cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انزايم
د نورو ټولو کټلايز کوونکو په څېر (چټکونکو په څېر)، اينزايم هم د خپل فعاليت د توان په کمولو سره غبرګون زياتوي. ځينې اينزايمونه د خپلو «سبسټريټ» په بدلون سره کولای شي په ميلیونونه ځله چټک توليد سره مخ په وړاندې لاړ شي. يوه ښه بېلګه يې « orotidine 5'-phosphate decarboxylase» ده، کومه چې د يوه داسې غبرګون اجازه ورکوي، چې په بل ډول يې په ملي سيکنډونو کې د رامنځ ته کېدو لپاره ميليونونه کلونه اوړي. د کيميا په علم کې، اينزايم د هر ډول کټلايسټ په څېر دي او په کيمياوي غبرګون کې نه مصرفيږي (نه ضايع کېږي اونه استهلاکيږي) او نه کولای شي، د کوم غبرګون برابرښت ته بدلون ورکړي. له ډېرو نورو کټلايسټونو نه اينزام توپير لري، ځکه چې اينزايم ډېر ځانګړی دی. شونې ده چې د اينزام فعاليت د نورو ماليکولنو په مټ اغېرمن شي: مخنيونکي هغه ماليکولونه دي، کوم چې د اينزام فعاليت کموي او فعالونکي هغه ماليکونه دي، کوم چې د اينزام فعاليت زياتوي. ډېری درمليز درمل او زهر د اينزام مخه نيسي. د يو اينزام فعاليت د دې د زياتې تودوخې او pH نه د باندې په څرګند ډول کمېږي او ډېر اينزامونه (د تل لپاره) چې کله د زياتې تودوخې سره مخامخ کېږي، خپل جوړښت او د چټکولو ځانګړتياوې له لاسه ورکوي، (pH د هايډروجن د ځواک مخفف دی).
د همایون مقبره
د همایون مقبره د مغل بادشاہ نصیر الدین همایوں مقبره ده چې په ډلي کې موقعیت لري. دا مقبره د همایون د مېرمنې حمیدا بانو بیگم له خوا په ۱۵۶۲زېږد کې له سترو ډبرو ودانه شوه.
ايراني چينايان
ایراني چینایان یو له هغو کوچنیو ډلو څخه دي چې په ایران کې د چین د ولسي جمهوریت څخه بېرون ژوند کوي. په ایران کې د چینایانو په دې ډله کې معمولا اقتصادي پانګوال او د هغوی کورنۍ، کارګران، زده کړيالان او ښوونکي شامل دي.
مخ ليدنه
د دې کاروانسرای نوم وروسته په ظفرانيه بدل شو او د زعفرانو د خوندور بوی له امله مشهور شو. د دې کاروان سرې کنډوالې لا تر اوسه د نېشاپور او بیهاق ترمنځ ولاړې دي.
اکبر مهجور بېټنے
نوم: اکبر جان
CN
CN کیدای شي چې وي:
مرکزي افريقا
منځنی افريقا (چې د ملگرو ملتونو لخوا د سيمې ځمکپوهنيز وېشنېزونې پربنسټ) کارول کيږي یو ورته ويي دی چې د آنگولا، کامرون، د منځنی افريقا ولسمشريزه، چاډ، د کانگو ولسواک جمهوريت، د کانگو جمهوريت، استوايي گينه، گابون او د ساوتومه او پرنسېپ هېوادونه پکې راځي.
سرچينې
وېشنيزه:مرکزي افريقا
د ماليزيا اقتصاد
تاريخچه
د ۲۰۲۰ ز کال په پيل کې ماليزیايي اقتصاد د کويډ ۱۹ وبا له امله خورا زيانمن شو، چې په پای کې د نړۍ پاتې برخو ته هم پراخه شوه او په هېواد کې د اقتصادي بندېدو او نسکورېدلو لامل شو، چې دا له ۲۰۰۸ ز کال راهيسې تر ټولو بد حالت و. د ۲۰۲۰ ز کال د ډسمبر په لومړيو کې د وبا پر مهال “Fitch Ratings” ادارې د هېواد اقتصادي کچه له الف يا “A” څخه “BBB+” ته ډلبندي کړه. په کينګسلي ستراتيژيک انسټيتيوټ “Kingsley Strategic Institute” کې د “Hoo Ke Ping” په شان ځينو اشخاصو وړانديز وکړ، چې دا هر د نوي حکومت او د ډلبندۍ يا اقتصادي کچې د ټاکنې استازولۍ تر منځ د اړيکې د نه شتون له امله و. د بازار زده کړو له مرکز “Center for Market Education” څخه د کارميلو فيرلايتو په شان ځيني نورو وويل، چې دا ښايي يو څه زيات بنسټيز څيز ته اړتيا ولري، ځکه چې وروستۍ بوديجې د بيارغونې لپاره تګلاره له منځه وېوړه او همدا راز سياسي کړکېچونه په ګوته کوي. همدا راز په “Juwai IQI” کې شان سعيد وړانديز وکړ، چې يادې استازولۍ خپل ډېر مناسبتوب ځکه درلود، چې شننه د انحنا تر شا وه. که څه هم په هيواد کې د کويد ۱۹ له امله اقتصادي شاتګ د ۲۰۲۲ زکال په مارچ او اپرېل کې ځکه پای ته ورسېد، چې د ککړتيا کچه مخ په ځوړ شوه.
هلمند ولايت
وگړي
د هلمند ولايت ټول نفوس چې د ۱۳۵۹هجري لمريز كال د احصايې لمخې اټكل شوې، پنځه لكه يوڅلوېښت زره پنځه سوه څلور پنځوس تنه اټكل شوې دى. مساحت يوشپېته زره اته سوه شپاړس كيلومتره مربع ولسوالي نفوس (د ۱۹۹۰م كال د اټكل له مخې) مساحت بست ۵۶۲۱۷ مساحت ۹۹۸ خانشين ۲۱۱۱۴ مساحت ۷۴۱۳ نهرسراج ۷۱۸۹۸ مساحت ۱۶۹۲ څاروان كلا ۲۰۳۴۸ موسى كلا ۴۱۱۵۹ مساحت ۱۳۸۶ كجكي ۶۴۹۵۵مساحت ۲۲۶۸ نوزاد ۴۱۵۴۳ مساحت ۴۵۸۱ واشېر ۱۴۳۰۴ مساحت ۴۱۲۳ گرمسېر ۴۴۶۹۸ مساحت ۲۰۶۹۰ نادعلي ۵۱۸۱۹ مساحت ۴۶۲۵ ناوه باركزي ۵۰۱۰۸ مساحت ۶۶۰ بغران ۴۴۲۹۲مساحت ۳۵۶۶ ديشو ۱۹۰۹۹مساحت ۹۸۱۴
26 جون
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
افغانستان
کړکېښ
افغانستان يو بې جوړې منځنۍ-منځی سيمه ده چېرته چې اېروآسيايي تمدنونو د يو بل سره معاملې کړي او ډېر ځله يې د يو بل سره جګړونه کړي او د ډېر پخوا نه د کړکېښ يو اړین ځای پاتې شوی. د کړکېښ په بهير کې دغه سيمه چې اوس د افغانستان په نوم يادېږي، د بېلابېلو خلکو لخوا نيول شوې چې پدغو کې آريايان، لرغوني ايرانيان، هندوآريايان، مېډز، پارسيوانان، يونانيان، ماوريان، کوشانيان، هېپتاليان، عربان، مغول، ترکانو، انګړېزانو، روسانو او پدې تازه وختونو کې امريکايان هم شامل دي. ډېر لږ ځل داسې پېښ شوي چې دا سيمه دې په بشپړه توګه د يوه توکم د واک لاندې راغلې وي. ډېر ځله داسې هم پېښ شوي چې د افغانستان وطني وګړو د خپل د هېواد څلورخوا پرتې سيمې د لاس لاندې کړي او خپله پاچايي يې جوړه کړې. داسې وييل کېږي چې د عيسی (ع) نه ٢٠٠٠ او ١٢٠٠ کاله مخکې د هندوـ اروپايي ژبې د کورنۍ خلکو چې آريايان نومېدل، اوسيني افغانستان ته مخه کړه او په همدې سيمه کې مېشت شول، او د يوه ملت بنسټ يې کېښود چې د Aryānām Xšaθra يا Airyānem Vāejah په نوم يادېده، او ددې نوم مانا ""د آريايانو خاوره""، ده. داسې هم ويل شوي چې د زردشتي دين په افغانستان کې د عيسی (ع) د راتګ نه ١٨٠٠ نه تر ٨٠٠ کالونو پورې په همدې سيمه کې زېږېدلی وي. لرغونې ژبه اوېستايي هم په همدې وختونو کې ددې سيمه ژبه وه. په همدې توګه ويل کېږي چې د لرغوني هندو-آريايي ويدي تمدن هم ددغه هېواد له ختيځو سيمو سرچينه اخيستې خو پدې اړوند د لانورو څېړنو او پايلو اړتيا ليدل کېږي. د ۶مې مخ زېږيزې پېړۍ په منځ کې د فارس ټولواکمني د مېډز خلک د خپل واک ترلاندې کړل او د آريانا امپراتوري يې د خپلو پولو په ولکه کې جوړه کړه. په ۳۳۰ مخ زېږيز کالونو کې د مقدونيې سکندر دا سيمه ونيوله. د سکندر د لنډمهالې نیونې وروسته، د هېلېنيسټيک واکمن رياستونه د سلوکيانو او باختريانو له خوا د سيمې واک چلېده، په همدې توگه د هندوستان ماوريانو د سوېل-ختيځ له لورې دغه هېواد ته لاره وموندله، خو تر هغه وخته پورې چې باختري واک بېرته پرسيمه خپله واګۍ ټينګوله د هندوستان ماوريانو دې سيمې ته د بودهيزم دين ورپېژندلی وه.
