cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عثماني خلافت
لغو
د ترکیې ملي غورځنګ، لکه څنګه چې د ترکیې د خپلواکۍ په جګړه کې توضیحات ورکړل شوي، د ۱۹۲۰ کال د اپریل په ۲۳ په انقره کې د ترکیې لویه ملي شورا جوړه کړه او د ۱۹۲۳ کال د فبروري په ۲۰ د لوزان د تړون له لارې د هیواد خپلواکي او نوي سرحدونه په رسمیت وپېژندل. د ترکیې ملي شورا د ۱۹۲۳ کال د اکټوبر په ۲۹ د ترکیې جمهوریت اعلان کړ او انقره یې خپله نوې پلازمېنه اعلان کړه. تر ۶۰۰ کلونو وروسته عثماني امپراتورۍ په رسمي ډول له منځه لاړه. په هرحال، د متحدینو تر لارښوونې لاندې، سلطان ژمنه وکړه چې دا ډول خوځښتونه به ځپي او له شیخ الاسلام نه یې رسمي فتوا ترلاسه کړه چې دوی یې غیر اسلامي اعلان کړل. خو ملتپالو په دوامداره توګه حرکت وکړ او پراخ ملاتړ یې هم ترلاسه کړ. ډیریو داسې احساس کاوه چې ملت د انقلاب لپاره چمتو دی. د دې ګواښ د مخنیوي په موخه، سلطان موافقه وکړه چې ټاکنې ترسره کړي. د هغه د بې زړه کېدو په پار، ملتپالو ډلو په ټاکنو کې برخه واخیسته، او هغه یې دې ته وهڅاوه چې د ۱۹۲۰ کال په اپریل میاشت کې بیا پارلمان منحل کړي.
پاڼيڼي
له پاڼيڼي نه روايت شوی، چې پښتانه يو قوم نه دی، بلکې د قومونو ګډوله ده. دا خبره به سمه نه وي؛ خو د قومي يووالي پر وړاندې د پښتنو سخت قبيلوي غبرګون دا مبالغه امېزه خبره واقعيت ډوله کوي.
جېندي سيند
د کال په لومړیو میاشتو کې د جېندي سیند اوبه ډېرې محدودې وي، خو د اوړي په میاشتو کې د باران اوبه ډېرې وي.
جنسي تېری
جنسي تېری، جنسي ځورونه يا تجاوز د جنسي نږدېوالی په معنا دی، په داسې حال کې چې مقابل لوری راضي نه وي. جنسي تېری نه يوازې يو فیزیکي او جنسي حمله ده، بلکې ډېرې روحي او رواني ستونزې هم رامنځته کوي. جنسي تېری نه يوازې په پرديو بلکې؛ کله چې يو خاوند د خپلې مېرمنې سره د هغې د رضایت پرته جنسي اړيکه نيسي، دا هم جنسي تېری دی‌. کوم کس چې په دې کار لاس پورې کوي جنسي تېری کوونکی يا متجاوز ګڼل کېږي ‌.
د کم‌عمره نجونو، هلکانو او ماشومانو سره د لویانو نږدې کیدل، که څه هم د دوی په خوښه وي، جنسي تېری دی ګڼل کېږي.
د خبرو له لارې
جنسي کیسې ویل
اشارې
نامناسب جنسي انځورونه ښودل
ښځې ته ډېر نږدې کېدل
په زور جنسي چلند
د افغانستان په حکومتي ادارو کې جنسي ځورونې
په دغه لارښود ویل شوي، چې له جنسي پلوه د ښځینه کارکوونکو ځورول ناقونونه کار دی او که هرڅوک دغه کار وکړي، سزا به ویني او له دندې به هم ګوښه کیږي.
د افغانستان په دولتي ادارو کې ځینې ښځینه کارکوونکې د جنسي ځورونو، بې ځایه خبرو او د توهینوونکو څرګندونو له وېرې د خپلو وظیفو پرېښودولو ته اړه کیږي.
((زما یوه ملګرې له دا ډول حالت سره مخامخ شوې وه، رییس ترې وغوښتل چې کور ته یې ورشي، هغې رد کړه، تر منځ یې ترینګلتیا راغله، نور خلک یې پرې خبر کړل، خبره لویه شوه، خو بدبختانه سړی ملامت نه شو، ټولو نجلۍ ملامته کړه)).
نسل وژنه
سرچينه
https://www.nunn.asia/188038/%d9%be%d9%87-%d9%86%da%93%db%8d-%da%a9%db%90-%d8%af-%d9%86%d8%b3%d9%84-%d9%88%da%98%d9%86%db%90/
تحريک طالبان پاکستان
بيت الله محسود شهيد
د افشارو عملیات
مخینه او موخې
یوازې د ګلبدین حکمتیار له اسلامي حزب پرته چې تر ډېره پورې د پاکستاني دولت تر کنټرول لاندې و نور ټول ګوندونه په ښکاره توګه په ۱۹۹۳ زکال کې د دغه حکومت تر چتر لاندې سره راغونډ شول. حکمتیار په ۱۹۹۲ زکال کې کابل زرګونه راکټه وویشت څو واک خپل کړي. حکمتیار ته څو ځلې د لومړي وزارت د څوکۍ وړاندیز وشو خو هغه نه غوښتل واک شریک کړي.
د اسلام آباد هوکړه (مارچ ۱۹۹۳ زکال)
په افشارو او د هغو په چاپېر کې تاوتریخوالي د اسلام آباد په هوکړې سره چې د اسلامي دولت او د حکمتیار د اتحاد (د وحدت ګوند په ګډون) ترمنځ د ۱۹۹۳ زکال د فبروري په وروستیو کې وشوه او د ۱۹۹۳ زکال د مارچ په ۷مه لاسلیک شوه؛ پای ته ورسېدل. یوازې د څو اونیو لپاره نسبي آرامښت شتون درلود. د وحدت ګوند متحد، ګلبدین حکمتیار د رباني په دولت کې د لومړي وزارت د څوکۍ اوږد مهاله وړاندیز ومانه او لومړی وزیر شو.
سواتي (پښتانه)
نوید عالم خواجه خیل یوسفزۍ سواتی د سواتی قوم د ځینو فرعي څانګو په اړه وینا کوي، ابا خیل امیر خان خیل خواجه خیل غازي خیل وغیره، دا ثابته شوه چې سواتی قبیله د پښتون قوم سره تعلق لري. .
اګاپيوس(اتن)
هغه شاید اګاپیوس وي چې د هغه څخه جان لیډس د اپلاتون فلسفې په اړه ځینې لیکچرونه اورېدلي و، په داسې حال کې چې هغه په 511 کې په قسطنطنیه کې د ارستو عقیده مطالعه کوله، او د هغه په اړه شاعر کریسټودورس په خپل کار کې د لوی پروکلوس د شاګردانو په اړه وویل چې "اګاپیوس په یقین وروستی و، خو تر ټولو لومړی دی. ."
هندکو يا انکو ژبه
انکو ژبې لهجې
هندي ديارلس ژبې لري
جنوبي هند
10. کوهاتی هندکو
13. اونکاری
د متحده ایالاتو تاریخ (۱۹۶۴- ۱۹۸۰ زکال)
دغه دوره، د محافظه کاره جمهوري غوښتونکي رونالډ ریګان په بریا سره پای ته ورسېده، د «ریګان دورې» په ملي کچه ډراماتیک بدلون ته زمینه برابره کړه. دیموکراتیک ګوند د ویتنام د جګړې او بهرنۍ پالیسۍ اړوند موضوعاتو پر سر، د ځوانو رایو ورکوونکو په عنصر باندې اتکا ته خپل لوری بدل کړ. د لیبرال دیموکراتانو ګڼ شمېر «هاواکان»/مخکښان له نوي محافظه کار خوځښت سره مل شول او له جمهوري غوښتونکو په ځانګړې توګه له ریګان څخه یې د هغه د بهرني سیاست اړوند ملاتړ پیل کړ. په ورته مهال، جمهوري غوښتونکي په ټولیزه توګه د جګړه غوښتونکې سختې امریکايي ملت پالنې، له کمونیزم سره د کلک مخالفت، د دیموکراسي او بشري حقونو د ترویج او له اسرائیلو څخه د کلک ملاتړ پر سر یو موټی شول.
تسلط
له لومړۍ تر ۱۵مې زېږدیزې پېړۍ پورې
اموي او عباسي خلافتونه له ۷مې تر ۱۲مې پېړۍ پورې په خپل وار په پراخو سیمو کې برلاسي وو او په دې سیمو یې واکمني کوله. دوی ته د بازنطیني سترواکۍ په څېر له نورو دولتونو سره درناوی کېده.
ستوری
په ستورو کې د نجومي هستو ترکیب یا د هغوی پاتې شوني تقریبا ټول هغه طبیعي کېمیاوي مواد جوړوي کوم چې له لېتیَم څخه درانده دي. د ستورو د کتلې له لاسه ورکول یا د نویو سوپر ستورو چاودنې د ستورو تر منځ چاپېریال ته په کېمیاوي بڼه غني شوي مواد راوړي. چې نوموړي عناصر وروسته په نویو ستورو باندې تجزیه کېږي. ستور پوهان د یو ستوري د ظاهري روڼتیا، طیف او د وخت په اوږدو کې په اسمان کې د هغه د موقعیت د بدلون د مشاهداتو په تر سره کولو سره د نجومي اجسامو ــــ د کتلې، عمر، فلزیت (کېمیاوي ترکیب)، تغییر منلو، واټن او په فضا کې د حرکت په شمول ځانګړتیاوې تعینولی شي.
ستوري د نورو نجومي اجسامو سره په ګډه اوربېټالونه رامنځته کولی شي، لکه څرنګه یې چې د سیاره یي سېستمونو او د ستورو د سېستمونو په صورت کې له دوو یا نورو ستورو سره رامنځته کوي. هر کله چې دوه داسې ستوري له یو بل سره په نسبي ډول نږدې مدار ولري، نو د هغوی جاذبوي تعامل په لوړې پیمانې سره د هغوی په تکامل باندې اغېزه اچوي. ستوري کولی شي له جاذبوي پلوه د ډېرو لویو معینو جوړښتونو برخې لکه د ستورو کلسټرونه یا کهکشانونه رامنځته کړي.
