تبشير
دوهم مبحث : د تبشير اصطلاحى تعريف: ١) استاد عبدالرحمن د حنبکه الميدانيى د تبشير اصطلاحى معنى داسې کړيده . د تبشير  د کلمى  يا لفظ اطلاق  د کليسا  په هغو کارونو او فعاليتونو باندې کيږي  چې د غير نصراني وګړو  او   په خاصه توګه د مسلمانانو په نصرانيت کې د اخيليدلو  لپاره ترسره کيږي.(١) ٢)  دوکتور على  جريشه د تبشير  داسې تعريف کړيدي : تبشير د مسيحيانو  د تعليم  او ددين  د دعوت لپاره  هغه اسم دي  چې صليبانو دغه نوم د مسيحيت  د نشرولو  په خاطر  ايښودي دي (٢) ٣) معجم الوسيط کې د تبشير داسې تعريف شويدي :التبشير: الدعوة الى الدين (محدثة ) يعنې  په نوي اصطلاح کې تبشير دين ته دبلني او دعوت په معني دي . ٤)  تبشير يو دينې ، سياسي  ، استعماري  حرکت دي  چې د صليبي جنګونو د ناکامۍ څخه وروسته منځته راغلى ددې هدف لپاره چې په دريمه نړۍ کې په عامه توګه او په اسلامي  نړۍ کې په خاصه توګه د نصرانيت نظريه  خپره کړي او په دغه ولسونو خپله ولکه ټينګه کړي يو بل تعريف چې  جامع تعريف دي  د تبشير لپاره هغه  داسې دي چې دا يودينې ، سياسي  ، اقتصادي ،استعماري حرکت دې چې د نصراني اوغير نصراني ډلو د نصراني کولو پخاطر راولاړ شويدي. يا دهغو ډلو چې حق باندې ......  ولاړي  وي د حق څخه  دليري کولو پخاطر  يا ددغو ډلو  د ملحد کولو لپاره منځته راغلي او په دغو ډلو باندې په مختلفو  لارو خپل حکم او غلبه  قايمه  کړي. د تعريف تحليل :- ١) دينې حرکت دي پدې معني سره چې څوک چې نصرانيان ندي دوي غواړي هغه  په نصرانيت کې داخل شي هغه نصرانيت  چې په هغه کې د عيسى (ع) اسمان ته د تلو څخه وروسته ډېر تبديل او تحريف رامنځته شوي .٢ محمد  فريد وجدي  وايې چې نصرانيت  ته دعوت د نصرانيانو  خپل ابتکار دي په مخکې دين کې دي لپاره کوم  اثرات نه وو ...... 	خو تميم عبدالوهاب عبدالکريم وايې دا خبره سمه ده  چې نصرانيت ته دعوت  مخکې موجود نه وو او داددې نصرانيانو بدعت دي ځکه چې د نصرانيت دعوت د عيسى (ع) کار وو( ٣) . منير البعلبکى وايې چې نصرانيت ته دعوت  ددوي هدف دي ځکه ددوې په عقيده  انجيل کې نصرانيانو ته ددين د دعوت امر شويدى(٤) ٢) سياسي حرکت دي  ځکه د تبشير هدف  په يو شکل د اشکالو  د ځوان نسل  ددماغو مينځل او غربي نړۍ د ټولي دنيا واکداران  ګرځول  استاد محمود محمد شاکر وايې چې  تبشير په حقيقت  کې د اسلامي  هيوادونو د ښکيل کولو لپاره  بهترينه  وسيله  ده  د هيوادونو  د استعمار  لپاره .٥ ٣) اقتصادي حرکت دي ځکه د تبشير هدف دادي چې غربي نړۍ ته اقتصادي ښکلا نصيب شي او د نورو  ملکونوزيرمي او مواد غلا کړي  په دې خبري تاريخ ګواه دي  چې غربي ملکونو به د خپل اقتصادي  بازارونو د پيدا کولو لپاره په نورو ملکونو حملي کولي او اوس يې  هم کوي . ٤) استعماري حرکت دي  پدې معنې چې نصرانيان   يو ملک ته پدې خاطرنه ورننوځي چې هغه ملک جوړ کړي بلکي ددې لپاره  په يو ملک حمله کوي چې هغه  ملک کې نصرانيت خپور شي. او داد دوي د مهمو هدفونو څخه دي لکه د دوى په يو کتاب (الغارة على العالم الاسلامي ) الغارة کې داسې وايې انى احاول ان انقل المسلم  من محمد الى  المسيح )  يعنې مونږ غواړو  چې خلک  د حضرت محمد (ص) ددين څخه مسيحيت  ته  واړو .١ .	