cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ruisui
cinalivatan
ka 1945 a cavilj, kapuamin a maqaqeci, aza kumin sihu djemadjas ta i taiwan, ka 1946 a cavilj icigac puluq sa ita qadaw lemindjel tua kalingu kingsihu, pakata sincency izua djin(郡), si(市), dje(街) kata zuang(庄) pavalitan ta cy(區), si(市), cen(鎮), guan(鄉). sa aza lisuy zuang masan ta lisuy guan, sipatevel kalinguking vunglincy, au mumaljem a cineviqe ca kadjunangan, aza dahe pavalitan ta dahe, davung kata danung aicu tjelu a mula, aza baycuan pavalitan ta mayuan, vuyan, vumin kata vusin aicu sepatj a mula, aza lisuy pavalitan ta lisuy, rimei, riljang, risi(risiang), ribei kata hungye aicu unem a mula. izuanan sicuayan a hekang, cymey kata wuhe penuljat a puluq sa unem a mula. mamaw a cavilj sa lima qiljas puluq sa lima a qadaw, aza hungye kata mayuan sipatevelj ta i wanli au lemindjelj ta wanli guan (tucu wanrung guan). ka 1947 a cavilj sangac ita qadaw, aza dahe, davung kata danung sipatevelj sa lemindjelj ta atalashi a kuangvu guan patjeljatucu. mamaw a cavilj ziunigac tjelu puluq sa ita qadaw sualapen ta vunglin cysu(區署), aza lisuy guan pavalitan ta sipavecik pakalingu kingsihu sa kanrivi.
Wanrong
paljavak tua kadjunangan
izua tapuluq a qinaljan imaza, Ihownang（紅葉部落）, murisaka（摩里莎卡部落）, maribasi（馬里巴西部落）, matanki（馬太鞍部落）, donkuan（東光部落）, kunuan（固努安部落）, damayan（大馬遠部落）, thgahan（大加汗部落）, ciyakang（支亞干部落）kata gbayang（新白楊部落）.
Hideki Yukawa
sengsengan
kaizuanan, kemeljang a aljak na malailaing nua biuing a 大阪胃腸病院(papungadan ta biuing a湯川胃腸病院ka 1950 a cavilj) ti 湯川玄洋, avan a djaljedjalj a vavayan ti湯川スミ, sa puvaljaw tiamdju. saka kitarev ti Hideki Yukawa tua 湯川, sa papungadan ta Hideki Yukawa.
Ruisui
paljavak tua kadjunangan
tucu izua puluq sa ita a mula i lisuy kata puluq sa unem a qinaljan imaza.
Lanyu
hikuki
izua ta puhikukiyan imaza i pongso no tao tu seyseykedan no sikoki no irala (kakaiyan a yami). maqati makahikuki a kemasi imaza patje ljalevavanan ta hikuki i valangaw a hikuziyw.
kakanen
kasicuayan, na keman a caucau a tao tua ciqav. izua oyoda among(bulay a ciqav) kata ra’et a among(kuya a ciqav). ru keman a vavayan ta oyoda among a sangasangasan. sinivaian a ra’et a among ta uqaljay. aicu a sikakudakudan nia vuvu niamadju. izua saviki i pongso no tao uta. nu mangetjez a qaljaqalja a kivala sema tjaumaq, sivai a caucau a tao a saviki ta tja qaljaqalja.
Hideki Yukawa
sengsengan
ka 1935 a cavilj, venecik a pakeljang ti Hideki Yukawa i katupu a 《日本數學和物理學會雜誌》a lunbun a“kemudakuda patjara 基本粒子”, napakeljang ta kemudakuda ta 質子kata中子i tjaladj tua 原子核, sa naqivu ta 核子的介子理論, kata izuanga a介子, aya ti Hideki Yukawa.
Wanrong
paljavak tua kadjunangan
wanrung guan kemasi viri patje navalj izua silin(西林), djaincin(見晴),wanrung(萬榮), minli(明利), mayuan(馬遠) kata hungye(紅葉) aicu unem a mula. aza qinaljan patjelja tucu avan ka ripun a djiday kipuvarung ta namaitucu a sengesengan avan nu sika maalang. neka caucau imaza, au aza caucau tjatjuruvu a namatevelj ljaqedi ta vunglin cen kata patekuteku ta gadu a ljaviljaving a kadjunangan nua pasakaledep a lisuy. aza kazatjan a kadjunangan tjalja lusepitj, pakata nasidjaravacan a mareka mula imaza, maqati cemalivat pasa vunglin cen kata ljaqedi a qinaljan i lisuy guan.
Hideki Yukawa
sengsengan
ka1947 a cavilj, napacun ta π介子 ti 塞西爾·鮑威爾 kamasi a 英國, sa sikeljang tua kingkiu na Hideki Yukawa. pinakalevavan ta “諾貝爾物理學獎”ti Hideki Yukawa ka 1949 a cavilj, pinakalevavanuta ta “諾貝爾物理學獎”ti塞西爾·鮑威爾ka 1950 a cavilj.
Shoufeng
Shoufeng gu icuwa i Hualien. ala atjunangn mapuljat 206.4 km² (ma’linpan atjunang  27.53 km², ma’linaule atjunang 19.03 km²). ala caucau mapuljat 17,884 caucau, ala daceneqlan mapuljat 6,803 a daceneqlan, Amis (32%) a maqcuwa caucau. paiwan a maqcuwa caucau.
Wanrong
paljavak tua kadjunangan
silin：ljaqedi ta vunglin cen linrung(林榮) li.
djaincin： ljaqedi ta vunglin cen nanpin(南平) li.
minli： ljaqedi ta vunglin cen cancyaw(長橋) li, izua qinaljan i vavaw(tagahan), qinaljan i taku(minli mula), qinaljan i vecekadan(mataian).
mayuan：ljaqedi ta lisuy guan vumin(富民) mula(vuyuan a kadjunangan), izua mayuan(馬遠mahowan) kata dungkuang(東光) aicu drusa qinaljan, nasebunun zuku.
hungye：ljaqedi ta lisuy guan risiang(瑞祥) mula.
wanrung：ljaqedi ta vunglin cen senrung(森榮) li, cangcyaw li kata wanrung guan minli(明利) mula, avan nu wanrung guan a sincen a vecekadan a kadjunangan.
Shoufeng
sinipaljavakan taicu a rinahem(siayaya a shiu+ fungˋ hiongˋ na kinakaian a nginaingaian; siayaya a alupalan na kinakaian na sakizaya) a shoufeng gu. a i pasakacedas a vecekadan aicu a pinaljavakan a shoufeng gu i tu kalinku na taiwan. a i tjaikacedas izua ljavek. a i pasanavalj ta marlimu katua fakong. a i pasaviri ta cikasuan(ji'an gu). a i pasakaledep a navalj ta malibasi(wanrung gu).
Hideki Yukawa
sengsengan
saka, izuaanga a lunbun kata vinecikan nimadju, avan a katupu a 《量子力學入門》ka 1946 a cavilj, kata katupu a 《基本粒子理論入門》ka 1948 a cavilj.
Shoufeng
shoufeng(’inamizukan: Rinahem；kai na sakizayazuku: Alupalan；kai na客家語海陸腔：shiu+ fungˋ hiongˋ）i pasakacedas a vecekad tua kalingku tua taiwan, a i tjaiviri tua ji’an, a i tjaikacedas mavan a taipingyan, a i tjaikaledep mavananga a xiulin, a i pasakaledep a navalj mavananga a i wanrung, a i pasanavalj izua a sefenling, sefengbin.
Ruisui
paljavak tua kadjunangan
Langas（拉加善部落）, Lacihakan（拉基禾幹部落）, Morocan（牧魯棧部落）, Atolan（阿多瀾部落）, Koyo（溫泉部落）, Ukang（烏槓部落）, Narowan（娜魯灣部落）, Kalala（迦納納部落）, Sapat（掃叭頂部落）, Maifor（馬立雲部落）, Olalip（屋拉力部落）, Fanaw（法淖部落）, Olaw（梧繞部落）, Marorok（馬聚集部落）, Cirocan（鶺櫓棧部落）, Kiwit（奇美部落）.
