cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ټولنیز ډاروینیزم
د اصطلاح ریښه
— جوزف فشر      له دې حقیقت سره چې ټولنیز ډاروینیزم د چارلس داروین نوم لري نن له نورو سره هم تړلی دی، په ځانګړي توګه هربرت سپینسر، توماس مالتوس او د نژاد اصلاح بنسټ ایښودونکی فرانسیس ګالتون  په حقیقت کې سپنسر تر ۱۹۳۰ لسیزې پورې، د هغه له مړینې ډېر وروسته د ټولنیز ډاروینیست په توګه نه و تشریح شوی. د ټولنیز ډاروینیزم اصطلاح لومړی ځل په 1880 کې په اروپا کې راڅرګنده شوه او ژورنالیست ایمیلی ګوتیر په 1877 کې په برلین کې د روغتیا کنفرانس ته اشاره وکړه. چې د ۱۹۰۰ کال شاوخوا د ټولنپوهانو له خوا کارول کېده چې ځینې یې د مفکورې مخالف ؤ. امریکایي تاریخ لیکونکي ریچارد هوفستادتر په ۱۹۹۴ کال کې په متحده ایالاتو کې دغه اصطلاح مشهوره کړه. نوموړي هغه د فاشیزم پر وړاندې د ایدیولوژیکې جګړې په هڅو کې د ارتجاعي عقیدې ښودلو لپاره وکاروله چې سیالي جګړې، نژاد پالنې او افراطي هېواد پالنې (chauvinism) ته یې وده ورکړه. هوفستادتر وروسته ( هغه څه چې هغه لیدلي) د جمعي مالکیت د طرفدارانو په نظرونو د داروین پلویانو او نورو تکاملي افکارو نفوذ درک کړ چې د داروین پلوه جمعي ملکیت د اصطلاح رامنځ ته کولو لپاره بس وو. د هافستادتر د کارونو څخه مخکې په انګریزي اکاډمیکو ژورنالونو کې د "ټولنیز دارونیزم" اصطلاح کارول  په حقیقت کې خورا کم وو. نن پوهېږو د پام وړ شواهد شته چې د "ټولنیز ډاروینیزم" بشپړ مفهوم په حقیقت کې د ریچارد هوفستادتر له خوا اختراع شو. ایریک فونر د ۱۹۹۰ کال په لومړیو کې د هوفستادتر کتاب د نوې نسخې په په معرفي کولو کې د هغه څه په اړه ډېر څه ردوي. فونر لیکي، "هوفستادتر د ټولنیز ډاروینیزم اصطلاح نه وه اختراع کړې، خو په  ۱۸۶۰ یمه لسیزه کې په اروپا کې رامنځته شوه او د شلمې پېړۍ په لومړیو کې له اتلانتیک څخه تیریږي. خو مخکې له دې چې نوموړی ولیکي، هغه یوازې په کمو مواردو کې کارول کېده، نوموړي د نولسمې پېړۍ وروستیو د نظرونو د ټولګې لپاره چې د ټولنیزو افکارو د قاموس یوه پېژندل شوې برخه وه،  د  یوې معیارې لنډې کلمې په توګه را منځ ته کړه.
د ورساي تړون
د ورساي تړون ( په فرانسوي ژبه کې ورته: تریټي دی وریسی او په جرمني ژبه کې ورته: وریسلر ویرتګ ویل کېـږي) چې د ( وریزیاختګ ) په توګه تلفظ کېـږي، د لومړۍ نړیوالې جګړې د سولې د تړونونو تر ټولو مهم تړون و. دغه تړون د جرمني او متحده ځواکونو تر منځ جګړه پای ته ورسوله. دا تړون دقیقا د ارچدوک فرانز فریډاند تر وژل کېدو پنځه کاله وروسته ( چې د جګړې لامل شو ) د ۱۹۱۹ م کال د جون په ۲۸ مه نېټه د ورساي په ماڼي کې لاسلیک شو. د دې سربیره د جرمني متحدو مرکزي قدرتونو بیا په خپل منځ کې نور تړونونه هم لاسیلک کړل. که څه هم اوربند د ۱۹۱۸ م کال د نومبر په ۱۱ مه نېټه جګړې ته د پای ټکي کېـښود، بیا هم د دوی تر منځ خبرو اترو شپږ میاشتې وخت ونیو تر دې چې پای کې د پاریس د سولې په کنفرانس کې دا تړون ومنل شو. دا تړون د ملتونو د ګوند د دارالانشا له لورې د ۱۹۱۹ م کال د اکټوبر په یوېشتمه نېټه ثبت شو.
تیموتی لیری
لومړی ژوند او زده کړې
لیری د ماساچوست په سپرینګفیلډ کې وزېږېد؛ نوموړی د یوې کاتولیک ایرلنډي کورنۍ یوازنی ماشوم و. پلار یې تیموتي «توته» لیري د غاښونو ډاکټر و چې خپله مېرمن ابېګېل یې هغه مهال خوشې کړه چې لیری ۱۴ کلن و. نوموړي د سپرینګفیلډ په کلاسیک عالي لیسه کې زده کړې وکړې.
اموس برونسن الکوټ
اموس برونسن الکوټ (/ˈɔːlkət/؛ ۱۷۹۹ نومبر ۲۹مه – ۱۸۸۸ مارچ ۴مه) یو امریکایی ښوونکی، لیکوال، فیلسوف، او اصلاح غوښتونکی و. د یوه ښوونکي په توګه، نوموړي له ځوانو زده کوونکو سره د تعامل داسې نوې لارې بنسټیزې کړې، چې تمرکز پکې د خبرو اترو او بحث پر تګلاره و، او له دودیزو مجازاتو پکې ډډه شوې وه. هغه هیله لرله چې د انسان روح د کمال حد ته ورسوي او له همدې کبله یې د نباتي غذايي رژیم غوښتنه او ملاتړ کاوه. نوموړی د غلامۍ د پای ته رسولو او د ښځو د حقونو مدافع هم و.
د ژوند وروستي کلونه
ښاغلی الکوټ د ۱۸۷۷ کال د نومبر په ۲۵مه د خپلې میرمنې "ابي مې" له مړینې وروسته بیا هېڅکله هم اورچارډ هاوس (Orchard House) ته ورستون نه شو، ځکه هلته د ژوند کولو لپاره ډېر زړه‌ماتی و. هغه او لور یې لویزا مې د خاطراتو په یوه کتاب کې ګډه همکاري وکړه او د هغې مقالې، لیکونه او ژورنالونه یې مرور کړل. هغه لیکلي: "د هغو بې‌اسرې اندېښنو او غمونو او له نهیلۍ مالامال وابستګۍ د ورځو او حتی اوږدو کلونو له یادونو سره زما له زړه څخه وینې څاڅي." لویزا ویلي وو، چې د هغې پلار "د هغه د تکیې او ملاتړې (anchor) له لاسه ورکولو سره ناارام او بې‌تابه شوی و". بالاخره دوی د خاطرو دا پروژه پرېښوده او لویزا د خپلې مور ډېر کاغذونه وسوځول.
ډوډۍ
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" ډوډۍ یو جامد، د شمېرلو وړ خواړه دي چې د پخلي کولو، بخار کولو یا غوړولو په واسطه چمتو کیږي. د غنمو اوړو سربېره، اوبه ، خمیر او مالګه ، شیدې ، غوړ ، مختلفې مصالحې او نور اضافي توکي هم د ډوډۍ په پخولو کې کارول کیږي. د خامو موادو ډولونه او د پخلی کولو ډول ډول ډولونه د ډوډۍ ډیری ډولونه ورکوي. ډوډۍ په ټوله نړۍ کې یو بنسټیز خواړه ګڼل کیږي. معمولا، د غنمو له اوړو څخه ټوخه چمتو کیږي، چې د خمیر په مرسته راپورته کیږي او حجم زیاتوي، او په پای کې، په تنور یا تنور کې پخیږي.
ژرمن دو سټایل
له ناپلیون سره شخړه
کله چې کانسټنټ د ۱۸۰۳ کال په سپټمبر کې مافلیرز ته ولاړ، مېرمن دو سټایل د هغه لیدو ته ورغله او ناپلیون یې پر دې پوه کړ، چې باید هوښیار او محتاط واوسي. وروسته د هغې کور سملاسي د هغې د ملګرو تر منځ مشهور شو، خو ناپلیون ته د مېډم دو جینلیس لخوا خبره ورسول شوه او د یوې دسیسې په اړه شکمن شو. "د هغې د اړیکو پراخه شبکه - چې بهرني ډیپلوماتان او پېژندل شوي سیاسي مخالفین پکې شامل وو، په تېره بیا د حکومت غړي او د بناپارټ د کورنۍ غړي – خپله د حکومت لپاره د شک او خبرداري سرچینه وه." له ژان ګابریل پیلټر څخه د هغې محافظت او ساتنې –چې د ناپلیون د وژلو پلان یې جوړ کړی و– د ۱۸۰۳ کال د اکتوبر په ۱۳مه د هغه پر دغه پرېکړه اغېزه وکړه چې پرته له محاکمې یې باید جلاوطنه کړي.
انګلستان د منځنۍ پیړۍ په اوږدو
په منځنیو پېړیو کې د انګلستان ټیکنالوژي او ساینس
په انګلستان کې ټیکنالوژي او ساینس د مینځنۍ پېړۍ په اوږدو کې د پام وړ وده وکړه، چې د یوناني او اسلامي فکر په واسطه پرمخ وړل کېده چې له ۱۲ پېړۍ نه وروسته انګلستان ته ورسېد. په ساینسي مفکورو کې ډېر پرمختګونه راغلل، لکه د عربي شمېرو معرفي کول او په واحدونو کې یو لړ پرمختګونه چې د وخت اندازه کولو لپاره کارول کېده. ساعتونه په لومړي ځل د ۱۳ پېړۍ په وروستیو کې په انګلستان کې جوړ شول او لومړی میخانیکي ساعتونه په ۱۳۲۰ کې په کلیساګانو کې نصب شوي و. ستورپوهنه او جادو هم د منځنۍ پیړۍ په اوږدو کې په انګلستان کې د پوهې مهم ډولونه ګڼل کېده، که څه هم ځینو یې په اعتبار شک لري.
