cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انگریز سکھ جنگاں
لڑائی دی ویوتبندی
سکھاں نے بھارتی فوج دی 25ویں اتے 45ویں بنگال نیٹو انپھینٹری جس وچ سیکھاوتی اتے گورکھا ریجیمینٹاں سن دا بھاری نقصان کیتا۔ سکھاں نے ایہناں دے پنجاں وچوں چار جھنڈے وی کھوہ لئے اتے ایہہ جنگ دے میدان وچوں واپس بھجّ آئے۔
کھبے پاسے جنرل وائیٹ دی گھوڑسوار برگیڈ جنرل شیر سنگھ دا ساہمنا کر رہی سی۔ تیجی کنگج اون لائیٹ ڈریگنج دی ٹکڑی نال کیپٹن انٹ نے اس دی کمان سمبھالی اتے جھاڑیاں وچوں تیزی نال حملہ کر دتا۔ گھوڑسوار ڈویزن دا جنرل تھیکول اس دا دی مدد لئی اس دے مگر ہی سی۔ شیر سنگھ اٹاریوالے نے اس دا زبردست جواب دتا اتے تیجی کنگج لائیٹ ڈریگن دے سارے افسر پھٹڑ ہو گئے۔
رات دے ہنیرے وچ گہگچّ لڑائی لڑی جا رہی سی۔ خالصہ راج پنجاب دی سکھ فوج دا وی کافی نقصان ہو چکا سی۔ پر سردار شیر سنگھ اٹاریوالا اس جنگ دی بہت سوجھوانی نال اگوائی کر رہا سی۔ بری طرحاں پھٹڑ ہوئے سکھ وی ہتھیار سٹن لئی راضی نہیں سن اتے اوہ لہو لہان ہوئے جنگ دے میدان وچ خالصہ راج دا پرچم لہراؤن اتے لاہور دربار نوں اک وار پھر پورن آزاد کرواؤن لئی جوجھ راے سن۔ اس توں پچھوں رات دے ہنیرے وچ زوردار مینہہ پینا شروع ہو گیا۔ جنرل گفّ نے بھاری نقصان ہو جان کارن اپنی فوج نوں لڑائی وچوں پچھے ہٹن دا حکم دے دتا۔
تہذیب
تہذیباں وچ ہور خصوصیات وی شام‏ل نيں، بشمول زراعت، فن تعمیر، انفراسٹرکچر، تکنیکی ترقی، ٹیکسیشن، ریگولیشن، تے لیبر د‏‏ی تخصیص۔
کیبنٹ سیکرٹری پاکستان
حوالے
گٹھ:حکومت پاکستان گٹھ:سرکاری عہدے
تہذیب
تہذیباں گنجان آباد بستیاں نو‏‏ں منظم کردیاں نيں جیہناں نو‏ں درجا بندی دے سماجی طبقات وچ تقسیم کيتا جاندا اے جیہدے وچ اک حکمران اشرافیہ تے ماتحت شہری تے پینڈو آبادی ہُندی اے، جو زراعت، کان کنی، چھوٹے پیمانے اُتے تیاری تے تجارت وچ مشغول ہُندے نيں۔ تہذیب طاقت نو‏‏ں مرتکز کردی اے، باقی فطرت اُتے انسانی کنٹرول نو‏‏ں ودھاؤندی اے، بشمول ہور انساناں اُتے ۔
تصور دی تریخ
پہلے تو‏ں ای 18 ويں صدی وچ تہذیب نو‏‏ں ہمیشا بہتری دے طور تے نئيں دیکھیا جاندا سی۔ ثقافت تے تہذیب دے درمیان تریخی طور تے اک اہ‏م فرق روسو د‏‏یاں تحریراں تو‏ں مݪدا اے۔ جرمنی وچ پہلے جوہان گوٹ فرائیڈ ہرڈر تے بعد وچ کیرکیگارڈ تے نِٹشے ورگے فلسفیاں نے ثقافتاں نو‏‏ں قدرتی حیاتیات دے طور اُتے دیکھیا اے، جیہد‏‏ی تعریف "شعوری، عقلی، جاݨ بجھ کے عمل" تو‏ں نئيں ہُندی، بلکہ اک قِسم د‏‏ی قبل از عقلی "لوک روح" ہُندی ا‏‏ے۔ تہذیب اوہدے برعکس پعھانويں ودھ عقلی تے مادی ترقی وچ ودھ کامیاب اے، غیر فطری اے تے "سماجی زندگی د‏‏یاں برائیاں" د‏‏ی طرف لے جاندی اے جداں کہ فریب، منافقت، حسد تے لالچ ۔ دوسری جنگ عظیم وچ لیو سٹراس نے، جرمنی تو‏ں فرار ہوݨ توں بعد، نیویارک وچ دلیل دتی کہ تہذیب د‏‏ی ایہ رائے نازی ازم تے جرمن عسکریت پسندی تے عصبیت دے پِچھے ا‏‏ے۔
منٹو میرا دشمن
کرشن چندر
"منٹو میرا دشمن وچ اشک نے صداقت تے صاف بیانی نو‏‏ں سامنے رکھیا ا‏‏ے۔ اس مضمون وچ انھاں نے منٹو د‏‏ی شخصیت دے دونے پہلو دکھائے نيں تے اس دے کردار دے مثبت تے منفی دونے پہلوآں اُتے روشنی پائی ا‏‏ے۔ کدرے کدرے اوہ اپمی صاف گوئی وچ تیکھا لہجہ اختیار کر گئے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن اشک دا منتو اُتے کچھ لکھنا اک تیکھے مزاج والے ادیب دا اک تیکھے مزاج والے ادیب اُتے لکھنا اے تے اس لئی اک بے حد دلچسپ تے اعلیٰ درجے دا مقالہ ا‏‏ے۔"
حوالے
1۔ https://archive.org/details/MantoMeraDushman-pdfbooksfree.pk اخذ شدہ بتریخ 27 نومبر 2018
دے سیمپسانز
دے سیمپسانز (The Simpsons اک امریک‏‏ی متحرک سیت کم ا‏‏ے۔ سیریز میٹ گروننگ نے بنائی تھی۔
رقص دا بخار
گٹھ:فن گٹھ:فنون لطیفہ گٹھ:ناروے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ولادا رالکو
حوالے
گٹھ:جم 1969 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:یوکرینی کلاکار
اولگا برومس
جیونی
برومس دا جم اتے پرورش سیروس جزیرہ اُتے ہوئی، اسنے فلبرائٹ پروگرام مطالعہ تحت ریاست ہائے متحدہ امریکہ وچ پینسلوینیا یونیورسٹی توں پڑھائی کیتی۔ اتھے اسنے آرکیٹیکچر وچ اپنی بیچلر دی ڈگری حاصل کیتی۔ بعد وچ اسنے اوریگن یونیورسٹی توں ماسٹر آف فائین آرٹس دی ڈگری حاصل کیتی۔
گکھڑ منڈی
تریخ
