cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Idjiputu
Idjiputu ( جمهورية مصر العربية) a patjatjukuda i tua namapatjadrusa a kakadjunanganan a pasakacedas a viri tua avirika (Africa) katua pasakaledep a navalj tua asiya (Asia).
Maolin
Maolin (茂林區)
Maolin gu icuwa i Kaohsiung. ala atjunangn mapuljat 241.39 km² (ma’linpan atjunang 109.93 km², ma’linaule atjunang 40.14 km²). ala caucau mapuljat 1,896 caucau, ala daceneqlan mapuljat 581 a daceneqlan, Rukai (95%) a maqcuwa caucau.
paljavak tua atjunang
matja 3 qinaljan i Maolin. matja 3 qinaljan imaza, Teldreka (茂林部落), 'Oponoho (萬山部落), Kungadavane (多納部落).
cinalivatan
kaizuazuanan a maolin imaza na caucau se drekai, izua tjelu a qinaljan aicu a ka’oponohae (mantauran), kungadavane, kata maga. pasakaviri izuazuanan a gadu a valisanae na caucau a bunun. pasakacedas i pasnanavan izua caucau a bunun uta. pasakanavalj izua tja caucau se raval.
na djemaljun a caucau se dripun a sema qinaljan imaza i maolin, kiqeceqeceng a caucau a drekai taicu a qaliqali. saigu a tjapupicul a ripun, mavan nia ripun a pinaljavakan a qinaljan kata kadjunangan aicu.
semengac a dripun ka sangasangasan a pinaljavakan ta qinaljan imaza, manasika patagilj a kacalisiyan a kiqecev tua qailiqali a dripun. papacai a rakac se kacalisi ta tjuruvu a keisac se dripun, ljakua tjasaigu a kuang nia dripun ta tja ceqeljap kata tjakit. pakavililj ta kikarivuanan i "tùn-á" a pinapungadan imaza nia dripun. na kemasi ta cavilj a 1956 a patje cavilj a 1957, tjaliaw a kasiw imaza tazumazuma, manasika maolin aya a pinapungadan nia sihu se ciuku. maolin a ciniukuan a mavan tjaliaw a kasiw.
kadjunangan
izua gadugadu imaza. maretimaljmalji a kinamamamavan ta vavavan na gadu aicu a kemasi ta 230m patje 2,700m.
caucau
inika matjuruvu a caucau i gaduan imaza i moalin. nangida na djemaljun a sihu se ciukuk kacavilj a 1945, tjavekelj ta 1,000 a caucau izau imaza. izua 2,000 a qadjavanga a caucau patje tucu, ljakua pinavaik nia caucau imaza ta kipaysu a sema pairang kata lizuk.
se drekay a tjatjuruvu a caucau imaza, ljakua maretimaljimalji ta qinaljan aicu a kakaian na thakongadavane, 'oponoho, kata teldreka.
tatuluan
izua drusa a kedrikedri a gakku imaza i teldreka (maolin gu). neka daigakku imaza.
sasupuan na iyubingkiuku
851 a sasupuan na iyubingkiku se maolin gu.
Guanxi
Guanxi gu icuwa i Hsinchu. ala atjunangn mapuljat 125.2 km² (ma’linpan atjunang 3.89 km², ma’linaule atjunang 2.37 km²). ala caucau mapuljat 468 caucau, ala daceneqlan mapuljat 177 a daceneqlan, Tayal (57%) a maqcuwa caucau. paiwan a maqcuwa caucau.
paljavak tua atjunang
matja 21 qinaljan i Guanxi. matja 2 qinaljan imaza, Qalang m’utu（馬武督部落）, Qalang q’yulang（戈尤浪部落）.
cinalivatan
nia tayal a kasicuayan a kaizuanan i gadu a tjaikacedas.
kadjunangan
pasakacadas a viri a guanxi ta lizuk a sincu imaza i sincu king. aicu a kinateveljan a veljeluan a fongsan (鳳山) kata pana a liulan (牛欄). pasanavalj ta nahuy (jianzhi gu) kata vangsan (hengshan gu). pasakaledep a navalj ta giunglim (qionglin gu). pasakaledep a viri ta sinbu (xinpu). tjaiviri a mavan longtan gu na taoyuan. i kacedas a fuxing gu kata takoham (daxi gu) na taoyuan. tjaqaca a lizuk imaza nu cemadja ta sincu.
caucau
tjatjuruvu a ngaingai a caucau imaza. se ngaingai aicu a 90% a qadjav na caucau imaza. aicu a si-yen kata hoi-liuk a drusa a kakaian na nginaingaian imaza.
tataleman
tinaleman imaza a tjavuvuk se pairang kata paday.
sasupuan na iyubingkiuku
306 a sasupuan na iyubingkiku se guanxi.
basu
sipacacikel izua liav a basu a patje zuma a lizuk i hsingcu king kata taipak.
Vangecul
Manzhou（滿州鄉）
Manzhou gu icuwa i Pingtung. ala atjunangn mapuljat 147.35 km² (ma’linpan atjunang 74.2 km², ma’linaule atjunang 7.17 km²). ala caucau mapuljat 1,329 caucau, ala daceneqlan mapuljat 490 a daceneqlan, Puyuma (60%) a maqcuwa caucau.
vangaecul, kai na Taiwan mavan a “Buán-tsiu-hiong”.
aicu a guan, i pasakanavalj a kacedas tua qakaw tua taiwan, nakidekes kata nakidekes a viri tua sesinvawdjan, a i tjaikacedas mavan a taipingyan, a i tjaikaledep mavananga a kabeyawan(車城鄉), a i pasakaledep a navalj kata i pasanavalj izua a selangkiu(瑯嶠、恆春). izuazua a kacalisiyan katua pairing imaza.
vangaecul, a i pasakacedas tua gadu i 恆春半島 tua taiwan, mavan a gadu i vecekadan tua taiwan izua.
liaw a gaduan i aicu a vangaecul, ljawa tjateku aza katjunangan, a tjaljavavavavavan a gadu izua a pitju a iday a pasavavaw. azua a kinaqadavan namasan maculjuculju a kinavalian a kinaqadavan imaza.
masa a katjunangan imaza, izua a vali kemasi gadugaduan nu tapuluq a qiljas ta drusa a qiljas nusicavilj.
aicu a guan a vangaecul, izua a katjanangan a pinaljavak na sihu ta 墾丁國家公園, sa liaw a sengsengan ta natalidu(觀光業).
paljavak tua atjunang
matja 8 qinaljan i Manzhou. matja 3 qinaljan imaza, Ride（里德部落）, Parius（分水嶺部落）, Tjadukudukung（長樂部落）.
likisi
aicu a pinaljavakan imaza nua seqaluqalu, nu qemaljupqaljup a paiwan a kasicuyan, ruvuljuq ta sacamel a kinananga nimadju a pasamaza, sa liaw a sacemel a macayanga imaza. qaw, pungadan ta “vangecul” taimaza, masa a vangecul.
qaw, izua a pairing semamaza tua qemuma, sa papungadan ta “báng-sut”(蚊蟀) a kai na Taiwan taimaza, avan a “蚊蟀埔” uta.
ka 1920 a cavilj, kipavencik tua pasekawmalj ta ngadan nua katjunangan i taiwan, sa papungadan ta “manshū”(滿洲) a sihu nua ripun, qaw lemingedjilj ta滿州庄, sa pinaljavak na高雄州恆春郡.
ka pavalit ta sihu tua chuku, pinaljavak na 高雄縣恆春區滿州鄉 imaza. ka 1950 a cavilj, pinaljavak na qakaw patjetucu.
paravacan a racev
牧草: aza cemecemel a sinitalem tua pakan ta gung kata size. aicu a cemel a ngadan, mavan a “盤固拉草”.
雨來菇:pinungadan ta“草木耳” nua cawcaw imaza, saka pungadan ta“天使的眼淚”kata“情人的眼淚” a kacalisiyan imaza uta.
飛魚 : minlayap a ciqaw
青龍小辣椒:avan a likalik a “青龍”a aicu a ngadan.
