 0.42 km²). ala caucau mapuljat 400.280 caucau, ala daceneqlan mapuljat 6.098 a daceneqlan, Turkey (66%) a maqcuwa caucau.
mulaciu
likisi/cinalivatan
izua a malailaing a “里正” ka 唐, sa sinan a tayday a paljingan tua ita a “里”, a sinan a lima a “里” tua ita a guan, sa remingedjilj ta “里正” a macidilj izua i “里”.
paris
paris avan a tjalja nanguaq a kadjunangan patjara temalem mareka cemel katua kasiw nua i europe avan sika na sedjeljep tu caucau a kivaljutan imaza, saka tauta tjalja pazangalan a sisikac imaza a hici nua i kacauan. imaza i paris katua vurangse a qacavan a cy (法蘭西島大區nua aya) matja drusa a kadjunangan nakinipaysu izua 1/4 a sipavay ta kuka. izua tu 5,521 a laulavan a europe a paysu ka 2009 a caviljan tuazua. saka izua 33 a tjaljapazangal sa tjaljapungadanan a kuba na lemingdjelj ta umaq sedjelj a imaza i La Défense a kadjunangan. au izua tjaliaw a sinupuan a kikang namatevetevelj imaza. izua kimaya 4,200 a kudravan a caucau nakivangvang a semamaza lemita a cavilj, avan sika paris namasan tjaljatjuruvuan a taqaljaqalja a hici i kacauan. tucu izua 3,800 a kunian a sauzayan katua sepatj a sauzayan nasekacauan. ka 1989 a caviljan paris napapungadan tua "bunka a hici" i europe. ka 2014 a caviljan tuazua paris avan a sikamasan tjeljulj a hici i kacauan.
tjevus
tjevus(甘蔗)
kasicuayan a paqulid azua tja qinuman, izua sakamaya sinipazekatj a temalem tua tjevus a ljemavingan tua vavua kata salingaungaulj.
Lanyu
aicu a tamazatu (pongso no tao) a pinapungadan na maretimaljimalji a kinakaian: aicu a liljaw a ayain nia caucau sepaiwan; âng-thâu-sū kata âng-tāu-sū a ayain nia pairang; futud a ayain nia pangcah(caucau se amis); butud a ayain nia caucau se sakizaya; butrulr a ayain nia caucau se puyuma; pangkalkalan a ayain nia caucau se bunun.
paljavak tua atjunang
matja 4 qinaljan i Lanyu. matja 6 qinaljan imaza, Ivalino（野銀部落）, Iranmeylek（東清部落）, Yayo（椰油部落）, Iratay（漁人部落）, Imaorod（紅頭部落）, Iraraley（朗島部落）.
tjumaljiaqaljan a caucau
sipapukeljang i caviljan a 1942 aicu a sinansunatj a tjumaljiaqaljan a caucau (pinaka L'Étranger ) mavan a sangasangasan a sinantjaucikel ni Albert Camus.
Lanyu
kasicuayan
thumb|right|200px|kasicuayan a pinapungadan taza tamazatu a Botel Tobago. nu cavilj a 1644, tjaisangasangasan, djemaljun savitjai se gaikuku(Dutch) a sema tamazatu (pongso no tao). na vaik tiamadju a ljemizaw tua anemanema izua i pongso no tao. temideq tua cavilj, nu cavilj a 1645, mumalj a ljaljizawan niamadju a i pongso no tao.
mulaciu
likisi/cinalivatan
ka宋 a sangasangasang a izua a 里正, 戶長kata鄉書手 a paljavak ta venadis, sa azua a “里正” avan a “衙前”, sa pungadan ta “里正衙前”taizua.
Lanyu
kasicuayan
izua a tjaucikel i pongso no tao a vinecikan ni 黃叔璥(caucau se ciuku), aicu a supu ayain 臺海使槎錄. nu qadjav a cavilj a 1700~1800, djemaljun a pairang a sema pongso no tao. izua maretimaljimalji a kai a matjarusa, sa inika makakeljang tiamadju. ka vililjananga a pinapacaian a tao nia pairang. pakavililj, mumalj a djemaljun a pairang kata caucau se qalu i pongso no tao. tucu, na qemeceng a papacai a tao ta pairang kata caucau se qalu. sa nia caucau a tao a kinizangan a kadjunangan a pongso no tao.
patjezuanga a dripun kata ciuku a kikarivu nu 1895 a cavilj, a shimonoseki (kakaian a drinipunan, ta puvarukuran i dripun) izua sinivecikan ta pinavavecikan a sinanpapasusuan nia caucau se dripun kata caucau se ciuku (ayain a pinavavecikan a shimonoseki). kinavenecikan a sinanpapasusuan aicu a sikamasanmusalj a sasupuan, sikamasanmusalj a vinecikan, mavan a paljavak a dripun ta pongso no tao kata taiwan. tazua inika maqati a caucau se taiwan a vaik sema pongso no tao. ljakua, temapavanga a sihu a dripun ta sisantapavan na venaruvarung imaza.
mamazangiljan
qaw azua a pacugan na mamazangiljan kata vusam izua i tacemekeljan i qainaljan, uri pinaka ni kalaingan ta vusam uta. aicu a vusam, mavanga a uqaljay tuki vavayan, uri sinanpazangal tjaimadju. saka, izuaga a kakudan na “kavusaman” kata “vusam” nua qaqetitan.
paris
drikiki a umaq
pakatua tjaqacavan a drikiki a umaq avan nu Opéra garnier a umaq katua Opéra bastille a umaq, aicu a Opéra garnier na lemingdjelj anga ka 1875 a caviljan. au izuanga matja drusa a drikiki a umaq tuazua ka 1850 a cavilj, mavan ljaicu a Opera Comique(法國喜歌劇院 nua aya) katua Théâtre Lyrique(國家歌劇院 nua aya). izua tjuruvu a kisansemenay na semenay imaza, parutua Maurice Chevalier, Georges Brassens, Charles Aznavour katua Édith Piaf. ljemita a cavilj izua mareka palisian i paris, parutua seman taliduan pinaka 塞納河搖滾節 nua aya.
