cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ہندوستانی رسماں
خوشحال چند تے ہیرا، دولت رام تے مونگا، کروڑی مل تے گنگی دا قصہ
حضرت موسیٰ ؑ تے حضرت ہارون ؑ
ہامان د‏‏ی گفتگو سن کر فرعون فیر گیا تے حضرت موسیٰ ؑ د‏‏ی فرماں برداری تو‏ں انکار کيتا ، گر اس د‏ی بیوی حضرت آسیہ صدق دل تو‏ں ایمان لاواں۔ فرعون نے اس مظلومہ بے گناہ نو‏‏ں نہایت عذاب تو‏ں شہید کيتا ۔ علاوہ اس دے تے ہزاراں آدمی حضرت موسیٰ ؑ اُتے ایمان لیائے سن، انہاں نو‏ں وی طرح طرح د‏‏ی تکلیفاں دتیاں
حضرت داؤد ؑ
حضرت داؤد ؑ دے بعد انہاں دے بیٹے حضرت سلیمان ؑ بارہ برس د‏‏ی عمر وچ تخت نشین ہوئے۔ ایہ بادشاہ وی سلطنت تے نبوت دے جامع سن تے حاکم حقیقی نے انہاں نو‏‏ں اس قدر حکم تے ملک عطا کيتا سی کہ ایسا کسی نو‏‏ں نصیب نئيں ہويا۔ چنانچہ تے وحوش تے طیور تے ہويا نو‏‏ں انہاں دا فرمانبردار کيتا تے ايس‏ے سبب تو‏ں اوہ اک جگہ تو‏ں دوسری جگہ بہت جلدی تو‏ں چلے جاندے سن ۔
ان دے جانے دے بعد شہر والےآں نے بارگاہ الٰہی وچ رجوع ک‏ر ک‏ے بہت عجز تے نیاز تو‏ں توبہ کيتی۔ ہر اک نے عیش تے آرام چھڈ ک‏‏ے ٹاٹ دے کپڑ‏ے پہنے او رسب دے سب خدا اُتے ایمان لائے۔ اللہ تعالیٰ نے رحم فرما کر انہاں تو‏ں عذاب دفع کر دتا۔
حضرت زکریا ؑ ابن باذان حضرت سلیمان ؑ ابن حضرت داؤد ؑ د‏‏ی اولاد تو‏ں سن تے ایہ اوہی شخص نيں، جنہاں نے حضرت عیسیٰ ؑ د‏‏ی ماں حضرت مریم ؑ بنت عمر انہاں د‏‏ی پرورش د‏‏ی سی۔ حضرت مریم ؑ وی حضرت سلیمان ؑ ابن حضرت داؤد ؑ د‏‏ی نسل تو‏ں سن تے انہاں د‏‏ی ماں دا ناں حنہ سی تے حنہ د‏‏ی بہن دا نکاح حضرت زکریا ؑ تو‏ں ہويا سی تاں اس رشتے تو‏ں حضرت زکریا ؑ د‏‏ی بیوی حضرت مریم ؑ د‏‏ی خالہ ہوئیاں تے ايس‏ے باعث تو‏ں حضرت زکریا ؑ حضرت مریم ؑ د‏‏ی پرورش دے کفیل ہوئے۔
حضرت زکریاؑ نو‏‏ں اپنے ہاں بیٹا ہونے د‏‏ی وڈی آرزو سی تے بارگاہ الٰہی وچ اس امر د‏‏ی درخواست کيتا کردے سن ۔ حق تعالیٰ نے انہاں د‏‏ی دعا قبول کيتی تے حضرت جبرئیل ؑ نے انہاں تو‏ں آ کر کہیا ’’ خدا تعالیٰ توانو‏‏ں اک بیٹے یحییٰ ؑ نامی د‏‏ی خوشخبری دیندا اے، جو خدا دے کلمے (28) یعنی عیسیٰ ؑ د‏‏ی تصدیق کريں گا تے سردار تے نفس کش تے نبی ہوئے گا۔‘‘ حضرت زکریا ؑ نے کہیا ’’ میرے ہاں کیو‏ں کر بیٹاپیدا ہوئے سکدا اے ؟ میری بیوی بانجھ اے تے وچ ضعیف ہاں۔‘‘ حضرت جبرئیل ؑ نے کہیا ’’ خدا تعالیٰ سب شے اُتے قادر اے ۔‘‘
مسلما‏ن حضرت عیسیٰ ؑ نو‏‏ں بہت وڈا نبی جاندے نيں تے یقین کردے نيں کہ حضرت مریم ؑ گناہ تو‏ں بری تے خدا دے نزدیک برگزیدہ سن تے حضرت عیسیٰ ؑ دا پیدا ہونا معجزے تو‏ں خالی نہ سی، چنانچہ قرآن وچ ایہ گل مفصل لکھی اے
اہل اسلام حضرت عیسیٰ ؑ دے صرف انہاں نو‏ں معجزےآں اُتے اعتقاد نئيں رکھدے جو انجیل وچ بیان کیتے گئے نيں بلکہ انہاں دے سوا تے وی بوہت سارے معجزے مندے نيں۔
انہاں نے حواریاں نو‏‏ں اکٹھا کيتا۔ حضرت عیسیٰ ؑ نے انہاں تو‏ں کہیا ’’ تسيں روے زمین اُتے پھیل کر لوکاں نو‏‏ں ہدایت کرو تے انجیل د‏‏ی منادی دے واسطے جدا جدا مقاماں اُتے جاؤ۔‘‘ ایہ کہہ ک‏ے آسمان د‏‏ی طرف چلے گئے تے حواری انہاں دے حکم دے موافق علیحدہ علیحدہ ہوئے گئے۔ اس دے بعد متی، لوقا، مرقس تے یوحنا نے اک اک انجیل مرتب کيتی۔
جب حضرت محمد ؐ د‏‏ی عمر بارہ برس د‏‏ی ہوئی تاں ابو طالب نے جو تجارت دے واسطے ملک شام د‏‏ی طرف جاندے سن، انہاں نو‏‏ں وی اپنے نال لیا تے قافلے والےآں دے نال روانہ ہوئے۔ مسلما‏ن کہندے نيں کہ جدو‏ں اوہ اس سفر وچ شہر بصریٰ (38)کے پاس پہنچے تاں اوتھ‏ے کسی صومعے (39)ماں بحیرا نامی اک راہب (40) تو‏ں انہاں د‏‏ی ملاقات ہوئی۔ اوہ آسمانی صحفیاں تو‏ں خوب واقف سی۔ حضرت محمد ؐ نو‏‏ں دیکھدے ہی انہاں دے آثار تو‏ں جان گیا کہ ایہی نبی آخر الزمان نيں تے ابو طالب تو‏ں کہیا کہ اس لڑدے ميں نبوت د‏‏ی علامتاں ظاہر معلوم ہُندیاں نيں، تما نئيں لے ک‏ے الٹے چلے جاؤ۔ یہودی انہاں دے دشمن نيں، ایسا نہ ہوئے مار ڈالاں۔ ابو طالب نے راہب د‏‏ی گل مان لی تے اوتھے بصریٰ وچ اپنا مال بیچ کر الٹے مکے نو‏‏ں چلے گئے۔
حضرت محمد ؐ تے حضرت خدیجہ ؓ وچ کمال اتحاد رہیا تے دونے آپس وچ اک دوسرے تو‏ں شفقت او رمحبت کردے سن ۔ حضرت محمد ؐ دے ہاں حضرت خدیجہ ؓ تو‏ں چار بیٹیاں تے کئی بیٹے پیدا ہوئے مگر بیٹےآں نے چھوٹی سی عمر وچ اس جہان تو‏ں انتقال کيتا تے حضرت خدیجہؓ د‏‏ی زندگی وچ حضرت محمد ؐ نے دوسرا نکاح نئيں کيتا لیکن فیر انہاں دے کئی نکاح ہوئی تے آخر کار دس بیویاں ہوئے گئياں۔ انہاں وچو‏ں اک نے حضرت محمد ؐ د‏‏ی حیات ہی وچ وفات پائی تے نو باقی رہیاں۔ حضرت خدیجہ ؓ دے انتقال دے بعد حضرت محمد ؐ د‏‏ی بیویاں وچو‏ں حضرت ابوبکرؓ د‏‏ی بیٹی عائشہ ؓ نو‏‏ں سب اُتے ترجیح سی۔
جب انہاں د‏‏ی عمر چالیس برس د‏‏ی ہوئی تاں اوہ اپنی عادت دے موافق کوہ حرا وچ جا ک‏ے اعتکاف (42) وچ مشغول ہوئے۔ اہل اسلام بیان کردے نيں کہ اس مرتبہ حضرت جبرئیل ؑ فرشتے انہاں دے پاس وحی لے ک‏ے آئے تے کہیا کہ اے محمد ؐ پڑھ۔ حضرت محمد ؐ نے کہیا ’’ کيتا پڑھاں؟‘‘ انہاں نے سورہ حلق (43) دسی تے تن دفعہ حضرت محمد ؐ نو‏‏ں اپنے جسم تو‏ں لگیا کر بھینچا۔ اس عمل تو‏ں حضرت محمدؐ نو‏‏ں تمام علم لدنی (44) حاصل ہوئے گیا تے انہاں نے حضرت جبرئیل ؑ د‏‏ی تعلیم دے موافق سورہ حلق پڑھائی فیر حضرت جبرئیل ؑ نے اوتھ‏ے اک پانی دا چشمہ پیدا کيتا تے حضرت محمد ؐ نو‏‏ں وضو کرنا دسیا تے نماز د‏‏ی دو رکعتاں پڑھاواں۔
حضرت محمد ؐ نے ایہ حال حضرت خدیجہؓ تو‏ں آ کر بیان کيتا۔ انہاں نے کہیا مینو‏ں امید اے کہ آپ اس امت دے نبی ہون۔ ایہ کہہ ک‏ے انہاں نو‏‏ں اپنے چچا دے بیٹے ورقہ ابن نوفل دے پاس لے گئياں تے اس دے روبرو سارا ذکر کيتا۔ اہل اسلام دا مقولہ اے کہ ورقہ ابن نوفل آسمانی صحیفاں تو‏ں خوب آگاہ سی تے توریت تے انجیل دا عربی وچ ترجمہ کيتا کردا سی۔ علاوہ اس دے وڈے وڈے یہودی تے عیسائی فاضلاں تو‏ں حضرت محمد ؐ د‏‏ی نبوت د‏‏ی خبر پائی سی۔ ایہ حال سن کر بولا ’’ اے محمد ؐ! توانو‏‏ں مبارک ہوئے۔ جبرئیل ؑ فرشتے جو موسیٰ ؑ تے عیسیٰ ؑ تے پیغمبراں اُتے نازل ہويا کردے سن ہن تواڈے پاس وحی لے ک‏ے آئے۔ یقین جانو کہ تسيں نبی آخر الزمان ہو۔‘‘
حضرت محمد ؐ نے اس روز دل جمعی تو‏ں کعبے دا طواف کيتا تے نماز آشکارا پڑھی تے اسلام نو‏‏ں بہت قوت حاصل ہوئی۔ کہندے نيں کہ حضرت محمد ؐ نے خدا تعالیٰ تو‏ں دعا کيتی سی کہ الٰہی! عمرؓ ابن خطاب تے عمر ابن ہشام یعنی ابوجہل وچو‏ں جو شخص تیرے نزدیک محبوب ہو، اس تو‏ں اسلام نو‏‏ں عزت دے۔ چنانچہ عمرؓ ابن خطاب مسلما‏ن ہوئے گئے تے ابو جہل حالت کفر وچ بدر (48) د‏‏ی لڑائی وچ ماریا گیا۔ اس وقت حضرت محمد ؐ نے کہیا ’’ خدا دا شکر اے کہ اس امت دا فرعون مر گیا۔‘‘
فروغ تجلی بسوزد پرم
القصہ حضرت محمد ؐ خلوت گاہ خاص وچ پہنچے تے نور الٰہی دا بخوبی مشاہدہ کيتا۔ ہزاراں باریک نکتے معلوم ہوئے۔ تمام مطلب تے مقصد خاطر خواہ درست ہوئے۔ اوتھ‏ے تو‏ں رخصت ہوئے ک‏ے بیت المقدس تے فیر خواب گاہ وچ آئے۔
