cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لاهور
سرچینه
وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
ځمکپېژندنه
ځمکپېژندنه یا جيولوجي په لومړي ځل د يونان له ژبې راوتلی ويېک دی او د ځمکې پېژندنې نه مانا او مفهوم داسې څرگندېږي. ځمکه پېژندنه هغه پوهه يا علم دی چې پکې د ځمکې څېره، مساهت ،ډول ، فيزيکي څرنگوالی (پږنۍ څرنگوالی) او د ځمکې د پېښليک (تاريخ ) پوره انځوريزه بشپړ پوهاوی او شننه پلاس راکوي او راښيي.
ځمک‌پوهان د ځمکې پر جوړښت او تکامل د پوهېدو لپاره ګڼ مېتودونه کاروي چې په دې کې ساحوي څېړنې، د ډبرو تشرېحات، جیوفزیکي تخنیکونه، کیمیایي تحلیلونه، فزیکي ازمېښتونه او عددي ماډلونه یادولی شو. له علمي نظره ځمک‌پوهنه د کاني توکو او هایدرو کاربن د اکتشاف او ګټې اخیستنې، د اوبو د سرچینو د ارزونې، پر طبیعي خطرونو د پوهېدو، د چاپېریالي ستونزو د حلولو او د تېرو اقلیمي بدلونونو په اړه د لیدلوري وړاندې کولو لپاره مهمه ده. ځمک‌پوهنه د مهمو اکاډمیکو څانګو له ډلې ده چې د جیولوژيکي انجنیرۍ لپاره مرکزي اهمیت لري او په جیوتخنیکي انجنیرۍ کې مهم رول لري.
سرچينې
ځمکه پېژندنه
فارسي ويکيپېډيا
کارن ټولنه
په یوه څېړنیزه مقاله کې چې په 2012 کې په پلس ون کې خپره شوه، د ورځې او شپې په اوږدو کې د کاروونکو د ونډې د اندازې په معاینه کولو سره، د ویکیپیډیا د مختلفو نسخو په سمون کې د نړۍ د سیمو ونډه اټکل شوې وه. د دې سروې ګانو له مخې، که څه هم 70٪ پارسي ويونکي په ایران کې ژوند کوي او پاتې نور یې په ګاونډیو هیوادونو کې ژوند کوي، دا نسخه د ویکیپیډیا یو له هغو څخه دی چې د ټیټ "د آرامۍ ژوروالی" لري (د اعظمي او لږترلږه کاروونکي فعالیت ترمنځ توپیر، چې دا په ګوته کوي. د ويکيپېډيا د دې نسخې د ونډې سيمه) او په فارسي ويکيپېډيا کې ډېرې مرستې د اروپا او شمالي امريکا د اوسېدونکو له خوا شوې وې، او د ايران ونډه %45 ده.
آيت
سرچينې
وېشنيزه:آيت وېشنيزه:قران
کندوز ولسوالۍ
د کندوز ولسوالۍ د کندوز ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۲۴۷،۷۵۰ وگړو ته رسېږي.
امير دوست محمد خان
مخینه او واک ته رسېدل
دوست محمد خان د ۱۷۹۳ز کال د ډسمبر په ۲۳مه په کندهار کې د دراني سترواکۍ په یوه بانفوذه کورنۍ کې وزېږېد. د ده پلار پاینده خان د بارکزیو قومي مشر او په درانۍ کورنۍ کې دولتي مامور و. د دوی کورنۍ د حاجي جمال خان، یوسف، یارو، محمد، عمر خان، خیسار خان، اسماعیل، نېک، دارو، سفل او بارک له لارې ابدال ته رسېږي. ابدال څلور زامن لرل: پوپل، بارک، اڅک او الکو. د دوست محمد خان مور قزلباشه وه، ده په فارسي، پښتو، پنجابي او ترکۍ ژبو خبرې کولې او له کشمیرۍ ژبې سره هم بلد و.
د افریقا ملي کانګرس
ANC د ۱۹۱۲ ز کال د جنورۍ په ۸ د والټر روبوسانا له خوا په بلومفونټین کې د سویلي افریقا د اصلي ملي کانګرس (SANNC) په توګه تاسیس شو، د دې اصلي دنده دا وه چې ټول افریقایان د یوه ملت په توګه سره راټول کړي، ترڅو له خپلو حقونو او آزادیو دفاع وکړي. په دې کې د سویلي افریقا تورپوستو او د سویلي افریقا د ګډو توکمونو لپاره د رایې ورکولو بشپړ حق او د توکمپالنې د سیسټم پای ته رسول شامل و، چې دا په ۱۹۴۸ ز کال کې د ملي ګوند حکومت له خوا په ټاکنو کې تر بریا وروسته معرفي شو.
تاریخچه
د حکومت له خوا د SANNC بنسټ ایښودل د سویلي افریقا د تور پوستو د بې عدالتۍ پروړاندې مستقیم ځواب و. ویلای شو چې SANNC خپله سرچینه په ۱۹۱۱ کې دPixley ka Isaka Seme  یوه اعلامیه ګڼي، «د افریقایانو تر منځ ټول پخواني توپیرونه هېر کړئ او په یوه ملي سازمان کې متحد شئ». په راتلونکي کال کې یې SANNC د ۱۹۱۲ کال جنوري په ۸ تاسیس شو.
محمد شفيع عثماني
استاذان یې:
۲. مفتی اعظم هند عارف بالله حضرت مولانا عزیز الرحمن صاحب
۵. شیخ الاسلام مولانا شبیر احمد عثماني رحمة الله علیه (صاحب فتح الملهم وتفسیر عثماني)
د مولانا مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه شوق له کتاب سره دومره ؤ کله چي مولانا رحمة الله علیه په دیوبند کی په استاذی مقرر سو نو لمړنی معاش یي میاشتانه ۱۵ روپی ؤ او کله چي يي په ۱۳۶۲ هجري کي د دارالعلوم څخه استعفا ورکړه نو میاشتانه معاش یي ۶۵ روپی وو. په دومره لږ معاش کي د کور د ټولو ضرورتونو د پوره کیدو سربیره یي په کور کی یو غني کتابتون درلود. کله چی مولانا  رحمة الله علیه په کال ۱۳۶۷ هجري کي و پاکستان ته هجرت کاوه نو د کور ډیر سامان یي پریښود خو اړین کتابونه یي ورسره راواخیستل. دا چي په هغه وخت کي د کراچي ښار د علم له خوا شاته پاته وو نو په کتابخانو کي کافي اندازه کتابونه نه موندل کيده نو د علم خاوندان به همیشه د خپلي علمي تندي د ماتولو لپاره د مولانا  رحمة الله علیه پر کور را مارش وه.
په ژبه او ادب کي د مولانا مفتي محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه تصنیفات
أبان الشیب، ربّ، سواد شعري            فهل لسواد وجهی من مبین
لب پر دم اخیر ترا نام آګیا                   رکتا هوایه سانس بهت کام آګیا
کله چی مولانا  رحمة الله علیه  په دارالعلوم دیوبند کي تدریس شروع کړ هغه وخت د دارالعلوم صدر مفتي مولانا عزیزالرحمن صاحب وو، څوک چي د ټول هند د مفتیانو استاد او مربي ؤ. مفتي محمد شفیع  رحمة الله علیه  مشکوة، جلالین، موطاء او نور کتابونه پر مولانا عزیزالرحمن لوستي وه.
دانځر ونه
دانځر نيــــــالګويو توليـــــــد او تکثير
انځر په دوه ډول تکثير کيږي. ١- زوجي    ٢- غير زوجي
محمد شفيع عثماني
۹. احکام القمار
معارف القران هغه بډایه تفسیر دی چي په خپله پراخه سینه کي یي هرڅه را غونډ کړي، دا تفسیر پخپله یو لویه موثقه او معتمده اسلامي ذخیره ده په کوم کي چي مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه خپل له ټول علم، کمال، فصاحت، بلاغت، جمله بندی او لغات استعمالوني کار اخیستی. او تفسیر یي په داسي یو ښکلي شکل ترتیب کړی چي په یو ځل لوستني سره یي لوستونکی و څو ځله لوستلو ته هڅول کیږي او هر ځل به د قران د اعجاز مطابق په کي یو نوي څه مومي.
و مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه ته د رادیو پاکستان له خوا دا درواخست وکړل سو تر څو روزانه د قران متعلق درس وکړي، خو مولانا رحمة الله علیه دا رد کړ. بیا یي یو بل درخواست د مولانا رحمة الله علیه و مخته کیښود چي په هفته کي یو درس د معارف القران تر عنوان لاندي ولري او دا به د ټول قران تفسیر نه وي بلکي دا به د هغه خاصو موضوعاتو تفسیر وي کوم چي خلک ورته په عامه ډول ضرورت لري. نو مولانا د دا شرط په ایښودلو سره چي هر هغه پایبندي نه قبلوم کوم چي زما په نظر د قران کریم سره مناسبه نه وي او دا درس یي ومنی. او دا درس د معارف القران په نامه ۳ شوال ۱۳۷۳ هجري (۲ جولای ۱۹۵۴ میلادي) کي شروع سو، تقریباً یوولس کاله مسلسل د درسونو دا لړی وچلیدل او په ۱۹۶۵ میلادی کال کی د رادیو پاکستان د پالیسۍ د نوی کیدو له امله دا درس نور ختم سو. د راډیو د لاري د معارف القران د درسونو دا لړی د دیارلسمي پاري د ابراهیم پر سورة باندي ختمه سوه، پاته دي نه وي چي په دې دیارلسو پارو کي ټول ایاتونه نه وه تفسیر سوي بلکي خاص خاص ایاتونه را اخیستل سوی وه.