Shoufeng
izua a vecekadan ta gadu i tjaikaledep, ljemaveljavekan ta gadu i tjaikacedas, kazatjan i vecekad i aicu a guan.
Miauli king
palidring a djalan na taiwan
23px sangasangasan a palidring a djalan na taiwan 23px sikamasantjelulj a palidring a djalan na taiwan 23px sikamasanemelj a palidring a djalan na taiwan 23px sikamasansimuluq saka tjelu a palidring a djalan na taiwan
Yuchi
basu
tjaliaw a basu naicu a basu na lamtaw a pacacikel tamaza a yuchi gu. avananga izua basu na kukang uta. aicu a djalan na kukang basu a pasamaza a patje zintun, a kemasi tamaza a patje taihuku. mavan izua basu na yuanlin a kemasi tamaza a patje suili gu.
Miauli king
palidring a djalan na bari(miauli king)
23px sikamasan 119 a palidring a djalan na bari(miauli king) 23px sikamasan 121 a palidring a djalan na bari(miauli king) 23px sikamasan 124 a palidring a djalan na bari(miauli king) 23px sikamasan 126 a palidring a djalan na bari(miauli king) 23px sikamasan 128 a palidring a djalan na bari(miauli king) 23px sikamasan 130 a palidring a djalan na bari(miauli king) 23px sikamasan 140 a palidring a djalan na bari(miauli king)
basu
izua basu na bari, basu na hsincu, katua basu na kukang.
Shoufeng
izua a pana a 木瓜溪, 知亞干溪, 荖溪imaza. azua a kinaqadavan namasan maculjuculju a kinavaliana kinaqadavan imaza.
Ruisui
zuku
lisuy guan imaza izua mekedri ta ciuku, zuma a sikataqaljan avan nu setaiwan, sedjelj ta pairang, haka kata kacalisian. pakata ziriu kemasi venecikan na takakudan a umaq, ka 2010 a cavilj puluq sa ita a qiljas, izua 5, 062 a kacalisian, kimaya 35.62％ pakata penuljat a caucau i guan. au za kacalisian i lizulizu izua 4,578, saka zuma a kacalisian i gadu amin ta 484 a caucau.
Shoufeng
azua a natemalidu a katjunangan i ljemaveljavekan imaza, sa pinaljavek na 東部海岸國家風景區. qaw liaw a pinaqenetjan ta natalidu imaza, izua a 國立東華大學校本部, 遠雄海洋公園, 鯉魚潭,立川漁場kata雲山水.
azua a drusa a taykaku imaza, avan a國立東華大學kata臺灣觀光學院.
ruqivu a ’inamizukan ata kai na台灣客家 imaza.
paljavak tua atjunang
matja 20 qinaljan i Shoufeng. matja 16 qinaljan imaza, Ciamengan（壽豐部落）, Kiku（溪口部落）, Banaw（池南部落）, Rinahem（光榮部落）, Ciwidiyan（水璉部落）, Telu´（豐坪部落）, Cealalupalantdlu（豐山部落）, Adetuman（平和部落）, Tdlu（豐裡部落）, Sawanengan（共和部落）, Taukak（樹湖部落）, Cihak（志學部落）, Cipuypuyan（米棧部落）, Tumay（鹽寮部落）, Sililasay（月眉/上部落）, Siapaluway（月眉/中部落）.
izua a tapuluq sa lima a mula, mavan a:
志學村, 壽豐村, 豐山村, 溪口村, 樹湖村, 豐坪村, 米棧村, 豐裡村, 光榮村, 池南村, 平和村, 共和村, 月眉村, 水璉村kata鹽寮村.
sa izua a i tjaljaviri a 鹽寮村 itua shoufeng, a i tjaikaledep a viri ta ji’an. izua a i tjaljanavalj a 水璉村 itua shoufeng, a i tjaikaledep ta fenling, a i tjainavalj ta fengbin.
kasicuayan
kinaizuan aicu a qinaljan na caucau se amis(pangcah) kasicuayan. djemaljun a caucau se ciuku a semamaza ka qadjav a kacavilj a 1650. na semandjalananga a sihu na cing(ciuku) ta tjelu a djalan imaza i shoufeng gu.
kasicuayanga, izauzua a karakudakuda a amiszuku imaza, izua a tjaljasangas ta vinecikvecik ni pairang ka 明永曆年間, qaw remingedjiji ta kisiya a djalan itjainavalj, tjaivecekan, tjaiviri ka viriviriljan tua 清朝, sa kimaumalj ta djalan tua semasasaw.
Ruisui
nugiu kata pagung a sengsengan
nugiu sinan pazangal a sengesengan i lisuy guan, izua tu tjelu a kuzulj a kisanqemuma a caucau pakata penuljat a caucau nua guan. au aza kavuavuan imaza izua gisui can, metad can kata calisilisi, avan nu tjaljqacavan a temalem a kadjunangan. lemindjelj ta kaiku, vuday, suika kata kakiqetiman tua tutu a gung a quma. pakata racev izua buntan, tjaves, pangudrai, utja kata katawa.
Shoufeng
kasicuayan
ka ripunanan, aza sihu a papupicul ta ripung tua pasatavat a sekacedas, sa remingedjiji ta drusa a mula, izua a豐田村kata林田村, mavan a“壽役農莊” ;ka 1920 a cavilj, riningedjiji ta “壽區”, qaw riningedjijiuta ta “壽庄” ka 1937 a cavilj, sa pinaljavek nua 花蓮港廳花蓮郡.
Hideki Yukawa
cinalivatan
ka 1907 a cavilj, pinualjak i 東京.
Shoufeng
kasicuayan
ka ciukukuanan, alapen a vencik a “壽” kata“豐田”tua papungadan ta “壽豐” taimaza, sa remingedjiji ta花蓮縣壽豐鄉 a patjetucu.
kadjunangan
izua liaw a veljeluan imaza i shoufeng gu.
milimilingan
milimilingan a sekacedas
縮圖|277x277像素|aicu a ljaras.izua a milimilingan a sekacedas, kasicuacuayanga nu mazaljum, qacaqaca a zaljum. qaw izua a marekaka a kaka a uqaljay a tjavulung kata kaka a vavayan a tjaljaljak itua zaljum. ljakua, puqimang tiamadju masa djemakuc taza ljaras mavan a cemel tiamadju, sa inika macay.
Hideki Yukawa
cinalivatan
ka 1929 a cavilj(drusa a puluq kata drusa a cavilj）, kitjulanga i daygaku a京都帝國大學理學院.
ka 1932 a cavilj(drusa a puluq kata lima a cavilj）, masananga ta sinsi i京都帝國大學理學院. puvaljaw kati 澄子.
ka 1933 a cavilj(drusa a puluq kata unem a cavilj）, masananga ta sinsi i大阪帝國大學.
ka 1935 a cavilj(drusa a puluq kata alu a cavilj）, pakeljang i katupu a lunbun a“kemudakuda patjara 基本粒子”, sa naqivu ta 核子的介子理論, kata izuanga a介子.
ka 1938 a cavilj(tjelu a puluq kata ita a cavilj）, kitjaulanga a 博士 ta sinsi i大阪帝國大學, azua a lunbun a “On the interaction of elementary particles”.
milimilingan
milimilingan a sekacedas
ljakua, nekanga katjunangan niamadju, qaw nekanga a umaqan niamadju uta, sa qemauqaung tiamadju.
Hideki Yukawa
cinalivatan
ka 1939 a cavilj(tjelu a puluq kata drusa a cavilj）, masananga ta sinsi i京都帝國大學.
Ruisui
nugiu kata pagung a sengsengan
izuanga linidjelj ta tjamaku a quma ka ripun a djiday imaza. sedjelj paqaqarut i risiang a mula. ka 1970 a caviljan avan ca tjaljamirazek a djaday a temalem ta tjamaku, tazua  a talem i can avan za tjamaku, au linidjelj ta liaw a umaq sipaveli ta tjamaku. kemasi 1980 a caviljan, lja ljateku a ngidan na tjamaku, sa tjaljiazua mekedrimekedri aza temaletalem ta tjamaku, au pavalit ta zuma talem a racev, sa lemindjelj ta pagugungan au paquzip ta gung.