檳榔:saviki
anna karinina
sinantjaucikelan ni liu tulstuy (Leo Tolstoy) a rusanvenecik a serusiya (Russia) aicu a "anna karinina (Anna Karenina)."
mapareumalj a quantum
mapareumalj a quantum mavan a kinaqatian a picul puita na qinati, na pinatjatjaulivat, na kaizuazua a maseljang azua sikataneman a matjaita.
inpic
aicu a inpic, avan a sivecik a turivecan. azua inpic izua kinamaretimaljian. ljakua, ruizua masevecan a nemanga, sa izua makaya a sivecik a ’apulu. izuanga liav a zukuan ta inpic. namaya pairing, ciukuku kata dripun. kasicuayan, nakanga inpic i ‘inaljan na sevuculj. kemasi ziday a djinadjas taivang na sihu nua dripun, mavan a patagiljanga a kemasi tju’alja a pasa’inaljan na sevuculj.
Doraemon
Doraemon (Drinipunan: ドラえもん Doraemon) -- manga.
icua ti Doraemon asi tjipung a qinati kikay a ngiyaw 縮圖|317x317像素
ljapupuk
masanliawliaw aicu a cemecemel i vudavudas a ljaviljaving ta ljavek, mavan a kemerap a kasiw. sanguljingulji a asaw kata ricing, sa kulimalimac a vuciyar naicu a kasiw.
izuazua aicu a ljapupuk i malaysia, indiya taiwan kata i pasanavalj tua chuku.
masa a vangalj naicu a cemecemel mamau ta puk, sa papungadan ta “ljapupuk ” aya tia ramaljengmaljeng.
sikakudanan
uri alapen a asaw kata ricing nua ljapupuk tua putjeveng, qaw nu minatuk sa temeketekel taza zaljum i pasanavalj ta sepaywan, sa sinipapucemel ta saqetjuqetju a vicuka aza qadiadi a zaljum.
qaw izua i kanalun i pasakacedas a sepaywan, kasicuayan, uri alapen ta vangalj na ljapupuk sa sipaveli tua pairang na kacalisiyan, masa maqati a kipaysu aya tia ramaljengmaljeng.
kaizuan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P216.
ljaves
a tinalem aicu a ljaves izua i namasanculjuculju a amilika kasicuayan, qaw tucu, namasunliawliaw a ljaves i navalj tua chuku, gadugaduan kata lizukan a kadjunangan na taiwan. masa mamau ta qaljic na kasiw a djaqas aicu a ljaves, sa pinaka ta djapac i kinzang, a pinaka ta vanatj i virilj, qaw pinaka ta ljaves i kacedas.
sikakudanan
uri cempis ta asav na ljaves a payuwan tua papucemel ta saqetju a vicuka kata remudud a tjiyalj, sa uri puqatia sa keman taza asav na ljaves a payuwan. qaw uri sansiaven aicu a asav na ljaves na payuwan tua papucemel ta saqetju a tjitalj.
kasizuanan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P244.
Basu
aicu a basu. thumb|aicu a basu. thumb|Basu
Picul (tiribi)
Picul(球勝青春) avan tiribi dorama i taiwan. inalang tua tiribi na kacalisian.
Drangadrang Yang
ti Drangadrang Yang Yung-wei (楊勇緯, 1997.9.28- ), a judoka nua Taiwan timadju, izua a pungadanngadan a sinsi uta i na sihu taiwan daigaku pakata undu (國立臺灣體育運動大學) timadju.
ka 2021 a cavilj, timadju kicaciur tua 2020 aulingpiya undukai (奧林匹亞運動會) imaza i ripun i tukiyu(東京), saka timadju na kialap tua masanmusalj, masan angata sangasangasan a unduin na djemamek tua juduka a pakaleva,  avan auta sangasangasan a unduin kialap tua nibang a pakaleva pakata 60kg juduka a 項目 nua i aulingpiya undukai a cinalivatan.
ti drangadrang timadju sesisigu nua i qakaw king, se payuan timadju.
lizuk a didjun
a i pasakacedas tua vurangs (France) aicu a lizuk a didjun, siaya a Dijon nua vinurangsan (kai a vurangs).
ngadan nua lizuk
kasicuayan a pinapungadan aicu a didjun a kemasi tua divie (Divio) a puzaljuman i qinedatan nua lizuk.
kir
aicu a kir a tinaudan a vawa a quljimacilaw nua i eurup (歐洲) katua kasis (crème de cassis).
kisiya a djalan
pazangal aicu a ljaljevavavan a didjun tua kisiya a i vecekadan tua kadjalan a kisiya a kemasi tua paris (Paris) a patje liyon (Lyon) katua maresey. izua uta a kisiya a djalan a pasamaza i didjun sa sema ljaljevavavan a Besançon, a Belfort, a Nancy, a Switzerland, katua Italy.
miliq
izuazua aicu a miliq i pasavililj tua indiya, i pasakaledep a navalj tua chuku kata izua iteku a sasusuan tua vavavan na katjunangan i taiwan. akumaya a pinaka “骨碎補”a ngadan nua ljinautian, masa maqati a kipucemecemel tua maveceluq a cuqelalj kata piqay.
milingan nua chuku
izua a milingan, namatjani a cemas a nugiuzing nua chuku(神農) a tua paljaljavak nu ika a kipapaulingaw timadju, qaw maveceluq taza cuqelalj nimadju. qaw izua a taqepuan a drail, uri cemepis taza miliq sa pavay tjaimadju. qemeleqel timadju sa lemamedj ta qetim na miliq, qaw sipucemel aza miliq tua saqetjuqetjuan a kinacaucawan. qaw menguanguaq timadju.
sikakudanan
naqeleqel taza cuqus na miliq kata saviki a payuan uta, maqati a lemamedj ta qetim naicu a cemel.
verdjinia wuv
se'ingelend (England) ti verdjinia wuv (Adeline Virginia Woolf) a rusanvenecik ta tjaucikel, ta vinarungan. a tja kininemeneman timadju a seman tjaljapazangal a kisantjaucikel a situcuan masi 1900 a caviljan. katjaisangas timadju a venecik tau sinantjaucikelan tu sitjaucikecikel nimadju aza "venaung sa sepapaulingaw."
miliq
kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P178.
verdjinia wuv
verdjinia wuv(維吉尼亞·吳爾芙) a itua pasanavalj ta kinsingtun (Kensington) nua i lundun (London) na pualjaki a sikamasanpitjulj ti verdjinia tjai tjuliya (Julia Prinsep Jackson) kati lisli (Leslie Stephen) tazua, namasanitalj a maljenguanguaq a kinacekeljan niamadju. inika vaik a sema gaku ti verdjinia a temakesi ka kakedriyan timadju, manu pinatulu timadju ni matjaljaljak nimadju tua kaiyan a se'ingelend (English) katua kavikturiyan sinitjaucikelan a vecik (Victorian literature).
senupy
zinugan aicu a senupy ni Charles M. Schulz a kisanzemuga, siaya a Snoopy nua kai a amilika. katjaisangas na zemuga timadju ta senupy i tua "paketjaw (Peanuts)" a sinansunatj a kumik (comic) nu qadjav a kacaviljan a 1950. tjevuta a sinanzuga a kazugan a senupy ni Schulz masa vinarungan a vatu nimadju i Spike.
cinalivatan
minequt a senupy nu i kaqiljasan a 4 nua kacaviljan a 1950, pasuvililj a 2 a qadaw tua sangasangasan a sinansunatj a kumik (comic) a "paketjaw." tazua vatu a senupy ni pati (Patty).
tacekeljan ni senupy
pinualjakan tjai senupy a i puvatuan nua ljangi a lalauzan (Daisy Hill Puppy Farm).