په ۱۳۸۹ کال په پاکستان کي حالات خراب سول، د انتخاباتو بحث او خبري هر ځای شروع سوي او د انتخاباتو څخه اصلي موخه او هدف دا ؤ چي د خالص اسلامي حکومت ځای دي کمونیزم او سوشلیزم ونیسي نو مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه و دي ته اړ سو تر څو خپل قوم له دي خبر کړي چي د اسلام او سوشلیزم تر منځ فرق څه دی؟ نو یې د سیاست و میدان ته را ودانګل که څه هم مولانا رحمة الله علیه له ډیر وخت څخه ځان له سیاست څخه ګوښه کړی ؤ. هر ځای ددي مبارزي لپاره جد او جهد شروع سو او جلسي عامي سوې د مولانا رحمة الله علیه په وینا ګټه يي ځکه و نه کړل چي د سوشلیزم له طرفدارانو سره زیات زور (طاقت) او زور (دولت) ؤ حال دا چي موږ یوازي مسائل او حقایق بیانول.
۳. دریم شی معلومات او مسائل دي چي خپله د مفتي محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه و طرف ته منسوب دي او خپل د کار محور یي دی.
په پښتو کي دا تفسیر لس ټوکه دی خو په اردو کي د مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه په وینا چي ده مبارک په خپل قلم اوه زره ۷۰۰۰ صفحي لیکلي دي.
سرچینه
تعلیم الاسلام ویب پاڼه https://www.taleemulislam.net/bashpar.php?id=7059 وېشنيزه:سني اسلام وېشنيزه:حنفي مذهب وېشنيزه:حنفيان وېشنيزه:ديوبندي وېشنيزه:ديوبنديان وېشنيزه:اسلامي هندي علماء
د لوهانسک د خلکو جمهوریت
تاریخچه
د لوهانسک او ډونیتسک د خلکو جمهوریت د دونباس په تاریخي سیمه کې پروت دی، چې په ۱۹۹۲ ز کال کې اوکراین ته ورزیاته شوه. ډېری وګړي يې د لومړۍ ژبې په توګه په روسي ژبه خبرې کوي. د اوکراین د خپلواکۍ له اعلام راهیسې د اوکراین د بېلابېلو دولتونو له خوا په اوکراین کې د روسي کلتور د پوښتنې لاندې راوستلو لپاره هڅې د سیاسي نښتو لامل شوې دي. د اوکراین په ملي ټاکنو کې د پام‌وړ باثباته بېلګه رامنځته شوه، چېرته چې د دونباس او د اوکراین لویدیځو سیمو د ۱۹۹۴ ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې خپلو مخالفو نوماندانو ته رایه ورکړه. د ډونېتسک اوسېدونکی وېکتور يانوکووېچ په ۲۰۱۰ کال کې د اوکراین د ولسمشر په توګه وټاکل شو. د ۲۰۱۴م کال په انقلاب کې د هغه نسکورېدل د اوکراین په ختيځ کې د لاریونونو لامل شول، چې په ورو ورو د اوکراین د نوي رامنځته شوي دولت او سیمه‌ییزو وسله‌والو پوځیانو تر منځ په وسله‌واله نښته بدل شو.
د ۲۰۰۷-۲۰۰۸ ز کال مالي کړکېچ
د متحده ايالتونو د مالي ثبات پر مخ وړلو په موخه د کړکېچ پر وړاندې د غبرګون په توګه دې هېواد په ۲۰۱۰ ز کال کې د ډوډ – فرنک په نوم د وال سټريټ د سمون او د مستهلک د خونديتوب قانون “Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act” تصويب کړ. په ټوله نړۍ کې د “Basel III” چارچوکاټ د پانګې او پر پيسو د بدلون د وړتيا معيارونه هم تصويب شول.
د کوویډ-۱۹ واکسین کلینیکي څېړنې
دري دېرش داسې واکسینونه شته چې لږ تر لږه یوې ملي نظارتي مرجع يې عمومي استفادې ته اجازه ورکړې ده:
د جغرافيې تاريخ
يوناني-رومي نړۍ
فيثاغورث ښايي لومړنی شخص و، چې دې استدلال له مخې يې د کروي نړۍ وړانديز وکړ، چې کره تر ټولو بشپړه بڼه وه. دا نظريه د اپلاتون له خوا ومنل شوه او ارستو يې د تاييدولو په موخه ازمايښتي ثبوت وړاندې کړ. نوموړي يادونه وکړه، چې د خسوف پر مهال د ځمکې سيوری له هرې زاويې څخه (اسمان څنډې يا په اسمان کې لوړې زاويې ته نږدې) منحني یا کږېږي او همدارنګه شمال ته د حرکت کولو پر مهال د ستورو لوړوالی زياتېږي. د “Cnidus”په نوم پوه چې د  “Eudoxus”له سيمې څخه دی، د عرض البلد پر بنسټ د لمر له لورې د رامنځته کېدونکو بېلابېلو اقليمي سيمو د څرنګوالي تشرېح کولو په موخه د کرې نظريې څخه ګټه واخېستله. دا چاره پر پينځو سيمو باندې د نړۍ د وېش په اړه د يونانيانو د باور لامل شوه. په هر قطب کې يوه بې خيره سړه سيمه وه. په داسې حال کې چې د افريقا د لويې دښتې “Sahahra” له تودوخې څخه د قياس له مخې پايله تر لاسه کېږي چې د استوا کرښې ته نږدې سيمه نه زغمېدونکې ګرمه وه. د دې لويو يا بې شانه سيمو تر منځ شمالي او سويلي دواړو نيمو کرو د انسان د اوسېدنې لپاره مناسب معتدل کمربند درلود.
مدهوبالا
نور ولولئ
مدهو بالا په نړیواله کچه هغه مهال مشهوره سوه چې کله وتلي او منلي امریکايي مجلې (تیاتر او هنر) په ۱۹۵۲ کال کې د هغې انځورونه خپاره کړل. پر کومو چې ليکلي وه; (The Biggest Star in The World; د نړۍ ترټولو لویه ستورې) همداراز د هند پوستي څانګې د مدهو بالا په یاد په ۲۰۰۸ کال د هغې په نوم یو پوستي ټيکټ (ټاپه) جوړه کړه.
د فېلم فییر مجلې پخوانی مدیر بي کې کرنجیا په یوه لیکنه کې ویلي وه؛ '''چې مدهو بالا په خپل قرارداد کې دا لیکل هم پیل کړي و، چې له هغې سره په فېلم کې د اتل رول څوک لري. د اتل ټاکلو پرېکړه هغې په خپل واک کې اخیستې وه'''. اوس ډېر فېلمي ستوري له ځان سره ساتونکي لري، باليووډ کې د دې کار پیل هم مدهو بالا کړی و. مدهوبالا ته منسوبې نږدې ټولې کیسې حقیقت بلل کېږي. د بي کې کرنجیا په خبره؛ کله چې اول ځل له مدهوبالا سره مخ سوم، نو احساس مې وکړ چې پر فېلمي پرده د مدهوبالا نیمايي ښکلا وړاندې کیږې، په حقیقت کې هغه له دې ډېره ښکلې وه. د باليووډ ځینې هنرمنې اوس هالیووډ کې هم کار کوي او پیسې ګټي، خو کلونه مخکې د هاليووډ نامي صنعتکار فرینک کوپر له مدهوبالا غوښتي و، چې کار ور سره وکړي.
د مدهوبالا لومړنی فېلم بسنت پر ۱۹۴۲ کال خپور سو و. د هغه مهال مشهوره هنرمنه دیویکا راني په دې فېلم کې د مدهوبالا له رول ډېره اغېزمنه سوې وه، ځکه یې د دې نوم (ممتاز) پر مدهوبالا بدل کړ. د حیدر اباد اوسېدونکې خدیجه اکبر پر مدهوبالا کتاب لیکلی، چې نوم یې دی ای وانټ ټو لیو. د هغې په خبره، مدهو بالا له شهرت سره سره داسې هنرمنه وه چې وخت ته ډېره ژمنه وه او تل به په خپل وخت سټوډیو ته رسېدله.
د فلمونو ليسټ
مدهو بالا په شاوخوا ٧٠ فلمونو کې کار کړی، خو شاوخوا ١۵ فلمونه يې کامیابه سول. د هغې د ٢٢ کالو په کاري دوره کې هغې دوه فلمونه هم پروډيوس (جوړ) کړل، حال دا چې په خپل يو پخواني فلم کې يې يوه سندره هم وويل.د هغې د ټولو فلمونو ليسټ په لاندې توګه دئ:
امسټرډام
اقليم
امسټرډام سمندرۍ اوبو هوا لري چې شمالي سمندر سترې اغېزې پر کوي. د ژمي ساړه یې تر صفر درجې نه ټیټېږي او اوړی یې برابر تود او لنډ دی. په هوا کې یې لندبل گډ دی په دې وجه ډېر وخت ورېځ او اورښت لري. کله هم دا اورښت توند او تکړه شي نو بیا د ښار په چاپېریال کې د پمپونو په مرسته اوبه سمندر ته لېږدول کېږي.
وېشنيزه:هالنډ وېشنيزه:د نړۍ د هېوادونو پلازمېنې
جنسي دوه‌بڼواله
تکامل
د جنسي دیمورفیزم په لور لومړی ګام، د سپرم او تخمو د اندازو توپیرول (انیسوګمي) دي. انیسوګمي او معمولاً د کوچنیو نارینه ګمیټونو ډېرشمېر د ښځینه لویو ګمیټونو په نسبت، په ټولیز ډول د سپرم د غښتلې سیالۍ په وده کې پراته دي، ځکه کوچنی سپرم ژوندیو موجودات غښتلي کوي ترڅو ډېرشمېر سپرمونه تولید او نارینه (یا د هېرمافرودایتونو نارینه کړنه) لا پياوړی کړي.
دغه، د جوړې لپاره د نارینه جنس سیالۍ ته شدت ورکوي او په ډېرو نوعو، په ځانګړې توګه، د تي‌لرونکو په شمول شمزۍلرونکو ژویو کې، د بل جنسي دیمورفیزم تکامل ته وده ورکوي. سره له‌دې، په ځینو نوعو کې، ښځینه جنس د نارینه‌وو په پرتله غټ دی، پرته له‌دې چې ګمیټونه یې په پام کې ونیول شي؛ او په ځینو نوعو کې ښځینه جنس (په ټولیز ډول د هغو نوعو ښځینه جنس چې نارینه د اولاد په روزنه کې ډېر وخت تېروي او له‌دې امله، هغومره اضافي نه‌ګڼل کېږي) د نارینه‌وو په څېر د جنسي جوړې د ټاکلو لپاره سیالي کوي.