Shoufeng
tatuluan
izua alu a gakku a kedrikedri imaza i rinahem(shoufeng gu). izua drusa a taigakku imaza.
Cudjuy Patjidres
aicu ti Cudjuy Patjidres (ciniukukan:宋海華) mavan a rutulutulu tua kivecik a sinsi nase paiwan zuku i taiwan tucu. aicu a kivecik a sengsengan parusicuacuayan inika cemekaulj pasa tua kikay, ljakua timadju pasusu tua sicuacuayan aza saliman, saka izua maljian a siqunu katua djaum sa tjemuktjuk itua qaljic a qaljaqalja niamadju. avan sika timadju namasan ta sangasangasan a parusicuacuayan a nakivecik a caucau katua kinkiu pakatua aicu a sengsengan sekacalisian uta. tucu izua anan aicu a kakudan i gaikuku parutua i薩摩亞,夏威夷,大溪地 katua philipine, kasicuayan imaza i taiwan izua aicu a kakudan nasekacalisian, ljakua masa aza sihu tazua mangetjez imaza i qinaljan tu kanri katua sualapen aicu a bunka, sa maquliqulip anga tucu a djiday.
Ruisui
nugiu kata pagung a sengsengan
pakata wuhe na lja vavaw a kadjunangan imaza izua hungye pana i viri, izua siukuluan a pana i navalj, kasicuayan aza kisanqemuma a caucau temalem ta kafi, paday, kusui, vurasi kata pangudrai. ka 1979 a cavilj aza kamakama a nugiuwuyhuy(農委會) ti licungdaw(李崇道) hakasi paljilji imaza i ucia a kadjunangan. paqayam a temekel kata kemazala ca ucia sa sipungadan “tienhe ucia” sinipapukinim ta cyentienhe(錢天鶴) hakasi aza timadju qinati aicu ucia.
milimilingan
milimilingan a sekacedas
ljaku inika a sarenguaq a sikavaljutan niamadju, masa neka a sapuy niamadju. 縮圖|278x278像素|aicu a qatjudray.[[sineqetj a vecik:Chrysomya megacephala male.jpg|縮圖|261x261px|aicu a lalangaw.]] izua a makatalj, izua a minlayalayap a lalangaw, qudjidjilj a maca nimadju. qaw nu pacucun aza marekaka taza lalangaw, izua a kinemeneman niamadju. sa alapen ta drusa a kasiw niamadju tu madjadjemuas aza kasiw. qaw, izua a sapuy sa pucungu tiamadju.
Shoufeng
sasupuan na iyubingkiuku
974 a sasupuan na iyubingkiku se shoufeng.
Hideki Yukawa
cinalivatan
ka 1940 a cavilj(tjelu a puluq kata tjelu a cavilj）, pinakalevavan ta 日本學士院獎.
Shoufeng
palidring a djalan
thumb|240px|sikamasan 193 a palidring a djalan na kalinku
Hideki Yukawa
cinalivatan
ka 1943 a cavilj(tjelu a puluq kata unem a cavilj）, pinakalevavan ta 文化勳章.
ka 1949 a cavilj(sepatj a puluq kata drusa a cavilj）, masananga ta sinsi i哥倫比亞大學. pinakalevavan ta 諾貝爾物理學獎.
Shoufeng
paravacan a racev
kalengleng
Hideki Yukawa
cinalivatan
ka 1953 a cavilj(sepatj a puluq kata unem a cavilj）, masananga ta sinsi i kingkiusiu a 京都大學基礎物理學研究所a masanitalj a malailaing.
Shoufeng
paravacan a racev
veljevelj
Hideki Yukawa
cinalivatan
ka 1955 a cavilj(sepatj a puluq kata alu a cavilj）, vinecik ta 《羅素—愛因斯坦宣言》.
milimilingan
milimilingan a sekacedas
nu masan tua maqacuvucuvung tiamadju a marekaka, uri qemuma tiamadju i katjunangan na qatjudray. kemikim tiamadju taza vurasi, vasa kata vusam na vaqu uta, sa venusam tiamadju, qaw liaw a lami niamadju nutjaivililj.
Shoufeng
paravacan a racev
suyka
kamulaw
medea
a tja kineljang aicu a ti medea i tua milimilingan nua segeris (Greece) mavan aljak a vavayan nua mazangilj nua secolchis (Colchis) i aites (Aeëtes), a vuvu a vavayan nua cemas nua qadav i hilius (Helios). a kemasi sinansenay a tjiuguni (Theogony) ni hisiud (Hesiod) a tjevuta ti medea a kiseljang tjai djasun (Jason) kati argunauc (Argonauts) namatazua i pasusangas tua 2700 a cavilj (700 BCE) a vinecikan tua milimilingan.
Shoufeng
paravacan a racev
vuday
Hideki Yukawa
cinalivatan
ka 1981 a cavilj(pitju a puluq kata sepatj a cavilj）, namacay i 京都.
pazangalan ta pinakalevavan
ka 1940 a cavilj, 恩賜獎.
ka 1943 a cavilj, 文化勳章
ka 1949 a cavilj, 諾貝爾物理學獎
ka 1963 a cavilj, 倫敦皇家學會外籍會士
ka 1964 a cavilj, 羅蒙諾索夫金質獎章
ka 1967 a cavilj, 西德功勛勳章, 羅馬教廷科學院勳章
ka 1977 a cavilj, 勳一等旭日大綬章
vinecik ta katupu
目に見えないもの（izua i講談社學術文庫, ISBN 4061580949 ）
物理講義（izua i講談社學術文庫, ISBN 4061581953 ）
旅人 ある物理学者の回想（izua i角川ソフィア文庫, ISBN 4041238013 ）
ika mapavalit a paysu
pinuvecikan aicu a ika mapavalit a paysu tua penuljat a pinapuvelivelian itua maitaita a qecengacengalj. siniaya avan aicu a NFT nua kai a amilika. sinikitaudan aza paysu a ika mapavalit tua matjaliaw a sineqetj itua tinnaw, namatucu izua sasing katua iga. sikeljang nua paysu a ika mapavalit aza pinuvecikan nua i tinnaw tua vavecikan a puaneman. inika maqatitjen a mapapapuveli taza paysu a ika mapavalit, manasika patjatjukuda itjen tua paysu a ika mapavalit katua zuma a paysu a kriptu (cryptocurrency), namatucu izua bit-gimpiya (Bitcoin).
Hideki Yukawa
vinecik ta katupu
本の中の世界（kemasi a岩波新書, ISBN 4004150906 ）
ika mapavalit a paysu
sitjumaljan
pinuvecikan aicu a paysu a ika mapavalit a sipapuveliveli itua ta puvecikan nua i tinnaw, namaya tua siniaya a maitaita a qecengacengalj. izua za sineqetj, valjitjuq, katuanemanema itua tinnaw a kinitaudan tua paysu a ika mapavalit. pusaluan uta nua itjen aza paysu ika mapavalit tanemanema.
