پيکاسو
پابلو پیکاسو ( د ۱۸۸۱ ز کال د اکتوبر ۲۵ – د ۱۹۷۳ ز کال د اپرېل ۸) د پابلو پيکاسو بشپړ نوم «پابلو ديېگو خوسې فرانسيس دې خوان نېپوموسېنو مارييا دې لوس رېمېديوس سيپريانو دې لا سانتيسما ترنیداد مارتير ماتريسيو رويس پيکاسو» دی. =مخینه= پابلو پیکاسو يو هسپانوی انځورگر ، پژۍ جوړوونکی ، گرافيکي انځورگر ، ډېزاينر دی او په تجسمي هنر ، په تېره بيا انځورگرۍ کې (له ژورژ براک او خوان گريس سره يو ځای) د کوبيزم د سبک بنسټ اېښودونکی گڼل کیږي. پيکاسو گرافيک انځورگر ، پژۍ جوړوونکي ، له خټو او گچ څخه د لوښو جوړونکی وو. ده د خپل ژوند په بهیر کې گڼ شمېر تقلیدکوونکي درلودل او په شلمه پېړۍ کې يې د تجسمي هنر پر وده ډېر لوی اغېز وښند. په نيويارک کې د اوسني هنر د ارزونو له مخې ، پیکاسو په خپل ژوند کې نږدې شل زره اثار پنځولي دي. کارپوهانو «پیکاسو» تر ټولو ډېر قيمتي انځورگر په نامه یاد کړی. پر ۲۰۰۸ ز کال کې د ده د اثارو د رسمي پلور ټولې پيسې ۲۶۲ میليونو ډالرو ته رسېدلې وې. د ۲۰۱۰ ز کال د می پر ۴ ، د «پیکاسو» د لوڅه ، زرغونې پاڼې او نيم تنه پژۍ انځور ، د «کريستي» په ليلام کې په ( ۱۰۶۴۸۲۰۰۰) يو سلو شپږ ميليونه څلور لکه دوه اتيازره ډالره وپلورل شو. دغه اثر په نړۍ کې د انځورگريزو اثارو تر ټولو قيمتي اثر وو او په دومره لوړه بيه تر دې مهاله بل داسې کوم هنري انځورگريز اثر نه وو پلورل شوی. پر ۲۰۰۹ ز کال د ټايمز ورځپاڼې له خوا د ترسره شوې نظرپوښتنې د پايلو له مخې ، چې يو اشاريه څلورو میليونو کسانو پکې برخه اخيستې وه ، «پیکاسو» په وروستيو سلو کلونو کې د نړۍ تر ټولو د ډېر ښه انځورگر په توگه ومنل شو. د ده انځورونه د غلو له خوا د نړۍ د بل هر انځور گر د انځورونو پر پرتله ډېر غلا کيږي او د غلاکېدونکیو انځورونو له مخې لومړی ځای لري. «پيکاسو» له کوشنيتوبه پر انځور کښلو پيل کړی وو. د انځورگرۍ په برخه کې لومړني لوستونه ده ته د خپل پلار خسوې رویسا بلاسکو له خوا ، چې د رسامۍ ښوونکی وو ، ورکړل شول او پر راتلونکي لنډ مهال يې پکې ډېر وړاندې تگ وکړ. پر اته کلنۍ يې خپل کوټلی انځور ، چې پيکادور ( له غويي سره په لوبه کې هغه گډونوال ته وايي ، چې پر اس سپور وي او په لوبه کې پر خپله نېزه د غوايي پر څټ گوزار کوي) نومېد ، وکيښ. انځورگر دغه انځور د خپل ژوند تر پایه له ځان سره ساتلی وو. پر ۱۸۹۱ ز کال «دون خوسې» ته په «لا کورونیې» کې د استادۍ دنده ورکول کيږي او زلمی «پیکاسو» له خپلې کورنۍ سره د هسپانيا شمال ته ځي. دی پر (۱۸۹۴ – ۱۸۹۵ ز) کلونو په ځايي هنري ښوونځي کې زده کړې کوي. وروسته یې کورنۍ برسېلون ته ځي او «پيکاسو» پر ۱۸۹۵ ز کال په «لا لونخه» کې د