Kam
aicu a Kam (Kinaman: Gaeml, IPA: /kɐm˥/) zuku nuaya mavan na i Tailiku a kaizuanan. nasepaljavak tjai Tailiku, Vietnam, katjai Myanmar a Kam zuku.
thumb|250px|Kam zuku
supu
a supu nua Kam a caucau tucu, izua man 2,879,974 sakaizua, qau tjaljatjuruvuan a i pinui Tailikuan a Kam a caucau.
imanuli
thumb|220px|Yisu
imanuil（Hiniberayan: עִמָּנוּאֵל‎, nakizang a cemas tjanuitjen, siniaya.）avan teveljen a drusa a qapulu a vecik nua Hiberay a kai, “אל ‎(Cemas)” kata “עמנו‎ (nakizang tjanuitjen)”.
sisekingan tua caquan a pakatjanu kai a kinacalisiyanan
rinasudj aicu a sisekingan tua caquan a pakatjanu kai a kinacalisiyanan nua kinateveteveljan a sikilalaingan tua sengesengan a kinacalisiyan a tayuan. paseking tiamadju tua matja sepatj puluq sa drusa a sikakaiyan nua matja tapuluq sa unem a zazukuan. tjemamalja itjen a kicaqu tua matjaliaw a tja sikakaiyan sa ljemakev tua tja sikakudakudan nua sekacalisiyan.
nu izuanga aicu a sisekingan tua caquan nua kacalisiyan a kai, uri maljavaljavar sa penetj taza vecik nua kacalisiyan a kai. qaw sangasangasan, izuanga a vecik nua kacalisiyan a kai tu liavan sa sinanpazangal a kacalisiyan a kai.
sipakeljang
pakata aicu a sisekingan tua caquan a kai a kinacalisiyanan, izua matja drusa a sengsengan itua kilangeda katua kiljavaran a paqaqayam itua tjaljatekuan katua vinecekadan. kau izua matja sepatj a sengsengan itua kilangeda, kiljavaran, semupu katua venecik a paqaqayam itua tjaljavavaw a pagalju, tjaljavavavan katua tjaljavavavavan. avanu sika izuanan sipakeljang pacun imaza i teku a paqaqayam pinapapapiliq tua tideq aza siayaya.
Qadaw
aicu a Qadaw, pinapu ngadan tua i Navay uta. kemasi cuai a patje tucu, sinan cemas a paqaljai a qadaw, saka masalu a taqaljaqaljan tu qadaw a kinasizuan nua nanemanga i kacauan a naqemati tua ljinaungan nua i kalevelevan. namasan pazangal a Qadaw ta caucau. pukeljang: 16px|☉.
milingan na qadaw
縮圖|aicu a qadaw.
azua a “luseq na qadaw” avan a ngadan nua qataqata i kacalisiyan. izua a kisumalji a pacugan kata ngadan nua qataqata i kacalisiyan, ljawa masa inika mamau ta pacugan i qinaljan na paiwan, uri papungadan ta qataqata tiamadju sa inika mamau a pacugan taizua. “mulimulitan” kata “luseq na qadaw” mavan a tjaljapazangal a qata i paiwan, ljawa masanliawliaw a “mulimulitan”; qaw inika rupacun ta “luseq na qadaw”, sa aicu a qata mavan a uqaljayqaljay nua qata, neka a vavayanvayan nua qata.
vaw
縮圖|304x304像素|vaw masanlialiaw aicu a kasiw i guwandung(廣東) nua chuku kata qumaquma, rumacunuq a kadjunangan nua taiwan, mavan a mirazek a kasiw a patjausangas a meqacaqaca i kadjunangan.
sikakudanan
uri kiasaw ta vaw a payuan a sipakan tua sizu kata venan, qaw maqati a sipapucungu aicu a kasiw uta. inika tjengelay ta ngat a caucaw sa uri cinavucavu aicu a asaw na vaw tua qavay niamdju.
rukiricing ta vaw a payuan i kadjunangan sa cemepis taza cuqus kata asaw, qaw sinan a kudrakudral a lumat naicu a mareka asaw kata cuqus, maqati a sicaqev tua kemesakesa ta vurasi kata vasa, nguljingulj angata. sa pinaka lamut a vaw nua payuan.
izua a maljevaq i tjuabar, uri sinanqapurung aicu a asaw na vaw tua sikicaqucaquan niamadju.
kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P161.
Dripun
Dripun (Drinipunan: 日本国／にっぽんこく／にほんこく Nippon-koku)
na patagiljanga a kakunian a dripun a mepupicul a paqulid ka qadjav a kemasi tua kacaviljan a 1880 a patje kacaviljan a 1900. sa vaik tiamadju a paljavak tua kadjunangan nua zuma a qinaljan, nua zuma a kakunian aya. a sangasangasan, na qemav tiamadju tua kadjunangan nua liukiw (Uruma; ウルマ). sa ka pasusu tiamadju a djemaljun tua tayuan, kuriya (Korea), katua zumanga a qinaljan tazua, sinansihu niamadju tu paljavak taza kadjunangan. a tja kineljang a dripun mavan a tjaljapupicul a kunian i asiya (Asia) tazua kemasi caviljan a 1900. a i pasakacedasan itua kacauan amin aicu a dripun a kiqavan tua zuma a kunian i pasakaledepan. na pasemalaw a dripung tu uri patagiljan tiamadju a kiqecevan tua djermeny (Germany) ka 1914 a caviljan. na paljavak a sivitay nua dripun tua lizuk a cindaw (青島市) a ciniukukan nu i kacaviljan a 1922. pasuvililj na patagilj a sivitay nua dripun a kilailaing tua pulitik (politics) i dripun. semanvasizem (Fascism) a pazangizangilj a kunian a dripun tu seljavak tua sikamasanmusalj a maqaqecian nua i kacauan. na temagilj a dripun a lemivu tua kadjunangan nua ciukuk nu i kacaviljan a 1931.
kaian
sipatatevelak a kaian a drinipunan nua tjaljatjuruvu a caucau i dripun. sikaljavaran a kinakaian nua tukiyu (とうきょうほうげん) tucu.
taqaljaqaljan
a tja kineljang a sasupuan nua caucau i dripun tua sihu a dripun, izuanga ma 124 776 364 a caucau tazua i qiljasan a 1 nua kacaviljan a 2019. kumalj a tjaljatjuruvu a caucau azua i dripun mavan a taqaljan a iyamatu (やまとみんぞく), izuazua uta a zuma a qinaljan. na temagilj a caucau a tjuqalja a djemaljun a semamaza i dripun kemasi tua qadjav a 1890 a caviljan. a seciukuk, a sekurin (고려인) tiamadju a mangetjez tua dripun. sa izua uta kemaizuanan a caucau a seainu.
qazavay
縮圖|293x293像素|aicu a qazavay/ 'azavay. izua a tjakai a “’azavay” aya taicu a kasiw uta. aicu a kasiw a qazavay, amin a izuazua i cemecemel imaza i taiwan a kadjunangan.
vanaq
縮圖|302x302像素|aicu a vangalj na vanaq. tjengelay a kakanen na qemuziquzip. izua a tjakai a “vana’” aya, mamau taicu a kasiw uta. masanliawliaw aicu a vanaq izua i gaduan kata kazatjan na taiwan a kadjunangnan, avan a tjakedri a kasiw. qaw, izua a tjaqinaljan a ngadan, masa liaw aicu a vanaq a kasiw kasicuayan, sa papungadan tua “tjuavanaq” aya.
qazavay
sikakudan
napacunanga a payuwan a cinunan taza vavuy, tjaljatjengelayan a kakanen ta vangalj na qazavay tiamadju, sa uri kemaljavaljava izua a cinunan, qaw maqati a kivavuy tiamadju.
vanaq
sikakudan
aza tjaljacacaquan a cinunan, inika amin a saigu a qemaljup tiamadju, tjapazangalan ta kemeljang tu anemanema a kakanen na sacemel kata inuwan a kinaizuavan na cemel i gadu. izua a kemaljavaljava a cawcau tua sacemel, mavanga a nugiwzing. ljakua, nuri pudringay iteku taicu a kasiw a vanaq tua djemameq taza cia kata drail, mavananga cinunan a sikaquljupan.
qazavay
sikakudan
tjengelay uta a payuwan a cinacan ta vangalj na qazavay aza cinapan a vutjulj na vavuy kata kinesa a lami. sa tjaljapazangalan aicu a vangalj na qazavay nu kemesakesa a payuwan.
vanaq
sikakudan
qaw, maqati uta a sinanculj naicu a kasiw a asav.
qazavay
sikakudan
uri meqaca tu kudrakudral aravac aicu a kasiw a qazavay, avan a tjaljaqacan a kasiw izua i cemecemel, sa aicu a kasiw na qazavay, maqati a malap tu sinanqinaljivan kata djeljep na umaqan a payuwan.
vanaq
kaizuanan
1. 鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P266.
