cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د ادبي انځور پېژندنه
د ادب موخه او غرض
ادب د ادب لپاره نظريې پلويان ادب  يو خاص جمالياتي يا ښکلی څيز ګڼي او په ادب کې د مقصديت او ټولنيز افاديت قايل نه دي، د هغوی په نزد د ادب دنده يوازې دا ده چې خلکو ته خوښي ور وبښي او له ښکلاييز اړخ پرته ادب څخه له دې پرته بله تمه بې ځايه ده، خو د دې په وړاندې بيا د ادب د ژوند لپاره د نظريې پلويان په دې اند دي چې ادب د خوښۍ او خوند ترڅنګ يوه بله مهمه دنده هم لري او هغه دا چې د ژوند په اړه زمونږ معلومات زياتوي، چې دا له مونږ سره د ژوند د چاپېريال په پېژندنه کې پوره مرسته کوي، چې په دې صورت کې ادب مونږ ته د ژوند ښکلاوې او بدرنګۍ هم راښيي او د هغو اصلاح او سمون لارې چارې راپه ګوته کوي، چې دغسې د ژوند د هوساينې او سوکالۍ لپاره د هلو ځلو کولو د ادب د ژوند لپاره د نظريې بنسټيز پيغام دی.
د پايلې په توګه ويلی شو چې د هرې ژبې ادبيات په يوه ټاکلې زمانه او سيمه کې د خلکو ژوندي افکار دي چې په الفاظو کې خوندي او په ليکلي يا ويلي (تحريري – شفاهي ) ډول له يو نسل نه بل نسل ته انتقاليږي ، نو د اديب تخليق کړی ادب د خپل عصر د وګړو عقايد، کولتور او ټولنيز ژوند هغه هېندارې دي چې د هغوی رېښتينی ژوند پکې په يوه يا بله بڼه برېښي، نو د ساعت تېرۍ، خوند او روحي تسکين لپاره يې مطالعه کول واقعيت کې له ژوند سره اړيکې شکول او پرحقايقو سترګې پټول دي، نو ځکه اوسنۍ ادب پوهنه، ادب د ادب لپاره نظريه په کلکه ردوي.
دا خو څرګنده ده چې ادب په ژوند پورې اړه لري، دا چې انساني ژوند ګڼ اړخونه لري، له همدې امله ادب هم ګڼ اړخونه لرلی شي، دې واقعيت ته په پاملرنه ويلی شو چې په ټولنه کې د ژوند هره برخه او پېښه د ادب موضوع کېدلی شي.
4)   په مادي نړۍ پروې اړوند تجربې : هغه تجربې دي چې هغه په طبيعت او خارجي نړۍ پورې اړه لري.
ادب پوهان وايي چې ادب په خپله د اديب، د ټولنې او نړۍ د نورو افرادو د تجربو خلاصه او نچوړ دی. دغه تجربې په اصل کې مړې پېښې وي چې د انسان په ذهن کې پرتې وي، اديب د ادب د ځانګړو او ټولنيزو تجربو د لېږدونې يوه ډېره غوره او اغېزمنه وسيله ګڼل کېدای شي.
د ( ادب مطالعه ) ليکوال د ادب د موضوع په اړه ليکي :
ادبي موضوعات کولای شو په درېو برخو باندې ووېشو :
د ادبي انځور پېژندنه
( ۵ : ۵۲۴ مخ )
د ادب څه دی ليکوال وايي  :
د يادونې وړ ده چې ليکوال د هر جا ادبي انځور نه شي کښلی، بلکې د هغه چا په اړه يې ليکلی شي چې ور سره ژورې اړيکې ولري او په اړه يې کافي پوره معلومات ولري، خو د ادبي انځور ليکوال ته بايده ده چې د ليکلو پرمهال خپل تعصب، کرکه، همدردي او اړيکې يوې خوا ته کېږدي او د صداقت، واقعيت او رېښتينولۍ په بنسټ دا چاره ترسره او د هغه چا ادبي انځور چې ليکي د شخصيت ښېګڼې او کمزورتياوې يې دواړه بيان کړي، ښېګڼې بيانول يا ستاينې کول خو اسان کار دی، خو د کمزوريو او نيمګړتياوو بيانول ډېر ستونزمن دي او بايد په ډېر مهارت ترسره شي.
د ادبي انځور ليکنې چوکاټ او د ليکنې لار
د ادبي انځور ليکوال ته دا مهمه ده چې په ډېر غور د شخصيت د ژوند د داسې پېښو انتخاب وکړي او يا داسې اړخونه غوره کړي چې د شخصيت پېژندنه ور څخه په ډېره اسانۍ سره په اغېزناکه بڼه وشي.
په پښتو ادب کې د ادبي انځور ليکنې بهير
ناخلف مې حواله کــــړه په تقدير
په افغانستان کې د ادبي انځورونو د کښلو لړۍ د روانې لمريزې پېړۍ له درېمې لسيزې څخه پيل شوې، چې په دې لړ کې د ارواښاد ګل پاچا الفت، اروښاد صديق الله رېښتين، ارواښاد عبدالحی حبيبي او ارواښاد عبدالرؤف بې نوا په قلم کښل شوي ادبي انځورونه دي، چې په کابل مجله او نورو مجلو کې خپاره شوي دي له هغو څخه د ارواښاد حبيبي د ( الفت ) ادبي انځور چې د استاد الفت د غوره نثرونو په پای کې د محصل په مستعار نوم چاپ شوي او همدارنګه د ارواښاد بې نوا له خوا د اوسني ليکوال په درې واړو ټوکونو کې د ځينو ادبي شخصيتونو د ژوند ليکونه د ادبي انځورونو ډېره غوره بېلګې بللی شو.
د پياوړي ليکوال حبيب الله رفېع د ( زندان خوړلي اديبان ) هم د ادبي انځورونو ټولګه ده چې په ۱۳۸۵ لمريز کال د افغانستان د قلم ټولنې له خوا په ډېره ښکلې کچه او صحافت په ۱۲۲ مخونو کې چاپ شوې ده، چې په هغوی کې د الفلاح ورځپاڼې د ( قلمي څېرې ) او ( ليدلي کتلي ) تر سرليکونو لاندې د بېلابېلو ليکوالو له خوا د خپلو هم مهالو ادبي شخصيتونو معياري ادبي انځورونه ليکل شوي، چې په هغوی کې د قلندر مومند د ( حمزه شينواري )، د لطيف روهي ( حسين بخش کوثر)، د طالب تاجک ( عبدالرحيم مجذوب )، د ولي محمد طوفان د ( محمود قلندري ) او همېش خليل د ( سمندر خان ) ادبي انځورونه ليکلي دي، له لوړ ادبي او هنري ارزښت نه برخمن دي.
د بحث د پايلې په توګه د يادونې وړ ده چې د افغانستان په پرتله په پښتونخوا کې دې نثري ادبي ژانر ډېره ښه وده او پرمختيا موندلې ده، خو بيا هم لکه څنګه چې لازمه ده په پښتو ادب کې په عامه توګه دې ليکنې ژانر ته پاملرنه لږه ده، د دغه ليکنې ژانر د عامېدو او پرمختګ لپاره د  پښتنو  ليکوالو هڅو، هاند او هلو ځلو ته اړتيا ليدل کيږي، ترڅو چې د يو په ژړه پوري ادبي ژانر په توګه پښتو ژبه او ادب کې د عموميت ترڅنګ لازمه وده او پرمختيا ومومي.
الفت
د ګل فطرت په لمن کې لوی شو، د طبيعت روزنه او پالنه يې وليده او لکه د کابل د سيند د غړې غاټول د لغمان اوبو او هوا لوی که، هغه وخت مدرسه يا مکتب نه و، چې دا ګل پاچا سبق پکې ولولي، خو لکه د پښتنو نورو ماشومانو ده يوازې د فطرت نه درس واخيست او اسمان او ځمکې ته يې دومره ځير شو چې د فطرت اسرار يې په خپل ژور ليدو لوڅ او برسېره کړه او هغه څه يې زده کړل چې بل چا په مدرسه او پوهنتونونو کې نه و، زده کړي، پخوانيو يو خبره کړې چې ډېره پخه ده (الاسما تنز من سما ) يانې نومونه له اسمانه راښکته کيږي ( ايښودل کيږي ) دا د لغمان د ورشو ښکلی ګل د پښتو ادب ګلستان کې ډېر په ښکلا وغوړېدو او په الفت نوم مشهور شو، چې اوس يې مونږ ګل پاچا الفت بولو ، دا د الفت نوم له ده سره ډېر وړ دی، ځکه چې زړه يې له الفته ډک دی، الفت د پښتو ادب يو ځلاند ستوری دی، که د پښتو ادب نن ورځ يو بهترين ليکوال او شاعر لري، نو هغه به الفت وي، الفت ډېر کتابونه ليکلي که د کابل او مشرقي اتحاد مدير و، کله په شورا کې و، او اوس د کابل د پښتو ټولنې مشر دی، خو مونږ د الفت شخصيت په نورو صفاتو پېژنو، دی ډېر دقيق او سترګه ور شخصيت او صنعت کار دی، د الفت هنر په پښتو نثر او نظم کې ښکاري او ځانته يو خاص طرز لري، د الفت نثر هم شعر دی او نظم هم شعر دی کوم وخت چې په نثر څه ليکي، نو د فطرت ډېر نازک او واړه دقايق ويناوې څرګندوي، د انساني اجتماعي ژوند ډېرې ښېګڼې په داسې ژبه بيانوي چې ويونکی د ده استدلال په ښه ډول قانع کوي، د الفت په نثر او نظم کې کوم فلسفي يا تاريخي استدلال نشته، مګر د فطرت له هره ګوټه داسې دلايل او برهان راوباسي چې تر هرنګه منطقي استدلال ښه او ټينګ وي، د ده هنر هم دا دی چې ځانته د استدلال لاره کوي او د ژوندانه عادي وقايع هره يوه د دې لپاره د شعر يوه بهترينه موضوع وي، کله کله د الفت نثر نظم جوړوي، خلک وايي چې نظم پېيل دي او يو ناظم مرغلرې پېيي، مګر زه وينم چې الفت په نثر کې هم بلا کوي او کله کله الفاظ هسې سره پېيي چې تر هر رنګه نظم ښه ښکاري او غوره وي، د هنرمند يا فنکار مهارت او کمال دا دی چې عادي شي ته ښکلی رنګ ور کولی شي ، همدغه ګټې او خټې دي چې يو معمار ترې تاج محل جوړوي او د پښتنو غوندې خړه حجره هم، دغه رنګونه او غوړ دي چې يو نالايق نقاش پرې هره تخته او د هرې ټانګې په اړخ يو ناوړه منظره نقش کوي، مګر کله چې د معمارۍ او يا هنر نقاشي په قلم کارشي، نو يوه ټوټه يې په زرو قيمت لري.
