cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د افغان-انگرېز لومړۍ جگړه
لاملونه
نولسمه پېړۍ د اسیا په سویلي حوزه کې د نفوذ لپاره د بریتانیا او روسیې ترمنځ د ديپلوماتیکې سیالۍ دوره وه، چې انګریزانو د لویې لوبې او روسانو د سیوري د ټورنمنټ په توګه پېژندله. د پاول له سترواکۍ پرته چې په ۱۸۰۰ز کال کې يې پر هند د برید امر وکړ (چې په ۱۸۰۱ ز کال کې د هغه ترور وروسته لغوه شو)، هېڅ روسي امپراتور (تزار) په جدي ډول پر هند د یرغل په فکر کې نه و، خو د شلمې پېړۍ په ډېره برخه کې روسیې ته د دښمن په سترګه کتل کېدل او په منځنۍ اسیا کې د روسیې هر ډول پرمختګ چې د قزاقستان، ترکمنستان، قرغزستان، اوزبکیستان او اوسني تاجکستان پر لور و، تل په لندن کې د هند د فتحې په لور هدایت کېده، څنګه چې امریکایي تاریخ پوه ډېوېډ فرومکین وکتل:«اړینه نه ده چې له ذهن څخه څنګه لرې ده» دا ډول تعبیر ښايي شته وي. په ۱۸۳۲ ز کال کې د رایې د حق د الزاماتو د راکمولو لپاره د سمونونو لومړنۍ لایحه  د رایې د ورکولو او د پوست تصدۍ لپاره  په بریتانیا کې تصویب شوه، چې  د روسیې پورته محافظه کار سترواک لومړي نیکلاس ورسره په څرګنده مخالفت وکړ او د روسیې او انګلیس د سړې جګړې لپاره یې زمینه برابره کړه. ډېری په دې باور وو چې روسیې زورواکي او د بریتانیا دیموکراسي باید له یو بل سره مخامخ شي. په ۱۸۳۷ز کال کې لارډ پالمېرسټون او جان هاب‌هاوس، د افغانستان او سیند د بې ثباتۍ او په شمال لویدیځ کې د سیکانو د پاچهۍ د واک د زیاتېدلو د وېرې له امله د افغانستان له لارې پر بریتانوي هند د روسیې د احتمالي برید وېره مطرح کړه. انګلیسانو تمایل درلود چې د سترواک لومړي نیکولاس بهرنۍ سیاست د انګلیس ضد او په منځنۍ اسیا کې د پراختیا غوښتونکي په توګه وپېژني، حال دا چې نیکولاس په حقیقت کې له بریتانیا څخه د یو دیموکراتیک لېبرال دولت په توګه چې د هغه له نظره عجیب و، بېزار و، خو تل په دې باوري و چې کولی شي په اسیا کې د حوزو د نفوذ په اړه له بریتانیا سره تفاهم ته ورسېږي او باوري و چې د بریتانیا د ټولنې لومړنی محافظه کارانه طبیعت د لیبرالیزم راپورته کېدل ځنډوي. د نیکولاس د بهرني سیاست اصلي موخه د اسیا فتح کول نه وو، بلکې په اروپار کې د شته حالت خوندي کول و، په ځانګړي ډول د پروس او اطریش سره د همکارۍ له لارې د فرانسې او د فرانسې د پاچا په توګه د لوی فلیپ انزوا وه چې نیکولاس د غاصب په توګه ورڅخه کرکه لرله. ډک‌اورلئان یو وخت د نیکولاس ملګری و، خو د ۱۸۳۰ ز کال تر انقلاب وروسته، کله چې هغه د فرانسې تاج او تخت په واک کې کړل، نیکولاس له خپل پخواني ملګري څخه کرکه پیدا کړه، د هغه له نظره: هغه د هغه څه په لور تللی و چې د لیبرالیزم تیاره اړخ و. دا نظریه چې روسیه د ختیځ هند د ګډون لپاره يو ګواښ ده، د دې پېښې یو روایت دی. اوس پوهان بد ل تعبیر وړاندیزکوي چې د ختیځ هند له کمپاین څخه وېره په حقیقت کې د دوست محمد خان او د ایران د قاجار واکمن پرېکړه وه، تر څو يو اتحاد رامنځته کړي او په پنجاب کې د سیکانو حکومت مړ کړي. انګرېزانو وېره لرله چې اسلامي متجاوز پوځ به په هند کې د خلکو او شهزاده‌ګانو د پاڅون لامل شي، په دې توګه يې پرېکړه کړه چې یو نرم حاکم د دوست محمد خان ځای ناستی شي. «اوازې/شایعات کولی شي د خپل ځان یا د امپراتور د ژوند په بیه پرېوځي. په دې توګه د ختیځ هند کمپنۍ د دې پر ځای چې پر نور ختیځ تمرکز وکړي د روسي خرس ګواښ يې نندارې ته وړاندې کړ.»
کله چې د هند اعلی قومندان(ګورنر جنرال) لارډ اوکلنډ کابل ته د روسي استازي کونټ جان پروسپر وېتکېوېچ د ننه کېدلو او د دې احتمال چې دوست محمدخان به له روسیې څخه ملاتړ وکړي، خبر شو د هغه سیاسي سلاکارانو دا ګواښ له اغراق سره مل کړ. سکاټلنډی الکساندر برنز چې د ختیځ هند د کمپنۍ د لوی افسر په توګه یې په افغانستان کې خدمت کاوه، وېتکیويچ داسې تعریفوي: « هغه یو مېړنی او نرم خویه سړی و، شاوخوا دېرش کلن و چې په فرانسوي، ترکي او فارسي ژبه يې روانې خبرې کولې. یو قزاق افسر چې یونیفورم به یې اغوست. د ویتکويچ حضور برنز په مایوسۍ کې ښکېل کړی و او معاصر دې ټکي ته اشاره کوي چې هغه «ځان ناهیلۍ ته پرېښود، چې سر به یې په نم‌جنو رومالونو او دسمالونو تړلی و او د بوی د بوتلونو په لور يې نیوه.» کونټ ویتکوېنچ په حقیقت کې دوست محمد خان کابل ته بللی و ، تر څو انګریزان ووېروي چې له خپل اصلي دښمن رنجیت سېنګ د پنجاب له ماهراجه سره ائتلاف وکړي، خو له دې امله نه چې په رښتیا هم له روسیې سره د اتحاد غوښتونکی و. بریتانویانو دا ځواک درلود، چې سېنګ دې ته اړ کړي چې د افغانستان هغه سیمې چې پخوا یې فتحه کړې وې بېرته راستنې کړې، حال دا چې روسانو دا کار ونه کړ، چې دا په ډاګه کوي چې دوست محمد خان ولې له بریتانیا سره د اتحاد غوښتونکی و. برنز وروسته له دې د ۱۸۳۷ کال د ډېسمبر په وروستیو کې له کونټ ويتکويچ او دوست محمد خان سره د شپې ډوډۍ وخوړله خپلې کورنۍ ته ولیکل چې: «موږ د منصبدارانو په یوه ډوډۍ خونه کې یو. د روسیې امپراتور خپل استازی کابل ته ولېږه تر څو له راجیت سېنګ سره د مبارزې لپاره [افغانانو ته] پیسې ورکړي!!! ما په خپلو سترګو او غوږنو باور ونه شو کړی.» د ۱۸۳۸ ز کال د جنوري په ۲۰ مه لارډ اکلنډ دوست، محمد ته وروستی وړاندیز ولېږه او هغه ته یې وویل: «تاسو باید له روسیې سره له هر ډول مکاتبې څخه ډه‌ډه وکړئ. تاسو باید هېڅکله د هغوی له خوا استازي ترلاسه نه کړئ، یا زموږ له اجازې پرته له هغوی سره کار ولرئ. تاسو باید کپتان/استازی ویکتویچ [ویتکویچ] له حسن نیت سره اخراج کړئ. تاسو باید ټولې ادعاوې پېښور ته وسپارئ.» برنز په خپله شکایت کړی و چې د لارډ اوکلنډ لیک «دومره له عقل څخه لرې او ديکتاتوري ډوله و چې د لیکوال د سپکاوي نیت یې څرګندوه» او هڅه یې وکړه د امکان تر کچې د هغه له سپارلو څخه مخنیوی وکړي. دوست محمد له دغه لیک څخه واقعاً خوابدی شو، خو له جنګ څخه د مخنیوي په موخه د خپل ځانګړي پوځي سلاکار امریکایي ماجراجو/پېښه پلټونکي جوزیا هارلن له لارې له برنز سره مذاکره وکړه، تر څو وګوري چې ایا کولی شي مصالحې/جوړجاړي ته لار پرانیزي. برنز په حقیقت کې د مذاکرې لپاره هېڅ ځواک نه درلود او هارلن شکایت وکړ چې برنز یوازې ولاړ دی یا ننداره کوي، چې دا د ۱۸۳۸ ز کال د اپریل په ۲۶ مه د بریتانیا له ديپلوماتیک ماموریت څخه د دوست محمد خان د اخراج لامل شو.
یونکرس یو ۸۸
سرچینې
د محمد الله آرین پښتو بلاگ
نانثی
د موسیقي ویډیو
دريدنه زما له لاسه
نور
- نانثی
لرغونی تاریخ
لرغون پېژندنه
لرغون پېژندنه، د انسان د تېر چلند د تفسیر او بیاجوړولو په موخه د پاتې شوو جوړښتونو څېړنه او ارزونه ده. لرغون پېژندونکي د لرغونو ښارونو په ړنګو برخو کې څېړنې کوي او د هغو دورو د وګړو د ژوندانه اړوند نښو په لټه کې دي. د لرغون پېژندونکو یو شمېر مهمې موندنې چې له مخې یې لرغونی تاریخ مطالعه کوي، دا دي:.