حضرت فاطمة الزهرا- د رسول الله لور
= حضرت فاطمة الزهرا علیها سلام = لیکوال : مهدي رحیمي او عبدالله طاهرخواني
= سریزه = حضرت فاطمة الزهرا سلام الله علیها د نړۍ تر ټولو مظلومه ښځه او په پېرونو او پېړیو کې د شیعه وو د مظلومیت څرګندوی ده.دې بختورې هغه مهال دې نړۍ ته سترګې راوغړولې،چې حضرت رسول الله د مکې له مشرکانو سره سخته مبارزه پیل کړې وه؛نو له ځکه له پلار سره و کړېده او له مور سره یې زحمتونه وګالل.ماشومتوب او ځواني له خپل پلار سره په شعب ابیطالب او د رسول الله په غزو کې له خپل سره خورا کړاوونه وګالل .تر اوسه خورا ځوانه وه،چې پلار یې له دې نړۍ سترګې پټې کړې او هغه او د هغې مېړه یوازې پرېښوول.
د حضرت فاطمة الزهرا سلام الله علیها شتون پردې خبرې ګواه دی،چې ښځې هم کولای شي،چې د معنویاتو هغو لوړو څوکو ته ورسي،چې سړي وررسېدلي دي.
چې دا آیت رانازل شو: () (۹)
حضرت فاطمة الزهرا سلام الله علیها ځواب ورکړ: رنځوره یم او په کور کې خوړو ته څه نه لرم.
څه مو چې د حضرت فاطمة الزهرا سلام الله علیها د کرامتو له سمندره یوازې یو څاڅکی و؛ خو څه چې ددې بختورې مېرمن ژوند ته لاپسې ارزښت ورکړی و،له هغې سره د رسول الله مبارک خورا مینه وه.او له حضرت فاطمة الزهرا سلام الله علیها سره د رسول الله مبارک مینه دومره ډېره او پخه وه،چې همدامینه د رسول الله د ژوند له ځانګړو ځانګړنو ځنې شمېرل کېږي او که دې ټکي ته پام وشي،چې رسول الله تر ټولو غوره انسان او تر ټولو خدای ته نږدې بنده ده او د رسول الله کړنې د نورو مسلمانانو د ژوند لپاره معیار او بېلګه ده؛نو له دې اړخه د حضرت فاطمة الزهرا سلام الله علیها معنوي مقام ښه جوتېږي. خدای په خپله په قرآن کې ګواهي ورکړې ده،چې رسول الله د نفس د هوا له رویه خبرې نه کوي او هر څه چې وایي،سرچینه یې وحې ده .(۲۴)؛نو د حضرت فاطمة الزهرا سلام الله علیها په باب،چې د رسول الله په خوله څه هم راغلي، د خدای وینا ده،چې دا خبره په خپله په الهي درشل کې د حضرت فاطمة الزهرا سلام الله علیها د قرب او مانیز او معنوي مقام څرګندوی ده.
حضرت خدیجه دومره پر رسول الله ګرانه وه،چې تر څو چې هغه ژوندۍ وه،بل واده یې و نه کړ او د هغې تر مړینې روسته به یې هم خورا یادوله او د خدیجې د دوستانو به یې هم خورا درناوی کاوه.ان تردې چې کله به یې رسول الله ته کومه ډالۍ راوړه؛نو آنحضرت به ویل،چې د پلانۍ کور ته یې یوسئ،چې خدیجې ملګرې وه.
یوه مېچنه
یو مسي تشت
څو د کردوڼو کوزې
د زلمي کور ته د ناوې د وړو لپاره،رسول الله خپل قاطر راووړ او یوه وریښمین ټوکر یې پرې هوار کړ او حضرت فاطمة الزهرا سلام الله علیها ته یې وویل،چې پرې سپره شي او حضرت سلمان فارسي ته یې وویل،چې د قاطر پړی په لاس کې ونیسه او مخکې ځه.په خپله رسول الله هم ورسره شو او د عبدالمطلب لوڼو او مهاجرو او انصارو مېرمنو ته یې وویل،چې له فاطمې سره یو ځای شئ او په لار کې خوشحالي او تکبیر او د خدای ستاینه وکړئ؛خو داسې څه و نه ویاست،چې د خدای د ناخوښۍ لامل شي.
حضرت امام صادق علیه السلام هم وویل : که خدای حضرت امیرالمؤمنین علي علیه السلام له فاطمې سره واده کولو لپاره نه وپیدا کړی؛نو له هغې د واده کولو لپاره به څوک هم وړ نه و .(۳۶)
په دې وخت رسول الله په لوړ غږ وژړل او اصحاب هم له رسول الله سره په ژړا شول؛خو نه پوهېدل،چې حضرت جبراییل امین علیه السلام څه د خدای استازي ته راوړي دي. په دې وخت کې هېچا له رسول الله سره د خبرو کولو جرات نه کاوه. د خدای د استازي خوی داسې و،چې حضرت فاطمة الزهرا سلام الله علیها به یې ولیده؛ نو خوشحالیده به؛نو ځکه حضرت سلمان فارسي له فاطمې بي بي کره ولاړ،چې له کیسې یې خبر کړي. په هغه وخت کې حضرت فاطمة الزهرا سلام الله علیها په کور کې په مېچنه کې جوار وړه کول اودا آیت یې له ځان سره زمزمه کاوه (( څه چې له خدای سره دي،غوره او تلپاتې دي (۴۰))) او یو پشمین څادر یې پر اوږه و،چې دولس ځایه د کجورو په پاڼو پیوند شوی و.
حضرت سلمان فارسي د رسول الله حالت او داچې حضرت جبراییل ورته آیت راوړی دی،فاطمه بي بي خبره کړه. حضرت فاطمة الزهرا سلام الله علیها راپاڅېده او هماغه پیوندي څادر یې له ځانه راتاو کړ او روانه شوه. سلمان له دې نندارې خورا اغېزمن او خپه شو او و یې ویل : د کسری (د ایران پادشاه) او قیصر ( د روم امپراطور)لوڼې ورېښمینې جامې اغوندي او د حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و آله وسلم لور د وړیو څادر لري،چې دولس پیونده پکې لګېدلي دي.
حضرت علي علیه السلام وايي : ((حضرت فاطمة الزهرا سلام الله علیها دومره اوبه راوړې،چې په ټټر یې ورته اغېز وکړ او رنځوره یې کړه،دومره یې په مېچنه اوړه وکړل،چې لاسونه یې تڼاکې شول او په کور کې یې دومره جارو ووهله،چې جامې یې لوغړنې شوې او د خوړو پخولو لپاره یې په نغري کې دومره اور بل کړ،چې جامې یې خیرنې شوې او په دې چارو کې یې خورا زحمتونه وګالل ....)) (۴۵)
رسول الله ورته وویل : ګواهي ورکوم،چې ته مې ځیګرټوټه یې.(۴۹)
رسول الله د خپلې لور د واده د شپې لپاره،یو کمیس ورته چمتو کړی و؛ځکه کوم کمیس،چې حضرت فاطمة الزهرا سلام الله علیها پر تن درلود،خورا زوړ او پیوندي و.د واده پر شپه یې کور ته یو بېوزله راغی او مرسته یې وغوښته. حضرت فاطمة الزهرا سلام الله علیها غوښتل خپل زوړ کمیس ورکړي؛خو ور یاد شول،چې خدای په قرآن کې ویلي دي : ((نېکۍ ته به تر هغه مهاله و نه رسئ،څو هغه څه مو انفاق کړي نه وي،چې خوښ مو وي))(۵۵)؛نو نوی کمیس یې بېوزله ته ورکړ او په خپله د واده په شپه زوړ کمیس واغوست.
د کابل سقوط (۲۰۲۱)
د امریکا او طالبانو معامله
د امریکا-طالبانو معامله، چې "په افغانستان کې د سولې د ټینګښټ هوکړې" په نوم هم یادېږي، د ۲۰۲۰ کال د فبروري په ۲۹مه نېټه د امریکا او طالبانو ترمنځ د قطر په دوحه کې لاسلیک شوه. دا معامله د افغانستان د جګړې د پای لپاره وه. د پام وړ خبره دا ده چې په دې معامله کې د هغه وخت افغان حکومت ښکېل نه و.
د طالبانو د ۲۰۲۱ کال بریدونه
د افغانستان د پالیسۍ لب بنسټ رییس تیمور شاران له سقوط یوه ورځ مخکې ازادۍ راډیو ته وویل، "نن په ښار کې د پیرود په مهال ما احساس وکړ چې خلک د بند پاتې کېدو احساس کوي؛ یعني په ناڅرګند راتلونکي کې بند پاتې دي او نور امید، هیله، فکر او باور نشی درلودلای."
تنور
تنور (/tænˈdʊər/ یا /tɑ:nˈdʊər/)، چې تندور هم ورته ویل کیږي، یو خټين یا فلزي جوړښت دی چې د ډوډۍ او خوړو پخولو لپاره کارول کیږي. دا تنور په سوېلي ، مرکزي او لوېدیځه اسیا او همدارنګه په جنوبي قفقاز کې. کې د ډوډۍ پخولو لپاره کارول کیږي
برېښنایي بټرۍ
کارکړنه، ظرفیت او بې‌چارجه کېدل
د دنني کېمیاوي حالت، د بهیر تخلیه کېدو او تودوخې په‌څېر د زیات‌شمېر لاملونو له‌امله د بار دورې، د چارج دورې او د عُمر اوږدوالي په تړاو د بټرۍ ځانګړنې سره توپیر ولري. د تودوخې په ټیټه درجه کې، یوه بټرۍ زیاته انرژي لېږدولای نه‌شي. په همدې توګه، په سړو اقلیمونو کې، ځیني خلک په خپلو موټرو لپاره د بټرۍ تودوونکې وسیله کاروي او هغه داسې کوچنۍ تودوونکې حرارتي تختې دي چې د موټر بټرۍ توده ساتي.