2. 109年度台東縣原住民族傳統知識刊物集-植物篇 原住民傳統生活中的植物運用. 呂美琴主編. P84.
3. 《恩麻尤布emaljup》，金峰鄉公所出版. P41、42.
iyurupu
iyurupu(歐洲) kinaizuan a itua iyurasiya (Eurasia) a kadjunangan a i pasaviri a papamaw tua tja buru a kadjunangan (Earth) mavan aicu a iyurupu (Europe) a kadjunangan. izua uta a tja siaya a awciu (pinairangan) taza iyurupu a kadjunanagan. a i pasanavalj avan cu a averika (Africa); a i pasakacedas mavan a asiya (Asia).
Panai Kusui
aicu ti Panai Kusui avan a kisansemenay, na lemedaw kemasi imaza i tainan, ljakua a qinaljan avan a i valangaw i dulan a mula. lja kinacemekeljan sicuacauyan, sa na mangetjez imaza i taitu. ka 2000 a caviljan pitua aza kipaula katua siselapai pakata sikac nimadju itua nimadju a rikudu pinaka《泥娃娃》. au ka tjaivililj anga a 2010 a cavilj patagilj kilalaing ta undu patjara siakai nua aya, sinan pazangal a kicapicapilj itua kamuku pakata kacalisian katua kadjunangan na qinaljan a munday. sa izua a kai "沒有人是局外人(neka nu kitjumalji)" nua aya. ka 2017 a caviljan nigac kisiuljay imaza i kadjalanan a Ketagalan, ulja namalap tua kadjunangan nua kacalisian i qinaljan. ka 2017 a caviljan lukugac pavalitan a kisiuljay imaza i dedet tua taida a biuing 1號出口 nua aya. lja rupatjavat ta umaq timadju a sitjaisangasan, nadukulicu meqacaqaca, sa aza senay nimadju avan angata pivaivaik itua sikacu katua kinaqusavan.
Kaidi
Kaidi(楓林部落)
aicu a kaidi, vinaday na sihu na ripun a kacalisiyan tua sema lizuk kata masan a qinaljan, a izua itjaikaledep a navalj tua sisigu a 楓林村 i qakaw. ljacadja a kemasi a kacedas ta 楓港村, mavananga a drusa a 公里.
tjuruvu a kacalisiyan imaza, sa tuqivuqivu ta pinaywanan kata ’inpairangzukan.
likisi
izua a drusa a qinaljan i 楓林村, mavan a kaidi kata yungkilu (新路部落).
aicu a kaidi, qinepu a kacalisiyan a kemasi a 內文群 (avan a 內麻里巴社kata阿遮美薛社). masa maqucalj a katjunangan a sekadrekalran, nekanga a lami, sa mavaday a taqaljaqaljan nua sihu na ripun ta tucu a 楓林村, sa vineli tazua a katjunangan na pairing imaza nua ripun.
tjaljapazangalan tua sisantapavan
kakituluwan tua napacun ta nemenemanga nua tjavuvu i sisigu.
sa maqati a rupacun ta nemenemanga nua tjavuvu tua qemaljup kata kalakudakuda tuqadavan imaza, uri sinanpazangal ta likisi nua sisigu sa pinakaleva ta taqaljaqaljan tua vuvu nua qinaljan a tjakuvukuvulj.
rali
nuri mangetjez a kaljavevean sa liaw a qemuzimuzip a uri macasasav nu veneve a vangas. qaw, nu venuciyaranga aicu a rali, nuri mangetjez a kaljaraurangan ayayain nia ramaljenmaljeng. nu venuciyaciyar a tjaluvu kata aicu a rali, uri mangetjaz a cicak (qiciqic) i taiwan tua sikavaljut nu kaljaljaljeqelan uta.
aicu a tjaluvu, a vuciyar na rali kata cicak (qiciqic), masa uri maretimalji aza kinaqadavan kata sezaman sa nuri venuciyar kata mangetjazanga tiamadju, qaw uri sipakeljang niamadju uta tua uri mavacuk sa temalem itjen ta vurasi kata vasa. qaw sanguanguaq aicu a vurasi kata vusa matazua, saka inika madjulu a mavuk aicu a vurasi kata vasa.
kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所.
Guangfu
Guangfu (光復鄉)
Guangfu gu icuwa i Hualien. ala atjunangn mapuljat 131.63 km² (ma’linpan atjunang 28.44 km², ma’linaule atjunang 5.67 km²). ala caucau mapuljat 10,741 caucau, ala daceneqlan mapuljat 3,865 a daceneqlan, Amis (65%) a maqcuwa caucau.
siayaya na sihu se ciuku taicu a fata'an a guangfu gu tucu. aicu a guangfu gu imaza i kalinku na taiwan i vecekadan a pasakacedas a kinaizuanan. a tjaikacedas a pasanavalj izua fakong (fengbin gu); a tjaiviri izua marlimu (fenglin); a tjainavalj izua kohkoh (ruisui gu); a tjaikaledep izua malibasi (wanrung gu).
lialiavanan tucu izua sinantapavan a patjara aicu a kapapupaysu na alju cuaicuayanga. matu remayurangan izua sinantapavan na kalinku ta semanalju kata punemangan na fata'an imaza.
kadjunangan
namasan vecekad imaza a kazatjan taicu a gadugaduan i vecekadan tua taiwan kata sawaliyan a lutuk (gadugaduan i pasakacedas ta taiwan). cadjacadja aicu a kazatjan a kemasi ta kalinku a patje valangaw. pasakacedas ta sawaliyan a lutuk; pasakaledep ta gadugaduan i vecekadan tua taiwan. pasamaza aicu a tjelu a veljeluan. izua veljeluan na fata'an, veljeluan na kalinku, kata veljeluan na kararan (guangfu).
kasicuayan
kinaizuazuan imaza i guangfu gu naicu a tjelu a qinaljan, izua fata'an, afalong (tafalong), kata 大和 na sinipaljavakan na sihu se dripung. pinapungadan na sihu se dripung ta fata'an a 上大和 (tjaiviri ta 大和) ayataza qinaljan a pasaviri ta qinaljan na 大和. saka pinapungadan nimadju ta afalong a 富田.
Kebalan
thumb|caucau a kebalan aicu a Kebalan zuku nuaya mavan na imaza i Taivang a kacalisian. nasepaljavak tjai Gilan katjai Kalinku king a Kebalan zuku.
matjatjelu a zuku izua i tua caucau a kebalan i lanak niamadju. mavananga izua caucau a qauqaut, a turubiawan, katua kebalan. kinaizuanan niamadju aicu a lanak nua kebalan (siayaya aicu a lizuk a lanyang uta taza kaqinaljanan nua sekebalan). patagilj a caucau sepairang a kaizuazua a temalem imaza i yilan gu tucu kemasi tua kacavilj a qadjav a 1700 ka djinaljun niamadju.
pungadan a kadjunangan
maretimaljimalji a sinivecikan nua pairang kasicuayan aza vecik a ciniukuan tua kadjunangan a kebalan, matu aicu a "葛瑪蘭," "蛤仔蘭," "蛤仔難," "甲仔難," "甲子難." sa, aicu a kebalan a sipasemalaw nua kai a kebalan tua kaizuazua a caucau i lanak katua lizuk.
cinalivatan
katjaisangas tu djinaljunan nua caucau a sehelan, neka vavecikan nua caucau a kebalan i tua qinaljan niamadju. saka izuamin a sikeljang nua rusanvenaruvarung tua likisi taicu a cinalivatan nua kebalan a caucau katua qinaljan. pinapukeljang nua rusanvenaruvarung i lirenkui (Li Jen-kuei) tua kai aicu a sikudan nua siniayan a kai a kebalan a namaya tua kai nua pazih, kai nua amis, kai nua siraya (patjara kai a siraya, izua kinakaian a siraya, taivuan, katua makatu). saka, sinipasemalaw aicu a kinaizuan nua sevalitan niamadju a i pasatainan.
