cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
الاسکا
له نېواک مخکې
«اليوټي» ټاپوګان اوس هم د اليوټي خلکو د سمندري ماڼوګانو د ټولنې استوګنځايونه دي، که څه هم دوی لومړي اصلي الاسکايي اوسېدونکي وو چې روسانو ايستلي و. لويديځه او سويل لويديځه الاسکا د « Yup'ik» استوګنځای دی، په داسې حال کې چې د دوی تربوران « Alutiiq ~ Sugpiaq» په هغه سيمه کې ژوند کوي چې اوسمهال د سويل مرکزي الاسکا په نوم پېژندل کېږي. د شمالي داخلي سيمې « Gwich'in» اوسېدونکي «اتاباسکان» دي او اوسمهال په شمالي قطب ملي وحشي ژويو په خوندي ځای کې چې د ډېرې سيالۍ سيمه ده، په بنسټيز ډول په کارابيو (ګوزه) د اتکاء له امله شهرت لري. په شمالي پېچومي او «لټل ډيوميډ» ټاپو د انوپيټ خلک پراخه تسلط لري.
تانګ
تانګ د ډیری چینایانو لخوا درناوی کیږي. هغه تاوان او خراج کم کړ او د اجباري نظامي خدمت کچه یې راټیټه کړه. هغه د ژیړ سیند په اوږدو کې خپل نفوذ پراخ کړ او ډیری لیرې ځمکې یې د هغه معاونین جوړ کړل. هغه اینیانګ هم خپله نوې پلازمینه جوړه کړه. د ګریکپو امپراتورۍ د تانګ امپراتورۍ وروسته د نیما لخوا تاسیس شوه او 1598 کاله یې دوام وکړ. د تاریخ پوهانو په وینا، دا د چین په تاریخ کې ترټولو ځواکمن امپراتورۍ دی، نو هیڅ حکومت یې د مقابلې توان نه درلود. دې امپراتورۍ د بویو، ګوګوریو ، هان او چین په امپراتوریو ۷۵۹ کاله حکومت وکړ. وېشنيزه:چينايي لوبگران وېشنيزه:چين وېشنيزه:چينايان وېشنيزه:چينايي امپراتوران وېشنيزه:چينايي تاريخ
بودا
د ژوند افسانه
د بودايي داستانونو له مخې، سدھارتا ګوتم بودا (د سدھارتا کلمه د فضا د بشپړتیا مانا لري) د شاکیا ال ساکي قبیلې د سیدھارتا ګوتم په نوم یو شهزاده و، چې د اوسني نیپال په کاپیلاوستو سیمه کې اوسېده. ګوتم بودا په هند کې د ساکي قبیلې مشر یا ساکیموني لقب درلود او د ساکا قبیلې د ساکي شهزاده نوم دی. هغه د لومبینی په باغونو کې چې اوس نیپال دی زېږېدلی و. د زېږون وروسته، د کاهنانو پام هغه ته واوښت، او د دوی وړاندوینې دا وې چې په راتلونکي کې، سدھارتا به یا د نړۍ پاچا شي او یا به یو روښان روحاني شخص شي چې نړۍ به د جهالت له خوب څخه خلاص کړي. د سدھارتا پلار، سدودن شاه، د دې لپاره چې خپل زوی په لومړۍ لاره کې وي، هغه یې په عیش او عشرت کې راوست او په ماڼیو کې یې پناه ورکړه، ترڅو سدھارتا د ژوند له کړاوونو او نیمګړتیاوو سره اشنا نشي. په هرصورت، سدھارتا کاملجو په 29 کلنۍ کې له ماڼیو څخه وتښتید، او د هغه د تېښتې په جریان کې، هغه څلور لیدونه ولیدل: بوډاتوب، ناروغی، مرګ او یو متقی سړی چې د مصیبت څخه د خلاصون په لټه کې و. د څلورمې صحنې لیدل په سدھارتا باندې ژوره اغیزه وکړه او هغه پریکړه وکړه چې د یو شهزاده ژوند پریږدي ترڅو د انساني شرایطو حقیقت لټوي. په ځنګلونو کې له راهبانو سره د څه وخت تېرولو وروسته، هغه د حق د موندلو لپاره هغه لاره سمه نه ګڼله او منځنۍ لاره یې غوره کړه.
د علمي مېتود تاریخچه
لرغونی کلاسیک دور
په دریمې او څلورمې مخزېږدو پېړیو کې، یوناني طبیبانو هیروفیلوس (له ۳۳۵-۲۸۰ مخزېږد کال) او د چایوس ایراسیستراتوس (Erasistratus of Chios) د خپلو طبي څیړنو د پرمختګ لپاره تجربې په کار واچولې؛ اېراسېستراتوس یو ځل په مکرر ډول په قفس کې بنده مرغۍ وزن کوله او د تغذیې د وختونو تر منځ یې د هغې د وزن کمېدل ثبتول.
اودوکسوس کنيدوسي
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" اودوکسوس د کنیډوس اوسېدونکی و، دا ښار د آسیا کوچنیو یوناني کوچیانو سيمه وه. هغه یو تکړه ستورپوه او ریاضي پوه او د اپلاتون له شاګردانو څخه و، چې په 408 ق م کې زیږیدلی او په 355 کې مړ شوی. په 32 کلنۍ کې اتن ته لاړ، د اپلاتون خدمت یې تر لاسه کړ، بیا یې څو کاله په مصر کې د ستورپوهنې زده کړې وکړې او په اتن کې یې یو ښوونځی پرانیست او د ژوند په پای کې یې د قانون جوړونکي مقام ته وټاکل شو. وطن د هغه مقام او وقار داسې و، چې په پخوانيو وختونو کې هغه ته د خدای په څیر اودوکسس ویل کیده او زموږ په وخت کې هغه د ارستو څخه لوړ دی.
دیوان نرنجنداس
زدکړې او دندې:
کله چې د امیر عبد الرحمان خان تر مړینې وروسته امیر حبیب الله خان د افغانستان واکمن شو نو لالا نرنجندانس په پوځي ښوونځي کې شامل شو او تر فارغیدو وروسته دبیرګډ( غنډ مشر) رتبې ته ورسید.نوموړی دهمدې باچا په وخت کې د دار الشورا غړی هم و. کله چې د افغانستان د خپلواکۍ اتل غازي امان الله خان دافغانستان واکمن شو نو لالا نرنجنداس یې پخپلې کابینې کې د افغانستان د مالیي دیوان یا د مالیی وزیر وټاکه چې ده دغه دنده په پوره اخلاص او صداقت سره ترسره کړه. همدا راز لالا نرنجنداس داعلیحضرت اما ن الله خان په وخت کې په هغه غونډه کې د افغاني هیئت غړی و چې په ۱۹۲۰زیږدیز کال د اپریل د میاشتې په ۱۲ د هند په میسوري کې جوړه شوې وه او دی پکې د افغانستان د رسمی هیأت غړی و. د دې هیأت مشر د امان الله خان دبهرنیو چارو وزیر محمود طرزي، مرستیال یې د خارجه وزارت د سرحداتو مسؤول عبدالهادي داوي، د سوداګرۍ وزیر غالم محمد خان، پیر محمد خان تره خیلی او په هند کی افغاني مستشار غلام صدیق خان څرخي وو.خو ځینې تا ریخپوهان داسې نظر لري چی ګواکې امان الله خان د انګریزانو سره د خبرو اترو په دغو ناستو کی د نرنجن داس د ټاکلو نه سیاسی ګټه اخیستله. یعنی دا چی امان الله خان غوښتل په دې ډول د هندوستان ولسونه او په تیره بیا هندوان د آزادۍ غوښتلو له پاره ولمسوي. د برتانوي هند حکومت د نرنجنداس د ګډون څخه ډیر ناآرامه شو، داځکه چی د هندوستان د خلکو پاملرنه یې افغانستان ته واړوله. خو حقیقت دا دی چی امان الله خان د نرنجنداس د اداري او حسابي استعداد نه په بشپړه توګه خبر و ، نو ځکه یې د مالیې د وزارت مقام ور وسپاره.
دښت جوړېدنه
اغېزمنې شوې سیمې
وچې ځمکې د ځمکې شاوخوا ۴۰ تر ۴۱ سلنه برخه جوړوي او تر ۲ ملیارده زیات وګړي په کې ژوند کوي. د اټکل له مخې د وچو ځمکو شاوخوا ۱۰ تر ۲۰ سلنه لا دمخه تخریب شوې دي. د دښت جوړېدنې له کبله اغېزمنه شوې ټوله سیمه له ۶ څخه تر ۱۲ ملیون مربع کیلومترو پورې ده چې د وچو ځمکو شاوخوا ۱ تر ۶ سلنه وګړي هم په دښتو شویو سیمو کې ژوند کوي او یو ملیارد نور انسانان هم د دښت جوړېدنې له ګواښ سره مخ دي.
د ګوبي صحرا
بله لویه سیمه چې د صحرا کېدو یا دښت جوړېدنې له کبله اغېزمنه شوې، د ګوبي صحرا ده. د ګوبي صحرا د ځمکې پر مخ تر ټولو ګړندۍ پراخېدونکی صحرا ده، ځکه هر کال یې تر ۳۶۰۰ مربع کیلومتره (۱۴۰۰ مایل مربع) ډېر چمنونه او ورشوګانې پر دښتو او بېدیاوو بدلېږي. که څه هم خپله د ګوبي صحرا لا هم له بیجینګ سره ډېر واټن لري، خو بیا هم د ځینو میداني څېړنو راپورونه وايي چې له دغه ښار څخه یوازې ۷۰ کیلومتره (۴۳.۵ مایله) هاخوا د شګو لویې غونډۍ جوړې شوې دي.
بېوزلي
د وچو سیمو لږ تر لږه ۹۰ سلنه اوسېدونکي په پرمختللو هېوادونو کې ژوند کوي چې هلته هم له خرابو اقتصادي او ټولنیزو شرایطو سره مخ دي. دا وضعیت د ځمکو د تولیدي وړتیا د کموالي له امله د ځمکو د تخریب، د ژوند د شرایطو د خرابوالي او سرچینو او فرصتونو ته د لاسرسي د ستونزو له امله لاپسې خرابېږي.