ښکليو هنرونو په ښوونځي کې شامليږي. که څه هم نوموړی دا مهال ۱۴ کلن شوی وو او په «لالونخه» کې د هنرونو ښوونځی لا کوشنی گڼل کېده ،خو د پلار د ټینگار پر بنسټ ده ته دا شونتیا ورکړ شوه چې په نوموړي ښووونځي کې د شاملېدو لپاره په کانکور ازموينه کې گډون وکړي. «پيکاسو» په بري او ډېره لوړه کچه ټولې ازموينې ورکړې او په «لا لونخه» کې شامل شو. د ۱۸۹۷ ز کال د اکټوبر په پيل کې نوموړی مادريد ته ولاړ او هلته د «سان فېرناندو» په نامه د تجسمي هنرونو په شاهي اکاډمۍ کې شامل شو. «پیکاسو» د ۱۸۹۸ ز کال په جون کې «برسېلون» ته راستون شو. هلته دی د «Els Quatre Gats» په نامه هنري ټولنه کې شامل شو. دې ټولنې د «بېگم کافۍ» له نامه سره تړاو درلود. په همدغه کافي کې د ده د انځورونو لومړنی نندارتون پرانيستل شوی وو. «پيکاسو» په برسېلون کې له خپلو داسې راتلونکيو ملگرو سره نږدې شو ، لکه کارلوس کاسخېماس او ژايمې سوبارتس. د ده دغه ملگري په راتلونکې کې د ده د انځورونو پرسوناژونه شول. پر ۱۹۰۰ ز کال انځورگر له خپل ملگري «کاسخېماس» سره پاريس ته ولاړ. هلته يې د اېمپريوسيونيستانو له پنځونې سره پېژندگلوي وکړه. پر دې مهال د ده ژوند له ډېرو ستونزو سره مخ وو. د «کارلوس کاسخېماس» د ځانوژنې پېښه پر ځوان «پيکاسو» ژور اغېز وکړ. د دې حالاتو په هنداره کې د ۱۹۰۲ ز کال په پیل کې ده په يو داسې سبک کې کارپيل کړ چې وروسته يې د «شين پېر» په نامه ياد کړ. انځورگر «پيکاسو» برسېلون ته تر راستنېدو وروسته پر نوموړي سبک پر ۱۹۰۳ – ۱۹۰۴ کلونو نور کار وکړ. د ده د دغو کلونو په کار کې د زړښت او مړينې موضوع څرگنده شوې چې د نېستۍ ځانگړنې هم ورسره مل دي ؛ غم او لېونتوب ته ورته موضوع یې په ښځه او لږ وېښتان (۱۹۰۳ ) انځور کې څرگند شوي دي. هغه داسې گڼله «څوک چې خپه او زړه تنگی وي ، هغه رښتونی وي » ؛ د ده له اثارو څخه داسې ښکاري چې د خلکو حرکتونه ورو شوي وي او داسې ښکاري لکه خپل ځان ته چې يې غوږ نيولی وي. په دې برخه کې يې د داسې اثارو نومونه اخیستلای شو لکه د ابسېنت لېواله ( ۱۹۰۱) ، ښځه له شينيون سره ( ۱۹۰۱) ، وعده ( ۱۹۰۲) ، نېستمن بوډا له هلک سره ( ۱۹۰۳) ، غميزه ( ۱۹۰۳). پيکاسو د خپل ژوند پر دغه مهال ړانده ، پر الکولو روږدي خلک او رنډۍ انځورولې. د دوی ژېړبخون او اوږده شوي بدنونه سړي ته د هسپانوي انځورگر اېل گرېکو اثار په یاد راولي. پر ۱۹۰۴ ز کال انځورگر «پيکاسو» په پاريس کې مېشتيږي. دی هلته د نېستنمو انځورگرانو په «مونمارتر» ليليه کې ژوند کوي. دا مهال د ده د انځورگرۍ «گلابي پېر» پیليږي. دا مهال انځورگر په خپلو انځورونو کې له گلابي - طلايي وزمه رنگونو سره لېوالتيا ښيي. دده د