cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fengbin
paljavak tua atjunang
matja 5 qinaljan i Fengbin. matja 15 qinaljan imaza, Laeno（大港口部落）, Makotaay（港口部落）, Tida'an（石梯坪部落）, Kodic（立德部落）, Fakong（豐濱部落）, Haciliwan（八里灣部落）, Tingalaw（豐富部落）, Tisilan（靜安部落）, Tafugan（三富橋部落）, Cawi（靜浦部落）, Malaloong（東興部落）, Dipit（復興部落）, Paterungan（新社部落）, Kaluluwan（磯崎部落）, Culiu（高山部落）.
pinaljavakan
sipaljavaljavak na sihu a fengbin gu tucu taicu a alu a qinaljan a lima a cun imaza.
Fuxing
paljavak tua atjunang
matja 10 qinaljan i Fuxing. matja 58 qinaljan imaza, Pyasan (比雅山 (角板山) 部落), Rahaw (Takan) (溪口台部落), Wsilung (詩朗部落), Hbun (霞雲坪部落), Hbun-sinqumi (合流部落), Kinyawpan (羅浮部落), Rangay (斷匯部落), Kawbu’ (高坡部落), Khpan (大彎部落), Raga’ (楓香部落), Rahu’ (下宇內 (小烏來)部落), Qapu’ (卡普部落), Qus (和平部落), Yubang (上宇內部落), Triqan (大利幹部落), Zihing (義興部落), Kayu-baliq (新村部落), Kzyay (水流東部落), Tuba (大窩部落), Luhung (基國派部落), Blhuy (枕頭山1部落), Blhuy (枕頭山2部落), Bilus (石門部落), Qoyaw (下高遶部落), Qoyaw (中高遶部落), Silong (喜龍部落), Qoyaw (上高遶部落), Snazi (竹頭角部落), Kin‘lwan (金暖部落), Sqiy (志繼部落), Cyasi (佳志部落), Yuwhbun raka (優霞雲部落), Kayway (卡外部落), Qus (庫志部落), Qmocyan (下奎輝部落), Babau (中奎輝部落), Qnau (上奎輝部落), Ksunu' (嘎色鬧部落), Qehuy (內奎輝部落), Kuli (上高義部落), Sbunaw (雪霧鬧部落), Quri (下高義部落), Uruw (中高義部落), Tkasan (下蘇樂部落), Raka (上蘇樂部落), Piyaway (比亞外部落), Tgleq (鐵立庫部落), Saruc (砂崙子部落), Twan nokan (武道能敢部落), Zihing (爺亨部落), Qrahu (嘎拉賀部落), Tqwiy (哈嘎灣部落), Ngurus (後光華部落), Qphay (下巴陵部落), Balung (中巴陵部落), ‘Bu balung (上巴陵部落), Qara (卡拉部落), Quzi (中心部落).
Fengbin
cinalivatan
kasicuayan a kinaizuan a qinaljan na caucau se kacalisian. izua qinaljan imaza a paterungan, makotaay, fakong, kata zumanga.
Fuxing
tatuluan
izua tapuluq saka ita a gakku a kedrikedri imaza.
Kavulungan
thumb|230px|right|nu cemedas i kavulungan
karuveljevelj
縮圖 karuveljevelj(艾納香)
Fuxing
sasupuan na iyubingkiuku
336 a sasupuan na iyubingkiku a se fuxing gu.
karuveljevelj
kinavadavadayan
izuazua aicu a cemecemel i pakisitam(巴基斯坦), indisiya, miyamar(緬甸), tailan(泰國), malaysia, taiwan kata ckuku a fudjian, guandung, guansi, guycu kata yunan, uri meqaca tiamadju i katjunangan a kemasi unem a iday a maretadjekuacan tua takuzulj a maretadjekuacan a sasusuan tua vavavan na katjunangan. qaw masanlialiaw aicu a karuveljevelj i ljaviljaving kata iteku tua cemecemel, sa izuazua i ljaviljaving tua pana uta.
Kavulungan
kinakemudan nua gadugaduan
tjaljaqaca azua a kavulugan, ljawa qelicing aravac a gadugaduan, sa ljaviljaving a ceva itua kaledep kata kacedas, matu venuciqan tua dangas, nu pacun a kemasi virilj tjainavalj tazua a gaduan, a kinakemudan matu a kalipunugan a gadu.
karuveljevelj
sikakudanan
aicu a karuveljevelj, masan pazangal a venawa a cemecemel nua payuan. uri cemepis ta kaljapan, ljangi kata aicu a karuveljevelj sa kemesakesa, qaw dremasidrasi itua qaljiyu.
kasicuayan, semanpazangal ta karuveljevalj a payuan tua masancemel. uri kiasaw na karuveljevalj a uqaljay sa kemesakesa itua zaljum nu pualjaljak a vavayan, qaw maqati a sialap ti vavayan tua mavanav. maqati a pucemel ta mangilu aicu a karuveljevelj uta.
kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. 節錄自P160.
中文維基百科:艾納香，網址: https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%89%BE%E7%BA%B3%E9%A6%99.
Fengbin
kadjunangan
izua qadjav a 162 km2 a kadjunangan imaza i pinaljavakan a fengbin gu.
Kavulungan
vinecikan nua kakudan
izua a pazangalan kata kinakemudan nua kavulugan a sinan tua ljavaran ta vinecik kata kinisenayan na 詩人 nua paywan kata 藝術家. vinecikanga na 民歌之父胡德夫 ta semayan a 大武山美麗的媽媽 tua kinisenayan ta kavulugan, sa izuanga a vinecik na 龍應台 ta "大武山下," vinecik na 鍾理和 nua ngayngay ta "登大武山記."
Fengbin
tatuluan
izua lima a gakku a kedrikedri imaza.
Luye
kivangvangan
鹿野高台 luye na lja vavaw a kadjunangan
saviki
aicu a makamaza i ljavljav a qinaljan liav a sinitalam a tjapacucunan, aza qapulu sevesevec a pasa vavav, nu venangalj namavalid namacaicaing, a kapac nakemerap, inika marekutj ta vali, pazangal a maveceluq a maipuq.
ptt
aza ptt (PTT; a tja kineljang uta mavan a 批踢踢實業坊 katua 批踢踢 tua cinuikukan/tinailikuan) nu aya itjen avan a sinipakaljangas a kakaljavaran (aza BBS a tja siaya uta) nua i tayuan. izua tjatjuruvu tua 1,500,000 a nakipuvecik itua ptt tucu.
saviki
azua a saviki a kemasi a malaysia, sa tinalem a masanliawliaw i taiwan. aicu a saviki, mavananga a tjaljapazngalan tua kakudan nua kacalisiyan a paywan.tuki a puvaljaw, palisian, kinataliduan kata kalakudakuda, tjara avan a saviki.
Luye
kivangvangan
kemasi 2011 patagilj ljemita cavilj panri ta “ taiwan siniaya ta sapuy a paljevavaw a bulu a kamuku”
saviki
azua a kakudan nua paywan, izuazua a saviki a tinalem idedet tua tjumaq na kacalisiyan, sa avananga a vincekadan nua katjunangan. kata, nugljingulj a valjangaw nua saviki nu venuciar, sa bulaybulay tua nasi na kacalisiyan. izua a qaca a kasiw na saviki, avan a kivangavang tua remaqiz a kaqunuwan uta.
ptt
cinalivatan
nakitjuveqac ti Ethan Tu ( 杜奕瑾 ) a kisansemupu i taigaku nua tayuan tua ptt tazua ka qadavan a 14 sa qiljasan a 9 nua i caviljan a 1995. sirasurasudj nimadju a tinagiljang a vecik a Linux tua ptt itua ljingasan a bbs. sangasangasan a kisanlemaing tua za ptt timadju tazua.
saviki
tuqadavqadavan, tjara padjele a saviki tua patjavang ta qaljaqalja, sa nu nekanga a saviki, ini a maqati a kisudju kata puvaljaw. nu puvaljawanga, maqati a kasusu a uqaljay a qaluin ta taringucan a saviki kata a zuma a levan, sa aicu a pacugan, avan a kinisenayan tua tjuruvu a aljak kata kakiljivakan nia uqaljay. auza a paruk nua saviki a sinipalisi, sa maqati a kasiw nua saviki ta temapau, maqati azua a asaw(rapanq) na saviki tua papizuanan ta kakanem, kata ljinama tua pecungu., saka, nu kalakudakuda tia kacalisiyan, tjara padjele a saviki numaya.
patjara sikudakudan nua saviki
thumb|right|230px|aicu a saviki.