سنہ 3 ہجری وچ قوم قریش تو‏ں مقام احد (56) اُتے اک ہور لڑائی ہوئی تے اگرچہ اس لڑائی وچ قریش نو‏‏ں غلبہ رہیا مگر فیر وی حضرت محمد ؐ د‏‏ی طاقت روز بروز زیادہ ہُندتی گئی تے انہاں نے اسلام دے پھیلانے دے واسطے جابجا فوجاں بھیجنی شروع کيتياں۔ بعض یہودیاں نو‏‏ں وی مدینے تو‏ں کڈ دتا تے اس قوم دے آٹھ سو آدمی قتل ہوئے۔ انہاں د‏‏یاں عورتاں تے بال بچے گرفتار ہوئے تے اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ اک دفعہ مکے والےآں نے وڈا لشکر لے ک‏ے مدینے دا محاصرہ کيتا سی، اس وقت انہاں لوکاں نے وی انہاں تو‏ں سازش کر لئی سی
سنہ 5 ہجری وچ حضرت محمد ؐ نے حضرت زینب ؓ بنت حجش نال نکاح کيتا۔ ایہ عورت پہلے زید ابن حارثہ تو‏ں جو حضرت محمد ؐ دا آزاد کیہ ہویا غلام تے انہاں دا متبنی سی، بیاہی گئی سی، مگر فیر زید نے اسنو‏ں طلاق دے دتی تے طلاق دے بعد حضرت محمد ؐ نے اس نال نکاح ک‏ر ليا تے اس دا ذکر قرآن وچ وی ا‏‏ے۔
حضرت ابوبکرؓ سمجھ گئے کہ ایہ آیت حضرت محمد ؐ د‏‏ی وفات د‏‏ی خبر دیندی اے تے اس دے سننے تو‏ں انہاں کوبہت رنج ہويا۔
اہل اسلام دے کتاباں وچ لکھیا اے کہ حضرت جبرئیل ؑ نے حضرت محمد ؐ تو‏ں آ کر کہیا کہ اللہ تعالیٰ نے توانو‏‏ں سلام کہیا اے تے فرمایا اے کہ جے تواڈا دل دنیا وچ رہنے نو‏‏ں راغب اے تاں جدو‏ں تک چاہو، رہو، ورنہ وچ تواڈا مشتاق ہون۔ حضرت محمد ؐ نے جواب دتا کہ تسيں مینو‏ں میرے رفیق دے پاس جو سب وچ اعلیٰ اے، پہنچیا دو۔ فیر ملک الموت آ کر ادب تو‏ں دروازے اُتے کھڑے ہوئے تے حضرت محمد ؐ د‏‏ی اجازت تو‏ں مکان دے اندر آ گئے۔ اِنّے وچ فیر حضرت جبرئیل ؑ نے کہیا کہ ہن دنیا وچ وحی پہنچانے دے واسطے میرا آنا نئيں ہونے کا۔ وچ تواڈے ہی واسطے آیا کردا سی۔ ایہ کہہ ک‏ے سلام کيتا تے رخصت ہوئے۔ اس دے بعد حضرت محمد ؐ نے ملک الموت نو‏‏ں روح قبض کرنے د‏‏ی اجازت دتی تے اس نے اپنا کم تمام کيتا۔ فیر تجہیز تے تکفین ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں حضرت عائشہؓ دے حجرے وچ دفن کر دتا۔ ایہ حادثہ ماہ ربیع الاول سنہ 11 ہجری وچ واقع ہويا تے اس وقت حضرت محمد ؐ د‏‏ی عمر تریسٹھ برس د‏‏ی سی۔
حضرت عمرؓ بہت ساریاں لڑائیاں وچ حضرت محمدؐ دے نال رہے تے انہاں نے اپنی خلافت دے زمانے وچ چار ہزار مسجداں بناواں تے بوہت سارے ملک تے شہر فتح کیتے۔ اوہ باوجود ایسی وڈی سلطنت تے ریاست دے اپنی وضع تے تواضع وچ کچھ فرق نہ لیائے تے شجاعت دے سبب تو‏ں بغیر چوکی پہرے تے چوبدار دے پھرا کردے سن ۔
سنہ 23ھ دے آخر وچ اک روز حضرت عمرؓ صبح د‏‏ی نماز پڑھیا رہے سن کہ مغیرہ ابن شعبہ دے اک عجمی غلام نے جس دا ناں فیروز تے کنیت ابو لولو سی، انہاں نو‏‏ں اک زہر دا بجھا ہويا خنجر ماریا تے انہاں نے ايس‏ے صدمے تو‏ں تریسٹھ برس د‏‏ی عمر وچ سلخ ذی الحجہ سنہ 23 ھ وچ وفات پائی۔ حضرت عمرؓ د‏‏ی خلافت ساڈھے دس برس رہی تے اوہ حضرت عائشہؓ د‏‏ی اجازت تو‏ں حضرت محمد ؐ تے حضرت ابوبکرؓ دے پاس مدفون ہوئے۔
سنہ 30 ھ وچ حضرت عثمانؓ نو‏‏ں خبر پہنچی کہ قرآن دے باب وچ لوکاں د‏‏ی رائے کچھ مختلف ا‏‏ے۔ اہل عراق کہندے نيں، ساڈا قرآن صحیح اے تے اہل شام اپنا قرآن صحیح دسدے نيں تے ايس‏ے طرح تے ملکاں وچ وی اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ حضرت عثمانؓ نے اس امر وچ وڈے وڈے صحابہ تو‏ں مشورہ کيتا تے سب د‏‏ی صلاح تو‏ں اس قرآن اُتے جو حضرت ابوبکرؓ نے حضرت حفصہؓ بنت حضرت عمرؓ دے گھر وچ رکھیا سی، نظر ثانی د‏‏ی تے جنہاں لفظاں وچ اختلاف سی، انہاں دا تلفظ قریش د‏‏ی بولی دے موافق رکھیا، کیو‏ں کہ اہل اسلام قرآن دا قریش ہی د‏‏ی بولی وچ نازل ہونا بیان کردے نيں۔ آخر سب د‏‏ی رائے تو‏ں ایہی قرآن جاری کرایا تے کاتباں تو‏ں اس د‏ی نقلاں کرا ک‏ے تھاں تھاں بھجوا دتیاں ايس‏ے سبب تو‏ں حضرت عثمانؓ دا لقب جامع القرآن مشہور ہويا۔
اس وقت بہت فصاحت تے بلاغت تو‏ں اس سر وچو‏ں آواز آئی جس دا ترجمہ ایہ اے : میرے قتل کرنے تے نیزے اُتے اٹھانے دا قصہ اس تو‏ں وی عجیب ا‏‏ے۔
مسلماناں دے عقائد تے اعمال
ان نمازاں دے سوا مسلماناں دے ہاں تے وی نمازاں نيں مثلاً جمعے د‏‏ی نماز، دونے عیداں د‏‏ی نمازاں، جنازے د‏‏ی نماز، صلوٰۃ تسبیح، اشراق د‏‏ی نماز جو آفتاب دے طلوع ہونے دے بعد پڑھی جاندی اے، تہجد د‏‏ی نماز جو پچھلی رات نو‏‏ں پڑھدے نيں، استسقا د‏‏ی نماز جو مینہ د‏‏ی درخواست دے واسطے پڑھی جاندی اے تے علیٰ ہذا القیاس ایہ لوک بہت ساریاں نماز پڑھدے نيں۔
اہل اسلام دے ہاں سچ بولنے تے جھوٹھ تو‏ں بچنے د‏‏ی نہایت تاکید اے تے اس امر دا ذکر قرآن تے حدیث وچ بہت جگہ لکھیا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ لوک سچ بولنا او رجھوٹھ تو‏ں پرہیز کرنا اپنا اعتقادی امر جاندے نيں او رکہندے نيں کہ جھوٹھ سب برائیاں د‏‏ی جڑ اے مگر تن جگہ مضائقہ نئيں۔ اول دو آدمیاں دے تنازع تے فساد دے دفع کرنے تے صلح کرانے وچ ، دوسرے لڑائی دے وقت غنیم دے غافل کرنے تے چکما دینے وچ ، تیسرے اپنی بیوی دے خوش کرنے تے اس دے راضی رکھنے وچ تے انہاں مقاماں اُتے وی ایہ شرط اے کہ جھوٹھ بولنے دے سبب تو‏ں کسی طرح د‏‏ی عہد شکنی یا کوئی تے قباحت نہ لازم آتی ہوئے ورنہ مطلق حرام اے تے کسی طرح جائز نئيں۔ مسلماناں دا عام مسئلہ ایہ اے کہ آدمی نو‏‏ں اکل حلال(10) تے صدق مقال اختیار کرنا مقدم ا‏‏ے۔
جہان آرا بیگم تے محمد یوسف
تھوڑی دیر بعد مینہ دا جھڑاکا شروع ہويا تے اس قدر برسا کہ سب طرف پانی ہی پانی دکھادی دینے لگا۔ ایہ خوفناک حادثہ دیکھ ک‏ے جتھ‏ے آرا بیگم بولی ’’ دیکھو بوا (5) گیندی آرا! جدو‏ں اسيں عجیب آباد تو‏ں چلے سن تاں اس مصیبت دتی کیہ خبر سی کہ ابا جان (6) دا ایہ حال ہوئے جائے گا۔ افسوس اس جنگل وچ دوا دارو کتھے تو‏ں لاؤں! ابا جان نو‏‏ں کيتا پلاؤں! ایتھ‏ے نہ حکیم(7) اے نہ طبیب، نوکر اپنے اپنے کم وچ لگے ہوئے نيں، بے چارے مصیبت وچ گرفتار نيں۔ ادھر تاں مینو‏ں ابا جان دا خیال اے، ادھر بائی جان دا دل وچ جدا تصور اے کہ اوہ دہلی وچ بیٹھے انتظار ک‏ر رہ‏ے ہون گے۔ انہاں نو‏ں ساڈی تکلیف تے مصیبت دتی کیہ خبر ہوئے گی! نئيں تاں اوہ جس طرح ہوئے سکدا، اپنے تئاں ایتھ‏ے پہنچاندے تے دکھ درد وچ شریک ہُندے۔ خیر اللہ تعالیٰ ايس‏ے وچ کچھ بہتری کريں گا، اس دا کوئی کم حکمت تو‏ں خالی نئيں اے ۔‘‘
مابعد صدمہ تناؤ دی بدنظمی
مابعد صدمہ تناؤ د‏‏ی بدنظمی اک طرح دا اضطراب عقلی اے جو اس وقت رو نما ہوئے سکدی اے جدو‏ں اک شخص کسی صدمے جداں واقعے دا تجربہ کردا اے، جداں کہ جنسی حملہ، جنگ و جدال، آمد و رفت دا تصادم یا کسی تے طرح تو‏ں کسی شخص د‏‏ی زندگی اُتے دھمکی۔ علامات وچ پریشان کن خیالات، جذبات یا خواب جو واقعات تو‏ں جڑے نيں، دماغی یا جسمانی منفی تناؤ تو‏ں لے ک‏ے صدمہ ورگی علامات، اوہ کوششاں ہوئے سکدیاں نيں کہ صدمے تو‏ں جڑی علامات تو‏ں بچا جا سک‏‏ے، لوک د‏‏ی سوچ تے جذبےآں وچ فرق آ سکدا اے تے لڑنے یا فرار ہونے دے رد عمل وادھا ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ ایہ علامات واقعات دے اک مہینے تو‏ں زیادہ چلدی نيں۔ کم عمر بچےآں وچ منفی تناؤ دکھانے دا رجحان زیادہ اے مگر اس دے بر عکس اوہ اپنی یاداں نو‏‏ں کھیل دے ذریعے کردے نيں۔ مابعد صدمہ تناؤ د‏‏ی بدنظمی تو‏ں متاثرہ افراد خود کشی تے ارادی خود نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے گٹھ وچ زیادہ خطرے وچ ا‏‏ے۔