د لرغونې دورې پای
د لرغونې دورې د وروستي مهال اصطلاح 'late antiquity' په دواړو اصلي اروپا او د مدیترانې په نړۍ کې له کلاسیکې لرغونې دورې نه منځنۍ دورې ته لېږدېدونکو پېړیو ته اړوندېږي: په عام ډول  په درېیمه پېړۍ کې د روم سترواکۍ د کړکېچونو له پای (نږدې ۲۸۴ ز کال) نه تر اسلامي فتوحاتو او په اوومه پېړۍ کې د هرایکلوس تر مشرۍ لاندې بیاځلي د بېزانسانو د سترواکۍ د منظم کېدو تر مهاله په کې شاملېږي. له کلاسیکې وروسته دورې پیل (چې په اروپا کې د منځنۍ دورې په نوم پېژندل کېږي) د روم سترواکۍ له پاشل کېدو وروسته ده، چې دغه دورې نږدې له ۵۰۰ ز کال نه تر ۱۵۰۰ ز کال پورې دوام درلود.
د افغانستان د ښارونو لړليک
دا د افغانستان د ښارونو يو لړليک دی. دلته د افغانستان ۱۴ ښارونه د وگړو د شمېر له مخې اوډل شوي. د وگړو اټکل شوې شمېرې په ۲۰۰۶ ز. کال کې د افغانستان د مرکزي احصايې د دفتر لخوا ټاکل شوي او د افغانستان د کليو او ښارونو د پرمختگ او بيا رغونې د وزارت لخوا خپاره شوي.
هانډلې پېج ټايپ او
د الوتکو د صنعت به لس کاله نه و تیر چې لومړۍ نړیوال جنگ پيل شو، د دې ورانونکي جگړې پیل د دې لامل شو چې دا صنعت نور هم پر مخ لاړ شي، بریټانیا Handley Page 0/100 الوتکې په جوړولو خپله لومړنۍ جنگي الوتکه المانیانو ته چې لندن یې سخت زیانمن کړی و ور وښودله دا الوتکه په یو ساعت کې ۱۳۲ کیلومتره لاره وهي، د دې الوتکې وزرونه ۳۳ میتره اوږدوالی لري او کولای شي ۹۰۷ کیلوگرامه چاودیدونکي توکي ولیږدوي.
د یمن په کورنۍ جګړه کې له بشري حقوقو سرغړونه (2014-تر اوسه)
د دې ډلو له خوا د ځواک استعمال په يمن کې د انساني بشري بحران وضعيت نور هم سخت کړی، ځکه چې په بريدونو کې مهمې زېربناوې يا زیانمنې او يا ویجاړې شوې دي. پر بريدونو سربېره، د سعودي عربستان له خوا په يمن کې د تېلو په څېر مهمو سرچينو بندېدلو په يمن کې د خوراکونو د لېږد او د هغو ملکيانو د سفر په مخ کې خنډ پيدا کړی، چې غواړي د پوره اسانتيا لرونکو سيمو ته ولاړ شي.
حقوقي چوکاټ
يمن د جينوا د کنوانسيون او غېر نړيوالو وسله والو شخړو د قربانيانو د خونديتوب اړوند د يو اضافي پروټوکول برخه دی، کوم چې په يوه جګړه کې پر ښکېلو ټولو ډلو خواوو لازمي دی، او هڅه کوي تر څو ډاډ تر لاسه کړي چې ځواکونو د ملکيانو د وژلو د مخنيوي لپاره احتياطي تدابير غوره کړي. د غېر نړيوالو وسله والو شخړو څخه د اغېزمنو شويو د خونديتوب د پروټوکول تر مخې، د جګړې اړخونه بايد ملکي وګړي، ملکيان، او ملکي شيانو د خوندي کولو لپاره پوره پاملرنه وکړي. دوديز نړيوال بشرپال قانون همدا راز په نړيوالو او غېر نړيوالو جګړو کې هم غېر توپيري بريدونه منع کوي. يمن يې هم برخه ده، له همدې امله د ځينو بشري حقوقو د تړونونو پابند دی: د مدني او سياسي حقوقو په اړه نړيواله معاهده، د اقتصادي، ټولنيزو او کلتوري حقوقو په اړه نړيواله معاهده، او د ماشوم د حقوقو په اړه معاهده.
2015-2016
د بښنې نړيوالې ادارې د کلني راپور 2015–2016 تر مخې، حوثيانو او پخواني ولسمشر صالح ته ژمنو اتحادي ځواکونو، د حکومتي ملاتړو، فعالينو او بشري حقوقو مدافعينو خپلسرې نيونې، بندي کول او تښتول زيات کړي دي. دې نړيوالې ادارې ويلي چې ډېر نيول شوي کسان په يو غېر مناسب او غېر رسمي توقيف ځای کې ساتل شوي وو. د اکتوبر په مياشت کې، د حوثي مليشو اړوند وسله والو کسانو لږ تر لږه پنځه ويشت نارينه هغه مهال ونيول، کله يې چې په Ibb هوټل کې په يوه ناسته کې ګډون کاوه. ډيری يې له شکنجو وروسته په ځنډ سره خوشې شول.
د کوریا اتحاد
اوسنی حالت
د ۲۰۱۸زکال کې د نوي کال د ورځې په وینا کې کیم څو ځله د کوریا په مشرۍ د کوریا بیاځلي اتحاد ته نغوته وکړه او د ۲۰۱۸ زکال په ژمنیو اولمپیک لوبو کې چې د سویلي کوریا په پیونګ چانګ ایالت کې ترسره کېدلې د شمالي کوریا د ګډون یې وویل؛ هغه موضوع چې د څو کالو دښمنیو وروسته پام وړ بدلون بلل کېږي. له دې وروسته د شمال او سویل ترمنځ ناستې د دې لامل وګرځېدې چې داوړه لوري هوکړې ته ورسېدل چې د المپیک په افتتاحیه مراسمو کې به د یو بیرغ لاندې راغونډېږي او د یخ پر سر د هاکي لوبې یو ګډ ټیم به جوړوي چې په ټولیزه بڼه د شمالي کوریا ۲۲ لوبغاړو د دغې لوبو په مختلفو ډولونو لکه فیګور سکي، د لنډ مسیر چټک سکي، صحرايي سکي او الپاین سکي کې ونډه واخیسته.
تګلاره
ستراتیژی څرنګه اداره کیږي؟
په پراخه مفهوم، ستراتیژیک مدیریت د ستراتیژیکو پریکړی نیولو په اړه وي، هغه پریکړی چی دا دری پوښتنی (څه تر سره کوو؟، د چا لپاره…، څنګه کامیابیږو) ځواب کړی شي. خو په عمل کی، د شروع نه تر اخره د ستراتیژیک مدیریت پروسه درې عمده اجزاوي لري، چی په لاندی شکل کی یی لیدلی شئ:
د ستراتیژیکی پلان جوړونی ګټی
ستراتیژیک پلان جوړونه په یوه سازمان کی د مختلفو اهدافو په منظور جوړیږي چی ځینی یی په لاندی ډول دي:
٣. د پلان د مالکیت حس ته پراختیا ورکوي.
۵. داسی یو اساس جوړوي چی له مخی به یی د کار پیشرفت اندازه کیدلی شي او د پیژندل شوي بدلون لپاره یو میکانیزم جوړوي کله چی ورته اړتیا پیښه شي.
څرنګه ستراتیژیک پلان جوړ کړو؟
د رسالت سپارلو بیانیه: د رسالت سپارلو بیانیه د سازمان اساسي مقصد واضح کوي. د رسالت سپارلو بیانیه د (مونږ څه کوو؟) جملی لپاره ځواب وړاندی کوي. د مثال په ډول د پورته ذکر شوي خیریه سازمان د رسالت سپارلو بیانیه شاید په لاندی ډول وي:
په لاندی جدول کی د ننګرهار پوهنتون د ستراتیژيک پلان د چاپیریالي تحلیل د هر جز څخه دوه دوه جملی راخستل شوي دي. د ضعف نقطي:
ګواښونه:
کاری پلان
يو ستراتیژیک پلان شاید په لاندې ډول د عنوانونو په ترتیب جوړ شي:
۸. د رسالت سپارلو شرح یا بیانیه
۹. مهمی چاپیریالی نقطی
ملانقيب الله اخند
ملا نقيب الله یا ملا ګل اخوند د کندهار ولایت اوسېدونکی و چې د افغان-شوروي جګړه له سیمه ییزو قومندانانو څخه ګڼل کېده. په افغانستان کې د مجاهدینو له بریا وروسته فرانسې ته ولاړ، مګر لنډ وخت کې بېرته راوګرځېد او د برهان الدین رباني جګړه مارې ډلې غړیتوب یې بېرته خپل کړ. دی په کندهار کې د کندهار قول اردو قومندان و او کله چې د طالبانو تحریک راڅرګند شو نو د رباني په وینا یې ټوله قول اردو طالبانو تحریک ځایي قومندانانو ته تسلیم کړه چې په دې سره اړونده ډله په ښه توګه وسله واله شوه. کله چې په ۲۰۰۱زېږد کال امریکې پر افغانستان برید وکړ نو ملا نقیب الله اخوند بیا د نوي دولت برخه وګرځېد چې په ... کې د طالب وسله والو له خوا ووژل شو.
جېن اډمز
د ژوند لومړي وختونه
جېن اډمز د «ایلینویز» ایالت په «سېډرویل» سیمه کې په انګریزي الاصله امریکايي کورنۍ کې د اتو بچیانو وروستۍ زیږېدلې بچۍ وه. کله چې اته کلنه وه، څلور خویندې او وروڼه یې مړه شوي وو. درې یې په کوچنيوالي کې او یو یې په ۱۶ کلنۍ کې. په ۱۸۶۳ ز کال کې چې هغه مهال دوه کلنه وه، مور یې «سارا اډمز» په داسې حال کې مړه شوه، چې پر نهم بچي امېندواره وه. د مور له مړینې وروسته یې مشرانو خویندو د دې پالنه کوله.
د انسان د لرغونو نښو موندل
معاصرې جوړونې
د ماهر انسان (H. habilis) په راڅرګندېدو سره، اوس داسې اټکل کېږي چې، د انسان اصل، شا اوخوا له  ۲.۳ څخه تر ۲.۴ ميليارده کاله پورې زوړ دی، په دې معنا چې د انسان د بدن ټول ډولونه په څلورګونو دورو کې وو.
