cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پروژه
دپروژي اوپروګرام ترمنځ توپير
پروګرام دپروژو ديو ګروپ څخه عبارت دي. يا پروګرام ديو تعداد مرتبطو فعاليتونو څخه عبارت دي چي دنسبتآ لويو مقاصدو دلاس ته راوړلو په منظور استعماليږي. چي هرددې هر يو مقصدو دلاس ته راوړلو لپاره بيلا بيل فعاليتونه په کار دي Program is a group of projects. Or program is a group of interrelated activities which is used for achieving larger aims, that for achieving every objective separate small activities are needed to be achieved د پروژې د مديريت د کارونې هدف: 	د کاري مسوليتونو تعين د ذکر شوو فعاليتونو په وړاندې 	د راپورونو طبقه بندي 	د پروګرام د ترتيبولو لپاره د زماني محدوديت تعينول 	د مشکلاتو په نښه کول مخکې لدينه چې رامنځته شي 	د راتلونکو پروژو لپاره د ښو تخمينونو پيدا کول 	پدې پوهيدل چې په څه وخت کې د پروژې اهدافو ته نه رسيږو. د پروژي دوران “ project cycle “ The project cycle follows the life of a project from the initial idea through to its completion. دپروژي دوران دپروژي دژوند څخه عبارت دي چي دابتدايي(لومړني ) مفکوري څخه شروع او د پروژي په تکميليدو خاتمه مومي. د هغه فعالېتونوڅخه عبارت دې چې د پروژې د مقاصدو لاسته راوړلو او دپروژې تکمېلېدو لپاره سرته رسېږې. پرته له مواقعو( چانسونه) او پېچلو مرحلو څخه ېوه پروژه  ېوتعداد مرحلې د خپل ژوند په دوران کې سرته رسوۍ.
Project cycle comprises a number of project phases. دپروژي دوران د پروژي ديو سلسله مراحلو څخه متشکل ده.
د پروژې د مديريت دند ې
Functions of Project Management 1.	 پلان جوړونه                                                      Planning 2.	سازماندهي/ تنظيم                                       Organizing 3.	لارښوونه Directing 4.	کنټرول Controlling د پروژې کامياب مديريت کوم دي ؟ What’s the Successful Project Managemet? کله چې يوه پروژه لاندې خصوصيات ولري نو ويل کيږي چې پروژه په ښه او کاميابه ډول سره اداره شوې:_ پروژه پخپل وخت تکميل شي     (Within time) _ د خپلې بودجې په حدودو کې  (Within Specified budget) _ مطلوب اجرات (کارونه) تر سره شي  (At desired performance) د پروجيگټ منجمنټ گټې: Benefits of Project Management 1.	د وظيفوي مسوليتونو تشخيصول: يعنې د ډيپارتمنټونو د آمرينو او معاوينينو لپاره خپلې مسوليتونه او وظايف ښودل کيږې. 2.	د مسلسل او غير ضروري راپورونو مخنيوى اويا حد اقل ته رسمول. 3.	د سرته رسيدلو کارونو مقايسه د پلان سره. 4.	پروخت د راتلونکو ستونزو تشخيص. 5.	د راتلونکي لپاره د پيش بينې توانايي لوړيدل. 6.	په دې پوهېدل چې څه وخت اهداف نه شي تر لاسه کېداى او يا کار د اهدافو څه زياتيږي. د پروجيکټ منجمنټ په وړاندې خنډونه: Obstacles to Project Management:
د پروژې مديريت بايد د کمپنۍ منابع کنټرول کړي د وخت، مصرف او اجراءاتو په نظر کې نيولو سره. ١ _ پېسې: بايد کوښښ وشي چې د پروژې کارونه د ټاکل شو پېسو په حدودو کې ترسره شي او که زياتو پېسو ته ضرورت پېښيږي نو بايد مسولو او باصلاحيته اشخاصو ته د هغې په اړه راپور ورکړل شي. ٢ _ بشري قوه ( Manpower): ټيلر(Taylor) وايي چې د بشري قواوو د ا ستعمال لپاره بايد فني اقدامات وشي د کارگرانو عزت وشي، عادلانه معاش ورکړل شي، نور سهوليتونه لکه بيمه، تقاعد ... و غيره ورته برابر شي. د پروژې کارکوونکي د کار وړتيا لري خو دا د منيجر پورې اړه لري چې هغه له دوې څخه په څه ډول کار اخلي. ٣ _ تجهيزات (Equipment) ٤ _ اسانتياوې (Facilities) ٥ _ مواد (Materials) ٦ _ معلومات (Information) پروجيکټ منجمنټ بايد پورتني ټول منابع کنټرول او د پروژې د هدافو د لاسته راوړلو لپاره ورڅخه په ښه ډول گټه پورته کړي.
په يوه ټيم کې د فعاليت بنسټونه
دمونيتورينګ موخي! 	دپروګرام دفعاليتونو دښي اداري لپاره 	دپروژي دقابليت او موثريت چټکتيا 	دپروګرام پر مختګ دمقاصدو او پلان مطابق 	دپروګرام دقوي او ضعيفو نقطو تشخيَص،ستونځي او موانع مخکي له دي چه ډير ګران شي بايد حل او بر طرف شي 	ددي لپاره چه متيقن شو چه پلان شوي وخت،پيسي او فعاليتونه دمطلوبه نتايجو په لاسته راوړلو کي گټور دي او که تغير ته ضرورت دي 	دپروګرام دمثبتو برخو دارزيابي په پايله کي به دازمينه برابره شي تر څو ديو بل دتجاربو څخه څه زده کړو 	دپروګرام دمقاصدو او فعاليتونو داصلاح لپاره دمعقولو او پر ځاي تصاميمو نيول 	دښي اداري لپاره لاره هموارول او د شه والي رامنځ ته کول. Why monitoring? بررسي ولي کوو؟ (تکرار) دبررسي مقاصد (objectives of monitoring) 1.	Establishing standards of performance. 2.	Measuring actual performance. 3.	Comparing the actual performance with the established standards and identify deviations, if any. 4.	Identify the reasons ,, causes of deviations,, 5.	Deciding about the actions ,,measure to be taken to correct deviations,, 6.	Implement the corrective action.
د پروژې را پورنه
د را پور جوړولو مقصد Purpose of report writing د راپور ليکلو د پروسې په جريان کې تر ټولو مهمه خبره چې بايد په ذهن کې وساتل شي هغه داده چې دغه راپور ددې لپاره ليکل کيږي چې بل څوک يې ولولي. هغه راپور چې يواځې د ليکلو لپاره ليکل شوي وي يو با ارزښته را پور نشي کيدای. نو په همدې خاطر مخکې له دي چې دراپور په ليکلو پېل وشي بايد ددغه راپور لوستونکي (audience) په نظر کې وساتل شي دغه لوستونکي کېدای شي مشاورين، د ارزيابې کمېټه، د لوړې سطحې منجمنټ او ياهم راتلونکی نسل وي چې د شوي کار څخه زده کړه کوي او يا هغه لا غني کوي.
د را پور جوړښت Structure of report يو راپور عموماٌ لاندې برخې لري: 1ـ سرليک او لنډيز             Title and abstract 2- پېژندنه                       Introduction 3- پسمنظر        Background 4- تخنيکي بخشونه  Technical Sections        يا اساسي بدنه    (Main body) 5- پاېله اخېستنه  Conclusion که څه هم دا کوم منل شوی اصول او يا قانون نه دی بلکې د يو لارښود حيثيت لري، کېدای شي ځېنې راپورونه له دې څخه زياتې برخې ولري او يا هم په بل ډول سره ترتيب شوي وي. 1-	سرليک او لنډيز د راپور هغه برخې دي چې د راپور تر بلې هرې برخې زيات لوستل کيږي او د نور راپور د لوستلو لپاره د توجه د جلبولو وسيله ده. د پروژې سرليک بايد په داسې ډول سره ټاکل شوي وي چې د پروژې کارونه ښې توګې منعکس شي. لنډيز بايد مختصر وي او عموماٌ له دوه پراګرافونو (250 کلمو) څخه نه زياتيږي او د ټول راپور جوهر(Essence) په کې راوړل کيږي چې د هغې د لوستلو څخه وروسته لوستونکي پريکړه کوي چې مخکې نورراپور ولولي او کنه. لنډيز عموماٌ په لاندې څيزونو مشتمل وي:- د پروژې د پېل کولو لپاره اساسي هڅونه (Motivation) د پخواني کارونو سره يې توپېر مېتډالوجې (Methodology) او ځېنې په زړه پورې پايلې که چېرې موجود وي. 2- پېژندنه Introduction:- زياتره راپورونه د پېژندنې لپاره جلا سېکشن (برخه) لري چې عموماٌ لاندې پوښتنې ځوابيږي: 1-	دغه پروژه د کومې ځانګړې ستونزې د حل کولو لپاره پکار اچول شوې؟ چې دېته د ستونزې څرګندونه (Problem statement) وايي. 2-	ددغه پرابلم حل کول ولې مهم دي؟ (هڅونه) 3-	د پرابلم حل کول ولې مشکل دی؟ (د پروژې په واړندې چلنجونه) 4-	تاسې څرنګه دغه پرابلم حل کړی؟ ( د خپلې طريقې او ميتود بيان) 5-	اساسي پايلې کومې دي؟ 6-	متباقي (the Remaining) راپور څه ډول ترتيب شوی؟ 7-	په کومو شرايطو کې ستاسې حل د تطبيق ور(Applicable) دی.... او داسې نور.
