د_پاني_پت_لومړۍ_جگړه
تاریخ
دوهم ـ د افغانانو د قوماندې او پرمخیون لړۍ یې وشلوله او یوه مطلقه گډوډي او خپل سري په گډه سوه. درېیم ـ دې کار په زرگونو افغانان د پرشاتگ او درنو تلفاتو سره مخامخ کړل چی مغولو ته یې نور سېک او جرأت هم پسی ورکړ. څلورم ـ پای دا چی د پانی پت میدان د شل زره پښتنو وینو پر سر واخیست او دې کار په هند کی د پښتنو د باالقوه واک پای راپیل کړ. سلطان ابراهیم لودی تر پایه سخت وجنگېد څو چی پخپله هم ووژل سو. د ده سر یې پرې کړ او بابر ته یې راوړ. بابر چی کله د سلطان ابراهیم لودی جسد ته راغی نو د اعتراف په توگه یې داسی مخاطب کړ : « ستا زړه ورتوب او میړانی ته د احترام مراتب ادا کوم. » تاریخ پوهان په دې عقیده دي چی که ابراهیم لودی او پوځیانو یې فقط یو ساعت نور هم جنگ ته دوام ورکړی وای ، نو بابر به ډیره سخته ماته خوړلې وای او ممکن تر کابل پوری یې خپلي ټولي سیمی د لاسه هم ورکړي وای ، ځکه : الف ـ بابر نور اکمالات نسول کولای او هر څه یې پای ته رسېدل ؛ ب ـ بابر نور زخیروی یا احتیاطی پوځیان نه لرل او نه یې هم له بله ځایه تهیه کولای سول ؛ ج ـ هندوانو مغول یرغلگر بلل او د هغوی په پرتله یې پښتنو ته ډیره لوړتیا او ترجیح ورکوله ، او رانا سنگا هم د بابر سره خپل ملگرتوب ختم اعلان کړ ؛ د ـ د بابر پوځ د شا لخوا خپل ارتباط د لاسه ورکړی و ، بس په همدې پانی پت کی تجرید او ایسار پاته و ؛ په هر حال ، دا چی د بابر پوځیان په شمیر لږ وو ، خو بیا هم کامیابه سول ، خپل علتونه لری چی هغه عمدتأ شپږ دي ، یعنی : لومړی ـ څنگه چی بابر د خپل ټول قوت سره پانی پت ته راغلی او پر میدان پاته و ، نو دا جنگ د هغوی لپاره د تباهۍ یا کامیابۍ جنگ و ، او هغوی طبعأ د خپل ژوند په بیه د « ناکامۍ » په پرتله « کامیابۍ » ته مجبورأ لومړیتوب ورکاوه. حال دا چی لودی پوځ د غلیم د اصلی ارادې او مجبوریت څخه بې خبره و. آن د ډیلی د بایللو هیڅ کوم تصور یې هم نه کاوه. دوهم ـ د بابر پوځ عالی دسپلین ، اوسپنیزه تکل او خورا مجهز او گوزاریز توپونه او مجرب ، ماهر او مسلکی پوځیان لرل. دا یو لاس پوځ و چی د هندوستان د نیولو ټینگه تلوسه یې لرله. حال دا چی د ابراهیم لودی پوځ ټوټې ټوټې و ، یعنی هر خان او سردار خپل خپل پوځ اداره کاوه او کومه توپخانه یې هم نه لرله. درېیم ـ له یوې خوا بابر ته د دولت خان لودی او عالم خان لودی عملی کومک او بیعت او د بلی خوا د ډیلی په شاوخوا کی نفاق او د ټولو سره د ابراهیم لودی مخالفت او عداوت نوموړﺉ د خوږېدو او سولېدو وړ گرځولی و. څلورم ـ د هندو « راناسنگا » لخوا بابر ته بلنه او د هغه هڅونه ( چی وروسته بیرته پښېمانه سو خو نور نو ډیر ناوخته سوی و . ) پنځم ـ بابر شخصأ یو لوی جنگسالار او مجرب قوماندان و چی د کوچنیوالي څخه په جنگ جگړو کی را لوی سوی و ، حال دا چی ابراهیم لودی یو بې تجربه ځوان و ، سیاسی کمزوري او وچه دلاوري یې لرله او په میراثی ډول پاچهۍ ته رسېدلی و. ده لوی پوځ درلود خو د هغه په اغېزمن کنټرول نه پوهېدﺉ. شپږم ـ ابراهیم لودی د مخکی څخه لا د دوو ډلو د مخالفت او عداوت سره مخامخ و چی لومړی بېلابېل سیمه ییز کوچني حکومتونه وو ( چی پورته ذکر سول ) او دوهم د ده په خپل ټبر او حتی کهول کی د مخورو ، عزیزانو او مشرانو د دښمنۍ په غېږ ورغلی و ( چی پورته اشاره ورته سوې ده ). دغو نیمگړتیاوو ، ناخوالو او گواښمنو څپو ابراهیم لودی زیان منونکی او ماتېدونکی کړی و ، څو چی د بابر لخوا پسی مات سو او په دې توگه د هند پښتنی حکومت هم د تل لپاره د هند په سمندر کی ډوب او غرق سو. په هر صورت ، که څه هم په دې جگړه کی د افغانانو نفاق او د بابر د پوځ لوړ دسپلین په تیره بیا د هغه د اور غورځونکو گلولو او سوځونکو آلاتو استعمال هغه عوامل وو چی افغانان یې مات کړل ، خو څنگه چی دغه تاکتیکونه او فنون وروسته شیرشاه سوری زده کړل ، نو په عین همدغو تاکتیکونو او چمونو سره یې د بابر زوی همایون ته سخته ماته ورکړه ( ۱۵۳۹ میلادی ) ، او په ډیلی کی یې یو ځل بیا ( د بابر تر مړینی وروسته ) د پښتنو حکومت قایم کړ. مگر له بده مرغه د ده په ناببره مړینه سره هلته د پښتنو د باالقوه زوال مخ را و نه گرځېدﺉ. بابر د دې جگړې څخه بریالی راووت او د ابراهیم لودی په شمول یې شل زره پښتانه ووژل چی د هغوی په وینو د پانی پت مځکه نن سور رنگ لری او د خاوري په ذره ذره کی یې د بدنونو حجرات پراته دي. بابر ته د ډیلی سلطنت ټول میراث ، خزانه او غنیمت په لاس ورغلل. دﺉ دوې اوونۍ وروسته اگرې ته ورسېد او هلته د « کوه نور » مشهور الماس ورکړه سو. په دې سوبه سره هندوستان د څه باندی دوو پیړیو لپاره د مغولو په قبضه کی راغی او همالته د پښتنو عملی زوال را پیل سو.