د افغانستان قومونه
۱ ـ ختیځ او شمال ختیځ زون:
پنجشیر    تاجک          0
کابل         پښتون      تاجک
کاپیسا      تاجک        پښتون
ولایت      لوی قوم     ۲ درجه قوم
ـ په مجموعي توګه په ټول هېواد کې:
قحطي
د قحطی کمېدل
په ۱۶مه او ۱۷مه پېړۍ کې فیوډالي سیسټم په له منځه تللو پیل وکړ او ډېرو هوسا بزګرانو د خپلو ځمکو  په راچاپېرولو او د خپلو کښتونو په لاښه کولو پیل وکړ تر څو اضافي محصولات د ګټې ترلاسه کولو په موخه وپلوري. د ځمکې دې پانګوالو ځښتنانو خپلو کارګرانو ته پیسې ورکړې او پدې توګه یې د کلیوالي سیمو سوداګریز کول ډېر کړل. د کار په راټوکېدونکی سیالي ګر بازار کې، په ډېرېدونکې بڼه د کاري ځواک د ګټورتوب د لاښه کولو لپاره غوره تخینکونو ته ارزښت او بدله ورکول کېده. دا د بزګرانو په ګټه وه چې په خپلو ځمکو کې د امکان تر کجې ډېر تولید ولري او خپل تولیدات په هغو سیمو کې خرڅ کړي چې اړتیا ورته لیدل کېده. د وس سره سم به دوی هرومرو هر کال د خپلو اړتیاوو څخه اضافي کښت تولیدواه.
په ۱۶۵۰ زکال کې، د انګلستان کرنه هم په پراخه کچه سوداګریزه شوه. په انګلستان کې د سولې د مهال وروستۍ قحطي په ۲۴-۱۶۲۳ کې وه. د هالنډ په څېر دلته هم څه ناڅه لوږه شته وه حو بیا هېڅکله قحطي رانغله. د څړځاینو ګډې سیمې د خصوصي کارونې لپاره راچاپېره شوې او په ستره کچه، اغېزمن فارمونه جوړ شول. د کوړمو (جبه زارونو) وچول، د فارمونو د لااغېزمنې کارونې بېلګې او د صنعي محصولاتونه پراخه پېژندنه نور تخنیکي پرمختګونه وو. دا کرنیز پرمختګونه د دې لامل شول چې په انګلستان کې هوساینه رامنځته او ښارمېشتېدنه ډېره شي. د ۱۷مې پېړۍ په پای کې، د انګلستان کرنې د اروپا تر ټولو ډېر تولید درلود. هم په انګلستان او هم په هالنډ کې، د ۱۶۵۰ او ۱۷۵۰ کلونو تر منځ نفوس ثبات وموند، او په ورته مهال په کرنه کې پراخ بدلونونه راغلل. له دې سره سره، د اروپا په نورو برخو کې بیا هم قحطي راتلله. په ختیځه اروپا کې، تر شلمې پېړۍ پورې هم قحطي راتلله.
ممنون مقصودي
سرچينې
د بي بي سي سره مرکه
الګرنون سیدني
د الګرنون سیدني آثار د معاصر جان لاک آثارو تر څنګ، د لویدیځ فکر بنسټ ګڼل کېږي. د حکومت په اړه خبرې اترې د سیدني د ژوند په بیه پرېوتې. خو هغه نظرونه  یې چې وړاندې کړل ژوندي پاتې شول او بالاخره په انګلستان کې د شانداره انقلاب او د متحده ایالاتو په رامنځته کېدو سره خپل اوج ته ورسېدل. سیدني د دې نظرونو لکه محدود حکومت، د خلکو داوطلبانه رضايت او د فاسد حکومت د بدلون یا له منځنه وړلو لپاره د اتباعو حق په وړاندې کولو سره په مستقیمه توګه د پاچاهانو د الهي حق له تیورۍ سره مخالفت وکړ. د هغه اثر، د حکومت په اړه خبرې اترې، د "امریکا د انقلاب کتاب" په نوم یادېږي.
۱۷۴ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۷۴:
نورتورپ گرومان بي ۲ سپېريټ
تاریخ
د بي ۲ د بم غورځونکي الوتکې ترقی (پراختیا) په ۱۹۸۲ کال کې پېل شوه. د بي ۲ د الوتکې د ترقي قیمت ۲۳ میلیارد ډالره ته ورسېده. د الوتکې لمړي الوتنه په ۱۹۸۹ کال کې ترسره شوه. امریکایی هوایی ځواک دغه بم غورځونکي الوتکه د ۱۹۹۳ کال راهسي کار اخلي. امریکایی پوځ لمړي ځل د دغی الوتکې څخه په ۱۹۹۹ کال کې د کوسوو په جگره کې  کار واخیست. په ۲۰۰۱ کال کې په افغانستان کې د بي ۲ الوتکې د طالبانو پر ځواکونو برید وکړې.
د عدالت شونتیا ته سترگې پر لار یو
د لوراند او لورین الله په نامه
سریزه
فقه یوه دنننۍ ستونزه لري چې د زوکړې او تکوین یې خنډ ده. په واقع کې د فقې علم یا پوخ دنیوي دی یا پوخ اخروي دی او یا شتون نه لري؛ یعنې درېیم کوم څیز ورته د فرض وړ نه دی. په بله وینا هغه علم چې په آن واحد کې، یو ځای او یو د بل پر وړاندې، هم د آخرت نېکمرغي ټاکي او هم د دنیوي آبادۍ مکلفیت په گوتو کوي؛ نو دغسې علم به د عمل په ډگر کې په ټپه ودرېږي او له علم والي او شتونه به یې راوغورځوي. ولې دغسې ده؟ ایا دا یوه خوشې دعوا ده؟ نه، د غزالي په تعبیر د حقوقو او فقې، مهمترینه ونډه، د خصومت او دښمنۍ هواری دی. تر هغې چې خلک یو له بل سره په سوله کې ژوند کوي قانون ته څه اړتیا نشته. کله چې لانجه پیدا کېږي یا ان د لانجې احتمال وي. دې علم ته اړتیا پیدا کوو، ورځوو چې قضاوت را ته وکړي. فقه اجارې، بیع، سوداگرۍ او میراث ته قوانین لري. دا قوانین دې ته نه دي چې په کولو یې یوازې ثواب مو وشي؛ بلکې ټولنیزو او بشري ستونزاوارۍ ته دي. خو که دا علم د اخروي ملاحظاتو له ټولنیزو ستونزو سرغاړی وکړي، ددې علم په گټورتوب کې له شک او ستونزو سره مخېږو.
جوزف کونراد
څرنګه چې کونراد د برتانوي سترواکۍ له عروج سره نږدې لیکنې کولې، نو هغه له خپل ټاټوبي پولنډ څخه، چې د دریو نیواکګرو سترواکیو په منځ کې وېشل شوی و، نږدې د خپل ټول عمر په بهیر کې له خپلو ملي تجربو او د فرانسوي او برتانوي سوداګریزو بېړیو څخه له خپلو تجربو څخه ګټه واخیسته تر څو داسې لنډې کیسې او ناولونه جوړ کړي چې د اروپا تر راج  لاندې نړۍ د اړخونو لکه د امپریالېزم او استعمار انځور کړي ـــ او په ژوره بڼه د انسان د روح پلټنه وکړي.
د عدالت شونتیا ته سترگې پر لار یو
د "هایک" دلیل دا دی چې په یو بازار او یو اقتصادي نظام کې په ظاهري او باطنې بڼه مالومات شتون لري چې اقتصادي کارگران او فاعلان په دې مالوماتو بازار تنظمیوي. یو معمولي کاسب ډېر مالومات لري، شوني ده دا مالومات فرموله نشي کړای چې در یې کړي؛ خو پوهېږي چې په بازار کې څه تېرېږي. ددې مالوماتو ټولگه ده چې بازار تنظمیوي او طبیعي نظم یې رادبره کوي. نوموړی زیاتوي، له یوه مرکزي ټکي، د بازار سانترالېزه او تنظیمونه، محال ده. ځکه په یوه ټکي کې ددې ټولو مالوماتو را ټولونه، محال ده. هیڅ مرکزیت دا ټول اقتصادي مالومات ـــ چې د اقتصادي فاعلانو په ټولگه کې خپاره دي ـــ درلودای نشي او ناچار ددې ټولگې په تنظمیولو کې بېوسی کېږي.
تل باید فکر وکړو چې د مالوماتو په کومه برخه کې عدالت عملي کېږي؟ څومره پوهېږو چې عدالت عملي کړو؛ که توزیعي او ټولنیز عدالت وي یا قضایي؛ نو ځکه موږ د حرکت په حال کې یو کاروان یو، داسې کاروان چې تل نویو منزلونو او پړاوونو ته ور رسي او نوی موقعیت پیدا کوي او  البته مقصد هم ډېر لرې او ناپايښته دي. موږ څه د "هایک" استدلال ومنو یا نه، په دې مساله کې شکمنېدای نشو چې تر ډېره بریده پر عدالت پوهېدنه او عملي کېدنه په تجربي او فلسفي مالوماتو پورې اړوند ده؛ نو ځکه هیڅ وخت په رښتیا ډاډمنېدای نشو، چې آیا په یوه ځای کې مو، د عدالت حق پوره کړی که نه. دا گرد سره دلایل مې چې وویل، که له نظري پلوه وه یا له له علمي پلوه، وینئ چې لار سخته ده. سره له دې چې پر دې لار سختې ستونزې دي او سره له دې چې عدالت دومره جفاگانې، ناز او بې وفایۍ کوي؛ هم له نظري اړخ را نه تښتي او هم په عملي توگه سختي راسره کوي؛ خو بیا هم له گرېوانه یې لاس اخستای نشو؛ ځکه د حضرت علي (ک) د وینا له مخې که عدالت تنگ دی؛  نو بې عدالتي خو تر ډې خورا تنگه ده؛ تر دې بل ارت ځای نه موندل کېږي او له عدالته تېښته به مو ډېر تنگ ځای ته ورکاږي؛ نو ځکه په هر حال، برخه او نصیب مو همدا دی او باید په همدې حوزه او کړۍ کې لا ښه ډېره روشنگري وکړو."