Hideki Yukawa
vinecik ta katupu
物理の世界（vinecik kati山田英二, 片山泰久, kemasi a講談社現代新書, ISBN 4061154079 ）
ika mapavalit a paysu
kasangasangasan (kamasi kacaviljan a 2014 a patje 2017)
pinakasangas a tja kineljangan aza ika mapavalit a paysu (NFT) a qinati ni Kevin McCoy kati Anil Dash kaqiljasan a 5 nua i kacaviljan a 2014. papuvecik ti Kevin McCoy tua sinan iga ni qecev nimadju i Jennifer itua "ngadan a paysu (Namecoin)" a maitaita a qecengacengalj. nu pasemalaw ti Kevin McCoy tua kaljavaran a pitju itua pitju (the Seven on Seven conference) i vaquan a pupesanguaqan (New Museum) i lizuk a niuyuk (New York City) tazua, paveli timadju taza sinan iga tjai Anil Dash. kakavelian azua sepatj a vatan a amilika. "semanvatan aicu a iga itua tinnaw," aya tiamadju nu i mapapavelian.
izua sipapukeljangan a pasemalavan tua kasangasan a venarungan tua ika mapavalit a paysu a Etheria a siaya i DEVCON 1 nu i kaqiljasan a 10 nua i kacaviljan a 2015. pasuvilij a tjelu a qiljas tua sinipasemalav a papukeljang tua qecengacengalj a maitaita nua Ethereum, a sangasangasan aicu a kaljavaran nua kisanvenarung tua ika mapavalit a paysu i lundun i uk (London, UK).
lizuk a lamtaw
a i pinaljavakan nua lamtaw king aicu a lizuk a lamtaw. pasakaledep a viri tua lamtaw king. kinaizuanan a sihu nua tayuansing kasicuayan. penuljat ta sasupuan nua pasalavan a kadjunangan a lizuk a lamtaw izua qadjaw a 71.6 km².
ika mapavalit a paysu
kineljangan nua kanacaucauanga (kemasi kacaviljan a 2017 a patje 2021)
na kemeljang a kanacaucauanga tua ika mapavalit a paysu tazua na semalut a kriptukitis (CryptoKitties).
lizuk a lamtaw
pinapungadan
kemasi tua qinaljan nua searikun aicu a pinapungadan a lamtaw nuaya. kasangasangasan a tja mapacunan tua siaya a lamtaw a i tua vavecikan nua tayuanhu nu i kacaviljan a 1695.
sipacacikelan
neka nu ljaljevavavan tua kisiya imaza i lamtaw lizuk.
palidring a djalan nua tayuan
23px sikamasantjelulj a palidring a djalan nua tayuan
Hideki Yukawa
vinecik ta katupu
人間にとって科学とはなにか（kemasi a中公新書, ISBN 412100132X ）
lizuk a lamtaw
palidring a djalan nua tayuan
23px sikamasantjelulj sa A a palidring a djalan nua tayuan
Hideki Yukawa
vinecik ta katupu
物理の世界 数理の世界（vinecik kati北川敏男, kemasi a中公新書, ISBN 4121002504 ）
lizuk a lamtaw
palidring a djalan nua tayuan
23px sikamasansimuluq sa sepatj-B a palidring a djalan nua tayuan
23px sikamasansimuluq sa sepatj-D a palidring a djalan nua tayuan
23px sikamasan 76 a palidring a djalan
palidring a djalan nua lamtaw
sikamasan 139 a palidring a djalan nua lamtaw
sikamasan 150 a palidring a djalan nua lamtaw
sikamasansimuluq saka ita a palidring a djalan nua lamtaw
sikamasansimuluq saka tjelu a palidring a djalan nua lamtaw
sikamasansimuluq saka lima a palidring a djalan nua lamtaw
sikamasansimuluq saka unem a palidring a djalan nua lamtaw
sikamasansimuluq saka alu a palidring a djalan nua lamtaw
sikamasanmusapuluq a palidring a djalan nua lamtaw
sikamasanmusapuluq saka ita a palidring a djalan nua lamtaw
kanadunadung
縮圖 kanadunadung(雞母珠), pinaka kaljadju na payuan uta, mavan a duku a cemel na marekaqalizang. masanliawliaw aicu a cemel i namasanculjuculju a kinaqadavan na kacawan.
kinakemudan
avan a vaudj aicu a kanadunadung, venuciyar a kanadunadung nu kaljavevean tuki kaljazalangzangan nu kugacu, sa qudjidjilj, kulimalimac kata vutaqiteqilj aza vuciyar. puquljaw aza vat nua kanadunadung, izua a qudjidjilj ivavaw taza vat, qaw izua a qucengecengel iteku, mamau ta quljaw na quljimazingay.
sikakudanan
izua a duku itua vat na kanadunadung, saka uri mapaljiq(中毒) nu kamen taza vat, qaw maqati a macayanga. maqati a cemusu tua vat na kanadunadung sa masanzangaq.
kaizuanan
王琦榕. 雞母珠毒蛋白抗癌. 《光華雜誌》. 1980年9月.
lizuk a lundun
natemalidu a tjaljaqaca a lizuk i ingelend (England) katua uk (UK). remavecekadanan a pana a tjames (River Thames) tua lizuk a lundun (London) a i pasakacedas a navalj tua ingelend.
taigaku
qapulu aicu a i lizuk a lundun nua sipakituluan a taigaku i tua iyurupu. izua uta matjaliaw a vavenarungan imaza. pakatua vinecikan a QS a sipapungadan tua taigaku i kacauan a kemasi caviljan a 2015 a patje 2016, izua tjaljasaiguan a mareka taigaku imaza i lundun a lizuk. sika izua tjatjuruvu a situ imaza tua zumanga a lizuk i tua kacauan. qadjav izua 110, 000 a nakitulu imaza.
abulakili
縮圖|281x281像素|venuciyaranga aicu a abulakili. aza ngadan naicu a kasiw mavan a kemasi kai na ripun a “アブラギリ” ayain na payuwan.
uri temalem taicu a kasiw a sipaveli sa kipaysu a cawcau kasicuayan. maqati a sinanabura naza tjaljayan naicu a abulakili a cawcau. maqati a seman tua bintu a haku kata kasiw a kucu.
pauljay
縮圖|286x286像素|pauljay. djadjav a meqaca aicu a kasiw i teku a sasusuan tua vavavan na katjunangan i taiwan. a asav naicu a kasiw mamau ta kula na gaciyu kata bibi, sa pinaka ta “鵝掌柴” a ljinautian.
abulakili
kaizuanan
109年度臺東縣原住民族傳統知識刊物集──植物篇 原住民傳統生活中的植物運用. 呂美琴主編. P88.
pauljay
sikakudanan
inika a caljeqil aicu a kinakasikasivan na pauljay, sa maqati a sinantabi, haku kata anasuy, qaw sinanceqeljap na payuan aicu a kasiw sa ika tataq tua tjakit.
kudrakudral a kasiw na pauljay, saka maqati a sinanlingadja aza kasiw tua maisu ta vasa.
taigaku nua qakaw
aicu a nua sihu a hitu daigaku, (屏大 a cinukukan aya, NPTU a inamilikan aya), avan a ita daigaku i pinu i akavan. kemasi 2014 a caviljan alu a qiljasan ita a qadavan, namatevelj katua hitu a daigaku pakata kituluan katua hitu a tatuluan pakata kuba a sengsengan a gaku. izua sepatj a kadjunangan nua hitu daigaku, napaqaqarut i lizuk nua akaw katua i ceceng a guan, siyanga izua pitju a kakituluan, izuanan ita a tatakesian nua kakedrian. katjaisangas aicu a hitu daigaku avan a kemasi gakku pakatua kisantemulu ka i ripun a djiday sa izua aza gakku pakatua kuba a sengsengan nalemingdjelj ka 1991 a caviljan. katjaivililj namatevelj anga izua pitju a kakituluan, 32 a 學系, 30 supu a 碩士班 katua ita 博士班. namasan a maretimaljimalji a kinakemudanan a daigaku tucu.
pauljay
kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P292.
taigaku nua qakaw
a i qakawking aicu a taigaku nua qakaw.
a sauzayan nua kakudanan na gakku
aza umaqan ni malailaing na gakku kasicuacuayan: ka ripunanan, izua a cawcau a uri saljinga ta semangakku tiamadju a pimaza, qaw uri papupaysu tiamadju tua sinanumaqan na kasiw tu drusa puluq saka sepatj a umaqan i kaledep taza gakku.
ka ciukuanan, napinaljavak na 台糖屏東總廠 taicu a umaqan. ka 1946 a cavilj, sipaveli a 台糖屏東總場 tua aicu a gakku. aicu a kasiw a umaqan ka ripunanan, izuazua a malje pitju a malailing nua gakku itua aicu a umaq.