Fengbin
biuing
izua ita a biuing imaza i fengbin gu.
Datong
Datong (大同鄉)
Datong gu icuwa i Yilan. ala atjunangn mapuljat 765.42 km² (ma’linpan atjunang 651.59 km², ma’linaule atjunang 79.16 km²). ala caucau mapuljat 5,751 caucau, ala daceneqlan mapuljat 1,768 a daceneqlan, Tayal (88%) a maqcuwa caucau.
kadjunangan
a i pasakaledep a navalj a minnao (datong gu) ta yilan king. a i pasakacedas ta kbbu’; a i pasanavalj ta pasing na taiciu.
cinalivatan
ka pinaljavak nia dripun, sipaljavaljavak tamaza a sihu a luodong na taihuku ciu. tjaivililj a djemaljun a sihu a ciukuk, siayain ta qinaljan imaza a ngadan nua veljeluan a lecui (ayain a veljeluan a lanyan tucu) i tjaisangasangasan. manasika papungadan tiamadju tamaza a lecui gu. kacavilj a 1947, sipapungadan tamaza a taiping gu patjara gadu azua a taiping a gadu. malji a ngadan namaza tazua taiping gu i taichung king, manasika siaya tamaza a datong gu kacavilj a 1958.
na tjatjuruvu a caucau (qadjav a tjuruvu anga a 9873 a caucau) a izuazua imaza ayatua pusengesengan tiamadju a kikasiw i ta kasikasiw.
paljavak tua atjunang
matja 9 qinaljan i Datong. matja 19 qinaljan imaza, Alang stacis (寒溪巷部落), Pyanan (南山部落), Qalang skikun (四季部落), Qalang cinaw (智腦部落), Toruy (東壘部落), Syanox (松羅部落), Kalan dalah (崙埤部落), L.muan (茂安部落), Qalang (新光部落), Sqbwh (長嶺部落), Qba (九寮溪部落), Tamalon (玉蘭部落), Bngwan (圓山部落), Knbung (梵梵部落), Pekus (排骨溪部落), Banun (碼崙部落), Sengan (牛鬥部落), Kulu (華興部落), ‘Syabutay (四方林部落).
pinaljavakan
500px
gaga
neka mamazangiljan ta caucau setayal. inika pinaljavak na ta sinankilalaing se ita umaqan a kadjunangan kata qinaljan imaza. ljakua izua gaga a pinivarungan aicu a kinalaingan a kakudakudan nia caucau se tayal. mavan a gaga a kinalaingan na tayal manasika meseljang a sengesengan niamadju a qaqaljupan kata papalisian uta. izua utux a matu kanasi na kadjunangan, na qinaljan setayal. nu inika palaing a caucau ta gaga nu inika pusepi timadju aya.
tatuluan
izua sepatj a kukumin gakku. ljakua neka a daigakku imaza.
sasupuan na iyubingkiuku
267 a sasupuan na iyubingkiku se datong gu.
viniqu
縮圖|344x344像素|aicu a viniqu. izua a vinecikan itua kinacavacavan niamadju. aicu a viniqu mavan a ita a kemasi tua unem a duku a qatjuvi i taiwan.
kinakemudan
izua a qucengecengel kata vuteqiveqilj a vinecikan itua kinacavacavan naicu a qatjuvi, mavan a likupukupu aza vincikan. qadjaw nu izua a kemasi a tjelu a puluq tua lima a puluq a vinecikan, qaw izua uta a kemasi a siva tua tapuluq saka lima a vinecikan i iku na viniqu. qucengecengel a drengelan na viniqu, ljakua tjaliaw a qucengecengel tua vuteqiteqilj.
kudakudanan
aicu a viniqu mavan a duku a qatjuvi, ljakua ini’a madjulu a kemac ta zuma tiamadju. nu izua a cawcau a mangetjez, uri mavilad tiamadju numaya, tuki kiqilja aza qulu niamadju iteku ta kinacavacavan. uri qemucilu a viniqu nu alu kata siva a qiljasan a ljemita ta cavilj, qaw, uri qemucilu tiamadju tu tjelu tua drusa a puluq a qecilu. nu ru drusa a cavilj, aza qecilu, uri sipualjak tua qatjuvi.
kinavadavadayan
masanliawliaw a viniqu izua i pasanavalj ta chuku, hangkang(香港), mianmar(緬甸), taiwan, vitenam(越南). rusevacaq a viniqu nu salilim, qaw tjengelay aravac tiamadju tua ljiadet ta pana, sa uri kakanen taza ciqaw, ceqel, qatjuvi kata kulavaw niamadju. ljakua, tucuanga, tjengelay a djemameq ta qatjuvi sa kemapalak tua ‘uma’umaqan na viniqu a cawcau, sa tjakedriyanga aicu a viniqu tucu.
kaizuanan
維基百科-雨傘節，網址: https://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%8A%80%E7%92%B0%E8%9B%87.
masalu
maljimalji(謝謝)
pinapapilipiliqan:pinayuanan a kai nua i pasakacedas pinapapilipiliqan:pinayuanan a kai nua i pasaviri
Fengbin
sasupuan na iyubingkiuku
977 a sasupuan na iyubingkiku se fengbin.
Jianshi
Jianshi gu icuwa i Hsinchu. ala atjunangn mapuljat 522.98 km² (ma’linpan atjunang 397.38 km², ma’linaule atjunang 114.53 km²). ala caucau mapuljat 9,456 caucau, ala daceneqlan mapuljat 2,825 a daceneqlan, Tayal (91%) a maqcuwa caucau.
imaza a kinapungadan aicu a nahuy na siayaya a kakaian na tayal. a i tjaikacedas a navalj a nahuy i tua hsinchu king na taiwan. sipaljavaljavak na sihu tucu ta nahuy a jianshi gu. pulingetjan a kadjunangan naicu a pinaljavakan a 527.5795 km² imaza. pinaljavakan aicu a jianshi gu a tjaljaqaca i tua hsinchu king. kinamamamawan tua vavavan nua gadugadu imaza a kemasi ta 200m a patje 2000m. kinaizuan aicu a qinaljan na caucau se tayal imaza. na semanumaq a ngaingai kata zuma a zuku se ciuku tjaivililj.
papungadan a sihu tucu tamaza ta jianshi. a kakaian na ciuku a siayaya a jianshi taza tjagulj a ita imaza ayatua nginiraqan a kadjunangan na veljeluan na yulje.
kadjunangan
tjaikacedas aicu a nahuy ta minnao na yilan king; tjaikacedas a viri ta fuxing gu na taoyuan; tjaiviri ta guanxi gu; tjainavalj ta taian na miaoli king; tjaikaledep ta tatoba' kata hengshan gu.
cinalivatan
na sipaljavak nia dripung taza lizuk a sihu na hsinchu ciu kacavilj a 1920. tjaiteku a pinaljavakan ta hsinchu ciu aicu a zhudong kun. imaza a pasakacedas a viri ta zhudong kun aicu a pinaljavakan na pukinsacan a zhudong. ljakua izua za 玉峰村 na jianshi gu tucu a tazua pinaljavakan na taki kun(大溪郡).
tjuqulj
nu napcunanga a paiwanzuku ta venucivuciar a tjuqulj sa kemeljanganga tiamadju taizuanga a pias nua gang. aicu a ngadan pacugan naicu a kasiw a tjuqulj mavan a caljeqil a kasiw aya, sa maqatianga itjen tua pucungu. nu mavacukanga a kacalisyan, uri temalem ta tjuqulj tiamadju i qumu sa culj a kadjunangan, qaw uri masengseng tiamadju tuquma tu pida cavilj.