افغان هندوان او سېکان
د افغانستان په سویل کې هندو او هندویزم تر ۳۰۰۰ زره کاله وړاندې تاریخ لري. ۶۰۰۰ کاله وړاندې لومړی کډوال چې له منځنۍ اسیا څخه افغانستان او بیا هند ته کډه شول د ویدي یا دراوډیان خلک وو. ویدیانو د ویدیک مذهب، بیا هندویزم ، او وروسته بودیزم تاسیس کړ. د افغانستان د جنوبي ښارونه د موریانو د سلطنت پر مهال هندو مذهب درلود. د چندر ګوپت موریا زوی اشوکا په وخت کې په افغانستان کې د هندویزم ځای بودیزم خپل کړ خو بیا هم په افغانستان کې ډېر هندوان اوسېدل. د عربو له واکمنۍ وروسته په افغانستان کې بودييزم له منځه ولاړ، خو هندوييزم پاتې شو. چې تر نن ورځې پورې د دې ډلې یو شمیر په دې خاوره کې ژوند کوي. د هند تاریخ پوهان د هند د تاریخ سره یوځای د سویلي هندوکش سیمې مطالعه کوي. . ځکه د هندوکش غرونه ډېر پخوانی نوم دی. هیروډوټس یا د تاریخ پلار په خپل کتاب کې لس ځله د هندوکش د غره نوم یاد کړی دی. ویدیان، نورستانیان، یونانیان او د منځنۍ اسیا نور قومونه د بدخشان ، پنجشیر، کاپیسا، نجراب ، تګاب ، سروبي، لغمان او کنړ او یا د نورستان بدخشان له لارې هند ته ننوتل. سکندر اعظم څلور کاله د هندوکش څخه د تېرېدو لپاره د یوې لارې په لټه کې و، تر هغه چې هغه د بدخشان له لارې سفر پیل کړ. د بلخ او بامیان – کابل لاره وروسته کشف شوه. د هندو کلمه د هند یا انډیس یا د کابل سیند څخه اخیستل شوې ده. چې د هند بحر ته بهیږي. د هینډس خلک د هندوییزم په نوم د دین ګروهمن ول. د هندویزم ریښې د نوولیتیک دورې او دورې (5500 څخه تر 2600 قبل مسیح) ته ځي. په ټوله نړۍ کې پخوانیو خلکو د شمنیزم په نوم عقیده درلوده (د روحونو سره اړیکه)، او هند - اروپایان هیڅ استثنا نه وه. په هند کې د آریایي څانګې شمنیزم ځان د عقیدې په بڼه څرګند کړ (تنترا، چې عملي اړخ لري)، او تانترونه د هندویزم سرچینې ګڼل کیږي. دې ابتدايي عقايدو وروسته د آريايانو په منځ کې نوې بڼه خپله کړه او يو دود يې رامنځته کړ چې د ويدي دود په نامه يادېږي او دا دود په ليکنو کې د ويدونو په نامه يادېږي. او داه د هندي کلتور د دریو لویو مذهبونو، هندویزم، بودیزم او جینیزم په جوړولو کې هم بنسټیز رول لوبوي.
ويټولډ بيلاويج
زده کړه
له ۱۹۵۳ څخه تر ۱۹۸۵ز کال پورې، بيلاويچ په همدې پوهنتون کې د ښونکي دنده تر سره کړه. هغه د مدار تيوري او نور رياضياتي مضامين تدريس کړل چې د برېښنايي علومو اړوند و. په ۱۹۶۰ز کال کې، نوموړی ځانګړی پروفيسر (buitengewoon hoogleraar) وګرځېد. که څه هم بيلاويچ د يو برېښنايي انجنير په توګه کار وکړ، هغه په بنسټيز ډول له رياضياتو سره لېوالتيا درلوده، په ځانګړي ډول په الجبر کې. په بلجيم کې يو دودو و چې ډيری ماهر رياضي پوهان د سوچه رياضياتو يا فزيک پر ځای په انجنيرۍ کې داخل شول. بيلاويچ د تدريس پر مهال د هر ډول اډیو-بصري مرستې لپاره د تورې تختې او تباشير استعمال ته ترجيح ورکولو سره د رياضياتو لور ته د خپل ميلان څرګندونه وکړه. هغه ان په همدې طريقه هغه مهال هم درس ورکړ، کله يې چې په لندن کې په IEE کې د زيات شمېر حاضرينو په وړاندې په نړيوال کنفرانس کې پرانيستونکې وينا کوله.
مسلک
په ۱۹۴۲ز کال کې له فراغت وروسته، بيلاويچ په «انټويرپ» کې له «Bell Telephone Manufacturing Company» (BTMC) سره يو ځای شو، کوم شرکت چې په اصل کې د «International Bell Telephone Company» يوه برخه وه چې مرکز يې په برسلز کې و، خو په ۱۹۲۵ز کال کې، له خپلو نورو اروپايي شريکانو سره په «International Telephone and Telegraph» (ITT) وپلورل شو. بيلاويچ په BTMCکې د لېږدولو د څانګې مشر شو. په دې ځای کې هغه له «ويلهيلم کاور» سره په اړيکه کې شو، چا چې په هغه زيات اغېز درلود. کاور د هغه مهال د برېښنايی مدار يو له مخښکو انديالانو څخه و چې په برلين کې يې د « Mix & Genest » لپاره کار کړی و، دا د ITT تر چتر لاندې يو همغاړی شرکت و. کاور د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال ومړ، خو بيلاويچ له هغه وروسته د اوږدې مودې لپاره د هغه اثار د مدار د تيورۍ د موضوعاتو په اړه د لوړ اختيار په توګه منلي و.
په یونان کې د سختو اقداماتو ضد غورځنګ
په یونان کې د ۲۰۰۸ز کال له پاڅون سره تړاو
په یونان کې پاڅونونه د ۲۰۰۸ز کال د ډسمبر په ۶مه هغه مهال پیل شو کله چې الکساندروس ګریګوروپولوس (یوناني: Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος) یو ۱۵ کلن زده کوونکی د اتن مرکزي سیمه(Exarchia) کې د دوو پولیسو له خوا ووژل شو. په داسې حال کې چې غبرګونونه د ډزو په پایله له امله رامنځته شوو، خو مبصرینو بیا د دغو غبرګونونه  ژور لاملونو هېواد کې د اقتصادي ستونزو په اړه د ځوان نسل په منځ کې پراخې مایوسۍ احساس (چې زیاتره د نړیوالو اقتصادي ناورینونه په پایله کې وو) د ځوانانو د بیکارۍ زیاتوالی او د یونان په دولتي ادارو کې د عمومي بې کفایتۍ او فساد څرګندیدل په توګه بیان کړل، چې په ۲۰۱۱ز کال او تر هغې وروسته اړونده لاریونونه دوام لري.
هانده ارچل
شخصي ژوند
هانده ارچل په ۱۹۹۳ زېږديز کال کې د ترکيې بانديرما ولايت کې زېږېدلې. پلار يې د ترکيې او مور يې آلمانۍ ده.
د جو بایډن ولسمشري
کابینه
بایډن د ۲۰۲۰ ز کال د نومبر په ۲۳ مه نېټه څرګنده کړه چې الجاندرو میورکاس به د کورني امنیت د وزیر په توګه او ایوریل هینس به د ملي استخباراتو رئیس په توګه د نوموړي له خوا و ټاکل شي. بایډن د ډسمبر او جنوري میاشتو په اوږدو کې، د بوستون اوسنی ښاروال مارتي والش، د کار وزیر په توګه و ټاکه او د کابینې د غړو ټاکلو ته یې یې دوام ورکړ.
د ګټې اصالت
ايتمولوژي
د بينتم پالنې “Benthamism” په نوم د جيرمي بينتم له لورې رامنځته شوې د ګټې فلسفه کې له نوموړي څخه د وروسته فيلسوف جان سټوارټ مېل له لورې د پام وړ بدلون راوستل شو او د ګټې اصالت اصطلاح يې عامه کړه. نوموړي په ۱۸۶۱ز کال کې په يو لمنليک کې ومنل، چې که څه هم بينتم باور درلود چې نوموړی لومړنی شخص دی، چې د ګټې ويی يې وکاروه، مګر هغه يې اختراع کړی نه دی. نوموړي ياد ويی د جان ګالټ د ۱۸۲۱ ز کال په “Annals of the Parish” نومي ناول کې له يوې څرګندونې يا اصطلاح څخه خپل کړ». که څه هم داسې ښکاري چې مېل له دې څخه خبر نه و، چې بينتم جورج وېلسن ته د خپل ۱۷۸۱ز کال ليک او ايټيني ډيومونټ “Etienne Dumont” ته د خپل ۱۸۰۲ زکال ليک کې د ګټې پالنې اصطلاح کارولې وه.
شير پېړه
تیارول
د چمتو کولو طریقه دا ده چې لږ غوړ ګرم کړئ او په کافي اندازه اوړه واچوئ ترڅو د ترهلو په څیر جوړ شي. بیا یې د یخولو لپاره یو طرف ته واچوئ. بیا یې د ټری په مینځ کې واچوئ او ښه یې ومینځئ تر هغه چې سپین شي، بیا یو څه بوره واچوئ، بیا یې وخورئ تر څو چې سخت او یخ شي. بیا یې مخلوط کړئ او د ټری په ښکته برخه کې دارچیني وویشئ او خپره یې کړئ او یو څو کرش شوې بوره یې پرې واچوئ.
د نوي کاروبار پيل
د توليد لپاره تقاضا
هر تجارت چه شروع کيږى د موجوده تقاضا پر بنسټ پيليږى. دغه تقاضا شايد تر ډيره وسيع وي. په بازار کې د توليد تقاضا بايد په پام کې ونيول شي چه کوم توليد مشتريانو ته قابل د قبول دى. توليد بايد د خپل کيفيت سره سره په مناسب قيمت وپلورل شي. ددي ترڅنګ، بايد ددغه توليد راتلونکى حالت هم وڅيړي چه تر څومره وخت پوري به په اينده کې دوام وکړي. يوه بله ضروري خبره هغه داده چه په توليد کې بايد نوښت وشي تر څو تر ډيره بريده مشتريان را جلب کړي چه په دي سره به دا جوته شي چه ايا مشتريان به دغه توليد په اينده کې وپيري او به ددي استعمال محدود شي. دغه ټولي خبري دا ثابتوي چه د توليد د تقاضا لپاره بايد سالم تصميم او لاري چاري وکتل شي تر څو د توليد تقلضا لا زياته شي. او که چيري توليد موسمي يا غير منظم وي نو بايد دغه کاروبار شروع نشي ځکه چه تاسي به د يو او بل موسم پوري منتظر ياست چه ستاسي توليد وپيرل شي. دغه شان توليد د بازارموندنې د صفر کچې ته رسيږى او د کم وخت په تيريدو سره خپل اهميت له لاسه ورکوي.
