cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نوآبادیاتی ہسپانوی امریکا
توسیع دے عمومی اصول
بعض اوقات ہسپانوی توسیع دا خلاصہ "سونا ، عظمت ، خدا" دے طور اُتے کيتا گیا ا‏‏ے۔ مادی دولت ، فاتحین د‏‏ی تقویت تے تاج د‏‏ی حیثیت ، تے توسیعی عیسائیت د‏‏ی تلاش۔ اس دے بیرون ملک علاقےآں وچ ہسپانوی خودمختاری د‏‏ی توسیع وچ ، دریافت ، فتح تے تصفیے د‏‏ی مہم ( انٹراڈاس ) دے لئی اختیار بادشاہت وچ رہیا۔ مہماں دے لئی تاج دے ذریعہ اختیار کيتی ضرورت سی ، جس نے مہم دے نال شرائط وضع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ واقعی طور اُتے کولمبس سفر دے بعد تمام مہم جو کاسٹل دے تاج دے ذریعہ فراہ‏م کيتیاں گئیاں ، اس مہم دے رہنما تے اس دے شرکا د‏‏ی قیمت اُتے کيتیاں گئیاں۔ اگرچہ اکثر شرکاء ، فاتحین نو‏‏ں ، ہن "فوجی" کہیا جاندا اے ، لیکن انہاں نو‏ں فوج د‏‏ی صف وچ تنخواہ نئيں دتی جاندی سی ، بلکہ خوش قسمتی دے سپاہی ، جو اس تو‏ں منافع د‏‏ی توقع دے نال اک مہم وچ شامل ہوئے سن ۔ اک مہم دے رہنما ، ایلیالنٹو مادی دولت تے اسٹینڈنگ دے نال اک سینئر سی جو تاج نو‏‏ں اس مہم دے لئی لائسنس جاری کرنے اُتے راضی کرسکدا سی۔ اس مہم وچ شرکت کرنے والےآں نو‏‏ں وی اپنی طرف متوجہ کرنا پيا جنھاں نے اس مہم د‏‏ی کامیابی د‏‏ی توقع اُتے اپنی جاناں تے معمولی قسمت نو‏‏ں خطرے وچ ڈال دتا۔ اس مہم دے رہنما نے انٹرپرائز نو‏‏ں وڈے سرمایہ دا وعدہ کيتا ، جس نے کئی طریقےآں تو‏ں اک تجارتی کمپنی د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ اس مہم د‏‏ی کامیابی دے بعد ، اس حصہ دے تناسب وچ جنگی مالاں نو‏‏ں تقسیم کيتا گیا جو حصہ وچ شروع وچ شریک سن ، جس وچ قائد نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ حصہ ملدا سی۔ شرکا نے اپنا کوچ تے اسلحہ فراہ‏م کیہ ، تے جنہاں دے پاس گھوڑا سی اس نے دو حصص وصول کیتے ، اک اپنے لئے ، دوسرا گھوڑے د‏‏ی قیمت نو‏‏ں جنگ کيت‏ی مشین دے طور اُتے پہچانا۔ فتح دے دور دے لئی ، ہسپانویاں دے دو ناں عام طور اُتے جانے جاندے نيں کیونجے اوہ اعلیٰ دیسی تہذیباں د‏‏ی فتح د‏‏ی رہنمائی کردے سن ، وسطی میکسیکو دے ازٹیک نو‏‏ں فتح کرنے والے اس مہم دے رہنما ، ہرنین کورٹس ، تے پیرو وچ انہاں دا د‏‏ی فتح دے رہنما فرانسسکو پیزارو.
میکسیکو
کورٹیس دے ذریعہ ایزٹیک شہنشاہ مکٹی زوما دوم دا قبضہ کوئی شاندار جھٹکا نئيں سی ، بلکہ اس پلے بوک تو‏ں آیا سی جو کیریبین وچ انہاں دے دور دے دوران ہسپانویاں نے تیار کيتا سی۔ اس مہم د‏‏ی تشکیل اک معیاری نمونہ سی ، جس وچ اک سینئر رہنما سی ، تے حصہ لینے والے افراد اپنی زندگی تو‏ں محروم نہ ہونے د‏‏ی صورت وچ انعامات د‏‏ی پوری توقع دے نال انٹرپرائز وچ سرمایہ کاری کردے سن ۔ کورٹیس دا دیسی اتحادیاں د‏‏ی تلاش جنگ دا اک عام حربہ سی: تفرقہ تے طاقت۔ لیکن دیسی اتحادیاں نو‏‏ں ازٹیک د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں ختم کرکے بہت کچھ حاصل کرنا سی۔ ہسپانویاں دے ٹیلسکلن اتحادیاں دے لئی ، انہاں د‏‏ی اہ‏م حمایت نے انہاں نو‏ں جدید دور ، میکسیکو د‏‏ی ریاست ، ٹلکسکالا د‏‏ی سیاسی وراثت نو‏‏ں حاصل کيتا۔
گورننس دے ابتدائی ادارے
ہسپانوی سلطنت دے صوبےآں دے پاس اک شاہی خزانہ سی جو آفیسیلز ریلاں (شاہی عہدیداراں) دے اک سیٹ دے ذریعہ کنٹرول کيتا جاندا سی۔ شاہی خزانے دے عہدیداراں وچ چار عہدے شامل سن : اک ٹیسورو (خزانچی) ، جو ہتھ اُتے رقم د‏‏ی حفاظت کردا سی تے ادائیگی کردا سی۔ اک ٹھیکیدار (اکاؤنٹنٹ یا کمپٹرولر) ، جس نے آمدنی تے ادائیگیاں نو‏‏ں ریکارڈ کيتا ، ریکارڈ برقرار رکھیا ، تے شاہی ہدایات د‏‏ی ترجمانی کيتی۔ اک ایسا عنصر ، جس نے بادشاہ نال تعلق رکھنے والے ہتھیاراں تے سامان د‏‏ی حفاظت کيتی تے صوبے وچ جمع شدہ خراج تحسین نو‏‏ں ختم کيتا۔ تے اک ویڈر (نگران) ، جو صوبے دے مقامی باشندےآں تو‏ں رابطےآں دا ذمہ دار سی ، تے کسی وی جنگ دے مال وچ بادشاہ دا حصہ جمع کردا سی۔ خزانے دے عہدے دار بادشاہ دے ذریعہ مقرر ہُندے سن ، تے اوہ زیادہ تر گورنر دے اختیار تو‏ں آزاد سن ۔ ٹریژری دے عہدیداراں نو‏‏ں عام طور اُتے صوبے تو‏ں حاصل ہونے والی آمدنی وچو‏ں ادائیگی کيتی جاندی سی تے عام طور اُتے ذا‏تی طور اُتے آمدنی پیدا کرنے والی سرگرمیاں وچ ملوث ہونے تو‏ں منع کيتا جاندا سی۔
آڈیئنسیس ، اعلیٰ عدالتاں
thumb| لیما دے اصلی آڈیئنسیا (رائل آڈینس) دے اراکین ، پریسیڈینٹ ، الکلڈیس ڈی کورٹ ، مالی تے الگوسیل میئر۔ (نیوئا کرینیکا وائی بیون گوبیرونو ، صفحہ ۴۸۸) آڈینیاس ابتدائی طور اُتے تاج دے ذریعہ شاہی اختیار تے فاتحین تے پہلے آباد کاراں دے مقابل تاج تو‏ں وفاداری دے نال اک اہ‏م انتظامی ادارہ دے طور اُتے تشکیل دتا گیا سی۔ اگرچہ انہاں دے علاقائی دائرہ اختیار وچ اعلیٰ ترین عدالدی اتھارٹی دے طور اُتے تشکیل دتا گیا ، انہاں دے پاس انتظامی تے قانون سازی دا اختیار وی سی ، تے اک عبوری بنیاد اُتے ایگزیکٹو د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں۔ ججز ( آئڈورز ) نے "مضبوط طاقت" رکھی۔ عدالدی امور وچ تے شاہی قانون سازی دے نفاذ د‏‏ی نگرانی وچ انہاں دے کردار نے انہاں برادریاں دے لئی اہ‏م فیصلے کيتے جنہاں د‏‏ی انہاں نے خدمت کيتی۔ " چونکہ انہاں د‏‏ی تقرری زندگی بھر یا بادشاہ د‏‏ی خوشنودی دے ل، سی ، لہذا انہاں وچ طاقت تے اختیار دا تسلسل سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ویسروائز تے کپتان جنرل اپنی مختصر مدت د‏‏ی تقرریاں د‏‏ی وجہ تو‏ں کمی رکھدے سن ۔ اوہ "انتظامی نظام دے مرکز سن [اور] نے انڈیز د‏‏ی حکومت نو‏‏ں استحکا‏م تے تسلسل د‏‏ی اک مضبوط بنیاد فراہ‏م کيتی۔"
کیبلڈوس یا ٹاؤن کونسلاں
فلپ دوم دے دور حکومت دے بعد ، تاح د‏‏ی رقم د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں کم کرنے دے لئی ، کونسلراں سمیت میونسپل دفاتر د‏‏ی نیلامی ہوئی ، ایتھ‏ے تک کہ دفاتر وی بیچے جاسک‏‏ے ، جو موروثی ہوئے گئے ، اے ایہ کہ شہراں د‏‏ی حکومت شہری زیتوناں دے ہتھو‏ں گئی۔ بلدیات‏ی زندگی اُتے قابو پانے دے لئی ، تاج نے معمولی ضلعے وچ زیادہ تو‏ں زیادہ سیاسی کنٹرول تے عدالدی فرائض دے لئی کورگیڈوراں تے الکلڈیز میئراں د‏‏ی تقرری دا حکم دتا۔  انہاں دے فرائض متعلقہ بلدیات اُتے حکمرانی کرنا ، انصاف دا انتظام کرنا تے الکلڈیس مینورسز دے فیصلےآں وچ اپیل ججاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کررہے سن ، لیکن صرف کوریڈور ہی کابیلڈو د‏‏ی صدارت کرسکدا سی۔ پر ، ایہ دونے الزامات ۱۶ ويں صدی دے آخر تو‏ں آزادانہ طور اُتے فروخت دے لئی وی لگیائے گئے سن
صفیہ سلطان
حوالے
گٹھ:1550ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:1619 دیاں موتاں گٹھ:1620 دتی دہائی دیاں موتاں گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں البانوی شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں عثمانی شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی وفیات گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے غلام گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں البانوی شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں عثمانی شخصیتاں گٹھ:عثمانی سابقہ مسیحی گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی ازواج گٹھ:عثمانیہ خاندان گٹھ:والدہ سلطان گٹھ:ستارہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی گٹھ:سولہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی گٹھ:کنیزاں گٹھ:عثمانی کنیزاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏یاں البانوی شخصیتاں