Jianshi
kikarivuanan i tapong
i tapong a gaduan izua tjelu a kikarivuanan na tayal ta dripung a kemasi ta kacavilj a 1910 a patje kacavilj a 1913.
tjuqulj
cinavalitan na tjuqulj
navenecik i likisi nua ciuku: “izuazua a cemecemel idedet ta cilasoaq, sa izunga a liawliaw a kasiw uta idedet ta marekaqinaljan nua tapuluq kata alu a sikataqaljan. qaw pinak tjuqulj a “cyokuozu”nua paiwanzuku na paliljaw kata pinaka a “Toru”nua amiszuku, sa uri sinanpazanagal taicu a kasiw niamadju. qatjaw nakemeljanganga timadju ta maqati a sinikuda aicu a kasiw, sa paveliveli tua zuma tuki matjatjawvalit.”
Jianshi
kiqecevan na tayal i syakaro
malailaing ti sakuma samata se dripung a kata sivitay nimadju a mangetjez a semamaza kacavilj a 1913. kiqecev a tayal ta sivitay se dripung a kemasi tazua kacavilj a 1913 a patje kacavilj a 1926. mavan pinavavecikan nia tayal kata dripung aicu a 埋石之盟 a semkez taza kikarivuanan tjaivililj.
tjuqulj
cinavalitan na tjuqulj
sa nakinemenem ti Kano Tadao(鹿野忠雄) tua : “izuazua a tjuqulj i luzon(呂宋島) kasicuacuay, sa masanliawliaw i gaduan na vecekadan i navalj a pasakaledep sa papeted ta cemecemel i calisiyan uta. uri kemacu a paiwanzuku ta tjuqulj nu semamaza tiamadju tua taiwan, qaw izua a kudrakudral a tjuqulj i rikiri a qinaljan itjainavalj sa maqati a pakeljang tjanuitjen tua quma na qinaljan izua a kasicuacuayan. qatjaw nu semamaza a kacalisiyan sa kemacu taicu a tjaljapazangal a kasiw tiamadju.”
Jianshi
paljavak tua atjunang
thumb|200px|veljeluan na yulje a pasa taicu a tjagulj imaza matja 7 qinaljan i Jianshi. matja 49 qinaljan imaza, Mkzihing（義興部落）, Mkmatuy（馬胎部落）, Ｐiling（比麟部落）, Paqiy（吹上部落）, Yutak（小錦屏部落）, Kbaqeh（那羅一部落）, Cinbulan（那羅二、三部落）, Kuxan（那羅四部落）, Ageq（那羅五部落）, Micista（那羅六部落）, Mknahuy（拿互伊部落）, Mksuzing（麥樹仁部落）, Mklapay（加拉排部落）, Lkuxan（過水橋部落）, Hbun-Rangay（下水田部落）, Mkslaq（上水田部落）, Qalang-Qwayux（武漢部落）, Hbun-Qramay（煤源部落）, Pololan（福祿灣部落）, Uraw（宇老部落）, Libu（李埔部落）, Llyung（馬里光部落）, Ulay（烏來部落）, Batul（泰平部落）, Ｍami（馬美部落）, Ｑuri（石磊部落）, Ｐlmwan（平論文部落）, Tayax（抬耀部落）, Ponaway（帛納外部落）, Smangus（司馬庫斯部落）, Thyakan（泰崗部落）, Smangus（斯馬庫斯部落）, Cinsbu（鎮西堡部落）, Yuluw（養老部落）, Gowryu（合流部落）, Rahaw（拉號部落）, Cyocuy（鳥嘴部落）, Hbun kramay（煤源中部落）, Hbun-tunan（控溪部落）, Kin lwan（錦路部落）, Qolu（上田埔部落）, Qyuws（下田埔部落）, Hbun-lesa（合汶壘上部落）, Metapay（梅達拜部落）, M’yutak（梅阿尤達克部落）, Mrmurak（梅拉姆拉克部落）, Spwan（司普萬部落）, Melukux（梅魯庫互部落）, Metuiy（梅杜依部落）.
tjuqulj
kaizuan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. P197-198.
saviki
sikisudjusudju
nu papucekelj itjen a sauqaljay, kemacu tua saviki kata djinaljeng a vava, katua seman ljakarav ta saviki, tua tja paqaljayan ta sauvavayan.
Pilipinas
Pilipinas （Tagalug：Republika ng Pilipinas）
philipine mavan a namatevetevelj a tjuruvu a qinaljan a masan a pinuveqeveqan, pimaza i pasakacedas a navalj a asia. mavan auta i pasakaledep a taipinyan, a i viri mavan a ljusung(呂宋) a ljavek au namatideq kata taiwan, saka izua 99 km a cadja kemasi a kedri a qinaljan nua philipine patje itua kedri a qinaljan nua i taiwan. au a i navalj mavan a silibis(西里伯斯) a ljavek au namatideq kata indunisia, a i kaledep mavan a nan a ljavek(南海) au namatideq kata yeinan(越南), a i kacedas mavan a philipine a ljavek. aicu a kadjunangan imaza i taipinyan a laluniyan, mavan auta a kalevelevan semezan tu kemaledeledep. avan nu sika nakipaula ta liawliaw a luni kata raljiz ljemitacavilj. ljakua izua natemalidu a marekasacemel kata maretimaljimalji a racev. aza pinaljavakan nua i philipine izua pitju a kuzulj sa unem taiday sa sepatje a puluq a qinaljan, mavan ljaicu a ljusung a qinaljan(呂宋島),visayas a qinaljan(維薩亞斯群島) kata mindanau a qinaljan(民答那峨島) aicu a tjelu a tjaqacavan a qinaljan.
a kaimaza a mareka caucau izua siva kuzulj sa tjelu taiday a kudrav a caucau, au izuanan tu ita kuzulj sa itaiday a kudrav a caucau i gaikuku. avan sika ka 2015 a caviljan paselaw anga ita a laulavan a caucau, masan sikamumalj a pinuveqeveqan nua i pasakacedas a navalj a asia.
pimaza izua tjuruvu a zukuan kata bunka. aicu a negritu(尼格利陀) a caucau palemek tu katjaljasangasangasan a sikataqaljan imaza. au izua nandau(南島) zuku nakemacu ta malay(馬來) bunka patjavat tua mamaza. au izua nandau(南島) zuku nakemacu ta malay(馬來) bunka patjavat tua mamaza. ayatua aicu a kiukai kata siubay a mirazek, izuanga nasetevelj ta indu a bunka, ciuku a bunka kata iselam a bunka imaza i malje taqinaljan.
kinaqadaqadavan
a kina’adavan nakilaing tua kinaizuanan, aicu a i pasaviri namasankaledepan a kina’adavan, a i pasanavalj namasanzulezulan saka salapelj a kina’adavan, a pipenuljatan tua kina’adavan tjaliav a zalangezang, salapelj. matatjelu a kalja’adavan, nu sikatjelu a ’iljasan a taljulima a ‘iljasan zemulezul saka metad a kina’adavan, nu sikaunem a ’iljasan taljutapulu’ katu ita a ’iljasan kalja’udjaljan, nu tapulu’ katu drusa a ’iljasan a talju pasuvililj a caviljan a sikadrusa a ’iljasan kaljavuceleljan. nu i tua sikalima a patjetapulu’ a ’iljasan venali a kaledepan saka pinakaHabagat aya, nu sikatapulu’ katu ita a patje pasuvililj a sikasepatj a ’iljasan, kemasiviri a vali pinakaAmihan aya. a piniapapamamavan i tua 21 a talju32 a culjuan. nu i tua sikasangasan a ’iljasan tjaljavuceleljan, nu i tua sikalima a ’iljasan tjaljazalangezangan i ta tacaviljan.
cinalivatan
ka 1521 a caviljan nadjemaljun i maza tia mayceljun a ruculjev a taciyuran, a pasuvililj ka1565 a patje1571 a caviljan azua a sesipanya patagilj kemaizua tua kadjunangan i viliping (菲律賓) a marekavuguvug, izua aza ti ljupice a rusavawvaung, napapungadan tua ngadan nua mazazangiljan niamadju a “vilipi” a vuguvug, saka izua a tjelu a iday a djinadjasan a pasacuay tuazua kadjunangan. ka 19 seci (世紀) a vililj, napa’ecev a seviliping tua sipanya, tua ’arimika a ma’a’eci katua ’amirika katua seviliping a ma’a’eci, sa masan’amirikanga a djemadjas tjayamadju. ka tjalju sikimusalj nua ma’a’eci’eci i kacauan, djinadjas uta nua seripung, ka tjalju 1946 anga a caviljan, kimadjuanga tiamadju lemingedjel tua kuni. azua a djinadjasan nua ’amirika tazua, azua a kai a ’inamirikan katua kakudakudanan nua ’amirika namarakac aravac a izua a marekacawcau. kimadjuanga tiamadju a patjetucu, kinpidaljanga tiamadju a secapilj tua mangua’an tua pakatapaysu sa mapatulu tiamadju saka naljiacadja a sipacunan, ljakua azua a sihu niamadju inika naseteregereger, ’awban tua mangua’an a kemasitua sikata’aljan, saka pazangal a mirazek a ta’alja’aljan. a tjaljaselapayan mavan a namangua’ katua namapulju a sipacacadjan. mada’ay a maljenguangua’anga a sialalap nua marekasikata’aljan, tjuruvuanga a cemikecikel a i gaykuku a kipusengsengsengan a cawcau, paravac azua a i makaviri a marekavuguvug katua i manilja namawmaljanga aravac a kinakemudan, ka pasusangas tua 金融風暴 pinaliguanga tiamadju tua kinisamuljan niamadju tua i maza i asiya (亞洲).