د معلولیت اصل بیانوي چې، که څه هم یو نارینه د یوه معلولیت په لرلو سره ژغورل کېږي، ثابتوي چې د هغه پاتې جېنونه «ښه الیلونه» دي. که چېرې هغه نارینه جنس، چې «بد الیلونه» لري، ځان له معلولیت څخه ونه‌ژغورلای شي، کېدای شي ښځينه جنس داسې تکامل ومومي چې د دغه معلولیت لرونکي نارینه انتخاب کړي؛ دغه ځانګړنه د اندامونو د تناسب داسې نښې په توګه عمل کوي چې په سختۍ سره پټېدلای شي.
د سيليسیا جنګونه
د جګړې پر لور حرکت
په ورته مهال، د باویریا شهزاده –الیکټور چارلس البرټ او د ساکسوني شهزاده دویم الیکټور فریډریک اګسټس چې  د هابسبورګ د ماڼۍ لوړ پوړي چارواکي و د ماریا تیریسا د تره له زامنو سره وادونه کړي وو، او دوۍ دا اړیکې پر هابسبورګ سیمې د ادعاوو د توجیه کولو لپاره کارولې ځکه چي نارینه وارث شتون نه درلود. فریډریک اګسټس چې پر پولنډ یې واکمني کوله، په سیلیسیا د کنټرول ترلاسه کولو کې ځانګړې لېوالتیا درلوده ترڅو خپلې دوه سیمې چې د برانډنبرګ شاوخوا وي سره ونښلوي. د فریدریک دې اندیښنو د اطریش په لوري د نوموړي چټک یون سره مرسته وکړه.
خبريالي
ريښتينې خبريالي او ريښتينى خبريال
نو په داسې چټک ژورناليزم يا پرمختللې خبريالي کې هم که يو خبريال د ژورناليزم پر دې نوې لاره په پخوانيو ورو او سستو گامونو تگ کوي نو فکر نه کوم چې هغوى دي په ټولنه کې د يوۀ ريښتيني او رسا خبريال په توگه وپېژندل شي، ځکه پخوا که د يوې سيمې خبريال د خپلې سيمې د ستونځو په اړه او يا د يوې پېښې په اړه د ورځپاڼې دفتر ته خبر استاوه نو ډېره بيړه به يې ځکه نه کوله چې هغه مهال به يواځې څو ورځپاڼې چاپېدلې او خلکو به يوه يا دوې ورځې وروسته ترې خبرېدل او دا چې شخصي ټلويژنونه نه وو، حکومتي او سرکاري ټلويژنونو به يواځې حکومتي خبرونو او يو- نيم غټو پېښو ته په خپلو خبرونو او خپرونو کې ځاى ورکاوه، خو په اوسني چټک او بيړني ژورناليزم کې يو خبريال ټکنى يا سست نه شي پاتېداى، ځکه که هغه د کومې پېښې يا ستونځې په اړه په چټکۍ سره اقدام ونه کړي او کار پرې ونه کړي نو ډېر ژر به ويني چې پر هغه موضوع به بل چا کار کړى وي او بيا به نو د دۀ زيار او خواري اوبو وړې وي.
له تاریخ وړاندې متحده ایالات
د امریکا د متحده ایالاتو په لرغوني تاریخ کې په هغو سیمو کې پېښې، چې اوس مهال د متحده ایالاتو برخه ده، د ځمکې د جوړېدو له مهاله په لیکلي ډول د سیمه ییز تاریخ تر مستند سازۍ پورې په کې شاملېږي. د پالئوزوئیک دوران په پیل کې، هغه ځای چې اوس مهال «شمالي امریکا» بلل کېږي، په واقعیت کې په سویلي نیمه کره کې و. سمندري ژوند د دغه هېواد په ډېری سمندرونو کې وغوړېد، په داسې حال کې چې د ځمکې ژوند لا وده نه وه کړې. د پالئوزوئیک دورې په وروستیو کې سمندرونه په شنېلیو (swamps) واوښتل چې د چونګښو او نورو لومړنیو حیواناتو په کور بدل شول. هغه مهال چې لویې وچې په پانګه آ کې راټولې شوې، وچ شرایط حاکم شول. د تي لرونکو تکاملي جوړښتونه په هېواد واکمن شول تر هغه چې یو ټولیز انقراض د هغو پاچاهۍ ته پای ټکی کېښود.
له مزوزوئیک دوران وروسته د تریاس لومړنۍ دوره رامنځته شوه. ډایناسورانو تکامل وکړ او په خپله پیاوړتیا یې پیل کړل چې په چټکۍ سره یې په متحده ایالاتو کې پراختیا ومونده. ډېر ژر پانګه آ په وېشلو پیل وکړ او شمالي امریکا شمال او لویدیځ ته په حرکت پیل وکړ. د دوم ژوراسیک په اوږدو کې، د غربي ایالتونو سیلابي دښتې د آلوزاروس، آپاتوزاروس او استګوزاروس ډایناسورانو کورونه و. په کرتاسه دوران کې، د مکسیکو خلیج پراختیا ومونده تر هغه چې شمالي امریکا یې په دوه برخو ووېشله. پلسیوسورانو او موزاسورانا به د هغو په اوبو کې لامبو وهله. وروسته یې په دغه دوره کې پر شا تګ وکړ او د لویدیځو ایالتونو ساحلي دښتې د ادمونتوزاروس، تریسراتوپس او تیرانوزاروس په څېر ډایناسورونو کورونه شول. یو بل ټولیز انقراض د ډایناسورانو واکمنۍ ته هم پای ټکی کېښود.
پالئوزوئیک
د فانروزوئیک عصر له پرکامبرین وروسته پیل شو. په دغه دوره کې لومړنی مهالیز واحد کامبرین دوره په پالئوزوئیک دوران کې و. هغه مهال، د ځمکې وچو بېلابېل ښایستونه لرل او په ټولیز ډول له هغه څه څخه کوچنۍ وې چې نن دي. د متحده ایالاتو سویل ختیځه برخه له سویلي امریکا او افریقا سره تړلې وه او د جنوبي نیمې کرې په قطبي عرض البلدونو کې یې ځای درلود. لویدیځ ایالتونه د استوا کرښې ته نږدې پراته و.
په کامبرین دوره کې ټول پېژندل شوي ژوندي موجودات اوبو ته اړوند و، له همدې امله د متحده ایالاتو هغه سیمې چې د سمندر له سطحې لوړې وې، کېدای شي عقیمې وچې ځمکې وي. په کامبرین فوسیلونو کې تریلوبیتونه تر ټولو معلوم ځناوران و. په ځانګړې توګه Elrathia د یوتا په Antelope Springs سیمه کې پام وړ و. سفنج ډوله آرکئوسیاتیدونه په نوادا کې معمول و. براکیوپودونه، ګاستوروپودونه او سفنجونه د کامبرین له مهمو حیواناتو څخه و. د شمالي امریکا په شاوخوا کې د بحر سطحه د کامبرین په وروستیو کې کمه شوه. په لږ ژورو اوبو کې موجود اکو سیستمونه له منځته لاړل. کامبرین دوره په یو ټولیز انقراض سره له منځه لاړه. په نړیواله کچه، براکیوپودونو او ګاستروپودونو خپل بېلابېل ډولونه له لاسه ورکړل. سفنجونو نږدې نیمايي خپله کورنۍ له لاسه ورکړه. او نږدې درې پر څلورمه برخه د معاصره تریلوبیتونو کورنۍ هماغه مهال له منځه لاړې.
جيمسونايټ
د منرالونو یوه ډله ده او په ګرم نایټریک اسید او هایدروکلوریک اسید کې محلول کیږي - دا د ګازو په شعله کې ويلي کیږي - په اوبو مینځل کیږي - دې ته ورته منرالونه عبارت دي له: bertierite، plagionite او boulangerite، چې د کیمیاوي تعاملاتو او X لخوا توپیر کیدی شي. - وړانګې دا د معدنی پوه کریس آر جیمسن څخه اخیستل شوی. په ګرم نایټریک اسید او هایدروکلوریک اسید کې محلول - د ګاز په شعله کې خړوبیږي - په اوبو سره مینځل کیږي. Pb: 40.16% Fe: 2.71% Sb: 35.39% S: 21.74% Zn, Cu, Bi, Ag شاملول د لومړي ځل لپاره په چک سلواکیا کې کشف شول او د کرسټال شکل له مخې: اوږد شوي پرزمونه، اوږدوالی - لوی - تاریک - میکل بډایه، رنګ: رینبو او اریډیسنټ لیډ، روڼتیا : ناپاک، پالش : فلز، مخ : کامل - د سطحې سره سم د غیر منظم فریکچر سره، د کریسټالیزیشن سیسټم: مونوکلینیک او د سلفر طبقه بندي کې
۴۰۰ (عدد)
سرچينې
وېشنيزه:۴۰۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
جهيل
جهيل چې په انګريزي ژبه کې ورته Lake وايي د اوبو هغه لويه ټولګه ده چې د حوض په پرتله خورا لوی او ژور وي د جهيل په نوم ياديږي. دا جهيلونه يا مالګينې اوبه يا تازه اوبه لري. د کلر کهار جهيل او د هغې ترڅنګ کنډوعه جهيلونه د ليدو وړ جهيلونو څخه دي.
متل
مصري متلونه :
زمری چې ښه لرې وي، نو بیا لېوه د زمري پېښې کوي.
د چا کورته پرته د ده له غوښتنې او هرکلي مه ورځه.
پېشو له کوره نه وي وتلي چې موږک د مېز پر سر ناڅي.
له ډېرو تاوانونو سړی هوښیار شي.
شیطان دومره تور نه دی لکه خلک یې چې گڼي.
