معاصره_دوره_کې_د_بشر_حقونه
دښونې اوروزنې حق :
دوهم جز : دښځو تعلیم حق : اسلام ښځو ته جازه ورکړې ده چې کولای شي چې تعلیم وکړي اولوړې درجې ته ورسیږي خوداسلام داحکامو لاندې دتعلیم په اړه الله (ج) په قرانکریم کې فرمایی ژباړه : ای پیغمبره! خپل رب په نوم قران لوله ،چې مخلوق یی پیداکړې دی ،انسان یی دوینې نه پیداکړې دی ،ته قران لوله اوستا رب ډیر کریم دی ،هغه ذات دی چې دقلم په ذریعه یی لیکل ښودلي دي ،انسان ته یی هغه ښودلي چې ورته معلوم نه وو. الله (ج) په قرانکریم کې لومړه لارښونه دانه ده چې لمونځ وکړئ ،روژه ونیسئ ،ذکات ورکړئ بلکې داوه چې ولوله یعنې علم زده کړه له دی څخه معلومیږي چې اسلام علم ته څومره ارزښت ورکړې دی ، همدارنګه په اسلام کې نارینه باندې لازم دي چې خپلې ښځې اولورګانو ته دیني اواخلاقي مسئولیتونو په ورزده کولو کې خپل ټول کوششونه وکړي ترڅو دناپوهۍ تیاري له منځه لاړې شي اودپوهې رڼا یی په کورنۍ باندې حاکمه شي .په سورت التحریم په (۶) ایت کې الله (ج) فرمایی ژباړه :ای مومنانو تاسې بچ کړئ خپل ځانونه اوخپلې ښځې اواولادونه ددوزخ دهغه اور څخه چې خاشاک اوتیږي دي. یعنې داسې تعلیم وروښایه چې ددوزخ داور څخه دنجات سبب وګرځي اوهمدا ډول په سورت الشعرکې په (۲۱۴) ایت کې الله فرمایی ژباړه: ای پیغمبره خپل نزدې خپلوان دالله دعذاب څخه وویروه. په سورت طه (۱۳۲) ایت کې بیا فرمایی ژباړه : اوخپلې کورنۍ ته په لمانځه باندې امروکړئ ای پیغمبره اودلمونځ په ادء کولوباندې صبروکړئ. همدارنګه رسول الله صلی الله علیه وسلم په حدیثونو کې هم دښځوته تعلیم ذکر راغلې دې په یوحدیث کې چې د جلیل القدر صحابي ابوسعید خدري (رض) نه روایت دی. ژباړه : نارینو زموږ په نسبت له تاڅخه زیات وخت نیولې دی. نو دځان له طرفه یوورځ موږته وټاکه (دتعلیم له پاره) نورسول الله صلی الله علیه وسلم دهغوی سره یوورځ وټاکله اورته ورغې هغو ته نصیحت وکړواوپه ښوکارونوباندې ورته امروکړ. داډول رسول اکرم صلی الله علیه وسلم په یوبل حدیث کې فرمایی. ژباړه : هریو سړې چې وینځه ولري اوهغې ته ښایسته ادب اوتعلیم ورزده کړي اوبیا ازاده کړي او ځان ته یی په نکاح کړي نو دغه سړي ته دوه اجرونه دي. نوچې کله دیوي وینځې په تعلیم اوتربیه کې دومره ثواب وي نو دیوي اصلي مسلمانې ښځې به تعلیم اوتربیه کې به څومره ثوابونه وي ، ام المومین حضرت عائشه (رض) فرمایی .دانصارو ښځې نیکې اوبهترې ښځې دي ځکه چې دهغو ددین په پوهه کې شرم نه کوي. ۱ـ حضرت عائشه رض چې دحضرت ابوبکر صدیق رض لور اوحضرت محمد صلی الله علیه وسلم میرمن وه. دی به نارینو وښځینوته په دیني معاملو کې لارښونې کولې اروي بنت زبیر رض ددی ډیر تکړه شاګرد وه دی به ویل چې دقران په تفسیر ،فرضونو،روا اوناروا ،معاملاتو، ادب شاعرۍ کې دعربو په تاریخ کې ددې په څیر لویه عالمه نه ده تیرشوې حضرت عائشه رض نه یوازې په دیني چارو کې بلکې په دوا جوړولو علم هم زده وه. عائشه رض دریاضاتوپه علم کې هم ماهره وه اوزیات وخت به یی صحابو کرامو ته میراث مسایل حلو فصل کول ۲ــ حضرت صفیه رض دفقه ماهره وه. حضرت صفیه رض دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم میرمن وه. چې اسلامي فقهې په علم کې پوره برلاسې وه دامام نووی رح په وینا حضرت صفیه رض په خپله دوره کې په علم اوځیرکتیا کې ستر ځای درلود ۳ــ ام سلمه رض د۳۲ عالمانواستاده وه ۴ـ فاطمه بنت قیس رض په دلایلوکې ماهر وه / ۵ـ  ام سلیم رض ددعوت اوتبلیغ ماهره وه دریم جز : دکار اوملکیت حق : ښځه حق لري چې دمشروع اوروا کارونو له لارې خپل شخصي مال زیات کړي اودځان سره یی وساتي اوتصرفات په کې وکړي خوپه دی شرط چې دهغې عفت ته پکې خطر نه وي اودهغې دخاوند اواولاد حقوق پیمال نشي نوښځه کولای شي چې دغه ډول کارونه ترسه کړي داکتري ،معلمي ، قابله ګي خیاطي اوپه کور کې یامدرسه کې دفیس په مقابل کې جینکو ته تعلیم ورزده کړي نوښځه کولای شي ددی لارې خپل ملکیت زیات