راپور ډولونه Type of Reports راپور دېر ډولونه لري خوهغه راپورونه چې په پراجېکټ منجمنټ کې ورڅخه استفاده کيږي عموماٌ درې ډوله لري چې عبارت دی له :- 1-	عادي راپورونه Routine Report 2-	استثنايي راپورونه  Exceptional Reports 3-	دځانګړي تحليل راپورونه Special Analysis Reports
د پروژې کنټرول
د پروژې کنټرول ساختارProject Control Structure د کنټرول د يو موثر (Effective) او اقتصادي efficient ساختار د رامينځته کولو لپاره بايد لاندې ګامونه پورته شي. - د اساس Baseline پلان ترتيبول. - د پرمختګ Progress او اجرااتو Performance اندازه کيږي. - د پلان او واقعيت actual پرتله کول. - سموونکی Corrective اقدامات •	Baseline Plan د اجرااتو د اندازه ګيرۍ لپاره عناصر برابروي دغه پلان دWBS او همدا رنګه د منابعو د مهال ويش څخه اخيستل کيږي. •	پرمختګ او اجراات عموماٌ په دوه ډوله سره اندازه ګيږي چې يو يې په مقداري Quantities ډول سره د وخت او بوديجې اندازه کول دي چې نسبتاٌ اسانه او ساده کار دی او بل يې د کيفيت اندازه کول دی د بېلګې په توګه د يو توليد دندې Functions of a product د مشتري د تخنيکې غوښتنو پوره کول او داسې نور چې دا ډول اندازه ګيري زياتره وخت د مشاهدې Observation پلټنې inspection او يا د استعمال Actual use په وسيله ټاکل کيږي. •	په دريم پړاوو کې بايد اجرا شوی کار د پلان سره پرتله شي. که څه هم ددې خبرې کول دېر اسانه دي چې پروژه په خپل وخت، مخکې له وخته او يا هم دخپل وخت څخه وروسته ختميږي خو په عمل کې د اجرااتو پرتله کول د پلان يا بوديجې سره دېر ستونزمن کار دی. کېداې شي چې د پلان ترټولو ستره ستونزه همدا وي چې څرنګه يې توقع کيږي. هغسې نه رښتيا کيږي نو له همدې امله دا دېره لازمي خبره ده چې پلان دواقعيت سره پرتله، توپير Variance اندازه او د ضرورت په صورت کې لازم اقدامات وشی. د پروژې دوره يې (Periodic) بررسي اوکنټرول دېر لازمي دی ځکه که ستونزې پروخت تشخيص شي نو د هغې حل کول دېرې لږې هڅې Effort ته اړتيا لري او کېدای شي چې په اسانې سره حل شي. که د پلان او واقعيت ترمينځ مهم توپيرونه موجود وي نو ددې لپاره چې پروژه بېرته د پلان سره تطابق وکړي نو اصلاحي اقداماتوته ضرورت پېښيږي.
د ميندوارۍ روغتیا
د میندو روغتیا
د میندو د مړینې ۹۹ سلنه په مخ پر ودې هیوادونو کې رامنځ ته کیږي او په تیرو ۲۵ کلونو کې په نړۍ کې د میندو مړینه ۴۴ سلنې ته راټیټه شوې ده. د احصایې له مخې، د یوې میرمنې د زیږون څخه د ژوندي پاتې کیدو احتمال د هغې ټولنیز اقتصادي وضعیت، روغتیایی پاملرنې ته السرسی، چیرته چې هغه په جغرافیه کې ژوند کوي، او کلتوري نورمونو سره نږدې تړاو لري. د پرتله کولو لپاره، په پرمختللو هیوادونو کې هره دقیقه یوه ښځه د زیږون پورې اړوند اختلاطاتو له امله مري، چې په پرمختللو هیوادونو کې د ټولو میندو مړینې 1٪ جوړوي.
۵۰۰۰ (عدد)
سرچينې
وېشنيزه:۵۰۰۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:څلور رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
رهن
رهن عربی لفظ دی چه معنی يې څه شی د یو بل شی په سبب باندی منع کول يا بندول دي.
بيع الوفا يوه اجتهادي بيعه ده چه د بخارا علماؤ ټاکلی ده او د نړی علماء پدی اړه مختلف نظريات لري دهندوستان علماء ليکی دا بيع د بلخ او بخارا علماوو ټاکلی ده ،يو اختلافی مسئله ده. چی ځنی يی روا اوځنی يی د سود لپاره يوه لاره بولي.
مقر ولسوالۍ
د کوه بند سیمه
دویمه سیمه لرګه : ده چي د ځینو کلیو نومونه یې په لاندي ډول دي شبنم،  شامحمود خېل،  مقرب خېل او ملاخېل
دیوالک
سیګانسی
په سیګانسي کلي کي د کوه بند د سیمې لومړنی روغتیایې مرکز (BHC) هم شتون لري چي ددې لویې سیمې اوسیدونکو ته روغتیایې خدمتونه وړاندي کوي.
مهم حاصلات يې غنم، جوار اوربشي دي. خلک يي په کرهڼه او مالداري بوخت دي
دغازی امان الله خان قصر:
تیرمهال چي به له کابله قافله روانه شوه پررباطونوبه یې شپې کولي یوه شپه به یې پرمقر باندي وه ، کله چي غازی امان الله خان واکمني ته ورسیدو له انګریزانویې خپلواکي واخستله دکابل ، کندهار پرلاربه په مقر کي تم کیدو مناسب ځای یې نه درلود ملکې ترینه غوښتنه وکړه چي په مقر کی قصر جوړکړي. دملکې غوښتنه ومنله شوه په لنډ مهال دغزني ولایت دمقر په ولسوالي کي یو ښکلي قصر جوړکړ شاوخوایې باغ کیناوو وني غټي شوې ،ښکلایې په زړ ه پوري شوه ، غازی امان الله خان چي له کابل څخه کندها ر یا بیرته راګرځيدو دمقر په قصر کي به څوورځي تم کیدو او دمه به یې نیوله ، دمقر دخلګوپه غوښتنه یې یو ښونځي هم جوړکړ. دخلګو ستونزي به یې اوریدلې اوله خلګوسره به یې په دې قصر کي لیدلنه کتنه کوله. وروسته داقصر دولتي هوټل شو چي لوړپوړي پوځي او ملکي چارواکو میلمه پالنه په کي کیدله ،دساتلو لپاره ورته ځانګړې پاملرنه کیدله.
د امام نووي
په علم مین ماشوم: امام یاسین بن یوسف المراکشي رحمه الله د خپل شاګرد امام يحي بن شرف النووي په اړه وایې: امام النووی به ماشومانو نه پرېښود، لوبو ته به یې مجبوراوه، خو هغه به منډي ورنه وهلې، که د هغوی ټینګار به زیات شو په ژړا به یې ځان ورنه خلاصوه، په دې وخت کې به هم هغه قرانکریم تلاوت کاوه، زما زړه کې له هغه سره ډېره مینه پیدا شوه، هغه دا مهال لس کلن ماشوم و. پلار به یې دکان کې کېناوه، خو دی به د دکان له کاره په تلاوت زیات بوخت و. استاد ته یې ورغلم، مال امید لرم دا ماشوم به د خپل وخت تر ټولو ښه عالم وي، ډېر زاهد او خلکو ته به ګټه رسوي، هغه راته کړه: ته نجومي یې؟! مال نه، دا خبره الله زما زړه ته القاء کړه. استاد یې زما خبره پلار ته کړې وه او د هغه توجه ورته زیاته شوه. ( المراکشي د امام النووي د تصوف استاد ؤ ) الطبقات الکبری لابن السبکي: ۳۹۶/۸ د منهج تربیة النبویة للطفل، په حواله.
① _ هغه تالیفات چې مکمل کړي یي دي. ② _ هغه تالیفات چې د مرګ په راتلو سره ترې نیمګړي پاتې شوي دي. ③ _ هغه تالیفات چې بیرته یي په خپل ژوند کې منسوخ کړي دي.
۴. ریاض الصالحین: د پیغمبر علیه السلام له غوره او ځانګړو احدیثو مجموعي څخه انتخاب شوی کتاب دی او د غوره عنوانونو په توګه تنظیم او ترتیب شوی دی. دغه کتاب هم ډیر زیات شهرت لري. او زموږ په تعلیمي او تبلیغي نصاب کې داخل دی.
۸. التحریر فی الفاظ التنبیه: په دې کتاب کې لغتونه او فقهي اصطلاحات راوړل شوي دي.
د اسلامي فلسفې ښونځي
علم الكلام - معتزله - اشاعره - ماتريديه - اسلامي فلسفه - مشايي - اشراقي - رشديه
د امام نووي
شرح الوسیط: دا کتاب د امام محمد غزالي رحمه الله له مهمو کتابونو څخه وو ، چې امام نووي د هغه په مفصله شرحه کار شروع کړی و خو مکمل نه شو او نیمګړی پاتې شو.
شرح البحاري: په دې کې یوازې د صحیح البخاري پیل تر (الدین النصیحه) تر باب پورې رسیدلی وو.
كتاب الامالي.
صربستان او مونتينېګرو
نوم
د هېواد رسمي نوم د «یوګوسلاویا فېدرالي جمهوریت»، (Савезна Република Југославија / Savezna Republika Jugoslavija) یا په اختصاري ډول د یوګوسلاویا FR و. د یوګوسلاویا د انګلیسي لیک‌دود بڼه Jugoslavija یوه مرکبه کلیمه ده چې له ('yug') [انګلیسي تلفظ يې د 'y' توری ] او  slavija کلیمو څخه جوړ شوی. د jug یوګوسلاویایي کلیمه د «سویل» په معنا ده حال دا چې slavija (سلاویا) د سلاویایانو د خارې په معنا ده؛ په دې توګه به د یوګوسلاویا / " Jugoslavija" کلیمې ژباړه سویلي-سلاویا یا د سویلي سلاویایانو خاوره وي. دلیل یې دا دی چې د یوګوسلاویا لومړنۍ نظریه؛ د سویلي سلاویایانو یو دولت و چې د بهرنیو امپراتوریو پر وړاندې یې له خپل ځان څخه دفاع کولی شوی. د یوګوسلاویا لرغونی نوم په هېواد کې دننه په ټولو سویلي سلاویايي ژبو کې یو ډول پاتې شوی.