Syaman Rapongan
aicu ti Syaman Rapongan (ciniukukuan：夏曼·藍波安/施努來) mavan a venecivecik na yami zuku, saka nalemedaw kemasi imaza i taitu king, tamazatu.
Biung Tak-Banuaz
ti Biung lja Tak-Banuaz (Binunan: Biung Sauhluman Tankisia Takisvislainan Tak-Banuaz, 1975.7.26－) a kisansemenasenay i taiwan. a qinaljan nimadju aicu a yenpin i tua valangaw (taitu king). tjaivililj a kinitjaula nimadju a kemasi tua daigakku na dayeh i chionghoa king (Changhua County), na vaikanga timadju a masengseng i taihuku.
kisansenasenayan
sikamasansimatjelj a sinipapuligu ni biung tua semenay ta vinarungan aza "maqadaw ayatua meljayanga" i tua papuliguan tua semenay, tazua tatuluan nimadju i daigakku kacaviljan a 1999. maciuciuranga tia biung, azua kaka a uqaljay nimadju katua qali nimadju a semenay kacaviljan a 2000. kinateveteveljan niamadju aza "kakedriyan se kinacalisiyan." pasavililj a mumalj a sinipapuligu nimadju tua semenay ta vinarungan aza " 山谷裡的吶喊 ." sangasangasan a sasupuan nua sinenay nimadju ta vinarungan i taza pinapuliguan nua kikingkay ni teresa lja teng ( 鄧麗君 ).
pavavecikan timadju taza pavelian na WIND tua senasenay nu qemacuvung timadju ta tatuluan nimadju i tua daigakku na dayeh kacaviljan a 2000. namasan rusenasenay timadju tazua sangasangasan a sinansenay nimadju a "cinunan" ayain nu qiljas a unem nua maljian a cavilj. sinipungadan nimdju aza sinansenayan a "cinunan" tua tjaljabulayan a uqaljay a kisansemenasenay nua zumanga a kinakaian i tua sikamasansimuluq sa drusa quljizar a pinapuliguan ta senay ka 2001 a caviljan.
mavananga a sikamasanmusalj a sinansenay ni biung aza "biung" ka 30 a qadavan nua 8 a qiljas nua kacaviljan a 2001. sinipapuligu nimadju aza sinansenayan a "biung" tua tjaljabulayan a uqaljay a kisansemenasenay nua zumanga a kinakaian i tua sikamasansimuluq sa tjelu quljizar a pinapuliguan ta senay katjaivililj a 2002 a caviljan.
sinenay ta vinarungan
"LOKAH"-- kacaviljan a 2013
Maysang Kalimud
se qinaljan nua falangaw i valangaw a lizuk nua i taitu king a kisanmekekelj a pangcah ti maysang lja kalimud (pinapungadan nimadju aza Yang Chuan-kwang nua ciniukuan). pinualjakan nimadju ka 9 a qadaw na 8 a qiljas na 1972 a kacaviljan, tazua taiwan a pinaljavakan nua sihu a dripung. nu tjaisangas neka kinavecikan nua kakaian a amis, nu sivecik nimadju tua ngadan nimadju aza "misun." na kitulu timadju tua kakituluan a lusandjalj na daigakku a kalivunia (UCLA) i tua amilika, tazua patagiljan nimadju tua tatuluqan. na patjamanguanguaq timadju kati raver lja djanseng (Rafer Johnson) ayatua pinatulu ni sinsi i 'eljeven lja dreik (Elvin C. Drake) tjaivililj. sipasanmusalj a sinipapuliguan nimadju aza 'ulimpiks nua i ruma ka 1960 a caviljan (1960 Summer Olympics in Rome).
tulutuluqan
pinapungadan ni maysang aza "mamangan a cauwan nua asiya (Asia)" ayatua sangasangasan a sasupuan nimadju a pinapuliguan aicu a pinalalumalumaljan a decatlung (decathlon) nua i asiya ka 1954 a caviljan kata 1958 a caviljan. namasanvalulj a sasupuan nimadju i tua 'ulimpiks kacaviljan a 1956.
kinacemekeljan
se taiwan a pangcah nua kacalisiyan ti maysang. na pucekelj timadju tjai daisy sa madrusa aljak ti kedrik (Cedric Yang) kati c.k. (C.K. Yang Jr.) a pinualjak niamadju. tjaivililj a matjelu izua ti madisen (Madison Yang), ti karmen (Carmen Yang), kati turutjilj (Dorothy Yang) a vuvu nimadju.
pulitik
meseljang a kuomintang ti maysang a masengeseng tua pulitik, sa tjaivililj a namasan kisanremasurasudj timadju kemasi tua kacaviljan a 1983 a patje kacaviljan a 1986. ljakua vavililjan aza paraljuvan nua pasemalavan nimadju tua DPP patjara pulitik nua taiwan.
ljasaras
matu cemecemel aicu a ljasaras, masanliawliaw i namaculjuan a kadjunagan. qaw liaw a ljasaras izuazua i djalanan kata gaduan a kemasi iteku ta vecekadn a sasusuan tua vavavan na katjunangan i taiwan.
Biung Tak-Banuaz
iga
"kemaljava tua alibangbang"-- namasan 謝避風 ti biung i taza iga kacaviljan a 2005.
Paudull
aicu ti paudull（ciniukukan：陳建年；pinuyumakan：Paudull，1967 a caviljan 8 a qiljasan 1 a qadavan－）, mavan a kisansemenay a puyuma zuku i taiwan. ka 2000 a caviljan tazua timadju masa namakalap tua kazalan a 金曲獎 a duqubi, saka sinipukeljang itua semenay a sengsengan patje tucu. timadju namalap tua tjuruvu a kazalan a 金曲獎 a guhubi uta. kau nalemedaw kemasi imaza i taitu puyuma a qinaljan. avan za vuvu nimadju ti Baliwakes Raera‎. izuanan madrusa a kisansemenay ti 紀曉君 katua 家家 mavan a mareka aljak nimadju. katjaisangas lja timadju avan nu kinsac izuanga man tjelu a cavilj katua tapuluq a qiljas, saka izua uta pinaka "金曲警察歌王" siayaya. kau ka 2017 a caviljan 9 a qiljasan nakitjaula tua aicu a sengsengan, tucu nakipuvarung a seman senay katua pazuruzurung.
Kai nua Cemas
Kai nua Cemas (Hiniberayan: ביבליה, Hiniljasan: Βίβλος, "sunat" aya patarevan.) nu aya, namasan qapulu tua saluan, tua kina i kacauanan, tua kinateveteveljan katua sengsengan nua kiukay.
ljasaras
sikakudanan
maqati a kakanen naza namalum sa qulivalivay a vangalj na ljasaras.
Kai nua Cemas
340px|thumb|Kai nua cemas
ljasaras
sikakudanan
maqati a sinantarar a kacalisiyan naicu a malum kata qulivalivay a vangalj na ljasaras uta, sa uri ljemakarav a mamazangiljan taicu a ljasaras a santararen.
Kai nua Cemas
Kai nua Cemas katua Siisiu
Kai nua Cemas nu aya itjen, namakakaizuazuanga a ljingav, a piculj katua patarevan nua kai, manasika nu lihalihay itjen "semupu nua Kai nua Cemas." ljakua aicu siisiu aya, ngadan sakamaya. pai manasika nu qivu itjen "izua su siisiu." aya itjen.
Tjaisangas a Sinikieces
Tjaisangas a Sinikieces (Hiniberayan:תנ״ך‎‎, Inamilikan: Old Testament)
1984
sinantjaucikel aicu a "1984" ni djurudji urewil (George Orwell) a rusanvenecik a kemakaian a amilika tua sunatj. pinaqecevan a lalevan (siaya a Utopia nua kai a amilika) naicu a tjaucikel.