د کارکوونکو ټاکنه
د هر کاروبار لپاره ثابته شتمني هغه سرمايه يواځي نده بلکې د کاري قوي شتون هم دي. د خپل نوي کاروبار د خوځښت او کاميابيدو لپاره بايد انساني منابعي وټاکل شي. يو کاروبار تر هغي مخکي نه ځي تر څو چه کافي اندازه کارکوونکې ونلري. په دغه کارکوونکو کې بامهارته او بي مهارته کاريګران شامل دي. بامهارته کاريګران مستقيما د يو هدف د ترلاسه کولو لپاره کار کوي او بي مهارته کاريګران د يو هدف د ترلاسه کولو لپاره غير مستقيما کار کوي چه ښه مثالونه يې مدير او موتر چلونکى دى. مونږ داسي نشو ويلى چه يواځي بامهارته کارمندان يو کاروبار پرمخ بوځي بلکي بىمهارته کارمندان هم په عين ډول سره د کاروبار د ابادى او ترفيع لپاره کار کوي. دغه مسلکي او غير مسلکې قوه يو کاروبار ته ډيره زياته نفع رسولى شي.
د جاپان سترواک
د جاپان سترواک د جاپان پاچا او د سلطنتي کورنۍ مشر دی. د جاپان د اساسي قانون پر بنسټ نوموړی د جاپاني دولت او د جاپاني وګړو د یووالي د سمبول په توګه تعریف شوی چې ځایګی یې «د هغو وګړو له ارادې سرچینه اخلي چې پر هغو حاکمیتي واک لري». د سلطنتي کورنۍ قانون د سترواکۍ د ځای ناستوب پر موضوعاتو واکمن دی. سترواک د جاپان د سترې محکمې له خوا د قضايي تعقیب څخه خوندي دی. نوموړی همدارنګه د شینتو مذهب مشر هم دی. په جاپاني ژبه کې سترواک ته ټیننو (天皇، تلفظ: [tennoꜜː]) ویل کېږي چې د «کامي سترواک» یا «آسماني حاکم» په معنی دی. د جاپاني شینتو مذهب له مخې نوموړی د لمر د الهې آماتراسو له مستقیمو لمسیانو ګڼل کېږي. سترواک همدارنګه د جاپان د ټولو افتخاراتو، نښانونو، مډالونو او ملي جوایزو مشر ګڼل کېږي. یو مهال په انګلیسي ژبه کې د سترواک لپاره د میکادو (帝／御門) کلمه کارول دود و، خو اوس مهال دغه کلمه منسوخه شوې ده.
مشروطه واکمني
د سترواک دندې یوازې تشریفاتي چارو ته محدودې دي. د اساسي قانون څلورمه ماده څرګندوي چې سترواک «یوازې په ایالتي چارو کې ونډه لرلی شي هغه هم په هغو برخو کې چې قانون ورته اجازه ورکړې او د دولت په اړوندو چارو کې کوم واکونه نه لري». نوموړی د سیاسي نظر ورکولو اجازه هم نه لري. همدارنګه د اساسي قانون دریمه ماده څرګندوي چې «په ایالتي چارو کې د سترواک ټول اعمال د وزیرانو د پلاوي سلا مشورې او تائید ته اړتیا لري». له دې سربېره په څلورمه ماده کې دا هم راغلي چې دغه مسئولیتونه د قانون له مخې د سترواک له خوا تفویض کېدای هم شي.
په عملي توګه ټول دغه مسئولیتونه د وزیرانو د شورا له خوا د الزامي لارښوونو پر بنسټ ترسره کېږي.
برنارد مونتګومری
فیلډ مارشال برنارد لاو مونتګومری، د العلمین لومړی ویسکانټ مونتګومری (زوکړه: د ۱۸۸۷ زکال د نومبر ۱۷ مه – مړینه: د ۱۹۷۶ زکال د مارچ ۲۴ مه) چې د «مونتي» او «سپارتي جنرال» په مستعارو نومونو یې شهرت درلود د بریتانوي پوځ له مخکښو پوځي افسرانو څخه و چې په لومړۍ نړیواله جګړه، د ایرلنډ د خپلواکۍ په جګړه او دویمه نړیواله جګړه کې یې خدمت کړی.
شخصیت
مونتګومري له «کچې زیات کبر لرلو او د ځان ستایلو په نه کنټرول کېدونې لیوالتیا» اخته و. جنرال هستینګز ایسمای چې هغه مهال د چرچیل د ځواکونو مخکښ افسر او همدارنګه د هغه د باور وړ کس و یوځل یې د مونتګومري اړوند داسې څرګنده کړه چې: «زه دې پایلې ته رسېدلی یم چې له تبلیغاتو سره د هغه مینه یوه ناروغي ده، لکه په الکولو او یا هم نشه یي توکو باندې د اعتیاد په څېر، او دا هم په همدې کچه د هغه د لیونتوب لامل ګرځېدلې».
سمبوسه
د کلمې په اړه
سنبوسه د فارسي اصلي کلمه ده چې د پارسي کلمې "سنبوسګ" بدله شوې بڼه ده. د سنبوسه د (سمبوسه) د تلفظ کولو طریقې له امله ځینې خلک د دې نوم په اړه غلطۍ کوي. د دې نوم لومړۍ برخه د "درې" کلمې سره ورته ده او سنبوسه د درې غوږونو خوږو مانا لري.
په چین کې د مرګ سزا
تاریخي شالید
د اعدام سزا د چین د سلطنتي دورې د پنځو پخوانیو مجازاتو له ډلې وه. د اعدام سزا د قانون پوهانو لخوا په چینایي فلسفه کې ملاتړ کېده، خو د هغې پلي کول د کنفوسیانو له لوري نرمه شوه، چې د اعدام د سزا پر ځای یې اصلاح، تربیت او رحم غوره ګڼل. کنفیوس په بشپړه توګه د اعدام د سزا مخالفت نه کاوه، خو په دې اند و چې د اخلاقي هڅونې پر بنسټ په یوه ښه تنظیم شوې ټولنه کې، به د اعدام سزا ته اړتیا نه وي.
معياري چينايي ژبه
معیاري چینایي یا معیاري مانډراین د چینایي ژبې یو معیاري ډول دی چې د بیجینګ د ژبې پر بنسټ ولاړ دی او د چین د خلکو جمهوریت رسمي ژبه ده، د چین جمهوریت (تایوان) او د سینګاپور له څلورو رسمي ژبو څخه یوه ده. دا ژبه د ملګرو ملتونو له ۶ رسمي ژبو څخه یوه ده. په ورځنیو خبرو اترو کې، مانډراین معیاري چینایي ژبه ده، نه مانډرین ، چې پخپله د ژبو کورنۍ پوښي.
ګرامر
د سویلي چینایانو د نن ورځې ځینې محافظه کار ډولونه ډیر مونوسیلیبیک کلمې لري، په ځانګړې توګه د اساسي لغتونو په منځ کې. په هرصورت، په عصري مانډرین کې، ډیری اسمونه، صفتونه، او فعلونه اکثرا پولی سلیبیک دي. د دې وضعیت اصلي لامل ګراماتیک کول دي، او د وخت په تیریدو سره د غږ بدلون د موجوده نحو شمیر کم کړی دی. اوس په مدرن مینډرین کې، د فونیټیک توپیرونو سره سره، یوازې شاوخوا 1,200 سلیبونه ممکن دي؛ پداسې حال کې چې ویتنام شاوخوا 5,000 لري (اوس هم اکثره د مونوسیلیبیک ژبه) او انګلیسي له 8,000 څخه ډیر لري.
لیکنه
د دې ژبې د حروفو شمېر چې په چيني ژبه کې خانزي (汉字) بلل کېږي، په دوديزه توګه له ٧٠ زرو څخه تر ٨٠ زرو پورې شمېرل کېږي، له نېکه مرغه چې اوس مهال يې ټول متروک دي (د ادبي او مطالعې له غوښتنو پرته) او اوس مهال يو چينايي يا بهرنۍ ژبه ده. څوک چې غواړي چینایي ژبه زده کړي، د دې لپاره چې ووایې بشپړ سواد لري، هغه یوازې د 10,000 حروفو لوستلو او لیکلو ته اړتیا لري. نن ورځ، د لاتیني الفبا پر بنسټ یو سیسټم چې د Pinyin په نوم یادیږي د دې ژبې د ژباړې یا لاتیني کولو لپاره کارول کیږي.
له ۲۰۰۱ کال راهیسې په افغانستان کې د بریتانوي ځواکونو مرګ ژوبله
بریتانیا د لومړیو هېوادونو له ډلې وه چې د ۲۰۰۱ کال په مني کې یې د طالبانو د رژیم پر ضد د تلپاتې ازادۍ په عملیاتو کې ونډه واخیسته.
د ۲۰۰۶ کال د کابل پېښې
د ۲۰۰۶ کال د اګست په ۹ نېټه، د شاهي لوژستیکي قول اردو سرتېری ۲۵ کلن لی ریویز د کابل په کمپ ساوټر کې په یوه ترافیکي پېښه کې مړ شو. په دې پېښه کې ترهګر ښکېل نه وو.
د ۲۰۰۶ کال مارچ میاشت
د مارچ په ۲۷ مه د افغانستان په سویل لښکرګاه کې د شاهي ګلوسټرشایر، برکشایر او ولتشایر غونډ د لومړۍ کنډک غړی ۳۱ کلن دوهم ساتنمن پیټر اډوارډ کرډاک مړ شو. نوموړی د یوې ترافیکي پېښې په پایله کې مړ شو او د دښمن ځواکونه پکې ښکېل نه وو.