Beinan
a binan (pinuyumakan: puyuma; ’inamizukuan: Puyuma; rinukaian: Pinang; nginaingayngan: biˊ namˇ hiongˊ; pinairangan: Pi-lâm-hiong) imaza i pasakacedas a vecekadan tua taiwan, a i viri nakidjekec tua shikano katua inpiing, a i pasakacedas a viri mavananga a i vavukud, a i tjaikacedas mavan a taipingyang a ljavek, a pasamaza ledepan kicencen nakipuljaqedi ta i vuday, a i navalj nakicaing tua i valangaw, tjavuali katua djinfung.
Pilipinas
kai
kemasi tua matja 120 a patje matja 175 izua mareka kinakaian a sinikiljavaran i pilipinas. a i tua kakaian a se malayu-pulinisiyan (Malayo-Polynesian) a tjaljaliaw aza kinakaian. ljakua izua uta a kinakaian nua ruman (Romance) matu kai a cavacanu (Chavacano) a kuriyu (Creole).
Beinan
aicu kadjunangan imaza i navalj tua kalingu a sema taitu a nakilaing tua gadu a lizulizuk, saka pinulingetjan nua vecekadan a gadu i taiwan kata makaljavek a marekagadu, au izua a unem puluq a pasaliaw a calisilisi a kadjunangan, izua a nakemasi binan a pana, kadjipun a pana, likavung a pana a makabinan a guan. a kadjunangan namasan semezan tu kemaledeledep.
Pilipinas
kai
izua drusa a kai nua sihu a pilipinas. aicu a kai a amilika katua kai a pilipinas. sa patje ka 2017 a caviljan, izua zumanga a matja 19 a kinakaian a sipacacikel nua sihu a pilipanas. kiniljavaran nua tjatjuruvu a caucau i pilipinas aicu a kai a pilipinas tua kai a amilika tucu.
Beinan
a i binan gu a caucau izua manita kudraw sa unem a kuzulj sa siva a taiday sa sepatj puluq a siva a caucau (16,949 a caucau) (2021 a caviljan ita qiljasan), na i taituking tjalja tjuruvuruvuan a caucau a mula taguan. a imaza caucau sedjelj a pairang katua 35% a kacalisiyan (izua a puyuma zuku, amizuku katua rukai zuku), a pakata nugiu a sengsengan izua. tucuanga masa i kadjipun a ungesing katua a rusenasenay a ti amit kulilay a sinikaligu, au masan vaquan a tataliduan a qinaljan, a remayurangan a sengsegnan meqaca saka mirazek.
Pilipinas
kai
izua sinivecikan nua kai a pilipinas namaya tua sinivecikan a kulitan (Kulitan). ljakua inika vinecik nua tjaljatjuruvu a caucau i pilipinas tucu. sivecivecik nua tjaljatjuruvu a caucau i pilipinas aicu a sinivecikan a latin (Latin Script) ayatua pasusangas a cinalivatan niamadju tua pinaljavakan nua sihu a spain (Spain) katua sihu a amilika. izua sivecivecik a arabik (Arabic alphabet) nua caucau a semuselim (Muslim) a qinaljan.
Beinan
a kai pinuyumakan, ’inamizukuan katua pinairangan.
cinalivatan
kasicuayan aza i binan a pinaljavakan, ka valjakana a nadjemadjas, namasanparavac i pasakacedas. aza uranda nu qivu “pimala” aya.
ka cinting a djiday cineviqe tu masan na kacalisian a kadjunangan. likinay a paqetelem a ljitaladj. au tazua izua a pinaka “binan alu a qinaljan” a qinepu.
aza ngadan a binan aya, namasanlialiaw a sirukaiyan, a tja semalu a qivuan avan za “pinaski” a siqivuan. a kai a kinacalisianan “puyuma” aya aza imi, nagemaugaw ta tjeljavavavan a vadis. sinpapukining ta mamazangiljan a ti “pinaray”, mavananga a tucu kisiya a “puyuma” kemasi a ngadan.
ka 1875 a caviljan lemindjelj tua binanting (卑南廳). ka 1886 a caviljan pavalitan ta taitu tjelizu (直隸州). aza sitjaisangasan a kinkinkiu a kamakama ni huse (胡適) a kama ti vuvu i hutihua (胡鐵花) a kicapilj ta kakudan. ka ripung a nadjemadjas tazua, lemindjelj tua binanzuang (卑南庄), sinipaljavak tua taituting taiducin(台東郡). ka 1944 a caviljan tapuluq sa drusa a qiljas ita qadaw, sualapen a binancung sa sipatevelj ta taitudje (臺東街)(na sihu a kubung 326), masan tjaljavililjan a inumalj na ripung a sihu i taiwan a kinapangaljan a paljavak. kapuaming a maqaqeci, taitutji pavalitan tua ngadan a taitucen (臺東鎮). au aza izua angata binancung a paljavak patjatjaw vadaying, sipatevelj ta i taiducin a nakacalisian a i pasaviri a kadjunangan.
ka 1974 a caviljan aicu a taitucen paljavavaven masan hici, au sipatevelj a binan a guan, puyuma (南王), vukang (富岡), yanwan (岩灣), sinyan (新園), tjinsin (建興), nanlung (南榮), kadjipun (知本), vungtin (豐田), kasavakan (建和) a matapuluq a qinaljan a pasa ta valangaw. a paqepu tu djemalun tu puluq a kudraw a caucau, sikamasan a kabinan a mula ika nua sebinan. au tjaemusiluyan za nasebinan a gukusiu i taitu king a kadjunangan, avan nusiselapay a kinanguaqan a hici. ka tjaivililjanga aza a sebinan gilisiu patjavat a mataiping a qinaljan, ka 1992 a caviljan tapuluq kata drusa a qiljas puluq sa unem a qadaw, tazua za paka navalj nuakisiya a djaljan a binan a ljaljevavavan pavalitan tua taitu atalasi a disiaba (ka 2001 a cavilj pavalitan siqivuan tu taitu disiaba).
paljavak tua kadjunangan
izua tapuluq saka tjelu a mula imaza.
tjakudrang i tjuabar
縮圖|本條目引言段落 tjakudrang i tjuabar(土坂吊橋) aicu a tjakudrang i tjuabar mavan a imaza i pasa taituking daren a tjuacaqu a pana a tjakudrang. na lemingdjelj ka 1938 a caviljan. tazua nasepaiwan a kacalisian i tjuabar kata dralendren a qinaljan sipacacevung sinan pazangal a tjakudrang. tucu namasan ta namapukeljang a kivangvangan i daren.
ripun a djiday
aicu a tjakudrang i tjuabar naliningdjelj ka 1938 a caviljan puluq sa drusa a qiljasan, nua setjuabar kata ladrengdren a sipakazuanan a sinan pazangal a tjakudrang kasicuayan na i qinaljan tjuruvu a maqacuvucuvung sinimasasudju patjatjauvalit ta tjengelayan a kadjunangan. avan nu izua pinaka pinaka “sudju a tjakudrang” a siaya. nu secevung tua masalut a kinakalevelevan, aza sikataqaljan nu qemacuvung ta sengsengan, pangetjez a semamaza itua qapulu na tjekeza sa semenay tua sipapuluqeluqem sa kiqaung tu paseqeljing nua cemas.