Kavulungan
kakulungan a i ljaljaqedian tua vuday a qucapungan (siaya a kucapungane katua 好茶村 uta) nua qakaw, taiwu a 泰武村 nua qakaw kata jinfung a 嘉蘭村 nua taitu i taiwan, mavananga tjaljaqaca a gadu i 大武, a sasusuan tua vavavan na katjunangan a kavulugan, avan a tjelu a kuzulj sa siva a puluq kata drusa a vavavan a maru tadjekuacan, a tjaljaqaca a gadu itjainavalj tua gaduan ta vecekadan. aicu a kavulugan, mavananga a tjaqaca tua tjelu a kuzulj a vavavan a maru tadjekuacan a gadu i qakaw i taiwan uta, sa izuazua i tjaljanavalj a gaduan nua tayday a gadu na taiwan (百岳) nua gaduan ta vecekadan.
Kai nua Cemas
Vaquan a Sinikieces
Vaquan a Sinikieces (Hiniljasan: Ἡ Καινὴ Διαθήκη, Inamilikan: New Testament)
Fenglin
Fenglin gu icuwa i kalinku(Hualien). ala atjunangn mapuljat 127.45 km² (ma’linpan atjunang 1.5 km², ma’linaule atjunang 9.08 km²). ala caucau mapuljat 1,855 caucau, ala daceneqlan mapuljat 763 a daceneqlan, Amis (60%) a maqcuwa caucau.
siaya uta tamaza a fenglin a marlimu na kakaian se pangcah(amis). a i pasakacedas tua fakong(fengbin gu); a i pasakaledep tua malibasi(wanrung gu); a i pasaviri tua alupalan (shoufeng gu); a i pasanavalj tua fata'an(guangfu gu).
kaizuazuan na caucau se kacalisian imaza. izua caucau se pangcah(amis), se sakizaya, se truku. kakaian imaza a amis, sakizaya, truku, kata nginaingaian.
ngaingai aicu a 60% a caucau a tjatjuruvu imaza i pasakacedas tua taiwan. na pazangal a papupicul taicu a kakudkudan na ngaingai imaza.
Guangfu
paljavak tua kadjunangan
300px|thumb|光復鄉行政區劃 matja 14 qinaljan i Guangfu. matja 9 qinaljan imaza, Tafalong (太巴塱部落), Fata’an (馬太鞍部落), Laso‘ay (拉索艾部落), Alolong (阿囉隆部落), Sado (砂荖部落), Kalotong (加里洞部落), O kakay (烏卡蓋部落), Atomo (阿陶模部落), Fahol (馬佛部落),.
Fenglin
kadjunangan
lialiaw a veljeluan imaza. kemasi ta kaledep a patje imaza i kacedas a veljeluan aicu a yayung ciyakang(chyakan), pasaviri a cincuy a veljeluan, fenglin a veljeluan, mariu(wanli a veljeluan), mataian a veljeluan, katazumazuma.
Guangfu
tatuluan
izua lima a gakku a kedrikedri.
sasupuan na iyubingkiuku
976 a sasupuan na iyubingkiku se guangfu.
Fenglin
paljavak tua atjunang
matja 12 qinaljan i Fenglin. matja 6 qinaljan imaza, Cingaroan（鳳信部落）, Cirakayan（山興部落）, Cihafayan（中興部落）, Sariwsiw（大榮部落）, Tangahang（長橋部落）, Cilo'ohay（森榮部落）.
caucau
inika matjuruvu a caucau imaza i fenglin. ljakua tjatjuruvu a caucau imaza ta caucau i guanshan i valangaw kata caucau i jiji i lamtaw.
tatuluan
izua pitju a gakku na kukumin. izua tjelu a gakku na kutjung.
kakipucemelan
izau pitju a kakipucemelan imaza i fenglin.
Masalut
ka sicuayan a tja kakudan, numakakiivaqu izua tja sinan pazangal a palisian, mavan azua masalut. pumaljimalji tua tja cemas ti tjagaraus, satjekana pulami puvaqu tua tja sikavaljut aya patarevan nuaicu a pupalisiyan.
aicu a Masalut sisan paravacan tua naqemati katua mareka tjamatjaljaljak.
sangasangasan a qadaw
nu sangasangasan a qadau, nu masalusalut a i qinaljan, kayumaq a taqaljaqaljan a mapuljat, sa qavaqavai, sa culjuculju. nu kaljasalutan na venaua tacekeceljan, mare kivalavala itjen, nu izua mangetjez i tjanuitjen, tja patekelan ta vinaua pinikak, tja sikit tja qavai a pasedjalu.
sikamusalj a qadau
nu sikamusalj a qadau, pumaljimalji, kisukup ta cemas, patjevuta tua kavaquan, nukemesa ikamaqati sedjelj a kavaquan, ta teveljen a sicaviljan a kinivaqu. nuikatjen a pasusu pinaka palisi aya ramaljemaljeng. izua tulu na ramaljemaljeng tu penaula itjen tua tja lami a vaqu, aicua kemasi ta temugut patje kivaqu, tja kinamagaljuan aya! lja kinaluljayan, kinazengezengan aravac! aicua tja lami sinan vaqu a tja sinan pazangal a kemasicuway. tazua pipaljing a patjavang tua kavaquan, vutjulj, qavai, vaua. mangtjez a malada a kemapalisi a semanenanguq tua tja cavilj.
nu djemaljun ta kaljasalutan a qadaw, papuljiva a uqaljaqaljai ta mareka sudju, tiyamadju a uqaljaqalay, qemuyulj ta sasanguaqan saka mezua si pecungu a kasiu, sa satjezi a pasa tua na sudju a umaq, aicu a namaitucu sini pakacadja a pakeljang tua tjenglayan. aza sinatjezan a vavayavayan, tiamadju a matjaljaljak izua cinavu a sipavalet tua kiljivakan na sudjusudju. aza sikaizua nusa papuljiva nu kaljasalutan, mavanaza sinipapiayan tua sudjusudju a vavayavayan, izua tjaparekiljivaljivak tjaparepaqaljaqaljay!
Liglav A-wu
kinasengseng
“tima a kemava ta bulabulay a kava a ku vinecik?”(《誰來穿我織的美麗衣裳》), naqemacuvung ka 1996 a cavilj sa sicigacu.
Masalut
sika masantjelulj a qadau
nu sika masantjelulj a qadau, a uqaljaqaljay a vavayavayan ikapumaya tu vuluvulung tu kakedriyan. savid a na kipaqulid a mitung a kialalang tua kinacalisianan! maqepuqepu itua na mazazangiljan a kasasavan, parutavatavak a masasenay a maqacuvucuvung. tazua nu zemiyaziyan i katuruvuan, izua mazazangiljan, izua kalayngan a papapilipiliq tua tjalja valeljeveljan a vavayan. kitekelan a pakata langalj. aicua namaitucu a kakudan nu masalusalut paseketj aya, na temalidu aravac!
Liglav A-wu
kinasengseng
“qudjidjilj a angalj na vuvu”(《紅嘴巴的VuVu》), naqemacuvung ka 1997 a cavilj sa sigacu.
Masalut
sika masan simatjelj a qadau
nu sika masan simatjelj a qadau, aza malada penaljing a kemapalisi uta, lja kiqaung kisukup tua cemas a papuluqem, tu na suljivat itjen a taqaljaqaljan.
Liglav A-wu
kinasengseng
“mulidan: venecivecik tua qinaljan.”(《穆莉淡Mulidan：部落手扎》), naqemacuvung ka 1998 a cavilj sa ziunigacu.
Masalut
sikalimalj a qadau
nu sikalimalj anga qadau, vilivililjan anga mavesuang aya, tazua maqati anga qemaljup, maqati anga qemuma. patagilj anga uta vaquan a cavilj.
Liglav A-wu
kinasengseng
“venecikan nua tjaucikel.”(《故事地圖》), naqemacuvung ka 2003 a cavilj sa likugacu.
“drinaudraw a kaqunuwan na sevalitan.”(《祖靈遺忘的孩子》), naqemacuvung ka 2015 a cavilj sa ziunigacu.
kaizuanan
中文維基百科-利格拉樂·阿鄔，網址: https://zh.wikipedia.org/zh-tw/%E5%88%A9%E6%A0%BC%E6%8B%89%E6%A8%82%C2%B7%E9%98%BF%F0%A1%A0%84.