ښه وجدان نرم بالښت دی.
د روپیو غله اعدامېږي، خو د ملکونو غله پادشاهان شي.
کوشنی ستوری تل ځلېږي، حال دا چې لوی لمر ډوبېږي.
اړتیا قانون ماتوي.
یوازې بیاتي مضرې ژبې سمولی شي.
د احمق او ماشوم خبر به نه ردوئ.
ښځه او مېره یو بل ته ۱۰۰۰خبرې کوي، بې له دې چې خوله خلاصه کړي.
څوک چې بې له سهوې ملگري لټووي، بې ملگرو به پاتې شي.
جدایي زړه نری کوي.
ښځه د پېشو په څیر ده، څومره یې چې وموښي، همدومره ځان ښه احساسوي.
مینه ترخه ده، خو زړه ته کراري ورکوي.
پوهه به د لوړې پوړۍ ته اوچت کړي، خو ساتل یې یوازې شخصیت کولای شي.
وسپنه وسپنه تېروي، انسان انسان.
ترخه درمل کېدای شي چې ښه اغېزه ولري.
درنښت گران نه دی، هر سړی دروند سړی کېدای شي.
ماته د بریا لپاره د گام تېږه ده.
لوېدل د ماتې څرگندویي نه کوي، بلکې همداسې لویدلی پاتې کېدل ماته ده.
درناوی کوئ چې درناوی مو وشي.
غیرتي کسان به د لوبي وړونکي وي.
روغتیا له روپیو ښه ده.
لېونی یو کار څو وارې کوي، خو تمه یې د مختلفو پایلو وي.
الکساندر فلمېنګ
ده په ۱۹۲۲ کال کې د خپلې پوزې له ترشحاتو څخه د لایزوزوم انزایم کشف کړاو له هغه سره یې، د (Micrococcus Lysodeikticus) په نامه یوه باکتریا هم کشف کړه، چې وروسته یې نوم (Micrococcus luteus) ته بدل کړ.
د ژوند لومړي وختونه او زده‌کړې
فلمېنګ «لوډن مور» او «ډارول» ښوونځیو ته ولاړ او په «کیلمارنک اکاډمۍ» کې یې دوه کلن بورس ترلاسه کړ، بیا لندن ته ولاړ او هلته یې په پليتخنیک سلطنتي انستېتیوت کې زده‌کړې وکړې. الکساندر فلمېنګ ته په شل کلنۍ کې د بېړۍ چلولو په یوه دفتر کې تر څلور کلن کار وروسته، د خپل تره «جان فلمېنګ» څه اندازه پیسې په میراث پاتې شوې. د ده مشر ورور «ټام» ډاکتر و او ده ته یې وړاندیز وکړ چې، همدا مسلک تعقیب کړي. ځوان الکساندر په ۱۹۰۳ ز کال کې، په «پاډینګټون» کې د سنټ مري روغتون په طبي پوهنځي کې نوم‌ لیکنه وکړه او په ۱۹۰۶ ز کال کې د ډاکترۍ او جراحۍ د لېسانس په کچه، له دغه پوهنځي څخه په لوړه درجه فارغ شو.
المیرا شریفی مقدم
المیرا شريفي مقدم (   ، د  په جون 1 81  کې په تبریز کې زیږیدلی دی) د ایران خبري خبریاله او چمتو کونکی دی چې د آی آر آی بی نیوز شبکې کې کار کوي.
بهرني لینکونه
وېشنيزه:1981 زېږېدنې
سان مارینو
ژبه
ایټالوي د سان سارینو هیواد رسمي او ایداري ژبه ده.
د سپېڅلې روم امپراتوري
د ۱۸۰۶ کال د اګست په شپږمه نېټه د ناپلیون په جګړو کې د امپراتورۍ له ماتې وروسته، امپراتور فرانسیس II د ناپلیون له خوا د راین د کنفدراسیون د جوړېدو په پایله کې د مقدس روم امپراتورۍ د ړنګېدو اعلان وکړ او ځان یې د اتریش امپراتور وباله.
جورج وایت
مسلک
وایت په ۱۷۴۶ زکال کې هماغه کال چې مور یې مړه شوه د الیزابت ښار په محکمه کې د وکیل په توګه ومنل شو. له دې وروسته هغه سپاتسیلوانیا ښارګوټي ته کډه وکړه څو د پیډمونټ په څو ښارګوټو کې خپل قانوني فعالیتونه مخکې یوسي. په ۱۷۴۷ زکال کې یې د خپل لارښود زاخاري لوئیس له لور آن لوئیس سره واده وکړ. له دې سره د هغه مېرمن د ۱۷۴۸ زکال د اګست په ۱۰ مه نېټه مړه شوه. دغه بې اولاده او غم ځپلی کونډ ویلیامزبورګ ته بېرته راوګرځېد؛ همدلته وایت خپل ژوند حقوقو او د هغو سکالرشیپونو ته وقف کړ او هغه لار یې ونیوله چې د عمومي خدماتو په برخه کې په یو پام وړ مسلک واوښته.
استعماري سیاستوال او روزونکی
وایت د ۱۷۵۴ او ۱۷۵۵ زکال په غونډو کې (نه د ۱۷۵۶- ۱۷۵۸ زکال په عمومي ناستو کې) د ویلیامزبورګ د استازي په توګه خدمت وکړ. د دغې مهالیزې فاصلې پر مهال وایت بیاځلي د امتیازاتو او انتخاباتو او د شکایاتو او وړاندیزونو په کمېټو کې د منشي په توګه وټاکل شو، همدارنګه یې د عدلي محاکمو د کمېټې منشي توب هم وکړ او په ۱۷۵۹ زکال کې په انګلستان کې د مستعمرې له استازي سره د اړیکې نیولو په موخه د مکاتباتو په کمېټه کې وګمارل شو. په ۱۷۵۹ زکال کې ویلیام او مري کالج وایت د رانډولف د ځای ناستي په توګه وټاکه او په ۱۷۶۰ او ۱۷۶۱ زکال کې یې بیا هم دغه ځای ته وټاکه. وایت د فرانسې او سورپوستو ترمنځ د جګړې د دفاعي لګښتونو په نظارت کې مرسته وکړه. وایت د ۱۷۶۱، ۱۷۶۵ او ۱۷۶۷ زکلونو پر مهال په عمومي ناستو کې د الیزابت ښار له دوه استازو څخه یو و.
سلطان علاوالدين غلجی
مخينه
علاوالدين خلجي له ۱۲۹۶ د ۱۳۱۶ کال تر پايه په هند کې پاچا وو.
باختر پوهنتون
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه وېشنيزه:پوهنتونونه
نړیوال سوداګریز سازمان
د سوداگرۍ د نړيوال سازمان اهداف
د ژوند د كچې لوړول، په غړو هيوادونو كې د بشپړ اشتغال يا توظف تامينول، د صنعت او سوداگرۍ پراختيا او پدې برخه كې له نړيوالو منابعو څخه بهتره استفاده، هر اړخيزه او پايداره انكشاف، د چاپېريال ساتنه او په بين المللي تجارت كې د پرمختگ په حال هيوادونو ونډه زياتول او په نړيوال تجارت كې ورته د رشد زمينې مساعدول.
د نړیوالې سوداگرۍ سازمان کې د غړیتوب کرونولوژي
د افغانستان له رسمي غوښتنې وروسته، د نړیوالې سوداگرۍ سازمان د افغانستان په اړه د ۲۰۰۴ کال د ډېسمبر په ۱۳مه یو کاري ټیم جوړ کړ، چې له ۲۸ هېوادونو څخه جوړ و او مشري یې هالنډ کوله. په دغو ۲۸ هېوادونو کې ډېری هغه هېوادونه وو، چې افغانستان تجارتي اړيکې ورسره لري؛ لکه گاونډي هېوادونه (چین، پاکستان، تاجکستان) هند، جاپان، روسیه، سعودي عربستان، اروپايي ټولنه او نور.
د ۲۰۱۱ کال د جنورۍ په ۳۱مه د افغانستان په اړه د نړیوالې سوداگرۍ سازمان د کاري ټیم له‌خوا لومړنۍ ناسته وشوه او د افغانستان د غړیتوب ترلاسه کولو پورې يې په بېلابېلو وختونو کې پنځه ناستې وکړې (چې دویمه ناسته یې د ۲۰۱۲ کال د جون په ۱۸مه؛ درېیمه ناسته یې د ۲۰۱۲ کال د ډېسمبر په ۷مه؛ څلورمه ناسته یې د ۲۰۱۳ کال د جولای په ۲۵مه او وروستۍ ناسته یې د ۲۰۱۵ کال د نوامبر په ۱۱مه نېټه وکړه).
مثبت ټکي:
•    د شخړو هواری: د نړیوالې سوداگرۍ سازمان د جوړېدو یوه موخه دا ده، چې په دغه سازمان کې به بېلابېل هېوادونه خپلې سوداگريزې شخړې هواروي؛ ځکه نو له دې وروسته به افغانستان وکړای شي، له نورو هېوادونو سره خپل سوداگريز جنجالونه په آسانۍ سره هوار کړي.
•    آزاده سوداگري: د دغه سازمان د جوړېدو یوه بنسټيزه موخه دا هم ده، چې په نړۍ کې سوداگري ازاده شي او پرمخ یې د تعرفې خنډونه ونه زیږي؛ له همدې امله به افغانستان نه یوازې دا چې د نړۍ د ۱۶۴ هېوادونو مارکېټونو ته لاسرسی ومومي، بلکې صادرات به یې هم په نورو هېوادونو کې له لوړو تعرفو سره مخ نه شي.
•    د نړیوالې سوداگرۍ سازمان مرستې: ځینې شنونکي په دې باور هم دي، چې په دغه سازمان کې د غړیتوب له ترلاسه کولو سره به افغانستان په ځینو برخو کې له دغه سازمان څخه مرستې هم ترلاسه کړي.
سرچینې
وېشنيزه:د سوداگرۍ نړيوال سازمان وېشنيزه:نړيواله سوداگري
شیرین تګاب ولسوالۍ
شیرین تګابد فاریاب ولایت د ولسوالیو څخه ده.
