cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
په ځنګل باندي دژونديو فکتورونه اغیزې
په ځنګل باندې د حشراتواغيزې
شکل: لرګي سوري کوونکې حشرات The Carpenter Worm دغه حشره (چينجی) په نارون (يو ډول جګه ونه چې سور رنګ لري او لرګې يي ډير کلک او دروند وي)، (Elm)، څيړۍ (Oak) او سفيدارو (Populus) کې په اوږدو کې يو تونل جوړوي. Ambrosia Beetles دغه حشرات په خصوصي ډول د چارتراش لرګی تخريبوي داډول حشرات نصوراي روښانه رنګ او ګرده خوله لری چې دغه خوله د داغونو پواسطه پوښل شويده دغه حشرات اکثره وخت په ځمکه باندې پراته اخته شوو لرګيو پوستکي تخريبوي. ۶.۳.۵ـ دکوچنيوڅانګو سوري کوونکي (Twigs Borer) دغه حشرات اکثره وخت په ځنګلي پاڼريژو نباتاتو اغيزه کوي مګر دوی په زياته اندازه په زينتي نباتاتو کې تخريب رامنځته کوي. شکل:د کوچنيو لرګيو تخريب کوونکې حشرات ۶.۳.۶ـ  زبيښونکې حشرات (Sucking Insects) دغه حشرات د نباتاتو د مايعاتو (شيرې) څخه تغذيه کوي اوځينی وخت ونې هم له مينځه وړي او هم د ونې په وده او صحت اغيزه کوي ددی ترڅنګ دوی ونو ته فنجيان او ويروسونه هم انتقالوي. ددې افت عمومي علايم ✓	د ونو کمزوري کيدل ✓	د پاڼو بدشکله کيدل ✓	د پاڼو زيړيدل ✓	د ښاخونو له منځه تلل Cicadas: - د سخت لرګی لرونکو ونو کوچنۍ څانګي (Twigs) تخريبوي. Lace Bugs: - دغه حشرات د Birch ، Maple، Oak او د Willow په ونو کې تخريب رامنځته کوي. ۶.۳.۷ـ تخم تخريبوونکي حشرات (Seed Destroying Insects) په ځنګلي ونو کې د پيرګي خوړونکې ګونګټې او غوزه خوړونکې ګونګټې ډيرې عامې دي. ددي نه علاوه نورحشرات لکه غڼي (Mite)،پرازيتونه (Parasites)،مرغان (Birds)، موږکان (Rodents)،داړونکې (Predators)او داسي نور تخمونه تخريبوي. ددې حشراتو د کنټرول لپاره بايدحشره وژونکي استعمال شي او يا دبيولوژيکې کنټرول پواسطه بايد کنټرول شي.
د وحشي حيواناتو اغيزي
شکل: هغه مرغان چې دونو د توليداتو څخه استفاده کوي B.	ځنې مرغان ژمني خوب (Hibernation) لري نو څرنګه چې دوی په ژمي کې خوب کوي نو مخکې د مخکې څخه د ژمي لپاره غذائي مواد برابروي دوی د ځنګلي ونو څخه تخمونه، ميوي او نور راټولوي د ځنګل څخه خپل غذائي مواد لکه (Nuts and Seeds) د ځمکې په سر راجمع کوي او پاڼې ورباندي اچوي او يا د ونو په سوريو (منځ خالي ځايونو) کې غوزې او تخمونه (Nuts and Seeds) ذخيره کوي ځکه چې په ژمي کې د ونو تخمونه او غوزې ډيری کمي پيداکېږي، او همدارنګه د حرارت ټيټه درجه د تخمونو او غوزو د تجزيه کېدو يا خرابيدو مخنيوی کوي.
داهلي حيواناتو اغيزې
۶.۵.۱ـ د څارويو څرول: اهلي څاروي لکه غوايان، غواګاني، ميښي، وزي، ميږي او اوښان کوم چې د سيمه ايزو خلکو شتمني وي، په ځنګل کې څر کوي اود ونو څانګي او واښه خوري چې دا کار د ځنګل په نباتاتو ستره اغيزه لري. که څه هم چې کم او کنټرول شوی څر د ځنګل لپاره ګټور دی دا ډول څر د وښو اوبوټو د ګڼوالي کمولو له لارې د اور لپاره سون مواد راکموي همدارنګه د مخروطيانو په معتدلو ځنګلونو کې څاروي دتګ راتګ پر مهال دناتحزيه شوو ستن ډوله پاڼو پنډه طبقه ماتوي او منرالي خاوره لوڅوي چې له دې لارې دمهمو مخروطيانو تخمونو ته دټوکيدو زمينه برابروي. a)	د کم او کنټرول شوي څر ګټوري اغيزي : کم او کنټرول شوي څر د وښو او بوټو ګڼوالي راکموي او لدي لاري د اور لپاره د سون مواد راکموي. د مخروطيانو په معتدلو ځنګلونو کې څاروي د تګ راتګ پر مهال د ناتجزيه شوو ستن ډوله پاڼو پنډه طبقه ماتوي او منرالي خاوره لوڅوي، چې لدي لاري د مهمو مخروطيانو تخمونو ته د ټوکېدو زمينه برابروي. b)	له بی رويې او زيات څړ زيان رسوونکې اغيزي : i.	څاروي د وښو سره يوځاي د مطلوبه نوعي نوي ټوکيدلي نيالکي هم خوري. ii. د مطلوبه انواعونوي ټوکيدلي نيالګي د څريدونکوحيواناتوتر پښو لاندي کېږي او خرابيږي. د دي ترڅنګ څاروي په ځنګلونوکې د تګ پرمهال د خپل صومانو لاندي د نيالګيو ريښي لوڅوي چې په دواړو حالاتو کې نوي نيالګي له مړينې سره مخ کوي. iii. زيات اوله کنټروله وتلي څر په ځانګړي توګه د غټو حيواناتو پواسطه خاوره کلکوي او د خاليګاو اندازه يي راکموي چې دا د خاوري د تهيي د خرابوالي سبب کېږي. همدارنګه غټ حيوانات د خپلو صومانو لاندي خاوره ميده کوي او ستر کچر يي ويجاړوي، په همدي اساس زيات او له کنټروله وتلي څر او کمزوري تهويه لرونکې خــــــــاوري لامل ګرځي،کوم چې خراب ستر کچر او اوبو جذبولو ټيټ ظرفيت لري. iv. د څر له امله د Clay خاورو کلکېدل د اوبو د سطحي جريان د زياتوالي سبب کېږي، شګلني خاوري دڅارويودصومانو لاندې نورې هم سستيږي چې په دواړو حالاتو کې څردخاوري د تخريب د زياتوالي سبب کېږي. v.	 له حده زيات او دوامداره څر د خوندورو او زيات غذايي ارزښت لرونکو وښو د تدريجي کموالي سبب کېږي کوم چې د بيرته راټوکېدو وړتيا له لاسه ورکوي او پرځای يي بې خونده او کم غدايي ارزښت لرونکي ځيږ واښه غلبه مومي کوم چې د څروړتياکموي. vi. زيات او دوامداره څر نسبتاً وچو او د څر په وړاندي مقاومو ټيټ کيفيته انواعو د منځته راتګ سبب کېږي چې لدي لاري د نباتي ترکېب د بدلون سبب کېږي. vii. پاڼي خوړونکې (Browsing) څاروي د مطلوبه انواعو غټي نودي ماتوي او د هغوي د ودي مخه نيسي. viii. د اهلي حيواناتو له ډلي څخه وزه ترټولو زياته ضرر رسوونکې ده چې په وروستيو پښو دريږي او هر څه خوري چې ورته رسيدي شي، د نړۍ په اکثره سيمو کې ميږي او وزي دواړه ځمکني واښه ټول خوري ix. اوښ هم په دي اندازه ويجاړونکې دي چې د خپل لوړوالي څخه په ګټه اخيستني سره د کوچنيو ونو پاڼي خوري، پدي خبره کې هيڅ شک نشته چې وايي: اوښ د دښتي سيمو حيوان دی او هرځاي ته چې ولاړ شي په دښته يي بدلوي.
د افغانستان حکومت
د مقننې دندې:
۱- قانون جوړونه: د مقننې تر ټولو مهمه او لویه دنده د حالاتو او وختونو له غوښتنو سره سم د هیواد لپاره د قوانینو جوړول او پخواني قوانین له بدل شویو حالاتو سره سمول دي. ځکه چې د اولس استازي د اولس لپاره د هغوی د طبعي اړتیا په نظر کې نیولو سره قوانین جوړوي. د قانون مسوده ماهرین جوړوي او دشورا غړي له بحث کولو وروسته هغه پاسوي.
د غوریانو کورنۍ
پخوانی تاریخ
د امير بانجي په نوم يو غوري شاهزاده د غور واکمن او د منځنۍ دورې د غوري واکمنانو نيکه و. د عباسيانو خلیفه هارون الرشید د هغه واکمنۍ ته مشروعیت ورکړ. غوريان د دولسمې پېړۍ له نيمايي څخه وړاندې نږدې ١٥٠ کلونه په غزنويانو او سلجوقيانو پورې تړلي وو. غور د دولسمې پېړۍ په نيمايي کې د غزنويانو له سترواکۍ څخه خپله خپلواکي اعلان کړه. د غزنویانو واکمن بهرام شاه غزنوي په ۱۱۴۹ کال کې د غوريانو یو سیمه اییز مشر قطب الدین محمد چې له خپل ورور سیف الدین سوري سره له شخړې وروسته د غزني ښار ته پناه وړې وه، مسموم کړ. سیف د غچ لپاره د غزنې پر لور لښکر و خوځولو او بهرام شاه ته یې ماتې ورکړه. خو بهرام یو کال وروسته بېرته راستون شو او د سیف په وړاندې یې قاطع بریا ترلاسه کړه چې په پل یک طاق سیمه کې ژر ونیول شو او په دار وځړول شو. د سیف بل ورور بهاولدین لومړي سام د خپلو دوو وروڼو د مرګ د غچ نقشه جوړه کړه، خو غزنې ته له رسېدو وړاندې د طبیعي لامل له امله مړ شو. علاءالدین حسین، چې د سیف تر ټولو کوچنی ورور او د غوریانو پاچا چې نوی یې تاج په سر ایښی و، هم د خپلو دوو وروڼو د مرګ د غچ نقشه جوړه کړه. هغه وتوانېد چې بهرام شاه ته ماتې ورکړي او بیا یې غزنی لوټ کړ. ښار اوه ورځې او اوه شپې وسوځوېد. دې کار د جهانسوز یعنې "نړۍ سوځونکي" لقب ور په نصیب کړ. غزنويانو د سلجوق په مرسته دغه ښار بېرته ونيو، خو د اوغوز ترکانو ته یې له لاسه ورکړ.