چپه دره ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د کونړ ولسوالۍ
ډمیټري میډویډیف
شخصي ژوند
میډویډیف یو اماتور عکاس دی. د ۲۰۱۰ز کال په جنورۍ کې د هغه یو عکس په خیریه بولۍ کې په ۵۱ میلیون روبلو (۱۷۵۰۰۰۰ امریکایي ډالرو) وپلورل شو، چې دا تر ټولو ګران بیه عکس و. دا عکس د میخایل زینګارویچ له خوا واخیستل شو. میخایل د ایلیم ډلې د مدیره پلاوي بنسټ اېښودونکی او غړی و، چې په ۹۰ لسیزه کې میډویډیف ورسره د وکیل په توګه کار کاوه.
د کندهار پوهنتون
سرچينې
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه وېشنيزه:زده كړي په كابل كې وېشنيزه:کندهار <references group="https://kdru.edu.af/" />https://kdru.edu.af/
ناريال
کوپرې راغونډول :
کله چې کوپري ښې پخى شي او پوخوالى يې تثبيت شي کوپرې راټوليږي دنړۍ په ځينو ځايونو کې دکوپرې راغونډولو لپاره روزل شويو انجونو څخه کار اخيستل کېږي په تايلينداو ماليزيا کې اوس هم ددې لپاره دروزنې مراکز او ښوونځي شتون لري ددغه انجونو ترمنځ هرکال سيالي کېږي چې په هغې کې دټولو ښه ټولونکي ته ښه جايزه ورکول کېږي. د کوپرې خارجي پوښ
دکوپرې دخاورې ځانګړتيا :
په هندکې کوپرې دکرلو لويه برخه ځمکه په جنوبي او غربي سواحلو کې پرته ده همدارنګه دميوې په ايالت او دغربي بحيرې او دWester Ghats ترمنځ دخاورې اقليم او نور شرايطو په اساس دکومو لاندې چې په هندکې کوپره کرل کېږي هغه ساحه په لاندې سيمو کې کولاى شو ګروپ بندي کړو په ساحلي Sandy ځمکو کې په کومو چې مناسب لوړ  Water table وي دا سيمې غو ره سيمې دي  جنوبي سيمې چې په جزيرو کې پرتې په کرياله ،مدراس،اندرا،اوړيسااو ممبۍ کې دټرانکور ،کوچين ،مالايار په Clay سيمو کې چې لوړ Water table د يو متر پورې وي دمنځنۍ او پاسنۍ ځمکې چې دساحل او Hill Slopes ترمنځ پرتې دي دجنوبي کناره او کرياله په ساحو کې چيرته چې Sandy Soil  خاوره موجوده وي د ټيټ Water table سره يعنې د شپږو مترو پورې وي. د کرنې اداره او تنطيم : کوپره اساساً Cash Crop نبات دى چې په ټاکلو هيوادونو لکه : هند،فلپاين او نورو کې زيات کرل کېږي يوغذايي نبات دى چې دډيرو هيوادونو پام يې ځانته اړولې دى اصلي توجه په Plantation Management  کې داده چې دکوپرې په عايدکې په پوره توګه ډيروالې منځته راوړي او بيځايه لګښت څخه مخنېوې وشي. د ادارې عمليې : لږګټورتوب دکوپرې کرنې دخرابې او نامنطمې او نامناسبه Soil Management  پورې اړه لري دنورو دمنطومو لارو په خپلولو سره کولاى شو چې دحاصلاتو کچه لوړه کړو مهم منجمنټ سايل عمليې کوم چې ډير مهم دي دکوپرې پورې اړه لري عبارت دي له : Husk Burying Tillage ,Cover Carping Mann ring, Erosion Control , Mulching , Drainage او خاورې اصلاح کول او جوړولو اهميت او اړتياهريوه ددې عمليې توپيرلري دخاورې په شکل موقيعت او حالت په مايلويااو Sloping Land ځمکو کې دهرڅه  نه زيات او اساسي اړتيادځمکې خوندې ساتل دي ځينې دخاورې دادارې عمليې کوم چې دکوپرې سره توافق کوي په لاندې ډول دي.
ميدان وردگ ولايت
د ولايت مركز ميدان ښار
دغه ولايت د گوتو په شمېر يو څو خټينې هټۍ او كورونه لرل، دولتي ودانۍ له يوې خوا پكې ډېرې لږ او له بلې خوا د تېرو جنگ جگړو پرمهال ويجاړې شوې وې، په دې وروستيو كلونو كې د ولايت ټولې دولتي ودانۍ، لكه د ولايت مقام، رياستونه، روغتون، محكمه او امنيتي ودانۍ جوړې شوې، د مركز سړكونه او كوڅې پخې شوې. په ولايت كې ډېر تجارتي ماركېټونه، هوټلونه او لوړمنزله ودانۍ پيل شوې. د ښار شا اوخوا څو ښارگوټي نقشه او د كورنو په زرگونو نومرې ووېشل شوې. ولايت ته په لسگونو مؤسسې راغلې او ودانۍ يې جوړې او يا كرايه كړې. په ولايت كې دار المعلمين، د زراعت لېسه، ديني دارالعلومونه، راډيو ټلوېزون، سپورتي لوبغالى، پاركونه او جوماتونه جوړ شول. چې دې ټولو د وردگ ولايت په مركز كې د خلكو گڼه گوڼه، د سوداگرو تگ راتگ او پانگونه او د خلكو د اوسېدو شونتيا ډېره كړه او په دې سره د ميدانښار نوم خپل حيثيت خپل كړ. د يادونې وړ ده چې په ۱۳۷۶ كال كې د ودگو ولايت د ميدانښار ښاروالۍ په ټول هېواد كې دريمه درجه خپله او جايزه يې ترلاسه كړه.
د گوربت بندجوړول
د گوربت غروه په دواړو خواوو يانې په جغتو ولسوالۍ او هم په سيدآباد ولسوالۍ ډېرې اوبه بهيږي، هر پسرلۍ پرېمانه اوبه هسې ضايع كېږي، چې په دواړو خواوو كې د دوو ډېرو گټورو بندونو امكانات شته او پخوا يې څېړنه هم شوې او ارزښت يې هم تر ډېره بريده ارزول شوى، چې په زرگونو جرېبه ځمكه خړوبولى شي، چې په دې اړه د حكومت جدي پاملرنې ته اړتيا ده. د چك برېښناكوټ رغول: دغه فابريكه په ۱۹۴۰ كال كې جوړه شوې او د هېواد مهمه فابريكه ده، چې دغه فابريكه بيا سمې رغونې او په سيمه كې دبرېښنا وېش ته اړتيا لري. د نرخ له تاريخي آثارو سمه گټه اخيستل: په دې وروستيو كې ددې ولايت په نرخ ولسوالۍ كې ډېر ارزښتناك تاريخ آثار كشف شوي او د بهرنيانو لخوا په كې ځنې پلټنې هم ترسره شوې، چې دغه پلټنې بايد معياري او د سيمې د خلكو په گټه ترسره شي.
قوم، توکم او ژبه:
د دې سیمې زیاتره اوسیدونکې په قوم هزاره دي چې ځینې سیدان هم پکښې شته، د وردگو د قوم ځینې کورنۍ هم د دوهمې حصې په یوه کلي کې ژوند کوې چې د ډیر پخوا څخه هلته میشت او اوس د سیمی د خلکو ژبه او دود لري، کوچي پښتانه هم هلته مېنې او ځمکې لري چې اوس له ورتلو منع دي. د دې سیمې اوسیدونکي شیعه یان، او ډیرۍ یې د جعفري مذهب پیروان دي، لږ شمیر اسماعیلیه هم پکښي شته چې نور شیعه یې غلاة بولي. د دې سیمې اوسیدونکې په پارسي هزارگي لهجه خبرې کوي.
جغتو ولسوالي
جغتو: (۶۲۲) کیلو متره مربع مساحت لري (۲۵۰۰) متره د بحر له سطحې جگوالی لري د ( (۳۶- ۶۸) طول البلد او (۴۸- ۳۴) عرض البلد درجو تر منځ پرته ده
کلي او اولسونه:
دا ولسوالي په څو حوزو او درو ویشل شوي چې د دره مهربان، خروټی سفلا، زیولات، مامکي، مرکز جلریز، ، تکانه، سیا خاک، سرچشمو، دره سنگلاخ، قول وردگ، دره گردي، دره مسجد، .... څخه عبارت دي.
۱۳- د گوډه دره:
دغه دره د چک ولسوالۍ وروستی دره ده چې د چک د سیند په دواړو غاړو پراته کلي د همدې درې مربوط دي دا دره دسیاب څخه تر تنگي سیدان پورې غزیدلې ده، د چک د سیند له برکته ښې زراعتي ځمکې او ښکلي با غونه لري، د جلگې ولسوالۍ ته غزیدلی سرک په همدې دره کې تیریږي: عمر زي، آزاد خیل، گوډه، کلالان، نوبرجه، برگه کلا، ابراهیم خیل د دي درې مشهور کلي دي، په دي دره کې د وردگو ترڅنگ نور پښتانه قومونه هم د ورور گلوی په فضا کې ژوند کوي لکه اندړ، عمرزي، اوریاخیل، دوراني، هوتک، ابراهیم خیل، ترکي......
