تنقيدي_فېصلې_۔۔۔فېصل_فاران
ـ4 نثرم د پاره یو شمېر نورنومونه ټاکلي شوي وو لکه شعر منثور،نثر لطیف،ادب لطیف،نثري شعر،نثرنما،شعري نثر،نث نظم،نثم ولې د نثري نظم دا متنازع اصطلاح اردوکښې اوس عامه پکاريږي اګرکه دا مناسب نه ده ځکه چې دا د صنف پيژندګلوے نه کوي بس ترکيبي وصف ئې بيانوي نو نثرم باندې هم دا اعتراض څۀ خاص ځاے نۀ نیوي ځکه چې ژبه یو علامتي عمل دے د یو څیز نامه هم بيا د هغې څيز د صفاتو سره منطقي تړون نۀ لري ـ نامه کېښودل یوه نخښک (سائن) ټاکل دي د دغه نخښک لۀ کبله د هغه څیز تصور او تعقل جوړېږي ـ دا د هغه څیز ماهیت نۀ وي لکه زۀ چې وایم چیندخ نما تنقیدنګار یا منږک نما شاعر نو دا د دغو کردارونو د پېژندګلوي احاطه نه کوي ولې یو مشابهت تنګ ذهني او فرسودګي ئې پۀ ګوته کوي ـ ځکه نامه یو ثقافت ښود عمل دے نسبت ئې پېژندګلوي سره وي اصطلاح يو تورے يا تركيب وي چي د لغوي معنو نه اصطلاحي معنو كار وركوي منلے کېدۀ ئے د تعارف شرط دپارہ پورہ ګرځېدۀ دي او پۀ دې بنیاد نثرم منلې شوې اصطلاح ده چې د اردو د يو نا منلې يايو غلطي اصطلاح باندې د بدلون هېڅ جواز نۀ لري خو د نثرم دا اصطلاح ما پۀ دې غوره کړې ده چې دې کښې یو خو دنثرم [برزخي] کېفیت پۀ ګوته کېږي او بل د صنف(ژانر) پۀ توګه ئې ټاکنه کېږي ـ خو د "نثري نظم" دا داصطلاح دا ټاکنه نۀ کوي او نثر او نظم بېل بېل ښایي ـ د دې پۀ مقابله کښې د "نثم" زیات غوره دے خو نثم کښې کشاله دا ده چې متوازن ترکیب دے یعنې د نثر "نث" او د نظم "نم" پکښې دي خو ولې نثرم بنیادي توګه باندې د نثر دچپاؤ او بهاؤ نه زېږنه کوي او اسلوب ئې بیانیت دے ـ بیانیت ته د فلسفې لۀ رویه کۀ ګورو نو دې نه مطلب دے "علم بالبيان"(نالج آف ډسکريپشن ) دے څیزونه زمونږ د لیدنو کتنو منطقي جوړښت دے او د دې پۀ بابله علم بیانیه بياتعارفیه نه تعارفيه علم وجداني وي صفات ئې محسوساتو پورې محدود وي او دغه دواړه خاصيتونه تعارفي او وجداني نثرم يو کوي او د لفظي چپاؤ پۀ زور ئې بیانوي نثري چپاو(پروزيک ردهم) اوشعري مواد(پوئيټک کونټنټ)خپله کښې يوکوي اودغسې نامياتي وزن (آرګېنک ردهم)ترې جوړښت و رغښت مومي دا نامياتي وزن شعري تجربه (پوئټک ايکسپيريمنټ)پۀ تخلیقي واردات (پوئټک ايکسپيرئنس)کښې بدلوي ـ يعني د څیزونو علم د څیزونو تعارف سره یو کېږي ـ 6 هم دې شالید کښې ما دې اصطلاح کښې نثر ته زیاته برخه کړې نثرم د نظم غوندې د بحراوعروض پۀ حواله د خارجي اهنګ يانظميت بنیاد نۀ لری ولې نامیاتي اهنګ لري ـ دغه اهنګ د ښودنې پاره د نظم نہ د میم حرف بس ؤ ـ کله چې د پروفېسر ارمان پۀ غوښتنه ما تنقید تحقیق د پاره د "تنقیق "اصطلاح جوړه کړه هغې کښې هم ما دا خیال ساتلے چې پکښې تنقید اوليت لري او تحقیق پس ته دے ـ ځکه د تنقید "تنق "مې پکښې لومړے او