سرکښي
پېژندنه
جېمز فيرون (James Fearon) او ډيويډ لايټين (David Laitin) سرکښي د پوځي جګړې د ټيکنالوژي په توګه راپېژني، چې له کليوالي سيمو څخه د چريکي جګړې د تر سره کوونکو کوچنيو او سپکو وسله والو ډلو له لورې ځانګړې کېږي. اسټين لانګ (Austin Long) سرکښي د يو شته سياسي نظم د بدلولو په موخه د نامنظمو ځواکونو په واسطه د سياسي او پوځي توکو يا وسايلو د کارونې په توګه راپېژني. د نوموړي په اند ياد ځواکونه د سياسي نظم له ساتندويه ځواکونو څخه د پټېدنې په موخه له ملکي وګړو سره په نمونه يې ډول يو ځای کېږي. د ماتيو ادم کوچر (Matthew Adam Kocher)، توماس پيپېنسکي (Thomas Pepinsky) او ستاتېس کاليواس (Stathis kayvas) په اند په سرکښيو کې مرکزي موخه پر ملکيانو باندې د واک تر لاسه کول ده.
موزامبیق
د دې هېواد يوازينۍ رسمي ژبه پرتګالي ده، چې د نږدې نيمايي نفوس له لورې پرې زياتره د دويمې ژبې په توګه خبرې کېږي. په عامې هېوادنۍ ژبې Tsonga، Makhuwa، Sena او Swahili دي. د هېواد نږدې ۲۹ ميليونه نفوس زياتره له بانټو (Bantu) توکم وګړو څخه جوړ شوی دی. تر ټولو ستر مذهب په کې عيسويت دی، چې د پام وړ لږه کي په کې د اسلام او افريقايي دوديزو مذهبونو پيروي کوي. موزمبيق د ملګرو ملتونو، افريقايي ټولنې، د ملتونو د ګډو ګټو، د اسلامي مرستې سازمان، د پرتګالي ژبې هېوادونو ټولنې، د ناپييلي خوځښت او د سويلي افريقا د پرمختګ ټولنې غړی او په (La Francophonie) کې ناظر هېواد دی.
سواهيلي ساحل
له ميلاد څخه د مخکې لومړۍ زريزې له وروستيو څخه د هند سمندر د سوداګرۍ پراخه شبکې د سويل پر لور موزمبيق ته دومره پراخه وغځېدې، چې د “Chibuene” لرغونی بندري ښارګوټی يې هم شاهد و. د هند سمندر په سوداګرۍ کې مخ پر وده پانګه اچونه، چې په نهمه پېړۍ کې پيل شوه؛ د معاصر يا نني موزمبيق په ګډون د ټول ختيځ افريقايي ساحل په اوږدو کې د ګڼو بندري ښارګوټو د ودې لامل شوه. ياد ښارګوټي چې زياتره يې خپلواک وو، په لومړني سواهيلي کلتور کې په پراخه ډول ګډون وکړ. اسلام په کې زياتره د هغو ښاري روڼ اندو له لورې ومنل شو، چې د سوداګرۍ چارې يې اسانولې. په موزمبيق کې “Sofala”، “Angoche” او د موزمبيق ټاپو تر ۱۵ پېړۍ پورې سيمه ايز قدرتونه وو.
۲۰۱۶ز کال روداتو جومات چاودنه
د ننګرهار ولایت د روداتو ولسوالۍ د مزینې قریې د حصارک په مرکزي جومات کې نن د غبرګولې په ۲۱مه نږدې دوه بجې د جمعې د لمانځه پر مهال د چاودنې له امله د ملام امام او یو ماشوم په ګډون درې تنه شهیدان شوي او ۷۲ نور لمونځ کوونکي ټپیان شوي دي د معلوماتو له مخې دغه پېښه هغه مهال رامنځته شوې،کله چې پر لمونځ کوونکو مهراب ته څېرمه ځآی پر ځای شوو چاودیدونکو توکو چاودنه وکړه. د دې پېښې ټول قربانیان د ننګرهار والي په لارښوونه د عامې روغتیا مرکزي روغتون ته را لیږدول شوي،چې ۳۸ تنه یې د لومړۍ درملنې وروسته کورونه ته لیږل شوي او په پاتې ټپیانو کې د شپږو تنو روغتیایي حالات نازک ښودل شوی دی. په ټپیانو کې تر پنځلسو زیات تنکي ماشومان هم شامل دي. د حصارک سیمې په یاد مسجد کې هیڅ ملکي او نظامي کارکوونکو شتون نه درلود او د پېښې ټول قربانیان ملکیان دي. ننګرهار والي همدا راز د پېښې پر مهال د عامې روغتیا او روداتو ولسوالۍ مسؤلینو ته لارښوونه وکړه،چې د ټپيانو درملنې ته جدي پاملرنه وکړي. همدا راز د ولایت مرستیال محمد حنیف ګردیوال د عامې روغتیا په روغتون کې د ټپیانو د روغتیایي وضعیت څخه په داسې حال کې لیدنه وکړه،چې د عامې روغتیا رئیس ډاکټرنجیب کاموال هم شتون درلود. نوموړي د عامې روغتیا ډاکټرانو څخه مننه وکړه،چې د پېښې ټپیانو په درملنه کې ځآنګړې پاملرنه وکړه او همدا راز یې له هغو ټولو ځوانانو څخه مننه وکړه،چې د خپلې وینو په ورکړې سره یې د ګڼ شمېر ټپیانو ژوند وژغورو. هغه وویل: لوړ پوړو مشرانو ورسره د پرلپسې ټلیفوني اړېکو په ترڅ کې د ټپیانو د روغتیا پوښتنه کړې. د ولایت مرستیال همدا راز د شهیدانو کورنیو ته د ولایت مقام له لورې مرسته شوې نغدي او نور د خوراکي توکو مرسته هم وسپارله.
پر اوکراين باندې د روسيې د ۲۰۲۲ز کال يرغل پېژندګلوي
ياد کړکېچ په Donabs کې د روانې جګړې (اوسنۍ – ۲۰۱۴ز کال) سره تړلی دی، چې په خپل وار د روسيې او اوکراين تر منځ د جګړې برخه ده. د ۲۰۲۱ ز په ډسمبر کې روسيې د دوه تړونونو مسوده وړاندې کړه، چې د هغه څه غوښتنه په کې وه چې «امنيتي ضمانتونه» يې باله. يادونو تړونونو په قانوني ډول د شمالي اتلانتيک د تړون سازمان (NATO) سره د اوکراين نه يو ځای کېدل او همدارنګه په ختيځه اروپا کې د ناټو په ځواکونو او دېره تجهيزاتو کې کمښت رانغاړه. په بشپړ ډول د غوښتنو د نه پوره کولو په حالت کې روسيې د نامعلومه نظامي ځواب ګواښ وکړ. ناټو يادې غوښتنې رد کړل او روسيې ته يې پر اکراين د يرغل زياتولو په حالت کې، د چټکو او سختو اقتصادي بنديزونو خبرداری ورکړ. دا کړکېچ د زياتو روښانفکرانو له لورې د سړې جګړې څخه راوروسته په اروپا کې يو له تر ټولو پياوړو کړکېچونو په توګه بيان شو. د نړيوالو چارو شنونکي Fiona Hill د ۲۰۲۲ ز کال  د فبروري په ۲۸ مه يادونه وکړه، چې پر اوکراين دا بريد يوه بله نښه ده چې درېيمه نړيواله جګړه دوام لري.
مخینه
روسيې ويلي دي چې: ناټو ته شونی اوکرايني لاسرسي او په ټوله کې د ناټو پراختيا د دوی ملي امنيت ګواښلی دی. پر وړاندې يې اوکراين او د روسيې ګاونډ نورو اروپايي هېوادونو پوتين په دې تورن کړی دی، چې د روسي سترواکۍ يا شوروي اتحاد د بيا جوړولو هڅه کوي او يرغليز نظامي سياستونه پلي کوي.
هولي
د هولي له سهار څخه خلک په گډا او سندرو ویلو بوخت وي او څومره چې د ورځې وروستۍ برخې ته رسیږي خلک سیندونو او اوبو لرونکو سیمو ته سره را ټولیږي او د دې ورځې په مازدیگر ځانگړي پاخه شوي خواړه خوري او څومره چې شپه را نیژدې کیږي سکوت سیمه نیسي، د هولي جشن د ماتورا، ورینداوان ناندگایون او برستار په ښارونو کې په مذهبي توگه لمانځل کیږي. ځکه دا ښارونه د کریشنا د اوسیدلو ځای دی.
۱۷۵ (عدد)
۱۷۵ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۷۴ څخه  مخکي او د ۱۷۶ وروسته موجود دي.
د خوارزمشاهیانو واکمني
تاريخ
‎د ۱۱ پېړی کی خوارزم د غزنويانو د ټولواکمني یوه برخه وه. په ۱۰۷۷ کال کی نوشتکین غرچه د دی ولایت والي شو. په ۱۱۴۱ کال د خانات قراختایی کی د سلجوقيانو پر سلطان احمد سنجر باندي بريد وکړ او په جگړې کی د سلجوقيانو پوځ ماته وخورله. په ۱۱۵۶ کال کی احمد سنجر ووژل شو او د خوارزمشاهیانو حکمران علاء الدين تكش د دی ماتې څخه گټه واخیسته او خپله واکمني یی پراخه وکړه. په ۱۲۰۰ کال کی علاء الدين تكش له دنیا سترگې پټې کړی او زوي یی علاءالدین محمد د سلجوقيانو واکمني ته ماته ورکړه او شاهنشاه شو. په ۱۲۱۲ کال کی علاءالدین محمد خپل مقر د کهنه گرگانج څخه سمرقند ته نقل وکړ او د قراخانيانو خنات یی ماته ورکړه. په ۱۲۱۸ کال کې چنگېز خان د خوارزمشاهیانو پر واکمني یرغل وکړ او بخارا، کهنه گرگانج او سمرقند یی ونیو. علاءالدین محمد مجبور شو چې لویدېځ ته تېښته وکړي او د کاسپیَن سمندر په یو تاپو کې یی له دنیا سترگې پټې کړی. د علاءالدین محمد تر مړينې وروسته زوي یی جلال ‌الدین خوارزمشاه د مغولو پر ضد هم جگړه کاوه او د اباسين ته نژدې پوځ یی ماته وخورله. جلال ‌الدین خوارزمشاه په ۱۲۳۱ کال کی ووژل شو. ‎
د واکسينو په اړه دوه زړي توب
هغه وړانديز شوي قوانين، چې واکسين لازمي ګرځوي، لکه د کلیفورنيا د ۲۷۷ سنا لايحه او د استراليا « No Jab No Pay» د واکسين ضد فعالينو او سازمانونو له خوا له مخالفت سره مخامخ شوې وه. د جبري واکسينو مخالفت شونې دی، چې د واکسين ضد احساساتو څخه راولاړ شوي وي، معنا دا چې د واکسيناسيون په برخه کې دا چاره، له ملکي آزادۍ او عام باور څخه سرغړونه ده يا هم د درمل جوړولو پر صنعت باندې د ناوړه ګټې اخستلو ګومان دی.
