cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
kaljapang
sikakudanan
aicu a asav na kaljapang, maqati uta a semanpikak. uri pazulju a payuwan taza karuveljevelj, atap kata kaljapang tua semanpikak, qaw qaljemeqem aza vawa sa inika madjulu a mapulaw. nu tjaliaw a kaljapang nu semanpikak, uri tjamacam aza vawa nu venawanga; nu tjaliaw a karuveljevelj, uri tjasaluman aza vawa nu venawanga.
maya culeculeq nu semanpikak, mananga qaveleng aicu a pikak, sa qaljeceqec a vawa.
kasicuyanga, izuanga a kakudan tua kivecik. namacaqu a cemepu a vavayavayan, uri kivecik ta lima niamadju, qaw uri kivecik tua valjanga a uqaljaqaljay. nu namaytazua, nalap ta ricing na kaljapang sa cemedap kata kemuljav, qaw uri sipakivecik aicu a kaljapang a ricing na payuwan, sa izua a quljemu a liljuwas sa bulabulay a vinecikan nua tjapayuwan.
kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P103-104.
Tiribi na Kacalisian
Tiribi na Kacalisian(原住民族電視台, Taiwan Indigenous Television) avan tiribi i taiwan.
el niniyu
kaljaseljecan/kaljazalangzangan a pinaka sipapuviqviq a el niniyu a pasanavalj (El Niño–Southern Oscillation) mavan aicu a el niniyu (El Niño). nu i kinaqadavan a el niniyu tjarazemangzang a zaljum nua ljavek tua vecekadan katua vecekadan a pasakacedas i tua pasivik a ljavek (Pacific Ocean) nua i kaljazalangzangan a kadjalanan i kacauwan (qadjav a kemasi papavalitan tua qadavan a patje 120° a pasakaledep). sedjaljun aicu a kaljazalangzangan a el niniyu a maka ljinavekan i tua pasanavalj a kadjunangan nua amilika a pasa pasivik a ljavek. a patjara sipapuviqviq a el niniyu a pasanavalj mavan a litjukutjukuan a kinaqadavan tua culjuan katua vuceleljan a zaljum nua pakaperawan a ljavek i tua kaljazalangzangan a pasavecekadan a kacedas a kaljavekan a pasivik. pinapecevung a el niniyu nua qaqetjezan na tjinaivavavan a kinavalian a pasakaledep tua pasivik katua pasakacedas tua pasivik a qaqetjezan na kinavalian a tjaljaljiadut tua ljavekan. a tja kineljang tu puita a el niniyu a makasimatjelj a qiljasan, ljakua izua za sinipasemalavan nua mareka vinecikan a vinarungan tu kinamilingan nua puita a el niniyu mavan a kemasi tua makamusalj a patje makapitjulj a qiljasan. saka nu seman el niniyu itjen, patagilj a qemudjalj a kemasi ta siva a qiljasan a patje tapuluq saka ita a qiljasan. a siniaya nua kai a ispangiw (español) tua tjaljemaljeqelan a sipapuviqviq a el niniyu a pasanavalj (ENSO) mavan a "la nina" (La Niña) aya.
sengcingyian
rusemansenay tua sipazaing nua hip-hop ti sengcingyian a kemasi kinateveteveljan a venarung tua hip-hop nua i tayuan taigaku (NTU Hip-hop) i tayuan. nakitulu timadju tua papucemelan i tayuan taigaku.
sinanljavaran
nasemenay ti sengcingyian ka i 2023 a cavilj i tua situcuan a hip-hop (i tua tilivi) tu “nu saljinga sun a sema kakituluan tua papucemelan tjaramacaqu sun a semiking. ljakua inikanan a sinipacalivat tjanuaken a siking nimaima a masan 1.35 a tjuljuran.” pakasarekuya a tjuruvu taicu a kininemeneman a semanvililj tua sekacalisian a kisansemiking.
namacai a ljavek
aicu a kai a namacai a ljavek (hiniberayan: יַם הַמֶּלַח, Yam hamMelaḥ) nu aya mavan a matjaita a djanaw i kadjunangan a i tua tjuvecekadan a kemasi tua iserail katua yuredan a patje palestan. a puzaljuman imaza a kemasi tua pana i yuredan. tjaljatekuan aicu a djanaw i kacauan.
pizza
aicu a pizza nu aya mavan a namasan kinaitalian a sinan kinsa a cinapan a tjukutjuku a lumay katua saurig/tjamuni, cis (cheese), qaruvaruvang/ramuramuq, ada, ljaceng, vutjulj katua zuma a sinipatjelu a semangua'. maculju a pizza a cinapa i tua nua seitali a sicapacapan (wood-fired oven). a tja siaya uta tua kedri a pizza avan a pizzetta. a tja siaya tua kisancemapa tua pizza avan a pizzaiolo.
namacai a ljavek
kamilingan nua kai nua cemas
izua sinivecik i hiniberayan a kai nua cemas a tjemaucikel tu kaizuazua a caucau i kanan ka pasusangas tua namangetjez a seiserail a semamaza. namasan paravac a qinaljan niamadju ka pinaljavakan nua huangti i tavid.
paljaqic
masanliawliaw aicu a paljaqic i ripun, chuku kata i sasusuan tua vavavan na katjunangan i taiwan a kemasi lima a iday tua itakuzulj a gadugaduan, avan a kasiw aicu a paljaqic.
pizza
matjaita a tjukutjukuan a pizza a sinipavay tua caucau i pavelian tua djamay i itali. sika sikan niamadju a siqunu katua draqadraqa (fork).
paljaqic
a “paljaqic” aya a payuwan taicu a kasiw, masa a madjulu a venaljes taza kasiw aya.
pizza
a sangasangasan a sinivecik aicu a takalan a pizza, avan a i pinapuvecikan a linatinan (Latin) a kemasi kanavalj a qinaljan nua seitali a gaeta i lazio i tua ljaljaqetian tua campania nu i qadjav a caviljan a 900. ka vineqac aicu a pizza i naples. ka pasuvililj aicu a pizza a makeljang tua i matjaliaw a kunian.
paljaqic
sikakudanan
kumalji a madjulu a venaljes taicu a kasiw na paljaqic, ljakua caljeqil angata aza kasiw, sa inika madjulu a venceluq kata macelaq. saka, uri malap taicu a kasiw tua sanlangalj, valji kata caqeljap a [Paiwan|payuwan]]; qaw nu masengseng itua quma a payuwan kasicuayan, uri kikasiw ta tjakudral a paljaqic tua masanturivecan.
aicu a paljaqic, mamau ta sangkilj(山漆), ljakua ini’a duku itjayamadju, sa ,maqati a sipucemel tua gulacain nu macelcel ta sangkilj. sa uri kemesa tua asav na paljaqic sa alapen taicu a zaljum a sipavanav kata malap ta paljaqic a ricing sa benakebak ta kinacawcauan. nu maytucu, sa maqati a pucemel tua gulacain aya.
kaizuanan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P222.
Mikawci Kung'yu
Mikawci Kung'yu(米高級公寓) avan tiribi dorama i taiwan. inalang tua tiribi na kacalisian.
Suming Rupi
Suming Rupi, ’inamiszukuan, pinualjak i 1978 a cavilj a sicigacu a tapuluq kata pitju a qadavan, a ngadan nua pairaing ti 姜聖民, mavananga a cacaquan a semanay(歌手) kata 演員. a amiszuku na donghe i taitu timadju, a kitjualanga a kemasi 臺灣藝術大學圖文傳播藝術學系.
masan tua cacaquan a semanay kata 吉他手 nua 圖騰樂團kata艾可菊斯, sa 演奏直笛 kata pa'urugang timadju uta. papaqayamen timadju a semananga ta liaw a senay sa sinansenay tua tjuruvu a cacaquan a semanay namadju. saka, macaqu a cempu, zemiya, zemuka timadju uta.
sipakalevan ta kinasengseng na senay a 《我在那邊唱》 na sikamasansimuluq saka alu a 金曲獎最佳樂團 ka 2007 a cavilj timadju.
sipakalevavan ta kinasengseng a 《跳格子》 na 第45屆 a 金馬獎最佳新演員獎 ka 2008 a cavilj timadju.
sipakalevavan ta kinasengseng na senay a 《Suming舒米恩》 na sikamasanitalj a 金曲獎最佳樂團 ka 2010 a cavilj timadju.
semanuta timadju ta 阿米斯音樂節 kata taqaljaqaljan nua Edoulan(都蘭) ka 2013 a cavilj.
sipakalevavan ta kinasengseng a semenay a 〈不要放棄〉nua iga a 《太陽的孩子》na  第52屆 a 金馬獎最佳原創電影歌曲獎 ka 2015 a cavilj, sa inia madradraw timadju : “maqati a semenay aken, sa maqati a 演出aken uta”ayain nimadju.
zakilj
zakilj(苧麻)
tjengelay ta sariqsiqesiq a tjevetjeveng a kadjunangan, izua cemuvuq a kinmadju, izua sinitalem. nu mezangal namaya ta caucau a kinaqaca.
zakilj, izauzua i ciuku, pilipinas, 印度, malaysia, 玻里尼西亞kata Taiwan, avan a kedeikedei a kasiw, tjaqaca tua drusa a vavavan a maru tadjekuacan.