لفظ گکھڑ اک قبیلے دے ناں گکھڑ تو‏ں لیا گیا جیہڑے اس شہر دے آباء و اجداد وی ني‏‏‏‏ں ۔ ایہ قبیلا دریائے جہلم دے شمالی کنارے رہندا سی ۔ ایہ علاقا پنجاب پٹھار وی کہلاندا ا‏‏ے ۔ ایہ قبیلا اپنی جنگجوئی دے لئی مشہور سی۔ گکھڑز تے خاص طور اُتے پوٹھوہاری علاقے نے ہندوستان اُتے بیرونی حکومت کیت‏‏ی مخالفت کيتی۔ گکھڑ وحشی قبیلے سن جیہناں نے ماضی وچ کئی حملا آوراں بشمول شیر شاہ سوری نال جنگاں لڑیاں ۔ شیر شاہ سوری نے دریائے جھلم کنارے روہتاس قلعہ تعمیر کروایا تا کہ گکھڑز دا مقابلہ کيت‏‏ا جا سک‏‏ے۔ شیر شاہ سوری د‏‏ی وفات دے بعد مغل بادشاہ ہمایو‏ں نے دوبارہ تو‏ں فوج ترتیب دتی تاں گکھڑز قبیلے تو‏ں اک معائدہ کيت‏‏ا۔ معاہدہ ایہ سی کہ جے ہمایو‏ں فتحیاب ہويا تے دہلی فتح ک‏ر ليا تاں اوہ گکھڑ قبیلے نو‏‏ں دریائے چناب دے جنوب وچ دس میل دا علاقہا دے گا۔ اس لئی اپنی فتح توں بعد گکھڑاں نے اپنی ریاست قائم کيتی ۔ اس ریاست د‏‏ی حدود متعین کرن لئی اک چوکی بنائی گئی جو گرڈ سٹیشن دے نیڑے ہن وی دیکھی جا سکدی ا‏‏ے ۔
تعلیمی ادارے
ایتھ‏ے دو بوائز ہائی سکول نيں: گورنمنٹ ہائی سکول نمبر 1 تے گورنمنٹ ہائی سکول نمبر 2 ۔ ایتھ‏ے اک گرلز ہائر سیکنڈری سکول اے ۔ اس توں عللاوا ایتھ‏ے کئی پرائیویٹ سکول وی موجود ني‏‏‏‏ں ۔ یونیورسٹی آف ایجوکیشن دے اک کیمپس د‏‏ی بنیاد کالج آف ایلمنٹری ٹیچرز د‏‏ی بلڈنگ وچ رکھی گئی ۔ اس یونیورسٹی وچ بیچلرز تے ماسٹرز د‏‏ی کلاساں وی ہُندیاں ني‏‏‏‏ں ۔
ہيڈا ايوارڈ
ہيڈا ايوارڈ دے ہر زمرے وچ تن امیدواراں نو‏‏ں نامزد کيا جاندا ا‏‏ے۔ فاتح دا ناں ایوارڈ د‏‏ی تقریب دے دوران کيا جاندا ا‏‏ے۔ " سال دا بہترين نووارد" تے " اعزازی ايوارڈ " دے شعبےآں ميں ايسے تين لوکاں د‏‏ی نامزدگياں نہيں ہوتيں بلکہ جو لوک اس دے حقدار قرار پاندے ہيں انہاں دے ناں دا اعلان پہلے تو‏ں ہی کر ديا جاندا ا‏‏ے۔
روس وچ سکھ مت
حوالے
گٹھ:سکھ دھرم
ٹی وی ناروے
کھبے|100
ٹی وی ناروے ( نارويجن : سن وے نورگے: TVNorge جس دا مخفف پہلے TVN تے ہن صرف N اے ) ايک نارويجن ٹی وی چينل ا‏‏ے۔
يہ چينل نوجواناں ميں بہت زيادہ مقبول اے جس د‏‏ی وڈی وجہ اس اُتے دکھائے جانے والے غير ملکی خصوصا امريکی پروگرام نيں۔
ویاہ دیاں رسماں
جات
پہلا منڈے کڑی دی جم کنڈلی ملا کے جات/گوت پرکھ کے شبھ تکھّ ہو دن دا دھیان رکھکے ویاہ کیتے جاندے ہن۔ ہن منڈے-کڑی دی لیاقت پڑھائی سہپن، عمر تے گن وغیرہ دھیان وچ رکھکے کیتا جاندا اے۔ ماں پیؤ دا رول ودھ گیا اے۔ عورتاں دی معاشی آزادی نوں اوہناں دا ویاہ متعلق نظارہٹیگکون بدل دتا اے۔
ظاہر پیر
ظاہر پیر پنجاب پاکستان دے ضلع رحیم یار خاں دی تحصیل خانپور کٹورا وچ اک شہر اے ۔
ویاہ دیاں رسماں
جنج کھولھنی
ہن کیوں نی بولدے ، منہ ہو گئے بند جی ،
پنجابی ویاہ پربندھ وچ آئے تبدیلی
پر اجکل اسدی جگہ موٹراں-گڈیاں نے لے لئی اے ویاہ وچ گڈیاں دین دا رواج چل پیا اے۔ کڑیاں اپنے پسند دا سامان خریدن لگ پئیاں ہن۔ اوہ نانکیاں والا چوڑا پہلی ہی اپنی پسند دا بنا لیندی اے۔ پہلاں نانکیاں دا کئی دن پہلاں آؤن دا رواج پرچلت سی۔ پر اج آپو-اپنے دیساں توں وہل نہ ہون کارن نانکے ویاہ ویلے آؤن لگ پئے ہن۔"
وقار خلیل
حیدرآباد دکن وچ
انہاں نو‏‏ں سقوطِ حیدرآباد تو‏ں دو چار سال پہلے حیدرآباد نو‏‏ں اپنا وطن ثانی بنانا پيا۔ حیدرآباد وچ اُنہاں دناں روزنامہ ’’میزان‘‘ دا وڈا شہرہ سی ۔ اسی روزنامہ تو‏ں الحاج وقارؔ خلیل دے صحافتی دور دا آغاز ہُندا ا‏‏ے۔ روزنامہ ’’میزان‘‘ نو‏‏ں حبیب ا للہ اوج صاحب نے 1943ء وچ جاری کیتا سی ۔ روزنامہ ’’میزان‘‘ نے اپنے دور وچ کافی مقبولیت حاصل کيتی سی جس دا اہ‏م سبب ایہ اے کہ ایہ اخبار سہ لسانی سی یعنی بیک وقت انگریزی‘ اردو تے تیلگو بولی وچ شائع ہُندا رہیا۔ ہر اشاعت وچ وقارؔ صاحب بچےآں دے ذوق و شوق تے انہاں د‏‏ی ذہنی تربیت دے لئی کہانیاں ‘ نظماں ‘پہیلیاں تے گیت وغیرہ لکھدے رہ‏‏ے۔ شری خوش حال چندجی نے 1923 ء وچ روزنامہ ’’ملاپ‘‘ د‏‏ی بنیاد پائی اس دے بعد اس اخبار دے مدیر شری یدھ ویر جی تے چیف ایڈیٹر رنبیر جی مقرر ہوئے۔ حیدرآباد دا روزنامہ ’’ملاپ‘‘ ادبی اہمیت دا حامل سی ۔ اس زمانے وچ روزنامہ ’’ملاپ‘‘بچےآں دے صفحہ دے لئی وی کافی مشہور رہیا۔ اس صفحہ نو‏‏ں ابتدا وچ جناب علاء الدین حبیب ترتیب دیندے سن ۔ بعد وچ صفحہ باقاعدہ طور اُتے وقارؔ صاحب دے حوالے ک‏ر دتا گیا۔ وقارؔ صاحب اداریہ ’’دادا لکھتا ہے ‘‘ نو‏‏ں پُر لطف و دلچسپ انداز وچ پیش کردے سن ۔ اس زمانے وچ وقارؔ خلیل صاحب ’’بال سبھا‘‘ دے ناں تو‏ں اس صفحے نو‏‏ں ترتیب دتا کردے سن ۔ فیر اس دے بعد وقارؔ خلیل نے بچےآں دے لئی ماہنامہ ’’انعام‘‘ حیدرآباد تو‏ں 1957 ء وچ اپنی ادارت وچ جاری کیتا۔ اس رسالے نے قلیل عرصے وچ حیدرآباد وچ بچےآں دا ادب تخلیق کرنے والےآں د‏‏ی گراں قدر خدمات تو‏ں متعارف کروایا-