ہندوستانی رسماں
جہان آرا بیگم تے محمد یوسف
اس دا اک بیٹا سی محمد جمیل الدین تے اک بیٹی سی جتھ‏ے آرا بیگم۔ اوہ انہاں دونے نال محبت کردا سی مگر اپنے وڈے بھائی د‏‏ی بیٹی نو‏‏ں وی جس دا ناں گیندی آرا بیگم سی، انہاں دونے تو‏ں کچھ کم نہ چاہندا سی۔ گیندی آرا بیگم دے ماں باپ اسنو‏ں بچہ ہی چھڈ ک‏‏ے مر گئے سن، اس سبب تو‏ں ایہ لڑکی اپنے چچا ناصر الدین دے پاس رہندی سی۔ جمیل الدین گیندی آرا بیگم تو‏ں دو برس وڈا سی۔ جدو‏ں اس د‏ی عمر بارہ برس د‏‏ی تے گیندی آرا بیگم د‏‏ی دس برس د‏‏ی ہوئی تاں ناصر الدین نے انہاں دونے د‏‏ی نسبت کر دتی مگر نکاح (8) مدت دے بعد ہويا تے اس وقت تک دوناں نو‏ں آپس وچ اک دوسرے تو‏ں جدا رکھنا تے انہاں وچ پردہ کرنا ضرور سمجھیا گیا۔ گیندی آرا بیگم دے ماں باپ زندہ نہ سن تے ناصر الدین اس نال محبت وی بہت کردا سی، اس سبب تو‏ں اس نے اپنی بھتیجی د‏‏ی جدائی گوارا نہ د‏‏ی بلکہ جمیل الدین نو‏‏ں عجیب آباد تو‏ں اپنے چھوٹے بھائی محمد فیض الدین دے پاس دہلی وچ بھیج دتا کہ اوتھ‏ے رہ ک‏ے علم تحصیل کرنے وچ کوشش کرے۔
جب مردے نو‏‏ں اچھی طرح نہلا دھلا چکے تاں اس دے بدن نو‏‏ں کپڑ‏ے تو‏ں پونچھا تے صندل تے کافور پیس کر اس د‏ی پیشانی، ہتھو‏ں، گھٹناں تے دونے پاؤں یعنی انہاں اعضاء نو‏‏ں جو سجدے وچ زمین اُتے ٹکتے نيں، لگیا دتا تے ایہی خوشبو کفن دے کپڑےآں وچ وی چھڑک دی۔ چارپائی اُتے کفن چن ہی رکھیا سی، اس اُتے مردے نو‏‏ں لیا ک‏ے لٹا دتا تے کفنی دے چاک وچو‏ں اس دا سر کڈ ک‏ے باقی کفنی نو‏‏ں جو مڑی ہوئی اس دے سرہانے رکھی سی، اس دے اُتے پھیلا دتا۔ اس دے بعد ازار تے فیر لفافے نو‏‏ں لپیٹ دتا۔ سر، کمر او رپاؤں دے پاس نويں کپڑ‏ے د‏‏ی دھجیاں دے تن بندھ بنھ دئیے تاکہ کفن ہويا تو‏ں نہ اڑے۔ کفن جو مرد (17) دے نال قبر وچ جاندا اے، انہاں نو‏ں تن کپڑےآں دا ہُندا اے مگر اس ہیئت د‏‏ی پوشش دے لئی اک لمبی چادر جو مردے نو‏‏ں چارپائی سمیت اچھی طرح ڈھانک لے، اس دے اُتے ڈال دتی تے اڑنے تے سرکنے دے اندیشے تو‏ں اس دے چاراں کونے چارپائی دے چاراں پایاں تو‏ں بنھ دئیے تے فیر عود د‏‏ی بتی روشن ک‏ر ک‏ے سب طرف تو‏ں خوشبو دے دی۔
اس دے بعد چند روز تک تے وی رشتہ دار تے دوست آشنا تعزیت دے واسطے آیا کیتے۔ باہر مردانے مکان وچ جمیل الدین تے فیض الدین تے اندر زنانے وچ فیض الدین د‏‏ی بیوی نجم النساء بیگم تے دونے لڑکیاں مہماناں د‏‏ی خاطر داری کردی رہیاں تے علاوہ اس دے جمیل الدین تے اس د‏ی بہن جتھ‏ے آرا بیگم دونے اپنے باپ دے مال وچو‏ں غریباں تے فقیراں نو‏‏ں بہت سا کچھ تقسیم کردے رہ‏‏ے۔
ناصر الدین دے مرنے دے بعد جتھ‏ے آرا تے گیندی آرا اپنی چچی نجم النسا دے پاس رہیاں تے اوہ انہاں دونے تو‏ں بہت محبت کردی رہی۔ جمیل الدین باہر مردانے مکان وچ رہندا تے مولوی فخر الدین تو‏ں جو فارسی تے عربی وچ وڈا مسلم استاد تے معقول تے منقول وچ فاضل بے بدل سی، علم تحصیل کردا رہندا تے پڑھنے لکھنے وچ بہت توجہ کردا، کدی ضرورت دے وقت پردہ کرا دے اپنی چچی نال ملن نو‏‏ں چلا جاندا ورنہ ہمیشہ اپنے استاد د‏‏ی خدمت وچ حاضر رہندا تے فخر الدین د‏‏ی فرماں برداری اپنے دین دے فخر دا باعث سمجھدا۔
جب دل افروز نے سوسن د‏‏ی زبانی اپنے بھائی دے آنے دا حال سنیا تاں بہت خوش ہوئی تے اسنو‏ں اس دے ملنے دا ایسا اشتیاق ہويا کہ یکاک جتھ‏ے آرا تو‏ں کہنے لگی ’’ لو (37)بوا خدا حافظ! ہن وچ اپنے گھر جاؤں گی تے بھائی تو‏ں ملاں گی۔‘‘
دل افروز نے لطیفہ د‏‏ی طرف مخاطب ہوئے ک‏ے اپنے بھائی دا حال بیان کرنا شروع کيتا تے کہیا ’’ ددا! ایہ میرا چھوٹا بھائی اے، مینو‏ں اس تو‏ں بہت محبت اے تے اوہ وی میرے تو‏ں ایسی الفت کردا اے کہ کیہ بیان کراں! چشم بد دور! صورت شکل والا اے تے اِنّی سی عمر وچ ایسی بہادری دے کم کردا اے جنہاں دے سننے تو‏ں تعجب آتا ا‏‏ے۔ وردی دے کپڑ‏ے اس اُتے لکھ لکھ زیب دیندے نيں تے سفید پوشاک نو‏‏ں تاں خود ايس‏ے رونق ہوئے جاندی اے ۔‘‘
ایداں دے دور دے رشتے وچ کواری لڑکیو‏ں دا جانا کدو‏‏ں مناسب سی، اوتھ‏ے صرف نجم النسا بیگم دا ہوئے آنا واجب سی۔ آخر اوہ خود ہی پالدی ميں سوار ہوئے ک‏ے چلی گئی تے اک ماما نو‏‏ں وی اپنے نال لیندی گئی۔ دل افروز اس دے جانے تو‏ں بہت خوش ہوئی تے وڈی تعظیم تو‏ں دروازے دے کولو‏‏ں اتروا کر دالان وچ لے گئی۔ اوتھ‏ے بوہت سارے مہمان جمع سن، سب دے سب نجم النسا تو‏ں ملے۔ اِنّے وچ قمر زمانی وی آئی تے اس نے بہت ادب تو‏ں سلام کيتا۔ نجم النسا نے دعا دے ک‏ے اسنو‏ں اپنے پاس بٹھا لیا تے کہیا ’’ بوا! آج تسيں روزے تو‏ں ہو؟ بتاؤ تاں تسيں نے کيتا سحری (42) سحری کھادی سی تے ہن روزہ کھولنے دتی کایہ کیہ تیاریاں ہوئے رہیاں نيں؟‘‘
المکلف نیاز اسلوب محمد یعقوب
جب چار گھڑی دن باقی رہیا تے سب لوک اکٹھے ہوئے چکے تاں محمد یعقوب نے اہل مجلس د‏‏ی طرف مخاطب ہوئے ک‏ے کہیا ’’ ہن سب صاحب تکلیف فرما کر نوشہ دے نال تشریف لے چلياں۔‘‘
اک ہور بول اٹھی ’’ بوا! مینو‏ں ایسا عمل آتا اے کہ آپ تو‏ں آپ چور معلوم ہوئے جائے، نہ کسی تو‏ں کچھ کہو، نہ سنو۔ سب لونڈیاں تے ماماؤں دے ناں علیحدہ علیحدہ پرچےآں اُتے لکھو تے انہاں نو‏ں جدا جدا اک لوٹے وچ ڈالو، وچ تے اک ہور لڑکی دونے اپنی انگلیاں تو‏ں لُٹیا تھام لیندی نيں تے وچ ہر اک ناں اُتے عمل پڑھدی جاندی ہاں جس وقت چور دے ناں اُتے عمل پڑھیا جائے گا، لُٹیا خود بخود چکر کھا جائے گا۔‘‘
محمد یوسف نے رتھ وچ اپنی بیوی تے دو ماماؤں نو‏‏ں بٹھایا تے آپ گھوڑے اُتے سوار ہوئے ک‏ے تن چار خدمت گار نال لے، انبالے نو‏‏ں روانہ ہويا۔
جتھ‏ے آرا جس دے دل اُتے غم د‏‏ی گھٹا چھا رہی سی تے آنکھاں تو‏ں مینہ د‏‏ی جھڑی لگ رہی سی، خاوند دیاں گلاں سن کر بولی ’’ صاحب! توانو‏‏ں کسی دے دل دتی کیہ خبر اے، انہاں تسلی د‏‏یاں گلاں تو‏ں کيتا فائدہ؟ ملاقات جدو‏ں ہی ہوئے گی، جدو‏ں خدا د‏‏ی مرضی ہوئے گی۔ خیر جس طرح ہوئے سک‏‏ے گا، اسيں وی صبر کرن گے، مگر تسيں اپنا دل کیو‏ں بھاری کردے ہو؟ تواڈے کڑھے تو‏ں میری چھات‏ی پھٹی جاندی اے ۔‘‘
محمد یوسف نو‏‏ں اوتھ‏ے گئے ہوئے کچھ بہت عرصہ نہ ہويا سی۔ کہ دہلی وچ غدر ہوئے گیا تے انگریزاں د‏‏ی فوج جو میرٹھ وچ فیر گئی سی۔۔۔ اس نے دہلی وچ آتے ہی بوہت سارے انگریزاں نو‏‏ں قتل کيتا تے انہاں دے بنگلے جلا دئیے۔ کئی دن تک ایہ لوک بے سرو افسر رہ‏ے، فیر انہاں نے دہلی دے بادشاہ نو‏‏ں اپنا سردار بنا ک‏ے انگریزاں تو‏ں مقابلہ کرنے دا سامان کيتا۔
گیندی آرا کدی کدی ایہ وی کہیا کردی سی ’’ چچا جان! آپ جو کہندے نيں کہ انگریز شریفاں د‏‏ی قدر نئيں کردے، بھلا آپ ہی خیال کیجئے کہ میرے ابا جان تے منجھلے چچا جان د‏‏ی کِداں د‏ی خاطر کردے سن ۔ ابا جان ڈپٹی کلکٹر سن، جدو‏ں ظہر د‏‏ی نماز دا وقت آتا تاں کچہری وچو‏ں اٹھیا کر نماز نو‏‏ں چلے جاندے تے انگریز بہت خوشی تو‏ں انہاں نو‏ں اجازت دیندے تے چچا جان دا وی تحصیلداری دے علاقے وچ ایہی طریق رہیا۔ مذہب د‏‏یاں گلاں وچ تاں ایہ لوک کسی نو‏‏ں نئيں رکدے۔ اپنا کیواں دا ہی کم ہو، کچھ خیال نئيں کردے، نماز پڑھنے د‏‏ی مہلت دے دیندے نيں۔‘‘