آیت الله سيستاني
د هغوی مرجعيت
د نجف اشرف له ځينې معلمانو څخه نقل شوې ده چې ځينو عالمانو د ايت الله سيد نصرالله مستنبط د وفات نه وروسته ايت الله خوئي ته وويل چې د نجف اشرف د ديني حوزې د مرجعيت د ځاي ناستي لپاره شرطونه کيږدي، هغوي ايت الله سيستاني د خپل علم، پاکې لارې او ښې عقيدې له کبله انتخاب او خوښ کړ. اول يې د ايت الله خوئي په ځاي نموځ وکړ بيا يې د ايت الله خوئي په مسلک (عقدې) او رسالې باندې بحث او ليکل شورو کړل د ايت الله خوئي د وفات نه ورسته ايت الله سيستاني يو له هغې کسانو څخه ؤ چې په ايت الله خوئي باندې يې د جنازې نموځ وکړ او له دې وروسته يې د ديني حوزې مشري په لاس واخستله او اجازتونه ورکول (د خمس او زکات او نور) د مالونو تقسيمول او د ايت الله خوئي له ممبر نه يې په حضراء جمات کې درس شورو کړ.،
د واکمنۍ د کابو کونې لارې چارې
کله چې د قدرت له دریځه، کومه خبره یا کوم کړه وړه کېږي، د خبرې یا کړنې منځپانگه له هغې خبرې یا کړنې سره ډېر توپیر کوي چې له وگړیز دریځه یي وايي یا کوي. دا هماغه څېزونه دي چې د سیاسي قدرت پر وړاندې حساسیت ډېر اوچتوي او په همدې دلیل دې ډگر ته د اخلاقو ورننوتل خورا لازموي. کله چې یو څیز ډېر اهمیت او حساسیت پیدا کړ؛ نو د اخلاقو شتون پکې اړینېږي.
عبدالعلی حمیدزاده
د افغانستان اقتصاد
تصوف
د تصوف ځينې طريقې
تصوف او صوفي کېدل د نړۍ په ټولو ادبياتو کې يوه ځانگړې برخه جوړوي،چې نه شو کولای د تصوف تاثيرات په پښتو ادبياتو کې هم ناديده وگڼو، دا چې تصوف په پښتو ژبه کې او په ځانگړې توگه په شعري او نثري ليکنو کې څومره رول او موقف لري. د تصوف د څېړونکو له انده ډېر د پام وړ توکی بللی شو: لکه چې د تصوف په ډېرو پېژندونو کې راغلي دي ، چې اصطلاحي اړخ يې د ډېرو تصوف پوهانو او خېړونکو له انده د ډېرې کتنې او پلټنې وړ خبره ده. زموږ بحث په دې البته کوچنۍ رساله کې دانه ده ، چې تصوف ډېرو لوريو څخه وڅيړو او وځيرو. زموږ هڅه دلته داده ، چې د تصوف او هغه ته اړوند ځنې مسايل او لارې چارې وڅيړو، د بحث او تحقيق موضوع دلته راټوليږي. د تصوف لارې او طريقې ، چې ډېرو متصوفينو په هغولارو او طريقو عمل کړی دی، همدارنگه ډېرۍ صوفيان په دې توانېدلي دي ، چې د تصوف په انگړ کې د تصوف گلونه خپلو لارويانو ته روښانه او وروښايي ، چې ډېرو په دغه لار کې د مُرشدانو دندې ترسره کړي دي. او تر ډېره بريده يې خپل پلويان او بيعت کوونکو ته لاره روښانه کړې او دغه لوی رسالت يې په ښه توگه ترسره کړی. زموږ موخه هم دلته ده ، چې په تصوف کې د ځينو لارو او طريقو شتون حتمي دی، چې څېړل يې زموږ ددې موضوع هدف جوړوي.
عرب صوفيان
ابو الحسمن الاشعري -- القشېري -- ابو علي دقاق -- جنېد بغدادي -- ابو محمد رويم -- منصور حلاج -- ذوالنون المصري -- معروف کرخي -- ابو يزيد بسطامي
۱۷۶ (عدد)
په کلینډر کې
۱۷۶ کولاي سي:
تورخم
سرحدي لانجې
د تورخم کرښې کې کله ناکله د افغان او پاکستاني وسله والو ځواکونو ترمنځ نښتې شوې چې وروستۍ هغه یې د ۲۰۱۶ز کال د جون په ۱۲مه نیټه ماښام مهال په سرحدي صفر ټکي کې د پاکستاني ځواکونو له خوا اغزن مزي لګولو له لامله رامنځته شوه. بل رپوټ بیا د پاکستاني اړخ له خوا د دروازې لګول د جګړې پیل بولي. د ننګرهار ولایت چارواکي وايي په تورخم کې افغان او پاکستاني سرحدي قواوو تر منځ جنګ نښتی دی. جګړه د یکشنبې په ماسختن په ځایي وخت نهه بجې وروسته له هغې نښتې چې، د افغان چارواکو په وینا پاکستاني ځواکونو غوښتل په تورخم کې دروازه ولګوي خو افغان سرحدي قواوو اجازه ورکړې نه ده. په ختیځ زون کې د سرحدي پولیسو قوماندان ولي خان شینواري امریکا غږ ته د افغان او پاکستانیو ځواکونو تر منځ جګړه تاید کړې خو د تلفاتو په اړه یې څه نه دي ویلي. نوموړی وايي ویل چې د شپې تر ۱۱بجو پورې هم ډزې روانې وې. یوې حکومتي سرچینې د نوم نه ښودلو په شرط امریکا غږ ته ویلي چې په جګړه کې دوه افغان سرحدي پولیس ټپیان شوي او پاکستانۍ غاړې ته هم مرګ ژو بله اوښتې خو دقیق شمېر یې نه دی مالوم. د تورخم سیمې یو اوسېدونکی وایي چې پاکستاني ځواکونه د درنو توپونو ‌‌‌‌‌‌ډزې کوي او سخته جګړه ده.
نېكولو مكياوېلې
د سياسي ژوند دوره
مکياوېلې يو نيواکگر ته چې غواړي يو هېواد تر نيولو وروسته پخپله ولکه کې وساتي د ډيوک اعمال د تقليد لپاره وړاندې کوي. بې له شکه هغه د ډيوک د اعمالو له بېلگې څخه پرته د تقليد لپاره بله ښه بېلگه نه شوه پيدا کولى. له دې کبله د ځينو گوت نيوونکو له خوا سيزار بورجيا د ټولواک اتل بلل شوى دى. خو ډيوک په ټولواک کې د يوې داسې څېرې په توگه ښودل شوى چې د نورو د بخت په راختلو ټولواکۍ ته رسېږي او د هغوى د بخت په پرېوتو راپرځېږي. يوه داسې څېره چې ټول هغه تدابير يې ونيول چې له يو هوښيار واکمن څخه يې تمه کېده، پرته له هغه يوه څخه چې هغه يې بايد ژرغولى وى. چا چې د هرې کېدونې ناوړه پېښې لپاره تيارى نيولى و، پرته له هغې يوې چې پېښه شوه. داسې څېره چې کله يې ټول توان له کاره لوېږي، په جگ غږ واېي چې دا د هغه گناه نه وه بلکې له وسه پورته او داسې ويرناکه پېښه وه چې هغه يې وړاندوينه نه وه کړې.
ليکنې او مړينه
ما ټول هغه څه ليکلي چې د هغوى له خبرو مې اخيستي او د سلطنتونو په اړه مې يو کوچنى کتاب برابر کړى دى. د دې موضوع په اړه هومره پراخ غږېدلى يم، څومره چې زما فکر رسېږي او څېړلي مې دي چې سلطنت څه دى، څو ډوله دى، په څه ډول رامنځته کېږي، په څه ډول ساتل کېږي او ولې له لاسه ځي؟؟... که زما کوم تخيل تاسو خوشالوي، بايد دا يو مو هم زړه دربد نه کړي او يو ټولواک، په تېره بيا نوى هغه يې بايد تل هرکلى وکړي. له همدې امله يې د سترتوب او جلال خاوند گليانو (Guiliano) ته ډالۍ کوم. فليپو کاساويکيو (Flippo Casavichio) دا کتاب له وړاندې کتلى، هغه کولى شي تاسو ته وواېي چې په دې کتاب کې څه دي او په دې اړه مې له هغه سره بحثونه درلودل، خو غواړم لږ نور يې هم پر ادبياتو برابر او بډاى کړم. مخکې تر دې چې دا کوچنى کتاب هغه بڼه غوره کړي، چې زموږ په لاس کې دى، ډېر بدلونونه په کې راغلل او گڼ شمېر فکري متنفذين د دې کتاب د جوړښت او ترتيب لپاره په کار بوخت ول.
امام علي رحمانوف
وېشنيزه:د تاجیکستان هېوادمشران وېشنيزه:هېوادمشران
۱۷۷ (عدد)
سرچينې
وېشنيزه:۱۷۷ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
سهيلا صديقي
جنراله ډاکټره سهيلا صديقي (۱۹۳۹ - )، چې د جنرال سهيلا په نامه هم پېژندل کېږي، يوه افغانه متقاعده سياستواله ده. هغه د ۲۰۰۱ ز. کال د دېسمبر نه تر ۲۰۰۴ ز. کال پورې د افغانستان د عامه روغتيا وزيره هم پاتې شوې. د وزارت له دندې مخکې هغې د افغانستان په يوه پوځي روغتون کې د جراحې په توگه دنده ترسره کوله.