په دې دوره کې، ځینې اغېزمن انګلیسي ساینس پوهان راڅرګند شول. لکه راجر بیکن چې د طبیعي فلسفې، ستورپوهنې او کیمیا په اړه اثار ولیکل او د هغه کار د طبیعي علومو په برخه کې د راتلونکو تجربو لپاره نظري بڼسټ وټاکه. انګلیسي ساینس پوهان له Bede له وخته په دې باور وو چې نړۍ شاید ګرده وي، خو جوهانس دي ساکروبوسکو په دیارلسمه پېړۍ کې د ځمکې شکل اټکل کړه. په منځنیو پېړیو کې د درملو له محدودیتونو سره سره، ګیلبرتوس انګلیکوس د Compendium Medicinae په نوم کتاب خپور کړ، چې یو له ترټولو اوږد طبي اثارو نه ګڼل کېږي چې په لاتین ژبه  لیکل شوی دی. نامتو تاریخي او ساینسي متنونه د لومړي ځل لپاره د ۱۴ پېړۍ په دویمه نیمایي کې انګلیسي ته ژباړل شوي. همدارنګه د اکسفورډ او کیمبرج پوهنتونونه د ۱۱ او ۱۲ پېړیو په اوږدو کې د پاریس پوهنتون په ماډل تاسیس شوي.
محمد عمر خطابي
عصري زده کړه: شپږ کاله ابتدائیه مکتب په کندهار کي.
بهر ته لومړنی سفر: لومړنی بهرنی سفر د ۱۳۵۸ کال تخمینا د قوس په میاشت کي د کمونسټ حفیظ الله امین د سل ورځني حاکمیت په دور کي په قاچاکي ډول کله پیاده کله پر حیوانانو د ارغسان او بالا ژړي د لاري د توبې پر لوړو ژورو د پاکستان سرحدي ښارګوټي چمن ته.
مدرسة عایشة للبنات: مدرسة عایشة للبنات د کندهار په دوهمه ناحیه کي، د طالبانو د حاکمیت په دوران کي پرانستل سوه، همدا مدرسه تقریبا د یوه کال څخه زیاته مده فعاله وه ، د ښځینه استاذانو لخوا یې سلونو نجونو ته په خپل غېږ کي دیني تربیت ورکاوه خو متاسفانه د ځینو ستونزو لکبله بنده سوه.
سیدنا حمزه دار الحفاظ: د سیدنا حمزه دار الحفاظ په ۶مه ناحیه کي د سټوډیم جنوب غرب ته په ۱۳۸۰هـ ش موافق ۱۴۲۲ هـ ق موافق ۲۰۰۲ تاسیس سو، وروسته ابتدائیه صنفونه هم پکښي پیل سول د سیدنا حمزه مدرسې په نامه ونومول سوه، الحمد لله اوس هم فعالیت لري. سبل السلام دار الحدیث: د سبل السلام په نامه په ۶مه ناحیه کي د سټوډیم جنوب غرب ته د شهید محمد ابراهیم په مسجد جامع کي د مکملي لویي دورې د احادیثو تدریس د بنده لخوا پیل سو، د همدې دورة الحدیث لومړنۍ دوره پر ۱۰مه د شوال د ۱۴۲۵ کال موافق ۳ قوس ۱۳۸۳موافق ۲۰۰۴ میلادي پیل سوه لله الحمد و هو ولي التوفیق اوس هم د نورو استاذانو په ملتیا په جامعة الخیر الاسلامیة کي ادامه لري البته په منځ کي یې دوې وقفې هم راغلي دي.
د رسنیو تاسیس:
د یادوني وړ ده چي په یادو خدماتو کي ډېر مخلص با استعداده ملګري په هر ‌ډګر کي ور سره مل پاته سوي دي او د ستایني وړ ، نه هیرېدونکي همکاري یې کړي ده جزاهم الله احسن الجزا‌ء.
آنتونی ګائودی
زیږون، ماشومتوب او زده کړې
ګائودي هغه ابتدايي ښوونځي ته ولاړ چې د فرانسیس برنګوئر له خوا اداره کېده؛ چې بیا د هغه زوی چې فرانچسک یې ورته ویل د ګائودي یو له اصلي همکارانو څخه شو. هغه په رئوس کې په پیاریست ښوونځي کې نوم ثبت کړ او خپل هنري استعداد یې د هارلکین په نامه سیمنار کې نندارې ته وړاندې کړ. دغه مهال نوموړي د «وافور ناو» په نامه د ټوکر جوړولو په کارخانه کې د شاګرد په توګه به کار بوخت شو. په ۱۸۶۸ زکال کې یې بارسلونا ته کډه کړ او د دل کارم په نامه صومعه کې یې په تدریس پیل وکړ. د ځوانۍ پر مهال ګائودي له آرمان پالي سوسیالېزم سره لیوالتیا پیدا کړه او له خپلو شاګردانو تودا آی ګوئل او جوزف ریبرا آی سانس سره یې په ګډه د پوبلټ صومعې د بیارغونې طرحه جوړه کړه، هغه چاره چې کولای یې شو هغه په آرمان پالونکي فالانسټر واړوي.
مړینه
د ۱۹۲۶ زکال د جون په اوومه هغه مهال چې ګائودي سنټ فیلیپ نري کلیسا ته د خپل ورځني عادت له مخې د دعا کولو او اعتراف په موخه پیاده روان و د Gran Via de les Corts Catalanes او Girona and Bailén واټونو ترمنځ ۳۰مې شمېرې برېښنايي موټر وواهه او بېهوښه شو. ګائودي له دې امله چې په پیل کې دا تصور شوی و چې یو خیرات خور دی چا ورسره عاجله مرسته ونکړه. بالاخره په لار تېریدونکو کسانو هغه د یو ټکسي په واسطه سانتا کریو روغتون ته ولېږداوه او هلته ورسره لومړنۍ مرسته وشوه.
نیهیلیزم
ریښه پېژنونه، اصطلاحات او تعریف
دیني عالمانو لکه آلټیزر ویلي دي چې نیهیلیزم باید په اړین ډول له دین سره په اړیکه کې درک شي او د هغه د شخصیت اصلي عناصرو مطالعه په اساسي ډول الهیاتي څېړنې ته اړتیا لري.
بودیزم
بودا همدارنګه وایي هغه کسان چې داسې لیدلوری لري په ښه ذهني، کلامي او بدني چلند کې د فضیلت او په ناسم چلند کې د شته ګواښونو د لیدلو توان نشي موندلی او له همدې کبله به وروستنۍ خوا ته تمایل پیدا کړي.
ځنګلي ژوند
سوداګري
د ځنګلي سوداګرۍ څخه موخه د هغو توليداتو سوداګري ده چې د غېر اهلي ژويو يا بوټو څخه تر لاسه شوي وي، عموماً له طبيعي چاپېريال څخه تر لاسه کېږي يا په مديريت شويو حالاتو کې پالل شوي وي. شونې ده په دې کې ژونديو يا مړيو افرادو، نسجونو لکه پوستکو، هډوکو يا غوښې يا نور توليدات شامل وي. د ځنګلي ژوند سوداګري د ځنګلي ژويو او بوټو له ګواښ سره مخ انواعو کې د نړيوالې سوداګرۍ په اړوند د ملګرو ملتونو د کنوانسيون (CITES) له خوا اداره کېږي، کوم کنوانسيون چې اوسمهال ۱۸۴ غړي هېوادونه لري چې د دې کنوانسیون د غړيو په نوم يادېږي. د ځنګلي ژوند ناقانونه سوداګري پراخه خپره ده او د نشه يي توکو او وسلو په پرتله د ناقانونه اقتصادي فعالیتونو يوه ستره برخه جوړوي.
هستوي ترکیب
پروسه
فیوژن ستورو ته ځواک ورکوي او نږدې ټول عناصر د نوکلئوسنتېز په نامه په یوه پروسه کې تولیدوي. لمر د اصلي سلسلې یو ستوری دی، او په دې توګه خپله انرژي په هېلیوم باندې د هایدروجن د هستو د ویلې کېدو په واسطه تولیدوي. لمر په خپله هسته کې په هره ثانیه کې ۶۲۰ میلیونه متریک ټنه هایدروجن ویلې کوي او په هره ثانیه کې ۶۱۶ میلیونه متریک ټنه هیلیوم جوړوي. په ستورو کې د سپکو عناصرو ترکیب انرژي او هغه کتله چې د تل لپاره ورسره ده، ازادوي. د بېلګې په توګه، د هېلیوم د تشکیل لپاره د هایدروجن د دوو هستو له ترکیب څخه، د کتلې ٪۰.۶۴۵ د الفاد د یوې ذرې د حرکي انرژۍ په بڼه یا د انرژۍ په نورو بڼو، لکه د الکترو مقناطیسي تشعشع په بڼه لېږدول کېږي.
د آس اېلَونه
د اهلي آس پخواني نسلونه
په‌دې توګه، اوسنی اهلي آس د «Equus ferus caballus» په کتار کې راځي. اوس‌مهال د بومي ځناورو آسونو هېڅ جنتیکي اصل شتون نه‌لري. پرزېوالسکي مخکې تر اېلېدنې، د اوسني آسونو له کتار څخه جلا وګڼل شو. نوموړی آس ۶۶ کروموزومونه لري (په داسې حال کې چې د اوسنیو اېل شویو آسونو د کروموزومونو شمېر ۶۴ ته رسېږي) او مایتوکاندریایي DNA (یا mtDNA) یې یوه جلا ګېدۍ رامنځ‌ته کوي. جنتیکي شواهد ښیي چې د اوسني پرزېوالسکي آسونو، د اوراسیا ستېپونو د ختیځې برخې د جېن له یوې ځانګړې سیمه‌ییزې ټولګې څخه رامنځ‌ته شوی دی، نه له هغې جنتیکي ډلې څخه چې اوسني اېل شوي آسونه یې رامنځ‌ته کړي. سربېره پر دې، د لاسکو د مغارې نقاشیو په څېر شواهدو له‌مخې، لرغوني ځناور آسونه، چې ځیني څېړونکي یې «د تارپان فرعي ډول» په توګه نوموي، له ظاهري پلوه په ډېر احتمال سره پرزېوالسکي آسونو ته ورته وو: غټ سرونه، خړ رنګ، پېړې غاړې، کلک مخ‌پورته ورږونه او په نسبي توګه لنډې او غښتلې پښې.