Miauli king
caucau a kaimazan
izua 1.9% a caucau a kaimazan imaza i bari(miauli king tucu).
drangadrang sung
ka malalumalj tua mekelj i vavaw ta kuli ti drangadrang katjasangas, izua pinakalevan timadju nua asiya a undukay(亞洲運動會) ka 2010 a cavailj. mavan izua i tjelu a tayday a marutadjekuacan kata lima a tayday a marutadjekuacan a kinacadjan a sipaqayaqayam tiamadju tazaw. sa icibang ti drangadrang.
mulaciu
likisi/cinalivatan
izua a sasusuan a 保甲制度i chukuku kemasi 宋, mavananga a sasusuan nua 連坐制 tua tupaljingan. qaw pinatavelavela aicu a sasusuan ta taiwan ka 清, pasa sihu na ripun kata chukuku, sa masan tua sasusuan a 村里制度 tucu.
mamazangiljan
inika mamau ta kakudan a pacugan nua mamazangiljan kata vusam itua temavela ta kakudan kata semiljava, ljawa izuanga a kapacacapilj tazua a kakudan nua paiwanzuku. matu nu pavaljaw a mamazangiljan kata qaqetitan, uri macepeliw tua ngadan kata kinaqaljanan niamadju, saka aicu a temevelan tua akumaya a izuanga a mamazangiljan kata qaqetitan. sa nu penalisi kata paljavek ta pazangalan na mamazangiljan tua pasekakezeng tua kakudan i qinaljan, izuanga a pualju, malada tuki pulingaw. qaw uri temalem a qaqetitan tazua a lami nua qinaljan. azua a qaqetitan, mavan a cawcau tua paljavek ta katjunagan kata temalemtalem ta lami, sa mamau ta matjaljaljak nua qinaljan, sa kilalaing tua kavusaman kata qinaljan, mamau ta tacemekeljan niamadju uta.
qaqaljupan
qaqaljupan (獵區)
Yuchi
paljavak tua atjunang
matja 13 qinaljan i Yuchi. matja 1 qinaljan imaza, Ita thao（伊達邵部落）.
sakudra
djuis
uri pinaka djuis na paywanzuku taicu a kasiw. masanliawliaw a djuis izua i ripun, riukiu(琉球), itjaivililj tua ciuku kata cemecemel na taiwan i tjaljiqaca a kemasi drusaiday tua tjeluiday a gadugaduan.
Ruisui
lisuy guan (’inamizukuan：Kohkoh；sinacilayagan: Kuhkuh；nginaingayngan：Sṳ̀n-kûng-chṳ́n) imaza i vecekadan a navalj tua kalingu king, i viri nakidjekec tua kuangvu, a i kaledep nakidjekec tua i wangrung kata zusi, a i kacedas nakidjekec tua vungbin, a i navalj kicaing tua i yuli, izua avan za vecekadan nua i pasanavalj a kalingu king, izua peihuikuisiyen pakamaza. sedjelj a pairang, haka kata kacalisian. au tjuruvuan ta amizuku, izuanan ca sakiraya zuku i maliyun(馬立雲) a qinaljan.
lisuy guan ka sicuayan a qivu “suywi” (nginaingayngan：shuiˊmuiˋ ), tjaljavililjan ta siukuluan a pana a imi, au lja za ripun qivu ta “mizuo”, aicu a zaing matu ta “mizuho”(lisuy). izua tu 135 km² a pulingetjan nua kadjunangan. izua tu ita kudrav sa ita kuzulj a caucau, au avan ca kiqaljudj tua varukur i siukuluan a pana saka masan tjalja pungadan.
pakata racev sipungadan ta tienhe(天鶴) ucia (qudjidjilj salum alju a ucia) kata buntan(tjalja qacavan a putalem ta kadjunangan). na malingu. aza hungye ungesing kata lisuy ungesing na pasamaza i wanrung, ljakua cadjavan a ceviq madadut lisuy guan, saka izuanan za atalashi a kariari ungesing nua i vuyan kuka pukasikasivan a kivanvangan, aza mareka caucau tjengelay semamaza kivangvang. Izuanan tungyi(統一) a kuba na lemindjelj tua lisuy papagungan a paveli tua miluku kata tjuzuma na kipusengsengan imaza seman siubay, avan nu sike ligu a miluku i lisuy tauta.
lja izua kiqaljudj tua varukur, ungesing kata ucia aicu babulayan, lisuy guan masan ta tjalja pungadangadan a kadjunangan pakata nugiu pinatevelj ta riuku.
kadjunangan
lisuy guan i kalingu a sema taitu sevesevec a lizulizuk, izua vecekadan gadugaduan i kaledep, izua ljavek a gadugaduan i pasacemedas, a i navalj izua wuhe na lja vavaw a kadjunangan, i vecekadan avan nu siukuluan a pana kata kakedrian a pana seqaljutj a qipu kata vudas masan lizulizu, aicu kadjunangan avan ca kazatjan, avan nu pazangal a kilamian a kadjunangan. au wuhe na lja vavaw a kadjunangan kata cymei maruqalu tja nanguwaq a calisian. izua ucia, kudamunu aza kinsic a racev.
kalevelevan
a kalevelevan semezan tu kemaledeledev. pakata cungyancisiyangcy a ziriu patekuteku. aza sezaman mamaw ta cenkung cen, ljakua lisuy imaza i kalingu a sema taitu sevesevec a lizulizuk, tjaljaqacavan ta cenkung pakata a namaretimalji a sezaman i qadaw kata salilim:
minamilingan
ka sikacu na se Payuan a caucau nasepeljuq ta minamilingan, pinakacadja avarung a kininemneman. maru senai anga na vavulungan “kavalanga lja qiljas paljelalailain tjanusun” aya. pinakata pupatarevan, amaru qatanga ken itua vavucungan inika sinanema, aya uta. nakisangatj ta puljuan.
paris
iga
izua liaw a iga nua se paris sinan pazangal i kacauan, lja izua tjuruvu a seman iga a caucau na mumalj anga taicu a iga nua se paris, parutua Jean-Luc Godard, Claude Lelouch, François Roland Truffaut, Claude Chabrol katua Luc Besson. izua tjuruvu a igakang paqaqarut i maza i paris, lja mareka zazianan katua ung-gaku a umaq na pavalitan tua igakang ka 1930 a cavilj a patagilj.
Miauli king
taukat
kaizuazua a caucau se taukat imaza kasicuayan.