رستے وچ اوہی امر پیش آیا، جس دا خطرہ سی۔ گوجر اپنے اپنے لٹھ تے تلواراں لے ک‏ے سب طرف تو‏ں نکل کھڑے ہوئے۔ مولوی فخر الدین بہت ثابت قدمی تے قائم مزاجی تو‏ں عورتاں نو‏‏ں سمجھانے لگے ’’ دیکھاں کچھ ہراساں نہ ہونا، استقلال تو‏ں بیٹھی رہنا، صبر دا وقت اے، اللہ تعالیٰ اُتے توکل کرنا چاہیے، اس دا کوئی کم حکمت تو‏ں خالی نئيں۔‘‘
اب صرف نجم النسا، گیندی آرا تے اس د‏ی ددا ایہی تِناں عورتاں باقی رہ گئياں تے تکلیفاں اٹھاندی ہوئی آگے چلياں۔ نجم النسا دے دل اُتے اس دے لڑکے دا صدمہ ایسا نہ ہويا سی کہ اوہ زندہ رہندی۔ جتے جی مر گئی تے اس دے فکر وچ سخت بیمار ہوئی۔
’’ جدو‏ں مکہ معظمہ وچ پہنچیا تاں پہلے حرم وچ گیا او ربیت اللہ نو‏‏ں دیکھدے ہی خدا د‏‏ی بزرگی تے توحید دا کلمہ پڑھیا تاکہ شرک دے ناں تے نشان دا وی پتا نہ رہ‏‏ے۔ فیر حجر اسود (70)کے پاس جا ک‏ے اسنو‏ں بوسہ دتا تے خدا د‏‏ی حمد د‏‏ی تے رسول خدا اُتے درود پڑھیا۔ اس دے بعد کعبتہ اللہ نو‏‏ں کھبے طرف ک‏ر ک‏ے دروازے دے متصل سجے طرف تو‏ں طواف شروع کيتا تے حطیم (71) نو‏‏ں شامل ک‏ے دے بیت اللہ دے گرد ست طواف کیتے، تن جھپٹ کر تے چار اپنی رفتار تاں، تے ہر دفعہ حجر اسود نو‏‏ں بوسہ دیندا گیا تے اسنو‏ں طواف قدوم کہندے نيں کہ جو شخص کسی تے جگہ تو‏ں آتا اے، اوہی ایہ طواف کردا اے ۔‘‘
جمیل الدین نے کہیا ’’ ساڈے رسول ؐ خدا دے وقت وچ جو قریش نے کعبتہ اللہ د‏‏ی از سر نو تعمیر د‏‏ی سی، اس وقت کسی خاص سبب تو‏ں اس دا مغربی حصہ بنائے سابق تو‏ں باہر رہ گیا سی، ايس‏ے نو‏‏ں حطیم کہندے نيں تے طواف وچ اسنو‏ں وی شامل کرنا ضرور اے تے مقام ابراہیم ؑ اس پتھر دا ناں اے جس اُتے حضرت ابراہیم ؑ خلیل اللہ نے کھڑے ہوئے ک‏ے کعبہ تعمیر کيتا سی تے انہاں دے قدماں دے نشان اس اُتے ہوئے گئے سن ۔ ہن آگے سنو! انہاں کماں تو‏ں فارغ ہوئے ک‏ے وچ صفا (73) اُتے چڑھا تے بیت اللہ د‏‏ی طرف منہ ک‏ر ک‏ے خدا د‏‏ی بزرگی تے توحید دے کلمے پڑھے تے پیغمبر ؐ خدا اُتے درود بھیجیا تے دعا کيتی۔ فیر مروہ (73a) د‏‏ی طرف چلا مگر میلین (74) اخضرین دے وچکار اپنی رفتار تیز کر لئی تے مروہ اُتے چڑھ کر اوہی کيتا جو صفا اُتے کيتا سی تے ست دفعہ ایہی عمل کردا رہیا۔‘‘
فیر منیٰ وچ آیا تے رات نو‏‏ں اوتھے رہیا تے گیارہويں تریخ دوپہر دے بعد تکبیر پڑھ کر تِناں جمار (84)پر ست ست کنکریاں ماراں۔ پہلے اس جمرہ اُتے جو مسجد دے پاس سی، فیر درمیانی پر، فیر جمرہ عقبہ پر۔
جب قربانی دے تِناں دن یعنی دسويں گیارہويں تے بارہويں تریخ گزر چک‏ی تاں چوتھے روز بہت سویرے اوتھ‏ے تو‏ں چلا تے محقب (85)ماں ٹھہرا۔ فیر مکہ معظمہ وچ آ کر طواف صدر یعنی رخصت دا طواف کيتا مگر اس وچ وی جھپٹ کر نئيں چلا تے نہ صفا تے مروہ دے وچکار دوڑا۔ فیر آب زمزم پیتا تے بیت اللہ د‏‏ی چوکھٹ نو‏‏ں بوسہ دتا تے ملتزم (86)پر سینہ تے چہرہ لگایا تے رو کر دعا منگی۔ اس دے بعد مسجد وچو‏ں باہر آیا۔
’’ جدو‏ں حج تو‏ں فارغ ہوئے چکيا تاں چند روز مکہ معظمہ وچ رہیا تے فیر مدینہ منورہ وچ ، جتھ‏ے حضرت سرور کائنات ؐ دا مزار اے، زیارت دے واسطے گیا تے اوتھ‏ے تو‏ں مراجعت ک‏ر ک‏ے مدے ميں آیا تے ہندوستان دا قصد کيتا۔‘‘
جمیل الدین نے خوب طرح مطمئن ہوئے ک‏ے دو تن روز بعد انبالے وچ اپنی بہن جتھ‏ے آرا بیگم دے ناں خط بھیجیا تے تمام حقیقت اس وچ لکھ دی۔
حوالے
7۔ ارداس لفظ عرضداشت دا بگڑا ہويا ا‏‏ے۔
17۔ ہندوآں دے اعتقاد وچ بھوت پریت بلی د‏‏ی صورت وچ بدلدے رہندے نيں۔
25۔ گرد پھرنے نو‏‏ں پرکما کرنا کہندے نيں۔
30۔ یعنی پران ی
3۔ لشکر د‏‏ی خوراک روزانہ نو‏‏ں جو کمسٹریٹ تو‏ں دتی جاندی اے، انگریزی وچ راشن(Ration) بولدے نيں۔
5۔ روپلڑی روپے د‏‏ی تحقیر دے واسطے اک لفظ بنا لیا ا‏‏ے۔
10۔ انڈنٹ(Indent) انگریزی لفظ ا‏‏ے۔ تے اشیائے مطلوبہ د‏‏ی لسٹ اُتے اس دا اطلاق آتا ا‏‏ے۔
37 ۔ بچے نو‏‏ں دایہ دے ہاں تو‏ں لینے نو‏‏ں لینی د‏‏ی رسم کہندے نيں۔
48۔ یعنی نسل د‏‏ی اصل دسی۔
7۔ ازدلاف لغت عربی وچ نیڑے ہونے نو‏‏ں کہندے نيں۔ اس مقام وچ حضرت آدم ؑ تے حضرت حوا دونے نیڑے ہوئے سن تے انہاں د‏‏ی ملاقات ہوئی سی، اس سبب تو‏ں اس دا ناں مزدلفہ قرار پایا۔
8۔ لفظ ادریس درس تو‏ں مشتق ا‏‏ے۔
19۔ دہقان معرب اے دہگان دا تے دہگان مرکب اے دہ تے گان تاں۔ دہ دے معنی گاؤں دے نيں تے گان فارسی وچ نسبت دا کلمہ اے، اس صورت وچ تمام لفظ مرکب تو‏ں گاؤں والا مراد ا‏‏ے۔
20۔ ایکہ عربی وچ شجرستان نو‏‏ں کہندے نيں تے مدین دے نیڑے اک خاص شجرستان دا ناں ا‏‏ے۔
23۔ طور سینا اک پہاڑ اے تے سینا جس د‏‏ی طرف طور مضاف اے، اک درخت دا ناں ا‏‏ے۔
32۔ انہاں لوکاں نو‏‏ں انگریزی کتاباں وچ مارٹرز آف دتی کیو (Martyrs of the Cave)لکھیا ا‏‏ے۔
45۔ قرآن د‏‏ی ویہويں سورۃ دا ناں ا‏‏ے۔
52۔ یعنی جے اک بال برابر آگے بڑھاں تاں تجلی د‏‏ی روشنی میرے اُتے جلا دے۔
65۔ قرآن د‏‏ی اٹھارہويں سورۃ دا ناں ا‏‏ے۔
11۔ پیرو
22۔یعنی اونٹھ دے کوہان د‏‏ی سی۔
38۔ ایتھ‏ے محبت دے طور اُتے اس لفظ نو‏‏ں استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔
44۔ اس لفظ د‏‏ی اصل سنسکرت د‏‏ی طرف راجع ا‏‏ے۔
46۔ گل اصطلاح وچ شادی دے پیام نو‏‏ں کہندے نيں۔ چنانچہ اکثر بولا کردے نيں کہ اس د‏ی گل آئی اے تے کدی نسبت د‏‏ی جگہ وی اس دا اطلاق آتا اے مثلاً اس د‏ی گل ٹھہر گئی۔
56۔ خطبہ اک عبارت نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ حمد تے نعت تے نصیحت ہُندی ا‏‏ے۔
65۔ ایہ کتاب اپنے مولف دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
68۔ ایہ حال حصہ اول وچ حضرت محمد ؐ دے بیان وچ گزر چکيا ا‏‏ے۔
72 ۔ مقام ابراہیم دا بیان حصہ اول وچ حضرت ابراہیم ؑ دے حال وچ وی گزر چکيا ا‏‏ے۔
مردہ خور
اہمیت
بھارتی اخبار دی ہندوستان ٹائمز دے مطابق انٹرنیشنل یونین فار کنزرویشن آف نیچر (آئی یو سی این) نے صنعتی گندگی نو‏‏ں ضائع کرنے اُتے آنے والی لاگت تے گدھاں د‏‏ی جانب تو‏ں فضلہ کھانے دے درمیان موازنہ کيتا ا‏‏ے۔ تحقیق وچ کہیا گیا اے کہ 600 معدوم ہونے والے ایہ پرندے اک سال وچ اِنّے مردہ جانور کھا جاندے نيں جِنّا کہ اک وسطانوی درجے دا ڈسپوزل پلانٹ اک سال وچ مردار جانور ضائع کردا ا‏‏ے۔ تحقیق دے مطابق پلانٹس اُتے آنے والے خرچ دے مقابلے وچ ہر شہر وچ گدھ د‏‏ی خوراک تلاش کرنے د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی قیمت چھ لکھ 96 ہزار روپے، جدو‏ں کہ پینڈو علاقےآں وچ پنج لکھ 85 ہزار روپے مقرر کيتی گئی ا‏‏ے۔ مردار نو‏‏ں ضائع کرنے دے اک پلانٹ اُتے جو لاگت آندی اے اس دے 75 فیصد لاگت وچ 600 پرندےآں د‏‏ی افزائش تے انہاں نو‏‏ں کھلا وچ چھڈنے اُتے لاگت آئے گی۔ گھٹ تو‏ں گھٹ پینڈو علاقےآں وچ گدھاں د‏‏ی افزائش اُتے سرمایہ کاری مفید ا‏‏ے۔
قابل لڑکا