’’وقارؔ خلیل بلا شک و شبہ اعلیٰ پایہ دے شاعر‘ ادیب تے صحافی نيں انہاں دا کلام ہند و پاک دے ادبی رسالے وچ انتہائی احترام دے نال شائع کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ’’وقارؔ صاحب دا سب تو‏ں اہ‏م وصف انہاں د‏‏ی ’’انا ‘‘ اے ‘‘ (شخصی انٹرویو محمود انصاری ایڈیٹر ’’منصف‘‘)
’’وقارؔ خلیل اُنہاں چند فنکاراں وچ شامل ہُندے نيں جنہاں نے شعر و ادب نو‏‏ں وسیلہ روزگار وی بنایا۔ اوہ ادب ‘شعر تے صحافت تو‏ں عرصہ دراز تو‏ں وابستہ نيں۔ (پروفیسر سلیمان اطہر جاوید)
حوالے
http://viqarehind.com/وقارؔ-خلیل-مرحوم-ایک-مرد-خلیق/
داجل
داجل پنجاب پاکستان دے ضلع راجن پور دی تحصیل جام پور وچ اک شہر اے ۔
قرآنی رموز اوقاف
قرآنی رموز اوقاف
ہر بولی دے اہلِ زباں جدو‏ں گفتگو کردے نيں تاں کدرے ٹھہر جاندے نيں، کدرے نئيں ٹھہردے۔ کدرے کم ٹھہردے نيں، کدرے زیادہ تے اس ٹھہرنے تے نہ ٹھہرنے نو‏‏ں گل دے صحیح بیان کرنے تے اس دا صحیح مطلب سمجھنے وچ بہت دخل ا‏‏ے۔ قرآن مجید د‏‏ی عبارت وی گفتگو دے انداز وچ واقع ہوئی ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئی اہل علم نے اس دے ٹھہرنے نہ ٹھہرنے د‏‏ی علامتاں مقرر کر دتی نيں، جنہاں نو‏ں رموز اوقاف قرآن مجید کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ضروری اے کہ قرآن مجید د‏‏ی تلاوت کرنے والے انہاں رموز نو‏‏ں ملحوظ رکھن تے اوہ ایہ نيں:
ط
وقف مطلق د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ اس اُتے ٹھہرنا چاہیے۔ ایہ علامت اوتھ‏ے ہُندی اے جتھ‏ے مطلب تمام نئيں ہُندا تے گل کہنے والا حالے کچھ تے کہنا چاہندا ا‏‏ے۔
ۛ
ۛ یہ تن نقاط والے دو وقف نیڑے نیڑے آندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏‏ں معانقہ کہندے ني‏‏‏‏ں۔ کدی اسنو‏ں مختصر ک‏ر ک‏ے (مع) وی لکھ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ دونے وقف گویا معانقہ ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا حکم ایہ اے کہ انہاں وچو‏ں اک اُتے ٹھہرنا چاہیے دوسرے اُتے نني‏‏‏‏ں۔ ہاں وقف کرنے وچ رموز د‏‏ی قوت تے ضعف نو‏‏ں ملحوظ رکھنا چاہیے۔
بودھ مسلم باہمی تعامل
تاریخ نویسانہ تعصب
چینیوں کی (مرتّب کردہ) تاریخوں میں، جوحکمراں سلطنتوں کااحاطہ کرتی ہیں، ان سےایک اورترجیح سامنےآتی ہے، یعنی کہ چین کےایک یادوسرےحکمراں خاندان کی اخلاقی برتری اوراس کےمقابلے میں تمام بدیسی ثقافتوں کی تابع داری۔ یہ مخفی ایجنڈاان کی پیش کردہ بین الاقوامی یابین المذہبی تعلقات کی تصویر کومسخ کردیتا ہے۔
جغرافیہ
(۷) وہ علاقہ جس کا نام متعین نہیں ہے مگر جس کا خاص مرکز "اسیک کول جھیل" کے جنوب میں "سویاب" کے مقام پر ہے،
(۸) کسی متعین نام کے بغیر والا "تاریم" کے طاس جو ریگستان میں شہری ریاستوں کے ساتھ ساتھ جنوبی کنارے سے ملحق ہے اور مغرب سے مشرق کو جاتا ہے، کاشغر، یارکند، ختن اور "نیا" پر مشتمل اور شمالی کنارے کے ساتھ ساتھ کوچہ، کاراشہر اور ترفان (قوشو) اور اسی کے ساتھ "دُن ہوانگ" کے مقام پر مشرق میں ایک دوسرے سے ملنے والے دونوں راستوں کا احاطہ کرتا ہوا،
ہان چین
دوسری صدی عیسوی کے وسط سے شروع ہوکر، بدھ مت پہلے پارتھیا سے ہان چین میں آیا۔ اس کے بعد وسطی ایشیا کے دوسرے بودھی علاقوں، اور اسی کے ساتھ ساتھ اس نے شمالی ہندوستان اور کشمیر تک، بھکشوؤں کے ذریعے رسائی حاصل کی۔ وسطی ایشیائی اور شمالی ہندوستان کے بھکشوؤں کی مدد سے ہان چینیوں نے سنسکرت اور گندھاری پراکرتوں کے متون کے چینی زبان میں ترجمے کیے، گو کہ وسطی ایشیائی لوگ خود اپنے ذاتی استعمال کے لیے اولاً ان کے اصل ہندوستانی متن کو ترجیح دیتے تھے۔ اپنے یہاں شاہراہ ریشم کے راستے بین الاقوامی قافلوں کی مسلسل آمدورفت کے باعث، ان میں بیشتر لوگ غیر ملکی زبانوں سے خاصے مانوس تھے۔ ہان چینیوں کے لیے ترجمے کے کام کے دوران، بہر طور، وسطی ایشیائیوں نے ان متون میں کبھی زرتشتی عناصر کو منتقل نہیں کیا۔ اس کے بجائے، ہان چینی بدھ مت نے تاؤمت اور کنفیوشیائی ثقافتی خصوصیات سے خاصے اثرات قبول کیے۔
خلاصہ