ماخذونه
1)   الفت، ګل پاچا : ( ۱۳۸۰ ل ) کال ، ادبي بحثونه، پېښور، دانش تخنيکي څانګه ( خپرندوی ).
4)   هاشمي، سيد محی الدين : ( ۱۳۸۱ ل ) کال، ادب پوهنه، د اريک د ګرځنده کتابتونونو اداره ( خپرندوی ).
اېمل پسرلی
دندې
اوس هم په لندن کې ژوند کوي او له بي بي سي راديو سره په کار بوخت دی.
د جګړې حقوق
د جگړې عناصر:
۴ – د جگړې موخه: په نړیوالو حقوقو کې د جگړې هدف او موخه باید معلومه وي. یعنې جگړه کوونکي هېوادونه یوه ځانگړې موخه لري چې د هغې د لاسته راوړلو لپاره جگړې ته ادامه ورکوي. یرغلگر هېوادونه تل ادعا کوي چې جگړه یې د خپلو «ملي گټو» لپاره پیل کړې ده. خو دا چې ملي گټې کومې دي، یوه جلا بحث ته اړتیا لري. د عیني حقوقو د مکتب پلویان لکه (جورج سېل) د جگړې همدغه عنصر ته په کتو جگړه داسې تعریفوي: «جگړه په نړیواله ټولنه کې د حکومتي سیستمونو د بدلون په هدف له مادي ځواک څخه د کار اخیستو په معنا ده».
ب- د جگړې د بشرپاله حقوقو منځته راتگ
• د نظامي او غیر نظامي وگړو ترمنځ د توپیر څرگندولو په اړه د بروکسل اعلامیه (۱۸۷۴)
د جگړې حقوق د اسلام له نظره
۴. د تفکیک اصل: د دې اصل پر بنسټ پوځي او غیر پوځي هداف باید له یو بله جلا وي.
هغه ډلې او ځایونه چې د جگړې د حقونو له ملاتړ څخه برخمن دي:
۳. جنگي اسیران
باډېل دره
باډېل دره د افغانستان د کونړ ولايت د مشهورو درو څخه یوه دره ده چې د ... ولسوالۍ .... لور ته موقعیت لري. ... تنه وگړي لري. ددې درې اوسېدونکي په ... ژبه خبرې کوي.
سن آندرس پروویدنسیا او سانتا کاتالینا ټاپوګان
سان آدرس پروویدنسیا او سانتا کاتالینا په اسپانیایي Archipelago of San Andrés, Providencia and Santa Catalina) د کلمبیا هیواد یوه برخه ده. د یاد هیواد پلازمینه سان آندرس سیټي او مساحت یې ۶۰'۵۲ کیلومتره دی او ۱۶۷'۷۵ وګړي لري.
د ستورو کیمیاوي پېژندنه یا ستورکیمیا
د کایناتو په برخه کې کیمیاوي ستورپېژندنه د مالیکولونو د زیاتوالي، د غبرګونونو مطالعه او دغه راز له وړانګو سره د دوی تعامل دی. دا نظام د نجوم یا ستور پوهنې او کیمیاوي علومو یوځای والی دی. کېدای شي د «استرو کیمیا» کلیمه هم د لمریز سیسټم او هم د ستورو منځني چاپېریال دواړو لپاره وکارول شي. د لمریز نظام په اجرامو لکه شهابي ډبرو Meteorites کې د عناصرو او ایزوتوپونو اړوند نسبتونو د زیاتوالي مطالعه د کیمیاوي کایناتو یا کیمیاوي نړۍ په نامه هم یادېږي. حال دا چې د ستورو اړوند اټومونو او مالیکولونو مطالعه او له وړانګو سره يې تعامل ځینې وخت د مالیکولي استروفیزیک په نامه یادیږي. د مالیکولي ګازونو د ورېځو جوړښت، اټومي او کیمیاوي ترکیب، تکامل او برخلیک ځانګړی ارزښت لري، ځکه چې لمریز نظام له همدې ورېځو څخه جوړېږي.
د ارزونې اړوند برخې یا سپیکټروسکوپي تاریخ
د ارزونې یا د سپیکټروسکوپیک دا ډیټا د یوهان بالمر په مشاهدې سره نظري ارزښت پیدا کړ، ځکه چې د هایدروجن اړوند نمونو په وسیله ښودل شوې طیفي کرښې د یوې ساده تجربې اړیکې پیروي کوي، چې د بالمر Balmer لړۍ په نامه پیژندل کېږي. دا لړۍ د رایدبرګ د عمومي فورمول یوه ځانګړې برخه ده، چې د یوهانس ریدبرګ په وسیله په ۱۸۸۸ ز کال کې یې پراختیا موندلې او د هایدروجن لپاره د لیدل شویو طیفي کرښو د تشریح او ستاینې لپاره رامنځته شو. د رایدبرګ کار د بېلابېلو کیمیاوي عناصرو لپاره دې فورمول ته پراختیا ورکړه. د ارزونې یا سپیکټروسکوپي دې پایلو ته ورکړل شوی نظري ارزښت د کوانتمي میخانیکونو په پراختیا کې ډېره وده وکړه. ځکه چې دې نظریې د دې اجازه ورکوله، چې دا پایلې هغو اټومي او مالیکولي ټولګو یا طیفونو سره پرتله شي، چې تر دې مخکې محاسبه شوي وو.
شفيق ګګيانى
شفيق ګګيانى(انګرېزي: Shafeeq Gigyani)، په ​​پیښور، خیبر پښتونخواه کې د ټولنيز ، تعليمي  او سياسي کارګر دے. هغه د "دي انلائټ لېب (The Enlight Lab)" اجرایوي رییس دی، دا بنسټ د پښتنو لپاره د ښوونې فرصتونو د رامنځته کولو لپاره جوړ شوے دے.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه
بولیویا
د وګړو شمېر يې د اټکل تر مخې يوولس مېليونه دي، ګڼ توکمونه پکې ژوند کوي چې امريکايي هندي، ميسټيزوز، اروپايان، اسيايان او افريقايان پکې شامل دي. اسپناوي يې رسمي او تر ټولو زياته ويل کېدونکې ژبه ده؛ خو اصلي ژبې يې هم رسمي حيثيت لري، د دوی له ډلې ګوارين، ايمارا او کوچوا هغه ژبې دي چې ډېر ويونکي لري.
حبيب الله غمخور
دندې
د ۱۹۹۷ زکال را په دې خوا د سويډن د مالمو په ښار کې اوسيږي. دا څو کاله کيږې چې په اروپايي هېوادو کې د افغاني کلتوري ټولنو سره په گډه د افغانستان د کلتوري هڅو په موخه په فرهنگي او سياسي هلو ځلو کې فعال دی. همدا رنگه د انټرنټ په پاڼو کې گڼې مقالې ليکي او پخپله هم يوه وونيزه د خپل ولایت روزگان په نوم چلوي همدا رنگه د ټول افغان ، لر او بر ، دعوت ورسره ورسره چې په سويډن  کې د(( پيوستون )) (( نوې هيلې ))، د ايران - سويډن گډې چاپي خپرونې دي لیکني چوپړ ورته کوي او ددې سره د  « مانا»، « اواي زن ايران »، ((کيوان افغان)) افغاني نشريه په امريکا کې، (افغان رساله) چې له کاناډانه خپرېږې اود ځينو افغانانو په مټ خپرېږي ونډه لري.
فرهنگي کارونه
فعلأ د مالمو دښار په يوه ناحېه کې چې  د ((قومونو او دولتي ارگانو تر منځ دمناسبو اړيکو دټينگولو او دهمدې ناحې داوسېدونکوسره دمرستو)) په نامه يادېږي  دولتي دنده لري.
ډاکتر رمضان بشردوست
ډاکتر رمضان بشردوست افغان سیاستوال، د سیاسي علومو کارپوه، د افغانستان د پلان پخوانی وزیر او په ولسي جرګه کې د خلکو پخوانی استازی دی.
مخینه
ډاکتر محمد رمضان بشر دوست په کال ۱۳۴۰هـ ش کې د غزني ولایت د قره باغ په ولسوالۍ کې نړی ته سترګې پرانستلې، د نوموړي د پلار نوم محمد علي دی، چې پخوا یو دولتي کارکونکی وو.نوموړي خپلې لومړنۍ او منځنۍ زده کړې په غزني او میمنه کې تر سره کړې.
چاپ اثار
ښاغلی بشر دوست د لاندېني چاپ اثار لري.
امریکايي استثناپالنه
د اوباما اداره او له هغه وروسته
میت رامني د اوباما پر وینا نیوکه وکړه او استدلال یې وکړ چې دا ښيي: اوباما په امریکايي استثناپالنې باور نه لري. د ارکنزاس پخواني والي مایک هاکبي وویل چې: د اوباما «نړۍ لید په ډراماتیک ډول زموږ له نورو ټولو جمهوري غوښتونکو او دیموکراتانو ولسمشرانو توپیر لري... هغه تر ډېره د یو امریکايي پرځای د یو نړۍ پلوه په توګه را لوی شوی. له امریکايي استثناپالنې څخه انکار، د دغه ملت له زړه او ارواه څخه انکار کول دي».
دغه اصطلاح، د امریکا د ولسمشر پخواني مرستیال ډیک چیني هم په ۲۰۱۵ ز کال په خپل کتاب Exceptional: Why the World Needs a Powerful America (استثنا: ولې نړۍ پیاوړې امریکا ته اړتیا لري) کې تائید کړې.
د کروشیا تاریخ
له تاریخ وړاندې دوره
ډېر وروسته په دغه سیمه کې لیبورنیان او ایلیرینان مېشت شول، په داسې حال کې چې لومړنی یوناني استعمار په ویس او هوار ټاپو وزمو کې رامنځ ته شو.