Tjavualji
Taimali（太麻里鄉）
zakilj
zakilj(苧麻)
ka neka a 人造纖維i tjaqinaljan, azua a zakilj mavan a camel a tinalem nua tapaljingan, sa alapen ta qaljic na kasiw, pasa tua viljukuy, remesi, lemumay, qaw parimasudj, sa maqati a semancalis, a sinanlingay tua djemameq ta sacemel i gadu, kata sinan ta makaliljaw nua vavayan.
puvarukuran a ealiaw
a pimaza i zekuan a lizuk nua i takaw i tua tayuan aicu a puvarukuran a ealiaw a pasaviri tua qezung a sinipacasaw a veljeluan nua tianpaw tua ljavek. na sema paysu tu 8,800 a kudrav a tja sihu a veneqac tua papavelian a ealiaw tua ciqaw, sa patagilji ka i 11 a qiljas 9 a qadav nua i caviljan a 2018.
Tjavualji
Taimali gu icuwa i Taitung. ala atjunangn mapuljat 102.29 km² (ma’linpan atjunang   4.53 km², ma’linaule atjunang 57.38 km²). ala caucau mapuljat 7,128 caucau, ala daceneqlan mapuljat 2,979 a daceneqlan, Puyuma, Amis (67%) a maqcuwa caucau.
zakilj
zakilj(苧麻)
ljawa, nu macepeliv ta kakudan nua paywan, macepeliv tua sicepuan uta, sa ika a temalem ta zikalj tucu. tucu, pazangal angata tua karim ta tinalem a zakilj.
Tjavualji
tjauvali
zakilj
zakilj(苧麻)
azua a zakilj a sinancalis, pinaka lekelek na kacalisiyan. aicu a zikalj, ika amin a seman tua makaliljaw, kava, maqati a seman tua sikau nua tjakit uta, sa rucukaw taicu a camel.
Suming Rupi
pakalevavan tjiamadju a masnsivalj a總統文化獎 a 青年創意獎 ka 2017 a cavilj.
ljabecubecuq
ljabecubecuq(蕹菜) mavan a cemel a meqacanga nu tacavilj, sa kemerap a cuqus naicu a ljaceng. izuanga a tenget i vecekadan i cuqus na ljabecubecuq, qaw izua a kapaz i cuqus a picul na ljabecubecuq.
puvarukuran a ealiaw
basu
izua basu a kemasi ljaljevavavan nua sinzuying tua kisiya a patje maza i puvarukuran a ealiaw mavan a qudjidjilj a kadjalan tu sikamasan 53 (kadjalan nua zukuan).
Tjavualji
aicu a tjauvali(penaywanan: Tjavualji；’inamizukan: Tjavualji；kai na taiwan: Thài-mâ-lí-hiong；kai na客家語四縣腔：tai maˇ liˊ hiongˊ）i pasakacedas a navalj tua taitu tua taiwan, nakidekes tua seputuma、valangaw, a i tjaikacedas mavan a taipingyan, a i tjaikaledep mavananga a jinfeng, a i pasakaledep a navalj mavananga a i daren, a i pasanavalj izua a sedawu.
Nakitangez tua gadu i vecekadan tua taiwan, izuazua a lizuk namaka ljeveljevek, izuazua a liyaw a gadu, a tjaljavavavavavan a gadu izua a kuzulj katu sepatj a iday a pasavavaw.(2000公尺), azua a kina'adavan namasanmaculjuculju a kinavaliyan imaza(氣候上屬熱帶季風氣候. )
ljabecubecuq
masanliawliaw aicu a ljaceng i pasakacedas ta asia i kacawan kasicuayan.
Suming Rupi
tucu a masan a malailaing nua 台灣公共電視 timadju.
sinan drukudrukung simintu a paljing
aicu a sinan drukudrukung simintu a paljing（vurangse a kai: Arc de triomphe de l'Étoile；ciniukukan: 雄獅凱旋門) imaza i paris a lizuk i sikamasan simuluq a pitju a cy nua i pinaljavakan a vurangse. imaza i vecekadan tua kacasavan a Charles de Gaulle, i pasakaledep tua tjaqacavan a kadjalanan a Champs-Élysées (香榭麗舍大街 nua aya). avan za sinipukiningan tua marivurivuan patjara ti kamakama i Napoléon nua aya ka 1805 a caviljan tazua a djemalim ta qalja niamadju a russia katua 奧地利. ka 1806 a caviljan tazua aza sihu na patagilj a lemingdjelj ta aicu a paljing. ljakua ka sualapen ta sihu nase Napoléon, palemek tu semekez ta aicu a sengsengan. pajte 1830 a caviljan tazua, aicu a sihu nase Bourbon (波旁王朝 nua aya) sualapen sa mumalj a patagilj a saliman, sa ka 1836 a caviljan naqemacuvung anga.
Tjavualji
a caucau i tjauvali, izua tjuruvu(2/3) a pairang（閩南人、客家人、外省人）kata kasalisiyan (1/3), izua a amizuku, drekay, paiwan, ruqivu tiamadju a sipenaywanan ata kai na amizuku.
nu 2000 a cavilj, izua a sikivangavangan a “千禧迎曙光活動”, pungadan tua tjauvali, qaw izua a “日升之鄉”a ngadan auta.
Suming Rupi
kinasengseng nua圖騰樂團 (Totem)
semananga a kinasengseng na senay a 《我在那邊唱》ka 2006 a cavilj a sigacu
Tjavualji
paljavak tua atjunang
matja 9 qinaljan i Taimali. matja 13 qinaljan imaza, Lupakatj（魯巴卡茲部落）, Tjavualji（大麻里部落）, Kiring（給陵部落）, Tjatjigel（喳其格勒部落）, Anasolay（荒野部落）, Davugele（大武窟部落）, Takidis（德其里部落）, Padrangigrang（溫泉部落）, Calavi（查拉密部落）, Kanadun（金崙部落）Sasaljak（沙薩拉克部落）, Lalauran（拉勞蘭部落）, Cilalongay（吉拉龍噯部落）.
Suming Rupi
kinasengseng nua圖騰樂團 (Totem)
semananga a kinasengseng na senay a 《我在那邊唱》ka 2009 a cavilj a kugacu
zakilj
zakilj(苧麻)
ljawa, izuanga a 現代織品, sa nekanga aza lekelek.
Tjavualji
likisi
kasicuayanga a ngadan na aicu a tjavuali a “tjavualji”(大貓貍)，mavan a “pazarezar a qadaw tua culj a katjunangan” a siniaya i paiwan a kai. izuazua a ngadan a “大貓貍、大麻里” a vinecikan na ciukuk.
Lee Yi-hsiu
ti Lee Yi-hsiu (ciniukukan: 李易修; Pe̍h-ōe-jī: Lí E̍k-siu; ) mavan a YouTuber i taiwan, nalemedaw kemasi imaza i taihuku i Sanmin cy (三民區). nakitjaula aken i kuli taiwan sihan daigakku(國立臺灣師範大學).
pugupugu a drail
ka 2022 a caviljan lima a qiljasan, izuanga aicu a saqetjuan na pugupugu a drail imaza i gaikuku i England, saka na sinipukeljang tu aicu a ljayar na semepusepu tucu itua mareka kukka. a sangasangasan a saqetjuan na tjevuta ka lima a qiljasan unem a qadavan. aza caucau na paljilji imaza i Nigeria a kadjunangan. ljakua izua caucau qivu tu, aicu a ljayar na patagilj anga katjaljaisangas itua europe a kadjunangan. siyanga, tucu na pasemalaw pakatua mareka kukka tu izua liawliaw a saqetjuan kaimaza i europe. mata unem a qiljasan 24 a qadavan, izuanga 4,126 a namasepu tucu a saqetjuan.
