cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جنرال موټرونه
دې کمپنۍ ځان له یوې بلې لویې کمپنۍ سره د (Buick) لپاره ونډه وال او سهیم کړ، چې د ۱۹۰۸ ز کال د سپتمبر میاشتې په ۱۶ نېټه د ویلیام سي دورانت په وسیله جوړه شوې وه، ویلیام سي دورانت هغه مهال د آس په وسیله چلېدونکو موټرانو (ګاډیو) تر ټولو لوی پلورونکی او سوداګر و. د دې کمپنۍ اوسنۍ بڼه او بنسټ یې په ۲۰۰۹ ز کال کې د جنرال موټرونو اړوند کمپنۍ یوولسم څپرکي له بیا تنظیمولو وروسته تأسیس او جوړ شو.
د جنرال موټرونو کمپنۍ د امریکې متحده ایالتونو د ۵۰۰ شتمنو (Fortune 500) شرکتونو په درجه بندۍ کې د خپل خپل عمومي عاید په اساس په ۲۲مه درجه کې ده.
عبدالرحمن المهدي
سید عبدالرحمن المهدي (زوکړه: د ۱۸۸۵ زکال د جون میاشت – مړینه: د ۱۹۵۹ زکال د مارچ ۲۴ مه) د انګلیس- مصر له خوا د سوډان د استعمار پر مهال (۱۸۹۸-۱۹۵۵ زکال) یو له مخکښو مذهبي او سیاسي څېرو څخه و چې د سوډان له خپلواکۍ وروسته د نوې مهدوي ډلې د مشر په توګه یې پراخ واکونه لرل. انګلیسانو هڅه وکړه د نوموړي له نفوذ څخه په ناوړه ګټنې د سوډاني خلکو پر وړاندې کار واخلي په داسې حال کې چې د نوموړي پر مفکرو هم بې باوره وو. د انګلیس- مصر له خوا د سوډان د استعمار پر مهال بریتانویانو سید عبدالرحمن المهدي ته د مهدویانو د یو مهم معتدل مشر په سترګه کتل.
عبدالرحمن د محمد احمد بن عبدالله زوی و چې د نوموړي له مړینې وروسته وزېږید، پلار یې په ۱۸۸۱ زکال کې ځان مهدي یا د اسلام د عقیدې ژغورونکی باله او په ۱۸۸۵ زکال کې څو میاشتې وروسته له هغه ومړ چې ځواکونو یې خرطوم ونیو. د بریتانیا او مصر ګډو ځواکونو په ۱۸۹۸ زکال کې مصر بیاځلي ونیو. په پیل کې بریتانویانو د عبدالرحمن فعالیتونه او اقدامات په کلکه توګه محدود کړل. له دې سره نوموړی ډېر ژر د انصارو په نوم د مهدوي خوځښت د ملاتړې مذهبي ډلې د مشر په توګه راڅرګند شو.
په ۱۹۳۰ مه لسیزه کې عبدالرحمن د مصر او بریتانیا ترمنځ هغه هوکړه چې له مخې یې په سوډان باندې د مصر حاکمیت په رسمیت پېژندل کېده، غبرګون وښود او څرګنده یې کړه چې د دې اړوند له هېڅ یو سوډاني سره مشوره نه ده شوې. هغه لندن ته سفر وکړ چې په دې اړوند خپل غږ پورته کړي. د ۱۹۳۸ زکال په جوړه شوې شوې شورا او د ځای ناستوب په مشورتي شورا کې چې په ۱۹۴۴ زکال کې تاسیس شوې وه د هغه انصار پیروان په یوه اغېزمه ډله اوښتي و. عبدالرحمن په ۱۹۵۶ زکال کې د سوډان د خپلواکۍ څخه وروسته او له هغو وړاندې د ملت پاله «امه» (ملت) سیاسي ګوند ملاتړی و. ملت ګوند له خپلواکۍ وروسته د ۱۹۵۸ زکال په لومړنیو پارلماني ټاکنو کې تر ټولو زیاتې څوکۍ ترلاسه کړې. د ۱۹۵۸ زکال په نومبر میاشت کې پوځ کودتاه وکړه او عبدالرحمن د هغوی ملاتړ وکړ. نوموړی د ۱۹۵۹ زکال د مارچ په ۲۴ مه د ۷۳ کلونو په عمر ومړ.
د برازیل سترواکي
پارلمان
هغه واکونه او صلاحیتونه چې د اساسي قانون له مخې مقننې قوې ته ورکړل شوي و په دې معنی و چې کولای یې شول د دولت په چارو کې اساسي او ضروري رول ولوبوي – نه دا چې یوازې تش په نامه بنسټ وي. عمومي اسمبلۍ په یوازې توګه کولای شول د اساسي قانون د ۱۳مې مادې پر بنسټ قوانین وضع، لغو یا تفسیر کړي. مقننې قوې همدارنګه د خزانې واک درلود او کولای یې شول لګښتونه او مالیات مجاز کړي. همدارنګه یې په یوازې ډول کولای شو د دولت د پورونو او راکړو ورکړو تائید او څارنه وکړي. د پارلمان په نورو واکونو کې د پوځ د شمېر ټاکل، د دولت د ننه د نویو دفاترو جوړول، د ملي هوساینې په برخه کې څار او همدارنګه د دې څخه ډاډ ترلاسه کول چې دولت له اساسي قانون سره په مطابقت اداره کېږي، شاملېدل.
ارتور دي ګوبينيو
جوزف ارتر دي ګوبينيو (زوکړه: ۱۸۱۶ د جولای ۱۴، مړينه: ۱۸۸۲ د اکتوبر ۱۳) يو فرانسوي اشرافي و، چې د توکمپالنې د پوهنيزې نظريې او «توکميزې نفوس شمېرنې» د کارونې په واسطه د توکمپالنې قانوني کولو کې د مرستې او د اريايي واکمن توکم نظريې د رامنځته کولو له امله خورا نامتو دی. د خپل وخت د خلکو او پوهانو لپاره د ناول ليکونکي، ديپلومات او يون ليکوال په توګه پېژندل شوی ګوبينيو د خواصو د حکومت هغه پلوی و، چې د ۱۸۴۸ ز کال له اوښتونونو څخه سمدستي وروسته يې د انساني توکمونو د نابرابرۍ په اړه يوه مقاله وليکله. ياده مقاله کې يې استدلال وکړ چې اشراف د عوامو پر وړاندې غوره وو او دا چې اشرافو د دې له امله د اريايي نسل زياتې ځانګړتياوې درلودې، چې له ټيټو توکمونو سره يې د خپلوۍ يا وينې لږې اړيکې درلودې.
ځواني
ګوبينيو خپل پلار نه خوښوه، چې هغه يې د ستړي او کتابي فوځي افسر په توګه له دندې حخه ګوښه کړ، چې د فکر د هڅولو توان نه لري. لورينټ “Lorient” په ۱۶۷۵ ز کال کې د فرانسوی ختيځ هند کمپنۍ لپاره د بنسټ په توګه ځکه رامنځته شوی و، چې د فرانسې پاچا څوارلسم لوی په اسيا لويه وچه کې د فرانسې د واکمن سياسي او اقتصادي ځواک جوړولو سترې هيلې درلودې. دا چې يادې هيلې رښتينې نه وې، نو ګوبينيو د له منځه تللي بري حس ته د دې له امله وده ورکړه، چې نوموړي په داسې يو ښار کې لوی شو، چې له اسيا سره د اروپايي سوداګرۍ لپاره د واکمنې خونې اوسېدلو په موخه جوړ شوی و. دا خوب د دې له امله رښتيا ثابت نه شو، چې هند د فرانسوي سترواکۍ پر ځای د انګليستان برخه شو.
هنري جورج
شخصي ژوند
د خپل دويم ماشوم له زوکړې څخه وروسته جورج کار او پيسې نه درلودې او د خوړو لپاره يې بايد سوال کړی وی. کله چې نوموړی په کوڅه کې لومړني نا اشنا ښه کالي اغوستونکي شخص ته ورنږدې شو، پرېکړه يې وکړه چې د مرستې نه کولو په حالت کې به ترېنه غلا کوي. له نېکه مرغه چې ياد شخص پرې زړه سوی وکړ او پينځه ډالر يې ورکړل.
مېډوې جګړه
مخینه
په سویلي آرام سمندر کې د امریکايي بېړیو پر مټ دغه او نورو بریالیو بریدونو وښووله چې دغه بېړۍ یو ګواښ دي له دې سره چې په ښکاره توګه یې په یوه هر اړخیزه جګړه کې د شاملېدو اړوند لیوالتیا شتون نه درلود. یاماموتو استدلال وکړ چې په پرل هاربر کې د متحده ایالاتو د سمندریز ځواک په اصلي اډه به بل برید ټولې امریکايي بېړۍ اړې کړي څو د جګړې په موخه هلته حرکت وي. له دې سره د تېر کال د ډسمبر په ۷ مه په هاوايي ټاپو باندې د برید پر مهال د امریکايي هوايي ځواک د وړتیاوو زیاتوالي ته په پام هغه قضاوت وکړ چې اوس مهال په پرل هاربر باندې مستقیم برید ډیر ستونزمن دی.
په افغانستان کې د جګړې په اړه نړیوال عامه نظر
د امریکا د عامه نظر په پرتله نړیوال عامه نظر
د ۲۰۰۱ کال په اکتوبر کې، د CNN/Gallup/USA Today له خوا یوې نظرپوښتنې په ډاګه کړه چې نږدې ۸۸ سلنه امریکایان په افغانستان کې د پوځي عملیاتو ملاتړ کوي، او د مارکیټ نظر د څېړنیز بنسټ له لوري په یوه نظرپوښتنه کې وموندل شوه چې نږدې ۶۵ سلنه بریتانویان د بریتانوي سرتېرو د ماموریت ملاتړ کوي. له بل اړخه، د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر په وروستیو کې د ګالپ انټرنشنل له لوري په ۳۷ هېوادونو کې یوې لویې نظر پوښتنې په ګوته کړه چې په زیاتره هېوادونو کې اکثریت وګړي د سپټمبر د ۱۱مې پېښې په ځواب کې د نظامي غبرګون پر ځای بل هېواد ته د مجرمینو د سپارنې او محاکمې په بڼه د قانوني اقداماتو پلوي کوله. د سروې شویو ۳۷ هېوادونو له ډلې په ۳ کې - یعنې متحده ایالاتو، اسراییل او هند –کې اکثریت وګړو د نظامي اقدام ملاتړ وکړ. په ۳۴ نورو هېوادونو کې، سروې وښودله چې اکثریت د نظامي اقدام ملاتړ نه کوي، چې انګلستان (۷۵ سلنه)، فرانسه (۶۷ سلنه)، سویس (۸۷ سلنه)، چک جمهوریت (۶۴ سلنه)، لیتوانیا (۸۳ سلنه) پانامه (۸۰ سلنه)، مکسیکو (۹۴ سلنه)، او داسې نور یې بېلګې دي.
