cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خبرونه
خبري روايت
2-څنګه: په دې کې د زده کړې او پانګې اچونې مرحلې او د کورنیو یا بهرنیو ماهرو افرادو د کارولو په شمول د جوړولو او د هغې مرحلې شاملې دي. . . او همدارنګه د بند د خلاصولو څرنګوالی.
۳- چېرته: د بند د موقعیت په اړه د مالوماتو ورکولو په شمول.
دا راپور یوازې یو خبری راپور دی چې خپل ارزښتونه لري، مګر د خبریال عنصر، د هغه نړیوال لید ، د هغه تمایل او نظرونه ضعیف او شاید بې اغیزې وي. دا مسله ځکه مهمه ده چې ځینې وختونه خبرونه د امید ورکولو، د ودې فضا رامینځته کولو، د هیواد پالنې احساساتو رامینځته کولو او داسې نورو لپاره د وسیلې په توګه کارول کیږي. . . کارول کیږي او د لیدونکو سره د اړیکو نشتوالی د پورتنیو اهدافو څخه هیڅ نه پوره کوي. نو ځکه، خبریالان د مطلوبو پیښو د پوښښ لپاره د خبر داستان په نوم یوه طریقه کاروي.
مارتین چارلس سکورسیزي
شخصي ژوند
سکورسیزي په ۱۹۷۶ کال کې له لیکوالې جولیا کامرون سره واده وکړ، چې دا یې دویم واده و، دوی یوه لور لري (ډومینیکا کامرون - سکورسیزي، چې یوه اداکاره ده او د The Age of Innocence کې راڅرګنده شوې)، خو دې واده یوازې یو کال دوام وکړ. ددوی لپاره طلاق سخت یا ستونزمن و او دا د کامرون د لومړي فلم تیارې کمیډۍ God's Will فلم بنسټ و، چې لور یې په دې فلم کې اصلي اداکاره یا د فلم ستورې وه. هغې د ډومینیکا سکورسیزي په نوم په Cape Fear فلم کې یو کوچنی رول درلود او اداکاري، لیکلو، ډایرکټري یا کارګردانۍ او چمتوکولو ته یې دوام ورکړ.
د ایټالیا دریم ویکټور امانوئل
لومړني کلونه
د ۱۸۹۶ زکال د اکتوبر په ۲۴ مه ویکتور امانوئل د مونته نګرو له شاهزداګۍ الینا سره واده وکړ.
کاټن مادر
د ژوند لومړي کلونه او زده کړه
په ۱۶۷۴ز کال کې د ګاونډي ښار کامبريج په هارورډ پوهنتون کې داخل شو. دا مهال د هغه عمر يواځې يوولس نيم کاله و، نوموړی په دې اداره کې داخل شوی تر اوسه تر ټولو کم عمره شاګرد دی. د همدې وخت په شا اوخوا کې، کاټن د خبرو پر مهال د ژبې بندېدو له ستونزې په ځورېدو اخته شو، دا د خبرو پر مهال هغه خلل و چې نوموړي په خپل ټول ژوند کې هڅه کوله حل يې کړي. مشرانو محصلينو به ځورولو او دا وېره ورسره وه چې د هغه د ژبې بندېدل به د ویناوال ګرځېدو په مخ کې د هغه لپاره خنډ وګرځي، کاټن په لنډمهالي ډول له کالج ووت او په کور کې يې زده کړو ته دوام ورکړ. نوموړي همدا راز په درملو کې لېوالتيا پيدا کړه او په دې اړه يې غور پيل کړ چې د يو مذهبي مشر پر ځای د يو ډاکټر په توګه مسلک خپلولو شونتيا تعقيب کړي. وروسته کاټن بېرته هارورډ ته ستون شو او په ۱۶۷۸ز کال کې يې په هنرونو کې د لسانس سند تر لاسه کړ، له دې وروسته يې په ۱۶۸۱ز کال کې د ماسترۍ سند تر لاسه کړ.
له خپلو زده کړو تر بشپړورلو وروسته، کاټن د مرستيال پادري په توګه د خپل پلار په کليسا کې شامل شو. په ۱۶۸۵ز کال کې، کاټن په کليسا کې وټاکل شو او د کليسا د شريک پادري په توګه يې بشپړ مسئوليتونه تر لاسه کړل. پلار او زوی په ۱۷۲۳ز کال کې د «انکريز» تر مړينې پورې د دې ډلې د پاملرنې مسئوليتونه سره ويشلي وو. کاټن د خپل پلار له مړينې وروسته له پنځو څخه هم کمو کلونو کې ومړ او له همدې امله نوموړی د خپل مسلک په اوږدو کې د قدرمن او پياوړوي «انکريز» تر سيوري لاندې و.
توماس هنري هاکسلی
لومړنی ژوند
توماس هنري هاکسلي په ایلینګ کې، چې هغه مهال د مېډل سېکس کلی و وزېږېد. نوموړی د جورج هاکسلي او ریچل ویټرز له اتو ماشومانو څخه دویم و. د هغه والدین د انګلستان د کلیسا غړي و، خو هغه له ناسازګارانو سره همدردي لرله. د ۱۹ مې پېړۍ د نورو بریتانوي پوهانو لکه د الفرد راسل والس په څېر هاکسلي د منځنۍ طبقې په باسواده کورنۍ کې را لوی شو چې ګڼ شمېر ستونزې یې تېرې کړې وې. پلار یې د ګریټ ایلینګ په ښوونځي کې تر هغه مهاله د ریاضیاتو ښوونکی و کله چې دغه ښوونځی وتړل شو او له امله یې د هغوی کورنۍ له ګڼ شمېر مالي ستونزو سره مخ شوه. له دې امله توماس په لس کلنۍ کې یوازې له دوه کلونو رسمي زده کړو وروسته ښوونځی پرېښود.
لوېدېځه رومي سترواکي
که څه هم دې سترواکي داسې پړاوونه ليدلي وو چې په يو وخت کې دوو سترواکانو په شريکه اداره کوله، د ناورين څخه د ډکو کورنيو جګړو او درېيمې پېړۍ د بحرانونو له پيل کېدو وروسته سترواک «دقلديانوس» دا اند د روم د قانون د اصلاح په ډول منځ ته راووړ چې يو سترواک نه شي کولای، دا ټوله سترواکي اداره کړي. هغه په ۲۸۶ ز کال کې د څلورو سترواکانو نظام وړاندې کړ چې دوه يې د «اګوسټس» په نوم مشران سترواکان وو، يو يې په ختيځ کې او بل يې په لويديځ کې و، هر يو يې ټاکلی قيصر درلود (مشر سترواک او ټاکلی ځای ناستی)، خو د څلورو سترواکانو نظام د څو کلونو په موده کې ړنګ شو او د ختيځ او لوېديځ اداري وېش په راتلونکو پېړيو کې په يو او بل ډول وپاېد. په دې ډول د درېيمې او پنځمې پېړۍ تر منځ موده کې لوېديځه رومي سترواکي په وار وار په بېلا بېلو پړاوونو کې موجوده پاتې شوه. د «لومړي کوسټانټين» او «لومړي تيوډوزيوس» په څېر ځينو سترواکانو په ټوله رومي سترواکۍ کې د يواځينيو «اګوسټوس» په څېر واکمني وکړه. په ۳۹۵ ز کال کې د «تيوډوزيوس» په مړينې سره، هغه دا سترواکي د خپلو دوو زامنو تر منځ ووېشله، «اونوريوس» يې په لوېديځ کې ځایناستی شو چې د لنډ وخت لپاره يې لومړی له «ميډيالانيوم» او بيا له «روينا» څخه واکمني وکړه، په ختيځ کې يې «ارکيډيوس» په نوم خپل زوی د ځایناستي په توګه وټاکه، چې له قسطنطنيې څخه يې واکمني کوله.
د سکينې تابوت
مانا
کاسکټ ښخ شوی دی. دا د توب څخه اخیستل شوی چې مانا یې بدلیږي. او دې ته تابوت ویل کیږي ځکه چې څه شی ترې ایستل شوي بیرته په هغه کې په دې اړه مختلف اقوال شتون لري. تابوت، د لرګیو بکس معنی لري، معمولا د تابوت د جمع بڼه لپاره کارول کیږي. د سکينې معنی دا ده چې په دې کې داسې شیان شته چې تاسو راضي کړي. یا د تابوت بیرته راګرځیدل عمرو فی اتیانا سقون لکم وطمانیہ. سکينه. د اطمینان وړ د آرامۍ لپاره. رضایت د سولې فعاله برخه د اسم په ځای کارول شوی انفینټیو دی. لکه څنګه چې عزیمه ده. علامه بغوي سید محمد مرتضی زبیدي لیکي: سکينه چې راضي ده. هغه سکون او سکون دی چې الله جل جلاله د خپل مؤمن بنده په زړه کې نازلوي کله چې هغه د وحشتونو له سختۍ سره مخ شي، نو له دې وروسته چې په هغه باندې څه پېښیږي، له هغه څخه نه ډاریږي، او ډېر ایمان لري. باور ځواک او خپلواکۍ ته اړتیا لري.
د پولو د ټاکلو ستونزه
تاګارډ
پاول تاګارډ، د اصولو یوه بله ټولګه وړاندې کړه چې دغه پېچلتیاوې حل کړي او ویې ویل چې: د ټولنې لپاره دا مهمه ده چې د همدغه کار د کولو لپاره یوه لار پیدا کړي. د تاګارډ د مېتود له مخې، که چېرې یوه تیوري لاندې دوه شرطونه پوره کړي، علمي نه ده:
ډیانا (افسانه پوهنه)
د درې ګونې الهې په توګه
ډیانا د یوې درې ګونې الهې په توګه ګڼل کېده او له همدې امله په دریو نومونو پېژندل کېده: ډیانا، لونا او هکاته. د تاریخ لیکونکي سي. اېم. ګرین په خبره «دا بېلابېلې الهې نه وې او نه هم د مختلفو الهو ترکیب و. دا یوازې ډیانا وه ... ښکار کوونکې ډیانا، د سپوږمۍ په توګه ډیانا او د مړو د نړۍ ډیانا». د شپږمې میلادي پېړۍ له وروستیو وړاندې د نمي سیند په سواحلو کې؛ هغې ته په اړوند مقدس ځنګل کې د درې ګونې الهې په توګه درناوی کېده.