Tjavualji
likisi
nu 1920 a cavilj, papungadan taicu a guan a “太麻里”, qaw inumalj nua sihu a ngadan a “太麻里庄”, se台東廳台東郡. nu pakavilji a masanmusalj a makaqeci sekacawan, inumalj a ngadan a “台東縣太麻里鄉” patjetucu.
zuku
izuazua a tjuruvu a zuku i tjavuali, izua a paiwan zuku (排灣族), amizuku(阿美族), drekai(魯凱族).
ljabecubecuq
kinavadavadayan
izuazua i asia i kacawan, uri meqaca itua kavuwavuwan, tjaptjap kata vunun aicu a ljabecubecuq.
zakilj
zakilj(苧麻)
izua a tjaucikel a naqivu tazua, nu ramaljengmaljeng a pacun ta kavulugan i gadu, sa qivu tjai kavulugan:“uri kemelay aken tjanusun, sa alap tazua a neka a caucau. ”
qaw nu sikelay tua calis nua pairang, ika ljemaui azua a kavulugan；nu sikelay tua lekelek, sa maqati a kemelay a kavulugan tazua a neka a caucau. izuazua a tjaucikel patjetucu.
pugupugu a drail
aicu a kaljayaran na masepu i sasaw tua i pinaljavakan itua vecekadan a kadjunangan a africa katua pasakaledep a kadjunangan. aza sasusuan a 衛生部門 papaulingaw tjanuitjen tu timaimanga izua masepu aicu ljayar. nu na kidadut ta izua aicu saqetjuan. saka aza kinateveteveljan i 世界衛生組織 na penenetj tu makaya a 預計疫情將得到控制，對受影響國家的普通民眾的影響較小. 但該組織最近的一份聲明承認，未監測到的傳播已經發生了一段時間，並呼籲採取緊急行動遏制傳播.
zakilj
sisanesikauyin
ayata sulapelj saka kezeng, madjulu a uramen, sedjaljep a teqicen tu sanesikauyin.
pugupugu a drail
aicu a pugupugu a drail avan a caucau kata quziquzipan a namasasepu, nu masepu aicu a ljayar, izua mareka saqetjuan parutua penicu, saqetju a qulu, saqetju itua kinacavacavan a penuljat, ljemaljeqel katua maluljai. katjaivililj na patagilj cemuvuq tua ljetiq katua gacemel itua kacavacavan. palemek tu gemedeged izua drusa patje sepatj a rihai aicu a saqetjuan. ljakua patje tucu, izuanga 1% mata 3% a masepu a caucau namacay anga (neka nu kipucemel), manu izua tjaljapazangalan a saqetjuan itua kakedrian.
ljabecubecuq
kinakemudan
maruvaudj aza cuqus na ljabecubecuq, uri meqaca tu drusa tuki tjelu a marutadjekuacan, izua a tenget i vecekadan i cuqus naicu a ljaceng. matu qecilu a kinakemudan a asav na ljabecubecuq, tjaljiqaca a kemasi lima tua tapuluq sa lima a marutaljudjuqan, kata kemasi drusa tua alu a marutaljudjuqan.
zakilj
sinan viaq
nukemapalisi a malada, izuasakamaya lekelek, sinan pazangal a viaq.
ljabecubecuq
kinakemudan
uri venuciyar tua vucelacelay a hana a ljabecubecuq, avan a tjaljiqaca a kemasi tjelu tua lima a marutaljudjuqan a hana.
zakilj
sitjenutjenun
kanekanan a situngan, cemalis ta lekelek sa temenun, makayang maneqaday, maneitung, manesicauvan.
ljabecubecuq
kinakemudan
kasicuayan, masanliawliaw a ljabecubecuq i kacedas a pasanavalj tua asia i kacawan, ljakua tjaliaw aicu a cemel izua i pasanavalj tua pana a “長江” na chuku nua namasanculjuculjuan a kinaqadavan. qaw nu tinalem naicu a ljaceng itua kavauwan, sa pinaka ta “水蕹菜”，tjakudral aza asav kata cuqus aicu a ljaceng tua ljabecubecuq itua qumaquma.
ljavilu
縮圖|280x280像素|ljavilu izuazua a ljavilu(毛束草) i navalj tua chuku, 印度 kata i navalj tua vecekadan a gadugaduan na taiwan a maruqulu, paljaljavakan kata quvulj nua gaduan, sa masanliawliaw a sikudakudan na paiwan tua ljavilu itua i kakudan.
Tjavualji
zuku
izuazua a tjuruvu a zuku i tjavuali, izua a paiwanzuku、amizuku、drekai、外省人、閩南人kata客家人.
viljuaq
aicu a kasiw a viljuaq, masanliawliaw i vecekadan a pasanavalj tua chuku kata i teku a sasusuan tua vavavan na panapana tuki gaduan i taiwan. qaw i kuskus na qakaw, izua a kadjunangan a ngadan mavanga a “viljuaq” aya, masa liaw a viljuaq izua i dedet ta pana. aza kudral a vuljangaw na viljuaq, nuri venuciyar nu kaljaljajeqelan, sa maretimalji aravac aza quljaw na vuljangaw nimadju. qaw nu mincelak aicu a kasiw, qacaqacanga aza kapana(拉氏清溪蟹)；qaw nuri malaic aza vuljangaw, natevuta sa qacanga aza kana(澤蟹) kata kaurir kang(紅蟹).
Lee Yi-hsiu
pinapapilipiliqan:pairang pinapapilipiliqan:Takau pinapapilipiliqan:YouTuber
qata
a qata pitua se Kavulungan zuku, sinan pazangal a sauzayan uta, sinan paravac uta, pinasasevalivalitan tua kinacemekeljan. matu quljimamaraw a temeljateljar a qata na masan paravac a nguanguaq a qata sinipavai nazua naqemati ta i kacauan ta Kavulungan zuku.
Tjavualji
zuku
aicu a paiwanzuku imaza, mavan a paqaroqaro(巴卡羅群)、a sepaqaluqalu. avan a 大王部落a kava、kakudanan niamadju, nasetevelj ta puyuma kata amizuku.
viljuaq
sikakudanan
tjengelay aravac a venen a kakanen taza qaljic na viljuaq. qaw uri semuqaljic a payuwan ta viljuaq sa semancalis, qaw maqati a malang tua sikaw aicu a calis. sa maqati a vengetjen sa talekelekan taza vaqu uta. uri sinan a djemuljat naicu a qaljic na viljuaq uta. uri alapen na payuwan taicu a qaljic sa cemavu ta tjamaku sa qemedjen, qaw dremasidrasi sa vucivuciq nu uri qemucuyanga.
Tjavualji
caucau
i tjavuali a caucau, tjuruvu(2/3) a pairang, izau zuma a kaimaza a caucau. a kinavadavadayan nua kaimaza a caucau, savid ta大王、北里、香蘭、金崙、多良kata德其里.qaw, aicu a paiwan zuku, kinavadavaday i 大王村、新香蘭村、金崙村kata多良村. aicu a amizuku, kinavadavaday i荒野、舊香蘭kata德其里.
Suming Rupi
kinasengseng nua艾可菊斯 (Echo G.S)
semananga a senay a 〈眼睛眨眨〉kata〈養樂多〉 sa kiruku(收錄) i kinasengseng a 《美麗心民謠 想念》ka 2007 a cavilj a kugacu
ljavilu
masa maqati a kemakan tua ledjeledje a asav na ljavilu sa madjulu tua talem uta, sa uri semanpazangal a paiwan taicu a marekatalem sa temaletalem ta ljavilu i kacasavan niamadju.
ljabecubecuq
kinakemudan
ladruadruq a asav a cuqus na ljabecubecuq. uri venuciyar tua vucelacelay, qudjidjilj kata kulimalimac a hana aicu a ljabecubecuq nu kaljazalangezangan kata kaljauragan. qucengecengl a vat na ljabecubecuq. tjatjengelay ta masezam kata tjeveng a kadjunangan aicu a ljaceng, uri meliawliaw tiamadju, sa maqati a kiqadilj tua tjeveng kata masezam aicu a ljaceng. kumalji a quma kata kavavuwan, maqati a temalem taicu a ljabecubecuq.