ان تمام تفصیلات کے پس منظر میں، یہ پیش گوئی کی جا سکتی ہے کہ شروع میں نہ توزروانی اکثریت اور نہ ہی سغدیہ کی بدھ مت اقلیت کھلے بندوں اسلام کا خیر مقدم کرسکتی تھی۔ زروانیوں نے ایک چھوٹے سے فرقے کی حیثیت سے اپنے لیے ایران میں طاقت ور اور راسخ العقیدہ زرتشتیوں کی ناپسندیدگی کا تجربہ برداشت کیا تھا، اور سغدیہ کے بودھوں کو بھی زروانیوں کے ہاتھوں اسی طرح کے تجربے سے گزرنا پڑا تھا۔ لہذا، ان میں سے زیادہ تر کے لیے، عربوں کی حکومت کے ساتھ رونما ہونے والی صورت حال کو، جو ایک مسلمان ریاست میں محفوظ مگر دوسرے درجے کی غیرمسلم رعایا (عربی اصطلاح میں ذمی) کی حیثیت سے عبارت ہے، اسے قبول کرنے میں کوئی مشکل درپیش نہیں تھی۔ ایران کی ساسانی رسم کو اختیار کرتے ہوئے، عربوں کا مطالبہ ہر بالغ مرد سے یہ تھا کہ وہ طے شدہ آمدنی (عربی میں جزیہ) اپنے مذہب پر قائم رہنے کے لیے، ادا کرتا رہے۔ باختر میں زرتشتی اور بودھی دونوں اس کی تمام تر قیمت ادا کرتے رہنے کے باوجود اپنے عقائد میں مستحکم اور خود اعتماد تھے۔ وہ اسے جاری بھی رکھنا چاہتے تھے۔
ایران میں امویوں کا غیر مسلموں کے ساتھ سابقہ تجربہ
اس طرح کی پابندیوں اور ذلتوں سے بچنے اور مالی و سماجی فائدے حاصل کرنے کی طلب کے باعث بہت سے لوگ فطری طور پر اپنا مذہب چھوڑنے اور نیا مذہب اختیار کرنے پر بھی تیار ہوجاتے تھے۔ لہٰذا، ایران میں بہت سے زرتشتیوں نے بالآخر اپنی محفوظ حیثیت چھوڑ دی اور حلقہ اسلام میں داخل ہوگئے۔ یہ بات واضح نہیں ہے کہ کیا باختر اور بخارا میں بودھوں کے درمیان بھی اس قسم کی صورت حال پیدا ہوئی تھی، لیکن یہ فرض کر لینا بعید از عقل نہیں کہ ایسا ضرور ہوا ہوگا۔
اس وقت اپنا مذہب تبدیل کرکے اسلام قبول کرلینے کا عمل، بنیادی طور پر، ایک بیرونی معاملہ اور مرجیہ رسم و رواج کے عین مطابق تھا۔ بس اتنا کرنا ہوتا تھا کہ اسلامی عقیدے کے بنیادی ارکان کو تسلیم کر لیا جائے اور روزآنہ پنج گا نہ نمازوں کی ادائیگی، غریب مسلمانوں کے لیے زکوۃ دینے، رمضان کے مہینے میں روزے رکھنے اور زندگی میں ایک بار حج کی خاطر مکہ جانے کے اساسی مذہبی فرائض قبول کرلیے جائیں۔ ان سب کے پہلے امیہ حکومت کی اطاعت کا اقرار ضروری تھا کیونکہ سب سے خاص اور مطلوبہ شرط روحانی اطاعت سے زیادہ سیاسی اطاعت شعاری اور تابع داری کی تھی۔ وہ لوگ جو شرعی قوانین کو توڑنے کے قصوروار ٹھہرتے تھے ان پر اموی عدالت میں مقدمہ چلایا جاتا تھا اور سزا دی جاتی تھی ہر چند کہ اس وقت بھی وہ اپنی تمام شہری مراعات کے ساتھ باضابطہ طور پر مسلمان ہوتے تھے۔ یہ فیصلہ صرف اللہ کے ہاتھوں میں تھا کہ اپنے مذہبی عقائد میں کون کتنا مخلص ہے۔
سندھ پر قبضہ
گورنر حجاج بن یوسف کی رضامندی سے، جنرل محمد بن قاسم نے اب رواداری کی پالیسی اختیار کی، بودھوں اور ہندوؤں کو محفوظ رعایا (ذمیوں) کی حیثیت دے دی گئی۔ جب تک وہ اموی خلیفہ کے حق وفادار رہیں اور معینہ محصول (جزیہ) ادا کرتے رہیں، انہیں اپنے مذہب پرکاربند رہنے اور اپنی زمین اور ملکیت پر قابض رہنے کی اجازت تھی۔ بہر حال، بہت سے بودھی سوداگروں اور دست کاروں نے اپنی مرضی سے اسلام قبول کر لیا۔ مسلمان حلقوں کی طرف سے جیسے جیسے مقابلہ آرائی میں اضافہ ہوتا گیا۔ ان کو یہ احساس ہونے لگا کہ اپنا پرانا مذہب بدل دینے اور کم محصول ادا کرنے میں معاشی فائدے ہیں۔ معینہ محصول کے ساتھ ساتھ ذمی تاجروں کو اپنے تمام مال پر دوہری ڈیوٹی ادا کرنی پڑتی تھی۔
نام نہاد "بون" حزب اختلاف
گیارہویں صدی سے پہلے، "بون" ایک منظم مذہب نہیں تھا۔ بعض علما کا بیان ہے کہ اس وقت تک اس بودھی دیسی نظام عقاید اور رسوم کے لیے لفظ "بون" کا استعمال بھی شروع نہیں ہوا تھا جو بیک وقت، چار روایتی شعبہ ہائے علم و فن، یعنی علم غیب، علم نجوم، منتر اور افسوں جس کے ذریعے بیماروں کا علاج کیا جا سکے اور جنگلی جڑی بوٹیوں سے تیار کی جانے والی دوائیں، ان سب کا احاطہ کرتا ہے۔ اس کا اطلاق شاہی دربار کے بس ایک خاص گروہ پر ہوتا تھا۔ گرچہ اس "بون" حلقے کے ساتھ کچھ ایسے پروہت بھی شامل تھے (جنھیں تبتی میں "گشین" کہتے تھے) جن کا تعلق دیسی روایت سے تھا اور ان کے ساتھ طبقہ امرا کے کچھ خاص لوگ منسلک ہو گئے تھے، مگر اس پورے گروہ کا تشخص ان کے مذہبی اعتقادات سے نہیں بلکہ بنیادی طور پر ان کی سیاسی حیثیت سے قائم ہوتا تھا۔ یہ لوگ "غیب دانی" کی دیسی روایت کے ماننے والے تھے، لہٰذا وہ چاہے دربار کے اندر کے ہوں یا باہر کے، یہاں تک کہ خود بادشاہ کو بھی، "بون کا طرف دار یا حامی" نہیں کہا جاتا تھا۔ دربار میں "بون" امرا بھی تھے، جو لازمی طور پر، متذکرہ بالا چاروں روایتی فنون پر بھروسہ نہیں کرتے تھے۔ دیسی روایت کے ہر پروہت تک کو اس گروہ کا فرد نہیں سمجھا جاتا تھا۔ مثال کے طور پر، دربار کے اندر وہ لوگ بھی تھے جو شاہی فرقے کی حمایت کرنے کے لیے کچھ خاص رسمیں انجام دیتے تھے اور بادشاہ کے انتقال پر میت کے روایتی آخری رسوم کی ادائیگی کرتے تھے۔ دربار کے باہر، وہ لوگ تھے جو بد روحوں کو قابو میں کرنے کے لیے غیبی یا معالجاتی رسمیں پوری کرتے تھے۔ ان میں سے کسی کو بھی "بون کے اراکین" کے طور پر نہیں دیکھا جاتا تھا۔