tjaivililjanga ta maqaqeci
aicu a tjakudrang i tjuabar na pudrusa mumalj a semanguaq ka 1977 a caviljan kata 1986 a caviljan, ljakua izuanan dedet a tjakudrang avan a kezeng aravac, avan sika aicu a zumuzumul a tjakudrang inika nanguaq, ika maqati a tjapakazuanan. namaitucu a munday, aza tja sikataqaljan kiquang tua paysu nia sihu, na saljingas tu mumalj a semanguaq tua aicu a tjakudrang. au aza 農業委員會水土保持局 i valangaw paljilji sa sikipuvarung, aicu a tjakudrang izua tja kakudakudan nua caucau, nu mumalj a semanguaq izua pusaladj a papumirazek tua kivangvangan a sengsengan imaza i qinaljan, avanzua ljemaui pavay tu ita kuzulj a kudrav a paysu, simumalj semanguaq aicu a tjakudrang a sengsengan.
aicu a vaquan a tjakudrang i tjuabar izua 150 a tadjekuacan. ka 2009 a caviljan alu a qiljasan patagilj a semanguaq, ka 2010 a caviljan unem a qiljasan puluq sa alu a qadavan maqacuvung. ka 2011 a caviljan ita a qiljasan puluq sa lima a qadavan namaqacuvung tua masansimusalj a ljenguaqan a sengsengan, tazua a mamaw a qadav kadjamadjaman a puluq a milingan na palisian a liningdjeljan.
saviki
sikisudjusudju
aicu a saviki a sinipaukuz, mavan a apipian a saviki, saka izua te'ung, saviki, amis uta, tu sinipatarevan ta pausevu tua vavayan, nu  izua nakuyan taicu a saviki, mavan sinanemasiya' tjaivavayan.
Israil
Israil (מְדִינַת יִשְׂרָאֵל‎‎‎；دَوْلَة إِسْرَائِيل‎‎)
saviki
sisenasenay
numasudjusudju ka sicuyan, sinan parutavak tua tjengelayan ta sudju. (saviki i kaljualjuvng mataita a venusuk), aminsun a ku kinatjengelayan siniaya.
Israil
yiselje a kunian (kai a sibulai(希伯來):מְדִינַת יִשְׂרָאֵל‬；kai a alabu(阿拉伯)：دَوْلَة إِسْرَائِيل, pinaka yiselje auta (kai a sibulai(希伯來):יִשְׂרָאֵל；kai a alabu(阿拉伯)：إِسْرَائِيل‎；kai a luma(羅馬)：Isrāʾīl)，mavan a kunian a kisumadju a rarasudjan. ka 1948 a caviljan sikalima a qiljasan tapuluq sa sepatj a qadavan tazua masan ta kuni tiamadju. izua tu siva a taiday a kudrav a caucau. sedjelj a Yehudim (yutai a caucau nua aya). pakata kai na kuga mavan a sibulai a kai kata inamilikan.
Yanping
yenpin guan imaza i taituking, i pasakaledep a vecekadan nua taituking, i viri nakidjekec tua haydan, i viri kata kacedas nakidjekec tua luye, i pasakaledep mavananga i mawlin nua i takaw kata akaw wutay. a i navalj kicaing tua i binan. aza yenpin maitazuanga masan taitu lima kacalisian a kadjungan. au pakata mavalitan izua amin tu 7 caucau/km², aicu imaza tasika tjelu a pasemelaw tua sengsengen i taiwan, a mavalidan nua caucau masansimatjelj kemasi likuz.
Israil
yiselje imaza i asia kata eurup(歐洲) a macacevungan, mavan auta a tjatjuruvuan a zuku a kakaizuanan. a kadjunangan imaza i pasaviri a 阿拉伯半島, a i pasakacedas a 地中 a ljavek(地中海) kata i pasaviri ta 紅 a ljavek(紅海) a 亞喀巴灣, nakidjekec kata balesetan(巴勒斯坦) a kadjunangan. a i viri nakidjekec kata 黎巴嫩, a i pasakacedas a viri kicaing tua 敘利亞, a i pasakacedas kicaing tua 約旦, a i pasakaledep a navalj kicaing tua 埃及西奈半島.
Yanping
a kalevelevan semezan tu kemaledeledev. aza sikataqaljan sedjelj a puyuma zuku. a katalemmang avan aza pakata nugiu. a kai pinuyumakan. ka 1968 a cavilj, aza hungye tjakakedriyan benulu djemalim i kimapaqaqayam kata ripun tjakakedriyan benulu, masan ta daihiuy pakata undu aicu a sineljavakan kata na masan tjapungadangadan i kacauan. saka patagilj aza king djiday nua taiwan izua tjelu pinapiliq ta cavilj a maqati a benulu.
Jianshi
kinatuluan
izua tapuluq saka ita a gakku a kedrikedri.
Israil
ayatua inika qaca a pinaljavakan a yiselje, pakata 聯合國 a piniliq a kanri a penenetj ka  1947 a caviljan,  izua 1.52 a kudrav km² a pulingetjan nua kadjunangan.nasecevung ta pusepatj a maqaqeci, izua tu 2.5 a kudrav km² a paqulidan a  pinaljavakan tucu, izua tu 470 km kemasi viri patje navalj aicu a kadjunangan, izua tu 135 km tja qaca kemasi kacedas patje kaledep, a kinalangan nua kadjunangan ladruladruq au tjaljikedri pasakacedas patje kaledep. avan sika maretimaljimalji a alangan a kadjunangan kata kalevelevan. aza 特拉維夫 mavan a vecekadan a remagingku kata keci vaquan a hici, au a 耶路撒冷 mavan a tjaljavavavan a sihu a kaizuanan. ljakua izuanan a munday i kacauan patjara djemadjas tua manguaqan na i 耶路撒冷 azua sihu na yiselje.
kacu
sikakudanan
nu masasaw ta masengseng a payuan, tjara kemavic ta sikaw tiamadju, sa pinizuanan ta sikaw a saviki, tamaku kata zuma a turivecan. kasicuayan, natineqic a lekelek ta semansikaw, qaw izua a sakamaya a singuc, mavanga vaudj na kacu.
nu semansinguc, uri kikacu sa sualapen ta qapulu kata asav, qaw pizua aza vaudj ta pariuk sa kemesakesa. nu makesanga taza qaljic, sa remugrug. qaw izuanan a vucelacelay a vuqel, sa maqatianga tua sinansinguc aicu a veqel.
kaizuanan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所. 節錄自P195.
Panama
cinalivatan
katjaisangas tua djinaljun nua caucau a sesipain ka qadjav a 1600 a kacaviljan, a i taza kadjunangan a kaizuazua a caucau nua sekacalisiyan a i panama imaza.
kai
sinipaljavak aicu a kai nua sipain (Spain). saka izua kinakaian a sipain nua sepanama tu siaya a kai a sipain nua qadjav a 93% a tjaljatjuruvu a caucau a sepanama. aicu a kai a sipain a kinakaian niamadju. kiniljavaran uta nua mareka a taqaljaqaljan aicu a kai nua amilika i panama. siaya niamadju a kai a drusa izua kai nua sipain katua kai nua amilika ayatua sipacacikel niamadju a sengesengan tua zuma a kuka i tua kacauan. nua qadjav a 14% a caucau izua kinicaquan tua kai a amilika i panama. sa i matjalialiaw kakituluan nua caucau izua sinitulu nua kai a amilika i panama tucu. manasika, maqati a tjatjuruvu a caucau nua sepanama a kiljavaran tua kai a amilika.
kinatuluan
pinakitulu a mareka aljak nua pinaka djesui (Jesuits) a kinateveteveljan a kiukay i tua panama katjaisangas tua kacaviljan a 1600. ka patagiljan nua sihu a panama a paljavak tua kinatuluan i kacaviljan a 1903. saka izuanga gaku nua panama a kuka tjaivililj.
hikuki
thumb|right|250px|aicu a puhikukiyan a tucumen (Tocumen). izua tjaliaw tua drusapuluq a puhikukiyan i panama. sa, tjaljaqacan aicu a puhikukiyan a tucumen (Tocumen).
yakiyu
thumb|250px|right|temalidu aicu a ti kalus (Carlos Ruiz) tua yakiyu. kinatjengelayan a undu nua caucau i panama aicu a yakiyu.
kinivangavangan
na patagiljanga a sihu nua panama a papirazek tua kinivangavangan ka pasusangas tua lima a cavilj.