کوم ځوانان چې دوي د خپل جال لاندې ګير  کړي نو هغوى دخپل نفس  په مصلحت باندې نه پوهيږي  د ماشوم په شان چې د  روزني محتاج وي نو په نتيجه کې د سمي لاري څخه بي لاري شي . ٥)  د نصراني او غير نصراني  ډلو د نصراني کولو تنظيم  دي. ځکه د دوي وظيفه دانده چې غير نصراني دي نصرانيت کې داخل شي بلکي د يوکليسا تابعدار غواړي د بلي کليسا تابعدار ته دعوت ورکړي او ددوي د کليسا غړي شي. د مسلمانانو په هکله د دوي دنده داده چې په نصرانيت کې داخل شي  که امکان  موجود وي او که چيرته د مسلمان  د نصراني کيدو امکان نه وي بياد دوي کوشش داوي  چې مسلمان  د اسلام څخه فاصله  پيدا کړي  که څه هم نصراني   نشي. (١) 	تردې ځايه مونږ  د تبشير لغوي او اصطلاحي تحقيق او څيړنه  وکړه (  خو هغه کوم نوم دي چې  دوي  په هغه نوم ياد شي ) دا مناسبه نده چې دوي ته مونږ پدې وجه چې خلک نصرانيت  ته دعوت کوي د تبسيريانو بل ښه  نوم استعمال  کړو تبشيريان  ورته په هغه وخت کې ويلى شو چې مونږ خلک  د دوي  د شر  څخه خبروو(٢)،  پدې کې  هيڅ شک نشته چې عيسى (ع)  د الله رب العزت  له طرف مبشر ؤ. لکه الله (ج) فرمايې  (رسلا مبشرين ومنذرين ) الاية ( ٣ ) ژباړه :  رسولان  چې زيري ورکوونکي او يره ورکوونکي دي او عيسى (ع) ددغي رسولانو د جملي څخه يو رسول دي. قرانکريم چې د ځمکې پر مخ باندې ددې څخه ريښتينې کتاب نشته  دوي د نصرا اهل الانجيل ، اهل الکتاب په نومونو سره ياد کړي  قرانکريم  دوي ته مبشرين ندي ويلى او نه نبى ص  دوي ته دغه نوم استعمال  کړيدي. او نه اصحابه کرامو دوي ته نوم  استعمال کړيدي. فلهذا مونږ ته توقف په کار دي او په هغه  نوم سره بايد   دوي مسمى کړو په کومو چې قرانکريم نومولي دي( ٤). دريم مبحث : د تبشير تاريخى پس  منظر ١. د تبشير پيدايښت : د اسلام سره د اهل کتابو (يهودو او نصاراو ) دښمنې د هغه ورځې نه پيل شوي د کومې ورځې نه چې اسلامي دعوت پيل شوى. خو د نصرانيانو دښمني او کرکه بيا هغه وخت لاپسي زياته شوه  کله چې هغوي  په صليبي جنګونو کي د مسلمانانو په وړاندي د ماتي سره مخ شول ،  ددغه نه هيريدونکي ماتي په پايله کې هغوي تصميم ونيو چې د اسلامي نړۍ پر خلاف دوسله وال جنګ پر ځاى فکري  جنګ  ته لاس واچوي همغه ؤ  چې د تبشير لپاره يې پلان جوړ کړ او بيا يې  په اسلامي ټولنو  کې ددې هدف لپاره کار شروع کړ چې مسلمانان د اسلام څخه نصرانيت ته او يا هم لږ تر لږه هغوي د خپل دين څخه  بل دين يا کفر او الحاد ته واړوي. د تبشير د تاريخى شاليد په برخه کې به غوره داوي  چې پدې اړه خپله د نصرانيانو ليکنو ته مراجعه  وکړو تر څو معلومه شي چې د تبشير تحريک کله ، څرنګه  شروع شو اولمړي مبشر څوک ؤ. د پروتسانت ډلي منونکي (ادوين بلس ) په خپل  کتاب ( ملخص تاريخ التبشير)  کې ليکي چې : ريمون لول هسپانوي لومړنى شخص ؤ چې د صليبي جنګونو  د ماتي   نه وروسته يې د تبشير کار پر خپله غاړه واخېست  هغه لومړي په ډېر زيار سره عربي ژبه زده کړه  او بيا يې په اسلامي  نړۍ کې د مسلمانانو پوهانو سره بحثونه او مناقشي  شروع کړي ( ١) نوموړى ليکوال بيا په منځينو پيړيو کې هند او سند ټاپوګان ته د تبشيرى ډلو ليږدولو او له همدغه وخت  نه د مسلمانانو او مبشرينو د اختلاط  په اړه  هم څرګندونه کړي او پدې برخه کې يې د هالنډ زياتو هلو ځلو ته هم  اشاره کړي  نوموړي وايې: په ١٦٦٤ م کال دويتز هڅه وکړه  چې د تبشيريانو د روزنې لپاره يو مرکز  جوړ کړي  خو نوموړي پخپل تصميم کې ناکام شو. همدا ډول بلس ليکي چې مسټر کارلي يواځينې شخص ؤ چې  د تبشير په خپرولو کې يې د لومړيتوب مقام تر لاسه کړ. نوموړي د ډېرو علومو تر څنګ د لاتينيانو ، يونانيانو ،هالنډيانو ، فرانسويانو  او عبرانيانو ژبي زده کړي بيايې د خپلو ليکنو له لياري تبشيرى هلو ځلو ته خلک وهڅول د هغه ليکنې په اروپا کې  ښه استقبال شوي چې په نتيجه  کې ډېرو خلکو سره  مالي