اندریاس الفولډي د جمهوریت وروستیو مهالونو ته په اړونده سکه کې کښل شوی انځور د لاتیني ډیانا بللی او هغه یې «د ښکار د الهې، د میاشتې د الهې او د مړو نړۍ ته د اړوندې الهې یا هکاته د وحدت سمبول بللی». دغه سکه چې له میلاد څخه مخکې ۴۳ کال کې د پي. اکولیوس نیمورینس له خوا وهل شوې د ډیانا نیمورینس د لرغونې مجسمې د سمبول په توګه پېژندل کېږي. په دغه سکه کې ارتیمس د غشي په لرلو، لونا – سلنه ګل په لاس او په بله خوا کې یې یوه مرکزي الهه انځور شوې چې په اسانۍ د پېژندل کېدو وړ نه ده او دا ټولې په یوې افقې کرښې سره یو موټې شوې دي. د نښو پېژندنې تجزیه او تحلیل څرګندوي چې د دغه انځور لرغونتیا شپږمې پېړۍ ته رسېږي ځکه هغه مهال اتروسکني موډلونو شتون درلود. دغه سکه ښيي چې د درې ګونې الهې د ټولګې انځور له میلاد څخه په وړاندې ۴۳م کال کې د نمي سیند په شاوخوا کې شتون درلود.
پونیک جګړې
پونیک جګړې له ميلاد څخه مخکې د ۱۴۶ تر ۲۴۶ کلونو تر منځ د روم او کارتاژ تر منځ د پېښو شویو جګړو ټولګه وه. لومړنۍ پونیک جګړه له میلا څخه مخکې په ۲۶۴ کال کې د سیسیل په ټاپووزمه کې پيل شوه. یوناني لرغونی تاريخ‌پوه پولیبیوس هغه د تاريخ تر ټولو اوږده او شدیده جګړه بلله. په دې جګړه کې تر ډېره سمندري جګړې شاملې وې، چې تر ډېره د مدیترانې په اوبو کې د سیسیل په شاوخوا کې پېښې شوې. نښته له دې امله پيل شوه چې د روم امپراتورۍ جاه‌طلبۍ د سیسیل پر ټاپو د کارتاژ په ادعا کې لاس‌وهنه کوله. کارتاژ هغه مهال د مدیترانې د لويديځ برلاسی/ غالب ځواک و چې لویه سمندري امپراتوري یې لرله؛ په ورته حال کې روم هغه هېواد و چې په چټکتیا سره د پراختیا په حال کې و او ځواکمن پوځ خو کمزوری سمندري پوځ يې درلود. دې نښتې ۲۳ کال دوام وکړ او د پام‌وړ مالي او ځاني زیانونه يې دواړو لورو ته واړول. په پای کې رومیانو په ۲۴۱ کال کې کارتاژیانو ته ماته ورکړه. د سولې د تړون د ګټې پر بنسټ کارتاژیانو، رومیانو ته په لویه کچه جنګي غرامات ورکړل او سیسیل د روم په کنترول کې راغی او په دې توګه لومړنی رومي ولایت شو. د سیسیل د کنترول اقدام د روم موقعیت په مدیترانه او ټوله نړۍ کې د يو زبرځواک په توګه ثابت کړ. د جګړې پای هم په کارتاژ کې د پام‌وړ خو نابریالي بغاوت او سرغړونو لامل شو چې د میرسینري (مزدور) جګړې په نوم یادیږي.
لومړنۍ سرچينې
د جګړې نور لرغوني تاريخونه موجود دي که څه هم تر ډېره په غوڅ غوڅ یا لنډ ډول دي. مدرن تاريخ‌پوهان معمولاً د رومي تاريخ لیکونکو لکه د سیسیلي د یونانی دیودوروس سیکولوس په څېر معاصرینو؛ لیکنې په پام کې نیسي. ورپسې نور رومي تاريخ‌پوهان پلوتارک، اپیان (د پونیک د درېیمې جګړې راپور يې مهم دی) او ډایو کاسیوس دي. ګلدزورثي لیکي: «د پولیبیوس لیکنو ته معمولاً هغه وخت لومړیوتوب ورکول کېږي چې له بلې هرې لیکنې سره توپير ولري». په نورو سرچينو کې سیکې، لیکنې، د لرغون‌پېژندنې شواهد او د [1]درې‌ګوني المپیاس په څېر د تجربي شواهدو رغونه شاملیږي.
مخینه او سرچینه
له ميلاد څخه مخکې د ۴۸۰ کال له پيل څخه کارتاژ د سېراکوزا په مشرۍ یو لړ بې پایلې جګړې د یوناني ښار سیسیل ايالت پر وړاندې تر سره کړې. له ميلاد څخه مخکې په ۲۶۴ کال کې کارتاژ په ټاپو کې غالب ځواک و او کارتاژ او روم د مدیترانې په لویديځ کې مهم ځواک و. اړيکې يې ښې وې او دواړو هېوادونو څو ځله خپلې د دوستۍ اړیکې د رسمي اتحادونو له لارې اعلان کړې وې: چې له ميلاد څخه مخکې په ۲۷۹، ۳۴۸ او ۵۰۹ کلونو کې وې. پیاوړې سوداګریزې اړيکې يې لرلې. له ميلاد څخه مخکې د ۲۷۵- ۲۸۰ کلونو تر منځ د پیرهېک په جګړه کې د اپیروس د پاچا پر وړاندې چې په پرلپسې توګه يې په ايټالیا کې له روم او په کارتاژ کې له سیسیل  سره جګړه کوله کارتاژ رومیانو ته د اړتیا وړ لازم توکي په واک کې ورکړل او لږ تر لږه یو ځل يې د رومیانو د لېږدولو لپاره له خپل سمندري ځواک څخه کار واخیست. د کلاسیک پال ریچارد مایلز په وینا، د ايټالیا د سویل تر کنترول وروسته د روم پراختیا‌پال لیدلوری او پر سیسیل د کارتاژ مالکانه چلند د دې لامل شو چې دا دواړه هېوادونه د طرحه شوې جګړې پر ځای په تصادفي جګړه کې ښکېل شي. د جګړې بېړنی لامل د سیسیلي مسانا (اوسنۍ مسینا) د خپلواک ښاري ایالت د کنترول موضوع وه. له ميلاد څخه مخکې په ۲۶۴ کال کې روم او کارتاژ د یو بل خلاف جګړې ته دننه شول او د پونیک لومړۍ جګړه يې پیل کړه.
د اردن دویم عبدالله
پوځي فعالیت
عبدالله په ۱۹۸۲ زکال کې د اکسفورډ پمبروک کالج ته ومنل شو او هلته یې د منځني ختیځ د ځانګړو مطالعاتو یوه کلنه دوره بشپړه کړه. خپل هېواد ته په راګرځېدو د اردن له سلطنتي پوځ سره یوځای شو او د لومړي بریدمن په توګه د ځوانو افسرانو د یوې ډلګۍ قوماندان او د ۴۰ مې زرهي لوا مرستیال قوماندان شو. عبدالله له پراشوټ څخه په کار اخیستو د آزاد سقوط دوره په اردن کې بشپړه کړه په ۱۹۸۵ زکال کې یې د زرهي افسرانو عالي دوره په فورت ناکس کې تېره کړه. د تورنۍ رتبې په اخیستو سره د ټانګونو د ۹۱مې ډلګۍ قوماندان شو. عبدالله له دې سربېره د اردن په سلطنتي هوايي ځواک کې د ټانګ ضد چورلکو/هلیکوپټرو په ډلګۍ کې خدمت وکړ او همدارنګه یې د کبرا برید کوونکو چورلکو الوتنه زده کړه.
په ۱۹۹۴ زکال کې عبدالله د برید جنرالۍ د رتبې په لرلو سره د اردن د ځانګړو ځواکونو او همدارنګه د نورو مخکښو پوځي واحدونو قومانداني پر غاړه واخیسته او دوه کاله وروسته یې دغه تشکیلات د ګډو مشترکو عملیاتو د قوماندانۍ تر نامه لاندې سره یوځای کړل. له دې وروسته هغه تورن جنرالۍ ته ورسېد او د دفاعي منابعو د مدیریت په برخه کې یې د امریکا د سمندریزو ځواکونو د ماسټرۍ زده کړو په کالج کې زده کړې وکړې.
د مساواتو قانون (متحده ایالات)
موخه او محتوا
د متحده ایالاتو ۱۱۷م کانګرس ته د دغه وړاندې شوي قانون د متن پر بنسټ، د حکومتونو له خوا د جنسي میل یا جنسیتي هویت له مخې تبعیض د اساسي قانون د څوارلسم تعدیل د برابر خوندیتوب بند له پامه غورځوي او څرګندوي: "د ایالتي یا سیمه ییزو حکومتونو له خوا د جنسي میل یا جنسیتي هویت پر بنسټ تبعیض د استخدام، مسکن، عمومي تسهیلاتو او هغو پروګرامونو او فعالیتونو په برخه کې چې فدرال دولت یې ملاتړ کوي د متحده ایالاتو د اساسي قانون د څوارلسم تعدیل د برابر خوندیتوب بند نقض کوونکی دی. په ډېری شرایطو کې دغه ډول تبعیض د اساسي قانون د څوارلسم تعدیل د حق غوښتنې د بند نور اساسي حقونه لکه د آزادۍ او خصوصي حریم حق نقض کوي."
جوبایډن
د ۲۰۲۲ زکال په مارچ میاشت کې ولسمشر بایډن کانګرس ته د خپلې کلنۍ وینا پر مهال د دغه قانون د تصویب غوښتنه وکړه. د ۲۰۲۲ زکال په مارچ میاشت کې د بایډن دولت اعلان وکړ چې د امریکايي څو جنسه وو د حقونو لپاره د دغه قانون د تصویب په موخه مبارزه کوي.