جان محمد زاهد احمدزى
پوهنمل جان محمد زاهد احمدزى د افغانستان د لوگر ولايت اوسېدونکې دى.
انګلیسي
ډلبندي
د ايلنډي او فارويي ژبو په څېر د برتانيې په ټاپوګانو کې د انګليسي ژبې ودې دا ژبه د لويې وچې جرماني ژبو او اغېزو څخه جلا کړه او له هماغه وخته د دواړو تر منځ د پام وړ جلا والی راغلو. انګليسي د لويې وچې له هيڅ جرماني ژبې سره يو ځای د درک وړ نه ده او د لغاتو، د کلماتو جوړښت او ګرامر او ويي پېژندنې په برخه کې زيات توپيرونه لري، که څه هم د هالنډي يا فريزي په ګډون له دوی څخه ځينې يې له انګليسي سره ډېر نژديوالي لري، په ځانګړي ډول د دې ژبې د لومړيو پړاوونو سره.
امير محمد اعظم خان
امير محمد اعظم Mohammad Azam Khan) په ۱۸۶۷ ز كال كې د امير محمد افضل له مړينې نه وروسته د افغانستان پر پلاز كېناست . دى څه كم او زيات يو كال پاچا وو . له ده نه وروسته په ۱۸۶۸ ز كال كې امير شېر علي خان د افغانستان پاچا شو او امير محمد اعظم له خپل وراره امير عبدالرحمان خان سره ايران ته وتښتېد.
لېبراليزم
د لېبراليزم ملاتړ
د لېبراليزم د ملاتړ په اړه د نړۍ څخه مختلف غبرگونونه مخې ته راغله، په ځانگړي ډول د لوېديځې نړۍ غبرگون پدې اړه له ټولو څخه روښانه ؤ. اوس به راشو ددې هر لوديځ هېواد بېل، بېل غبرگون ته.
د ځمکې د سطحې تودوخه
د کنګلیزو تختو کوچني کېدل
کنګل د ځمکې په ټولو ځایونو کې د بدلون په حال کې دی. له ۱۹۱۲ کال راهیسې د «کلیمانجارو» غره مشهوره واوره څه باندې ۸۰ سلنه ویلې شوې ده. په هند کې د «ګرهوال» همالیاوو د طبیعي کنګل لویې ټوټې په ډېرې چټکۍ سره شا ته روانې دي او څېړونکي په دې باور دي چې تر ۲۰۳۵ کال پورې به ډېری مرکزي او ختیځې همالیاوې په بشپړ ډول ورکې شي. د نیمې پېړۍ لپاره یې لمنه په تېرو دېرشو کلونو کې شاوخوا ۱۰ سلنه کمه شوې ده. د ناسا د لیزري ارتفاع‌سنج پرله‌پسې موندنو وښوده چې د ګرینلنډ د کنګلیزې تختې څنډه د کوچني کېدو په حال کې ده. دا مهال په شمالي نیمکره کې د پسرلي د خوږو اوبو کنګلونه د ۱۵۰ کاله مخکې مهال په نسبت ۹ ورځې وړاندې ماتېږي، په داسې حال کې چې د مني کنګلونه ۱۰ ورځې وروسته دي. د کنګل شویو ځمکو د ویلې کېدو له امله د الاسکا په ځینو برخو کې د ځمکې د ډوبېدو یا کېناستو کچه څه باندې ۱۵ فوټو (۴.۶ مترو) ته رسېدلې ده. له شمالي قطب څخه تر پیرو او له سویس څخه نیولې د اندونیزیا په مانجایا کې تر استوايي طبیعي کنګلونو پورې لوی کنلګیزو میدانونه، د هیولا طبیعي کنګلونه او د سمندر کنګلونه په چټکۍ سره د ورکېدو په حال کې دي.
د لومړۍ نړیوالې جګړې پایلې
ټولنیز کړاو
د دغه نسل د قربانیو یو ویرجن یاد دا حقیقت هم دی چې دا په نړیوالو شخړو کې لومړی ځل و چې په پایله کې یې د ناروغۍ په پرتله، چې په ډېری تېرو جګړو کې د مړینې اصلي لامل و، په جګړه کې ډېر سړي مړه شول.
الجزيره
د عثمانیانو واکمني
د هغو اشرافو وګړو په منځ کې چې د باج اخیستنې لپاره به الجزیره کې اسیر شوي وو یو یې میګول دی سروانتس و چې وروسته بیا ناول لیکونکی شو، څوک چې د پوره پنځو کلونو لپاره اسیر و، او په دې دوره کې یې دوه نندارلیکونه ولیکل. په الجزیره کې د علم مرجع په هغه وخت کې د دیګو دې هایدو تالیف د الجزیرې توپوګرافي او عمومي تاریخ (Topografía e historia general de Argel ـــ د ۱۵۱۶ز کال اثر، خو له مخکې لیکل شوی) و ځکه په هغه وخت کې بله سیمه ییزه معاصره سرچینه موجوده نه وه، که څه هم د نوموړي له خوا د دغه اثر لیکوالي ناندریزه ده.
په افغانستان کې د اپينو توليد
د افغانستان جګړه (۲۰۰۱-۲۰۲۱)
د ۲۰۰۱ز کال د دسمبر په مياشت کې، يو شمېر پېژندل شويو افغانانو د ملګرو ملتونو تر څار لاندې، د المان په بن کې سره وکتل، تر څو د افغانستان د دولت د بيا جوړولو لپاره، د نوي اساسي قانون د مقرراتو او ملي ټولټاکنو په ګډون يوه طرحه جوړه کړي. د هغه تړون د برخې په توګه، انګلستان په افغانستان کې د نشه يي توکو ضد مسائلو ته د رسېدنې لپاره د مخکښ هېواد په توګه وټاکل شو. له دې وروسته، افغانستان خپل نوی اساسي قانون عملي کړ او ملي ټولټاکنې يې ترسره کړې. د ۲۰۰۴ز کال د دسمبر په اوومه نېټه، حامد کرزي په رسمي ډول د ديموکراتيک افغانستان د ولسمشر په توګه لوړه وکړه.
د خوړو زهري کېدل
د خوړو تسمم (Food poisoning) تعريف: ټولي هغه ډله ناروغۍ چې د ککړو شويو خوړو د خوراک له امله مينځته راځي. کيداى شي دا خواړه دانتان يا د زهرجنو موادو پواسطه ککړشوي عبارت دي. د خوړو تسمم ناروغۍ ته يو کتنه Food poisoning overview : د خوړو تسمم يوه عامه ، حاد ليکن بعضې وخت مرګوني ناروغي ده. معمولي نښې يې زړه بدوالى ، کانګې کول ، دنس درد او اسهال چې په ٤٨ ساعتو کې دننه راښکاره کيږي. سختې ګيلي يې تبه ، په پوستکي باندې سور وزمه دانو راختل ، خونريزي ،د بدن داوبو ضايع کيدل او عصبي تشنج دى. څرنګه چې دا ناروغي ساري ده نو کيداى شي چې د يو شخص څخه بل شخص ته انتقال شي او يا هم يو ډله خلک پرې اخته شې. د CDC (centers for disease control) د راپور له مخې هر کال په امريکا متحده ايالاتو کې ٤٨ مليونه خلک په دې مرص اخته کيږي. ١٢٨٠٠٠ خلک په هسپتال کې بستر (Hospitalize) کيږي او د ٣٠٠٠ نه زيات ددې ناروغۍ له وجې مري.
نتېجه خواړه د ژوند لپاره يوه اساسي ماده ده چې ژوند د خوړونه بغېر بقا نلري خواړه د منبع له مخې به دوه ډوله پېداکېږې چې يو يې حيواني منبع ده او بل يې نباتى منبع ده خواړه په خپل ترکيب کى مختلف مواد لري چې عبارت دي له کاربوهايدريتونو ، شحميات د ويټامينونو او پروتين څخه. څرنګه چې خواړه دژوند اساسي ماده ده نو د غيرې صحي خوړو په استعمال سره بعضې ناروغۍ مينځته راځي چې ډيرې خطرناکې وي لکه د خوړو تسمم. مونږ بايد هميشه کوشش وکړو چې د خوړو دزهري کيدو مخنيوي وکړو. د خوړو زهري کيدل ، دهغې څخه پيداکيدونکې ناروغۍ .تداو ي او مخنيوى د پام وړټکي دي چې بايد په نظر کې ونيول شي. او هميشه بايد کوشش وکړو چې د خوړو اخيستل، دهغې تيارول او د هغې پخول په بايد په صحي ډول ترسره شي تر څو د مشکلاتو سره مواجې نه شو. اخځليکونه ١- جبارخيل ، عبدالناصر. (١٣٨٦).انتاني ناروغۍ. دننګرهار طب پوهنځي. 2- R.Eley, Adrain. Microbial food poisoning. Chamand and Hill.1996 3- Tricket, Jill. The prevention of food poisoning. Stainly thoranes (publishers). 1992. 4- www.foodpoisonjournal.com 5- www.foodborneillness.com
پر افغانستان د متحده ايالاتو بريد
په ۲۰۰۱ز کال کې، متحده ايالاتو چې نږدې ایتلافي هېوادونو يې ملاتړ کاوه، پر افغانستان بريد وکړ او د طالبانو حکومت يې رانسکور کړ. د بريد عامې موخې دا وې چې القاعده وپاشي، چا چې د سپتمبر د يولسمې نېټې بريدونه کړي وو او د طالبانو په لرې کولو سره، د القاعده لپاره د عملياتو په موخه په افغانستان کې د خوندي ځای پيدا کېدو مخه ونيسي. انګلستان د متحده ايالاتو يو مهم ايتلافي هېواد و، د بريد لپاره د پيل راهيسې يې د پوځي فعاليتونو لپاره ملاتړ وړاندې کاوه. دا بريد د ۱۹۹۶-۲۰۰۱ز کلونو د افغانستان کورنيو جګړو څخه وروسته تر سره شو، کومې کورنۍ جګړې چې د طالبانو او شمالي ټلوالې د ډلو ترمنځ شوې وې، د يادو جګړو په پای کې تر ۲۰۰۱ز کال پورې طالبانو د هېواد نوي سلنه برخه په خپل واک کې لرله. دا بريد په هېواد کې د شل کلنې جګړې لومړۍ برخه او د ترهګرۍ په وړاندې د متحده ايالاتو د جګړې پيل وګرځېد.