مرستي وکړي بيايې هند ته سفر وکړ هلته يې خپلي تبشيرى سرګرمۍ تنظيم کړي ، په اروپا کې به ورته  خپريدلى او د مشخصو  مؤسسو لخوا به ورته ليږل کيدلى. بيايې د مبشرينو د ليږلو غوښتنه هم وکړه لنډه دا  چې په ١٧٩٥  م کال د لندن تبشيرى ټولنه جوړه  شوه ، لدى وروسته  په سکاتلنډ  او نيويار ک کې ديته ورته نوري ټولني  هم جوړي شوي پدې ترتيب د مسيحيت   د خپرولو (تبشير ) فکر په المان ، ډنمارک ، هالنډ، سويډن او سويس کې  په عام ډول خپور شو. دا چې تبشيريانو لومړى هدف  په اسلامي نړۍ کې د مسحيت  خپرول ؤ د همدې هدف د ترلاسه کولو لپاره يې اسلامي نړۍ  کې بېلابېلي تبشيرى  څانګې پرانستي او د تعليم ،   صحى او مالي مرستو له ليارى يې په اسلامي نړۍ کې خپلو هلو ځلو ته دوام ورکړ .(١) د تبشير د پيدايښت په هکله استاد علي جريشه وايې چې تبشير د استشراق څخه وروسته منځته راغلي ځکه استشراق د صليبي جنګونو څخه دمخه  رامنځته شويدي  خو کله چې صليبى جنګونه د ناکامۍ سره مخ شو د اسلامي امت په خلاف د لومړي ځل لپاره د ١٢٦٦ هـ کال کې چې د ١٨٥٤ م کال سره  سمون خوري  تبشير خپل کار پيل کړ. (١ ) ب. د تبشير مؤسس او د تاسيس لومړي مرکز :- د تبشير د بنسټ کيښودو لومړي مرکز البانيه ده. يعنې په ١٨٥٤ ع کال دغه طاغوتي تحريک په البانيه کې په  منظم ډول پيل  او خپلو کړونو ته يې دوام ورکړ. مخکي مونږ پدي هکله د نورو ټولنو يادونه هم وکړه خودا مرکز لوي او عمومي مرکزؤ او د همدي څخه په منظم  ډول کار شروع شو. او د تبشير لومړي بنـسټ کيښودونکي د البانيه مشهور فيلسوف راجربيکن ؤ ، که څه هم  د تبشير لومړي مفکر د مسيحي کاتوليکانو مشهور پاپ قديس بطرس  دى. دى په ١٢١٣  م کال  کې د جنګ  په بدل کې د اسلامي  امت د مصنوعي  تباه  کولو لپاره   د تبشير   د تحريک  نظريه څرګنده کړي   وه خو  په هغه وخت  کې د نوموړي   دغه نظريې  ته چا ارزښت ورنه کړ. مګر شپږ سوه کاله وروسته دغه نظريه مسيحي فيلسوف راجريبکن تر څېړنې لاندې ونيوله  او ددې نظريې ته يې عملي بڼه ورکړه اوپه ١٨٥٤ ع کال يې د تبشير بنسټ  په منظم ډول کيښود او په رسمي توګه يې د مسلمانانو  په خلاف دغه  تحريک پيل کړ نو له همدي کبله  راجريبکن د تبشير مؤسس ګڼل  شويدي.(٢) ج- د تبشير نړيوال رئيس :- د تبشير اوسني نړيوال لارښود او رئيس  مشهور يهودي مستشرق صموئيل زويمر دى. زويمر د تبشير او استشراق د مخکښو کسانو څخه شميرل کيږي  او د اسلام پر ضد  يې زيات کتابونه او مقالي ليکلي دي. د زويمر د اسلام دښمنو زياتو فعاليتونو  د تقديرولو ،  ستايلو  او دده د تبشيري هلو ځلو د تقديرولو لپاره په امريکا کې امريکايانو د زويمر په نوم د لاهوتي مطالعي په نوم يو مرکز   جوړ کړي  چې اوس په دغه  مرکز کې د مسيحيت مبلغين او دعوتکوونکي روزل کيږي  او بيا اسلامي هيوادونو  ته د مسلمانانو د مسيحي   کولو لپاره  ليږدول کيږي. او په اسلامي هيوادونو کې د تبشيرى فعاليتونو مسؤليت  همده ته سپارل شويدي  همدلته ورته پلانونه جوړيږي  او بيا يې خپلو  مسيحي دعوت کوونکو ته ورکوي  تر څو  هغو يې په اسلامي هيوادونو  کې پلي کړي. د استشراق او تبشير د دواړو  مشري او رياست يهوديان کوي .د استشراق مشر او رئيس ګولډ زيهر يهودي او د تبشير رئيس زويمر يهودي دي .