مورچل نیونکی ښکاري
غارونه
لومه جړوونکې غڼې یو غار کني، ننوتځی یې د جالي لومې په وسیله بندوي. د یادې لومې ترټولو مشهور شکل ګڼ، مایل "کارک" دی، چې په ډېره ښه توګه د غار د خولې سره مطابقت لري. بل ډول یې "ویفر" دی؛ دا د ورېښمو او خاورې بنسټیزه لایه ده. د ور پورته خوا زیاتره وخت د ځایي موادو لکه شګو او د لرګیو میده ګیو سره په خورا اغېزناکه توګه کېموپلاژ شوې وي. غڼه ورېښمین کب-نیونکي تارونه یا غولوونکي تارونه اوبي چې د غار له ورودي څخه د باندې تشعشع کوي. کله چې غڼه د ښکار د نیونې لپاره لومه کاروي، کلیسیرې (د خولې را وتلې برخه، داړې یا د نېش ته ورته ضمایمو جوړه) یې د ور د چپراس نه لرې خوا بنده ساتي. ښکار ورېښم خوځوي او غڼې ته خبر ورکوي ترڅو ور خلاص کړي او ښکار ته مورچل ونیسي.
یرغلیز تقلید
زیات شمېر مورچل نیونکي ښکاریان، ښکار له مورچل نیونې وړاندې  د ځان په لور راجذبوي. دې کړنلارې ته یرغلیز تقلید وایي، چې د ښکار د غولونې لپاره د خوړو له کاذبې تمې ګټه اخلي. د کلکې ملا لرونکې تمساح ( alligator snapping turtle) غوره-بڼه بدلوونکې مورچل-نیونکې ښکاري ده. یاد ژوی سور رنګه چینجي ته ورته اوږده ژبه لري چې په اسانۍ سره یې تاوولای شي؛ هغه کبان چې غواړي چینجي وخوري د تمساح خوراک کېږي. په ورته توګه ځینې خاپوړن یاخزنده ګان لکه ایلاف زهرجن ماران د وړو ملا تیر لرونکو ژویو د ښکار لپاره له لکۍ غولونې (د لکۍ په وسیله) څخه ګټه اخلي.
ليتوسفير
ليتوسفير د لرغوني يوناني «λίθος [líthos]» او «σφαίρα [sphaíra]» ترکيبي ويی دی، چې لومړۍ برخه يې د «ډبرينې» يا “rocky” او دويمه برخه يې د «کرې» يا “sphere” په معنی سره ده( د وچې د ډول سيارې يا طبيعي سپوږمکۍ کلکه او تر ټولو پورته باندنۍ کاسه ده. ليتوسفير پر ځمکه باندې له قشر او د پورتني منټل له برخې څخه جوړ شوی دی، چې د وخت تر زرګونو يا زياتو کالونو په موده کې له حالت سره سم يا په ارتجاعي ډول چلند کوي. د ځمکې د قشر او پورتني منټل برخې د کيميا او منرالوژي پر بنسټ يو له بل څخه بېلېږي.
د ځمکې ليتوسفير
ليتوسفير په افقي ډول په ټيکټونيک پلېټونو “tectonic plates” [په عمومي ډول منل شوې پوهنيزه نظريه ده، چې د ودانۍ اړوند معنی لري] باندې وېشل شوی دی، چې ډېری وخت له نورو پلېټونو څخه يو ځای شوې د قشر ټوټې يا “terranes” رانغاړي.
د مفهوم تاريخچه
د ځمکې د پياوړي باندني پوړ په توګه د ليتوسفير مفهوم د “A. E. H. Love” له لورې د خپل ۱۹۱۱ ز کال د «د ځمکې د ميخانيکي حرکت ځينې ستونزې» تر سرليک لاندې مونوګراف کې تشرېح شو او د جوزف بېرريل “Joseph Barrell” له لورې نوره وده هم ورکړل شوه، چې د ياد مفهوم په اړه يې د مقالو يوه لړۍ وليکله او د «ليتوسفير» اصطلاح يې وړاندې کړه. دا مفهوم د ځمکې د قشر له پاسه د جاذبې قوې د پام وړ ګډوډيو د شتون پر بنسټ و، چې نوموړي ورڅخه پايله تر لاسه کړه، چې د يو څه کمزوري پوړ له پاسه بايد يو پياوړی، کلک پورتنی پوړ وي (چې نوموړي ليتوسفير وګڼه)، چې ښايي د بهېدنې ځانګړتيا ولري (چې هغه استينوسفير وګڼه). دا نظریې په ۱۹۴۰ زکال کې د ريګينالد الدورت ډالی “Reginald Aldworth Daly” له لورې تر «د ځمکې پياوړتيا او جوړښت» تر سرليک لاندې خپل اغېزناک کار کې نورې هم پراخه شوې، چې د جيولوژي پوهانو او د ځمکې فزيکپوهانو له لورې په پراخ ډول ومنل شوې. پر يو کمزوري استينوسفير باندې د يو پياوړي ليتوسفير د اوسېدلو مفهومونه د «plate tectonics» په نوم عمومي منل شوې تيوري لپاره اړين دي.
د وینې رګ
د انسان د بدن د رګونو ټول اوږدوالی د 100,000 کیلومترو ‏ 60,000 میل ) سره مساوي دی، کوم چې د ځمکې د احاطې دوه نیم ځله دی. د وینې او لیمف ګرځون سیسټم کې زړه، شریانونه، رګونه، کیپلیرونه او لیمفاټیک رګونه شامل دي. د زړه څخه پمپ شوی وینه، چې غذايي مواد او اکسیجن لري، په ټول بدن کې د شریانونو له لارې ویشل کیږي. په تنګ څانګو کې د ښاخ کولو وروسته، شریانونه شریانونو ته وده ورکوي، او شریانونه هم په تنګ څانګو کې پای ته رسیږي چې د کیپلیرونو په نوم یادیږي. په یوه رګ کې مقاومت د ویسکوسیت په زیاتوالي او د رګ د اوږدوالي سره زیاتیږي؛ او لکه څنګه چې د رګ قطر لوړیږي ، د رګ مقاومت کمیږي.
توماس پنانت
د یو طبیعت پیژندونکي په توګه هغه د پلټنې پیاوړی حس درلود او خپل وخت یې د خپل چاپېر جفرافیا، جیولوژي، بوټو، حیواناتو، الوتونکو، حشراتو، زوحیاتینو او کبانو ته په پام سره تېراوه او د هغو اړوند هر هغه څه به یې چې لیدل او یا هم اورېدل له ځان سره به یې ثبت کول. د نوموړي په یو شمېر کتابونو چې ستایل شوي د بریتانیا ځناور پېژندنه، د څلور پښو لرونکو تاریخ، د شمالي قطب ځناور پېژندنه او د هند د ځناور پېژندنې په نوم کتابونه په کې شامل کېږي؛ په داسې حال کې چې هغه هېڅکله د اروپا له لویې وچې بهر سفر وه نه کړ. هغه د خپل مهال ډېر علمي شخصیتونه پېژندل او د هغوی سره یې د لیکونو راکړه ورکړه لرله. د هغه کتابونو په ساموئل جانسون اغېز درلود. د یو لرغون پېژندونکي په توګه نوموړي په پام وکړ کچه هنري او نور اثار راغونډ کړل چې تر ډېره پورې د هغه د علمي لیوالتیا له مخې غوره شوي و. ډیری دغه اثار اوس مهال د ولز په ملي کتابتون کې ساتل کېږي.
هډوکی
ډولونه
Cancellous يا سپونجي هډوکي يا spongy bones: په دې هډوکو کې د هډوکو د تختو په منځ کې خالي ځایونه شتون لري چې د هډوکي میرو لري. د دې هډوکي میرو یوه دنده د وینې حجرې تولیدول دي. د دې خالي ځایونو له امله، سپنج هډوکي لږ کثافت لري او د سپنج په څیر سوري دي. په دې هډوکو کې، د تیغونو لوري په هغو ځواکونو پورې اړه لري چې هډوکي ته ننوځي. هرڅومره چې هډوکي د فشار لاندې وي ، د دې تیغونو کثافت لوړ وي او تیغونه قوي وي. د تیغونو لار د هغه ځواکونو په لور ده چې هډوکي ته ننوځي.
د پړسوب هډوکي
ځوان اوستیوکلاسټونه غیر منحرف دي او د فعالیت په جریان کې بیسوفیلیک او د استراحت پرمهال اسیدوفیلیک دي. په اوستیوکلاسټونو کې د اسید فاسفیتس شتون سره، دا حجرې کولی شي لاندې ماده مات کړي. سربیره پردې ، کله چې په وینه کې د کلسیم مقدار د تایروکسین او پاراتورمون د عمل له امله کم شي ، اوستیوکلاسټ له هډوکي څخه کلسیم اخلي او د وینې جریان ته لیږي. اوستیوکلاسټونه د هډوکي سطحې ته نږدې د هډوکي د تخریب شوي موادو له غار څخه موقعیت لري.
ویلیم مک کینلي
د کیوبا کړکېچ او له هسپانیې سره جګړه
جګړه د مک کینلي په کابینه کې د یو لړبدلونونو لامل شوه، ځکه چې ولسمشرد بهرنیو چارو وزیر په توګه د شرمین استعفا ومنله. ویلیم ار ډې موافقه وکړه، چې د جګړې تر پایه پورې د منشي په توګه دنده ترسره کړي. په پنځلسو ورځو کې، د امریکا سمندري ځواک خپله لومړۍ بریا د هسپانیا پر وړاندې ترلاسه کړه. کله چې د کموډور جورج ډیوي په مشرۍ اسیایي سکواډرون د فیلیپین د مانیلا خلیج په جګړه کې د هسپانوي سمندري ځواک ویجاړ کړ. یوی پریکندې بریا، د جګړې ساحه چې مرکز یې په کارابین کې و، په داسې یوي جګړې بدله کړه، چې په ارام سمندر کې د ټولو هسپانوي استعمارونو برخلیک یې ټاکه.
چاوديدونکي توکي
له بلې خوا، ځينې توکي يواځې هغه دي، که له چاودنې پرته وسوځول شي اور اخلي يا لمبه کېږي.