د اروګوای دښارونو نوملړ
د اروګوای هیواد د ښارونو نوملړ د اروګوای هیواد مهم ښارونه.
توکي
ټـول هغـه شـيا چـې د انسـان د غوښـتنو د پـوره کيـدو قابليـت ولري توکي بلل کيږي. لکه هوا ډوډۍ کتاب دا ټول د انسان اړتياو پوره کوي چې توکي بلل کيږي .انسان چې کوم تـوکي د خپلـو غوښـتنو د پـوره کيـدو لپـاره کـاروي ځينـې يـې پـه وړيـا توگـه ترلاسـه کـوي او ځينـې داسـې تـوکي دي چـې د شـتمنۍ او يـا د کـار پـه وسـيله تـرلاسـه کيـږي نـو ځکـه مـو تـوکي پـه دوو برخـو ويشلي دي :
غيراقتصادي توکي
a) افــاده : پــه غيراقتصــاد توکــو کــې افاديــت شــتو لــري او د انســانانو د اړتياوو د پوره کيدو وړتيا لري.
c) په ډير مقدار : د غيراقتصادي توکو درېيمه ځانگړتيـا دا ده چـې پـه ډيـر مقدار شتون لري انسان چې هر څومره وغواړي کارولی شي لکه د لمر رڼا او هوا.
ماکسين واټرس
کاري دوره
واټرس په کانګرس کې د ديموکراتيک استازې په توګه د ۲۰۰۸ ز کال د ديموکراتيک ملي کنوانسيون لپاره يوه غوره استازې وه. نوموړې د ۲۰۰۸ ز کال د جنوري په وروستيو کې د ګوند د نوماندۍ لپاره د متحده ايالتونو ديموکرات سناتوره هيلري کلېنټن تاييد کړه او په ملي کچه يې د هغې ملاتړ وکړ، چې ځينو وړانديز وکړ چې «[دا ملاتړ به] لويې څپې جوړې کړي». کله چې د لومړنيو رايو ورکولو پر وروستۍ ورځ د ژمن استازي په شمېر کې د متحده ايالتونو د سناتور بارک اوباما مشري نه لاندې کېدونکې (بريالۍ) شوه، ماکسين واټرس خپل تاييد هغه ته واړوه.
مارشال مک لوهان
ژوند او مسلک
مک لوهان د ۱۹۱۱ کال د جولای په ۲۱ د آلبرټا په اډمونټن، کې زیږېدلی او د خپلې مورنۍ انا کورني نوم، مارشال ورباندې کېښودل شو. ورور یې، موریس دوه کاله وروسته وزیږېد. مور او پلار یې دواړه په کاناډا کې زیږېدلي دي: مور یې، ایلسي نائومي (د زیږون نوم یې هال ؤ) په باپټیسټ ښوونځۍ کې ښوونکې وه، چې وروسته ممثله شوه او پلار یې، هربرټ انرنسټ مک لوهان یو مېتودیسټ ؤ او په اډمونټون کې یې د معاملاتو لارښونې سوداګري درلوده. کله چې سوداګري د لومړۍ نړیوالې جګړې په اوږدو کې سقوط وکړ، د مک لوهان پلار د کاناډا په اردو کې شامل شو. هغه د یو کال خدمت وروسته انفلونزا ونیو او په کاناډا کې له لومړۍ کرښې څخه لرې پاتې شو. په ۱۹۱۵ کال کې د اردو څخه د هربرټ له شړلو وروسته ، کورنۍ یې د مانیتوبا، وینیپیګ ته لاړه، هلته مارشال لوی شو او ښوونځي ته لاړ او په کیلوین تخنیکي ښوونځۍ کې یې زده کړې وکړې، وروسته په ۱۹۲۸ کال کې په مانیتوبا پوهنتون کې شامل شي.
راتلونکی مسلک او شهرت
هغه بیا د ۱۹۴۴ کال څخه تر ۱۹۴۶ پورې د انټاریو په وینډزور کې په اسمپشن کالج کې درس وکړ، بیا په ۱۹۴۶ کال کې ټورنټو ته لاړ او د سنټ مایکل کالج چې د ټورنټو پوهنتون یو کاتولیک کالج ؤ، له استادانو سره یو ځای شو، هلته یې هیو کېنر یو له محصلینو څخه ؤ. کاناډایي اقتصاد پوه او مخابرات پوه هارولډ انیس یې د پوهنتون همکار ؤ، هغه کس چې د مک لوهان په ​​کارونو یې زیاته اغېزه درلوده. مک لوهان په ۱۹۶۴ کال کې داسې لیکلي: "زه خوښ یم چې زما خپل کتاب، د ګوتنبرګ کهکشان (The Gutenberg Galaxy) ته د رواني او ټولنیزو پایلو په اړه د انیس د مشاهدو لپاره د شرحې په توګه، لومړی د لیکلو وروسته د چاپ کولو فکر کوم."
مک لوهان له ۱۹۶۷ کال څخه تر ۱۹۶۸ کال پورې، د برونکس په فورډهام پوهنتون کې د بشري علومو په برخه کې د البرټ شوایټزر څوکۍ ته وټاکل شو. کله چې په فورډهام کې ؤ، تشخیص شو چې بې خطره دماغي تومور لري او په بریالیتوب سره یې درملنه وشوه. بېرته ټورنټو ته راستون شو او د خپل ژوند تر پایه یې په ټورنټو پوهنتون کې درس ورکړ او په ویچ ووډ پارک کې چې په غونډیو کې محصوره یوه کلیواله سیمه چې ښار ځنې لیدل کېږي، ژوند کاوه او هلته یې آناتول راپوپورټ یې ګاونډی ؤ.
سټیو بنن
د ډونالډ ټرامپ ولسمشري
د ۲۰۱۷ زکال په فبروري میاشت کې بنن د ټایم مجلې پر مخ پاڼه راڅرګند شو، چې هغه یې په «لویې لاسوهنې» کې ښکېل بللی و. د دغې مقالې لپاره کارول شوی عنوان دا و: «آیا سټیو بنن د نړۍ دویم ځواکمن کس دی؟»، چې په سپینه ماڼۍ کې یې د هغه نفوذ ته اشاره لرله.
ژونکه
د حجرو ډولونه
حجرې په دوه ډوله دي: یوکاریوټیک حجرې، چې یوه هسته لري، او پروکاریوټیک حجرې، چې هسته نه لري، خو بیا هم هستوي سیمه پکې شته ده. پروکاریوټونه یو حجروي ژوندي موجودات دي، په داسې حال کې چې یوکاریوټونه ښایي یو حجروي یا څو حجروي وي.
پروکاریوټیک حجرې
په پروکاریوټونو کې باکتریا او آرکیا شاملېږي، چې د ژوند له دریو حوزو څخه دوې یې جوړوي. پروکاریوټیک حجرې پر ځمکه د ژوند لومړنی شکل و، چې د حجروي پیغام رسونې په شمول د حیاتي بیولوژیکي پروسو ځانګړتیا لري. دا حجرې د یوکاریوټیک حجرو په پرتله ساده او کوچنۍ دي، چې هسته او نور له غشا سره تړلي ارګانیلونه نه لري. د پروکاریوټیک حجرې ډي اېن اې (DNA) له یوه واحد دایروي کروموزوم څخه جوړه ده چې له سایټوپلازم سره په مستقیم تماس کې وي. په سایتوپلازم کې اټومي یا هستوي سیمه د نیوکلیوډ په نوم یادیږي. ډېری پروکاریوټونه تر ټولو کوچني ژوندي موجودات دي چې قطر یې له ۰.۵ څخه تر ۲.۰ مایکرومترو پورې دی.
یوکاریوټیک حجرې
نباتات، حیوانات، فنجي، پروتوزوا او اوبړۍ ټول یوکاریوټیک دي. دا حجرې د یوه عادي پروکاریوټ په پرتله پنځلس ځله پراخ دي او کېدای شي په حجم کې زر ځله ترې لوی وي. د پروکاریوټونو په پرتله د یوکاریوټونو اصلي توپیروونکې ځانګړنه جلاوالی یا برخه بندي ده: له غشا سره د تړلو ارګانیلونو (کمپارټمینټونو یا برخو) شتون چې ځانګړي فعالیتونه پکې ترسره کېږي. په دې منځ کې ترټولو مهمه د حجرې هسته ده، هغه ارګانیل چې د حجرو ډي اېن اې (DNA) پکې وي. دا هسته یوکاریوټ ته خپل نوم ورکوي، چې معنا یې "واقعي زړی (هسته)" ده.
کور
رواني بدلونونه
ځینې ​​خلک کیدی شي د کور څخه بې خبره وي کله چې دوی د یوې مودې وروسته کور پریږدي.
د کور دننه
کاري خونه
آباکان
آباکان ښار د روسیې جمهوریت پلازمېنو څخه یوه ده.
وېکټوریا ووډهل
ماشومتوب، ځواني او زده کړه
بیوګرافي لیکوونکی تیوډور ټیلټون وايي چې ووډهل به يې پلار وهله ډبوله. بیوګرافي لیکوونکې باربارا ګولډسمېت ادعا کوي چې  کله ووډهل ځوانه وه، پلار به يې وږې ساتله او جنسي ځورونه به يې ورکوله. هغې د ټیوډور ټیلټون په بیوګرافۍ کې له محارمو سره زنا په دې توګه بیانوي: "خو مور او پلار یې چې نه یې غوښتل د خپلې لور له غمه خلاص شي کوم چې په ځوانه ځوانۍ کې د زړې ښځې په څېر ښکاریده، له دې ناڅاپي وړاندیز څخه خوشاله وو". بیوګرافي لیکوونکې میرا مک فیرسون د ګولډسمېټ دا ادعا نه مني او وايي چې "ویکي ډېری مهال نغوته کړې چې هغه به په جنسي توګه ځوروله" او د ګولډسمېت خبره بیا دا ده چې "هو وروسته، ویکي ښايي وايي چې بک "له خپل وخت وړاندې نجلی توب ترې اخیستی دی". مک فیرسون لیکي: "نه یوازې وېکټوریا دغه خبره نه کوي، نه هم 'ډېری مهال' دا کار کېده او نه هم دغه کار له محارمو سره د زنا په اړه و".