(١) څلورم مبحث د تبشير او استعمار تر منځ تړاو استعمار او تبشير يو له بل سره ډېر کلک او مضبوط تړاو لري. دوي يو د بل  په مرسته  خپل فعاليتونه او کار مخ په  وړاندې  وړي. په اسلامي هيوادونو کې استعمار وکولاى شو  تر څو د تبشير (مسيحيت تبليغ) لپاره زمينه برابره کړي او خپل قانون  مسيحي قواعد په خلکو باندې د برچي په زور تحميل کړي او تر ډېره  په خپل  دغه ناولۍ هدف کې کامياب  شوي هم دي. لکه په زياتو هيوادونو کې د برچي په زور عقايد په خلکو منل او په خلکو يې زور واچوه تر څو عربي ژبه او اسلامي تهذيب او ثقافت پريږدي  او غربي تهذيب ومني. دا خبري مسيحيت ته د بلونکو د هغه وثيقو او  سندونو څخه چې خپاره شويدي  ډېر ښه  څرګنديږي ، چې دوى پکې خپلې نظريې ورکړيدي پدې هکله يو امريکايې مشر جلک مندلسون وايې ( د مبشيرينو کوښښوونه   او هڅي د مسيحيت  د ګټو لپاره  ندي پياوړي شوي بلکي د استعمار  او د خلکو د غلام کولو او د خلکو  څخه د خدمت اخيستلو  لپاره پياوړي  شويدي). د فرانسي يو پاچا پدې هکله داسې ويلى دي ( دين د ټولو خلکو لپاره ضروري دي مګر ضرورت او اړتيايې په هغه  مستعمر هيوادونو کې زياته ده  په کومو کې چې غلامان  اوسيږي چې ددغسې خلکو لپاره د مسيحيت څخه بل ښه ژوند نشته .) د فرانسي د جنګ دفاع وزير په خپله يوه ليکنه  کې چې يو حاکم  ته يې ليکلي وه داسې څرګندونه کړيده   په مبشرينو باندې فرض او لازم دي چې دا نجيل د قواعدو  د شرحه کولو په مهال  هغه څه ونه وايې چې د استعمار د مضبوطو بنسټونو سره په ټکر کې راځې .(١) همدارنګه مسيحيت ته د بلني تحريک تبشير ، د خلکو په مسيحي کولو کې د استعمار د قوت نه کار اخستي  او هغوى خپلو هدفونو  ته د رسيدلو پخاطر باندې يې استعمار  ګټور بللي دى او د مستعمرينو لپاره يې  تبشير يوه اسماني ورکړه او کومک بللى دي (٢). پنځم مبحث : دتبشير او استتشراق ترمنځ فرق : که څه هم دهدف له نظره استشراق اوتبشير يو دي اوهم دا دواړه داسلام پر ضد حرکتونه يوه سرچينه لري ، مګر دکړووړو اوفکري اسلوبو له مخي دواړه بيلا بيل دي اود فعاليت برخي يې يوه له بلي څخه ځانګړي اوجلا دي ، اوددواړو ترمنځ زيات توپير موجود دي. چې په لاندي ډول يې خلاصه کولي شو: داستشراق اوتبشير فرق داسلوبو اوفعاليت په اعتبار دادي چې استشراق د اسلامي امت فکري استعمار په علمي اواکاډميکه طريقه کوي. دروڼ انديو اوخواصو دګمراه کولو په لاره کې هلي ځلي کوي، په کتابونو ، کنفرانسونو ، مناظرو اوبحثونو کې هغوي ته تيرايستونکي اوله حقيقت څخه ليري دليلونه اوبي اساسه فلسفې وړاندي کوي او کوښښ کوي چې په علمي اوتعليمي ډګر کې زيات نفوذ وکړي. خو تبشير بيا خپل دمسيحيت بلنه داسلامي امت په عامو خلکو اوکوچنيانو کې پرمخ وړي اوکوښښ کوي چې عام خلک اوکوچنيان مسيحيت ته واړوي ټوله اتکاء يې پرعقل باندي وي اودفعاليت محور يې عاميانه دليلونه اومثالونه وي چې دعوامو خدمت کول اوله مختلفو لارو څخه دهغوي سره مالي مرستي کول اوداسي نور يې پدي لار کې وسايل دي.(١) دويم فصل د تبشير نړيوالي غونډى او مرحلي تبشير له پيل څخه تر نن پورې له دريو مرحلو څخه تير شوې دې ، چې هرې يوى يې خپل ځانګړي موخې او هدفونه درلودل چې هغه پدې توګه دي: لومړى مرحله : د مسلمانانو مسيحي کول دويمه مرحلـه : له اسلام څخه د مسلمانانو ويستل دريمه مرحله : له اسلام څخه د مسلمانانو  لرې کول اول مبحث د تبشير مرحله مسلمانانو مسيحي کول دا مرحله د صليبي جنګونو له پاى څخه شروع کيږي ، او په غالب ګومان تر کال ١٩٠٦  زيږيديز په قاهره  کې د تبشير لومړې غونډي سره پاى ته رسيږي. پدې مرحله کې مسحيت د بلونکو هڅه او کوښښ داوؤ چې مسلمانان له خپل دين  څخه واړوي    او په مسيحيت  کې يې داخل کړي. لکه څرنګه چې يو ميسحي دعوتګر وايې ( زه هڅه کوم چې مسلمان  د محمد (ص)  له دين څخه مسيح ته واړوم) ،( د عربو ټاپوزمه چې د