د متحدينو د پناه عمليات
د کابل هوايي لېږد
د اګست په نولسمه نېټه راپور ورکړل شو چې د متحده ايالاتو ځواکونو د لوړې کچې يو افغان پوليس قوماندان محمد خالد وردک ژغورلی دی، چا چې د طالبانو او القاعده پر ضد جګړه کې د امريکا د ځانګړو ځواکونو سره په لوړه کچه کار کړی و. د جارج ډبليو بوش په اداره کې د کانګريس د دفتر پخواني رئيس او د سپينې ماڼۍ کارکونکي (Robert McCreary) په وينا، خالد او د هغه کورنۍ د متحده ايالاتو ځواکونو د (Promises Kept) په نوم شپېنيو عملياتو پر مهال د هليکوپتر الوتکې په واسطه ژغورلی و. د حکومت له ړنګېدو وروسته تر هوايي ډګره په رسېدو کې له ناکامېدو وروسته، په کابل کې د طالبانو د ځواکونو څخه د خوندي کېدو پر مهال له ژغورونکو سره د خالد اړيکه پرې شوې وه، او د متحده ايالاتو په ځواکونو کې د هغه ملاتړو له هغه ځايه د هغه ايستل غوره کړي وو، ځکه چې د طالبانو پر ضد د هغه شفاهي مخالفت نوموړی لوړې کچې غچ اخيستو ته پورته کړی و. (McCreary) وويل چې خالد او د هغه کورنۍ په ناڅرګند ځای کې خوندي وو، نوموړي همدا راز وويل چې د برتانويانو تر څنګ ګڼو نورو اتحاديانو د عملياتو په برياليتوب کې مرسته کړې وه.
محمد نادر ايوبي
زده كړې
ښاغلي نادر ايوبي لومړنۍ او منځنۍ ښوونې په خان آباد، كابل او كندهار كې سرته رسولي، اوپه كابل كې د سوداگرۍ لېسې له بشپړولو څخه وروسته پوهنتون ته ورغې او په كال ۱۳۳۷هجري لمريز د حقوقو او سياسي علومو د پوهنځي د دېپلوماسۍ له څانگې فارغ او په همدې كال د بهرنيو چارو په وزارت كې د مامور په ډول وټاكل شو. د اووه ويشتو كلونو په عمر (۱۳۴۲هجري لمريز) د احتياطي ظابطانو د مكلفيت دوره تېره كړه.
پښتو ليک او لوست
لومړی باید دا یاد شي، چې سربل څه معنا لري. سربل هغه ويی یا کلیمه ده، چې ډېری د نومونو مخ ته راځي او د لوري او ځای معلومات ورکوي: د، له… سره، لپاره، ترشا، مخ ته، پر، په…کې، له، باندې، تر منځ ….
د احمد کور په هغه کوڅه کې دی.
“له” په څو حالتونو کې راځي، خو په ټوليز ډول لوری یا پلو څرګندوي. سربېره پر دې یاد سربل د مهالي، ځایي او اړیکې/تړاوي کړول (قید/adverb) په توګه کارول کېږي. همدارنګه یو لامل او يوه استثنا هم څرګنولی شي.
د لوري څرګندونه:
له … سره سره: له ډېرو خوږو سره سره دی ښوونځي ته لاړ.
د تلپاتې پراختیا درېیمه موخه
مخینه(شالید)
د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام (UNDP) د راپور له مخې: "په هرو ۲ ثانیو کې یوله ۳۰ تر ۷۰ کلن کس د غیر ساري ناروغیو له امله مري، لکه: د زړه ناروغۍ، د تلپاتې تنفسي ناروغۍ، شکر او نري رنځ.
پښتو ليک او لوست
په ځینو ویناوو یا کړونو کې لکه:
تمرین: سمه بڼه په نښه کړئ!
۷) زه له خپلو ملګرو سره په چکر ځم.
د عبرت څخه د ډکو کيسو لړۍ
استاد نورالله خان احمدزى
دريم: علم التذکير بالموت وما بعد الموت (دمرګ او لدي وروسته څخه دتذکير علم).
د بشري حقونو نړیوال قانون
د ملګرو ملتونو سیسټم
د ملګرو ملتونو عمومي اسمبلۍ په ۱۹۹۳ زکال کې د ویانا اعلامیه او د هغو د عمل پلان تصویب کړ چې له مخې یې د بشري حقونو عالي کمیشنري تاسیس شوه.
د بشري حقونو نړیواله اعلامیه
له دې سربېره UDHR د بشري حقونو په معتبرې منبع اوښتی. دغه سند د بشري حقونو د راتلونکو نړیوالو غیر الزامي اسنادو لپاره بنسټ جوړ کړ چې له امله یې د بشري حقونو د نړیوال قانون معتبره سرچینه ګڼل کېږي.
سيمټيکس
سیمټیکس (په انگرېزي: Semtex) یوه پلاستيکي چاودونکې ماده ده چې په چکسلواکیا کې د ۱۹۵۴ کال څخه جوړېده. دغه چاودونکي توکي په اوس وخت کې د چېک په جمهوریت کې د برنو په ښار کې جوړېږي. سیمټیکس په پوځ کې او په کان کې کارېږی. سیمټیکس هم د ترهگرو لخوا کارېږي.
د سیمټیکس ډولونه
سیمټیکس د پینټریټ او هیکسوژن څخه تشکیل کېږی. دغه چاودونکې ماده کولای شي د سور رنگ یا نارنجي رنگ ولري .سیمټیکس چې په پوځ کې کارېږي د سیمټکس اېچ يا د چيکي ژبې په وينگ (تلفظ) ورته (ها) وايي ( Semtex H ) په نوم یادېږي. دغه د سیمټکس ډول د ۱۹۶۴ کال څخه راهيسې جورېږي. سیمټیکس ها په ځانگړي ډول تر ۱۹۸۱ ز. کال پورې لیبیا ته لېږدېدل. له ۱۹۸۱ز. کال وروسته د چکسلواکيا حکومت د لېږد مخه ونيوله. سیمټیکس ۱ اې ( Semtex 1A) یو ډول سیمټیکس دی چې یوازې د استخراج لپاره کارېږي.
تاریخ
ليبيا تر ټولو لوی د سیمټیکس اخیستوونکی و. ليبيا چې د سیمټیکس لویه زېرمه لرله دغه چاودونکي توکي د ایرلېنډ جمهوري پوځ (IRA ) ته ورکړه. په ۱۹۸۶ز. کال کې امریکا پر ليبيا برید وکړ. د دی له کبله په ۱۹۸۸ز. کال کې ترهگرو په امریکایي الوتکه کې د سیمټیکس (تقریبا ۴۰۰ گرامه) توکي پټ کړل او د الوتنې په وخت کې سیمټیکس وچاودېدل. امریکا د دغه برید څخه وروسته لیبیا تورنه کړه.
۱۷۸ (عدد)
سرچينې
وېشنيزه:۱۷۸ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
په یووېشتمه پېړۍ کی غلامي
نسبي غلامي او د ملکیت په څېر غلامي
موریتانیا د غلامۍ اوږد تاریخ لري. د ملکیت غلامي په رسمي توګه په دې هېواد کې غیر قانوني شوې ده، خو د دې خلاف قوانین ترډېره پورې نافذ نه شول. داسې اټکل کېږي چې د ۹۰ زره په شاوخوا کې خلک ( د موریتانیا د نفوسو په سلو کې د ۲ څخه زیات) غلامان دي.
د اېکو سېستم خدمتونه
کټګورۍ
د علمي ټولنې له خوا د اېکوسېستم د خدمتونو څلور بېلابېل ډولونه پېژندل شوي دي: د تنظیم خدمتونه، د خوړو د تیارولو خدمتونه، کلتوري خدمتونه او د ملاتړ خدمتونه. دا اړینه نه ده چې یو اېکوسېستم په یوه وخت کې څلور واړه خدمتونه چمتو کړي؛ خو د هر اېکوسېستم پېچلي ماهیت ته په کتو سره، معمولاً فرض پر دې کېږي چې انسانان د دغو خدمتونو له یوې مجموعې څخه ګټه اخیستنه کوي. هغه خدمتونه چې د اېکوسېستمونو د بېلابېلو ډولونو (ځنګلونو، سمندرونو، مرجاني صخرو، او په سمندر کې د شنه کېدونکو یو ډول ګڼو ونو او داسې نورو) له لوري چمتو کېږي. په حقیقت کې ځینې خدمتونه (لکه تازه اوبه، خواړه یا د ښکلا ارزښت او داسې نور) په خپل ګاونډ کې د انسانانو نفوس تر خپلې مستقیمې اغېزې لاندې راولي حال دا چې ځینې نور خدمتونه بیا په عمومي چاپېریالي وضعیت باندې اغېزه کوي د کوم په واسطه چې انسانان په غیر مستقیم ډول اغېزمن کېږي (لکه د اقلیم بدلون، د سولېدو یا توږل کېدو د عملیې تنظیم یا د طبیعي خطرونو تنظیم او داسې نور).
کلتوري خدمتونه
تر ۲۰۱۲ز کال پورې پورې په دې اړه بحثونه موجود وو چې د کلتوري اېکوسېستم خدمتونه څرنګه عملیاتي کېدلی شي، همداراز د طبیعي منظرو ښکلا پېژندنه، کلتوري میراث، د بهر تفرېح، او د معنوي ارزښت تعریف څرنګه د اېکوسېستم د خدمتونو په بهیر کې ځای پر ځای کېدای شي. څوک هغو نمونو ته رایه ورکوي کومې چې چاپېریالي ساختمانونه او فعالیتونه له کلتوري ارزښتونو او ګټو سره په ښکاره بڼه نښلوي. همدا ډول، د اېکوسېستم د کلتوري خدمتونو د مفهوم په اړه یو بنسټیز انتقادي نظر موجود دی چې په دریو استدلالونو باندې رامنځته شوي دی:
د ملاتړ خدمتونه
دا خدمتونه ښایي په ځینو طبقه بندیو کې د تنظیم د خدمتونو په څنګ کې اضافي وي، خو د غذایی موادو د ځنځير، ابتدايي محصول، د خاورې د تشکیل کېدو، او د استوګنځي چمتو کولو په څنګ کې داسې نور خدمتونه هم پکې شامل دي.