د سلېمان د غرو لړۍ
د هندوکش غرونو جنوبي لړۍ زابل، کندهار، پکتيا، وزيرستان، ډيره اسمعيل خان، شمالي بلوچستان او د پنجاب جنوب لويديځ پورې غځيدلې دي. دا جنوبي غرونه د پکتيا شمال نه د ګرديز شمال ختيځ کې د سپين غر سره يو ځاې شي. د غرونو دغه لړۍ “کوه سلیمان” نومېږي چې هره څوکه يې خپل نوم لري. په پښتنو کې مشهور د “کسي غر” دی. د دې ۶۰۰۰ ميټر تر ټولو لوړه څوکه “تخت سليمان” نومېږي چې په شمال کې يې د پامير وچ غرونه دي. د سلیمان د لړۍ يوه بل غر ۳۴۷۲ ميټر لوړه څوکه، “لوی سر” نومېږي. دا د کوټې ضلع دويمه او د بلوچستان درېمه لوړه څوکه ده. په کوټه کې يوه څوکه يې د تکتو (کوه تکاتو) په نوم مشهوره ده. یو بل غر د کوټې ښار سره نږدې، “زرغون غر” ۳۵۷۸ ميټر لوړ دی. په زيارت کې “خلافت غونډۍ” هم د سلیمان سره نښتې ده چې ۳۴۷۵ ميتر لوړ او د “اوبښتې” (جونیپر) د ونو لپاره شهرت لري. په شمال لوېديځ کې د سلیمان غرونه د کوه بابا سره يو ځای شي. په ختيځ کې دا غر ډيره اسمعيل خان او بيا ډيره غازي خان ته غځيدلې دی چې په مټهن کوټ کې دا غر ډېر ژور د اباسین په اوبو کې غورځي. بل خوا په لوېديځ کې د سلیمان غرونه تر کندهار، هلمند او د سيستان دښتو پورې ورغځيدلې دی. د کسي غر نه د ګومل سيند ختيځ خوا ته بهېږي چې اباسين سره يو ځای شي. بل سيند “ډورۍ” نومېږي او درېم د “ارغنداو” سيند وړې څانګې دي چې جنوب لوېديځ کې هلمند سره يو ځای کېږي. د سلیمان غر جنوبي څنډې سپیرې دي، خو په مرکزي لوړو يې زيتون کېږي. کوم ځاې چې اوبه وي هلته هر ډول بوټې لکه پسته، بادام، سوما، مڼې او د ګيلاس (چېري) وده کوي. د سليمان غرونو لرۍ لکه د ديوال د افغانستان د مرکزي سيمو مخه د هغو هندې مرطوب هوا (مونسون) په مخ نيولې ده چې بارانونه وروي. د یادونې وړه ده چې د “تخت سلیمان” په نوم یو غر په ایران کې او بل په کشمیر کې هم شته. د پښتنو د ولسي کيسو تر مخه د دې غر د پاسه د حضرت سليمان (ع) تخت جوړ و يا د هغه تخت دلته و. يو بل داستان کې وايي چې د حضرت نوح(ع) کشتۍ د دې غر په څوکه ايساره شوې وه. د پښتنو د مشر قيس عبد الرشيد په اړه روایت دی چې د دې غر په یوه څوکه يې قبر جوړ دی
د زلزلو شاليد
ددې سره سر هچې په افغانستان كې داسې فعالې اورغورځونې نشته چې د زلزلې باعث شي خو كله كل هد افغانستان مختلفې سيمې د سختو او سپكو جړكونو سره مخامخ كېږي او دا له دې كبله ده چې د افغانستان د غرونو لړۍ د الپ د غرونو په څېر د ترثري (Tertiary) په دوره كې تشكيل شوي او تراوسه پورې هم د غرونو دا لړۍ نوي او د پرمختگ په حال كې دي. له دې كبله د غرونو ددې لړۍ چجارچاپېره زمكې او په ځانگړري ډول د افغانستان شمالي ختيځې برخې په لړزه كې وي. او همددا ډول ځينې زلزلې چې مختلفغې منشاوې لري په يوه سيمنه كې ډېرې محسوسېږي په عمومي توگه زيتې سختې زلزلې د افغاسنتا په شمالي ختيځو برخو كې پېدا كېږي. تخريبي زلزلې چې د تاريخ په مختلفو دورو كې منځته راغلي او په تاريخ كې ثبت شوي په لاندې ډول ښودل كېږي: هغه وحشتناكه او سخته زلزله چې دافغانستان ټولې سيمې يې وجړكولې په ۱۵۰۵ز كال ۹۸۳هجري لمريز كال وشوه، وروسته لدې په ۱۸۳۲ز كال يوه بله وېجاړوونكې زلزله د بدخشان په سيمه كې وشوه او زيات تلفات يې منځته راوړل.
هندوکش (۶۲۹۸ متر)
تورګان (۳۹۸۲ متره)
سپین غر (4755 متر، سیکارم)
ژبې
افغانستان تر ۴۲ ډېرې ژوندۍ ژبې لري، چې ويونکې يې په بېلابېلو سيمو کې اوسېږي. خو د اکثريت له اړخه يې د رسمي ژبو پرته نورې ټولې ژبې لږکۍ او سيمه ييزې ژبې دي. پښتو او دري د افغانستان رسمي ژبې دي. د هېواد اکثريت وګړي په دري ژبې خبرې کوي او نور اقوام هم په دې ژبې ښه پوهېږي. خو پښتو ژبه هم د دري ترڅنګ اهمیت لري، چې د ۲۰ څخه تر ۳۰ سلنه وګړي پرې خبرې کوي.
په افغانستان کې دين او مذهب د سلنې له پلوه
د افغانستان وگړي په سلو (۱۰۰) کې نهه نوي (۹۹) مسلمانان دي. د سلنې (۱۰۰٪) له مخې په سلو کې څلور اتيا (۸۴) سُني ، پينځلس (۲۰) شعيه او ، يو (۱) سلنه هندوان او سکان او برهمن ياد شوي.
د افغانستان سیندونه او د اوبو زېرمې
په عمومي ډول د افغانستان سيندونو داوبو بهېدنه تونده ده چې د اصلي سيندونو مرستيالان د لوړو څوکو څخه سر چينه اخلي او په کږو وږو لارو مخ په ځوړو رابهېږي او له بله پلوه د سيندونو بست (تل) په عمومي توگه کوچني او تنگي بڼه لري چې له همدې امله د ځمکو د تخريب سبب گرځي.
گوتاما بودا
د بودا ښوونې
د بودا د ښوونو یوه ټوټه:
ټرانس امينېشن
د رانيل نېکل په کارولو سره دويم متناظره اماين رامېنځ ته کېدای شي (2RNH2 → R2NH + NH3). او په پا کواټرنري امونيم مالگه د اېتانول اماين په کارولو بې الکالاينېدلای شي:
R4N+ + NH2CH2OH → R3N + RN+H2CH2CH2OH
چمن
نور
د سناتن،رام چند، او توله رام د بازارونو څخه وروسته په ١٨٧٧م کال کي ددې ځاى مشهور تجار او کاروباري(چمن داس) د انګرېزانو څخه د يوې منډۍ د جوړولو اجازه نامه ترلاسه کړه، چي د هغه راهيسي دا سيمه د (چمن) په نامه مشهور سوه، او ددې منډۍ څخه به د هندوستان توکي د کندهار او هرات له لاري اېران او مرکزي اسيا ته وړل کېده، د هغې خواچي به کم مالونه راتله،هم به دلته انګرېزانو ګمرکي محصول ځيني اخيستئ، چي وروسته يې د ريل ګاډۍ سړک هم پسي ورجوړ کئ.
د آشور واکمني
آشور(د آشور په ژبې کی: ، په آرمي ژبې کی: ܐܫܘܿܪ ) د پخوانۍ هېوادونو څخه وو چی د بین النهرین په سیمې کی پروت وو. مرکز یی د آشور ښار وو. دغه ښار د ۲۵۰۰ کال مخکې له میلاده جوړ شو. د پخوانی معلوماتو په اساس چی د انجیل څخه اخیستل شوی دی د اشور ښار د سام زوی آشور لخوا جوړ شو. په ۳ پېړۍ مخکې له میلاده د آشور سیمه د سومریانو لخوا ونیول شوه. کله چی سومر د سارگن اکدی ونیول شو نو هغه آشور هم لاس ته ورغلی. د ۲۰۰۰ عیسوی سینی مخکی په وخت کی د آشور هېواد د تجارتی مرکزونو څخه جوړ شو او د هغو د تجارتی مرکزونو آغېزه آناتولی ته ورسېدله. په ۱۹ پېړۍ عیسوی سینی مخکی کی شمشي أدد د آشور حکمران شو. شمشي أدد لوی پوځ جوړ کړ او پر سومر یی یرغل وکړ او تر څو جگړو وروسته پوځ یی د بین النهرین شمالی سیمه ونیو. د شمشي أدد تر وفات وروسته آشور د بابل پېيلى دولت شو. د بابل حکمرانانو خپل دولت ته د میتانی دولت نوم ورکړل او آشوریان مجبور شول چی د بابل حکمرانانو ته باج ورکړي. د ټیکولټی نوریټا د حکومت په وخت کی آشوریانو د بابل حکمرانانو او هېتیانو ته ماته کړله او آشور په نژدی ختیځ کی مهم واکمني شوه. د تیگلت‌پیلسر د حکومت په وخت کی (د ۱۱۱۴ ق.م. څخه تر ۱۰۷۶ ق.م. پورې) د آشور واکمني ډېره پراخه شوه. تیگلت‌پیلسر د ارمنستان او آرامیانو په خلاف ډېرې جگړې وکړې. د بابل پاچا نابوکانېسر تر وفات وروسته پوځ د بابل څو ښارونه ونیو. په ۹ پېړۍ ق.م. کی د بین النهرین سیمه او د فرات سیمه د آشور حکمرانان په لاس کی ولې. په دی وخت کی هم سوریې او فلشطین ونیول شول. په ۶۷۱ ق.م. کی د اشور پوځ مصر ته ورسېده او اشور په نژدې ختیځ کی تر ټولو قوی امپراطوری شو. په دی وخت کې د آرامی ژبه په نژدې ختیځ کی مهم ژبه شوه. د آشور بانی‌پال د حکومت په وخت کی د ډېرو جگرو په سبب آشور واکمنی زوال ته ورسېدله. په ۶۲۶ کال کی د بابل پاچایی پریک شوه. په ۶۱۴ کال ق.م. کی د ماد او بابل پوځونو د آشور پر واکمني یرغل کړل او د آشور واکمني یی ویجاړه کړه.