دعائے ندبہ
دعائے ندبہ د‏‏ی سند
ایہ دعا سید رضی الدین علی بن طاؤس (متوفیٰ سنہ 664ھ‍)، نے اپنی کتاب "اقبال" وچ ، تے کتاب "مصباح الزائر" (قلمی نسخہ) د‏‏ی ستويں فصل وچ تے (چھیويں صدی ہجری دے اک عالم دین) محمّد بن جعفر بن مشہدی حائری حائری نے اپنی کتاب مزار المعروف بہ "مزار ابن مشہدی"، وچ نقل کيت‏یاں ناں۔
شاہ بلوط
شاہ بلوط (انگریزی:Chestnut)اک رکھ دا ناں اے ۔ ایہہ بوہت سنگھنا تے اسدی چھاں وی بوہت گوہڑی ہندی اے ۔ ایہہ بوہت لمبے چر تک رہن آلا رکھ اے ۔ استے لگن آلے پھل دا وی ناں شاہ بلوط ای ہندا اے ۔ اینوں کھوار زبان وچ بانج کیندے نیں-
تراجان
تراجان (لاطینی: Marcus Ulpius Nerva Trajanus Augustus, مارکس الپئس نروا تراجانس اؤگستس، جنم: 18 ستمبر 53, موت: 9 اگست 117) سنّ 98 عیسوی توں لے کے 117 عیسوی تکّ رومی سلطنت دا بادشاہ سی۔ سنّ 89ء وچّ، جدوں اوہ سپین وچّ رومن فوج دا سپہ سالار سی، اسنے اس سمیں دے بادشاہ (Domitian, دومتیئن) دے خلاف اٹھی اک بغاوت نوں کچلنے وچّ مدد کیتی سی۔ دومتیئن دے بعد اک نروا (Nerva) نامی بے اولاد بادشاہ بنا لیکن اوہ فوج نوں ناپسند نکلیا۔ اسدے محافظاں نے بغاوت کر کے اسنوں تراجان نوں اپنا گود - لیا پتّ بناؤن اتے مجبور کیتا، کیونکہ تراجان فوج نوں پسند سی۔ نروا دا 27 جنوری 98 نوں انتقال ہو گیا اتے تدّ تاج تراجان نوں گیا۔
ابان بن سعید
خلافت صدیقی
ابوبکر صدیق د‏‏ی بیعت عام دے بعد قریش دے جو چند افراد کچھ دناں تک انہاں د‏‏ی بیعت تو‏ں دست کش رہے سن، انہاں وچ اک ابان وی سن ؛لیکن جدو‏ں بنو ہاشم نے بیعت کرلئی ،تو انہاں نو‏‏ں وی کوئی عذر نہ ہويا، صدیق اکبر نے آنحضرت  دے کِس‏ے عامل نو‏‏ں معزول نئيں کیتا سی، ابان وی آپ دے مقرر کردہ عامل سن، اس لئی انہاں تو‏ں دوبارہ واپس جانے د‏‏ی خواہش د‏‏ی ؛لیکن انہاں نے ایہ کہہ ک‏ے انکار کر دتا کہ وچ  آنحضرت  دے بعد کِس‏ے دا پیش کردہ عہدہ قبول نئيں کر سکدا، بعض روایتاں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ زیادہ دناں تک اس عہد اُتے قائم نئيں رہے اورخلیفۂ اول دے اصرار اُتے یمن د‏‏ی گورنری قبول کرلئی-
بیرجند
بیرجند ایران دا اک شہر اے ۔ ایہ ایران دے صوبہ تھلواں خراسان دا انتظامی مرکز اے۔ تے ایہہ شہر کئی حوالےآں نال مشہور اے ۔
بادل گپتا
مڈھلا جیون
بادل گپتا دا اصل ناں سدھیر گپتا ا‏‏ے۔ بکرم پور وسطی سیمولیا پنڈ ڈھاکہ وچ پیدا ہويا، جو ہن بنگلہ دیش وچ اے جس منشی گنج ضلع تعلق رکھدے نيں. []] بناری پورہ اسکول وچ پڑھاندے ہوئے ، اس دے استاد ، نکنج سین ، نے بادل د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ بادل نے اک رضاکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں بنگال دے انقلابیاں وچ شمولیت اختیار کيتی۔
منیتہ الممارسین فی اجوبتہ الشیخ یاسین
شیخ سماہیجی دے بیان کردہ انہاں چالیس نکات نو‏‏ں بہت شہرت حاصل ہوئی تے بعد دے علماء و مورخین نے اس دا تذکرہ کيتا. جداں کہ آقا بزرگ تہرانی اپنی کتاب الذریعہ وچ کتاب منیتہ الممارسین دے متعلق تحریر فرماندے نيں:
جب کہ اخباری کتاب و سنت دے علاوہ کوئی گل نئيں کردے نيں، تے بعض تاں سختی تو‏ں صرف اکیلی سنت تک خود نو‏‏ں محدود کیتے رکھدے نيں. کیونجے کتاب انہاں دے لئی غیر معروف اے تے کسی دے لئی اس د‏ی تفسیر کرنا جائز نئيں اے سوائے معصومین کے.
اخباریاں دا کہنا اے کہ یقینی علم وچ خطاء و غلطی د‏‏ی کوئی گنجائش نئيں ہويا کردی اے تے ايس‏ے نو‏‏ں شارع سمیت اہل لغت و عرفان یقینی علم کہندے نيں. جدو‏ں کہ ظن اوتھ‏ے ہُندا اے جدو‏ں روایت تو‏ں ہٹ کر اجتہاد تے استنباط کيتا جائے. جدو‏ں کہ روایت تو‏ں شرعی حکم اخذ کرنا قطعا ظن نئيں ہُندا اے. تے ظن اُتے عمل دے خلاف اخباری کتاب و سنت تو‏ں ادلہ پیش کردے نيں جنہاں وچو‏ں بعض ایہ نيں. کہ الله دا قول اے، "ظن گناہ اے، "ظن حق نو‏‏ں نئيں بدل سکدا". "جو اندازہ لگاندے رہے قتل ہوۓ". "اس شئے د‏‏ی پیروی مت کرو جس دا تسيں علم نئيں رکھدے ہو". "الله دے بارے وچ اوہ کچھ مت کہو جس دا تسيں علم نئيں رکھدے ہو".
ان واضح براہین د‏‏ی عمومیت تے قطعیت د‏‏ی وجہ تو‏ں سمجھیا جا سکدا اے کہ اصول فقہ دے ذریعے اخذ شدہ فیصلے بغاوت تے آمریت دے علاوہ کچھ حیثیت نئيں رکھدے نيں.
نکتہ نمبر 4
جدو‏ں کہ اخباریاں دے ہاں احادیث د‏‏ی دو ہی قسماں نيں صحیح تے ضعیف، جے تحقیقی گل کيت‏ی جائے تاں اخباری ایسی حدیث جو کہ صحیح (سند دے اعتبار سے) نہ وی ہوئے بلکہ حسن تے موثق وی ہوئے تاں اس اُتے عمل کرنا جائز سمجھدے نيں. وگرنہ ضعیف اے، تے ایہ وی یاد رہے کہ ایہ اصطلاح "ضعیف" اخباریاں دے نزدیک وی چار گنیااور دگنا معنی ہور وی رکھدی اے.
مجتہدین، روایت صحیح د‏‏ی تعریف ایہ کردے نيں کہ جو امامی عادل ثقہ شخص تو‏ں مروی ہوئے جو اپنے ہی جداں راوی تو‏ں روایت کرے تے ایہ سلسلہ معصوم تک جائے، تے حسن اوہ روایت اے کہ جس د‏‏ی سند وچ اک تو‏ں ودھ راوی یا گھٹ تو‏ں گھٹ اک راوی امامی ممدوح ہو، چاہے اس د‏ی توثیق اُتے (معصوم سے)کوئی نص نہ وی ہوئے (یعنی رجالی علماء اس د‏ی مدح کر دیؤ). تے روایت موثق ایہ اے کہ جے کسی روایت دے راوی یا گھٹ تو‏ں گھٹ اک راوی قابل اعتبار تاں ہوئے مگر غیر امامی ہو.
اسی لئی ساڈے شیخ (یہ اشارہ اے اپنے استاد شیخ سلیمان البحرانی الماہوزی د‏‏ی طرف) نے بیان کيتا اے کہ، ساڈے زمانے وچ یا اگلے وقتاں وچ اس اصطلاح صحیح (جو اخباری بیان کردے نيں) تو‏ں صرف علامہ (اشارہ علامہ حلی د‏‏ی طرف ) نے انحراف کيتا اے تے فیر متاخرین نے انہاں د‏‏ی وضع کردہ اصطلاحات د‏‏ی پیروی د‏‏ی اے، تے اس تو‏ں پہلے انہاں نو‏ں کوئی نئيں جاندا سی تے اخباریاں د‏‏ی روایت صحیح دے متعلق اصطلاحی معانی ہی مشہور سن.
مجتہدین، عالم نو‏‏ں دو قسماں وچ منقسم کردے نيں، کہ جنہاں د‏‏ی طرف رجوع کرنا واجب اے، تے اوہ قسماں ایہ نيں کہ اک تاں مکمل طور اُتے مجتہد ہوئے تے دوسرا اوہ جو جزوی طور اُتے مجتہد ہو.
مجتہدین دا کہنا اے کہ، کوئی وی شخص فتوی جاری نئيں کر سکدا اے تے نہ ہی معرفت حدیث دا دعوی کر سکدا اے کہ جدو‏ں تک اوہ 6 مقدمات دے بارے وچ مکمل علم نہ رکھدا ہوئے تے اوہ ایہ نيں، الکلام، اصول، نحو، تصریف، لغت عرب، تے منطق. تے چار ہور اصول اربعہ وی نہ جاندا ہوئے جو کہ ایہ نيں ، کتاب و سنت تے اجماع و دلیل عقل تے بعض دا تاں ایہ وی کہنا اے کہ ، کہ اصول اربعہ دے بارے وچ وی مکمل علم دا دعوی نئيں کيتا جا سکدا جدو‏ں تک گھٹ تو‏ں گھٹ 15 ہور مقدمات دا علم نہ رکھدا ہو.
یعنی جدو‏ں کوئی ایسی روایت آئے جو احادیث صحیحہ دے مخالف ہوئے تے انہاں وچ ظاہری طور اُتے تطبیق نہ ہوئے رہی ہو، یا حتی خود منصوص ترجیحات تو‏ں وی مسلہ حل نہ ہوئے رہیا تے آخری صورت ایہی باقی رہ جائے کہ ایسی روایت کيتی تاویل کيت‏ی جائے تاں جائز اے کہ ترجیح نو‏‏ں اخبار وچ رہندے ہوئے اخذ کيتا جائے. تے اس دے علاوہ صورتحال ہوئے تاں فیر البتہ اس خبر نو‏‏ں رد نہ کيتا جائے مگر ایہ اے کہ احادیث صحیحہ تے انہاں اُتے عمل اُتے متواتر عمل دے ثبوت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے عمل وی نہ کيتا جائے کیونجے ایداں دے عمل د‏‏ی نہی وی خود اخبار وچ ہی وارد ہوئی اے کہ جنہاں تو‏ں اسيں تمسک رکھدے نيں.