Dawu
daibu (pinaywanan: palangwi; pinairangan: Tāi-bú-hiong; nginaingayngan: tai vuˋ hiongˊ) i maza i pasakacedas a navalj tua taituking, nakidjekec tua tjavualji, a i tjaikacedas mavan a taipinyan, a i tjaikaledep katua i pasakaledep a navalj mavananga a i daren. aicu a daibu na kemasi cemedas mata keledep a sinanpazangal a na kuruma a vaivaikan a djalang.
mamazangiljan ti idipus
thumb|right|250px|mamazangiljan ti idipus pinakeljangan tua mamazangiljan ti idipus aza pinuitjaucikelan nua segeris (Greece) a Oedipus Tyrannus manu Oedipus the King. sinipakangadan a tjaisangas a Oedipus (Οἰδίπους) nua kinakaian a geris i tua sinansunatj a "puitiks (Poetics)."
pinudjalanan nua sebaletik
patjara aicu a pinudjalanan nua sebaletik (Baltic), izua zuma a ngadan a tja kineljangan mavan a kicikic nua sebaletik katua kicikic tu silailaing ta vinarungan. matjatjiyak a sikataqaljan a sebaletik a pudjalan kemasi tua esti (Estonia) a pasa latuviya (Latvija) sa patje lituvus (Lietuvos Respublika) tu sitjaucikel tua vinarungan niamadju a semanmaljian a qinaljan a kunian tua kaqepuan a suviyat (Soviet Union) nu i qadavan a 23 nua i caviljan a 8 i kacaviljan a 1989. aza pasaladruqan nua pinudjalanan a penuljat ta 675.5 km.
mamazangiljan ti idipus
tjaucikel
kisanlailaing a mamazangiljan ti idipus tua kaqinaljanan a tibis (Thebes). puita tua qadaw, papusengesengan ti idipus tua maresikacekelj nimadju ti kurien (Creon) tu vaik a kivadaq tua dilevi (Delphi), ayatua izuazua a seljayar sa saqetjuan tazua. sa nu mangetjez ti kurien a pasemalav tu paulan aicu a ljayar avan a kasizuanan a pinapacai ti laius (Laius) a mamazangiljan a kisanlailaing a pasusangas. inikanan a kemeljang tiamdju tu timaima a za kisankuya. manasika makuyakuya izua a ljayar sa saqetjuan.
pasakacedas tua asiya
pasakacedas tua asiya(東亞) kinaizuan a itua iyurasiya (Eurasia) a kadjunangan a i pasaviri a papamaw tua tja buru a kadjunangan (Earth) mavan aicu a pasakacedas tua asiya a kadjunangan.
Ngerenger Kazangiljan
aicu ti Ngerenger Kazangiljan (ciniukukan: 林廣財, 1952 a caviljan - ), mavan a kisansemenay nua se taiwan, nalemedaw kemasi imaza i akaw i makazayazaya a kazangiljan a qinaljan.
Dawu
aicu a guan nakitangez tua gadugaduan i vecekadan tua taiwan, tjaliaw a gadu izua, keri a kazatjan. izua daibu a pana, uwan (烏萬) a pana, cauyun (朝庸) a pana. a kalevelevan semezan tu kemaledeledev. ljakua zaljavavavan maretimalji tua kalevelevan pasusu tua vavavan nua gadu.
a caucau i daibu, izua paiwan a kacalisian, pairang, ngaingai katua tjau samaza kemaizua maretimalji a kuka a tjuruvu a caucau matevetevelj. katalemmang avan aza pakata nugiu katua kiciqaw. azua kuba katua siubay ika mirazek.
cinalivatan
kasicuayan aza i daibu sedjelja na paiwan kacalisiyan a vaviakan, ka sicuayan a qivu palangwi, aza imi pinaiwanan “malap ta bata sa kelemi”. tjasangasangas a cavilj aza paiwan kakemasi maza i gadu sa ljiteku a mamaza itaibu a pana, lemagav tua namaqal ikau maqati a kaizuanan a belebeleq, leneleneq, ayaing tua bata sa banbangen kjadjunangan tu kiluangata, avan nuizuazanamaitucu a kinipungadan.
Tân Tîng-Pho
aicu ti chen chen bu (ciniukukan:陳澄波；pinairangan:Tân Tîng-Pho；rininpungan:チェン　チェン　ポー), mavan a sinipukeljang a semanzuga a caucau i taiwan tazua ka ripun a djiday mata pitjaivililj a malivulivuan. ka 1926 a caviljan aza zuga nimadju pinaka《嘉義の町はづれ》(pinaka《嘉義街外》tucu nua aya) namapiliq itua seripun a sika masanpitjulj a 帝國美術院 sinan papaljizavan tua nemangamanga (帝展 siayaya uta). avanusika namasan ta sangasangasan a 西畫 taicu a zuga nasetaiwan makaya a pitua imaza i kinakudakudanan na ripun a sihu. saka pitjaivilji timadju rukicapilj tua i 帝展 katua zuma a maretimaljimalji a palisian uta. ka 1947 a caviljan, masa izua aicu a 228 a cinalivatan tazua, timadju namasan ta kitjauvalit a caucau pakata malivulivu katua kukumin sihu, saka nakinuangan ni sivitai imaza i tjaiqayaw a tisiaba i kagi. amin izua 52 a cavilj timadju.
Dawu
cinalivatan
ka djipung anan imaza, aicu a kadjunangan pavalitan tua “daibu”, ka 1920 a cavilj san ciyican (區役場), 1937 a cavilj pavalitan ta daibu, sipavecik pavalangaw sa kanrivi. kapuamin a maqaqeci qepuing a kacalisian lemindjel anga ya valangaw taibu, 1946 a cavilj aza gadugaduan piqen sa kisuvek, avan tucu anga taren.
paljavak tua kadjunangan
1945 a cavalj lemindjelj tu taibu, sangu, tjacuqu, uduli, tjuabar, sautja, tjaligik, taiban, alui, siva a qinaljan; 1946 a cavilj sigac ita qadaw aza i tjuabare, saucia, tjaligi, taiban, alui a lima qinaljan pakilingdjelem tua taren; 1967 a cavilj sipatevelj a rudjaqas masan lima a qinaljan. aza gukusie imazangata i taibu, lja paqepu tua i tunpu a sikiljaving na kiciqaw tu mizalek, avan zua patjavaten. aza penuljat a qinaljan izua tjacuhu, uduli, rudjaqas, daibu, tunpu, penuljat lima qinaljan siva puluq sa pitju talingan.
kalevelevan
daibu imaza a kalevelevan semezan tu kemaledeledev. aza pakata i taibu ljemizau ta kalevelevan kaizuanan pinuqezelj a vecik namaitucu.
lja aicu i taibu imaza i taiwan a kecedasan, sa ca i kalinku katua taitu a katjunangan nu kaljazalazangan ruizua masi sezasezam a vali. a tja lja sezaman 40.2°C (104.4°F), a imaza a itua 2020 a cavilj pitju a qiljas a drusa puluq sa lima a qadaw. a pinakeciyu a tjaljakedriyan 10.0°C (50.0°F) a itua 1958 a cavilj a drusa qiljas a puluq sa sepatj a qadaw a venickan.
caucau
kemasi 2015 a tjaljavirivan a cavilj mata 2020 a tjaljavirivan a cavilj na mekedri lima taiday sa siva puluq sa pitju a caucau, nu tjasupuing namekedri 9.44%, avan angata tjaljatja liavan a mekedri a caucau a qinaljan imaza i kacedas a pasataiwan. a sivelican sikamasan valulj.