سرچینې
وېشنيزه:پخوانی هېوادونه
انډرايد (د عامل سيستم)
په یو شمیر نورو بریښنایی توکو کې د سرچينې کوډ چې هر یو يې د ځانګړي کاروونکي اتصال سره د انډرايد د ډولونو رامنځ ته کولو لپاره کارول شوی دی، لکه: د لوبې کنسولونه ، ډیجیټل کیمرې ، د موبايل میډیا دستګاه ګانې، شخصي کاپيټرونه. چې ځینې ​​مشهور مشتقات يی د تلویزونونو لپاره د انډرايد تلویزیون او وير د عامل سيستم د اغوستلو توکو لپار پکې شامل دي، چې دواړه د ګوګل لخوا رامنځ ته شوي دي. په انډرايد کې د سافټویر کڅوړې چې د (پي اي کي) بڼه کاروي، عموما د خصوصي اپلیکیشن پلورنځیو لکه د ګوګل پلی سټور، امازون اپسټور (په شمول د ۱۱ وینډوز لپاره)، سمسنگ ګلیګسي پلورنځي، هووای اپ ګالري، کیف بازار، او ګیټ جار، یا د خلاصې سرچینې برنامې لکه اپټايد او ايفډروايد  له لارې ويشل کېږي.
هارډوير
د انډرايد لپاره اصلي هارډویر برنامه يي ار ام دی (داي ار ام ۷ او اي ار ام۸-اي جوړښتونه) ، د اکس۸۶ او د  ۸۶اکس-۶۴ جوړښتونه سره هم د انډرايد په وروستیو نمونو کې په رسمي ډول ملاتړ کیږي. د ۲۰۱۲ ز کال راهيسې د انډرايد وسيلې د انتل له پروسيسرونو سره د موبايلونو او ټابليتونو په شمول څرګنديدل پيل کړل. پداسې حال کې چې د ۶۴-بايت نمونو ملاتړ تر څنګ انډرايد لومړی ۶۴بايت ۶۸اکس او وروسته د ۶۴اي ار ام د مخ ته وړلو لپاره جوړ شوی و. د تلیفون ۵.۰ "لالیپپ" راهیسې، د ټولو نمونو د ۶۴-بايت ډولونو د ۳۲-بايت ډولونو سربيره ملاتړ کېږي. ريسک-وي جوړښت ته د عامل سیسټم غیر رسمي تجربوي لاره په ۲۰۲۱ ز کال کې خپره شوه.
ټولټاکنې
د رای ورکولو حق
په ټولټاکنو کې دا موضوع چې څوک رایه ورکولای شي، له اصلي پوښتنو څخه ده. په معمول ډول په ټاکونکو کې ټول وګړي نه شاملیږي؛ د بېلګې په توګه، زیاتره هېوادونه هغو وګړو ته د رای ورکولو حق نه ورکوي چې تر قانوني عمر لاندې وي او ټولې قضايي حوزې د رای ورکولو لپاره یوه حداقل عمر ته اړتیا لري.
فلروويوم
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
احمد علي کهزاد
دمرحوم پوهاند داکتر جلا الدين صديقي له نظره  د استاد کهزاد هغه پاملرنه چي د تاريخ ليکني په برخه کي يې د ارشيفي اسنادو په اړه لري يوه ارزښتمنه ځانگړتيا ده ، نوموړئ  ليکي  : مرحوم کهزاد يکي از پژوهشگران مېهن پرستی است که خود به پرابلمهای تاريخنويسی در کشور از جهت کمبود يها ی مواد و اسناد درجه اول اشاره کرده و ضرورت گرد اوری انهارا چنين خاطر نشان ساخته است :  ( در نوشتن تاريخ معاصر  هر قوم و مليتی اسناد خطی خانوادگی که اروپائيان ( ارشيو فاميلي ) ميگويند  اهميت زياد دارد و مبنای تاريخ معاصر بيشتر بران گذاشته شده است  ، ولی هر قدر که وجود اين اسناد ضرور است ، دست يافتن بدان به مراتب مشکل تر ميباشد. ) ( ٤٣ : صديقی )
د افغانستان د علومو اکادمي علمي غړئ محقق مير احمد گربز استاد کهزاد د لرغونو اريائيانو د فکلوريکو ادبياتو ستر څيړونکئ گڼي ، نوموړئ ليکي : جرگه د اوسني افغانستان لپاره هم هغه ارزښتمنه موسيسه ده چي  د ملی او سيمه ايزو ستونزو د حل ،  لاري چاري مومي. پياوړي مورخ کهزاد د اريا ئيانو د مهال هغه جرگې په ټول توان او هر اړ خيزه توگه را څيړلي او څرگندي کړېدي چي هغه مهال د بيلا بيلو ستونزو د حل ا و فصل لپاره يې کارولي دي. تاريخي متون ، د تاريخي ليکني لپاره يوه ستره منبع گڼل کيږي ، استاد کهزاد  د افغانستان پخوانئ تاريخ او په خاصه توگه  اريائيان او د هغوۍ د مدنيت  په باب  ټول مواد له همدغو مدنيتونو څخه د را پاته متونو پر بنسټ د پيژندلو وړ گرځولي دي. ( ١٥٧ : گربز )
د يووالي قوانين ۱۷۰۷
۱۶۰۳-۱۶۶۰
سکاټلينډيان او انګليسي «پريسبيټيري» سياسي محافظه کاران وو، چا چې د سلطنت پلوو په پرتله، تر ډېره بريده خپلواکو او د «ليولرز» په څېر سخت دريځو همکارو ډلو ته د ستر ګواښ په سترګه کتل. سلطنت پلوي او «پريسبيټريان» په دې مقفق و چې سلطنتي اوامر الهي دي، خو پر کليسا د شاهي واک پر څرنګوالي او اندازې يې اختلاف درلود. کله چې په ۱۶۴۶ز کال کې لومړی چارلس تسليم شو، دوی له خپلو پخوانيو دوښمنانو سره ايتلاف وکړ، تر څو هغه د انګلستان په تخت کېنوي.
سياستوال
ځانګړتیاوې
ډېرو پوهانو د سیاستوالو ځانګړتیاوې تر څېړنې لاندې نیولې دي او هغوی یې په بېلابېلو کچو کې لکه، په سیمه ییزه او ولسي کچه، ډېر لیبرال یا ډېر محافظه کار او د ټاکنو په شرایطو کې د ډېر بریالي او لږ بریالي په کچه پرتله کړي دي. ښځینه سیاستوالو ته هغوی د ځانګړې مسلکي لارې له امله په وروستیو کلونو کې ځانګړې پاملرنه شوې ده. د بیلګې په توګه، د لاتینې امریکا په سیاست کې "Supermadre" یا لویې مور تګلاره تر څېړنې لاندې نیول شوې ده.
مسکوويم
مسکوويم (په انگرېزي: Moscovium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Mc سمبول او ۱۱۵ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
نیمروز ولایت
<font face="Tahoma"> نیمروز د افغانستان سویل لویدیځ ته پروت ولایت دی سویل ته د پاکستان او لویدیځ ته د ایران سره پوله لرې ختیځ ته یې هلمند او شمال ته یې د فراه ولایت مو قیعت لرې. زرنج ښار دیاد ولایت مرکز دی مساحت یې 41005 کیلومتره مربع او نفوس یې د ۲۰۲۱ز کال اټکل له مخی 186,963 نفره دې. ددې ولایت ډېری او سیدونکي بلوڅان دي، خو پښتانه، تاجک او ازبک هم پکې میشت دي. دغیر رسمی سرچینو له مخې ددی ولایت قومي جوړښټ اټکل شوی دی خو دقیق خبره دا ده چې نیمروز د افغانستان یوازینی ولایت دی چې بلوڅانو پکې اکثریت دي او ګڼ شمېر پښتانه هم پکې ژوند کوي. ددې ترڅنک په یاد ولایت کې کم شمیر کوچیان هم میشت دي.
اخځليك
وېشنيزه:د افغانستان ولايتونه
گواتمالا
د کُلمب څخه مخکې
د 2020 ز کال د جون په درېمه ، څیړونکو د طبیعت اړوند یوه مقاله خپره کړه چې د دوی د ترټولو زوړ او لوی مایا تمدن اړوند ساحې کشف بیانوي، کوم چې په مکسیکو کې د اګواډا فینکس په نوم پیژندل کیږي. نوموړی د یادګاري معمارۍ، د خاورې او خټو له مخلوط څخه جوړ شوی یو لوړ، مستطیل ډوله څلی دی چې شاوخوا 1,400 متره اوږدوالی او نږدې 400 متره پلنوالی لري. لويديځ لوري ته د 10 مترو په اوږدوالي د خټو استنادي څلی پروت دی. د نورو ودانیو او ذخیرو پاتې شوني هم د لیډار ټیکنالوژۍ له لارې کشف شوي، اټکل کیږي چې د 1000 څخه تر 800 ق.م پورې جوړ شوي وي، دا کشفونه په ډاګه کوي چې مایا د خپلې لومړنۍ دورې څخه راپه دېخوا لوی، یادگاري کمپلیکسونه جوړ کړي.
اندرس بېرينگ برېويک
مخينه
اندرس بېرينگ برېويک په خټه ناروېژى دى، چې په اوسلو کې يې په دوو حملو کې لاس درلود او تر حملو وروسته د پوليسو له خوا ونيول شو، دا مهال په بند کې دى. نوموړى ښي اړخى افراطي گڼل شوى دى.