Bunun
aicu a Bunun zuku nuaya mavan na imaza i Taivang a kacalisian. nasepaljavak tai taiciu, takau, Taitu katai Kalinku king a Bunun zuku.
madjulu a sisupuan
a tja sisupusupu izua tjeljuqen, a kiluvaden, a tjuljuran, katua pangaljen, mavan aicu a tja kineljangan a madjulu a sisupuan.
Haiduan
Haiduan（海端鄉）
Haiduan gu icuwa i Taitung. ala atjunangn mapuljat 892.99 km² (ma’linpan atjunang 817.5 km², ma’linaule atjunang 74.18 km²). ala caucau mapuljat 4,278 caucau, ala daceneqlan mapuljat 1,090 a daceneqlan, Bunun (94%) a maqcuwa caucau.
Haitutuan(kai na bunung nua郡群), i pasakaledep a virilj tua taitu tua taiwan, avananga a 五個nakacalisiyan na guan之一 na taitu, a i tjaivirilj avan a takkei(卓溪鄉) i kalingku, a i tjaikacedas mavan a 池上鄉kata關山鎮, a i pasakacedas a navalj tua luye(鹿野鄉), a i tjaikaledep mavananga a 桃源區 i takaw, a i pasanavalj izua a 延平鄉. aicu a Haitutuan, mavananga a tjaljaqaca a kinapangaljan a paljavak ljawa tjakedri a cawcaw i taitu. i masantjelulj a kinapangaljan a paljavak i taiwan, kaviriljan ta pinenuljatan na cawcaw, qaw masanpitjulj ta pulingetjan nua kadjunangan imaza.
nakitangez tua gadu i vecekadan tua taiwan imaza, liaw a gadugaduan kata paljaljavak imaza, sa inika namazatja a katjunangan imaza. izua a pana a 新武呂溪, 龍泉溪, 加拿溪, 崁頂溪, azua a kinaqadavan namasan maculjuculju a kinavaliyan imaza; tjuruvu a bunungzuku a taqaljaqaljan imaza, tjalja tjurutjuruan a qemumaq.
paljavak tua atjunang
matja 6 qinaljan i Haiduan. matja 15 qinaljan imaza, Kanahcian（加和部落）, Kanaluk（加樂部落）, Bacingul（加平部落）, Kamcing（崁頂部落）, Kusunuki（紅石部落）, Haitutuan（山平部落）, Takinusta（瀧下部落）, Sulai-iaz（初來部落）, Samuluh（新武部落）, Tuapuu（大埔部落）, Takimi（龍泉部落）, Likau-uan（錦屏部落）, Bulbul（霧鹿部落）, Vahu（下馬部落）, Litu（利稻部落）.
kasicuayan(likisi)
izauzua a karakudakuda a bunungzuku imaza, azua a ngadan a “海端”mavananga aza “Haitutuan”na kai nua bunung, sa aicu a pacugan na ngadan a avan a aza katjunangan, izua a mapulingetj a gaduan imaza, ljawa izua a ceviqan. inika namaka ljaveljavek imaza.
ka ciukukuanan, izuazua a qinaljan a 新武洛、里瓏山，丹那、大里渡, sa ka ripunanan, pinaljavek ta 台東廳關山郡 imaza. ka 民國anan, izua a tucu a 關山鎮(台東縣里壟鎮)a katjunagan a mavaday tua “海端鄉”ka 1946 a cavilj a patjetucu.
tatuluan
izua tapuluq a gakku a kedrikedri imaza i haiduan gu.
sasupuan na iyubingkiuku
957 a sasupuan na iyubingkiku se haiduan.
palidring a djalan
23px sikamasan 20 a palidring a djalan na taiwan
kisiya djalan
izua ljaljevavavan na haiduan imaza.
paravacan a racev
vuday
ljaceng
vaqu
uciya(茶葉)
qudis
Shizi
shizi guan (pinaywanan: sisigu) imaza i pasanavalj tua akaw king. i viri nakidjekec tua kasugagu, a i kacedas nakidjekec tua daren, a i keledep nakidjekec tua vangsan, a i pasakaledep a navalj mavananga a i cecen, au i navalj nakidjekec tua sinvaudjan. a tjaljaqacavan a qinaljan i taiwan. ka 1875 a cavilj, izua “sisigu livulivu” imaza.
Bunun
thumb|Bunun zuku
Shizi
aicu guan sedjelj i vuljavuljau a kadjunangan, avan nu a gadugaduan i vecekadan tua taiwan. avan nusekuya sana kauvu a kinakadjunangan, tjaliaw a gadu izua, keri a kazatjan. pakata pana seqaljudj pasa maza izua djanau pana kata vangsan pana, imaza a kalevelevan semezan tu kemaledeledev. ljemita a cavilj i kaljaljaljeqelan kata i kaljazalazangan izua pazangal a pakaigadu a ljiuk pasamaza. aza sikataqaljan sedjelj a paiwan zuku.
Bunun
pinulingetjan
thumb|right|upright|resanqemaljuqaljup a sebunun aicu. aicu a Bunun zuku kemasi i Lukang a kinasizuan, aza pinulingetjan na Bunun zuku, kemasi viri i Ren-ai a patagilj, sa pasa navalj djemaljun i namasiya, sa pasa kacedas i haituan.
Shizi
cinalivatan
sisigu avan ca sincen a kadjunangan pasusu ta taiwan sihu a kakudan, au sedjelj aza tjakuvukuvulj kata sapediq sicuayan a kadjunangan tauta. pakata ti tjaivuvu imaza a qivu ta izua tjaqacavan a qaciljay, aza ridiu matu a likuljaw a qulu. saka sipungdan ta “sisigu a gadu”, au siqivu ta “sisigu qinaljan” tauta. ka ripun a djiday, aicu kacalisian a kadjunangan sedjelj i takaw zu(州) cawzudjin(潮州郡), lemindjelj ta gimen i mareka qinaljan, kanri ta sincen, kicaquwan kata suljivatjan a sengsengan. katjasangas ta kumin sihu djemadjas i taihuku, lemingdjlj ta gukusiu, au sipungadan ta “shizi guan”, sipavecik patakaw king sa kanrivi, ka 1950 a cavilj pavalitan ta paakaw king sa kanrivi patjeljatucu.
Bunun
supu na Bunun zuku a caucau
a supu nua Bunun zuku a caucau tucu, izua man 57,982 sakaizua, qau tjaljatjuruvuan a yi pinui Nantu an a Bunun zuku a caucau.
Shizi
paljavak tua kadjunangan
izua alu mula, puluq sa lima a qinaljan i sisigu. au aza sincen vecekadan nua sisigu imaza i kaidi.
Bunun
milimilingan
izua milimilingan nua caucau sebunun a patjara tjeljev. kasicuayan a tjemeljev tua kadjunangan i kacauan.
Kavulungan
saka, masa nekanga a tjaqaca a gadu tua kavulugan i gaduan ta vecekadan ipasaqaca a kemasi navalj ta virilj tua tjelu a 公里, sa mavan a mapaljakev a gadu itjainavalj ta taiwan.
pulima
pulima (工藝師)
ta sicuayan nu nguanguaq a pinuliman a vincikan ta kasiv, papuljagayan i katjuruvuan. tja sinan paravac aravac a temavelak ta langalj izua i katjuruvuan, na masan tjalja saiguan sun ta vencik i tua tja kinaqinaljanan.
