شفعه
همدارنګه دمشترکي وينځى يا څاروي نه چې کوم بچى پيداشي دغه به په شروکاوکې په قدر دملکيت مشترک وي  همدارنګه  دميوو دونو همداحکم دي. زمونږ دليل دي چې سبب دشفعي دملکيت دمبيعى سره متصل کيدل دي که لږ ملکيت متصل وي (ګډوى ) اوکه ډير نومستحقين دشفعى په سبب دشراکت دعين وي ياپه شراکت دحق ياپه سبب دحق دګا ونډى توب نوټول په يو جهت سره دشفعى مستحقين دى نوپه استحقاق دشفعى کې به هم ټول برابروى. دوهـم مبـحث: د مسـلـما ن او کـافـر د شفعـى بيـا ن- والمسلم ولذ مي الشفعة سواء : مسلمان او کافر په شفعه کولو کي برابر دي ځکه مسلمان او ذمي يو شان دي په سبب او حکمت د شفعو کي چي اتصال د ملک او دفعه د ضرر سره څنګ په څنګ ده نو هر کله چي په سبب او حکمت کي برابر دي نو ددي وجهي نه برابر دي په استحقاق دشفعه کې. ولهذا يستوى فيه الذکر والانثى والصغير والکبير: همدارنګه برابردى په شفعه کولوکې نارينه اوزنانه واړه وى اوکه غټ همدارنګه باغى اوعادل،اصيل او غلام پدى چې ماذون اومکاتب به وى ماذون ديته وائې چې يوغلام دى او مولاء ورته اجازه ورکړى چې تجارت کوه دارنګه که هر کار دفايدى زما وي هغى کې تاته اجازه ده هغه کوه .مقصد دعبارت دادى چې مولاء دغلام بايع دى ځمکه خرڅوى او شفيع دهغى غلام دى او غلام قرضدار دى نوحق دشفعى دغلام دى ځکه داګټه کوى دپاره دقرضدارانو خپلو چې قرض خلاص کړي اوکه قرضدار نه وه غلام بيا شفعه نشى کولى ا وديته ماذون پدى ذکر شوى عبارت کى ددى وجى نه وائې چې مولاء ورته اجازه کړى ده چې ګټه کوه اوخپل قرض دى ورباندى خلاص کړه پدى سره دفعه دهغى خبرى راغله  چې ګټه اوتا وان دغلام لپاره دمولاء  وى. اومکاتب هغه غلام ته وائې چې مولا ورته وائې چې دومره پيسى ماته راکړه بس ته به ازاد ئې نوغلام دمولاء سره خط وليکى دخط دليکلو نه پس مزدوري شروع کړى او پيسى جمعه کوي چې مولاء ته ئې ورکړى اوځان تري خلاص کړى. (١) دريـم مبـحث: حـق دشفعى اياشريـک لره ثا بـت دى او که ګـاو نـډى ته هـم ثا بـت د ى- يودا چې حق دشفعى په ذکر شوو درى واړو شفيعانو کې دهر يو لپاره ثابت دى دوهم داچې دشفعى دحق ثبوت پدى ترتيب سره دى کوم چې په کتاب کې ذکر دى. اول خليط فى نفس المبيعه لپاره بيا د خليط فى حق المبيعه لپاره بيا دګاونډى لپاره ځکه رسول الله صل الله عليه وسلم فرمايلې دى چې په هر هغه مشترک شى کې چې شفعه ثابته ده کوم چې تقسيم شوي نه وي هغه که  کوردى اوياباغ ددغى خرڅول جايز نه دى تردى چې خپل شريک خبرنه کړى  پس که هغه وغواړى نواخيستى ئې شي اوکه وغواړى چې پرې ږدى نوپريښودلې يې شي که دهغه داطلاع نه بغير ئې خرڅ کړو نوشريک ئې دخرڅ شوى حصى زيات حقداردىهمدارنګه کوم سړى چې دخرڅيدونکى مکان ياځمکى په ملکيت کې شريک وه دده په موجوديت کې حق دشفعى به نه هغه ته حاصل وى کوم چې په حقوقو کې ئې شريک وى اونه به ګا ونډى ته  ځکه چې اول معلومه شوه چې خليط فى نفس المبيعه دټولو نه مقدم دى البته که ده دخپل حق دشفعى نه  لاس اخستى وى نوبيا به حق دشفعى هغه چا ته وى کوم چې په حقوقو کې ئې شريک وى ____________________________________________________________________________________________ ١: تا ج ا لهدا يه  صفحه – ٣٠ – ٣٢ جلد پنځم. که ده هم شفعه وانه خيسته نوبيا به حق دشفعى ګاونډى ته حاصل وى. دهغه ترتيب په وجى سره کوم چې مخکى ذکر شو .