ووډهل په یوولس کلنۍ کې یواځې درې کاله رسمي زده کړې کړې وې، خو ښوونکو يې ویل چې دا ډېره لایقه ده. هغه مجبوره شوه چې ښوونځی او کور وروسته له هغې د کورنۍ سره یو ځای پرېږدي چې پلار يې لومړی ژرنده بیمه کړه او بیا يې وسوځوله. کله يې چې غوښتل د خسارې د جبران بیمه ترلاسه کړي، د هغه له خوا په قصدي توګه اور لګول او جعل کارۍ رابرسېره شول او د ښار د ساتونکو د یوې ډلې له خوا وشړل شو. دوی ته د ښارد اوسېدونکو له خوا پیسې راټولې شوې څو له اوهایو ایالت څخه ووځي.
لومړی واده او کورنۍ
کله چې ویکټوریا ۱۴ کلنه وه، د نیویارک ایالت د راچسټر له یوه ۲۸ کلن ډاکټر کانینګ ووډهال سره يې ولیدل. کورنۍ يې هغه ته مشوره ورکړه چې دغه نجلۍ له یوې مزمنې ناروغۍ روغه کړي. ووډهال په اوهایو کې درملنه ورته پیل کړه په داسې حال کې چې هغه مهال په دې ایالت کې د رسمي طبي زده کړو او جواز اړتیا نه وه. ځینې روایتونه وايي چې دغه ډاکټر د واده کولو په موخه ویکټوریا اختطاف کړه. ووډهال ویلي وو چې د ۱۸۴۹ څخه ۱۸۵۱ ز کال پورې د نیویارک ښار د ښاروال وراره کالیب سمیت ووډهال دی، خو په حقیقت کې یې یو لرې تربور کېده.
هو چی مین
په سیاستوالۍ سربېره، نوموړی لیکوال، شاعر او خبریال هم و. هغه بې شمېره کتابونه، مقالې او اشعار په چینايي، ویتنامي او فرانسوي ژبو لیکلي دي.
مجسمه سازي
مجسمه سازي د شیانو د یوځای کولو یا مولډ کولو هنر دی او دا په هره اندازه یا د کومې وسیلې (مواد) یا تخنیک سره ترسره کیدی شي. د دې هنر محصولاتو ته مجسمې ، ارقام یا مجسمې ویل کیږي. هر هغه درې اړخیزه څیره چې د هنري بیان لپاره رامینځته کیږي مجسمه بلل کیدی شي. هر شکل مجسمه نه ده، بلکې تر شا یې فکر، خلاقیت یا نوښت وي.
د بولیویا هیواد د ښارونو نوملړ
'د بولیویا هیواد د ولایتونو نوملړ (د بولیویا هیواد ښارونه)
جین چارلز لئونارد دي سیسمونډي
جین چارلز لئونارډ ډي سیسمونډي (چې د جین چارلز لئونارد  سیسمونډي دی سیسمونډي په نوم هم پېژندل کېږي) (فرانسوي: [ʒɑ̃ ʃaʁl leɔnaʁ də sismɔ̃di]؛ د ۱۷۷۳ کال د مې ۹ – د ۱۸۴۲ کال د جون ۲۵)، چې اصلي نوم یې سیمونډي ؤ، یو سویسي تاریخ پوه او سیاسي اقتصاد پوه ؤ، هغه په فرانسوي او ایټالیوي تاریخ کې د خپلو آثارو او د خپلو اقتصادي نظرونو په پار زیات مشهور دی. په ۱۸۱۹ کال کې د هغه (d'économie politique, ou de la richesse dans ses rapports avec la Popular) اثر د آزاد اقتصاد لومړۍ لیبرال انتقادي تحلیل ښيي. د اوزګارۍ بیمې، د روغتیایي مرستو، تصاعدي مالیې، د کاري ساعتونو د تنظیم او د تقاعد د طرحې یو له مخکښو پلویانو څخه ؤ. همدارنګه لومړی کس ؤ چې د proletariat اصطلاح یې جوړه کړه چې په کپیټلیزم کې رامنځ ته شوې کارګر طبقې ته اشاره کوي، او میو ارزښت (mieux value ) په اړه د هغه بحث د مازاد ارزښت مفهوم اټکل کوي. د ګیرت سټیډمن جونز په وینا، " ډېر هغه څه چې سیسمونډي لیکلي د عصري صنعت د سوسیالیستي انتقاد د معیاري ټولګې برخه وګرځېدل،" او هغه یې په کمونیست مانیفست کې انتقادي تبصرې ته ورساوه.
د ایران اقتصاد
تاريخ
د ايران شاهي بانک په ۱۸۸۵ز کال کې جوړ شوی و چې د پارس په ټولو سترو ښارونو کې يې دفترونه درلودل. رضا شاه پهلوي (۱۹۲۵-۴۱) د ټول هېواد زېربناوو ته وده ورکړه، تعلیمي سمونونه يې پلي کړل، د بهرنۍ لاسوهنې په وړاندې يې مبازره وکړه، حقوقي نظام يې سم کړ او نوي صنعتونه يې متعارف کړل. په دې مهال کې ايران د يو ټولنيز بدلون، اقتصادي پرمختګ او پرتليز سياسي ثبات پړاو تجربه کړ.
سيال کاکړ
استاد نوراحمد قرآنمل دسیال کاکړ په اړه
دیادي رسالې اساسي منځپانګه چي د (سلسلې، ادبي ښیګڼي، برغازۍ، سولی او ویلو پر ترتیب راګرځي ) په عنوانونو د یوه معتبر اثر په ډول پيژندلای سو. [1] وګ:کاکړ: ولي محمد سیال ، فولکلوري جواهر، پښتو اکېډمي کوټه چاپ
انارشيزم
د خپلې خوښې موخو ته د رسېدو لپاره انارشيزم له ډول ډول لارو چارو څخه کار اخلي، کومې چې په ټوليز ډول په انقلابي او تکاملي لارو چارو وېشل کېدای شي، دواړه يو په بل کې په مهم ډول رانغښتي دي، چې يوازې تشرېحي دي. د انقلابي لارو چارو موخه دا ده چې ، دولت او واکمني رانسکوره کړي، کوم چې په تېر کې یې له تاوتریخوالي ډک حالت خپل کړی وي، په داسې حال کې چې د تکاملي لارو چارو موخه دا ده چې، له وړاندې څخه هغه څه انځور کړي، چې د ګډوډۍ او انارشيزم ټولنه به څه ډول وي. انارشي تفکر، نېوکه او عمل په بېلا بېلو بشري ټولنو کې خپله ونډه لرلې ده. په انارشيزم نيوکه کې، دا ادعاوې شاملې دي چې، انارشيزم په خپله دننه کې بې ثباته، له تاوتريخوالي ډک او خيالي دی.
سرچينې
وېشنيزه:انارشیزم وېشنيزه:سياسي هڅوب
بادام
د بادامو ونه چې اته متره اوږدوالی لري له مخکې زمانو څخه په لویدځه اسیا په ځانگړې توگه افغانستان، ایران، سورییې او فلسطین کې روزل کیږي، د بادام د ونې ریښه ډيره قوي وي، دا ونه کولای شي په ډير کم لوندوالي (نم) کې هم رشد وکړي، پاڼې یې بیضوي شکل لرې او د پاڼې سر یې تیره وي. گل یې ډير ښکلی او ښه رنگ لري. د پسرلي په لومړیو کې یې نښې را څرگندیږي.
کیمیاوي جوړښت
خواږه بادام له پنځوسو څخه تر ۵۵ سلنه پورې غوړ او ترخه یې له ۴۰ څخه تر ۴۵ پورې غوړي لري. بادام ۲۵ سلنه سپين مواد د اموسلین په نوم لري چې قند او معدني مواد لري. د ترخو بادامو اسانس یا( اډییک بنزویک) په عطرو کې کارول کیږي او هم تر دې د ملاشیت په نوم شین رنگ جوړیږي. په سل گرامه وچو بادامو کې لاندې مواد موندل کیدی شي:
د کارولو لارې چارې
د بادمو تیل یا غوړي: د دې لپاره چې دا تیل لاس ته راوړۍ لومړۍ بادام پاک کړۍ وروسته یې وچ کړۍ او واړه یې کړۍ او د وړو په څير یې واړه کړۍ او وروسته یې په داسې ځای کې کیږدۍ چې فشار پرې راشي او غوړي ترې وزي. دې تیلو ته د لومړي فشار تیل وايي.
د روسيې د جايزې پروګرام
مخينه
د 2019ز کال په ديسمبر مياشت کې د (Gold Star) کورنيو له خوا د D.C ولسوالۍ په محکمه کې ثبت شوې قضيې تر مخې، په افغانستان کې ښکېل د لويو امریکايي او نړيوالو دفاعي قرارداديانو طالبانو ته په غېر قانوني ډول له زيان څخه د خونديتابه تاديات کړي دي، کوم څه چې د طالبانو تر مشرۍ لاندې تروريرستي بغاوت ته پانګه مهيا کوي، چا چې په افغانستان کې زرګونه امريکايان يا وژلي يا ټپیان کړي دي. په 2009ز کال کې، د هغه مهال د بهرنيو چارو وزېرې هيلري کلینټن ويلي و چې د طالبانو لپاره له زيان څخه د خونديتابه پيسې د مالي تمويل يوه له سترو سرچينو څخه وه.