paumeli
qinaljan, izuazua a alu a puluq a paljing i paumeli a qinaljan, qaw izua a madrusa iday a pitju a puluq a cawcau a kinavadavadayan, sa madrusa iday a unem a puluq a kacalisiyan (96%) izua. qaw, izuanga a cawcau a sepayuwan (77%), serukay (14%), semuqami (2%) kata sebunun (1%). izua i sicevud a pasavililj a pana a tjavuali (太麻里溪) aicu a qinaljan. masa namakapana aicu a qinaljan, izua i vecekadan tua gadugaduan kata ceva, saka pinaka taicu a ngadan a “paumeli” nua qinaljan. ka 1941 a cavilj, teveteveljen nua ripun a sihu a tjuljitjuljik, viljauljaul kata paumeli izua i lizukan i karaluran na valangaw sa maqati a paljavak. qaw, ka nateveljanga aicu a tjelu a qinaljan sa pinaka ta “比魯” a qinaljan (村). ka 1961 a cavilj, qaw teveljen a paumeli a qinaljan kata “介達” a qinaljan (村) sa izuanga a “介比” a qinaljan (村), ka 1973 a cavilj, sa kiumalji taicu a ngadan ta “正興” a qinaljan (村) a ptjetucu.
ljavilu
sa uri cempis a sikataqaljan ta asav na ljavilu tua cemavu ta vaqu, paday kata vutjulj nu semancaviljanga, qaw aicu a cinavu kata qavay, uri maqati a sipagawgaw na paiwan; sa maqati a cempis ta ledjeledje a asav uta tua sansiaven.
Suming Rupi
kinasengseng nua艾可菊斯 (Echo G.S)
semananga a senay a 〈利澤簡 好美〉kata〈都蘭古調〉 sa kiruku(收錄) i kinasengseng a senay nua iga a 《練習曲》ka 2007 a cavilj a ziugacu
ljabecubecuq
kinakemudan
maqati a meqacaqaca a ljabecubecuq nu mesezasezam a kinaqadavan, ljakua inika kiqadilj nu ljaljeqel a kinaqadavan sa macayanga aicu a ljaceng. saka, maqati a temalem tacavilj aicu a ljabecubecuq nu neka a sulja nua kinaqadavan.
Suming Rupi
naqemati a senay a kinasengseng nimadju
semansenay ta kinasengseng a 《Suming》 ka 2010 a cavilj a gugucu a tapuluq kata lima a qadavan
ljabecubecuq
kinakemudan
nu temalem ta ljabecubecuq i tjaqaljeceqec a kadjunangan, sa tjakudral aza tenget i vecekadan i cuqus na ljabecubecuq. qaw nu temalem taicu a ljaceng i tjaqapedang a kadjunangan, tjakedri a tenget i vecekadan i cuqus na ljabecubecuq.
qata
thumb|vavayan a pinazangaqan
viljuaq
kaizuanan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P79-80.
ljabecubecuq
kaizuanan
1.維基百科－蕹菜，網址: https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%95%B9%E8%8F%9C.
Tjavualji
palidring a djalan
23px sikamasansivalj a palidring a djalan na taiwan 23px sikamasansimuluq saka ita a palidring a djalan na taiwan
qata
milingan a patjara qata
patagilj a veqac izuanga a ljimecamecaw a vali izuanga a ljimecamecaw i sicevud a zaljum izuanga na sepulingelingtj a quljucacingelaw maka gadu maka pana a mingelayalayap aza na venqac ta i kacauan, alapen aza maca na quljicacinglaw, sa san lalangi a seman paravac a qata sa pavayan ta puvarung macaqu a kialalang a se Kavulungan zuku.
kaizuazua
aicu a qata makakaizuazua: izua vecivecikan, izua matjak, izua vurav, izua a pula, izua kurakurar a qata, izua a kakerikerian a qata.a kakurakuraran a qata. sicusu a seman veceqel, a seman zangaq. a kakerikerian a qata,sivecik a puluvuc a seman kava, sicusu a seman vacevac a seman kaljat uta, ta sikipacain na mareka maqacuvucuvun a vavayavayan.
mulimulitan
a mulimulitan mana na masan taljaparavacan a taljavavavavavan ta qata nga, siki pakeljakeljang ta ngadan ta nasi na mazazangiljan, sipucekcekelj na itjumaq a mazazangiljan. nu izua mulimulitan mana makaya a masicekelj ta aljak na mazazangiljan. a tacusuan a taljivucun aicua mulimulitan, tara i vecekadan.sa aza i patalad a quljaw vucelacelai sa vincikan ta sameljam, ta quderederelj kata vuraw a maru viqeviq anga vecik. a kurakuraw a qata sipucekecekelj na mazazangiljan, sipu qaiqai tua tengelayan ta sudusuduan.
Suming Rupi
naqemati a senay a kinasengseng nimadju
semansenay ta kinasengseng a《阿米斯Amis》ka 2012 a cavilj a lukugacu a tjelu a puluq a qadavan
qata
Luseq-na-qadaw
izua milimilingan a namaitucu: “kasicuayan aicu a qadaw i teku, i tjaivavaw ta aljiw a pasa teku, izua tu ita qadaw, ka sikicengcengljan, izua za mavunglai a vavayan a kemsakesa tuza taukavaqu a lami, manu ka icengceng a culjuan na qadaw, minatuk aza kinsa sa lemiyulj, manu aza qadaw sekiayan taza liulj na kinsa a ljavavavavaw a ma kalevalevan. pasasamaljiyan a mareka caucau anga sa tatu na temqang a pacucun taza qadaw a ta laicadjacadja ta kadjunangan, a na kiparusapui anga ta qedereljan a qadaw a ljevavaw a sema kalevelevan izuanga ipasa kaledep. manu ikacuai！matu qudalj aza marka qata a kemasi kalevelevan a sevuriyad a makelukelu a sema kadunangan-. aicua na vaik a qadaw, ayatua sepuqaiyan ta ikacauan pai qemaung sa peluseq, azua luseq na qadaw merekauljayan a qata, manasika ta papungadanan aicu a qata ta Luseq-na-qadaw aya. ”
Suming Rupi
naqemati a senay a kinasengseng nimadju
semansenay ta kinasengseng a《美式生活》ka 2013 a cavilj a ziunigacu a drusa a puluq a qadavan
qata
Luseq-na-qadaw
a Luseq-na-qadaw a qata, sipu qaiqai ta singlitan kata kakiljivakan na mazazangiljan a namasan paravac a qata uta.
Kurakuraw
aicu a Kurakuraw a qata,namayatucu aza milingan: izua za kemasi kalevalevan a nasauqaljai aravac, seqauliyan taza aljak na mazazangiljan ati qeleng. saljinga tu masi cekelj taimadju manu kemelu a kemasi kalevalevan a venai taza nguanguaq aravace a qata taza aljak na mazazangiljan tu sinilisi taimadu. pai maciur anga mipereper a marusa a pasazua ita quljivangraw i kalevelevan…！
pai azua kinlu a sinivai a qata vecivecikan, maru palalj anga na kurakuraw,nguanguaq aravac a kinavecikan, manasika papungadanan ta maru palalj anga na kurakuraw a qata.
Suming Rupi
naqemati a senay a kinasengseng nimadju
semansenay ta kinasengseng a《Bondada》ka 2012 a cavilj a ziunigacu a tjelu a qadavan
qata
Kurakuraw
aza vecik nimadju na kiparu palalj na kurakuraw, timadju namaya uta ta mulimulitan a na masan paravace.
Suming Rupi
naqemati a kinasengseng a EP nimadju
a senay a kinasengseng a《Suming》
qata
Kurakuraw
thumb|Kurakuraw
Pumacamaca
aza Pumacamaca a qata,maru macanga ana zemang ta qata tu ini ka sicakavan nua timanga. aicu a taljivucung a qata tara izua sakamaya a na maljaljavak a pumacamaca a sini pazang ta talivucun
Suming Rupi
naqemati a kinasengseng a EP nimadju
a senay a kinasengseng a《Suming2》
semansenay ta kinasengseng a《Suming3》ka 2010 a cavilj
qata
makacaingaw
a makacaingaw a qata, sini pu patarevan ta na puvarung aya. mayatucu aza milimilingan, aicu a makacaingaw a qata sinipualak na mazazangiljan aya.