د ۲۰۰۶ کال جولای میاشت
د جولای په ۱ نېټه، د استخباراتو د قول اردو د مخابرې د ۱۴ غونډ غړي ساتنمن ۲۷ کلن پیتر تروپ او دوهم ساتنمن ۲۴ کلن جبران هاشمي، دا دوه بریتانوي عسکر او د هغوی افغان ژباړن داود د سپکې الکترونیکي جګړې د ټیم (LEWT) غړي وو. دا دری کسان هغه مهال مړه او او یو شمېر نور ټپیان شول چې د سنګین په ښار کې یو ۶۳ ډوله ۱۰۷ میلي متره راکټ په دولتي ودانۍ ولګید. د عراق او افغانستان په جګړه کې جبران هاشمي یوازینی بریتانوی مسلمان عسکر دی چې وژل شوی دی.
دریا خان اپریدی
په تاریخ مرصع کې د دریا خان یادونه:
افضل خان خټک په خپل مشهور نښېر (اثر) "تاریخ مرصع" کې لیکي چې دریا خان یو باتور ولسي (ملي) مشر او د جرګو مرکو سړی او د خپل ټبر سردار او مشر و او دده کورنۍ په خپله سیمه کې یوه پېژندل شوې کورنۍ وه. هغه وخت چې خوشال خان خټک د هند د مغولي واکمن اورنګزېب پر بډ پرځنګ (خلاف مبارزه) پیل کړه نو دوه نامتو اتلانو دریا خان اپریدي او ایمل خان مومند د مغولو پر بډ (خلاف) د خوشال د پرځنګونو (مبارزو) تکړه ملګري وو. په دغه پرځنګ (مبارزه) کې د اپریدیو، شینوارو او مومندو پښتنو رول هم د ستاینې وړ دی.
د خوشال خټک په شعرونو کې د مغلو خلاف د پښتنو د مېړانې یادونه:
څه شینواري، څه مومند، څه اپریدي وو
کال د غفج(۱) و خیبر کې هورې
سرچینې:
2- دخوشال بابا کلیات
د یونان کورنۍ جګړه
د ELAS پخوانۍ ګوندي ډلې، چې په خپلو پټنځایونو کې ځای پر ځای شوې وې او د KKE په وسیله کنترولېدې، کله چې هغوی DSE او د هغه اړوند عالي پوځ مرکزي دفترونه تنظیم کړل، نو په ۱۹۴۶ ز کال کې جګړه پیل شوه. KKE د دې هلو ځلو ملاتړ وکړ او داسې پرېکړه یې وکړه، چې دا حکومت چې د ۱۹۴۶ ز کال تر ټاکنو وروسته جوړ شو او KKE ورسره پرېکوڼ کړی و، نو په نړیواله کچه د دې په رسمیت پېژندل شوي حکومت پر وړاندې د اقدام کولو لپاره هېڅ بله لاره نشته. کمونیستانو د ۱۹۴۷ ز کال په ډسمبر میاشت کې یو موقت حکومت جوړ کړ او DSE یې د دې حکومت نظامي برخه وګرځوله. له یونان سره ګاونډیو کمونیستي هېوادونو لکه البانیا، یوګوسلاویا او بلغارستان د دې موقتي دولت او په تېره بیا د یونان په شمالي برخه کې د دوی د فعالو ځواکونو لوجستیکي ملاتړ وکړ.
کوکا کولا
کوکا کولا په ورته وخت کې د کوک تر نوم لاندې د کولا نور څښاک هم وړاندې کړي دي، چې د نورو تر څنګ د کافين نه لرونکې کوکا کولا، کافين نه لرونکې پرهېزانه کوک، خواږه يا شکر نه لرونکې کوکا کولا، کوکا کولا ګيلاس [الوبالو] وانيلا او د ليمو، يو ډول کوچني ليمو او قهوې د ځانګړو ډولونونو په ګډون، تر ټولو عام يې د پرهېز يا غذايي رژيم کوک “Diet Coke” دی. کوکا کولا ته د ۱۹۸۵ز کال له جولای څخه تر ۲۰۰۹ ز کال پورې له نوي کوک “New Coke” څخه د بېلولو په موخه، کوکا کولا کلاسيک ويل کېده. د ۲۰۲۰ ز کال د نړيوال سوداګريز توکي يا نښې د «تر ټولو غوره نړيوالې نښې» پر بنسټ، کوکا کولا د نړۍ شپږم خورا د لاسرسي وړ توکی و. په ۲۰۱۳ زکال کې د کوک توليدات د نړۍ له ۲۰۰ څخه زياتو هېوادونو کې پلورل شوي وو او مصرف کونکي يې هره ورځ له ۱،۸ بيليون څخه په زيات ارزښت د شرکت د څښاک د برخې له خدمتونو څخه ګټه پورته کوي. دې شرکت په ۲۰۱۸ زکال د ټول عايد له مخې د متحده ايالتونو د سترو شرکتونو د ۵۰۰ نېکمرغه “Fortune 500” شرکتونو لښتليک کې ۸۷ ځای خپل کړ.
چاریکار
تاریچه
د ۲۰۲۰ کال د مې په ۱۹نېټه، وسله والو د امام ابوحنیفه ښار په یوه جومات کې له روژه ماتې وروسته د ماښام د لمانځه پر وخت ډزې وکړې، ۱۱ لمونځ کوونکي یې ووژل او ۱۶ نور یې ټپیان کړل. طالبانو په دغه برید کې خپل لاس لرل رد کړل.
په انسانانو کې د تذکیر آله
د تناسلي آلې په تړاو تر ټولو معمولې بڼې، سنت (ختنه) کول او د آلې سوري کول دي. سنت کول، د بېلابېلو هڅوبي، مذهبي او (په ندرت سره) طبي دلایلو له‌امله د حشفې پوستکي لېرې کول دي او د دغه عمل په تړاو لانجمن بحثونه شتون لري. دم‌مهال ساینس‌پوهان په‌دې هڅه کې دي ترڅو د نارینه‌وو تناسلي غړي جوړښتونه په بشپړه یا برخیزه توګه له سره جوړ کړي. هغه ناروغان چې له دغې برخې څخه پوره ګټه ترلاسه کوي، هغه وګړي دي چې مورزادي نیمګړتیاوې، سرطان او داسې ژوبل شوي دي چې چې د تناسلي آلې یوه برخه یا ټوله آله یې پرې شوې ده او یا هغه نارینه چې غواړي د تناسلي غړي غیرارادي موډیفکشنونو بڼې بېرته راوګرځوي.
د ارمينيا اقتصاد
د معاصرې ارمینیا د اقتصاد تاریخ
د ۱۹۲۰ز لسیزې په پای کې، د سټالین رژیم NEP لغوه کړ او په ټولو اقتصادي فعالیتونو د مرکزي دولت د انحصار بنسټ یې بیا کیښود. له دې وروسته، د شوروي اقتصادي تګلارې موخه په ارمینیا کې دا وه چې یو لوی کرنيز او کلیوالي جمهوریت په صنعتي او ښاري جمهوریت بدل کړي. د نورو محدودیتونو تر څنګ، کروندګر اوس اړ شول چې خپل نږدې ټول حاصلات په ازاد بازار کې پر دولتي تدارکاتي ادارو وپلوري. له ۱۹۳۰ز لسیزې څخه د ۱۹۶۰ز لسیزې پورې، یوه صنعتي زیربنا جوړه شوه. د اوبو د بریښنا پر بندونو او کانالونو سربیره، سرکونه جوړ شول او د ګاز پایپ لاینونه د اذربایجان او روسیې څخه د تیلو او خوراکي توکو د راوړلو لپاره کیښودل شول.
تاچريزم
کتنه
تاچريزم د پيسو رسولو د پياوړي واک، خصوصي کولو او پر کارګر خوځښت باندې د خنډونو له لارې ټيټ انفلاسيون، کوچني دولت او ازادو بازارونو ته د ودې ورکولو هڅه کوي. دا اصطلاح په متحده ايالتونو کې زياتره وخت له رياګانومېکس “Reaganomics” اصطلاح سره، اسټراليا کې له اقتصادي رېشنليزم (د عقل اصالت) او نيوزيلينډ کې له روګيرنومېکس “Rogernomics” اصطلاح سره او په نړيواله کچه د ازادي غوښتونکي اقتصادي خوځښت د مهې برخې په توګه پرتله کېږي.
له تاچر څخه مخکې تاچريزم
د ۱۹۵۰ ز کال په لومړيو کې تاچر د مرستندويه دولت په اړه د هغه وخت د نظريو يووالی يا اجماع ومنله او د محافظه کار ټولنې کلنۍ عمومي ناستې ته په وينا کې يې ادعا وکړه، چې امتياز يې په محافظه کارانو پورې اړه لري. ژوندليک ليکونکی چارلس مور “Charles Moore” وايي: "مارګريت تاچر نه د خپل مسلک په پيل کې د مرستندويه دولت د جګړې د وخت بنسټونه رد کړي دي او نه يې د لومړۍ وزيرې په توګه د دندې پر مهال؛ هغه که د روغتيا برخه کې وو او که د ټولنيز تګلارې يا زده کړو برخه کې. نوموړې په دې برخه کې د خپلو نيوکه کونکو يا د خپلو پلويانو په پرتله لږه بنسټپاله وه. د نوموړې اندېښنه دا وه چې په خپله پر نظام باندې د تمرکز کولو په پرتله له نظام څخه پر ناوړه ګټه اخېستنه، بيوروکراسۍ او د اتحاديې نظاميتوب او همدا راز د هغه څه پر وده باندې زيات تمرکز وکړي، چې وروسته د د تابعيت کلتور په نوم ياد شو."