دعوت وېبپاڼه
د دعوت وېبپاڼه په لومړی ځل کال ۲۰۰۵م زېږدي کې د ( www.dawatnet.com) په نوم پیل شوه، څه موده وروسته ېې پاڼه د لنډ مهال لپاره خپرونې ودرولې. په کال ۲۰۰۸م زېږدي کې ېې پاڼه په نوې بڼه بيا گړندۍ شوه او ترنن پورې ېې خپرونې د انټرنټ په مټ د (www.dawatfreemedia.org) په پته روانې دي. د دغه پاڼې پازوال ښاغلی طارق بزگر نومېږي.
جېمز برنهم
د تروتسکي اصالت
برنهم په ۱۹۳۳ ز کال کې له Sidney Hook سره د امريکا د کارګرانو ګوند په جوړولو کې مرسته وکړه، چې د هالنډي زيږېدلي روغه خوښونکي وزير A. J. Muste له خوا يې مشري کېده. جېمز د امريکا له کمونيست تړون يا اتحاد سره د ۱۹۳۴ ز کال د يو ځای کېدنې ملاتړ وکړ، چې ياد تړون د متحده ايالتونو د کارګرانو ګوند يا ډله رامنځته کړه. نوموړی په ۱۹۳۵ کې د يادې ډلې د تروتسکي پلوي اړخ سره يو ځای شو او د امريکا له سوسياليستي ګوند سره د يو ځای کېدو لېوال شو. د دې دورې پر مهال هغه د Leon Trotsky ملګری شو. د «پلوې کتنې : Partisan Review» لپاره د لیکنې له امله نوموړی د Dwight Macdonald او Philip Rahv په ګډون پر ليکوالانو باندې د مهم نفوذ څښتن و. که څه هم له تروتسکي اصالت (Trotskyism) سره د برنهم بوختيا لنډ مهالې وه او له ۱۹۳۷ ز کال څخه وروسته يو شمېر اختلافونه مخې ته راغلل.
نوموړي په ۱۹۴۰ ز کال کې «پوهه او ډول: ملګري تروتسکي ته يو ځواب: Science and Style: A Replay to Comrade Trotsky» [کتاب] وليکه، چې په استدلالي مادي اصالت سره په ټکر کې و. په دې متن کې نوموړی د تروتسکي غوښتنې ته هغو کارونو ته د هغه د پام ګرځولو په موخه ځواب وايي، چې د زيار کښو ډلې لپاره بايد د استدلالي مادي اصالت نظام ځايناستی شي. د برنهم په اند ياده چاره دې د Russel او Whitehead له لوري Pricipia Mathematica د هغو پوهانو، رياضيپوهانو او استدلال يا منطق پوهانو ته د ورګرځېدنې له لارې تر سره شي، چې د يوې (متحد) پوهې په نوي دايرة المعارف کې مرسته کوي.
نه يوازې دا چې زما په باور دا بې معنا دي چې ووايو «له سوسياليزم پرته بله چاره يا لاره نه لرو» او دا ناسم دي چې سوسياليزم «د کاپيټليزم يا پانګوالۍ یوازينی ځايناستی دی»؛ زه د لاسرسي وړ يا شته دليل يا ثبوت پر بنسټ فکر کوم، چې د استثماري ټولنې (چې زه يې «اداري ټولنه» بولم) يوه نوي بڼه له شونتيا سره سره د سوسياليزم په پرتله د اوسمهال د باور وړ وتنۍ ده. ...
بوکو حرام
بوکو حرام یا جماعة أهل السنة للدعوة والجهاد یوه افراطي سني ډله ده چی په نایجېریا کی عملیات کوي. د بوکو حرام نوم د هوسا د ژبې څخه اخیستل شوي دي چی په پښتو کی غربي ښوونه او روزنه گناه دي (ده) معني لري. دغه اسلامي ډله په ۲۰۰۲ کال کی د نایجېریا په شمال ختیځ کی د بورنو په ولایت کی د مایډوگوري په ښار کی د محمد یوسف لخوا جوړه شوه. بوکو حرام غواري په نایجېریا کی اسلامی امارت جوړ کړي او د نایجېریا د ټاکنې گډون هم ردوي دغه ډله د نایجېریا د حکومت پر ضد جکړه کوي او  پر مسیحیانو هم برید کوي. بوکو حرام په اوس وخت کی د نایجېریا شمالي سیمې په لاس کی لري او په دی سیمو کی یی شریعت اعلان کړ.
د افغانستان بنسټيزه کړنلاره
دولـت
د افغانستان دين، د اسلام سپېڅلى دين دى. د نورو اديانو پيروان د خپلو ديني مراسمو په ترسره كولو كې، دقانون د حكمونو په حدودو كې آزاد دي.
كانونه، او نورې ترځمكې لاندې زيرمې د دولت ملكيت دى. د دولت دملكيتونوساتنه او اداره او له طبيعى زيرمو او نورو عامه ملكيتونو څخه د سمې استفادې ډول د قانون له ليارې تنظيميږي.
دولت، خصوصى پانگې اچونې او خصوصى تشبثات د بازار د اقتصاد د نظام پربنسټ د قانون له حكمونو سره سم، هـڅوي، ملاتړ يې كوي او مصـونيت يې تضمينوي.
د پښتو، دري، اوزبكي، تركمني، بلوڅي، پشه يي، نورستاني او په هېواد كې د نورو مروجو ژبو له جملې څخه پښتو او دري د دولت رسمي ژبې دي. دولت د افغانستان د ټولو ژبو د پياوړتيا او پراختيا لپاره اغېزمن پروگرامونه وضع او تطبيقوي. د مطبوعاتو اود راډيو تلويزيون خپرونې د هېواد په ټولو مروجو ژبو، آزادې دي.
د افغانستان پايتخت دكابل ښار دى.
د اتباعو اساسي حقوق او وجايب
هېڅ يو عمل جرم نه گڼل كېږي خو دهغه قانون له مخې چې د جرم تر ارتكاب دمخه نافذ شوى وي. هېڅوك د قانون له حكمونو پرته تعقيبېداى، نيول كېداى توقيفېداى نه شي. هېچاته سزا نشي وركول كېداى مگر د با صلاحيته محكمې په حكم او د هغه قانون له احكامو سره سم چې د اتهام وړ عمل ترارتكابه مخكې نافذ شوى وي.
د اشخاصود مخابرې او ليكونو آزادي او محرميت كه په ليكلي ډول وي يا د ټلفون او تلگراف يا نورو وسيلو له لارې، له تېگري څخه خوندي دي. دولت د اشخاصو د مخابرو او ليكونو د پلټنې حق نه لري مگر د قانون له حكمونو سره سم.
هر افغان حق لري د هېواد هرگوټ ته سفر وكړي او استوگن شي خو له هغو سيمو پرته چې قانون منع كړې وي. هرافغان حق لري د قانون له حكمونوسره سم له افغانستان څخه بهر سفروكړي او بېرته راستون شي. دولت له هېواد څخه بهر د افغانستان د اتباعو د حقوقو، ساتنه كوي.
جمهور رئيس
جمهور رئيس لاندې واكونه او وظيفې لري:
جمهور رئيس په دې اساسي قانون كې د راغلو واكونو د عملي كولو په برخه كې د افغانستان د خلكو لوړ مصلحتونه په پام كې نيسي. جمهور رئيس نشي كولاى چې د قانون له حكمه پرته دولتي ملكيتونه او شتمنۍ وپلوري او يا يې وبخښي. جمهور رئيس نشي كولاى د خپل كار په دوران كې له خپل مقام څخه په ژبنيو، سيمه ييزو، قومي، مذهبي او گوندي ملحوظاتو گټه واخلي.
حكومت
حكومت د هېواد دسياست د اساسي كرښو د تطبيق او دخپلو وظيفو د تنظيمولو لپاره مقررات وضع اوتصويبوي. د امقررات بايد د هېڅ قانون له متن يا روح سره مناقض نه وي.
وزيران خپلې دندې د اداري واحدونو د آمرينو په توگه په هغو حدودوكې چې دا اساسي قانون او نور قوانين يې ټاكي، سرته رسوي. وزيران دخپلوټاكلو دندوڅخه د جمهور رئيس او ولسى جرگې په وړاندې مسووليت لري.
كه چېرې وزير په بشري ضد جرمونو، ملي خيانت او يا په نورو جرمونو متهم شي، موضوع ددې اساسي قانون د (يوسلوڅلوردېرشمې) مادې له مخې ځانگړې محكمې ته سپارل كېږي.
حكومت كولاى شي د ولسى جرگې د تعطيل په حالت كې له بودجې او مالي چارو پرته ، د بېړنۍ اړتيا پر اساس تقنيني فرمانونه ترتيب كړي. تقنيني فرمانونه د جمهور رئيس تر توشيح وروسته د قانون حكم پيدا كوي. تقنيني فرمانونه بايد د ملي شورى د لومړۍ غونډې ترجوړېدو وروسته د ديرشو ورځو په اوږدو كې هغې ته وړاندې شي. اوكه د ملي شورى له خوا رد شي، خپل باور له لاسه وركوي.