د هند-بین النهرین اړیکې
سوداګریز او کلتوري تبادلې
لرغون پیژندنې ډېرې موندنې ښیي چې د افریقا او آسیا په ساحلونو کې سمندري سوداګري څو زره کاله وړاندې پیل شوه. د هند لوښي او مهرونه د هند او بین النهرین تر منځ د سمندري لارو په اوږدو لکه د عربستان په سر په راس الجنز کې موندل شوي.
سعد الدين تفتازاني
نوم او نسب: د ده مبارک نوم مسعود، د پلار نوم یي عمر او لقب یي سعد الدین وو. د نسب سلسله یې: سعد الملة والدين أبو سعيد مسعود بن عمر بن محمد بن أبي بكر بن محمد بن الغازي التفتازاني السمرقندي الحنفي.
د علامه سعد الدین تفتازاني رحمه الله یو لوی امتیاز دا دی چې الله تعالی ددې کتابونو ته ډیر مقبولیت ورکړی دی، د ده له عصر نه بیا تراوسه پورې د نوموړي تصنیفات په دیني مدارسو کې د نصابي کتابونو په توګه تدریسیږي او علماء کرامو او طالبانو ته یې د علم فیض او برکت رسیږي.
دا د هغوی په مينځ كې مشهوره مباحثه ځكه ده چې په دې مناظره كې فيصله د ميرصاحب په حق كي وشوه او له دې سره د علامه تفتازاني رحمه الله د تقرير په علمي روحيه يو داغ ولګيده ، خو ددې مباحثي په اصلي هوية د (كشف الظنون) مصنف حاجي خلیفه خپله فيصله په دې ډول كړې:
او علامه تفتازاني رحمه الله بيا د ژبې فصاحت نه درلود او تر ژبي یې قلم ډير فصيح وو، نو له هم دې كبله د دوی تر مينځ ددې مباحثې څخه د يوه بل په علمي هوية كوم داغ نه پاته كيږي.
الله تعالی دې په علامه صاحب رحمتونه وکړي. آمین
مالیکول
یو مالیکول ښايي هومونیوکلیر وي، یعنې د یوه کیمیاوي عنصر له اتومونو جوړ شوی وي، مثلاً: د اکسیجن په مالیکول کې دوه اتومه (O2)؛ یا ښايي هترونیوکلیر وي، یعنې یو کیمیاوي مرکب چې تر یوه له ډېرو عناصرو جوړ شوی وي، لکه اوبه) دوه اتومونه هایدروجن او یو اتوم اکسیجن؛ H2O).
رابطه
ځینې خلک وايي چې یو اوسپنیز کرېسټال د یوه داسې لوی مالیکول په توګه په پام کې نیولی شو چې د اوسپنیزې رابطې په مرسته تړل شوی وي، خو ځینې نور بیا وايي چې اوسپنې له مالیکولونو سره ډېر متفاوت چلند لري.
کوولانټ
کوولانټ رابطه هغه کیمیاوي رابطه ده چې د اتومونو تر منځ د جفت الکترون شراکت په کې شامل دی. د الکترون دې جوړې ته مشترکه یا رابطوي جوړه ویل کېږي. د اتومونو تر منځ د جاذبې او دفعې قوې پایدار تعادل هغه مهال کوولانټ رابطه بلل کېږي چې ګډ الکترونونه ولري.
نیکولای بردیایف
ژوندلیک
د بردیایف ناراضتوب په ۱۹۱۹ کال کې د خپلې شخصي اکاډمۍ، "د روحاني کلتور آزاده اکاډمي" په بنسټ اېښودلو سره پای ته ورسېد. یاده اکاډمي په اصل کې د هغه لپاره د نظر د تبادلې ځای ؤ چې د ورځې په تودو موضوعاتو باندې وینا ورکړي او د عیسويت له نظره یې وړاندې کړي. نوموړي په عامه ویناوو کې هم خپل نظرونه وړاندې کول او اکاډمي هره سه شنبه د هغه په کور کې د غونډې کوربه وه، ځکه چې د شوروي د دین ضد رسمي فعالیت په هغه وخت کې شدید ؤ او د بلشویک حکومت رسمي سیاست د شوروي د دین ضد خپل قوانینو سره، دولتي الحاد ته په کلکه وده وکړه.
د کوانټومي ساحې نظریه
QFT ذرې د خپلو لاندنیو کوانټومي میدانونو د هڅول شویو حالتونو (چې کوانټومي هم نومول کېږي) په توګه چې له ذراتو څخه لا بنسټیز دي، په پام کې نیسي. د یوې ذرې کوانټومي ساحه د لاګرانجي کمولو سره، د ذرې اړوند میدانونو تابع سره تعیینېږي. د ذراتو په منځ کې تعاملات په لاګرانجي کې د تعاملاتو اصطلاحتو سره توصیف کېږي چې د هغوی متناظرې کوانټومي ساحې په کې شاملېږي. په کوانټومي میخانیک کې د اغتشاش تیوري پر بنسټ، هر تعامل کولی شو په څرګند ډول د فاینمن ډیاګرام سره ښکاره کړو.
تاریخ
د کوانټومي ساحې نظریه د نظري فزیک‌پوهانو نسلونو له کار څخه چې ډېری یې په شلمه پېړۍ کې ژوند کاوه، راڅرګند شو. د هغه وده په ۱۹۲۰مه لسیزه کې د رڼا او الکټرونونو ترمنځ د تعاملاتو توصیف سره پیل شو او د کوانټومي ساحې په لومړنۍ نظریه کې – الکټروډینامیک کوانټومي – کې خپل اوج ته ورسېده. ډېر ژر په ګډوډو محاسباتو کې د بېلابېلو لامحدودو دوام او څرګندېدو سره یو لوی نظري خنډ رامنځته شو، هغه ستونزه چې یوازې په ۱۹۵۰مه لسیزه کې د بیاځلې عادي کېدو لارې اختراع سره حل شوه. د QFT ظاهري ناتواني سره دوهم اصلي خنډ د ضعیفو او قوي تعاملاتو په توصیف کې وو، تر هغه ځایه چې د نظر ځینې خاوندان د ساحې نظري کړنلارې د ځنډولو غوښتونکي شول. د ګاج نظریې وده او د سټانډارډ موډل بشپړېدل په ۱۹۷۰مه لسیزه کې د کوانټومي ساحې نظریې د بیا ژوندي کېدو لامل شول.
نظري پس منظر
په ۱۹مه پېړۍ کې د الکټرومقناطیس ودې سره، ساحو په خپل شتون پیل وکړ. مایکل فارادي د «ساحې» انګلیسي اصطلاح په ۱۸۴۵م کال کې رامنځته کړه. هغه ساحې د فضا ځانګړتیاوو په توګه (ان هغه وخت چې ماده په کې نه وي) معرفي کړې چې د فزیکي اغېزو لرونکي دي. هغه «فاصله کې د عمل» مخالف وو، او سپارښتنه یې وکړه چې د توکو په منځ کې تعاملات د «ځواک کرښو» له لارې چې د فضا ډکوونکې دي ترسره کېږي. د ساحو دا توصیف تر نن ورځې پورې پاتې دی.
حبيب الرحمن لدهيانوي
بالآخره د اودس تازه کولو په نيت ووت چې راغبرګ شو خپل زوى مولانا سعيد الرحمن ته يې وويل : زما حال زيات خراب دى څه لږ د ګلابو اوبه راکړه، د يوه غوړپ څيښلو ورسته يې کلمه طيبه وويل، دريم ځل چې يې کلمه تکرار کړه روح يې وه حقيقي مالک ته وسپارل. انا لله و انا اليـه راجعون. لکه څنګه چې د مولانا صاحب زوکړه د ١٣١٠ سپوږميز کال د صفر المظفـر مياشت پر ١١مه سهار مهال وه وفات يې هم د ١٣٧٦ سپوږميز کال د صفر المظفر مياشت پر ١١مه د سهار پر ٨ بجو و. کابو شل زره کسانو يې د جنازي په لمانځه کې ګډون وکړ او د جنازى لمونځ يې د قاري محمد طيب ( د دارالعلوم ديوبند مهتمم) په امامت اداء شو او د ماسپښين پر درو بجو د خپل ميرمنى د قبر تر څنګ وه خاورو ته وسپارل شو. تعزيتي ليکونه: له وفات وروسته يې زرګونه ځلې قرآن کريم تلاوت او ختم شو او په زرهاو تسليتي ليکونه يې کورنې ته را ورسيدل. مسلمانان خو خپل پر ځاى آن تر دى چې کمونيستان هم د ده په وفات غمجن شوه او تسليت نامې يې نشر کړى.
د ژوند تاریخ
د اوسنیو ټولو پېژندل شویو ډولونو ترمنځ ورته والی دا په ګوته کوي چې دوی د تکامل پروسې له لارې له یو مشترک اصل او نسب څخه جلا شوي دي. اوس مهال نږدې ۱ تریلیون ډولونه په ځمکه کې ژوند کوي چې یوازې ۱.۷۵ نه تر ۱.۸ میلیون یې نومول شوي او ۱.۸ میلیونه یې په مرکزي ډیټابیس کې مستند شوي دي. دا اوسنۍ ژوندۍ ډولونه د ټولو ډولونو له یوې سلنې تر کمو استازیتوب کوي چې په ځمکه یې تر اوسه ژوند کړی.