د منځنیو پېـړیو کروشیا ( تر  ۹۲۵ ز کال  پورې )
دا ادعا جنجالي ده او له شپـږمې څخه تر نهمي پېړۍ پورې د سیالۍ ډکې نظریې رامنځ ته شوې. په پای کې یې د واک یوه سیمه جوړه کړه. د کروشیا دوچي د بورنا له خوا اداره کېده ،لکه څنګه چې د اینهار تاریخ له ۸۱۸ ز کال څخه پیل شو. د کروشیا د قلمرو لومړنۍ لاس ته راغلې نښې دا ښيي چې، د فرانسیا تر امر لاتدې ایالتونه وو.
خالد بن ولید
مړينه
د خالد بن ولید په زړه د ارمان وو چې دده مرگ په بستر نه بلکی دجنگ په میدان دشهادت وی. 642ء شام په شہر حمص کی فانی نړۍ شترگی پټی کړی او خپل مالک حقیقی ته یی شاه ورکړه. په مسجد جامعۃ خالد بن ولید کی خاورور ته وسپارل شو.او دده وصیت دا وو چی دده میراث دی دخلیفه وخت  حضرت عمر فاروق رضی الله  عنه  په لاس تقسم شی.
لونګۍ
د لونګۍ دود په افغانستان کې زرګونه کالونه مخینه لري؛ دا چې لونګۍ په افغانانو کې د عزت او وقار څیز دی نو اکثره وخت چې پښتانه خپل مشر ټاکې نو بیا هغه کس ته لونګۍ ور په سر کوي.
افغانستان
ویل یې:مونږ بهرنیانو سره کار کاوه، یوه ورځ مو غونده ترتیب کړې وه؛په دې غونډه کې مو یوه بهرني کس ته لونګۍ ورپه سر کړه،په سبا مې چې کتل هغه لونګۍ کثافت داني کې    پرته وه.
اوس مونږ ته څه کول په کار دي؛ چې لونګۍ ملي ارزښت برقرار وساتل شي؟
که په پورتنیو څلور لارښونو باندې عمل وشي، دې سره به د لونګۍ ملي وقار برقرار وساتل شي.
بخت زادہ دانش
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:شاعران وېشنيزه:پښتانه شاعران
ټروپوسفیر
د ټروپوسفیر اصطلاح له یوناني ويو ټرپوس (تاویدونکې) او سفیرا (کره) نه اخیستل شوی ،چې دا په ګوته کوي، چې تاوېدونکې اختلالات د هوا پوړونه يو له بل سره ګډوډوي او په دې توګه د ټروپوسفیر د جوړښت او ښکارندې ټاکنه کوي. د سیاروي سطحې په وړاندې د ټروپوسفیر څرخېدونکي سولېدل د هوا جریان اغېزمن کوي او په دې توګه د سیارې د حدودو پوړ (پي بي ال) جوړوي، چې له سلګونو مترو نه تر دوو کیلومترو (۱.۲ میله، ۶۶۰۰ فوټه) پورې لوړوالی لري. د (پی بي ال) اندازه، د عرض البلد، د ځمکې بڼې او د ورځې د هغه وخت سره سم توپیر مومي، کله چې هوا اندازه کولای شي. د ټروپوسفیر په سر کې «ټراپوپاوز» دی، کوم چې د اتموسفیر فعاله پوله ده، چې ټروپوسفیر له سټراټوسفیر نه جلا کوي. په دې توګه، ځکه چې «ټراپوپاوز» د بدلون پوړ دی چې په کې د هوا تودوخه د لوړوالي سره زیاتېږي، د ټراپوسفیر تودوخه ثابته پاتې کېږي. په دې پوړ کې تر ټولو زيات غليظ نايتروجن لري.
د تودوخې درجه
د ځمکې د سیارې سطحه د پټې تودوخې، ګرمونکو وړانګو او محسوسې تودوخې له لارې ټروپوسفیر ګرموي. د تروپوسفیر د ګاز پوړونه په جغرافیایی قطبونو کې کم او په استوایی قطب کې ډېر کثافت لري، چیرې چې د استوایی ټروپوسفیر منځنی لوړوالی ديارلس کیلومتره دی، نږدې صفر اعشاريه اووه کیلومتره د جغرافیایی قطبونو د قطبي ټروپوسفیر د شپږ اعشاريه صفرکیلومترو منځني لوړوالي نه ډېر دی، له همدې امله، اضافي تودوخه او د ټروپوسفیر عمودی پراخوالی په استوایی عرض البلدونو کې منځ ته راځي. په منځنيو عرض البلدونو کې، د تودوخې درجه د سمندر په سطحه د منځنۍ تودوخې له پنځلس  سانتیګراد درجو (۵۹ فارنهایټ) درجو نه نږدې منفي پنځه پنځوس سانتی ګراد ( -۶۷ فارنهایټ) درجو ته په ټراپوپاز کې کمېږي. د استوا په خطر کې، د تروپوسفيري تودوخې درجه، د سمندر په سطحه په منځنۍ درجه شل سانتي ګراد (۶۸ فارنهايت) نه نږدې منفي اويا سانتي ګراد نه منفي پنځه اويا سانتيګراد (له -۹۴ نه نيولې تر -۱۰۳ فارنهايت) پورې کمېږي. په جغرافيايي قطبونو، ارکتيک او انټارکتيک سيمو کې، د تودوخې درجه د سمندر په سطحه د منځنۍ تودوخې درجه له صفر سانتيګراد (۳۲ فارنهايت) نه په تراپوپواز کې تر نږدې منفي پنځه څلويښت سانتيګراد (-۴۹ فارنهايت) پورې کمېږي.
لوړوالی
د تروپوسفیر د تودوخې درجه د لوړوالي په زیاتوالي سره کمېږي او د هوا د تودوخې د کمېدو کچه د چاپیریال د ضایع کېدو کچې سره اندازه کېږي، کوم چې د سیاروي سطحې د تودوخې او د ټراپوپاز د تودوخې ترمنځ شمېریز توپیر دی، چې د لوړوالي په واسطه وېشل کېږي. په فعال ډول، د (ELR) برابرښت داسې انګیري، چې د سیارې اتموسفیر جامد دی او د هوا د پوړونو ګډون په کې نه شته، نه د عمودی اتموسفیري حرکت په مټ او نه د بادونو له خوا چې کولی شي، ګډوډۍ رامنځته کړي.
د تودوخې توپیر له سیاروي سطحې نهترلاسه کېږي، چې د لمر ډېره انرژي جذبوي، کوم چې بیا بهر ته خپرېږي او د ټراپوسفیر (د ځمکې د اتموسفیر لومړی پوړ) ګرموي، په داسې حال کې چې د سطحې د تودوخې پورته اتموسفیر ته خپرېدل، د هغه اتموسفیر د پوړ د یخ کېدلو لامل کېږي. د (ELR) معادله دا هم انګیري چې، اتموسفیر جامد دی، مګر ګرمه هوا په څپڅپو راځي، پراخېږي او لوړېږي. د وچ اډیابیټیک د ضایع کیدو کچه د وچې هوا د پراخېدو اغېزې په ګوته کوي، ځکه چې دا په اتموسفیر کې راپورته کېږي او د لوند اډیابیټیک ضایع کېدو کچه (WALR) کې د چاپيرياليز ضايع کېدو د کچې پر بنسټ، د اوبو د بخار د ګاز نه په اوبلن حالت بدلیدو اغېزې شاملې دي.
سیاسي فساد
د فساد لپاره زمینه برابروونکي حالات
استدلال کېږي چې لاندې شرایط د فساد لپاره زمینه برابروي:
د وړانګو روغتيايي اغيزي
اوږد مهاله اغیزې
له وړانګوڅخه دځان ساتني په برخه کښې په نړیواله کچه دژمنتیاوو تطبیق.
دموبایل شبکي
څرنګه کولي شواړیکې ټینګې کړو
دالکتروومقناطیس دسیمې پیژندنه
یو د راډیوفریکوونسی انجینیرتل له دوه پوښتنوسره مخامخ کیږی:
داتومونوخپریدل
په دغه کښې په کافی اندازه الکتروومقناطیسس انرژي چې له اتومونو اومالیکولولونوڅخه اماده شوي دی اوهمدارنګه تول مالیکولونه دبرق په کوچنیوزروتبدیل شوي دې اوهم د(X-ray   Gamma-ray)  دایکس وړانګی او ګاماء وړانګی دغه دواړه اتومونه خپروي اوډیري خطرناکه دې د X-ray وړانګی لکه سرب غوندې حلقه لري په هغه صورت کښې چې وجود ونیسي په ډیرشدید ډول سره وجود احاطه کوي او اتومونه ډیر ژرسره وده کوي.
او همدارنګه دبرقي ساحي قوت دولتاژ په انتقال پوري مربوط دی.دمقناطیسي ساحي قوت په جریان مربوط دی. چې دمقناطیسي ساحي په واسطه جوړیږي لکه،دکوروسائیل همدارنګه موتور، یخچال کښې، دلوښو په پاکولوکښې، دویښتانوپه وچولوکښې، په اوتوګانوکښې، برقي کمپلوکښې، مایکروویو، تلویزون او کمپیوترونوکښې او همدرانګه ELF او VLFچې دانسان په واسطه جوړیږي بیولوژي اغیزې لري اودغه ضررناکه آغیزی دانسان په روغتیا باندې اغیزه کوي په دیره غټه بڼه دبحث لاندې نیول شوي دې. انتقال کوونکي وسایل/ګرځنده مبایل راډیو وسایل.