Suming Rupi
naqemati a senay a kinasengseng katua zuma
a senay a kinasengseng a《台灣美樂地》tua sinkinkiu a 蔡英文 ka 2015 a cavilj a kugacu, kiruku(收錄) ta senay a 〈亮點〉(semanay kati 荒山亮, 王俊傑, 施文彬, 董事長樂團, 滅火器樂團, 閻韋伶, 陳明章, 黃連煜, 白芯羽, 流氓阿徳, 朱頭皮, 南西樂團, 隨性)
qata
Cadjacadjasan
aza Cadjacadjasan a qata, mana na zemang ta kadunangan aya. manasika a pinizuanan ta cedacedasan a qata, kimana na cemadas ta kadunangan.
drakes
替代文字|縮圖|290x290像素|drakes izuazua a drakes i navalj tua chuku a 長江 kata taiwan, mavananga a mirazek a kasiw izuazua a kemasi iteku ta vecekadn a sasusuan tua vavavan na katjunangan i taiwan. uri semeljec taicu a kasiw na drakes tua masan ta 樟腦, sa semanpazangal taicu a kasiw, tjevus, kata utja tua masan ta tjelu a sauzayan nua taiwan.
cuqu
縮圖 cuqu(茄苳)
qata
vuraw
aza vuraw a qata,mana ljakev na kinacavacavan.mana sika a sicuayan a timanga a caucau tara nakipacaing tua vulaw a qata.
Suming Rupi
naqemati a senay a kinasengseng katua zuma
a senay a kinasengseng a《爲南迴而唱》 ka 2017 a cavilj a zingacu, kiruku(收錄) ta senay a 〈祈雨的婦人〉
drakes
masanliawliaw a sikakudanan nua paiwan taicu a kasiw, matu masan tua qeluz na umaq, valji, ceqeljap, langalj kata haku, mavananga a qasiw na drakes.
Suming Rupi
naqemati a senay
a senay a kinasengseng nua iga a《KANO》 ka 2014 a cavilj a nigacu, kiruku(收錄) ta senay a 〈勇者的浪漫〉(semanay kati中孝介, Rake, 范逸臣, 羅美玲)
drakes
aza vangalj kata qaljic nua drakes, maqati a qemeleqel kata saviki sa salulum; qaw maqati a kikasiw tua pucungu nu masengseng isasaw sa bisbis ta cacarag. qaw uri meqaca aza a “qudipedi” izua i namacemu a kasiw na drakes, aicu a “qudipedi” a pinaka ta “kazalunga” nua paiwan.
ljakidjur
aicu a ljakudjur, izuazua a kemasi teku tua vecekadan a sasusuan tua vavavan na katjunangan i taiwan, sa masanliawliaw i gaduan kata maruqalu a tjevetjeves a ljaving tua cemecemel aicu a ljakidjur.
qata
matjak
aicu a matjak a qata, namayatucu aza milingan:izua za timadu a uqaljai na kipacaing ta matjak a qata. manu aza mazazangiljan saljinga uta taza matjak a qata.pai papucekeljen aza aljak a vavayan, sa alapi anga aza matjake a qata pitjai madu.
aljak na mazazangiljan a ti paisi
minamilingan aicu "aljak na mazazangiljan a ti paisi (白雪公主)", mavan a milimilingan nua sedjerman (German) i iyurupu (Europe) tua tja kakedriyan. a i sangasangasan a vinecikan aicu a milimilingan i tua sinansunatj nua madrusa a kaka a lja grimm (The Brothers Grimm) a minamilingan nua lja grimm (Grimms' Fairy Tales) ka 1812 a caviljan. sinanljavaran aicu a "Sneewittchen" nua i kakaian a djermany.
qata
kinasizuanan na qata
patetucu nekanan nu namaita a tjaucikel ta kinasizuanan na qata: izua qivu tu kemasi miling aya,izua qivu ta pinavaveliveliyan aya, izua kemasi hulanda aya ……namaka kaizuazua a kai, ikamapucug tu inu a mana pariya makilaing.
kaqatan
a sicuayan a qata kaqatan aya itjen.
cuqu
masanliawliaw a cuqu izua i namasanmaculjuculju a kinaqadavan, saka madjulu a pacun ta cuqu izua i sikavaljutan na kacalisiyan uta, sa izuazua a cuqu i idedet a umaq, kadjalanan, puzaljuman kata quma. aicu a pinaka a “tjuacuqu” izua i taiwu gu na taitu, mavan a ngadan nu cuqu.
qata
qata situcuan
a kinasenseng tucu a qata situcuan aya iten.izua ta pinaka se hulanda a qata. aza sinikasenseng izua garasu, izua gumu, izua ipu ... a na makakaizuazua.
Suming Rupi
naqemati a senay
a senay a kinasengseng nua iga a《太陽的孩子》 ka 2015 a cavilj a zingacu, kiruku(收錄) ta senay a 〈這個時代〉kata〈不要放棄〉
qata
qata situcuan
tucu macaqu a timanga a seman qata, makayanga itjen a lemain a vencik a seman qata ta tja kinatjenlayan; makaya itjen uta a sema paisu a venli ta maretimaljimalji a kakaveliyan kata maretimaljimalji a patarevan a qata. ljakau aza similing a tjaucikel a kakudakudan nakuya ta alimen.
Suming Rupi
naqemati a kinasengseng a EP nimadju
semansenay ta kinasengseng a《遠洋》ka 2010 a cavilj a ziunigacu a tapuluq kata alu a qadavan
cuqu
kudrakudal a kasiw kata liaw a milingan sa semanalji a cuqu. saka, uri penadjeng a kacalisiyan ta cuqu i quma a patjetucu. ljawa, uri makadikad ta qinuman nu meqaca a cuqu, sa uri ljevavau ta kasiw tua semeqas tua ricing, saka selangeda ta madjani a kacalisiyan a kemasi ivavaw ta kasiw sa saqetju tiamadju.
aza a namalum a vangalj na cuqu mavan a pazangal a lami nua qayam kata cia, saka maqati a  kanen na caucaw uta. sa sanguaq tua pinuqatian kata ledjeledje a asav na cuqu, avan a peravan a cinalivatan nua paiwan nu kakedriyanan. semanpazangal a kacalisiyan tua aicu a kasiw tua sinanumaq, masa a kipaqadilj aicu a kasiw ta macemu, sa uri sinanpazangal a cuqu tua semancukes. pazangal aravac a cukes i umaqan, uri venecivencik ta cukes a mamazangiljan i umaqan niamdju matu venecik ta caucaw kata vulung. maqati a semaqas tazua a kudral a kasiw tua semanvalji.
Suming Rupi
naqemati a kinasengseng a EP nimadju
semansenay ta kinasengseng a《美好的日子》ka 2013 a cavilj a sicigacu a lima a qadavan
qata
kakudakudan
aicu a qata mana na demadas talja pinarecunguljanguljanan; aicu a qata mama na demadas ta nasi na ta umaq.
Suming Rupi
senay
semansenay a《還島快樂》ka 2017 a cavilj a ziunigacu a tjelu a puluq a qadavan
qata
kaizuanan
pinapapilipiliqan:pinayuanan a kai nua i pasanavalj
cuqu
cukesen
ti tjen a payuan seman pazangal itjen tua cuqu, ayatua san cukesen nua sevalitan, san salangen katua valanga.
Suming Rupi
naqemati a senay a kinasengseng katua zuma
a senay a kinasengseng a《遊來遊去》ka 2000 a cavilj a kugacu, kiruku(收錄) ta senay a 〈浪人畫家〉
cuqu
kaizuan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P209-210.
Suming Rupi
naqemati a senay
a senay a kinasengseng nua iga a《52 Hz I Love You》 ka 2017 a cavilj a icigacu
iga
i kinasengseng a《52 Hz I Love You》ta masan游大河, ka 2017 a cavilj
djulis
a djulis (Chenopodium formosanum), lami nua caucau a se Paiwan, valeljevelj aravac a qiljas nua vangalj nua aicu a djulis, tucu tjuruvu anga tjengelay a keman tua Julia.
ljakidjur
sikakudanan
nakemeljanga sepayuwan tua nu macelecel taicu a cemel, uri minvalak kata gacegacel. masa izua a quvis na ljakidjur, saka marekutj tiamadju a mecevung taza ljakidjur nu magadu tiamadju a qemaljup kata qemuma. masa nakemeljanga sepayuwan, kumalji a alapen ta qetim na qaynguway sa papucemel taza saqetjuan, inika mesaceqalj taza lemutudan.
Suming Rupi
tilibi
i kinasengseng a《峰迴青春路》ta masan黑道小弟 小三, ka 2011 a cavilj
aljak na mazazangiljan a ti paisi
minamilingan
pinapapilipiliqan:pinayuanan a kai nua i pasavecekadan
djulis
sangasangasang, alapu ta qaselu kata valanga tua maisu ta djulis a vat. qaw semanvusam, sa kemesanga tua keman.maqati uta a vat nua djulis a sinan ta piqa, avan a penalepal ta kemesanga a djulis, sa mesuak kata kemesanga a vaqu.