د ارکیان دورې په لمړیو کې د باکتریاوو او ارشیا مایکروبیل لایې د ژوند برلاسې بڼه وه او داسې فکر کېږي چې د ژوند د تکامل ډېر لوی پړواوونه په دې چاپېریال کې ترسره شوي دي. د فوتوسنتزیز تکامل، شاوخوا ۳.۵ ګیګانم، په پایله کې په اتموسفیر کې د غیر ضروري محصول، اکسیجن، د راټولیدو لامل شوی، چې د اکسیجن سره د ترکیب د لویې پیښې لامل کېږي، چې شاوخوا ۲.۴ ګیګانم کې پیل شو. د اکرایوتس (د هجرې ارګانونه له مغلقو حجرو سره) لومړني شواهد د ۱.۸۵ ګیګانم کاله تاریخ لري. خو دوی ممکن مخکې شته وو، کله چې په خپل میتابولیزم کې د اکسیجن څخه کار واخیست، د دوی تنوع ګړندۍ شوه. وروسته، د ۱.۷ ګیګانم شاوخوا، کثیرالحجروي ژوندی موجودات د مختلفو حجرو سره چې ځانګړې دندې ترسره کوي را څرګند شول. جنسي تکثیر، چې د نارینه او ښځینه تکثري حجرو د یو ځای کېدو بهیر دی (بالغې حجرې یا ګامت) څو زایګوټ رامنځته کړي، د القاح په نوم یادیږي او غیر جنسي تکثیر د دې برعکس دی چې د ډېری میکروسکوبي ارګانیزمونو لپاره د تکثیر لومړنۍ طریقه ده او نږدې ټول ایوکریاتیک (چې په کې حیوانات او نباتات شامل دي) په کې شامل دي. خو د جنسي تکثیر اصل او تکامل د بیولوژي پوهانو لپاره یوه معما پاتې ده که څه هم دا د یو عام اصل او نسب څخه رامنځته شوې چې یو واحد حجره لرونکی ایوکاریاتیک ډول دی. بای لتېریا، هغه حیوانات چې کیڼ او ښي اړخ لري د یو بل تصویرونه دي، 555 میلیون کاله وړاندې څرګند شول.
د کابل جګړه (۱۸۴۸ زکال)
د کابل جګړه د هغو تنبیهي هڅو برخه وه چې بریتانویانو وغوښتل د انګلیس-افغان لومړۍ جګړې پر مهال په کابل کې د خپلې شرمناکې ماتې غچ له افغانانو واخلي. د بریتانیا او د ختیځ هند شرکت دوه لښکرو له کندهار او جلال آباد څخه د افغانستان د پلازمېنې کابل ښار پر لور مخکې تګ وکړ څو د ۱۸۴۲ زکال په جنوري کې د هغې ماتې غچ واخلي چې د بریتانیا – هند پوځي او ملکي د ملا تیر یې ورمات کړی و. بریتانویانو هند ته د دغه پرشاتګ پر مهال د خپلو بندیانو له راخوشي کولو وروسته د کابل یو شمېر برخې ړنګې کړې. دغه ماته د انګلیس- افغان لومړنۍ جګړې پای و.
مخینه
د ۱۸۳۰مې لسیزې په وروستیو کې د بریتانیا دولت او د ختیځ هند بریتانوي شرکت په دې باوري شوي وو چې امیر دوست محمد د روسیې له سترواکۍ سره د اړیکو جوړولو په هڅه کې دی. دوی لار برابره کړه چې پوځونه یې له سند څخه په تېرېدو په افغانستان برید وکړي او پخوانی واکمن شاه شجاع چې د امیر دوست محمد خان له خوا دېرش کاله وړاندې له واکه ګوښه کړای شوی و او په هند کې یې د بندي په توګه ژوند کاوه بېرته واک ته ورسوي. هغوی همدارنګه د سکانو د سترواکۍ له مهاراجا رنجیت سنګ سره هوکړې ته ورسېدل چې دوی ته د تېرېدو خوندي لار برابره کړي او په بدل کې به یې دوی شاه شجاع اړباسي څو د پېښور لانجمنه سیمه ور وسپاري.
د ۱۸۴۱ زکال په نومبر میاشت کې په کابل کې خلکو پاڅون وکړ چې د دغه پاڅون په پایله کې په کابل کې د بریتانیا استوګن استازی الکساندر برنز ووژل شو. د کابل د ګارنیزون بریتانوي قومان ویلیام جورج کیث الفینسټون وه نشو کولای دغه پاڅون وځپي. دغه مهال د یاد پاڅون مشري د دوست محمد خان زوی غازي محمد اکبرخان پرغاړه واخیسته. الفینسټون د قندهار له قوماندان ویلیام ناټ څخه مرسته وغوښته. ناټ د قوماندان مک لارن تر مشرۍ لاندې پوځیان د مرستې په موخه ولېږل خو د شدیدې واورې ورېدنې له امله هغوی بېرته وګرځېدل.
په مارچ او اپرېل میاشتو کې پرمختګونه
د مارچ په ۶ مه د غزني ځواکونه (د بنګال د بومي پیاده ځواکونو ۲۷مه ډلګۍ) په خپلو موقتو ځایونو کې تر برید لاندې راغلل. له دوه نیمو اونیو مقاومت وروسته دوی تسلیمۍ ته اړ شول. هغه سرتېري چې د اسلام له منلو یې انکار وکړ ووژل شول او ګڼ شمېر نور بریتانوي افسران د خپلو کورنیو سره د وزیر اکبرخان له خوا د بندیانو په توګه ونیول شول.
د مارچ په ۳۱مه پولاک په پېښور کې خپلو ځواکونو ته د روحیې ورکولو چارې بشپړې کړې او په ډېرۍ سختۍ د خیبر له لارې تېر شول. هغه خپل سرتېري د دروازې په دواړو غاړو کې لوړو څوکو ته ولېږل څو په افغان جنګیالو باندې د شا څخه برید وکړي د دوی توپخانو د لارې په اوږدو کې ټول سنګرونه په نښه کړل او په ډېرو لږ تلفاتو بریالي شول. نوموړی د اپرېل په ۱۴مه جلال آباد ته ورسېد څو له وړاندې پای ته رسېدلې کلابندي وګوري. له څو اونیو نازړه توب وروسته سېل د فبروري په ۱۹ مه د جلال اباد د ځواکونو د هغه چور مشري وکړه چې څرېدونکي حیوانات یې په کې ونیول او مرسته یې وکړه چې د خپلو خوړو زېرمې پرې ډکي کړي. هغه بیاځلي دغه چاره د اپرېل په اوومه ترسره کړه محاصره چیان یې پر شاه کړل او هغوی یې اړ کړل چې له لا زور څخه کار واخلي.
کوانټوم میخانیک
کوانټوم میخانیک ورو ورو د هغو مشاهداتو د تشرېح لپاره له تیوریو څخه را پیدا شو چې په کلاسیک فزیک سره نه‌شوای تشرېح کېدای؛ لکه د تور جسم د تشعشع د مسئلې لپاره په ۱۹۰۰ کال کې د ماکس پلانک حل‌لاره او په ۱۹۰۵ کال کې د البرټ انشټاین په مقاله کې چې د فوټوالکتریک اغېزې تشرېح کوي، د انرژۍ او فرکانس تر منځ مطابقت. د مایکروسکوپي ښکارندو په اړه د پوهېدو لپاره دغه لومړنۍ هڅې چې دا مهال د «پخوانۍ کوانټومي تیورۍ» په نامه پېژندل کېږي، د ۱۹۲۰مې لسیزې په منځنیو کلونو کې د نلیز بور، اروین شروډینګر، وارنر هایزنبرګ، مکس بورن او نورو کسانو له‌خوا د کوانټوم میخانیک د بشپړې پراختیا لامل شوې. اوسنۍ تیوري په بېلابېلو ریاضیکي فورمولونو کې فورمول‌بندي شوې ده. د دغو ریاضیکي فورمول‌بندیو له ډلې په یوه کې یو ریاضيکي موجود چې «د څپې تابع» نومېږي، د انرژۍ د اندازه کولو او د ذرې د نورو فزیکي خواصو په اړه په احتمالي چوکاټونو کې معلومات وړاندې کوي.
عمومي کتنه او بنسټیز مفاهیم
کوانټوم میخانیک د فزیکي سیستمونو د خواصو او چلند د محاسبې شونتیا برابروي. معمولاً د مایکروسکوپي سیستمونو لپاره کارول کېږي چې مالیکولونه، اتومونه او د اتوم دننه ذرات دي. ثابته ده چې دا ماده د زرګونو اتومونو د لرونکو پېچلو مالیکولونو لپاره د کارېدو وړ ده، خو د انسان لپاره یې کارېدل فلسفي ستونزې رامنځته کوي او په نړۍ کې یې د یوه کل په توګه استفاده هم پر ګومان ولاړه ده. د کوانټوم میخانیک وړاندوېینې په تجربوي ډول په ډېر لوړ دقت سره تایید شوې دي.
د هوش د ضریب میراثیتوب
که څه هم د اشخاصو تر منځ د ای.کیو توپیرونه د لویې وراثتي برخې په توګه ښودل شوي دي، خو دا په دې معنا نه ده چې  په خلکو کې د ای.کیو توپیر جینیټيکي بنسټ لري. علمي اجماع دا ده چې جینيټيک د نژادي ډلو تر منځ د ای.کیو د ازموینې په فعالیت کې اوسط توپیر نه تشرېح کوي.
د مراکش کلتور
ژبه
عصري معیاري عربي او معیاري مراکشي بربر د مراکش رسمي ژبې دي. خو مراکشي عربي بیا د ملي محلي لهجې په توګه پېژندل کېـږي. د بربر ژبې په ځينو غرنیو سیمو کې ویل کېـږي، لکه ترافیت د ۱.۲ میلیونه وګړو لخوا ویل کېـږي، د مرکزي اطلس تمازیت ژبه د ۲.۳ میلیونه وګړو لخوا ویل کېـږي او د تاشیلیت ژبه بیا له ۳ څخه تر ۴.۷ میلیونه ویونکي لري. د جودوـ عربي ژبې په مختلفو ډولونه هم په دودیزه توګه په مراکش کې خبرې کېـږي. په بهرنیو ژبو، په ځانګړې توګه  فرانسوي، انګلیسي او اسپانوي ژبو په ښاري مرکزونو کې لکه تانګیریا یا کاسوبلانکا کې خبرې کېـږي. له دې ټولو ژبو سره سره، د کوډ بدلول د مراکشي ژبې په وینا او رسنیو کې یوه هر اړخیزه پدیده ده.
تېل يا غوړ
تګلاره
د تشناب په واسطه، دا ممکنه ده چې یو خورا تیز خوند لرونکی اړین غوړ تولید کړئ. ځینې وختونه د سرې لازمي غوړ په نوم یادیږي، دا 92٪ thiocyanate لري، کوم چې د سخت خوند سرچینه ده چې په حسي نیورونونو کې د TRPV1 فعالولو له امله احساس کیږي. Isothiocyanate په نبات کې د بوټو په وړاندې د دفاع په توګه کار کوي. څرنګه چې ahyl isthiocyarate د سرې په دې ډول غوړ کې شتون لري، دا زهرجن دی او د پوستکي او مغز غشا ته زیان رسوي. په خورا لږ مقدار کې ، دا ډیری وختونه د خواړو صنعت لخوا د خوند ښه کولو لپاره کارول کیږي. په شمالي ایټالیا کې، د بیلګې په توګه، دا په مالګه او مرچ کې کارول کیږي او یو میوه چې د Mostarda په نوم یادیږي. دا د سپو او پیشوګانو د مخنیوي لپاره هم کارول کیږي. دا طبیعي الکول ته هم اضافه کیږي ترڅو د هغه څه طبیعت بدل کړي چې د انسان مصرف لپاره غیر مناسب او زیانمن وي. د CAS شمیره ده: 7-40-8007 او د ایلیل اسوتیوسینیټ لپاره د CAS شمیره 7-56-57 ده.
