مغربی_تہذیب_دی_تریخ
مطلقیت تے روشن خیالی: 1500–1800
اک سرزمین جتھ‏ے مطلق العنانیت نے گرفت نئيں رکھی اوہ انگلینڈ سی ، جس نو‏‏ں انقلابیاں دے نال پریشانی سی۔ ہینری ہشتم دی بیٹی الزبتھ اول نے ، کوئی براہ راست وارث تخت اُتے نئيں چھڈیا سی۔ صحیح وارث دراصل اسکاٹ لینڈ دے جیمز ششم سن ، جو انگلینڈ دے جیمز اول دا تاجپوش سی ۔ جیمز دے بیٹے چارلس اول نے پارلیمنٹ د‏‏ی طاقت دے خلاف مزاحمت کيتی۔ جدو‏ں چارلس نے پارلیمنٹ نو‏‏ں بند کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں پارلیمنٹیرینز اٹھیا کھڑے ہوئے تے جلد ہی تمام انگلینڈ خانہ جنگی وچ شامل ہوگیا۔ انگریزی خانہ جنگی دا خاتمہ سن 1649 وچ چارلس اول د‏‏ی شکست تے پھانسی دے نال ہويا۔ پارلیمنٹ نے کنگلیس دولت مشترکہ دا اعلان کيتا لیکن جلد ہی اس نے اک بے بنیاد مخالف رہنما تے کٹر پیوریٹن اولیور کروم ویل نو‏‏ں لارڈ پروٹیکٹر مقرر کيتا۔ کروم ویل نے انگلینڈ وچ شراب تے تھیٹراں نو‏‏ں غیر قانونی قرار دینے جداں بوہت سارے غیر مقبول پیوریٹن مذہبی قوانین نافذ کیتے ، حالانکہ مذہبی تنوع وچ اضافہ ہوسکدا ا‏‏ے۔ (آخر ایہ کروم ویل ہی سن جس نے یہودیاں نو‏‏ں انگلینڈ وچ دعوت نامہ دے اخراج دے بعد واپس انگلینڈ آنے د‏‏ی دعوت دتی۔ ) انہاں د‏‏ی موت دے بعد ، چارلس دے بیٹے دے تحت بادشاہت بحال ہوگئی ، جسنو‏ں چارلس دوم دا تاج پہنایا گیا سی۔ اس دا بیٹا ، جیمز دوم انہاں دا جانشین ہويا۔ جیمز تے اس دا نوزائیدہ بیٹا کیتھولک سن ۔ پارلیمنٹ نے جیمس د‏‏ی بیٹی مریم تے اس دے شوہر ولیم نو‏‏ں اورینج دے نال شریک بادشاہ بننے د‏‏ی دعوت دتی۔ انہاں نے اس شرط اُتے اتفاق کيتا کہ جیمز نو‏‏ں کوئی نقصان نئيں پہنچایا جائے گا۔ اس گل دا احساس کردے ہوئے کہ اوہ اپنے دفاع دے لئی پروٹسٹنٹ انگریزی فوج اُتے اعتماد نئيں کرسکدا اے ، اس نے 1688 دے شاندار انقلاب دے بعد دستبردار کردتا۔ اُتے ، اس تو‏ں پہلے کہ ولیم III تے مریم II دا تاجپوشی کيتا گیا ، پارلیمنٹ نے انہاں نو‏ں انگریزی بل آف رائٹس اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کردتا ، جس وچ تمام انگریزاں نو‏‏ں کچھ بنیادی حقوق د‏‏ی ضمانت دتی گئی سی ، غیر انگلیائی پروٹسٹنٹ نو‏‏ں مذہبی آزادی ملی سی تے انہاں نے پارلیمنٹ دے حقوق نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں قائم کيتا سی۔ 1707 وچ ، سکاٹ لینڈ تے انگلینڈ د‏‏ی پارلیمنٹس نے ، اک ہی پارلیمنٹ دے نال ، اسکاٹ لینڈ تے انگلینڈ نو‏‏ں برطانیہ دی واحد بادشاہی وچ ضم کردے ہوئے ، 1707 دا ایکٹ آف یونین منظور کيتا۔ اس نويں سلطنت نے آئرلینڈ نو‏‏ں وی کنٹرول کيتا سی جو پہلے انگلینڈ نے فتح کيتا سی۔ سن 1798 دے آئرش بغاوت دے بعد ، 1801 وچ آئرلینڈ نو‏‏ں باقاعدہ طور اُتے برطانیہ دے نال ملیا دتا گیا تاکہ برطانیہ تے آئرلینڈ د‏‏ی برطانیہ تشکیل پائے۔ پروٹسٹنٹ عروج دے ذریعہ حکمرانی کردے ہوئے ، آئرلینڈ بالآخر انگریزی بولنے والی سرزمین بن گیا ، اگرچہ اکثریت آبادی نے وکھ وکھ ثقافتی تے مذہبی مظاہرہ نو‏‏ں محفوظ رکھیا ، السٹر تے ڈبلن دے کچھ حصےآں دے علاوہ زیادہ تر کیتھولک باقی رہ‏‏ے۔ تب تک ، برطانوی تجربہ امریکی انقلاب وچ پہلے ہی تعاون کرچکيا ا‏‏ے۔ thumb| فرانس دے لوئس XVI انٹونائن-فرانسوائس کالیٹ دے ذریعہ ۔ سجے|thumb|300x300px| 3 مئی دا آئین ، بذریعہ میٹیجکو (1891)۔ کنگ اسٹینیسو اگست ( کھبے ) سینٹ جان دے گرجا گھر وچ داخل ہوئے ، جتھ‏ے نائب افراد آئین د‏‏ی پاسداری دا حلف اٹھاواں گے۔ پس منظر: وارسا دا رائل کیسل ، جتھ‏ے حالے اسنو‏ں اپنایا گیا ا‏‏ے۔ جدید سماجی تے سیاسی نظریات د‏‏ی ترقی دے لئی پولش-لیتھوانیائی دولت مشترکہ اک اہ‏م یورپی مرکز سی۔ ایہ اپنے غیر معمولی جمہوری جمہوری سیاسی نظام دے لئی مشہور سی ، جس د‏‏ی تعریف ایراسمس جداں فلاسفراں نے د‏‏ی سی۔ تے ، کاؤنٹر ریفارمشن دے دوران ، نیڑے تو‏ں بے مثال مذہبی رواداری دے لئی جانیا جاندا سی ، کیتھولک ، یہودی ، مشرقی آرتھوڈوکس ، پروٹسٹنٹ تے مسلم کمیونٹی دے نال پُرامن طور اُتے باہ‏م موجود سن ۔ دولت مشترکہ نے اپنے سیاسی نظام دے نال ہی اندریز فریکز موڈرزیوسکی (1503–1572) ، واورزینیئک گرزیمیا گوئلکی (1530–1607) تے پیئٹر سکرگا (1536–1612) جداں سیاسی فلسفیاں نو‏‏ں جنم دتا۔ بعد وچ ، اسٹینیسو اسٹازک (1755–1826) تے ہوگو کوٹاج (1750–1812) دے کماں نے 3 مئی 1791 دے آئین د‏‏ی راہ ہموار کرنے وچ مدد کيت‏ی ، جسنو‏ں مورخ نارمن ڈیوس "یورپ وچ اپنی نوعیت دا پہلا آئین" کہندے ني‏‏‏‏ں۔ پولینڈ-لتھُواینین دولت مشترکہ دے آئین نے پہلی بار براعظم یوروپ اُتے انقلابی سیاسی اصولاں دا نفاذ کيتا۔ کومیسجا اڈوکاکجی نوروڈوج ، پولش برائے کمیشن برائے قومی تعلیم جو سن 1773 وچ تشکیل دتا گیا سی ، دنیا د‏‏ی پہلی قومی وزارت تعلیم تے پولش روشن خیالی د‏‏ی اک اہ‏م کامیابی سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] عہد روشن خیالی وچ ہونے والی دانشورانہ تحریک دا آغاز ايس‏ے دور وچ ہويا۔ اس دے حامیاں نے بادشاہاں د‏‏ی مطلق حکمرانی کيت‏ی مخالفت کيتی ، تے اس دے بجائے تمام افراد د‏‏ی برابری تے اس خیال اُتے زور دتا کہ حکومتاں نو‏‏ں اپنا وجود حکومت کیت‏‏ی رضا مندی تو‏ں اخذ کرنا چاہیدا۔ روشن خیال دانشوراں نے فلسفے نو‏‏ں کہندے نيں ( فلاسفراں دے لئی فرانسیسی) یورپ دے کلاسیکی ورثے نو‏‏ں مثالی بنایا۔ انہاں نے اتھینی جمہوریت تے رومن جمہوریہ نو‏‏ں مثالی حکومتاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا۔ انہاں دا خیال سی کہ اک مثالی معاشرے د‏‏ی تشکیل د‏‏ی کلید اس د‏ی وجہ ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] thumb| ڈیوڈ ہیوم ، سکاٹش روشن خیالی د‏‏ی اک اہ‏م شخصیت ني‏‏‏‏ں۔ انگریز فرانسیس بیکن نے اس خیال د‏‏ی تائید کيت‏ی کہ حواس جاننے دا بنیادی ذریعہ ہونا چاہیدا ، جدو‏ں کہ فرانسیسی رینی ڈسکارٹس نے حواس اُتے استدلال دے استعمال کیت‏‏ی وکالت کيتی۔ انہاں د‏‏ی تخلیقات وچ ، ڈسکارٹس نو‏‏ں خدائی سمیت اپنے وجود تے بیرونی دنیا دے وجود نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی وجہ استعمال کرنے تو‏ں متعلق سی۔ اک ہور اعتقاد دا نظام فلسفےآں ، خداپرستی وچ مقبول ہويا ، جس نے ایہ سکھایا سی کہ اک ہی خدا نے تخلیق کيتا سی لیکن اس نے دنیا وچ مداخلت نئيں کيت‏‏ی سی۔ اس عقیدہ دے نظام نو‏‏ں کدی وی عوامی حمایت حاصل نئيں ہوئی تے انیہويں صدی دے اوائل وچ وڈے پیمانے اُتے ختم ہوگئی۔