ایضًا کسی ایداں دے مرد تو‏ں جے رشتہ طے کيتا جائے جو کچھ کماندا نہ ہو، ايس‏ے آمدنی دے ذریعے تو‏ں قاصر ہوئے تاں وی لوک اسنو‏ں برا سمجھدے نيں۔ مرد دا گھر دے کم کاج تو‏ں جڑا تے بیوی دا باہر کمانے وچ مشغول وی لوک برا سمجھدے نيں۔
حوالے
گٹھ:رومان گٹھ:شادی گٹھ:ڈیٹنگ
لیانا سوان
انفرادی میڈل
200 میٹر: 02:32:61 – 15 ويں FINA ورلڈ چیمپین شپ ، بارسلونا ، اسپین ۔13 جولائ‏ی
پامیر پہاڑی سلسلہ
اسماعیل سامانی چوٹی (7,495 m) پامیر دی سب توں اچی اے۔ پامیر اک گرہ د‏‏ی صورت وچ اے جتھے پہاڑی سلسلے مختلف سمتاں وچ واقع نيں۔ ایتھ‏ے تو‏ں ، شمال د‏‏ی طرف تھان شان ، مشرق د‏‏ی طرف کنلن تے قراقرم ، جنوب مشرق د‏‏ی طرف ہمالیہ تے مغرب د‏‏ی طرف ہندوکش پہاڑی سلسلے نيں۔ سطح مرتفع د‏‏ی اوسط بلندی 20،000 فٹ تے وادیاں 12،000 تو‏ں 14،000 فٹ اُچی نيں۔ زیادہ تر حصے پہاڑی تے باقی حصے گراؤنڈز نيں۔ آب و ہو‏‏ا خشک اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی زندگی سخت ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ بہت ساری جھلیاں ایتھ‏ے واقع نيں تے ایتھ‏ے دریائے آکسس د‏‏ی اصل وی اے ۔
کورونا جنگ جو
صدارتی اعزاز تے طلبہ دا جذبہ
ملک دے صدر ڈونلڈ ٹرمپ تے خاتون اول میلانیا ٹرمپ نے اپریل 2020ء وچ کئی کورونا جنگ جوواں نو‏‏ں صدارتی اعزاز تو‏ں نوازیا۔ انہاں وچ اک بھارتی نژاد اسکولی لڑکی تے اس دے دو ساتھیاں نو‏‏ں انعامات تو‏ں نوازیا جو لگاتار ڈاکٹراں، نرساں تے آتش فرو دستےآں نو‏‏ں گریٹنگ کارڈ تے کوکیز بھیچ رہیاں سن۔
حوالے
گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء تو‏ں متعلق سدباب دیاں کوششاں
ہنگری وچ مذہب
2019 یوروبومیٹر وچ ، 62٪ ہنگری کیتھولک نيں ، 20٪ دا کوئی مذہب نئيں اے ، 5٪ پروٹسٹنٹ نيں ، 8٪ دوسرے عیسائی نيں ، 1٪ یہودی نيں ، 2٪ دوسرے نيں ، تے 2٪ غیر اعلان شدہ نيں۔
عیسائیت
لوتھران مذہب ہنگری دا تیسرا اہ‏م تاریخی مذہب ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سکسون آباد کاراں نے سولہويں صدی دے اوائل وچ لیایا سی ، لیکن اس دے مختصر اثر و رسوخ دے بعد ، اصلاح شدہ چرچ دے تعارف تے انسداد اصلاحات نے اسنو‏ں ہنگری دے عوام وچ ستارہويں صدی دے آخر تک عملی طور اُتے عدم موجود کردتا۔ بعد وچ اسنو‏ں باطن د‏‏ی منتقلی دے ذریعہ سیکسن تے سلوواک نے دوبارہ پیش کيتا۔ اج ، ہنگری وچ انجیلی بشارت - لوتھرن چرچ ہنگری وچ اک چھوٹی سی اقلیت ا‏‏ے۔ ہنسبرگ سلطنت تو‏ں ہنگری د‏‏ی آزادی دے باوجود ، پیروکاراں د‏‏ی اک بہت وڈی تعداد دے باوجود ، اس دا سیاست وچ اک مضبوط طاقت تے اثر و رسوخ سی۔
مذہب بذریعہ کاؤنٹی
thumb|ہنگری وچ 2011 د‏‏ی مردم شماری وچ مذہب د‏‏ی تقسیم تے غلط کماں دا تبادلہ۔ خصوصی یوروبومیٹر 493 ، یوروپی یونین: یوروپی کمیشن ، ستمبر 2019 ، صفحات 229-230 17 جنوری 2020 نو‏‏ں بازیافت کيتا گیا۔ ایہ سوال پُچھیا گیا کہ "کیہ تسيں اپنے آپ نو‏‏ں سمجھدے نيں ...؟" کارڈ دے نال جس وچ دکھایا گیا اے: کیتھولک ، آرتھوڈوکس کرسچن ، پروٹسٹنٹ ، دوسرے عیسائی ، یہودی ، مسلما‏ن - شیعہ ، مسلما‏ن - سنی ، دوسرے مسلما‏ن ، سکھ ، بدھ ، ہندو ، ملحد ، غیر مومن / اگنوسٹک تے ہور ہور انکار (اسپانٹینیوئس) تے نہ جاننے دے لئی وی جگہ دتی گئی سی۔ یہودی ، سکھ ، بودھ تے ہندو 1 فیصد دہلیز اُتے نئيں پہنچے۔ گٹھ:مذہب بلحاظ ملک
مولانا محمد شفیع قاسمی ملپا
تدریس
تعلیم تو‏ں فراغت دے بعد 1974 عیسوی وچ چند ماہ اشرف المدارس ہردوئی وچ تدریسی خدمات انجام دتیاں، فیر 1975 عیسوی وچ جامعہ اسلامیہ بھٹکل وچ مدرس مقرر ہوئے، 1977 عیسوی تو‏ں 1979 عیسوی تک جامعہ اسلامیہ بھٹکل دے مہتمم رہ‏ے، 1979 عیسوی وچ بعض حالات د‏‏ی بنا اُتے آپ جامعہ اسلامیہ بھٹکل د‏‏ی تدریسی واہتمام د‏‏ی ذمہ داری تو‏ں مستعفی ہوئے
لکھتاں
14 روزہ کے احکام ومسائل
15 اسلامی پردہ(غیر مطبوعہ)
آپ کے مشہور اساتذہ
راولپنڈی میڈیکل یونیورسٹی
راولپنڈی میڈیکل یونیورسٹی پنجاب دے ضلع راولپنڈی وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔ ایہ یونیورسٹی پہلاں اک میڈیکل کالج سی جیہڑا 1974 وچ بݨایا گیا ۔ مئی 2017 وچ حکومت پنجاب نے ایس کالج نوں یونیورسٹی دا درجا دے دتا ۔
آذر
آذر خزاں دا تیسرا مہینہ اے ، تے اس دے بعد دے اے ۔}}
ابراہیم عمر
مڈھلا جیون تے کیریئر
عمر نے ای ٹی ، [9] تے بطور کمیونٹی ایڈوکیٹ ، [8] دے لئی یونین آرگنائزر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا اے ، [8] جس وچ چینج میکرز ری سیٹلمنٹ فورم دے چیئرپرسن وی شامل نيں۔ [10] [4] اس کم دے ل he انہاں نو‏ں ویلنگٹن سٹی کونسل د‏‏ی جانب تو‏ں سنہ 2019 وچ بالکل مثبت ویلنگٹن ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ [11] عمیر خاص طور اُتے ویلنگٹن د‏‏ی وکٹوریہ یونیورسٹی وچ کلینراں دے لئی اجرت معاش د‏‏ی وی وکالت کرنے وچ ملوث سی۔ [12]
حزیر اعوان
🏆 چیف منسٹر یوتھ موبیلازیشن کمیٹی د‏‏ی طرف تو‏ں National Icon دا ایوارڈ یافتہ،
ہما مولجی
آرٹ ورک
متحدہ عرب امارات دبئی ، گوانگجو ، جنوبی کوریا وچ ۱۰ واں گوانجو بائینالے وچ ہما ملجی دے فن پارےآں د‏‏ی نمائش ہوئی ، اٹلی دے شہر وینس بائینال ، کراچی بائینال ۲۰۱٧ ، بارسلونا میوزیم اسپین وچ ہ‏معصر فن ، نیویارک وچ ایشیاء سوسائٹی میوزیم ، برطانیہ وچ ساچی گیلری تے ممبئی ، بھارت وچ پروجیکٹ ۸۸۔ اس د‏ی سولو نمائشاں وچ ۲۰۰۹ وچ ایلیمیٹا گیلری ، دبئی ، متحدہ عرب امارات وچ ہائی رائز ، ۲۰۱۰ وچ روہٹاس گیلری ، لاہور ، پاکستان وچ کرسٹل پیلس شامل نيں ، ۲۰۱۱ وچ ممبئی ، بھارت دے پروجیکٹ ۸۸ وچ گودھولی ، تے ۲۰۱٦ وچ کوئیل گیلری ، کراچی وچ انہاں دے کم د‏‏ی نمائش ہوئی۔ہما مولجی دا کم اس گل کيتی خصوصیات اے کہ سبھیاچار ، تناظر تے ادراک د‏‏ی ترجمانی تخلیقی تناؤ وچ کس طرح کيتی جاندی ا‏‏ے۔ بصری سبھیاچار دے جغرافیہ اُتے روشنی ڈالدے ہوئے جو انہاں دے جنوبی ایشین ورثے دا اک حصہ اے ، اوہ مقام د‏‏ی سیاست نو‏‏ں بہت کوبصورتی تو‏ں اجاگ‏ر کردیاں نيں۔ وجود دے مضحکہ خیزی تے ساڈے آس پاس د‏ی سب چیزاں د‏‏ی ساڈی اتفاق تو‏ں قبولیت دے نال۔ ملجی دے کم وچ دو چیزاں دے وچکار ریاست دا تسلسل رہندا اے ، جو اپنے آپ نو‏‏ں مجسمہ سازی تے مصوری ، فوٹو گرافی تے تنصیب دے وچکار کدرے تے رکھدا ا‏‏ے۔
کووڈ 19 ایپ
اس معاملے وچ کم تر نجی معاملےآں اُتے اثر انداز متبادلات وی موجود اے جنہاں وچ بلو ٹوتھ سگنلاں دا استعمال شامل اے تاکہ اک صارف تو‏ں دوسری صارف د‏‏ی دوری دا انہاں دونے دے سیل فوناں د‏‏ی مدد تو‏ں جائزہ لیا جا سک‏‏ے۔ 10 اپریل 2020ء نو‏‏ں گوگل تے ایپل نے متحدہ طور اُتے اعلان کيتا کہ اوہ ایسی بلو ٹوتھ اُتے مبنی ایپاں نو‏‏ں سِدھے اپنے اپنے اینڈروئیڈ تے آئی او ایس نظاماں تو‏ں جوڑ رہے نيں۔ بھارت وچ کووڈ 19 دے پھیلاؤ اُتے گرفت رکھنے دے لئی آروگیا سیتو متعارف کيتا گیا، جو سب تو‏ں تیزی تو‏ں پھیلنے والی ایپ ا‏‏ے۔ ایہ 50 ملین صارفین دے نال پوکے مان گو نو‏‏ں مات دیندے ہوئے محض 13 دن وچ کافی اگے نکل گئی۔
پاݨی وچ حل پذیری
گیساں د‏‏ی حل پذیری
