سوريان
سوريان: د پښتنو يوه لر غو نې قبيله ده چې داوسيدو اصلي ځای يې دغور تاريخي سیمه ده چې په مر کزي افغا نستان کې پر ته ده ٠ دغه قبيله په اصل کې دلوديو پښتنو يوه پښه ده اودپښتنو دنسب په عنعنوي شجرو کې کښل شوي دي چې دلودي زوی سياڼي دوه زامن درلودل چې يو يې اسماعيل او بل يې پړانګی نومیدل چې داسماعيل له دريو زامنو نه يې مشر سور نومیده چې دده نسل دسور ،سوري او يا زوري په نامه ياديږي ٠(١) دغه خلک په پيل کې دمرکزي افغا نستان دغور په غرونو کې اوسيدل، خو ورو سته دشمیر ډېروالي اوياهم جګړو او ځينو نورو عواملو دېته اړ ايستل چې له دغې سيمې نه په لیږدېد وپيل وکړي٠ ځينې يې دهرېرود په واديو کې میشته شول ، ځينې يې غزني ته وليږ ديدل او ځينې يې هم د سليمان دغره ختيزد دامان په سیمه کې میشته شول ٠همدااوس هم ددامان په سيمه کې سوري پښتانه استو ګنه لري٠ ددغې قبيلې خلک په غور،بادغيس او هرات کې دزوريانو په نامه سره مشهور دي چې اوس هم ډېر شمیر زوريان يا سو ريان په دغو ولا يتو نو کې میشته دي ٠ ځيني يې هندوستان ته وليږديدل٠د سوري واکمنا نو لړۍ چې له آره له غوره پيل شوې ده په هندو ستان کې يې يوه ستره واکمني رامينځ ته کړه چې سوري شیرشاه يې بنسټ ايښودونکی ګڼل کيږي٠ دافغا نستان نوميالی مؤرخ او مشهور ليکوال لوی استادارواښاد علامه عبدالحی حبيبي د"پښتو ادبياتوتاريخ "په نامه اثر کې دسوري پښتنو په اړوند داسې کښلي دي : " سوري يا زوري دپښتنو شاهانو يوه لر غونې کورنۍ ده چې له دوی نه دپښتو ژبې داسلامي دورې ډېر اثار موږ ته راپا تې دي اودغه سوريان دپښتنو په تاريخ کې ډېر اهميت لري٠ سوري دغور يوه مشهوره قبيله ده چې اوس هم شته او زوري يې بولي اودا نوم خورا زوړ او لر غونی دی او عربو تاريخ او جغرافيا ليکونکو هم سور دزور يا زوري په بڼه راوړی دی٠ (٢)" په اسلامي دوره کې لو مړنی مؤرخ چې دسور يا زور دنامه يادونه يې کړې ده احمد بن يحيی مشهور په البلا ذري دی چې د٢٥٥ لیږدیز/ هجري کلو نو په شا او خواکې او سیده ٠ ورپسې نورو مؤر خينو لکه احمد بن سهل بلخي( مړ٣٢٢ لبږدیز) په خپل اثر کتاب الا شکال يا صورالا قاليم کې چې په٣٠٩ لیږدیز کې يې کښلی دی، اصطخري په ٣٤٠ لبږدیز کې په خپل کتاب المسالک والممالک کې او ياقوت په معجم البلدان کې دسور او زور يا دونه کړې ده(٣) داسلام دمخه هم سوريان دغور واکمنا ن تیر شوي دي چې ددوی يوه کورنۍ دشنسبيانو په نامه يا دېدله ،ځکه چې دشنسبيانو دشاهي کورنۍ لوی نیکه شنسب نومید چې دخرنک زوی و٠ پردې سر بیره د اسلام په پيل کې دسوري کورنۍ يو بل واکمن ماهوي سوري نو مید چې په مرو کې واکمن واو دساساني امپراتورۍ وروستنی واکمن دريم يزدګرد يې چې عربان يې يزدجرد بولي وواژه٠ دمخه مو يادونه وکړه چې په غور کې دسوريا نو دشنسب کهول داسلام په پيل کې دغور په غر ونو کې واکمني کوله چې په دغو واکمنانو کې يو هم امير پولاد و چې دابو مسلم معاصر او دهغه ملګری پا تې شوی دی چې مشهور مؤرخ منهاج السراج جوزجاني هم د منتخب تاريخ نا صري په حواله کښلي دي چې امير پولاد دابو مسلم ١٣٩ لیږدیزمعاصر و٠ دامير پولاد زوی امير کروړ نومید چې دجهان پهلوان په نامه يادېده چې دتاريخ سوري ليکوال محمدبن علي البستي هم دده ستاينه کړې ده او ليکي چې امير کروړ جهان پهلوان ډېر زړور،اديب او دقلم او تورې څښتن و٠ که څه هم تاريخ سوري اوس نشته، خو دپټې خزانې مؤلف محمدهوتک د شيخ کټه متي زی غورياخیل د "لر غوني پښتانه " په حواله دامیر کروړ سوري په اړوند داسې ليکلي دي : "امير کروړ دامير پولاد سوري زوی و چې په١٣٩ لیږدیز/هجري کال دغور په مندېش کې امير شو او جهان پهلوان يې باله او دغور کلا ګاني او دبالشتان، خيسار او تمران ماڼۍ او بر کو شک يې ونیول او درسالت له کهوله يې په خلافت کې ډېر کومکو نه وکړل٠ امير کروړ ډېر غښتلی پهلوان او په يوه تن له سلو جنګياليو سره جنګیده، نو ځکه يې کروړ باله چې معنی يې ده کلک او سخت٠ امير کروړ په ١٥٤ لیږدیز کال د پو شنج په جګړو کې ووژل شو٠ " دلته به بې ځايه نه وي چې د امير کروړ جهان پهلوان دهغې وياړنې لومړني بيتونه رانقل کړو چې دخپلو سوبو په اړوند يې ويلې ده : زه يم زمری پردې نړۍ له ما اتل نسته په هندوسند وپر تخار او پر کابل نسته بل په زابل نسته، له ما اتل نسته(٤)