د رومانیا انقلاب
اقتصادي اصلاحات
د ملي ژغورنې جبهې له دوه اقتصادي موډلونو څخه چې سیاسي مخکښانو ادعا کوله له کمونېزم وروسته په ختیځه اروپا کې د پلي کېدو وړ دي باید یو انتخاب کړي؛ دغه موډلونه شاک ورکوونکې درملنه (shock therapy) او تدریجي اصلاحات و چې FSN ترې د تدریجي اصلاحاتو ټاکنه غوره کړه، هغوی ځکه تدریجي اصلاحات غوره کړل څو هغه خلک چې د چائوشسکو د سختو اقتصادي طرحو له امله یې زیان لیدلی و باید متقاعد کړي چې لا زیاتې قربانۍ باید په ځان ومني.
په ۱۹۹۱ زکال کې رومانیا د پیسو له نړیوال صندوق سره هوکړه لاسلیک کړه او د دولتي شرکتونو خصوصي کول یې په ۱۹۹۱ زکال کې د خصوصي سازۍ د لومړي قانون په تصویب کولو پیل کړل. په ۱۹۹۲ زکال کې د ستولوجان دولت د اقتصادي ریاضت طرح پیل کړه، معاشونه یې راکم کړل او بیې یې خپل سر ته پرېښودې. اقتصادي وضعیت خراب شو او په دې سره پړسوب او بیکارۍ په پام وړ توګه زیاتوالی وموند. ریاضتي اقدامات چې په ۱۹۹۵ زکال کې د ټولنیزو لګښتونو کمښت هم په کې شامل شو د بېوزلۍ د زیاتوالي لامل وګرځېدل.
د فرانسې څلورم هنري
د یو فعال حاکم په توګه هنري؛ د دولت د مالي چارو د تنظیم کولو، د کرنې د ترویج، د فساد د له منځه وړو او د ښوونې او روزنې د ترویج په برخو کې هڅې وکړې. د هغه د پاچاهۍ پر مهال د امریکا په لویه وچه کې په حقیقي ډول فرانسوي استعمار پیل شو او په اکاډیا او د کاناډا په پورټ رویال او کیوبیک کې یې مستعمرې جوړې کړې. نوموړی د "Vive le roi Henri" په مشهوره سندره (چې وروسته د هغه د ځای ناستو پر مهال د فرانسې د پاچاهۍ په ملي سرود واوښته) او د ولټېر په هنرېډ حماسي شعر کې ستایل شوی.
ترور
د هنري د وژلو هڅې لږ تر لږه د دولس ځلو لپاره شوې چې په کې د پیری باریر له خوا د ۱۵۹۳ زکال په اګست میاشت او همدارنګه د جین چتل له خوا د ۱۵۹۴ زکال په ډسمبر میاشت کې د وژلو هڅې شاملېږي. د هنري د وژلو یو شمېر دغه هڅو له دې سرچینه اخیسته چې یو شمېر کاتولیکانو هغه غاصب او پروتستانتانو هم خاین باله.
د هغه کونډې ماري دو مدیچي تر ۱۶۱۷ زکال پورې د خپل ۹ کلن زوی، دیارلسم لوئي د نایب السلطنت په توګه خدمت وکړ.
د بشري حقونو اروپايي کنوانسیون
دې کنوانسیون د بشري حقونو محکمه ( چې په ټولیزه توګه په پېل کې د اروپایي اتحادیې د بشرې حقونو کمیسیون بلل کېده ) جوړه کړه. هر هغه چا چې دا انګیرله چې حق یې په کنونسیون پورې اړوند دولت له خوا نقض شوی دی کولای شو چې خپله قضیه محکمې ته وړاندې کړي. د احکامو له لارې موندل شوې سرغړونې په اړوند دولتونو باندې الزام راوړونکي دي او هغوی د دې احکامو په پلي کیدو مکلف دی. د اروپايي شورا د وزیرانو کميټه  د احکامو دپلي کېدو په ځانګړې توګه د محکمې له خوا دهغو تادیاتو په اړوند چې غوښتونکوته د هغو زیانونو د جبران له پاره چې هغوی ته رسېدلي دی ورکول کيږي څارنه کوي. .
د مصر تاریخ
له مرسي وروسته
د وروستۍ فیصلې په صادرولو سره، ۴۹۲ حکمونه په عمري بند واوښتل او ۳۷ د اعدام حکمونه تائید شوو. د اپریل په ۲۸ مه یوه بله ډله ییزه محاکمه وشوه چې د مرسي ۶۸۳ پلویان د یوه پولیس افسر د وژلو په تور په اعدام محکوم شول.
د اپلاتون منطقي تعبيرونه
د متقي اپلاتون واکمني: نوی اپلاتونيزم
یو وروستنی نوی اپلاتون، میکروبیوس ښیي چې په پنځمه پیړۍ کې د اپلاتون تمثیلي تعبیرونه معمول وو:"له همدې امله اپلاتون، کله چې هغه د ښه په اړه خبرې کولو ته هڅول شوی و، دا جرئت نه درلود چې ووایی چې دا څه شی دی ... فیلسوفان په زړه پورې داستانونه کاروي ( fabulosa ); په هرصورت، پرته له کوم هدف نه، او نه یوازې د تفریح لپاره، مګر ځکه چې دوی پوهیږي چې د خپل ځان روښانه او بربنډ ( اپرټام نوډمیک ) څرګندول د طبیعت لپاره ناخوښه دي، کوم چې لکه څنګه چې هغې د خپل ځان پوهه د نارینه وو د بې رحمه احساس څخه ساتلې ده. په رنګارنګ جامو کې د ځان په پټولو سره، دا هم غوښتل چې خپل رازونه د ډیرو هوښیارو اشخاصو لخوا د ښایسته داستانونو له لارې اداره کړي. . . یوازې د غوره استخباراتو نامتو سړي د هغې ریښتیني څرګندونه ترلاسه کوي. . . (I.17-18)."
د افغانستان په جګړه کې د استرالیا پوځي تاریخ
دریم پړاو
په دې موده کې د اسټرالیا یو منځلاری ځواک په افغانستان کې پاتې شو او په ارزګان ولایت کې یې د هالنډ، امریکا او نورو اېتلافي ځواکونو سره یو ځای د یاغیانو پر ضد عملیاتو کې برخه واخیسته. د سلا مشورې او بیارغونې عملیاتي ځواک یا MRTF ورسته د ۲۰۱۰ کال په لومړیو کې د سلا مشورې عملیاتي ځواک ونومول شو دا ځواک د یو وسله وال ګډ کنډک په کچه محاربوي ډله وه  چې په کې پیاده او سواره ځواکونه، حمایوي انجینران او همدارنګه اېتلافي ځواکمن توپچي او هوایي تجهیزات شامل وو. CH-47D شینوکس چورلکې، لوژستیکي تجهیزات او د RAAF د هوایی څارنې رادار هم په کندهار کې ځای پر ځای وو. همدارنګه ۸۰۰ نور لوژستیکي پرسونل له افغانستانه بهر، په منځني ختیځ کې ځای پر ځای وو. په ورته وخت کې، د سمندري ګزمې او ترانسپورتي الوتکو قطعاتو، چې د متحده عربي اماراتو د المنهاد هوایي اډې څخه بهر مېشت وو، په عراق او افغانستان کې د عملیاتو ملاتړ ته دوام ورکاوه.
په اپلاتون تبصرې
د اپلاتون په اړه تبصرې د ادبیاتو لویې ډلې ته اشاره کوي چې تولید شوي، په ځانګړې توګه په لرغونې او منځنۍ نړۍ کې، د اپلاتون د کارونو تشریح او روښانه کول. د اپلاتون څخه وروسته په پیړیو کې ډیری اپلاتون فیلسوفانو د اپلاتون د افکارو د روښانه کولو او لنډیز کولو هڅه وکړه، مګر دا د روم په دوره کې و، چې نیوپلاټونیسټانو ، په ځانګړې توګه، د اپلاتون د انفرادي ډیالوګونو په اړه ډیری تبصرې لیکلي، چې ډیری یې تر نن ورځې پورې ژوندي پاتې دي.
اسلامي تفسیرونه
د ارستوو په پرتله، اپلاتون په اسلامي فلسفه کې خورا لږ پیژندل شوی. هغه د عملي فلسفې د سرچینې پر ځای د سمبول او الهام په توګه لیدل کیده. اسلامي اپلاتون، کله چې راغی، د ارستوو په فلسفه کې پرمختګ و. د ارستوو په پرتله د هغه ډیر کم اثار اسلامي نړۍ ته پیژندل شوي. داسې ښکاري چې یوازې قوانین ، صوفیسټ ، تیمیوس او جمهوریت په عربي ژباړه کې شتون لري. ایورروس ، چې د ارستوو په اړه ډیری تبصرې لیکلي، شاید هڅول شوی و چې خپل یو اپلاتون تبصره د جمهوریت په اړه ولیکي، یوازې د دې لپاره چې هغه د ارستوو د سیاست یوه کاپي ونه موندله.
عبدالمجيد ثاني
د ۱۹۲۲ کال د نومبر په لومړۍ نېټه وروستی عثماني سلطان محمد شپږم له واکه وشړل شو او د نومبر په ۱۹مه په انقره کې د ترکیې ملي شورا هغه نوی خلیفه وټاکه. وروسته د ۱۹۲۴ کال د مارچ په میاشت کې د خلافت له ړنګیدو وروسته د خپل مخکني مشر په څېر له خپلې کورنۍ سره جلاوطن شو.
روسي روشنګري
لوی کاټرین
«لویدیځ توب» په بېلابېلو هېوادونو کې په بېلابېلو وختونو کې بېلابېلې معناوې لري. خو د روسیې په اړه په ۱۸مه پیړۍ کې دغه اصطلاح په اقتصاد، سیاست او کلتور کې د قانوني بدلونونو په معنی وه. دې کار همداشان د معیارونو یوې ټولګې ته د نجیب روسي وګړي غاړه اېښودل او له لویدیځو ارزښتونو څخه تقلید لازمي کاوه. د روسیې په لویدیځ توب کېدو کې د مشینرۍ عصري کېدل، د لا زیاتې کارنده بیرروکراسۍ اصلاح او د لویدیځې اروپا د سلیقو منل هم شامل وو.