۲- د تنگي حوزه:
دا سیمه یوه ښکلې او زرغونه دره ده چې د شمال څخه جنوب لورته د تقریباٌ (۱۵) کیلو مترو په اوږدو پرته ده، د چک (لوگر) د سیند د برکته د کال په ټولو فصلونو کې پریمانه اوبه لري، د دې سیمې د مڼو، توتو او زردالیو باغونه په سیمه کې خاص شهرت لري. د لوگر وردگو د ولایتونو تر منځ یواځینۍ وصلونکي لاره په نیمه پاخه ډول د همدې درې تیریږي چې د کابل قندهار او کابل گردیز دوه لویې لارې سره تړي. د دې درې مهم کلي دوآب، گلی خیل، جوی زرین، حسن خیل، ورسک، ملاخیل، علم خیل، زموچ، گلاب خیل، کامران خیل، بابو خیل، امیر ښاره، نوبرجه، دوراني، لاچی خیل او ښادي بوچ دي. په همدې سیمه کې د سوبۍ مشهور زیارت او د مرمرو لوی معدن وجود لري چې تیږې یې په قانوني او بې قانونه توگه وړل کیږي. همداشان د توري کلا تاریخي کلا چې د اسلام د مخه تاریخ لري د همدې درې د دوآب په کلي کې د غره په سر پرته ده چې لوټمارو پکښې ډیرې سوړې ایستلې دي.. د معارف پخوانی وزیر مرحوم پوهاند عبدالقیوم وردگ،د کابل پوهنتون د انجینرۍ پوهنځۍ استاد نظر محمد کاریار، د طالبانو د رژیم د لوړو زده کړو د وزارت معاون او د وزیر محمد اکبر خان د جامع مسجد خطیب قاري الفت، او د امان الله خان د حکومت مشهور ولسي قوماندان کریم خان د همدې سیمې اوسیدونکي دي.
۴- د اونخي دره:
دا سیمه د سید آباد د ولسوالۍ د مرکز څخه لویدیځ لورته د گربت د غرونو تر لمنو د تقریباٌ (۲۰) کیلو مترو په اوږدو پرته ده، ، دا سیمه د دې ولسوالۍ ترټولو لوړه سیمه ده چې ژمي پکښې ډیره واوره اوریږي. دا سیمه د کرني ډیرې کمې ځمکې لري چې د چینو په اوبو خړوبیږي، په همدې لږو ځمکو کې غنم، جوار، اوربشې، شرشم، باقلي کرل کیږي. دا دره بیا په دریو درو ویشل شوي: د حسن بیک، بادام او چینار درې. له دې درو څخه د چک ولسوالۍ ته د غاښو يه واسطه د موټو او پلې لارې اوښتي د دې درې مهم کلې د حکیم خیل، حسن بیک، فرونگ، یاویز، بړگي، جوگی خیل، باریک آب، ژنگوره، موسی خیل، الم خیل، گدایې، هوسی خیل، بانډه، محبت خیل، بادام او چینار....... څخه عبارت دي. د معارف اوسنی وزیر داکتر فاروق او د جهاد عمومي قوماندان شهید انجنیر متین (۱۳۵۹) د همدې سیمې اوسیدونکي دي.
لرغونی پېښلیک
د كوشانيانو د واكمنۍ په مهال د افغانستان لرغونى فرهنگ دومره شتمن شو چې سارى يې په نړۍ كې ډېر لږ ليدل كيږي او دغه كلتوري وده او پرمختگ نه يوازې د اوسني افغانستان له پاره يو گټور ميراث دى بلكې په سيمه كې د ډېرو هېوادونو له پاره يو بې سارى مادي او معنوي ارزښت دى چې د اوسني مهال له پاره يې هم په توكو او انځورونو گالري گانې او موزيمونه ډك دي فرانسوي موسيو فوشه دا خبره څرگنده كړې ده چې كوشاني پرمختللى فرهنگ له نوښتونو ډك دى. د همدې نوښتونو له بابته دى چې اّن تر هنده يې غځونې كړي دي او ددې نوښتونو بېلگې په افغانستان كې هم ډېرې دي لكه د بغلان د مهادژ مزدك چې د موندل شوي ډبرليك له مخې د كنشكا د واك د 31 كال په پسرلي كې يې جوړ كړى دى او د سپېڅلي اور نښې په كې پېدا شوي دي. د هغه مزدك جوړونكى "نوكونزيكي نوميده چې د ماريگ Marig له كورنۍ څخه و. د فرانسوي څېړونكي مريك Marik په وينا د دې كورنۍ نوم د دوه وروڼو له نامه سره د وردگو د خوات په خروشتي ډبرليك كې هم راغلى دى. حال دا چې د بغلان په مهادژ مزدك كې د اور لمانځنې اثار او د وردگو دخوات په ډبر ليك كې د بودايي دين نښې څرگندې دي. دا مزدك د كنشكا د جلوس پر 51 كال د180 ز شاوخوا ودان شوى دى ( هماغه اثر هماغه مخ )
موږ د وردگو د خوات ډبرليك يادونه وكړه او له دې يادونې څخه جوتيږي چې په دغه ولايت كې هم ډېر لرغوني توكي ښايي وموندل شي خو كومې خېړنې چې تر اوسه په دې اړوند شوي ترې داسې ښكاري چې د وردگ ميدان سيمه هم زموږ د لرغوني فرهنگ يو شتمن ټاټوبى دى. د دغه ډبرليك په اړه تاريخپوه اروا ښاد كهزاد كاږلي دي"د غزني د شابهار مزدك د جوړوونكي واكمن د پېژندنې په اړه تر اوسه كوم باوري لاسوند نه لرو، خو څرنگه چې د وردگو د خوات په لوى مزدك كې د (هوويشكا) په نامه يو ډبرليك لرو نو ويلاى شو چې د غزني شابهار به هم د كوشاني پېر د همدغه لوى واكمن په لاسو جوړ شوى وي. لوى واكمن مو ځكه ورته وويلې چې هوويشكا د كنشكا د ځاى ناستو په مينځ كې تر ټولو ډېر پېژندوى دى د هند د ډهلي سهيل خواته ( ماتور)كې يې هم د يوه لوى مزدك بنسټ ايښى وو. (د غزني شابهار احمد علي كهزاد 11 مخ)
سيد راحت زاخيلي
سيد راحت زاخېلی د پښتو لنډې کيسې بنسټګر:
په پښتو ژبه او ادب کې د هنري ادبياتو په ځانګړې توګه د لنډې کيسې ، ناول ، ادبي ټوټې او طنز لومړنی بنسټګر او مخکښ ليکوال پېژندل شوی او بلل شوی دی.
سرور سلطانه بېگم
مخينه
هغه د شاغاسي لوی ناب شېردل خان لور وه. د امير حبيب الله خان سره يې واده کړی وه او دا ماشومان يې د هغه نه پيدا کړل چې په لاندې ډول دي:
امانت يا وديعت
￼
د ښځو مطالعه
د ښځو مطالعه هغه اکاډمیک ډګر دی، چې د فیمینسټې او بین الانضباطي میتودونو په کارولو سره د ښځینه وو ژوند او تجربې د مطالعې په محراق کې راولي، په داسې حال کې چې د جنډر ټولنیز او کلتوري جوړښتونه هم څېړي. چې په دغو جوړښتونو کې د هغوی اړوند امتیازات او پرې کېدونکي ظلمونه او د ځواک او جنډر تر منځ اړیکې هم شاملیږي کوم چې دوی له نورو هویتونو او ټولنیزو موقعیتونو سره نښلوي لکه نژاد، جنسي تمایل، ټولنیز-اقتصادي کلاس او معیوبیت.
خاص کونړ ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د کونړ ولسوالۍ
مولانا شمس الحق افغاني
د دوی مشهورو مناظرینو ته یې لویه ماتي ورکړه ، کله چې یې د ارتداد د فتنې په ختمولو کامیابي حاصل کړه نو دارالعلوم دیوبند ته راستانه شول او په دارالعلوم دیوبند کې په همدې مناسبت یوه لویه اجتماع جوړه شوه چې د وخت ستر محدث علامه محمد انور شاه کشمیري نورالله مرقده او علامه شبیر احمد عثماني رحمه الله هم تشریف راوړی وو. ددې بزرګانو په غوښتنه علامه افغاني رحمه الله د خپل تبلیغي کارګزارۍ په اوریدلو سره یو داسې جامع تقریر هم وکړ چې ددې بزرګانو سینې پرې یخې شولې او علامه افغاني ته یې دعا وکړه. نوموړي له دې څخه علاوه د عصري علومو طبقې ته هم په دعوت او اصلاح کې ډیر کوښښ کړی. د یو کال په موده کې یې د دارالعلوم دیوبند په کتابتون کې د نادرو کتابو مطالعه هم وکړه. همدارنګه د قیام حجاز په دوران کې یې هم د سلطان عبدالحمید خان په مکتبه (حمیدیه) کې پراخه مطالعه وکړه. ② د بخاري شریف تدریس: کله چې د متحده هندوستان په ډابهیل دارالعلوم کې د وخت عظیم محدث او امام علامه محمد انور شاه کشمیري رحمة الله علیه وفات شو نو د احادیثو د تدریس لپاره علامه شبیر احمد عثماني رحمة الله علیه د بخاري شریف تدریس په ۱۹۴۴ء کې  افغاني رحمة  الله علیه
اشرف خان هجري
اشرف خان هجري
((غم اندوه)) دده تاريخ دی           که حســاب کړې ويې شمـــاره
خوږ زبان يې په زمان شکرې لوني    هغه وافا چې مستقر يې پېښور دی
د عبدالباري جهاني ۲۰ میاشتیني فعالیتونه
5. د کورنیو جګړو پر مهال، د افغانستان څخه بې درکه سوي یو سل او درې ۱۰۳ قلمه آثار چي ۱۰۲ یې په جاپان کي د یونیسکو د نېک نیت سفیر ښاغلي ویکرو هرایما ساتلي ول او یو یې د انګلستان حکومت، افغانستان ته بیرته راوړل سول.