وېټامين ډي
کمښت
د ويټامين ډي تر حد ډير کمښت د هډوکو د زيانمنيدو سبب کيږي، د مثال په توگه د هډوکود رژيدو(Osteoporosis) او کږيدو(Rickets) خطر زياتيږي. همدا راز د انسان د بدن مدافع سسټم کمروزي کيږي او په دې توگه اغيزمن کسان د ميکروبي ناروغيو ښکار کيدلای شي.
د انګلستان پاچا، سټیفن
سټیفن په مخ پر زیاتېدونې بڼه د دې اندېښمن و چې یوستاس زوی ته به یې پاچاهي په میراث ورسي او که نه. پاچا هڅه وکړه څو کلیسا د یوستاس پر سر له تاج اېښودو سره هوکړه وکړي او د هغه ادعا پیاوړې کړي؛ پاپ دریم یوجین وه نه منله او سټیفن له خپلو مخکښو روحانیونو سره تریخو بحثونو ته مخه کړه. په ۱۱۵۳ زکال کې د شهزادګۍ زوی هنري په انګلستان برید وکړ او وه یې شو کولای د تاج او تخت پر سر د ادعا په موخه د پیاوړو بارونانو اتحاد رامنځته کړي. دواړه پوځونه په والینګفورډ کې له یوبل سره مخ شول، خو داوړو لورو ته اړوندو بارونانو د جګړې لیوالتیا نه لرله. سټیفن د سولې د خبرو اترو په ارزونه پیل وکړ، هغه بهیر چې د یوستاس د ناڅاپي مړینې له امله یې چټکتیا ومونده. د همدغه کال په وروستیو کې سټیفن او هنري د وینچسټر په تړون هوکړې ته ورسېدل، سټیفن هنري د خپل وارث په توګه په رسمیت وپېژاند او خپل دویم زوی ویلیام یې د پاچاهۍ له وراثت بې برخې کړ. راتلونکی کال سټیفن ومړ. معاصرو تاریخ پوهانو په دې ډېر بحث کړی چې د هغه په شخصیت، بهرنۍ پېښو او یا هم د نورمني دولت پر مهال په کمزورتیاو کې اوږد مهالې کورنۍ جګړې ونډه لرله.
ماشومتوب
د دولسمې پېړۍ پر مهال فرانسه د کوچنیو ښارګوټو او محدودو سیاستونو لرونکې وه چې د فرانسې پاچا ورباندې ډېر لږ کنټرول درلود. د پاچا ډېر کنټرول په ایل-دو- فرانس بډایه ایالت و چې د سټیفن د استوګنځای یا بلوآ ښارګوټي ختیځ ته یې موقعیت درلود. د بلوآ لویدیځ ته درې نور ښارګوټي مین، آنژو او توارین موقعیت درلود او شمال لوري ته یې هم دوک نشینه نورماندي و چې فاتح ویلیام په ۱۰۶۶ زکال کې له دغه ځایه انګلستان فتح کړی و. د ویلیام زامن لا هم د آنګلو نورمنانو په ټولیز میراث له یو بل سره په جګړه بوخت و. د دغې سیمې ټولو حاکماتو یو بله ته په ورته ژبې خبرې کولې، یوازې لهجې یې توپیر درلود؛ سربېره پر دې یوه مذهب ته اړوند و او له یو بل سره یې نږدې اړیکې لرلې. دوی له یوبل سره شدیده سیالي کوله او تر ډېره پورې د ارزښتمنو قلمرونو او هغو قلاګانو پر سر له یو بل سره خلاف و چې په کنټرول کې یې لرلې.
سټیفن لږ تر لږه څلور وروڼه او یوه خور او همدارنګه په ډېر احتمال سره دوه میرنۍ خویندې لرلې. د هغه مشر ورور ویلیام و چې په عادي شرایطو کې یې پر بلوآ او چارتر حکومت چلاوه. ویلیام په ډېر احتمال سره له ذهني پلوه کمزوری و او آدلا د هغه پر ځای دغه ښارګوټي خپل دویم زوی چی وروسته د شامپاین کنټ دویم تئوبالډ شو؛ وسپارل. کوچنی ورور یې هنري بلوآس په ډېر احتمال سره څلور کاله له ده وروسته وزېږېد. دغو وروڼو ډېرې نږدې اړیکې وساتلې او کورنۍ ډله یې رامنځته کړه او خپله مور آدلا سټیفن یې وهڅوله څو د یوې فیوډال شوالیه رول پر غاړه واخلي، په داسې حال کې چې هنري یې په کلیسا کې خپلې دندې ته هڅاوه، په ډېر احتمال سره له دې امله چې د هغه شخصي شغلي علایق پټ پاتې نه شي. په غیر معمول توګه سټیفن د خپلوانو کور ته د لېږلو پر ځای په خپل مورني کور کې را لوی شو. هغه لاتین او د آس سورلي زده کړه او همدارنګه یې د خپل لارښود نورماني ویلیام څخه معاصر تاریخ او بایبلي قصې زده کړې.
د هخامنشیانو اشور
د اشوریانو د نوې امپراتورۍ د پالیسۍ خلاف هخامنشي پارسیانو تر هغه مهاله تر خپلې ولکي لاندې د ساتراپیو په کورنيو چارو کې لاس‌وهنه ونه‌کړه چې پارس/ایران ته يې د مالیاتو او باج ورکړې ته دوام ورکاوه.
اتورا د هخامنشیانو د امپراتورۍ د یوې برخې په توګه
هغه کتیبه چې په مصر کې د ارسامس په لاس ليکل شوې ده، هغه اشوري ښارونه چې د هخامنشیانو تر واکمنۍ لاندې یې اداري مرکزونه ترلاسه کړي و په لاندې ډول یادوي:
بېکيني
اغوستنه
د تيانو سمبالښت لپاره، پر تيانو سربېره اغوستل کېږي او د لاسونو پر څنګلو او پر شا تړل کېږي،
پروکلوس
ژوندلیک
د پروکلوس د ژوند لومړنۍ سرچینه د یوولوژی پروکلوس یا د خوښۍ پراساس ده چې د هغه د مړینې وروسته د هغه د ځای ناستي مارینس لخوا د هغه لپاره لیکل شوې وه ، [1] د مارینس ژوندلیک د ثابتولو لپاره ترتیب شوی چې پروکلوس د فضیلت اوج ته رسیدلی او یوډیمونیا ترلاسه کړی. . [1] د هغه وخت په اړه یو څو توضیحات هم شتون لري چې هغه په راتلونکې پیړۍ کې د فیلسوف دمشقیس لخوا لیکل شوي د اسيدور په ورته جوړښت کې ژوند کاوه.
Emirate of Afghanistan
د افغانستان امارت
پروکلوس
میراث
په سپوږمۍ کې د پروکلوس کراټر د هغه په نوم نومول شوی.
د ایران تاریخ
ایران د خپلو پخوانیو کلتورونو او سترواکیو د اوږد تاریخ په درلودلو سره د منځنۍ دورې په وروستیو او د عصري دورې په لومړیو کې له سختو کړاوونو سره مخامخ شوی دی. د کوچي ټبرونو ډېریو يرغلونو، چې مشرانو يې په دې هېواد کې واکمني کوله، پر دې هېواد منفي اغېز وکړ.
د عصري دورې پیل
ایران د صفوي سلطنت (۱۵۰۲-۱۷۳۶ز) په دوران کې بیا را ژوندی شو، چې تر ټولو نامتو شخصیت یې لومړی شاه عباس و. ځینې تاریخپوهان صفوي کورنۍ ته د ایران د ملي دولت د بنسټ ایښودلو اعتبار ورکوي.
صفوي سترواکي (۱۵۰۱- ۱۷۳۶ز کلونه)
صفوي کورنۍ د فارس (عصري ایران) یو له مهمو واکمنو سلطنتونو څخه و او «ډېری د فارس د معاصر تاریخ پیل ګڼل کېږي». د مسلمانانو له خوا د فارس تر سوبې وروسته هغوی د فارس پر یوې لویې سترواکۍ واکمني وکړه.
صفويانو له ۱۵۰۱ نه تر ۱۷۲۲ ز کال پورې واکمني وکړه (له ۱۷۲۹ نه تر ۱۷۳۶ پورې لنډه بیارغونه تجربه کړه) او په خپل اوج کې، دوی ټول عصري ایران، آذربایجان او ارمنستان، د ګرجستان ډېری برخې، شمالي قفقاز، عراق، کویټ او افغانستان او همدارنګه د ترکیې، سوریې، پاکستان، ترکمنستان او ازبکستان برخې تر کنټرول لاندې راوستلې.
اچ.جي. وېلز
د وېلز تر ټولو لومړنۍ تخصصي روزنه په بیولوژي کې وه، او د اخلاقي مسایلو په اړه د هغه افکارو دارویني رېښه درلوده. هغه همداراز له لږ عمر څخه یو نظریاتي سوسیالېست و، زیاتره وخت یې ( خو نه د تل لپاره، لکه د لومړۍ نړیوالې جګړې په پیل کې) له سوله ییزو لیدلورو سره خواخوږي ښودله. هغه په خپلو وروستیو کلونو کې، لږ تخیلي کیسې او تر ډېره هغه اثار ولیکل چې د نوموړي د سیاسي او ټولنیزو لیدلورو څرګندونه یې کوله، او زیاتره وخت به یې خپل مسلک د یو ژورنالېست هغه معرفي کاوه. وېلز د شکرې ناروغي درلوده او او په ۱۹۳۴ز کال کې یې د شکرې ناروغۍ د خیریه ټولنې (چې اوسمهال د ډیابټس یوکې (Diabetes UK) په نامه پېژندل کېږي) په تاسیس کې ونډه واخیسته.