ملي شورى
ولســي جـرگـه لانـدې ځانگړي واكــونه لري:
د دولت بودجه او دحكومت پرمختيايي پروگرام د مشرانو جرگې له خوا ددې جرگې د مشورتي نظريې سره يوځاى ولسې جرگې ته سپارل كېږي. د ولسې جرگې تصميم د جمهور رئيس ترتوشيح وروسته، مشرانو جرگې ته تر وړاندې كېدو پرته، نافذ گڼل كېږي. كه چېرې د ځينو عواملو له مخې د مالي كال تر پيل مخكې بودجه تصويب نشي، د نوې بودجې تر تصويب پورې، د تېر كال بودجه تطبيقېږي. حكومت د مالي كال د څلورمې ربعې په اوږدو كې د راتلونكي كال بودجه د روان كال د بودجې له اجمالي حساب سره ملي شورى ته وړاندې كوي. د تېر مالي كال د بودجې قطعي حساب د راتلونكي كال د شپږو مېاشتو په اوږدو كې د قانون له حكمونو سره سم ملي شورى ته وړاندې كېږي. ولسي جرگه نشي كولاى له بودجې تصويب د يوې مېاشتې څخه زيات او د پور د اخيستلو او وركولو اجازه كوم چې په بودجې كې شامل نه وي، تر پنځلس ورځو زيات وځنډوي. كه چېرې ولسي جرگه په دغه موده كې د پور د اخيستو او وركولو د پيشنهاد په هكله تصميم ونه نيسي پيشنهاد تصويب شوى گڼل كېږي.
كه چېرې د ملي شورى په اجلاس كې كلنۍ بودجه يا پرمختيايي پروگرام يا د عامه امنيت، د هېواد د خپلواكۍ او ځمكنۍ بشپړتيا سره مربوطه موضوع تر خبرو لاندې وي، د شورى د اجلاس موده د هغه تر تصويب مخكې پاى ته نشي رسېدلاى.
د ملي شورى هېڅ غړى د هغې رايې يا نظريې له امله چې د وظيفې د اجرا په وخت كې يې څرگندوي، ترعدلي تعقيب لاندې نه نيول كېږي.
لويه جرگه
د لويې جرگې نصاب د رايې اخيستو په وخت كې د غړيو په اكثريت سره بشپړېږي. د لويې جرگې تصميمونه، له هغو مواردو پرته چې په دې اساسى قانون كې صريحاً ذكر شوي، د ټولو غړيو د رايو په اكثريت، نيول كېږي.
د لويې جرگې بحثونه علني دي، مگر دا چې د غړيو څلورمه برخه يې د سريت غوښتنه وكړي او لويه جرگه دا غوښتنه ومني.
اداره
د ښاري چارو د ادارې لپاره ښاروالي تشكيلېږي. ښاروال او د ښاري مجلسونو غړي د آزادو، عمومي، پټو او مستقيمو انتخاباتو له لارې انتخابېږي. په ښارواليو پورې مربوطې چارې د قانون له ليارې تنظيمېږي.
توحيد
توحيد الاسماء و الصفات
پر دې باندي ټينگ گروه عقيده درلوول، چي ستر څښتن په ټولو کماليه صفاتو متصف دئ، د ټولو نقص لرونکو صفاتو څخه سپېڅلئ او پاک دئ او هغه ذات پخپلو نومونو او صفاتو کي واحد او لاشريک دئ. که د توحيد و لغت ته څه په ځير سره و گورو او ښه يې سره و شنوو کرار کرار مو د فکر روښنايي ډېرېږي او خامخا به په فکر کي را وگرځي، چي هيڅ يو کار هغه که لوئ او که کوچنى وي بېله يوه مسئوله نه سي اجراء کېدلاى. که مو پام وي، چي په يوه ښوونځي کي دوه ستر او تکړه استادان وي د هغې ښوونځي په داخل کي حتمي د اختلافاتو اور بل وي، ځکه يو پر بل تن نه ور کوي او يو ؤ بل ډېرنۍ خبري سره ردوي، په يوه اداره کي دوه يا ډېر رئيسان نه سره چلېږي، په يو لښکر کي دوه لښکر مشران او سپه سالاران نه سره سمېږي او په يوه هيواد کي دوه پاچيان نه سره جوړېږي. په ټولو صورتونو کي که دوئ هر څوني ښه گوزاره سره و کړي، خو په افکارو کي يې اختلاف موجود وي. په يوه ځاى کي که ښه انسجام، انتظام او برابري موجوده وي، هلته به حتمي د يوه مشر تر ادارې لاندي چاري رواني وي، دا خبري ستر څښتن په دغه لاندني کلام کي په ښه تابلو کي را څرگندي کړي دي:
ژباړه:- الله جل جلاله هغه ذات دئ، چي مځکه يې ستاسي له پاره د استوگني ځاى گرځولئ دئ او آسمان يې در باندي چت گرځولئ دئ اوستاسي شکلونه يې جوړ کړي دي؛ نو څه ښه شکلونه يې جوړ کړي دي او ښه پاکيزه خوراکونه يې در کړي دي، همدا الله جل جلاله ستاسي رب دئ؛ نو الله جل جلاله د ډېرو برکتونو خاوند دئ، چي د ټولو مخلوقاتو رب (پالونکئ) دئ.
سباوون وېبپاڼه
سرچينې
http://who.is
د کرتیانو لړۍ
د کرت لړۍ، چې د کرتیانو په نوم هم پېژندل کېږي، د سني مسلمانانو تاجیکي رېښه لرونکې لړۍ ده چې غوریانو ته اړوندېږي او د ۱۳ مې او څلورلسمې پېړۍ پر مهال یې د خراسان په لویه برخه واکمني کړې ده. دوی چې له خپلې پلازمېنې هرات او په بامیانو کې له مرکزي خراسان نه واکمني کوله، په پیل کې د غوري سترواک سلطان عبدالفاتح غیاث الدین محمد بن سام تابع وو چې له هغه سره یې خپلوي لرله او بیا وروسته په مغولي سترواکۍ کې د شاهزادګانو په توګه وو. په ۱۳۵۵ ز کال کې د ایلخانانو د حکومت له شیندل کېدو وروسته، معز الدین حسین بن غیاث الدین د خپلې واکمنۍ د پراختیا په موخه هڅه وکړه. په ۱۳۷۰ ز کال کې د حسین بن غیاث الدین مړینې او په ۱۳۸۱ ز کال کې د تیمور د برید له امله، د کرت لړۍ هڅې پای ته ورسېدې. * ""The Kurt dynasty which ruled Afghanistan under the Persian Mongols were also Tadjiks. In the south, spreading into BalocistBn the population of Tadjik origin goes by the name of DehwSr or Dehkan, i. e. villager, and north of the Hindn- kush ...""
د مغولي سترواکۍ خانان
فخر الدین د ادبیاتو ملاتړی و، خو کلک مذهبي هم و. هغه وړاندې له دې  چې د خپل پلار له خوا د اووه کلونو لپاره په بند کې اچول شوی و، تر هغه مهاله چې ایلخاني جنرال نوروز یې ترمنځ منځګړیتوب وکړ. هغه مهال چې د ۱۲۹۶ ز کال شاوخوا د نوروز انقلاب ماته وخوړه، فخرالدین هغه ته د پناه ورکولو وړاندیز وکړ، خو کله چې ایلخاني ځواکونه هرات ته نږدې شول، هغه له جنرال سره خیانت وکړ او هغه یې د غازان ځواکونو ته وسپاره. درې کاله وروسته، فخرالدین د غازان له ځای ناستي اولجیتو پر وړاندې جګړه وکړه، چې له لږ ځنډ وروسته یې په ۱۳۰۶ ز کال کې۰۰۰ ۱۰ ځواک د هرات ښار د نیولو لپاره ولېږه. فخرالدین له هغوی سره چل وکړ او اجازه یې ورکړه، څو ښار ونیسي ، خو له ښار نیولو وروسته یې بېرته پر هغوی برید وکړ او د برید پر مهال یې د دوی قوماندان دانشمند بهادر وواژه. هغه د ۱۳۰۷ ز کال د فبروري په ۲۶ مه نېټه مړ شو، هرات او ګیلان د اولجیتو له خوا ونیول شول.
خپلواکه واکمني
د معزالدین حسین بن غیاث الدین د واکمنۍ له اوج څلور کاله وروسته، ایلخاني ابوسعید بهادر مړ شو، چې له مړینې وروسته یې ایلخانیان په چټکۍوشیندل شول. معز الدین حسین، په خپل نوبت سره، د ایلخاني تاج او تخت له مدعي طغا تیمور سره یوځای شو او هغه ته یې باج ورکاوه. تر مړینې پورې د معز الدین حسین اصلي اندېښنه په سبزه وار کې له ګاونډیو سربدارانو نه وه، چې سربداران د طغا تیمور دښمنان وو، دوی کرتیان د ځان پر وړاندې ګواښ باله او پر هغوی یې برید وکړ. کله چې د ۱۳۴۲ ز کال د جولای په ۱۸ مه کرتیان او سربداران د زوا په جګړه کې له یو بل سره مخامخ شول، په پیل کې جګړه د سربدرانو په ګټه وه، خو د سربدارانو په پوځ کې بې اتفاقي د دې لامل شوه چې کرتیان جګړه وګټي. له دې وروسته، معز الدین حسین په شمال ختیځ کې په مغولي چغتایانو څو بریالي بریدونه وکړل. دغه مهال، هغه ځوان تیمور په خپل خدمت کې ونیو. په ۱۳۴۹ ز کال کې، هغه مهال چې طغا تیمور ژوندی و، معز الدین حسین هغه ته له باج ورکولو ډډه وکړه او د یوه خپلواک سلطان یا واکمن په توګه یې واکمني وکړه. د سربدارانو له خوا د طغا تیمور وژنې دغه باالقوه تهدید هم له منځه یووړ، خو د ۱۳۵۸ ز کال په شاوخوا کې، امیر قزاقان چغتای په خراسان برید وکړ او هرات یې چور کړ. قزاقان خپل کور(سیمې) ته د بېرته راګرځېدو پر مهال ووژل شو او معزالدین حسین فرصت وموند چې خپله واکمني بیا ټینګه کړي. د معز الدین حسین پر وړاندې د سربدرانو نور بریدونه د دوی ترمنځ د خپلې بې اتفاقۍ له امله ترسره نه شول. لږ موده وروسته، د کرتیانو مشر له سربدار مشر علی – یی موید له خوا تښتېدلو شیعه دروېشانو چې مشر یې د لغو شوو عملیاتو پر مهال وژل شوی و، هرکلی وکړ، خو هغه مهال چې کرتیانو د تیمور په قلمرو برید وکړ، د تیمور سره یې اړیکې خرابې شوې. په ۱۳۷۰ ز کال کې د معز الدین له مړینې وروسته د هغه زوی غیاث الدین پیر علی له سرخس او قهستان پرته، چې د غیاث الدین د میرني ورور ملک محمد ابن معز الدین په واک کې وې، د کرت ډېرې برخې په خپل واک کې لرلې.