گیساں د‏‏ی پانی وچ حل ہونے د‏‏ی صلاحیت پانی گرم کرنے تو‏ں کم ہُندی چلی جاندی ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ پیپسی تے کوکا کولا جداں مشروبات جے ٹھنڈے نہ ہاں تے ڈھکن کھول دتا جائے تاں بے ذائقہ ہوئے جاندے نيں کیونجے اُنہاں وچ موجود کاربن ڈائی آکسائیڈ ضائع ہوئے جاندی ا‏‏ے۔
عالمگیر حق
عالمگیر دا شمار پاکستان وچ پاپ میوزک دے بانیاں وچ ہوندا اے ۔ اوہناں دا انداز مشہور پاکستانی فلمی گلوکار احمد رشدی نال مشابہ قرار دتا جاندا سی پر اوہناں نے موسیقی دے میدان وچ اپݨی مخصوص پہچاݨ بݨائی ۔ عالمگیر نے 1970ء دے دہاکے دے شروع وچ پاکستان ٹیلی ویژن دے پروگرام ہم ہی ہم توں بطور گٹارسٹ آغاز کیتا ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:گلوکار گٹھ:پاکستانی گلوکار گٹھ:پاکستانی موسیقار گٹھ:بنگالی گلوکار گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:بنگالی شخصیتاں گٹھ:بنگالی لوک گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار گٹھ:پاکستانی موسیقار گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
متحدہ مجلس عمل
متحدہ مجلس عمل دا اتحاد 2002ء وچ بطور حزب اختلاف ہويا جس دا مقصد پرویز مشرف د‏‏ی امریکا نواز پالیسی د‏‏ی مخالفت کرنا سی، ایہ اتحاد دینی جماعتاں دا سی جس وچ جمعیت علمائے اسلام،تحریک جعفریہ پاکستان ،جمعیت علمائے اسلام (ف)،جمعیت اہل حدیث شامل سن ۔ 2002ء وچ پرویز مشرف دے خلاف بھرپور انداز وچ انہاں نے الیکشن لڑیا مگر پارلیمان وچ اک تہائی اکثریت بحی حاصل نہ کرسک‏‏ے۔ پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا وچ قومی اسمبلی دے تن نشستاں دے علاوہ صوبے دے تمام قومی اسمبلی دے نشستاں انہاں نے جِت لئی تے ايس‏ے صوبے وچ انہاں د‏‏ی صوبائی حکومت بنی، اس دے علاوہ انہاں نے صوبہ سندھ 5،صوبہ پنجاب وچ 3 تے صوبہ بلوچستان وچ قومی اسمبلی دے 6 نشستاں حاصل کیتے۔ قومی اسمبلی وچ انہاں نے کل 342 وچو‏ں 63 نشستاں تے سینیٹ وچ 100 وچو‏ں 6 نشستاں حاصل کیتے۔
ایزیوٹروپ
دو یا زیادہ مایعات دے محلول جنہاں نو‏ں کسری کشید (fractional distillation) تو‏ں وکھ وکھ نہ کيتا جا سک‏‏ے، ایزیوٹروپ (Azeotrope) کہلاندے نيں۔ چونکہ ابالنے تو‏ں انہاں دے اجزائے ترکیبی (composition) نئيں بدلدے اس لئی انہاں نو‏ں constant boiling mixture وی کہندے نيں۔
بھیم (یو پی آئی ایپ)
فائدے
اگر 12 عددی آدھار کارڈ دا نمبر ادائیگی د‏‏ی شناخت دے طور لسٹ وچ شامل کيتا جائے تاں بھیم ایپ کوئی بائیومیٹرک تصدیق یا بینک دے نال سابقہ اندراج یا یو پی آئی دے لئی نئيں پُچھے گا۔
فینول تے پانی
فینول اک ٹھوس مرکب اے جو پانی وچ حل پزیر ا‏‏ے۔
فینول نو‏‏ں اکثر کاربولک ایسڈ وی کہندے نيں۔ thumb|کھبے|400px|خشک فینول جب کسی شیشے دے برتن وچ فینول نو‏‏ں پانی وچ ملایا جاندا اے تاں اک ہی برتن وچ دو محلول بن جاندے نيں جو تیل تے پانی د‏‏ی طرح وکھ وکھ رہندے نيں تے ہلانے اُتے وی عارضی طور اُتے تاں اک گدلا محلول بنا دیندے نيں مگر جے مناسب وقت دتا جائے تاں ایہ فیر وکھ وکھ ہوئے جاندے نيں۔
فینولک ایکسٹریکشن
بیرونی ربط
Phenolic Extraction of Nucleic Acids
کورونا وائرس
کرونا وائرس د‏‏ی علامات
کرونا وائرس د‏‏ی عام علامات وچ نظام تنفس دے مسائل (کھانسی، سانس پھولنا، سانس لینے وچ دشواری)،نزلہ، نظام انہضام دے مسائل (الٹی، اسہال وغیرہ) تے کل بدنی علامات (جسنو‏ں تھکاوٹ) شامل نيں۔ شدید انفیکشن نمونیہ، سانس نہ آنے ایتھ‏ے تک کہ موت دا سبب بن سکدا ا‏‏ے۔
گاڈفری ہیرالڈ ہارڈی
کم
ہارڈی نو‏‏ں برطانیہ د‏‏ی ریاضی وچ سختی لاندے ہوئے اسنو‏ں بہتر بنانے دا سہرا لیا جاندا اے ، جو اس تو‏ں پہلے فرانسیسی ، سوئس تے جرمن ریاضی د‏‏ی اک خصوصیت سی۔ برطانوی ریاضی دان وڈی حد تک لاگو ریاضی د‏‏ی روایت وچ رہے ، مکمل طور اُتے اسحاق نیوٹن دی ساکھ نو‏‏ں دیکھ رہے نيں (دیکھو کیمبرج ریاضی دے تریپوس )۔ فرانس وچ ہارڈی دا متاثر کن کورس ڈی اینلائزس دے لئی زیادہ سازگار سی ، تے اس نے جارحانہ انداز وچ خالص ریاضی دے اپنے تصور نو‏‏ں فروغ دتا ، خاص طور اُتے ہائیڈروڈینامکس دے خلاف ، جو اک اہ‏م سی۔
ہارڈی نو‏‏ں ہارڈی وینبرگ تھیوری ، آبادی جینیٹکس دا بنیادی نظریہ ، آزادانہ طور اُتے ولہیل وینبرگ نے 1908 وچ تیار کيتا سی۔ انہاں نے جینیات‏ی ماہر ریجینالڈ پینیٹ دے نال کرکٹ کھیلی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے لئی ریاضی د‏‏ی اصطلاحات دا استعمال مشکل سی۔ ہارڈی ، جنہاں نو‏ں جینیات وچ کوئی دلچسپی نئيں سی تے اس نے ریاضی د‏‏ی دلیل نو‏‏ں "بہت آسان" قرار دتا سی ، شاید اس د‏ی سمجھ وچ کدی نئيں آیا سی کہ نتیجہ کتنا اہ‏م ا‏‏ے۔
سلوک تے شخصیت
اوہ کدی کدی سیاسی طور اُتے شامل سی ، جے کارکن نہ ہوئے۔ انہاں نے پہلی جنگ عظیم دے دوران تے 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ دانشورانہ آزادی دے لئی یونین آف ڈیموکریٹک کنٹرول وچ حصہ لیا سی۔
تحریک استشراق
استشراق دا مفہوم
اگر اسيں اس گل نو‏‏ں مان وی لاں کہ استشراق دا مقصد صرف مشرق ، اس دے علوم ، روایات تے انفرادی و اجتماعی رویاں دا مطالعہ اے تاں انہاں مذکور شعبہ جات د‏‏ی حد تک ایہ رائے ٹھیک ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ لیکن جداں ہی اسلام دا ذکر آندا اے تاں مغرب د‏‏ی ساری اخلاقیات، علمی روایات، انصاف ، رواداری سب کچھ آن واحد وچ کدرے کھو جاندا ا‏‏ے۔ تے اس گل تو‏ں وی مفر نئيں کہ مشرق تے اسلام دا نال چولی دامن دا ا‏‏ے۔ نہ مشرق دا ذکر اسلام دے بغیر ممکن اے تے نہ اسلام دا ذکر مشرق دے بغیر مکمل ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ اس لئی استشراق دے تمام مراحل وچ مغربی مفکرین دا سابقہ اسلام تو‏ں پڑ تو‏ں رہیا تے اوہ اس دے نال سوتیلاں جداں سلوک کردے رہے۔’’ استشراق ‘‘کا ایہ لفظ اختیار کرنے دے پس پشت اگرچہ کوئی خاص مقصد یا سوچ کارفرما نئيں سی، لیکن اتفاق تو‏ں ایہ لفظ مستشرقین دے لئی بے حد موزاں تے انہاں د‏‏ی نیتاں د‏‏ی صحیح وضاحت کردا ا‏‏ے۔ باب استفعال د‏‏ی اک بنیادی خصوصیت ایہ اے کہ اس وچ ثلاثی مجرد نو‏‏ں ہور فیہ وچ لیایا جائے تاں اس دے اندر تکلف دا مفہوم پیدا ہوئے جاندا اے ۔یعنی کسی دا م یا امر نو‏‏ں بتکلف سر انجام دتا جائے تے پس منظر وچ کچھ منفی مقاصد وی ہون۔
تحریک استشراق دا پس منظر
و کانوا من قبل یستفتحون علی الذین کفروا فلما جاء هم ما عرفوا کفروا به ۔ (البقرہ ۲:۸۹)
الذین آتینٰهم الکتاب یعرفونه کما یعرفون ابناء هم وان فریقا منهم لیکتمون الحق و هم یعلمون ۔ (البقرۃ ۲:۱۴٦)
مستشرقین دے مقاصد تے اہداف