د خلقت علم
علمي لیدلوري
د خلقت علم د فاجعه پالنې د مفهوم په موخه د ځمکې فعلي ډولونه او د فوسیلي وېش اړوند بایبلي تفاسیر سره ترکیب کوي او له دوامداره فاجعه جوړونکو پېښو لکه د نړیوال سیلاب وتلو او ورپسې د یخبندان د عصر له رامنځته کېدو سره یې اړوند بولي. دغه چاره د معاصرې ځمکې پوهنې (په عامه بڼه د معاصر علم) د یکنواخت ګرايي (uniformitarianism) اصل رد کوي چې د ځمک پوهنې د تاریخ د تفسیر په موخه په ځمکه باندې د لیدل کېدونو شیانو اړوند د فزیکي او جیولوژیکي ورته قوانینو څخه ګټنه کوي.
له جینیټيکي پلوه اصلاح شوي خواړه
په شلمه پېړۍ کې د ډي.اېن.اې کشف او د جنیټیک ټکنالوژۍ پرمختګ د ټرانسجینیک ټکنالوژۍ په پراختیا کې مهم رول ادا کړ. په ۱۹۸۸ کال کې له جینیټیکي پلوه اصلاح شوي میکروبي انزایمونه د لومړي ځل لپاره د خوړو په تولید کې د کارولو لپاره تایید شول. په ۱۹۹۰یمه لسیزه کې بیاترکیب شوې یا له نویو ارثي خواصو څخه جوړه پنیرمایه په څو هېوادونو کې کارول کېده. له جنیټیکي پلوه د اصلاح شویو خوړو سوداګریز پلور په ۱۹۹۴ کال کې هغه مهال پیل شو چې مونسانټو شرکت د لومړي ځل لپاره د «فلېور ساور» په نامه رومي بانجان بازار ته وړاندې کړل. د خوراکي توکو ډېری اصلاحات د کروندګرو د ډېرې تقاضا له امله پر سوداګریزو محصولاتو متمرکز وو چې سویابین، جوار، کانولا دانه او پنبه یې د بېلګې په توګه یادولی شو. له جینیټيکي پلوه اصلاح شوي محصولات د پتوجینونو او واښه وژونکو پر وړاندې د مقاومت او د مغذي موادو د مشخصاتو د لا ښه کولو لپاره اصلاح شوي دي. په ۲۰۰۰ کال کې د طلایي وریژو له تولید سره د هغو موادو غذايي ارزښت لا ډېر لوړ شو چې له جنیټیکي پلوه اصلاح شوي وو. له جینیټيکي پلوه اصلاح شوي حیوانات هم رامنځته شوي دي، خو تر ۲۰۱۵ کال را وروسته په مارکېټ یا بازار کې موجود نه وو. تر ۲۰۱۵ کال وروسته «اکي‌اډوانټېج سالمون کب» یوازنی اصلاح شوی حیوان و چې د سوداګریز تولید، خرڅلاو او استفادې لپاره د خوړو او درملو د ادارې له‌خوا تایید شوی و. دا له جینیټیکي پلوه لومړنی اصلاح شوی حیوان دی چې د انسان د مصرف لپاره تایید شوی دی.
د پښتنو کربلا
د پښتنو نسل وژنه
خدايي خدمتګارانو د دې رياستي جبر پرضد په سرو جامو کې سرې جنډې په لاس لاريون کاوه، لکه د مرګ ميدان ته چې روان وي.
خلکو په کورونو کې د خپلو ټپیانو علاجونه پخپله کول.
د بابړې په ميدان کې ماشومان
د کربلا د ماشوم شهيد علي اصغر په شان د بابړې په ميدان کې هم ماشومان وژل شوي او د لوی رب حضور ته ورغلي دي.
په بابړه د پاکستان خاموشه تاريخ
اصلي وجه يې دا ده چې د تعليم په نصاب کې دا هر څهٴ نه شته. په پاکستاني ریاست کې تاريخ ليکونکي درباريان پاتې شوي.
درباري تاريخ کې قومي تحريکونه او مبارزې نه شي ليکل کېدای، ګنې د بابړې او د شیکاګو پېښو کې هېڅ فرق نه شته.
د پلوتين زده کوونکي
سرچينې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وییپانگه وېشنيزه:اپلاتونپوهنه وېشنيزه:اپلاتونيزم وېشنيزه:اپلاتوني ښوونځی وېشنيزه:اپلاتونواله وېشنيزه:اپلاتون پلويان وېشنيزه:اپلاتون
خالد ابن برمک
نسب
برمکي کورنۍ د خراسان ولایت د تخارستان د مرکز، بلخ اوسېدونکې وه. د تخارستان وګړو یو جلا هویت درلود: چې د هپتالیانو او ورپسې د ترکي کورنیو تر واک لاندې اداره کېده، دوی د ختیځ ایران په باختري ژبه خبرې کولې، او زیاتره یې بودايي وو. برمکيان د نوبهار په نوم د یوې سترې او خورا شتمنې بودايي خانقا (معبد) د ساتونکو له کورنۍ څخه وو. دې خانقا د بلخ د آبادې سیمې اکثره برخه تر خپل کنټرول لاندې راوسته، او ښايي ظاهراً د دې سيمې واکمنان وو. دا ساتونکي په یو لقب پېژندل کېدل چې په عربي کې برمک ژباړل شوي. معاصر پوهان وایي چې د سانسکرت ریښه لري، چې یا د پراموکا ("مشر") یا پارامکا ("ستر")  څخه اخیستل شوې. هغه تاریخي روایتونه چې برمکیانو له زردشتي اصله بولي او حتی دوی ته د ساساني کورنۍ د وزیرانو اولاده بولي، روستي جعلي روایتونه دي چې د دې کورنۍ په اوج کې راپورته شوي دي.
د سفاح د واکمنۍ پر مهال
ظاهراً خالد له اساسي زده کړې، او د یو څه پخوانۍ اداري تجربې څخه ګټه واخیسته. که څه هم د هغه د تجربې په اړه کوم معلومات نشته؛ خو ښايي نوموړي دا تجربه د اموي دربار او يا هم په بلخ کې د خپل پلار تر څنګ کې ترلاسه کړې وي. د هغه فصاحت دوموه غوره و، چې سفاح په لومړیو کې په هغه د عرب ګومان کاوه. له خلیفه سره د هغه اړیکې دېر نږدې وې: د هغه لور ام یحیی ته د سفاح د مېرمنې لخوا شیدې ورکړل شوې، په داسې حال کې چې د نوموړي مېرمن د سفاح د لور، ریتا دایه شول.
د مهدی د واکمنۍ پر مهال
کله چې المهدي په تخت کېناست، خالد بیا د فارس د والي په توګه وټاکل شو، چې په دې ځای کې نوموړي د ځمکې د مالیې د بیا وېش او په باغونو د درنو مالیاتو په لغوه شهرت ترلاسه کړ. په همدې وخت کې نوموړي ته د بغداد په ختیځ کې د شمسیه سیمه د جایداد په توګه ورکړل شوه. برمکيانو هلته خپلې ماڼۍ جوړې کړې او د "خالد برمکي بازار" د نوم له امله د خالد نوم د پېړيو په اوږدو کې ژوندی پاتې شو.
د نوموړي د د زامنو له ډلې، یحیی د هارون الرشید په واکمنۍ کې یو ځواکمن وزیر شو، په داسې حال کې چې محمد د هارون الرشید د چارو مسؤول شو او د ولایتي والي په توګه یې دنده ترسره کړه. په همدې ډول د یحیی زامنو، په ۸۰۳ کال کې د دې کورنۍ تر ناڅاپه زوال پورې، چې دلایل یې لا تر اوسه هم څرګند نه دي، په لوړو چوکیو کې دندې پر مخ وړې.
خړ جنسي تېری
هغه جنسي تېری دی چې رضایت یې روښانه نه وي. دا اصطلاح د لورا سیشنز سټیپ لخوا په 2007 کې وروسته له هغه مشهوره شوه چې هغې په کاسموپولیټان مجله کې "د جنسي تېري یو نوی ډول" په نوم مقاله لیکلې وه. آغلې سیشنز سټېپ په دې مقاله کې د خړ جنسي تېري په اړه لیکي: "دا د رضایت یا نه غوښتلو تر منځ وي، او ځینې وختونه دا د جنسي تېري په پرتله خورا پېچلې وي ځکه چې هیڅ اړخ نه پوهیږي چې دوی له بل څخه څه غواړي".
اصلاحي جنسي تېری
اصلاحي جنسي تېری ( corrective rape  ) یو جنایی جرم دی چې ډېری یې په سویلي افریقا کې لیدل کیږي. د دې جرمي عمل بڼه داسې ده چې ښځینه همجنسبازانې د نارینه وو لخوا هدف ګرځول کيږي او جنسي تېری پرې کيږي  چې احتمالا د قرباني کورنۍ تر نظارت لاندې وي ، د دې کړنې اره موخه دا وي چې دا میرمنې له همجنسبازۍ راوګرځول شي.
ويټامن سي
د ويټامين
سکوروي یوه ناروغي ده چې د ويټامن سي د کمۍ له امله منځ ته راځي. د دې ويټامن د نه شتون په صورت کې، د بدن له خوا چمتو کړای شوي کوليجن د خپل کار د کولو لپاره زيات غېر مستحکم وي او په بدن کې يو شمېر نور انزايمونه په سم ډول کار نه کوي. د سکوروي خصوصيات په پوستکي د داغونو او د پوستکې لاندې وينه بهېدل، سرې پړسېدلې ورۍ، د ګړګوتي ويښتانو غټېدل او د ټپ په سم ډول نه رغېدل دي. د پوستکي ټپ تر ډېره په ورنونو او پښو موندل کېږي او په دې ناروغۍ اخته شخص زېړ رنګه معلومېږي، د خفګان احساس کوي او تر يو بريده متحرک نه وي. د سکوروي په پرمختللې بڼه کې پرانيستی زوی کونکي ټپ، د غاښونو غورځېدل، د هډوکو خرابۍ او بالاخره مرګ منځ ته راځي.
