حیواني_سره_یاعضوي_سره
په خاوره کې د کمپوسټ ګټور عملیات
کله چې کمپوسټ په خاوره کې واچول شي نو په فزیکي، کیمیاوي او بیولوژیکي توګه په خاوره اغېزه کوي او په خاوره کې یو شمېر عملیات ترسره کیږي کوم چې په خلص ډول ‌ذکر کیږي. ۱- د خاورې فزیکي حالت اصلاح کوي : کله چې کمپوسټ د خاورې سره یو ځای شي نو د خاورو فزیکي ساختمان اصلاح کوي ، شګلنې خاورې تخته کوي آو مټنې (کلی) خاورې سستوي د خاورې د اوبو د ساتلو ظرفیت او د تودوخې د جذبولو توان زیاتیږي او د خاورې د نفوذ قابلیت اصلاح کوي او دخاورې علمیات اسانه کوي. د القلي او تېزابي خاورو د ضرر اندازه هم کموي او په دغه ډول خاورو کې د نبات وده اسانه کوي. ۲ – د غذايي موادو علاوه کول : دا چې کمپوسټ د نباتي پاتې شونو څخه جوړیږي نو د کمپوسټ خاورې ته د علاوه کولو په وخت کې ټول هغه غذایي مواد چې نباتات ورته اړتیا لري نباتاتو ته موجودیږي. هغه غذايي موادچې د خاورې څخه لاړ وي په اینده کې د نباتاتو د استعمال له پاره بیا خاورو ته واپس کیږي. د دې سره په څنګ کې په کمپوسټ په خاصه توګګه د دغه غذایي موادو لکه نایتروجن، فاسفورس، پوتاشیم او کلسیم په غیر عضوي ترکیب کې ترکیبیږي، او کله چې دغه مواد تجزیه کیږي نو دوی د نباتاتو د استعمال له پاره تجزیه شوي شکل سره موجود وي. د دې نه علاوه کله چې کمپوسټ تجزیه کیږي کاربن ډای اکساید تولیدیږي کوم چې د اوبو د ترکیب سره کاربونیک اسید تولیدوي او په خاوره کې د موجودو نباتي غذایي موادو د ویلي کېدو قابلیت زیاتوي. ۳- هورمونونه او بیولوژیکي فعالیتونه : کمپوسټ د مایکرو اورګانیزم له مخې ډېر غني دي، په خاصه توګه بکتریا او فنجی کله چې کمپوسټ خاوره کې علاوه شي، نه داچې میلونونه مایکرو اورګانیزمونه په خاوره کې شتون پیدا کوي بلکې په خاوره کې د شته موجوداتو فعالیت هم زیاتوي. مختلفې پروسې لکه: Ammonification ، Nirtificition او Nitrogen Fixation هم تیزیږي، کمپوسټ په خاصه توګه هغه فنجای فعالوي چې د نباتاتو ريښې سره نژدې ژوند کوي لکه Mycrrhiza دوی د ضروري غذايي موادو د خاورې څخه نبات ته په لېږدولو کې مهم رول لوبوي. په کمپوسټ کې په کمه اندازه د ودې تشویقوونکي مود شامل دي چې د هورمونونو په نوم سره یادیږي. Vermi Culture Vermi Culture د بایو ټیکنالوژۍ یو اړخ دی کوم چې د ځمکني چنجیانو په روزلو کې رول لري، Earthwarms (ځمکني چنجیان) د دهقانانو د دوستانو په توګه ګڼل کیږي، ځکه چې د دوی شتون په خاوره کې د نباتاتو د حاصلخېزۍ توان زیاتوي. دوی د عضوي بقایاوو د بدلولو أه پاره اغېزمن دي، دوی د کرنې دوام ته انکشاف ورکوي ځمکني چنجیان ټوټه شوي بې هډوکو حیوانات دي دوی سر، سترګې، غوږونه، غاښونه او پوزه نه لري خو دوی د رڼا په مقابل کې حساس دي ، دوی د پوستکي له لارې اکسېجن اخلي. دوی د بدن په یوه برخه کې خوله او په بله برخه کې مقعد لري، د دوی تکثر ډېر ګړندی دی او په کال کې د ۲۰۰ – ۲۵۰ چنجي تولیدولی