د تورې بوړې جګړه
جګړه
د ډسمبر په ۳مه افغان جنګسالار حضرت علي وویل چې د غره د مهمو ځایونو د نیولو په موخه به عملیات پیل کړي. ورته مهال له دې امله چې حضرت علي ونشو کولای د عملیاتو نقشه په سمه توګه نورو قومندانانو ته تشرېح کړي، ډیری جنګیاليو د برید په پیل کې کافي چمتووالی نه درلود. د ډسمبر په ۵مه افغان جنګیالیو په غره کې د غارونو لاندې سیمې د القاعدې له جنګیالیو ونیولې. جاوبرېکر ډلې او په لیزري نښان ټاکونکو وسایلو باندې سمبالو ځانګړو ځواکونو د اهدافو د له منځه وړو په موخه بم غورځونکې الوتکې راوغوښتې. شدیدو هوايي بریدونو ۷۲ ساعته دوام وکړ چې له لیزري هدایت کېدونکو بمونو او توغندیو څخه په کې ګټنه کېده.
د ډسمبر په ۱۲مه له ماتې سره مخ د القاعدې ځواکونو د افغان ملیشه وسله والو له یو قومندان سره د اوربند خبره وکړه څو هغوی ته وخت ورکړي چې خپلې وسلې تسلیم کړي. ورته مهال تېر ته په پام یو شمېر منتقدین په دې باور دي چې اوربند یوازې د وسیلې په توګه وکارول شو څو د اسامه بن لادن په ګډون د مهمو څېرو تېښتې ته لار برابره کړي.
حسين علي يوسفي
بهرنۍ تړن
وېشنيزه:هزاره گان وېشنيزه:هزاره سياستوال
جان هنري نيومن
د ژوند لومړي وختونه او زده کړې
نوموړی د اووه کلنۍ په عمر “Great Ealing” ښوونځي ته واستول شو، چې مشري يې د جورج نيوکلاس “George Nicholas” له لورې وشوه. په ياد ښوونځي کې د توماس هنري هکسلي “Thomas Henry Huxley” پلار جورج هکسلي “George Huxley” د رياضياتو تدريس وکړ او د لرغوني ادبياتو استاد والټر مايرس “Walter Mayers” و. نيومن د ښوونځي په سببي لوبو کې هېڅ ګډون ونه کړ. نوموړی د هغه وخت د خپرونو په دوره کې د والټر سکاټ او روبرت ساوتي “Robert Southy” د ناولونو ستر لوستونکی و. د ۱۴ کلنۍ په عمر يې د “Thomas Paine”، “David Hume” او ښايي “Voltaire” له لورې ليکل شوي د بې دينۍ کتابونه ولوستل.
په پوهنتون کې
د نيومن نوم د لينکلن په مسافرخانه کې شامل شو. که څه هم څه لږه موده وروسته د اکسفورډ “Trinity College” ته واستول شو، چې پراخه زده کړې يې په کې وکړې. په وروستيو ښوونځيو [ټولګيو؟] کې په ښه ډول د تر سره کولو اندېښنې يې سرچپه پايلې ورکړې. نوموړی د توماس اوولر شورټ “Thomas Vowler Short” ښوونکي په مضمون کې پاتې شو او «تر کرښې لاندې» لېسانس په توګه فارغ شو (په لرغوني ادبياتو کې د دويم ټولګي په ښکته وياړونو او د رياضياتو ازموينو په ډلبندۍ کې پاتې کېدلو سره).
اندراب ولسوالۍ
د اندراب ولسوالۍ د بغلان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۵۲،۱۳۰ وگړو ته رسېږي.
مرتضی مطهري
شهید مرتضی مطهري د فلسفې، علم کلام، منطق... ستر عالم او فاضل تېر شوې.
هېواد وېبپاڼه
د هېواد وېبپاڼه په لومړي ځل کال ۲۰۰۰م زېږدي کې د انټرنټ په مټ په لیکه شوه. دغه پاڼه د سويډن له هېواده خپرېږي. پاڼه په پښتو او انگرېزي لیکنې خپروي ، تر څنگ ېې ويډيويي توکي هم لري.
قاري محمد طيب قاسمي
مولانا قاري محمد طيب قاسمي د ديوبند دار العلوماتم مهتمم وو،هغه يو پېژندل شوى اسلامي عالم او خطيب وو. هغه د مولانا حافظ محمد احمد (د ديوبند دارلعلوم مهتمم) زوى اود مولانا محمد قاسم نانوتوي (د ديوبند دارلعلوم موسس او جوړونکى)لمسى وو.
تېمور شاه دراني
د احمدشاه مړینه او له همایون سره جګړه (۱۷۷۲ ز کال)
په ۱۷۷۲ ز کال کې، احمدشاه له خپلې مړینې څو میاشتې وړاندې تیمورشاه له هرات نه راوغوښت او په عامه توګه یې هغه د دراني سترواکۍ وارث اعلان کړ. احمدشاه دغه پرېکړه د خپلې قبیلوي شورا سره له مشورې پرته وکړه، چې له امله یې د دراني سترواک واک له پوښتنې سره مخامخ او یو مخ پر زیاتوالي درز یې رامنځته کړ چې په راتلونکو کلونو کې یې د دراني سترواکۍ لپاره ستونزې رامنځته کړې، ځکه قبیلوي شورا تر ډېره د احمدشاه له مشر زوی او د تیمور شاه له ورورسلیمان نه ملاتړ کاوه چې د کندهار والي و. د احمدشاه په دربار کې تر ټولو مخکښو څېرو، لکه: د هغه وزیر، شاولي خان او سردار جهان خان له سلیمان نه ملاتړ کاوه. د هغه درباریانو هڅه وکړه، څو له دغه حقیقت نه په کار اخیستو سره چې مشر زوی باید واک ته ورسېږي، احمدشاه وهڅوي، په خپله پرېکړه بیاکتنه وکړي.
جالینوس
الیوس جالینوس یا کلادیوس جالینوس (په یوناني: Κλαύδιος Γαληνός؛ زوکړه: د ۱۲۹ زکال سپټمبر میاشت – مړینه: شاوخوا ۲۱۶ زکال) چې تر ډېره د جالینوس یا جالینوس پرګامون په نومونو پېژندل کېږي یو رومي یوناني طبیب، جراح او فیلسوف و. نوموړی د لرغونې زمانې د بریالیو طبي څېړونکو څخه بلل کېږي چې د اناتومي، فزیولوژي، پتالوژي، فارماکولوژي، نیورلوژي سربېره یې د فلسفې او منطق په ګډون په ګڼ شمېر علمي برخو باندې پام وړ اغېز لرلی.
جالینوس د بډایه یوناني معمار او له علومو سره د لیوالتیا لرونکي الیوس نیکون د زوی په توګه جامعې زده کړې وکړې او له امله یې نوموړی د یو بریالي مسلکي طبیب او فیلسوف په توګه و روزل شو. جالینوس د پرګامون په لرغوني ښار (اوس مهال د ترکیې په ازمیر ولایت کې د برګاما سیمه ده) کې وزېږېد، هغه پریمانه سفرونه وکړل او په روم کې له استوګن کېدو وړاندې له ګڼ شمېر طبي نظریاتو او نوښتونو سره بلد شو؛ هغه د رومي ټولنې مخکښو غړو ته خدمت وکړ او بالاخره نوموړی د څو سترواکانو ځانګړی طبیب شو.
ژوند لیک (بیوګرافي)
جالینوس خپل لومړنی ژوند «د زهني عاطفو اړوند» (On the affections of the mind) په نامه خپل اثر کې توصیف کړی. نوموړی د ۱۲۹ زکال په سپټمبر میاشت کې وزېږید. پلار یې، الیوس نیکون بډایه معمار او د ودانیو جوړونکی و چې له فلسفې، ریاضیاتو، منطق، ستورپوهنې، کرهڼې او ادبیاتو سره یې پام وړ مینه لرله. جالینوس خپل پلار د یو «مهربانه، عادل، غوره او خیر غوښتونکي» کس په توګه ستایلی. هغه مهال د نوموړي زیږون ځای، پرګامون (اوس مهال د ترکیې د ازمیر ولایت برګاما ښار دی) یو مهم کلتوري او فکري مرکز و چې د خپل کتابتون له امله یې شهرت درلود او له سکندریې وروسته په نړۍ کې دویم لوی کتابتون و، همدارنګه په کې د سکلېپیوس لوی معبد شتون درلود چې نوموړی د لرغونو یوناني باورونو له مخې د طبابت او درملنې خدای ګڼل کېده. دغه ښار ځانته رواقي (ستاوندي) او همدارنګه افلاطوني فیلسوفان را جلب کړی و چې جالینوس  په ۱۴ کلنۍ کې له هغو سره بلد شو. هغه خپل مطالعات د هغه مهال د اصلي فلسفي سیسټمونو په برخه کې وکړل چې د ارسطو فلسفه او اپیکورېزم په کې شامل و. پلار یې د هغه لپاره د فلسفې یا سیاست په برخه کې د یوې سنتي مسلک پلان نیولی و او هڅه یې کوله چې هغه د ادبي او فلسفي اغېزو لاندې راولي. له دې سره جالینوس بیانوي چې د ۱۴۵ زکال په شاوخوا کې د هغه پلار په خوب کې سکلېپیوس ولید او ورته یې لارښوونه وکړه چې خپل زوی د طبابت په برخه کې زده کړو ته ولېږي.