د ایوکاډو غوړ
د ایوکاډو تېل د ایوکاډو په نوم د یوې امریکایی میوې څخه یو ډول فشار شوی خوراکي غوړ دی. دا په خواړو کې پخلی کولو کې د اجزا په توګه کارول کیږي او همدارنګه په کاسمیټیک محصولاتو کې د رطوبت کولو ملکیتونو رامینځته کولو لپاره د غوړ په توګه کارول کیږي. دا تیل، دواړه په خپل ناپاک حالت کې او په ځانګړې توګه په خپل اصلاح شوي حالت کې، معمولا د لوګي لوړ ټکي لري. په غیر تصفیه شوي حالت کې د لوګي نقطه د 482 درجې فارنهایټ یا 250 درجې سانتي ګراد سره مساوي ده، او د تصفیه شوي تیلو د لوګي نقطه کیدای شي د دې ارزښت څخه ټیټ وي، د بیلګې په توګه 482 درجې فارنهایټ یا 250 درجې سیلسیس.
د سبزیجاتو غوړ کارولو زیانونه
په حقيقت کې د دې ستونزې سره د مبازې منطقي لاره داده چې د سوځول شويو او کباب شويو خوړو پرځای جوش شوي خواړه استعمال شي او د اومیګا 3 بډایه خواړه لکه کب او سمندري خواړه ، او د لبنی غوړ وخورئ ، یا حتی که امکان ولري د ریپسیډ غوړ وکاروئ ، کوم چې پدې معنی کې دا د نورو تیلو په پرتله ډیر متوازن دی.
په نوي زیلاند کې انساني حقونه
په نوي زیلاند کې بشري حقونه په بېلابېلو سندونو کې په نښه شوي چې د هېواد اساسي قانون جوړوي. په ځانګړې توګه، دوه بنسټیز قوانین چې د بشري حقونو ملاتړ کوي: د نوی زیلاند د بشري حقونو د ۱۹۹۳ ز کال قانون او د نوی زیلاند د حقوقو ۱۹۹۰ ز کال قانون دی. سربیره پردې، نوی زیلاند د ملګرو ملتونو ډېری نړیوال تړونونه هم منلي دي. د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت له خوا د ۲۰۰۹ ز کال د بشري حقونو راپور یادونه وکړه چې دا حکومت په عمومي توګه د افرادو حقونو ته درناوی کوي، مګر د ځایی وګړو د ټولنیز حالت په اړه یې اندېښنې څرګندې کړې دي.
د شمالي افریقا تاریخ
شمالي افریقا د ځمکې نسبتآ هغه نرۍ برخه ده  چې د صحارا دښتې او د مدیترانې سمندر تر منځ پرته ده او د مراکش د اتلانتیک ساحل نه تر مصر پورې غځېدلې ده، چې اوس مهال له لوېدیځ نه تر ختیځه پورې پنځه هېوادونه (مراکش، الجزایر، تونس، لیبیا او مصر) په کې شامل دي. دا سیمه د بېلابېلو کلتورونو له خوا اغېزمنه شوې. همدارنګه د سمندري تګ راتګ پراختیا په ځانګړې توګه د کلاسیک دورې په لړ کې سیمه د مدیترانې نړۍ ته راوړه. په لومړۍ ميلادي پېړۍ کې صحارا د سوداګرۍ لپاره مهمه سيمه وه، ځکه چې د اوښانو کاروان له جنوب نه مالونه او خلک راوړل. دغه راز دغه سیمه له منځني ختیځ سره یو کوچنی خو حیاتي ځمکنۍ اړیکه هم لري او دې سیمې د شمالي افریقا په تاریخ کې هم مهم رول لوبولی دی.
مخکې له تاریخ نه
د لرغون پېژندنې شواهد ښیي چې په نوبیا کې د انسانانو مېشتیدل د وروستي پلیسټوسین (Pleistocene) په لومړۍ دوره کې واقع شوي، پداسې حال کې چې د دې دورې په اوږدو کې بیا د مصر په نیل دره کې د انسانانو د مېشتیدو «هېڅ یا لږ شواهد» شتون نه لري. لکه څنګه چې د نیل دره د شمالي افریقا په ختیځه څنډه کې د نړۍ یو له خورا بډایه کرنیزو سیمو نه ده. داسې انګېرل کېږي چې د صحارا د وچېدو له امله د نیل په دره کې د نفوس زیاتوالۍ او د لویو ښارونو پراختیا زیاته شوه، چې په پای کې لرغونی مصر د نړۍ له لومړیو تمدنونو نه وګڼل شو.
مني (مايع)
کمیت/مقدار
په عموم کې د مني انزال یوه کاشوغه یا کم وي؛ خو حجم یې توپیر سره لري. د ۳۰ مطالعاتو لرونکې یوه څېړنه دې پایلې ته ورسېده چې د مني اوسط ۳٫۴ ملي لیتره و؛ خو له ځینو څېړنو د لوړې اندازې ۵٫۰ ملي لیتره یا د ټیټې اندازې ۲٫۳ حجم ترلاسه شو. په سوېډني او ډنمارکي سړیو یوه څېړنه ترسره شوه او دا پایله ترلاسه شوه چې که د انزال ترمنځ اوږده وقفه وشي، نو په مني کې د سپرم شمېر ډېرېږي؛ خو کچه یې نه ډېرېږي.
د ژویو اېلَونه
د اېلېدنې سندروم
د اېلېدنې سندروم ګړنه، د اېلېدنې پر مهال د رامنځ‌ته شویو فېنوټایپي صفتونو د مجموعې بیانولو لپاره کارول کېږي چې د دغو صفتونو له‌مخې نباتي محصول له پخواني وحشي نسل څخه جلا کېږي. دغه ګړنه د ژویو لپاره هم کارول کېږي او په هغې کې «انعطاف مننه او رام کېدنه، د پوستکي د رنګ بدلونونه، د غاښونو د اندازې کوچنۍ کېدنه، د مخ او غاړې په مورفولوجي کې بدلونونه، د غوږ او لکۍ بڼو اوښتنه (د بېلګې په توګه: پاسته او پلن غوږونه)، د سپېمتوب لا زیاتې او غیرفصلي دورې، د آدرنوکورتیکوتروپین هورمون په کچو کې بدلونونه، د څوګونو عصبي انتقالوونکو په ګڼ‌والي کې بدلونونه، د نابالغو د چلندونو اوږدېدل، او د ماغزو مجموعي اندازې او ځینو ځانګړو برخو کوچنۍ کېدنه» شاملېږي. د اېلېدنې سندروم د تعریف لپاره د صفتونو یوه واحده مجموعه په هر وخت کې صدق نه‌کوي.
انټي اکسياډينټ
په داسې حال کې چې ميوې او سبزيجات د انټي اکسياډنټ وټامينونو څخه ډکې سرچينې دي او شونې ده چې د صحي خوراک برخه وي، خو د دې لپاره کوم څرګند ثبوت نه شته چې له بوټو څخه منځ ته راغليو خوراکونو استعمال په ځانګړي ډول په خوراکونو کې موجود انټي اکسياډنټ وټامينونو له امله روغتيا ته ګټه رسولای شي. د انټي اکسياډنټ په توګه بازار ته وړاندې کېدونکي غذايي مکمل درمل، په انسانانو کې د روغتيا د ښه کولو يا د ناروغيو د مخنيوي لپاره نه دي ښودل شوي. د يو شمېر څېړنو پر بنسټ، بيټا کيروټين، وټامين ای او وټامين اي غذايي مکمل درمل د مړينې په کچه يا د سرطان پر ګواښ کوم مثبت اغېز نه غورځوي. سربېره پر دې، سيلينيم يا وټامين اي په مرسته غذايي مرسته د زړه د ناروغۍ ګواښ نه کموي.
تعاملات
له انټي اکسياډينټ ځانګړتياوو سره عام درمل جوړول (او مکملې غذاګانې) په يو شمېر د سرطان ضد درملو او اشعاعي درملنې په ګټورتيا کې مداخله کولای شي.
په بيالوژي کې اکسياډيټ کونکي ننګونه
په ميتابوليزم کې يو تناقض دا دی چې په داسې حال کې چې پر ځمکه د پېچلې ژوند ډيری يې د خپل وجود لپاره اکسيجن ته اړتيا لري، اکسيجن يو زيات غبرګون کونکي عنصر دی، کوم چې غبرګون کونکي اکسيجن د انواعو په پیدا کولو سره ژونديو موجوداته زيان رسوي. د پايلې په توګه، په ژونديو موجوداتو کې د انټي اکسياډينټ ميټابولايټونو او انزايمونو يوه پېچلې شبکه موجوده وي، کومه چې ډي اين ای (DNA)، پروټين او لپډس په څېر حجروي اجزاوو د اکسياډايز کونکي زيان د مخنيوي لپاره په شریکه کار کوي. په عموم کې، انټي اکسياډينټ سيستم يا خو د هغه غبرګون لرونکو نسلونو د جوړېدو مخه نيسي، يا د حجرې مهم اجزاء د زيان رسېدو څخه مخکې لرې کوي. په هر حال، د غبرګون لرونکي اکسيجن انواعو کې هم ګټور حجروي فعاليتونه موجود وي، لکه ريډوکس سګنلنګ. په همدې بنسټ، د انټي اکسياډينټ سيستم کار دا نه دی چې اکسياډنټ په بشپړ ډول له منځه يوسي، بلکې د دې پر ځای دا په يوه ښه کچه کې ساتي.