بهرنۍ تګلاره
د کاټرین له خوا د ځمکو تصرف د شمېر له مخې، هغه بدلونونه ښیې چې هغې د روسیې په امپراطورۍ کې ترلاسه کړي دي. خو هغه له هغه ډول عصري توب څخه ډېره وړاندې ولاړه کوم چې لوی پیټر په روسیه کې له هغو نه کار اخیسته. د قوانینو ادارې او د لویدیځې اروپا د لیبرال افکارو واردولو د دولت د پراختیا لپاره د یوې وسیلې په توګه کار ورکړ.
هټروکروني
په تکاملي پرمختیایي بیولوژي کې، هټروکروني له نورو موجوداتو یا د خپلو نیکونو په پرتله د یوه ژوندي موجود په پرمختیایي پروسه کې د وخت، سرعت، یا دوام هرډول جنیټیکي کنټرول شوي توپیر ته ویل کېږي. دا کار په اندازه، بڼه، ځانګړنو او ان د اندامونو د شتون او ځانګړو ځانګړتیاوو د بدلون لامل کېږي. دا له هټروټوپي، په جنین کې د ځینو پروسو ځایي موقعیت بدلون، چې کولی شي مورفولوژیکي نوښت هم رامنځته کړي، سره په تضاد کې ده. هټروکروني کولی شو د انټراسپسفیک هټروکروني، په یوه بڼه کې تنوع، او انټرسپسفیک هټروکروني، فایلوجنیټیک تنوع، یانې خپلو نیکونو ته په پام سره د یوې بڼې یوې ډلې تنوع، باندې وویشو.
دا ټول بدلونونه د خانګړې ودې پروسې پر پیل، پای، سرعت یا دوام باندې اغېزه پرېږدي. د هټروکروني مفهوم په ۱۸۷۵م کال کې د ارنسټ هکل لخوا معرفي شوه او د هغې مډرن مفهوم په ۱۹۳۰م کال کې د ګاوین ډي بیر لخوا وړاندې شو.
د یونانيانو نسل وژنه
د يوناني لږکيو اصل
د پايلې په توګه په کوچنۍ اسيا کې يوناني کلتور وغوړېد، په بنسټيز ډول په يوناني غږېدونکو د ختيځې رومي سترواکۍ تر واکمنۍ لاندې زر کلنې واکمنۍ (څوارلسمه پېړۍ – پنخلسمه پېړۍ) پر مهال. د کوچنۍ اسيا خلک د سترواکۍ د هغه اردوکس مسيحيانو ستره برخه وه چې به يوناني يې خبرې کولې؛ په همدې بنسټ په وروستي لرغوني پړاو، منځنيو پېړيو او رنسانس پر مهال ډيری مشهور يوناني شخصيتونه له کوچنۍ اسيا څخه وو، په کومو کې چې سینټ نکولسن (۳۷۰-۳۴۳ مخزېږديز)، ویناوال جان کريسوټوموس (۳۴۹-۴۰۷ مخزېږديز)د ايا صوفيا معمار د ميليټس ايسډور (شپمږمه پېړۍ) شامل دي، د پوکاس (لسمه پېړۍ) او کومنينس (يوولسمه پېړۍ) به ګډون ګڼې شاهي کورنۍ او همدا راز د رنسانس پوهان د ټريبيزنډ جارج (۱۳۹۵-۱۴۷۲) او باسيليوس بيساريون (۱۴۰۳-۱۴۷۲) شامل دي.
په همدې بنسټ، کله چې ترکانو د منځنيو پېړيو په وروستيو کې د کوچنۍ اسيا نيول پيل کړل، بيزانسي يوناني اتباع په دې سيمو کې تر ټولو زيات مېشت و. د ترکانو له خوا د داخلي سيمو له نيولو وروسته هم، د کوچنۍ اسیا د تور سمندرګي غره ييزې څنډې د  يوناني مسيحي دولت ګڼ مېشته سيمه، د ټريبيزانډ مرکز پاتې شو، تر دې چې بالاخره په ۱۴۶۱ز کال کې د عثماني ترکانو په لاس له فتحې وروسته پای ته ورسول شول، دا سيمې عثمانيانو د اروپا د هغې سیمې له نيولو يو کال وروسته ونيولې، کومې چې اوس يوناني سيمې دي. په راتلونکو څلورو پېړيو کې، د کوچنۍ اسيا يوناني اوسېدونکي اوس د غالب ترکي کلتور لاندې په دې سيمو کې په کرار کرار لږکي وګرځېدل.
دېنیس دیدېروت
په ۱۷۵۱ز کال کې دیدرو له جین لې رونډ المبرټ سره په ګډه پوهنغونډ (Encyclopédie) جوړ کړ. نوموړی لومړنی هغه پوهنغونډ و چې زیات شمېر نوموتو ونډه والو پکې ونډې درلودې او لومړنۍ هغه پروژه وه چې مېخانیکي هنرونه یې شرح کړل. د نوموړي پوهنغونډ سیکولر انداز چې د انجیل د معجزو په اړه یې له شک ډکې مقالې شاملولې، زیات دیني او دولتي چارواکي په غوسه کړل؛ په ۱۷۵۸ز کال کې د کاتولیک کلیسا له لوري او په ۱۷۵۹ز کال کې د فرانسې د دولت له لوري ورباندې بندیز ولګېد؛ که څه هم دغه بندیز په کلکه سره نه و پلی شوي. په پوهنغونډ کې زیات شمېر لومړنیو ونډه اخیستونکو نوموړې پروژه د هغې د جنجالي کېدو له امله پرېښوده او ځینې یې ان بندیان شول. ډي المبرټ هم په ۱۷۵۹ز کې پروژه پرېښوده چې په دې سره دیدرو د یوازیني اېډیټور په توګه پاتې شو. دیدرو هم د شاوخوا ۷۰۰۰ مقالو په لیکلو سره د پروژې  له اصلي ونډه اخیستونکو څخه وګرځېد. هغه په یاده پروژه باندې تر ۱۹۶۵ز کال پورې کار ته ادامه ورکړه. هغه په پوهنغونډ کې د خپلې ښکېلتیا په وروستیو کې په زیاتېدونکې توګه ناهیلی شو او احساس یې وکړ چې ټوله پروژه یوه ضایعه وه. په هر حال، پوهنغونډ د فرانسې د انقلاب له مخکښانو څخه یو و.
فرانسیس ګالتون
لومړنی ژوند
ګالتون د خپل ژوند په لومړیو کې له سفر کولو سره ډېره لېوالتیا لرله او کمبرېج ته له تلو وړاندې یې پام وړ انفرادي سفر له اروپا څخه تر قسطنطنیې ترسره کړ. په ۱۸۴۵ او ۱۸۴۶ زکال کې مصر ته لاړ د نیل له لارې څخه یې د سوډان خرطوم ته سفر وکړ ورپسې له دغه ځایه بیروت او دمشق او بیا اردن ته ولاړ.
ستر اقتصادي سوړبازاري
د ستر اقتصادي سوړبازارۍ په لاملونو کې هغه کمزورتياوې چې په مالي نظام کې منځ ته راغلې وې، تر څنګ يې د هغو فعاليتونو لړۍ شامله وه چې په ۲۰۰۵-۲۰۱۲ز کال کې د متحده ايالاتو د ځمکو د نرخونو د لوړېدو په کمېدو سره پيل شوې وه. کله چې د کورونو (ځمکو) نرخونه ښکته شول او د کورونو څښتنانو د خپلو ګرويو په پرېښودلو پيل وکړ، په ۲۰۰۷-۲۰۰۸ز کلونو کې د ګروۍ له ملاتړ څخه د برخمنو هغو ضمانتونو ازښت هم ښکته شو چې بانکونو له پانګوالو څخه تر لاسه کړي وو، د ۲۰۰۸ز کال د سپتمبر په مياشت کې د ډېريو د سقوط، يا له سقوط څخه د مالي مرستې د تر لاسه کولو لامل و ګرځېدل. د ۲۰۰۷-۲۰۰۸ز کلونو دې پړاو ته د «د ځمکو د کروۍ بحران» نوم ورکړل شوی و. د بانکونو يو ځای کېدو هم ونه شول کولای سوداګريو ته پانګه برابره کړي او د کورونو څښتنانو د پورونو د اخيستلو او لګښتونو د کولو پر ځای پورونه تاديه کول چې له امله يې په رسمي ډول د ۲۰۰۷ز کال د ديسمبر په مياشت کې په متحده ايالاتو کې پيل شوی اقتصادي سوړبازاري منځ ته راغله او د ۲۰۰۹ز کال د جون تر مياشتې يې دوام پیدا کړ، په دې ډول تر نولسو مياشتو وغځېد. لکه د  ډېرو نورو اقتصادي بحرانونو په څېر، داسې برېښي چې کوم پېژندل شوی رسمي نظري يا عملي نمونه نه وه توانېدلې چې په دقيق ډول د دې اقتصادي بحران د مخکې راتګ وړاندوينه وکړي، پرته د شونتياوو د وړاندوينو له هغو کوچنيو اشارو څخه، کومې چې لا هم له ۵۰٪ څخه کمې وې.
اصطلاحات
د «اقتصادي سوړبازارۍ» (انګليسي ژبه کې recession) په اړه دوه اندونه شته: يو اند په پراخ ډول «د کمو شويو اقتصادي فعاليتونو يو پړاو» او روانو سختيو ته اشاره کوي؛ دويم په اقتصاد کې کارول شوی ډېر دقیق اند دی، کوم چې د عمل له نظره تعريف شوی دی، د سوداګريو د جريان راټولېدو پړاو ته اشاره کوي چې د «جي ډي پي» د راټولېدو د دوه يا ډېرو پرله پسې ربعو خصوصيت لري (د جي ډي پي منفي ودې اندازه).