7. د افغانستان په ملي موزیم کي د موجودو آثارو د ثبت او ډیجیټل ډیټابېس چاري د شېکاګو پوهنتون سره په ګډه پر مخ رواني دي او تر دا مهاله نږدې ۶۰۰۰۰ شپېته زره آثار ثبت سوي دي. دغه پروسه د مشخصاتو په ثبتولو د افغانستان ته منسوبو آثارو په خوندیتوب او پېژندنه کي د پام وړ ارزښت لري.
12. د سارک غړو هیوادونو سره د انځورکرۍ سیمه ییز کېمپ ترتیب سو چي د سارک غړو هیوادونو انځورګرانو د افغانو انځورګرانو سره په ګډه په پرانیستې فضا کي، د نندارچیانو په وړاندي انځورګري وکړه او تجربې یې سره شریکي کړې.
23. له مرکزي کتابتون څخه د ٣٧٢٧٢ تنه مراجعينو او د ناحيو او ولسواليو له عامه کتابتونو څخه د ٢٢٥٩٦ تنو مراجعينو استفاده، د شکر درې کتابتون تر دوه کلن ځنډ وروسته بیرته پرانیستنه، د ٦٠٩٣ جلده کتابونو په لېږلو سره د مرکزي کتابتون تر څنګ د ناحيو او ولسواليو کتابتونونو غني کول، د ولاياتو د لا غني کېدو په موخه ٣٤٦٩ ټوکه بېلابېلو د مطالعې وړ کتابونه لېږل سوي دي.
31. د ملي آرشيف په اوسني قانون کي د وزارت د حقوقي مشاور او د اداري فساد سره د مبارزې رياست د نمايندګانو په مشوره تغير و تبديل راوستل تر څو وکولاى سو د هغو مواردو مخه ونيسو چي د دې ادارې په موادو کي د لاسوهني او فساد مخه ونيسو.
36. د تېرو دوو کلونو په جريان کي د لوحو، بلبوردونو او اعلاناتو په برخه کي د بېلابېلو دولتي ارګانونو په شمول يو بل ملي کميسيون هم جوړ سوى چي د خپلو دوو ناستو په جريان کي ئې د لوحو د کنټرول ميکانيزم تصويب کړى او نور کار ئې جريان لري. د ١٣٩٦ش کال لپاره د کميسيون د غړيو غوښتنه دا ده چي د کمسيون هر غړي ته دي د وزارت له عادي بوديجې څخه لس زره افغانۍ د مياشتي ورکول سي.
40. د افغانستان کالنۍ د ١٣٩١، ١٣٩٢، ١٣٩٣ کلونو چاپ او تر اړوندو ادارو او اشخاصو پوري رسول، د رنګه قرآنکريم چاپ چي د ليکلو کار ئې مخکي خلاص سوى وو، ياد قرانکريم چي اصل نسخه ئې د افغانستان په ملي آرشيف کي ساتل کېږي، د افغانستان د علماوو په تصويب سره په درې رنګه تذهيبي ډول په ١٣٩٤ش کال تر سره سو.
53. د ګرځندوى د کارونو او داخلي او نړۍ والو ګرځندويانو د جلب و جذب په موخه په درو ژبو پښتو، دري او انګريزي د افغانستان په اړه د رنګه تصويرونو په لرلو سره يو ويب سايټ (www.tourism.gov.af) جوړ سو. نوموړى سايټ د ګرځندوى رياست له خوا د خصوصي سکتور په مرسته او همکاري جوړ سوى چي د خارجي ګرځندويانو د جلب و جذب تر څنګ به د ملي اقتصاد په رشد او غوړېدو کي ښه رول ولري.
55. د ګرځندوى رياست د کارکوونکو لپاره د انګريزي، هوټلي چارو او تاريخي آبداتو اړوند کورسونه رامنځته سول، ترڅو د ظرفیت لوړولو له لاري د مسلکي ګرځندوی لرلو په موخه دغه صنعت ته کار وسي.
58. دغه راز په همدې ١٣٩٤لمریز کال کي هرات ولايت د يونسکو لپاره د فرهنګي مرکز او سیاحتي سیمي په توګه ثبت او معرفي سو.
63. د هيواد د بندونو او سيندونو پر شاوخوا د سايوانونو، چوکيو او خوراکه پلورنځيو جوړولو لپاره تيارى، د اوړي او ژمي په موسم کي د معياري حوضونو تر څنګ د سونا جوړولو پلان، ګرځندوى رياست ته د يوه مناسب تعمير د جوړولو لپاره د خارجي دونر د پيدا کولو او په دې برخه کي د انکشافي بودجې تر لاسه کولو هڅي، په توريستي ځايونو کي د سياحينو لپاره د مېلمستونونو او اوسېدو د ځايونو لپاره د خارجي او داخلي پانګوالو تشويق او هڅونه.
75. په زابل ولایت کي د څه باندي درې میلیونه افغانیو په لګښت د کتابتون چاري بشپړي سويدي.
79. د اداري فساد سره د مبارزې په موخه د دې ادارې طرحه او ځانګړي اقدامات دا دي چي دولت او حکومت د يوه آرام او پرمختللي ژوند لپاره په اجتماعي و اقتصادي برخو کي تر لاس لاندي ونيسي، ځوانانو ته د کار موندني زمينه مساعده کړي، امنيتي ارګانونو ته توجه وسي، په دې برخه کي طرحي چمتو سوي دي.
88. د ټولو دولتي ادارو او ولایتي ادارو څخه د ځوانانو احصایې او شمېرني راټولي سوي ترڅو د ځوانانو په هکله د تصامیمو په چارو کي دقیق چلند وسي.
93. په کابل او ولایتونو کي د نشه یی توکو پر ضد د عامه پوهاوي لسګونه کمپاینونه ترسره سویدي.
سعيده، الجزاير
سرچینې
وېشنيزه:الجزاير وېشنيزه:الجزيره تلوېزيون وېشنيزه:الجزيره تلوې وېشنيزه:الجزيره وېشنيزه:عرب پېښلیک وېشنيزه:عرب پوهان وېشنيزه:عرب وزیران وېشنيزه:عرب هېوادونه وېشنيزه:عرب لیکوالان وېشنيزه:عرب ليکوال وېشنيزه:عرب فيلسوفان وېشنيزه:عرب خبریالان وېشنيزه:عرب ستورمزلي
کیڼ اړخه آزادي پالنه
په متحده ایالتونو کې، کیڼ اړخه آزادي پالنه، د آزادي پالانو د خوځښت د کیڼ وزر ښکارندویي کوي، له سیاسي مقامونو سره د علمي فیلسوفانو، لکه: هیلل اشتاینر، فیلیپ ون پاریج او پیتر والنټاین تړاو، چې د ځان مالکیت د برابري غوښتنې له طبیعي لیدلوري سره یوځای کوي. دا کار د مالکیت او شتمنۍ په اړه د آزادي پالنې نظرونو د توپیر لپاره، معمولاً د کیڼ – ښي او سوسیالیستي – سرمایه داري کرښو په دوام ترسره کېږي. که څه هم آزادي پالنه په متحده ایالتونو کې له کلاسیک لېبرالیزم او مینارشیزم سره تړل شوې ده، سربېره پر دې چې ښي اړخه آزادي پالنه له کیڼ اړخه آزادي پالنې څخه لا ډېره پېژندل شوې، د دې اصطلاح سیاسي کارونه، تر هغه وخته پورې په ځانګړې توګه د سرمایه دارۍ ضد، آزادي پاله سوسیالیزم او ټولنیز آنارشیزم سره تړلې وه او د نړۍ په ډېرو برخو کې داسې یوه ټولنه لا هم غالبه ده.
د لنډې کيسې تاريخچه
د لنډې کيسې لنډه تاريخچه :
د پښتونخوا په دې لوري کې لوی استاد علامه عبدالحی حبيبي په ۱۳۱۲ لمريز ۱۹۳۳مېلادي کال کې د طلوع افغان په کلنۍ کې د ((سرو زرو ګېندتوب)) تر سرليک لاندې يو ادبي طرحه خپره کړه چې د لنډې کيسې څرکونه په کې لګېدل له يادې نېټې درې کاله وروسته بيا هم لوی استاد علامه عبدالحی حبيبي د ((توريالۍ پښتنه )) په نامه يوه حماسي کيسه خپره کړه چې د يوې بشپړې لنډې کيسې نمونه يې ګڼلای شو ، وروسته ګڼ شمېر ژباړلې کيسې خپرې شو او ليکوالانو پر لنډه کيسه ليکلو لاس پورې کړ.
لنډه کيسه ، چې په پښتو ژبه او ادب کې د دري ژبې د داستان کوتاه او د انګريزي ژبې د شارټ سټوري (short stories) سره معادله او هم مانا ده ، د اصطلاحي پېژندنې په لړ کې يې د بېلا بېلو ادبپوهانو او ليکوالانو له خوا بېلابېلې توضيحي او تشريحي څرګندونې شوي ، چې ځينې يې دلته د دغه منثور ادبي ليکنې ژانر د پېژندنې لپاره رااخلو.
4.    ټولې برخې يوله بلې سره متقابلې اړيکې لري.