اسد الله بها
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:افغاني ليکوال
ټوليا ډی اراګونا
د ژوند وروستي کلونه
په ۱۵۳۷ز کال کې، «ايزابيلا ډي ايسټي» ته د «سټمبيليني» ليک کې ويل شوي چې ټوليا په «فيرارا» کې اوسېده. په څرګند ډول هغه فيرارا ته د «فيليپو سټروزي» ليدلو ته تللې وه، په دې ځای کې يې د سمونپال «برنارډو اوچينو» د تبليغ په اړه واورېدل، چاته چې هغه په ازادې ادارې په اړوند په خپل يو شعر کې اشاره وکړه. تصادفاً «ويټوريا کولونا» هم شا او خوا په دې وخت کې په «فيرارا» کې وه، خو داسې نه ښکاري چې دوی دواړو دې سره ليدلي يا يو له بل سره مخ شوي وي. فيرارا د هنرونو او کلتور مرکز و او ډي اراګونا د سندرو ويلو او د تېزې ژبې د ساعت تېرې لپاره خپل هنر په بشپړ ډول وکارولو. د ايټاليې دوه ادبي څېرې، «ګيرولامو موظيو» او «ايرکول بينټيووګليو» دواړه په هغې مينان شول. موزيو هغې ته پنځه تاوده لنډ شعرونه وليکل چې د هغې نوم پکې د «تاليا» په توګه ياد شوی دی، په داسې حال کې چې «بينټيوګليو» ډېر مخکې ولاړ په داسې ډول چې د «پو» سيند په هره ونه يې د هغې نوم حک کړ. کله چې څلور کاله وروسته هغه له «فيرارا» څخه ولاړه، د معلوماتو تر مخې له يو څخه زياتو کسانو د هغې په ياد کې د ځانوژنې هڅه کړې وه. نوموړې د ۱۵۴۳ او ۱۵۴۵ کلونو تر منځ يو وخت کې سينا ته تللې وه.
اډولف هټلر
هیټلر په اطریش-هنګري کې وزېږېد او لینز ته څېرمه را لوی شو. وروسته نوموړي د ۱۹۰۰ مې سلیزې په لومړۍ لسیزه کې په ویانا کې ژوند وکړ او په ۱۹۱۳ زکال کې جرمني ته وکوچېد. هغه په لومړۍ نړیواله جګړه کې د جرمني په ځواکونو کې د خدمت کولو پر مهال د ویاړ نښان ترلاسه کړ. په ۱۹۱۹ زکال کې هغه د جرمني د کارګرانو له ګوند (DAP) سره یوځای شو، چې د نازي ګوند مخکښ و، په ۱۹۲۱ زکال کې هغه د نازي ګوند د مشر په توګه وټاکل شو. په ۱۹۲۳ زکال کې هغه د دولتي ځواک ترلاسه کولو په موخه په مونیخ کې د یوې ناکامې کودتاه هڅه وکړه او د پنځو کلونو لپاره بندي شو. هغه په بند کې د خپل ژوند لیک لومړی ټوک او خپل سیاسي مانیفیست د Mein Kampf (زما جګړه) تر نامه لاندې ولیکه. وروسته له هغه چې نوموړی ډېر ژر په ۱۹۲۴ زکال کې له بنده خوشی شو؛ هغه د وارسا په تړون په نیوکو، د پان جرمنیزم د ترویج او د یهودیزم او کمونیزم پر ضد د خپلو کاریزماتیکو نازي تبلیغاتو له امله ولسي ملاتړ خپل کړ. هغه په مکرر ډول نړیوال کپیټليزم او کمونيزم د یهودي توطئې د برخې په توګه غندل.
ماشومتوب او زده کړې
هیټلر د ډېرو آلماني اطریشي الاصلو په څېر له ځوانۍ څخه په ځان کې د جرمنۍ ملت پالنې په وده ورکولو پیل وکړ. هغه او ملګرو یې "Heil" سلام ورکاوه او د اطریش د سترواکۍ د ملي سرود پر ځای به یې "Deutschlandlied" وایه.
نازي گوند او بوختياوې
له لومړۍ نړيوالې جگړې وروسته المان ډېر لوى قرض پر اوږو درلودو او په ميليونونو خلک يې بې كاره وو. په ۱۹۱۹ كې هټلر د جرمنيانو كارگر گوند ته ننوت. په ۱۹۲۰ كې دا گوند د المان د ملي سوسيالست كارگر يا (نازي) په نامه مشهور شو او خپل لومړى پروگرام يې خپور كړ چې (۲۵ نومرې) نومېدو.
اټموسفیري کیمیا
تاریخ
د ۱۹مې پېړۍ په پای او د ۲۰مې پېړۍ په پیل کې، علاقې د ډېر لږ غلظت لرونکو ردیابۍ اجزاوو خوا ته بدلون وموند. د اټموسفیر د کیمیا یو له مهمو کشفونو څخه په ۱۸۴۰م کال کې د کریسټین فرډریش شونبین لخوا د اوزون طبقې کشف وو.
ژان ژاک روسو
كه څه هم ټولنيز تړون په فرانسه كي دومره چيغي او بغاري ونه زېږولې خو اميل د مسلمانانو او مسيحيانو او فيلسوفانو، چي يو د بل پر وړاندي ولاړ وو، قهر او غضب د ده پر وړاند راپاراوه. مسيحي مشران او سياستوال د رسو پر وړاندي يو لاس شول، د پاريس پارلمان د كتاب د سوځلو او ليكوال د بند امر وكړ، څلور ورځي وروسته د ژنيو شورا د ده دواړه كتابونه وغندل، څه مهال وروسته برن هم همدا فتوا وركړه، په دې اړه روسو وايي: "په ټوله اروپا كي مي پر ضد يو داسي له قهر او غضب څخه ډكي چيغي پورته شوي وې چي هيڅ سارى يې نه درلود." د ولټر غندنليك د روسو ستونزي نوري هم پسي ډېري كړې او د عاړي وگړو احساسات يې پر راوپارول، په ټوله اروپا كي يې د آرام ځاى ورك شو، يو وار سويس او له ځايه انگلستان ته وتښتېد، د ډيويډهيوم په مادي او مانيز ملاتړ يي ژوند كاوه، خو د ډيويډهيوم سره يې هم ذوقي توپير درلود او كله_كله به يې شخړي كولي، په 1767م كال كي يې انگلستان هم پرېښود او په فرانسته كي نوموتي خطيب د ميرابو پلار ته ورغى، بيا يې په نرماندي كي استوگنه غوره كړه. د 1770م كال تر اپريل پوري هلته پاته شو، هلته يې فكر وكړ چي بايد بېرته پاريس ته لاړ شي، د دښمنانو خولې پټي كړي، كلونه وروسته يې خپل "اعترافونه" وليكل، غوښتل يې چي هغه د خپلي بېگناهۍ د زبات لپاره په پاريس كي غونډو ته واوروي. د روسو "اعترافونه" كتاب په رښتيا يو د تر ټولو په زړه پوري ژوندليكونو څخه دى چي يو ليكوال يې په خپل قلم ليكي او خلگو ته يې وړاندي كوي، خو بيا هم ونه توانېد چي د نوموړي كتاب په زور د هغه مهال د فرانسې لړلي چاپېريال د هوسا سا ايستلو لپاره پاك كړي، په پايله كي "خبري اتري" او "د يوه گوښه گرځندوى تخيلات" كتابونه وليكل. پاريس ته تر راتگ وروسته يې طبيعت مخ پر خرابېدو و، هغه و چي د 1778م كال د جولاى پر دويمه يې خپل 66 كلن ترخه ژوند ته د پاى ټكى كښېښود. تر مرگ وروسته يې ډېر مينان پيدا كړل، د هغو ستونزو، غمونو او سرگردانيو د جبران لپاره يې، چي د ده ژوند يې ور تريخ كړى و، ډېري ځلاندي او پرتميني غونډي جوړي كړې، تر مرگ شپاړس كاله وروسته د پاريس د كنوانسيون په آمر يې مړى د پاريس پانستون ته چي د پاريس تر ټولو غوره هديره وه راوړل شو.
پابلو نرودا
د هسپانیا کورنی جنگ
شیلی ته له راتگ وروسته، نرودا ته په بونس آیرس او د هسپانیا په بارسیلونا کی ډیر نور ډیپلوماتک پوستونه ورپه غاړه شول. ورسته یی د گابریل مایسترال ځای ونیو. او د شاعرانو یو کړۍ یی رامنځته کړه او نورو نامتو شاعرانو سره لکه رفایل آلبرتی، فیدریکو گارشیا لورکا او نورو ....ښه ملگری شو. وروسته یی بیا بله ښځه وکړه. د خپل لنډ عمر په ترڅ کی ناروغه شو او تر ډیره یی د سرطان ناروغی له ځان سره وگرځوله.
پکتيکا ولايت
نفوس
ديوې تقريبي احصايې له مخې په پکتيکا کې (430000) او د واکسيناسيون دگروپونو دسروې له مخې دپکتيکا نفوس شاوخوا (870000) کسان دي، ددې تر څنگ په پکتيکا کې دکوچي قومونو پنځه ويشت زرو په شاوخواکې کورنۍ داوړي په موسم کې استوگنه کوي.
زراعتي پيداوار:
چلغوزه .
اهلی:
او نور
د افغانستان ملي نهضتونه
د افغانستان ملي نهضتونه د دوکتور محمد امين واکمن يو اثر دی.
د افغانستان جگړه (۲۰۰۱)
پوځی عملیه
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:د افغانستان جگړې
عمومی معلومات
د اسلام دين له نظره پر پلار باندې د اولاد يو حق د مناسب او ښايسته نوم ايښودل دي. ارواپوهان وايي، ښكلى نوم د انسان پر شخصيت اثر غورځوي. كه د چا نوم رحيم وي او هغه پوه شي، چې رحيم يعنې رحم كوونكى او بخښونكى، نو دى به د همدغو نېكو خويونو د خپلولو هڅه وكړي.