Cordless telephone
مانچسټر یونایټد
مشهوره لوبغاړي
رابین فن پرسی
هومیوپاتي
هومیوپاتي (Homeopathy) د بدیل طب یو علمي وزمه سیستم دی. د دغه ډول طب ډاکتران چې «هومیوپاتس» بلل کېږي، په دې باور دي چې هغه ماده چې په روغو اشخاصو کې د ناروغۍ د نښو لامل کېږي، کولای شي په ناروغو اشخاصو کې د دې ته ورته نښو درملنه وکړي. د ۱۹مې پېړۍ له منځنیو کلونو را وروسته چې په فزیک، کیمیا، بیوکیمیا او بیولوژۍ کې څومره پوهه ترلاسه شوې ده، له هومیوپاتي سره په ټکر کې ده. د هومیوپاتي درمل د بیوکیمیا له نظره بې اغېزې دي او پر هېڅ کوم ناروغ هېڅ ډول اغېزه نه لري. د ناروغۍ په اړه د دغه ډول طب تیوري چې د ښاغلي «هانمن» پر «میاسم» اصولو متمرکزه ده، د ناروغۍ د عواملو په توګه د ویروسونو او باکتریاوو له پېژندلو سره اړخ نه لګوي. په دې برخه کې کلینیکي څېړنې شوې دي او د هومیوپاتيکو ترکیبونو هېڅ کومه عیني اغېزه یې نه ده موندلې. د هومیوپاتي بنسټیز نامعتبروالی او د ثابتېدونکې اغېزې نشتون د دې لامل شوی چې دا ډول طب په طبي او علمي ټولنو کې یوه درغلي وبلل شي.
د دغه ډول طب بنسټ په ۱۷۹۶ کال جرمني ډاکتر «ساموېل هانمن» کېښود. هومیوپاتي تر ټولو ډېر محبوبیت په نولسمه پېړۍ کې وګاټه. په ۱۸۲۵ کال کې متحدو ایالتونو ته ور وړل شو او په ۱۸۳۵ کال کې هلته لومړنی هومیوپاتیک انستېتیوت جوړ شو. د نولسمې پېړۍ په جریان کې په اروپا او متحدو ایالتونو کې لسګونه هومیوپاتي مؤسسې را څرګندې شوې. په دې دوره کې هومیوپاتي نسبتاً بریالۍ برېښېده، ځکه چې د درملنې نورې بڼې ښايي زیان لرونکې او بې اغېزې وي. دغه ډول طب د پېړۍ په پای کې مخ پر ځوړ روان شو او په متحدو ایالتونو کې د هومیوپاتي وروستی طبي ښوونځی په ۱۹۲۰ کال کې وتړل شو. د ۱۹۷۰یمې لسیزې په جریان کې هومیوپاتي یو ځل بیا په پام وړ ډول را وګرځېده او د یو شمېر هومیوپاتي محصولاتو شمېر لس برابره شو. دغه تمایل د نوي عصر د غورځنګ له را څرګندېدو سره برابر و او ښايي تر یوه حده یې دلیل له کیمیاوي توکو څخه ډار، د طبیعي محصولاتو لپاره غیر منطقي ترجېح او د هومیوپاتي ډاکترانو د مشورې څه ناڅه اوږده وختونه وي.
د شمالي افریقا جګړه
د شمالي افریقا جګړه په دویمه نړیواله جګړه کې د ۱۹۴۰ ز کال د جون میاشتې له ۱۰مې نېټې څخه د ۱۹۴۳ ز کال د مې میاشتې تر ۱۳مې نېټې پورې د افریقا په شمال کې پېښه شوه. په دې جګړه کې د لیبیا او مصر د دښتو جګړې (د لوېديځې دښتې جګړه چې د صحرا جګړه هم بلل کېږي) او په مراکش او الجزایز کې (مشعل عملیات) او په تونس کې (د تونس جګړه) شامل وو.
د تونس جګړه
د بریتانیا اتم پوځ د مارچ میاشتې په وروستیو کې تر سختو جګړو وروسته د محور دفاع په «مارث» کرښه کې ماته کړه او لومړي پوځ د تونس په مرکز کې خپل اصلي برید د اپرېل په لومړیو کې پیل کړ، تر څو د محور ځواکونه تر فشار لاندې ونیسي او په افریقا کې یې مقاومت ناکام کړي. د محور ځواکونه د ۱۹۴۳ ز کال د مې میاشتې په ۱۳مه نېټه د څه باندې ۲۷۵۰۰۰ جنګي بندیانو په تحویل سره تسلیم شول. د محور وروستی ځواک چې په شمالي افریقا کې تسلیم شو، د جنرال مېسي لومړنی ایټالوي پوځ و. که څه هم د محور ځینې ځواکونه له تونس څخه وتښتېدل، خو د مجربو ځواکونو دغې لویې ضایعې د محور د ځواکونو پوځي ظرفیت تر ډېره را کم کړ. په افریقا کې دغه ماته د دې لامل شوه چې په افریقا کې د ایټالیا ټولې مستعمرې ونیول شي.
علم گل سحر
د شعر بېلگې یې
توره شپه خوره کړي، شمعه پټه له پتنگه شي - کرکه زما زیاته نوره هم له دغه جنگه شي
زه یې په زړه لاس کیږدم، د زړه درزا یې واورمه - هغه چې په ناز زما په غیږه کې راړنگه شي
ته به هم زاهده زور د مینې ته لاس پورته کړې - تاته په خندا که چیري ښکلې غنمرنگه شي
چاپ شوي نښيرونه یې
۱۱– شیطان څراغ (د طنزیه کیسو ټولگه).
اسلامي دولت
تاریخ
تر دې وړاندې یې نوم تنظیم القاعده فی بلاد الرافدین وو. دغه مهال یې ابومصعب الزرقاوی مشر وو. په ۲۰۰۶ کې د زرقاوی تر شهادت وروسته ابوعمر البغدادی د دې ډلې مشر وټاکل شو. نوموړی په عراق کې گڼې نورې مقاومتی ډلې سره راټولې کړې او له هغوی نه یې د عراق او شام اسلامي دولت په نامه نوی تنظیم جوړ کړ. دغې ډولې منظم دولتی تشکیلات جوړ کړل او د دفاع د وزارت په گډون یې گڼ وزارتونه لرل. د دې تر څنگ د دولة الاسلامیة فی العراق په لومړنۍ غونډه کې یو ځل بیا له اُسامه بن لادن او نیابتاً له ایمن الظواهری سره بیعت وکړای شو. په ۲۰۱۰ کال د اپریل په میاشت کې ابوعمر البغدادی د امریکایی پوځیانو په یوه چاپه کې ووژل شو او پر ځای یې ابوبکر البغدادی مشر وټاکل شو.
كنفيوشيوس
د كنفيوشس حكيمانه ويناوې
kll
وژنه (ترور کول)
ایتمولوژي
په چاپي انګريزي ژبه کې د «وژنه» ټکي معلوم استعمال تر ټولو مخکې د «ميتيو سټکلف» له خوا  په «يو ټاکلي خوابدونکي او بدنامونکي سپکونکي ته يو لنډ ځواب»  (A Briefe Replie to a Certaine Odious and Slanderous Libel) کې شوی و، کوم چې وروسته د يو پارونکي (بلواګر) يسوعي له خوا خپره شوه، دا یوه رساله وه چې په ۱۶۰۰ کال کې چاپ شوې وه، په دې ځای کې د دې ټکي کارول پنځه کاله تر هغې مخکې و، کله چې په « Macbeth» کې وليام شکسپير (۱۶۰۵) دا ټکی په استعمال کې راوستی دی.
کنګینه
کلکان کلی خواږه انگور
په يو شمير هغو سيمو كې چې انگور كيږي، د سيمې اوسيدونكې يې د ساتلو لپاره كنگينه جوړوي چې بيا يې په ژمي كې ځنې راوباسي او انگور هماغسې خوړين خواږه او خوندور وي. ددې انگورو بل ښه والی دا وي چې د سړو خونو په پرتله تازه او نه گنده کېدونکي وي.
مرزا غلام احمد قادياني
پيداېښت
دده وينا له مخې دې برلاس (مغل) قام ته منسوب دى، په لومړې سر كې يې حآن پارسيوان باله، بيا يې اسرايليتوب او فاطمي ټبر پورې ځآن وتاړه، بل ځاى په (تحفه ...) كې ليكي چې زما مشران له چينايي حدودو څخه پنجاب ته راكوچېدلي ول. ده دا دعوه كلو هېچ امي دى، او له هېڅ ښوونكي څخه يې زده كړې ندي كړي، مگر هم په خپل ليكلي كتآب (البريه) په ۱۴۸-۱۴۹ مخونو كې د خپلې زده كړې په اړه ليكي چې د شبږيا اووه كالو په مود كې يې له مولوي فضل الهي حنفي څخه په قاديان كې د قرآن مجيد او پاړسي ښونه ترلساه كړه، بيا د لسو كلوو په موده كې يې له مولوي فضل احمد (اهل حديث) څڅه د صرفاو نحوې درس پېل كړ. مولانا رفيق دلاوري خپل كتاب (رييس قاديان) كې د مرزا غلام احمد د ښ،ونېپه اړه داسې ليكي: ((دده ښوونه او روزنه نيمگړې پاتې شوه، او په داسې هېڅ كوم فن كې يې وړتاي ترلاسه نكړاى شوه، چې دې پرې ښۀاد شي. په ځآنگړي ډول، فقه، حديقث، تفسير، كلام او داسې نور. ديني علومو كې يې ډېره لږه پوهه درلوده. مرزا خان په ۱۵ كلنۍ كې واده وكړ، كال پس يو زوى او په دويم كال يې دويم زوى وزېږېد. لومړنې يې سلذان احمد او دويم يې فضل احمد ونومول.
د تلپاتې پراختیا ۱۲موخه
۱.۱۲ نښه: د لس کلن دوامدار مصرف او تولید چوکاټ پلي کول
د ۱.۱۲ نښې پوره عنوان دا دی: "د دوامدار مصرف او د تولید د نمونو په اړه لس کلنه کړنلاره پلي کول، ټول هېوادونه دې اقدام وکړي، پرمختللي هېوادونه دې د مخ پر ودې هېوادونو پراختیا او وړتیاوې په پام کې ونیسي او دوی ته دې لارښوونې وکړي". د دې SDG موخه دا ده، چې ټول هېوادونه دې تر ۲۰۳۰ز کال پورې په دې اړه اقدام وکړي. دا نښه یو شاخص لري.
ګواښونه
نړیوال کېدل کولای شي، چې د خوړو د سیسټم پایښت په بېلابېلو لارو کمزوری کړي.