اسلام ځانګو ده د ميسحيت  لپاره هميش   خطر او ګواښ  دې .) کله چې قران ؤ مدينه ، اومکه دعربو له هيوادونو څخه پټ شي  نو بيا مونږ ته ممکنه  ده چې عربي وګړي د مذهبي ټولنې په لور  په تدريج سره روان کړو .) سره لدې چې د مسلمانانو د مسيحي کولو په خاطر  تبشريانو ډېر انسانان  او مالونه  په کار واچول خو نتيجه يې يې ډېره کمه  وه ، چې ددې  ټولې مرحلي(٥ پيړيو په اوږدو کې )  د شلو شاوخوا مسلمان په مسيحيت  کې داخل شو . او وروسته  له پلټنى څرګنده   شو چې دهغوي اکثريت له هغو خلکو څخه ؤ چې په مسلمانو ټولنو کې  يې دورک شوو او ضايع شوو حيثيت درلود . يواځې يو حالت  داسې ښودل شوې دې چې يوې مسلمانى پيغلي پخپلى  راى او اختيار  سره مسيحيت  ومنلو، او دا هغه پيغله وه چې يو نصراني ځوان دوکه کړې وه نو کله چې  له خپل اسلامي  ټاټوبي څخه ووتله  خپل دين يې پريښود  او په نصرانيت  کې داخله شوه .(١) دويمه  مرحله له اسلام څخه د مسلمانانو ويستل کله چې تبشيريان د مسلمانانو له نصراني کولو څخه  مايوسه او ناهيلي شو ، نو پخپلو کې يې يو بل ته ددې توصيه وکړه چې نور نو بايد د مسلمانانو تړاو  او رابطه له خپل دين سره وشلوو. هغوى به داويل چې مونږ ته دا مهمه نده چې يو مسلمان  دي حتما په مسيحيت  کې داخل شي ، بلکې  له خپل دين څخه په وتلو ،  او د خپل کتاب د تعليماتو په پريښودلو زمونږ هدف ترلاسه کيږي. ددې هدف او موخې لپاره د تبشيريانو په وينا کې ډېرى بيلګې  شته دي. د قاهرې په غونډه (١٩٠٦م) کال کې کروفورد وويل: مسلمانان  له هغه څه اقتباس او اخستنه کوي چې پوهه او شعور ورباندې نلري. هغوي خپله نيمايې تګ لاره له نصراني  تهذيب څخه اخلي او په خپلي ټولنيزې ودې او پرمختګ  کې يې ورننباسي ،تر څو چې مسلمان  ولسونه له انجيل سره د تړاو لرونکو افکارو او هدفونو په لور په تدريج  سره حرکت  کوي نو په لاشعوري توګه به له خپل دين څخه وځې.)	زويمر وايې: ( کله چې ميسحي مبشر وګوري چې کوښښونه او هلى ځلى يې د ډېرو مسلمانانو په راجلبولو کې کومه نتيجه نه ورکوي نو بايد  چې پخپلو هلو ځلو  کې ځان ناکام  وبولي او يا نا هيلي اختيار کړي. بلکې د اطافي ده چې ځينې مسلمانان خپل دين له لاسه ورکړي. کله چې يو مسلمان  پخپل دين کې بذب  (دوه مخې) وي  او يا ور څخه  د وتلو په لار روان  وي ، او يا  ورته اسلام د خسارى او تاوان  دين معرفي کړي نو دا ستا لپاره  کافي ده. اى مسيحي بلونکيه زه دا کافي بولم ، او دادې کاميابي ده چې يو مسلمان له خپل دين څخه وباسي که څه هم مسحيت  ونه مني)٢ .   دقدس  په غونډه (کال ١٩٣٥م)  کې چې کله  نوموړي ( زويمر) ته د تبشيريانو مشري وروسپارل  شوه نو وه يې ويل)( اى اتلو  ورونو، او هغه ملګرو چې خداى په تاسي باندې د مسيحيت په لار کې  جهاد مقرر کړې او فرض کړې دې ، تر څو  د مسلمانانو هيوادونه پر هغي  سره ښکيل  او اباد کړي. بيا له تاسي سره د پالونکي پاملرنه  او سپيڅلې موفقيت مل شو چې تاسى د هغه له پلوه  درسپارل شوې پيغام په ډېره ښه توګه اداء کړ ، او اوچته  کاميابي موتر لاسه کړه .  