تاريخ
له تورو پوډرو څخه ډېر پياوړي لومړي ګټور چاوديدونکي توکي «نايټروګلسرين» و، کوم چې په ۱۸۴۷ز کال کې جوړ شوي و. له دې امله چې نايټروګلسرين مايع او زيات بې ثباته دي، په ۱۸۶۳ز کال کې په نايټرو سيلولوز، ټراينيټروټولويون (TNT) بدل کړای شول، په ۱۸۶۷ کې له دود پرته په پوډرو او ډاينامايټ او په اګنايټ باندې بدل کړای شول (وروستي دوه توکي يې د کيمياوي بديلونو پر ځای د نايټروګلسرين غوره مستحکم جوړ شوي مواد دي، دواړه الفريډ نوبل ايجاد کړي وو). په لومړۍ نړیواله جګړه کې TNT د توپونو په سرګلولو کې وکارول شول. په دويمه نړيواله جګړه کې نوي چاوديدونکي توکي په پراخه کچه وکارول شول (د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال کارېدلو چاوديدونکو توکو نوملړ وګورئ).
د برازیل سیاسي نظام
فدرال حکومت پر مرکزي حکومت بشپړ واک چلوي چې له دریو اجرایوي، قضایي او مقننه قوو څخه جوړېږي. اجرایوي واک د ولسمشر په واک کې دی چې د کابینې په مشوره چارې مخته وکړي. مقننه قوه ملي شورا ته اړونده ده چې له فدرال سنا او ولسي جرګې څخه جوړه ده. قضايي واک هم د قضایي پلاوي په لاس کې دی چې فدرال ستره محکمه، د عدالت ستره محکمه او نورې سترې محکمې، د ملي عدالت له شورا او سیمه یئزو فدرال محاکمو څخه جوړېږي.
ښاروالۍ د برازیل د فدرال جمهوریت کوچني اداري واحدونه دي. هره ښاروالي د خپلواکې سیمه ئیزې حکومتولۍ لرونکې دي چې ښاروال یې په سر کې ځای لري او مستقیما د خلکو په رایه د یوې څلور کلنې دورې لپاره ټاکل کېږي او سربېره پر دې یو قانون جوړونکی جوړښت لري چې د هغو استازي هم د خلکو له خوا په مستقیم ډول ټاکل کېږي.
ابراهم لینکولن
لېنکولن د یو معتدل جمهوري غوښتونکي په توګه، اړ و څو په خپل ګوند او دیموکرات ګوند کې له خپلو دوستانو او مخالفینو سره د دغو جنجالي موضوعاتو پر سر مذاکره وکړي. د هغه متحدین، جنګ پلوه دیموکراتان او راډیکال جمهوري غوښتونکي له سویلي کانفدریشن سره د سخت چلند غوښتونکي وو. د جګړې ضد دیموکراتان چې ورته (("Copperheads" یا د مسو خولۍ لرونکي هم ویل کېدل، لېنکولن ته به یې سپکاوی کاوه او د کانفدرېشن د یو ځای کېدو مخالفو عناصرو د ده د ترور نقشه جوړه کړه. لېنکولن د دغو ډلو ترمنځ د شته ستونزو څخه ګټه واخیسته د دوی په منځ کې یې د دقیق سیاسي ملاتړ په وېش او د امریکا د متحده ایالاتو وګړو ته په مراجعه یې د دوی مخالفتونه مدیریت کړل، چې په ګیتسبرګ (Gettysburg) کې د ده وینا د ملت پرستۍ، جمهوریت غوښتنې، برابرو حقونو لرلو، آزادي او دیموکراسي په برخه کې د احساساتو را پارولو په یوه غېزمنه او تاریخي وینا واوښته.
د ژوند لومړي وختونه
ابراهم لېنکولن د توماس لېنکولن (Thomas Lincoln) او نانسی هانکس لېنکولن (Nancy Hanks Lincoln) دویم بچی و چې د ۱۸۰۹ زکال د فبروري په ۱۲ مه، د لرګیو څخه په جوړ شوي کور کې چې د امریکا د کنتاکي ایالت هوډجین ویلي سیمې (Hodgenville, Kentucky)  ته څېرمه په سېنکېنګ سپرېنګ فارم کې (Sinking Spring Farm) کې یې موقعیت درلود وزېږېد. هغه د انګریز ساموئل لېنکولن (Samuel Lincoln) له لمسیانو څخه و، چې د انګلستان له نورفولک هنګهام (Hingham, Norfolk) سیمې څخه د امریکا په ماساچوستس ایالت کې د هغه هم نامې سیمې هنګهام ته ( Hingham, Massachusetts) را کډوال شوی و. وروسته یې کورنۍ له نیوجرسي، پنسلوانیا او ویرجنیا څخه په تېرېدو لویدیځ ته کډه وکړه. د پلار له لوري د لېنکولن نیکه کپیتان ابراهام لېنکولن چې له ده سره یې نوم یو شان و او د هغه مېرمن باثشیبا (Bathsheba) چې د هېرنګ له کورنۍ څخه وه، خپله کورنۍ له ویرجینیا څخه د کنتاکي ایالت جیفرسون ښارګوټي ته یووړه. کپیټان په ۱۷۸۶ز کال کې په انډین (Indian) جګړه یا د سور پوستانو په جګړه کې ووژل شو. د ابراهم د پلار توماس په ګډون، چې هغه مهال اته کلن وو، د هغه ماشومان د دې جګړې شاهدان وو. له دې وروسته توماس په بېلابېلو دندو لاس پورې کړ، تر هغو چې کورنۍ یې په ۱۸۰۰ مه لسیزه کې د کینتاکي ایالت هارډین ښارګوټي (Hardin County, Kentucky) ته کډه شوه.
لومړنۍ دندې او په ملیشه کې خدمت
په ۱۸۳۲ ز کال کې لېنکولن د ډېنټون اوفوټ (Denton Offutt) په نوم کس سره په شراکت په نیوسېلېم کې (New Salem) کې یوه مغازه د کرېدت په ډول واخیسته. په داسې حال کې چې اقتصاد په وده کې وو، خو د دوی سوداګري له ستونزو سره مخامخ شوه او لېنکولن اړ شو، څو خپله ونډه وپلوري. د همدغه کال په مارچ میاشت کې، هغه سیاست ته مخه وکړه او د ایلینوس عمومي جرګې ته یې ځان نوماند کړاو په سنګومن سمندرګي (Sangamon River) کې یې له سوداګریز تګ راتګ څخه ملاتړ وکړ.هغه کولای شول، د یوه مسلکي لوبغاړي په توګه خلک راغونډ کړي، خو د کافي رسمي زده کړو، پیاوړو ملګرو او پیسو د نه لرلو له امله یې ټاکنې وبایللې.
د مکسيکو خليج
د مکسيکو خليج (هسپانوي: Golfo de Mexico) د سمندر يو ډنډوکی او د اتلانتيک سمندر د څڼډې سمندر دی، چې په لويه کچه د شمالي امريکا لويې وچې له لورې راچاپېر شوی دی. په شمال ختيځ، شمال او شمال لويديځ کې د متحده ايالتونو د خليج ساحل “Gulf Coast of the United States” ، په سويل لويديځ او سويل کې د مکسيکو د ټاماوليپاز (Tamaulipas)، ويراکرز (Veracruz)، تاباسکو (Tabasco)، کېمپيچي (Campeche)، يوکاتان (Yucatan) او کيونټانا رو (Quintana Roo) ايالتونو او په سويل ختيځ کې له کيوبا سره ګډه پوله لری. د متحده ايالتونو د تکزاس (Texas)، لوزيانا (Louisiana)، مسيسيپي (Mississippi)، الاباما (Alabama) او فلوريدا (Florida) ايالتونه چې له خليج سره په شمال کې پوله لري، د اتلانتيک او ارام ساحلونو تر څنګ زياتره وخت د متحده ایالتونو درېيم ساحل “Third Coast” ګڼل کېږي.
تکامل او کاتولیکه کلیسا
د تکامل تیوري کې لومړنۍ ونډې
د تکامل تیوري پراختیا لپاره د کاتولیکانو په ونډو کې د اګستینی راهب ګریګور میندل (۱۸۲۲-۱۸۸۴ ز) نظرونه شامل وو. میندل په  ۱۸۸۳ ز کال کې د برنو اګسټیني خانقاه ته ننوت، مګر د اولموتز فلسفي انسټیټیوټ او د ویانا پوهنتون کې د ساینس پوه په توګه هم روزل شوی دی. د برنو خانقاه د پراخ کتابتون او د ساینسي څیړنې له دود سره سم، د بورسونو مرکزؤ. په خانقاه کې  میندل د نخودو بوټو ارثي ځانګړتیاوو په اړه له اوږدمهاله مطالعې وروسته د وراثت علم اساس وموند، که څه هم د بوټي هایبرایډیزشن په اړه د هغه مقاله چې په  ۱۸۶۶ ز کال کې خپره شوې وه، د راتلونکې پیړۍ تر پیل پورې په پراخه کچه له پامه غورځول شوې وه. هغه د پیښې تشریح کولو لپاره ریاضياتي فورمولونه رامنځته کړل او په نورو بوټو کې یې پایلې تایید کړې. چیرې چې د داروین تیوریو د نسلونو په اوږدو کې د نوعو ښه والي لپاره میکانیزم وړاندیز کړی، د میندل لیدنو داسې توضیحات وړاندې کړل چې څنګه یوه نوی ډول په خپله راپورته کیدی شي. که څه هم داروین او میندل هیڅکله همکاري نه ده کړې، دوی د یو بل له کار څخه خبر وو (داروین د ویلحم اولبرز فوکي یوه مقاله ولوستله چې په پراخه کچه یې په کې میندل ته اشاره کړې وه). بیل برایسن لیکي چې "پرته له دې چې پوه شو، داروین او میندل په شلمه پیړۍ کې د ژوند د ټولو علومو بنسټ کیښود. ډارون ولیدل چې ټول ژوندي شیان سره تړلي دي، چې په نهایت کې دوی خپل نسب یوې واحدې او عامې سرچینې ته کش کوي. د میندل کار داسې میکانیزم چمتو کړ، څو تشریح کړي چې دا څنګه پیښ کیدی شي " بیولوژي پوه جي بي اس هیلډین او نورو د داروین د تکامل اصول او د میندلي د وراثت اصول سره يوځای کړل، څو د وراثت علم ساحه رامنځته کړي چې د عصري تکامل جوړښت په نوم پیژندل کیږي.