د موسم بدلون
د اقليم سيستم نږدې خپله ټوله انرژي له لمر نه تر لاسه کوي. د اقليم سيستم بهرنۍ فضا ته انرژي خپروي (وړانګې خپروي). د راتلونکې او تلونکې انرژۍ توازن او د اقليم په سيستم کې د انرژي دهليز د ځمکې د انرژي بوديجه مشخص کوي. کله چې راتلونکې انرژي د تلونکې انرژي په پرتله زياته وي، د ځمکې د انرژي بوديجه مثبته ده او د اقليم سيستم ګرمېږي. که چېرې زياته انرژي د باندې وځي، د انرژي بوديجه منفي ده او ځمکه يخوالی تجربه کوي.
د اقليم
د اقليم د بدلون اصطلاح زياتره په ځانګړي ډول زيان رسوونکي د اقليم بدلون ته (چې د نړيوالې تودوخې په توګه هم پېژندل کېږي) کارول کېږي. زيان رسوونکی اقليمي بدلون د انسان د فعاليت له امله دی، د دې برعکس چې په اقليم کې بدلون کېدای شي، د ځمکې د طبيعي پړاوونو د يوې برخې له امله وي. په دې معنا سره، د اقليم د بدلون اصطلاح له (anthropogenic) نړيوالې تودوخې سره مترادف کېږي. په علمي ژورنالونو کې نړيواله تودوخه د ځمکې د سطحې د حرارت درجې زياتونو ته راجع کېږي، په داسې حال کې چې د اقليم بدلون نړيواله تودوخه او نور هر هغه څه رانغاړي چې د ګلخانه يي ګاز د کچو اغېزه زياتوي.
اليزابېت فريمېن
ژوند ليک
فريمېن يوه نالوستې وه او د خپل ژوند هيڅ ليکلی ثبت يې نه دی پرېښی. د هغې لومړنۍ تاريخچه د معاصرو دورو له ليکنو او تاريخي ثبتونو (سوابقو) نه ترکيب شوې ده، چې نوموړې ورته خپله کیسه کړې او يا يې په نامستقيم ډول اورېدلې ده.
دولتي(رسمي) دین
د منځني ختیځ زیاتره هېوادونه، چې ډېری يې مسلمان نفوس لري، اسلام یې خپل رسمي دین ټاکلی دی، که څه هم د اتباعو په ورځنیو چارو کې دیني محدودیتونه له یو هېواد نه تر بل هېواده پورې توپیر لري. د سعودي عربستان واکمنان هم له سیکولري او هم له دیني ځواک نه ګټه اخلي، په داسې حال کې چې د ۱۹۷۹ ز کال د اسلامي انقلاب راهیسې د ایران سیکولر ولسمشران، د  د دیني چارواکو پریکړې پرځای کوي. ترکیه چې اکثریت نفوس یې مسلمانان دي، د اتاترک له اصلاحاتو وروسته، یو سیکولر هېواد شو، که څه هم په ورته وخت کې د روسیې د انقلاب برعکس، دا اصلاحات د رسمي الحاد لامل نه شول.
ډولونه
په ځینو حالاتو کې، یوه سیمه ییزه اداره، ښایې د دیني ارزښتونو یوه برخه ملاتړ او تمویل کړي، دا ډول قضیه په فرانسه کې د الساس- موسیلې په سیمه کې د خپل سیمه ییز قانون پر بنسټ، چې د  ۱۹۰۵ ز کال نه وړاندې د فرانسې او کلیسا تر منځ د هوکړې پر بنسټ د قانوني سیستم نه په پیروي دا کار ترسره شو. په جرمنې کې هم داسې بېلګې شته دي.
ايګدير
ايګدير ولايت (په ترکۍ ژبه: Iğdır ili) د ترکيې په ختيځ کې پروت ولايت دى، چې له ارمنستان، اذرباييجان او ايران سره پوله لري.
منځنی ختيځ
منځنی ختیځ تر ډېره توده او وچه اوبه او هوا لري، په ځانګړي ډول په عرب ټاپووزمه او د مصر په سیمو کې. له کرنې نه د ملاتړ په موخه په ځینو محدودو سیمو کې لوی سیندونه، لکه: په مصر کې د نیل سیند، په بین النهرین (عراق، کویټ او سوریې ختیځو برخو کې) د دجلې او فرات د اوبو حوضې چې تر ډېره د حاصلخېزې سپوږمۍ په نوم یادېږي، شتون لري. برعکس د شام سواحل او د ترکیې ډېره برخه معتدل، سمندریز او مرطوب اقلیم لري. له فارس خلیج سره په پوله هېوادونه یې تر ډېره د نفتو لویې زیرمې لري، چې په ځانګړي ډول د عرب ټاپووزمې پاچهۍ د نفتو له صادراتو لویه اقتصادي ګټه ترلاسه کوي. د وچ اقلیم لرلو او د فسیلي سون توکو صنعت ته د سختې اړوندتیا له امله د اقلیمي بدلونونو په برخه کې هم منځنی ختیځ او هم هغه سیمې چې تمه کېږي، په شدت سره به یې تر منفي اغېز لاندې راشي، د پام وړ ونډه لري.
ټیکنالوژیکه خیال‌پالنه
د ۲۰مې پېړۍ په وروستیو او د ۲۱مې پېړۍ په لومړیو کې ګڼې داسې ایډیالوژۍ او خوځښتونه راڅرګند شول، چې ټیکنالوژیکې یوټوپیا ته د بڼې ورکولو ننګه یې د یوه ترلاسه کېدونکي هدف په توګه کوله. په دغو ایډیالوژیو او خوځښتونو کې سایبرډیلیک کلتور ضد، کالیفورنیايي ایډیالوژي، سایبر یوټوپیانېزم، ټرانس هیومنېزم او فردیت‌پالېزم یې د یادولو وړ دي. کلتوري منتقد امري زیمان استدلال کوي، چې ټیکنالوژیک یوټوپیانېزم یو غیر منطقي ټولنیز روایت دی، ځکه د ملاتړ لپاره یې هېڅ شواهد نشته دي. نوموړی دې پایلې ته رسېږي، چې دا چاره په ډاګه کوي چې څومره عصري ټولنې د پرمختګ او ټیکنالوژۍ پر روایتونو باور لري، سره له دې چې ټول شواهد یې برعکس دي.
لېوي کوفین
د ژوند لومړي کلونه او زده‌کړې
کوفین تر هغو چې پنځلس کلنۍ ته رسېده، خپلې کورنۍ سره یې مرسته کوله ترڅو په خپله کرونده کې تښتېدلو غلامانو ته په پناه ورکولو او هغو ته ډوډۍ ورکړي. له هغه ځایه چې د ۱۷۹۳ز کال د تښتېدلو غلامانو ځپنې قانون په لا جدي توګه اجرا کېده، د کوفین کورنۍ اړتیا درلوده ترڅو د غلامانو تېښتې ته په لا محرمانه ډول خپلې مرستې روانې وساتي او ډېري دغه غیرقانوني فعالیتونه به یې د شپې له‌خوا ترسره کول. په شمالي کارولینا کې د ۱۸۰۴ز کال «تورو قوانینو» په تصویب سره، چې له‌مخې یې له د غلامۍ ضد پېژندل شویو څېرو څخه پلتڼې ترسره کېدې، وضعیت لا خراب شو. د ۱۸۲۰ز لسیزې په لومړیو کې، په شمالي کارولینا کې هغه کواکران، چې د غلامانو له تېښتې سره یې مرسته کوله، په ښکاره توګه ځپل کېدل. سره له‌دې، په ۱۸۲۱ز کال کې کوفین او تره زوی یې، وېستل، د «یکشنبې ښوونځی» پرانېسته تر څو غلامانو ته د انجیل لوستل وښیي. دغه برنامه لنډمهاله وه؛ ښوونځی ډېر ژر د غلام‌ساتونکو له‌خوا وتړل شو.
د بشقاب الوتونکو شیانو(UFO) د توطیې تیورۍ
1930 لسیزه
په نوروهېوادونو کې هم ورته غبرګون وښودل شو. په 1949 ز کال کې د نړۍ د جګړو د متن یوه برخه له اعلان پرته د اکوادور په کیټو کې د رادیو له لارې په داسې انداز ولوستل شو چې ګواکي دا یو مهم بېړنی خبر دی. ګڼ خلک کوڅو ته راووتل او له خپلو کورنیو سره یو ځای یې په کلیساوو کې یې ځانونه پټ کړل. کله چې د رادیو سټېشن له دې خبر شو، نو نطاقانو یې وویل چې د تيري خبر ريښتیا نه وو. یوه ډله قهرجن خلک راټول شول او دغه سټېشن یې وسوځاوه چې له شپږو تر شلو پورې کسان هم په کې ووژل شول. ډېری نور هېوادونه هم «د نړیو جګړې» ناول د خپرولو پر مهال له ستونزو سره مخ شول.
اکرام الله گران
د شعر څو بېلگې
غزل
گـــــران د سپرلي زخم په څه وگنډي - چـې يې په لاس د زلفو تار نه راځي
پیس ټی وی
پیس تی وی
په ۲۰۰۶ پیس ټی وی د ۱۵۰ د نړۍ په هیوادونو کې نشرت لري د هغې د جملې څخه آسیا اروپا آفریقا استرالیا او شمالي امریکا نشریږي .د دې  شبکې مدیر ذاکر نایئک دی  یو د اسلامي خطیب د هند میمبی ښار څخه.
باز الدرین
باز آلدرین (بوز آلدرین) Buzz Aldrin) زوکړه ۲۰ جنوری ۱۹۳۰م کال) یو امریکایي ستورمزلی دی. الدرین له نیل آمسټرانګ وروسته دوهم انسان دی چې په ۲۱ جون ۱۹۶۹م کال یې د آپولو ۱۱ ماموریت کې په سپوږمۍ پل کیښود.