د تېکنالوژۍ تاریخچه
د تېکنالوژۍ تاریخچه د توکو او تخنیکونو د اختراع تاریخچه ده او د نړۍ د تاریخ یوه کټګوري ده. تېکنالوژي هغه میتودونو ته ویل کېږي چې له ساده ډبریزو توکو څخه نیولې تر پېچلې جنتیکي انجنیرۍ او معلوماتي تېګنالوژۍ پورې په پرلپسې توګه د ۱۹۸۰ لسیزې راهیسې سره یوځای شوي دي. د تېکنالوژي اصطلاح له یوناني کلیمې تکني (techne) څخه چې د کسب او هنر په معنا ده او د لوګوس کلیمه چې د کلیمې او وینا په معنا ده اخیستل شوې. د لومړي ځل لپاره د تطبیقي هنرونو لپاره وکارول شوه، خو اوس‌مهال زموږ د چاپېریال شاوخوا پرمختګونو او بدلونونو د تشرېح لپاره کارېږي.
فرانسیسکو فرانکو
نوموړی د کمونېزم ضد خوځښت مشر شو او د لویدیځ په ځانګړې توګه د متحده ایالاتو ملاتړ یې ترلاسه کړ. هغه مهال چې د هغه دیکتاتورئ خپل تند سیاستونه راکم کړل، لوئیس کاررو بلانکو د فرانکو په څنګ کې د هغه په مخکښ سلاکار واوښت، هغه چې په ۱۹۶۰ مه لسیزه کې په پارکینسون ناروغۍ باندې باندې د فرانکو له اخته کېدو وروسته یې رول پراختیا ومونده. په ۱۹۷۳ زکال کې فرانکو د عمر د زیاتوالي او ناروغۍ له امله له لومړي وزارت استعفا ورکړه – د لومړي وزارت چوکۍ له ۱۹۶۷ زکال وروسته د دولت د مشرتابه له چوکۍ جلا شوې وه – خو له دې سره هغه د دولت د مشر او د ځواکونو د اعلی سر قوماندان په توګه پاتې شو. فرانکو په ۱۹۷۵ زکال کې د ۸۲ کلونو په عمرمړ شو او په Valle de los Caídos کې دفن شو. هغه د خپلې واکمنۍ په وروستیو کلونو کې پاچهي نظام بېرته رامنځته کړ او خوان کارلوس چې دیموکراسي ته یې د هسپانیا لېږد رهبري کړ، د هغه ځای ناستی پاچا شو.
د فرانکو تر ادارې لاندې هسپانیه
دغې چارې په ۱۹۴۲ زکال کې بدلون وکړ، هغه مهال چې فرانکو د Cortes Españolas په نوم پارلمان جوړ کړ. دغه پارلمان د مشارکتي اصولو پر بنسټ وټاکل شو او واقعي ډېر لږ واک یې درلود. د یادولو وړ ده چې پارلمان په دولتي لګښتونو هېڅ کنټرول نه درلود او دولت هم د هغو پر وړاندې ځان مسئول نه ګاڼه. وزیران په یوازې توګه د فرانکو په پرېکړه ټاکل کېدل او یا هم ګوښه کېدل.
د کلیسا او دولت بېلوالی
له مدني دولت څخه د کلیسا د جدایۍ فلسفه له سېکولرېزم، د کلیسا رسمي حیثیت له منځه وړلو یا انحلال پالنې، مذهبي آزادۍ او مذهبي ټولپالنې یا پلورلېزم له فلسفو سره یوه موازي فلسفه ده. د دغو فلسفو له لارې اروپایي دولتونو د کلیسا او سوکالۍ پال دولت ځینې ټولنیز رولونه په خپله غاړه واخیستل؛ یو داسې ټولنیز بدلون چې له کلتوري پلوه یو سېکولره ټولنه او عامه چاپېریال یې رامنځته کړ. په عملي توګه، د کلیسا او دولت جلا کول له بشپړې جلاینې څخه چې د هېواد د سیاسي اساسي قانون له لارې ترسره کېږي، لکه په هند او سینګاپور کې، د یوه مذهبي دولت په پرتله لکه په مالدیف کې، ډېر توپیر لري.
په بېلابېلو هېوادونو کې
د دغه جلاوالي زیات توپیر په هغو هېوادونو کې لیدل کېږي، چې په لوړه کچه مذهبي آزادۍ او د نورو ادیانو زغم لري او کلک سېکولر سیاسي کلتور پکې شته او لا یې هم دولتي کلیساوې یا له مشخصو مذهبي سازمانونو سره مالي اړیکې تر ۲۱مې پېړۍ پورې ساتلې دي. په انګلیستان کې د اساسي قانون پر بنسټ یو دولتي دین شته دی، خو نور ادیان هم زغمل کېږي. د برېتانیا پادشاه د انګلیستان د کلیسا ستر واکمن بلل کېږي او ۲۶ راهبان (روحاني اشراف) د دولت په مشرانو جرګه کې دي او د اشرافو جرګه بلل کېږي.
دوستانه او دښمنانه جلاوالی
فرانسوی کاتولیک فیلسوف او د بشري حقونو د نړیوالې اعلامیې ترتیببوونکی ژاک مارتین، د فرانسې د ماډل او د شلمې پېړې په منځ کې د متحده ایالاتو د ماډل ترمنځ توپیر ته اشاره کوي. نوموړی د امریکا د هغه مهال ماډل دوستانه بولي ځکه د کلیسا او دولت ترمنځ دواړه "غوڅ توپیر او واقعي همکاري" موجوده وه؛ کوم څه ته چې هغه "تاریخي خزانه" ویلې وه او د متحده ایالاتو په اړه یې ویلي وو: "خدایه له تا غواړم چې دا وساته او مه پرېږده چې له جلاوالي ستا مفهوم پر اروپایي مفهوم منحرف شي." بل فرانسوي څارونکي الکسیس دو توکویل هم همدغه توپیر ته تمایل درلود: "په متحده ایالاتو کې له لومړي سره سیاست او مذهب سره همغاړي وو او له هماغه راهیسې نه دي درېدلي."
د سيانا کاترين
د سيانا د کاترين له مړينې وروسته د هغې په اړه د خلکو عقيدت په چټکۍ سره زيات شو. پاپ پيوس دويم به ۱۴۶۱ز کال کې هغه مقدسه وګرځوله؛ په ۱۸۶۶ز کال کې د پاپ پيوس نهم له خوا د روم د پلوې روحاني په توګه اعلان شوه او په ۱۹۳۹ز کال کې پاپ پيوس دولسم هغه د ایټاليې پلوې روحانۍ په توګه اعلان کړه (له فرانسس اسيزي سره يو ځای). هغه دویمه ښځه وه چې د ۱۹۷۰ز کال د اکتوبر په څلورمه نېټه د پاپ پال شپږم له خوا د «کليسا ډاکټرې» په توګه اعلان شوې وه – د اويلا د تريسا څخه يواځې څو ورځې وروسته. په ۱۹۹۹ز کال کې پاپ جان پال دويم هغه د اروپا پلوې قديسې په ډول اعلان کړه.
ژوند
د ملا ډومينک يو ليد کاترين ته ځواک وباښه، خو د هغه په نظم کې د داخلېدود هغې هيله د لاپا خوښه نه وه، چا چې خپله لور په «بګنو وګنوني» کې غسل ته بوتله، تر څو د هغې روغتیا ښه کړي. کاترين د پوستکي په سخت بخار، تبې او دردونو ناروغه شوه، کوم څه چې په اسانۍ سره د دې لامل وګرځېد چې مور يې ومني، تر څو هغه وکولای شي له «مينټيليټ» سره يو ځای شي، کوم چې د مذهبي عامو ښځو سيمه ييزه ټولنه وه.« مينټيليټ» کاترين ته وشودل چې څه ډول لوستل وکړي او هغه د خپلې کورنۍ په کور کې نږدې په بشپړ ډول چوپ او په يواځیوالي کې اوسېده.
له چا څخه له اجازې اخستلو پرته د لباس او خوراک د ورکړې د هغې د عادت له امله د هغې کورنۍ ته زیات زیان ورسېد، خو هغې هېڅکله د ځان لپاره څه ونه غوښتل. د هغوی په منځ کې په اوسېدلو سره، هغې کولای شول په زیاتې سختۍ سره هغوی رد کړای شي. هغې دسترخوان ته په اشارې سره چې په جنت کې د هغې د حقيقي کورنۍ سره ورته چمتو کړای شوی دی، د دوی خوراک يې نه غوښت.
په پښتو لنډيو کې د تلميح ادبي صنعت
حضرت يعقوب عليه السلام
حضرت يعقوب عليه السلام د اسحق عليه السلامزوی اود الله جل جلاله له غوره پېغمبرانو څخه شمېرل کېده ، حضرت يعقوب عليه السلام د حضرت يوسف عليه السلامپلار و، چې يوولس نور زامن يې هم درلودل ، کله چې يوسفعليه السلام  يې خپل ورونو په کوهي کې واچاوه ، پلاريې د يوسف عليه السلام په بېلتون ډېر خواشينی او غمګين شو ، د ده په جدايۍ کې يې دومره وژړل چې د سترګو نور يې له لاسه ورکړ او ړوند شو ، له ډېرو کلونو وروسته چې يو سف عليه السلام د مصر پادشاه او عزيز شو ، ده په خپل تدبير او پوهې سره د قحطۍ د له منځه وړلو لپاره ډېره غله ټوله کړه، په کنعان کې هم قحطي راغله د يعقوب عليه السلام زامن د غلې دانې د رانيولو لپاره مصر ته لاړل ، يوسف عليه السلام هغه وپېژندل ، خپل کميس يې هغوی ته ورکړ چې يعقوب عليه السلام ته يې ورکړي کله چې د يوسف عليه السلام ورونو د ده کميس د مصر څخه راوويست باد يې بوي د يعقوب عليه السلام پوزې ته ورساوه ، دده د کميس پربوي خوشحاله شو ، کله چې يعقوب عليه السلام هغه کميس په خپلو سترګو ومږه او په سترګويې کېښود سترګې يې د الله جل جلالهپه امر روغې او بينا شوې.