د انسان جېنوم پروژه
تاریخچه
رابرټ سین‌شایمر، د ۱۹۸۵ز کال په مې میاشت کې، د کالېفورنیا، سانتا کروز په پوهنتون کې یو ورکشاپ دایر کړ ترڅو د جېن لړۍموندنې د جوړولو امکان سنجولو باندې بحث وکړي. په مارچ کې، د چارلس دولیسي او د روغتیا او چاپېریال څېړنې مرکز (OHER) له انرژي څانګې څخه د دېوېد سمېت له‌خوا د «سانتا فې» ورکشاپ دایر شو. په ورته مهال کې، د سالک بیولوجیکي مطالعاتو انسټیټوت مشر «رېناتو دولبېکو»، په ساینس مجله کې د یوې خپرې شوې مقالې له‌لارې د ټول جېنوم لړۍموندنې وړاندیز کړی ؤ. د خپاره شوي اثر سرلیک «د سرطان په څېړنه کې د عطف ټکی: د انسان جېنوم لړۍموندنه» ؤ، چې د تي سرطان جېنونو د درک په موخه، د «لړۍموندنې» ګړنې په کارولو سره د اصلي وړاندیز لنډه شوې بڼه وه. جېمز واتسن دوه میاشتې وروسته د «Cold Spring Harbor» په لابراتور کې یو ورکشاپ پرانېسته. له‌دې امله، د یوې مرجعې لړۍ د ترلاسه کولو مفکورې درې جلا سرچینې درلودې: سین‌شایمر، دولبېکو او دولیسي. په پایله کې، د دولیسي فعالیتونه وو چې پروژه پیل شوه.
د بشپړېدو حالت
په دغې پروژه کې، د انسان په حجرو کې د ټولې موندل شوې DNA لړۍموندنه ناشونې وه او یوازې د جېنوم یوکروماتیکو برخو لړۍ وموندل شوه، چې د انسان جېنوم 92.1 سلنه جوړوي. د نورو برخو لړۍموندنه، چې د هېتروکروماتیک په نامه یادېږي او په سنترومرونو او تېلومرونو کې شتون لري، د دغې پروژې په ترڅ کې ترسره نه‌شوه.
راکشس
"راکشس": په لغوي مانا قوي ، بد شکل او ټیټ ذاتي او ديو ماننده انسان ته وايي. کله چې اریایانو د هند برصغیر باندې یرغل وکړ، دوی دا نوم دراویډیانو او د دوی مخلوط نسل ته ورکړ. راکشس په هندي دیوا مالا کې نیمه الهی واکونه لري. خدایان د سخاوت، بخښنې، رحم، حقیقت، او د بدۍ څخه کرکه لري. له بلې خوا راکشس یوازې د بدیو ښکارندوی کوي او د خدایانو کار خنډوي. همدارنګه دوی د انسانانو دښمنان دي او د بدۍ په لاره کې یې رهبري کوي. د آریایي قوم پاچاهانو او د نورو قومونو خلکو چې ځانونه د هند له قومونو څخه د رنګ او نژاد له مخې غوره ګڼل، د دراویډیانو قوم چې د آریایانو دښمنان ګڼل کېدل، د راکشس په نوم یادیدل. او آریایانو ته یهودیت ورکړل شو. د دغو شیطانانو په منځ کې مشر راون دی چې د رام او د کرشنا د ماما، نرکاسارا سره یې د کرشنا د وخت جنګ کړی و، چې د کرشنا میرمن ستیاباما لخوا وژل شوی و، او په کوم کې چې هندو ملت د دیوالي جشن لمانځي.
پيما کانډو
سیاسي ژوند
د ۲۰۱۶ کال د سپتمبر په ۱۶ مه د واکمن ګوند ۴۳ وکیلان د وزیر اعلی پیما خانډو په مشرۍ د هند له ملي کانګرس څخه ووتل او د اروناچل پردېش د خلکو ګوند (PPA) سره یوځای شول، چې د بهارتیا جنتا ګوند اتحاد دی.
مسټر همفر (انګریز جاسوس)
عثماني امپراطوري د نورو په مقابل کې د مسلمانانو يوه سياسي او پوځي هډه وه،چې د مسلمانانو برم پرې خوندي و او شمله يې پرې هسکه وه؛خو د اسلام دښمنانو ددې هډې د ځپلو لپاره پروګرامونه جوړ کړل،چې په پايله کې مسلمانان؛لکه يتيمان شول،په نړيوال ډګر کې يې خپل هويت له لاسه ورکړ او په فلسطين کې يې د اسرائيلو په نامه صهيونيستي دولت جوړ کړ،چې ددې دولت په جوړېدو د مسلمانانو پر وړاندې د مسيحيانو او يهودانو عملي يووالي تحقق وموند. ښه نو اوس پوښتنه پيدا کېږي،چې دا چارې يې د چا له لارې وکړې؟د عثماني امپراطورۍ د راپرځېدو پر تاريخ له پوهېدو جوتېږي،چې يو "عربي شيخ " په دې راپرځېدو کې مهمه ونډه درلوده،چې ددې کتاب لوستل به مو د مسئالې په ګوټ ګوټ وپوهوي.
پاى
عزم ویبپاڼه (عزم نیوز)
د عزم په نوم رسنۍ خپل فعالیت د ۲۰۱۵ز کال په جون میاشت کې پیل کړ. دا رسنۍ د افغانستان، سیمې او نړۍ په اړه خبرونه خپروي. د دې ترڅنګ اسلامي، سیاسي، ټولنیزي، روغتیايي لیکنو ته هم په خپله ویبپاڼه کې ځای ورکوي. د دې ویبپاڼې لومړی ادرس azamm.org و، خو په ۲۰۲۱ز کال کې یې ادرس azamnews.com ته بدل شو، چې په دې سره یې نوم هم د عزم پرځای عزم نیوز ته واوښت.
نصرالله سروری
نصرالله سروری یو افغان انځورګر او رسام و. د هغه کارونه اکثرا تاریخي ، فلسفي ، طبیعي منظرې ، او د کلیوالو طبقاتي ژوند سره معامله کوي. هغه د رومانزم ، حقیقت پسندۍ او کلاسیکزم له سټایلونو سره بلد و او په کوچني هنر کې د بهزاد هروي د سټایل پلوی و.
د دویمې الیزابت مړینه او د جنازې دولتی مراسم
مخینه
ملکه د خپل ژوند ډېر وخت کې د ښې روغتیا درلودونکې وه. هغه د خپل مېړه شهزاده فلیپ ( د د ینبرګ دک)  له مړينې وروسته له روغتیایي ستونځو سره مخ شوه او د ۲۰۲۱ ز کال کې د اکتوبر په میاشت کې د یوې لرګینې لکړې نه یې استفاده پېل کړه ترڅوپه دولتې بوختیاوو کې برخه واخلي. د اکتوبر په ۲۰، د مرکزي لندن د پاچا اوم ادوارد په روغتون کې بستري شوه او له شمالي ایرلند څخه یې خپلې کتنې په مهالویش باندې منظمې او په ګلاسګو Glasgow کې یې د اقلیم د تغیر په اړوند د خواوو په شپږویشتم کنفرانس COP26  کې خپل ګډون لغو کړ. هغه  د نومبر په میاشت کې د ملا له درد رنځیدله نو له همدې امله یې ونشو کولای چې د ۲۰۲۱ ز کال د ملي خدماتو د یاد په غونډه کې ( دا غونډه هر کال په لندن کې ترسره کیږي ترڅو په دوونړیوالو جګړو او له هغو ورسته جګړو کې د برتانیا او ګډوګټو لرونکو هېوادونو د نارینه او ښځینه خدمت کوونکو یاد ته درناوی وشي) ګډون وکړي. په برتانیا کې د کوید ۱۹ له خپرېدو وروسته ، ملکه د ویندسور په ماڼې کې یو له هغو وه چې د کوید ۱۹ تست یې مثبت و. دهغې د کوید ۱۹ علایم نرم و او د هغې ناروغي یوعادی زکام وبلل شوه، خو هغې وویل چې  "دا ناروغی هرڅوک ډېر کمزوری اوستړی کوي ". که دا فرض کړو چې د کوېد ۱۹ اغیزې او اوږد مهاله کوېد ۱۹ اغېزې په زړو خلکو ډېرې شدیدې وي نود دملکې روغتیا د ډېرو مبصرینو د اندېښنې لامل شوه.
قاشقايي ديلي ژبه
د ویناوالو سيمه
۶- د دشتستان په شمول د بوشهر ولایت
د قشقايي څو متلونه
ائوینگی تمیس ساخلا قوناق گلر، اؤزؤنگؤ تمیس ساخلا اؤلؤم گلر
تات گچیسینینگ گارخیمچلیگ ارگنیر.
چاپېریالي ډي‌اوکسي‌ريبونوکليک اسيد
د eDNA شننه او څېړنه، نه‌یوازې د معمولو نوعو د څارنې لپاره، بلکې، په جنتیکي توګه، پر ساتندویه هلوځلو باندې د اغېزښندونکو نورو نوعو په تشخیص او معلومولو کې خورا وړتیا لري. دغه مېتود، د ژوندي اورګانیزمونو له غونډولو پرته د بیولوجیکي څارنې زمینه برابروي او پر اورګانیزم باندې له انساني فشارونو واردولو پرته، د بریدګرو، دفاعي یا د انقراض له ګواښ سره مخ اورګانیزمونو د مطالعې وړتیا رامنځ‌ته کوي. جنتیکي معلوماتو ته لاسرسی، د نامستند شویو نوعو د شمېر، د نوعو توزېع او د ټولګو خوځښت په پوهېدلو کې ستره ونډه لري. تر ټولو مهمه دا ده چې، eDNA د نمونې اخېستنې دودیزو مېتودونو په پرتله، ډېري وخت لا لږ لګښت لري. د eDNA نمونو بشپړتیا په چاپېریال کې د هغو له ساتنې سره تړاو لري.
ګرنډ ترنک لار
د لرغوني هند د موریا سترواکۍ بنسټ ایښودونکي چندراګوپتا موریا، دا لویه لاره د اتراپتا په نوم د لرغونې لارې په اوږدو کې له میلاد نه مخکې په دریمه پېړۍ کې جوړه کړه، چې د ګنګا له خولې څخه د سترواکۍ شمال لوېدیځې پولې ته غځېدلې ده. په دې لار نورې رغونې د اشوکا په واکمنۍ کې ترسره شوې. پخوانۍ لار د شېرشاه سوري له خوا د سونارګاون او روهتاس سره يو ځای شوه. د دې لارې د افغانستان برخه د محمود شاه دراني په وخت کې ورغول شوه. دا لار د ۱۸۳۳ او ۱۸۶۰ کلونو تر منځ د بریتانویانو په دوره کې په پراخه کچه ورغول شوه.