که څه هم ماته  دابريښى چې ددې مسئوليت په ښه توګه اداء کولو سره سره ځينې له تاسې ددې کار اساسي  هدف ته ندى متوجه زه تاسى ته په باوري توګه وايم:  هغه کسان چې له مسلمانانو څخه د مسيحيت په پناه ګاه کې داخل شوي دي هغوى حقيقي او اصلي مسلمانان نه و . لکه تاسى چې وويل هغوى لدې دريو حالاتو څخه د يو حالت لرونکي و : ١-  دا چې وړوکې به و ،   په کورنۍ  کې به يې داسې څوک نه و چې اسلام  ورښايې ، او پدې يې پوه کړي چې اسلام څه شى دى. ٢- دينونو لره سپک ګڼونکې به و ، د روزۍ  د اړتيا پوره کولو  په هڅه کې به و ، نيستمني به يې سخته شوې وه او د يو  کپ مرۍ له نشتوالي سره  به مخ و. ٣- او يا دا چې د خپلي کومې شخصى  غوښتنې  په لټه کې به و. خو دتبشير هغه وظيفه  چې د مسيحي  هيوادونو لخوا تاسې  په محمدي  هيوادونو کې ورباندي مقرر کړي شوي ياست دانده چې مسلمان  په مسيحيت  کې داخل شي ،  ځکه چې دغسى حالت  ته رسيدل د هغوي لپاره سمى لاري روانيدل ، او عزت او شرافت   بښل دي ، بلکى ستاسي وظيفه داده  چې مسلمانان له اسلام څخه راوباسئ تر څو داسې  مخلوق وګرځي چې د الله (ج)  سره کوم تړاو او رابطه ونه لري ،  همدا راز د هغه اخلاقو سره تړاو نه لري په کومو باندې چې ولسونه پخپل ژوند کې تکيه کوي. چې پدې کار سره به تاسې د مسلمانانو په هيوادونو کې د ښکيلاک د برياليتوب لومړنۍ خښتى ياست. او دا هغه څه دي چې تاسى پدې تيروسلو کلونو کې ډېر ښه سرته ورسول. او دا هغه څه دي چې زه پرى تاسى  او ټولو  مسيحيانو ته مبارکي وايم. اى ورونو مونږ د زمانى ددې پيړۍ( نولسمه ميلادي) له د ريمى څخه تردې ورځې پورې د اسلامي هيوادونو په ټولو تعليمي پروګرامونو باندې قبضه او  سلطه کړي ده .. او په هغه سيمو او هيوادونو کې چې اروپائي هيوادونو او امريکا ورباندې تسلط کړې هلته  مو  د تبشير په خاطر کليسا ګانى، مسيحي ښوونځي، او ډېر  تبشيرى فعاليتونه په کار واچول    او پدې ټولو  فعاليتونو کې وياړ او برتري تاسي ته درګرځي اي ملګرو ! بيشکه چې تاسې  پخپلو   وسايلو سره په اسلامي  دولتونو کې ټول عقلونه  تيار کړې دي تر څو په هغى لارى باندې تګ وکړي چې تاسې هواره کړې ده ، او ټول  تيارې مو ورته نيولې دې. بيشکه چې تاسې د مسلمانانو په وطنونو کې داسې ځوانان تيار کړې دې چې له الله سره کوم تړاو او رابطه نه پيژني ، او نه غواړي چې دغه رابطه وپيژني. تاسي مسلمان له اسلام څخه راوويستلو خو په مسيحيت  کې مو داخل  نکړ، چې پدې طريقه داسې يو نوې اسلامي نسل  منځ ته راغلو   کوم چې استعمار غوښتلو. داسې نسل چې دارزښتونو او اوچته  کارونو پروانه  ساتي  راحت او تنبلي خوښوي، په ژوند کې پرته له شهوتونو بل مقصد   نه لري، که مال جمعه کوي نو د شهوت لپاره يې جمعه کوي ، او که يو منصب او يا اوچت   حيثيت ته رسي  نو  د شهوتونو په لار کې  دهر څه  قرباني کولو ته تيار دې. يقيناً چې ستاسي دنده او مسئوليت په پورته توګه سرته ورسيدله ، تاسې ډېرو  ښو نتيجو   ته ولاړي ، مسيحيت  تاسې سپيڅلى او ګټور  وګرځولى ،او له تاسى څه يې ښکيلاک خوښ کړ. نو تاسى پخپلو دندو کې هميش اوسئ ، تاسى ددغه مبارک جهاد په فضل سره د پالونکي د برکتونو مستحق وګرځيدلى.(١) دريمه مرحله له اسلام څخه لرې والې دا مرحله له مخکې مرحلى سره ننوتى او متداخله ده ، چې د مسيحيت  د بلنى پلان جوړونکو ته دا معلومه شوه چې په پوره توګه له  اسلام   څخه د مسلمان ويستل څه اسان کار ندې ،  ځکه چې پدې سره په مسلمانانو کې  دا احساس  پيدا کيږي  چې  که له اسلام څخه ووتلم  نو راته ويل کيږي به ته خو نصراني شوې يې، او يا  خو به راته ويل  کيږي چې ته مرتدوګرځيدلى. چې پدې اساس له اسلام څخه د مسلمان د ويستلو پرځاى له هغى څخه په لرې کيدو باندې غوروشو ، تر څو يو مسلمان په اسلام باندې د پوره عمل کولو پرځاى نيمايې عمل ته ، يا په څلورمى برخى او يا لدې څخه هم راښکته شي. پر ځاى ددې چې يو مسلمان ټول لمونځونه او دروي پروا نه کوي چې د جمعى ورځ په لمانځه اکتفاء وکړي. او که مسلمان نفلي روژي نيسي تر څو يې نفس تريننګ شي او د شهوتونو