حضرت يوسف عليه السلام
وايي چې زليخا يوسف عليه السلام په خوب کې ليدلی و، په خوب کې د ده په حسن او ښکلا مينه شوې وه کله چې عزيز د مصر پاچا دی خپل کورته راوست ، د زليخا خوب رښتيا شو ، نو د ده حسن او ښايست يې زړه ترې يووړ، هرچېرې به يې ديدن ته ناسته او ولاړه وه ، د دې په مينه کې يوسفعليه السلام د مصر د پادشاه له خوا بندي او زنداني شو ، دده په بېلتون او جدايۍ کې دا له سوزه او ګداز نه ډکې لنډۍ وګورۍ چې د زليخا د مينې اشارې او کيسې پکې راجوتيږي:
يار مې يوسف په ميرو ورک دی      د نمر پرست په شان غړۍ ورپسې وړمه
(روهي سندرې ، ۶۴۷مخ )
سردار غازي محمد ايوب خان
يعقوب يې وړی کلکتې ته            ځکه ځوانان نن د ميوند جنګ لره ځينه
مجنون او ليلی
خاونده ! حال مې د مجنون شو         چې لااله وايم ليلی خولې ته راځينــــــه
سيف الملوک او جماله ښاپېرۍ
(روهي سندرې، ۶۸۲مخ)
طالب جان او ګل بشره
صبر کوه خدای به مې درکړي              په بې صبرۍ معشوقې چا موندلي دينـــه
شېرعالم او مامونۍ
د مامونۍ او شېرعالم د سوې مينې داستان سوزلرونکی دی او بيا د بې ګناه او مظلومې بې رحمه مرګ چې د بنې په لمسون او دروغو وشو ، د ښځو په حق او مقابل کې پښتو ولس د سخت او کلک قدرت او زور زياتي بې سارې نښه ده ، دوی په ښخو ډېر ستم او ظلم کوي...په دغه اړه شاعرانو او ناظمانو سوي او د سوز ګداز انځورونه کښل ، نو ځکه زه زياتې خبرې پرې نه کوم ، د دغه غمجن داستان لوغړن تصوير ، د پښتو لنډيو په دايرة المعارف کې هم په تلميح او ايما سره د پښتون ولس له خولې راځلېدلي دي ، لکه :
مامونۍ ګور نه ځـــواب ورکـړو                په صندوقچه کې مې باهو دی ورک به شينه
تهمت دې واخيست شېرعالمه ! چې په لمسون دې د غمــــــــاز وکړل مرګونــه
اځليکونه
1)  ازمون ، پوهنمل لال پاچا ، ته وايه ښه!ولسي نکلونه ، لومړی ټوک ، دانش خپرندويه ټولنه ، پېښور ، ۱۳۸۷ل کال.
امير زېب خان
د زېب خان په اړه د نورو سندرغاړو نظرونه :
په خپلو وروستیو کلونو کې، امیر د AVT خیبر تلویزیون او PTV سره ځانګړې اړیکه جوړه کړه، د چینلونو لپاره یې ډېری پښتو ټریکونه ثبت کړل. د هغه ورور خبر ورکړ چې امير زېب خان په ۱۹۹۲ کال کې په دوو پښتو ډرامو او په ۱۹۹۵ کال کې په دوو اردو سريالونو کې هم کار کړی و. امیر هیڅکله موسیقي د پیسو د سرچینې په توګه نه ده اختیار کړې. هغه د خپلو مالي اړتیاوو د پوره کولو لپاره په نادولتي موسسو کې دندې ترسره کړې. هغه د نويو زېږېدلو ماشومانو د روغتیا پروګرام لپاره د ماشوم روغتیا تخنیکي کارمند په توګه هم کار کړی.
د سيلابونو په مخنيوي کی د ځنګلونو رول
دځمکي په تخريب باندي داقليمي لاملونو اغيزي
اقليم د وچو سيمو د نباتاتو په ژوندي کتلي او دژونديو موجوداتو په تنوع باندي قوي اغيزي لري همدارنګه اورښت او حرارت د وچو سيمود نباتاتو په انتشار د خاوري تشکيل او تکامل سره مرسته کوي هغه نباتات چي د حيواناتو د څړ له امله متضرر شوي وي اورښت د هغوي په بيا ودي او نمو کي پوره برخه اخلي.په وچو سيمو کي لوړه تودوخه او کم اورښت په خاوري کي کم عضوي مواد توليدوي او ژر تجزيه کيږي. لږ عضوي مواد د خاوري دانو ته کم سريښوالي او لږ ثبات ورکوي چي د باد او باران په وړاندي مقاومت نشي کولاي.کوم پتري يا(crusts)چي د اورښت له امله په خاوره توليديږي د خاوري د سوريو د ډکيدو سبب ګرځي په خاوره کي د اوبو نفوذ کميږي او زياتره اوبه د ځمکي په مخ جريان پيداکوي بلاخيره اوبه په کرنيزو ځمکو باندي راخيژي او د خاوري د تخريب سبب ګرځي.
دخاوري په تخريب کي داقليمي لاملونه رول
۱ـ اورښت ۲ـ سيلابونه ۳ـ وچکالي ۴ـ دلمر وړانکوتودوخي او بړاس اغيزي ۵ـ باد
شيندونکي تخريب
په دي تخريب کي د باران څاڅکو دشدت له امله د خاوري غټ ذرات په کوچنيو ذراتو بدليږي او شيندل کيږي.په دغه تخريب کي د خاوري فزيکي جوړښت خرابيږي او شيندلي ذرات دځمکي په ټيټو برخو کي راټوليږي او بلاخره د خاوري يا د ځمکي مخ ته همواره سطحه ورکوي. په پاي کي د باران اوبه د ځمکي په مخ باندي جريان پيداکوي د باران د څاڅکودشدت له امله دخاوري ذرات په هوا کي خپريږي او بيرته ځمکي ته راکوزيږي. په همدي خاطر نوموړي پړاو ته شيندونکي تخريب وايي.
دتبخير اغيزي
ديوي کولو طريقه: څومره چي دزيات وخت لپاره ځمکه په نباتاتو باندي پوښل شوي وساتل شي نو په هماغه اندازه يي دباد او باران په وړاندي دتخريب اندازه کمه وي. دنباتاتو داسي کرنه چي دځمکي ټول مخ پوښي دهغي کرني په پرتله چي نباتات ټول مخ نه پوښي زياته خاوره ساتي دميلان په امتداد دځمکي يا خاوري قلبه کول د خاوري تخريب داوبو په وسيله زياتيږي. په داسي حال کي چي د ميلان په مخالف جهط دځمکي قلبه کول تر يوي اندازي د خاوري دتخريب مخه نيسي او شودياره شوي ځمکه د غير شودياره شوي ځمکي په پرتله زياتي اوبه په ځان کي ساتلي شي.
جمعیت اصلاح افغانستان
د جمعیت اصلاح اهداف
له اقامت دين څخه یې موخه د دين د يوې ځانګړې برخې نه بلكې د ټول دين واکمنول دي، برابره خبره ده چې له فردي ژوند سره تړلې وي او كه د ټولنيز ژوند پورې، لمانځه، روژې، زكات سره تړاو ولري اوكه له اقتصاد، معاملاتو، تمدن او سياست سره، د اسلام يوه برخه هم اضافي نه بلكې ټول اسلام ضروري بولو، دا د يوه مؤمن دنده ده چې له تجزيې او ويش پرته د ټول اسلام دقايمولو لپاره هڅې وكړي، د اسلام كومه برخه چې فردي ژوند سره اړه لري هر مؤمن يې بايد په خپل ژوند كې قايمه كړي او د كومې برخې قايمېدل چې له ټولنيز كوښښ پرته شونى نه وي نو مومنان به په ګډه د هغه لپاره د ډله ایز نظم او كوښښ اهتمام كوي، كه څه هم چې د مؤمن د ژوند اصلي موخه د الله (جل جلاله) رضا اود آخرت برياليتوب وي، خو دغې موخې ته له دې پرته چې په نړۍ كې د الله (جل جلاله) د دين دقايمولو هڅه وشي رسېدل شوني نه دي، نو بناءً د مؤمن اصلي هدف د دين اقامت او د الله (جل جلاله) خوښي ده چې د دين قايمولو دهڅو په پايله كې لاس ته راځي.
ج ـ نصیحت او ارشاد:
له نصیحت او ارشاد څخه موخه مسئوولینو او عامو خلکو ته د سالمو او ګټورو نصیحتونو او مشورو وړاندې کول د دې حدیث شریف «الدین النصیحة» په اساس دي، د دې واجب له اداء کولو څخه د جمعیت اصلاح موخه، په ټولنه کې د خیر او نېکۍ عام کېدل او د ستونزو او کمیو علاج او درملنه ده.
د ـ د ټولنې خدمت:
د جمعیت اصلاح له کاري وسایلو څخه بله وسیله خلکو ته د تعلیمي، روغتیایي، خیريه او داسې نورو فعالیتونو له لارې د هغوی لومړنۍ اړتیاوې پوره کول او نور خدمتونه وړاندې کول دي. جمعیت اصلاح د خلکو خدمات افتخار او الله تعالی ته د نزدې والي سبب ګڼي، فقیرانو او بېوزلو لاس نیونه د ټولنیزو غوره عبادتونو څخه شمېري،جمعیت اصلاح د خپل تېر فعالیت جریان کې په همدې معنویاتو او له همدې طریقې څخه په استفادې سره د خپلې ټولنې په مادي او معنوي ښېرازتیا کې هڅه کړې ده.
آنګولا
آرپوهه
د آنگولا نوم د پرتگالي ژبې نه راوتلی چې د بنټو ويی ان گولا يا N’gola نه راوتلی او په ۱۶مه پېړۍ کې د پارتگال د مستعمرو په وختونو کې د کوېمبونډوس د سلطنت ملي حکمران د لقب په مانا دی.
د متحده ایالاتو د اساسي قانون څوارلسم تعدیل(اصلاحیه)
یووالی
په داسې حال کې چې ډېری دولتي اساسي قانونونه د متحده ایالاتو د اساسي قانون او فدرالي قوانینو نه وروسته جوړ شوي، ایالتي اساسي قوانین د حقوقو له قانون سره د پرتله کولو وړ نه دي. په بارون v بالتیمور (۱۸۳۳ز) کې، سترې محکمې د رایو په اتفاق پرېکړه وکړه چې د حقونو قانون یوازې فدرالي حکومتونه محدودي، نه ایالتونه.