شي ، دوی د خپلې ودې له پاره د 6.5 – 7.6 PH سیوري او د لمده بل شرایط خوښوي. ځمکني چنجیان حیواني او نباتي تجزیه شوي مواد به مصرف رسوي او دوی یې په مفیده سره بدلوي، د عضوي موادو حاصل لوړوي ، داسې اټکل کیږي چې د Vermi Composting له لارې ۱۰۰۰ ټنه Sludge د ۳۰۰ – ۴۰۰ ټنه عضوي سره باندې اوړي. د Vermi Composting ۵ میټریک ټنه په یو هکتار کې (5.MT/Hec) استعمالیږي. د Vermi Culture فایدې ۱- د خاورې تخریب کموي ۲- فاضله مواد په مفیده (ژوندۍ سرې) اړوي ۳- د خاورې حاصلخېزي او دحاصلخېزۍ توان زیاتوي ۴- د اوبو په ساتلو کې مرسته کوي ۵- د خاورې هوا کشي زیاتوي ۶- په خاوره کې د میکروبونو فعالیت زیاتوي ۷ – په پای کې د اقتصاد په انکشاف کې کومک کوي ۸- د بېکاره ځمکې په انکشاف کې کومک کوي. په ښارونو او کلیوالو ساحو کې د کورونو، باغونو، مارکېټونو او حیواني فارمونو څخه د Vermiculture په واسطه په کم مصرف سره په مفیده ژوندۍ سرې اړول کیږي چې دا بیا د ښې عضوي سرې په توګه خرڅیږي. Vermi Compost هغه کمپوسټ چې د ځمکني چنجیانو په واسطه جوړیږي هغې ته vermi compost وايي، دغه سرې اوس مهال د عضوي سرو یوه مهمه برخه ګڼل کیږي، په اسانۍ سره جوړیږي، ښه خاصیتونه لري او نبات ته بیخي ضرر نه رسوي. په کنده کې د Vermi Compost جوړول د ښې تنظیمونې له پاره د کندې اندازه باید 2m x 1m x 0.75m وي په لاندینۍ برخه د ځمکې چنجیانو له پاره یو بستر جوړکړل شي د دې د پاسه ۱۵ - ۲۰ سانتي متره د میده شوي ریګ او شګې Loamy خاورې یوه ډبله طبقه اچول کیږي. تقربیاً ۱۰۰ چنجیان د کندې د پاسه اچول کیږي، چنجیان باید مرطوب وساتل شي تازه حیواني فاضله مواد د Vermi Bed د چنجیو د بستر د پاسه اچول کیږي د کمپوسټ کنده کې تقریباً ۵ سانتي متره وچې پاڼې یا پروړه اچول کیږي، کیدای شي چې کنده د کوپرې یا نورو پاڼو په واسطه و پوښل شي تر څو چنجیان د مرغیو څخه وساتي. د تجزیه کیدو څخه ۳۰ ورځې وروسته د حیواناتو او نباتاتو لامده عضوي مواد د ۵ سانتي مترو په ډبلوالي سره د دغه تجزیه شوو له پاسه شیندل کیږي، دغه عمل باید په هفته کې دوه وارې تکرار شي دغه ټول عضوي پاتې شوني شاید د لاس په واسطه سره یا واړول شي خو د چنجیانو د بستر ځای باید محفوظ وي. د عضوي پاتې شونو د اچولو عملیه د کندې تر ډکېدلو پورې تکرار شي دغه کنده باید د ۳۰ - ۴۵ ورځو پورې مرطوبه وساتل شي، په دغه وخت کې د چنجیانو د بستر څخه پرته نور ټول مواد په ځینو وختونو کې سره واړول شي. لمده بل باید د اوبو د اچولو په واسطه باید وساتل شي، دغه چنجیان باید په کنده کې د دښمنانو لکه مارغانو، موږکانو، مږو، مارانو ، مېږیانو او ګونګټو څخه د لمده بل په واسطه وساتل شي، ددې د رسېدلو په وخت کې د کمپوسټ لمده بل باید د ۳ - ۴ ورځو پورې وځنډیږي د دې له وجې چنجیان ژورې طبقې ته ځې، وروسته له دې به Vermi Compost د څلورو میاشتو په موده کې کرونده کې د استعمال له پاره اماده وي.