د تحقیق "یق "مې پکښې وروستو راوستو. د یوې اصطلاح پۀ منل کېدو کښې د هغې شفاف تلفظ لومړے او د څیز تعارف وروستو کېږي ـ د نثرم اصطلاح دومره شفافيت اوموسیقیت لري چې دا پۀ څو ورځو کښې دننه ومنلے شوه خو اصطلاح کښې که دتلفظ يامعنو شفافیت نۀ وي نو هغه نۀ منل کېږي لکه د 'هنګر سټرائیک' لومړے ترجمه ' مقاطعه جوعي' شوې وه خو مشهوره 'بهوک هړتال ' شوه ـ اګر کۀ بهوک هړتال عامیانه ده او مقاطعه جوعي پوره علمي شان لري ـ دغسې د "هارس شو آرچ" ترجمه اصطلاح کښې "نعل اسپ محراب" وه چي رد شوہ ددي پۀ ځاے ' ګهړنال' (د ګهوړا نعل تخفيف )غوندې سوقیانه اصطلاح منلې شوې ده ـ اصطلاح يو تورے يا تركيب وي چي د لغوي معنو نه اصطلاحي معنو كار وركوي منلے کېدۀ ئے د تعارف شرط دپارہ پورہ ګرځېدۀ دي او پۀ دې بنیاد نثرم منلې شوې / ځکه چې لفظ خپله معنی نۀ وي معنی نما وي ـ کۀ تاسو لغت وګورئ یو لفظ به درې څلور نور لفظونه خپلو معنو کښې ځان سره ښکېل کړي وي او بیا دې څلور لفظونو کښې به تقريبا هر یو لفظ ځان سره درې درې څلور څلور نور توري ښکېل کړي وي او دغه لړۍ یو خوا بل خوا معنو کښې خوره وره روانه وي ـ ځکه الټیمېټ ورډ نۀ موندل کېږي البته مونږ یوه معنی داسې خپلو ذهنونو کښې منلې وي چې ټاکلي سیاق و سباق کښې د یو تعقل یا تصور سپیناوے کوي او مونږ ئې دغه سیاق و سباق کښې منو او دغسې دا ورسره دنورو الفاظو دا نورې ښکېل شوې معنې د فقرې یا متن نه بهر ساتو زمونږ تعقلات او تصورات هغه وي چې کوم مونږه ته زمونږه ټولنه او چاپېرچل راکوي او کۀ مونږ دا ټول عمل دغسې نۀ منو نو ژبه د معنو بې واک تسلسل كيږي او هم هغه د دریدا فلسفه ترې جوړېږي او ورسره ورسره مونږ د چاپېرچل د ژوند تفهیم او معنویت بائیلو ـ يعني لغت د ثقافت او ټولنې تناظر کښې " ډي نوټېشن "کوي. پۀ دې حواله هم د نثرم پۀ اصطلاح کېدونکې نیوکې هېڅ جواز نۀ لري دا فضول وخت خرابول دي ـ لفظ بنیادي توګه دحسي مخيله تصویر وي چې معنې ئے د څیز د پېژندګلو سره تړلې وي او پېژندګلو د تعقل سره پېوست وي ـ تعقل د حقیقت او خیال یو کېدۀ ته وائي ځکه لفظ د تصور نمائینده وي نه چې ځان له څۀ ځانګړے شے وي ـ لفظونه د تصور جوړښت سازي کوي ابلاغ ئې لا سېوائي کار دے او پۀ ارادي توګه د لفظ پۀ اضافي معنې کښې پکارونه ده ـ شايد د نثرم پۀ اصطلاح پرېشانه د دې هر څۀ نه بېخي لکه د کوهي د چیندخ نۀ دي خبر شوي ،څومره پورې چې د نثر او نظم پۀ دې مینځني حالت نیوکه ده نو دغه دریم حالت د کائنات بنیاد دے ـ اېټم کښې هم د پوزټران مثبت برقيه او د الېکټران منفي برقيه تر مینځه نیوټران وي چې دتوازن ساتونکے وي أو د مثبت او منفي برقيو [بارز] نہ خلاص پارتيكل دے ـ دغسي مذهب کښې هم د دنیا او اخرت مینځ کښې برزخ د جنت او دوزخ مینځ کښې اعراف تصورات شته ـ بلخوا نفسیات کښې د شعور لاشعور تر مینځه تخت الشعور وي ـ سائنس کښې بائیو کمېسټري،کمیکل انجنئېرنګ،فکشن کښې ډاکیو ډرامه،ټېلي فلم شتون لري نو شاعرۍ څۀ قصور کړے دے چې دا حالت پکښې دې موجود نۀ وي ؟ 