د رایو پر حقونو اغېزه
په ۱۸۷۵ ز کال کې Minor v. Happersett کې، سترې محکمې د نتیجې په توګه د ۲ برخې یادونه وکړه چې د رایې حق د «تابعیت د امتیازاتو او خوندیتوبونو» نه نه و چې د ۱ برخې له خوا خوندي شوی و.
۲ برخه یوازې د بالغو نارینه وو د رایې حق خوندي کوي، نه د بالغو مېرمنو. دا د اساسي قانون یوازینۍ ماده ده چې د جنسیت پر بنسټ په ښکاره توګه تبعیض کوی.
آرام‌اس ټايټانيک
یوه برتانوی بیړی وه
محمود راقي ولسوالۍ
محمودراقی د افغانستان د کاپيسا ولايت  یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۴۸،۷۴۴ وگړو ته رسېږي. دا ولسوالۍ د کاپیسا ولايت منځی (مرکز) هم دی
سرچينې
وېشنيزه:د کاپيسا ولسوالۍ
دمرغاب ولسوالۍ
سرچينې
http://www.wolesi.website/pvd/showdoc.aspx?Id=9606
شونکړۍ
ګرګو
ماڼوګی
د تلپاتې پراختیا ۱۱ موخه
شالید
د ۲۰۱۹ز کال په سپټمبر کې، د SDG په غونډه کې د دولتونو او حکومتونو مشران سره راټول شول، ترڅو د ۲۰۳۰ز کال د تلپاتې پراختیا د اجنډا لپاره خپلې ژمنې نوې کړي. د غونډې په لړ کې دوی یادونه وکړه، چې د ۲۰۳۰ز کال د اجنډا د پلي کولو په لومړیو څلورو کلونو کې لوی پرمختګونه شامل دي، خو په ټولیزه توګه نړۍ د SDGs وړاندې کولو لپاره چمتو نه ده.
موخې، شاخصونه او پرمختګ
ملګرو ملتونو د ۱۱SDG لپاره لس نښې او ۱۵ شاخصونه ټاکلي. نښې یې موخې مشخصوي او شاخصونه یې هغه معیارونه راښيي، چې له مخې یې نړۍ غواړي دا معلومه کړي، چې ایا دا نښې ترلاسه شوي دي که نه. شپږ موخې به یې تر ۲۰۳۰ز کال او یوه به یې تر ۲۰۲۰ز کال پورې ترلاسه شي. درې نورې یې په نښه شوی کال نه لري. هره نښه د پرمختګ اندازه کولو لپاره یو یا دوه شاخصونه لري.
۱.۱۱ نښه: خوندي او ارزانه کورونه
دغه نښه یو شاخص لري: د ۱.۱.۱۱ شاخص "د ښار د نفوس هغه برخه، چې په کنډوالو کې ژوند کوي" دی.
۲.۱۱ نښه: ارزانه او تلپاتې ټرانسپورټي سیسټمونه
دا نښه یو شاخص لري: د۱.۲.۱۱ شاخص "د نفوس هغه برخه، چې عامه ټرانسپورټ ته د جنس، عمر او معلولیت له مخې اسانه لاسرسی لري" دی.
حميد مومند
زوکړه
چې عزت دسردار انودرويشي ده هسې فخر دنبيانو درويشي ده(٣)(٩:ص٥٠٨).
دپورته بيت ( دم ، قدم په متجانيسو کلمو کې دقدم په متجانيسو کلموکې دقدم په کلمو کې (ق) تورى زيات راغلى دى داچې زيات تورى دکلمې په سرکې راغلى دى دبديع علم له مخې مزيد تجنيس بلل کيږي.
دپورته بيت (تا،بُتا ) په متجانيسو کلموکې دبُتا کلمې په سرکې يو تورى زيات راغلى چې دبديع علم له مخې مزيد تجنيس بلل کيږي.
دپورته بيت ( دم ، قدم ) په متجانيسو کلموکې دقدم کلمه کې دسر تورى (ق) زيات راغلى دى دبديع علم له مخې مزيد تجنيس بلل کيږي. چې ګـــــــــــــــــــرميږي په ازاربازار دښکلو نه اړکــــــــــــــــــــــــــــــــېږي په ازاردپيرفقير(٤)(٩:ص٦٤)
دپورته بيت ( مينه ، امينه ) په متجانيسو کلمو کې دامينه په کلمه کې دسر تورى (الف) توري د(مينه ) له کلمې څخه زيات راغلى دى چې دبديع علم له مخې مزيد تجنيس بلل کيږي. ده رټلي ، خداى (ج) رټلي دي بېشکه ده ترټلي خداى (ج) ترټلي دي بې شکه (٤)(٩:ص٤٥٥).
په ساده حسن وجمال هسې رنګين شه چې جهان يې دخوبۍ لاندې ترنګين شه (١)(٩:ص٤٥٧).
دپورته بيت ( شوخ ، شخ ) په متجانسو کلمو کې دشوخ په کلمه کې د (و) تورى زيا ت راغلى چې دبديع علم له مخې يې مزيل تجنيس بولي. جنګوم اور پومبه له نادانيه چې جلب دستا دناز نيسم په نياز (٤)(٩:ص ٧١).
دپورته بيت د ( ارام اواحرام ) په متجانسو کلموکې مزيل تجنيس واقع شوى دى. د( احرام ) په کلمه کې د( ح ) تورى دارام له کلمې څخه زيات راغلى نو ځکه ورته مزيل تجنيس وايي.
دپورته بيت د( تور اوتنور ) په متجانسو کلمو کې مزيل تجنيس واقع شو ى دى دتنور په کلمه کې د (ن ) تورى دتور له کلمې څخه زيات راغلى نوځکه ورته مزيل تجنيس وايي.
دمرکب تجنيس هغه ډول دى چې مرکبه کلمه يې دمرکبې په بڼه اوبسيطه يې دبسيطې په بڼه وليکل شي يا داچې مرکبه کلمه يې په ليک کې له بسيطې کلمې سره توپير ولري لکه (٣)(١١:ص٨٨). مفروق مرکب تجنيس دحميد بابا په کلياتو کې ونه ليدل شو.
ج – مرفو مرکب تجنيس : مرفو په لغت کې دګنډل شوي په معنى دى اوپه اصطلاح کې مرفو مرکب تجنيس هغه تجنيس د ى چې له متجانسو کلمو څخه ديوې په سرکې دوه يا درې توري زيات راغلي وي .(١)(١١:ص ٨٩ ). لکه عبدالحميد مومند چې په لاندې بيتونو کې وايي : سرزما سرکوزي نه مني دتاج ګڼه تاج زما وسرته دى محتاج (٢) (٩:ص٤٥).
په پورته بيت کې مضارع مطرف تجنيس د(مثاب اومصاپ ) په کلموکې راغلى دى د(ث اوص ) مخالف توري په وتونځايونوکې سره نژدې دي ځکه ورته مضارع مطرف تجنيس وايي.
په پورته بيت کې لاحق مطرف تجنيس د( مومي اوموم ) په کلمو کې راغلى دى د( دپاى تورى ( م اوي ) مخالف توري لرې وي لاحق مطرف تجنيس بلل کيږي . په وعده يې دوفا په جفا پيښ کړم ودروهلم جوفرشو ګندم نماى دوست(٢)(٩:ص٤٠ ).
په پورته بيت کې لاحق مطرف تجنيس د(هاروت اوماروت ) په کلموکې راغلى دى دسر(هـ ، م ) مخالف توري سره لرې وي لاحق مطرف تجنيس بلل کيږي.
بلبل زړه مې ستا په باغ کې قدرت نه لرې زاغ (١)(٩:ص ٩٨).
په پورته بيت کې لاحق مطرف تجنيس د( پاڅي اوناڅي) په کلموکې راغلى دسرتورى (ن) مخالف توري چې وتونځايونوکې سره لرې دي مطرف تجنيس بلل کيږي. هسې ګل يې پيداکيږي په چمن کې چې شرميږي ځينې لعل په يمن کې(١)(٩:ص ٢٧٧).
په پورته بيت کې لاحق مطرف تجنيس د( امير اوضمير) په کلموکې راغلى د د(اميراوضمير ) مخالف توري چې وتونځايونو کې سره لرې دي مطرف تجنيس بلل کيږي. سازوباز نرم اوازيي ورته وښو دقدم نازو نيازيي ورته وښو (٣)(٩:ص ٢٨٠).
هيڅ يې نه واته په غير فکر ذکر ذکر فکر ودده وړى په فکر (١)(٩:ص ٢٨٣ ).
په پورته بيت کې لاحق مطرف تجنيس د(ذکر اوفکر) په کلموکې راغلى د د( ذکر په کلمه کې ( ذ ) اودفکر په کلمه کې (ف) توري يوله بل سره توپير لري چې ددواړو وتونځايونو کې سره لرې دي . نه پوهيږم څه مذکور هغه قفس کړ چې يې اورپه ځاله پورې دنفس کړ(٢)(٩:ص ٢٨٦).
په پورته بيت کې لاحق مطرف تجنيس د( مست اوهست ) په کلموکې راغلى د(م ، ه ) مخالف توري چې وتونځايونوکې سره لرې دي مطرف تجنيس بلل کيږي. له خسته يې ديارانو کړم بيان څه په اوبو دسترګو لاس وينځم عيان څه (٣)(٩:ص ٣٢٥).
هر چې ده په دغه باب درکړ جوا ب هم هغه زما جواب دى با صواب (١)(٩:ص ٣٤٤).
په پورته بيت کې لاحق مطرف تجنيس د(موج ،فوج ) په کلموکې راغلى د(م ، ف ) مخالف توري چې وتونځايونوکې سره لرې دي مطرف تجنيس بلل کيږي ميخانې يې دسروشونډوهسې جوش کړ چې بې نوشه به يې پوش دسړي هوش کړ(٣)(٩:ص ٣٩٤).
چې يې بل کړه ديوه دعزت جزم په لمبه يې پروانه شه قدم بزم (٣)(٩:ص ٤٥٧ ).
دپورته بيت د(جزم اوبزم ) په کلموکې مطرف تجنيس راغلى دى د (جزم ) په کلمه کې د(ج) اود(بزم ) په کلمه کې د(ب ) تورى يوله بل سره توپير لري چې وتونځايونه يې سره لرې دي.