۱۹×۹ مرمی
سرچینې
وېشنيزه:مرميات
ويټامين اې
سرچينې
وېشنيزه:ويټامينونه
۳۹×۷،۶۲ مرمی
سرچینې
وېشنيزه:مرميات وېشنيزه: روسي مرميات
د روسيې جنګي جرمونه
چيچنيا
د روسيې جنګي جرمونه دا دي: په ۱۹۹۵ ز کال «د Shali غونچه بم بريد: » کې د منع شويو غونچه بمونو (Cluster bombs) کارونه، چې يو مارکېټ، د ګاز تم ځای او يو روغتون يې په نښه کړ. د ۱۹۹۵ ز کال په اپرېل کې د Samashki عامه وژنه، چې د OMON (د بلوا پوليس) ځواکونو له لورې په کې د چيچنيا ۱۰۰ تنه ملکيان ووژل شول. د Grozny د لومړۍ جګړې پر مهال د روسيې د هوايي بريدونو او ټوپخانو بمباري د Dresden له ويجاړېدنې راهيسې په اروپا کې د تر ټولو درندې بمي مبارزي په توګه تشرېح شوي دي. د بشر حقونو په اړه د ملګرو ملتونو کميسيون په خپل راپور کې چې د ۱۹۹۶ز کال مارچ پر ۲۶ نېټه يې خپور کړ، روسيې ځواکونه يې په پوستو کې د ملکي وګړو په ويشتلو او وژلو او همدرانګه د نيول شويو چيچني ملکيانو او جنګياليو په بې ځنډه اعدام تورنه کړه. د بشر دوستانه مرستندويه کارکوونکو د وژنې په دوه نورو قضيو کې هم روسيه ښکېل وه، چې په Grozny کې يې پر سړک باندې له اعدام څخه د يو ملکي وګړې د ژغورلو هڅه وکړه. د روسيې د کورنيو چارو د ځواکونو افسرانو د سرتېرو پر يوې ډلې وکړې، چې د ملکي وګړو له وژنې څخه يې ډډه وکړه. جګړه د ۴۵۰۰۰۰ وګړو د بې ځايه کېدنې سبب شوه، چې د چيچنيا د ټول نفوس ٪۴۵ جوړوي؛ په داسې حال کې چې ۲۰۰۰ کوچنيان مړه شول.
د چيچين دويمه جګړه د ملکي وګړو پر وړاندې د جنګي جرمونو د يو بل پړاو لامل شوه. د ملکيانو پر وړاندې د ۱۹۹۹ز کال  Elistanzhi غونچه بم بريد يې يوه بېلګه يادولی شو. د Grozny له لرې ويشتونکي راکټي بريد يو د ګڼې ګوڼې بازار په نښه کړ، چې تر ۱۰۰ زيات ملکي وګړي يې ووژل. د روسيې هوايي ځواک د کډوالو پر هغه کاروان باندې راکټي بريدونه وکړل، چې Ingushetia ته د ننوتلو هڅه يې کوله. دا کړنه په ۱۹۹۹ ز کال ډسمبر کې هغه مهال بيا ځل وشوه، چې روسيې ځواکونو له Grozny څخه تښتېدونکي کډوال وويشتل. د Alkhan-Yurt عام وژنې او Novye Aldi عام وژنې د روسي ځواکونو له لورې قتل، لوټماري او د چينچنيانو باندې جنسي تېری راونغاړه. Staropromyslovsky عام وژنه د ۲۰۰۰ ز کال په جنوري کې پېښه شوه. د Katyr-Yurt بمباري د ۲۰۰۰ ز کال فبروري له ۴ څخه تر ۶ پورې وشوه. د Grozny له ۱۹۹۹ ز کال څخه تر ۲۰۰۰ ز کال پورې کلابندي او بمبار د زرګونو ملکي وګړو د وژنې لامل شول.
ځينو پوهانو اټکل کړې ده، چې په دې ډول کوچنۍ توکميزې ډلې باندې د روسيې ظالمانه بريدونه د نسل وژنې جرم ګڼل کېږي. «د ګواښل شويو خلکو ټولنه» په نوم په جرمني کې مېشتې نادولتي مؤسسې د چيچنيا په اړه د ۲۰۰۵ ز کال راپور کې روسي چارواکي په نسل وژنې تورن کړل.
د سیسټمونو نظریه
د سيستمونو د ګڼو څانګو مطالعه د سيستمونو نظريه بلل کېږي، يعنې يو له بل سره د تړلو او يو په بل متکي برخو ډلې چې شونې ده دا چاره يا طبيعي وي او يا هم د انسان له خوا جوړه شوې وي. هر سيستم د فضا او وخت په مټ محدود وي، له خپل چاپېريال څخه اغېزمن شوی وي، د خپل جوړښت او موخې په مټ تعريفيږي او د خپلو فعاليتونو په مټ څرګنديږی. که چېرې يو سيستم د همغږۍ يا پرمختګ فعاليتونه څرګندوي؛ نو شونې ده چې دا سيستم د خپلو برخو له اندازې څخه زيات وي.
د عمومي سيتم نظريه په پراخه کچه د عملي کېدونکو  تصوراتو او اصولو د چمتو کولو په اړوند ده، دا نظريه د علم د يوې برخې لپاره د ځانګړو شويو تصوراتو او اصولو په خلاف وي. دا نظريه د فعالو او ښوځنده او پر ځای ولاړو او غېر فعالو نظامونو تر منځ توپير کوي. فعال سيستمونه د فعاليتونو هغه جوړښت يا ترکيبونه دي کوم چې په چلندونو او پروسو کې عمل کوي. غېر فعال نظامونه هغه جوړښتونه يا ترکيبونه دي چې تر پروسې لاندې دي. د بېلګې په ډول: يو پروګرام هغه مهال غېر فعال دی کله چې هغه يوازې د يو ډيسک دوتنه (فايل) وي او همدا پروګرام هغه مهال فعال ګرځي کله چې په يادځای (ميموري) کې روښانه کړای شي. ډګر د سيستمونو تر فکر کولو، د دستګاه تر منطق او د سيستمونو تر انجنيرۍ پورې تړلی دی.
لنډه کتنه
د بنسټيزو سيستونو نظريه جوړونکو له خوا جوړ شوي نور مفاهيم د مستقيمو نظامونو له مفاهيمو سره نژدې دي. د بېلګې په ډول: د ټيکساس پوهنتون د پېچلي کميت سيستونو د مرکز «اليا پريګوګين» د نویو راڅرګندېدونکو ځانګړتياوو څېړنه کړې او دا روښانه شوې ده چې د ژوند د سيستمونو ته ورته نمونې وړاندې کوي. د اتوپواسیز ورته والی لکه څنګه چې «همبرټو ماتورانا» او «فرانسسکو وريلا» جوړ کړی په دې ډګر کې د لا زياتو پرمختګونو استازولي کوي. د اوسمهال د سيستمونو په علومو کې د دې مهمو کسانو نومونه شامل دي: Russell Ackoff, Ruzena Bajcsy, Béla H. Bánáthy, Gregory Bateson, Anthony Stafford Beer, Peter Checkland, Barbara Grosz, Brian Wilson, Robert L. Flood, Allenna Leonard, Radhika Nagpal, Fritjof Capra, Warren McCulloch, Kathleen Carley, Michael C. Jackson, Katia Sycara او Morin among.
شمالي افريقا
وګړي
په یوولسمه پېړۍ کې د مغرب لویدیځو برخو ته د بنوهلال او بنو سلیم  کډوالي په کلیوالي برخو کې د عربي کلتور او ژبې د معرفي کولو لامل وګرځېده. تاریخ لیکونکي د دوی خوځښت د شمالي افریقا په عربي کېدو کې حساسه شېبه بولي.
شاه حسين هوتک
د شاه حسين هوتک د شعر یوه بېلگه
بېلتانه دې د غمو په چپاو چور کړم په تيارو کې د هجران يې له تا دور کړم بېلتانه دې هسې اوښکې راخپرې کړې ستا د فکر په گرداب کې تل عبور کړم د فراق پړی مې کښېوت ومرۍ ته په جهان کې يې رسوا لکه منصور کړم په وصال دې هم ناښاد یمه دلبرې د بېلتون فکر په زړه کې ناصبور کړم د باڼو غشی مې وخوړ په ځيگر کې غمازانو په غمزو غمزو مهجور کړم خلک ياد زما د عشق په لېونو کا زه حسین محبت هسې مشهور کړم
اکروتيري او دېکېليا
سیاست
د دې ولسوالۍ قوماندان جیمي ګورډن دی او د تاسیس کال یې 1960 دی.
ليکلی تاريخ
تاریخي طریقه
تاریخ پوهان د تاریخ د پوهیدو لپاره نورې سرچینې هم کاروي. ثانوي سرچینې هغه تاریخي حسابونه دي چې د لومړنیو سرچینو څخه د شواهدو په کارولو سره لیکل شوي. ثانوي سرچینې په عمده توګه حسابونه، کارونه یا څیړنې لري چې د لومړنیو سرچینو د تحلیل، جذب، ارزونې، تفسیر او/یا ترکیب کولو له لارې ترلاسه شوي. دریم لاس سرچینې د لومړنیو او ثانوي سرچینو په یوځای کولو سره رامینځته کیږي او ډیری وختونه د لومړي او دویمې درجې سرچینو په اړه د ځانګړو څیړنو پراساس دي.
محمود خان اڅکزی
محمود خان اڅکزی (زېږېدنه: ۱۹۴۸ ز. - ) (په انگرېزي:Mahmood Khan Achakzai) د پښتونخوا ملي عوامي گوند مشر او د عبدالصمد خان اڅکزي ځوی دی. نوموړی يو ملتپاله او ډېموکراټ سياسي مبارز دی. محمود خان اڅکزی څو څو واره د پاکستان د ولسي جرگې يا نېشنل اسېمبلۍ غړی پاتې شوی. په ۲۰۰۲ ز. کال کې هغه يوازينی پښتون ملتپاله سياستپوه وه چې د ټولټاکنو له لارې يې د پاکستان د ولسي جرگې د غړيتوب لپاره وټاکل شو. په پاکستان کې اڅکزی يو ناندريز شخصيت دی چې د نوموړي د سياسي گروهو له کبله يې ډېر سيال سياستوال او گوندونه نه خوښوي. د دې سبب دا دی چې محمود خان اڅکزی په سيمه ايزه کچه د پښتنو د حقونو غږ پورته کړی او د پښتنو په سيمو کې د هغوی په طبيعي منابعو باندې د پښتنو د واک خبره يې رابرسېره کړې. نوموړی په کوټه کې په خپل پلرني ټاټوبي کې اوسېږي.