ټولکتنه
ستره سوړبازاري يواځې د تقويم د يو کال ۲۰۰۹ز کې د نړيوالې سوړبازارۍ لپاره د IMF له معيارونو سره برابر و. د IMF د تعريف تر مخې د نړۍ کلنی حقيقي «جي ډي پي» سړي سر کمښت بايد موجود وي. له دې حقيقت سره سره چې ربعوار معلومات د G20 ټول غړي هيوادونه د اقتصادي تعريف د معيار په توګه کاروي، کوم چې د نړيوال «جي ډي پي» د ۸۵٪ استازولي کوي، د پيسو نړيوال صندوق (IMF) پرېکړه کړې- چې د معلوماتو د بشپړې مجموعې د نه شتون په صورت کې – چې د ربعوار جي ډي پي د معلوماتو پر بنسټ به د اقتصادي بحران اعلان/اندازه نه کوي. خو بيا هم د G20 زون لپاره په موسمي ډول برابر شوي «پي پي پي» اندازې حقيقي «جي ډي پي»، د نړيوال جي ډي پي لپاره ښه څرګندونه ده او داسې اندازه شوه چې د درې ربعو په اوږدو کې، د ۲۰۰۸ز کال د درېيمې ربعې څخه د ۲۰۰۹ز کال تر لومړۍ ربعې پورې، يوې ربعې نېغ په نېغه کمښت موندلی دی، کوم چې هغه مهال زيات سم دی، کله چې په نړیواله کچه سوړ بازاري منځ ته راغلې وه.
د امریکا روشنګري
د امریکا روشنګري په ۱۸مه او ۱۹مه پیړۍ کې د امریکا په دیارلسو مستعمرو کې د فکري جوش هغه دوره ده چې د امریکا په انقلاب او د امریکا متحده ایالاتو په رامنځته کېدو سره پای ته ورسیده. د امریکا روشنګري د ۱۷مې پیړۍ د اروپايي روشنګري تر اغیز لاندې راغلې وه، چې خپله ذاتي فلسفه یې لرله. د جیمز مک ګریګور برنز په وینا، د امریکا د روشنګري روحیه دا وه چې د ملت او خلکو په ژوند کې ایډه ال عملي او ګټوره روښانتیا را منځته کړي.
دیني زغم
له ۱۷۷۵ څخه تر ۱۸۱۸زدیز کلونو پورې له ټاکل شوي دین څخه دیني زغم لرلو ته تلل د هغه وخت یوه مهمه ځانګړنه وه. په ۱۸۱۸ ز کال کې د کانیکټیکټ د نوي اساسي قانون تصویب د بریا لپاره د یوې نېټې په توګه وړاندیز شوی نه، د امریکا د روشنګرۍ د پای په توګه. دې نوي اساسي قانون هغه زوړ ۱۸۰ کلن «دایمي فرمان» او د کانیکټیکټ د ۱۶۶۲ منشور، چې مفادات یې په ۱۶۳۸ز کال کې د همدې ایالت د جوړیدو وخت او د کانیکټیکټ بنسټیزو فرمانونو ته ورګرځي، لغوه کړ. نوي اساسي قانون د مذهب ازادي تضمین او ډله ییزه کلیسا یې منحل کړه.
اروپایي سرچینې
د امریکا د روشنګري لپاره سرچینې زیاتې او د وخت او ځای له مخې متفاوتې دي. له انګلستان سره د کتابونو د پراخې سوداګرۍ له امله، ټولې مستعمرې له اروپايي ادبیاتو سره په ورته وخت کې بلدې وې. انګریز لیکونکو له هغې ډلې جیمز هرینګټون، اګلرنون سیډني، ویسکنټ بولینګ بروک، جان ترنچارډ او ټوماس ګورډون (په تیره بیا د Cato’s دوه لیکونه) او جوزیف اډیسون (کوم چې د هغه تراژیدي Cato خورا مشهوروو) له لومړي سره پر انګریزې لیکونکو اغیزه کړې وه. یو بل ډېر مهم انګریز حقوقي لیکوال سرویلیام بلک سټون ؤ، چې د انګلستان پر قوانینو باندې د هغه تبصرو د امریکا پر بنسټګرو باندې خورا ډېره اغیزه کړې وه چې د انګریز-امریکايي د عامه قانون په جوړولو کې له اصلي سرچینو څخه ګڼل کېږي. که څه هم د جان لاک دوه حکومتي رسالې له ډېر پخوا څخه پر امریکايي متفکرینو باندې د اصلي اغیز د سرچینې په توګه ذکر شوی، خو تاریخ پوهان ډیویډ لنډبورګ او هینري ایف. مې دا وښووله چې د جان لاک له خوا لیکل شوی د بشر د فهم په اړه مقاله د هغه د سیاسي رسالو په پرتله په پراخه کچه لوستل شوې ده.
اف ډبليو ډي کليرک
ماشومتوب: ۱۹۳۶ – ۱۹۵۴ز کال
د «ډي کليرک» (de Klerk” نوم له “Le Clerc”، “Le Clercq” او “De Clercq” څخه اخېستل شوی دی، او له فرانسوي هيوګيونوټ “Hugunot” ريښې څخه دی، چې لرغونې فرانسوي کې د روحاني شخص يا لوستي معنا لري. ډي کليرک څرګنده کړه، چې هغه د ۱۶۹۰ز لسيزې د وروستيو او د ۱۷۰۰ز د لوموړيو د هندي نيکه په درلودلو سره، له ديوکي پښت څخه و. د نوموړي په اړه دا هم ويل کېږي، چې د کروتوا “Krotoa” يا ايوا په نوم د پېژندل شوې کويي “Khoi” ژباړونکي له پښت څخه دی.
د مراتبو سلسله (درجه بندي)
نومول
ډېری درجه بندۍ د خپلې موضوع پورې اړوند ځانګړي ويي کاروي، خو د هغوی تر شا آیډیا یوشان ده. د بېلګې په توګه، د ډېټا جوړښتونو سره، شیان د غوټو په توګه پېژندل کېږي، پورتني غړو ته پلرونه او کښته غړو ته د ماشومانو نوم ورکوي. په یو سوداګریز چاپېریال کې، پورتنی کس یو څارونکی/رئیس او یو ملګری هم همکار دی.
د شمالي قبرس ترکي جمهوریت
شاليد
دا ایالت 265,000 نفوس لري او 3,355 مربع کیلومتره مساحت لري. نږدې ټول نفوس یې د توکمیزو ترکانو څخه دی چې په ترکي ژبه خبرې کوي. د سیمې نفوس په دریو ټولنو ویشل شوی، یو یې اصلي ترکي قبرس دی، بل یې د ترکيې اوسیدونکي دي چې د ودونو له لارې یې دلته له قبرسیانو سره اړیکې ټینګې کړې دي، او دریم هغه ترکي اوسيدونکي دي چې له اناتولیا څخه مهاجر شوي دي. دلته د کردانو یو شمیر نفوس هم شتون لري. د ترکانو لوی نفوس د 33 زره ماهر سرتیرو په توګه شتون لري.
1960 - د قبرس جمهوریت تاسیس شو
د قبرس جمهوریت هغه مهال تاسیس شو چې د خلکو د اصرار سره سره بریتانیې له یونان سره د قبرس الحاق تصویب نه کړ او پر ځای یې د بشپړې خپلواکۍ وړاندیز وکړ او په دې توګه دغه ټاپو له لویې بریتانیا څخه خپلواک شو. دواړه قبرس او ترکي ټولنې چې په ټاپو کې ژوند کوي د نوي جمهوریت د چلولو غوښتنه وکړه. ځکه چې د قبرس جمهوریت د اساسي قانون له مخې هیڅ ترکی قبرص ولسمشر نشي کیدلی او هیڅ یوناني قبرصي مرستیال ولسمشر نه شي کیدای، سیاسي شنونکو په پیل کې ویره څرګنده کړه چې د قبرس په جمهوریت کې به کومه ستونزه رامنځ ته شي. دواړو قومونو ته په دولتي کورونو او دولتي دندو کې د نمایندګۍ ځانګړې شمیرې ورکړل شوې. د اساسي قانون له مخې د ولسي جرګې ۷۰ سلنه غړي به یوناني او ۳۰ سلنه ترکي قبرس وي. په نورو قضیو کې هم د ځواکونو او دولتي دندو په څیر تناسب په ترتیب سره 60 او 40 ټاکل شوی و. د 1960 د تضمین د تړون له مخې، یونان، ترکیه او بریتانیا د جمهوریت تضمین کونکي واکونه وو.
نړیوال وضعیت او بهرنۍ اړیکې
وروسته له هغه چې قبرس د اروپایی اتحادیې غړی شو ، اروپایی اتحادیې د شمالی قبرس د ترکیې جمهوریت د یوې لانجمنې سیمې په توګه په رسمیت وپېژاند چې تر اوسه حل شوی نه دی. او د اروپا په پارلمان کې قبرس ته ځانګړې شوې څوکۍ هم د ټولې ټاپو لپاره ورکول کیږي. په دې مطلب کې د ترکيې د شمالي قبرس اوسېدونکو د اروپايي ټولنې برخه اعلان شوه، خو له دې سره سره يې په ۲۰۰۴ کال کې په ترسره شويو ټاکنو کې د رايې ورکولو حق ډېر کم کارولی دی.
پوځ
په شمالي قبرس کې د ترکيې په جمهوريت کې د ترکي ځواکونو شتون د يوې جنجالي سيمې په توګه د بېلا بېلو خلکو له خوا په جلا نظر کتل کيږي. یوناني قبرصیان دې ته د یو غاصب او نیواکګر پوځ په سترګه ګوري، په داسې حال کې چې ترکي قبرصیان دې ته د خپل ژغورونکي او ساتونکي په سترګه ګوري.
اړيکې او د ترانسپورت وسیلې
د شمالي قبرس د تركيې جمهوريت تر ډېره د تركيې پر پوځي او اقتصادي مرستو متكي دى. دا د نوي ترکي لیرا د اسعارو په توګه کاروي. د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت ټول صادرات او واردات د ترکیې له لارې تیریږي. نړیوال تلیفوني زنګونه هم د ترکي ډیلینګ کوډونو له لارې ترسره کیږي. د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت په ویب کې د ترکیې د دویمې درجې ډومین .nc.tr کاروي، او بریښنالیک باید د مرسین ، ترکیې له لارې هم واستول شي، ځکه چې د نړیوال پوستي اتحادیې لخوا د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت د جلا کیدو په توګه په رسمیت نه پیژندلو له امله. خاوره..