دپورته بيت د(زړه اووړه ) په کلموکې لاحق مطرف تجنيس راغلى دى د(زړه ) په کلمې کې (ز) اود (وړه ) په کلمې کې (و) يوله بل سره توپير لري، چې وتونځايونه يې سره لرې دي. هرڅوک هسې په ښه يادشه لکه دوى شوو په دارنګ له غمه ښاد شه لکه دوي شوو (٣)(٩:ص ٦٠٦ ).
وېشنيزه:پښتانه شاعران
ميټرولوژي
پوهنيزه يا ساينسي مترولوژي
پوهنيزه مترولوژي د اندازه کولو د واحدونو په رامنځته کولو، د اندازه کولو د نويو مېتودونو رامنځته کولو، د اندازه کولو د معيارونو درک کولو او په ټولنه کې د کارونکو لپاره له دې معيارونو څخه د سپړلو وړ لېږد پورې اړه لري. د ميټرولوژي دا ډول د ميټرولوژي لوړه کچه ګڼل کېږي، چې د لوړې درجې کره والي هڅه کوي. “BIMP” د نړۍ په کچه د بنسټونو يا ټولنو د ميټرولوژيکي اندازې معلومولو او اندازه کولو وړتيا يو ډيتابيس ساتي. دا بنسټونه چې فعاليتونه يې په ځير سره بيا کتل کېږي، د ميټرولوژيکي سپړلو وړتيا لپاره بنسټيزه سرچينه برابروي. “BIMP” د اندازه کولو په سيمه کې نهه ميټرولوژيکي سيمې مشخص کړي دي، چې اواز پوهنه، برېښنا او مقناطيسيت، اوږدوالی، کتله او اړوند اندازې يې، فومتري او راډيومتري، د وړانګې ايوني کېدنه، وخت او فريکوينسي، ترمومتري يا د تودوخې اندازه کول او کيميا دي.
د پنجشیر شخړه
د ځواکونو بې ځایه کېدل
صالح ته د وفاداره ځواکونو او احمد مسعود ته د وفاداره ځواکونو ترمنځ توپیرونه شته و، لومړۍ ډله طالب او پاکستان ضد سخت درېځي وو، په داسې حال کې چې بلې ډلې له پاکستان سره ښې اړیکې لرلې او پاکستان هم د طالبانو ملاتړی و. په پایله کې، مسعود له طالبانو سره خبرو ته لېوالتیا لرله. د اګست په ۲۲ مه د مقاومت جبهې ومنله چې د پنجشیر ځواکونو ته اړوند یو شمېر سیمه ییزو خپلواکو ملیشو په خپل سر د طالبانو پر ضد جګړه پیل کړې. د یاسین ضیا پر وینا: مقاومت د پخوانۍ ملي اردو پنځه چورلکو ته لاسرسی موندلی وو.
افغانستان په ۲۰۲۰ز کال کې
می
د ۲۰۲۰ز کال په می کې په افغانستان کې بریدونه
روخه ولسوالۍ
روخه ولسوالۍ د افغانستان د پنجشېر ولايت یوه ولسوالۍ ده.
د کيسې ډولونه
داستانونه : لنډه کيسه څو ډوله لري چې دا ټول ډولونه له لويه سره په دوو بنسټيزو څانگو وېشل شوي دي. ساده کيسه او تحليلي کيسه. لنډه کيسه څو ډوله لري چې دا ټول ډولونه له لويه سره په دوو بنسټيزو څانگو وېشل شوي دي. ساده کيسه او تحليلي کيسه. تحليلي کيسه يو ډول الهام ، نبوغ اتو موهبه غواړي. ساده کيسه هر هغه ليکوال ليکلی شي چې د کيسې تکنيک يې لوستی وي او د ليکلو استعداد ولري.
صديق الله رښتين
بهرني سفرونه
پوهاند صديق الله رښتين د خپل عمر په اوږدو کې په يو شمير بهرنيو او داخلي ټولنو او غونډو کې برخه اخيستې ده. استاد د نړۍ ځينو هېوادو لکه پخواني شوروي اتحاد، ايران، مصر، هندوستان، او پېښور ته سفرونه کړي دي.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:افغاني ليکوال
ږيره ور خوگ
ږيره ور خوگ (په لاتين:   Sus barbatus ) د خوگانو څخه یو تي لرونکي ژوي دی چی په سويل-ختيځ آسيا کی په بورنيو او سوماترا کی ژوند کوي. نوموړي ژوي لوی سر لری. اوږدوالي یی ۱،۸ متر دي او لکی یی ۳۰ سانتمتر ته رسېږي. ږيره ور خوگ همه خوړلونکی ځناور دی چی مېوې، نباتونه، ریښې او بطیطې خوري. ږيره ور خوگ په ټولنې کی ژوند کوی او د ږيره ور خوگونو هر ټولنه د درو یا څلورو خاندانو څخه جوړ شوي ده. د خوگ ښځینه هر کال کولای سی ۳ بچگان ولري. '
فرانکويس ريني ډي چاټيواوبراينډ
امريکا ته سفر
په Voyage en Amérique [کتاب] کې چې په ۱۸۲۶ ز کال کې چاپ شو، چاټيواوبراينډ ليکي چې نوموړی د ۱۷۹۱ ز کال د جولای پر ۱۰ فلادلفيا ته ورسېد. New York، ‌Boston او Lexington څخه يې مخکې له هغې کتنه وکړه، چې Albany ته د رسېدنې په موخه پر Hudson سيند باندې کښتۍ کې سپور شو. نوموړي وروسته د Niagara Falls پر لور له Mohawk Trail څخه تېر شو، چې لاس يې هم په کې مات شو او د اصلي امريکايي قبیلې په شرکت کې يې يوه مياشت بيارغونه کې تېره کړه. هغه د يادې اصلي امريکایي قبيلې دودونه او همدارنګه ژوپوهنيز، سياسي او اقتصادي کتنې بيانوي. نوموړی وايي چې د Ohio سيند، Mississippi سيند او Louisiana او فلوريدا سيمو کې يو بريد هغه بېرته فلادلفيا ته ويوړ، چې نوموړی په کې بېرته فرانسې ته د تګ په موخه، نومبر کې د Molly [سيمې] بېړۍ کې سپور شو.
باګرام ولسوالۍ
بگرام ولسوالۍ د افغانستان د پروان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۷۵،۴۲۳ وگړو ته رسېږي.
شاه محمود خان
مخينه
سردار شاه محمود خان د سردار محمد يوسف خان پينځم زوی، د محمد نادر شاه، سردار شاه ولي خان او سردار محمد هاشم خان ورور او د افغانستان د وروستي پاچا محمد ظاهر شاه تره وو.
جورج مېسن
په ۱۷۸۷ز کال کې مېسن د اساسي قانون په کنوانسیون کې د خپل ایالت د پلاوي غړی ونومول شو او فلادلفیا ته يې سفر وکړ دا له ویرجنیا څخه بهر د هغه یوازینی اوږد سفر و. د اساسي قانون په ډېرو مادو کې د هغه اندونو ته ځای ورکړل شوی او مخکې له دې چې د اساسي قانون له لاسلیک کولو یې ډډه وکړي د میاشتو میاشتو لپاره يې په دغه اساسي قانون کار وکړ. د خپل مخالفت تر ټولو وتلی لامل يې د حقونو د لایحې نشتوالی یاد کړ. هغه همدا ډول غوښتل چې د غلامۍ سوداګرۍ ته دې سملاسي د پای ټکی کېښودل شي او د کښتیو چلولو مصوبو ته دې د اکثریت رای ورکړل شي، ځکه هغه وېره لرله چې پر بېړیو (چلولو) محدودیتونه به ویرجنیا ته ضربه ورسوي. هغه خپلې موخې ترلاسه نکړای شوې او یوځل بیا يې په ۱۷۸۸ ز کال کې د ویرجنیا تصویبوونکي کنوانسیون کې خپل د حقونو لایحې لپاره مبارزه وکړه. ویرجنیايي جېمز ماډېسن د ۱۷۸۹ز کال د لومړي کانګرس پر مهال د حقونو لایحه معرفي کړه. او په ۱۷۹۱ ز کال کې د مېسن له مړینې یو کال مخکې د هغه د حقونو لایحه له تعدیلاتو سره تصویب شوه. مېسن له مړینې وروسته دومره یاد نشو، خو بیا په ۲۰ او ۲۱مه پېړۍ کې د امریکا متحده ایالاتو او ویرجنیا ایالت کې د هغه د خدمتونو درناوی وشو.
اصل او نسب، ماشومتوب او د ځوانۍ ژوند
د ۱۷۳۵ز کال د مارچ په ۵ نېټه درېیم جورج مېسن له پوټوماک څخه د تېرېدو پر مهال د کښتۍ د چپه کېدو له امله ومړ. د هغه کونډې، ان، د دوی زوی جورج (چې هغه مهال لس کلن و) او دوه خور او ورور د ویرجنیا د مدافع وکیل جان مېرسر له خوا یې سرپرستي کېده ان- مېسن د خپل مېړه د میراث په ځمکه په چوپاوامسیک کریک (د ویرجنیا ایالت نننۍ پرېنس ویلیام سیمه) کې ژوند پيل کړ او هلته له خپلو ماشومانو سره اوسېده او تر ۲۱ کلن کېدو پورې يې د خپل مشر زوی د ځمکو چارې سمبالولې. مېسن ته په ۲۱ کلنۍ کې له پلار څخه ډېر جایدادونه په میراث پاتې شول  چې په ویرجنیا او مریلنډ کې زرګونه جریبه کرنیزه ځمکه او په لوېدیځه برخه کې هم زرګونه جریبه شاړې ځمکه وه. مېسن ته د هغه د پلار غلامان هم په میراث پاتې شول چې شمېر یې شاوخوا درې سوه تنه وو.
چاريکار ولسوالۍ
جبلسراج ولسوالۍ د افغانستان د پروان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۱۳۰،۶۱۳ وگړو ته رسېږي. دا ولسوالۍ د سمنگان ولايت منځۍ (مرکز) دی.