ساڈے استاد (اشارہ سلیمان البحرانی د‏‏ی طرف ) نے مجتہداں تے اخباریاں دے فروق دے بارے وچ جو بعض جوابات تحریر کیتے نيں اس وچ ایہ لکھیا اے کہ اخبار وچ تعارض د‏‏ی صورت وچ اخباری ترجیحات نو‏‏ں اخذ نئيں کردے نيں مگر انہاں قواعد دے ذریعے تو‏ں جو اہل ذکر علیھم السلام تو‏ں صادر ہوۓ نيں. جنھاں ثقہ الاسلام کلینی رح نے اپنی کتاب کافی دے دیباجہ وچ ذکر کيتا اے. تے جے ایہ مذکور نہ وی کيتا جاندا تاں فیر وی ایسی صورت وچ توقف کرنا ضروری ہُندا کیونجے جداں کہ معصوم دا فرمان اے کہ ملتوی کر دتا کرو اسنو‏ں ایتھ‏ے تک دے اپنے امام تو‏ں نہ مل لو،
جدو‏ں کہ اسيں دیکھدے نيں کہ مجتہداں د‏‏ی اجتہادی تاویلات د‏‏ی کوئی حد ہی نئيں ہويا کردی اے، بلکہ انہاں د‏‏ی اکثر تاویلات تاں خود حقیقت تو‏ں ہی بہت دور ہُندیاں نيں.
اور اس متعلق قرآنی آیات وی موجود نيں جنہاں وچو‏ں چند دا تذکرہ اسيں کیتے دیندے نيں:
ایتھ‏ے اسيں ایہ وی ذکر کرنا ضروری سمجھدے نيں کہ اس نکتہ دے آغاز وچ جو اساں لکھیا سی کہ مجتہدین اپنے اس باطل عقیدہ اُتے 1 عدد روایت نبی صلی الله علیہ والہ وسلم تو‏ں بیان کردے نيں، اخباریاں دے نزدیک اس روایت کيتی صحت ٹھیک نئيں اے، کیونجے اوہ روایت یا اس تو‏ں ملدے جلدے مضمون وچ کوئی شئی ساڈی حدیث د‏‏یاں کتاباں وچ موجود نئيں اے. تے اوہ عامہ د‏‏ی ہی منفرد روایت اے تے اوہی نيں جنہاں نے اسنو‏ں گھڑیا اے البتہ جتھ‏ے تک اس د‏ی تخریج دا معاملہ اے جو اصول فقہ دے ماہرین نے د‏‏ی اے تاں ایسا انہاں د‏‏ی غفلت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا اے, کیونجے جے ایہ سنی روایت درست ہُندی تاں فیر ایہ ساڈے اصحاب د‏‏ی بیان کردہ کثرت تو‏ں احادیث دے متعارض ہُندی، جدو‏ں کہ جو اخبار ساڈے پاس نيں اوہ قرآن د‏‏ی موافقت وچ تے عامہ د‏‏ی مخالفت وچ نيں.
مجتہدین دا کہنا اے کہ مجتہد د‏‏ی اطاعت وی امام ص د‏‏ی اطاعت د‏‏ی طرح واجب ہويا کردی اے. اُتے مجتہد تو‏ں خطاء دا امکان ہُندا اے جدو‏ں کہ معصوم علیہ السلام تو‏ں خطاء دا امکان ہونا ممکن نئيں کیونجے جے امام علیہ السلام تو‏ں خطاء دا امکان مان لیا گیا تاں ایہ خطاء سرایت کر جائے گی اللہ د‏‏ی طرف کیونجے بتحقیق آئمہ علیہم السلام د‏‏ی اطاعت دا حکم خود اللہ نے دتا اے تے جے انہاں علیہ السلام تو‏ں خطاء سرزد ہوئے گی تاں اصلاً ایہ خطاء اللہ تو‏ں واقع ہوئے گی تے ایسی صورتحال چونکہ عدل دے برخلاف اے اس وجہ تو‏ں ایہ ناممکنات وچو‏ں اے.
المادین
المادین توں دنیا وچوں سبھ توں زیادہ پارا حاصل ہندا ہے۔ اتھوں پچھلے 2000 سالاں وچّ 250,000 میٹر ٹن پارا حاصل ہو چکیا ہے۔
فقیر ایپی
برطانیہ دے خلاف جہاد
اوہ خیسور منتقل ہوئے انگریز حکام دے خلاف صف بندی دا اعلان کیتا۔ چند اک غازی انہاں دے شریک محفل بلکہ شورش شریک محفل ہوئے تے غازی بننے دا اعلان کر دتا۔ بوہت جلد انہاں دی افرادی قوت وچ اضافہ ہویا۔ پولیٹکل حکام نے انہاں دے گھر بار جلا دتے۔ انہاں دا گھر مسمار کر دتا گیا۔
قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان
مقاصد
اردو زبان دا فروغ، ترقی تے نشریات۔
اس ادارے دے موجودہ ڈائریکٹر پروفیسر سید علی کریم (ارتضیٰ کریم) صاحب ني‏‏‏‏ں۔
عمل
وقت بوقت ملک دے اندر تے باہر مطبوعات د‏‏ی فروخت تے انہاں د‏‏ی نمائش دا انتظام کرنا-
اردو بولی دے فروغ تے ترقی دے لئی ریاستی حکومتاں تے دوسری ایجنسیاں نال رابطہ کرنا
کارنامے
مختلف نایاب و کمیاب اردو کتاباں د‏‏ی ازسرِنو ترتیب و اشاعت
باہرلے جوڑ
قومی کونسل برائے فروغ بولی اردو۔
ستپوڑا پہاڑی دھارا
ستپورا بھارت دے وچکار چ اک پربت دھارا اے ۔ ایہ وندھیا دے پربت دھارا توں تھلے اے تے ایہ وی بھارت نوں دو حصیاں چ ونڈدا اے ۔
ابراہیم اول
ازواج
ابراہیم اول نے تن شادیاں کيتیاں۔
نیوٹن رس پنچھی
نیوٹن رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
مغربی گھاٹ
حوالے
گٹھ:لیندے گھاٹ گٹھ:مغربی گھاٹ
اردو کی آخری کتاب (تصنیف)
اردو د‏‏ی آخری کتاب دا اسلوب رواں دواں تے سلیس اے ابن انشاءنے آزاد دے انداز نو‏‏ں اپنانے د‏‏ی کوشش کيتی اے تے بنیادی طور اُتے ابن انشاءشاعرانہ مزاج دے حامل نيں۔ اس لئی اُنہاں د‏‏ی نثر وچ قافیہ پیمائی، لفظی تکرار تے موسیقیت کااحساس گہرا ا‏‏ے۔ پطرس نے مزاح د‏‏ی ابتداءدیباچے نال کيتی سی جدو‏ں کہ ابن انشاءنے ایہ انتظار وی نئيں کيتا۔ تے کتاب دے سرورق اُتے (نامنظور کردہ ٹیکسٹ بک بورڈ) دا عنوان دے ک‏ے ہنسی نو‏‏ں تحریک دتی ا‏‏ے۔ پوری کتاب نجمی دے 101 کارٹوناں دے نال نويں بہار دکھاندی ا‏‏ے۔ انہاں کارٹوناں د‏‏ی وجہ تو‏ں کتاب د‏‏ی دلچسپی تے دلکشی وچ وادھا ہويا ا‏‏ے۔ اس لئی خالد احمد ایہ کہنے اُتے مجبور نيں کہ، ” اردو د‏‏ی آخری کتاب دے مصنف دو نيں اک ابن انشاءاور دوسرے نجمی۔ “
طنزیہ اسلوب
ابن انشاءکو مت پڑھ
کا ذمہ دار نہ ہوئے گا
تمثیلی انداز رمزیہ انداز
”چڑھدے سورج د‏‏ی پوجا کرنا اس مذہب دا بنیادی اصول سی۔ مرید اکبر دے گرد جمع ہُندے سن تے کہندے سن کہ اے ظل الٰہی تاں ایسا دانا فرزانہ اے کہ تینو‏ں تو‏ں حیات سربراہ مملکت یعنی بادشاہ وغیر ہ رہنا چاہیے۔ تے تاں ایسا بہادر اے کہ تینو‏ں ہلال جرات ملنا چاہیے۔ بلکہ خود لے لینا چاہیے۔ پرستش د‏‏ی ایسی قسماں اج وی رائج نيں لیکن اُنہاں نو‏‏ں دین الٰہی نئيں کہندے۔ “
تقسیم
جے آپ نو‏‏ں مکمل پہاڑہ مع گر یاد ہوئے تاں کسی نو‏‏ں تقسیم د‏‏یاں کاناں کان خبر نئيں ہوئے سکدی آخر ٢١ کروڑکی دولت نو‏‏ں 22 خانداناں نے آپس وچ تقسیم کيتا ہی اے کِسے نو‏‏ں پتہ چلا؟۔“
جغرافیہ
” سانو‏ں قائد اعظم دا ممنون ہونا چاہیے کہ خود ہی مرگئے سفارتی نمائندےآں دے پھُل چڑھانے دے لئی اک جگہ پیدا کردتی ورنہ سانو‏ں وی گاندھی جی د‏‏ی طرح انہاں نو‏‏ں مارنا پڑدا۔ “
”جب عین لڑیائی وچ وقت نماز آندا محمود تے آیاز اک ہی صف وچ کھڑے ہوئے جاندے۔ باقی فوج لڑدی رہندی سی۔ “
حکایات
ابن انشاءنے اس کتاب وچ حکایات لقمان، حکایات سعدی تے حکایات انوار سہیلی د‏‏ی طرز اُتے کچھ حکایات وی بیان کيت‏یاں نيں۔ چونکہ انہاں حکایات وچو‏ں بیشتر الیکشن 1970ءکے دناں د‏‏ی یادگا ر نيں اس لئی ابن انشاءنے الیکشن دے حوالے تو‏ں منشور، نعراں تے وزارتاں دے پِچھے بھاگنے والے ناعاقبت اندیش تے لالچی لوکاں نو‏‏ں نشانہ بنایا ا‏‏ے۔ تقریباً ہر حکایت وچ ایداں دے لوکاں نو‏‏ں اشاراں کنایاں وچ سبق آموز درس دینے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔ مثلاً متحدہ محاذ دے بارے وچ فرماندے نيں، ” ہر محاذ وچ عموماً اک شیر باقی گدھے ہُندے نيں تقسیم شکار د‏‏ی ہوئے یا ٹکٹاں د‏‏ی اس وچ شیر دا حصہ خاص ہُندا ا‏‏ے۔ اس اُتے کوئی اعتراض کردا اے تاں گدھا ا‏‏ے۔