citengseng
semiauli nua i tayuan a rusanvenecik ti citengseng tua tjaucikel, vavecikan tua kavaljutan, katua senay. kiningadan aicu a citengseng a pinapukeljang aza kisansemupu tua sunadju nimadju.
yuzilu
縮圖 yuzilu(洛神花)
aicu a yuzilu, masanliawliaw i namasanculjuculju a kinaqadavan nua kacawan, maqati a meqaca tu drusa marutadjekuacan, sa qudjidjilj aza cuqus naicu a cemel. marukaviyangan aza asav na yuzilu, mavan a kemasi alu tua tapuluq sa lima a marutaljudjuqan a tjaljiqaca. qulivalivay a vuljangaw aza yuzilu, qaw maqati semanucia kata djemaung tua kakanen.
kinavadavadayan
kasicuayan, izuazua a yuzilu itjaikaledep tua afica(非洲), qaw tinalem itua kacawan matu indisiya. izuazua i ckuku a fudjian, guandung, guansi kata yunan uta. aicu a pinaywanan a ngadan na yuzilu kata rinipugan a “ローゼル” mavan a valjaka a kai a “Roselle”. ka ripunanan, tinalem taza yuzilu itua kacedasan na taiwan, qaw pinaka “yuzilu” uta.
sikakudanan
nu sigacu tuki pasuvilji tua hacigacu, uri venuciyar aicu a yuzilu; uri meqacaqaca a yuzilu i sepatj a qiljasan.
maqati a papucemel ta luljayan, maqusaw, kedri a isiq, saqetjuan na qavuvung, mavavaw a djameq na qavuvung kata qalev itua tja djameq a yuzilu, mamau ta cemel. qaw maqati a semanucia kata tatekelan uta a yuzilu, qaljeceqec aravac. liawliaw a qetim na yuzilu itjaikaledep ta afica, ljakua kedrianan i pavavelian itjaikaledep tua valjaka.
cemecemel
sinancemel aicu a yuzilu.
kakanen
sikesakesa aicu a yuzilu a makaya a seman tja kakanen.
kaizuanan
1.參考資料:中文維基百科-洛神花，網址: https://zh.wikipedia.org/wiki/%E7%8E%AB%E7%91%B0%E8%8C%84.
Kiparuk tua ramaji
Kiparuk tua ramaji(和漂流木私奔) avan tiribi dorama i taiwan. inalang tua tiribi na kacalisian.
tjeves
sikakudanan
qaw, nu seman ta kanupitj a pulingaw kasicuayanga, uri kikasiw ta caljeqil kata inika madjulu a macemu a kasiw tiamadju, sa sinankanupitj naza kasiw tiamadju. saka, aza tjaljanguanguaqan a kasiw, mavan a tjeves aya.
milimilingan
izua a milimilingan a setjuabar: kasicuacuayanga, izua a sevalitan na tjuabar a setavat taizua a kadjunangan. qaw uri mavacuk tiamadju itjayteku taicu a drusa a tjeves a kasiw, sa napasemalaw tiamadju tjai sevalitan tu inika maqati a semeqas taicu a drusa a tjeves.
ljakua, izua a pairang a semagadu tu semeqas taicu a drusa a tjeves nuciukuanga, qaw nekanga a sepi itua tjuabar aya. qaw, aza pairang a semeqas taza kasiw, nekanga qimang niamatju nutjaivilj uta.
Camake de Feisingtusi
Camakedefeisingtusi(查馬克的飛行土司) avan tiribi dorama i taiwan. inalang tua tiribi na kacalisian.
tjeves
kaizuanan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P297.
quway
izuazua aicu a quway a kemasi iteku ta vecekadn a sasusuan tua vavavan na katjunangan i taiwan, mavan a nakemerap a vawdj. masanliawliaw a quway i cemecemel na taiwan kacuayanga, aza ngadan nua kadjunangan a “curuquay” mavananga a sinicuayan a siqaivuan na “竹坑村”nua sizigu i akaw tucu, azua a pacugan naicu a ngadan avan a “liaw a quway izua”. ka ripunanan, maqati a sipaveli na quway tua pavelit ta nemanemanga kaizuanan.
cinavalitan
kasicuayanaga, izua a venecikan na ciuku tua ngadan na qinaljan a “豆羅拐社”i tjavuali, mavananga a“tjuruway”sa aza a pacugan nua tjakai avan a liaw a quway izuazua i qinaljan. qaw izua i “嘉蘭村”nua kinzang a qinaljan tucu.
vuciyulj
縮圖|317x317像素|aicu a vuciyulj. masanliawliaw aicu a vuciyulj izua i asiya i kinaqadavan na maculjuculjuan a kadjunangan, i kadjunangan itua taypingyan a ljavek, kata liwkiw. qaw liaw aicu a kasiw i lizukan kata gaduan i taiwan.
napapungadan uta a cawcau taicu a kasiw ta “a kasiw namaya tua kaku” aya, masa matu qulu na kaku aicu a vuljangaw na vuciyulj. qaw, uri venuciyar nu drusa a qiljasan kata tjelu a qiljasan a ljemita a cavilj aicu a kasiw. saka, uri kinemenem tua pataqiljanga a cavilj itua senavalj nu venuciyar a vuciyulj.
sikakudan
nasulapelj aza kasiw naicu a vuciyulj, sa qinapaz taicu a kasiw na payuwan. qaw, maqati a sinanlalidringan naicu a kasiw na vuciyulj uta. sa sinanvalji na kasiw a vuciyulj tua semankubav a payuwan, masa inika tjengelay a kemac a kulavaw tuaza vinalji a kubav na kasiw a vuciyulj.
kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P177.
tjanaq
縮圖|334x334像素|tjanaq a pinaka ta “tjana” uta. masanliawliaw aicu a kasiw i chuku, ripun kata iteku tua vecekadan a sasusuan tua vavavan na katjunangan i taiwan. kasicuyan, izuaga a ljautia a malap taicu a kasiw a sipucemel kata namanguaq. qaw izuazua a kacalisiyan nua nataw(南島) iteku tua vecekadan a sasusuan tua vavavan na katjunangan i taiwan, uri temaletalem taicu a tjanaq tiamadju idedet tua umaq, qaw masa aza ngadan nua aicu a kasiw mamau ta kai a “tana” aya, sa qadjaw aza kipacacapilj aicu a kasiw kata kacalisiyan nua nataw.
sikakudanan
uri cempis ta ledjeledje a asav na tjanaq a payuwan tua kemesakesa, qaw nu kemesa taicu a asav kata dingding, tjaljasanguaq angata. nu kaljapen taza kapaz nua tjanaq, maqati a sipucemel tua saqetjuan na qaljis. qaw saceqalj kata vucelay a kasiw na tjanaq, sa madjulu a kali, saka maqati a masan tua ceqeljap aicu a kasiw.
kasizuanan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P211.
Samata Sakuma
ti Samata lja Sakuma (佐久間 左馬太, 1844.11.19 – 1915.8.5)
tapuluq sa siva a qadaw, sa namacay i 1915 a cavilj a hacigacu kata lima a qadaw), izua a ngadan ti 研海 uta, a kemasi長州藩（tucu a 山口縣）na ripun. avananga a masanlimalj a 總督 nua taiwan ka ripunanan(kemasi 1906 a cavilj a sigacu kata tapuluq sa ita a qadaw tua 1915 a cavilj a sigacu kata tjelu a puluq a qadaw). namakaqeci tua qinaljan a sinvaudjan ka 中佐anan timadju i 1874 a cavilj, sa masan tua 大將tiamadju ka 1898 a cavilj.
likisi/cinalitan nimadju
ka 1844 a cavilj a ziuicigacu kata tapuluq sa siva a qadaw(a 天保a tapuluq sa lima a cavilj a ziugacu kata tapuluq a qadaw), sinipualjak a Sakuma Samata i 長州阿武郡河添村(tucu a 山口縣萩市河添), a djaljedjalj na 長州藩士a岡村孫七 timadju, sa kipaquzup a 佐久間竹之丞 tjaimadaju katjaivirilj. nu kitevelj ta sividay a 奇兵隊, sa kitulu ta 西洋兵法 tjai 大村益次郎.
ka 1866 a cavilj(a慶應a drusa a cavilj) i masanmusalj a makaqeci tua 長州, sa sinan tua malailaing(大隊長) na龜山隊nua長州藩軍 timadju, qaw makaqeciqeci i 芸州口.
ka 1868 a cavilj(a慶應a sepatj a cavilj) i makaqeci i戊辰, vaik a sema ta 棚倉, 二本松, 會津 tua makaqeci ti Sakuma Samata. qaw nu remingedjilj ta sihu a明治政府, kitevelj ta sividay na陸軍 timadju, sa masan tua 陸軍大尉 timadju ka 1872 a cavilj (a 明治a lima a cavilj) kata pinaljavak tua 西海鎮台付.