Edirne
paljavak tua atjunang
matja 20 qinaljan i Edirne. matja 24 qinaljan imaza, Kocasinan, Fatih, Şükrüpaşa, İstasyon, 1. Murat, Barutluk, Menzilahir, Nişancıpaşa, Medrese Ali Bey, Saricapaşa, Sabuni, Talatpaşa, Meydan, Babademirtaş, Abdurrahman, Çavuşbey, Mithatpaşa, Dilaverbey, Yeniimaret, Yıldırım Hacı Sarraf, Yıldirim Beyazıt, Karaağaç.
sakudra
djuis
kacuacuayanga, natemalemanga na paywanzuku ta djuis i kacasavan tua sinipacun. nu veneciyar a djuis itjaisangas tua kaljavevean, natemalidu aravac a qinaljan tuki umaqan, sa namaqati a kacalisiyan a kemakan ta vanaglj nua djuis nu namalumanga a vanaglj.
qaljic a busi
qaljic a busi (皮帽)
tjevus
tjevus(甘蔗)
auza a ngadan nua tjevus a pacugan, avan a “qaljemqem”numaya. izua i kakudan nua paywan, uri qemuma ta temalem a kedri a tjevus i putung tua quma, sa alap tua sipaseljavak tjai aljak nu qemacuvunganga a sengsengan. azua a qaljemqem nua tjevus, inia amin a alju, maqati a midjerenav tua ljemita a varung nua tja kinacemekeljan.
Wanrong
wanrung guan (tinairukuan: malibasi) avan nu kalingu king tjelu na kacalisian a guan. (izuanan siulin kata zusi guan tauta), au imazaa i pasakaledp a kalingu king, i viri nakidjekec tua siulin, a i kacedas nakidjekec tua vunglin, kuangvu kata lisuy, a i kacedas a viri nakidjekec tua zuvung, au pasamaza ledepan kicencen ta nantu king renai guan kata sinyi guan, a i tjainavalj mavan a zusi. izua tu 618 km² a pulingetjan nua kadjunangan. a kadjunangan nua i kalingu king qevas 13%, aicu imaza tasika tjelu a pasemelaw tua sengsengen i taiwan, a qacavan masansimuluq.
sakudra
djuis
tucu, natemalem ta liawliaw a djuis i makadjalanan na kakivangavangavangan i gadu, sa sinitalem tua paka ta djalan. masa tjengelay aravac a kacalisiyan tua djuis, sa uri pinapungadan ta vavayan a patjara djuis niamadju.
Ruisui
cinalivatan
kaljasangasangasan izua caucau imaza a sikac, au sicuayan a kakaizuanan, saka inadjuqan ta sawba (’inamizukuan：Satokoay) a qaciljay a sicuayan a kakaizuanan. pakata kinkiuin a kinkiu, aicu a sicuayan a kakaizuanan avan nu atalasi a qaciljay nemanga a djiday, izua tu tjelu kuzulj a cavilj, au pazangal a kakudan avan ta binan bunka kata cilin bunka.
paris
iga
izua tjuruvu a iga na pasasing manu temaucikel tua milimilingan pakamaza, parutua《midnight in paris》se Woody Allen ,《Moulin Rouge》se Baz Luhrmann,《The Da Vinci Code》 se Ron Howard katua 《Amélie》se Jean-Pierre Jeunet. au izua aza zuga a iga pinaka《Ratatouille》se Pixar Animation Studios a kuba, a milimilingan itua patarevan na pacacapilj tua paris a kadjunangan.
qaljic a busi
qaljic a tjalupung.
taihuku
cinalivatan
aicu a cinalivatan nua taihuku, nalemingdjeljanga a kemasi ciukuanan ka 1876 a cavilj, sa izuanga a sihu ka 1884 a cavilj.
zaqu
masanlialiaw aicu a kasiw i india, ripun, taiwan kata i pasanavalj ta tjaljaladruq a pana(長江) i ciuku.
minamilingan
puvarungan ita sikacu a katje caquan a kai
a katje caquan a kai kata puvarungan ita sikacu pinaka ta kinateveteveljan na maqacuvucuvung a temulu tua kakudakudan na sicuayan kata puzangalan na vavulungan.
qaqaljupan
tjara izuazua a qaqaljupan nua ta qinaljanaljanan.
Ruisui
cinalivatan
kacalisian a kakaizuanan, sedjelj amizuku. pakata kemaucikel ta sicuayan a likishi a sirabiru, kasicuayan a qinaljan izua cymei(奇美), muluzang(莫魯漲), lanasan(蘭阿散), adulan(阿多蘭), wuyali(烏鴉立), cysan(青山), wulaw(梧繞) kata tjanana(加納納).
Wanrong
wanrung guan imaza i pavavaw i vecekadan ta gadugaduan tua taiwan, avan nusekuya sana kauvu a kinakadjunangan. au pakata kinamamamavan tua vavavan nua gadu izua unem taiday maru vavavan tadjekuacan. izua wanli pana, mataian pana kata kuangvu pana seqaljudj pasamaza. saka maretimalji a kalevelevan pakata vavavan. aza sikataqaljan tjalja liavan turuku zuku. au izuanan bunun zuku kata taiya zuku. a katalemmang avan aza pakata nugiu. lja aza kadjunangan i wanrung guan avan za tjaljaliavan a gadugaduan, saka aza mareka caucau sedjelja i lizulizuk ljaqedi ta vunglin cen. a racev pakata riuku aravac. izua lintiensan a kivanvangan, aza lisuy ungesing kemaljaliavan a kadjunangan kata hungye a ungesing imaza, ljakua tucu ika  namirazek penuljat anan. a kai tinairukuan kata binunungan.