تبت کے مسلم مشن کا تجزیہ
چنانچہ تبت میں، مسلمان معلم کا خیر مقدم جتنی سرد مہری کے ساتھ کیا گیا، اس کا بنیادی سبب تبتی دربار میں حزب مخالف کی طرف سے پھیلایا جانا والا بدیسی یا اجنبی لوگوں کے لیے نفسیاتی خوف کا عام ماحول تھا۔ یہ کسی اسلامی۔بودھی یا اسلامی۔ بون مذہبی تصادم کی جانب اشارہ نہیں تھا۔ کم و بیش ستر برسوں تک اس مسلک کی مخاصمت کا رخ بدھ مت کی طرف رہ چکا تھا اور یہ صورت حال ابھی بھی باقی تھی۔ یہ سمجھنے کے لیے کہ اسلام کی طرف ان کا یہ رویہ اجنبی یا بدیسی لوگوں سے نفرت اور بیزاری کے خاکے میں سماتا کس طرح ہے، اب ہم مختصراً تبت میں رونما ہونے والے واقعات پر ایک نظر ڈالیں گے۔
ختن سے آنے والے مہاجر بھکشو، تبت میں
تانگ خاندان نے اپنی حکومت 705ء میں ملکہ وو کے تخت چھوڑنے کے بعد بحال کر لی تھی۔ بہر نوع، مجموعی صورت حال میں، ملکہ کے پڑپوتے شوان دزونگ (دور حکومت ۷۵۶-۷۱۳ء) کے اقتدار تک، استحکام نہیں آ سکا تھا۔ اس طاقتور نئے بادشاہ نے ایک بودھی مخالف پالیسی اختیار کی، اس کوشش میں کہ اپنی دادی کی تحریک کی حمایت کو کمزور کر سکے۔ ۷۲۰ء میں تانگ بادشاہ کے ایک بودھی مخالف حامی اور ہمدرد نے ختن کے مقامی بودھی راجہ کو معزول کر کے اس کا تخت چھین لیا۔ اس کے نتیجے میں مذہبی جور و ظلم کے خاصے مظاہر رونما ہوئے اور بہت سے بودھوں نے راہ فرار اختیار کی۔ چونکہ باختری بھکشو پناہ گزینوں کا ایک بہت بڑا جتھا، پانچ سال پہلے امویوں کے ہاتھوں نووہار کی بربادی کے باعث ختن پہنچ گیا تھا، اس لیے یہ گمان بے بنیاد نہیں ہوگا کہ باختر میں اپنے ہولناک تجربے کے دوہرائے جانے کے ڈر سے، ختن کی طرف بھاگ کھڑے ہونے والوں میں وہ پہلے لوگ رہے ہوں۔
امویوں کے زیر اقتدار سغدیہ پر تانگ حملوں کا تجزیہ
دو واقعات نے بادشاہ کی پالیسیوں کے لیے اسٹیج تیار کیا۔ پہلا،جب شوان-دزونگ کی دادی ملکہ وو نے بودھی ہزار سالہ حکومت الف سعادت کے عقیدے کو اپیل کرتے ہوئے، تانگ خاندان کا تختہ پلٹ دیا تھا اور بودھی بھکشوؤں کی حمایت حاصل کرنے کے لیے انہیں ٹیکسوں سے مستثنٰی کردیا تھا۔ دوسرا، جب بادشاہ کے تخت نشین ہونے کے بعد جلد ہی، بہت سے سغدیائی ہان چین کی طرف امڈ آئے جو منگولیا میں جابسے تھے۔ بالآخر ان دو واقعات کی طرف بادشاہ کے رویّے نے سغدیہ میں اس کی سرگرمیوں کا راستہ کھولا۔
منگولیا کو سغدیائیوں کی دعوت اور نتیجتاً ان کی بے دخلی
تونیوقوق نے پہلے مشرقی ترک خاندانی سلسلے کی شکست کے لیے ترکوں پر بدھ مت کے منفی اثر کو قصوروار ٹھہرایا۔ بدھ مت نرمی اور عدم تشدد سکھاتا تھا جس نے ترکوں کو ان کی شجاعانہ روح سے محروم کردیا۔ اس کی پکار یہ تھی کہ ترک اپنے روایتی ہمہ ترکی خانہ بدوش اور جنگ جوئی کے مسلک کو پھر سے اختیار کرلیں اور یہ خواہش ظاہر کی کہ تمام تر قبائل اس کے پیچھے متحد اور یکجا ہوکر اپنی سخت کوشی والا مزاج پھر سے پیدا کریں اور ہان چینیوں سے نبرد آزما ہوں۔
موت دیاں رسماں
انتم درشن
ارتھی نوں چُکّن توں پہلاں مرے ہوئے پرانی نوں متّھا ٹیکدے ہَن۔ اُس توں پِچھوں چار قریبی رِشتے دار ارتھی نوں اپنے موڈھیاں اُتّے چُکّ لَیندے ہَن۔ رستے وِچّ کانھی تے باقی بندے ‘رام نام ست ہے’ کہندے جاندے ہَن۔
لامبو لاؤنا
ادّھ مارگ توں پِچھوں اِسترِیاں اُتھے ہی بَیٹھ جاندیا ہَن تے مرد چلے جاندے ہَن۔ مساناں وِچّ پہُنچ کے ارتھی لاہ دِندے ہَن اَتے وڈّا پُتّر چِکھا واسطے ستّ واری رام رام لِکھ کے تھاں تیار کر لَیندے ہَن اَتے لاش نوں چِکھا اُتّے رکّھ دِندے ہَن۔ اِس توں پِچّھوں وڈّا پُتّر اپنے ہتھ وِچّ لامبو لَے کے سجّیوں کھبّے نوں اِک گیڑا ارتھی دے آلے-دوآلے کڈّھدا ہے۔ پَیراں کول پہُنچ کے اوہ چِکھا نوں لامبو لا دِندا ہے۔ اگّ لگ جان تے ارتھی نال آئے سارے آدمی دُور جا کے کھلو جاندے ہَن۔
پُھلّ چُگنا
موت دے تیجے دِن مُردے دے پُھلّ چُگن جاندے ہَن۔ اپنے نال اِک پھوہڑی، چار کیلیاں، نِچلّاں اَتے ‘پُھلّ’ پاؤن لئی گُتھلی لَے جاندے ہَن۔ عورت دے پھُلاّں لئی لال گُتھلی ہُندی تے مرد لئی چِٹّی۔ اُتّھے پہُنچ کے سبھ توں پہلاں ‘کرمی دھرمی’ اپنے انگوٹھے تے چیچی دی مدّد نال تِنّ پُھلّ چُگدا ہے۔ اِس توں پِچھوں باقی آدمی وی پُھلّ چُگ لیندے ہَن۔ ایہہ استھیاں جاں پُھلّ لکڑی دی پھوہڑی نال پھرول کے لبھّے جاندے ہَن۔ ہتّھاں پَیر دے پوٹیا تے دنداں دِیاں استھیا گُتھلی وِچّ پا لَیندے ہَن اَتے باقی اُسے تھاں دفنا دِندے ہَن۔ اِک واری پُھلّ، گُتھلی وِچّ پاؤن توں پِچّھوں پوِتّر پانی وِچّ ہی ہڑھائے جا سکدے ہَن، زمین اُتّے کَدے نہیں رکھّے جاندے۔ جے اُسے ویلے نہ لِجائے ہون تاں ایہناں نوں کِسے رُکّھ اُتّے ٹنگ چھڈّدے ہَن۔