Namasia
縮圖 Namasia（那瑪夏區）
Samata Sakuma
likisi/cinalitan nimadju
ka 1874 a cavilj(a明治a pitju a cavilj) a nigacu, namakaqecianga ta 佐賀之亂, sa masan tua malailaing a鎮台參謀長 nua 熊本, kata vaik a sema ta taiwan tua kitevelj ta sineljavakan i sinvaudjan(牡丹社事件) timadju. masa siselapay aravac tua qinaljan a djaqaciljy(石門) nimadju tua makaqeci, qemeci ta sinvaudjan a mazngi ti aruqu kati aljak ti Sakuma Samata, sa pinaka ta “鬼佐久間” tjaimadju.
vasa
縮圖|299x299像素|a asav na vasa. mavan a tjaljapazangalan a lami nua payuwan aicu a vasa, qaw izua a maretimaljimalji a vasa i quma na payuwan.
uri kivasa a payuwan tu capain sa sinan ta aradj kasicuayan.
pinicapa na payuwan ta vasa izua ivavaw ta qepuan a cekes tu cemapacapa tu liawanan a qadaw, qaw masan ta kakanen nua payuwan aicu a vasa sa maqati a semeliulj tiamadju nu magaku a masengseng kasicuayan.
kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P170.
Samata Sakuma
likisi/cinalitan nimadju
ka 1874 a cavilj(a明治a tapuluq a cavilj), masan tua malailain a masanemelj a sividay a 步兵, sa kitevelj ta makaqeci na 西南. ka 1881 a cavilj(a明治a tapuluq sa sepatj a cavilj) a nigacu, masan tua 陸軍少將kata malailaing nau仙台鎮台timadju, sa sikalevan a 男爵爵位 tjaimadju nusicavilj.
ka 1894 a cavilj(a明治a drusa a puluq kata pitju a cavilj) i makaqeci ta ripun kata chukuku, masan tua malailaing nua sividay a masanmusalj timadju, sa vaik a sema ta makaqeci tua 威海衛. ka namakaqecianga i 1895 a cavilj (a明治a drusa a puluq kata alu a cavilj) a gugacu, masan ta 總督 na 威海衛 timadju, qaw sikalevan a 勳一等旭日大綬章kata子爵 tjaimadju.
namasananga ta 近衛師団長kata中部都督 ti Sakuma Samata, sa masan tua 陸軍大將uta timadju ka 1898 a cavilj(a明治a tjelu a puluq kata ita a cavilj). nu masananga ta 衛戍總督 na 東京 ka 1904 a cavilj(a明治a tjelu a puluq kata prtju a cavilj), sa pinaljavak a 台灣總督kata sikalevan a 勳一等旭日桐花大綬章 tjaimadju. qaw sinan tua 伯爵 ka 1907 a cavilj(a明治a sepatj a puluq a cavilj) tiamdju.
ka ripunanan, nu ika pacecev a pairing ta ripun a sihu, sa kilailaing pakata kacalisiyan a sihu na ripun, kata penenetj tiamadju ta makaqeci ta kacaliyan. masa namakaqeci ta qinaljan i sinvaudjan ti Sakuma Samata kasicuayan, sa mapenetj a sihu na ripun ta sinan ta總督timadju.
rupaqeci tua kacalisiyan ti Sakuma Samata nu sinan ta總督timadju. azua a “五年理蕃計畫”nimadju, avan a makaqeci ta tayaruzuku ivirilj, sa djapupen ta bunungzuku i navalj, maqati a matucu tua “以蕃制蕃”, a makaqeci uta tua kacalisiyan timadju avan a “理蕃戰役”(pu tayday kata unem(160次). sa ika kisekaulj ta 總督府timalju ka kilailaing anga pakata kacalisiyan, qaw macayanga i pitju a puluq a cavilj timadju pakavirilj a tjelu a qiljas.
izua a “林圯埔事件”(1912 a cavilj a sangacu a drusa a puluq kata tjelu a qadaw), “土庫事件” (1912 a cavilj a lukugacu) ka sinan ta總督timadju, sa pungadan a “鐵血總督”tjai Sakuma Samata, mavananga a tjaljacuay a 總督 i taiwan uta.
inia msananga ta 總督 i taiwan ti Sakuma Samata, kitevelj ta makaqeci a石門之役 ka 1874 a cavilj timadju, izuanga a tjaljapazangl ta makaqeci a太魯閣戰爭 ka 1914 a cavilj, kaizuan a remingedjilj ta 總部itjaiteku ta gadu a 石門山 timadju, sa masan tua malailaing nua madrusa a kurava a sividay timadju ta makaqeci.
aza a tjaicikel a namacay nua matjani ta dangadangas
ka 1914 a cavilj(a明治a tjelu a cavilj) a lukugacu a drusa a puluq kata lima a qadavan, kilaing ta liaw a sividay na 日本陸軍kata kinsac ti Sakuma Samata a pitju a puluq a cavilj timadju, sa makaqeci tua qinaljan nua tarukuzuku. sa pinaqeci tjiamadju i Siraoka, qaw matjani ta paljaljavak, avan a tjaqaca a tjelu a maru tadjekuacan taizua. masa saqetjuqetju ti Sakuma Samata, sa pavaiken ta taipi a kemasi a 埔里, qaw mangetjez ta ripun timadju, namacay i 仙台 ka 1915 a cavilj(a大正a sepatj a cavilj). naqivu nua zuma ta azua ti Sakuma Samata a macayanga i taiwan kaizuan, qaw pavaiken timadju tua ripun sa pasamalaw tua zuma. izua a Sakuma Samata i varung na ripun a caucau kata 天皇, saigu a kilailaing ta masengseng na kacalisiyan timadju, a 理番五年計劃 nimadju a sinanpazangal na 國會kata 日皇, nu pasemalaw a pinaqeci tjai Sakuma Samata na kacalisiyan, masa uri maqaluvu a cauacau nua ripun kata pinadjeli nua gaikuku, sa masan tua zinaqaw taizua. ljawa inika pinakeljang nimanima.
izua ti古宏希盼 nua sezikezuku a maljavaljavar tua ramaljeng a matayday kata alu a caucau(a kemasi pitju a puluq kata lima cavilj ta alu a puluq kata siva a cavilj)i tjelu a guan a 花蓮秀林, 萬榮, 卓溪ka 2001 ta 2003 a cavilj, sa naqivu tia ramaljang:
ljawa inika kilaing ta sividay ti Sakuma Samata ka 大正a tjelu a cavilj a lukugacu a drusa a puluq kata lima a qadavan, izua i司令部 i Selaokahuni( tucu a 秀林鄉西拉歐卡na kalinku, avan a takuzulj sa sepatj a iday kata tapuluq a maru tadjekuacan a kinavavavan kemasi tua ljavek)timadju.