پښتو کيسه ييز ادب
ترکومه چې خبره په افغانستان کې د پښتو لنډې کيسې په تاريخي بهير پورې اړه لري د ادبي څېړنو له مخې جوته شوې چې لومړنی ليکوال چې په دې ډګر کې يې خپل قلم چلولی يا ازمويلی ، هغه ارواښاد علامه پوهاند عبدالحی حبيبي دی. استاد لومړی په تول پوره او کره لنډه کيسه د ((توريالۍ پښتنه )) تر سرليک لاندې چې د طلوع افغان په څوارلسم خپرنيز کال (۱۳۱۵لمريز) په لومړۍ ګڼه کې خپره شوه ، وروسته بيا ځينو نورو ليکوالانو هم کله کله د لنډو کيسو په ليکلو خپل استعداد ازمويلی او د دوی لنډې کيسې او يا لنډو کيسو ته ورته ليکنې  وخت په وخت په چاپي خپرونو کې خپرې شوي چې د دغو ليکوالانو له ډلې څخه دا لاندې نومونه د بېلګې په توګه يادولای شو :
د پښتو ژبې لومړنۍ لنډه کيسه
کونډه نجلۍ
❷
پلار يې په روپو پسې ړوندېده په خپلو سپېرو لاسونو يې ډولۍ کې کېنوله او لرې يې ورکړه يو څو مياشتې پس د هغې کوڅۍ ببرې شوې او هغه يوه کونډه وه ، انجلۍ  کونډه او د غمونو غر يې په سر راپرېوتی و.
-        لرې شه ! تا ته دې خدای مرګ درکړي چې زما عزت په ځای پاتې شي ، زما د غمي په شان زوی دې وخوړْ! او په دې سپينه جامه هم داغ راږدې.
❸
د بدبختې مرغۍ مخ نن لږ غوندې روڼ ښکاري ، بدن کې يې ايله وينه ګرځېدلې ده ، دا ځکه چې يو نيم کال پس مور کره تللې ده ، د مشر ورور واده يې دی ، د خسر کره يې بڼه په وهلو ، وهلو داسې شوې ده چې لکه چا چې چونه پرې دوړولې وي ، په ژړا ژړا يې سترګې سپينې شوي دي ، دې ويل چې د مور کره به يو څو ورځې په خندا تېرې کړم ،قسمت به ورته ويل چې  د کونډې هيچېرې د خوښۍ ځای نشته ! د مور غېږ ستا دپاره اوس يو سور تنور دی.
د مرغۍ زړه ډک و ، ژړلای يې هم نشوای ځکه ژړا تر هغه لا ډېره  بده وه په دې وخت کې ، نو د اوښکو ډکې سترګې کوټې ته ننوته ، نوې جامې يې وويستلې او زړې جامې يې واغوستلې لوپټه يې په مخ واچوله ، د خونې ګوټ کې څملاسته  ، ورا ولاړه ډولۍ راغله غال بول تېر شو ، خو مرغۍ پرې خبره هم نشوه نه يې چا تپوس وکړ، چا ياده هم نکړه ، کونډه بدبخته د چا په ياد وي.
د لنډې کيسې تاريخچه
کونډه نجلۍ
د بدبختې مرغۍ مخ نن لږ غوندې روڼ ښکاري ، بدن کې يې ايله وينه ګرځېدلې ده ، دا ځکه چې يو نيم کال پس مور کره تللې ده ، د مشر ورور واده يې دی ، د خسر کره يې بڼه په وهلو ، وهلو داسې شوې ده چې لکه چا چې چونه پرې دوړولې وي ، په ژړا ژړا يې سترګې سپينې شوي دي ، دې ويل چې د مور کره به يو څو ورځې په خندا تېرې کړم ،قسمت به ورته ويل چې  د کونډې هيچېرې د خوښۍ ځای نشته ! د مور غېږ ستا دپاره اوس يو سور تنور دی.
هغه مور چې مرغۍ يې د ځيګر په سپينو پيو لويه کړې وه ، او نازوله يې نن ورته له خوده ووته دا سپېره پال ، هغ چېرې زغملای شي ، چې د يوې کونډې لاس د ورا جامو ته ګوتې وروړي ؟
مېتا فلسفه
له فلسفې سره یې اړیکه
ځینې فیلسوفان مېتا فلسفه له فلسفې څخه یوه جلا، ترې پورته یا له فلسې هاخوا بېله موضوع ګڼي، په داسې حال کې چې نور بیا پر دغه نظر اعتراض لري. تیموتي ویلیامسون (Timothy Williamson) استدلال کوي چې د فلسفې فلسفه "خود به خود د فلسفې یوه برخه ده"، هماغسې چې د هر بل څیز فلسفه ده. نیکولاس بونین (Nicholas Bunnin) او جیوان یو (Jiyuan Yu) لیکي چې د دویمې درجې له مطالعې (second-order study) څخه د لومړۍ هغې جلا کولو خپل محبوبیت له لاسه ورکړی، ځکه فیلسوفان په سختۍ سره دا تمایز یا توپیر مراعاتوي. لکه څنګه چې له دغو متضادو نظرونو څرګندېږي، دا بحثونه لا هم شته دي چې ایا د فلسفې د ماهیت ارزونه د 'دویمې درجې فلسفه' ده او که یوازې 'ساده فلسفه' ده.
د لنډې کيسې تاريخچه
کونډه نجلۍ
ای سينده! ته زما لويه پرده يې ستا لوی زړه دی ، بنيادم چې د چا د لوی زړه صفت کوي ،نو وايي: (( ستا زړه لکه د درياب دومره دی )) ته د دې خپل لوی زړه روی ومنه! ماته غېږ خوره کړه ! ته د خدای او رسول روی ومنه ،ما ته په خپله لويه غېږ کې ځای راکړه ! ، ما په خپله لويه غېږ کې ونيسه ، زما د پاره پرده شه ، د خدای په دې دومره لويه ځمکه کې زما د پاره زما ارام ځای نشته ، تاته ننواتې راغلې يم ، هسې نه چې ته هم زما د خواښې او خسر په شان ما ورټې ، ما مه رټه !
سيد راحت زاخېلی د پښتو لنډې کيسې بنسټګر:
په پښتو ژبه او ادب کې د هنري ادبياتو په ځانګړې توګه د لنډې کيسې ، ناول ، ادبي ټوټې او طنز لومړنی بنسټګر او مخکښ ليکوال پېژندل شوی او بلل شوی دی.
زيتون بانو:
زيتون بانو لومړنۍ زده کړې د پېښور په اسلاميه کالج های سکول ،منځنۍ او ثانوي زده کړې يې د الزابت ګرلز های سکول او فرانټير کالج کې تر سره کړي وروسته يې په پښتو او اردو ادبياتو کې د ماسټرۍ تر سويې زده کړې وکړې او د ښوونکې د دندې ترڅنګ يې په پېښور راډيو کې د پروډيوسرۍ دنده ترسره کوله ، نوموړې د ډرامې او لنډې کيسې د نوميالۍ ليکونکې په توګه د لوړ نوم او شهرت نه برخمنه ده ، د لنډو کيسو دا لاندې ټولګې يې چاپ شوي دي :
۵ -  کچکول ( پښتو ډرامې )
چهر گل
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:کلي وېشنيزه:د کونړ کلي وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو کلي وېشنيزه:د افغانستان کلي  وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک
د هرات پوهنتون
باندني تړني
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه وېشنيزه:پوهنتونونه
ادم سمېت
د هنرونو د سلطنتي ټولنې همکار ادم سمیت (۱۶ جون ۱۷۲۳ زکال تعمید غسل ورکړل شوی – ۱۷ جولای ۱۷۹۰ زکال) سکاټلنډي اقتصاد پوه او فیلسوف او د سکاټلنډ د روڼ آندۍ د دورې یو له مهمو څېرو څخه و. نوموړی چې «د اقتصاد پلار» او «د کپټلېزم پلار» په توګه پېژندل کېږي، د اخلاقي عواطفو د نظریې (۱۷۵۹ زکال) او د ملتونو د سرمایې د ماهیت او علتونو (۱۷۷۶ زکال) په نومونو یې دوه کلاسیک آثار لیکلي. یاد دویم اثر یې چې د ملتونو د سرمایې په اختصار یادول کېږي، د هغه تر ټولو لوی او د معاصر اقتصاد لومړی اثر ګڼل کېږي. هغه په خپل دغه اثر کې د مطلقې ګټې تیوري مطرح کړې ده.
لومړنی ژوند
سیمت د سکاټلنډ د فایف سیمي په کیرکالدي ښار کې وزېږېد. پلار یې چې هغه هم ادم سمیت نومېده، د سکاټلنډي حقوقي ټولنې غړی (لوړ پوړی حقوق پوه)، وکیل او څارنوال و چې د کیرکالدي په ګمرک کې یې خدمت کاوه. مور یې مارګاریت دوګلاس د فایف له ستراتندري څخه د رابرت دوګلاس لور وه چې په ۱۷۲۰ زکال کې یې د سمیت له پلار سره واده کړی و. د سمیت له زیږون دوه میاشتې وړاندې، د هغه پلار مړ شو او مور یې کونډه شوه. د ۱۷۲۳ زکال د جون په ۵ نېټه د کیرکالدي په سکاټلنډي کلیسا کې سمیت ته د تعمید غسل ورکړل شو، دغه نېټه تر ډېره د هغه د زېږون د نېټې په توګه چې نامعلومه ده؛ هم یادېږي.
د تدریس مسلک
په ۱۷۵۱ زکال کې سمیت د ګلاسکو په پوهنتون کې د منطق د زده کړو په تدریس لاس پورې کړ او په ۱۷۵۲ زکال کې د ادنبورګ د فلسفي ټولنې غړیتوب یې ترلاسه کړ؛ نوموړی دغې ټولنې ته د لرد کامز له خوا ور معرفي شو. هغه مهال چې د ګلاسکو پوهنتون د اخلاقو د فلسفې مشر مړ شو، سمیت دغه ځایګی ترلاسه کړ.