لیکلوتاريخ
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" د لیکلو نېټه یا د لیکلو تاريخ د لیکونو یا نورو نښو په کارولو سره د ژبې د ثبتولو او د دې پرمختګونو معاینه کولو په لاره کې لومړني پرمختګونه په ګوته کوي. دلته، کرښه د لیکلو لومړنی سیسټم نه دی، بلکې د سمبولونو مجموعه ده چې په هغې کې کلمې، ګرامري څرګندونې او کلمې جلا کېدی شي. د لیکلو یو له لومړنیو مثالونو څخه ميخي ليکدود دی.
د جیزه لوی هرم
لرغونتیا
لوی هرم د دوه اصلي لیدلورو له مخې؛ په غیر مستقیمه توګه خوفو ته د هغه د اړوندتیا پر بنسټ چې د لرغون پوهنې او متني شواهدو له مخې ثابتېږي او همدارنګه په مستقیم ډول د هغو په بنسټ کې په شته ارګانیکو موادو او فلزاتو باندې د رامنځته شوي راډیو کاربن د تاریخ له مخې نږدې ۴۶۰۰ کاله مخینه لري.
تاریخي وقایع پوهنه (تاریخي کرونولوژي)
په پخوا وختونو کې د لوی هرم لرغونتیا یوازې خوفو ته د هغو د نسبت ورکولو پر بنسټ وه ځکه چې ودانیزې چارې یې د هغه د واکمنۍ پر مهال ترسره شوې دي. له همدې امله د دغه هرم لرغونتیا خوفو او د فرعونانو څلورمې لړۍ ته اړونده وه. نسبي تسلسل او د پېښو هم مهاله توب د دغې کړنلار په مرکز کې ځای لري.
د راډیوکاربن تاریخ ټاکنه
د لوی هرم په جوړېدو کې له آهک ډبرو څخه پریمانه ګټنه شوې. د دغه هرم په جوړولو کې د اور څخه رامنځته شوې ایرې او آهکو ګډولو د بهیر له امله یو شمېر استخراج شوي ارګانیک توکي د راډیو کاربن تاریخ ټاکنې ته لار برابروي. په ټولیزه توګه له ۱۹۸۴ زکال څخه تر ۱۹۹۵ زکال پورې له دغه هرم څخه د آهکو ۴۶ نمونې اخیستل شوي چې هغه په واضحه توګه د هرم له اصلي جوړښت سره اړوندې دي او نه شي کېدای هغه وروستیو تاریخونو ته اړوندې وبلل شي. پایلو یې د هغو مخینه له میلاد څخه وړاندې ۲۸۷۱ – ۲۶۰۴ کلونو ته اړونده وبلله. د لرغونو لرګیو ستونزه تر ډېره پورې له ۱۰۰ څخه تر ۳۰۰ کلونو پورې دورې ته اړوندېږي ځکه چې د ارګانیکو موادو عمر مالوم دي، نه دا چې د دې پر بنسټ دی چې هغه څه وخت کارول شوي. د نوو نمونو له مخې د دغو مواردو بیاځلي تحلیل او تجزیې وښووله چې د دغه هرم د جوړوېدو نېټه له میلاد څخه وړاندې ۲۶۲۰ کال څخه تر ۲۴۸۴ کال پورې رسېږي.
سونامې
سونامې (په اصل کې جاپاني ريښه لري، چې د «بندر څپې» معنی لري) د اوبو په جسم کې د څپو يو لړۍ ده، چې په عمومي ډول يو سمندر يا لوی جهيل کې د اوبو د لويې کچې د بې ځايه کېدلو له امله رامنځته کېږي. تر اوبو لاندې يا پرې له پاسه د چاودنو، ځمکې ښوييدنو، د کنګل کيندنو، د اسماني کاڼو او نورو نابرابريو په ګډون زلزلې، اور غورځونکې خوټېدنې ټول د سونامې رامنځته کولو ځواک لري. د عادي سمندري څپو په خلاف، چې د باد يا څپې په واسطه او د سپوږمۍ او لمر د جاذبې قوې د راښکون له مخې تولېدېږي، سونامي د يوې لويې پېښې له امله د اوبو د بې ځايه کېدنې له مخې رامنځته کېږي.
د سونامې څپې تر سمندرګي لاندې د عادي بهيرونو يا سمندرګيزو څپو سره ځکه ورته والی نه لري، چې د دوی د څپې اوږدوالی خورا اوږد دی. د يوې ماتونکې څپې په توګه د ښکاره کېدلو پر ځای سونامې ښايي په لومړيو کې په چټک ډول له يوې راپورته کېدونکې څپې سره ورته وي. د همدې له امله سونامې ته زياتره وختونه څپه ييزه څپه وايي، که څه هم دا کارونه د پوهنيزې ټولنې د خوښې وړ ځکه نه ده، چې کېدای شي د څپو او سونامې تر منځ د سببي اړيکې ناسم فکر وړاندې کړي. سونامې په عمومي ډول د څپو له يوې لړۍ څخه جوړه شوې ده، چې د ترتيب له مخې له دقيقو څخه تر ساعتونو پورې دورې لري او يوازې د نوم په ډول د «څپې اورګاډي» کې رارسېږي. په لسګونو مترو د څپې لوړوالي د لويو پېښو په واسطه رامنځته کېدلی شي. که څه هم د سونامې اغېز د ساحلي سيمو تر بريده دی، مګر وېجاړونکی ځواک يې له دې څخه لوی هم اوسېدلی شي او د سمندر ټولې کاسې اغېزمنولی شي. د هند سمندر د ۲۰۰۴ ز کال سونامې د انسان په تاریخ کې د تر ټولو مرګونو طبيعي ناورينونو څخه و، چې د هند له سمندر سره په پوله لرونکو ۱۴ هېوادونو کې يې ۲۳۰۰۰۰ ووژل او يا ورک کړل.
د زلزليز سمندرګي څپه
د زلزليز سمندرګي څپه “seismic sea wave” اصطلاح هم همدې ښکارندې ته ځکه ويل کېږي، چې څپې زياتره وختونه د زلزلو په شان زلزليز فعاليت له امله رامنځته کېږي. انګليسي ژبه کې د سونامې اصطلاح د کارونې له پيل څخه وړاندې پوهانو په عمومي ډول د څپه ييزې څپې پر ځای د زلزليز سمندرګي اصطلاح کارول غوره ګڼل. که څه هم د زلزليز سمندرګي څپه د سونامې په شان په بشپړ ډول يوه کره اصطلاح ځکه نه ده، چې د زلزلو په پرتله د زلزلو (تر ځمکې لاندې اوبو د ځمکې ښوېيدنې، اورغورځونکو خوټېدنو، تر اوبو لاندې چاودنو، سمندر کې د ځکې يا يخ غورځېدلو، د اسماني کاڼو د اغېزو او په خورا چټک ډول د اتموسفيري فشار د بدلونونو پر مهال د هوا د حالت په ګډون نور ځواکونه هم د اوبو د بې ځايه کولو په واسطه دا ډول څپې تولېدولی شي.
آن ترومرهاوزن بولینګ
لومړی ژوند او مسلک
آن بولینګ (کورنی نوم یې ترومرهاوزن و) د ۱۹۴۳ زکال د جون په لومړۍ نېټه د اورګان په پورټلنډ کې د کلر بوین او د بونویل د برېښنا د ادارې د کارکوونکي ویلیام ارنست ترومرهاوزن په کورنۍ کې وزېږېده. هغه مهال چې د دوی کورنۍ د کلوراډو بولډر ته کډه وکړه، بولینګ د بولډر عالي لیسې ته ولاړه او په خپل ټولګي په تر ټولې مخکښې زده کوونکې واوښته. هغې د لیسانس زده کړې د مینه سوتا په کارلټون کالج کې بشپړې او په عالي درجه یې د لیسانس سند ترلاسه کړ.
ژنټیکي ناروغۍ او د آسونو د وېښتانو د رنګ په اړه څېړنه
بولینګ د آسونو په ژنټیک کې د اړوندو مضرو بدلونونو سربېره په اسټرالیايي شپرډ سپي کې د ژنټیکي اخلال اړوند څېړنه ترسره کړه چې څرګندېده د مرل کټ له رنګ سره اړیکه لري.
د فاز بدلون
د بېلګې په توګه د ترموډینامیک سیستم یو فاز او د مادې حالت یو ډول فزیکي خواص لري. له یوه ځانګړي محیط څخه د حالت د بدلون په جریان کې د محیط ځانګړي خواص د تودوخې، فشار یا نورو بېرونیو شرایطو د بدلون په پایله کې په ناپیوست ډول بدلېږي. مثلاً که یوه مایع د جوش تر ټکي پورې ګرمه شي، پر ګاز بدلېږي او په پایله کې یې حجم ناڅاپي بدلون کوي. د هغو بېرونیو شرایطو ارزونه چې په پایله کې یې بدلون رامنځته کېږي، د فاز انتقال یا د حالت بدلون بلل کېږي. د فاز بدلون معمولاً په طبیعت کې پېښېږي او دا مهال په ډېرو ټکنالوژیو کې کارول کېږي.