Yuchi
caucau
tjaljatjuruvu izua caucau i yuchi cun i tua yuchi gu imaza.
zaqu
sikavalju’aljut
uri ljemulju ta ngicu na zaqa a payuan, qaw maisu’isu taza ngicu kata lavu sa qemuin, qaw maqati a alapen taicu tua vinateq kata mavanaw a payuan.
sakudra
kaizuan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P94.
drangadrang sung
qaw, ka 2017 a cavilj a undukay na daykagu nua kacauwan (世大運), malalumalj tua mekelj i tua kuli ti drangadrang itua tjelu a kuzulj a marutadjekuacan a kinacadjan, icibang ti drangadrang uta!
paris
remayurangan
kemasi 1848 a caviljan, paris namasan tua vecekadan itua punuljat a kisiya a djalan nua se vurangse. patje 1889 a caviljan tuazua aza vatjuljayan a papukakeljanganan (巴黎鐵塔 nua aya) naqemacuvung anga imaza itua palisian pinaka 世界博覽會 nua aya, aicu a vurangse namasan tua papungadan a kunian i kacauan. ljemita cavilj izua kimaya 2,800 a kudravan a qaljaqalja na kivangavang imaza i vecekadan a hici (au imaza i paris a lizuk izua kimaya 4,200 a kudravan a qaljaqalja), izua sedjelj a 1,700 a kudravan a caucau kemasi gaikuku, avan sika paris namasan tua hici izua tjatjuruvuan a caucau namangtjez a remayurangan. manu a niamdju kinatjengelayan a kadjunangan avan nu saseqetjan ta paridiu a sicuacuayan a nanemanga umaq katua kipaqentjan a umaq. sa ljemita cavilj izua paselaw tu 800 a kudravan a caucau semamaza i louvre a umaq, ui angata tu masan tua sangasangasan a sicuacuayan a nanemanga a umaq izua tjaljatjuruvuan a qaljaqalja na semekez imaza. au pakatua kiukay imaza, aza Notre-Dame de Paris a kiukay katua Sacré-Cœur a kiukay ljaicu a matjadrusa a kiukay izua tu 1,200 a kudravan katua 800 a kudravan a caucau semamaza ljemita cavilj. sa pakatua vatjuljayan a papukakeljanganan, izua paselaw tu 600 a kudravan a caucau ljemita cavilj, kemasi lemingedjeljan patje tucu izuanga drusa a laulavan mangetjez imaza. sa aicu a kivangvangan pinaka Disneyland izua paselaw tu 1,450 a kudravan a caucau ljemita cavilj. au izua a umaq pinaka Versailles imaza i pasakaledep a navalj nua paris, kemasi 1682 a caviljan patje 1789 a caviljan, avan nu kamakama a umaq, au ka 1979 a caviljan napiniliq tua bunka a sauzayan se kacauan.
minamilingan
patatevelavela a parutavak ita kinateveteveljan
nu zemiyaziyan ita pucekecekelj, azua patatevelavela nua uqaljaqaljai na vavayavayan a parutavak natemalidu na penadjalim, izua nu kipatevela a vavulungan uta a pakipapaulingaw a temulu.
taihuku
cinalivatan
ka 1945 a caviljanga, izua a ciuku a sihu a mangetjezanga uta, qaw lemingdjelj taza gikai sa masanlizuk imaza(napatjavat tua “中興新村” katjaiviri ka 1956 a cavilj).
minamilingan
minamilingan ita palisiyan
ita maretimaljimalji a palisiyan na se Payuan amaru Masalut, Maljevaq, liyaw uta a senai]] a kiqaung ta na qemati a Cemas. ita kinacemekeljan nua se payuan, a timaimanga kina, macaqu a seman senai, nu ljemiyuljiyug pinakacua ta inili tapuzangalan.
taihuku
cinalivatan
saka, namasan tua tjaljakudralan a lizuk a taihuku ka 1949 a cavilj, aza sihu na ciuku a mangtjetjez. namasan tua cesiyase(直轄市) ka 1967 a cavilj.
kadjunangan
kinavecekadan a qapulu nua lizuk a taihuku i tjaiteku a zakatjan. pasanavalj tua sa lizuk a papesapuyan a gadugadu nua tatun (navenaljut a papesapuyan a gadu) a pasa ljaljaqedian tua sinpak a lizuk (New Taipei). aza gadu a penuljat nu tja pasanavalj tjateku a tjadedet tua pairang sa tjaljuzua i isuan (Îⁿ-soaⁿ), tuatjit (Tōa-tit) katua laiu (Lāi-ô͘) a mavan a tjaljaqacan a qepuqepuan a gadugadu i pinaljavakan nua taihuku. a vavavan nua tjaljazayazayan a gaduan a matja pitju a vitjuqan avan a 1,120 a djekuacan (marutadjekuacan). a vavavan nua sikamasantjelulj a tjaljazayazayan a gaduan nua tatun avan a 1,092 a djekuacan. izua liaw a papesapuyan a gadugaduan imaza i vecekadan tua qepuqeupuan nua gadugadu katua i pasa paktaw. pasakacedas a lizuk tua mareka kedrikedri a gadu i laiu, i lamkang, katua i katjainavalj a baksa.
Lanyu
kadjunangan
i pasakaledep tua taipingyang (ljavek a pacific) a tamazatu (pongso no tao). i pasakacedas tua ilaod (a pinapungadan ta taiwan nia caucau a tao) a pongso no tao. i pasanavalj tua jitanasey (hoé-sio-tó/le̍k-tó) a pongso no tao.
Miauli king
saisiyat
i tatoba' izua kaizuazuan na caucau se saisiyat.
minamilingan
nuizua vavulungan izua milimilingan
a tjemaucikel ta milimilinga, pasemalaw tua kakudan naqinaljan na kinacemekeljan sinan sengesengan nua vavulungan, nuizua vavulungan izua milimilingan, nuizua kakedrian izua tjemaucikecikel a vavulungan. madjulu itjen a pacun tana malingulingulj a semenasenai adjemelidjeli a kinateveteveljan ita se Payuan.
qaqaljupan
azua a kasicuayan a kadjunangan na qinaljan, izuaga a kakudan. aicu a qaqaljupan, ivirivirilj tua vecekadan naicu a kasicuayan a kadjunangan na qinaljan, saka avananga a djerapalj na gadu sa inika sedjaljep tua temalem tanema. aicu a kinataljiqacan nua qaqaljupan mavananga a tjaqaca a kadjunangan a kemasi tua ljavek, sa uri paljakev ta qaqaljupan a sikataqaljan, masa a qaqaljupan nua qinaljan, sa maqati a qinaljup i qaqaljupan na sikataqaljan tua sacemel, ljawa uri pasusu ta kakudan nua qaqaljupan a patjemiling tiamadju.
Hideki Yukawa
ti Hideki lja Yukawa (湯川 秀樹／ゆかわ ひでき Yukawa Hideki ，1907.1.23－1981.9.8)
ljapicupicul
ljapicupicul(山藍) mavan a kedrikedri a kasiw aicu a ljapicupicul, sa masanliawliaw a ljapicupicul i ripun, riukiu(琉球), itjaivililj tua ciuku, vitnam(越南) kata gadugaduan na taiwan iteku tua sasusuan ta vavavan na katjunangan. a pacugan na ngadan nua ljapicupicul mavan a “picul” na piniculan.