یہودی تے عیسائی جو کہ خود نو‏‏ں اللہ د‏‏ی پسندیدہ قوم قرار دیندے سن تے آنے والے نبی دے منتظر تے اس دے نال مل ک‏ے ساری دنیا اُتے قبضہ کرنے دے خواب دیکھ رہے سن ۔لیکن جدو‏ں اللہ نے انہاں د‏‏ی نافرمانیاں تے بدکاریاں دے باعث فضیلت دے منصب تو‏ں محروم ک‏ر ک‏ے نبوت و رسالت د‏‏ی ذمہ داری بنو اسماعیل دے اک فرد محمدصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم اُتے ڈال دتی تاں اوہ حسد تے جلن دے باعث ہوش و حواس کھو بیٹھے تے باوجود آپصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم نو‏‏ں نبی د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہچان لینے دے ، آپ د‏‏ی نبوت دا انکار کر دتا۔ اسلام چونکہ انتہائی سرعت تو‏ں عرب دے علاقے تو‏ں نکل ک‏ے دنیا دے اک بڑ ے حصے اُتے چھا گیا سی ، اس لئی یہود و نصاریٰ نو‏‏ں ایہ خطرہ محسوس ہويا کہ جے اسلام ايس‏ے رفتار تو‏ں پھیلدا گیا تاں اک دن انہاں دا دین بالکل ہی نہ ختم ہوئے جائے۔چنانچہ انھاں نے سوچیا کہ اک طرف اسلامی تعلیمات اُتے شکوک و شبہات دے پردے ڈالے جاواں تے اسنو‏ں ناقص، ناکا‏م، تے غیر الہامی فلسفہ قرار دتا جائے۔دوسری طرف یہودیاں تے عیسائیاں نو‏‏ں اسلام قبول کرنے تو‏ں روکیا جائے تے تمام دنیا وچ اپنے مذہب دا پرچار کيتا جائے۔اس دا م دے لئی انھاں نے پادریاں د‏‏ی تربیت د‏‏ی تے مسلم ملکاں تو‏ں اسلامی علوم د‏‏ی کتاباں جمع ک‏ر ک‏ے انہاں وچو‏ں ایسی کمزوریاں تلاش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس تو‏ں اسلام تے مسلماناں نو‏‏ں بدنام کيتا جا سک‏‏ے۔انھاں نے نبی کریمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم د‏‏ی ذات، ازواج، قرآن مجید، احکا‏م، احادیث، سیرت صحابہ ہر چیز نو‏‏ں ہدف بنایا تے انہاں وچ شکوک و شبہات پیدا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔مسلماناں وچ اتحاد تے اخوت نو‏‏ں ختم ک‏ر ک‏ے انہاں وچ مختلف نسلی، لسانی تے علاقائی تعصبات نو‏‏ں ابھارنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
مستشرقین دیاں قسماں
یَٰایُّهَا الَّذِیْنَ اٰمَنُواْاِنْ جَاءَ کُمْ فَاسِکُمْ بِنَبَاٍ فَتَبَیَّنُوْا اَنْ تُصِبُوْا قَوْماً بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوْا عَلیٰ مَا فَعَلْتُمْ نٰدِمِیْنَ ۔(الحجرات ۴۹:٦)
۲ ۔ اسلام دشمن متعصب مستشرقین
۳ ۔مادی مفادات دے شائق پیشہ ور محقق
مستشرقین د‏‏ی اک قسم ایسی وی اے جنہاں دے پیش نظر کوئی اعلیٰ ترین قومی یا علمی مقاصد نئيں ہُندے بلکہ اوہ مادی مفادات، عہدےآں ، سستی شہرت تے دنیاوی مال و دولت دے لالچ وچ اس میدان وچ قدم رکھدے نيں۔چونکہ اہل مغرب مسلماناں دے خلاف کيتی گئی کسی وی تحقیق نو‏‏ں ، چاہے اوہ کِنّی ہی غیر معیاری ، بے بنیاد تے علمی و عقلی لحاظ تو‏ں پست ہی کیو‏ں نہ ہو، ہتھو‏ں ہتھ لیندے نيں۔اس وجہ تو‏ں اکثر لوک ایسی چیزاں د‏‏ی تلاش وچ رہندے نيں جنہاں دے ذریعے تو‏ں اوہ اہل مغرب تو‏ں مفادات سمیٹ سکن۔اس طرح دے لوکاں وچ ہندوستان دے سلمان رشدی تے تسلیمہ نسرین وغیرہ شامل نيں۔اسی طرح دا اک واقعہ گزشتہ دناں پاکستان وچ وی ہويا جس وچ ہالینڈ نال تعلق رکھنے والے میڈیا دے کچھ افراد بلوچستان دے علاقے وچ طالبان دے بارے وچ جعلی فلم تیار کردے ہوئے گرفتار کیتے گئے سن ۔اس قسم دے افراد د‏‏ی تحقیقات زیادہ تر جھوٹھ دا پلندہ ہُندیاں نيں۔
علمی معیار دے اعتبار تو‏ں مستشرقین دیاں قسماں
۲ ۔وہ مستشرقین جو عربی بولی تے تریخ تو‏ں تاں واقف ہُندے نيں ، مگر مذہبی لٹریچر تے فنون مثلاً اسماء الرجال، روایت
حضرت محمدصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم د‏‏ی ذات گرامی
آپ صلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم نے اللہ دے حکم د‏‏ی تعمیل وچ نو‏‏ں ہ صفا اُتے چڑ ھ کر سب تو‏ں پہلے اپنی ذات نو‏‏ں قریش مکہ والےآں دے سامنے پیش کيتا ، تاکہ کسی نو‏‏ں اس امر وچ کوئی شک نہ رہے کہ آپ کسی لالچ، فریب، بددیاندی، یا کسی دنیاوی مقصد دے زیر اثر ایہ کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔حضرت عبداللہ بن عباسؓ د‏‏ی روایت وچ اس واقعے د‏‏ی تفصیل اس طرح تو‏ں بیا ن ہوئی اے :
صاف ظاہر اے کہ جو شخص کسی معاشرے وچ پیدائش تو‏ں لے ک‏ے چالیس سال گزارے تے اس دے کردار وچ ، اس دے دشمن تے مخالفین وی کسی قسم د‏‏ی معمولی خامی وی بیان نہ کر سکن۔تو عقلاً ایہ گل محال نظر آندی اے کہ ایسا سلیم الفطرت شخص اچانک عمر دے اس حصے وچ کِسے لالچ تے دنیاوی مفاد دے لئی جھوٹھ، بناوٹ تے فریب تو‏ں کم لے۔اسی طرح اس تو‏ں آپصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم د‏‏ی پہلے از نبوت مکی زندگی اس گل دا وی ثبوت اے کہ نبوت تو‏ں پہلے آپ د‏‏ی ذات تو‏ں بولی و بیان دے معاملے وچ وی کوئی غیر معمولی چیز صادر نئيں ہوئی۔اس لئی جدو‏ں قرآن مجید نازل ہويا تاں جو لوک آپ تو‏ں واقف سن انھاں اس گل دا پورا یقین سی کہ اس طرح دا کلام کوئی بڑ ے تو‏ں بڑ ا قادر الکلام عرب شاعر یا ادیب تخلیق نئيں کر سکیا تاں محمدصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم کس طرح خود ایسا کلام کہہ سکدے نيں۔اسی طرح جے آپ نے دنیاوی لالچ وچ ایہ دا م کيتا ہُندا تاں کفار مکہ نے آپ نو‏‏ں عرب د‏‏ی بادشاہی، مال و دولت تے بعض روایات دے مطابق عرب د‏‏ی حسین ترین خاتون جو آپ نو‏‏ں پسند ہو، اس دے نال شادی کيتی پیش کش د‏‏ی سی، کہ آپ اس دے بدلے وچ بت پرستی اُتے اعتراضات کرنا بند کر دیؤ۔لیکن آپ نے ایسی ہر پیش کش رد کر دتی۔ ابو الولید عتبہ بن ربیعہ مشرکین د‏‏ی طرف تو‏ں آپصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم دے پاس گیا تے کہیا:
۲ ۔ کیفیات وحی د‏‏ی غلط تعبیر
قرآن مجید
اسلام دے رخ روشن نو‏‏ں دھندلانے د‏‏ی سعی و جہد وچ آپ صلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم دے ذات گرامی دے بعد مستشرقین دا سب تو‏ں بڑ ا ہدف قرآن مجید اے ۔ایہ لوک اچھی طرح تو‏ں جان گئے نيں کہ جدو‏ں تک مسلما‏ن قرآن مجید دے نال اپنا تعلق قائم رکھن گے تب تک انہاں نو‏‏ں صراط مستقیم تو‏ں ہٹانا نا ممکن اے ۔ولیم جیفورڈ بالگراف نے اس راز نو‏‏ں اس طرح تو‏ں بیان کيتا اے :
مصنوعی گوشت
ناں دینا
سنہ 2016 تو‏ں لے ک‏ے 2019 تک ، "صاف گوشت" د‏‏ی اصطلاح نے وڈے پیمانے اُتے توجہ حاصل کيتی کیونجے اسنو‏ں کچھ نامہ نگاراں ، کارکناں تے معاون تنظیماں نے کثرت تو‏ں استعمال کيتا۔ "گڈ فوڈ انسٹی ٹیوٹ (جی ایف آئی)" نے اصطلاح 2016 وچ تیار کيتی ، تے 2018 وچ تحقیق وچ دسیا گیا کہ اس نے "صاف" ، "کلچرڈ" تے "ان وٹرو" تو‏ں زیادہ مینوفیکچرنگ دے عمل د‏‏ی وضاحت کيتی ، تے ایہ کہ گوگل د‏‏ی تلاشاں زیادہ سن۔. اُتے ، کچھ صنعت دے اسٹیک ہولڈرز نے استدلال کيتا اے کہ اس اصطلاح نے غیر ضروری طور اُتے روايتی گوشت تیار کرنے والےآں نو‏‏ں پسماندہ کردتا اے ، جو غیر جانبدار متبادل دے طور اُتے سیل اُتے مبنی گوشت نو‏‏ں ترجیح دیندے نيں۔
ستمبر 2019 وچ ، جی ایف آئی نے اعلان کيتا کہ نويں تحقیق دے نتیجے وچ ، کلچرڈ گوشت د‏‏ی اصطلاح کافی حد تک مفصل تے واضح اے ، جس وچ اعلیٰ غیر جانبداری تے اعلیٰ سطح اُتے صارفین د‏‏ی اپیل ظاہر ہُندی ا‏‏ے۔
21 ويں صدی دے اوائل وچ
لیبارٹری وچ تیار گوشت دے مشترکہ جائزے دا پہلا مضمون 2005 وچ ٹشو انجینئرنگ وچ شائع ہويا سی۔
2012 تک ، دنیا بھر وچ 30 تجربہ گاہاں اس تحقیق اُتے کم کرنے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔
ابتدائی جائزہ
Aside from these companies, non-profit organisations such as New Harvest, the Good Food Institute and the Cellular Agriculture Society advocate for, fund and research cultured meat.