روماتيک تبه
تحت الجلدی نوډولونه:
کيداي شي د روماتيک تبي د شروع نه څلور هفتي ورسته  تحت الجلدي بي درده نوډولونه هم په دي ناروغي کي وليدل شي. په بنفسه ډول سره شفا مومي او په پوستکي کي تر شا کوم اثر نه پريږدي، ممکن جلدي رشونه او کوريا هم په ناروغانو کي وليدل شي. د دماغ ماوفيت، او د پوستکی (erythema marginatum) ماوفيت هم ممکن وليدل شی. د نيکه مرغه د carditis په استثنا د روماتيک تبی نور اعراض دايمی زيان منځ ته نه راوړی. - erythema marginatum: Skin eruption on the trunk and upper part of the arms or legs Eruptions that look ring-shaped or snake-like - Sydenham chorea (emotional instability, muscle weakness and quick, uncoordinated jerky movements that mainly affect the face, feet, and hands) د روماتيک تبی د تشخيص غټي نښی (major manifestation) عبارت دی له Carditis، Polyarthritis، chorea، Erythema marginatum، او تحت الجلدی نوډولونو څخه. تبه ، polyarthralgia، د ESR او ليوکوسايټونو د سويي لوړوالی (acute phase reaction)  د روماتيک تبی لپاره minor manifestations ګڼل کيږی. لاندی ټولی هغه نښانی دی چی په تيرو ۴۵ ورځو کی د ستريفتوکوکل انتان باندی اخته کيدل  حمايه کوی. •	د PR interval اوږدوالی. •	د ستريفتوکوکل انتی بادی په ځانګړی ډول د antistreptolysin-O د تيتر لوړوالی او د لوړيدو په حال کی. •	د A ګروپ ستريفتوکوک په وړاندی rapid antigen ټسټ •	د مخملک تبی تاريخچه
Tertiary prevention:
په دی اړه د ملی پروګرام عمومی موخه يا overall goal داسی وی چی ددی ناروغيو له کبله موربيډيټي، disabilities ، او مورټيليټي کمی کړی. په دی هکله به ملی پروګرام بايد لاندی عمومی برخی ولری: •	Health education activities; •	Training of health-care providers; •	Epidemiological surveillance; •	Community involvement. •	Ultimately, a vaccine will be the prevention of choice for ARF. Research on such a product is ongoing.
دنړۍ لس ښکلي ځنګلونه
دتونګاس ځنګل ابشار او وریځینه حالت
تونګاس د اقیانوس د شمال ځنګلونو او آرام اقیانوس د سړو ساحلی سیمواو تندرا او برټش کولمبیا مرکزی او شمالی سواحلو  په اساس تعین شوی دځنګل ګڼی برخی د غربی قرمزی سروی ، دستیکا سنوبر اوغربی شوګرانو ونوتشکېل کړی  چې دنړۍددی ونو لوی ځنګل همدادي. دځنګل ځمکه د آهکې ډبرو او ښه ذهکشی خاوري او سورې لرونکي او ګرانیت یعنی وچې او ضعیفی خاوري په ساحو ویشل شوي دي. ژوندي موجودات یې : دساحلي سیمو ۵ قسمه قزل الا ماهیانو ، دسپینو تورو او قهويې خوګانو او شاهین یا عقاب چې د ځنګل په ګوډګوډکې موندل کېږي مهم حیوانات دي. اکثره مهاجر مرغان یواځې د اوړی یو څو میاشتې دلته تیروي. دتاریخی لحاظه دنوموړی ځنګل ۷۸٪ برخه د ساتل شوی سیمی حیثیت لريچې لاس وهنه پکې نه ده شوی اصلی ساحه دلویو ونو km2۱۹۹۰ یعنی ۹۹۵ جریبه ده. km2 ۱۵۵۰یا۷۷۵ جریبه ساحه د وحشی حیواناتو له امله مهمه ده ددې ځنکل وده ۷۰ً٪ قدیمی ده نو ځکه درفع حاصل لپاره اوس مهال په مکمله توګه اماده دي په ژمي کې windstormsاو دځمکې ښویدنه په ځنګل کې د ځینو اخلالاتوباعث ګرځی او ونو باندې ضربه واردوی. د پخوانی ودی څخه ۱۱٪ به اوس مهال رفع حاصل شی یعني2740km2یعنی ۱۳۷۰ جریبه ځمکه او یا km2۲۳۰۰۰ ساحه چې۱۱۵۰۰ جریبه یعنی ۱۲٪ کېږی په راتلونکو لسو کلونو کې رفع حاصل کېږي اوس مهال د یو برخه د رفع حاصل کار شروع کېږي.
د امازون ځنګل
یو دنړی د مشهورو ځنګلونوڅخه دی او دومره مشهور دیچې تقریباً دنړۍټول خلک يي پیژنی دا په جنوبی امریکا کې دبرازیل ، پیرو ، کلمبیا هېوادونو کېواقع دي. دا ځنګل هم داسی ګڼ ځایونه او ساحی لريچې ورتګ ورته امکان نه لري او تصویران ورڅخه یواځی د هوا له لاری  اخیستل کېږی او بس. امازون په زوړ یونان کې دیوی جنګي قبیلې نوم وو، چې ټول غړي یې ښځي وي هغه مهال چې اروپایې کاشفینو لومړې ځل دې ځنګل کې قدم کېښود نو د همدې جنګې ډلې سره مخ شول نو ځکه وروسته نوموړي ځنګل د همدې جنګې ډلې په نوم ونومول شو. دغه سیمه دنړی دحیواناتو او هم دنباتاتو د بیلابیلو انواعو له امله دنړب یوه ډیره غنی سمیه ده. دامازون سیند چې دنړۍ دوهم لوی سیند دی د همدې ځنګل له زړه څخه تیریږي او په ډیرو نقاطو کې د یوې ارتباطي لارې په حیث ورڅخه استفاده کېږي. ویل کېږي چې زیاتره غیرکشف شوي قبایل همدلته ژوند کوي جې تر اوسه له نورې نړۍ سره کومه اړیکه نه لري. په امازون کې د شمیرنو په اساس د حیوناتواونباتاتو د نوعو شمیر په لاندی توګه  ذکر شوی Birds / spp ۱۳۰۰ Mammals/spp۴۳۰ Amphibians/spp۱۰۰۰ Reptiles/spp۴۰۰ په امازون کې په تازه اوبو کې دوه قسمه ډولفین ماهیان هم موندل کېږی. او په ۲۰۱۳ کال کې ساینس پوهانو د ټاپیر دځنو ډولونو شتون هم تثبیت کړ.
د پیسګاه ځنګل
ددغه لست پنځم ځنګل لپاره هم باید امریکا ته سر ور ښکاره کړو ځکه چې دا ځنګل هم د امریکا په متحده ایالاتو کې موقیعت لري یعنی د شمالي امریکا د کارولینا ایالت د اپالاچېان په غرونو کې واقع دی. دري سیندونه پکې بهیږی چې ددې ښکلا یې څو چنده زیاته کړي ده چې د نوموړو سیندونو نومونه عبارت دې له: بنت کرک ، میلز او ډیوډسون  څخه. دنوموړو سیندونو او غرونو موجودیت دښکلو او مستو ابشارونو باعث شوی دی. ددی ځنګل څخه د لیدلو ښه وخت د منی موسم دی ځکه چې په نوموړی موسم کې په زرګونو نوعو دنباتاتو چې نوموړی ځنګل کې شتون لري بیلابیل رنګونه ځانته خپل کړي ويچې دځنګل ښکلا ورسره دپام وړ زیاتیږي .یوزیات شمیر لرګیني جونګړی یا هم کورونه چې د نوموړي ځنګل په څنډو کېواقع دیچې د سیاحینو داستقبال لپاره د کال په بیلابیل فصلونو کې اماده وي او د هغوي څخه په ښه ډول استقبال کوي.
چو شي
پر چو شي باندې د تاوویزم او بوداییزم فلسفې اغېزه
چو شي داسې یو څه ولیکل چې په تاوویزم او بوداییزم کې د یو شمېر مفهومونو ارتودوکس کنفوسیوسي تفسیر په بڼه څرګند شي. په داسې حال کې چې چو شي داسې معلومېده چې ځینې مفکورې یې د فکري فلسفو له پرتله کولو څخه اقتباس کړې دي، خو د نوي کنفوسیوس پخوانیو پلویانو پر خلاف، د فعالې اخلاقي روزنې لپاره هغه په کلکه د کنفوسیوس له اصولو څخه تابعیت کاوه. هغه د بوداییزم اصول، د اصلي ذهن تیاره کوونکي او تېراېستونکي او همدا راز د انساني اړیکو له‌منځه وړونکي ګڼل.
تخار ولايت
په ۱۳۴۳ هجری شمسی کال کي د فرانسویانو تر کیندنو وروسته د آمو سیند ته په نژدې برخو کې د آی خانم مشهور ښار څرگند شو، چې د نو مرکز څرگندويې يې کوله. دا ښار له سکندر مقدوني نه وروسته جوړ شوی و. په دې ښار کې ډیرې وړې او لويې د گریک او بودیک په دود جوړې مجسمې په لاس راغلي، چي ۲۰۰ کاله وروسته تر میلاده زمانې پوري اړه لري، نو په همدي اساس دا پخوانط او لرغونې سیمه راپیژني.
چو شي
میراث
د اولادو له ډلې څخه یې، یوې له امپراتور لیزونګ سره واده وړکړ.
د بابل واکمني
د آشور په څېر، د بابل دولت اکدي لیکنۍ ژبه (د خپلو اصلي وګړو ژبه) د رسمي ګټنې په موخه وساتله، په داسې حال کې چې شمال لویدیځ سامي ژبې ویونکي آموریتي بنسټ اېښودونکو او د کاسي ځای ناستي چې په یوه ګډه ژبه یې خبره کولې د بین النهرین اصلي وګړي نه و. دوی سومري ژبه د مذهبي ګټنې لپاره وساتله (لکه څه ډول چې آشوریانو کړي و)، خو د بابل د تاسیس پر مهال دغه ژبې نورې ویل کېدونې ژبې نه وې، ځکه په بشپړ ډول د اکدیانو له خوا تسخیر شوي و. اکدي او سومري لومړنیو دودونو په بابلي او آشوري کلتور کې مهم رول ولوباوه او دغه سیمه له هېواده بهر د حکومتونو د اوږدو دورو پر مهال د یو مهم کلتوري مرکز په توګه پاتې شو.
پښتو ويکيپېډيا
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family: Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" پښتو ويکيپېډيا د ويکيپېډيا يو بڼه ده چې په پښتو ژبه کې پرې لیکنې کېږي. د پښتو ژبې ويکيپېډيا شاوخوا په کال ۲۰۰۷م کې فعالیت پیل کړ، او د پښتو ژبې د پرمختګ لپاره یوه غوره وسیله ثابته شوې ده چې اوسمهال شاوخوا  لیکنې لري.
دولت محمد لودين
دولت محمد لودين (١٣١٠ لمريز لېږدي کال د ننگرهار ولايت د کامې ولسوالي - ١٣٧٨ ل ل کال د ليندۍ ١٣) د پښتو ژبې ليکوال او ژباړن وو.