جان ګلن
لومړنی ژوند او زده کړې
جان هرشل ګلن جونیر د ۱۹۲۱ زکال د جولای په ۱۸ مه د اوهایو په کمبرېج کې وزېږېد. نوموړی د لوله کشۍ د شرکت د کارکوونکي جان هرشل ګلن (۱۸۹۵- ۱۹۶۶ زکال) او د ښوونکې کلارا ترزا ګلن (کورنی نوم یې سپروات: ۱۸۹۷-۱۹۷۱ زکال) زوی و. مور او پلار یې ډېر لږ وړاندې له دې چې پلار یې د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال لویدیځې جبهې ته د امریکایي ځواکونو په ډله کې ولاړ شي واده کړی و. د نوموړي له زیږون ډېر ژر وروسته کورنۍ یې د اوهایو کانکورډ ته کډه شوه او پلار یې خپله سوداګري د ګلن لوله کشۍ د شرکت تر نامه لاندې پیل کړه. ځوان ګلن له آنا مارګاریت کاستور سره چې بیا یې وروسته ورسره واده وکړ هغه مهال ولیدل چې لا ماشوم و. دوی دواړو نشو کولای هغه وخت په یاد راوړي چې دوی یو بل نه پېژندل. نوموړی اته کلن و چې د لومړي ځل لپاره یې له خپل پلار سره په الوتکه کې سفر وکړ. هغه له الوتکې سره لیوالتیا پیدا کړه او د بلزا ونې له لرګیو څخه یې ګڼ شمېر د لوبو الوتکې جوړې کړې. نوموړي له خپلې خور بللې، ژان سره د نیوکانکورډ په ابتدايي ښوونځي کې زده کړې وکړې. هغه موټر وینځل او رواش یې خرڅول څو د بایسکل پېرلو پیسې ځانته غونډې کړي؛ له دې وروسته یې د ډیسپیچ کلمبوس اخبار د ویشلو دنده پر غاړه واخیسته.
توماس براسي
د اوسپنې د پټلیو له رغنیزو چارو سربېره، براسي د بخار د بېړیو، کانونو، د موټرو د فابریکو، سمندریز ټلګرافي سیسټم او د اوبو رسونې او فاضلابو د کانالانو په پراختیا کې ونډه لرله. هغه د لندن د کانالیزاسیون سیسټم جوړ کړ چې تر نن ورځې هم ترې کار اخیستل کړي. همدارنګه نوموړی د برونل په ګریټ ایسټرن بېړۍ کې یو له سترو سهم لرونکو څخه و چې د هغه مهال یوازنۍ تر ټولو لویه بېړۍ وه چې وه یې شو کولای په ۱۸۶۴ زکال کې شمالي اتلانتیک ته د ټلګراف لېږدونکی ارتباطي لین کش کړي. له هغه ۵ میلیونه پونډه شتمني پاتې شوه چې په ۲۰۲۰ زکال کې له ۶۰۰ میلیونه پونډه سره برابرېږي.
الغ بېګ
خو د الغ بېګ ساینسي تخصص د نوموړي د حکومتوالۍ له مهارتونو سره سمون نه درلود. نوموړی د خپلې لنډې واکمنۍ په اوږدو کې، و نه توانېد چې خپل واک او صلاحیت وساتي. په پایله کې، د هغه د کورنۍ په ګډون نورو واکمنانو د هغه د کنترول له نشتون څخه ګټه پورته کړه چې په نتیجه کې را و پرځول شو او ووژل شو.
لومړی ژوند
الغ بېګ د خپل نيکه د فارس د يرغل پر مهال په سلطانيه کې نړۍ ته سترګې پرانیستې. په هغه یې د میرزا محمد تراغای نوم کېښود. الغ بېګ، چې نوموړی په عام ډول په هغه پېژندل کېده، په حقیقت کې یو شخصي نوم نه و، بلکې یو دوهم نوم و، چې په ساده ډول د "ستر حاکم" په توګه ژباړل کېدای شي (په عصري ترکي ژبه کې د اولو، "ستر" او بې، "مشر" سره پرتله کېدای شي) او د تېمور د فارسي-عربی، امیر کبیر لقب ترکي معادل دی.
واکمن اوسېدل/تسلط
دا ښايي له ميلاد څخه وروسته د دیوکلتیان د واکمنۍ له پیل سره د درېیمې پېړۍ تر کړکېچ وروسته تر میلاد وروسته د ۲۳۵- ۲۸۴ کلونو تر منځ پيل شي، او په لويديځ کې تر ميلاد وروسته د روم امپراتورۍ تر نسکورېدو وروسته په ۴۷۶ کال کې پای ته ورسي؛ حال دا چې په ختيځ کې يې پر پای مناقشه ده، ځکه د لومړي ژوستینیانوس (له ميلاد څخه وروسته ۵۶۵) یا هراکلیوس (تر میلاد وروسته ۶۴۱) د واکمنۍ په پای کې پېښ شوی دی. واکمن اوسېدل د بڼې له پلوه [د چا پواسطه؟] تر هغه اصل چې ورڅخه رامنځته شوی زورواک، لږ علمي او ډېر بیوروکراتیک په پام کې نیول شوی.
مایع کریسټال
تاریخچه
د لېمان چارو د آلماني کیمیا پوه دانیل ورلنډر له خوا دوام وموند او هغه ورته په پام وړ کچه پراختیا ورکړه؛ نوموړي د شلمې پېړۍ له پیل څخه په ۱۹۳۵ زکال کې د خپل تقاعد تر مهاله ډیری پېژندل شوي مایع کریسټالونه سنتز کړي و. ورته مهال مایع کریسټالونو د پوهانو ترمنځ ډېر محبوبیت نه درلود او دغه چارې د نږدې ۸۰ کلونو لپاره د خالصو علمي هڅو په توګه پاتې شوې.
د لمر انډول
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي
پر قيامت ايمان د علي او اهل بيتو له ولايت منلو سره تړاو لري
پر قيامت ايمان د علي  او اهل بيتو له ولايت منلو سره تړاو لري
وګورئ : 1 _ حافظ ابونعيم اصبهاني، "ما نزل من القران فى علي " كې تر پورتني آيت  لاندې. 2 _ حمويي، فرائد السمطين؛ سمط ثانى؛ 61باب، 2ټوك، 300مخ. 3 _ حافظ حسكاني، شواهد التنزيل؛ لومړى ټوك، 402مخ، 557حديث (تر پورتني آيت  لاندې ).
اتلانتيس
د افلاطون داستان
شاوخوا 350 BC، افلاطون د تیمایوس په نامه په یوه مقاله کې لیکلي: "12000 کاله دمخه د اتلانتیس په نوم یو لوی ټاپو و چې د ستاینې وړ تمدن درلود، چې ..." په دې توګه د اتلانتیس د براعظم نوم د لومړي ځل لپاره لیکل شوی. افلاطون مشهور و او ډېر ژر مشهور شو. په یوه بله مقاله کې چې په انګلیسي کې د کریتیا په نامه یادیږي، هغه د اتلانتیس د براعظم او د هغې د تمدن په اړه ډیر تفصیلي توضیحات لیکلي، "د اتلانټینانو له 20 ملیون څخه ډیر خلک وو، چې د 154000 مربع میلونو مساحت سره په یوه خوشحاله ټاپو کې ژوند کاوه. د اتلانتیس په غرنیو ځنګلونو کې، هر ډول لوی او واړه حیوانات اوسېدل، او د هغې هوسا ښارونه د اهرامونو په شکل کې د لویو ودانیو سره، د رڼا او مرمر شین ...
په قران کریم کې د ښځو یادونه
د نوح(ع) او لوط (ع)ښځې
ــ قران کریم، ۶۶ سورت (التحریم)، ۱۰ آیت
د حقوقو بنسټونه
کورني يا ملي حقوق:
د يو هيواد د وګړو ډول ډول اړيکي يوله بله سره څيړئ.دځانګړ ي دولت او ملت پوري اړه لري چي نظم ساتي.
آل یاسین
د څښتن د ګوند غړي:
له حضرت علي (ک ) روايت دى:سلمان راته وويل:ابالحسنه ! پېغمبر اکرم  ته به چې ورغلم؛لاس به يې راته پر اوږه كېښود او تا ته به يې اشاره وكړه او ويل به يې : ((سلمانه ! هغه سړى او ګوند يې رستګاران دي. ))
په قيامت کې به خوار نشي
له امام جعفر بن محمد نه د پورتني آيت په هکله روايت شوى:د هغه نعمت په هکله چې د قيامت پر ورځ به يي پوښتنه كېږي،د حضرت علي ولايت دى.
جیمز سیلېټ
لومړنی ژوند
سیلېټ په نورویچ مرکیوري کې ادعا وکړه چې له ۱۷۸۷ زکال څخه یې تر ۱۷۹۰ زکال پورې د سلطنتي اکاډمۍ په ښوونځیو کې زده کړې کړې دي، خو داسې هېڅ شواهد شتون نه لري چې دغه ادعا دې ثابته کړي ځکه په دغه اکاډمۍ کې د زده کوونکو د شمولیت اړوند په خپرو شوو لیستونو کې د هغه نوم نه دی راغلی.
انتقالي انسان پوهنه
سرچينې
وېشنيزه:انسان پوهنه وېشنيزه:انسان پېژندنه
رواني انسان پوهنه
رواني انتروپولوژي يا رواني انسان پوهنه د انتروپولوژي یو کثيرالرشتوي څانګه ده چې کلتوري او رواني تعاملات څېړي. په دې برخه کې، د ځانګړو دودونو، ژبې او تاریخ سره د یوې ډلې دننه د خلکو کلتوري کول او په ادراکي، احساساتي، او هڅونکو پروسو باندې د هغې اغېز مطالعه کیږي.
تر تاریخ وړاندې تکنالوژي
ګڼ داسې عوامل شته چې د ماقبل‌التاریخ تکنالوژۍ تکامل یې شونی یا اړین کړی دی. یو مهم عامل یې د انسانانو د ډېر پرمختللي مغز د چلند عصریتوب دی چې کولای شي چټک استدلال وکړي، ژبه وکاروي، پر خپلو اعمالو او افکارو قضاوت وکړي او مسائل حل کړي. د کرنې په رامنځته کېدو سره ژوند له کوچیاني حالت څخه په کورونو کې د مېشتېدو حالت ته واوښت، د اهلي حیواناتو، کرنیزو ځمکو او وسایلو په کارولو سره بېلابېل او لا پېچلی شو. هنر، معماري، موسیقي او مذهب د ماقبل‌التاریخ دورو په لړ کې تکامل وکړ.