اوسنۍ ډلبندۍ
په اوسنیو ډلبندیو کې د فاز بدلون یا انتقال په دوو لویو کټګوریو وېشل کېږي چې د انفرسټ ډلبندۍ ته په ورته نومونو نومول کېږي:
مارکي دو ساد
دوناتا الفونس فرانسوا دو ساد، مشهور په مارکي دو ساد (په فرانسوي: [dɔnasjɛ̃ alfɔ̃z fʁɑ̃swa maʁki də sad]؛ ۲-جون-۱۷۴۰ تر ۲-ډسمبر-۱۸۱۴ز) یو فرانسوی اشرافي، انقلابي سیاستوال، فیلسوف او لیکوال ؤ، چې د جنسي ازادۍ په هکله یې د ادبي لیکنو او انځورګرۍ له‌پلوه شهرت درلود. ګڼ‌شمېر ناولونه، لنډې کیسې، نندارې، ډیالوګونه، سیاسي لیکنې او داسې نور آثار لري. کله چې ژوندی ؤ، ځیني اثرونه یې په خپل نوم خپاره شول، ځیني نور یې، چې ساد د هغو له لیکلو انکار کړی، په بې‌نومه توګه راووتل. ساد د اېروتیک (جنسي) آثارو له‌اړخه نوم اېستلی دی؛ هغه به فلسفي خبرې‌اترې له پورنوګرافي سره ترکیبولې او پر جنسي تاوتریخوالي، ځور، مقعدي جنسي مقاربت (چې هغه ورته لواطت ویل)، جنایت او د مسیحیت مقدساتو سپکاوي باندې په ټینګار سره به یې جنسي تخیلات (فانتزۍ) انځورولې. هغه د مطلقې ازادۍ پلوي کوله، چې له اخلاقي، دیني یا قانوني اړخه هېڅ ډول تحدید شوې نه‌وي. د سادیزم او سادیست ګړنې د هغه داستاني اثارو ته اشاره لري چې ګڼ‌شمېر جنسي تاوتریخوالي کړنې انځوروي. په داسې حال کې چې، له ذهني پلوه، ساد د جنسي انحرافاتو یوه اوږده لړۍ تر څېړنې او ارزونې لاندې نیولې وه، د هغه پېژندل شوي چلند کې «یوازې د یوې کور خدمتګارې او له څوګونو فاحشه‌ګانو سره د یوه عیاش وهل ټکول — هغه چلند چې تر ډېره د سادیزم له غیرعاطفي تعریف څخه لېرې کېږي» شامل دي. ساد د وړیا عمومي فاحشه‌خانو پلوي ؤ، چې لګښت یې د دولت له‌خوا تامین شي: په یوې داسې ټولنه کې چې خوب او خوراک یې شهوت دی، له جنایتونو څخه د مخنیوي او د وګړو د وهلو ټکولو د کچې راټیټولو په موخه، ساد د عمومي فاحشه‌خانو رامنځ‌ته کول غوره ګڼل، چې هلته وګړي خپلې جنسي غریزې پوره کړای شي.
فیمینېستي اقتصاد
ګڼ شمېر پوهانو له دې ډلې استر بوسیروپ، ماریان فربر، دروسیلا کې. بارکر، جولي اې. نیلسون، میلین وارینګ، نانسي فولبر، ډایان السون، باربارا برګمان او ایلسا مک کي؛ د فیمینېستي اقتصاد په برخه کې همکاري لرلې. که چېرې ښځې وشمېرل شي (If Women Counted) په نامه د وارینګ کتاب چې په ۱۹۸۸ زکال کې خپور شو تر ډېره پورې د دغه څانګې «بنسټګ اېښودونکی اثر» بلل کېږي. په ۱۹۹۰مه لسیزه کې فیمینېستي اقتصاد د اقتصاد په برخه کې د یوې فرعي څانګې په توګه ومنل شو او فرصت یې رامنځته کړ چې په دې برخه کې بوخت کسان وکولای شي خپلې لیکنې خپرې کړي.
د ليکدود پنځوونکو نوملړ
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" دا د هر هغه اشخاصو، افسانوي یا حقیقي الفبا لېست دی چې د روایتونو له مخې د الفبا یا نورو لیکدودونو پنځوونکي ګڼل کيږي، که دا ثابت وي یا نه.
اقلیمي عدالت
نسل‌منځي حقوق
دا هغه ټولیز واقعیت څرګندوي چې د هر نسل له‌خوا تولید شوي ګلخانه‌يي ګازونه یوه یا څو راتلونکو نسلونو ته زیان رسوي او اقلیمي بدلونونه په تدریجي ډول د اغېزمنو نسلونو لپاره د هغه نسل په پرتله لا ډېر له ګواښه ډکوي چې د دغو ګواښونو مسؤول دی. تر ټولو مهمه خبره دا ده چې اقلیمي سیستم د اوج نقطې لري. مثلاً د امازون د ځنګل‌وهنې کچه چې د ځنګلونو د نه راګرځېدونکي کمښت لامل کېږي. هغه نسل چې د ګلخانه‌يي ګازونو دوامدار انتشار یې اقلیمي سیستم د اوج له دغسې نقطو څخه تېروي، پر راتلونکو څو نسلونو شدیده بې‌عدالتي تحمیلوي.
د تي لرونکو وده
ساینپسید
د سانپسید کوپړۍ د هرې سترګې شاته د سوري د ځانګړتیا له خوا پیژندل کېږي، چې په لاندې برخو کې مرسته کوي:
موردوويا
د موردوویا جمهوریت(Republic of Mordovia) چې د موردوینیا په نوم هم یادیږي، د روسیې فدرالي موضوع ( جمهوریت ) ده. پلازمېنه یې سارنسک ښار دی. د 2010 د سرشمېرنې له مخې، د دې جمهوریت نفوس 834,755 تنه و.
هايدروجن پراکسايد
جوړښت
د ګازي او بلورين هايدروجن پراکسايد ماليکولي جوړښتونه يو تر بله د پام وړ توپير لري. دا توپير د هايدروجني اړيکې په اغېزو پورې تړل شوی دی، چې په ګاز حالت کې نه شته. د هايدروجن پراکسايد بلورونه د (D44 يا P41212) فضايي ډلې “space group” په درلودلو سره څلور اړخيزې بڼې لري.
موندنه يا کشف
د سوچه هايدروجن پراکسايد د توليدولو لومړنۍ هڅې بې پايلې شوې. اوبه نه لرونکی هايدروجن پراکسايد په لومړي ځل د زبېښونکي [هوا راښکونکي] څڅېدلو [تقطير] په واسطه تر لاسه شوی و.
سټیریوسکوپي
فضايي اکتشاف
دوې هغه کمرې چې د هرې څېړونکې وسیلې یا مریخ مزلي پانکم (Pancam) جوړوي، د ځمکې له سطحې څخه ۱.۵ متره پورته موقعیت لري او له یوې درجې ورودۍ سره د ۳۰ سانتي مترو په واټن کې سره جلا شوي دي. دا داسې جوړه عکسونو ته زمینه برابروي چې له ساینسي پلوه پر داسې ګټورو سټیریوسکوپیک عکسونو بدلېدای شي چې د سټیریوګرامونو، انګلیفونو، یا D3 کمپیوټري عکسونو ته د پروسس شویو په توګه لیدل کېدای شي.
جورج ګورجيف
سوداګريز مسلک
ګورجيف وليکل چې نوموړي د خپلو سفرونو پر مهال د بې جوړې يا عجيبو دندو او سوداګريزو پلانونو په مرسته د خپل ځان ملاتړ وکړ. د هغه په بيا راڅرګندېدنه باندې تر هغه ځايه چې په تاريخي سند يا ريکارډ پورې اړه لري، نوموړی يو سوداګر شوی و. د نوموړي د دې دورې د ژوند ليک اړوند ليکنه د نېکمرغه راتلونکي زېری “The Herald of Coming Good” دی. په دې کې نوموړی د اخته کېدنو يا اعتیادونو په درملنه کې د مصنوعي رغونکي يا هايپنوتراپيسټ د تخصص کونکي او د خپلو مېتودونو لپاره د لاسي دستې په توګه د خلکو د کارونې د عمل يا کار کولو يادونه کوي. دا هم اټکل شوي دي، چې نوموړی د خپلو سفرونو پر مهال د سترې لوبې “The Great Game” د برخې په توګه د سياسي فعاليت په ځانګړې کچه کې هم ښکېل و.
محیب الرحمن ايمان
نوم:                            مجیب الرحمن “اېمان”
سراتوف اوبلاست
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
انا پولیتکوفسکایا
له ۱۹۹۹ کال څخه وروسته د چیچینیا د وضعیت په اړه د هغې مقالې څو څو ځله په کتابونو بدلې شوې؛ د هغې انتشاراتو او څېړنو ته د روسي لوستونکو لاسرسی د نوایاګازتا په نوم د یوې روسۍ ورځپاڼې له طریقه و، چې د روسیې انتقادي، سیاسي، ټولنیزې او څېړنیزې چارې يې پوښلې. هغې له ۲۰۰۰ کال څخه وروسته د خپلو کارونو لپاره بېلابېلې جایزې ترلاسه کړې. په ۲۰۰۴ کال کې يې د لویدیځو لوستونکو لپاره د پوتین روسیه په نوم د روسیې یو شخصي راپور خپور کړ.
ریبوزوم
ټولیزه کتنه
د درې‌ګوني ډومېن په سیسټم کې د باکتریا، آرکیا او یوکاریوتونو ریبوزومونه تر ډېره سره ورته دي، چې دا د ګډ اصل ښودونکې نښه ده. نوموړي ریبوزومونه د اندازې، لړۍ، جوړښت او RNA ته د پروټین د نسبت له پلوه سره توپیر لري. جوړښتي توپيرونه ځینې وخت انتي‌بیوتیکونو ته فرصت ورکوي ترڅو د اړوندو ریبوزومونو په ضعیفولو سره باکتریا له‌منځه یوسي، په داسې حال کې چې د انسان پر ریبوزومونو باندې اغېزې نه‌پرېږدي. په ټولو نوعو کې، په یوه وخت کې کېدای شي له یوه څخه زیات ریبوزوم د واحدې mRNA ځنځیر په اوږدو کې حرکت وکړي (د یوه پوليزوم په توګه)، چې هر یو یې یوه ځانګړې لړۍ «لولي» او او د اړوند پروټین یو مالیکول تولیدوي.
پروکاریوتي ریبوزومونه
د ریبوزومي فرعي برخو او د rRNA ټوټو د بیانولو لپاره د اندازه کولو واحد «سوېدبېرګ (په انګلیسي: Svedberg)» دی؛ دغه واحد، د اندازې په ځای، له مرکز څخه د تېښتې په قوه کې د رسوب کچه ښیي. له‌دې امله دی چې د ټوټو د نومونو ذکر کول اړین نه‌ګڼل کېږي؛ د بېلګې په توګه: باکتریایي 70S ریبوزومونه له 50S او 30S فرعي برخو څخه رامنځ‌ته شوي دي.