likisi
kemasi sicuayan macaqu aravac a kipuvarung a ramaljemaljeng a paqaqepuqepu ta nanemanemanga, tu makaya sanayain ta saseljudjen ta pakazuanan. titjen a kacalisiyan inika amin a malang ta kasiv kata malang a venecik ta itung a kasaiguin, makaya itjen auta a cemepu ta qau ta quwai kata seman sekam ta ngat, a tja sinan saseljudjen nakezeng saka bulai, tja linima sakamaya a kipusaliman. macaqu itjen a temuljit ta viljuaq ta lekelek kata veljevelj, tutja san alaiin sa tja tjenunan tu tja sikava. aicua malang ta kasiv tja liav a tja san saseljudjen ta tja sikakan kata sangel, ta saseljudjen ta tja siqumaquma, ta saseljudjen ta tja siqaljuqaljup. mavan anga zua uta a kizing, a garuc, a qungcui, a lingada papusiavan nuika papukinsan, a langalj aya. aicua pakatua cemepu nuaya itjen, avan anga cua kiquwai, a kiqau kata kingat tu sisan saseljudjen, aicu a tjakaz, a cepeng(dradrakuyan), a kadjapar, a rumuk a siaya. aza pazangal a qemepu a kiyaya, maya pazangal a venaur ta kina kudresulan, saka pazangal uta a semanaya, masadav atja lima. avan nusika tjaliav sakamaya nu uqaljaqaljai a kipusengesengan. aza tja madjulu a kingat a seman ngat, avan nusika tja tjuruvu a vavayavayan a kipusengesengan. nu izua pinagaugavan na cemas ta caquan a paka tua malang aya, tua cemepu aya, tua tjemenu aya, saka a pinuliman na bulai, a pinakazuanan na marasudj, sana qedjeljen nuaya itjen, pulima aya ramaljemaljeng. sipatjatjaucikel aravc na ramaljemaljeng atja kaparumalj a tjara macidjicidjilj, tuna setukez itjen tuna mavulaqut itjen. a sikipusalimanan tuna maljenguaq tuna tjapudra. tjalja makeljangan atja saseljudjen itjumaq tuna mapualang ki ini a tja pakazuanan, sa sekeljang atja sisetukezan tatia kinauqaljayan tatia kinavavayanan.
Kavulungan
kasicuyan, izuazua a kacalisiyan i kavulugan, sa a kavulungan avan a tjaljapazanalan tua gaduan i kakudan nua paywan kata drekai. rusinansenay ta ngadan na kavulungan na kacalisiyan, sa pazangal aravac a pacugan i kakudan nua kacalisiyan. saka, inia amin a izua i tayday a gadu na taiwan a kavulungan, izua kata 玉山, 雪山, 南湖大山, 秀姑巒山, mavananga a“lima a gaduan nua taiwan(台灣五嶽)”uta. izua a drusa a kuzulj sa alu a iday kata sepatj a puluq kata ita a a vavavan a maru tadjekuacan a 南大武山 itjainavalj ta kavulugan.
Luye
tucu i luye guan izua alu kuzulj a caucau, a pairang qevas 40%, a haka qevas 30%, a ilizulizuk a kacalisian qevas 20%, a zuma a caucau qevas 10%, izua mare maljimalji a zuku au natemalidu a kudakudan. pakata kinapangaljan a paljavak, izua luye, lungtien, yungan, rilung, riyan, rihe, rivung a matapitju a mula qinaljan. aza nugiu qevas qemuma izua 70%, avan nu nugiuan a qinaljan.
Fuxing
Fuxing (復興區)
susi
a tja kineljang aicu a susi mavan a drinipungan a djamay.
Fuxing
Fuxing gu izua i Taoyuan. ala kadjunangan mapuljat 336.75 km² (ma’linpan atjunang 195.32 km², ma’linaule kadjunangan 120.65 km²). ala caucau mapuljat 10,692 caucau, ala daceneqlan mapuljat 3,655 a daceneqlan, Tayal (64%) a maqcuwa caucau.
susi
tinayuanan a susi
napaljavak a sihu nua sedripung katjaisangas manasika izuazua a tja mapacunan aicu a susi imaza i tayuan tucu.
Luye
cinalivatan
aicu a luye ka cinting a djiday sipavecik a paljavak ta pakuangsiang (廣鄉) a kicapilj. ka ripunanga a djiday pavalitan ta taidu ting guansan djin (郡) luye zuang (庄), kapuamin a maqaqeci pavalitan ta luye guan, ljakua aza a parikunghu (雷公火) sa kanrivi, izua sanye (上野), zungye (中野), siaye (下野) sipavecik a tjemevetjevelj a masan lusan (鸞山) mula, au sipaljavak ta yanping guan. izua drusa a kasizuan a kai a pakata luye gu, kasicuayan aicu a imaza cemelcemelan a kadjunangan, izua nu semamamaza a venan a kemin ta kakanan, sika papungadanan ta “luye” aya. a masanitalj a kai, ka ripun a djiday, nalemindjelj aza ripun ta sipatjavat a kaizuanan nua uri sekawmalj a caucau, masa pasekaumalj ta luye nugiu a pasasingsi (新潟) guan, ripun pavalitan a sicuayan a kangadanan a “luljaw” a masan “luye”, au kapuamin ta maqaqeci, avananga a ngadan a patje tucu.
Fuxing
kadjunangan
kaizuazuan na tayal a kadjunangan imaza kasicuayan. kasiayaya tamaza a pyasan. ljakua pinaljavakanga na sihu a fuxing gu na taoyuan tucu. aicu a fuxing gu a pasakacedas kata navalj ta minnao (siayaya ta datong gu na yilan king tucu a kakaian na tayal); pasakacedas kata kaviri ta sam-kiap-khu (siayaya ta sanxia gu na niu taihuku tucu a pinairangan); pasaviri ta takoham (siayaya ta daxi gu tucu a kakaian na kulon); pasakaledep ta nahuy (siayaya ta jianshi gu tucu a kakaian na tayal) kata guanxi na hsinchu king.
Luye
paljavak tua kadjunangan
matja pitju qinaljan i luye. matja pitju qinaljan imaza, parayapay (和平部落), rekat (永昌部落), efong (瑞源部落), pakala’ac (瑞興部落), pailasan (八伊拉善部落), salinliw (山領榴部落), kanao’pu (卡拿吾部部落).
Fuxing
ngusing
izua lima a papavanavan na ngusing imaza. na pinaljavakan na dripung a kadjunangan imaza, kinikimananga niamadju aicu a ngusing a seling (四稜), ngusing a sinsing (新興), ngusing a kaui (高義), ngusing a palingciaw (巴陵橋), kata ngusing a ulay (小烏來).
Luye
nasidjaravacan
aicu a luye imaza i kemasi kalinku a sema taitu sevesevec a lizulizuk, sipacacekelan na taqaljaqaljan, izua kisiya a djalan a cemalivat tua taiwan i taitu kata masansivalj a djalanan i taiwan makamaza.
Fuxing
cinalivatan
kasicuayan na tayal a pinapungadan ta gadu a pyasan aicu a ngadan na ta sinankalalaingan se qinaljan na tayal imaza. tjaivililj a macai ti pyasan se tayal ayata kiniqecevan nimadju ka djemaljun a saviki a seciuku a semamaza ka qadjav a 1890 a caviljan. mavan pinapungadan aicu a pyasan a kinapaqenetjan tjaimadju kataza tjaucikel na kadjunangan imaza.
Luye
kivangvangan
武陵綠色隧道 wuling qetjung
Fuxing
cinalivatan
ka pinaljavak na dripung a qinaljan imaza ka pinapungadan na sihu na dripung a kapansan aya. kapansan aicu a matu tjaisangas a siayaya na pairang tamza a kha-pán-san.
Luye
kivangvangan
新良濕地 sinljang djukal
Fuxing
cinalivatan
tjaivililj ka qadaw a 31 na qiljas a 10 na kacaviljan a 1954 ka pinaljavakan na sihu se ciuku, pinapungadan imaza niamadju a fuxing.
Fengbin
Fengbin gu icuwa i Hualien. ala atjunangn mapuljat 157.26 km² (ma’linpan atjunang 61.89 km², ma’linaule atjunang 12.67 km²). ala caucau mapuljat 4,464 caucau, ala daceneqlan mapuljat 1,704 a daceneqlan, Amis, Kebalan, Sakizaya, Bunun (83%) a maqcuwa caucau.
Fuxing
sasupuan i tu venecik a patje kaqiljas a 3 na kacavilj a 2021
penuljat ta 12,352 a caucau izua imaza i fuxing gu.
Fengbin
a i pasakacedas ta ljavek; a i pasaviri ta rinahem(shoufeng gu); a i pasanavalj ta kakacawan(changbin gu) na valangaw; a i pasakaledep ta marlimu(fenglin), fata'an(guangfu gu), kohkoh(ruisui gu), kata posko(yuli).
izuazua a tjatjuruvu a caucau se amis(pangcah) imaza. izua qinaljan na sakizaya kata kebalan uta.