طبي استعمال
ويټامن سي د سکوروي په درملنه کې پرېکنده ونډه لري، کومه چې د ويټامن سي د کمښت له امله پېښېدونکې ناروغي ده. له دې ورهاخوا، د بېلا بېلو ناروغیو د مخنيوي يا درملنې په توګه د ويټامن سي ونډه اختلافي ده، کتنو مختلفې پايلې ښودلې دي. د ۲۰۱۲ز کال په يوې «کاکرين» (کاکرين یو برتانوي نړيوال سازمان دی چې طبي ارزونې کوي) ارزونه کې راپور ورکړل شوی چې په ټوليز ډول په مړينو د ويټامن سي د زيات خوراک کوم اغېز نه شته. دا د نړيوال روغتيايي سازمان د اړينو درملو په نوملړ کې شامل دي.
کيڼ اړخی سياست
هغه نظريې چې د کيڼ اړخي سياست اړوند ګڼل کېږي، په يو ټاکلي وخت او ځای کې د سياسي طيف په اوږدو کې د اورټون کړکۍ “Overton Window” په نوم د کړنلارو د لړۍ د ځای په ځای کولو له مخې خورا توپير لري. د ۱۸ پېړۍ په پای کې د لومړنيو ازادي غوښتونکو يا ليبرالي ديموکراسيو په رامنځته کېدلو سره د «کيڼ» اصطلاح په متحده ايالتونو کې د ازادي غوښتنې يا ليبراليزم او فرانسه کې د جمهوري غوښتنې د بيانولو په موخه وکارلو شوه، چې د دوديزو محافظه کارانو او شاهي پلويو د ښي اړخي سياست په پرتله يې په لږه کچه د روحانيونو د لړۍ په واسطه د پرېکړې کولو ملاتړ کاوه. په معاصر سياست کې د کيڼ اړخي اصطلاح  په عمومي ډول د لرغوني يا کلاسيک ليبراليزم خلاف نظريو او خوځښتونو لپاره کارول کېږي، چې په اقتصادي برخه کې د ديموکراسۍ يو څه ملاتړ کوي. نن ورځ د ټولنيز ليبراليزم په څېر نظريې مرکزي کيڼ اړخي ګڼل کېږي، په داسې حال کې چې «کيڼ» په عمومي ډول د انارشيزم، کمونيزم، کارګر خوځښت، مارکسيزم، ټولنيزې ديموکراسۍ او د صنفي اتحاديو د اصولو د پېروۍ يا سنديکليزم په ګډون د سوسياليزم په نوم د پانګوالۍ ضد خوځښتونو لپاره په پام کې نيول کېږي، چې هر يو يې په ۱۹ او ۲۰ پېړيو کې نامتو شوي دي. د دې تر څنګ د کيڼ اړخي اصطلاح په کلتوري ډول د ازادي غوښتونکو ټولنيزو خوځښتونو يوې پراخه لړۍ ته هم ويل کېږي، چې له ډلې يې د مدني حقونو خوځښت، د ښځو د سياسي او ټولنيزې برابرۍ خوځښت، د لزبين، ځلاند، دوه جنسيتي او ترانس جنډر يا په لنډ ډول “LGBT” د حقونو خوځښت، د غلامۍ د له منځه وړلو د حقونو خوځښتونه، د ګڼ کلتور اصالت، د جګړې ضد خوځښت او چاپيريالي خوځښت او همدا راز د سياسي ګوندونو يا ډلو يوه پراخه لړۍ يادولی شو.
ايډيت کاوون
په ۱۸۹۴ز کال کې، کاوون د «کراکاټا کلب» له بنسټ اېښودونکو يوه وه، کوم چې په استرالیا کې د ښځو لومړۍ ټولنه وه. هغه د ښځو د رايې حق تر لاسه کولو په خوځښت کې يوه مخښکه ښځه شوه، چا چې په ۱۸۹۹ز کال کې په لويديځه استراليا کې ښځو ته د رايې حق ورکول په خپلو سترګو ولیدل. کاوون د عامې زده کړې او ماشومانو د حقوقو يوه مخښکه پلوۍ وه (په ځانګړي ډول د هغو لپاره چې د بې مېړه مور څخه زېږېدلي دي). هغه لومړۍ ښځه وه چې د زده کړې په سيمه ييزه اداره کې يې دنده تر سره کړې وه، په ۱۹۰۶ز کال کې يې د ماشومانو د خونديتابه د ټولنې په جوړولو کې مرسته وکړه، د همدې ټولنې د هلو ځلو په پايله کې یو کال وروسته د ماشومانو محکمه جوړه شوه. کاوون همدا راز په ۱۹۰۹ز کال کې د ښځو د خدماتو صنفي ټولنې شريکه بنسټګره وه او په ۱۹۱۱ز کال کې يې د ښځو د ملي شورا د ايالتي څانګې په جوړولو کې مرسته و کړه.
د ژوند لومړي کلونه
د پلار له مرګ وروسته، هغې ښوونځی پرېښود، تر څو په «ګيلډفورډ» کې له خپلې نيا سره و اوسيږي. په دې ځای کې، هغې له «کينن سويټنګ» څخه شخصي زده کړې وکړې، څوک چې د «بيشپ هال ښوونځي» پخوانی سرښوونکی و، نوموړي د «جان فورسټ» او «سيپټيمس برت» په ګډون ګڼو نورو نومياليو سړيو ته هم زده کړې ورکړې وې. د هغې د ژوند ليکونکي په وينا: د «سويټنګ» ښوونې د ژوند تر پايه په بروان «د زده کړې په ارزښت له باور او د کتابونو په لوستلو کې د لېوالتيا اغېزې پرېښودې».
«ايکولټي ناو» (اوسمهال برابري)
تر ۲۰۱۹ز کال پورې، دا سازمان د متحده ايالاتو په نیويارک، د کينيا په نايروبي، د انګلستان په لندن او د لبنان په بيروت کې دفترونه درلودل.
د تورس هاګنون
حوالې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
براهمي ليکدود
د براهمي ليکدودونو نوملړ
تهانا ليکدود
د کېمبريج اپلاتوني ښوونځی
تاریخپوهنه
په دې وروستیو کې، ډیویډ لیچ استدلال کړی چې پداسې حال کې چې لیویتین ځینې مهم ټکي بیانوي "دا به غلطه وي چې دا فرض کړئ چې د کیمبرج افلاطون کټګورۍ د نولسمې پیړۍ د تاریخ پیژندنې یوه بیاکتنه ده. دا ځکه چې د کیمبرج میشته 'پلاتونیسټانو' یوې ډلې ته د راجع کولو دمخه عملونه په دوامداره توګه د رالف کوډورت (1617-88) او هینري مور (1614-87) په شمول ، معمولا بنیامین ویسکوټ (1609-83) ، او (ډیر متغیر. ) یو شمیر نور کلیدي شخصیتونه، لږ تر لږه په اروپا کې د 1730 لسیزې پورې موندل کیدی شي، او لا تر اوسه په انګلیسي متنونو کې مخکې دي."
سيکولر حکومت
ورته ليکنې
سيکولريزم
د هند د اقتصاد تاریخ
د هند جمهوریت، چې په ۱۹۴۷ زکال کې یې بنسټ کېښودل شو د خپل تر ډېره خپلواک تاریخ له مخې یې د پراخه عمومي مالکیت، مقرراتو، اداري تشریفاتو او سوداګریزو موانعو په برخه کې مرکزي پلان رامنځته کړ. د ۱۹۹۱ زکال له اقتصادي کړکېچ وروسته مرکزي حکومت د بازار د آزادولو پالیسي ته مخه کړه.
کپیټلیسټي وده (۱۹۹۴-۲۰۱۸ زکال)
په ۲۰۰۷ زکال کې د هند د داخلي ناخالصو تولیداتو کچه د امریکا د ناخالصو تولیداتو د کچې ۸ سلنه وښوول شوه. دولت د څلور ګونو طلايي سړکونو د شبکې جوړول پیل کړل چې ډهلي، چنای، بمبۍ او کلکته د هند له مختلفو برخو سره نښلول. دغه پروژه چې د ۲۰۱۲ زکال په جنوري کې بشپړه شوه د خپلواک هند تر ټولو لویه زیربنايي پروژه وه.
د اوسپنې فلز علم
د اوسپنې وېلې کول او دوره
د اوسپنې وېئلې کول يا له اکسېجن سره د ترکيب شوې اوسپنې لرونکې فلزې تيږې څخه د کارونې وړ فلز تر لاسه کول د قلعي يا ټيم او مسو د وېلې کولو په پرتله خورا ستونزمن دي. په داسې حال کې چې دا فلزات او د دوی الياژونه د کار له مخې سړېدلې يا په پرتليز ډول ساده تنور يا کوره کې وېلې کېدلی شي (لکه هغه بټۍ جې د خاورينو لوښو لپاره کارېږي) او همدارنګه قالب کېدلی شي چې وېلې شوې اوسپنه تود کار ته اړتيا لري او يوازې په ځانګړي ډول جوړو شويو تنورونو يا کورو کې وېلې کېدلی شي. اوسپنه د مس لرونکو فلزي ډبرو کې يوه عامه ککړتيا ده [دې ډول ډبرو کې اوسپنه حتمن شته] او د اوسپنې ډبره ځيني وختونه د يو Flux [هغه ماده چې يو له بل سره د کاني موادو او فلزاتو په ويلي کېدلو کې مرسته کوي] په توګه کارېدلې ده؛ نو پر همدې بنسټ د حېرانتيا خبره نه ده، چې انسانانو د برونز فلز د راايستنې او ورڅخه د ګټې اخيستنې څخه يوازې څو زرونه کلونه ورسته د وېلې شوې اوسپنې ټيکنالوژي رامنځته کړه.