يعنى دجار نه مراد ملا حق دى اوجار ملا حق هغه دى دکوم مکان چې د مشفوعه مکان دشاسره نښتى وى ددى نه جار ملا حق مقابل ووتلو. په بناد اصول دا مام ابويوسف رحمه الله عنه نه روايت دى چې دشريک فى نفس المبيعه په موجوده ګې چاته حق دشفعى حاصل نه دى که دى ئې واخلى اوکه نه ځکه چې دده په موجوده ګې کې نور خلک محبوب دي لکه دځوى په موجوديت کې چې لمسى دميراث نه محروميږى. (١) دظاهر روايت وجه داده چې دشفعى سبب يعنى اتصال خوشريک مبيعه ، شريک منافعه اوهمسايه ټولو په حق کې مقرر اوثابت دى مګر دشريک درقبى دپاره ددينه علاوه يوحق هم دتقدم  دى او کله چې دى ددينه لاس په سرشي نوا وس حق دتقدم به دهغه چا لپاره وى کوم چې دده سره متصل دى يعنى شريک منافعه لکه په دين صحت ا ودين مرض کې چې که دچا په مريض باندى دصحت په وخت کې قرض وى اودقرض الموت په وخت کې نورقرض هم واخلى اوبيا دامړ شي نوپه ترکه کې  قرض دصحت مقدم دى پداسى حال کې چې دواړه قرض ددى قابل دى چې اداء کړى شي. دمبيعى شريک چې کله دخرڅولو دځاى په بعضى حصه کې شريک وي يعنى ديوکور په احاطه کې چې څلور منزله وى اوپه هر يو منزل کې کورونه وى اوددى کور مالک (زيد ) سره په يومعين منزل کې د( بکر) شراکت دى اوپه باقى نورو منزلونو کې شريک نه دى اوکله چې ددى مکان په ١: تا ج الهدا يه صفحه – ١٠ – ١٣  جلد پنځم. يومعين ديوال کې شراکت وى په هر دواړو صورتوکې چې داشريک په کوم منزل کې شراکت لري ددى په خرڅ کې به دجار (پيوسته) په نسبت په حق دشفعه کې مقدم دى پدى کې هيڅ اختلاف نشته البته داخبره ده چې ددى منزل نه علاوه په باقي کور کې کوم ځاى کې چې دده شراکت نشته پدغى کې هم دجار نه مقدم دى ا وکنه. ددى په باره کې دامام ابويوسف رحمه الله عنه نه دوه روايتونه دى يودا چې پدى صورت کې دغه دواړه برابر دى (داروايت ضعيف دى ) بل روايت دادى چې دى په دى صورت کې هم مقدم دى داصحيح روايت دى  وجه ئې داده چې ټول کور يوه قطعه ده اوپدى قطعه کې ده ته په يومعين منزل کې شراکت حاصل دى په خلاف دګاونډى نه چې دغه شريک په منزل کې وي اونه شريک په کور کې بلکه صرف ملاحق دى نوباقي کور کې دشريک منزل اتصال زيات قوى شو نودى به مقدم وي .(١) څـلـورم مبـحث: دشفعــى فـا يـده او حـکـمـت- ١- په شريعت کې چې شفعه جايز شوى ده ددى وجى نه جايز شوى ده چې دفعه شى ضرر او بندشي خصومت (دشمنى ). ٢- په شريعت کې چې شفعه ددى وجى نه جايز شوى ده چې شفيع مالک شى  په مبيعه کې چې اخيستى ده نه ددى لپاره چې په هغه باندى ضرر راشى ترڅو هغه ضرر بند شي. ٣- بل حکمت پکى دادى چې دشفعى په اساس دشفيع حق محفوظ ساتل کيږي.