د ډبرو د لرغونې دورې منځني وختونه
د ډبرو د لرغونې دورې منځنی پړاو په اروپا او نږدې ختیځ کې پیل شو چې په دې لړ کې (شاوخوا ۳۰۰۰۰۰ تر ۲۸۰۰۰ کاله مخکې) «نیانډرټالانو» ژوند کاوه. په استرالیا کې د استوګنې تر ټولو لرغوني شواهد «منګو من» (Mungo Man) دي چې لرغونوالی یې شاوخوا ۴۰۰۰۰ کاله مخکې مهال ته رسېږي او دا هغه مهال دی چې اوسني انسانان احتمالاً له اسیا څخه تېر شول. د بهیمبتکا ډبرین پټنځایونه په هند کې د انسان د ژوند لومړني اثار څرګندوي چې ځینې یې کابو ۳۰۰۰۰ کاله لرغونوالی لري.
د هایټي انقلاب
ډیموګرافيکي معلومات
په ۱۷۵۸ کال کې کروندګرو د هغه قانون پر تصویب باندې پیل وکړ چې د نورو وګړو د ګروپونو حقوق یې محدودول تر هغه چې یو سخت ټولنیز نظام (caste system) تعریف شو. زیاتره تاریخ پوهان د هغه عصر خلک په دریو ډلو وېشي:
د لېتوانیا-پولنډ مشترک المنافع تاريخ (۱۵۶۹-۱۶۴۸)
ټاکنیز سلطنت او د اشرافو جمهوریت
د مشترک المنافع د رامنځته کېدو په پیل کې پولند-لېتواني د ۱۶مې پېړۍ په دویمه نیمايي برخه کې په یو ټاکنیز سلطنت بدل شو چې په هغه کې پاچا د مورثي اشرافو له‌خوا ټاکل کېده. دې پاچا به تر خپلې مړينې پورې د پاچا په توګه خدمت کاوه او په هغه وخت کې به هېواد نورې ټاکنې لرلې. دا سلطنت معمولاً د رزرېچ‌پاسپولېتا/rzeczpospolita یا جمهوري په نوم یادېده، ځکه د ټولنې د اشرافو طبقو د لوړ نفوذ له امله چې تر ډېره د یوې غېرمتجانسې منفردې طبقې په نظر ورته کتل کېږي په‌دې نظام کې کار اخيستل کېږي.
په متحده ایالاتو کې د نجونو زده کړې
۱۹مه پېړۍ
د ۱۹مې پېړۍ دویمې نیمايي، په متحده ایالاتو کې د ښځینه و د زده کړو اړوند یو لړ چټک پرمختګونه رامنځته کړل. په ۱۸۶۵ زکال کې د واسر کالج له تاسیس کېدو وروسته په ۱۸۷۵ زکال کې د ولزلي  او سمېت، په ۱۸۸۵ زکال کې د برین مار، په ۱۸۷۹ زکال کې د راډ کلیف او په ۱۸۸۹ زکال کې د برنارد کالجونه تاسیس شول. یو شمېر دغه بنسټونه له عالي ښوونځیو څخه د فارغېدونکو ښځینه وو د ثابت جریان پر مټ مخکې تلل، چې په دغه دوره کې یې د فراغت اکثریت کچه جوړوله. په عالي ښوونځیو کې د نوم ثبتوني کچه د ۱۸۹۰مې لسیزې پر مهال درې چنده شوه او نجونو په کې د زمري په څېر برخه (لویه برخه) لرله. په عمومي بڼه د منځنیو او عالي زده کړو پراختیا چې له ۱۸۶۷ زکال راهیسې پیل شوه او تر ۲۰مې پېړۍ پورې یې دوام وموند د ښځو لپاره یې د زده کړو ګڼ شمېر فرصتونه برابر کړل. د ۱۸۶۷ او ۱۹۱۵ زکال ترمنځ ۳۰۴ نوي کالجونه او پوهنتونونه تاسیس شول چې په دې سره د امریکايي پوهنتونو شمېر ۵۹۳ ته ورسېد. د کلراډو، آیووا، کانزاس، مینه سوتا، نبراسکا، تکزاس او واشنګټن کالجونو په څېر د ایالتي کالجونو د لیبرال هنرونو په پوهنځيو کې د ښځینه وو شمېر له نارینه وو زیات و؛ آن تر دې چې د ویسکانسین پوهنتون رئیس د ونډې اړوند د محدودیتونو غوښتونکی شو.
د ګارګرانو ځان-مدیریت
د ځان-مدیریت زیات ډولونه شته. په ځینو ډولونو کې، ټول کارګر غړي د ټولنو له لارې په مستقیم ډول سازمان اداره کوي پداسې حال کې چې په نورو ډولونو کې په غیر مستقیم ډول کارګران د متخصصو مدیرانو د ټاکنې له لارې مدیریتي دندې پر مخ وړي. په ځان-مدیریت کې کېدای شي د کارکونکو څارنه او د ټاکل شوو پلاوو له خوا د یوې ادارې نظارت، د متخصصو مدیرانو ټاکنه، یا پرته له متخصصو مدیرانو څخه، ځان-لارښوونکی مدیریت ګډون ولري. د ځان-مدیریت موخې کارګرانو ته د دوی په ورځنیو چارو کې د لویې خپلواکۍ په ورکولو سره د کړنو ښوالی، مورال لوړول، د بیګانکۍ د احساس کمول او د کارکوونکو د مالکیت له احساس سره یوځای د استثمار له منځه وړل دي.
د ګوتې نښه
بیولوجيکي اړخ
د ګوتې نښه هغه اثر دی چې د انسان د ګوتې له اصطکاکي ګونځو څخه پر سطحو باندې پاتې کېږي. د ګوتو دوو نښو سره سمون ورکول د بایومټریک خورا کارېدونکو باوري تخنیکونو له جملې څخه دی. د ګوتو نښو په سمون ورکولو کې یوازې د نښې څرګندې ځانګړنې په پام کې نیول کېږي.
لرغونی پېر او منځنۍ پېړۍ
د ګوتو نښې پر لرغونو خاورینو لوحو، مُهرونو او خاورینو لوښو موندل شوې دي. همدا راز د مصریانو د مقبرو پر دېوالونو او د مینوي، یوناني او چینایي پر خاروینو لوښو باندې یې هم نښې موندل شوې دي. په لرغوني چین کې، اداري چارواکو دولتي اسناد د خپلو ګوتو نښو په واسطه تصدیقول. کابو ۲۰۰ م‌ز کلونو کې، په بابل کې، لیکل‌شوي تړونونه د ګوتو لګولو له‌لارې لاسلیک کېدل. د «GigaMesh Software Framework» په کارولو سره، د میخي لیک د لوحو د درې‌بُعدي سکن کولو له‌لارې د ګوتو نښې رااېستل کېږي.
په چین کې د ورېښمو او کاغذ له پیدایښت سره سم، د یوه حقوقي تړون دواړو لورو پر سند باندې خپلې ګوتې لګولې. له ۸۵۱ز کال څخه څه موده مخکې، یو عرب سوداګر شاهد ؤ چې چینایي سوداګران د ګوتو نښو لګولو له‌لارې پورونه تصدیقول.
ايوا پيرون
د ماشومتوب لومړي وختونه
کله چې ډوارټي په ناڅاپي ډول مړ شو او معشوقه او ماشومانو يې غوښتل د جنازې دود کې يې ګډون وکړي، د کليسا په دروازو کې يوه ناخوښه پېښه يا صحنه وه. که څه هم جوانا او ماشومانو ته يې ډوارټي ته د ننوتلو او خپل درناوي وړاندې کولو په موخه اجازه ورکړل شوه، مګر په سمدستي ډول له کليسا څخه وويستل شول. اغلې جان ډوارټي په جنازه کې د خپل خاوند معشوقه او ماشومان نه غوښتل او دا چې هغه يې قانوني مېرمن وه، نو ځکه يې امر ته درناوی کېده.
جونين “Junin”
د جوانا ايبارګيورين له پرېښودلو څخه مخکې جوان ډوارټي د هغې د ملاتړ يوازينۍ وسيله وه. ژوند ليک ليکونکی جان بارنيس “John Barnes” ليکي، چې له دې پرېښودنې څخه وروسته ټول هغه څه چې ډوارټي کورنۍ ته پرېښودل يوازې يو سند و، چې له مخې يې ماشومان د هغه وو او په دې ډول يې د ډوارټي “Duarte” کورنی نوم د ځان لپاره کارولی شو. له دې څخه لږه موده وروسته جوانا خپل ماشومان په جونين کې يوې خونه لرونکې ودانۍ ته وېوړل. د خپل يوې کوټې کور د کرايې ورکولو لپاره مور او لورګانو د ځايي استنکيايانو “Estancias” په کورونو کې د پخوونکو په توګه دندې پيل کړې.
ديني انسان پوهنه
اړوندې پوښتنې
وېشنيزه:ديني انسان پېژندنه وېشنيزه:ديني انسان پوهنه وېشنيزه:اسلامي اقتصاد وېشنيزه:کلتور وېشنيزه:کلتوري ميراثونه وېشنيزه:انسان پېژندنه
د روم د سپېڅلۍ سترواکۍ انحلال
د روم سپېڅلې سترواکي تر اتلسمې پېړۍ پورې په پراخه کچه د امپراتورۍ دننه او بهر د هغو د معاصرینو له خوا د یوه «نامنظم» او «ناروغ» سلطنت په توګه ګڼل شوې چې د حکومتولۍ «غیر معمول» ډول یې درلود. دغې سترواکۍ ثابت مرکزي پوځ او یا هم مرکزي خزانه نه لرله؛ همدارنګه پاچاهان یې د وراثت پر ځای په انتخابي بڼه ټاکل کېدل، خو نه یې شو کولای په اغېزمنه بڼه مرکزي کنټرول رامنځته کړي. آن هغه مهال ډېری معاصرین یې په دې باور و چې دغه سترواکي کېدای شي بېرته را ژوندۍ او یا هم معاصره شي. بالاخره د روم د سپېڅلې سترواکۍ وروستی زوال د فرانسې په انقلابې جګړه او ناپلیوني جګړو کې د ښکېل کېدو پر مهال او له هغه وروسته پیل شو.