نړيوال هېوادونه او بيرغونه
🇦🇽
عبدالرحمن پژواک
دندې
څرنگه چې د پاکستان حکومت د عبدالرحان پژواک دغه گټورې کړنې د خپلو گټو او پلانونو سره په ټکر کې وليدې، له څه مودې وروسته يې د پېښور په حساسه سيمه کې د پژواک استوگنه ونه شوای زغملى او په رسمي ډول يې هغه (نامطلوب شخص ) اعلان کړ، امر يې ورته وکړ چې ژر تر ژره د پاکستان خاوره پرېږدي او د وتلو تر وخته يې استاد پژواک په خپل کور کې تر سختې څارنې لاندې ونيو. هغه په پاى کې د ملگرو ملتونو د پناه اخيستونکيو د دفتر په منځگړيتوب امريکا ته ولاړ. استاد پژواک په نيويارک کې د ژنيو د سولې مذاکرات چې په هغه کې مجاهدينو ته د گډون حق نه وو ورکړل شوى، د معقولو دلايلو په وړاندې کولو رد کړل او د ملگرو ملتونو سازمان د پینځه ماده ييز پلان په مقابل کې يې د افغانستان د خلکو د لوړو مصالحو د ساتنې لپاره يو بل عادلانه پلان ترتيب او د ملگرو ملتونو سازمان ته وسپاره. استاد پژواک، له يو لړ فعاليتونو او درملنې وروسته د مسافرت د ويزې په ترلاسه کولو سره د ١٩٩١ ز کال په لومړيو کې يو ځل بيا د افغانستان په اړه په يو سيمينار کې د گډون لپاره پاکستان ته ولاړ.
حنفي مذهب
• د ابوحنيفه مشهور شاګردان په لاندې ډول دي:
۶۰۰۰ (عدد)
په کلینډر کې
۶۰۰۰ کولاي سي:
د ختيځ روم علم
د ختيځ روم علم اسلامي نړۍ او د رنسانس (نوي والي) ايټاليې ته د لرغونپوهې په لېږد او رنسانس ايټاليې ته د اسلامې پوهې په لېږد کې مهمه ونډه ولوبوله. دې بډايه تاريخي دود لرغونې پوهه وساتله، چې ځلاند هنر، مهندسي، ادبيات او ټکنالوژيکي لاسته راوړنې پرې جوړې شوې.
رياضيات
د ختيځ روم پوهانو د لرغوني يونان د سترو رياضي پوهانو ميراث وساته او ادامه يې ورکړه او رياضيات يې په عمل کې پلي کړل. د ختيځ روم په لومړيو (له ۵ تر ۷ پېړۍ) کې معمارانو او رياضيپوهانو (Isidore of Miletus) او (Anthemius of Tralles) د سترې Hagia Sophia کليسا د جوړولو لپاره پېچلې رياضيکي فرمولونه وکارول، چې دا د کليسا د په زړه پورې هندسې، څرګند او غوره ډيزاين او لوړوالي له امله د خپل وخت او له هغې وروسته د پېړيو لپاره د تمې خلاف يو ټکنالوژيکي پرمختګ و. د ختيځ روم په منځينو پېړيو (له اتمې تر دوولسمې پېړۍ) کې ځينو رياضيپوهانو، لکه: Michael Psellos رياضيات د نړۍ د تعبيرولو په موخه د يوې لارې په توګه په پام کې ونيول.
عبدالله بن عامر
زوکړه او ستره نيکمرغي
ابن سعد رحمه الله وايي : حضرت عبدالله رضی الله عنه له هجرت وروسته زيږيدلی و او کله چې رسول صلی الله عليه وسلم د ((قضايي عمري )) د آداينې له پاره حرم شريف ته ورغلی و ؛ نو هغه مهال پيغمبرصلی الله عليه وسلم ته را وړل شوی و. دغه مهال نوموړی دری کلن و او نبي صلی الله عليه وسلم د خپل مبارک عادت سره سم ورته په خوله کې کجوره اوخپلې مبارکې ناړې هم ورکړې وې.
ځانګړنې او سترې کارنامې
[6]تهذيب التهذيب : ۵ټوک ۲۳۹مخ.
راجر وېلیمز
د ژوند لومړي کلونه
وېلمز په لږ عمر کې د معنوي حالت بدلون درلود چې پلار يې ورسره مخالف و، د یو نوې ځوان په توګه یې د وتلي حقوق‌پوه ښاغلي اېډوارډ کوک (۱۵۵۲-۱۶۳۴) تر نظر لاندې شاګردي وکړه او د چارټرهوس په ښوونځي کې يې د کوک په ملاتړ زده‌کړې وکړې. وېلمیز وروسته د کمبرېج پومبروک کالج ته لاړ، چېرته چې هغه د هنر په برخه کې په ۱۶۲۷ ز کال کې خپله لیسانس درجه ترلاسه کړه. وېلیم په کم عمر کې له لاتیني، عبراني، یوناني، هالنډي او فرانسوي ژبو سره بلدتیا لرله.
بوستون ته رسېدل
د ۱۶۳۱ ز کال د فېبروري په ۵ یې د لیون ننتاسکېټ په سمندرغاړه کې، د بوستون له پيورېتین ښار څخه بهر لنګر وواهه. تر رسېدو وروسته د بوستون کلیسا وېلیمز ته دا فرصت ورکړ چې د کشیش جان وېلسون چې په مستعمره کې د خپلې مېرمنې د ملتیا لپاره انګلستان ته راګرځېدلی و پر تش ځای کې خدمت وکړي. وېلیم دا موقف ځکه رد کړ چې یاده کلیسا يوه نه جلا شوې کلیسا وه. پردې سربېره هغه ټينګار وکړ چې د [1]لس فرمانونو د لومړي میز هېڅ ډول سرغړونه لکه بت پرستي، بت ماتونه، دروغي عبادت او کفر نباید مدني قضاوت د سزا وړ وبولي او افراد باید ازاد وي چې له خپلو بارونو څخه اطاعت وکړي. دا درې اوصول وروسته په ديني مسائلو کې د وېلیمز د ښوونو او لیکونو په اصلي اوصولو بدل شول.
خپګان ختمول
۲- په يوه خيالی سفر ولاړ شئ ډېر وخت ناراحته او خپه یئ، او کېدای شي فکروکړئ چې کاشکې کېدای شوای چې د دې ټولو ستړيو پر ځای چېرته په چکر تللی وای ، ددې لپاره هم هماغه ۵ دقيقې کافي دي ، سترګې مو پټې کړئ، او له ځآن سره هغه ځآی چې بايد ورشئ او يا هغه ځای چې ورغلي یئ او ښه خاطره ترې لرئ تصور کړئ. کېدای شي د خپګان ستونزه مو له دې حل شي، او هڅه وکړئ چې هغه جزيي خوږې شېبې هم چې په مسافرت کې ورسره مخ شوي یئ انځور کړئ ، مثلاً د سيند د څپو شور، د ساحل بوی اود لمر ګرمي.
۴ - سرچپه خبرې وکړئ کله چې ‌ډېر عصباني یئ ،ياپه ژورخپګان اخته یئ، د الفبا حروف سرچپه له ی څخه پیل او په الف یې پای ته ورسوئ يا د انګرېزي حروف له z څخه پیل او په A یې پای ته ورسوئ،دا چاره ددې لامل کېږي،چې ذهن مو سټريس او ناراحته کوونکی فکر د يو څه وخت لپاره هېر کړي ، سرچپه خبرې او د شعرونو لومړی دويم نيم بيتي او بیا لومړي نيم بيتي لوستل هم ډېراغېز لري.
۵ - په يوه لاس ټيټ او جګ شئ په يوه نوې مطالعه کې ويل شوي دي چې په ځینو خلکو کې په يوه لاس ټيټ او جګ کېدا د څو ثانيو اودقيقو لپاره کولای شي، د ارام لامل شي، له اکسېجن ډکه وينه په تېزي سره د مغزو داخل ته رسېږي ، همدارنګه د عکسونو ليدل، او دخپل کور په شاوخوا کې ګرځېدل هم د فشار او خپګان په کمولو کې ونډه لري.
۹ - له نږدې ملګري سره اړیکه ونيسئ له خپل نږدې ملګري او دوست سره په بحراني حالاتو کې غږېدل ، ستاسې د خپګان په لرې کولو کې ډېره مرسته کوي، ټولنيزې اړيکې درلودل يو هغه عوامل دي ،چې د خپګان او ډېر فشار په لرې کولو کې مرسته کوی ، څو دقيقې له مور اوپلار سره او له هغه دوست سره چې ستا په خبرو پوهېږي ، له هر خپګان لرې کوونکي کار څخه ښه دی ، حتی که لرې وي،يا په کار کې وي او خبرې نشئ ورسره کولای ، د موبايل له لارې پيغام ورته پرېږدئ او يا هم ميسج ورولېږئ
مروره ولسوالۍ
دغه ولسوالي د اسعداباد ختيځ ته پرته ده، ۱۵۹ کيلومتره مربع مساحت لري او ۴۳ کلي لري ، شاوخوا۲۶۸۵۰ وگړي پکې ژوند کوي ،سرحدي ولسوالي ده دډيورنډ کرښې او د سرکاڼو ولسوالۍ، مرکز اسعد اباد او شيگل ولسوالۍ سره سرحدونه لري.
دعوت پوهنتون
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
۶۱۷۴ (عدد)
۶۱۷۴ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۶۱۷۳ څخه  مخکي او د ۶۱۷۵ وروسته موجود دي.