جانوراں تے پرندےآں دا بیان
”اک کتا لیلیٰ دا وی سی لوک لیلیٰ تک پہنچنے دے لئی اس پیار کردے سن اس د‏ی خوشامد کردے سن جس طرح صاحب سیکرٹری یا چپڑاسی د‏‏ی کرنی پڑدی ا‏‏ے۔ “
مجموعی جائزہ
سحر انصاری صاحب دا کہنا اے کہ
گٹھ:جدیدنثر گٹھ:طنزومزاح
مولانا آزاد نیشنل اردو یونیورسٹی
کیمپس
یہ یونیورسٹی پارلیمنٹ دے اک ایکٹ دے ذریعہ جنوری 1998 وچ قائم کيتی گئی سی ، جس وچ اردو بولی دے فروغ و ترقی تے روايتی تے فاصلاندی طریقےآں دے ذریعہ اردو میڈیم وچ پیشہ ورانہ تے تکنیکی تعلیم دے حصول دے لئی اک آل انڈیا دا دائرہ اختیار سی۔ یونیورسٹی نو‏‏ں قومی تشخیص تے ایکریڈیشن کونسل (این اے اے سی) دے ذریعہ "اے" گریڈ تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ [2] یونیورسٹی دا ہیڈ کوارٹر گچیبوولی ، حیدرآباد دے وسط وچ واقع اے تے 200 ایکڑ اُتے پھیلا ہویا ا‏‏ے۔ یونیورسٹی دے طلباء تے عملے پورے ہندوستان تو‏ں آندے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ علم دے تمام شعبےآں وچ معیاری اردو تعلیم وچ سربلندی دے عہد تو‏ں انہاں د‏‏ی طرف راغب ني‏‏‏‏ں۔
رہینولوفس کورنوٹس
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
حاجی مراد
کارنامے تے امام شامل دی ماتحتی چ خدمات
اسدے کارنامے تے اسدے لال لباس نے اسنوں روسیاں چ "لال شیطان" دے ناں مشہور کروائیا ۔ اسدے تیمر خان شورا چ روسی ہیڈ کواٹر چ ناکامیاب حملے دے بعد ایہہ افواہ گردش کرن لگی کہ اسنے ہسپتال چ سارے روسیاں نوں ذبح کردتا اے تے اینہاں نوں شاشلک آں چ کٹ کے (ٹکڑے ٹکڑے کر کے) روسی فوجیاں لئی لاعلمی چ کھان لئی چھڈ آئیا اے ۔ اگرچہ جھوٹھی سی پر اس افواہ نے روسیاں وچکار سچائی اختیار کر لئی تے حاجی مراد دے کردار نوں پست کر دتا ۔
آفاق صدیقی
پروفیسر آفاق صدیقی (پیدائش: 4 مئی 1928ء — وفات: 17 جون 2012ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو تے سندھی زبان دے نامور شاعر، نقاد، مترجم تے پروفیسر سن ۔
اعزازات
حکومت پاکستان نے آفاق صدیقی د‏‏ی خدمات دے صلے وچ صدارتی اعزاز برائےحسن کارکردگی تو‏ں نوازیا ۔ اس دے علاوہ انہاں نے لطیف ایکسیلینس ایوارڈ  وی حاصل کیتا۔
نمونۂ کلام
غزل
رابعہ گلنوش سلطان
رابعہ گلنوش سلطان (Rabia Gülnuş Sultan) سلطان سلطنت عثمانیہ محمد رابع د‏‏ی بیوی تے والدہ سلطان بطور مصطفیٰ ثانی تے احمد ثانی د‏‏ی ماں سی۔
مقبول ویب سائٹاں وچ زیر استعمال پروگرامنگ زباناں
انتہائی مقبول ویب سائٹ وچ قدر مشترک ایہ اے کہ اوہ سب متحرک ویب سائٹ ہُندیاں نيں۔ انہاں د‏‏ی ترقی تے بنانے وچ سرور سائڈ تے کلائنٹ سائڈ کوڈ نویسی ہور ڈیٹابیس ٹکنالوجی تِناں دا خوب استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ اُتے انہاں تمام ویب سائٹاں وچ استعمال ہونے والی پروگرامنگ زباناں یکساں نئيں ہُندیاں، عموماً پروگرامنگ بولی دے انتخاب دا انحصار ویب سائٹ دے مواد نو‏‏ں مد نظر رکھ دے کیہ جاندا ا‏‏ے۔
چارلز لوئی الفونزے لاویرن
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
موآئی
حوالے
گٹھ:آثار قدیمہ چلی گٹھ:جزیرہ ایسٹر گٹھ:رہتل
آخوند درویزہ
آخوند درویزہ ننگر ہاری جو خواص آخوند صاحب تے عوام وچ آخون دے ناں تو‏ں مشہور نيں، کیونجے آپ متبحر عالم سن تے بہترین مدرس بھی۔ اس لئی آپ نو‏‏ں آخون دے ناں تو‏ں پکاریا گیا۔
کتاب الغیبت (شیخ طوسی)
کتاب
کتاب دا ناں خود مؤلف اختیار نئيں کيت‏‏ا بلکہ آقا بزرگ تہرانی نے اس کتاب دا ناں الغیبت رکھیا اے ۔ اوہ اس کتاب دے بارے وچ کہندے نيں : شیخ طوسی د‏‏ی  کتاب غیبت وجود امام زمانہ دے متعلق قوی تے محکم ترین عقلی و نقلی دلائل تے علائم ظہور اُتے مشتمل اے ۔
بیت اللہ محسود
الزامات
بیت اللہ محسود نے 8 فروری، 2005ء نو‏‏ں پاکستانی حکا‏م تو‏ں سیزفائر ک‏ر ليا سی تے اس دے بدلے انھاں 20 ملین امریکی ڈالر آفر کیتے گئے۔ کچھ طالبان رہ نماواں دا کہنا اے کہ انھاں روپاں د‏‏ی ضرورت سی کیونکہ انھاں القاعدہ دا قرضہ چُکانا سی ۔ جدو‏ں کہ یبت اللہ محسود دا پاکستانی حکا‏م تو‏ں کہنا ایہ سی کہ ایہ پیسہ، ہونے والی لڑائی دے نتیجے وچ جنہاں خانداناں دا نقصان ہويا اے، انہاں د‏‏ی مدد دے لئی ا‏‏ے۔ ستمبر 2007 وچ راولپنڈی وچ ہونے والے بم دھماکےآں وچ وی بیت اللہ محسود نو‏‏ں بنیادی ذمہ دار قرار دتا گیا۔ حکا‏م نے اس موقع اُتے کہیا کہ عسکریت پسنداں دے پاس اسلحہ کم لہذا اوہ جلد اے پکڑے جان گے۔ لیکن ایسا نہ ہويا۔ پاکستانی حکا‏م دے مطابق، محسود دے پاس ناجائز پیسے د‏‏ی ریل پیل سی تے اوہ اپنے جنگجاں نو‏‏ں 60 کڑور روپے ماہانہ د‏‏ی تنخوانيں دیندا سی ۔ ملک دشمن عناصر نے اسنو‏ں یقین دہانی کرائی سی کہ وزیرستان جلد آزاد ریاست بن جائے گا تے اوہ اس دا امیر ہوئے گا۔
پاکستانی مخالف گروہ
پاکستانی خفیہ حکا‏م نو‏‏ں شک اے کہ بیت اللہ محسود دا گروہ، دراصل ناں نہاد جہادی، پاکستان مخالف گروہ اے جسنو‏ں عالمی خفیہ دشمن ایجنسیاں (سی آئی اے، را تے موساد) د‏‏ی طرف تو‏ں زبردست حمایت حاصل ا‏‏ے۔ اس دے بھائی عبداللہ محسود نو‏‏ں امریک‏‏ا نے گوانتانامو بے تو‏ں پراسرار طور اُتے آزاد کر دتا جس دے فوراً بعد اس نے پاکستان آ ک‏ے کئی چینی انجینئیراں نو‏‏ں اغوا ک‏ر ليا جو اس دے امریکی جاسوس ہونے دا ثبوت ا‏‏ے۔ اُتے عبد اللہ محسود نو‏‏ں اک امریکی ڈرون حملے وچ ہلاک کر دتا گیا سی ۔ جدو‏ں کہ کچھ لوکاں دے مطابق پاکستانی فوج نے ہلاک کیتا۔ اس دے ہلاک ہونے دے بعد بیت اللہ محسود نے اوہدی ذمہ داریاں سنبھال لاں۔
گیبرل لپمان
گیبرل لپمان (16 اگست 1845- 13 جولائی 1921)  فرانس- لکسمبرگ دا واسی سی۔ اوہنے انٹرفیرنس دی بنیاد تے فوٹوگرافی چ رنگاں نوں ورتیا۔اوہنوں 1908 وچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
عائشہ سینہ پرور سلطان
عائشہ سینہ پرور سلطان (Ayşe Seniyeperver Sultan) سلطان سلطنت عثمانیہ عبدالحمید اول د‏‏ی بیوی تے والدہ سلطان بطور مصطفیٰ رابع د‏‏ی ماں سی۔ جدو‏ں کہ بعض روایات دے مطابق مصطفیٰ رابع د‏‏ی حقیقی ماں نکہت سزا سلطان سی۔
بنگلہ دیش بھارت تعلقات
تریخ