Israil
kakaian
sinipasemalaw a kakaian a hibru nua sihu a israil. ljakua pazangal aravac uta a kakaian a arabik imaza i israil. sinikiljavaran a kakaian a hibru nua tjatjuruvu a caucau a seisrail. ljakua izua uta a sinipatatevelak a maretimaljimalji a kakaian imaza ayatua izuazua a tjuruvu a caucau a sezumazuma a kunian i kacauan.
kinatuluan
thumb|right|250px|sivecivecik a kakaian a hibru, kakaian a amilika, katua kakaian a arabik a sikeljangan tua djalan. aicu a i serayru namasan tjaljavavavan tua sinupuan katua kinituluan nua marekasikata’aljan i tua i pasamaza i 中東地區, makaya a kiamaw tua 韓國 nu pitjanuitjen a pasakacedas a cawcauan a marekakunian, nu pimaza i kacauan tua marekakunian sakamasan drusa a pulu’ saka ita a pasa’ayavan. nu semusu tua vecik a kemasi 聯合國, a keljangan tua vecik nua ta’alja’aljan, tiamadju uta a se’iserayru a tjaljaturuvuan ta i maza i 中東地區 tua kunian.
a situluan a penetj na se’iserayru, azua a pinaka i vecekadan a situluan namasantjelulj, a patagilj a kitulu(’icininsi a talju rukuninsi), kukumingaku, sa talju a 高級中學, azua a kuletj nua sihu tua kitulu nua taramacidicidilj kemasi ’icininsi a talju kukumingaku. aicu a namatucu a situluan patjeljapadjulu tua siking tua sisupu ta daygaku niamadju, azua a sisikingan kinasi tua maretemaljimalji a kamuku, izua 希伯來語, 英語, sikisangan (數學), pakatua sisiw a situluan (聖經教育), pakatua na sikata’aljan (公民學), katua 文學. izua a zuma a pinili’an a siking a maru(化學,法語 ). ka i 2003anga a caviljan, izua a 56.4%a pasatjuruvu a situ a namakalap tua semupu tua daygaku, azua a se希伯來語a situ izua a 57.4% a pasatjuruvu, ‘aw a se拉伯阿語 a situ izua 50.7%.
azua a namakalap tua semadaygaku a semupu a situ, makaya a semupu tua tjaivavav a kakituluan a gaku. azua a marekadaygaku tjara izua a maretimalji a kulet tua vavavan a tinsu tua sialapan tua gaku, saka sinikinemenem uta a 心理測驗 (maru na ‘arimika a SAT). ayatua sihu a nalemingedjelj tuazua a mareka gaku, sika kedri a sivaivai a paysu tua sisupu nua marekasitu. a i ‘iserayru izua a alu a daygaku katua tjaiteku ta daygaku a izua a tjelu a pulu’ katu izua a pasaliav. saka nu kisusu tua i 2006 a caviljan nua Webometrcs, a i 中東地區 a tjalja vavavan a tapulu’ a daygaku, izua a matapitju i maza i ’iserayru, azua a ’aya’ayavan a matasepatj a daygaku sedelj a se’iserayru.
kakukakudan
sikakukakudan nua caucau a yutay aicu a palisian a yutay katua cinalivatan niamadju ka caviljan a mareka kuzulj, mavan a kakukakudan nua i israil. a imaza i israil izua tjuruvu a taqaljaqaljan nua seyutay a kemasi tua zumanga a pinaljavakan a kunian. manasika kaizuazua a maretimaljimalji a sikudakuda tua kininemeneman. a i kacauan a sipasemalaw a paqulid namin a kunian a israil aicu a kakaian a hibru (Hebrew language).
kininemeneman tua venecik
tjalialiaw izua sivecivecik a kakaian a hibru tua kinemeneman tua venecik nua i israil. kininemeneman nua i israil tua venecik aza cinalivatan nua sinipapirazekan a kakaian a hibru tua tjaljapazangal a sinikiljavaran tucu. sivecivecik a sikiljavaran nua tjatjuruvu a caucau i israil aza kakaian a hibru kemasi tua ka 1800 a caviljan a patje ka 1900 a caviljan.
iga
pinapuliguan tua tjaljabulayan a iga nua kakaian a seqaljaqalja nua auskar (The Oscars) izuanga matjapuluq a iga a seisrail kemasi tua sinankunian a israil.
saviki
sisenasenay
saka, itua senay nua masisi, aicu a saviki a patarevan tua ' iniladjan kata nasi nua mamazangiljan.
Tjuku Tsai
ti Tjuku Ing-wen Tsai (Ljinautianan: 蔡英文; pinyin: Cài Yīngwén; Pe̍h-ōe-jī: Chhoà Eng-bûn; ), a cungtung nua Taiwan.
saviki
sikivangavangavang
kasicuayan a kakedriyan sinankuku, aza namalaic a livuljung makaya remakac a kivangavang; aza uqaljaqaljay malalumalj tua kemavakav tua qapulu.
Tjuku Tsai
pacunu uta
pinapapilipiliqan:cungtung a vavayan pinapapilipiliqan:cungtung nua Taiwan pinapapilipiliqan:kacalisian nua Taiwan pinapapilipiliqan:kilang pinapapilipiliqan:pairang pinapapilipiliqan:Paiwan pinapapilipiliqan:Qakaw king
saviki
sisansipayzan
nukaljazalangzangan malap tua livuljung saqecapi aseman sipaizan tu sipaipaiz masuzulek itjen.
milingan a patjara saviki
ka sicuayan izua ti sa tjukutjuku, qau mapuapu timadju, kacuaiyanga vaik a sema tjatjan, qau sidjilay i tjatjan azua inapuan; qau sa cemuvuq azua djilai tua saviki. qau meqacanga azua saviki venangalj, qau kisavikin anga ni sa tjukutjuku tu apuin. azua tisa tjukutjuku, ka vaik a kivala sema zua itjua tapav nua mareqali, inika pinarimasudj a tapav, qau suapan ni sa tjukutjuku, sa tjangtjangan ta saviki, sa vaik a cemikel a tjumaq. mangtjez a mareqali, ljaqa tima nasemuap tua tja tapav? tjananguaq a tja raungen aya, qau raungen nua mareqali, manu mangtjez azua ti sa tjukutjuku. ka ivililjanga, sini pakigaljuanga tua tjalja sauqaljayan a uqaljai, sa papucekelji. pai sinivalet tua nanguaqan ni tjukutjuku ayaya za milimilingan.
kasizuan
鄭漢文等，2004，《排灣族民族植物》. 臺北：行政院農業委員會林業試驗所. P286.
Kasugagu
Chunri gu icuwa i Pingtung. ala atjunangn mapuljat 155.55 km² (ma’linpan atjunang  67.65 km², ma’linaule atjunang 84.62 km²). ala caucau mapuljat 4,802 caucau, ala daceneqlan mapuljat 1,357 a daceneqlan, Puyuma (96%) a maqcuwa caucau.
chunri(pinaywanan: kasugagu), a i pasakacedas a vecekad sa navalj tua qakaw tua taiwan, a i tjaiviri ta rai, a i tjaikacedas mavan a daren na taitu, a i pasanavalj izua a sizigu, a i tjaikaledep mavananga a枋寮鄉.
likisi
chunri(pinaywanan: kasugagu), avan a katjunangan ta karakudakuda a kacalisiyan, sicuayananga, mavadayvaday a qinaljan i kavuluan tiamadju, sa sikavaljualjut ta qemaljup niamatju. qaw metjuruvu a cawcaw sa pasetavet tiamatju a sema tjainavalj ta大漢山. qemaljupqaljup kata tinalem tiamadju tazua.
ka 1941 a cavilj, vinaday a率芒社 na sihu na ripun ta kasuga, mavan a tucu a春日村a itjaisasaw a kaledep, qaw pungadan a春日（かすが Kasuga ）ta aza ginaljan.
izua a unem a mula i aicu a guan, mavaday ta mula ipasanavalj kata ipasaviri a taqaljaqaljan, izua a mula a ipasaviri, mavan a laleklek(力里), tjuvecekadan(七佳), kinayiman(歸崇). sa izua a mula a ipasanavalj, avan a kasuga(春日), guabar(古華), seveng(士文). aicu a mula a ipasaviri, masa a siselapay ta tjuvecekadan na raljiz, mavaday ta tucu a 新七佳村, qaw tjuljivar ta kinayiman.
tjaljatjuruvu a taqaljaqaljan izaya a penanan ta pana a 力里 tucu. aicu a chunri a mula a ipasaviri, avan a laleklek, tjuvecekadan, kinayiman, kata 南和部落, mavananga a tjaljaqaca a mula i rai, putideq amin a ita a pnan tiamadju. izuazua a pitju a kuzulj a cawcaw a kacalisiyan.