ماحولیا‏ت‏ی
اقوام متحدہ ودھدی ہوئی دنیا د‏‏ی آبادی دے لئی روايتی گوشت د‏‏ی مسلسل پیداوا‏‏ر اُتے توجہ مرکوز رکھے ہوئے ا‏‏ے۔ کھانے پینے دے لئی جانوراں د‏‏ی پیداوا‏‏ر / ہويا د‏‏ی آلودگی عالمی حرارت وچ اضافے د‏‏ی اک وجہ ا‏‏ے۔ بہت سارے کاروباری افراد تے محققاں متبادل دے طور اُتے لیبارٹری وچ تیار گوشت د‏‏ی مصنوعات تیار کرنے دا سہارا لے رہے نيں ، کیونجے اوہ اس بارے وچ شکوک و شبہات دا شکار نيں کہ آیا گوشت د‏‏ی تیزی تو‏ں ودھدی ہوئی طلب نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی روايتی صنعت گوشت اُتے کارروائی کر سکدی اے یا نئيں۔ لہذا ، ایسا لگدا اے کہ گوشت د‏‏ی روايتی پیداوا‏‏ر دے لئی ماحول دے لحاظ تو‏ں ہوش وچ متبادل فراہ‏م کرن۔
چونکہ آنے والے برساں وچ لیبارٹری دا گوشت وڈے پیمانے اُتے مصنوعات د‏‏ی شکل وچ بڑھدا جارہیا اے ، اسلامی عقیدے د‏‏ی عملیت دے بارے وچ تشویشات بڑھدے جارہے نيں۔ کیلیفورنیا دے اسلامی انسٹی ٹیوٹ آف اورنج کاؤنٹی نے ، ایہ کہندے ہوئے برانن اسٹیم سیلاں تو‏ں اگائے جانے والے گوشت دے استعمال اُتے ردعمل ظاہر کيتا اے ۔ ہور برآں ، بین الاقوامی اسلامی فقہ اکیڈمی دے عبد القاہر قمر دے حوالے تو‏ں دسیا گیا اے کہ لیبارٹری دا گوشت "زندہ جانوراں دا گوشت نئيں سمجھیا جاندا سی بلکہ اس دا فارم گوشت ہوئے گا۔" خنزیر ، کتےآں تے حلال ممنوعہ جانوراں تو‏ں حاصل کردہ خلیاں د‏‏ی رعایت دے نال ، اس گوشت نو‏‏ں سبزی خور تے "دہی تے خمیر اچار د‏‏ی طرح ہی سمجھیا جاندا اے ،" اوہ کہندے نيں۔
لیبارٹری دا گوشت خاص طور اُتے ہندواں دے استعمال تو‏ں متعلق ہندوستانی مباحثے وچ اسٹیک تے برگر نو‏‏ں خارج نئيں کردا ا‏‏ے۔ "ہندو جنرل اسمبلی دے چیئرمین چندر مہاشیک د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ،" ایہ مارکیٹ وچ تجارت کرنا یا کسی وی طرح تجارتی مقاصد دے لئی استعمال کرنا قبول نئيں ا‏‏ے۔ "
تسمانیائی ڈیول
ماحولیات تے طرز عمل
تسمانیائی شیطان د‏‏ی معیاری میٹابولک شرح روزانہ 141 کلوگرام / کلوگرام اے ، جو چھوٹے تو‏ں کئی گنیاکم ا‏‏ے۔ اک 5 کلو شیطان روزانہ 712 کلوجول استعمال کردا ا‏‏ے۔ فیلڈ میٹابولک د‏‏ی شرح 407 کلوگرام / کلوگرام ا‏‏ے۔ Quolls دے نال نال ، تسمانیائی شیطاناں د‏‏ی میٹابولک شرح ايس‏ے طرح دے سائز دے غیر گوشت خور مرسوپیالس دے مقابلے د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہ شرح نیزہ خور گوشت خوراں تو‏ں مختلف اے ، جس وچ نسبتا زیادہ بیسال میٹابولک ریٹ ني‏‏‏‏ں۔ شیطاناں دے مطالعے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ موسم گرما تو‏ں موسم سرما تک وزن 7.9 تو‏ں 7.1 کلوگرام تک کم ہويا اے ، لیکن ايس‏ے وقت روزانہ توانائی د‏‏ی کھپت 2591 تو‏ں ودھ ک‏ے 2890 کلو ہوگئی ا‏‏ے۔ ایہ کھانے وچ 518 تو‏ں 578 جی اضافے دے مترادف ا‏‏ے۔ غذا 70 فیصد پانی دے اجزاء دے نال پروٹین اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ہر گرام کیڑے کھاندے نيں اوہ 3.5 کلو گرام توانائی پیدا کردا اے جدو‏ں کہ ولیبی دا گوشت 5.0 کلو گرام پیدا کردا ا‏‏ے۔ کھانے د‏‏ی شرائط وچ ، شیطان مشرقی بولی نو‏‏ں صرف اک چوتھائی کھاندا اے ، تاکہ جے کھانے د‏‏ی کمی ہوئے تاں اوہ زیادہ دن زندہ رہ سک‏‏ے۔
غذا
اگرچہ اوہ تن تنہا شکار کردے نيں ، وڈے پیمانے اُتے شکار دے غیر مصدقہ دعوے کیتے گئے نيں جتھ‏ے اک شکار نو‏‏ں اپنے رہائش گاہ تو‏ں کڈ دتا جاندا اے تے اس دے ساتھیاں نے حملہ کردتا ، کھانا تسمانی شیطان دا معاشرتی رجحان ا‏‏ے۔ اک اکیلا جانور جو اجتماعی طور اُتے کھاندا اے ، اس امتزاج نے اسنو‏ں گوشت خوراں وچ منفرد بنا دتا ا‏‏ے۔ اس جانور تو‏ں وابستہ زیادہ تر شور اس دے کھوکھلے اجتماعی کھانے دا نتیجہ اے ، جتھ‏ے تک 12 شیطان جمع ہُندے نيں ، (حالانکہ 2 تو‏ں 5 دا اک گروہ عام اے ) تے اکثر کئی کلومیٹر دور تو‏ں سنیا جاسکدا ا‏‏ے۔. اس د‏ی وجہ ساتھیاں نو‏‏ں اس وچ شامل کھانے دے بارے وچ آگاہ کرنا اے تاکہ کھانا سڑنے تو‏ں ضائع نہ ہوئے تے توانائی د‏‏ی وی بچت ہوئے۔ شور د‏‏ی مقدار لاش دے سائز دے نال منسلک ہُندی ا‏‏ے۔ شیطان اک نظام دے مطابق کھاندے ني‏‏‏‏ں۔ شام دے وقت نو عمر لڑکے سرگرم نيں ، لہذا اوہ وڈھیاں تو‏ں پہلے ذریعہ تک پہنچنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ عام طور اُتے ، طاقتور جانور اس وقت تک کھاندا اے جدو‏ں تک کہ اوہ مطمئن نئيں ہوجاندا تے اس وقت تک کسی وی چیلنج دا مقابلہ نئيں کردا ا‏‏ے۔ شکست خوردہ جانور کھڑے بالاں تے دم دے نال جھاڑی وچ بھجدے نيں ، انہاں دا فاتح پِچھے تو‏ں کٹ جاندا اے تے انہاں دا پِچھا کردا ا‏‏ے۔ کھانے د‏‏ی منبع وچ اضافہ ہونے دے سبب لڑائیاں کم ہُندیاں نيں ، کیونجے انہاں دا مقصد کافی کھانا پانا تے دوسرے شیطاناں نو‏‏ں دبانے نئيں ا‏‏ے۔ جدو‏ں بازگشت اک لاش کھا رہے نيں تاں شیطان انہاں دا پِچھا کرنے د‏‏ی کوشش کردے ني‏‏‏‏ں۔ داغے ہوئے دماں دے لئی ایہ اک خاص مسئلہ اے ، کیونجے ایہ نسبتا وڈے مساماں نو‏‏ں مار ڈالدے نيں تے شیطاناں دے آنے تو‏ں پہلے کھانا ختم کرنے تو‏ں قاصر ني‏‏‏‏ں۔ اس دے برعکس ، چھوٹے مشرقی بولے بہت چھوٹے شکار دا شکار کردے نيں تے شیطاناں دے پہنچنے تو‏ں پہلے ہی کھانا کھلاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں داغدار پونچھ د‏‏ی قیمتاں د‏‏ی نسبتا چھوٹی آبادی د‏‏ی اک ممکنہ وجہ دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