استعماری ستر واکي
د لومړۍعصري اروپا د قدرتونوتر پراختیا د مخه ، نورو سترواکیوهیوادونه نیولي او خپلې مستعمرې یې ګرزولي دی لکه د روم سترواکي په لایبرییا کې او د چین سترواکی په اوسني جنوبي چین کې. اوسنۍ استعماري سترواکي د لومړي ځل لپاره د اکتشاف د سیالۍ په ترڅ کې چې په پنځلسمه پېړۍ کې د اروپایي سمندري قدرتونو لکه پرتګال او هسپانیا ترمنځ تر سره کیدې را منځ ته شوې. د دې تیت وپرک سمندری قدرتونولرونکو سترواکیو ملاتړ هغې سوادګري کاوه چې د نوو مفکورو او اروپایي رنسانس څخه نشأت کوونکې پانګوالی سیستم په واسطه په لاره اچول کېده. داسې هوکړې هم ترسره شوې چې له مخې یې نړۍ د دوی ترمنځ په ۱۴۷۹،۱۴۹۳ او ۱۴۹۴ ز کلونو کې ووېشل شوه. اروپایي امپریالیزم د اروپایي عیسویانو او عثماني مسلمانانو تر منځ د سیالۍ له امله را منځ ته شو چې عثماني سترواکي بیا په څوارلسمه پېړۍ کې په چټکۍ سره وده وکړه او هسپانیا او پرتګال یې دې ته اړ کړل چې هند او تر یوه حده چین ته د نوو تجارتي یونلوروپه لټه کې شي.
د منځنیو پېړیو کورنۍ
اصیله او درنې کورنۍ
د بېلګې په توګه په ۱۱مه پېړۍ کې د فرانسې هېواد کاپتي پادشاهانو «د شاهي افسرانو له لارې حکومت کاوه، چې په لویه کچه تر ډېره دې افسرانو د خپلو کورنیو اړوند افسرانو نه توپیر نه درلود.» دا افسران په لومړۍ درجه کې سنشال، ساتونکي، خدمتکار، مشر او چانسلر په توګه و، چې په طبیعي توګه به یې یو شمېر پراخ قدرتونه ترلاسه کول او د ټولنیز پرمختګ لپاره به یې له دې قدرت او واک نه ناوړه ګټه اخیستلای شوای. یوه ښه بېلګه یې فرانسوي کارولینګیان دي، چې د سلطنتي صفاکارانو او سرپرستانو نه راپورته شول او تر دې ورسېدل چې خپله یې پادشاهان شول.
د عصري انسانانو وروستی افریقایي اصل ونسب
په پالیوانتروپولوژي کې، د عصري انسانانو وروستی افریقایي اصل ونسب، چې د "افريقا څخه بهر" تیوري (OOA)، وروستۍ یو-اصله فرضیه (RSOH)، د ځایناستي فرضیه، یا د وروستي افریقایي اصل ماډل (RAO) په نوم هم یادېږي، د جغرافیائي اصل ماډل او  د اناتومي  له پلوه، د عصري انسانانو (هومو ساپینز) د لومړنی مهاجرت ترټولو برلاسې نمونه ده. دا د افریقا څخه بهر د هومي نینز له لومړنی پراختیا څخه وروسته، چې د هومو ایریکتس او بیا هومو نیاندرتالینسیس له خوا بشپړ شوي.
د شمالي لارې مسیر
۱۳۵،۰۰۰کاله مخکې پیل شوی ، استوایی افریقا  لویه وچکالي تجربه کړه چې انسانان یې له ځمکې څخه د سمندر څنډو ته خوځولي او دوی یې اړ ایستلي چې نورو لویو وچو ته لاړ شي. دا عصري انسانان په سویلي  سره سمندرګي کې د باب-المنډب تنګي څخه تېر شول او د عربستان شاوخوا شنو ساحلونوته یې کډه وکړه او بیا وروسته له هغه ځای څخه د یوریشیا پاتې سیمو ته ولاړل.
د لومړنيو هومو ساپیانو فوسیلونه په اسراییل کې په قافزه او ایس سکول غارونو کې وموندل شول او له 80،000 څخه تر 100،000 کاله دمخه تاریخ لري.داسې بریښي چې دا انسانان یا له منځه تللي وي یا 70،000 څخه تر 80،000 کاله دمخه افریقا ته بیرته ستانه شوي وي ، احتمالا د سویل همرز نینډرتالس لخوا بې ځایه شوي چې د یخ عمر اروپا سړو سیمو څخه تښتیدلي.د هو لیو اوهمکارانو آټوسومل مایکرو ستلایت مارکرونه تحلیل  کړی چې شاوخوا 56،000 کاله پخوا عمر لري. هغوی پالونټولوژیکي فوسیل، د یو جلا شوي لومړني څانګې په توګه تفسیر کوي چې بیرته افریقا ته راستون شوی.
ولټېر
تاریخ
ولټېر تېرو وختونو ته د کتنې په برخه کې د نوو او تازه لارو د ښودلو له لارې د تاریخ پېژندنې په پراختیا کې خورا لوی نفوذ درلود. ګییوم دو سیون د نوموړي په اړه وایي:"ولټېر له حقیقتي او تحلیلي دواړو اړخونو د تاریخپوهنې (historiography) بیالیکنه وکړه. هغه نه یوازې دا چې دودیز ژوندلیکونه او روایتونه، چې د ماوراء الطبیعه ځواکونو د کار ادعاوې پکې مطرح دي، رد نه کړل، بلکې تر دې حده وړاندې ولاړ چې ویې ویل پخوانۍ تاریخي لیکنې له جعلي شواهدو ډکې دي او د سرچینو په اړه یې نوو څېړنو ته اړتیا ده. دا ډول لیدلوری په هغه علمي روحیه کې ځانګړی نه و، چې د اتلسمې پېړۍ پوهانو ځانونه ورسره تړلي ګڼل. منطقي تګلاره د تاریخ په بیالیکنه کې کلیدي او مهمه وه."د ولټېر ترټولو مشهور تاریخونه "د دولسم شارل تاریخ" (۱۷۳۱)، "د څوارلسم لویي دوره" (۱۷۵۱)، او "د ملتونو د دودونو او روحیې په اړه رساله" (۱۷۵۶) دي. نوموړي د دیپلوماتیکو او نظامي پېښو د روایت او بیانولو دود مات کړ او پر دودونو، ټولنیز تاریخ او د هنر او علومو پر لاسته راوړنو یې تمرکز وکړ. د دودونو په اړه رساله اثر یې په نړیوالو شرایطو کې د نړیوال تمدن پرمختګ راسپړلی، او دواړه ملتپالنه او د حوالې دودیز عیسوي چوکاټ ردوي. د بوبسویه "د نړیوال تاریخ په اړه بحث" اثر (۱۶۸۲) څخه په اغېز، نوموړی هغه لومړنی عالم و چې د نړۍ د تاریخ د څېړنې جدي هڅه یې وکړه، او دیني چوکاټونه یې پکې له منځه یوړل، او پر اقتصاد، کلتور او سیاسي تاریخ یې تمرکز وکړ. نوموړي اروپا ته د ملتونو د مجموعې پر ځای د یوه ملت په سترګه کتل. هغه لومړی کس و چې د منځنیو پېړیو اروپا په کلتور کې یې د منځني ختیځ د تمدن پر ونډه ټینګار وکړ، مګر په بل اړخ کې د منځنیو پېړیو د تضعیف په معنا وه. که څه هم نوموړي په تکراري توګه د تاریخ لیکوالو له لوري د سیاسي تعصب او پلوۍ پرضد غږ پورته کړی و، خو هغه خپله بیا د منځنیو پېړیو په اوږدو کې د کلیسا د مذهبي زغم نشتون او درغلیو افشا کولو ګڼ فرصتونه ضایع کړل. ولټېر پوهانو ته مشوره وركوله چې هر هغه څه چې د طبیعت له نورمال مسیر سره په تضاد کې وي، باید باور پرې ونه کړي. که څه هم هغه د ​​​​تاریخ په پاڼو کې شر او بدي موندلې ده، خو هغه په ​​​​مشتاقانه توګه باور درلود چې پر عقل تکیه او د سواد پراخول د پرمختګ لامل کېږي.
جېفرسن ډېویس
جېفرسن فاینس ډېویس (زوکړه: د ۱۸۰۸ ز کال جون ۳مه – مړینه: د ۱۸۸۹ ز کال ډېسمبر ۶مه) یو امریکایی سیاستوال و چې له ۱۸۶۱ ز کال څخه تر ۱۸۶۵ ز کال پورې یې د امریکا کنفدراسیوني ایالتونو د اجرائیوي رئیس په توګه دنده تر سره کړه. د امریکې له کورنۍ جګړې نه مخکې یې د ډیموکراټ ګوند لخوا د امريکې په سنا مجلس او استازو په مجلس کې د مسيسيپي ایالت لپاره استازیتوب کړی. له هغه وړاندې یې د جمهور رئیس فرانکلېن پییَرس په دوره کې د جګړې وزیر په توګه کار کاوه.
هزاره جات
اقلیم
هزاره جات د هغو سیندونو سرچینه ده چې له کابل، ارغنداب، هلمند، هريرو، مرغاب، بلخ او کندز څخه تېرېږي. د پسرلي او دوبي په میاشتو کې په افغانستان کې تر ټولو زرغون څړځایونه په کې پراته دي. طبیعي جهيلونه، شنې درې او غارونه په باميانو کې لېدل کېږي.
ځلاند اوښتون
شاليد
دا اندېښنه چې جيمز د يوې بشپړې پاچاهۍ جوړولو اراده درلوده، د ۱۶۷۹-۱۶۸۱ ز کالونو د مخنيوي يا لرې کولو کړکېچ “Exclusion Crisis” لامل شو، چې د انګليستان سياسي ټولګی يې له پاچاهۍ څخه د نوموړي د لرې کولو د پلويانو او مخالفانو تر منځ ووېشه، چې لومړۍ ډله يې زياتره د وېګ غړي او مخالفان يې زياتره د توري ډلې غړي وو. که څه هم په ۱۶۸۵ ز کال کې د ويګ دلې زياتره غړي د «طبيعي ميراث» د تصويب له پایلو څخه ووېرېدل، په داسې حال کې چې د توري ډلې غړي په پياوړي ډول د کاتوليک ضد وو او د دوی ملاتړ د انګليستان کليسا شته لومړی والی غوره کړ. د خورا يادونې وړ ده، چې دا يوه لنډمهاله مسئله ګڼل کېده؛ جيمز ۵۲ کلن و، د ميډونا سيمې له ماري سره يې يوولس کالونه شوي وي مګر ماشوم يې نه درلود او وارثانې يې خپلې پروتستانت لورګانې ماري “Mary” او اين “Anne” وې.