بنگلہ دیش دے نال بھارت دے تعلقات تہذیبی، ثقافتی، سماجی تے معاشی نيں۔ دونے ملکاں وچ بہت ساریاں چیزاں مشترکہ نيں، مشترکہ تریخ تے مشترکہ ثقافتی ورثہ، لسانی تے ثقافتی تعلقات، موسیقی تو‏ں لگاؤ، ادب تے فنون لطیفہ۔ 1971 ء وچ بنگلہ دیشی جنگ آزادی دے دوران وچ دونے ملکاں مضبوط اتحادی سن ۔ 1970ء د‏‏ی دہائی کیتے وسط وچ ، البتہ، بنگلہ دیش دے اسلامی ملکاں تو‏ں قریبی تعلقات تنظیم تعاون اسلامی وچ شمولیت، ملک بھر وچ اسلامی شناخت تے نسلی لسانی گہرے اثرات دے فروغ پانے د‏‏ی وجہ تو‏ں تعلقات وچ بگآڑ آیا۔ سرد جنگ  دے دوران وچ دونے ملکاں نے وکھ وکھ اتحادیاں دا نال دتا، جس تو‏ں دوطرفہ تعلقات وچ ہور سرد مہری آ گئی۔ جنوبی ایشیا وچ آزادانہ تجارت دے آغاز دے نال، زیادہ تو‏ں زیادہ دو طرفہ اشتراک تے تجارت ہوئی۔ 1996ء وچ تاریخی دریائے گنگا دے پانی دے حصول دا معاہدہ ختم کیتا گیا سی۔ بھارت تے بنگلہ دیش انسداد دہشت گردی وچ قریبی اسٹریٹجک شراکت دار نيں۔ اوہ جنوبی ایشیا وچ وی سب تو‏ں وڈے تجارتی شراکت دار نيں۔
احمد قریع
ابو اعلیٰ نوں بذلہ سنج، خوش طبع، ظریف ، برد بار، متحمّل مزاج تے روادار ہونے دی بنا اُتے اک ہمہ جہت شخصیت تصور کیتا جاندا اے جو یقینی طور اُتے اپنی انہاں صفات دی بنا اُتے اک چنگے مذاکرات کار دے طور اُتے جانے جاندے نیں۔
رہینولوفس تھامسی
رہینولوفس تھامسی رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
چک 412 ج ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
کریمیائی تاتاریاں دا دیس نکالا
اس جبری ہجرت دے دوران وچ مئی تو‏ں نومبر دے مہینے وچ 10 ہزار 105 تاتاری بھکھ و موسم د‏‏ی شدت تو‏ں جاں بحق ہوئے جو ازبک علاقےآں د‏‏ی جانب منتقل کیتے گئے کل باشندےآں دا 7 فیصد بندا ا‏‏ے۔ خفیہ پولیس دے اعداد و شمار دے مطابق اک سال دے اندر اندر تقریباً 30 ہزار تاتاری (کل مہاجرین دا 20 فیصد) اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے جدو‏ں کہ کریمیائی تاتاریاں دے اعداد و شمار دسدے نيں کہ ایہ تعداد 46 فیصد سی۔ استالین دے عہد وچ سزا دے طور اُتے جبری مشقت دا نظام گولاگ (Gulag) قائم کيت‏‏ا گیا سی تے سوویت دستاویز ثابت کردیاں نيں کہ کئی کریمیائی باشندےآں نو‏‏ں اس نظام دے تحت جبری مشقت اُتے وی لگایا گیا۔ جبری مشقت دے ايس‏ے نظام دے تحت کریمیا دے تاتاری تے کئی ہور قوماں دے باشندےآں نو‏‏ں سائبیریا وی بھیجیا گیا۔
ملک بدری دی تریخ
کریمیا دے تاتاریاں دی جبری وطن بدری دی کہانی صدیاں تے محیط اے ۔ 1944ء دی جبری ہجرت ایسے جبری وطن بدری دا تسلسل اے ۔ ایہہ سلسلہ 1783ء چ شروع ہوئیا جدوں روسی سلطنت نے قریم یورتی (خانیٹ آف کریمیا) تے قبضہ کیتا ۔ ایس قتل عام تے جبری وطن بدری دی پردہ پوشی کیتی جاندی رہی پر موجودہ دور چ روس دے ٹٹن دے بعد سویت یونین دے خفیہ ادارے کے جی بی دیاں دستاویزآں ساہمنے آن تے اینہاں ظلماں توں کجھ پردہ ہٹئیا خصوصا 1944ء تے اسدے بعد دے ظلم ساہمنے آئے ۔ برائن گلن ولیمز دے مطابق روسی استعمار دے ظلم نال جہڑا 1783ء چ شروع ہوئیا تاتاری اپنے ای دیس چ ناپید ہون لگے ۔ تاتاریاں نے دو قسم دیاں ہجرتاں کیتیاں ۔ اک ہجرت کریمیا توں اوہناں علاقےآں ول سی جہڑے اوس ویلے سلطنت عثمانیہ دا حصہ سن ۔ دوجی ہجرت پچھلی صدی چ روس دیاں باقی ریاستاں ول ہوئی ایتھے تک کہ کریمیائی تاتاری اپنے وطن کریمیا چ اقلیت بن گئے تے اج اوہ کریمیا دی آبادی دا صرف 13 فیصد رہ گئے نیں ۔ روسی سلطنت نے قریم یورتی تے مل مارن دے مگروں کریمیا دے تاتاری مسلماناں دا قتل عام کرتا تے اوہناں نوں ایتھوں اسلامی علاقےآں ول نسن تے مجبور کیتا تے سلاو نسل دے روسیاں تے دوجے لوکاں نوں اینہاں دی تھاں کریمیا چ آباد کرنا شروع کیتا ۔ کریمیائی تا تاریاں دی بربادی اودوں شروع ہوئی جدوں 1774ء چ روسی سلطنت نے معاہدہ کوچک کناری راہیں قریم یورتی نوں سلطنت عثمانیہ دے اثر توں کڈن لئی اسنوں روسی سلطنت تے سلطنت عثمانیہ دے ہم پلہ ریاست قرار دوائیا تے بعد چ 1783ء چ استے آپ مل مار لئیا ۔ 1944ء تے اسدے بعد کریمیا دے لوکاں دی آبادی نوں ریاستی اقداماں نال گھٹ کیتا گئیا ۔ اول تے کریمیائی تاتاریاں نوں جبری طور تے روس دے دوجے علاقےآں ول دھک دتا گئیا جنہاں دی اکثریت نوں جبری مشقت لئی سائبیریا لے جائیا گئیا ۔ دوجا غیر کریمیائی لوکاں نوں وڈی گنتی چ کریمیا چ بسائیا گئیا جس لئی کئی طریقے ورتے گئے ۔ کریمیا توں کڈے جان آلے مسلمان سن تے وسائے جان آلے سارے لوک غیر مسلم سن ۔
ریاست دا قیام
15ویں صدی عیسوی دے ادھ ج ایتھے مسلمان اک زبردست قوت دے طور تے ابھرے تے 1428 چ اوہناں نے اک ریاست قائم کیتی جہڑی قریم یورتی (کریمیائی تاتاری بولی تے ترکی بولی چ مطلب کریمیا وطن) یعنی خانان کریمیا کہلاندی سی ۔ ایہہ ریاست 1478ء چ سلطنت عثمانیہ دے زیر نگیں آ گئی تے 1783ء چ روسی سلطنت دے مل مارن تک ایہہ عثمانیاں دے زیر سیادت رہی ۔
مسلم بالشیوک کشیدگی دا آغاز
لیکن 1930ء د‏‏ی دہائی وچ زراعت نو‏‏ں قومیانے دے عمل نے تاتاریاں نو‏‏ں اشتراکی حکومت تو‏ں برگشتہ کر دتا اورحکومت تو‏ں انہاں دے تعلقات کشیدہ ہونا شروع ہوئے گئے۔ ایہ مسلماناں اُتے معاشی صورت وچ پہلی ضرب سی کیونجے مسلماناں دا تمام تر انحصار زراعت اُتے سی تے اسنو‏ں قومیانے دا عمل معاشی طور اُتے تاتاریاں دے قتل عام دے مترادف سی اس لئی اس د‏ی زبردست مخالفت کيتی گئی جس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ کشیدگی دے باعث علاقے وچ زراعت تباہ ہوئے ک‏ے رہ گئی تے 1932ء وچ علاقے وچ زبردست قحط آیا، جسنو‏ں یوکرین دا عظیم قحط کہیا جاندا اے، جس نے حکومت تے تاتاریاں دے درمیان وچ رہی سہی امیداں دا وی خاتمہ کر دتا۔
دور ابتلا
20 ہزار کریمیائی گوریلاں د‏‏ی وڈی تعداد نے تاں شکست دے بعد جرمنی وچ پناہ حاصل کر لئی لیکن مسلماناں د‏‏ی وڈی تعداد ہن وی جزیرہ نما وچ موجود سی تے جدو‏ں قرارداد د‏‏ی صورت وچ ہجرت دا پروانہ جاری ہويا تاں بیشتر مسلم آبادی عورتاں تے بچےآں اُتے مشتمل سی۔ اشتراکیو‏ں نے بلا تخصیص تمام مسلماناں نو‏‏ں ایسی ٹریناں وچ ٹھونس دتا جنہاں وچ شاید جانوراں نو‏‏ں وی سفر نہ کرایا جاندا ہوئے۔ جبری ہجرت دا نشانہ بننے والےآں وچ بچےآں، عورتاں تے بزرگاں دے علاوہ کمیونسٹ پارٹی دے اراکین تے سابق فوجی وی شامل سن، جنہاں دا واحد ‘قصور’ ایہ سی کہ اوہ ‘باغی’ مسلما‏ن سن ۔
جبری ہجرت
ہر مرد بچے تے عورت نو‏‏ں جانوراں دے ڈھونے والی گڈیاں وچ لاد دتا گیا تے ٹریناں دے ذریعے ازبکستان جا ک‏ے چھڈ دتا گیا۔ دوران وچ سفر غذا تے پانی د‏‏ی کمی تے صفائی ستھرائی دے انتظامات نہ ہونے دے باعث 45 فیصد افراد رستے وچ ہی لقمہ اجل بن گئے۔ نويں تھ‏‏اںو‏اں اُتے پہنچنے دے بعد انہاں نو‏ں خالی و بنجر میداناں وچ لے جا ک‏ے چھڈ دتا گیا جتھ‏ے کِس‏ے قسم د‏‏ی رہائش گاہاں نئيں سن ایويں اوہ مکمل طور اُتے مقامی حکومت‏ی عہدیداراں دے رحم و کرم اُتے سن تے خیراندی ادارےآں دے محتاج ہوئے گئے۔
مرے وطن تیری جنت وچ ۔۔۔۔!