Suming Rupi
pinakaleva tua semansenay uta
pakalevavan a 臺北貢寮國際海洋音樂祭大賽–首獎海洋大賞 ka 2005 a cavilj
pakalevavan a 【第二屆全民影音創作大賽】音樂錄影帶組第一名【Kayoing】 ka 2009 a cavilj
pakalevavan a 臺灣音樂文化國際交流協會－2014硬地英雄獎 ka 2014 a cavilj
pinakaleva tua iga
pakalevavan a臺北電影節評審團特別獎kata觀眾票選最佳影片–紀錄片【海洋熱】 ka 2004 a cavilj
pakalevavan a【第45屆金馬獎最佳新演員獎】–【跳格子】 ka 2008 a cavilj
pakalevavan a【第50屆金馬獎最佳原創電影歌曲獎】–【如果情歌都一樣】《甜·祕密》 ka 2013 a cavilj
pakalevavan a【第51屆金馬獎最佳原創電影歌曲獎】–【小鳥先生】《KANO》 ka 2014 a cavilj
pakalevavan a【第52屆金馬獎最佳原創電影歌曲獎】–【不要放棄】《太陽的孩子》 ka 2015 a cavilj
tilibi
i kinasengseng a《罪美麗》ta masan kinsac, ka 2012 a cavilj
i kinasengseng a《他們在畢業的前一天爆炸II》ta masan潘世東, ka 2017 a cavilj
i kinasengseng a《種菜女神》ta masan馬耀, ka 2018 a cavilj
sipakeljakeljang a vecik
a kinasengseng a《中華三菱青春還鄉》, ka 2015 a cavilj
kinasengseng a iga tua cinalivatan(紀錄片)
a kinasengseng a《海洋熱》, ka 2004 a cavilj
a kinasengseng a《圖騰轉呀轉》, ka 2006 a cavilj
a kinasengseng ta remuing a senay
a kinasengseng a《天使也會受傷》nua小男孩樂團, ka 2016 a cavilj
kinasengseng a iga tua cinalivatan(紀錄片)
a kinasengseng a《扛旗子的Suming》, ka 2016 a cavilj
kinasengseng tua vinecikan nua kemudakuda
a kinasengseng a 《舒米恩 2010-2011 Live演唱會》, ka 2011 a cavilj a ziuicigacu a drusa a puluq kata lima a qadavan
kinasengseng a iga tua cinalivatan(紀錄片)
a kinasengseng a《漂流遇見你》, ka 2017 a cavilj
kinasengseng tua vinecikan nua kemudakuda
a kinasengseng a 《Suming舒米恩 AKA SIWALAAY KAKO HAW!請你記得我 2016演唱會全紀錄》, ka 2017 a cavilj a sicigacu a pitju a qadavan
aza a iga nua tilibi
i kinasengseng a《跳格子》ta masan 阿宗, ka 2007 a cavilj
naqemati a senay
a senay a kinasengseng nua iga a《漂流遇見你》 ka 2019 a cavilj a kugacu
aza a iga nua tilibi
i kinasengseng a《我在這邊唱》(TOTEM song for home) ta masan Suming, ka 2009 a cavilj
iga
i kinasengseng a《練習曲》ta masan caucau ta pa'urugang(彈手風琴的人), ka 2007 a cavilj
djulis
azua a ngadan na djulis, avan a mesuakanga a qavay, masa a maqati a djulis a mesuak, sa pungadan taizua.inamalangen matu vaqu.
Suming Rupi
iga
i kinasengseng a《甜·祕密》ta masan 阿車, ka 2012 a cavilj
drakes
kaizuan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P278.
Suming Rupi
naqemati a kinasengseng a EP nimadju
semansenay ta kinasengseng a《遠洋》ka 2018 a cavilj
djulis
namasan pazangal aravac a djulis tua talem i kacalisian, azua a vat a pinaka a lavi. alapen ta tjanguaq a djulis nua djulis tua dremasi, sa kivat tua pizua i djilung. nu venusamanga, azua a djulis a mavananga a tjaqaca a tapuluq a marutaljudjuqan, sa uri masik a caucau tua sinanljaceng ta sipakan, avan a suma. azua a vat nua djulis a maqati a sipakan, sa sanguaq angata, ljawa pazangal a saliman taicu a djulis.
thumb|djulis
Suming Rupi
naqemati a kinasengseng a EP nimadju
semansenay ta kinasengseng a《向最初的自己致敬》ka 2017 a cavilj a sicigacu a pitju a qadavan
naqemati a senay a kinasengseng katua zuma
a senay a kinasengseng a《美麗心民謠》ka 2006 a cavilj a sigacu, kiruku(收錄) ta senay a 〈巴奈十九〉
senay
semansenay a《還島快樂》ka 2017 a cavilj a ziunigacu a tjelu a puluq a qadavan (kiruku(收錄) i kinasengseng a 《我來自…》 ni 吳汶芳)
Akira Suzuki
ti Akira lja Suzuki (鈴木 章/ すずき あきら Suzuki Akira, 1930.9.12- )
Suzuki Akira, sinipualjak i 1930 a cavilj a kugacu a tapuluq kata drusa a qadavan, a sinsi a kinkiu tua 化學i ripun timadju, izua a pungadanngadan(有名的) a sinsi uta i 北海道大學 timadaju, saka sedjumak timadju ta “鈴木反應”, qaw pakaleva tjiamatju ta “文化勳章”kata “kinisamuljam nua kakudan(文化功勞)”
guciu
likisi/ cinalivatan
izua a guan, avan a pangaljan nua kaizuanan itjaiteku tua king (縣) i tjaljaqacan a katjunangan na mula a sikaqatian ta temalem ka 秦漢 i chukuku. qaw, remingedjilj ta king a lalaingan tua semanrasudjan a tjaivavav i vencekagan a sihu. a pangaljan nua kaizuanan itjaiteku ta king, izua a pinaljavak nua 鄉里制 ka 唐, a pinaljavak nua 保甲制ka明清. azua a guan a pangaljan nua kaizuanan a pinaljavak nua 胥吏, 差役, 里甲, 鄉地 kata 保甲, ljawa ini a malailaing nua sihu tiamadju. kapuamin ta 清 i sitaliduan na semankakuletan (立憲運動), patagilj a sihu na 清 tua mapenetj a tjavaquan a kinapangaljan a paljavak, sa remingedjilj ta guan a kinapangaljan a paljavak. izua a vinecikan nua kinkiu (研究), azua a malailaing a kinapangaljan a pinaljavak nua “紳” kapuamin ta 清tua sihu na 北洋政府, sa inia “官”. ka 1929 a cavilj kata lukugacu (六月), naqivu a sihu na 國民政府 tua 《縣組織法》, izua a sasusuan tua a kinasinkiu nua caucau tua gusiu i guan. masa a maqaqeci tua 共產黨 a sihu na 國民政府 ka 1930 a cavilj, napavalit a pinaljavak na guan ta 保甲制.
Akira Suzuki
pinakalevavan
ka 2010 a cavilj- pinakalevavan ta “鵡川町特別功勞獎”
guciu
sinicenek tu masan rasudjan nua guan. mavan malailaing itua gukusiu.
Akira Suzuki
pinakalevavan
ka 1986 a cavilj- pinakalevavan ta “Weissberger-Williams Lectureship Award”
kasucuayanga a sikavaljutan kata sinupuan
thumb|right|220px| thumb|right|220px| kemasi a 北海道膽振綜合振興局管內鵡川町 i ripun timadju. nu daygakuanga timadju, kisupuanga ta katupu a 《有機化學手冊》（Textbook of Organic Chemistry）nua Louis Fieser kata 《硼氫化》（Hydroboration） na 赫爾伯特·布朗, sa papaqenetj tjiamadju a macepeliv a sugaku (數學) tua kitulu ta 化學, saka kitjaulanga i daygaku a 北海道大學, qaw qemacuvung ta hakasi nua 北大理學timadju nu navinecikanga ta lunubn (論文) a 《氫化菲衍生物的合成》（ヒドロフェナンスレン誘導体の合成）ka 1960 a cavilj.
pinakalevavan
ka 2011 a cavilj- pinakalevavan tua masan ta日本學士院會員.
sengsengan
masa a patalidu ta 聯合國教科文組織（UNESCO）a 國際化學年 nua 2011 a cavilj, sa pinakalevavan tjai Suzuki Akira tua UNESCO官刊《教科文組織信使》a kitjaucikel, kata masananga a vinecikan a “a tigami tua maqacuvucuvung a 化學家” (〈致年輕化學家的信〉"Letter to a young chemist") a kipasasevalit.