سمندر پوهنه
لومړنی تاریخ
که څه هم «خوان پونسه د لیون» په ۱۵۱۳ کال کې د لومړي ځل لپاره ګلف سټریم وپېژانده [ګلف سټریم د اتلانتیک سمندر یو ډېر ګرم جریان دی] او نورو بېړۍ چلوونکو هم په ښه ډول پېژندلی و، خو بنجامین فرانکلین یې په اړه لومړنۍ علمي څېړنه وکړه او دغه نوم یې ورکړ. فرانکین له اتلانتیک څخه د څو ځله تېرېدو په جریان کې د اوبو تودوخه اندازه کړه او د ګلف سټریم علت یې تشرېح کړ. «فرانکلین» او «ټیموټي فولګر» په ۱۷۶۹-۱۷۷۰ کلونو کې د ګلف سټریم لومړنۍ نقشه چاپ کړه.
معاصره سمندر پوهنه
د ځمکې د انرژۍ په تعادل کې د بدلونونو او له اقلیم، بیوسفیر او بیوجیوکیمیا سره د اړوندو نړیوالو او سیمه‌ييزو بدلونونو په اړه د پوهېدو لپاره د سمندرونو څېړنه حیاتي اهمیت لري. اتومسفیر او سمندر د تبخیر، ورښت او حرارتي جریان له امله له یو بل سره اړیکه لري. وروستيو څېړنو د سمندرونو د اسیدي کېدو، د سمندرونو د تودوخې د محتوا، سمندري جریانونو، د سمندري سطحې د ډېرېدو، د سمندري کاربن د څرخې، د اوبو د څرخې، د شمالي قطب د کنګل د کمېدو، د مرجانونو د سپینېدو، د سمندري تودوخې د څپو، شدید اقلیم، د سواحدو د خرابېدو او ګڼو نورو ښکارندو یا پدیدو په اړه پرمختللې پوهه رامنځته کړې ده.
لنډی کوتل
مخينه
لواړگینی د شاعرانو قدر نه کا - غورځولي یې لعلونه په ډېران دي
په بهر کې خواره واره افغانان
افغانستان ته د نږدې سیمو څخه هاخوا، د افغان وګړو لویې او پخوانۍ ټولنې په جرمني کې شتون لري، نورې لویې ټولنې یې په متحده ایالاتو، عربي متحده اماراتو، روسیې، ترکیې، کاناډا، بریتانیا، سویډن، هالنډ، اسټرالیا او اطریش کې هم شته. یو شمېر یې ان د هغو هېوادونو وګړي ګرځېدلي، چېرې چې دوی مېشت دي، په ځانګړې توګه په متحده ایالاتو، کاناډا، جرمني، اسټرالیا او نیوزلنډ کې. په متحده ایالاتو کې هغه افغانان چې لا د متحده ایالاتو وګړي شوي نه دي (تابعیت نه لري)، د متحده ایالاتو د وګړو سره یوشان قانوني خونديتوب لري. *
سویلي آسیا
څه باندې ۱.۴ میلیونه افغان ثبت شوي وګړي، په لنډ مهالي ډول په پاکستان کې ژوند کوي. له دغو څخه ۵۸.۱٪ یې په خیبر پښتونخوا، ۲۲.۸٪ په بلوچستان، ۱۱.۷٪ په پنجاب، ۴.۶٪ په سند، ۲.۴٪ په پلازمېنه اسلام آباد او ۰.۳٪ هم په آزاد کشمیر کې مېشت دي.
اروپا
څه باندې ۱۵۰۰۰۰ افغان کډوال، په روسیه کې مېشت دي، چې د دغو دریمه برخه یې په مسکو کې ژوند او کار کوي.
د امریکا لویه وچه
په امریکا لویه وچه کې متحده ایالات له اوږد مهال څخه د تر ټولو زیاتې کچې افغان وګړو کوربه دی، چې په ۲۰۲۲ ز کال کې په دغه هېواد کې د مېشتو افغان وګړو شمېر نږدې ۲۵۰۰۰۰ تنو ته رسېږي. دوی د متحده ایالاتو په ټولو ایالتونو، لکه: کالیفورنیا، نیویارک، اریزونا، تکزاس، جورجیا، مشیګان، ایداهو، میسوري، ایلینوی، پنسلوانیا، فلوریډا، شمالي کارولینا، ماساچوستس، واشنګټن، مریلنډ، کانتیکات، کولراډو، اوهایو، یوتا، نیومکسیکو، اوریګان او تنیسیس کې مېشت او کار کوي.
کلا، ارغنداب
د کلا څخه باغ پل ته
د کلا څخه باغ پل ته دوې لارې وتلې دي، يوه يې د عمومي سړک څخه د شاه آغا د دوراهي پر لور ده، او هغه بله لار يې د ملک آغایګل د کور د بغل د جبار کوڅې څخه پر سنځري واله واله وراوړي.
ټولنیز معیار
د هر معیار د ژوند دوره درې پړاوونه لري: (۱) د معیار پیدایښت – د معیار پنځوونکي د ځانګړو چلندونو د مناسبوالي او ګټورتیا په اړه نورو ته د قناعت ورکولو په لټه کې دي. (۲) د معیار لویوالی – کله چې یو معیار په پراخه کچه د منلو وړ ګرځي. او (۳) د معیار باطني کول – کله چې یو معیار «ټاکل شوی» کیفیت خپل کړي. د معیارونو قوت بېلابېلې درجې لري: ځینې معیارونه ډېری وخت تر پښو لاندې کېږي، په داسې حال کې چې ځینې نور دومره باطني شوي دي چې تر پښو لاندې کول یې ډېر کم پېښېږي.
علي گل پيوند
اخځونه
۱- د سمسور وېبپاڼې د شعرونو برخه
لرغون‌پېژندنه
تاریخچه
د لرغون پېژندنې اصطلاح د الیزابېث چېسلي بایټي (د ايوان مک‌کای په وړاندیز پسې) له خوا په ۱۹۷۳ کال کې مطرح شوه، خو د مطالعې د موضوع په توګه ښايي ډېره زړه وي، دا په دې پورې اړه لري چې لرغون‌پېژندونکي يې څه ډول تعریفوي. کلایو راګلز وايي چې هاینرېش نیسن د نولسمې پېړۍ په منځنۍ برخه کې کار کاوه، داسې استدلال کېږي چې نوموړی لومړنی لرغون‌پوه و. رالف سېنکلېیر وايي چې نورمن لاکیېر چې د نولسمې پېړۍ په وروستيو او د شلمې پېړۍ په لومړیو کې يې کار کاوه، د لرغون‌پوهنې پلار بلل کېدی شي. وروسته ايوان مک‌کای ان هغه سرچینه یاده کړه او ویې ویل چې د مدرنې لرغون‌پېژندنې رامنځته کېدل او سپړېدل باید  په ډاډه ډول د ۱۹۳۰ او ۱۹۷۰ لسیزو تر منځ په بریتانیا کې د الکساندر ټام کار وي.
سرخ پارسا ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د پروان ولسوالۍ
خاطر اپريدی
د خاطر اپريدي شاعري
الف) د خاطر شاعري د شکل له مخې : شاعري د خداى (ج) يو داسې پيرزوينه ده چې انسانانوته يي په نورو انسانانو د مشاهدې او تخيل فضليت وښي الله (ج) خاطر افريدي ته هم دغه لوى نعمت ورکړى وو او ده باندې لورولۍ وو . خاطر يو فطري شاعر دى دا ريښتيا ده ځکه له يوې خوا ده تعليم نه درلو او له بلې خوا دى د څو ورځو وو چې د خپل پلار له سيوري ځيني محروم شوى او په هغه اندازه اشعار يي ويلي چې ډير کم شاعران د هغه مقام ته رسيږي نه يوازې د غزل په برخه کې بلکه د ولسي ادبياتو کې هم ده خورا ښه اشعار ويلي دي هر هغه څه چې يي ليدل ليکليدي او د خلکو غوږونو ته يي رسولي دي . د افريدي اشعار هنرمندانو هم زمزمه کړي دي او زيات سندر غاړي دده اشعار وايي او خوښوي يي د ده د ولسي شاعري علت دادى چې په هغه وخت کې چې دى په خيبر کې اوسيده نو يو شاعر چې خسرو اپريدى نوميده د هغه شعرونه د سندرغاړو په خولو کې جاري وو نو دغه سبب شو چې ده هم پخپل وار دغه ميدان ته راودانگل او ده کم وخت کې چاربيتي ، نيمکۍ ، بگتۍ ، مقامونه او نور فورمونو کې خپل اشعار وويل دايي ولسي شاعري ده. او بل خوا د غزل شاعري ده چې د کلام د ښايست او ښکلا د پاره د هر فورم يعنې استعارې ، تشبيهات او کنايي په برخه کې اشعار ويلي او د هغرې په واسطه يي خپل اشعار ښايسته کړي دي .5 د خاطر اشعار د شکل له مخې په غزل ، لوبې ، بگتۍ ، مقام ، چاربيتي ، نيمکى او فورمونو باندې ويلى شو. د افريدي د غزل په برخه کې ويلى شو چې خاطر د غزل د جز بې د فکر د شعور او هم د تغزل د فن هغه خبۍ لري چې کوم غزل ته نه يوازې مقام ورکوي بلکه پرې غزل بلل کيږي. د خاطر غزل د هر پښتون زړه پريوځي او د انسان په زړه کې يي نيولى داځکه چې شايد د لاندې اوصافو له برکته دي :
د خاطر اپريدي د شعرونو منځپانگه
لاړشمه د ځانه خوبيا راشمه
که چيرې يو شي سره واړه         ورتــــــه گــــــــــلـــونه به شي شاړه
زما ژړا ته گوره
خير دى خير دى ستا غمونه ميلمانه دي
شاعر په پورته بيت کې دوه متقابل الفاظ چې عبارت له ميلمانه او کوربانه ځيني دى راوړي دي او د طباق ښايست يي منځ ته راوړى کله چې شاعر داسې الفاظ او کلمې په خپل کلام کې راوړي نو د ښايست په لحاظ ورته اسمي طباق وايي.
د خاطر اپريدي لاندې بيت د نمونې په توگه وگورى :