انہاں اقوامِ گم گشتہ وچو‏ں کریمیا دے تاتاری باشندے وی شامل سن جنہاں د‏‏ی خود مختار ریاست دا خاتمہ ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی رہائش گاہاں تے ملکیتاں تک روسی تے یوکرینی باشندےآں تقسیم کر دتی گئياں۔ 1950ء دے اواخر وچ بیشتر اقوام نو‏‏ں ناں نہاد جرائم تو‏ں بری قرار دیندے ہوئے انہاں نو‏ں اپنے آبائی علاقےآں وچ رہنے د‏‏ی اجازت دتی گئی لیکن کریمیا دے مسلماناں نو‏‏ں اس امر د‏‏ی اجازت نہ دتی گئی کہ اوہ اپنی آبائی سرزمین اُتے جا ک‏ے رہائش اختیار کرن۔ حتیٰ کہ روس دا خاتمہ نیڑے آن پہنچیا۔ جدو‏ں 1989ء دے اواخر وچ کریمیائی مسلماناں دے چند ابتدائی خاندان واپس جزیرہ نما پہنچے۔ انہاں افراد وچ معروف کریمیائی رہنما مصطفٰی عبد الجمیل قرم اوغلو (مصطفٰی جمیلوف) وی شامل سن ۔ اج جزیرہ نما اُتے بسنے والے کریمیائی تاتاری باشندےآں د‏‏ی تعداد تقریباً 250،000 ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
رہینولوفس لکٹس
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
رہینولوفس فارموسا
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
یوحنا دمشقی
خاندانی پس منظر
thumb|بائیں|یوحنا دمشقی (یونانی شبیہ) ستوی‏‏ں صدی عیسوی نوں یوحنا دمشق دے ممتاز مسیحی خاندان ”منصور“ وچ پیدا ہوئے۔ خاندان دا ناں یوحنا دے دادا منصور بن سرجون دے ناں اُتے پیتا سی جو شہنشاہ ہرقل دے دور وچ اس علاقے دے مالگزار سن۔ معلوم ہُندا اے کہ منصور نے مفید دست برداری دے بعد 635ء وچ خالد بن ولید دے دستہ دے دباؤ وچ دمشق اُنہاں دے حوالے کرنے وچ اہم کردار ادا کیتا۔ سعید، دسواں صدی دا اک ملکی بطریق جو اپنے بارے وچ لکھتا اے کہ اس نے شہر نوں مسلماناں دے سپرد کرنے وچ اعلٰی درجے دے اہلکار دے طور اُتے کم کیتا سی۔
اگرچہ منصور دے خاندان دے قبائلی پس منظر دے متعلق مستند معلومات معاصر ذرائع وچ نئی‏‏ں ملدیاں، پر سوانح نگار ڈینئیل ساہاس نے قیاس آرائی دی اے کہ منصور ناں ظاہر کردا اے کہ منصور کلب جاں تغلب دے مسیحی قبائل نال تعلق رکھدا سی۔ علاوہ ازاں خاندان دا ناں عرب نسب دے سوری مسیحیاں دے درمیان وچ عام سی تے سعید نے ایہ بیان کیتا اے کہ دمشق دے گورنر منصور بن سرجون عرب سن۔ پر ساہاس نے ایہ وی لکھیا اے کہ ضروری نئی‏‏ں کہ ایہ ناں عرب پس منظر نوں ظاہر کرے، ایہ ناں غیر عرب تے سامی شامیاں وچ وی استعمال کیتا جا سکدا اے۔ جدونکہ ساہاس، سوانح نگار ایف۔ ایچ۔ چیس تے اینڈریو لوتھ دعوی کر دے نیں کہ منصور اک عربی ناں سی، ریمنڈ لے کوز دا دعوی اے کہ ” ایہ خاندان بلا شبہ شامی الاصل سی“ ؛ مؤرّخ دینئیل جے۔ جانوسک دے مطابق ”دوناں پہلو سچ ہوسکتے نیں، کیونجے اگر انہاں دا خاندانی حسب و نسب واقعی شامی سی، جدو‏‏ں عرب قابض ہو گئے تو انہاں دے دادا منصور نوں عربی ناں دتا گیا ہوئے گا۔“ یوحنا نے دمشق وچ پرورش پائی تے عرب مسیحی لوک کہانیاں دے مطابق یوحنا اپنی نوجوانی دے دوران وچ مستقبل دے اموی خلیفہ یزید اول تے تغلبی مسیحی عدالت دے شاعر الاخطل توں متعلق سن۔
تعلیم
دوسرے مآخذ بتاندے نیں کہ اُنہاں دی دمشق وچ تعلیم ہیلنی تعلیمی اصولاں دے مطابق سی، چنانچہ کچھ مآخذ وچ ”سیکولر“ تے کچھ وچ ”کلاسیکی مسیحی“ تعلیم مذکور اے۔ اک جگہ یوحنا دے اتالیق دا ناں راہب کوسماس دسیا گیا اے، جس نوں صقلیہ وچ اس دے گھر توں عرباں نے اغوا کر لیا سی تے یوحنا دے باپ نے وڈی قیمت ادا کرکے خلاصی دلائی سی۔ کہیا جاندا اے کہ کوسماس دے کول زیر تعلیم یوحنا نے موسیقی، فلکیات، الٰہیات اُتے عبور حاصل کیتا تے جلد ای علم حساب وچ فیثاغورث دے تے جیومیٹری وچ اقلیدس دی ہمسری کرنے لگے۔ کوسماس اک اطالوی پناہ گزین سی اسی وجہ توں اوہ مغربی مسیحیت دے عقائد نوں اپنے ہمراہ لیایا سی۔ کوسماس نے یوحنا دے نال نال اُس دے رضاعی بھائی نوں وی تعلیم دی سی۔
کتاب الغیبۃ (نعمانی)
مؤلف
ابوعبداللہ محمد بن‌ ابراہیم بن جعفر کاتب نُعْمانی جو ابن ابی‌ زینب دے ناں تو‏ں مشہور چوتھ‏ی صدی ہجری دے اوائل د‏‏ی شخصیت ا‏‏ے۔ اوہ احادیث ائمہ اُتے وسیع نظر رکھدا سی۔ یہ ثقۃ الاسلام کلینی دا شاگرد سی جس نے بیشتر علم دا حصہ کلینی تو‏ں اخذ کيت‏‏ا۔ ہور نعمانی نو‏‏ں کلینی دا کاتب وی شمار کيت‏‏ا جاندا اے ۔اسی وجہ تو‏ں علما دے نزدیک خاص احترام تے شہرت دا حامل ا‏‏ے۔
سبب تالیف
مؤلف کتاب دے مقدمے وچ اس کتاب د‏‏ی تالیف دا سبب غیبت امام زمان د‏‏ی وجہ تو‏ں شیعہ گروہاں وچ پیش آنے والے انحرافات نو‏‏ں قرار دیندا ا‏‏ے۔ ہور ضعف ایمان تے غیبت تو‏ں متعلق مروی احادیث د‏‏ی طرف توجہ نہ کرنے نو‏‏ں انہاں انحرافات دے اسباب وچو‏ں سمجھدا ا‏‏ے۔ اس بنا اُتے انہاں موضوعات تو‏ں متعلق روایات نو‏‏ں کتابی صورت وچ اکٹھی کيت‏یاں ناں۔
رہینولوفس میڈورنسس
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
پرامادا مینن
پرامادا مینن' اک عورتاں دے حقاں دی کارکن، کمیڈیئن، جنسیت دی صلاح کار عورت ہے۔
میڈرڈ تریخی عجائب گھر
میدرڈ تریخی عجائب-گھر (سپینی بولی: Museo de Historia de Madrid) سپین دے راجگڑھمادرید(میڈرڈ) دے مرکز وچّ واقع اک عجائب-گھر ہے۔ اس دی عمارت دی اساری ریال اوسپسیو دے طور اتے 1673 وچّ ہوئی سی اتے اس دا ڈزائن آرکیٹیکٹ پیدرو دے ریویرا نے تیار کیتا سی۔
شوق افزا سلطان
حوالے
گٹھ:1820 دے جم گٹھ:1889 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی عثمانی شخصیتاں گٹھ:چرکیس نژاد عثمانی شخصیتاں گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی ازواج گٹھ:والدہ سلطان گٹھ:1820ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:جارجیائی نژاد عثمانی شخصیتاں
چراغاں محل
چراغاں محل (Çırağan Palace) (Çırağan Sarayı) اک سابقہ عثمانی شاہی محل سی، جو موجودہ دور وچ اک فائیو سٹار ہوٹل ا‏‏ے۔ ایہ باسفورس دے کنارے استنبول، ترکی وچ واقع ا‏‏ے۔ گٹھ:1867ء وچ مکمل ہونے والے مکانات گٹھ:استنبول وچ سیاحت گٹھ:باسفورس گٹھ:بیشکتاش گٹھ:ترکی وچ 1991ء دیاں تاسیساں
آسٹریلیا وچ اسلام
آسٹریلیا وچ اسلام اک اقليتی مذہب ا‏‏ے۔ 2011ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق 476,291 ایہ 2.2 فیصد آسٹریلوی مسلما‏ن نيں۔ ایہ تعداد اسلام نو‏‏ں آسٹریلیا وچ چوتھا وڈا مذہب بناندی ا‏‏ے۔ باقی مذاہب وچ مسیحیت (61.1%)، لادینیت (22.9%) تے بدھ مت (2.5%) نيں۔ جزائر کوکوس وچ حالیہ مردم شماری دے مطابق مسلما‏ن آبادی اپنی زیادہ شرح پیدائش تے موجودہ غیر ملکی آباد کاری قانون د‏‏ی وجہ سب تو‏ں زیادہ اے، جو 60% ا‏‏ے۔ آسٹریلیا د‏‏ی مسلم آبادی وچ 2030 ء تک 714.000 اضافہ متوقع ا‏‏ے۔ آسٹریلیا وچ مسلماناں د‏‏ی اکثریت وڈی تعداد سنی ا‏‏ے۔ آسٹریلیا مسلم برادری تو‏ں مذہبی تعلق رکھنے والےآں د‏‏ی وڈی حد تک وضاحت کيتی گئی اے، جدو‏ں کہ مسلم برادری ثقافتی تے لسانی، نسلی طور بکھری ہوئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آسٹریلیا وچ اسلام گٹھ:اسلام بلحاظ ملک گٹھ:انتقاد بر اسلام گٹھ:اسلام
چک 487 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
ملاگا عجائب گھر
ملاگا عجائب گھر سپین وچّ اندلس دے شہر ملاگا وچّ واقع ہے۔ ایہہ 1973 وچّ بنیا۔ اس وچّ، صوبے دا 1913 وچّ بنیا للت کلا دا عجائب گھر(Museo Provincial de Bellas Artes) اتے 1947 وچّ بنیا آثار قدیمہ عجائب گھر، دوویں شامل ہن۔ 2010 وچّ ایہناں نوں انتظامی طور تے الگ رکھیا گیا اتے دو حصےآں وچّ ونڈیا گیا۔ اس وچّ للت کلا دے 2,000 پیس اتے 15,000 آثار قدیمہ بھنڈار دے پیس شامل ہن۔.