مدو اچاريا
لومړنی ژوند
د واسو دیو د ماشومتوب ډېری کیسې مشهورې دي. یوه واقعه ویل کیږي چې واسو دیو پنځه کلن و، یوه ورځ له کوره ورک شو. مور او پلار یې ډېر لټون وکړ خو څه یې ونه موندل. درې ورځې وروسته ناڅاپه مدیا ګیا خبر شو چې واسو دیو د اړیپي په معبد کې دی. دواړه سمدلاسه اړیپي ته ورسېدل. هلته، د رب اننتشور(وشنو) په معبد کې، د بت مخې ته د پیروانو ګڼه ګوڼه وه. نینه واسو دیو خلکو ته ویل چې د شاسترونو له مخې د رب وشنو عبادت کولو سمه لاره څه ده. له دې پېښې وروسته په دې کې هېڅ شک نشته چې واسو ديو عادي ماشوم نه بلکې اوتارو و.
ګرنډ ترنک لار
د موریان سترواکي
د چندراګوپتا لاره د لرغوني "اتاراپاتا" یا شمالي لارې په اوږدو کې ورغول شو چې د پاني له خوا یې هم یادونه شوې وه. سترواک اشوکا په خپل فرمان کې د نیالګیو کېنول، په هر کاس (۱۵۰۰ مترو) کې څاه ګان کیندل او زیات "نیمیسدایا"، چې ډېری وختونه د مسافرینو لپاره د لارې په اوږدو کې د استراحت خونو په مفهوم ژباړل کېږي، ثبت کړي دي. ویل کېږي چې سترواک کنیشکا هم د اتراپتا کنټرو کوله.
ټولنیز عدالت
په داسې حال کې چې کولی شو د ټولنیز عدالت مفهوم په کلاسیکو او مسیحي فلسفي سرچینو کې پیدا کړو، له افلاطون او ارسطو رانېولې تر اګوسټین هیپو او ټوماس اکویناس پورې، د ټولنیز عدالت ویی د لومړي ځل لپاره د اتلسمې پېړۍ په وروستیو کې وکارول شو، البته د نظري یا عملي ناڅرګندو معناګانو سره. د دې اصطلاح کارونه په لومړیو کې د بې ځایه او د بیانیې وده ورکولو له تورونو سره مخ وه، شاید خو د توزیعي عدالت له یوه لیدلوري پراخولو سره یې لازمي اړیکه نده لرلې. د ۱۸۴۰مې لسیزې په لومړیو کې، د لویجي تاپارلي د طبیعي حقونو ټولنیزې علمي مقاله کې د دې اصطلاح په رامنځته کېدو او تعریف کې، تاپارلي د طبیعي قانون اصل رامنځته کړ چې د انجیل د ورورولۍ مینې اصل سره یې همغږي درلودله - یانې ټولنیز عدالت هغه دنده ده چې یو کس یې په ټولنه کې د انسان د متقابل مطلق اتحاد کې یې د بل کس په وړاندې لري. د ۱۸۴۸ کال انقلابونو وروسته، دا اصطلاح په ټولیز ډول د آنټونیو روزمیني – سرباټي لیکنو له لارې نامتو شوه.
د څارويو ازمايښت
پېژندنې
د څارويو د ازمايښت، د څارويو تجربه، د څاروي څېړنه، د بدن دننه ازمايښت او ويوسيکشن اصطلاحګانې ورته معناګانې، مګر بېلابېل مفهومونه لري. ويوسيکشن په لفظي ډول د يو څاروي د «ژوندۍ ټوټه يا برخه کولو) معنا لري او په تاریخي ډول يوازې هغو ازمايښتونو ته وايي، چې د ژونديو څاريو نا راضه کول رانغاړي. ياده اصطلاح ځيني وختونه په سپکونکي يا تحقيري ډول هر هغه ازمايښت ته هم کارول کېږي، چې له ژونديو څارويو څخه په کې ګټه اخېستل کېږي؛ د بېلګې په ډول: انسايکلوپيډيا بريتانيکا ويويسيکشن داسې راپېژني: «د رغونې د موخو په پرتله د ازمايښتي موخو لپاره د ژوندي څاروي عمليات يا په يو څه پراخ ډول «پر څارويو باندې ټول ازمايښت» ته ويويسيکشن وايي، که څه هم قاموسونو په ګوته کوي چې د يادې اصطلاح يو څه پراخه پېژندنه يوازې د هغو خلکو له لورې کارول کېږي، چې د دې کار مخالف دي. ياد ويی منفي مفهوم لری، چې د ځورونې، کړولو او مړينې معناګانې ترېنه تر لاسه کېږي. د ويويسيکشن ويي ته د دې څېړنې د مخالفينو له لورې لومړيتوب ورکول کېږي، په داسې حال کې چې ساينس پوهان په عمومي ډول د څاروي د ازمايښت “animal experimentation” اصطلاح کاروي.
تاريخچه
د زهر پوهنې يا توکسيکولوژي ازمايښت ۲۰ پېړۍ کې مهم شو. په ۱۹ پېړۍ کې د درملو تنظيمونکي قوانين يو څه زيات نرم وو. په متحده ايالتونو کې حکومت يوازې هغه درمل بندولی شول، چې جوړونکی شرکت به يې د درملو له کارونې څخه وروسته د پېرودونکي د زیانمنولو له امله محاکمه کړی و. که څه هم د ۱۹۳۷ زکال الکسير سلفانېلامايد “Elixir Sulfanilamide” ناورين په غبرګون کې، چې ايپينيموس “eponymous” درملو په کې له ۱۰۰ څخه زيات کارونکي ووژل، د متحده ايالتونو کانګرس هغه قوانين تصويب کړل، چې بازار ته د درملو له وړاندې کولو څخه وړاندې يې پر څارويو باندې د هغې د خوندې ازمايښت غوښتنه کوله. نورو هېوادونو هم ورته قوانين تصويب کړل. په ۱۹۶۰ ز لسيزه کې د تاليدومايد “Thalidomide” غميزې په غبرګون کې نور قوانين هم تصويب شول، چې د درملو له پيرلو څخه وړاندې يې پر امينداورو څارويو باندې د خوندي ازمايښت غوښتنه کوله.
د جنسيت له مخې د ماشوم زيان
د زېږون پر مهال د انساني جنس نسبت
د ۲۰۰۲ ز کال په يوه څېړنه کې د زېږون پر مهال د طبيعي انساني جنس نسبت د ۱۰۰ نجونو پر وړاندې نږدې ۱۰۶ هلکان اټکل شوی و. د زېږون پر مهال د انساني جنس هغه نسبت، چې له ۱۰۶ څخه د پام وړ توپير لري، زياتره وخت انګېرل کېږي چې د جنسيت له مخې د ماشوم د زيان په خپرېدنې او کچې پورې اړه لري. هغه هېوادونه چې د جنسيت د غوراوي له مخې د ماشوم د زيان په اړه د پام وړ اصولو د لرلو په فکر کې شول، د جنسيت له مخې د زېږون نسبتونه په کې د ښځينه وو په برخه کې ۱۰۸ او له دې پورته او د نارينه وو په برخه کې کې ۱۰۲ او يا له دې ښکته وو. دا انګېرنه متنازع او د تل پاتې پوهنيزو څېړنو موضوع ده.
ژباړه (بيولوژي)
لکه څنګه چې د کوډونو په مقاله کې یادونه وشوه، جنیټیک کوډ په حقیقت کې د دریوو نیوکلیوټایډونو یوه ډله ده چې پخپله څلور شمېره ده (5 که RNA شامل وي) او دوی AGCT او U دي. لاندې د پروسې یوه لنډه بېلګه ده چې دا په ګوته کوي چې د ژباړې په هره پروسه کې کوم بدلونونه واقع کیږي. M V L ATG GTG CTG
ايوبي کورنۍ
ايوبي کورنۍ (عربي: الايوبيون al-Ayyubiyun؛ کردي: نه يووبيه کان Eyubiyan) د مصر د منځنيو پېړيو د سلطنت “Sultanate of Egypt” بنسټ ايښودونکې کورنۍ وه، چې په ۱۱۷۱ ز کال کې د صلاح الدين له لورې د مصر د فاطمي خلافت “Fatimid Caliphate of Egypt” له ړنګولو وروسته رامنځته شوه. د کردي اصل يو سني مسلمان صلاح الدين په اصل کې د سوريې د نورالدين په توګه خدمت کړی و، چې په فاطمي مصر کې يې د صليبيانو پر وړاندې جګړه کې د نورالدين د لښکر مشري کوله؛ نوموړی په همدې ځای يعنې فاطمي مصر کې وزير شوی و. د نورالدين له مړينې څخه وروسته صلاح الدين د مصر د لومړي سلطان په توګه اعلان شو او د حجاز، يمن، شمالي نبيا، طرابلس، سیرينيکا، سويلي اناتوليا او شمالي عراق تر څنګ چې د نوموړي د کردي کورنۍ ټاټوبی و، (د نورالدين د پخوانيو سيمو په ګډون) يې نوی سلطنت په چټکۍ سره د ختيځ يا مشرق د ډېری برخو د نيولو يا رانغاړلو په موخه د مصر د پولو تر شا پراخه کړ. د حجاز او د مکې او مدينې د سپېڅلو اسلامي ښارونو د درک په ګډون د نوموړي د سلطنت د غوره والي له امله هغه لومړنی واکمن و، چې د دوه سپېڅلو جوماعتونو د ساتونکي “Custodian of the Two Holy Mosques” په توګه يې هرکلی کېږي او دا هغه وړ نوم و، چې د ۱۵۱۷ ز کال تر عثماني بريا يا فتحې پورې د مصر د ټولو راتلونکو سلطانانو له لورې په پام کې نيول کېده. د صلاح الدين د واکمنۍ په لومړه لسيزه کې يې د فوځ مبارزو د صليبيانو پر وړاندې په بېلابېلو عربي او اسلامي دولتونو کې د مسلماناتو يو ځای (متحد) کول په نښه کړل او د خپل شتون له نږدې درې نيمو پېړيو لپاره يې د مصر د سلطنت عمومي پولې او د اغېز سيمې وټاکلې. د اورشليم پاچاهۍ په ګډون زياتره صليبي دولتونه په ۱۱۸۷ز کال د حطين جګړه “Battle of Hattin” کې د صلاح الدين له بريا څخه وروسته د نوموړي پر وړاندې مات شول. که څه هم صليبيانو په ۱۱۹۰ زلسيزه کې د فلسطين ساحل يو ځل بيا ونيو.