ټولنيزې رسنۍ
ټولنيزې رسنۍ دوه‌اړخیزې یا تعاملي (Interactive) ټېکنالوژۍ دي چې د مجازي ټولنو او شبکو له لارې د معلوماتو، نظرونو، ذوقونو او خوښو او د بیان نورو ډولونو رامنځته کولو او شريکولو لپاره اسانتیاوې برابروي. په داسې حال کې چې د ټولنیزو رسنیو د بېلابېل ډوله خپلواکو (stand-alone) او نه بېلېدونکو (built-in) خدمتونو له کبله چې اوسمهال شته، د ټولنيزو رسنيو تعريف ستونزمن شوی، خو بیا هم ټولنیزې رسنۍ ځينې ګډې ځانګړتياوې لري، چې په لاندې ډول دي:
پياز
د پیازو کیمیاوی جوړښت
اوسمهال پياز نږدې په ټوله نړۍ كې كرل كيږي. د پيازو په تركيب كې ځينې نايټروجني مواد او ځينې قندونه ، چې له هغه شمېر نه گلوكوز ، فروكتوز ، ساكاروز او مالتوز دي ، شتون لري. سربېره پر دې په هغه كې كلسيم ، وسپنه ، او فاسفورس ( فاسفور ) هم شته چې د انسان د بدن لپاره ډېر گټور دي. د ساري په توگه د پيازو په ځينو ډولونو كې وسپنه ډېره ده چې د انسان د وينې تركيب ښه كوي او كلسيم يې د هډوكو په كلكولو كې مرسته كوي. همدا راز د پيازو په تركيب كې د ايتر ( اثير ) غوړي ، البومين ، د C ويټامين او مايې هم شته. دغه ډېر خوندور او گټور بوټى د گېډې او كولمو په كار او فعاليت كې مرسته كوي. پر نورو ډېرو روغتيايې ځانگړنو سربېره ، د پيازو دا ميكروبي ضد ځانگړنه خو نږدې هر سړي ته مالومه ده چې د والگي په درملنه كې خورا اغېزمن دى.
د پیازو ګټې
پخوا به خلکو د طبیعي ناروغیو او د دردونو په درملنه له طبیعي توکو ګټه اخیسته – هم ارزانه هم اسانه – ځکه هغه مهال درمل جوړونه نه وه، چې بې کیفیته درمل نه وو، ناروغۍ هم کمې وې، او د ناروغیو پروړاندې د انسانانو مقاوت ډېر و. خو اوس، موږ که معمولي هم پر سر درد شي، ډاکټر ته مو منډه اخیستې وي، او ډاکټران هم ماشاء الله یو پنډ دوا درته کتار کړي، درد آراموونکي درمل خوړل خو د ډاکټر له مشورې پرته هسې هم خورو! د روغتیايي چارو اړوندې “بولډ سکای” په نامه وېبپاڼې یو راپور خپور کړی، چې وايي مېوې، سبزیجات او موجوده بوټي تر ډېره په هر کور کې موندل کېږي، چې د ډېری ناروغیو او دردونو دوا دي، د بېلګې په توګه پیاز: هېڅ داسې پخلنځی نه شته، چې پیاز پکې نه وي، ځکه چې په هر ډول خوړو کې کارول کېږي، خو ګڼ کسان یې د تریخوالي له کبله نه خوښوي. د پیازو ۶ اصلي ګټې په لاندې ډول دي: ۱. د پیازو اوبه او “جوس” د التهاباتو ضد ځانګړتیاوې لري، په پوستکي کې کوچنۍ سوځېدنې جوړوي، تازه پیاز میده کړئ او پر سوځېدلي ځای یې وموښئ، درد آراموي او ژر یې رغوي؛ ۲. د پیازو اوبه د حشراتو چیچلي ځای د درد آراموونکې ده، د تازه پیاز اوبه وباسئ او د پوستکي پر چیچل شوي ځای یې وموښئ؛ ۳. پیاز پښو کې د ټپونو د درملنې لپاره هم ګټور دی، هغه ټپ چې معمولاً د پښې په شاتنۍ برخه کې راڅرګندېږي او د (پښې د مېخ) په نامه یادېږي، د پیازو ټوټه پرې وموښئ، ډېر ژر یې له منځه وړي؛ ۴. پیاز د بدن د حرارت لوړه درجه هم راټیټوي. که مو تبه شوه، د پیازو ټوټې له خوب کولو مخکې پخپلو جورابو کې کېږدئ، داسې چې د پښې پر تلې مو پیاز ښه ونښلي، دا کار د بدن د حرارت لوړه درجه راټیټوي، او له پښې نه مو زهر زبېښي؛ ۵. که چېرې مو زړه بدېږي (کانګې) درځي، نو د پیازو دوه قاشوغې اوبه وڅښئ، کانګې مو دروي او زړه بدوالی مو کموي؛ ۶. که مو وېښتان ژر نه راشنه کېږي، هره ورځ د پیازو اوبه پر خپل سر وموښئ، او په شامپو له مینځلو وړاندې یې د یوڅه وخت لپاره پرېږدئ، پیاز د وېښتانو فولیکولونه هڅوي، او په چټکۍ د وېښتانو وده ډېروي.
ساکان
ساکزي پښتانه ، سهاک، ستانکزي، ستانه،
افغانستان په ۲۰۱۳ز کال کې
افغانستان په ۲۰۱۳ز کال کې
کارلوس انډرس
ل نوم یې سعودي وېنزوېلا وو Carlos Andrés Pérez بشپړ نوم یې (Carlos Andrés Pérez Rodríguez) ده. د ۱۹۲۲ کال، د اکتوبر په ۲۷ نېټه، په وېنزوېلا کې زېږېدلی او د ۲۰۱۰ کال، د ډسمبر په ۲۵ نېټه، د متحده ایالتونو په میامي، فلورېډا کې مړ شوی. له ۱۹۷۴ تر ۱۹۷۹ او همداسې له ۱۹۸۹ تر ۱۹۹۳ پورې د وېنزوېلا ریس جمهور وو.
اومه تېل
خام تیل د خوږو او تروو په کټګوریو هم وېشل کیږي کوم چې د سلفر له کچې سره تړاو لري؛ سلفر په خامو نفتو کې د عنصر په توګه موجود وي او یا هم د ترکیب په شکل کې لکه هایډروجن سلفایډ. د خوږو خامو تیلو په وزن کې ۰.۵ % یا تر دې کم سلفر موجود وي او په تروو خامو تیلو کې ۱% یا هم تر دې زیات سلفر موجود وي. معمولا څومره چې خام تیل درانده وي همدومره یې سلفر زیات وي. د تصفیې پر وخت زیات سلفر له تولید څخه لرې کیږي ځکه چې سلفر اوکسایډ که د احتراق پر وخت اتموسفیر کې پرېښودل شي نو اتموسفیر یا هوا ککړوي.
خام تیل د ځمکې لاندې په مختلفو فشارونو کې رامنځته کیږي او فشار یې له ژوروالي سره تړاو لري. په خامو تیلو کې طبیعي ګاز هم موجود وي او د فشار له امله مایع کې ساتل شوی وي، همداسې اوبه هم پکې بهیږي ټول مواد د وسایلو په ذریعه د جلا کېدو لپاره راغونډیږي. د تصفیې لپاره که چېرې نږدې وي په تونلونو کې لېږل کیږي که لرې وي په ټانکرونو او اورګاډو کې لېږل کیږي.
مغول قوم
د چین په کلاسیکو آثارو کې
له جغرافیايي اړخه، د شیان بي ټوبا خلکو د داخلي مغولستان سویلي برخې او شمالي چین باندې حکومت کاوه، روران (Yujiulü Shelun لومړنی کس و چې به ۴۰۲ کال کې یې د خګان عنوان وکاراوه) پر ختیځ مغولستان، لویدیځ مغولستان، د داخلي مغولستان پر شمالي برخو او شمالي مغولستان باندې حکومت کاوه. خیټان د داخلي مغولستان پر ختیځې برخې او شمالي کوریا او شیوي بیا د خیټان په شمال کې پراته و. دغه قبایل او پادشاهۍ ډېر ژر په ۵۵۵ کال کې د ترک خاقاناتو د لومړنۍ ظهور، په ۷۴۵ کال کې د اویغور خاقاناتو او په ۸۴۰ کال کې د قرغیز دولت تر سیورې لاندې راغلل. ټوبا بالاخره په چین کې جذب شول. روران له ګوکتورکانو څخه لویدیځ ته وتښتیدل او یا هم په ګمنامۍ کې سره ورک شول یا هم د ځینو له قوله د کډوالو په څېر د خپل خان، بیان ۱ تر فرمان لاندې یې پر اروپا برید وکړ. ځینو روران قبایلو بیا د تاتارخان تر مشرۍ لاندې ختیځ خوا ته کډوال شول، چې د تاتار کنفډراسیون یې جوړ کړ، چې بیا وروسته د شیوي برخه شول. خیټان، چې په ۳۸۸ کال کې له کومو زې څخه په بېلیدو سره خپلواک و (د اوهان اصلیت لرونکي)، په منچوریا کې یې د وړونکي ځواک په توګه تر هغه وخته پورې ادامه وکړه تر څو د هغوی یوه کس، اباوجي (۸۷۲- ۹۲۶)، د لیو سلسله رامنځته کړه (۹۱۶- ۱۱۲۵).
احمديت
د قاديانيانو ډله له مسلمانانو څخه جلا ډله ده
3_دحضرت عيسی عليه السلام په اړه قرآني ويناداده چي هغه الله تعالی اسمان ته پورته کړی تر قيامت له مخي به راځي واده به کوي زامن به يي وي بيا به په مدينه منوره کي وفات کيږي او دنبي اکرم صلی الله عليه وسلم په پاکه او مبارکه روضه کي به خاورو ته سپارل کيږي اودهغه دقبر ځاي اوس هم خالي دی. خو مرزا غلام وايي چي عيسی عليه السلام مړ شوی او قبر يي په کشمير کي دی.