د چین کلتور
پېژندنه یا هویت
د کین له کورنۍ نه تر د چينګ (۲۲۱ ق م – ۱۸۴۰ ع) کورنۍ پورې، د چين حکومت چينايي وګړي په څلورو ډلو ويشلي وو: د ځمکې څښتن، بزګر، کسبګر او سوداګر. د ځمکو خاوندانو او بزګرانو دوه لویې طبقې رامنځته کړې، په داسې حال کې چې سوداګر او کسبګر په دوو کوچنیو طبقو کې سره راټول شوي وو. په تیوریتیکي لحاظ، د امپراتورۍ له موقف نه پرته، هیڅ شی هم میراثي نه و.
ټولنیز جوړښت
په هرحال، دې سیسټم ټولې ټولنیزې ډلې نه پوښلې، داسې حال کې چې د سونګ (۹۶۰- ۱۲۷۹ وروسته له میلاد) د کورنۍ په وخت کې د چینایي کلتور له سوداګریز کیدو راهیسې د ټولو ډلو ترمنځ توپیرونه تت شوي وو. لرغونې چينايي زده کړې هم اوږده مخینه لري. له سوئي کورنۍ (۵۸۱-۶۱۸ وروسته له میلاد) راهیسې د امپراتورۍ د ازموینو لپاره تحصیل کړي نوماندان چمتو کېدل او د ازموینو فارغین به یې حکومت ته د پوهو اداري مامورینو په توګه وړاندې کول.
ادبیات
د ژو کورنۍ ډېری وخت د چين د کلتوري پرمختګ د ازمېښت کاڼي په توګه ګڼل کيږي. هغه مفاهیم چې په چینایي کلاسیکو متنونو کې راغلي دادي: شعر، د نجومو علم، ستورپوهنه او تقویم. د لومړنيو مهمو متنونو په ډله کې I Ching او Shujing هم شامل دي چې په څلورو کتابونو او پنځو کلاسیکو کې یاد شوي دي. د چینګ کورنۍ د واک په پای کې، چیني کلتور د عادي خلکو د لیکلو لپاره د سیمه ییزې ژبې په رامنځته کولو سره یوه نوې دوره پیل کړه. په عصري ادبياتو کې به مخکښان هو شي او لو ژون وي. د چين خلق جمهوريت له جوړېدو وروسته، د چين د عصري ادبياتو مطالعه په تدريجي ډول زياته شوې ده. د معاصرې دورې ادبیاتو د ملت د معاصرو تعبيرونو او د ملي روحيې د رامنځته کولو په برخه کې يو نوی لید رامنځته کړى دى.
د سکاتلند تاریخ
له تاریخ د مخه دوره
د وسپنې د دورې په لومړیو کې، د قبل المیلاد د اومې پېړۍ څخه را دېخوا، په شمالي کوچنیو جزیرو کې د سورې لرونکي کورونو ځای دایروي اتلنتیک ډوله کورونو ونیو چې ټينګو ودانۍ وې چې له وچې سنګکارۍ جوړیدلۍ. له ۴۰۰ قبل المیلاد را دې خوا لا پېچلي اتلنتیک ډوله کورونو جوړیدل پېل شول لکه په هووې Howe ، اورکنې Orkney ، کراسکریک Crosskirk او کایتنس  Caithness کې. خورا ستر ساختمانونه چې په دې عصر پورې اړوند دي د بروچ broch برجونه دي چې احتمالا په ۲۰۰ قبل المیلاد کال پورې به اړه ولري. دا دوره د لومړیو عرابه ډوله کورونو شاهده هم وه، داهم یو ډول ګرد کورونه وه چې د ځانګړي نښان درلودونکې بهرنی دیوال یې درلود چې په هغه کې  ډبرینې پایې داسې نصب شوې وي چې  د عرابې څرخ ته یې ورته والی درلوده خو دا ډول کورونه د رومیانو د اشغال په عصر کې ډیر دود وه. په سکاتلند کې څه ناڅه ۱۰۰۰ غونډۍ ډوله کلاوې هم شته چې د وسپنې په دورې پورې اړه لري او ډیری یې د کلاید فورت Clyde-Forth line تر کرښې لاندې پراته دي چې ځينې لرغون پېژندونکې یې د وړوکو فرمان چلوونکو او جنګیالیو مشرانو د ټولنې په  ظهور پورې چې د رومیانو له روایاتو دپېژندنې وړ دي اړوند بولي.
ژبه او ګډ دودونه
ژباړه: استاد اجرالدین اقبال
د نورمن بريا
له انګليسي تخت [پاچاهۍ] سره د ويليم ادعا له بې اولاده انګلوساسون پاچا د خلکو د ګناهونو اورېدونکی عيسوي ملا ايډوارډ “Edward the Confessor” سره د نوموړي د کورنۍ له اړيکې څخه اخېستل شوې، چې ښايي پاچاهۍ لپاره يې د ويليم هيله هڅولې وي. ايډوارډ د ۱۰۶۶ز کال جنوري کې مړ شو او پر ځای يې هارولډ ګودوېنسون کېناست، چې د نوموړي اوښی و. د ناروې پاچا هيرالد هاردرادا د ۱۰۶۶ز کال سپټمبر کې شمالي انګلېنډ باندې بريد وکړ او د سپټمبر په ۲۰ نېټه د فلفورد جګړه “Battle of Fulford” کې ګټونکی و، مګر د ګوډوېنسون فوځ د سپتمبر په ۲۵ نېټه د سټامبورډ پل جګړه “Battle of Stamford Bridge” کې ماتې ورکړه او هاردرادا يې وواژه. درې ورځې وروسته د سپټمبر په ۲۸ نېټه د ويليم د زرګونو جنګياليو او سلګونو کښتيو بريدګر ځواک د سويلي انګيستان د سسسېکس په پاوېنسي “Pavensey” سيمه پلی شو. هارولډ يې د مخنيوي په موخه سويل ته حرکت وکړ او شمال کې يې د خپل لښکر د پام وړ برخه پرېښوده. د هارولډ لښکر د اکتوبر په ۱۴ د هاستينګس جګړه “Battle of Hastings” کې د ويليم له بريدګرو سره مخامخ شو. د ويليم ځواک هارولد ته ماته ورکړه، هارولد د جګړې پر مهال ووژل شو او ويليم پاچا شو.
مینیوپز
اغېزې
د جنسي غرېزې له کمېدو وراېخوا د مینیوپز (Menopause)  په دوره کې جنسي اړيکې يا کوروالی درد لرونکی هم وي. د estrogen او testosterone  هورمونونو په کمېدو سره د ښځو مهبل ته وينه پوره نه رسيږي او د وينې په نه رسېدو سره مهبل وچيږي چې وچېدل يې د کوروالي پر مهال د درد سبب کيږي.
د جیزه د اهرامونو ټولګه
دغه سایټ د لویدیځې دښتې په څنډه کې په جیزه ښار کې د بهېدونکي نیل سیند لویدیځ لوري ته په نږدې ۹ کیلومتره (۵.۶ میله) او د قاهرې ښار د مرکز سویل لویدیځ لوري ته د ۱۳ کیلومتره (۸ میله) په فاصله کې موقعیت لري. دغه سایټ او ورته څېرمه منف (ممفیس) سایټ دواړه په ۱۹۷۹ زکال کې د یونسکو له خوا د نړیوالو میراثونو په نوملړ کې شامل شول.
لوی هرم او د خفرع هرم په لرغونې مصر کې جوړ شوي تر ټولو لوی اهرامونه دي چې د تاریخ په اوږدو کې یې په لویدیځو افکارو کې د لرغوني مصر د سمبول په توګه ځای لرلی. دغو هرمونو په هلنیستي دوره کې وروسته له هغه شهرت وموند کله چې لوی هرم د انټیپاټر صیدایي له خوا د نړۍ د اوو عجایبو څخه یو وګڼل شو. دغه اهرامونه له دې سره چې د لرغونو عجایبو تر ټولو پخواني دي، خو یوازني هغه دي چې تر اوسه شتون لري.
د کارګرانو کلی
د دغو اهرامونو د جوړولو په موخه په پریمانه کچه د ډبرو استخراج، ځای پر ځای کولو او غوڅولو کېدای شي زرګونو تنو ماهرو، غیر ماهرو او مرسته کوونکو کارګرانو ته اړتیا پېښه کړې وي. د دغې پروژې لپاره د ډبرو له کارکوونکو پرته ډوډۍ پخونکو، نجارانو، اوبو رسونکو او نور ته هم اړتیا وه. د اهرامونو د جوړولو د لارو چارو اړوند د پراخو انګېرنو په خوا کې په دغه ډول لویه پروژه کې د کارکوونکو د شمېر اړوند هم ګڼ شمېر اټکلونه شتون لري. هغه مهال چې یوناني تاریخ لیکونکي هرودت له میلاد څخه په وړاندې ۴۵۰ کال کې له جیزه څخه لیدنه وکړه؛ مصري کشیشانو ورته ویلي و چې «د لوی هرم په جوړولو کې ۴۰۰ زره کسانو په درې میاشتني کاري شیفټ کې کار کړی او په یو مهال کې به ۱۰۰ زره کسان په کې په کار بوخت و». له مقبرو څخه ترلاسه شوي شواهد بیا ښيي چې په دریو میاشتنیو کاري شیفټونو کې ۱۰۰۰۰۰ کارګرانو کار کړی او د یوه هرم په جوړېدو ۳۰ کاله وخت لګول شوی دی.
د ستورو لویه چاودنه
د ستورو لویه چاودنه (په انګلیسي: supernova) د یوه ستوري تر ټولو لویې او ځلاندې چاودنې ته ویل کېږي. د ستور پوهنې له مخې دغه تېرېدونکې پېښه د یوه لوی ستوري د تکامل په وروستي پړاو یا هغه مهال چې بل لوی سپین ځلېدونکی ستوری د هغو تېښته کوونکي هستوي ترکیب ته ننوزي رامنځته کېږي. د هغو اصلي جسم چې مخکښ (progenitor) یې هم بلل کېږي په یوه نیوتروني ستوري یا تور غار اوړي او یا هم په بشپړه توګه له منځه ځي. د ستورو د لویې چاودنې یا سوپرنوا د ځلا اوج وړاندې له هغه چې له منځه ولاړ شي د څو اونیو او یا هم میاشتو لپاره د یوه بشپړ کهکشان سره د پرتلې وړ وي.