پراخ تکاملي سنتسېز
پراخ تکاملي سنتسېز د مختلفو عواملو نسبي اهمیت تر څېړنې لاندې نیسي، د پخواني سنتسېز ګڼ شمېر فرضیات څېړي او هغه په مسببو اضافي عواملو سره پیاوړی کوي. په دغه چاره کې څو سطحي انتخاب، له نسلونو څخه هاخوا اپي ژنټیک وراثت، د نوعو مېشت ځای جوړول، تکامل منل او همدارنګه د تکاملي پراختیايي بیولوژي ګڼ شمېر مفاهیم په کې شاملېږي.
ازمویل
پراخ تکاملي سنتسېز اوس مهال په بریتانیا، سویډن او متحده ایالاتو کې د اتو پوهنتونونو د پوهانو له خوا د ازمویلو په حالت کې دی. دغه ۷.۷ میلیون پونډي پروژه د جان ټمپلټون د بنسټ د ۵.۷ میلیونه پونډه مالي مرستې په واسطه ترسره کېږي.
مېنېډېموس پيرا
یادښتونه
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وییپانگه وېشنيزه:فلسفي څانگې وېشنيزه:فلسفي ښوونځي
ارثي(جنیتیک) کوډونه
او لکه څنګه چې د مارک اپ ژبې په نوم درې مفکورې، هایپر متن او ویب مفهوم باید د HTML د پوهیدو لپاره پوه شي، لکه د درې عدد مالیکولونه چې DNA ، RNA او د نسج جوړښت په نوم یادیږي او د یو ارګانیزم بدن باید د رمیزا د پوهیدو لپاره اړین نه وي. د دې لپاره چې لومړني کارونه په پام کې ونیسو، نو مخکې له دې چې د رمزا په اړه اصلي مقاله پیل کړو، د دې دریو عناصرو لنډ شالید وړاندې کوو.
د غوښې چمتو کول
فیزیولوژیکي تالیف وېشنيزه:بيولوژي وېشنيزه:ژونپوهنه وېشنيزه:ژوي وېشنيزه:څاروي
ګرشک
د تلپاتې ازادۍ عملیات
د ۲۰۱۷ کال په جون میاشت کې، د طالبانو د مشر هبت الله اخندزاده زوی، چې حافظ عبدالرحمن نومېده، په ښار کې د مېشتو افغان ځواکونو پر وړاندې ځانمرګی برید وکړ.
نوموړی ښار، د هلمند ولایت او د ټول افغانستان د نورو برخو په ګډون، د ۲۰۲۱ کال د طالبانو د بریدونو په پایله کې د طالبانو لاس ته ولوېد.
ژینو
تاریخچه
کله چې رومیانو دا ښار په ۱۲۱ کال مخکې له میلاد نه ونیو، جنیوا د الوبروګ قبیلې سرحدي ښارګوټی و، چې د هیلویټي قبیلې په وړاندې سنګر و. د روم سترواکۍ په وروستیو کې عیسوی شو، او په پنځمه پېړۍ کې یې د روحاني مقام د لومړي ځل لپاره ترلاسه کړ چې له هغه وړاندې په څلورمه پېړۍ کې د ویانا د روحاني تر واک لاندې و.
رباط (تشريح)
په ساینسي تفسیر کې، د "رباط" کلمه د انګلیسي " ligmant " ځای نیسي او جمع یې "ligaments" دی. لیګامینټ یو فایبر جوړښت دی چې هډوکي او کارټیلجونه سره نښلوي او بدن پیاوړی کوي. د لیګامینټ اصطلاح عموما په ټولیز ډول د درې ډوله جوړښتونو لپاره کارول کیږي.
کرانتور
ژوند
کرانتور د فلسفې د زده کړې لپاره اتن ته لاړ چېرې چې هغه د زینوکراټس شاګرد او د پولیمون ملګری شو، او د پخوانۍ اکاډمۍ د فلسفې یو له خورا مشهورو ملاتړو څخه و. لکه څنګه چې زانوکراتس په 314/3 مخزېږديز کې مړ شوی، کرانتور باید د هغه کال څخه مخکې اتن ته راغلی وي، که څه هم د هغه د زېږون نېټه مالومه نه ده. هغه د پولیمون او کریټس څخه مخکې مړ شو. ډراپسي يا بوغمه د هغه د مړینې لامل و. هغه خپل برخلیک، چې د دولسو استعدادونو اندازه وه، ارسیسیلوس ته پرېښوده چې د هغه وروسته د اپلاتوني ښوونځي مشر په توګه وټاکل شو.
لیکنې
اثار يې ډېر زيات وو. دیوجینس لایرټیوس وايي چې هغه تبصرې شاته پریښي چې د 30,000 کرښو څخه جوړه شوې وه؛ مګر د دې څخه یوازې څو ټوټې ساتل شوي دي. داسې ښکاري چې دا تبصرې په اصل کې د اخلاقي مضامینو سره تړاو لري، او په دې اساس، هوریس هغه د کریسیپپس سره د یو اخلاقي فیلسوف په توګه طبقه بندي کوي، او د هغه په اړه په داسې ډول خبرې کوي چې دا ثابتوي چې د کرانتور لیکنې په هغه وخت کې په روم کې ډېرې لوستل شوي او په عمومي توګه پېژندل شوي.
سرچینې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وییپانگه وېشنيزه:فلسفي څانگې وېشنيزه:فلسفي ښوونځي
جان ډي راکفیلر
د ژوند لومړي کلونه
راکفیلر د نیویارک په «ریچفورډ» کې د چلبازۍ هنرمند «ویلیم ایوري بیل راکفیلر» او «ایلیزا ډاویسون» دویم بچی و. هغه یوه مشره خور درلوده چې «موسی» نومیده او څلور کشران وروڼه او خویندې: کشر ویلیم، میري او غبرګوني فرانکلین (فرانک) او فرانسیز. د هغه پلار د انګريز او المانی توکمی و، په داسې حال کې چې د هغه مور «السټر سکاټ« توکمې وه. بیل لومړی د چارتراشو پلورونکی او بیا وروسته هغه پلورونکی شو چې د پلور لپاره سفر کوي، هغه  خپل ځان د بوټو د ډاکټر په توګه معرفي کاوه چې د قوت شربت یی پلورلو، د ځایی خلکو لخوا د «لوی بیل» او «شیطان بیل» په توګه پېژندل شوی و. هغه له دوديزو اخلاقو څخه بې پروا و، هغه يو سرايله وجود پر مخ وړ او کله لکه به خپلې کورنۍ ته راستنېدو. بل په ټول ژوند کې د دسيسو د جوړولو له امله بدنام و. د «لوسي» او «چان» د زیږدنې په منځ کې، بیل او د هغه د ساتلې ښځې او کور خادمې «نانسي براون» د «کلورینډا» په نوم يوه لور درلوده چې په کم عمرۍ کې مړه شوه. د جان او کشر ویلیم د زیږدنې تر منځ، بیل او نانسي د کورنیلا په نوم یو بله لور هم لرله.
ابو الوفا بوزجانی
ابو الوفا محمد بن يحيى بن اسماعيل بن عباس بوﺯجانى رياضى پوه، ستورو پيژندونکى او نجومى وه. رياضى ته ﺯيات خدمت کړى،  په ۹۴۰ م کال نيشاپور کى دى نړۍ ته سترګې پرانيستې،  په ۲۰ کلنې کې يى بغداد ته هجرت وکړ او تر آخر عمر هلته پاتى شو،  د بغداد دار الحکمه غړې وه. او غير قائم الزاويه مثلثونو بنسټ د بوﺯجانى لخوا کيښودل شوې ده.
او بوﺯجانى ځينى کروى مثلثاتو آلو سره وشو. کولاى چې د هغوې حل اسانه کړې. او هغه د کلاسيک هندسه لاینحل يا  (نه حل شوي)  حل کړل او تحقيقات يى د هندسه اصولو ترسيم کې وکړل ............
- فیما یحتاج الیه الصانع من الاعمال الهندیسه”
د بشري حقونو څار
پروفایل
د بشري حقونو څار د بشري حقونو له نړیوالو نورمونو نه د سرغړونې په اړه څېړنیز راپورونه خپروي، هر هغه څه د بشري حقونو نورمونه ګڼل کېږي، چې د بشري حقونو د نړیوالې اعلامیې له مخې تنظیم شوي او په نړیواله کچه منل شوي دي. ناوړې ګټې اخیستنې ته د نړیوالو د پام راړولو او د اصلاحاتو په موخه په حکومتونو او نړیوالو سازمانونو د فشار راوړلو لپاره دا راپورونه بنسټ بلل کېږي. څېړونکي له دې ډیپلوماسۍ کار اخلي، د شکمنو حالاتو پلټنه کوي او په دې توګه د حقیقت موندنې دنده ترسره کوي، د خلکو او اشخاصو په اړه فایلونه جوړوي، له قربیانو سره اړیکه نیسې، دوی ته په نازکو حالاتو کې اړین امنیت برابروي او په مناسب وخت کې په سیمه ‌يیزو او نړیوالو رسنیو کې د دوی حالاتو ته پوښښ ورکوي. ټولنیز او جنسیتي تبعیض، شکنجې، له ماشومانو نه پوځي ګټه اخیستنه، سیاسي فساد، په جنایي عدلي سیسټمونو کې ناوړه ګټه اخیستنه او د سقط قانوني کول هغه موضوعات دي، چې د بشري حقونو د څار سازمان یې په خپلو راپورونو کې رانغاړي. ایچ ار ډبلیو په دې وروستیو کې په یمن کې د جګړې له قوانینو او نړیوالو بشردوستانه قوانینو نه بېلابېلې سرغړونې مستندې کړې دي او په اړه یې راپور ورکړی دی.
هينري براون بليک ويل
بلیک ويل وروڼه خوېندې
(جان) هاورډ بليک ويل (۱۸۳۱ - ۱۸۶۶) انګلستان ته ولاړ او د وسپنې په کارخانه کې يې له خپلو تربورانو سره کار وکړ، بيا د ختيځ هندوستان له کمپنۍ سره يو ځای شو. په شپږ دېرش کلنۍ کې د هغه مړينه د ټولې کورنۍ لپاره يوه ضربه وه.