په چاپېریال باندې د بشر اغېز
کب نیونه
د کب نیونې چاپېریالي اغېزې په هغو مسئلو باندې وېشل کېدای شي چې د نیولو لپاره د کبانو شتون پکې شاملېږي، لکه له اندازې نه زیاته کب نیونه، پایداره کب نیونه، او د کب نیونې مدیریت؛ او په هغو مسئلو باندې چې د چاپېریال په نورو عناصرو باندې د کب نیونې اغېزې شاملوي، لکه د یوې نوعې نا غوښتي نیول کېدل، او د استوګنځي لکه د مرجاني صخرو ویجاړېدل. د استوګنې په تنوع او د اېکوسېستم په خدمتونو باندې د بین الدولتي ساینس او پالیسۍ د چوکاټ تر عنوان لاندې د ۲۰۱۹ز کال راپور له مخې، له اندازې نه زیاته کب نیونه په سمندرونو کې په لویه پیمانه د نوعو د انقراض اصلي عامل بلل شوې ده.
د برېتانيا د هند سمندر سيمه
جغرافيه
د نرښځیانو له شړلو وروسته، د دغو ټاپوګانو یوازینی نفوس د امریکایي او برېتانوي پوځي ځواکونو دی، چې د (2004 احصایې) له مخې شاوخوا 4000 خلک دي.
د اتریش د خلکو ګوند
وېشنيزه:اتريش
لویدیځ "غربی" کلتور
غربي کلتور چې د لويديځ تمدن، اقليمي کلتور، يا غربي ټولنې په نوم هم ياديږي، د لويديځې نړۍ د ټولنيزو نورمونو، اخلاقي ارزښتونو، عنعنوي دودونو، عقيدوي یا سياسي نظامونو، هنري آثارو او تکنالوژۍ ميراث دی. غربي ارزښتونه د غربي ټولنو د کلتور لپاره چې د واک له لارې د غالب ذهنیت سمبول ګرځي. دا اصطلاح د اروپا څخه بهر په هغو هیوادونو او کلتورونو باندې هم تطبیق کیږي چې تاریخونه یې د کډوالۍ، استعمار، یا نفوذ له لارې په کلکه له اروپا سره تړلي دي. د بېلګې په توګه:غربی کلتور د امریکا او اوشینیا هېوادونو کې شامل دي. لويديځ کلتور تر ډېره د يوناني فلسفې، روم قانون او عيسوي کلتور تر اغېز لاندې دی.
د بشري حقونو کمپاین
تاریخچه
په ۱۹۹۲ زکال د لومړي ځل لپاره HRC ولسمشرۍ ته د بېل کلینټون له نوماند کېدو ملاتړ وکړ. د ۱۹۹۳ زکال په مارچ میاشت کې HRC د ملي راوتو د ورځې (National Coming Out Day) تر نامه لاندې نوې پروژه پیل کړه. د ۱۹۹۵ زکال له جنوري میاشتې څخه د ۲۰۰۴ زکال تر جنوري میاشتې پورې الیزابت برچ د HRC د اجرایوي مشرې په توګه خدمت وکړ. د هغې تر رهبرۍ لاندې د دغه بنسټ د غړو شمېر څلور چنده شو او ۵۰۰ زره وګړو ته ورسېد.
د ادبي ليکونو پېژندنه
ب – اصطلاحي تعريف :
( ۳ : ۵۱ – ۵۲ مخ )
ادبي ليکونه :
د ادبي ليکونو خوږوالی دومره زيات دی چې په ځانګړيو مجموعو سربېره، د ناولونو، ډرامو، افسانو او بيو ګرافيو په منځ کې هم د ادبي اصنافو د خوږوالي او مالګين کېدو لپاره  کارول کيږي او د پښتو په زياتو دا ډول اثارو کې يې ځای نيولی دی، همداراز په افسانو کې ليکونه او د ليک په بڼه افسانې هم شته او زياتې ډرامې په خوږو ليکونو پسوللې شوې دي، د پښتو ليک ليکنې سلسله پخوانۍ ده د تاريخ په پوړيو کې راروانه راغلې ده، نوې رنګونه او نوې خوندونه يې موندلي دي، د وخت موضوعات او د وخت غوښتنې او راز راز ټولنيز او علمي مسايل سپړلي او د هغې څېړنه، توضېح او شننه يې کړې ده.
د ادبي ليکونو ارزښت :
( ۵ : ۳۵۴ مخ )
په پښتو ادب کې د ادبي ليکونو تاريخي بهير :
زما زړه له چا روغ نــه دی بهـــرامــــه
له عالم سره مې زيست دی له ناکمه
( ۵ : ۳۶۵ – ۳۶۶ مخ )
د ادبي ليکونو بېلګې :
ګرانه ملګريه !
دوی په همدغه يوه ژبه (( غلته وايي غلا کوه او د کور خاوند ته وايي کور ساته ))  ظالم ته د ظلم لاره ښيي او مظلوم ته د انتقام اخيستلو سترګکونه وهي، حاکم ته محکومين وي او محکومينو ته د حاکمانو په رنګ وړاندې کيږي او که ورته ځير شو دوه مخي دوه رنګه کسان دي، چې د ټولنې د طبقاتو ترمنځ د دې په عوض چې وحدت، يووالی او ښه نيت پيدا کړي، د هغوی په منځ کې د بدبينۍ، بدګومانۍ، کرکې او نفرت تورې پردې اچوي، که د حاکمې او محکومې طبقې ترمنځ واقع شي، نو دواړو خواوو ته داسې څرګندوي چې که د دواړو خواوو ترمنځ دا دوه مخي او دوه رنګي له منځه لاړه شي، نو د طبقاتو ترمنځ مستقيمه رابطه او مانا به هم ډېر ژر د دوی ترمنځ په صميميت او يو رنګۍ بدله شي،نو ګرانه ملګريه !
( ۵ : ۳۵۷ – ۳۷۶ مخ )
( ۵ : ۳۷۵ – ۳۷۶ مخ )
د ادبي ليکونو د يو څو مشهور ليکوالانو پېژندنه :
د اصل موضوع په تړاو د يو څو ليکوالو پېژندنه رااخلو، چې دغه ډول ليکونه      ( ادبي ليکونه ) يې تبادله کړي او مشهور دي، نوموړي ليکوالان هاشمي صاحب په خپل اثر کې په لاندې ډول راپېژني چې په لنډ ډول يې دلته رااخلو:
بايوسينتيسز (د ژونديو ژويو ترکيب/د برخو يو ځای کېدل)
کلسټرول
په ډېر عام ډول، دا ساينتيسس (ترکيب/جوړښت) به درې پړاونو کې منځ ته راځي، لومړی پړاو په «سايټوپلازم» کې وي، دويم پړاو او درېیم پړاو په «اينډوپلازميک ريټيکولم» کې وي. دا پړاونه په لاندې ډول دي:
درما راجېکا
د درما راجیکا یوه ستره بودایي سټوپه ده چې د ټېکسلا, پاکستان کې تردې دمه شتون لري. د اټکل له مخې دا سټوپه د موریه امپراتور اشوک په پېر کې کابو  درېیمه مخزېږدې پېړۍ مخکې جوړه شوې ده.
پښتو ابېڅي
پښتو ابېڅې، لکه د پارسي او د اردو ژبې د ابېڅو په شان د عربي ژبې نه اشتقاق شوې ابېڅې دي چې د هغو غږونو او ځليزو ښکارندويي وکړي کوم چې يوازې په پښتو ژبه کې دي او په عربي ژبه کې نه موندل کېږي. دا هغه ابېڅې دي چې د ځينو تورو، ټکو او يا نښو په ځانگړي کېدو سره د څانگړو غږونو لپاره کارېږي.
دوست محمد نورستانی
دامریکایرغل او په وړاندې یې جهاد
کله چي امریکایي اشغالگرو په افغانستان برید وکړ اوپه وړاندې مسلح جهاد پیل شو ، شیخ دوست محمد صاحب یو له هغو کسانو څخه وو چې په ډیر جرأت او متانت سره یې په ژبه ، لاس او مال سره جهاد پیل کړ ، نوموړي دامریکایي یرغل په مهال په باجوړ ایجنسۍ او دافغانستان په نورو سرحدي سیمو کې په سلهاوو ولسي خلک جهاد ته تیار کړل ، دغه راز یې خورا زیاتې مالې مرستې هم د مجاهدینو دکومک لپاره راټولې کړې.
د شهید شیخ صاحب دمشرۍ په مهال په نورستان کې مهم فتوحات
ـــ د۱۴۳۰ هـ ق په ذوالقعدة مياشت كې ۵۰۰ تنه مجاهدينو دكامديش پر دريو سترو بيسونو اورمړو،كمو ، اوشرپيټ، باندې تهاجمي عمليات ترسره كړل چې په ترڅ كې ۶۷ خارجيان او ۹ تنه داخلي اجيران له منځه ولاړل او ۴۳ پوليس او اردو اسيران شول په اخر كې ولسوالي ، قومانداني ، مركزي بيز او نورې ټولې دفاعي پوستې په بشپړه توگه د مجاهدينو لاس ته ورغلل، دغو برياليو عملياتو دافغانستان په عمومي وضعيت خورا ژور اغيز وكړ او دغربي رسنيو هغه دروغجن تبليغات په اوبو لاهو شول كوم چې دامريكايانو دكاميابئ او پر مختگ په اړه يې كول ان تر دې چې په هغه وخت كې دامریكايانو مشر جنرال مك كرسټل وويل چې كه ۴۰ زره اضافي عسكر زر ترزره افغانستان ته ونه ليږل شي زرده چې دافغانستان په نورو سيمو كې هم دنورستان تجربه تكرار شي.
ـــ د ۲۰۱۱ م كال مجاهدينو ته د دوآب پر ولسوالي تهاجمي بريد وكړ چې وروسته له ډير ساعت جگړې نه ياده ولسوالي په بشپړ توگه فتحه شوه او ډېر زيات غنيمت مجاهدينو تر لاسه كړل.
په لوړو یادو شویو عملیاتو کې چې دافغانستان په معاصرو جهادي عملیاتو کې مهم او ټاکونکي عملیات بلل کیږي ، شهید شیخ صاحب یا په کې مستقیم شرکت درلودلی او یا هم دنوموړي په ابتکار ، مشوره او قومنده ترسره شوي دي ، چې دهمدې یادو شویو او گڼو نورو تاریخ سازو عملیاتو په برکت په نورستان ولایت کې دیرغلگرو پوځي زور مات شو ، او نورستان هغه لومړنی ولایت وو چې یرغلگرو ترې تیښته او شاتگ پیل کړ.