ګو ، ډاګ. ګو! (ټلویزیون سلسله)
'''ګو ، ډاګ. ګو!''' Go, Dog. Go! د کاناډا-امریکایی کمپیوټر انیمیشن سټریمینګ تلویزیون سلسله ده چې د ۱۹۶۱ ماشومانو د ورته نوم پی ډي ایسټمین کتاب پراساس ده ، کوم چې د اډم پیلټزمان لخوا د نيټ فليکس لپاره رامینځته شوی.
سبا قوم
سبا د يمن يوه سيمه ده چې د صنعا او حضرموت تر منځ پرته ده، اصلي ښار يې معارب و ، دا چې دې سيمې ته ولې سبا وايي، د نومونې لامل يې دا دی چې د سبا بن يشجب بن يراب بن قحطان يوه څانګه په دې سيمه کې اوسېده. په سبا قوم په يمن کې اوسېدل، د تبع قوم هم له دې قوم څخه ګڼل کيږي، بلقیس هم دلته اوسېده، دلته خلک په ډېرو نعمتونو او راحتونو کې وو، رسول الله صلی الله علیه وسلم هغوی ته راغی او هغوی ته یې د شکر کولو نصیحت وکړ او هغوی ته یې بلنه ورکړه. د الله جل جلاله یوازېنی شریک ومنئ او د الله تعالی د عبادت طریقې یې ورته بیان کړې، تر څو چې الله تعالی وغواړي همداسې یې وکړل، بیا یې د الله تعالی له احکامو څخه مخ واړوه، نو په دوی باندې یو لوی سېلاب راغی، چې ټول باغونه یې له منځه یوړل. ځمکې او هېوادونه یې ویجاړ کړل. له ابن عباس رضي الله عنهما څخه روایت دی چې له رسول الله صلی الله علیه وسلم څخه پوښتنه وشوه چې سبا سړی دی که ښځه یا د کوم هېواد نوم؟ ويې فرمايل: سبا يو سړى و، چې لس زامن يې درلودل، شپږ يې يمن او څلور يې سوريې ته ولاړل. د دوی دواړو خواو ته غرونه وو، چې له هغې څخه یې سیندونه او چینې د دوی ښارونو ته راتلې، همدارنګه له دې ځایه او له هغه ځایه ویالې او سیندونه جوړ شول، د سیندونو دواړو غاړو ته یې باغونه او کروندې کرل شوې وې، چې د کثرت له امله یې د سیند په دواړو غاړو کې باغونه کرل شوي وو. د اوبو او زرغونتيا له امله دا سيمه ډېره شنه وه، له وتلو وروسته يې له مېوو ډکه شوه، له ونو څخه دومره مېوې راښکته شوې، چې د لاسونو د را ايستلو اړتيا يې نه درلوده، په مارب کې يو دېوال و، چې درې وو. د صنعا پورته کیسې چې د صمدراب په نامه یادیدې، زهرجن حیوانات وو، مچۍ او مچۍ نه وې، دا ټول د الله جل جلاله نعمتونه د دې لپاره وو چې الله تعالی ته وفادار پاتې شي او په اخلاص سره د هغه عبادت وکړي.
ايملي ډيويسن
ايملي ويلډنګ ډيويسن (Emily Wilding Davison) (۱۸۷۲ز کال،اکتوبر،۱۱ مه – ۱۹۱۳ز کال،جون ،۸ مه) د ښځو د رايې ورکولو د حق پلوې انګرېزه وه، چې د شلمې پېړۍ په لومړيو کې يې د ښځو د رايو لپاره مبارزه وکړه. نوموړې چې د ښځو د ټولنيزې او سياسيې اتحاديې (Women’s Social and Political Union “WSPU”) غړې او د خپلې انګېزې يا موخې د تر لاسه کولو لپاره پوځي مبارزه وه، نهه ځلې په بېلابېلو موکو کې ونيول شوه، اوه ځله يې د لوږې اعتصاب وکړ او نهه څلوېښت ځلې په زوره خواړه ورکړل شول. نوموړې په ۱۹۱۳ ز کال ډيربي “Derby” کې وروسته له هغې مړه شوه، چې د انمور “Anmor” په نوم د پاچا پينځم جورج “King George V” د اس له لورې ووهله. پېښه هغه مهال وشوه، چې ډيويسن د اس ځغلونې د سيالۍ پر مهال د لوبې د پيل کېدو کرښې ته ورغله.
ډيويسن د منځني پوړ کورنۍ کې لويه شوه او د ښوونکې او روزونکې په توګه له دندې تر لاسه کولو څخه مخکې يې د لندن په رويال هولووی کالج “Royal Holloway College, London” او د اکسفورډ په “St Hugh’s College” کې يې زده کړې وکړې. نوموړې د ښځو له ټولنيزې او سياسي اتحاديې (WSPU) سره د ۱۹۰۶ ز کال په نومبر کې يو ځای شوه او د لاريونونو پر مهال د يادې ادارې يوه لوړ رتبه ماموره او مشره څارونکې يا ناظره شوه. نوموړې په لږ وخت کې د خپل زړه ور فوځي عمل له امله په اتحاديه کې وپېژندل شوه. د هغې د جګړه ييزې لارې چارې يا هنرونه د ښيښو ماتول، د تيږو ورول، پوسټ بکسونو ته اور اچول، د بمونو ځای پر ځای کول او د ۱۹۱۱ ز کال سرشمېرنې د شپې په ګډون درې ځلې د ويسټمينسټر په ماڼۍ “Palace of Westminster” کې ټوله شپه پټېدل وو. د ۱۹۱۳ ز کال د جون پر ۱۴مه نېټه يې د (WSPU) له لورې د جنازې دود ترتيب شو. د ښځو د رايې ورکولو ۵۰۰۰ تنو پلويوو او د هغوی ملاتړو د نوموړې په تابوت پسې روان وو او ۵۰۰۰۰ تنه خلک يې د جنازې په يونلور کې ليکه شول او تابوت يې د اورګاډي په واسطه د نارتمبرلېنډ په مورپيت “Morpeth, Northumberland” کې خپلې کورنۍ ځمکې ته ېووړل شوه.
د ژوند لومړي وختونه او زده کړې
په داسې حال کې چې ډيويسن لا تر اوسه کوچنۍ وه، کورنۍ يې د هرټفورډشاير سابرېج اورت “Sawbridgeworth, Hertfordshire” ته لاړه. ډيويسن تر يوولس کلنۍ پورې په کور کې زده کړې وکړې. کله يې چې مور او پلار خپله کورنۍ بېرته لندن ته وېوړه، ډيويسن هم يو ورځني ښوونځي ته لاړه او بيا يې د فرانسې په ډنکېرک “Dunkirk, France” کې په زده کړه تېر کړ. هغه د ۱۳ کلنۍ په عمر په کينسينګټون عالي ښوونځي “Kensington High School” کې ګډون وکړ او وروسته يې په ۱۸۹۱ ز کال د ادبيات لوستلو لپاره د “Royal Holloway College” ته بورسيه تر لاسه کړه. د ۱۸۹۳ زکال په لومړيو کې يې پلار مړ شو او هغه ځکه د خپلو زده کړو پای ته رسولو ته اړ شوه، چې مور يې د يوې دورې لپاره د ۲۰ پونډ فيس د ورکولو وس نه درلود.
دودونه- رواجونه
= دودونه = په بېلا بېلو ملتونو کې ډېر ګډ ملي دودونه لیدل کېږي. دا هغه دودنه دي،چې کله نا کله د ژبې او نژاد په څېر یو له بل څخه د ملتونو د پېژندنې وسیله ګرځي؛ خو دې دودونو تر کوم حده د ملتونو په تکوین کې ونډه او اغېز درلوده؟ دودونه او حتی فرهنګونه د تېرو انسانانو د ارادي او اګاهانه فعالیت محصول  دی او که له  ګذشتې څخه تر اوسه د افرادو او د ټولني د واحدونو ترمنځ اړیکه او تړنه نه وه؛نو دا دودونه به کله هم له یو نسل څخه بل ته نه و رارسېدلي. ترڅو،چې ملیت او جمعي وجدان نه وي؛نو دود او فرهنګ نه منتقلېږي؛نو موجوده ملي دودونه هم خپله د ملیت محصول دی او د انسانانو فعالیت او ژوند دی، نه دا چې د هغوی سټه او پانګه وي.
سيسرون
ژوندلیک
د ځوانۍ له پیله یې د شعر په لیکلو او د یوناني اثارو ترجمه کولو، پوځي تخنیکونه زده کړل او له اوولس کلنۍ څخه یې په جګړو کې برخه واخیسته. وروسته يې دوه کاله په ختيځ کې په سفر تېر کړل او په دې سفر کې يې د هغه وخت له عالمانو څخه فلسفه او ادبي علوم زده کړل او په ۷۷ ق م کې روم ته راستون شو.
فلسفه او سیسرو
د خپل ژوند په وروستيو کلونو کې يې له يوې خوا د يوناني ادبياتو او ادبي اثارو او له بلې خوا د رومي ټولنې تر منځ د منځګړي په توګه کار وکړ. د هغه په فلسفیانه کارونو کې، سیسرو ته پاملرنه وکړه
د خلق ډموکراتيک ګوند
تاريخ
د خلق ډلې مشري تره کي او د پرچم ډلې مشري ببرک کارمل په لاس کې ونيوه. د دوی دا دوې برخې کېدلو ډېر لاملونه درلودل؛ خو د ټولو ليکوالو پر دې يوه خبره اتفاق دی، چې د ګوند دننه د ګوند د مشرۍ پر سر اختلافات موجود ول، عبدالقدوس غوربندي ليکي، چې د ګوند دننه دوه داسې کسان (امين او کارمل) ول، چې د يوه بل نه پخلا کېدونکي دښمنان ول. غوربندي په خپل کتاب کې د ګوند د وېش پړه په کارمل اچوي او هغه ځان غوښتونکی او ځای غوښتونکي بولي، چې د ده دغه خبره يو شمېر نور ليکوالان هم تأييدوي.