چاپېریال پوهنه
د اېکوسېستم په خدمتنونو باندې پوهېدل په اېکولوژۍ یا چاپېریال پوهنه کې یوه داسې ځواکمن بنیاد ته اړتیا لري، کوم چې د اورګانېزمونو د اړوندو بنسټیزو سرچینو او چاپېریال تر منځ متقابلې اغېزې تشرېح کوي.
ځ او ز توپير
نور ولولئ
خو دا قاعده د ټولو «ت» لرونکو فعلونو لپاره نشي راتلای او «ت» پکې دغه زماني بدلون نه مني، لکه: په «ختل» کې چې «ت» یې د مخکنیو افعالو په توپیر د «ځ» پر ځای پر «ژ» اوړي او «خېژم، خېژي» ترې جوړېږي.
دا هم هېرول په کار نه دي چې هره پښتو ځ د فارسي له ج سره هرومرو يومخيزه اېتېمولوجيکي تقابل نه لري او د هغې ځایناستې نشي بلل کېدای، لکه: په نمونځ يا لمونځ کې (چې فارسي بڼه یې «نماز» پر ج نه بلکې پر ز راځي).، همداسې ده ځيرک (فارسي زيرک) ځمکه (زمين)، ورځ یا روځ (روز)....
آزادي غوښتونکی مارکسیزم
تیوري
د ګڼ شمېر آزدي غوښتونکو مارکسیستي سوسیالیستانو لپاره، سوسیالیستي ارتدوکسي ماتې یوې نظري وقفې ته اړتیا لرله. دغه وقفې ګڼ شمېر ډولونه لرل. بوردیګیستیانو او SPGB په  سوپر – مارکسیستي تیوریکي مسایلو کې له پرېکنده درېځ  نه ملاتړ وکړ. نورو سوسیالیستانو د مارکس له پیروي پر شا او د جرمني آیډیالیزم له مثبت ضد (anti-positivist) پروګرام سره مل شول. آزادي غوښتونکي سوسیالیزم په مکرر ډول خپل استبداد ضد آرمانونه د ارتودوکسي له دغه تیوریکي توپیر سره تړلي بلل. [...] کارل کورش [...] د خپل ژوند په اوږد مهال کې په خپل کار کې په نظري پراختیا باندې د همیشني ټینګار له امله یو آزادي غوښتونکی سوسیالیست پاتې شو. کوروش ابدیت او غیرمتحرک والی رد کړ او د وسوسې د نظریې په حقیقت کې یې اساسي عملي رول درلود. د کورش له نظره هېڅ یوه نظریه آن مارکسیزم نه شي کولای، له تاریخ نه تېښته وکړي. د دغه لیدلوري له مخې کورش آن د مارکس د کپیټل(پانګې) محرک د ظلم لاندې طبقاتو خوځښت وباله.
شلمه پېړۍ
د شوروي په مخ پر ظهور دولت کې، د بلشویکانو پر ضد د کیڼ اړخو اعتراضات څرګند شول چې د بلشویکانو پر وړاندې د بغاوتونو او پاڅونونو لړۍ وه چې د کیڼ اړخو ډلو له دې ډلې سوسیالیست انقلابیونو، کیڼ اړخو سوسیالیست انقلابیونو، منشویکانو او انارشیستانو له خوا یې ملاتړ کېده. یو شمېر له هغو له سپین خوځښت ملاتړ کاوه او یو شمېر نورو بیا هڅه کوله، یو خپلواک ځواک و اوسي. دغه پاڅونونه له ۱۹۱۸ زکال څخه پیل شول او د روسیې د کورنۍ جګړې پر مهال او له هغو وروسته یې تر۱۹۲۲ زکال پورې دوام وکړ.
پینټریټ
توصیف
پینټریټ یو د بلور سپینه ماده ده چې په اسیتون( acetone (CH3)2CO) کې ویلېږی. پینټریټ دښورې تيزاب  ( nitric acid) اود کوهول استېر                                                      ( Pentaerythritol ) څخه جوړېږی.نقطه ذوب یی ۱۴۱،۴ درجې دی د چاودونکی سرعت یی ٨٣٥٠ متره په ثانیه کې دی.د چاودونکی انېرژی یی ٥٨١٠ کیلو جاله  ( kj) په کیلو کې دی د چاودونکی حرارت یی ٤٢٣٠ درجې ده
ډیورنډ کرښه رسمي نه ده
اودریم انتخاب همغه د سلیمان د غرونو په لمنو کې اداري سرحد دی، چې ډیلي ته تر ټولو نژدې پروت دی. په دغه کتاب کې هڅه شوې چې د افغانستان لپاره د پولې غوراوی تحلیل او تجزیه شي. که هندوکش سرحدي کرښه شوې وای نو د ازادو قبایلو اداره چې دخپل ژوند خاص ډول او سیستم یې در لود او په داسې غرونو کې اوسیدل چې هر یو یې یوه پوله کیدی شوای چې تیریدل ترې خورا سخت ، ډیر زیات تلفات او لګښتونه یې در لودل ،نوانګریزانوته پخوانیو هڅو ته په کتو سخته و بریښیده. دوی چې په هند کې یې خپله امپراتوري جوړه کړې وه وپتیله چې داځل له هندوکش لیرې کرښه رامنځ ته کړي ، ځکه دوی اول ځل په ۱۸۳۹ او دوهم ځل په ۱۸۷۸ م کال کې هڅه وکړه چې د هندوکش په غرونو کې د بریتانوي هند د خوندیتوب لپاره پوله را منځ ته کړي، خو دواړه ځلې بریالي نشول او په دریم ځل دوی هڅه وکړه چې د ډیورنډ کرښه دوی د سیاسي نفوذ د جلا والي لپاره رامنځ ته کړي او افغانستان یې په دغه ویش سره په یوه جلا برخه کې وساته چې افغانستان خپلواک پاته شي او د روسيې امپراتوری او د هغو ازادو قبایلو تر منځ یو حایل یا دیوال وي چې د افغانستان له بدنه(وجوده) د یوې ازادې سیمې په توګه جلاشوې وه او په حقیقت کې دا سیمه یانې ازاد قبایل بیا د افغانستان او برتانوي هند تر منځ دیوال وي او په حقیقت کې دواړه (افغانستان او ازاد قبایل )د برتانوي هند او روسیې د امپراتوری ترمنځ دوی ته دوه مهم دیوالونه وي او برتانیه ،د هند په اداري سرحد کې چې د سلیمان د غرونو په لمن کې پروت دی د روسیې له نیغ برید وړاندې دوه مهم سنګرونه په لاس کې ولري. د برتانویانو موخه داوه چې که پر هند برید کیږي ، نو لومړی په دغو ۲ سیمو کې ښه خسته او له پښووغورځول شي. په همدې بنسټ موږ ګورو چې دوی هم د هندوستان لپاره یو خوندي سرحد تر لاسه کړو او له بل پلوه دوی د پښتنو له اداره کولو چې له خپل دودیز سیستم پرته یې بل هیڅ ډول اداره نه منله ځان خلاص کړ.
لیکوال عبدالحمید مبارز ژباړه: عبدالمالک عاصم
احمد ظاهر
زده کړې
محبوب الله "پاچا" د احمدظاهر له نږدې ملگرو گڼل کېده. يوه ورځ پاچا،احمدظاهر او د ظاهر دوه خويندې د سالنگ په لور په مېله ووتل. د تگ پرمهال يې ډېر څښلي و، پاچا پر جلب ، احمد ظاهر يې ترڅنگ او خويندې يې په وروستيو سېټونو کې کښېناستې. موټر په کيڼ لاس په ډېر سرعت سره حرکت کاوه، احمد ظاهر د تبلې پر غږولو بوخت و، ناڅاپه يوغټ لارۍ موټر ورسره مخامخ کيږي، موټر له غره سره ټکر کيږي، چپه کيږي او د سيټ يوه اوسپنيزه ميله د احمد ظاهر پر ککرۍ وربرابريږي. احمد ظاهر لومړى د پروان د چاريکارو روغتون ته وړل کيږي، هلته يې درملنه ناشونې وي، وروسته کابل ته وړل کيږي، خو تر درملنې مخکې ساه ورکوي.
په دارځړولو ونو نوملړ
د اعدام ونې په متحده ایالاتو کې د ایالت پر بنسټ
د اعداموونکي ونه: د کلیفورنیا د دویم ګاروت په بلايي ښار کې د بلوت ونه، چې اوس‌مهال وچه شوې. د لومړي ځل لپاره په ۱۸۴۹ ز کال کې وکارول شوه، دویم ګاروت په هسپانوي ژبه کې د «دویم اعدام» په معنا ده. په یاده ونه کې شاوخوا ۶۰ کسان په دار شوي دي. د دې ونې پاتې کونده، لا خوندي ساتل شوې او د ۱۲۰ ایالتي لویې لارې پر سر پرته ده.
د نیوالمادین د اعدام ونه: د کلیفورنیا په سان جوزه کې د نیوالمادین په کان سیمه کې پرته د بلوت ونه ده.
اوکلاهوما
د سېلم د اعدام ونه: د اورګن په سېلم کې پرته ده.
دیو جانس کلبی
ژوند
یو وختې (دقیقه نېټه یې څرګنده نه‌ده)، هیسیاس او دیوجانس د اسعارو د جعل او ارزښت له لاسه ورکولو په تور ونیول شول، له ښاره وشړل شول او خپل تابعیت او ټولې مادي شتمنۍ یې له‌لاسه ورکړې. داسې برېښي چې د کیسې دغه اړخ د لرغون‌پوهنې له‌خوا تایید شوی دی: په سینوپ کې د مخ‌زېږد څلورمې پېړۍ ته اړوند ډېرې بې‌شکله شوې سکې موندل شوې دي (چې د لویې سکاڼې ټاپې په وسیله چیتې شوې دي)، په داسې حال کې چې د هغه مهال نورو سکو باندې د هیسیاس نوم، د ضرب کوونکې مرجعې په توګه، لګېدلی دی. په دغه موده کې ډېرې جعلي پیسې په سینوپ کې ښکته پورته کېدلې. سکې لاسي چیتې کړل شوې ترڅو د بې‌ارزښته اسعارو په توګه وپېژندل شي. سینوپ باندې په څلورمې مخ‌زېږد پېړۍ کې د فارسیانو او یونانیانو د پلویانو ترمنځ شخړه راولاړه شوه او ګواکې د دغو شخړو تر شا سیاسي لاملونه پراته وو، نه مالي.