څارنه
د څارنې يوه اړخيزه يا ضمني ګټه دا ده، چې په نامتوازن ډول د خلکو محرميت باندې تېری کولی شي او زياتره وختونه پرې د مدني ازاديو د فعالانو له لورې نيوکه کېږي. ازادي غوښتونکې ديموکراسۍ ښايي هغه قوانين ولري، چې د څارنې د حکومتي او خصوصي کارونې ته د بريد ټاکلو هڅه کوي، په داسې حال کې چې مستبد حکومتونه د څارنې اړوند خورا لږ کورني بنديزونه لري.
ټيليفونونه
انساني پلټونکي (جاسوسان) اړ نه دي چې زياتره تيليفوني اړيکې وڅاري. هغه نرمغالی چې وينا متن ته بدلوي “Speech-to-text software” د غږ له اخيستلو څخه وروسته د اړيکې د اتومات پروګرامونو په واسطه لکه د هغو پروګرامونو په څېر دوران کوي (پروسس کېږي)، چې د معلوماتو د پوهاوي دفتر “Information Awareness Office” په څېر استازوليو يا د ‘Verint’ او ‘Narus’ په څېر شرکتونو له لورې رامنځته شوي دي، چې د دې پرېکړې کولو په موخه ويوکي يا عبارتونه پلټي، چې ايا يو انساني پلټونکی يا جاسوس د يوې اړيکې څارلو لپاره ځانګړی کړي او که نه.
د “StingRay” په نوم درک لګونکی د دې ډول توکو يوه بېلګه ده، چې په متحده ايالتونو او انګليستان کې د ګرځنده تيليفون کارونه څاري. يادې وسيلې چې په اصل کې د فوځ له لورې د تروريزم ضد موخو لپاره رامنځته شوی دی، د پياوړو اشارو يا زېګنالونو د خپرولو پر مټ کار کوي، چې د دې لامل کېږي چې ګرځنده تيليفونونه لکه څرنګه چې عادي پايو ته خپل IMSI ګڼه لېږدوي، په ورته ډول يې سټېنګ ری ته هم ولېږدوي. له وسيلې سره د تيليفون له وصل کېدلو څخه وروسته د تيليفون کارونکی هيڅکله په دې نه شي پوهېدلی، چې څارل کېږي. د سټېنګری چلونکی کولی شي د درک، تيليفوني اړيکو او متني پيغامونو په څېر معلومات تر لاسه کړي، مګر په پراخه کچه باور دا دی، چې د سټېنګری وړتياوې له دې څخه نورې هم زياتې دي. “StingRay” د پياوړو وړتياوو او رانغاړونکي (محاطي) محرميت له امله تل له ګڼو جنجالونو سره مخامخ ده.
په لیبیا کې بشري حقونه
د ښځو حقونه
ورپسې په ۲۰۱۳ زکال کې د بشري حقونو مدافع وکیله حمیده الهادی الاسفار وتښتول شوه، شکنجه شوه او بالاخره هم ووژل شوه. ویل کېږي چې هغه د لوی مفتي په فتوا باندې د نیوکې له امله په نښه شوې وه. د نوموړې د مرګ په تړاو هېڅ کس وه نه نیول شو.
اوغوز ژبې
د ژبپوهنې ځانګړتیاوې
د اوغز ژبې ګډې ځانګړنې لري، چې ژبپوهان د همدې ځانګړنو پر بنسټ دغه ژبې په همدې کټګورۍ کې اچوي. د دغو ځانګړنو څخه ځینې یې د نورو ترکي ژبو سره شریک دي، مګر ځینې یې د اوغز ژبو لپاره ځانګړي دي.
ډلبندي
د اوغز ژبې د جغرافيې او ګډو ځانګړتياوو له مخې په دريو برخو وېشل شوي دي. بولډې ژبې اوس هم ویل کیږي.
کوچنۍ سیاره
لومړنۍ کوچنۍ سیاره سیرېس نومېده او په ۱۸۰۱ کال کې کشف شوه. د کوچنۍ سیارې اصطلاح له ۱۹مې پېړۍ راهیسې دغو اجسامو ته کارول کېږي. ستورو ته د ورته سیارو اصطلاح هم د لویو سیاروي اجسامو لپاره کارول شوې ده، په ځانګړي ډول هغو اجسامو ته چې د ستور پوهنې نړیواله اتحادیه یې له ۲۰۰۶ کال راهیسې د سیاره‌ګۍ په نامه یادوي. په تاریخي لحاظ د ستوري ډوله جسم، کوچنۍ سیارې او سیاره‌ګۍ اصطلاحات لږ او ډېر مترادف دي. دا اصطلاحات د مشتري له مداره بهر د کوچنیو سیارو په کشفېدو سره خورا پېچلي شول، په ځانګړې توګه له نیپټون هاخوا اجسام چې عموماً د کوچنیو سیارو په ډله کې نه شمېرل کېږي. هغه کوچنۍ سیارې چې ګاز خپروي، ښایي د لکۍ لرونکو ستورو په توګه ډلبندي شي.
ټولیز شمېر
په لمریز نظام کې په سلګونو زره کوچنۍ سیارې کشف شوې دي او هره میاشت په زرګونو نورې کشفېږي. د کوچنيو سیارو د کتنې مرکز څه باندې ۲۱۳ میلیونه کتنې او ۷۹۴۸۳۲ کوچنۍ سیارې ثبت کړې دي. له دې ډلې څخه ۵۴۱۱۲۸ یې داسې مدارونه لري چې په کافي اندازه پېژندل شوي دي او دایمي رسمي شمېرې ورته ټاکل شوې دي. له دې جملې څخه ۲۱۹۲۲ یې رسمي نومونه لري. د ۲۰۲۱ کال د نومبر میاشتې تر ۸مې نېټې پورې تر ټولو ټیټه شمېره بې‌نومه کوچنۍ سیاره «(۴۵۹۶) ۱۹۸۱ کیو.بي» ده او تر ټولو لوړه شمېره نومول شوې کوچنۍ سیاره بیا ۵۹۴۹۱۳ ꞌAylóꞌchaxnim ده.
احساساتي نښې
سټایلونه
لوېدیځ دود
نن ورځ، احساساتي نښېپه خپلسري ډول د یو کوچني ګرافیک انځور سره ځای په ځای شوي چې د ډیری کاروونکو چاپیریالونو لکه فورمونو ، میسینجرونو او آنلاین لوبو کې د احساساتي نښېسره ورته لیکل شوي.
د الکولي څښاکو د مخنيوي خوځښت
ريښې (له ۱۸۲۰ ز کال څخه مخکې)
د ۱۹ پېړۍ د لومړيو متحده ايالتونو کې لا هم شراب د عملي او ټولنيزو دواړو لاملونو لپاره د امريکايي خواړو د يوې اړينې برخې په توګه ګڼل کېدل. له يوه پلوه د اوبو سرچينې زياتره ککړې وې، شيدي تل د لاسرسي وړ نه وې او قهوه او چای ګران بيه وو. له بله پلوه د وخت ټولنيزو جوړښتونو د خلکو لپاره د شرابو نه منل له دې امله نامناسب (بې ادبي) ګڼلې وه، چې خلکو به د ورځې په اوږدو کې يوازې په لږه کچه شراب څښل؛ د ۱۹ پېړۍ په تېرېدلو سره که څه هم د شرابو خورا زيات څښاک او ورپسې نشه کېدنه هغه ستونزې شوې، چې زياتره وخت د کورنۍ د ټوټې کېدلو لامل شوې. د شرابو د څښاک د مخنيوي لومړنۍ ټولنې چې زياتره وخت له کليساګانو سره ملګرې وې، په نيويارک او نوي انګليستان “New England” کې پرتې وې، مګر يوازې يو څو کالونه يې دوام وکړ. يادو لومړنيو ټولنو د منځنيو څښاکو غوښتنه وکړه، چې د همدې له امله يې نوم هم منځلاری يا اعتدال “temperance” دی، مګر له خپلو جغرافيوي سيمو څخه د باندې يې لږ اغېز درلود.
شاه زمان پټان
پښتونه تاته وايم !
'پاڅه ! ويښ شه !'
پښتون پروت دی لا خوبونه د غفلت کړي
چې د لوی الله  رضا په کوم کار نــــــــه وي
نن به زمونږ کلي ته سوله راځي
که څه هم سپينې کونترې مو له خاورې تاويږي ،خو
هر يو ګهيځ په دغه هيله پاڅي
مونږ پښتانه يو جنګ په بيه اخلو
ددې چم نه
ددې ترڅنګ که يې وفا وګورې
ددې نړۍ هر يو وګړی دې سوکاله اوسي
د انسانيت په لمن داغ مه ږدۍ
د عثماني سترواکۍ کلاسيکي عصر
سيمه
په ۱۵۴۱ز کال کې د «بوډا»  له الحاق وروسته د عثماني سترواکۍ د پراختيا یون سست شو، سترواکۍ د خپلو پراخو ګټو د پياوړي کولو هڅه وکړه او په درې محاذونو کې په استعماري جګړه کې ښکېل شوه: په هنګري، ايران او په مديترانه کې. اضافي فتحې يې معمولې وې او د عثماني دريځ له پياوړي کېدو سره يې مرسته وکړه. پر هنګري د عثماني واک په يو لړ جګړو کې پراخه شو او په ۱۵۵۲ز کال کې د «تيميشور» په نيولو سره د هنګري دويم ولايت بنسټ کېښودل شو. په ۱۵۵۱ز کال کې د طرابلس په نيولو سره په شمالي افريقا واکمني زیاته شوه، په داسې حال کې چې عثمانيانو په سور سمندرګي کې د «ماساوا» (۱۵۵۷) له الحاق او د ساحلي اريتريا او جبوتي پر ډېرو سيمو د عثماني واکمنۍ په پراختيا سره خپل دريځ لا پياوړی کړ. د سليمان د واکمنۍ تر پای پورې د دې سترواکۍ سيمې شا اوخوا ۱۵۰۰۰۰۰۰ کيلو متر مربع (۵۸۰۰۰۰۰ ميل مربع) پورې پراخه شوې وې.