Miauli king
tatuluan
izua sepatj a taigakku imaza i tu miauli king.
minamilingan
pinaretimaljimaljian a minamilingan na se Payuan
ka sicuayan, nekanu vecik na se Payuan, amin a vicik takasiw takaljiljaw, ljakua nekanu tjasitjaumalj tua pinasasevalivalitan atjaucikel. a minamilingan pina kata parutavak na senai katjecaquan a tulu, milimilingan, tjaucikel, mapacun a senai a puvarungan na se Payuan a caucau.
Miauli king
palidring a djalan
{| border="0" cellpadding="5" width="100%"
qaqaljupan
tucu a qaqljupan na qinaljan
kasicuayan, izua a qaqaljupan i pana idedet a qainaljan, qaw izua a cinunan nua paiwan kata rukay a mamazangiljan tua qemaljuqaljup. uri maqulipanga a sicuayan a kakudan na qaqaljupan, ljawa kemeljanganan ta qaqaljupan a mareka qinaljan tua inuwanuwan, saka nu qemaljuqaljup tucu, uri pinavalit a kakudan nua qaqaljupan masa maumalj ta kakudain na qaquzipen, kinataljiqacan a kadjunangan nua sikataqaljan tua karakudakuda, a saluan nua sikataqaljan, kakudan, sengsengan kata kadjunangan. saka, nu qemaljuqaljup tucu, uri vaivaik ta gadu a ljiadet tua qinaljan, kata pana i vecekadan ta gadugaduan, mavananga a kadjunangan tua maqati a semazua ta qemaljup.
qaljic a busi
uri tjemalupung a qaljic a busi azua a uqaljay na kacalisiyan nu palisian, rusinan a qilajc tua tjalupung, sa venecivencik kata djemuas tazua a tjapulung.qaw nu djemuas tua qecengecengel a cawcau kata qulivalivay tuki qecengecengel a vulung izua i quljiljilj a kaljiljaw, mavan a qaljic a busi nua mamazangiljan.
Hideki Yukawa
Hideki Yukawa, pinualjak timudju i 1907 a cavilj a icigacu a drusa a puluq kata tjelu a qadavan, sa macayanga timadju i 1981 a cavilj a kugacu a alu a qadavan. sinikingkingkiu ta 物理學ti Hideki Yukawa i ripun, mavananga 物理學kata 理學a sinsi. natemulu timadju i 京都大學kata大阪大學, sa masan ta pungadanngadan(有名的) a sinsi timadju i 大阪大學. a pakalevavan ta ligu na taqaljaqaljan tjaimadju, sa pakalevauta tjaimatju ta “勳一等旭日大綬章”, “文化勳章表彰”kata “從二位”.
tjevus
nu pucekelj
nu i qadavanga ta pucekelj aza sini rava nua sauqaljai azua inalu, tjara pakaizuayin sakamaya azua tjevus, inika malaulj a drusa qapuluan, palja asav palja kapaz, peniliq tua na ladruq a retegan/ pinuculan mana qaljemeqem. avananga masalu a savavayan tua kiljivakan nua sauqaljay. ayata aicua tjevus nuaya, izua patarevan tua sinipakiamav turi namarekatjengelay a marecekelj, turi pualjak sa namaudalj sa namivadvad tu papirazek tua tacemkemkeljan. ulja tjen a kemeljang taicu a tja kakudan tua pinakazuanan nua ta vavulungan. ulja tja kicualan tjakipaqenatjai a parekiljivaljivak kata namarepaqaljaqaljay a sikudakudan niamadju a tjaisangasangas.
Yuchi
kakaian
kasicuayan a kiniljavaran nua caucau imaza a kai a thau. tjaivililj a djemaljun a tjatjuruvu a caucau sepairang imaza, penairangan a tjatjuruvu a caucau imaza i yuchi gu.
ljapicupicul
izua a liawliaw a ljapicupicul iteku tua cemecemel na taiwan, masa rutjeveng a kasiw na ljapicupicul, ini’a madjulu a metad, sa sekaman aicu a kasiw iteku nu cemapacapa ta vasa. qaw nu minecelaq a ljapicupicul sa uri venelidvelid ta vasa a kacalisiyan.
Ruisui
cinalivatan
ka 1812 a cavilj, izuanga ta pairang patje i djian guan a qemuma a vecik. ka 1825 a cavilj kata 1851 a cavilj sezuljuzulju ta pairang patje i zuvung guan zesie(志學) mula, hualien hici vungcuan(豐川) aza kuyu(國裕), kuciang(國強) kata kucing(國慶) li aza tineveljan a kadjunangan) a qemuma, ka 1853 a cavilj, izua zuma mapulju a pairang patje i puseke(tucu yuli cen kerencen) a qemuma. lja mata 1874 a cavilj, izua makaqeci kata ljukiu(琉球) a sikataqalljan a rikishi, neka a vecik pakata pairang semamaza i yuli a kadjunangan.
qaljic a busi
uri kemava a uqaljay na kacalisiyan ta itung kata tjemavet, qaw uri kemava ta keljep tiamadju uta nu mirava, sa sinan a qaljic na likuljaw tua kacing sa venaljan kata masitjakit. qaw tjemalupung ta qaljic a busi tuki tarar. pazangal aicu a qaljic a busi nua kacalisiyan nu mirava. uri sinan a qaljic tua tjalupung sa qemacap ta qaljic, qaw venecik tiamdju tua teveljen tiamadju. careqil aicu a qaljic a busi a kinakemudan, kata sinan a aljis, kaljipa, calis kata qaljic na quay. azua a venecikan nua qaljic a busi, ruvencik a mamaxamgiljan ta vulung, qadaw, cawcau kata djilung, avan a pazangal a venecikan；sa uri tjemalupung ta qaljic a busi a qaqetitan, qaw neka a venecikan, ljawa uri sinan a aljis tua linipuru, matu “O” izua i cekad ta tjalupung, sa pasa i cekad nu tjemalupung ta qaljic a busi, sinisanparavac aicu a venecikan niamadju.