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- د نننۍ پښتو ژبې احصايوې قاموس: په ١٣٥٣ کال کې د پښتو ټولنې له خوا چاپ شوی دی.
د ماغزو تومور
اخذونه
وېشنيزه:سرطان
کارل
کارل د د امریکا لویدیځ ساحل په چټک رسټورانټونو کې حسابيږي. دا د کارل کرچارچ څخه پيلېږي او د کیک رستورانټ ملکیت دی.
فریدریخ اېبرت
د جرمني ولسمشر
په وایمار کې د ملي شورا له غونډې پنځه ورځې وروسته د جرمني د لومړیو ولسمشریزو ټاکنو له مخې چې د ۱۹۱۹ زکال د فبروري په ۱۱ مه نېټه ترسره شوې، ایبرت د جرمني د لنډ مهاله ولسمشر په توګه وټاکل شو. نوموړی د نوي اساسي قانون تر اجرایي کېدو او د ۱۹۱۹ زکال د اګست په ۲۱ مه د رایش ولسمشر په توګه د لوړې کولو تر مهاله لنډ مهالی ولسمشر و. نوموړی د جرمني لومړنی منتخب دیموکراتیک ولسمشر او همدارنګه لومړنی عادی کس، لومړی سوسیال دیموکرات، لومړی ملکي وګړی او لومړنی پرولتاري مخینه لرونکی کس و چې دغه ځایګي ته ورسېد. له ۱۸۷۱ زکال څخه تر ۱۹۴۵ زکال پورې د یو موټي رایش آلمان یوازنی ولسمشر و چې په کلکه سره دیموکراسۍ ته ژمن و.
عبدالله جان اسير
عبدالله جان اسير (زوکړه د ۱۹۱۰ زېږدي کال د جولای ۱۴، مردان - مړینه د ۱۹۷۸ زېږدي کال د نومبر ۱۳) د پښتو ژبې ليکوال، شاعر او ډرامه ليکونکی وو.
مخينه
اسیر صاحب خپلې لومړنې زده کړې د کلي په مدرسه کې له ۱۹۱۶ ز تر ۱۹۲۱ زېږدي کاله پورې وکړې او څلورم ټولگی يې په امتيازي ډول پای ته ورساوه. تر دې وروسته د نوښار په اسلامي ښوونځي (اسلامیه های سکول) کې شامل شو. دوه میاشتې يې تېرې کړې وې چې په میعادي تبه (ټایفاييډ) ناروغۍ اخته شو. تبه يې اوږده شوه نو بېرته کلي ته ولاړ. دا مهال کې د کلي د مدرسې پوړۍ (درجه) فارسي لوير مډل ته اوچته شوه. یوه ورځ د تعلیم د محکمې افسر میر کریم بخش د ازموينې اخستو لپاره زېدې کلي ته راغی. اسیر هم د خپل پلار په سپارښتنه په ازموينه کې برخه واخيسته او ډېره ښه ازموینه يې ورکړه. دغلته يې تر شپږم ټولگي پورې درس ووايه.
محمد اقبال
له مرگه وروسته ژوند
له مرگه وروسته ژوند يا د اروا د تلپانې كېدنې مسئله يوه داسې مسئله ده، چې د ډېوېډ هيوم په څېر ستر فېلسوف هم دا خبره منلې، چې د اروا مسئله د عقل او پوهې باندې نه بلكه د عقيدې او ايمان پر بنسټ هوارېداى شي. د علامه اقبال هم پدې گروهه دى، چې د اخرت د ژوند ايقان له فلسفي اندواند (نظرياتو) څخه نه رازېږېېږي، بلكه ددې آر او سرچينه ايمان دى.
علامه اقبال په يو بل ځاى كې داسې ليكي:
عبدالله جان اسير
چاپ شوي نښيرونه يې
۵- پلوشې (شعری ټولگه).
د سرکوزي والگی
درملنه
درملنه: د سرکوزي د والگي د ويروس پرضد لاندیني درمل کارول کېږي، که دا درمل په خپل وخت وکارول شي نو ناروغي له منځه وړي، اعراض کموي او د ناروغۍ له پرمختگ او اختلاطاتو نه مخنیوی کوي.
د ننگرهار د کرېکټ نړيوال لوبغالی
هغه دا هم وویل، چې  په ياد لوبغالي  کې یو ميلیون ډالره  د دولت له خوا او اته لکه امريکايي ډالره د ملي سوداگر  نجيب زراب له خوا  لگول شوي دي  او ټينگار يي وکړ،  چې په لوبغالي کې ټول نړېوال معيارونه په پام کې نيول شوي دي.
عبدالغفور ویاند
الحاج عبدالغفور وېاندد افغانستان ملي راډیو ټلویزیون پخوانی د خپرونې وياند ؤ. ښاغلی وياند د افغانستان ملي راډیو کې د ماشومانو د خپرونې ویاند او چمتو کؤونکی و.
دندنې
ښاغلي وياند د افغانستان د راډيو د لمړېؤ نطاقانو له ډلې څخه يادېږي او د خپلو ښو ځاني ځانگړتياؤ له کبله يې د ښه غږ او استعداد لامله د وخت وزير محمد گل خان مومند ده ته د وياند وروستاړنوم لقب ورکړ.
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان راډیو وېشنيزه:پښتانه ویندویان وېشنيزه:پښتانه لیکوالان وېشنيزه:لیکوالان وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:نطاقان
له افغانستان نه د متحده ايالاتو د ځواکونو وتل (۲۰۲۰-۲۰۲۱)
د دوحې د تړون د يوې برخې په توګه، د ټرمپ ادارې موافقه کړې وه چې په لومړي سر کې به د ۲۰۲۰ز کال د جولای تر مياشتې پورې په افغانستان کې د ۱۳،۰۰۰ امریکايي سرتېرو شمېر ۸،۶۰۰ سرتېرو ته راکم کړي، له دې وروسته به د ۲۰۲۱ز کال د مۍ تر لومړۍ نېټې ټول بهرني ځواکونه ووځي، خو په دې شرط که طالبان په خپله ژمنه ودرېږي. د بايډن د ادارې په پيل کې، په افغانستان کې ۲،۵۰۰ امريکايي سرتېري موجود وو او په اپريل کې بايډن وويل چې متحده ايالات به د مۍ له لومړۍ نېټې د دې سرتېرو ايستل پيل نه کړي، بلکې د سپتمبر تر يوولسمې به د انخلاء پروسه بشپړه کړي. طالبانو د مۍ په لومړۍ نېټه وروستۍ جګړه پيل کړه. د جولای په اتمه نېټه، له افغانستان نه د انخلاء لپاره نوې نېټه چې هغه د اګست يودېرشمه وه وټاکل شوه. که څه هم بايډن د اګست له يودېرشمې وروسته هم د انخلاء د نېټې غزولو باندې غور وکړ، خو رد يې کړ. د ۲۰۲۱ز کال د اګست په لومړيو کې په افغانستان کې نږدې شپږ سوه او پنځوس امريکايي سرتيري موجود و، دوی ته دنده سپارل شوې وه چې د کابل نړيوال هوايي ډګر او د متحده ايالاتو سفارت وساتي. په جولای کې د متحده ايالاتو څارګرو ادارو ارزونو اټکل کړی و چې له افغانستان نه د ټولو امریکايي سرتېرو له وتلو وروسته په څو مياشتو يا څو اونيو کې به کابل سقوط وکړي، خو امنيتي وضعيت په چټکۍ سره خراب شو.
د ټرمپ اداره
د متحده ايالاتو د ولسمشر ډونالډ ټرمپ تر ادارې لاندې، په افغانستان کې د متحده ايالاتو تګلاره د ۲۰۱۷ز کال د اپريل په مياشت کې په دې ډول اعلان شوه چې «د افغان ځواکونو د روزنې، مشورې او ملاتړ په موخه د ځانګړو عملياتي ځواکونو زياتول؛ د هغو عناصرو پسې پاکستان ته د تګ لپاره لا پياوړې طرحه کوم چې د طالبانو مرسته کوي؛ نوره توپخانه او هوايي ځواک استول او په کابل کې د اوسني حکومت د بقا په موخه سياسي ملاتړ».
د ۲۰۱۷ز کال د اګست د مياشتې په يو ويشتمه نېټه ولسمشر ټرمپ د افغانستان لپاره د خپلې ادارې تګلاره اعلان کړه، هغه وويل «بريا به روښانه تعريف ولري: زموږ پر دوښمنانو بريد، په عراق او شام کې اسلامي دولت (داعش) له منځه وړل، د القاعده پاشل، د طالبانو له خوا د هيواد د نيولو مخنيوی او تر راولاړېدو مخکې پر امريکايانو د ډله ايزو تروريستي بريدونو درول دي». د اګست په څلورويشتمه په افغانستان کې د امريکايي او ناټو قواوو عمومي قوماندان جنرال جان ډبليو. نيکولسن تاييد کړه چې د سرتېرو شمېر، تګلاره او د بريا لپاره شرايط د جګړې تر حرکت او ځمکنيو شرايطو پورې تړلي دي، نه د خپلې خوښې تر وخت پورې. ټرمپ روښانه نه کړه چې څومره سرتيري به د هغه د نوي پرانيستې پايلې تګلارې تر مخې واستول شي، خو د کانګريس مسئولينو ته ويل شوي و چې څلور زره نور سرتيري به واستول شي. د اګست په دېرشمه نېټه واشنګټن پوسټ راپور ورکړ چې شونې ده افغانستان ته په نوو استول کېدونکو ځواکونو کې به د پراشوت روزل شوي سرتيري او همدا راز کم شمېر سمندري وسله والې توپخانې ځواکونه شامل وي چې هر واحد به سل يا د دې په شا او خوا کې سرتېري ولري، دوی به په ټول هيواد کې خپاره شي تر څو هوايي تشې ډکې کړی. د راپور پر بنسټ شونې ده چې د هوايي ملاتړ لپاره د ايف-۱۶ جنګني الوتکې، ای-۱۰ د ځمکني بريد الوتکې او نورې بي-۵۲ ‌ډوله بمبار ملاتړ، يا د دې تولو يوه ټولګه به هم وکارول شي. د ورځپاڼې په راپور کې زیاته شوې وه: «په کابل کې د متحده ايالاتو مسئولينو ويلي چې د متحده ايالاتو اضافي سرتيري به امريکايانو سره مرسته وکړي چې په ډېرو سيمو او د جګړې ډګر ته يه نژدې ځايونو کې افغان سرتېرو ته مشوره ورکړي. د هيواد له سترو پوځي مرکزونو څخه د زياتو واحدونو په لرې کېدو سره اضافي هوايي ملا تړ او توپخانې ته به اړتيا وي، تر څو دې ځواکونو ته پوښښ ورکړي». نيويارک ورځپاڼې ولېکل «امريکايي پوځيان به وکولای شي چې د جګړې په ډګر کې ټاکلو افغان پوځي غونډونو ته مشوره ورکړي، د دې پر ځای چې له لرې مرکز څخه د هغوی ته لارښوونه وکړي. دوی همدا راز کولای شي چې د ځانګړو عملياتو د ځواکونو د روزنې لپاره اقدام وکړي او په دې توګه د افغان کمانډو شمېر کې د پام وړ زياتوالی راولي. دا چاره به د جګړې له امريکايي قوماندانانو او سرتېرو سره مرسته وکړي چې د لا زياتو افغان پوځي واحدونو په استازيتوب د هوايي او توپخانې د ملاتړ غوښتنه وکړي.