وېشل شوې کرښې مشابهت
د پوهېدو وړ نړۍ
د ځینو ژباړو له مخې، برخه CE ، د پوهیدو وړ نړۍ استازیتوب کوي، د AC په څیر په ورته تناسب ویشل شوی، د CD او DE فرعي ویشونه ورکوي (دا په اسانۍ سره تایید کیدی شي چې CD باید د BC په څیر ورته اوږدوالی ولري:
مابعدالطبعي اهمیت
ویشل شوې کرښه د ډیری تیرو او راتلونکي میټافزیک لپاره زموږ لارښود په توګه هم کار کوي. تر ټولو ټیټه کچه، چې د "جوړیدو او تیریدو نړۍ" استازیتوب کوي ( جمهوریت ، 508d)، د دوامداره جریان د هیراکلیټین فلسفې او د ظاهري او نظر د پروټاګورین فلسفې لپاره میټافزیک ماډل دی. دویمه کچه، د ثابت فزیکي شیانو نړۍ، هم د ارسطو میټافزیک ماډل شو. دریمه کچه ممکن د ریاضیاتو پیتاګورین کچه وي. څلورمه درجه د افلاطون مثالی پارمینیډین حقیقت دی، د نړۍ د لوړې کچې نظریات.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
د ډبرو لرغونې دوره
وسایل
د ډبرو د لرغونې دورې انسانانو له ډبرو، هډوکو او لرګیو څخه وسایل جوړول. د دغې دورې لومړني انسان‌توکمي «اسټرالوپیټکوس» د ډبرینو وسایلو لومړني کاروونکي وو. د ایتوپیا په ګانا سیمه کې د شویو کیندنو په لړ کې زرګونه لاسي وسایل موندل شوي او د «راډيو ایزوټوپیک» او «مګنټوسټراټیوګرافۍ» له لارې یې د لرغونوالي تاریخ ۲.۶ میلیونه پخوا زمانه ټاکلی شو. موندنې ښيي چې دغو لومړنیو انسان‌توکمو د تېرو څوکو لرونکو وسایلو د تولید لپاره د خپلو اړتیاوو د پوره کولو په موخه په مناسبو اندازو داسې ډبرې انتخاب کړې دي چې د ټوټه کولو ښه وړتیا لري.
الیسیا اوانسکا
مړینه او میراث
اوانسکا د ۱۹۹۶ زکال د سپټمبر په ۲۶ مه په لندن کې مړه شوه. د نوموړې له مړینې وروسته د هغې د دوکتورا تیزس «په بحراني موقعیت کې د ارزښتونو مطالعه: نازي ځواکونو ته په اړوندو د کار په اجباري کمپونو او امریکايي تبعید کې د پولنډي روڼ آندو د حالت» تر عنوان لاندې په ۱۹۹۸ زکال کې خپور شو چې په کې د ۱۹۵۱ او ۱۹۵۲ زکال پر مهال د پولنډي روڼ آندو سره د هغې مرکې په کې شاملې وې.
د فرانسې او پروس جګړه
د فرانسې په ختیځ کې د پروس د چټکو بریاو لړۍ چې د میتز په کلابندۍ او د سدان په جګړې سره خپل اوج ته ورسېده لامل وګرځېده څو د فرانسې سترواک دریم ناپلیون ونیول شي او په دې سره د فرانسې د دویمې سترواکۍ پوځ پرېکنده ماته وخوري. د سپټمبر په څلورمه نېټه په پاریس کې د ملي دفاع په نامه حکومت جوړ شو او جګړې ته یې د پنځو نورو میاشتو لپاره هم دوام ورکړ. جرمني ځواکونو له نوي فرانسوي پوځ سره د فرانسې په شمال کې جګړه وکړه او هغوی ته یې ماته ورکړه، ورپسې یې د څلور میاشتو لپاره پاریس کلابند کړ، تر دې چې د ۱۸۷۱ زکال د جنوري په ۲۸ مه په پاریس کې حکومت سقوط وکړ او په عملي بڼه جګړه پای ته ورسېده.
سوکراتي ويناوې
نور یې ولوله
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
ګوګلېمو مارکوني
لومړي کالونه
مارکوني د ۱۸۷۴ز کال د اپرېل په ۲۵ د بولوګنا په پالازو ماريسکالچي په ايټالوي اشرافيت کې د ګوګلېلمو ګېوواني ماريا مارکوني په نوم وزېږېد، چې د ګيوسيپ مارکوني او د هغه د ايرلېنډۍ مېرمنې ان جېمسن دويم زوی و. پلار يې د پوريټا ټيرمي سيمې يو ايټالوي اشرافي ځمکوال و او مور يې د ايرلېنډ په وېکسفورډ سيممه کې د ډافني کلا “Daphne Castle” سيمې د اندريو جېمسن لور او د “Jameson & Sons” په نوم د وېسکي الکولي څښاک د تقطير کونکي ماشين د بنسټګر جان جېمسن لمسۍ وه. مارکوني د الفونسو په نوم يو ورور او د ليوګي په نوم يو مېرنی ورور هم درلود. د دوه کلنۍ او شپږ کلنۍ تر منځ، نوموړي او مشر ورور يې الفونسو، له خپلې مور سره په بيډفورډ انګرېزي ښارګوټي کې ژوند وکړ.
کرېټیسوس
د کرېټیسوس دوره (له مېزوزوئیک سره) د کرېټیسوس-پالئوجېن د ختمېدو پېښې سره پای ته ورسېده، یوه دسته جمعي ختمېدنه چې په هغه کې ډېرې ډلې لکه نه الوتونکي ډایناسوران، پټرسوران او سمندري لوی خزندګان مړه شول. د کرېټیسوس دورې پای د ناڅاپي کرېټیسوس-پالئوژن پولې (K-Pg پولې) سره تعریفېږي، کومه چې ځمکې‌پېژندنې یوه نښه ده او د میزوزوئیک او سینوزوئیک دورې په منځ کې چې کوم دسته جمعي ختمېدنه وشوه هغې پورې اړه لري.
انارشي-اتحادیه پالنه (انارکو-سینډیکالیزم)
د کارګرانو نړواله ټولنه
په ۱۹۱۰ کال کې، د کار ملی کنفدراسیون یا Confederación Nacional del Trabajo (CNT) په بارسلونا کې د بیا رغونې په اوږدو کې د کاتالونیا د سوداګرۍ اتحادیې، سولیدارداد اوبریرا (د کارګرانو پیوستون) په یوه کنګره کې تاسیس شو. موخې یې د هغه وخت د سوداګرۍ د اکثریت اتحادیې، لکه سوسیالیست پلوه د کارګرانو عمومي اتحادیې، سره د مخالف ځواک را منځ ته کول او "د بورژوا یا سوداګرې طبقې د مالکیت د انقلابي سبلب له لارې د کارګر طبقې اقتصادي آزادي ګړندی کول وو". د CNT پیل کوچنی و چې ۲۶۵۷۱ غړو د څو سوداګریزو اتحادیو او نورو کنفدراسیونونو له لارې استازیتوب ترلاسه کړ. CNT په ۱۹۱۱ کال کې چې له لومړي کانګرس سره یې سمون درلود، یو عمومي کاربندیز پیل کړ چې د بارسلونا قاضي یې غوسه کړ او تر ۱۹۱۴ کال پورې یې اتحادیه غیرقانوني اعلان کړه. همدارنګه په ۱۹۱۱ کال کې، سوداګریزې اتحادیې په رسمي توګه خپل نوم وټاکه. CNT له ۱۹۱۸ کال راهیسې پیاوړې شوه او د لا کاناډاینس په عمومي کاربندیز کې، چې په ۱۹۱۹ کال کې یې په کاتالونیا کې ۷۰٪ صنعت فلج کړ، پراخه ونډه درلوده. په دې کال کې د CNT غړیتوب ۷۰۰۰۰۰ کسانو ته ورسېد. په دې وخت کې، د کار ګمارونکو ترمنځ وېره خپره شوه، د پستولریسمو کړنو (د فعالو اتحادیه پالو د ډارولو او وژلو لپاره د لڼدغرو او وژونکو ګمارل) ته یې وده ورکړه، چې د یولړ تاوتریخوالي لامل شو او د سوداګرۍ اتحادیه یې په پراخه کچه اغېزمنې کړې. دا لڼدغر او وژونکي په ۴۸ ساعتونو کې د اتحادیې د ۲۱ مشران په ووژلو بریالي شول.
په ټایلند کې بشري حقونه
لکه څنګه چې د لومړي وزیر پریوت چان او چا نوی ټاکل شوی حکومت د 2019 په نیمه کې واک په غاړه اخیست ، د ټایلنډ د بشري حقونو ریکارډ د HRW له قوله بدلون نه ده کړی.
جبري ورکېدل
په ټوله آسیا کې د بشري حقونو مدافعین ویره لري چې د سویل ختیځ آسیا هیوادونه، تایلند، ویتنام، مالیزیا، کمبودیا او لاوس په ګډه موافقه کړې چې د سیاسي فعالینو د نیولو لپاره به همکاري وکړي چې له خپلو پولو تښتیدلي کسان پرته له مرګ او شنکنجې د عواقبو په نظر کې نیولو سره بېرته خپلو هیوادونو ته لیږي. د بنکاک پوسټ یادونه کړې چې ورکیدل وروسته له هغه پیل شوي چې د ټایلنډي او لاوس حکومتونو د دسمبر په 2017 کې موافقه وکړه چې د "امنیتي ګواښونو" تر نامه لاندې هغه کسان په تعقیب کې همکاري کوي چې امنیتي ګواښ ښکاره شي.
د اسمان څکالي ویروم
اسمان څکالي یو شمېر داسې ویروسونه لېږدوي چې د ځناورو او انسانانو ګډه منشا لري، په بل عبارت، زونوتیک (zoonotic) دي  یا د انسانانو د اغېزمنولو وړتیا لري، او د اسمان څکالي له خوا لېږدېدونکي ځینې ویروسونه مهم ناشي یا په نوې بڼه راڅرګندېدونکي ویروسونه ګڼل کېږي. دغه زونوتیک ویروسونه د لېوني سپي ویروس، د سارس-کرونا ویروس (د حاد تنفسي سندروم کرونا ویروس)، د مرس کرونا ویروس، ماربورګ ویروس، نیپا ویروس، او هېندرا ویروس شاملوي. په داسې حال کې چې څېړنې په ښکاره ډول د دې ښودنه کوي چې د حاد تنفسي سندروم کرونا ویروس -۲ (SARS-CoV-2) له اسمان څکالو څخه منشا اخیستې ده. دا معلومه نه ده چې نوموړی ویروس څرنګه انسانانو ته ولېږدېده، او دا چې ایا منځنی مېزبان پکې ښکېل و او که نه. داسې انګېرل کېږي چې ښایي اسمان څکالي د اېبولا ویروس په اېکولوژۍ کې رول ولري، که څه هم دا نظر تایید شوی نه دی. څرنګه چې د لېوني سپي ویروس له اسمان څکالو څخه انسانانو ته معمولاً د داړلو له لارې لېږد مومي، د اسمان څکالي زیاتره نور حیواني منشا لرونکي (زونوتیک) ویروسونه د ملوث شوي اسمان څکالي له مایعاتو لکه ادرار، مدفوع یا مرغي ښورې، او لاړو سره د مستقیمې اړیکې له لارې، یا له اسمان څکالي څخه پرته د یو بل ملوث شوي منځني  مېزبان په واسطه انتقالېږي. هېڅ داسې تایید شوي شواهد نشته چې د اسمان څکالو قصابي او د هغوی غوښه د ویروسي لېږد سبب کېدلی شي، که څه هم په دې اړه حدث او ګمان شتون لري.