مخنيوې يې وشي نو ددې پرځاى دا پروانه کوي چې د رمضان مياشت په روژي ، او يا د هغى  په يوى برخې باندې بسوالې وکړي. او دا چې يو مسلمان د خپل دين له صافى   چپنې ( قران او سنت ) څخه فکر  او کلتور واخلي  نو  ددې پرځاى به دا ښه وي چې ماډرن وګرځې ، او خپله  فلسفه  او ځينى افکار لدې او هغه فلسفو څخه  واخلي   او دا به هم ښه وي   چې مسلمانه پيغله که له ځان څخه ټوله چادري او يا ټکرې نشي لري کولې چې  له  نيم  بدن څخه يې لرې کړي ، او يا خپل نيم  سرپټ کړى او که خپله ټوله پنډۍ نشي ښکاره کولې نو دا به ښه  وي چې يوه برخه يې راښکاره  کړي (١) دويم مبحث د تبشير نړيوالى غونډي ١- د قاهرى غونډه صمويل زويمر د تبشيريانو نړيوال رئيس د او ل ځل لپاره  د تبشيرى د عوت ګرو لپاره  د يو نړوالى  غونډي جوړولو طرحه وړاندې کړه. چې کال ١٩٠٦ م / ١٣٢٤هـ کې  دمصر په قاهره کې  داحمد اعرابى په کور کې  يو نړيواله نړيواله  غونډه جوړه شوهز دغى  غونډي ته د مختلفو  ملکونو څخه تبشيرى دا عيان  راغلل د امريکا. انګلستان. سکاټلنډ. المان. هالند .ډانماک څخه (١)× ددې غونډې مهم موضوعات په لاندې توګه  وو. ١- د مسلمانانو دقيقه احصائيه چې نړۍ کې څومره مسلمانان ژوند کوي ٢- په افريقا کې د اسلام حالات ٣- په عثماني سلطنت کې د اسلام وضعه ٤- په هند کې اسلام ٥- فارس کې اسلام ٦- په چين کې اسلام حالات ٧- هغه نشرات اوخپروني چې مسلمانانو ته يې وړاندي کول مناسب وي ٨- ارتداد ٩- د اسلامي ميرمنو چاري ١٠- هغه موضوعات چې د مبشرينو ژبې او روزنې  پوري تعلق  لري. او د دوي  په منځ کې روابط څيړي. او اسلام کې د تعليم کيفيت او طريقه (٢) د غونډې په جريان کې په هغه مشکلاتو غورو شو چې د مسلمانانو نصرانى کيدو په وخت رامنځ ته کيږي. کوم وسائل دې چې دغه مشکلات   ختم کړي. د غونډي ګډونکو تبشير د خدمت لپاره لاندې  وسائيل ضرور ګڼل. ١- د موسيقي هغه وسايل  چې شرقيان  هغه ته قايله ده مسلمانانو کې عام کول. ٢- په مسمانانو باندې سحري قانوس (توله) مسط کولز ٣- طبى خدمتونه او طبي ډلى ليږل مسلمانانو ته همدارنګه د قران علوم ياد کړي. ٥- مبشرين بايد عوامو مسلمانانو ته دهغوى په لهجه  او دهغوى د عقل مطابق مخاطب شي په ز مو اوازونو سره په فيصحو الفاظو سره. هر کله چې مبشريانو سره مخاطب کيږي بايد چې ناست وي ځکه د ناستي  خبره تاثير ډېر لري. د خبرو په منځ کې بايد بى ځايه شيان ونه وايې  په قراني  اياتونو  او په انجيل باندې بصيرت ولري.د مناقشي  محل بايد وپيژني. ٦- مبشر بايد په شرقي نفس باندې  خبردار وي (١) پدې غونډه کې زويم خپلو ملګرو ته په نصيحت کې وايې ١- د مسلمانانو قانع کول پدې خبره واجب دي چې نصارى د ددې دښمنان ندى. ٢- بل خطرناک نصيحت يې داوو چې د مسلمانانو نصرانى کول واجب دي هغه رسول او استازي په واسطه چې د مسلمانانو څخه وي او د مسلمانانو  وصفونو  څخه وي ځکه اونه (شجرة) د خپلو څانګو په واسطه  بايد قطعه شي. ٣- تنفيريانو او مسيحيانو ته وايې چې تاسې ددې څخه مه  نا اميده کيږۍ  چې مسلمانان نه مسيحيان کيږي ځکه د مسلمانانو په زونو کې د اروپايې علومو شوق   پيدا شوي  (١)  اساليب الغزوالفکرى العالم الاسلامي دعلى جريشه ٣٣-٣٤  د غونډې  په جريان کې دکتور(اراهارس) ودريده دا په شام کې  د تبشيريانو طبيب   وو داوايې. په ما باندې ٣٢ کاله تير شوي دي. او زه د طب له لارې د تبشير لپاره خدمت کوم. ددې څخه روسته – طبيب دکتور، ثمبانى .. خبري وکړي او په هغه مشکلاتو   وغږيده چې تبشيرى ډاکټرانو ته پيدا کيږي. د غونډي په جريان کې د ښځينه  