nu kemanga ta kenamain timadju, sa kacuin a 師井百合一 kata zuma tua cemuljev ti Sakuma Samata tua vaquan a djalan nu pitju a milingan, sa inika makarigi timadju tuki qaluin na caucau tjiamadju. saka, nu pacunanga ta siasing naizua a dangadangas, kemeljanganga a abunay aravac ta vaik a sema tazua a caucau. sa saqetjuqetju ti Sakuma Samata idudut ta dangadangas itjaiqaca ta tjelu a iday kata tjelu a puluq a maru tadjekuacan ta 司令部帳營. nu matjani a 總督, inika kemeljang timadju kata qineluz tjaimadju nua kasiw, aya ti 塚田巡查, sa paqivu ta 司令部 kaizuanan. masa paseqeljing ta Sakuma Samata ti 師井警部補, sa mamau timadju. nu maqeljinganga tiamadju, sa semekez tiamadju kata pavay ta 營地. qaw semekesekez ti Sakuma Samata itjaizua i pana patje hacigacu a tapuluq kata tjelu a qadavan. ljawa paljavakanan ta sividay ti Sakuma Samata tua makaqeci ta kacalisiyan nu lukugacu kata drusa a puluq kata siva a qadavan, sa kaljava tua rinangez na siva a qinaljan timadju patje hacigacu a tapuluq a qadavan i Toboko(トボコ, tucu a qinaljan nua kalinku a 秀林). mangetjez ta taipi tiamadju ka hacigacu a tapuluq kata siva a qadavan i nakincengelj i sepatj a malingan kata lima a puluq kata unem pung.
ka kugacu a tapuluq kata siva a qadavan, mangetjez ta ripun timadju, sa naqivu ta 天皇 tua patjara makaqeci ta karukuzuku, kata pucemecemel. ka ziunigacu a alu a qadavan, mangetjezanga ta taiwan, sa mecevung ta matatday sa sepatj a puluq kata tjelu a caucau na karukuzuku timadju i taipi (izuanga a kacalisiyan a masepatj a puluq kata unem a caucau). sa, masuvarung timadju tua sinikivalit ta sengsengan ka lukugacu a ita a qadavan, qaw namacyanga ka 大正a sepatj a cavilj(1915 a cavilj) a hacigacu a lima a qadavan.
nalemangeda ta macayanga ti Sakuma Samata kaizuanan, ljawa zemaqav taizua a sihu na ripun, mavananga a pasaliw. masa a tjaljapazangal a malailaing na sinipaljavak timadju, sa pazangalan ta masengseng nimadju, kata patjara a masengseng ta makaqeci, qaw macayanga timadju. zinaqav na sihu a ripun taizua patje tacavilj, ljawa izuanga a sengsengan na kacalisiyan i taiwan, qaw izua a namacayanga a kinacavacavan na caucau kasicayananga a kemasi gaduan sa ika cemevelj. saka, inika pakeljang ta zuma, ika maqatianga.
sa, izua a vinecikan i 《佐久間總督カラパウ討伐軍記錄寫真集》, kata a katjunangan ta saqetjuqetju timadju, a siasing nimatju iviriljanga a saqetju timatju.
nalemangeda ta saqetju ti Sakuma Samata anga, izua a vinecikan i《臺灣日日新報》tuqadavan, sa sinasa timadju na天皇kata zuma. napacunuta ta vinecikan a 公文類纂 na 臺灣總督府, izua a vinecik na Sakuma Samata, sa nu vaikanga timadju, izua a venecik ta “vaikanga”`; sa uri pinaljavak ta zuma nimadju, izua a venecik ta”paljavak ta nimanima”；nu izua a sasusuan nimadju, sa uri venecik ta ngadan nimadju tuki hang taizua. ruvenecik ta hang timadju.
qaw izuanan a vinecikan na Sakuma Samata ka大正a sepatj a cavilj(1915 a cavilj) a nigacu a alu a qadavan, sa paljavak ta 田川辰一 a sinan ta malailaing na 臺灣公立中學(tucu a 臺中一中). ljawa, kemeljanganga ta macayanga ti Sakuma Samata nu saqetju timadju tacaviljanga, mavan a pitju a puluq a cavilj timadju.
sa ivirilj taicu a pacugan, mapavalit ta lalaingan tua semanrasudjan a 臺灣總督府, sa papungadan a katjunangan nua karukuzuku ta “研海事業區”(aicu a “研海”mavan a ngadan ni Sakuma Samata uta).
klailaing ta nemanga
izua a tjaljapazangal a sengsengan na Sakuma Samata i taiwan:
1.     namaumalj ta sasusuan nua malailaing na sihu
2.     pinavay ta 彩票
3.     remingedjilj ta vaquan a tapavan na 總督府
4.     masengseng patjara kacalisiyan
5.     remingedjilj ta 港i 基隆
6.     remingedjilj ta 港i akaw
8.     paljavak ta zaljum, sa ljemenguaq ta pana
9.     sengsengan ta pinatavatan
10. masengseng ta zaljum: remingedjilj ta 圳
11. remingedjilj ta kinkiusiu(研究所)
tjaucikel
“享於克誠”, masanitalj a 總督 na taiwan ti Sakuma Samata a sema ta kivala ta biu a 北港朝天宮, sa pinaka “享於克誠”taizua ka 1913 a cavilj(a大正a drusa a cavilj) a sangacu.
biu a 佐久間, izuazua a biu i 花蓮港廳花蓮郡 na taiwan ka ripuanan, avan a 無格社. riningedjlj taicu a biu na sihu a ripun ka 1923 a cavilj(a大正a tapuluq kata drusa a cavilj), sa kakipaqenetjan ta makaqeci ta karukuzuku, penalisi tua 大己貴命kati a masanlimalj a總督 na taiwan ti Sakuma Samata. izua i tuca a 天祥 i 太魯閣國家公園, ljawa nu remingedjlj ta djalan a 中橫公路 ka 1960 a cavilj, sa remingedjljuta ta銅像na 文天祥kata papungadan ta “文天祥公園”taizua.
“研海庄”, aicu a ngadan ni Sakuma Samata a sinan ta pangaljan nua kaizuanan, avan a tucu a新城鄉 i kalinku.
gadu a佐久間山, aicu a ngadan ni Sakuma Samata a sinan taicu a gadu, avan a tucu a秀林鄉 i kalinku.
qasi
qasi(Protobothrops mucrosquamatus）mavananga a ita a kemasi tua unem a duku a qatjuvi i taiwan. ruquljis a kemeljang a caucaw tua qasi kata zuma a qatjuvi(Macropisthodon rudis）, qaw inika duku aicu a qatjuvi sa tjalipuru a qulu naicu a qatjavi.
ngadan
masa qulivalivay kata quljangas a uqulj na qasi, izua a qecengecengel sa lipurupuru a vinecikan, mamau ta qecilu a geluljung, sa pinaka “龜殼花” a ljemautian.
kudakudanan
izuazua a qasi i gadugaduan, puqawan, cemecemel, pana, quma kata idedet tua umaqan, matu i camel, qaciljayciljay kata mawrag. izuazua a qasi a kemasi alu a puluq saka drusa a marutadjekuacan tua drusa a kuzulj sa drusa a iday a marutadjekuacan a sasusuan tua vavavan na katjunangan, qaw tjaliaw i indiya aicu a qatjuvi. inika a cemual nu secevung ta caucaw a qasi, ljakua maya tjemapes tua vavayan a qatjuvi nu paljakeljakev ta qeciliu tiamadju, ininumaya a cemual a qasi tjanusun.
kaizuanan
維基百科-龜殼花，網址: https://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%BE%9C%E6%AE%BC%E8%8A%B1.
sangasangasan a natjemaza
patje 1950 kata 1960 a caviljan,ti Mungo Martin、Bill Reid katua Norval Morrisseau a nakisan papebulay ta paridiu a caucau na kacalisian,patagilj anga pakeljan a pakatua vaquan na kinacalisianan a pinapebulay a paridiu.tucuanga,kananakisan qemati ta sinbung i kanada tjara izua kacalisian a nakisan papebulay ta paridiu a caucau,azua ti Edward Poitras kati Rebecca Belmore a papebulay ta paridiu a caucau na kacalisian,sinan daihiu nua kanada sa kiqepu tana uinise a zematjak sa paljizaw ka i 1995 kata 2005 a caviljan.
valjevalj
縮圖|318x318像素|valjevalj masanliawliaw a valjevalj iteku ta sasusuan tua vavavan na kadjalanan i taiwan. aza ledjeledje a cuqus na valjevalj, maqati a kakanen kata sinansiav. nu venuciyar a valjevalj, nguljingulj a aravac sa liaw a qatjuvutjuvi azau, qaw tjengelay aravac a drali kata cia ta kemakan taza malumanga a vangelj na valjevalj.