Yanping
paljavak tua kadjunangan
izua lima mula kata sepatj puluq sa tjelu a rin i yenpin guan.
tawyuan(桃源村 pasikau), hungye(紅葉村 vakangan), yungkang(永康村 sanungsung), wulin(武陵村 buklavu), luansan(鸞山村 tulanzang). au izua puluq sa ita a qinaljan imaza:
kainisungan(卡努舒岸), kamisatu(卡米莎度), kaminu(卡米努),
nakanu(拿卡努), sununsung(蘇儂頌), buklavu(布谷拉夫),
kalisahan(卡里沙汗), minami(米娜咪), vakangan(瓦岡岸), pasikau(巴喜告), talunas(達魯那斯).
aza luansan mula mecevung kata tawyuan mula a pana, ika namavaday aicu drusa a kadjunangan, saka yenpin guan masan ta tjanasekuya ma alang a qinaljan.
rikishi
aza yenpin guan kasicuayan avan nu rukai zuku a linaulj, ka citing a djiday, aza bunun zuku kemasi nantu(南投) pakagadugaduan patje maza au linidjelj ta qinaljan.
ka ripun a djiday, aicu a  kacalisian a kadjunangan nua taituting guansandjin, sinan na kacalisian a quma, avan za sihu a kinsac na djemadjas a kanrivi. ka 1941 a cavilj, izua nebenlu(內本鹿) livulivu, saka aza bunun zuku minili paljeteku sema pairang, au patjavat sema luyezuang(鹿野庄) rikunghu(雷公火) i sanye(上野), zungye(中野) kata siaye(下野) aicu tjelu a kakaizuanan. au kapuamin a maqaqeci, qepuing nanga aicu tjelu a qinaljan masan lusan(鸞山) mula. saka avan nu lusan mula sipavecik payenpin guan. au ka 1946 a cavilj, aza yenpin guan kemasi luye guan a kitjuwaya a kanri, sipungadan ta “yenpin” kemasi ti kamakama “鄭成功”, au linindjelj ta “yenpin guan” patjeljatucu. pitjayvili ta 1990 a cavilj anga, aza kacalisian kinemenemen pakata bunka niamadju. tjatjuruvuan a kacalisian patagilj a pavalitan ta ngadan matu a kacalisian a ngadan, ka 2014 a cavilj, aza guciu qivu ta “yenpin” aicu ngadan neka kanki kata imaza a kadjunangan, saka patagilj maljavar kata sikataqaljan pakata atalasi a ngadan a guan.
kivangvangan
紅葉少棒紀念館 na hungye sinipapukinim ta benulu a umaq
紅葉溫泉 hungye a ungesing
布農族射耳祭 puyuma zuku a malahtangia
松楓橋 sungvung tjakudrang
tjava
makamaza i ljavljav a tja pacucunan sinitalem a makapalingulj tua umaq aicua tjava. sevesevec a ricing, kamayamayan a liljualjuas a asav, vavucelayan saka semalum a vuciar nu kaljatjavan. titjen a sevuculj maljiyan a tja puzangalan a pasavid tua tjava.
tjava, izuazua iteku tua sasusuan tua vavavan na katjunangan i chuku, 中南半島,  ripun, 琉球kata taiwan, avan a rurazek a kedri a kasiw, sa qaca a vuljangaw kata nguljingulj aravac. azua a vangalj a nsikipucemcemel, a kapaz a siurem ta nemanga, sa rutalem ti kacalisiyan.
kasicuayan, izuazua a tjava a tinalem i kacasavan na kacalisiyan, nu venuciar a vuteqiteqilj a vuljangaw, nguljingulj aravac a aicu a vuljangaw, sa tjengelay aravac azua a vavayavayan a kacalisiyan tua alapu ta tjava a vuljangaw, qaw cemekcek ivirilj tua calinga tuki sinantarar.
azua a kasiw na tjava a caljeqilj aravac, sa rusinan tua hang kata tjukur.
i kakudan nua paywan, maqati a alap tazua a kasiw ta sinan qungcuy tuki kizing.
samiling azua a kasiw a tjava, a vuteqiteqilj kata nguljingulj a vuljangaw, avan a nanguaq a cemel i kacasavan, sa pinaka ta “vuljangaw nua paywan” nua zuma.
Ngerenger Kazangiljan
ti Ngerenger Kazangiljan avan za mamazangiljan se vuculj imaza i kazangiljan a qinaljan. ka 16 a caviilj ti Ngerenger nakitjuvaday a sema sasaw a mataihuku, sa masengseng pakata semakuc tua nanemanga, venengetj tua tiking kata vaik a qunanuli a kiciqaw a sengsengan uta.
Wu Ming-Yi
aicu ti Wu Ming-Yi (1971 a caviljan 6 a qiljasan 20 a qadavan-) mavan a venecivencik, san papebulayan ta paridiu a caucau katua hakasi itua sengsengan pakatua kinkiu katua kadjunangan, kau timadju mavan uta aza hakasi a temulu tua mareka vecikan na ciniukukan imaza i dunghua daigaku.
zangav
sikakudan
maqati a kizangav tua sipucemel tua qesang sa natarivak tua vicuka na cawcau.
Wu Ming-Yi
pakata mareka qadupu niamdju izua 小說 katua 散文 matja drusa a sengsengan. kau izua tjaqaca a qadupu pinaka《複眼人》nimadju na paveli anga ta 版權 nimadju itua mareka guka i kacauan. saka masan ta sangasangasan a qadupu itjen na taiwan a patagilj a sinipaveli pasa zua pazangal a vinecikan a kuba i gaikuku. izua matja drusa a semanqadupu a kuba na paveli ta aicu a qadupu paruta Harvill Secker（english a kai, 2013 a caviljan）katua Éditions Stock（french a kai, 2014 a caviljan）, kau aicu a french a kai a qadupu namalap ta kazalan a 法國島嶼文學獎 a duqubi（vungsey/français: Prix du livre insulaire）ka 2014 a caviljan tazua.
Kasugagu
likisi
aza cawcaw i chunri, tjaljatjuruvuan ta 春日村, masanmusalj ta 七佳村, avan a paselaw ta takuzulj a cawcaw i aicu a drusa a qinaljan.
zangav
sikakudan
qaw, aza saviki, qavu kata zangav mavan a tjaljapazangalan nua payuwan nu mapuapu tiamadju. saka, izua a saviki, qavu kata zangav nu uri pucekelj kata penaljang a payuwan.
zungulj
masanliawliaw aicu a zungulj(印度苦櫧) i kaledep a pasanavalj tua ciuku kata izua i pasanavalj ta taiwan a kadjunangan, mavan a cemecemel i tjaljiqaca a kemasi djelu a tayday ta takuzuljan a marutadjekuacan a sasusuan tua vavavan na katjunangan i taiwan.
Uong'e Yatauyungana
aicu ti Uong'e Yatauyungana (ciniukukan: 吾雍·雅達烏猶卡那 katua 高一生; cou a kai: Uong'e Yatauyungana; rinipunan: 矢多一夫、矢多一生), nalemadaw kemasi imaza i kagi alisan a lalauya a qinaljan, se cou zuku timadju. kasicuayan timadju mavan a kinsac, sinsi, aza caucau nasemansenay katua guciu imaza i 吳鳳 a qinaljan (tucu a alisan a qinaljan), avan sika pungadan aravac timadju namasan ta san palailaingan a sinupuan a caucau nasecou zuku, palailaingan a sidjiyan a caucau, palailaingan a vinarungan, seman ta ung-gaku a caucau, venecivecik. nakisamuljamulja timadju a seman ta undu patjara ljaicu a sengsengan itua kilalaing ta sikuakudan kimadju nasekacalisian tazua, kinemenemen uta aza 原住民自治區 nua aya aicu a vinarungan nimadju. saka kipaula aravac ka 白色恐怖 a djiday. qau tucu izua a madrusa a kisansemenay ti 高慧君 katua 高蕾雅 mavan a vuvu a vavayan nimadju.
Kasugagu
likisi
aicu a 新七佳, nasetevelj ta tjuruvu a cawcaw a kemasi zuma a qinaljan, izua a 高見社群(tucu a南和部落i rai)a白鷺社 na 巴武馬群, kata a cawcaw a kemasi laleklek, sa masan a qinaljan, ljawa izua a tjelu a likisi na qinaljan.