د ۱۹۶۴ز کال د مدني حقونو قانون
په پیل کې، د قانون د پلي کولو لپاره ورکړل شوي واکونه ضعیف وو، مګر دا په وروستیو کلونو کې ورسره ضمیمه شول. کانګریس د متحده ایالاتو تر اساسي قانون لاندې د بېلابېلو برخو په بنسټ د تقنین لپاره خپل واک روښانه کړ، په بنسټيزه توګه د لومړۍ مادې (۸ برخې) په بنسټ د بین الایالتي تجارت د سمون لپاره د دوی واک، د څوارلسم تعدیل په بنسټ اتباعو ته د قوانینو د مساوي خوندیتوت د تضمین واک او د پنځلسم تعدیل په بنسټ د رایې ورکولو د حق د خونديتوب واک.
دا تقنینی سند د ۱۹۶۳ ز کال د جون په میاشت کې د ولسمشر جان اف کېنیډي له خوا وړاندې شو، خو په سنا کې یې په ناندریو سره مخالفت وشو. وروسته له هغه چې کېنیډي د نومبر په ۲۲، په ۱۹۶۳ ز کال کې ووژل شو، ولسمشر لېندن بی جانسن دا لایحه وړاندې کړه. د متحده ایالاتو د استازو مجلس د ۱۹۶۴ ز کال د فبروري په ۱۰ مه دا لایحه تصویب کړه او د ۵۴ ورځو ناندریو وروسته، د ۱۹۶۴ ز کال د جون په ۱۹ مه د متحده ایالاتو سنا تصویب کړه. وروستۍ رایې د استازو په مجلس کې ۲۹۰ – ۱۳۰ وې او په سنا کې ۲۷ – ۷۳ وې. وروسته له هغه چې مجلس د سنا له تعدیل سره موافقه وکړه، د مدني حقونو قانون د ولسمشر جانسن له خوا د ۱۹۶۴ کال د جولای په دویمه په سپینه ماڼۍ کې توشیح شو.
د ۱۹۵۷ ز کال د مدني حقونو قانون
د ۱۹۵۷ ز کال د مدني حقونو قانون چې د ۱۹۵۷ ز کال د سپټمبر په ۹ نېټه د ولسمشر ډوایت ډی ایزن هاور له خوا لاسلیک شو، د ۱۸۷۵ ز کال د مدني حقونو له قانون څخه وروسته د فدرالي مدني حقونو لومړی قانون و. وروسته له هغه چې سترې محکمې په ۱۹۵۴ ز کال کې د براون وي د ښوونیز بورډ په برخه کې د اساسي قانون خلاف په ښوونځیو کې د تبعیض په اړه حکم وکړ، سویلي دیموکراتانو د تبعیض د فسخې په وړاندې د "لوی مقاومت" کمپاین پیل کړ او ان څو معتدلو سپین پوستو مشرانو په ښکاره ډول تبعیضي دریځونه خپل کړل. تر یوه بریده د ډېرو پراخو اصلاحاتو لپاره د غوښتنې د راکمولو په هڅه کې، ایزن هاور د مدني حقونو د یوې لایحې وړاندیز وکړ چې د افریقایي امریکایانو د رای ورکولو د حق خوندیتوب یې لوړ کړ.
سرماخوردگی
دبدن هغی برخی چه ډیر اخته کیږی لکه دساایستلودسیستم پورتنی برخی لکه پوزه دپوزی شاته تش تشی خونی چه سینوس ورته وایی ( سینوسایټس )، ستوني،دوه سترګی یایوه سترګه چه کانجکتیوایټیس ورته وایی د ناروغۍ نښې او نښانی دویروس له کبله دویجاړشووبرخوپه پرتله  ډیری دبدن دساتونکی یادفاعی سیستم  دغبرګون پوری اړه لری
ډای (متحرک سرکټ)
د تولید بهیر
ډیری ډایز د سیلیکون څخه جوړ شوي او د مدغم سرکیټونو لپاره کارول کیږي. پروسه د monocrystalline سیلیکون ingots تولید سره پیل کیږي. دا انګاټونه بیا د 300 پورې قطر سره په ډیسکونو کې ټوټې کیږي mm
د ښکاري ضد تطابق
د ښکاري هک پک کول
د اورمکیو، شاهپرکونو، اخوندانو (mantises)، لرګي ډوله حشرو (phasmids) او د نرم تنانو له صنف څخه په سره کې د پښو لرونکو (cephalopods ) لکه اکتوپوسونو په شمول، زیاتره هغه حیوانات چې کمزورې دفاع لري، د تهديدوونکي یا وېروونکي چلند نښې کاروي، لکه په ناڅاپي توګه د سترګو د څرګندو نقطو نښې کاروي، تر څو ښکاري ووېروي یا یې په شېبه یي ډول منحرف کړي، په دې توګه ښکار کېدونکو حیواناتو ته د تېښتې موقع برابرېږي. د زهري موادو او نورو دفاع ګانو د نه شتون په صورت کې، د اپوزماتېزم خلاف کوم چې صادقانه سېګنالونه شاملوي، دا کار په بنسټیز ډول فرېب ورکول دي.
ضیاءالحق سیند
د شعر بېلګه
چېرته ساړه خلک، سړې خبرې؟
چکوتکا خپلواک اګرک
سرچينې
وېشنيزه:روسيه
د اسپانیا او متحده ایالاتو اړیکې
د اسپانیوي-امریکایي اړیکو کړکېچن تاریخ د «مینې او کرکې» په توګه ګڼل شوی، چې د دوی تاریخ له ۱۷۰۰ز کال نه وروسته هغه مهال پیلیږي چې د اسپانیه له خوا د امریکا ځینې برخې ونیول شوې. همدارنګه اپانویان لومړني اروپایان وو چې په متحده ایالاتو کې د دایمي میشتېدو لپاره لارې هواره کړي. دغه راز د متحده ایالات په ننې سیمه کې لومړی مېشت ځای  سان جوآن، پورټو ریکو وه، چې په ۱۵۲۱ز کال کې د هسپانوي سپړونکي جوآن پونس دی لیون له خوا تاسیس شوی. همدارنګه دایمي او خورا لوی استعمارونه په نیو مکسیکو او کالیفورنیا کې او یو څه په ټیکساس او اریزونا کې رامنځته شو او په دې ډول د متحده ایالاتو د استعماري تاریخ یوه برخه جوړوي. که څه هم د امریکایي تاریخپوهانو له خوا د متحده ایالاتو په تاریخ کې هسپانوي عناصر په پراخه کچه د خپلواکۍ وروسته له پامه غورځول شوي وو، خو د امریکا په سویل لوېدیځ کې د «هسپانوي سرحدونو» مفهوم په شلمه پېړۍ کې د امریکایي تاریخپوهانو له خوا رامنځته شو، کوم چې په ۲۰مخ پېړۍ کې اسپانیا د امریکا د تاریخ یوه برخه شوه.
د هېوادونو له مخې حجاب
کوزوو (له ۲۰۰۹ زکال وروسته)، آذربایجان (له ۲۰۱۰ زکال وروسته)، تونس (له ۱۹۸۱ زکال وروسته، په یو شمېر برخو کې یې له ۲۰۱۱ کال وروسته) او ترکیه (په تدریجي ډول یې تر ډېر کچې لرې کړی) چې اکثریت وګړي یې مسلمانان دي په دولتي ښوونځیو، پوهنتونونو او دولتي کارځایونو کې یې د حجاب اغوستل منع کړي. په یو شمېر اکثریت مسلمانو هېوادونو (لکه لبنان، مراکش او تونس) کې د دې اړوند شکایتونه شتون لري چې د حجاب لرونکو مېرمنو پر وړاندې محدودیتونه رامنځته کېږي او یا هم ورسره تبعیضي چلن کېږي. په دغو مواردو کې حجاب د سیکولر حکومتونو پر وړاندې د بنسټ پالنې په توګه ګڼل کېږي.
افغانستان
په ۱۹۲۰ زکال کې ملکې سریا طرزي د ښځو له آزادیو څخه د خپل ملاتړ د یوې برخې په توګه خپل د سر ټکری لرې کړ، خو د راډیکال اصلاحاتو دغه پروګرام په ۱۹۲۹ زکال کې له واک څخه د امان الله خان په ګوښه کېدو له ستونزو سره مخ شو او ځای ناستي یې بیا د حجاب اغوستل جبري کړل او په دې سره د ښځو د حقونو په برخه کې بېرته جنسیتي انزوا را پیدا شوه.
ټولنیز ډاروینیزم
ټولنیز ډاروینیزم په ټوله نړۍ کې بېلابېلو ټولنیزو کړنو ته اشاره کوي او په ۱۸۷۰ یمه لسیزه کې په لوېدیځه اروپا او شمالي امریکا کې د پوهانو له خوا تعریف شوی چې د طبیعي ټاکنو او د نسل پایښت (survival of the fittest)  بیولوژیکي مفکورې یې په ټولنپوهنې، اقتصاد او سیاست کې پلي کړې. ټولنیز ډاروینیزم باور لري چې قوي کسان ویني چې شتمني او ځواک یې ډېرېږي په داسې حال کې چې کمزوري ویني چې شتمني او ځواک يې کمېږي. د ټولنیز داروین پلوو د نظریاتو بېلا بېل مکتبونه د خلکو په اړه چې کومې ډلې قوي او کومې ډلې کمزورې دي، توپیر لري او همدارنګه د کره میکانیزمونو پر بنسټ چې ځواک ته انعام او کمزوری ته جزا ورکوي، هم توپیر کېږي. داسې ډیر نظرونه د پانګوالۍ په ازاد بازار کې (laissez-faire capitalism) د اشخاصو ترمنځ پر سیالۍ ټینګار کوي، په داسې حال کې چې نور د ملي یا نژادي ډلو ترمنځ پرمبارزه ټینګار کوي او د ملتپالنې، زورواکۍ، د نژاد اصلاح، نژاد پالنې، امپریالیزم او یا فاشیزم څخه ملاتړ کوي. د ټولنیز ډاروینیزم ایدیولوژي د ارمنیا نسل وژنې په ګډون د نسل وژنې عاملین هڅولي.