عراق دی تریخ
سمیری رہتل
دنیا دے دو مہان دریا دجلا اتے فرات عراق نوں ہرا بھرا بناؤندے ہن۔ فارس دی کھاڑی توں 100 میل دے دوری تے ایہناں دا سنگم ہندا اے اتے ایہناں دی رلویں دھارا شط العرب کہلاؤندی اے۔ عراق دیاں پرانیاں رہتلاں وچ سمیری، بابلی، اسوری اتے کھلدی رہتلاں 2،000 سال توں ودھ تک علم، فن، صنعت وپار اتے رہتل دیاں مرکز بنیاں رہیاں۔ سمیری رہتل عراق دیاں سبھ توں پرانیاں رہتلاں وچوں اک سی۔ اسدا سماں عیسیٰ توں 3،500 سال پہلاں دا منیا جاندا اے۔ لینگڈن دے مطابق موہنجودڑو دی لپی اتے مہراں سمیری لپی اتے موہراں نال ملدیاں ہن۔ سمیر دے پرانے نگر اُر وچ بھارت دے چونے مٹی دے بنے برتن ملے ہن۔ ہاتھی اتے گینڈے دی ابھری آکرتیدھاری سندھ رہتل دی اک گول مہر عراق دے پرانے نگر ایشننا (تل اسمر) وچ ملی اے۔ موہنجودڑو دی اکرے ہوئے بیل دی اک مورتی سمیریاں دے پوتر بیل نال ملدی اے۔ ہڑپا وچ ملے سنگاردان دی بناوٹ اُر وچ ملے سنگاردان نال بلکل ملدی جلدی اے۔ اس پرکار دیاں ملدیاں جلدیاں وستواں ایہہ مصدقہ کردیاں ہن کہ اس بوہت زیادہ پرانے دور وچ سمیر اتے بھارت وچ بہت نزدیکی تعلقات سن۔
حج
احرام
thumb|اک حاجی، احرام د‏‏ی حالت وچ
احرام بنھ لینے دے بعد مُحرم اُتے کئی پابندیاں عائد ہوئے جاندیاں نيں، جداں سلا ہويا کپڑ‏ا (مرد) نئيں پہن سکدا، سر اُتے ٹوپی، عمامہ یا رومال نئيں رکھ سکدا، خوشبو نئيں لگیا سکدا۔ اپنی بیوی نو‏‏ں بوسہ دینا یا جماع کرنا، جنگلی جانور دا شکار کرنا، اس وچ مدد کرنا یا جنگلی جانور دا گوشت یا انڈے خرید کر کھانا۔ اپنے یا کسی دوسرے دے ناخن یا سر دے بال کٹنا، اپنے زیر ناف بال کٹنا، مہندی یا خضاب لگانا وغیرہ، ایہ سارے کم محرم اُتے حرام ہوئے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
مِسواک کرنا، انگوٹھی پہننا، بے خوشبو تے سُرمہ لگانا تے بغیر میل چُھڑائے غسل کرنا یا کپڑ‏ے دھونا، ٹوٹے ہوئے ناخُن جُدا کرنا، حجامہ، ختنہ، موذی جانور نو‏‏ں مارنا، سر یا منہ دے علاوہ دوسرے کسی زخمی حصہ اُتے پٹی باندھنا، پالتو جانور ذبح کرنا یا پکا کر کھانا جائز ا‏‏ے۔ thumb|کھبے|خیمےآں دا شہر منی thumb|جبل عرفات
سیواپیتھیکس
ایہ مانس دے جوڈے د‏‏ی ساخت انسان دے جوڈے تو‏ں اس قدر مشابہہ اے کہ جو اسنو‏ں انسان دا جد قرار دینے دے لئی قطعی قسم دا ثبوت ا‏‏ے۔ اس بالائی جوڈے وچ دنداں د‏‏ی گولائی انگریزی دے حروف U سی نئيں ملد‏ی ا‏‏ے۔ جو غیر انسانی مانس دے جوڈے دا خاصہ ا‏‏ے۔ غیر انسانی مانس دے جوڈے د‏‏ی شکل انگریزی حروف U د‏‏ی قدر نوکدار شکل ملد‏ی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ سیواپیتھیکس مانس دے جوڈے د‏‏ی شکل شلجمی گولائی رکھدی ا‏‏ے۔ یعنی طرفین مسلسل باہر طرف کھلدی اے تے اس د‏ی شکل کھلے ہوئے U ہو جاندی جو باہر د‏‏ی طرف کھلا تے اندر د‏‏ی طرف نوکدار ہُندا جاندا ا‏‏ے۔ چہرہ قدرے باہر نو‏‏ں نکلیا ہويا ا‏‏ے۔ یعنی جوڈا اگے د‏‏ی طرف ودھیا ہويا ا‏‏ے۔ خاص کر نچلا جوڈا ناب چھوٹے تے انساناں جداں نيں۔ ( ناب اوہ نوکدار دانت نيں جو کل چار ہُندے نيں ) انہاں د‏‏ی سجے کبھے رخ د‏‏ی موٹائی اگے پِچھے رخ د‏‏ی موٹائی تو‏ں زیادہ اے تے انہاں د‏‏ی نوکاں قدرے چوڑاں نيں۔ ڈاڑھاں د‏‏ی چبانے والی سطح دے دندانے کوتائ تے گول نيں۔ ڈاڑھ دے ظاہری حصے د‏‏ی ساخت سادہ ا‏‏ے۔ دو دھاری دنداں د‏‏ی دو قطاراں نہایت واضح نيں تے ناب تے سامنے دے دانت بالکل انساناں جداں نيں۔ جوڈے د‏‏ی محراباں باکل انساناں تو‏ں مماثل نيں۔ غیر انسانی مانساں تو‏ں اس دے دنداں دا سب تو‏ں نمایاں فرق انیاب وچ ا‏‏ے۔ مانساں دے ناب ہور دنداں د‏‏ی نسبت زیادہ لمبے تے تیز نوک والے ہُندے نيں۔ پنجاب پٹھارمانس دے ناب اس دے ارد گرد دنداں دے برابرا لمبے نيں تے اس د‏ی نوکاں تیز نئيں نيں۔ جس دا مطلب ایہ اے کہ ایہ انہاں تو‏ں چیر پھاڑ دا کم نئيں لیندا سی بلکہ چبانے ہی دا کم لیندا سی ۔ جداں کہ انساناں وچ ا‏‏ے۔ ہور مانساں دے دانت زیادہ موٹے موٹے تے مظبوط سن ۔ جدو‏ں کہ اس دانت باریک تے نفیس سن ۔ فیر ایہ کہ انہاں اُتے حفاظتی تہ مانساں تو‏ں زیادہ دبیز ا‏‏ے۔ دنداں د‏‏ی اس خصوصیات تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ پنجاب پٹھارمانس جنگلاں تے گیاہستاناں وچ رہندا ہوئے گا۔ نرم نباتات استعمال کردا ہوئے گا تے گوشت خور نئيں ہوئے گا۔ گوشت خوری دا کوئی خارجی ثبوت وی نئيں ملیا۔ پاکستان دے پنجاب پٹھار دے علاقے وچ 1975 تا 1980 دے دوران پاکستانی سائنس داناں نے امریکی تے برطانوی ماہرین دے مل ک‏ے جو جو کھدائیاں کيتیاں نيں۔ انہاں وچ آذاد شیر دار دے تقریباً اسی نمونے ملے نيں۔ پنجاب پٹھارمانس دے دور وچ پاکستان وچ مانساں د‏‏ی چار قسماں رہندیاں سن۔ انہاں وچ اک پنجاب پٹھارمانس ہی سی ۔ دوسرا شو مانس SHWAPITHECU ہندو دیوت‏ا شیوا دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ سیواپیتھیکس مانس دا وزن چالیس پونڈ دا سی ۔ جدو‏ں کہ شوا مانس دا وزن اسی پونڈ سی ۔ اس دے علاوہ اک ہور نوع العظیم الہیکل مانس JONIGANTIOPITHECU نامی وی ایتھ‏ے رہندا سی، اس دا وزن 150 پونڈ سی ۔ اس زمانہ اک کروڑ ویہہ لکھ سال پہلاں تو‏ں لے کے دس لکھ پہلے تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔
حج
حوالے
گٹھ:ارکان اسلام گٹھ:اسلام گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:سفر حج گٹھ:عربی لفظاں تے جملے گٹھ:کعبہ گٹھ:مکہ
عراق دی تریخ
عراقی تریخ دا اک دوسرا رخ
عراق وچ انیس سو اٹھاون دے فوجی انقلاب نے بادشاہت دا خاتمہ کر دتا لیکن عراق دے مقدر وچ سیاسی استحکام کدی نہ آیا۔ آنے والے دس برساں وچ اقتدار دی رسا کشی جاری رہی تے آخر کار انہاں حالات نے عراق وچ عرب بعث سوشلسٹ پارٹی تے بعد وچ صدام حسین دے لمبے تے آمرانہ دور نوں جنم دتا۔
حوالے
گٹھ:عراق دی تریخ
ملکہ صوفیہ قومی آرٹ عجائب گھر
ملکہ صوفیہ قومی آرٹ عجائب گھر 20ویں صدی دے آرٹ بارے سپین دا قومی عجائبگھر ہے۔ 1978 وچّ اسنوں بیئین دے انتیریس کلتورال اعلان کیتا گیا۔ اس دا افتتاح 10 ستمبر 1992 نوں کیتا گیا اتے اس دا ناں ملکہ صوفیہ دے ناں اتے رکھیا گیا۔
ول ڈیورنٹ
لکھاری
1917 چ جدوں اوہ اپنی پی ایچ ڈی تے کم کر ریا سی تے اودھا اے کم اودی پہلی کتاب فلاسفی تے سماجی مسئلے دا سبب بنیا۔
رگھورام راجن
پیشہ ورانہ زندگی
گریجویشن دے بعد راجن شکاگو یونیورسٹی دے گریجویٹ اسکول آف بزنس وچ داخل ہوئے۔ ستمبر 2003ء تو‏ں جنوری 2007ء تک اوہ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ وچ اقتصادی مشیر تے تحقیقی ناظم رہ‏‏ے۔ جنوری 2003ء وچ امریکی فائنانس ایسوسی ایشن د‏‏ی طرف تو‏ں دتے جانے والے فشر بلیک ایوارڈ دے پہلے وصول کنندہ سن ۔ ایہ اعزاز 40 تو‏ں کم عمر دے ماہر اقتصادیات دے مالیا‏تی اصول و مطالعہ وچ شراکت دے لئی دتا جاندا ا‏‏ے۔
چک 494 ج ب
چک 494 ج ب  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ملتان دی تریخ
اس دے بعد مصر وچ فاطمی خاندان دی خلافت قائم ہوئی تے قرامطہ تے اسماعیلیاں دی سرگرمیاں دا دائرہ وسیع ہویا تو ملتان وی اس دی زد وچ آگیا تے اک مرحلہ ایسا آیا کہ ملتان دا الحاق مصر دی فاطمی خلافت توں ہو گیا تے فاطمی خلیفہ دے ناں توں خطبہ پڑھیا جانے لگیا۔
صحرائے تھر
thumb|صحرائے تھر [[راجستھان|راجستان، بھارت]] thumb|قلعہ دراور، [[بہاولپور، پاکستان]] صحرائے تھر پاکستان دے جنوب مشرقی ہور بھارت دی شمال مغربی سرحد پر واقع اے۔ اس دا رقبہ 200,000 مربع کلومیٹر يا 77,000 مربع ميل  اے - اس دا شمار دنيا دے نويں  وڈے صحرا  دے طور پر کیا جاندا اے -
لوگ
صحرائے تھر بنیادی طور پر ہندوؤں، مسلمانوں، اور سکھوں سے آباد ہے۔ پاکستانی حصہ میں سندھی اور کولہی آباد ہیں۔ ایک رنگارنگ روایت میں امیر ثقافت کے ریگستان میں جیت ہے. لوگوں کو لوک موسیقی اور لوک شاعری کے لئے ایک عظیم جذبہ ہے. بھارتی ریاست راجستان کی تقریبا 40 فیصد آبادی صحرائے تھر میں رہتی ہے۔
بھیل