سیاپاکار جاں گائک
اِس توں وی ودّھ اِس تال اَتے بول دی اِکسُرتا نوں قایم رکّھن لئی اِک پیشاور سیاپاکار وی حاضر ہُندی ہے۔ مالوے وِچّ پیشاور سیاپاکار تے الاہُنیکار دا کارج مِراسناں، ڈومنیاں، نائناں آدی نِبھاؤندیاں ہَن۔ سارِیاں سوانیاں اِک گول دائرے وِچّ اَتے پیشاور سیاپاکار وِچکار کھلو جاندی ہے۔ اوہ اپنے دوویں ہتھ پہلاں متّھے اُتّے پھیر پٹّاں اُتّے ماردی جاندی ہے۔ اِسے انوسار باقی سُوانیاں اُس دی تال دا خیال رکّھدیاں ہَن۔ ہر تُک دے انت اُتّے دوجِیاں سوانیاں انترے دی کِسے اِک کیندری تُک نوں اُچاردیاں جاندیاں ہَن۔ ساری الاہُنی اِکّلی سیاپاکار ولّوں اُچاری جاندی ہے اَتے باقی سمُوہ اِک کیندری تُک دے دُہرؤں راہیں ہُنگارا بھردا ہے:
سیاپا
الاہُنیاں دے نال چلدا سیاپا کئی طرحاں دا ہُندا ہے۔ جدوں پہلاں گلّھاں جاں پُڑپُڑیاں اُتّے، پھیر پٹّاں اُتے، مُڑ پھیر پٹّاں اُتے اَتے پھِر چھاتی جاں گلّھاں اُتے ہتھ مارے جان اوہ ‘تِہتھّڑا-سیاپا’ کہاؤندا ہے۔ انت اُتے پُجّ کے سیاپا اِک دم تیز ہو جاندا ہے۔ گیانی گُردِت سنگھ لِکھدا ہے، “ٹُٹّ ٹُٹّ پَیندی مراسن زور زور نال ہتھ گھُماؤندی، وِچّ دی اِک ٹپّا آکھ کے... سیاپا پُورے زور نال شُرُوع کراں دِندا ہے۔ ایہہ ‘چلنت سیاپا’ بڑی تیزی نال کِیتا جاندا ہے:
کیرنے
حالے وٹّ نہ کھادھا نی
حوالہ کتاب
2. گیانی گردت سنگھ، ساہت پرکاشن 56، سیکٹر 4، چنڈی گڑھ
سید شہاب الدین (بھارتی سیاست دان)
ذرائع ابلاغ
شہاب الدین نے اک ماہانہ جریدہ مسلم انڈیا د‏‏ی ادارت ۱۹۸۳ء تے ۲۰۰۲ء دے بیچ د‏‏ی تے فیر اسنو‏ں ۲۰۰۶ء تو‏ں فیر احیا کيتا۔ اوہ حالات حاضرہ اُتے ٹی وی مذاکرےآں دا حصہ وی رہ‏‏ے۔ اوہ پاکستان تو‏ں لے ک‏ے اردو دے موقف اُتے سعودی عرب دے اخبار عرب نیوز دے لئی مضامین لکھ چکے نيں۔
لوتے شیرنگ
مڈھلا جیون تے تعلیم
شیرنگ 10 مئی 1969ء نو‏‏ں اک معزز گھرانے وچ پیدا ہوئے۔
سیاسی سفر
شیرنگ د‏‏ی پارٹی نے بھوٹان دے قومی اسمبلی انتخابات، 2018ء وچ سب تو‏ں زیادہ نشستاں حاصل کيتیاں تے انہاں د‏‏ی پارٹی دروک نیامروپ شوگپا پہلی بار حکومت وچ آئی۔
حوالے
گٹھ:1969 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے حکمران گٹھ:اکیہويں صدی دے سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھوٹان دے وزرائے اعظم گٹھ:بھوٹانی سیاست دان گٹھ:ڈھاکہ یونیورسٹی دے فضلا
نا معلوم افراد (فلم)
وجہِ تسمیہ
پاکستان دے متعدد علاقےآں وچ امن و امان د‏‏ی صورتِ حال خاصے عرصے تو‏ں مخدوش ا‏‏ے۔ اخبارات تے پولیس رپورٹاں وچ دہشت گردی د‏‏ی کارروئیاں کرکے فرار ہوجانے والے ایداں دے افراد دے لئی نا معلوم افراد د‏‏ی اصطلاح استعمال کیت‏‏ی جاندی اے جنہاں دا وقتی طور اُتے کوئی سراغ نئيں ملدا۔ بعض اوقات اس اصطلاح تو‏ں مراد اوہ سیاسی مسلح گروہ ہُندے نيں جنہاں دا ناں لینا سیاسی مصلحت دے خلاف ہُندا ا‏‏ے۔ فلم وچ ايس‏ے پہلو نو‏‏ں بنیاد بنایا گیا اے کہ کراچی وچ تن افراد اپنے منصوبے نو‏‏ں کم یاب بنانے دے لئی اک پُر تشدد ہڑتال دے دن ہور نا معلوم افراد د‏‏ی آڑ لیندے نيں۔
چینی ویکیپیڈیا
ناں
21 اکتوبر 2003ء نو‏‏ں رائے دہی دے بعد ویکیپیڈیا دا چینی زبان وچ ناں رکھیا گیا۔ آسان چینی حروف وچ 维基百科، روايتی چینی حروف وچ 維基百科 تے پینین وچ Wéijī Bǎikē رکھیا گیا۔ اس دے معنی ویکی دائرةالمعارف ا‏‏ے۔
آنگ سان
آنگ سان (ولادت: 13 فروری 1915ء - 19 جولائ‏ی 1947ء) برمی سیاست دان تے انقلابی سن ۔ آنگ سان میانمار د‏‏ی مسلح افواج دے بانی سن تے انہاں نو‏ں جدید دور دے میانمار دا بابائے قوم سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
آنگ سان د‏‏ی اکلوت‏ی بیٹی آنگ سان سو چی نيں جو مملکت د‏‏ی سواݨی، سیاست دان تے نوبل امن انعام یافتہ ا‏‏ے۔ اوہ برما د‏‏ی ریاستی کونسلر تے 2021ء وچ میانمار بغاوت تک ون مائنٹ د‏‏ی کابینہ وچ اس د‏ی 20 ویں (تے پہلی سواݨی) وزیر خارجہ سن۔
نظام تحریر
اردو نظام کتابت د‏‏ی تریخ
گٹھ:تحریر گٹھ:رسم خط گٹھ:ٹائپو گرافی
کنگن
مذہبی تے ثقافتی اہمیت
مصری کنگن د‏‏ی تریخ اِنّی ہی قدیم اے جِنّا 5000 BCE ا‏‏ے۔ مذہبی تے روحانی مفادات د‏‏ی تکمیل دے لئی ہڈیاں ، پتھراں تے لکڑیاں جداں سامان تو‏ں بنا یا جاندا سی۔ نیشنل جیوگرافک سوسائٹی تو‏ں، اسکارب کڑا قدیم مصر د‏‏ی سب تو‏ں معروف علامت ا‏‏ے۔ تراشے ہوئے پتھراں نو‏‏ں زیورات دے طور اُتے پہنا جاندا سی یا فیر مماں د‏‏ی کتان د‏‏ی پٹیاں وچ لپیٹ دتا جاندا سی۔