Suming Rupi
naqemati a senay a kinasengseng katua zuma
a senay a kinasengseng a《Open Taiwan》ka 2011 a cavilj a kugacu, kiruku(收錄) ta senay a 〈衷心〉
Akira Suzuki
masa a kinasamuljan nimadju tua patjara “kemudakuda a 鈀催化交叉偶聯反應 na有機合成  ”sa pinakalevavan ta “諾貝爾化學獎”kata 理察·赫克, 根岸英一ka 2010 a cavilj.
pinakalevavan
ka 2010 a cavilj- pinakalevavan ta “kinisamuljam nua kakudan(文化功勞)”
kasucuayanga a sikavaljutan kata sinupuan
ka 1961 a cavilj, masananga ta sinsi a 助理教授 timadju i 北大工學部, sa masan ta sinsi a kisanvenarung (教授) ka 1973 a cavilj. izua a tjelu a cavilj a kemasi 1963 a cavilj, tinulu a Suzuki Akira na 赫爾伯特·布朗 i daygaku a 普渡大學 i amilika, sa kitulutulu ta 有機硼化合物 timadju, mavananga a tjatjas nua kinasamuljan nimadju nutjaivirilj.
ljumay
縮圖|369x369像素|aicu a ljumay. aicu a ljumay mavan a paravac a marekatinalem i taiwan itua kacawan. kasicuayanga, izuanga a kacalisiyan a temalemanga taicu a ljumay a sinan ta lami. sa maqaitjen a kipapuljadjek nu kemakan taza ljumay a cawcau. qaw nu izuanga a kinasuqudjaljan a mangetjez, inika madjulu a macay aicu a ljumay, sa mavan a tjaljanguaqan a lami aya a cawcau tucu.
Akira Suzuki
qinavu nimadju
-ka 2010 a cavilj a ziunigacu a alu a qadavan, naqivu ti Suzuki Akira i daydaku a 斯德哥爾摩大學, tucu a cemel ta pucemel a qizingan na djamuq (血壓), izua a 鈴木反應 ljawa ika sinipukeljangan nimadja, sa maqati a cemekauanan.
ljumay
cinalivatan
kacuayananga, semanpazangal taicu a ljumay a cawcau i qinaljan, ljakua tucuanga, inika kemeljang a zuma taicu a cemel i taiwan.
Akira Suzuki
pinakalevavan
ka 2016 a cavilj- pinakalevavan tua sikamasanitalj a 國立成功大學榮譽講座（honorary chair professorship）
ljumay
cinalivatan
natemalemanga a cawcau taicu a ljumay kacuayananga, qaw nu kinasuqudjaljan a uri mangetjez, inika veneve a zuma a tinaleman i quma, sa uri temalem taicu a ljumay a ka sangasangas itua i quma, qaw maya marekutj tu nekanga a lami matazuawa.
naqaqivuin a ramaljengmaljeng, nakiljumayanga, uri masiu’isu a cawcau sa lumuken aicu a ljumay, ljakua izua a quvis sa gacel a cawcau. saka inika tjengelay a temalem taza ljumay a cawcau. qaw ka tjuruvuwanga a paday i tjaqinaljan, sa nekeanga a ljumay aya. nakeman sa kemeljang taicu a ljumay a cawcau mavan a pitju kata alu a puluqanga cavilj a ramaljengmaljeng.
ka ripunanan, masanliawliaw a ljumay izua i taiwan a qinaljan, izuazua a kemasi vililj a setayar, i vacekadan a gadugaduwan a sebunun, a pasanavalj a secu a kadjunangan.
kaizuanan
2.    全球獨有，超級未來食物─台灣油芒重見天日！比水稻小麥更營養，抗旱耐鹽耐逆境. 網址: https://www.newsmarket.com.tw/blog/131220/.
Akira Suzuki
pinakalevavan
ka 2009 a cavilj- pinakalevavan tua masan ta 英國皇家化學學會特別會士
ka 2004 a cavilj- pinakalevavan ta “日本學士院獎（patjara kitulu ta 鈀催化的新有機合成反應）”
guciu
sihu na 中國民國 (taiwan)
azua a gusiu a kinasinkiu na caucau a maqacuvung i 中國民國, avan a malailaing nua guan, sa izua a lalaingan tua semanrasudjan ta gukusiyu.
ljumay
kaizuanan
1.    中文維基百科－台灣油芒，網址: https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%8F%B0%E6%B9%BE%E6%B2%B9%E8%8A%92.
Akira Suzuki
pinakalevavan
ka 2010 a cavilj- pinakalevavan tua masan ta鵡川町特別名譽町民
guciu
pinaqulidan a patagilj taicu a gusiu ka 民國anga izua i mula a sikaqatian ta temalem i chukuku, sa mavananga a malailaing a kinapangaljan a pinaljavak a guan.
Akira Suzuki
qinavu nimadju
-ka 2010 a cavilj a ziugacu a unem a qadavan, uri pinakalevavan a 諾貝爾化學獎 tjai Suzuki Akira, qaw qivu timadju: “ika masalu aken!” nu mangtjez ta 記者 i umaqan nimadju.
pinakalevavan
ka 2010 a cavilj- pinakalevavan ta “北海道功勞獎別獎”
ka 2012 a cavilj- pinakalevavan tua masan ta英國皇家化學學會榮譽會士
sengsengan
ka 1970 a cavilj, kituluanan ti Suzuki Akira ta 偶聯反應 i daygaku a 北大, sa napacun kata kemeljang a “鈴木反應” timadju, qaw pakeljang ta zuma ka 1979 a cavilj. azua a “鈴木反應” a sikaqeljing a ravac a pucemel ta saqetjuan a 癌症, 愛滋病, kata malang ta 液晶, avan a manguanguaq nua 有機合成化學 kata 材料科學. nakinemnem timadju tua azua a “鈴木反應” mavananga a kinudan nua aicu a kuga nimadju, sa inika kinudan nimadju a macidilj. masa a kemudan na Suzuki Akira, saka maqati a tinulu a “偶聯反應” na zuma, manguaq tua tjuruvu a caucau patjetucu.
pinakalevavan
ka 2000 a cavilj- pinakalevavan ta “The H. C. Brown Lecture Award”
ka 2010 a cavilj- pinakalevavan ta “諾貝爾化學獎（patjara kitulu ta有機合成中鈀催化偶聯反應）”
ka 2010 a cavilj- pinakalevavan ta “江別市特別榮譽獎”
ljumay
kaizuanan
3.    中研院邢禹依團隊跨國研究，揭開台灣油芒身世，期許「台灣孤兒」消滅全球飢餓. 網址: https://www.newsmarket.com.tw/blog/131222/.
Akira Suzuki
pinakalevavan
ka 2010 a cavilj- pinakalevavan ta “文化勳章”
qinavu nimadju
-naqivu a malailaing ti 蓮舫 ka 2009 a cavilj ta: “mavan a kisasusu angata ta masanitalj a sasupuin nua ripun? inia maqati a masanmusalj? " saka, kirivuan ti Suzuki Akira, “sa inika kemeljang a 科學 timadju!” “nu kitulutulu, mavan a kisasusu tua masanitalj, akumaya a masanmusalj? avan a kulugan a kivadaq!”
pinakalevavan
ka 2003 a cavilj- pinakalevavan ta “有機合成化學協會特別獎”
sengsengan
ka 1994 a cavilj, qemacuvung a sengsengan timadju i 北大理學部 a drusa a cavilj kata 工學部 a tjelu a puluq kata drusa a qecev na cavilj, sa masananga ta pungadanngadan(有名的) a sinsi i 北大. saka temulu timadju i daygaku i 岡山理科大學 kata 倉敷藝術科學大學 patje a 2002 a cavilj. katjivirilj ta 2009 a cavilj, temulu timadju kata 根岸英一 i daygaku i 國立臺灣大學 tua ita a cavilj, sa pinakalevavan timadju ta “諾貝爾化學獎” kata 理察·赫克, 根岸英一 ka 2010 a cavilj a ziugacu a unem a qadavan.
guciu
sihu na 中華人民共和國
izua i lalaingan tua semanrasudjan i sihu na 中華人民共和國 a guan, mavan a natjaljateku a pangaljan nua kaizuanan na sihu, sa mamaw ta rivrivan a正科級 na sinipaljavak, a tjaiteku ta malailaing ta king. masa a malailaing a中國共產黨tua sihu a lalaingan tua semanrasudjan, sa pinusaladj a gusiu tua lalaingan tua semanrasudjan i guan, avan a tjaiteku ta rivrivan na 中國共產黨 ta 黨委書記 nua guan, qaw mavan a 副書記 na 中國共產黨 i aicu a guan uta. pinaqulidan a patagilj ta gusiu a kinasinkiu na caucau tucu.