جندر
جنسيت پوه John Money زياتره وختونه د بيولوژيکي جنسيت او جندر ونډې تر منځ د اصطلاحي توپير لومړنی راپېژندونکی ګڼل کېږي (لکه څرنګه چې په اصلي ډول راپېژندل شوی دی؛ د دواړو جندرونو د ونډې مفاهيم او هغه څه رانغاړي چې وروسته به د جندر هويت په توګه پېژندل کېږي). نوموړي په ۱۹۵۵ ز کال کې ياد توپير څرګند کړ. که څه هم Medison Bentley وار له مخه په ۱۹۵۴ ز کال کې جندر «د جنسيت ټولنيز شوې کتنې» په توګه راپېژندلی دی او د دويم جنس تر سرليک لاندې د Simon de Beauvoir کتاب د ښځو د برابرۍ نظريه کې د جنسيت او جندر تر منځ د توپير د پيل په توګه ژباړل شوی دی.
هندوراس
په اتلسمه پېړۍ کې د اسپانوي استعمار څخه مخکې هندوراس د يو شمېر مهمو ميسوامريکايي کلتورونو کوربه و چې ډېر د پام وړ يې مايا دی. اسپانويانو هلهه کاتوليک مذهب او اوس يوه غالبه اسپانوي ژبه متعارف کړه، تر څنګ يې ګڼ دودونه خپاره کړل، کوم چې له سيمه ييز اصلي کلتور سره ګډول شول. هندوراس په ۱۸۲۱ز کال کې خپلواک شو او له هماغه وخته جمهوريت دی، که څه هم په دې هېواد کې په پرله پسې ډول ټولنيزې ناندرې او سياسي بې ثباتي راغلې ده او په لويديځه نيمه کره کې يو له بې وزلو هېوادونو څخه دی. په ۱۹۶۰ز کال کې، شمالي برخه، کومه چې د «ماشو» د ساحل په نوم پېژندل کېده، له نکاراګوا څخه هندوراس ته د نړيوال عدالت محکمې له خوا ولېږدول شو.
رېښه
د شپاړسمې پېړۍ تر پای پورې دې ټول ايالت ته د هندوراس نوم نه و کارول شوی. له ۱۵۸۰ز کال مخکې، هندوراس يواځې د دې ايالت ختيځې برخې ته ويل کېدل او لوېديځ اړخ ته يې د هيګيراس نوم اخيست. يو بل لومړی نوم يې «ګايموراس» دی، کوم چې په ۲۰۰۹ز کال کې د سياسي خبرو اترو د نوم په توګه بيا کارول شوی و، کومې خبرې چې په هندوراس کې د کاسټاريکا په وړاندې شوې وې.
اسپانوي نېواک (۱۵۲۴ – ۱۵۳۹ ز کلونه)
د ۱۵۲۴ز کال د مارچ په مياشت کې، « Gil González Dávila» د يو نېواکګر په توګه په هندوراس ته ننوتونکی لومړی اسپانوی وګرځېد. له هغه وروسته « Hernán Cortés» ولاړ، چا چې ځواکونه له مکسيکو څخه لاندې راوستي وو. په راتلونکو دوه لسيزو کې ډېر نېواک رامنځ ته شو، لومړی د هغو ډلو له خوا چې « Cristóbal de Olid» ته وفادارې وې او دويم د هغو له خوا چې وفاداري يې « Francisco de Montejo» درلوده، خو په ځانګړي ډول د الوارډو د پلويانو په مټ. پر اسپانوي سرچينو سربېره، دې نېواکګرو د مکسيکو په وسله والو ځواکونو زياته تکيه درلوده Tlaxcalans او ميکسيکا زرونه پوځونه، کوم چې په دې سيمه کې ځای پر ځای شوي وو.
والتر کوفمان (فیلسوف)
ژباړې
څرنګه چې فریدریک نېتشي په تاریخي ترتیب سره لیکلي یا خپاره کړي:
محمد آصف بهاند
دندې
په ماسکو کې د اوږدې مودې له پاره د افغانستان د فرهنګ ټولنې د منشيتوب او د یادې ټولنې د ادبیاتو د څانګې مسولیتونه ورله غاړې وو.
چاپ شوي آثار
۲ ـ شعر د پښتو کلاسیکو شاعرانو له نظره (د پوهنیارۍ علمي رتبې ته د لوړیدو له پاره علمي اثر)،
۳ ـ د معاصر پښتو شعر شکل او مضمون (د پوهنملۍ علمي رتبې ته د لوړیدو له پاره علمي اثر)،
۴ ـ په پښتو شعر کې د انځور او تخیـیل مسأ له (د پوهندویۍ علمي رتبې ته د لوړیدو له پاره علمي اثر)،
۵ ـ د پښتو ژبې ګرامر او ادب، لومړی کتاب، د کابل پوهنتون د نا پـښتو څانګو له پاره درسي کتاب (ګستـتـنر چاپ)،
۲۳ ــ یو ځل مې د لاس ورغوی وگوره! (شعري ټولگه)، د ۲۰۲۰ م کال په مارچ میاشت کې، په افغان انلاین پورتال کې پر لیکه شوی دی.
۳۲ ــ کورونایي لنډ ۍ، د کورونایي لنډیو لومړنۍ ټولگه، د ۲۰۲۲ ام کال په جون میاشت کې، په افغان جرمن پورتال کې پر لیکه شوی دی.
۳۴ ـ د افغانستان پر ماشومانو او کوچنیانو باندې د تاوتریخوالي څونامي، د ۲۰۲۲ ام کال په نومبر میاشت کې، په افغان جرمن پورتال کې پر لیکه شوی دی.
عارف خزان
مخينه
عارف خزان د كرم خان زوى، پر ۱۳۳۰ لمريز كال د هرات په ښار كې زېږېدلى دى.
چاپي اثار
۳- د لارو سره شپې، د عارف خزان د شعرونو درېيمه ټولگه ده چې پر ۱۹۹۸ ز كال په مسكو كې د لېمې مجلې د ادارې له خوا چاپ شوې ده.
محمد يوسف خدمتگار مزدورزوی
بټنوک|محمد يوسف خدمتگار مزدورزوی محمد يوسف خدمتگار مزدورزوی د کنړونو ښکلی ولايت د نرنگ د سيمی لمټک کلي کې د ١٣٣٤ کال د مرغومی په ١١ نيټه چې د ١٩٥٥ زېږيز کال د جنورۍ لومړۍ نېټې سره سمون خوري، زېږېدلی دی. دی د محمد سيفور زوی دی او د پلارني ټبر لخوا د مزدور خان او د مورني ټبر لخوا د کيجانخان لمسی دی. مزدور خان او کيجانخان دواړه سره وروڼه او د محمد افضل خان ځامن او د محمد اکرام خان د ځوی عمر خان لمسيان وه.
زده کړې
لومړنۍ او دوهمۍ زده کړې يې د کنړ د نرنگ په لېسه کې پای ته رسولي او د لوړو زده کړو لپاره د افغانستان جمهوريت د پوليسو اکاډمی کې ومنل شو او د له همدغه اکاډمۍ نه يې د لېسانس بری ليک ترلاسه کړ. بيا تر دې وروسته يې په ١٣٥٨ اؤ ١٣٥٩ لمريز کلونو کې د افغانستان د خلکو د موکراتيک د ټولنيزو او سياسي پوهنو انسټېټيوټ په بری سره پای ته ورساوه. په ١٣٦٢ اؤ ١٣٦٣ کلونو کی ئي د افغانستان د موکراتيک جمهوريت د څارندوی اکاډمی د کميسارانو مسلکي پوهنځی د دوهم ځل لپاره د علمي او مسلکي پوهې د لوړولو په غرض لوستلی دی.
چاپ شوي اثار
د نوموړی ډير شعرونه ادبی ټوټی علمی اؤ ټولنيزی مقالی د ننگرهار په ورځپانه د څارندوی په مجله اؤ د هېواد په نورو ورځپانو کی چاپ خود وخت د سياستونو سره د نه ورتوالی له کبله په ځانگړی ډول ندی چاپ شوی. دا دی دنومړی ځل لپاره ( هيلی هاندونه اؤ ارمانونه ) چی د نوموړی د ژوند قيصه د حال په ژبه بيانوی گرانو لوستونکو ته ته وړاندی اؤ په نيږدی راتلونکی کی زما قيصه په عنوان لنډی قيصی چاب اؤ گرانو وطنوالو ته وړاندی شی.
د افغانستان ستراتيژيک اهميت
د۱۳۹۰ لمریز کال د سلواغې په ۴مه نېټه د افغانستان د اسلامي جمهوریت ولسمشر حامدکرزی د یو لوړ پوړي دولتي پلاوي په مشرۍ د یوه پنځه ورځني رسمي سفر لپاره د ترکمنستان، ایټالیا، فرانسې او بریتانیا هېوادونوته تللی او د خپل سفر په ترڅ کې یې له دریو مهمو هیوادونو یعنی ایتالیا، فرانسې او انګلستان سره راتیژیک تړونونه لاسلیک کړل. ټاکل شوې چې افغانستان دامریکا له متحده ایالتونو سره هم ستراتیژیک تړون لاسلیک کړی؛ خو هغو لارښوونو او مشورته په پام سره به داکار وشي، چې زموږ لویې مشورتی جرګې په دې اړه ورکړې دي. تر دې وړاندې له هندوستان سره هم ستراتیژیک تړون لاسلیک شوی او په پام کې ده چې له نورو هیوادونو سره هم ورته تړونونه لاسلیک شي.