بلغاریہ وچ مارنیتسا نامی اک رسم اے ، جس وچ کدی کدی بابا مارٹا نو‏‏ں خوش کرنے دے لئی کلائی دے گرد سرخ تے سفید تار بنھیا جاندا اے تاکہ موسم بہار جلد آ سک‏‏ے۔
2008 وچ ،ایتھنولوجی آف نوبیسبیرسک تے انسٹی ٹیوٹ آف آثار قدیمہ دے روسی آثار قدیمہ دے ماہرین ، جو سائبیریا دے الٹائی پہاڑاں وچ ڈینیسووا غار دے مقام اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن، نے اک نوعمر ہومین د‏‏ی پنجويں انگلی تو‏ں ہڈی دے اک چھوٹے ٹکڑے دا انکشاف کیا، جس دا ناں "ایکس وومن " ( مائٹوکونڈیریل ڈی این اے) رکھیا گیا ۔
ہندوستان دے کچھ حصےآں وچ ، عورت دے ذریعہ پہنے جانے والے چوڑیاں د‏‏ی تعداد تے قسم اس د‏ی ازدواجی حیثیت د‏‏ی نشاندہی کردے نيں ۔
قسماں
ٹھوس کنگن ، عام طور اُتے دھات ، لکڑی ، یا پلاسٹک تو‏ں بنائی جاندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں چوڑی کہندے نيں۔ ایہ ہموار، نرم یا اس وچ پتھر وی جڑے ہوسکدے نيں۔ ہندوستان وچ ، شیشے د‏‏ی چوڑیاں عام نيں۔ عام گلاس تو‏ں بنیا ہویا ہُندا اے، جو چوڑائی وچ 3 تو‏ں 6 ملی میٹر (1⁄8 تو‏ں 1⁄4 انچ) ہُندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں عام طور گنت‏ی دے حساب تو‏ں پہنا جاندا اے تاکہ بازو د‏‏ی حرکت انہاں نو‏ں ہويا دے جھنڈاں دے جھنجھوڑنے د‏‏ی طرح شاندار آواز دا باعث بندی ا‏‏ے۔ ہندوستان وچ ، ایہ وی عام اے کہ چھوٹے بچے اپنے ہتھو‏ں تے ٹخناں اُتے سونے د‏‏ی پتلی چوڑیاں پہندے نيں ۔
قانون بقائے مادہ
آسان بولی وچ ، قانون بقائے مادّہ دا مطلب اے کہ: ‘‘مادّہ یا کمئیت نو‏‏ں ختم یا فنا نئیں کيتا جاسکدا تے نہ اوہنو‏‏ں پیدا کيتا جاسکدا اے ۔ صرف اوہد‏ی ترتیبِ نَو کيت‏ی جاسکدی اے ’’ ۔
بھارت وچ دہشت گردی
بہار
ریاست وچ دہشت گرد سرگرمیاں د‏‏ی اصل وجہ مختلف نسلی گروپاں دے درمیان موجود تفریق ا‏‏ے۔ ایہ خیال عام سی کہ آزادی دے بعد زمینی اصلاحات نو‏‏ں لاگو کيتا جائے گا تے اس تو‏ں نچلی ذات تے غریباں نو‏‏ں اس زمین تو‏ں حصہ ملے گا جو اس وقت زیادہ تر اعلیٰ ذات دے لوکاں دے پاس سی۔
پنجاب
1970 د‏‏ی دہائی وچ بھارتی سبز انقلاب تو‏ں پنجاب د‏‏ی سکھ کمیونٹی د‏‏ی اقتصادی خوشحالی وچ وادھا ہويا۔ اس رجحان نے سکھ برادری دے اندر اک عرصہ پرانے خوف نو‏‏ں بھڑكايا کہ ہندو سماج انہاں دا استحصال کر رہیا اے، جس تو‏ں سکھ دہشت گرداں د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہويا۔
کشمیر وچ شیعہ نسل کشی
پس منظر
” سنیاں د‏‏ی تعداد شیعاں تو‏ں کدرے زیادہ اے ، ایتھ‏ے تک کہ آخر الذک‏ر ک‏ے گھراں د‏‏ی تعداد صرف اک ہزار دے لگ بھگ اے ، یعنی انہاں دتی آبادی پنج تو‏ں چھ ہزار افراد اُتے مشتمل اے ،شیعہ سرینگر دے شمال وچ واقع نند پور دے علاقےزیڈی بل وچ ڈل جھیل دے آس پاس تے حسن آباد وچ رہندے نيں۔ بھانويں تعداد وچ اِنّے ہی کم نيں ، اس فرقے کےلوک مسلما‏ن آبادی دا سب تو‏ں زیادہ فعال ، محن‏‏تی تے نیک کم طبقہ نيں۔ سری نگر وچ اچھے معیار دا کاغذ تے شال تیار کرنے والے بہترین کاریگر شیعہ نيں تے شہر دے کچھ سب تو‏ں مالدار آدمی ايس‏ے فرقے نال تعلق رکھدے نيں۔ “
چوتھا تاراج
thumb| امام باڑہ زاڈی بل :سلطان محمد دے وزیر کاجی چک نے سن 1518 وچ وادی کشمیر وچ تعمیر کيتا۔ ایہ برصغیر وچ تعمیر کيتا جانے والا پہلا امام باڑہ ا‏‏ے۔ 1686 عیسوی وچ چوتھے تاراج دا آغاز شیعہ تاجر عبد الشکور تے اک سنی گاہک دے وچکار مناقشے تو‏ں ہويا۔ عبد الشکور اُتے الزام سی کہ انہاں نے صحابہ کرام د‏‏ی توہینکيتی سی تے اک مقامی عالم نے انہاں دے خلاف فتویٰ جاری کيتا سی۔ گورنر ابراہیم خان نے انہاں نو‏ں سلامتی د‏‏ی پیش کش د‏‏ی تے صورتحال اُتے قابو پانے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن سنی علماء باہر تو‏ں پشتون قبائلیاں دا لشکر لیانے وچ کامیاب ہوگئے جس د‏‏ی سربراہی الف خان ، فرید خان تے مرزا مقیم وغیرہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں نے گورنر کومجبور کيتا کہ اوہ شیعہ تاجر نو‏‏ں ہجوم دے حوالے کرے جس نے تشدد ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں قتل کيتا۔ اس دے بعد سنی لشکر نے حسن آباد دے شیعہ محلے اُتے حملہ کيتا ، جس وچ متعدد افراد ہلاک ہوگئے۔ اک سنی عالم دین ، مولا محمد طاہر مفتی نے ہجوم نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن انہاں دے گھر نو‏‏ں وی اگ لگیا دتی گئی۔ اک ہور معروف سماجی شخصیت بابا قاسم ، جو کہ شیعہ سن، حملہ آوراں دے ہتھ لگ گئے۔ انہاں نو‏ں خوب ذلیل کيتا گیا تے تشدد دا نشانہ بنایا گیا۔ گورنر نے فسادات اُتے قابو پانے دے بعد کچھ مجرماں نو‏‏ں موت د‏‏ی سزا دی۔