د انګلستان دریم اډوارډ
په سکاټلنډ کې جګړه
دریم اډوارډ د سولې له هغه تړون څخه چې د ده په نوم شوی و خوشاله نه و، خو د جګړې د بېرته پیل ابتکار سلطنتي نه بلکې د هغه شخصي و. د انګلیسي مخکښانو یو ډلې چې د بې وراثته کسانو (The Disinherited) په نوم پېژندل کېده او د سولې د تړون له امله یې په سکاټلنډ کې خپل املاک له لاسه ورکړي و، په سکاټلنډ یې برید وکړ او په ۱۳۳۲ زکال کې یې د دوپلین په جګړه کې لویې بریا ته لاسرسی وموند. دوی هڅه وکړه د دویم ډېوېډ پر ځای اډوارډ بالیول د سکاټلنډ پاچا وټاکي، خو بالیول ډېر ژر د سکاټلنډ پرېښودو ته اړ شو او له دریم اډوارډ څخه یې مرسته وغوښته. انګلیسي پاچا د نوموړي غوښتنې ته د برویک مهم سرحدي ښار په محاصرې ځواب ورکړ او د هالیډون په جګړه کې یې مرسته کوونکي لوی پوځ ته ماته ورکړه. هغه بالیول بېرته واکمنۍ ته ورساوه او په دې سره یې د سکاټلنډ په سویل کې پریمانه ځمکې ترلاسه کړې. د دغې بریا ساتل ستونزمنه چاره وه ځکه دویم ډیوېډ ته وفاداره ځواکونو په تدریج سره د هېواد کنټرول په لاس کې واخیست. په ۱۳۳۸ زکال کې دریم اډوارډ اړ شو څو له سکاټلنډیانو سره هوکړې ته ورسېږي.
ویلیام آدام (معمار)
آدام په ۱۸ مه پېړۍ کې د سکاټلند د «نړیوال معمار» په توګه په پام کې ونیول شو. له دې سره د شلمې پېړۍ له لومړیو څخه وروسته د معماریو منتقدینو د هغه د چارو اړوند تر ډېره سنجول شوی نظر درلود، د بېلګې په توګه کالین مک ویلیام وموندله چې د هغه د کار کیفیت «تر ډېره د لوړ معیار لرونکی» دی. آدام له دې سربېره چې یو معمار و په څو صنعتي پانګونو او پراختیایي طرحو لکه د ډبرو د سکرو په استخراج، د مالګې د ډبرو د تجزیې ، د کاني ډبرو د تولید او د ژرندې لپاره د ډبرو په جوړولو کې یې ونډه لرله. په ۱۷۳۱ زکال کې نوموړي په کرینوس – شایر سیمه کې د خپل ملکیت جوړولو ته مخه کړه چې پر هغه یې د بلېر آدام نوم کېښود. هغه د جان، رابرټ او جیمز په نامه د دریو معمارانو پلار و چې وروستيو دوو یې د «آدام د سبک» په نامه د هغه سبک ته پراختیا ورکړه
وروسته ژوند
ویلیام آدام د ۱۷۴۷ زکال په وروستیو کې ناروغ شو او په راتلونکي اوړي کې ومړ. هغه د ایډنبورګ په Greyfriars Kirkyard کې خښ کړای شو، چېرې چې بیا جان آدم په ۱۷۵۳ زکال کې د خپلې کورنۍ مقبره طراحي کړه. دغه ودانۍ د تاریخي سکاټلنډ او ایډنبورګ د ښاري شورا له خوا په ۱۹۹۷ زکال کې د هغه د مړینې د ۲۵۰مې کالیزې په مناسبت بېرته ورغول شوه.
خلم، افغانستان
جهان نما ماڼۍ
په ۲۰۰۷ زکال کې د دغه ماڼۍ اړوند د موزیم کېدو طرح له منځه ولاړه او د ټولنیز میراث په توګه د جهان نما بڼ د ماڼۍ د ګڼل کېدو په طرحې پیل وشو. د هالنډ هېواد له خوا د تاریخي چارو اړوند د کلتوري او پراختیايي پالیسیو د پروګرام له مخې د دغې ماڼۍ ټولګه (کمپلکس) د بیارغونې لپاره وټاکل شوه. دغې پروژې سیمه ییزو صنعت کارانو ته د مستقیمو اقتصادي ګټو لار پرانیسته. د بیارغونې په موخه ټول ودانیز توکي د خلم د چاپېر سیمو څخه برابرېدل، د دغو سیمو ټولنې د دغې ماڼۍ د پراختیا په هر ګام کې شریکې وې چې په ۲۰۱۳ زکال کې یې د بیارغونې چارې بشپړې شوې.
مالګې تېزاب(نايټريک اسيد)
که چیرې د نایټریک اسید غلظت له 86٪ څخه ډیر وي ، نو دې ته فومنګ نایټریک اسید ویل کیږي (به  کې   ووایه. نايټريک اسيد چې له %95 څخه زيات غلظت ولري سپين لوګي بلل کيږي او نايټريک اسيد چې له 86% څخه زيات غلظت ولري سور لوګي بلل کيږي. دا اسیدونه د راکټ په تیلو کې د اکسیډنټ په توګه کارول کیږي.
نايټريک اسيد غوړوي
منع شوي نایټریک اسید بخار (یا IWFNA یا IRFNA) د 0.6 څخه تر 0.7٪ هایدروجن فلورایډ (HF) په اضافه کولو سره رامینځته کیدی شي. دا فلورایډ د فلزي ټانکونو کې د زنګ وهلو مقاومت لپاره اضافه کیږي. فلورایډ د فلز فلورایډ پرت رامینځته کوي چې فلز ساتي.
د ایچنګ ایجنټ او کلینر
د نايټريک اسيد د ککړتيا اغېزې د ځينو ځانګړو غوښتنلیکونو لپاره کارول کیږي لکه په چاپ کې قلم کول، د سټینلیس سټیل پاکول یا په برقیاتو کې د سیلیکون ویفرونو پاکول.
د امریکا متحده ایالتونو – مکسیکو – کاناډا هوکړه
مخینه او نومول
د دې هوکړې هر یو لاسلیکوونکی دې هوکړې ته په جلا او ځانګړې توګه اشاره کوي ـــ په امریکا متحده ایالتونو کې دا هوکړه د امریکا متحده ایالتونو ـ مکسیکو ـ کاناډا (USMVA) د هوکړې په نامه یادوي. په کانادا کې په رسمي توګه د کانادا، امریکا متحده ایالتونو او مکسیکو هوکړه د (CUSMA) په نامه او په فرانسه کې د (ACEUM – Accord Canada-États-Unis-Mexique په نامه پېژندل کېږي. په مکسیکو کې د (T-MEC = Estados Unidos y Canadá) په نامه یادېږي. ځینې وختونه دا هوکړه د « New NAFTA» په نامه پېژندل کېږي، چې هغې مخکینۍ درې اړخیزې هوکړې ته اشاره کوي، چې ښايي د شمالي امریکا د ازادې سوداګرۍ اړوند هوکړې (NAFTA) ځایناستې شي.
لواش ډوډۍ
د یونیسکو کلتوري او معنوي میراث په توګه ثبت شوی
لاواش یوه ارمنیایي کلمه ده ، او د دې ډوډۍ اصل هم په ارمنستان پورې اړه لري، او دې هیواد هم په یونیسکو کې د خپل هیواد د کلتوري او معنوي میراث په توګه ثبت کړی، او ایران د ګډ میراث غوښتنه کړې.
میدانښار
د ۲۰۲۱ کال د اګست په ۱۵ میدانښار د طالب جنګیالیو له خوا ونیول شو او ۲۷م ولایتي مرکز ؤ چې د طالبانو د ۲۰۲۱ کال په پراخو بریدونو کې ونیول شو.
مارتین بوبر
هغه لس ځله د ادبیاتو نوبل جایزې لپاره او اوه ځله د سولې نوبل جایزې لپاره نوماند شو.
ژوندلیک
سره له دې چې بوبر د کاتزینیلنبوګین د اولادې په توګه د داود لړۍ سره فرضي تړاو درلود، یوه شخصي دیني کړکېچ د دې لامل شو چې د یهودیت دین دودونو سره پرېکون وکړي. هغه د ایمانوئل کانټ، سورین کیرکګورډ، او د فریدریش نیچه د لیکلنو په لوستلو پیل وکړ. په ځانګړې ډول دوو وروستیو کسانو وهڅاوه ترڅو په فلسفه کې زده کړو ته دوام ورکړي. بوبر په ۱۸۹۶ کال کې ویانا ته د زده کړې لپاره لاړ (فلسفه، د هنر تاریخ، آلماني مطالعات، ژبپېژندنه).
د انسان غاښ
د انسان غاښونه په میخانیکي ډول د خوراکي موادو په غوڅولو او میده کولو سره هغه تیرولو او همدارنګه هضم کېدلو ته چمتو کوي. انسانان څلور ډوله غاښونه لري چې ثنایا (مخکني)، نیشي، پرومولر (میده کوونکي کوچني) او مولر یا میده کوونکي غاښونه دي چې هر یو ځانګړې دنده لري. ثنایا یا مخکني غاښونه خوراکي توکي غوڅوي، نیشي یې بیا ټوټه کوي او پرومولر او میده کوونکي یې هم بیا میده کوي. د غاښونو ریښې په پورتنۍ او لاندنۍ ژامو کې خښې شوې او د یوې غشا په واسطه پوښل شوې. غاښونه له څو ډوله لوړ کثافت/تراکم لرونکو او کلکو انساجو څخه جوړ شوي.
اناتومي
ډیری غاښونه د پېژندل کېدو وړ ځانګړنې لري چې هغه له نورو څخه جلا کوي. دغه ډول د نښه کولو سیسټم یو ځانګړي غاښ ته د اشاره کولو په موخه شتون لري. له دغو سیسټمونو څخه درې مشهور یې FDI World Dental Federation notation (ISO 3950)، Universal Numbering System او Palmer notation دي. د FDI سیسټم په نړیواله توګه کارول کېږي، Universal بیا یوازې په متحده ایالاتو کې شتون لري په داسې حال کې چې پخوانی پالمر سیسټم تر اوسه هم په بریتانیا کې خپل کارونکي لري.
شړومبې
شړومبې یو ډول څښاک هم دی چې د خمیر شوي شیدو څخه جوړیږي چې معمولا په استوایی سیمو کې چمتو کیږي (لکه مینځني ختیځ ، پاکستان ، هند یا سویلي امریکا ) چیرې چې تازه شیدې ډیر ژر په مستو بدليږي. شړومبې یو مشهور څښاک دی حتی په سړو سیمو لکه سکینډینیویا او هالنډ کې هم ترې خلک استفاده کوي.
