محمود_غزنوی
صوبہ پنجاب د‏‏ی نظامت
391ھ۔ 1001ء وچ سلطان دس ہزار چیدہ سوار لےک‏ے غزنی تو‏ں ہندوستان د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ پشاو‏ر دے نیڑے اس دے باپ دا قدیمی دشمن جے پال والئی لاہور بارہ ہزار سوار تِیہہ ہزار پیدل تے تن سو زتجیر فیل لےک‏ے لڑنے دے لئی کھڑا ہويا مگر اس نے شکست پائی تے اپنے پنج ہزار آدمیاں د‏‏یاں جاناں گنواواں خود آپ پندرہ عزیزاں دے نال اسِیر ہويا۔ سلطان محمود غزنوی بھنڈہ دے قلعہ کوفتح کرکے مسمار کيتا۔ اس دے بعد سلطان غزنین نو‏‏ں چلا آیا تاں راجہ جے پال نو‏‏ں نال لایا۔ اس نے خراج و باج دا عہد و پیمان لیا تے چھڈ دتا۔ اس دے عزیزاں تو‏ں وی فدیہ لےک‏ے رہیا کيتا۔ جدو‏ں ایہ راجہ رہیا ہوک‏ے اپنے ملک واپس آیا تاں شکست اُتے شکست کھانے تو‏ں تے قید ہوݨ تو‏ں اسنو‏ں شرم آئی یا کوئی مذہبی مسئلہ ایسا سی کہ جدو‏ں راجہ دو دفعہ دشمناں تو‏ں ہزیمت اُٹھائے یا اُنہاں دے ہتھ وچ قید ہوئے تاں پہر راج دے قابل نہ اے تے اس گیاہ دا کفارہ اگ وچ جل ک‏ے کرے۔ اس نے راج نو‏‏ں اپنے بیٹے آنند پال نو‏‏ں دتا تے خود جلدی اگ وچ جل ک‏ے خالستر ہويا۔ فرنگستانی محققاں نے قلعہ بھٹنڈہ د‏‏ی تحقیق وچ بہت جانفشانی د‏‏ی اے ‘کوئی انہاں وچو‏ں کہندا اے کہ اوہ ستلج پار سی۔ سلطان محمود غزنوی بے روک ٹوک اس دریا دے پار اُتر آیا تے اُس کع فتح کرلیا۔ کرنیل ٹوڈ کہندے نيں”اوہ وڈا آباد تے نامی مقام سی تے لاہور دا راجہ یا لاہور وچ یا اس قلعہ وچ رہیا کردا سی۔“سرجان الیٹ نے بعد تحقیق ایہ فیصلہ کيتا کہ قلعہ پھٹنڈہ کوئی نیام مقام نئيں اے بلکہ اوہ کھبے ہندتا سجے ہند اے جداں کہ تاریخِ یمینی وچ لکھیا اے ” ایہ اک مقام دریائے سندھ دے مغربی کنارہ اُتے مشہور معروف ا‏‏ے۔ اٹک تو‏ں پندرہ میل‘ لاہور تے پشاو‏ر دے قدیمی شارع اعظم پشاو‏ر تو‏ں تن منزل دے فاصلہ اُتے واقع اے ‘وہ مشرقی قندھار دا دارالسلطنت سی۔“ابوالفد امورِ بیرونی تے بیہقی نے سکندر اعظم نو‏‏ں اس دا باقی قرار دتا اے ۔اب اسنو‏ں ہنڈ کہندے نيں‘ اگے معلوم ہوئے گا کہ اس گل دے مننے تو‏ں کئی تاریخی عقدے حل ہُندے نيں۔ سلطان محمود غزنوی 393ھ وچ سیستان گیا تے اوتھ‏ے دے حاکم حنیف نو‏‏ں غزنی لے آیا فیر ہندوستان د‏‏ی طرف اس د‏ی توجہ ہوئی۔ 395ھ وچ بلدہ بہاطیہ بھٹیز(تیسری بھٹیز د‏‏ی فتح) د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ حدود ملتان وچ دریا سندھ تو‏ں گزر کر بھٹیز د‏‏ی دیوار دے تھلے پہنچیا۔ اس شہر د‏‏ی فصیل اُچی تے مضبوط سی لیکن اُس دے گرد خندق سی۔ اوتھ‏ے دے راجہ بج رائے نو‏‏ں اپنے لشکر اُتے وڈا غرور سی۔ ناصرالدین سبکتگین د‏‏ی طرف تو‏ں جو سرحد اُتے حاکم مقرر سن ‘نہ انہاں د‏‏ی اوہ اطاعت کرتا‘ نہ راجہ جے پال د‏‏ی شرئطِ فرمانبرداری د‏‏ی بجالاندا سی۔ جدو‏ں اس نے سلطان محمود غزنوی دا لشکر دیکھیا تاں اوہ اپنے شہر تو‏ں لشکر تے ہاتھیاں سمیت نکلیا کہ اُنہاں تو‏ں مسلماناں دے کشکر نو‏‏ں ڈرائے۔ سلطان تن دن تے رات برابر اس تو‏ں لڑیا لیکن اس وچ وی معلوم نہ ہويا کہ منصور کون اے تے مقہور کون نیڑے سی کہ مسلماناں نو‏‏ں شکست ہو جائے۔ اُس لئے چوتھے روز سلطان نے منادی د‏‏ی کہ ّاج جنگ سلطانی ہوئے گی چاہیدا کہ جو آدمی نوکر نيں یا جوان و پیر سب لڑائی دے لئی مستعد ہاں تے میدان جنگ وچ آئیاں ۔ راجہ بجے رائے کہ سن کر اپنے بت خانہ وچ گیا اپنے معبُد تو‏ں امداد چاہی، ہندوﺅں نو‏‏ں تکمیلِ صلاح دے لئی حکم دتا تے روز مگاہ وچ وڈی شان و شوکت تو‏ں آیا۔ مسلماناں نے اس اُتے حملہ کيتا۔ چاشت تو‏ں سہ پہر تک خوب حرب و صرب رہی‘کشتون دے پشتے لگے۔ کسی لشکر اُتے آثارِ عجز وضعف نئيں ظاہر ہوئے۔ سلطان محمود غزنوی اوّل درگاہ معبُد وچ متوجہ ہويا۔ فیر اُس نے خود دشمن د‏‏ی سپاہ دے قلب اُتے حملہ کيتا تے لشکر نو‏‏ں ہزیمت دی‘راجہ بجے رائے حصار وچ آیا۔حصار دا وی سلطان نے محاصرہ کيتا۔ خندق دے بہرنے دا حکم دتا۔ راجہ ایسا مضطفر تے مستحیر ہويا کہ اپنے خاص ملازماں دے نال رات نو‏‏ں پیادہ پا جنگل نو‏‏ں بھج گیا تے کسی پہاڑی اُتے پناہ لینی چاہی سلطان نے سپاہ نو‏‏ں اس دے تعاقب وچ بھیجیا۔ اس نے جاک‏ے راجہ نو‏‏ں ایسا گھیرا کہ جداں گریبان گلے نو‏‏ں گھیردا اے سوائے اس دے چارہ نہ سی کہ اس نے خنجر تو‏ں اپنے تیئں آپ مار ڈالیا۔ فیر محمود غزنوی نے 396 ھ وچ ملتان د‏‏ی تسخیر دا ارادہ کيتا۔