sangasangasan a natjemaza
maretimaljimalji a kinateveteveljan a zukuan nua kacalisian i kanada,na marekimadju tua kinacalisianan a unggaku tiamadju.sedjilj a na pasumamamamaw a unggaku,ljakua,nu remaketj izua sipasedjaludjaluan,izua kimadju a unggaku.aicu a pakatua sipasedjaludjalu a unggaku palemek tua nazemiazian a djungdjung.aicu a pakatua kimadju a unggaku katje senayan a padjungdjung,na masan tua pakipaqenetjan tjai Midewiwin kati Sun Dances a namayatucu a kinateveteveljan.
valjevalj
sa rualap a kacalisiyan taicu a masanliawliaw a kasiw a asav tua sinansuapan kata sinankappa kasicuayan, sa maqati a kemaljap tua cuqus na valjevalj tua seman ta silisililj uta. qaw uri semuricing sa alapen ta asav na valjevalj a kacalisiyan uta, sa uri sinancalis na kacalisiyan tua venengetj ta vaqu tuki djulis a asav na valjevalj.
kaizuan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P83-84.
sangasangasan a natjemaza
a tja kineljang aicu a sangasangasan a natjemaza mavan a sekacalisiyan a sikataqaljan i kanada. izua matjadrusa a zukuan. aza caucau a seinuit (Inuit) katua caucau a semitis (Métis). kasi caviljan a 1970 tu 1980 tazua, pinapukeljang aicu a takalan a sangasangasan a natjemaza ta mapuljat. saka semekez tiamadju a qaqivu taza tjaisangas a siaya “Indian band.”
kaian
kemakaian a kacalisiyan nua sekanada ta tjaliaw a matjatjelu a puluq  a kaian tucu, maretimalji aza kakaiyan. amin a sikiljavar niamadju avan aicu a tjaljaliaw a kaian i kanada. ljakua mevekelj a caucau a kemacalisiyan imaza i kanada tucu. sikiljavar nua tjaljatjuruvu a cuacua mavan aicu a kai a anisinabe (Anishinaabe) katua kai a kri (Cree), penuljat tua ma 150,000 a caucau a kemakaian. kemaljavar a caucau a sepasakaledep a viri, a senunavut (Nunavut), a senunavik (Nunavik; a pasaviri tua “Québec”), a senunatesiyavut (Nunatsiavut, a pasaviri tua ) tua kai a inuit (Inuit), izua ma 29,000 tiamadju. a i tjinaikacedas ta kanada izua ma 8,500 a caucau a kemakaian ta kai a mikmaq (Mi'kmaq). na qemaljudjanga a kacalisiyan tua kinakaian niamadju. amin a kemacalisiyan a remaljemaljeng niamadju. situcuan a tja mapacunan taicu a kai nua seinglend (English) katua kai nua sevrans (French) a namasan sangasangasan a kaian niamadju (kinakaian niamdju).
(I段) kasicuayanga, katjaisangas izua a tjuruvu a valjaka a semazua i kanada(加拿大)，namacaquanga a malang tua pazaingan(樂器) a kacalisiyan nazua, namalap ta vangalj kata tequng tua masan patjungtjungan(鼓?) tiamadju, qaw uri venecivencik itua patjungtjungan tiamdaju uta, saka bulabulay angata aza vincikan. qaw uri semuqaljic ta kasiw tua masantequng tiamadju i cemecemel, sa venecivencik itua tequng na venan kata kasiw tua masan patjungtjungan a veljatj(棍子?) tiamadju. kasicuayan a pazaingan mata patjungtjungan, mavan a sinan nua kasiw kata quljic na qemuziquzip. qaw aicu a pazaingan mavan a sinisenay sa zemiyamiyan. namasanpazangal taza senay kata ziyan a kacalisiyan kasicuayan. nu semamazanga a valjaka, sa sinukuz niamadju a kacalisiyan tua penalisi. First Nations
hangul
nakemasi "pakituluan tua ljingav nua tja kai (hunminjeongeum)" aicu a hangul (sinivecik nua hinankukuan:한글; sinivecik nua ljinautjiyan: 韓㐎 ; sinivecik nua binaljakan: Hangeul ) mavan a sinivecik nua sihu nua sehankuk tua hinankukuan (kai nua sehankuk). na kitjuveqac ti sezung satjaljavavavan (Sejong the Great) tua hangul, saka papukeljangi taicu a sinivecik kemasi tua patagiljan tua 1900 a cavilj a patje tucu. a tja kineljang tu aicu a tja siaya a hangul (한글) avan a pinapungadan ni djusetjing (주시경; Ju Si-gyeong), pasamalavi tua patarevan nua hangul mavan a tjaljananguaqan a qaca a vecik ljaki qaca a vecik. saka aza vecik a namayatua sikudakuda nua sehankuk.
valjanay
縮圖|360x360像素|aicu a valjanay. aza asav niamadju, namaya tua vaudj. masanlialiaw a valjanay izua i asiya(亞洲) nua masanculjuculjuan a kinaqadavan, afika(非洲), Autearua(澳洲) kata i pasamavalj a iteku a sasusuan tua vavavan na katjunangan i taiwan, mamau ta vaudj. izua a asav na valjanay a quringieingic, sa maqati a kemelap ta kasiw aicu a valjanay, qaw maqati uta tua kiqadaw a kipapevaljut.
sikakudanan
uri kivaudj ta valjanay a payuwan tu kedri a cuqus namaya tua ljaljakan, qaw venalaka taza cuqus sa sinancalis tua vengetjen ta kasiw, maqati a semancalis aicu a vaudj nu temapaw a payuwan.
djalunay
“djalunay”aya taicu a kasiw tia vuvu setjavuqel.
masanliawliaw a djalunay izua i tjainavalj ta ciuku, indiya, plipinas, kata iteku ta sasusuan tua vavavan na katjunangan i taiwan, mavananga a kedrikedei a kasiw aicu a djalunay.
sa pinaqenetjan nua vuvu tua vangalj na djalinay, avan a liawliaw a vangelj nua djalunay, matu taydayanga a vangalj izua. sa maqati a cempis a cawcau taza vangalj tua sinantamadang na kuwkuang, saka uri sinanpazangal nua kacaliyan ka kakedriananan aicu a kasiw i qinaljan. qaw tjangelay aravac a kacalisiyan taza kasiw na djalunay uta, masa inika madjulu a macemu aicu a kasiw nua djalunay.
kaizuan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P65.
Wufeng
Wufeng gu icuwa i Hsinchu. ala atjunangn mapuljat 210.04 km² (ma’linpan atjunang 139.96 km², ma’linaule atjunang 139.96 km²). ala caucau mapuljat 5,114 caucau, ala daceneqlan mapuljat 1,895 a daceneqlan, Tayal, Saysiyat (88%) a maqcuwa caucau.
kaizuazuan na caucau se tayal kata caucau se saysiyat aicu a kadjunangan. mavan aicu a tatoba' a kinangadan na tayal kata saysiyat i tua qinaljan kata kadjunangan imaza. tjaivililj, mangetjez a caucau se ngaingay a semanumaq a temalem tamaza. saka siayaya nia ngaingay tamaza a ngˊ fungˋ hiongˋ. a i pasanavalj aicu a tatoba' i tua hsinchu king. tjaljakedri a caucau imaza i tatoba' ta hsinchu king.
kacalisian
kacalisian aya ta Paiwan tua kaimazanga a mareka caucau. aicu Amis kazuku mavan nu tjalja tjuruvuan na kacilisian. Paiwan kazuku mavan nu sipasanmusalj tua tjuruvuan nua caucau.
Wufeng
aicu a tatoba' a pasakacedas ta nahuy(jianshi gu); a pasanavalj ta taian na bari(miaoli king); a pasaviri ta beipu gu, zhudong, kata hengshan gu; a pasakaledep ta pinSa'o:ol na bari.