izua a kapacacapilj azua a kava nua kacalisiyan kata kakudan nua mamazangiljan. saka, azua a kakudan nua venecikan na kava avananga a kakudan nua mamazangiljan. kasicuayanga, masa inika masengseng a mamazangiljan, sa maqati a venecivencik a uqaljay niamadju, kata maqati a venecik a vavayan niamadju, sa sinisanparavac niamadju tua semanpazangal.
izuanga a tjunenun, vnecikan, pinuluvucan kata pinadjekecan i kava nua paiwanzuku. qaw izau kapacacapilj a pacugan na venecikan kata kukudan na mamazangiljan, izua a tjelu a pacugan naicu a venecikan: sangasangasang, uri sinisanparavac nua mamazangiljan. sikamasanmusalj, maqati a venecivencik tua tjaucikel nua mamazangiljan kata qinaljan. sikamasantjelulj, nanguanguaq tua kava.
drangadrang sung
izua a nakiqepuan ti drangadrang ta malalumalj tua mekelj i vavaw ta kuli ka 2013 kata 2014 a cavilj, mavan izua i lima a tayday a marutadjekuacan kata itakuzulj a marutadjekuacan a kinacadjan a sipaqayaqayam tiamadju tazaw.
Lanyu
caucau
a sinupuan a tja kai a sivaruvarung ta caucau a tao kata zuma a caucau se kacalisian i taiwan, aicu a tja kai a kinacalisian a namaya ta kakaian se kuni a austronesian. sa kasicuayan, izua a caucau ayain a autronesian a nu kemasi maza i pongso no tao patje iainuan a kuni a austronsesian tucu, maru batan (batan island) kata pilipinas (Philippines).
Yuchi
kakaian
na pasemalawanga a sihu nua ciuku tucu tua kinakaian nua yuchi gu kacavilj a 2017.
tataleman
pazangal aravac a tataleman imaza i yuchi gu.
ljapicupicul
nakemalianga ta belung sa pudringayanga a cinunan, sa uri pivavavaen a ljapicupicul ta dringay. maqati a pivavavaen a ricing na ljapicupicul ta asav, ljakua ini’a rukiqadilj ta dinulat na sacemel a ljapicupicul; madjulu a alapen taicu a kasiw, saka maqati a sedjaljep ta malang ta dringay. nasedjumak a cinunan ta uri kemakan a drail ta namalum a vangalj na ljapicupicul, mavan a kakanen uta nua drail.
tjevus
nu pucekelj
thumb|tjevus
Lanyu
caucau
nu pinaljavakan a pongso no tao nia dripun, izua pitju a maretimaljimalji a qinaljan ayain 小字. kemasi ta djadjaljunan a sihu a kmt patje tucu, izua anga a unem a qinaljan i pongso no tao:
Yuchi
tatuluan
izua siva a kedrikedri a gakku imaza i yuchi gu. neka daigakku imaza.
Ruisui
cinalivatan
pitjaivililjanga ka puaming a mutan a maqaqeci, aza citing sihu sa pazangal kanri ta pasakacedasan, avan za kamakama ti沈葆楨 a mangetjez sema taiwan djemadjas sa kanri. djemulung tua “qemulic ta kadjunangan semasa ta kacalisian” aicu sivitay kata sikataqaljan a qemuma a kinsic, seman djalan izua viri, vecekadan kata navalj aicu tjelu pasakacedas a djalan. ka 1875 a cavilj ita qiljas, ti kamakama wukuangljang(吳光亮) nua vecekadan a djalan a taiwan cen patagilj seman djalan. kemasi lincipu(林杞埔) a qinaljan pasa dasuyku(大水窟) kata kentu(坑頭) patje i puseke. au mumalj pasaviri a seman djalan patje i suywi. aicu avan nu tjaisangas a likisi pakata pairang patagilj qemuma imaza. au ka vililjan aza na qemuma a sivitay taqaljaqaljan masasa imaza, masan na pairang a qinaljan.
ka citing a djiday, i tua drusa puluq a cavilj, lja aza sipuvarung a “qemulic ta kadjunangan semasa ta kacalisian” puliaw kilivu a kacalisian imaza. ka 1877 a cavilj izua cymi qinaljan(奇密社) a livulivu, ka 1878 a cavilj izua tjaliwan(加禮宛) a livulivu kata ka 1888 a cavilj izua dazuang(大庄) livulivu, sedjelja seman djalang kata qemuma ta kadjunangan, kikiyam a munday.
drangadrang sung
qaw, maliqepuan timadju uta tua aulipik(奧林匹克) a undnkay nua uqaljaqaljay ka kaljaljaljeqelan, sa izua i lima a tayday a marutadjekuacan kata itakuzulj a marutadjekuacan a kinacadjan a sipaqayaqayam tiamadju, qaw napaljavak timadju ta lalaya nua taiwan.
Wanrong
rikishi
aza wanrung guan ka ripun djiday avan nu a kacalisian a kadjunangan nua kalingukangting(花蓮港廳) vunglindjin(鳳林郡) hasisiw a kanri. aza ripun kisac na imazamaza kinsic. lemindjelj ta gimeng, djemadjas ta pakata qinaljan a sincen, kicaquan, sikic, aicu a sengesengan. ka 1945 a cavilj, kapuaming a maqaqeci, linindjelj ta gukusiu i ayaw ta “wanli disiaba”, avan nu kadjunangan a “vungling kamakama a cyawli(橋里) gimeng”. au pitjaysangas ka inianan lemindjelj ata icu a disiaba, imaza qivu “maribashi”, wanli tjakudrang aya, saka sipungadan “wanli guan”. ljakua mamaw kata wanli guan i taipaq guan. ka 1958 a cavilj unem a qiljas, pavalitan ta “wanrung guan”, aza gukusiu patjavat sema i “wanrung mula” (morisaka aya ka ripun a djiday) patjeljatucu. aza vecik pakata “maribashi” izua pacugan a “wanrung disiaba”, izuanan sema “gukuciu” kivadaq kata paljilji a imi.
Ruisui
cinalivatan
ka ripun a djiday, lja izua tjaliavan ta paday aza racav imaza, sa ripun sihu qivu ta “suywi” kemasi ripun biu nua vecik “vungweiyan a lisuyku(豐葦原之瑞穗國)”, au aza suywi pavalitan ta suywi.