پر سمندري ژوند د انسان اغېزې
پلاستیکي ککړتیا
د سمندرونو د پلاستیکي ککړتیا تر ټولو لوی ګواښ مایکرو پلاستیکونه (کوچني پلاستیکونه) دي. دا د پلاستيکي پاتې شونو کوچنۍ ټوټې دي چې ځینې یې د ډېرو کوچنیو ټوټو په څېر تولید شوې دي. نور مایکروپلاستیکونه د لویو پلاستيکي پاتې شونو له خرابېدو څخه رامنځته کېږي. کله چې د پلاستيکي پاتې شونو لویې ټوټې سمندر یا د اوبو نورو جریانونو ته ننوځي، د لمر وړانګې، تودوخه، رطوبت، څپې او بادونه دا پلاستیکونه ماتوي او له پنځو ملي مترو څخه په کوچنیو ټوټو یې وېشي. پلاستیکونه د هغو کوچنیو ارګانېزمونو له‌خوا تجزیه کېږي چې پلاستيکي پاتې شوني خوري، په کوچنیو ټوټو یې ماتوي او بیا یې د غایطه موادو په څېر خارجوي یا یې د خولې له لارې بهر کوي. د لابراتوار په ازموینو کې موندل شوې چې د ارکیسټیا ګماریلس ډوله امفیپوډ په چټکۍ سره د پلاستيکي کڅوړو ټوټې خوړلی شي او یو ځل مصرفي کڅوړه په ۱.۷۵ میلیون مایکروسکوپي ټوټو ټوټه کولی شي. که څه هم پلاستیکونه نور له منځه تلونکي دي، خو لا هم دا د انسان له‌خوا جوړ شوي مواد دي چې نه تجزیه کېږي. داسې اټکل کېږي چې په پیلاجیک سمندري چاپېریال کې نږدې ۹۰ سلنه پلاستيکونه مایکروپلاستیکونه دي. دا مایکروپلاستیکونه تر ډېره د سمندري ارګانېزمونو له‌خوا د خوراکي زنځیر پر اساس مصرفېږي چې د خوړو په سلسله کې د پلاستیک د غلظت لامل کېږي. پلاستیک له زهرجنو کیمیاوي موادو سره تولیدېږي چې بیا د سمندري خوړو سلسلې ته ننوځي او په دې سلسله کې هغه کبان هم موجود دي انسانان یې خوري.
د زړښت تکامل
پیل
اګوسټ ویزمن دنده درلوده ترڅو د دارویني تکامل میکانیزمونه په نومهال تیوریکي چوکاټ کې تفسیر او فورمولیزه کړي. په ۱۸۸۹ز کې، هغه داسې یوه تیوري وړاندې کړه چې د راتلونکي نسل لپاره د ژوند کولو زمینې برابرولو په موخه، زړښت د ژوندون د پروګرام یوه برخه ده، چې په‌دې توګه به اړین تکاملي دوران په ښه توګه وساتل شي. دغه مفکوره، چې د زړښت ځانګړنه د زیانکارې اغېزې له‌امله وټاکل شو (یو توافق)، په شلمې پېړۍ کې تر ډېره بریده له پامه غورځول شوی دی، خو یو تیوریکي موډل ښیي چې که چېرې د ټولګو ترمنځ یو کوچنی لېږدون هم شتون ولري، «نوعه‌پال زړښت» تکامل موندلای شي. ویزمن وروسته خپله تیوري پرېښوده او څه وخت وروسته یې د خپل «تعمیلي (پلان شوې) مړینې» تیوري تعقیب کړه.
د بنګه دېش کلتور
موسیقي، نڅا، ډرامه
شونې ده چې د بنګله دېش د موسیقۍ د نڅا ډول په درېوو ټولګو ووېشل شي چې هغه دا دي: کلاسیکي، ولسي، عصري. بنګله دېش یو وخت د پاکستان برخه وه چې د ختیځ پاکستان يادېدو.
سلطان حسین بایقرا
سلطان حسین بایقرا میرزا (زوکړه: د ۱۴۸۳ زکال جون/جولای میاشت – مړینه: د ۱۵۰۶ زکال د می ۴مه) له ۱۴۶۹ زکال څخه د ۱۵۰۶ زکال د مۍ تر ۴مې نېټې پورې یوازې د لنډ مهال وقفې لرلو پرته د هرات تیموري واکمن و.
جان هاوارډ مور
جان هاوارډ مور (۱۸۶۲ ډسمبر ۴مه – ۱۹۱۶ جون ۱۷مه) یو امریکایی ژوپوه یا ژوي پېژندونکی، فیلسوف، ښوونکی، بشرپال او سوسیالیست و. نوموړی د حیواناتو د حقونو او ګیاخورۍ یا غوښې نه خوړلو د عقیدې پخوانی خو له پامه غورځېدلی ملاتړی و، او د امریکايي بشرپال غورځنګ مخکښه څېره وه. ښاغلی مور یو تکړه لیکوال و، چې د حیواناتو د حقونو، ښوونې او روزنې، اخلاقو، تکاملي بیولوژۍ، بشرپالنې، سوسیالیزم، اعتدال یا ځان ساتنې، منفعت‌پالنې او ګیاخورۍ په شمول یې د ګڼو موضوعاتو په اړه ډېرې مقالې، کتابونه، او رسالې لیکلې دي. نوموړي د ډېری دغو موضوعاتو په اړه لیکچرونه هم ورکړي او په پراخه کچه د یوه تکړه ویناوال په توګه پېژندل کېده، چې د الکولو د ممنوعیت په اړه د هغه د لیکچرونو له کبله یې د "کانزاس د سپینو زرو ژبه" لقب هم ګټلی دی.
د ښار پلان جوړونه (ښار جوړونه)
ښاري پلان جوړونه يو ګڼ څانګيز ډګر دی چې ملکي انجنيري، د ودانۍ فن، بشري جغرافيه، سياست، ټولنيز علوم او د ډيزان علوم پکې شامل دي. د ښاري پلان جوړولو په برخه کې کار کوونکي پوهان له څېړنې او تجزيې، ستراتيژيک فکر، د د ودانۍ د فن انجنيرۍ، ښاري ډيزاين، ولسي سلا مشوره، د تګلارې سپارښتنې پلي کول او مديريت سره ژورې اړيکې لري. ښاري پلان جوړونه د ښاري ډيزان له ډګر سره ژوره اړيکه لري او ځينې ښاري پلان جوړونکي د سرکونو، پارکونو، ودانيو او نورو ښاري سيمو طرحې وړاندې کوي. د ښاري پلان جوړونکو د ستراتيژيکو، تګلارو او پايښت د موخو د تر لاسه کولو لپاره، د ملکي انجنيرۍ، د ځمکې د ښکلا او ودانۍ، ودانۍ فن او ولسي ادارې د علمي څانګو سره کار کوي. لومړي ښاري پلان جوړونکي عموماً د دې علمي څانګو غړي وو، په داسې حال کې چې ښاري پلان جوړول اوس مهال يوه جلا، خپلواکه مسلکي څانګه ده. د ښاري پلان جوړونې څانګه يوه پراخه کټګوري ده چې ګڼ فرعي ډګرونه پکې شامل دي، لکه د ځمکې د کارولو طرحه جوړول، د سيمو ټاکنه، اقتصادي پرمختګ، چاپېريالي پلان جوړول او د نقل او حمل لپاره پلان جوړول. د پلان جوړولو لپاره د پلان جوړولو د جزايي قوانينو او سيمې ټاکلو (په زونونو د ښار وېشلو) قوانينو پوره فهم اړين دی.
د اوبو شخړه
وړاندوېینې
د اوبو پر سر د جګړو فرضیو د سیند، اردن او نیل په څېر د یو شمېر سیندونو په اړه په مخکې ترسره شویو څېړنو کې ریښې لرلې. دغو ځانګړو سیندونو ته د اوبو د اړوندو اختلافاتو له امله پام واوښت. ځینې ځانګړې پېښې شته چې د شواهدو په توګه ذکر شوې دي. په دې کې د اردن سیند د سرچینو د اړولو لپاره د اسرائیلو له‌خوا د سوریې د هڅو بمبارول او د مصر هغه پوځي ګواښونه یادولی شو چې هر هېواد ته یې د نیل په پورتنیو اوبو کې د بندونو جوړولو په اړه کړي دي.
چرګې هګۍ
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" alt=|بټنوک| ډېری خلک په خپلو خوړو کې مختلف ډوله هګۍ کاروي. په دې انځور کې یوه هګۍ د لیمو له خولۍ پرته؛ سپین او ژېړ د هغې په غشا کې لیدل کیدی شي. د هګۍ سپین یو روښانه مایع دی چې ژیړ پوښي. دا مایع 90٪ اوبه او 10٪ محلول پروټین لري. ژیړ هم ژیړ او باثباته دی ، چیرې چې د هګۍ ټول غوړ او کولیسټرول زیرمه کیږي. د زیړ نیمایي برخه د [[پروټين|پروټینونو څخه جوړه شوې ده.
ډولونه
د لوی مرغۍ هګۍ، شترمرغ، یوازې د ځانګړي لوکس خواړو په توګه کارول کیږي. هګۍ په انګلستان او همدارنګه په ځینو سکینډینیوینیا هیوادونو کې، په ځانګړې توګه ناروې کې یو خوندور ګڼل کیږي. په ځینو افریقایي هیوادونو کې هندي هګۍ په بازارونو کې په ځانګړې توګه د هر کال په پسرلي کې لیدل کیږي. د فیزنټ هګۍ او اموی هګۍ د خوړو وړ دي، مګر لږ په اسانۍ سره شتون لري؛ ځینې وختونه دوی دا د کروندګرو، د چرګانو له بزګرانو یا لوکس پلورونکو څخه ترلاسه کوي. په ډیری هیوادونو کې، وحشي هګۍ د قوانینو لخوا خوندي شوي چې د دوی راټولول یا پلور منع کوي، یا یوازې د کال په ځینو وختونو کې د دوی راټولولو اجازه ورکوي.