Akira Suzuki
pinakalevavan
ka 1995 a cavilj- pinakalevavan ta “DowElanco Lectureship Award”
ljungpav
ljungbav(長杉衣)
azua venecikan nua kacalisiyan i taiwan, izua sikamasansimatjelj, tjinenun, venecik, pinuluvucan kata pinadjekecan. sa azua a lalang aminanga i paiwanzuku kata rukayzuku, qaw tjaljakisumalji azua a pinadjekecan avan a venecivencik tua situngan a maretimaljimalji a quljaw, sa qemecaqecap tazua a situngan sa cemaqis itua kava. izua nu luteluti a situngan sa qemecaqecap tua venecikan. saka, rupacun tua vinecik a “直線繡” kata “鎖鏈繡” nua venecikan i pinadjekecan. izua uta a sinan a kala tua cawcau sa cemaqis itua kava.
kava nua vavayavayan
matu a kava na pairing azua a ljungpaw nua paiwan a vavayan mavanaga a sinan a qecengecengel a situngan tua siyuc kata kava nua vavayan, sa pinadjekec nua paiwanzuku tua malang ta kava. azua a venecikan avan a “曲折形”, “三角形”, “橫條形”, a hana nua“四瓣花形”, “菱形”, a qatjuvi na “卷曲蛇形”kata “頭上雙尾”, a langalj, kata cawcau nua “對立雙臂彎曲上舉持二人頭的半身人像形”. izua a tjelu a quljaw mavan a qucengecengel, qudjidjilj, kata vucelacelay i kava, kata izuaga a qudjidjilj, qucengecengel, vucelacelay, matjak, marupula, qulivay kata kulimac a venecikan. qaw sinan a qudjidjilj kata vucelacelay a situngan tua 領口, sa sinan a qucengecengel a situngan ta cemaqis tua 立領, kata vinecik ta 菱形. qaw uri cemaqis tua tjaljiqaca a 4.5 a marutaljudjuqan a qudjidjilj kata vucelacelay a situngan i 袖口. qaw uri djekec a qudjidjilj a situngan tua pasusu ta 領沿環帶kata右襟片 sa djekec a qucengecengel a lalang, venecikan, tuaping, venecikan a qatjuvi kata cawcau ivavaw taicu a situngan, qaw venecivencik ta maca, angalj, ngudjus, kata qayav a lalang sa djekec ta 條紋織帶 nua qucengecengel kata vecelacelay isasaw taicu a situngan. cemaqis ta pitju a marutaljudjuqan a qudjidjilj a situngan i 下擺 sa djekec a vucelacelay a venecikan a qatjuvi kata langalj i vavaw, kata venecivencik ta 菱形izua. qaw sinan a qudjidjilj a situngan ta djekec a venecikan izua i ljeqeljeqan. izua a lima a mareqecev a 中國式紐帶a sinan a qudjidjilj a kala a pasalavagan a drusa a marutaljudjuqan kata 1.5 a marutaljudjuqan, qaw izua a qulivay a venecikan ivavaw, kata sinan a lima a singsing ta cacaingan. qaw azua a venecikan na kun mamau ta ljungpaw.
aicu a djinekec a qudjidjilj kata qucengecengl a situngan a masanliawliaw i navalj, sa izua i virilj kata qinaljan na rukayzuku a djinekec a vucelacelay kata qucengecengel a situngan, mavananga a kinava na vavayan nua mamazangiljan.
sikakan
langalj
aza vawa, mavan a tjalljapazangalan a tatekelen nu palisilisi a payuwan, sa nasemanpazangal taicu a langalj a sipatekel taza vawa. qaw izua a maretimalji a langalj, inika mamaw ta pacugan niamadju. matu karutailj, izua a vinecikan i karutailj na mamazangiljan, qaw neka a vinecikan itjai atitan. qaw izua uta a langalj a uri sipatekel na mazangilj nu puvaljawanga, sa uri temekel timadju kata marevaljaw, lja qaliyan, cemekemekelj. izuanan a langalj a makatjelulj. aicu a langalj a siparasudj na mazangailj tua sikataqaljan. nu kinarasudj, uri malingedjelj a mazangilj i vacekadan sa temeketekel a matjelu taicu a vawa, qaw marasudjanga tiamadju, inikanan a marivu. qaw uri sinanlangalj a cikalju kata qalulu a kasiw na payuwan.
takalj
qaw maqati a sinantakalj naza vaudj, quway kata qaw.
uakung
mavan a tjakudral a kisi, qaw maqati a sipapusiyavan aicu a uakung. saka, maqatiuta a sipapupadayan aicu a uakung tua semuliavan a cawcau.
takalj
縮圖|242x242像素|kizing.nu masengsenganga a payuwan i gadu, uri malang ta takalj tu pivavaven taicu a takalj aza pinuljacengan tuki kisi, sa inika cemaca.
kaizuanan
2.參考資料: 維基百科──碗，網址: https://zh.wikipedia.org/wiki/%E7%A2%97.
kizing
nu kemakan a payuwan, saljinga tiamadju tu inika zemaing, mavan a uri mapulju a pacugan aya. saka, namalang ta sikakan a sinankasiw na payuwan, matu kizing, kupu, langalj, kadrukadru. qaw uri venecik taza sikakan a payuwan uta, izua a pacugan aya a payuwan a namatazuwa. qaw, aza tjaljanguanguaqan a kasiw tua malang ta kizing, mavan a tjava a kasiw.
ljavucuvucu
ljavucuvucu(假酸漿)
sa, azua a zaljuzaljumen ta ljeteku tua buru a cuqus (地下莖) nua ljavucuvucu. nu masengseng a kacalisiyan isasaw, maqati a alap ta buru a cuqus nua ljavucuvucu tua semuqusaw kata semuculja, sa kicuqus tua linipuru ta tarar.
sikakan
kaizuanan
1.排灣族民族植物，鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎，2005. 行政院農業委員會林業試驗所. P35:酒杯、P38:墊圈、木匙.
ljavucuvucu
sikisuqusaqusav
kasicuayan, numacemecemel a kipusengesengan, nu maqasav venljuc tua kapaz na ljavucuvucu a dradripudrupudruan, ayata pezaljum nu kanen, makaya semuqusav a palamu.
kasizuan
鄭漢文等，2004，《排灣族民族植物》. 臺北：行政院農業委員會林業試驗所. P249.
kakanen
sikesakesa aicu a ljavucuvucu a makaya a seman tja kakanen.
sisaneljakarakarav
nuizua pucekecekelj nuizua tja palisiyan mavananga tjasi kialalalalang a semane ljakarav.
izuazua a ljavucuvucu i 亞洲 a namasanmaculjuculju, rupacunanga iteku tua sasusuan tua vavavan na katjunangan a djalan kata paljaljavak nua ljemaveljav. akumaya azua a ngadan na ljavucuvucu avan a “腎蕨”? masa a kinakemudan nu vat nua ljavucuvucu, matu a puru, sa papungadan a matazua.
masa azua a ljeteku tua buru a cuqus nua ljavucuvucu, matu a kucu, sa papungadan ta “ljavucuvucu” aya.
kasizuan
pinapapilipiliqan:pinayuanan a kai nua i pasakacedas
ai gadu ai sadip kasedjaljepan sakamaya a mezangal, liav a maka veljeluan a naveljelem a ljauljaung a kadjunangan a tja pacucunan.aza asav kemasiteku patje ngaingav namarepaqecev tai vecekadan a cuqus. liljualjuas a qasav a palalaut, ikavenuciar.
maqati uta a alapen ta ljavucuvucu tua kivadaq na kacalisiyan. nu saljinga a kemeljang ta mapida a aljak, sa pensis a ita a ljavucuvucu, qaw pacun ta pidanga a ljeteku tua buru a cuqus izua, sa mavan a izua a mapidanga a aljak. ljawa, aicu a kivadaq a pacugan, mamau ta kivangavang numaya.