طبي تبشيري  د عوت ګرو په چارو  تفصلى خبري وشوي. او په هغو لارو چارو چې  څرنګه   دوى کولاى شي   ددې لارى مسلماني ښځې مسيحيت ته دعوت کړي او مسلمانى ښځې اسلام   څخه خارجى کړي(٢) د غونډې ختميدو څخه وروسته  مسيحى  مبشرين درې کاله  وروسته دي  نتيجې   ته ورسيده. ١- مسيحيانو د ښارونو حالات وپيژندل ،  د مسلمانانو افکار او  شعور خبر شو. ٢- د مسلمانانو دقيقه احصائيه  دوى حاصله کړه ، دوى ته معلومات  وشو چې نړۍ کې څومره مسلمانان ژوند کوي. ٣- مبشرين د ا ثابته کړه ظاهر کې چې دوى د مسلمانانو دوستان دې. اونبرج غونډه دا غونډه په کال ١٩١٠/ ١٣٢٨ هـ کې جوړه شوي وه  په انجلترا  کې (٢) ددې غونډې فعاليتونه  او کړنې په نهه  جلدونو کې خپاره شوي د تبشيريانو درې مجلو  درې بعضى شيان نشر کړي دي. ١- د مجله  الشرق المسيحى ، داد ختيځ المان د تبشيريانو مجله ده. ٢- مجلة العالم الاسلامى ) د انګريزي مبشرينو مجله ده  ٣-  مجله ارساليات التبشير البرو تستانيسه  د سويس  په بال کې د نبشيريانو مجله ده پدې غوڼده  کې ١٢٠٠ دولس سوه تبشيرى  مندو بينو شرکت کړي وو . د غونډې  نتايج. دوى د خپلو کارونو  د ښه تنظيم لپاره ټولنې  او ډلې جوړي کړي . بعضى داد سر سيمرنو لپاره ٢- بعضى د نشر او مطبوعاتو  لپاره  خاص شو ي بعضى ډلى د تعليم او تربيې بحر ده . ٣- لکنؤ غونډه - دا غونډه  په ١٣٢٩ هـ / ١٩١١ م کې د هند په مقام کې وړه شوه (١) پدې غونډه کې مسيحى  مبشرينو  خپلى ويناوى وکړي . مبشرسيمون: د اسلامي  جامعاتو  په هکله وينا وکړه چې مسلمانانو ځوانانو لپاره په مختلفو  اسلامي ښارونو کې جوړيږي دې وويل . سلمان بى ځايه دا جامعات جوړوي زمونږ په جامعاتو کې((تبشيرى جامعاتو کې  ددوى لپاره د ښه تربيى چانس شته . بل مبشر(( مينهف)) په خپلى وينا کې وويل. پکار ده چې مپشرين داعيان د مسلمانانو پر خلاف سلح شي چې د هغوى په خلاف  وجنګيږي دا مناسبه ده چې د دوى اعمال عبث ونه ګرځول شي. دوى لپاره پکار ده چې د طب او صنعت  لارى چارې ونموي. هغه قصرران اولو نظامى چې عام مجلس کې وسي  داسې وي. ١- دغه غونډه به دويم ځل په قاهره کې ١٩١٦ م کې جوړيږي که چيرته سياسي يا نور اجتماعى مشکلات پدې ښکار کې پيدا شو نو بيا به لند کې دا غونډه جوړيږي. ٢-  دلکنو غونډه  د هغه غونډى  سره موافق ده کوم چې ١٩١٠ م کې جوړه  شوى وه. ٣- د غونډى ګډون  والو  د ا ضرور وګڼله چې په عاجله توګه  سره دي مختلفو  ښارونو کې مدرسى جوړي  شي د تبشير  تبليغ لپاره په خاصه  توګه مصر کې (٢)  ٤-  د تبشير  د خپرولو لپاره ښځې  بايد دې کې ونډه واخلي  تر څو مسلمانى ميرمنى مسيحيت ته دعوت کړي  (٣) ٤- قدس غونډه. دا غونډه په ١٣٤٣ هـ /  ١٩٢٤  کې جوړه شوه اول ځل لپاره  هم دا غونډه  دويم ځل لپاره ١٣٥٤ هـ / ١٩٣٥  کې جوړه شوه  دنيسان   مقام کې صموئيل  زويم چې بحرين کې د تبشيريانو  مشوو د مسلمى پيړۍ په اوايلو کې مګر ددې هلو ځلو او زياتو شلو ششونو چې تبشير لپاره کول ديته زياته ترقي ورکړه تر دې چې ختيځ ((شرق ) کې د مبشرينو رئيس شو . او د الرسول المختار الى العالم  الاسلامى په لقب مشهور راو نمول شو معنى دا چې د هغه رسالت پورته کوونکى چې مسلمانان  د خپل دين څخه اړوي . ددې غوندې د مهمو کارونو څخه   د زويمر تقرير او ويناده چې خپلو خلقونه ته يې کړي ده هغه په خپله وينا کې وايې. يا ورونو  او هغه ملګرو چې الله رب الغزت ورباندې د مسيحيت  په لار کې جهاد فرض کړيدى او د اسلامي  ملکونو د استعمار لپاره  په وي جهاد تور  شويدي . په تحقيق سره کومه وظيفه چې تاسو ته سپارل شويدي.