د هغو تړونونو په ترڅ کې چې پورته یې یادونه وشوه او لاسلیک شوي دي دغه هېوادونوبه د بهرنیو ځواکونو تر وتلو وروسته هم زموږ له هیواد سره خپلو اقتصادی مرستو ته دوام ورکړي. افغانستان په داسې یو پړاوکې دی، چې اقتصاد او دولتی جوړښت یې وروسته د کورنیو جګړو او ناخوالو له امله ډېر زیان موندلی او په داسې وخت کې چې لا تر اوسه زموږ کورني اقتصاد وده نه ده کړې او په خپلو پښو نه دی ولاړ؛ نو د بهرنیو هیوادونو په تېره بیا له اقتصادي اړخه د پرمختللو هېوادونو مرستو ته اړتیا لري.
د یادو شوو تړونونو د لاسلیک یوه اړتیا هم داده، چې نور افغانستان داسې و نه انګېرل شي، چې یوازې دیوه هېواد په مرستو باندې تړلی دی، له همدې کبله له هندسره دستراتيژیک تړون لاسلیک اوهم له اروپایی هیوادونو سره او هم له امرېکا سره دورته کار ترسره کېدل د دې څرګندونه کوي، چې افغانستان نور له کوم خاص هیواد سره ځانګړې اړیکې نه لري؛ بلکې د یوه متعادل سیاست له مخې د بې پرې توب په ساتنې سره خپل بهرنۍ سیاست پرمخ بیایی. دغه راز دولت باید هڅه وکړي، چې له اقتصادي اړخه مهمو اسلامي هېوادونو او د سیمې هېوادونو په تېره بیا ګاوڼډیو هېوادونو سره هم په ورته کار لاس پورې کړي.
ابراج البيت
ابراج البيت (په عربی: أبراج الساعة) د سعودي عربستان په مکه ښار کې د اوو اسمانچه هوټلونو دولتي کمپلیکس دی. دا برجونه د پاچا عبدالعزیز د اوقافو د پروژې یوه برخه ده چې هدف یې د حاجیانو د خواړو په برخه کې د ښار عصري کول دي. د ساعت برج د کلاک ټاور میوزیم لري چې د برج پورتنۍ څلور پوړونه نیسي.
تفصیل
په ۲۰۰۶ کې د دې ودانۍ لوړوالی ۷۳۴ متر (۲،۴۰۸ فټ) پلان شوی و. په ۲۰۰۹ کې، دا خپره شوه چې وروستی لوړوالی به ۶۰۱ متر (۱،۹۷۲ فټ) وي. دغه کمپلکس د سعودي عربستان د ستر ساختماني شرکت د سعودي بن لادن ګروپ لخوا جوړ شوی دی. مخ یې د پریمیر کمپوزیټ ټیکنالوژۍ لخوا او ساعت د آلمان د برج ساعت جوړونکي PERROT GmbH & Co. KG Turmuhren und Läuteanlagen لخوا جوړ شوی و. د سعودي د مذهبي اوقافو وزارت د معلوماتو له مخې پر دې پروژې ۱۵ میلیارده ډالره لګښت راغلی.
بينالود ولسوالي
بينالود ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان بینالود)  د ايران د خراسان رضوي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د شانديز ښار دی. دا ولسوالي ۶۹٬۶۴۰ تنه نفوس لري. د بينالود ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۶ کېښودل شو.
بلوڅي ژبه
سرچينې
وېشنيزه:ژبې وېشنيزه:د افغانستان ژبي وېشنيزه:د پاکستان ژبې وېشنيزه:د یران ژبي
شينزين اسپيشل زون پريس ټاور
شينزين اسپيشل زون پريس ټاور چين په ښار  شينزين کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 48 منزلونه دي او ددې لوړوالی  260 ميټر (853 فټ) دی، ددې جوړول په کال  1998 کې ترسره شو۔
امان الله سېلاب ساپی
چاپي اثار يې
د سيلاب ساپي شعرونه او ترانې د هېواد په مطبوعاتو کې خپاره شوي وو. د شپيتمو کلونو په دوران کې ښاغلى سيدجان ملال د سيلاب ساپي د غزلونو يوه مجموعه چاپ ته آماده او په کابل کې چاپ کړه.
ابو الاعلى مودودي
د ژوند لومړي حالات
د لومړنیو زده کړو په دور کې د هغه امتیازي حیثیت په خپل ځای پاتې ؤ، هغه یواځې د دیارلسو کالو په عمر د اتم ټولگي زد کوونکې ؤ، او په همدې کوشنیوالي کې یې لیکنې کولې او د ښوونځي په غونډو کې به یې ویناوې کولې.
گبين مچۍ
وېشنيزه:پرده وزری خوځندکې
مولوي گل رحمن ديوبندي
ځانگړتیاوې
مولوي گل رحمن دیوبندي هلته په د یوبند کې د خپلو دیني زده کړو تر څنگ په یوناني طب کې هم تخصص پیدا کړ او ورسره یې د فلسفې او سیاست پوهه هم تر لاسه کړه او بیرته د پیښور له لارې خپل ټاټوبي ته را ستون شو
بخارا
بخارا (په پارسی کې: بُخارا ، په ازبکي کې:Buxoro په تاجیکي کې: Бухоро) د ازبکستان يو له لرغونو ښارونو څخه دى ، چې د بخارا ولايت منځۍ هم ده. د بخار ښار په ساحه كې د لرغونپوهانو د شل مترو ژورو كېندنو په پايله كې د كورونو ، د ټولگټو ودانيو پاتې شوني ، د كور لوښي ، سيكې ، وسله او د زرگرۍ شيان موندلي ، چې له ميلاد نه مخكې په څلورمه پېړۍ پورې تړاو لري.
اس ـ ۳۰۰
اس ـ ۳۰۰ (په روسی کې: C-300 зенитная ракетная система среднего радиуса действия ) د اوږد انداخت ساحه د مځکې نه هوا ته یو ډول راکتی سیستم دی چی د الوتکو او توَغندیو د منځه وړولو لپاره کارېږی. دغه راکتی سیستم د ستراتیژیکی هدفونو د ساتنی د پاره کارېږی. د اس ـ۳۰۰ راکتی سیستم په روسیه کی او د چین په ولوسی جمهوریت کې جوړیږی.
مصیر
(فګارشینواري
ختیځ پروس
مخینه
ټیوټانیک نظم هغه مهال ختیځ پروس له لاسه ورکړ چې د براندېنبرګ-انسباک ستر استاد البرټ لوتېرانیزم ته واوښت او په ۱۵۲۵ز کال کې یې د ټیوټانیک نظم د پروس څانګه سیکولره کړه. البرټ هم ځان ته د پروس دوک مېشتې د لومړي دوک خطاب وکړ او هم یې ځان له پروس سره د بیعت له لارې د پولنډ د تخت مالک وګاڼه. والټر وان کرونبرګ، راتلونکی ستر استاد، په ۱۵۳۰ن کال کې د آګسبورک د رژیم ځخه وروسته د پروس په مالک ملقب شو، خو نظم بیا هېڅکڷه د دې سیمې ملکیت ترلاسه نکړ. په ۱۵۶۹م کال کې، د برندېنبرګ د مارګراویېت د شهزاده ټاکوونکو هوهېنزولېرن د البرت د زوی، ضعیف النفس البرټ فریډرېک سره نائب السلطنه شول.
پيرمغان معنی
پیرمغان دشرابو جوړاونکې ساقي مغ اتش پرست مغان جمع اومجاز کې پير لار خودونکې ته هم واي (فګار شینواري)
مولوي احسان الله احسان
مخینه
شهید مولوي احسان الله (احسان) دمولوي اغامحمد زوي  دمولوي  میرزامحمد لمسی  په  کال ۱۳۸۱ هجري قمري کې  دزابل ولايت د ميزان ولسوالۍ دسلیم په کلي کې  په یوه دین پاله روحاني کورنۍ کې زیږیدلی دی. دشهید مولوي احسان الله نیکه  مولوي  میرزامحمد دکندهار  له مشهوروجهادي  اوعلمي شخصیتونوڅخه بلل کیدو؛  نوموړي  دافغان انگلیس د دوهمې جگړې په مهال دانگریزانوخلاف په ډیرو جگړوکې فعال سهم درلود  اودخپل همدغه فعال جهادي مساهمت له امله دکندهار ولایت په سرحدي ولسوالۍ سپين بولدک ولسوالۍ کې له انگلیسي پوځونوسره په مخامخ مقابله کې په پښه زخمي شوی  هم دی چې له همدې امله دسیمې دخلگوپه منځ کې دگوډ ملا میرزامحمد په نوم شهرت درلود.
جمال شاه
thumb|289px|جمال شاه thumb|289px|جمال شاه
جان کېنېث ګالبرېث
ګالبرېث د فرانکلېن ډي. روزوېلټ، هري اېس. ترومن، جان اېف کنېډي او ولېنډون بي. جانسون په ادارو کې د دیموکرات ګوند په سیاست کې فعال و. هغه د کنېډي د واکمنۍ پر مهال په هند کې د متحده ایالاتو سفیر و. د هغه سیاسي فعالیتونو، ادبي تولیداتو او فصېح ویناوالۍ هغه ته د هغه په ژوند کې خورا شهرت ور په برخه کړ. ګالبرېث یو له هغه محدود شمېر کسانو څخه و چې هم یې د دویمې نړیوالې جګړې د خپلواکۍ مډال (۱۹۴۶ز کال) او هم یې د عمومي خدمت او علمي مرستې لپاره د ولسمشرۍ د خپلواکۍ مډال (۲۰۰۰) تر لاسه کړ. د فرانسې دولت نوموړی د لیژون دونر (د فرنسې د دولت تر ټولو لوړ ویاړلی نښان) قومندان کړ.