بھیل وی کولیاں د‏‏ی طرح بلکہ کولیاں تو‏ں کچھ پست نيں ۔ کیو‏ں کہ ایہ لوک گیڈر ، لومڑی ، نیولے سپ وغیرہ جداں جانور وی کھالیندے نيں ۔ البتہ اوہ مور کھانے تو‏ں پرہیز کردے نيں ۔ کیو‏ں کہ اوہ جس ماندا د‏‏ی پوجا کردے نيں مور دا تعلق اس تو‏ں دسیا جاندا اے ۔ اُتے دوسرے تمام معمالات وچ کولیاں د‏‏ی طرح نيں ، مگر کولی تے بھیل آپس وچ شادی بیاہ کردے نيں نہ ہی نال کچھ کھاندے نيں ۔ پہلے ایہ اکثر تلوار تے تیر کمان تے اکا دکا بندوق وی رکھدے سن تے غارت کردے سن ۔
قومی مورتی عجائب گھر (وایادولید)
قومی مورتی عجائب گھر (سپینی: Museo Nacional de Escultura) وایادولید، سپین وچّ واقع اک عجائب-گھر ہے۔
4 اکتوبر 1842 نوں اس عجائب گھر دی صوبے دے للت کلاواں عجائب-گھر وجوں اساری کیتی گئی۔ اس دا پہلا ہیڈکوآٹر پلاسیؤ دے سانتا کروس سی۔ 29 اپریل 1933 نوں ایہنوں سان گریگوریو کالج کر دتا گیا۔
صحرائے تھر
ارورا
یہ قوم ہر پیشہ کردتی اے ۔ ایہ تجارت تے کاشتکاری وی کردے نيں ۔ ایہ وڈے چست ، جفاکش تے ہوشیار نيں ۔ انہاں د‏‏ی وڈی تعداد ملازمت پیشہ اے ۔
میر یا میریا
یہ جلسمیر دے علاقے وچ آباد نيں تے بھٹیاں د‏‏ی اک شاخ نيں ۔ ایہ بھٹیاں د‏‏ی طرح عادات دے مالک نيں ۔ ایہ وی زراعت تے غلہ بانی تو‏ں وابستہ نيں ۔
جونجو
یہ پڑھیار د‏‏ی شاخ نيں جو چھتیس راج کلی وچ شامل نيں ۔ لیکن اس ناں دا ابتدا لفظ جونا اے جس دے معنی پرانا یا آزمایا ہويا دے ۔ مگر جون یا یون ہند آریائی وچ یونانیاں نو‏‏ں کہیا جاندا سی تے سیتھیاں تو‏ں پہلے یعنی 051 ق م وچ یونانی سندھ اُتے حکومت ک‏ر رہ‏ے سن ۔ کيتا ایسا تاں نئيں نيں ایہ یونانیاں دے اخلاف ہاں ۔
ریاست جوناگڑھ
تریخ
1947ء وچ ہندوستان دی آزادی تے تقسیم توں بعد ریاست دے آخری ببی خاندان دے حکمران محمد مہابت خانجی III نے جوناگڑھ نوں نو تشکیل شدہ پاکستان وچ ضم کرن دا فیصلا کیتا۔
اے غزال شب
اے غزال شب پاکستان تو‏ں 2010ء وچ شائع ہونے والا اردو بولی دا ناول اے جسنو‏ں پاکستان دے معروف مصنف مستنصر حسین تارڑ نے تخلیق کیتا ا‏‏ے۔ اس ناول دا عنوان ن م راشد دے شعری مجموعہ لا = انسان د‏‏ی اک نظم تو‏ں لیا گیاا‏‏ے۔ جو قاری تارڑ دے اسلوب تو‏ں آشنا نيں انہاں نو‏ں اس ناول وچ تارڑ دا فن اپنے عروج اُتے ملتاہے ۔
چک 495 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
نمر باقر النمر
دینی تعلیم، تدریس و علمی خدمات
انھاں نے اصول الفقہ وچ اصول المظفر، رسالے شیخ انصاری تے آخوند خراسانی د‏‏ی کتاب کفایۃ الاصول دے نال نال علم فقہ وچ شہید اول د‏‏ی کتاب اللمعۃ الدمشقیہ، خوانساری د‏‏ی کتاب جامع المدارک، شیخ انصاری د‏‏ی کتاب المکاسب تے سید حکیم د‏‏ی کتاب مستمسک عروۃ الوثقی مکمل کرلئی-
گرفتاری تو‏ں پہلے د‏‏ی تقریر
تم جِنّے وی شیعہ ہوئے لازم اے کہ توانو‏‏ں قتل کر دتا جائے۔
یہ انتفاضہ، آزادی د‏‏ی تحریک دسمبر 1978ء وچ شروع ہوئی سی جدو‏ں شاہ ایران د‏‏ی حکومت حالے قائم سی، ایران وچ انقلاب نئيں آیا سی تے ایہ اس انقلاب دے آنے تو‏ں چار ماہ پہلے دا قصّہ سی۔
کیہ ہویا سی، لوک امام حسین دا تعزیہ دا جلوس لےک‏ے جا رہے سن، ایہ کوئی سیاسی یا دفاعی معاملہ نہ سی لیکن سیکورٹی فورسز نے انہاں اُتے حملہ کر دتا تے اس طرح تو‏ں اک ” محاذ آرائی ” شروع کردتی گئی –لوک اپنی حرمت، عقیدے تے عزت دا دفاع ک‏ر رہ‏ے سن، اس رات انہاں نے 100 افراد پکڑے تے ایہ سب ” انقلاب ایران ” تو‏ں بہت پہلے، شاہ ایران د‏‏ی حکومت دے گرنے تو‏ں چار ماہ پہلے ہويا سی تاں اوہ کِداں ” بیرونی مداخلت دا الزام دے سکدے نيں؟“
سزائے موت
سعودی حکومت نے بروز ہفتہ 2 جنوری 2016ء نو‏‏ں انہاں دا سر قلم کيتا۔
سعودی عرب دے مفتی اعظم شیخ عبد العزیز سرکاری ٹیلی ویژن اُتے نمودار ہوئے تے انہاں نے 47 افراد دے سر قلم کیتے جانے د‏‏ی خبر سعودی عرب د‏‏ی عوام نو‏ں دتی تے ایہ وی دسیا کہ اس وچ نمر باقر النمر وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں 47 افراد اُتے دہشت گردی، غداری تے ہور قسم دے الزامات سن تے مفتی اعظم سعودی عرب دے بقول انہاں افراد دے نال سعودی عرب نے ایہ بھلائی د‏‏ی کہ انہاں دا سر قلم کر دتا تاکہ ایہ ہور گناہ نہ کرسکن۔
امارت آرمینیا
آرمینیا تے پہلا عرب حملہ 639ء چ کیتا گئیا ۔ دوئین (دابیل یاں دوین ) نوں فتح کیتا گئیا تے لٹ مار دا نشانہ بنائیا گئیا ۔ دوجے حملے 642ء - 643ء تے 650ء - 653ء چ کیتے گئے ۔ پادری سیبیؤس دے مطابق جنوری 642ء چ عرباں نے توین ( دوئین) شہر وں فتح کر لئیا تے اسدے 12 ہزار شہریاں نوں ذبح کر دتا تے 35 ہزار نوں غلام بنا لئیا گئیا (پاردی دی گل بس الزام لگدی اے پہلی گل کہ اوس ویلے اینے وڈے قصبے یاں شہر ایہوجہے پہاڑی علاقےآں چ نئیں سن جتھے 12 ہزار لوک مارے جان تے 35 ہزار غلام بنا لئے جان )۔
گٹھ:ایران گٹھ:عرب گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:امارتاں گٹھ:قفقاز گٹھ:قفقاز دی تریخ گٹھ:آرمینیا
ابراہیم لودھی
ابراہم دی موت پانی پت دی پہلی لڑائی وچّ مغل راج دے بانی بابر نال لڑدیاں ہوئی۔ بابر اچّ کوٹِ دے فوجی اتے اپنے فوجیاں دا وکھ ہونا اس دے پتن دا کارن بنیا، حالانکہ اس دی فوج کافی وڈی سی۔
بغداد دی تریخ
بغداد شہر اٹھويں صدی دے وسط وچ امویاں اُتے عباسیاں د‏‏ی فتح دے بعد تے اس خاندان دے راجگڑھ دے طور اُتے تعمیر کيتا گیا سی۔ اس شہر نے بغداد دے جنوب مغرب وچ ساسانی شہر تیسوفون د‏‏ی جگہ لے لی، جس نے اٹھويں صدی دے آخر تک اپنی بوہت‏ے آبادی کھو دتی۔ بغداد ۹ويں تے ۱۰ويں صدی وچ اسلامی خلافت دا راجگڑھ سی تے اسلامی سنہری دور دے دوران، تے ۱۰ويں صدی دے آغاز وچ ، ایہ دنیا دا سب تو‏ں وڈا شہر بن گیا۔ بغداد ۱۰ويں صدی وچ کمزور ہو گیا ایتھ‏ے تک کہ ۱۲۵۸ وچ منگولاں دے حملے تو‏ں تباہ ہو گیا۔
بغداد علم دا مرکز سی، فنون دا گہوارہ سی تے دنیا بھر دے اہل علم و دانش دا مرجع سی، مگر عباسی خلفاء تے انہاں دی سلطنت دے زوال دا اثر بغداد اُتے وی پیا۔ جدو‏‏ں فروری ۱۲۸۵ء وچ منگول سردار ہلاکو خان نے سلطنت عباسیہ دے آخری تاجدار معتصم باللہ نوں شکست دے کے قتل کر دتا تے نا صرف عظیم الشان عباسی سلطنت و خلافت تریخ دے دھندلکاں وچ گم ہو گئی بلکہ ہلاکو خان نے بغداد دی وی اِٹ توں اِٹ بجا دتی۔ مؤرخین لکھدے نیں کہ اس موقع اُتے اس قدر وحشیانہ قتل عام ہویا کہ بغداد دی بیس لکھ آبادی وچوں پندرہ لکھ دے لگ بھگ اس قتل عام دی بھینٹ چڑھ گئے۔ کتب خانے جلا دتے گئے، علما و دانشور تہہ و تیغ کر دتے گئے، تے علم و تہذیب دے نشانات تک مٹا دتے گئے۔
چک 497 ج ب
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع جھنگ دے پنڈ گٹھ:جھنگ برانچ نہر دے پنڈ گٹھ:تصیل شورکوٹ دے پنڈ
رتی چھاتیوالا پھل ٹھونگا
رتی چھاتیوالا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
سلطنت برازیل
سلطنت برازیل ۔ موجودہ برازیل چ قائم اک سلطنت سی جس تے شہنشاہ پیڈرو اول تے اسدے پتر پیڈرو دوم نے حکومت کیتی ۔ اسدی بنیاد 1822ء چ رکھی گئی سی تے 1889ء چ ایہہ جمہوریہ بن گئی ۔
گٹھ:دکھنی امریکہ گٹھ:سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:سابق سلطنتاں گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:برازیل گٹھ:دکھنی امریکہ دیاں سلطنتاں
چک 499 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
کاتب چلبی حاجی خلیفہ
رَوْنق السَلطنۃ
یہ قسطنطنیہ د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔ خیال کیتا جاندا اے کہ ایہ حاجی خلیفہ کہ اپنی ہی اک عربی کتاب دا ترکی بولی وچ کیہ ہويا ترجمہ ا‏‏ے۔ ہن ایہ مفقود ا‏‏ے۔
فَذلِکہ دا ترکی ترجمہ
یہ کتاب بشکل مخطوطہ کتاب خانہ اسعد آفندی قسطنطنیہ وچ موجود ا‏‏ے۔
سکندر لودھی
حوالے
گٹھ:دلی سلطنت گٹھ:بادشاہ گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:لودھی راج ٹبر
اسماعیل دیوبندی
مبلغ اعظم نے فرمایا
3۔ اہل بیت دے دشمناں تو‏ں بیزار ہوئے جانا
مبلغ اعظم د‏‏ی وصیت
2۔ چادر زینب سلام اللہ علیہا نہ بھولنا