کړي. علامه ابن عابد شامي په خپل کتاب کې ردمختار ۲۰۷صفحه /دوهم جلد کې ویلي دي. ژباړه : هغه کارچې په هغه کې ضرر نه وي یعنې دخاوند حقوق په کې نه پیمال کیږي اودښځې عفت ته په کې ضرر ونه رسیږي نوښځه دداسې کارونو څخه نشي منع کیدای. ‍ څلورم جز : سیاسي حقوق : په اسلام کې ښځو ته حق ورکړل شوې دی چې رایه ورکړي اوپه سیاسي ډګر کې دښځو ملګرتیا وکړي الله (ج) په سورت کې فرمایی ژباړه : مومنان سړي او مومنانې ښځې ټول یودبل ملګري دي یودبل ملګري یوازې په ټولنیز ډګر کې نه دي بلکې په سیاسي ډګرکې هم یودبل ملګري دي اسلام ښځو ته دسیاسي رایه ورکولو حق ورکړې الله (ج) په قرانکریم په سورت الممتحنه کې فرمایی. ژباړه : ای پیغمبره ! چې مومنانې ښځې درته راشي اوددی خبرې بیعت درسره کوي دلته چې دبیعت له پاره کوم عربي لفظ کارول شوې دی هغه باغیه دی دالفظ دنن ورځې له ټول ټاکنو څخه زیات جامع مفهوم اومانا لري .داځکه چې حضرت محمد صلی الله علیه وسلم نه یوازې دالله ج پیغمبروه بلکې داسلامي ریاست مشر هم وه .نو دحضر ت محمد صلی الله علیه وسلم بیعت په اصل کې درایی حق وه کوم حق چې اسلام ښځې ته ورکړې دی دمکې دفتحې په وخت هم رسول اکرام دښځو څخه بیعت اخیستې وه .همدارنګه ښځې کولای شي چې په قانون جوړول کې برخه واخلي اوپه ازاده توګه درایی ورکولو حق لري. یو ورځ حضرت عمر (رض) دزیات مهر په ټاکلو باندې دسزا ورکولو وړاندیز وکړ داځکه چې ددی لامله به زیات مهر په وجه واده نه کولو چې دا وړاندیز په غونډه کې وکړ اوپه دې غونډه کې اصحابو ښځو هم ونډه اخیستې وه په دی کې یوی ښځې خپل نظر څرګند اووی ویل چې په قرانکریم کې دمهر څه اندازه نه ده ټاکل شوی نوعمر (رض) څوک دی چې په دی بندیز لګوي .په سورت النساء کې الله (ج) فرمایی ژباړه : اوکه تاسو په ښه توګه ګوزاره نشئ کولای دیوی ښځې پربله ښځه بدلول غواړه اوتاسو هغې ته دولت هم زیات ورکړې وي نوهیڅ څیزترې بیرته مه اخلئ. ددی په اوریدو سره حضرت عمر رض پیښمانه شو اوخپل وړاندیز یی بیرته رد کړ اووی ویل چې داښځه ریښتیا وایی .غالب ګومان دادې چې هغه یو ه عامه ښځه وه که چیرې مشهور ښځه وه نوپه حدیث شریف کې به نوم راغلې وه .جلیل القدر صحابي دیوې ښځې دلیل له امله خپل وړاندیز څخه لاس په سر شوه .( مسلمانه ښځه مظلومه نه ده نیکمرغه ده) : 	پایله (نتیجه ) بشر حقوقو نړیواله اعلامیه اودی ته ورته نورې معاهدې اواعلاميی دملګروملتونو دلوړو کارنامو څخه شمیر کیږي .خودغه کړنې اوکارنامې داسې نه دي چې دبشریت په تاریخ کې لومړې ځل منځته راغلي وي. خو داسلام نه ناخبره اشخاص ورته بیا په یو لوړ فکر قایل وي اودا ورته لومړې ګام ښکاري ولې اسلام ددې اعلامیه څخه څو پیړۍ وړاندې دبشرحقوقو اوعدالت له پاره احکام رالیږلي وه. اودبشریت له پاره دغه حقوق ورکړي  اودالومړې قانون دی چې بشر ته یی خپل حقوق اوحدود معلوم کړي دي. په دې مونوګراف کې چې کوموموضوعاتو ته اشاره شوی نو یوازې دبشرحقوقو نړیواله اعلامیه داسلام سره په دوه ځایونو کې ټکر لري یوهم په شپاړسمه ماده کې چې هرڅوک کولای شي چې واده پرته دکوم دیني قید څخه ترسره کړي چې اسلام ددی اعلامیې وړاندې احکام رالیږلي وه چې مسلمانه ښځه نشي کولای چې دغیرمسلمان سره واده وکړي چې په دي اړه مو وړاندې دکورنۍ جوړونې په موضوع کې مو کافي دلایل وړاندې کړل .همدارنګه په اتلسمه ماده کې چې هرڅوک په دی کې ازادي دي چې خپلې عقیدي او دین  ته تغیر ورکړي  چې په دي اړه مو هم اسلام واضح اوښکاره احکام تر بحث لاندې ونیول چې مسلمان نشي کولای چې خپل دین اوعقیدې ته تغیر ورکړي. نودغه پورته دوه ځایونوکې دبشرحقوقو نړیواله اعلامیه داسلام سره په تضاد کې وه. نوپه پای کې ویلې شو چې اسلام یو کامل اوپوره دین دي چې قراني ایتونه اونبوي حدیث دبشري حقوقوپه اهمیت ټینګار کوي اوهرچاته یی خپل حق سپاري دعدالت دخپرولو اوظلم دمخنیوي امر کوي نودغه واړه چاره پرته دکوم شک څخه دمسلمان دعقیدي یوه برخه ده.