انځورونو پرسوناژونه اواره هنرمندان او سندغاړي ، د سرکس مسخره ، نڅاگر او ورزشکار ته ورته نڅاگر وي. د ده د دې پېر انځورونه د نېستمنو د غمجن يواځيتوب له روح سره مل دي. د مساپرو ټوکمارو رومانتيک ژوند یې په د نڅاگرو کورنۍ او بيزو ( ۱۹۰۵) انځور کې ښه ښودل شوی دی. =کوبيزم= کوبيزم په تجسمي هنر ، په تېره بیا انځورگرۍ کې يو مدرني لوری (سبک) دی ، چې د شلمې پېړۍ په سر کې راپیدا شوی اوځانگړنه یې داده ، چې انځورېدونکی څيز په انځور کې مات رسميږي. مانا دا چې که د بېلگې په توگه د انسان د ونې انځورول وي نو د انسان بدن مات رسمیږي او اصلي بڼې ته يې بدلون ورکول کيږي. «پيکاسو» په انځورگرۍ کې د رنگونو له ازمايښته د بڼې ارزونې ته تېريږي : دی په انځورونو کې له کوبيزم سبک څخه کار اخلي او له دا ډول انځورونو څخه يې يو هم د اوينون پېغلې ( ۱۹۰۷) دی. له «ژورژ براک» سره ، چې ده ورسره پر ۱۹۰۷ ز کال وليدل ، دی يو ځای د کوبيزم بنسټ اېښودونکی کيږي. د کوبيزم هنري سبک د ناتوراليزم دود او انځوريز پېژندونکې دنده ردوي. د ۱۹۱۶ ز کال په سيپټمبر کې ليکوال او سناريو ليکونکی ژان کوکتو او موسيقي جوړوونکی اېريک ساتي ، «پيکاسو» په دې راضي کوي ، چې د سېرگی دياگيلېف ، «د روسي بالټ» لپاره د «پاراد» په نامه سيورياليستي بالټ کې برخه واخلي. د دغه بالټ له مفکورې سره د «پيکاسو» لېوالتیا راپیدا کیږي او پر هغه باندې له «ساتي» سره يو ځای کار پيلوي. =سيورياليزم= سيورياليزم فرانسي کلیمه ده ، چې د مافوق ریالیزم مانالري. سيورياليزم په هنر کې يو لوری دی چې د ۱۹۲۰ شلمو کلونو له پيلېدو سره رامنځته شو. د دغه سبک په اثارو کې د «الوسيو» يا ټوکه ييز ، ادبي ، تاريخي او اسطوري وزمه اړخونه شتون لري. پر ۱۹۲۵ ز کال د «پيکاسو» په پنځونه کې يو تر ټولو ډېر پېچلی او عصاب ستړی کوونکی پېر پيلیږي. د ده د نڅا ( ۱۹۲۰) له اثره وروسته ، دی په خپلو انځورونو کې د سربدالۍ ، ناعادي حالت او د هالوسينېشن ناواقعي نړۍ جوړوي ، چې کېدای شي ، يو لامل به یې دا وي ، چې پر انځورگر باندې سيوريالیستي شاعرانو اغېز کړی وو. د څو کلونو په بهير کې د «پيکاسو» تصور داسې ښکارېده ، چې يوازې کومې بلاوې پنځوي ، هغه بلاوې چې په اصل کې سم ژوندي موجودات دي، خو انځورگر هغوی په بلا ته ورته موجوداتو باندې اړولي وي. داسې يو ډول موجودات چې سره څيري شوي وي لکه د لمبا کوونکې ( ۱۹۲۹) په اثر کې. =د پيکاسو مړينه= د «پابلو پيکاسو» د ژوند د وروستيو ۱۵ کلونو د پنځونې انځورونه ډېر بېلابېل دي. «پابلو پيکاسو» د ۱۹۷۳ ز کال د اپرېل پر ۸ په فرانسه کې په خپل کور کې ومړ. د ده او دده د پنځونې په اړه کېدای شي اوږدې خبرې وشي. =اخځونه=