Lanyu
caucau
izua 5,157 a caucau a mapuljat i pongso no tao tucu. tjatjuruvu a caucau a tao, izua a 4,303 a caucau a tao a qadjav. cuaicuayanga, kakemasi a caucau a tao ta batan patje imaza i pongso no tao. namaya a kakaian a drusa, mavan a maretimaljimalji a caucau a kiljavaran tucu a qadaw. manasika aicu a pinacacikeljan niamadju.
Wanrong
rikishi
ka 1929 a cavilj unem qiljas, ti luyezungsiung(鹿野忠雄) zinurung sa djumaki aicu pilin na sicuayan a kakudan a kinaizuanan, ka 1930 a cavilj pakeljang timadju. avan nu sikeljang aicu a yu a qaciljay sinan pazangal na i taiwan, tauta tjaljaqacavan a seman yu a qaciljay na sicuayan a kakudan a kinaizuanan, aicu namakakaizuazua ika liaw i taiwan, pasakacedas asiya kata pasakaceda a navalj asiya a kadjunangan, saka aza kiningkiu qivu ta taiwan masan i vecekadan pakata seman yu a qaciljay a kuka i pasanavalj a ljavek.
Ruisui
cinalivatan
ka 1930 a cavilj, ti kutiencenadjyang(國田正二將) kemacu ta kafi a pasa i lisuy wuhe na lja vavaw a kadjunangan, sa mapusaladj tjai mayuye(馬有岳).
drangadrang sung
ka 2013 a cavalj a undukay na daykagu nua kacauwan ka kaljaljaljeqelan, izua pinakalevan uta ti drangadrang a malalumalj tua mekelj i vavaw ta kuli timadju i itakuzulj a marutadjekuacan a kinacadjan.
Lanyu
papupaysu
kasicuayan a tja kakudakudan nia caucau a tao, katemalem a vavayan tua soli(ayain vasa na ljavek), keytan(vasa), wakey(vurasi), kadayi(vaqu), kata zumazuma. kakiciqav a uqaljay. paquzip tiamadju uta. sipapupaysu nia caucau a rarayurangan i pongso no tao tucu.
tjevus
nu pucekelj
szy:tebus Kam-chià
Lanyu
tataleman
izua soli(ayain vasa na ljavek), keytan(vasa), wakey(vurasi), kadayi(vaqu) i pongso no tao.
taicitiyan
taicitiyan (kai nua amilika: Taiwan Semiconductor Manufacturing Co., Ltd.)
Lanyu
kakiciqavan
izua ciqav, gang, kata djepelang i pongso no tao. sinikakudan nia caucau a tao a kakanen ta ciqav: izua oyoda among(bulay a ciqav) kata ra’et a among(kuya a ciqav). kakeman a vavayan ta oyoda among; kakeman a uqaljay ta ra’et a among.
tatuluan
izua lima a kedrikedri a gakku imaza i pongso no tao. neka daigakku imaza.
kakipucemelan
neka a kakipucemelan i pongso no tao. ljakua izua ta isisiu na gukusiu. nu selapayanga a saqetju a caucau imaza, sa vaik tiamadju a sema valangaw a kipucemecemel.
zaqu
kakudan nua palisian
a malingan, nu kacuin ta qataqata a vavayan a lumamad ka pinualjak, mavan a uri masan pulingaw timadju.
Hideki Yukawa
kinkiu ti Hideki Yukawa ta kemudakuda a質子kata 中子i tjaladj tua 原子核, sa pakeljanganga ta zuma tua izuaanga a 介子. ka 1947 a cavilj, sedjumak a 英國物理學家ti塞西爾·鮑威爾 ta π介子 i zarezar a 宇宙線, sa ljemauy ta Hideki Yukawa timadju. saka, masananga ta sikamasanitalj a caucau na ripun a pinakalevavan ta “諾貝爾獎”ka 1949 a cavilj.
Miauli king
palidring a djalan na vuremusa (Formosa)
23px sangasangasan a palidring a djalan na vuremusa (Formosa) 23px sikamasantjelulj a palidring a djalan na vuremusa (Formosa)
Lanyu
sasupuan na iyubingkiuku
952 a sasupuan na iyubingkiku se pongso no tao (lanyu).
drangadrang sung
qaw, tucuanga, aicu a kinasikingan ni drangadrang tua malalumalj tua mekelj i tua kuli izua i lima a tayday a marutadjekuacan kata itakuzulj a marutadjekuacan a kinacadjan a sipaqayaqayam, mavan a tjaljanguaqan a kinasikingan uta na taiwan.
zaqu
kakudan nua palisian
qaw izua a tjelu a qata nua mareka pulingaw, sa maretimalji a sikakudanan aicu a qata. uri sipapalisilisi a tjakudral a qata, mavan a masan tua pulingaw kata parakaljay. qaw uri sipapucemel a vecekadan a qata, sa sipapalisilisi a tjakedri a qata nu macayanga a caucaw i qinaljan. qadjaw masa a pazangal aicu a zuqu, saka ika maqati a sipacungu aicu a kasiw kasicuayan, ininumaya, uri mavucanga. ljakua maqati a sinanvalji aicu a kasiw.
Hideki Yukawa
kasucuayanga a sikavaljutan
ka 1907 a cavilj, pinualjak i 東京府東京市麻布區市兵衛町(tucu a 東京都港區六本木)timadju, a masantjelulj a aljak nimadju a matjaljaljak a 地質學家a小川琢治kata小雪.
Lanyu
jimagaod
jimagaod ayain uta a kakedriyan a pongso no tao. i pasakacedas a navalj ta pongso no tao. macadja a tjelu a nm (1nm=1.852km) kemasi pongso no tao patje jimagaod.
zaqu
kakudan i qemaljuqaljup
nadjumakanga a payuan a cinunan taza takec, tjengelay a keman ta zaqu nu masulesulem tiamadju, sa mutjatjaq i pana. nakemeljanganga tia cinunan, sa kaljavaljava tiamadju tua takec nu malumanga a zaqu, qaw qemaljuqaljup. uri pudrinaydrinay tiamadju i djalan a kemasi kasiw ta pana uta, maqati a madrinay a takec aya.