لغمان ولايت
د لغمان ولايت
،چې په هغه کې دالیشنگ اوالینگاررود ونه یو ځای کیږي یانې مهترلام (٭). د لسوقبیلوڅخه یوه هم د بهالانا یا بهلان اوپکتها وې چې د لغمان دمرکزخلک ددغوقبیلو څخه دي او لکه، الینایان لرغونتیا لري کوم وخت چې « فردیناند» ډ نمارکي انسان پیژندونکی افغا نستا ن ته دکوچي قومونود اشنایی له پاره راغلی وودلته ېې دقومي جوړښت له کبله درې قومونه:پښتانه،تاجک،اوپشه یان ښودلي خودلته تردې زیاتوقومونوژوند کړیدی ددوی لومړني ژبه داردي وه د داردي ژبې په هکله څوډوله څرگندونې شته دي. اوس هم په لغمان کې گڼ شمېرقومونه دورولۍ فضا کې ژوند کوي او په بیلابیلوژبو خبرې کو ي لکه پښتا نه، تاجک،پشه یي، نورستاني،وامه یي،عرب،گوجر، کوچيان،هندوان، سکان او نورقومونه ، هرقوم ځا ن گړي رسمونه او فرهنگ لري اوپه خپله ژبه خبرې کوي ځېنې یې بیا نورې څانگې اولهجې لري هرقوم په لس گونوقومونه لري.
لومړنۍ اسلامي فلسفه
د مشاء فلسفه
آرنۍ لیکنه: د مشاء فلسفه
عبدالحی حبيبي
ليکنې
د مورخينو دوهمه ډله هغه شمېر پوهان دي چې د چاپيريال پر اصالت او د محيطي امکاناتو په رول متکي نطريه يې خپله کړې ده. د دوی په نظر د مدنيتونو منشا يوه نه ده او د نړۍ مدنيتونو د يوه مدنيت څخه انکشاف نه دی کړی، بلکې د هرې سيمې د چاپيريال مطابق او د هغې سيمي د محيطي امکاناتو په محدوده کې ځانگړی مدنيت منځ ته راغلی او وده يې کړې ده، خو دا شمير پوهان د مدنيتونو د خپلواک ايجاد تر څنگ د مدنيتونو تر منځ اړيکې هم ارزښتمنې گڼي. جوليان استوارد ( Julian Ostward ) ميرمن بوسر اپ ( Ms. Buser Aupe  ) کاسمينسکي ( Kazminisky) او يو شمېر نور د دې نظريې له مخکښانو څخه شميرل کېږي.
په افغانستان کې د علامه حبيبي د گڼ شمېر نښيرونو تر څنگ تاريخ قديم افغانستان او افغانستان در مسير تاريخ هم له هغو اثارو څخه شميرل کېږي چې بنسټيږه اډانه يې د چاپيريال پر شتو او امکاناتو تکيه لري، چې د استاد احمد علي کهزاد او مير غلام محمد غبار په زيار ليکل شوي دي. د دې سترو مورخينو تر څنگ يو شمير نورو افغان مورخينو هم د علامه حبيبي پر پليونۍ تگ کړی او داسې تاريخي اثار يې ليکلي چې د افغانستان په تاريخ او تاريخ ليکنه کې وياړلي ځايونه لري. د دغو ټولو رايادول په دې لنډه ليکنه کې شونې کار نه دی.
د لرغوني روم معماري (مهندسي)
رومیانو د معمارۍ په برخه کې یوازې د سترواکۍ د دورې په پیل کې پراخ نوښتونه پیل کړل، له هغې وروسته دوی د خپل اصلي اترسکن (Etruscan) معمارۍ اړخونه له یونان نه د اخیستل شوو نورو اړخونو، لکه: د طرحې ډېری هغه عناصر چې موږ یې اوس کلاسیکه معمارۍ بولو، سره یوځای کړل. دوی د افقي ستونونو له جوړښت نه  د لویو دېوالونو پر بنسټ، د قوسونو او وروسته د گُنبدو پر لور حرکت وکړ، چې په دې دواړو طرحو، د رومیانو تر واک لاندې دوره کې پراخه وده وکړه. کلاسیکه کړنلاره، پرته له ستونونو نه، اوس په پراخه کچه د ساختماني اړخ پرځای زینتي شوې ده. زینتي پرمختګونه د توسکان کړنلاره او ګډه کړنلاره تر پوښښ لاندې نیسي، چې لومړۍ بڼه یې د ډوریک په کړنلاره کې لنډه او اسانه ده، خو ګډ یې د کورنتیانو او د آیونیک د حلقو په بڼه ګلداره تګلاره ده. له ۴۰ کاله مخکې له میلاد نه، تر ۲۳۰ میلادي کال پورې دوره، د لویو لاس ته راوړنو شاهده وه، خو د درېیمی پېړۍ د ناورین او وروسته کړاوونو د مرکزی حکومتونو شتمني او تنظیم کوونکی ځواک کم کړ.
لنډه کتنه
د روميانو په تخنيکي پرمختګونو سربېره، چې خپلې ودانۍ يې د يوناني لید نه په بېله بڼه ودانولې، چې د درنو چتونو او بامونو د درېدو لپاره ستونونه ته اړتيا وه، دوی په رسمي عامه ودانيو کې د کلاسيکې تګلارې پرېښودلو ته زړه نه ښه کاوه، سره له دې چې په په اساسي توګه یې زینتي بڼه اخیستې وه. خو دوی د یونان د ښکلا د موضوعاتو په اړه په بشپړه توګه د محدودیت احساس نه کاوه او خپله تګلاره یې په آزاده توګه پر مخ بېوله.
نوښت له میلاد نه مخکې په درېیمه یا دویمه پېړۍ کې د رومي کانکریټ په را منځ ته کېدو سره پیل شو، چې د تیږو او خښتو د غوره یو ځای کوونکي یا ځای ناستي په توګه ګڼل کېده. په ودانیو کې زړورتیا را منځ ته شوه چې د سترو ستنو پر مټ لوی قوسونه او گنبدې درېدلای شوې. د کانکریټ را منځ ته کېدو د کالونایډ (سیوره اچوونکي) د ودانیو د مخې طرحو ته بدلون ورکړ، چې د اصلي دېوال مخ ته د ستونونو یوه زینتي لړۍ ده. په کوچنۍ معمارۍ کې، د کانکریټ د بام سطحه، له مستطیلي خونو نه آزاده شوه او پراخ چاپېریال ته یې اجازه ورکړه.
عبدالحی حبيبي
دوې يادوني
لومړۍ ، دا ليکنه لومړۍ په افغاني شمله نومي ټولگه کې خپره شويده ، چې د ټولو لو زيار يې ښاغلې داکتر طارق رشاد کښلۍ دۍ.
سرچينې
۵ : حبيبي ، عبدالحۍ. ( برخي ايزدان کوشاني ) تحقيقات کوشاني. کابل. اکادمي علوم. ۱۳۵۹.
د افغانستان امريکايي پوهنتون
دې پوهنتون په خپل لومړي ښوونیز کال کې ۳۵۰ پوهنپالان (محصلین) جذب کړه، چې د زده کړو ژبه یې انگلیسي ده.
الخون هونان
الخون هونان، (په باختري ژپه: αλχον(ν)ο الخونو) چې د الخونو، الکسون، الخان، الاخانا او والکسون په نوم هم یادېږي، کوچیاني وګړي وو چې په ۴مه او ۶مه پېړۍ کې یې په منځنۍ آسیا او سویلي آسیا کې دولتونه را منځ ته کړل. د دوی موقعیت په لومړي ځل په پاروپامیسوس کې یاد شوي، او ورپسې د سوېل ختیځ په لور، په پنجاب او مرکزي هند، همدارنګه تر ایران او کاسامبي پورې خوځېدلي. د هند په نیمه وچه کې د الخون یرغل کېداري هونان، چې له دوی شاوخوا یوه پېړۍ وړاندې موجود وو، له منځه یوړل شو او د ګوپتا سترواکۍ په نسکورېدو کې یې مرسته وکړه، یعنې،  کلاسیک هند ته يې د پای ټکی کېښود.
د هونان قوم له لوري په هند یرغل، په دې نیمه وچه کې د یاوانا (هندو-یونانیانو)، ساکا (هندو-سیتیانو)، پالوا (هند-پارثیانو) او کوشانا (یوزي) له خوا د یرغلونو څخه څو پېړۍ وروسته ترسره شو. د الخون سترواکي په مرکزي او سوېلي آسیا کې د څلورو سترو هونا دولتونو دریمه برخه وه. له الخون وړاندې  کیداریان وو او ورپسې په باختر کې هفتالیانو او په هندوکش کې د نېزاک هون د دوی ځایناستي شول. د هند په نیمه وچه کې د الخون پاچاهانو نومونه د دوی د پراخو سکو، بودایي آثارو او یو شمېر یادګاري لیکنو څخه پېژندل شوي.
د کيوبا اوښتون
د کيوبا اوښتون پياوړي کورني او نړيوال غبرګونونه درلودل. په ځانګړي ډول ياد اوښتون د کيوبا او متحده ايالتونو اړيکې بدلې کړې، که څه هم د سياسي اړيکو د پرمختګ په موخه هڅې لکه د کيوبا تودوالی (Cuban thaw)؛ د ۲۰۱۰ ز لسيزې پر مهال پرمختګ يا چټکتيا تر لاسه کړه. له اوښتون نه سمدستي وروسته د کاسټرو حکومت د ملي کولو، د مطبوعاتو د متمرکز کولو او سياسي پياوړتيا يوه خپرونه پيل کړه، چې د کيوبا اقتصاد او مدني ټولنه يې بدله کړه. اوښتون همدرانګه د کيوبا د طبي نړيوالتوب او افريقا، لاتيني امريکا، سويل ختيځې اسيا او منځني ختيځ په باندينيو شخړو کې د کيوبا د لاس وهنې (مداخلې) د يوې دورې زېری ورکړ. له ۱۹۵۹ ز کال څخه وروسته په شپږو کالونو کې څو سرکښۍ يا بغاوتونه وشول، چې د Escambray غرونو سرکښي يې په ځانګړي ډول د يادونې وړ ده. يادې سرکښۍ د اوښتنيز (انقلابي) حکومت له لورې ماتې شوې.