الديهايد
دکاربونيل ګروپ په ځانګړي عضوي مرکبونو کې شتون لري چې دې مرکبونو ته يې ځانګړي خواص ورکړي دي .دکاربن او اکسيجن  اتومونه په دې ګروپ کې دوه ګوني اړيکه لري ) اړيکه دکاربن د 2p نه هايبريد شوي اوربيتال  او اکسيجن د 2p نه هايبريد شوي اوربيتالونو د څنګ تر څنګ  ننوتنې په پای کې منځ ته راځي .په لاندې شکل کې د کاربونيل وظيفه يې  ګروپ ځانګړتياوی وړاندې شوي دي . www.google.com شکل : دکاربونيل  په ګروپ  کې  داړيکو ځانګړ تياوي . ) اړيکې درلو دونکې  دي توپير د کاربن – کاربن د دوه ګوني اړيکې سره په دې کې دی چې يوه جوړه غير ارتباطي الکترون د اکسيجن په اتوم کې وجود لري. ) الکترونونه  په مساوي ډول شريک نه دي. له دې کبله د اکسيجن اتوم قسماً منفي چارج او د کاربن  اتوم قسماً مثبت چارج اختياروي دکاربونيل ګروپ نه يواځې يو فعال ګروپ دی بلکې  دنورو فعالو ګروپونو پيچلی شکل هم تشکېلوي زياتره مهم ماليکولونه دبيالوژي له نظره د کاربونيل ګروپ لرونکې دي. دکاربونيل د ګروپ  لرونکو بيوشيمي تعاملاتو شمير دومره زيات دی چې کېدای شي چې د بيوشيمي کېميا يوې برخې ته د کاربونيل د ګروپ لرونکې مرکباتو نوم ورکړو. دکاربونيل لرونکو ترکېبونو مثالونه په لاندې ډول دي .                                                      پراکسی کاربوکسيليک اسيد                            	الديهايد                 کيتون                                                                                            کاربوکسيليک
مالي اقتصاد
له داوري خلاصه بيه ټاکنه او توازن
له داورۍ خلاصه «عقلي» بيه ټاکنه او تعادل يا توازن مفهومونه، له پورتنيو هغو سره جوړه شوي دي، چې پخوانی يا نيوکلاسيکل مالي اقتصاد استنباط کړي.
الديهايد
دسيانايدو ريدکشن : نوموړي تعامل د LiAlH4 کتلست په موجوديت کې صورت نيسي که چېرې دريدکشن عمليه په دقيق ډول کنترول شي په لمړي حالت کې ايمني مالګه تشکېليږي او وروسته د هايدروليز په وسيله الديهايد په لاس راځي.
دبنزايل کلورايد څخه د سرب نايتريت سره : دبنزين دمشتقاتو له نيغ په نيغ تعامل څخه دکاربن مونو اکسايد او HCl سره په لاندې شرايطو کې اړوند اروماتيک الديهايدونه لاسته راځي.
۱۰ – دهلوجنونو سره دالديهايدو تعويضي تعامل : په الديهايدونو کې دالفا کاربن هايدروجن په قلوي محيط کې په ډيره اسانۍ سره دکاربن څخه جلا کېږي او د قلوي سره تعامل کوي چې په نتيجه کې الديهايدونه په کاربن ايون اوړي د منفي ايون د تعامل په نتيجه کې دهلوجنوسره دالديهايدونو هلوجن لرونکې مرکب حاصليږي.
د آرجنټاین هیواد د ولایتونو نوملړ
د ارجنټاین د ولایتونو نوملړ (د ارجنټاین د آیالاتونو نوملړ). د آرجنټین هیواد د لویو او وړو ښارونو او ولایتونو نوملړ.
مارشا پي. جانسن
مارشا پي.جانس د ۱۹۴۵ز کال د اګست په ۲۴مه زېږېدلی او د ۱۹۹۲ز کال د جولای په شپږمه مړ شوی، چې د مالکولم مایکل جونیر په نامه هم یادېږي. د امریکایي همجنس پالانو د آزادۍ غوښتنې فعال او  د خپل ځان پېژندل شوې درېګ [1]ملکه / drag queen  (معمولاً هغه نارینه چې ښځينه‌توب ترسره کوي، معنا د ښځو په شان سینګار کوي، د ښځو لباس کاروي او داسې نور...) وه. جانسن د هم جنس پالانو د حقونو لپاره د یوه ښکاره مدافع په توګه پېژندل شوی. جانسن د ۱۹۶۹ ز کال د سټون وال (Stonewall uprising) پاڅون له مخکښو څېرو نه و که څه هم ځینې په تېروتنې سره د لاریونونو د پیلولو کرېډټ جانسن ته ورکوي، خو په عمل کې جانس د لاریونونو په پیل کې تل د خپل نه حضور په اړه څرګندونې کړې.
افغانستان ته د اسلام راتگ
په افغانستان کې د مسلمانانو فتوحات د مسلمانانو له خوا د فارس له فتحې وروسته پیل شول. هغه مهال چې مسلمانانو ختیځ خوا خراسان، سیستان او ماورالنهر یا فراه رود ته کډه وکړه. له نهاوند جګړې ۱۵ کاله وروسته، دوی له افغانستان پرته ټول ساساني قلمرونه تر خپلې ولکې لاندې راوستي و. په بشپړ ډول د افغانستان مسلمان کول، د ۱۰مې او ۱۲ مې پېړۍ په منځ کې د غزنویانو او غوریانو د سترواکۍ تر مهاله، چې له مذهبي ډلو نه یې ملاتړ کاوه، نه و ترلاسه شوي.
د افغان – پښتنو وګړو د دین بدلون
د لسمې پېړۍ په فارسي جغرافیا (حدود العالم )کې افغانانو ته د لومړي ځل لپاره اشاره شوې ده. د دغې جغرافیې لیکوال د هندوستان هېواد او د هغه د ښارونو په اړه څرګنده کړې، «شائول، د غرونو په سر ښکلی کلی، چې په کې افغانان اوسېدل». ابن بطوطه شائول داسې تشرېح کوي چې: د ګردیز او حسینان ترمنځ مشترک سوداګریز ځای و، د حسینان کره ځای نه دی معلوم. اخوند درویزه څرګندوي چې: د دوی اصلي ځای کندهار و چې د محمود غزنوي په غوښتنه د هغه سره په فتوحاتو کې د مرستې کولو په موخه یې په ۱۱ مه پېړۍ کې کډه کړې. افغان کلتور «کاشغر» د سلیمان غرونو په اوږدو کې د هغوی اصلي ځای بولي. (حدود العالم) نغوته کوي چې: د ننهار (ننګرهار) پاچا ګڼ شمېر «مسلمانې، افغانې او هندو» مېرمنې لرلې.
د افغانستان توکمیزې ډلې
ملي هویت
د «افغان» کلیمه له «پښتون» قوم سره هممانیزه ده، خو اوسمهال دا اصطلاح د هغو خلکو په ملي هویت بدله شوې، چې په افغانستان کې ژوند کوي.
کار (کړنه يا دنده تر سره کول)
د بيالوژي په فلسفه کې، د کار خبرې خامخا ځينې موخه ييز اهداف وړاندې کوي، خو بيا هم طبيعي انتخاب د راتلونکي لپاره بې له کومې موخې څخه کار کوي. په دې ډول، بيالوژي ډېر ځله د موخې پېژندنې ژبه د کار د لنډيز په توګه کاروي. د بيالوژي په اوسنۍ فلسفه کې، په بيالوژيکي نړۍ کې د کار درې ستر روايتونه شته: د لامل پر بنسټ د دندو نظریات، غوره شوی اغېز او د موخې ونډه.
د بيالوژي په فلسفه کې
د بيالوژي په اوسنۍ فلسفه کې، په بيالوژيکي نړۍ کې د کار درې ستر روايتونه شته: د لامل پر بنسټ دندې نظریات، غوره شوی اغېز او د موخې ونډه.
غوره شوی اغېز
د بيالوژيکي کارونو انتخابي اندونه وايي چې: د بيالوژيکي خصوصيت کار هغه کار دی چې دا خصوصيت ورته ټاکل شوی دی، لکه چې «روت ميليکان» په دې اند دی. د بېلګې په ډول: د زړه کار دا دی چې وينه پمپ کړي، په همدې سبب هغه کار دی چې د تکامل په مټ زړه د همدې لپاره غوره شوی و. په نورو ټکو، د وینې پمپ کول هغه لامل دی چې زړه د هغې لپاره تکامل موندلی دی. په دې روايت ځکه نیوکه شوې چې دا د کار تصور ډېر زيات محدودوي. دا د تل لپاره روښانه وي چې کوم چلند د خصلت په انتخاب کې ونډه لرلې ده، ځکه بيالوژيکي خصوصيات کارونه درلودلای شي، ان که دا د هغې کار لپاره غوره شوی هم نه وي. ګټور بدلونونه په لومړي سر کې د دې لپاره نه غوره کېږي، خو بيا هم دوی کارونه لري.
امير محمد يعقوب خان
کورنۍ
امیر محمد یعقوب خان د امیر شیر علی هان زوی او د بارکزیو له کورنۍ ځخه وو.
سیاستوال
سیاستوال (سیاستګر) یاهم (سیاسی) هغه چاته ویل کیږی چې په عمومی سیاست تاثیر ولری او همدارنګه سیاسي پریکړي وکړي. هرهغه څوک چې په دولت کې په سیاسي پریکړو کې ښکیل وی او یاهم د ټاکنو مباریزی کودتا او یا کومی بلی لاری شهرت غواړی سیاستوال  بلل کیږی.