Hideki Yukawa
kasucuayanga a sikavaljutan
ka 1908 a cavilj, ka pinualjakanga a itjaivirilj tu ita a cavilj kata drusa a qiljas, pudjadjalan tjai kama timadju a vaik a 京都帝國大學 ta masengseng, sa patjavat a tacekeljan ta 京都府京都市. saka, ka ita a cavilj tua daygakuanan, izuazua i 京都 timadju. sa, izuaizua i 大阪kata西宮uta ka kitjaulanga a daygaku timadju, ljawa liawliaw a milingan nua nasi nimadju i 京都. izua a vinecikan ni Hideki Yukawa ta mapaqenetjan timadju i 京都.
Tsai I-lin
aicu ti tasi i-lin (inamirikan: Jolin Tsai; ciniukukan: 蔡依林; ) mavan a kisansemenay i taiwan, nalemedaw kemasi imaza i taihuku i sinzuang cy (tucu i 新北市新莊區). na patagilj aza sengsengan itua senay nimadju kemasi 1999 a caviljan. napaveli anga paselaw 2,500 kuravan a rikudu nimadju i kacauan katjaivililj tua 2000 a cavilj patje tucu. namasan pazangal a kisansemenay itua kinasenayan na ciniukuan masa sinipukeljang azua rikudu nimadju liawliaw pakatua tjadjaljaw a senay katua ziyan italadj tua senay. ka 2021 a caviljan, aza sinan senay nimadju a rikudu pinaka《Ugly Beauty》(nguanguaq katua sekulung) na malap tua drusa a kazalan a 金曲獎 a duqubi, izua tjaljananguaqan a caviljan a senay katua tjalja nanguaqan caviljan a rikudu.
Hideki Yukawa
kasucuayanga a sikavaljutan
azua a kina nimadju a kama, avan a vuvu ni Hideki Yukawa ti 小川駒橘, a sividay(武士) na前紀州藩 timadju, sa naqivu a “kemasi a 和歌山”tia Hideki Yukawa. masa mamau ta 松下幸之助 tua macaqu a paveliveli, izau a vinecikan a “pinualjakan timaza a 松下幸之助”, azua a vencik a vinecik na Hideki Yukawa.
Tsai I-lin
kuba
timadju nalemindjelj aza kuba pinaka 凌時差音樂 kemasi 2009 a caviljan patje tucu.
Hideki Yukawa
kasucuayanga a sikavaljutan
ka lima sa unem a cavilj ti Hideki Yukawa, kitulutulu ta katupu a 四書 timadju tjai vuvu ti 駒橘. macaqu tua kineljangan nua pairing ti駒橘, macaquta tua kineljangan nua 洋學, sa pacun ta sinbun a 泰晤士報 kaizuanan timadju. izua a vinecikan ni Hideki Yukawa: “kinemenem aken tua aicu a kineljangan nua洋學, inia neka ta kinudan. ……inika kemaljang aken tua pacugan, ljawa izuanan a liaw a manguaqan naizua. saka, nu pacun ta pazangal a katupu itjaivirilj, inia pazangal mumaya. masa temavak aken tua vinecikan na pairang. auza a kakudan a namagagalj ta caucau, masa amin a kitulu aken tua paka zain na vuvu, kemeljananga aken kata temavak tua vinecikan na pairang, sa madjulu ta kitulutulu aken itjaivirilj.”
Tsai I-lin
sunatj
pinapapilipiliqan:kacalisian nua Taiwan pinapapilipiliqan:sinbey
nginaingayan
sikiljavaran nua caucau a ngaingay i tayuan aicu a nginaingayan. tja kineljang uta a haka (Hak-kâ) taza nginaingayan.
zaqu
kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P245.
Lanyu
palidring a djalan
aicu a kinivalidiyan na djalan i pongso no tao. izua papubasu a kinmusalj taqadaw. rumakautubay a caucau imaza.
drangadrang sung
kaizuanan
宋青陽-中華奧林匹克委員會
Lanyu
kisiya djalan
neka pukisiyan imaza i pongso no tao.
gungkang
maqati makagungkang kemasimaza i kaiyuan a puvarukuran a patje kenting, a patje puvarukuran a fugang i valangaw, a patje lekto.
Hideki Yukawa
kasucuayanga a sikavaljutan
ka 1919 a cavilj, kitulutulu ta 京都府立京都第一中學校 ti Hideki Yukawa, ika madjulu a pacun tjaimadju i kituluan, sa pinaka “權兵衛”. saka, inika saigu a maljavaljavar timadju, nu maqupung timadju,ika qivuqivu, saka pinaka “「Iwanchan」（言わん）”uta. ljawa kimanu avan a 伊凡 nua tjaucikel na 托爾斯泰 timadju. kinemenemuta a kama ni Hideki Yukawa ta minseke ti Hideki Yukawa, ika kemeljang a kinemenem timadju sa inika sedjadjeljek tjaimadju. kacuayanga, kinemenem a kama ni Hideki Yukawa tau inia macaqu a kitulu ti Hideki Yukawa, sa uri tjemaula timadju tua kituluanan i taygaku, macepeliv tua kitulu ta masengseng. izuanan a aljak nia sinsi izua i salasaladj i 京都一中, sa tjuruvu a cawcaw a masan ta sinsi uta. qaw ka 1965 a cavilj a pinakalevavan ta “諾貝爾物理學獎”tjiamadju, mavananga a maresalasaladj ti 朝永振一郎kati Hideki Yukawa.
Ruisui
cinalivatan
ka 1937 a cavilj, pavalitan lemintje ta lisuy zuang(庄), au aza zuangyican(庄役場) i lisuy qinaljan, sipavecik pakalingukangting vunglindjin sa kanrivi. izua dahe(djaliwan, kancensiang, danuncang, alulang a qinaljan), baycuan, lisuy(suywi, djusuywi, damayansandjaw a qinaljan), hekang(wulu, wulali, cinsan a qinaljan), cymey(sicuayan a qivu huzesan), wuhe(hansawbadin, djanana, maliyun) aicu a kadjunangan.
Yuchi
kedrikedri a gakku na yuchi
aicu a kedrikedri a gakku na yuchi imaza i yuchi cun tucu i tua tjaisangas a semangakku tiadripung nu pinaljavakan niamadju tamaza a qabizay kacavilj a 1900.
Miauli king
djaljaljav a palidring a djalan
23px sikamasan 61 a djaljaljav a palidring a djalan na taiwan 23px sikamasan 72 a djaljaljav a palidring a djalan na taiwan