اناتومي او ځانګړتیاوې
د هګۍ شکل د سپینډل ګلوب ته ورته دی، چې یو پای یې د بل پای څخه لوی دی، او د اوږدوالي محور سره سلنډر شکل لري. دا ممکنه نه ده چې هګۍ په عمودي توګه د لاس په واسطه مات شي.
د کوچنیو سیارو کمربند
د کوچنیو سیارو کمربند په لمریزه منظومه کې یوه بیضوي شکله سیمه ده چې موقعیت یې کابو د مشتري او مریخ سیارو د مدارونو تر منځ دی. په دغو سیارو کې ګڼ داسې جامد او نامنظم اجسام شامل دي چې بېلابېلې اندازې لري، تر سیارو ډېر کوچني دي او د کوچنيو ستوري ډوله جسمونو یا کوچنیو سیارو په نامه یادېږي. د کوچنیو سیارو دغه کمربند د کوچنیو سیارو د اصلي کمربند په نامه هم یادېږي او دا نوم د دې لپاره ورته کارول کېږي چې په لمریزه منظومه کې یې د سیارو له نورو ډولونو لکه ځمکې ته نږدې سیارو یا تروجان سیارو سره توپیر وشي.
د روسيې کلتور
ولسي ادب
د ولسي ادب پوهان اوسمهال ۱۹۲۰ز لسيزه د شوروي اتحاد د ولسي ادب زرين پړاو بولي. هلې ځلې کوونکی نوي حکومت، کوم چې بايد خپلې هڅې پر يو نوي اداري نظام او د هېواد په وروسته پاتې اقتصاد متمرکزې کړای وای، د ادب د مديريت له هڅو  نه ستړي کېدل، له همدې امله د ولسي ادب مطالعات اوج ته ورسېدل. د دې لسيزې په اوږدو کې د ولسي ادب د مطالعې دوه لومړي بهيرونه موجود وو: يو يې رسمي او بل يې فنلانډي مکاتب فکري وو. رسميت پال په لرغوني «بايليني» او د ښاپېريو د کيسو هنري بڼې ته پاملرنه وکړه، په ځانګړي ډول د دوی د ځانګړي جوړښت او شاعرانه وسايلو په کارولو سره. د فنلانډي مکتب د ختيځو اروپايي سيمو اړوند افسانو تر منځ اړيکې سره تړاو درلوده. فنلانډي پوهانو له ګڼو سيمه ييزو څخه پرتليز نکلونه راټول کړل او د هغوی د ورته والي او توپيرونو شننه يې وکړه، په دې هيله چې د دې حماسي کيسو د لېږد لارې معلومې کړي.
په اژه سمندرګي کې اختلافات
تر نفوذ لاندې هوايي او سمندري قلمرونه
د دغو مسایلو اړوند په دواړو هېوادونو کې د عمومی تصور پر بنسټ ترکیه له دې اندېښمنه ده چې یونان کېدای شي په دې هڅه کې وي چې د خپلو نفوذي سیمو په پراختیا سره اژه سمندرګی په بشپړه توګه په «یونانی سمندرګي» بدل کړي. برخلاف یونان اندېښمن دی چې ترکیه هڅه کوي څو نیم اژه سمندرګی اشغال کړي، یعنې دا چې د اژه سمندرګي په منځ کې د یوناني ټاپوګانو له زنځیر ور هاخوا خپل نفوذ رامنځته کړي او دغه ټاپوګان په داسې یوه سیمه واوړي چې د ترکیې د اوبو له خوا چاپېر شوي وي او له امله یې له خپلې اصلي خاورې سره ارتباط پرې شي.
ویلیام بلېک
سلطنتي اکاډمي
ډېوېډ بینډمن څرګنده کړې چې له رینولډز سره د بلېک مخالفت د اکاډمۍ د مشرانو له نظراتو څخه بنسټ نه اخیست (د بلېک په څېر، رینولډز هم د تاریخي نقاشیو ارزښت د مناظرو څخه زیات باله)، بلکه «دا په خپلو ارمانونو باندې د عمل نه کولو اړوند د ریاکارۍ له امله و». دا څرګنده وه چې بلېک په سلطنتي اکاډمۍ کې د نندارتونونو مخالف نه و او له ۱۷۸۰ زکال څخه یې تر ۱۸۰۸ زکال پورې شپږ ځله هغو ته خپل اثار ولېږل.
شتمني
تاريخچه
کله چې د خپلو پانګو له ارزښت څخه د وخت په يو مهال کې اخيستل شوي پورونه منفي کړل شي، په اقتصاد کې ورته شتمني وايي. شتمني په درېيو سترو ډولونو باندې ډلبندي کېدلی شي: لومړی د کورونو او موټرانو په ګډون شخصي شتمني، دويم پولي پس انداز لکه د تېر عايد تراکم يا راټولېدنه او درېيم د ګټې يا عايد توليدونکو پانګو بنسټيزه شتمني، لکه : ريښتينې شتمني، ونډې، اسهام او سوداګرۍ. دا ټول تشرېحات شتمني د ټولنيزې ډلبندۍ په ځانګړي ډول يوه اړينه برخه جوړوي. شتمني د بېکارۍ يا نورو بېړنيو پېښو کې د يو شخص د ژوند کولو معيار کې د نا اټکل شوي کمښت پر واندې د شخصي خونديتوب يو ډول برابروي او د کور لرلو، سوداګرۍ لرلو يا ان زده کړو ته بدلون کولی شي.
مارکسیستي اقتصاد په Grundrisse کې مادي او انساني شتمني سره بېلوي، چې انساني شتمني «په انساني اړيکه کې شتمنۍ» په توګه راپېژني او ځمکه او کارکوونکی په کې د ټولې مادي شتمنۍ سرچينې وې. د المان کلتوري تاريخپوه Silvio Vietta شتمني او بېوزلي له هوښيارۍ سره پيوستوي. د عقلي پوهو په پرمختګ کې د مخکښ دريخ يا مقام لرل په نوې ټيکنالوژيو او اقتصادي توليد کې شتمنۍ ته لاره هواروي، په داسې حال کې چې سرچپه يې په بې وزلې پورې تړلی دی.
خمير روج
د خمير روج رژيم خورا استبدادي، ټولواک، پردی مخی [بېګانه پرست]، نژاد پال، متعصب، ظالم او دردونکی و. د نظام د ټولنيز تګلارو د پر مخ وړلو او موها لوټ پلاو “Moha Lout Plaoh” له امله ډېرې مړينې رامنځته شوې، چې وروستۍ کړنه د چين د “Great Leaf Forward” تګلارې پېښې يا يو ډول تقليد و، چې د چين د سترې وچکالۍ “Great Chinese Famine” لامل شوې وه. د اشتراکي کولو له لارې د کرنيز سمون برخه کې د خمير روج هڅې په ورته ډول د پراخه وچکالۍ لامل شوې، په داسې حال کې چې ان د درملو د عرضې برخه کې د بشپړې ځان بسياينې په اړه ټينګار يې د ملاريا په څېر د درملنې وړ ناروغيو څخه د زرګونو تنو د مړينې لامل شو. د خمير روج نظام په سلګونو زره خپل سياسي مخالفين ووژل او پر ملي سوچه والي باندې يې د نژادپالنې ټينګار د کمبوديا د لږه کيو د عام وژنې لامل شو. د نظام د غړو له لورې د ۱۹۷۵ او ۱۹۷۸ز کالونو تر منځ يا د نسل وژنې پاکولو پر مهال د پېژندل شويو ورانکارو عناصرو پر وړاندې له محکمې پرته په دار ځړول (اعدامونه) او ځورونې تر سره شوې. په پای کې د کمبوديا عام وژنه له ۱،۵ څخه تر ۲ ميليونه تنو يا د کمبوديا د ٪۲۵ نفوس د مړينې لامل شوه.
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا (UNHRC) د ملګرو ملتونو سازمان ته اړوند بنسټ دی چې دنده یې په ټوله نړۍ کې د بشري حقونو ترویج او له هغو ملاتړ دی. دغه شورا ۴۷ غړي لري چې د درې کلنې دورې لپاره د هغو له اړوندو سیمه ییزو ګروپونو څخه ټاکل کېږي. د دغې شورا عمومي مرکز د سویس هېواد په جینوا کې د ملګرو ملتونو په دفتر کې دی.
غړي
شورا ۴۷ غړي لري چې په کلني ډول د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ له خوا د درې کلنې دورې لپاره ټاکل کېږي. غړي یې د عادلانه جفرافیايي بدلون له لارې د ملګرو ملتونو د منطقوي ډل بندۍ له سیسټم څخه په ګټنې ټاکل کېږي. غړي د یوې بلې کاري دورې لپاره هم په شرایطو برابر دي او باید له هغو وروسته خپلې څوکۍ پرېږدي.
د غړیتوب ځنډونې
د ۲۰۲۲ زکال د اپرېل میاشتې په ۷مه نېټه یوازې څو ورځې وروسته له هغه چې د بوچا د عام وژنې انځورونه او ویډیوګانې خپرې شوې، د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ ۱۷مې ځانګړې بېړنۍ غونډې په دغه شورا کې د روسیې غړیتوب په ۲۰۲۲ زکال کې په اوکراین باندې د روسیې په برید کې د بشري حقونو د جدي سرغړونو له امله وځنډاوه. په ملګرو ملتونو کې د روسیې مرستیال سفیر ګینادي کوزمین (Gennady Kuzmin) وویل چې روسیه د همدغې ورځې په لومړیو کې د رایو ورکولو وړاندې له دغې شورا وتلې وه. روسیه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا لومړنی غړی هېواد دی چې د ملګرو ملتونو له هر جوړښت څخه ویستل شوی.
په نړیواله کچه دوره یي ارزونکی کاري ګروپ
د دغې ارزونې لومړنۍ پړاو له ۲۰۰۸ زکال څخه تر ۲۰۱۱ زکال او دویم پړاو یې له ۲۰۱۲ زکال څخه تر ۲۰۱۶ زکال پورې بشپړ شو. دریم پړاو یې په ۲۰۱۷ زکال کې پیل شو او تمه کېده چې په ۲۰۲۱ زکال کې به پای ته ورسېږي.
ورته کړنلارې په نورو سازمانونو لکه د اټومي انرژۍ په نړیوال آژانس، اروپايي شورا، د پیسو په نړیوال صندوق، د امریکايي هېوادونو په سازمان او د نړیوالې سوداګرۍ په سازمان کې هم کارول کېږي.