8 د نثرم جواز مونږ سره بنیادي توګه باندې د غزل نه راوتے دے ـ د غزل روایت زمونږ منلے شعري روايت دے تر دې چې زمونږه د شاعرۍ پېمانه او معیار هم غزل ګرځېدلے ـ او زمونږ شعري ذوق هم پۀ غزل خړوب کېږي ـ غزل یو خوا کۀ د بې کچه خپلواک خیالۍ نمونه ده ځکه چې هر شعر ئې ځان له د مضمون اکائي جوړوي نو بل خوا د قافیه ردیف او بحر پۀ حوالو دغه اکایانې خپلو کښې اوچ پۀ اوچه یو جوړښت کښې تړلې شوي هم وي پرته لۀ دې چې د یو شعر بل شعر سره معنوي ربط نشته(غزل مسلسل او نظم نما او قطعه بند غزل جدا خبره) نو ولې دې د قافیه ردیف وغېره پۀ بنیاد دغه شعرونه وتړلے شي؟ سوائے یو جواز او سند نه چې دا هم ما پېدا کړے هغه دا دے چې غزل خپل هیئت د قران پاک مقدس د آیتونو نه اخذ کوي هلته د شعر غوندې هر آیت کښې بیل مضمون عموماً بیانېږي او هم پۀ دې وجه غزل د صوفیانو شاعرانو د پاره دوحدت الوجود تبرک او تقدس دویمه نامه وه. د غزل دغه خپلواک خیالي بيا بحر وزن قافیه ردیف بل خوا حدود کښې هم ساتي ګویا پۀ دې بنیاد غزل هم د نثرم غوندې صنف دے ـ نثرم کۀ بې هیئت کښې هیئت دے نو غزل هیئت کښې بې ماهیئت دے ـ غزل کښې د هیئت بې ماهیئتي دا ده چې د مصرعو اختصار مضمون ته ژورتیا (د ایجاز لۀ رویه) ضرور ورکولے شي خو ورسره پراختیا ئې هم راټوله کړي او دغه کار هر شعر کښې مضمون سره کوي ـ ګویا غزل کښې خیال خورونه پۀ مضمون کښې منطقي حدود ته نۀ رسېږي او هم دلته نه د 'تنګناه" غزل تصور پېدا شوے دے ـ دغه تنګناه بياپۀ ' ګزرګاه ' پۀ نظم کښې بدله شي چې پکښې  د مضمون منطقي حدود خورېدو  نسبت زیات امکانات لري او بیا نثرم کښې دغه ګزرګاه پۀ ' شاهراه' بدله شي ـ غزل چې د کوم شعریاتو لۀ مخه کښلے کېږي د هغې ضمنیات،جزئیات،انسلاکات د شعر نه بهر پاتې شي پۀ دغه وجه هلته مضمون شعر کښې منطقي حد ته نۀ رسېږي ـ د نثرم صنف د دې ازاله کوي. 9 د بندیوانې شاعرۍ غوندې د نثرم کشاله بحري خارجي اهنګ نۀ وي ـ د نثرم بنیادي نکته یوه شعري ایفائیت(پوئټک کومټمنټ) دے ـ  ـ دغه شعري ایفائیت د وېنائي انداز سره پۀ مخه نثري چپاؤ بهاؤ کښې روان وي او چې څنګه د نثرم لیکونکي خوښوي هغسې ئې سر ته رسولے شي ـ وېنائي انداز کښې د نثري غورځنګ واک او اختیار د بندیوانې شاعرۍ شاعر سره بېخي نۀ وي ځکه یو خوا د عروضي  بندېزونه بل خوا د قافیه ردیف خیال ساتل او دغسې د صنف هیئت ټاکل چې کومې لفظي او معنوي ستونزې پېدا کوي د نثرم نا ټاکلے هیئت د هغې ازاله خپل دننه د شعري موادو (پوئټک کانټنټ) پۀ بې واکه تخلیقي پکارونې باندې کوي.