اړوند ليکنې
حفيظ الله امين
فلورنس نايټينګل
د ژوند لومړي وختونه
پلار يې په ۱۸۳۸ ز کال کورنۍ په يو سفر اروپا ته وېوړه، چې په کې له انګليسي زېږېدلې ايرانۍ کوربتې (مېزبان) ماري کلارک “Mary Clarke” سره وپېژندل او فلورنس ورسره اړيکه جوړه کړه. نايټينګل ثبت کړل چې کلارکي هغه هڅوونکې کوربه وه، چې د هغې برسېره يا ظاهر ته يې پام نه کاوه او کله به يې چې نظريات د مېلمنو له نظرياتو سره همغږي نه وو؛ نو د هيچا د ستړي کولو توان يې نه درلود. د نوموړې د چلند په اړه ويل کېږي، چې پاروونکی او بې شانه يا عجيب و. د پورته پوړ برتانوي ښځو يې لږ احترام کاوه او هغوی يې په عمومي ډول بې اهميته ګڼلې. کلارکي وويل چې که چېرې د ښځه يا د بېړۍ د غلام اوسېدلو تر منځ ټاکنه ورکړل شي، نو هغه به د غلامانو خپلواکي غوره کړي. نوموړې په عمومي ډول ښځينه شرکت ونه مانه او خپل وخت يې له نارينه روڼ اندو سره تېر کړ. په هر حال، کلارکي د نايټينګل کورنۍ او په ځانګړي ډول د فلورنس په قضيه کې يوه استثنا رامنځته کړه. که څه هم د دواړو د عمر تر منځ ۲۷ توپير و، مګر کلارکي او فلورنس د ۴۰ کالونو لپاره نږدې ملګرې پاتې شوې. کلارکي څرګنده کړه، چې ښځې له نارينه وو سره برابرې اوسېدلې شي او دا هغه نظريه وه، چې فلورنس له خپلې مور څخه نه وه زده کړې.
رومي داچيا
رومي داچيا (/ˈdeɪʃə/ DAY-shə؛ چې د داچيا ترایانه، په لاتیني ژبه: تراجنا داچیا؛ یا Dacia Felix؛ حاصلخېزه/ خوشحاله داچيا په نوم هم یاديږي) له ميلاد څخه وروسته له ۱۰۶ کال څخه تر ۲۷۱-۲۵۷ پورې د روم امپراتورۍ له ولایتونو څخه وه. چې په قلمرو کې يې د اوس‌مهال اولتنیا، ترانسیاونیا او بانات سیمې شاملېدلې (اوس مهال له وروستي مورد پرته چې د رومانیا، مجارستان او صربستان تر منځ وېشل شوې ده نورې ټولې په رومانیا کې دي). د رومیانو د واکمنۍ پر مهال د امپراتورۍ د یو سرحدي ولایت په توګه سازمان شو. اټکل کېږي چې د رومي ډاچیا د وګړو شمېر د ۶۵۰۰۰۰ تر ۱۲۰۰۰۰۰۰ کسانو تر منځ وي. تر دوو لښکر لېږدونو وروسته چې د دسبالوس پاچاهي يې ورانه کړه د تراژان له‌خوا (۹۸-۱۱۷) فتحه شوه. که څه هم رومیانو ټوله اشغال نه‌کړه؛ کرېشنا، مارامورش او د مولداوي ډېره برخه د خپلواکو ډاچيانو تر کنترول لاندې پاتې شوه.
رومي داچيا د خپلو رامنځته کېدو راهیسې له لویو سیاسي او پوځي تهدیدونو سره مخ شوه. خپلواک داکیان چې له سرماتیانو سره متحد شوي و په ولایت کې يې ثابت بریدونه تر سره کړل. تر هغوی وروسته کارپي (یوه ډاکياني قبیله) او په تازه توګه دننه شوي جرمني قبایل (ګوت‌یان، تایفلي، هرولي او باستارنا) له هغوی سره متحد شول. دې ټولو د روم امپراتورانو ته د دې ولایت ساتنه ستونزمنه کړې وه، ځکه د ګالینوس د واکمنۍ پر مهال (۲۵۳-۲۶۸) نږدې له‌منځه تللې وه. اورلیان (۲۷۰-۲۷۵) له ميلاد څخه وروسته په ۲۷۱ یا ۲۷۵ کال کې رومي داچيا په رسمي ډول پرېښوده. هغه خپل پوځيان او غیر نظامي اداره له داچیا څخه تخيله کړه او داچياتورلیانا يې له پلازمېنې سره په ښکتنۍ موزیا کې رامنځته کړه. د رومي شویو نفوس لا پرېښودل شوی و او برخلیک يې د رومیانو تر خروج روسته د بحث‌وړ دی. د یوې نظریې پر بنسټ هغه لاتيني ژبه چې پر داچیا کې پرې خبرې کېدلې تر ډېره پرې په نننۍ رومانیا کې خبرې کېږي او په رمانیايي ژبه بدله شوې چې رومانیان یې د داکو-رومیانو (د داچيا رومي شوی نفوس) لمسیان کړي. د دې خلاف د بلې نظریې له مخې د رومانیایانو سرچینه په حقیقت کې د بالکان په ټاپووزمه کې ده.
مخینه
داچيانو او ګټایانو د روم له امپراتورۍ سره د داچيا تر الحاق مخکې تر ډېره له رومیانو سره اړیکې درلودې. په هر حال د رومیانو پام هغه مهال د ښکتني دانیوب شاوخوا سیمو ته ورزیات شو کله چې بوربیستا (له ميلاد څخه مخکې د ۴۴-۸۲ کال) لرغوني قبایل سره متحد کړل او یرغلګر لښکرلېږد يې د پراختیا لپاره چمتو کړ. په لويديځ کې د هغه پاچاهي تر اتوپیا پورې او په سویل کې تر بالکان پورې پراختیا ومونده.
د ډوډۍ ګټونکي (فلم)
قیصه
پروانه زندان ته راځي ، چیرې چې هغه رازق پیدا کوي. وروسته لدې چې پروانه څرګنده کړه چې هغه د نورالله لور ده ، رازق هغې ته خبر ورکوي چې د تره زوی یې جګړې ته تللی دی ، مګر هغه به نورالله بیرته ونیسي. لکه څنګه چې زندان د ضعیف بندیانو څخه پاک شوی چې د جنګ توان نلري ، پروانا د دوی د اعدام شاهد دی. ویره لري ، هغه د هلک کیسه پای ته رسولو سره د پاتې کیدو لپاره خپله جرئت راټولوي ، چې هغه سلیمان کیږي ، په ډاګه کوي چې هغه په کوڅه کې د "لوبو" پورته کولو وروسته مړ شوی ، کوم چې په حقیقت کې د ځمکې ماین و چې چاودنه وشوه. رازق په اوږه ویشتل شوی پداسې حال کې چې ضعیف نورالله وژغوري ، مګر په غیر مرګوني ډول ټپي شوی او پلار او لور سره یوځای کیږي. پروانا خپل پلار له ځانه سره وړي ، چیرې چې دوی به ډیر ژر د کورنۍ له پاتې غړو سره یوځای شي ، ځکه چې دواړه هغه کیسې ته دوام ورکوي چې دوی د فلم په پیل کې یو بل ته ویل.
هدفمنده ټولنه
د حکومت ډول
په هدفمندو ټولنو کې د حکومت تر ټولو معمول ډول (۶۴ سلنه) ډیموکراټیک دی او د اجماع یا رایو پر بنسټ پرېکړې په کې کېږي. د مراتبو د سلسلې یا زورواکۍ جوړښت پر ۹ سلنه ټولنو حاکم دی، ۱۱ سلنه بیا داسې دي چې حکومت یې د مراتبو د سلسلې او ډیموکراټیک جوړښت له ترکیبه جوړ دی او د ۱۶ سلنه ټولنو د حکومت ډول نامعلوم دی.
امیر حمزه خان شینواری- پښتو غزل بابا- مرثیه
ده به پيش ورته قراّن كړو هغو توري بريښولي
هغه توره چى په شرنګ كښى ئې ګفتار و داجل
بريښيده او ځليده او قهريده او موسيده
لكه ژبه داجل به ئي د زړه وينه څټله
چې به غبرګي نيزى راغلى زربه دى ورته په دوه شو
دا چراغ زمونږ د پاره د قيامته پورى بل شو
شهادت د حسنينو ځكه و د نبي عين
غريو نيولي ستوري ترې په مخكښې په ژړا ځي
وركې د "امثالو " نه جوړ نن خپلې هستۍ دي
نن انسانيت حېوانيت سره پرې كيږي
زما ضبط او اسويلي مشت اوګريوان دي
نقصانونه پيوندونه د كمال شي
اوښكي چرته د مين د زړه په تل كښې
خو د پخپله په نبيانو كښى افضل شو
په اكبر د نيزو غشو پر هرونه
فرق ئې نشته دى ذره په استقلال كښې
ته خبر ئې د يزيد چې څومره زوردى
ستا قدم دهلاكت د غار په لور دى
كه ئې سيال د قربانى وي نبي كوم دى ؟
كه ئې مثل د ايثار وي ولي كوم دى ؟
ورسره چې هغه پاتى دوه اويا وو
ننګيالي وو هاشمى زلمى اتلس
څلورم ټوك 424 – 432 مخونه
ښكاري څه خېمې له تندې شته سوې سينې پكښې
پاكې پاكې جونې نارينه او ارتېنې پكښې
هور ته مخامخ د ګرد په مېنځ كښې راوچت شو ګرد
حېف چې خپل د خپل نه درومي نخښه د فرقت شو ګرد
زړونه چې بې واكه شو د خلقو لـه خلې شور اوت
شاوته صورت دغه زلمے د ولديت لري