د سینا او فلسطین لښکر کشي
د پیاده ځواکونو بریالۍ جګړې چې په طولکرم او تبصُر کې یې تر سره کړې د عثمانیانو په لومړۍ کرښه کې یې خالیګاوې رامنځته کړې، چې په دښته کې ځای پر ځای څانګې ته یې زمینه برابره کړه تر څو د یهودا په غونډیو (تلال الخليل) کې جګړه کوونکي پیاده ځواکونه محاصره کړي او د ناصره او سمخ په جګړو کې برخه واخلي او عفوله، بیسان، جنین او طبریا اشغال کړي. په دې بهیر کې EEF د شارون په جګړه، د نابلس په جګړه او د ختیځ اردن په دریمه حمله کې د عثمانیانو درۍ لښکرې له منځه یوړې، چې په زرګونه کسان او د تجهیزاتو لوی مقدارونه یې ورڅخه ونیول. د ورپسې حملو په واسطه مخکې له دې چې د ۱۹۱۸ز کال د اکتوبر په ۳۰مه نېټه عثمانیان د مودروس د اوربند په ترڅ کې د سینا او فلسطین د عملیاتو په درولو باندې موافقه وکړي، دمشق او حلب اشغال کړای شول. د فلسطین، سوریې او لبنان برتانوي قیمومیتونه رامنځته شول تر څو اشغال شوې سیمې اداره کړي.
مخینه
د ۱۹۱۴ز کال په نومبر کې کله چې د برتانیې او عثماني سترواکۍ تر منځ دښمنۍ راوپارېدې، د سینا د ټاپووزمې په یوه برخه کې چې د کانال په ختیځ کې یې موقعیت درلود د برتانیې ۳۰۰۰۰ نفري مجهز دفاعي ځواک  راښکته شو، چې خپل دفاعي پام یې د کانال لوېدیځ لوري ته ورواړاوه. برتانوي ځواکونه له لسمو او یولسمو هندي لُواګانو، د سترواکۍ د خدمت د سپرو له غونډ، د بیکانر د اوښانو له لښکر، د هندوانو له توپخانې څخه له دریو توپچي ټولیو او د مصر له توپخانې څخه له یو توپچي ټولي څخه تشکیل شوي وو. په کانال کې د متحدینو د مېشتو بېړیو د وسلو په واسطه له نوموړو ځواکونو څخه ملاتړ کېده. پر وړاندې یې د ۲۵مې لوا په ګډون شاوخوا ۲۵۰۰۰ کسان وو. عثماني سترواکۍ په ۱۹۱۵ز کال کې هغه وخت تر خپلې واکمنۍ لاندې د مصر بیا راوستلو ته لېوالتیا وښوده کله چې عثماني ځواکونو په مصر کې په بریتانوي قواوو باندې یرغل وروړ. جرمنیانو همدارنګه هغه وخت چې په ختیځ مصر یې حمله وکړه او د سینوسیانو (یوه صوفي مذهبي ډله یا سِنوسِيْ اُخُوَتْ) د لښکر کشۍ په بهیر کې په هغو سیمو کې چې اوسنۍ لېبیا ده د سینوسیانو په منځ کې ناارامۍ ته په لمنې وهلو سره مرسته وکړه او سوډان یې تهدید کړ.
د روم سپېڅلی سترواک
دغه لقب د کارولینژیان مهال (۸۰۰- ۹۲۴ زکال) له خپل سري یا استبدادي حالت څخه په دیارلسمه پېړۍ کې انتخابي سلطنت ته واوښت او سترواک به د انتخاب کوونکو شهزاده ګانو له خوا ټاکل کېده. د اروپا مختلفو سلطنتي کورنیو په بېلابېلو مهالونو کې په عملي بڼه دغه عنوان خپل کړ چې تر ټولو پام وړ یې اوتونیان (۹۶۲- ۱۰۲۴ زکال) او سالیانان (۱۰۲۷- ۱۱۲۵ زکال) و. د منځنیو پېړیو له حکومتي کړکېچ وروسته هابسبورګانو له ۱۴۴۰ زکال څخه تر ۱۷۴۰ زکال پورې په بې وقفې بڼه دغه عنوان خپل کړ. د دغه لقب لرونکي وروستي سترواکان له ۱۷۶۵ زکال څخه تر ۱۸۰۶ زکال پورې هابسبورګ – لورن کورنۍ ته اړوند و. د روم سپېڅلي سترواکي د دویم فرانسېس له خوا هغه مهال منحل شوه چې له ناپلیون څخه یې په استرلیتز جګړه کې سخته ماته وخوړه.
کرټ وانېګټ
وانېګټ خپل لومړنی ناول پلېیر پیانو په ۱۹۵۲ز کال کې خپور کړ. دا ناول له ارزونې څخه بریالی ووت خو هغه وخت په سوداګریزه توګه بریالی نه شو. په راتلونکو نورو شلو کلونو کې هغه ډېری داسې ناولونه خپاره کړل چې ښه وځلېدل، چې دوه یې (د سایرنز آف ټایټان [۱۹۵۹] او دَ کټ کرېډل [۱۹۶۳]) د غوره ساینس فېکشن (علمي تخیلي ژانر) یا د کال غوره افسانوي ناول لپاره د هوګو جایزې لپاره نوماند شوي وو. هغه په ۱۹۶۸ز کال کې د بیزو کور ته ښه راغلاست تر سرلیک لاندې د لنډو کیسو ټولګه خپره کړه. د هغه بریا او پرمختګ په سوداګریزه او کتنیزه توګه د هغه بریالي شپږم ناول، سلاټرهاوس-فایو (۱۹۶۹) و. د ویتنام روانې جګړې پرمهال د کتاب د جګړې ضد احساساتو د خپلو لوستونکو تر منځ انګازې واچولې، او د هغې بیاکتنې په ټوله کې مثبتې وې. سلاټر هاوس- فایو له خپرېدو سره سم د نیویارک ټایمز د غوره پلورونکي لېست په سر کې راغی او وانېګټ یې نامتووالي ته ورساوه. هغه د هېواد په ګوټ ګوټ کې ویناوو، لکچرونو او د پرواګرامونو د پیل لپاره رابلل کېده او ډېرې جایزې او ویاړونه یې ترلاسه کړل.
کورنۍ او د ژوند لومړني وختونه
مالي امنیت او ټولنیزه هوساینه چې د وانېګټ کورنۍ هغه مهال ترې خوند اخیست په یو څو کلونو کې له منځه ولاړل. د لایبرز بیر جوړولو فابریکه په ۱۹۲۱ز کال کې په شرابو باندې د بندیزونو له راتګ وروسته وتړل شوه. کله چې ستر اقتصادي بحران راغی نو کمو خلکو د ودانیو جوړولو وړتیا درلوده چې په دې توګه د کرټ سینیر (پلار) د مهندسۍ په شرکت کې د پیرودونکو د کمښت لامل شو. د وانېګټ ورور او خور خپلې لومړنۍ او ثانوي زده کړې په خصوصي ښوونځیو کې پای ته رسولې وې، خو وانېګټ د نمبر ۴۳ عامه ښوونځي (اوس د جېمز وېټ کامب رایلي ښوونځي) په نوم په یو دولتي ښوونځي کې شامل شو. هغه له ستر بحران څخه وځورېد او د هغه مور او پلار دواړه د دوی د اقتصادي بدمرغۍ له امله په ژوره توګه اغیزمن شول. د هغه پلار له عادي ژوند څخه لاس واخیست او په هغه څه بدل شو چې وونګوت د "خوبونو هنرمند" بولي. د هغه مور غمجنه، غَلې، تریخه، او ناوړه رویه غوره کړه. هغې د کورنۍ د شتمنۍ او حیثیت د بېرته تر لاسه کولو لپاره کار وکړ او وانېګټ ویل چې هغې د خپل مېړه څخه داسې کرکه څرګنده کړه چې "د هایدروکلوریک اسید په څېر سېځونکې وه". هغې د لنډو کیسو د پلورلو ناکامه هڅه تر سره کړه چې هغې د کولیر، دَ سټرډې ایوننګ پوسټ مجلې او نورو مجلو ته لیکلې وې.
مایتوکاندري ډي.اېن.اې
جنیټیکي ناروغۍ
په مایتوکاندري tRNAs کې بدلونونه د جدي ناروغیو لکه MELAS او MERRF سنډرومونو لامل کېدای شي.
سټیفن ګروور کلیولینډ
بهرنۍ تګلاره
کلیولینډ د بلونټ له راپور سره، چې څرګندوله يې چې خلک د الحاق مخالف دي، موافقه وکړه. لیلیووکلاني په پیل کې په مقام د بېرته پاتې کېدو د شرط په توګه د عمومي بښنې نه انکار وکړ او ویې ویل: په هونولولو کې به اوسنی حکومت یا اعدام کړي یا یې به یې له مینځه یوسي، همدا وه چې بلونټ د واک له سپارلو څخه انکار وکړ. د ۱۸۹۳ز کال تر ډسمبر پورې دا حل نه شوه، هماغه و چې کلیولینډ دا مسئله کانګرس ته راجع کړه او کانګرس ته یې په خپل پیغام کې د الحاق نظر رد کړ او کانګرس یې وهڅاوه، تر څو د نه لاسوهنې تګلارې ته دوام ورکړي. کلیولینډ د ملکې د بیا راستنېدلو ټولې خبرې لغوه کړې او د هاوایي له نوي جمهوریت سره یې ډیپلوماتیکو اړیکو ته دوام ورکړ.
لونډه
يار يا لونډه يوه ګڼ مانيزه ويوکی دی چې په عاميانه ډول هغه ملګري يا ملګرې ته راجع کيږي چې يو شخص له هغې سره پرته له ازدواجه نامشروعې اړيکې يا جنسي تمایل ولري. د دې جملې فارسي معادل "مخاطب خاص" دی.