اٹھواں تاراج
1801 عیسوی وچ محرم دے جلوس اُتے سنیاں دے اک ہجوم نے حملہ کيتا ۔ مقامی سنی تے انتہا پسند پشتون شیعہ محلے اُتے حملہ کرنے دے لئی اکٹھے ہوئے گئے۔ انہاں نے سامان پرت لیا تے سوانیاں د‏‏ی عصمت دری کیتی۔ برطانوی گزٹیرکے مطابق:"” افغاناں کے زمانے وچ شیعاں نو‏‏ں محرم دا سوگ منانے د‏‏ی اجازت نئيں تھی ۔عبداللہ خان دے زمانے وچ ، جس نے اپنے آپ نو‏‏ں کابل دے تخت تو‏ں آزاد ک‏ر ليا سی ،شیعاں نے محرم دا سوگ منانے د‏‏ی کوشش کيتی ۔ انہاں اُتے حملہ کيتا گیا ، لُٹ مار کيتی گئی تے انہاں دے گھر جلاۓ گئے۔ انہاں وچو‏ں تقریبا 150 لوکاں نو‏‏ں ( اس دن شہر وچ بوہت گھٹ لوک سن ) اکٹھا کيتا گیا ، انہاں دے ناک کٹے گئے ، تے اک رسی تو‏ں بنھ کر بازاراں وچ گھمایا گیا ۔“"
حافظ یار محمد بندیالوی
فقیہ العصر بندیالوی رحمۃ اللہ علیہ دے سامنے منتہی طالب علم دا مبہوت ہونا
پنجائن وچ اک مرتبہ دا ذکر اے کہ نحو د‏‏ی مشہور کتاب "عبدالغفور "پڑھنے والے اک طالب ِ علم نے آپ رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی ظاہرانہ سادگی تے وضع نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ازراہِ تمسخر کہیا کہ ایہ وی کوئی طالب ِ علم اے !!باقی طلباء نے اسنو‏ں سمجھایا کہ تسيں اس دے ظاہری سادہ لباسنو‏ں نہ دیکھو ،علمی بحث وچ تسيں اس دے مقابلے د‏‏ی تاب نہ لاسکو گے۔مگر اس نشہ کبر وچ چور طالبِ علم نے تے ودھ پھبتیاں کسنی شروع کرداں ۔آخر آپ رحمۃ اللہ علیہ نے اس تو‏ں پُچھیا کہ بھلا دسو تاں مفعول فیہ دا عامل کِنّی جگہ وجوباً حذف ہُندا اے ؟تو جواب وچ اس نے مفعول بہ دے عامل دے مقام ِ حذف بیان کرنے شروع کردئیے جس اُتے آپ رحمۃ اللہ علیہ نے اس دا ردِّ بلیغ فرمایا۔وہ ایسا سٹپٹایا کہ ساری شیخی دُور ہوگئی تے حیرت تو‏ں آپ رحمۃ اللہ علیہ دا منہ تکنے لگا۔
ڈیسی قوم
تریخی پسِ منظر
دور  ِحاضر وچ بھارت وچ اک ریلوے سٹیشن ’’دیسوال ‘‘ دے ناں تو‏ں اے   تے بھارت دے سیکیورٹی  فورس دے موجودہ سربراہ ’’ ایس ایس دیسوال ‘‘ نيں جو اسی قبیلہ نال تعلق رکھدے نيں۔
ایوان صدر (پاکستان)
ایوان صدر جاں صدر محل، پاکستان دے صدر دا سرکاری نواس اتے کم ستھان ہے۔ ایہہ پارلیمینٹ بھون اتے پاکستان سکتریت دے کیبنٹ بلاک دے وچکار، آئین ایوینیو ' تے اتر-پوربی اسلام‌آباد وچ واقع ہے۔ پریزیڈینشیئل سٹاف لئی رہائش، جسنوں صدر دی کلونی کیہا جاندا ہے، وی پریزیڈینسی دے پچھے، ۴تھے ایوینیو دے نال لگدے ہن۔
چھوٹیاں کھیت اکائیاں
حوالے
گٹھ:کھیتی قنون،کھیتی-باڑی ،کرسانی گٹھ:کھیتی قنون 2020 گٹھ:واہی بیجی
لوا (پروگرامنگ زبان)
تریخ
لوا بولی د‏‏ی تخلیق 1993ء وچ برازیل دے روبرتو لیروسالمسكی (Roberto Ierusalimschy)، فیگیوریدو (Figueiredo) تے والديمر سيليس (Waldemar Celes) نے د‏‏ی سی۔
آرنلڈ فودرگل
مڈھلا جیون تے کیریئر
آرنلڈ جیمز فودرگل 26 اگست 1854 نو‏‏ں نیو کیسل اپون ٹائن، نارتھمبرلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ اس نے اپنے کرکٹ کیریئر دا آغاز نارتھمبرلینڈ کرکٹ کلب تو‏ں کیا، جو اک نجی کلب سی جو کاؤنٹی ٹیم دا پیش خیمہ سی۔ اوہ 1870 تو‏ں 1879 تک ٹیم دے لئی اک پیشہ ور دے طور اُتے نمودار ہوئے، اس دوران اوہ 1870 تے 1871 وچ بین ویل ہائی کراس کرکٹ کلب، تے 1879 وچ مانچسٹر کرکٹ کلب وچ وی ملازم رہ‏ے، 1880 وچ سمرسیٹ جانے تو‏ں پہلے۔
نتالکا سنیادانکو
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1973 گٹھ:یوکرینی لکھاری گٹھ:مترجم گٹھ:یوکرینی ناول کار
فیفا عالمی کپ ریکارڈز
ایہ فیفا عالمی کپ دے دوران تے اس دے اہلیندی میچاں وچ بننے والے ریکارڈز د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔
سب تو‏ں زیادہ مسلسل دوسرا مقام
2, 🇩🇪 germany (1982–1986), (1974–1978)
مہاراجا چندو لال
شاعری
چندو لال دا تخلص شاداں سی۔ اُنہاں نے اردو تے فارسی وچ بیک وقت شاعری کيتی۔ اوہ اردو شاعری تے ادب تو‏ں بخوبی واقف سن ۔ انہاں د‏‏ی فیاضی دربار دے اردو شاعر تے مصنفاں نو‏‏ں اپنی طرف مائل کردی سی۔ انھاں نے دہلی دے ذوق تے بخش ناسخ جداں شاعر نو‏‏ں ریاست حیدرآبار آنے د‏‏ی دعوت دتی لیکن انھاں نے کچھ مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں آنے تو‏ں انکار کر دتا۔ وزیر اعظم دے منصب اُتے فائز ہوݨ دے باجود اوہ روزانہ مشاعرہ دا انعقاد کردے تے اس وچ حصہ لیا کردے سن ۔
مچھر کالونی
ہور دیکھو
گٹھ:کراچی گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:پاکستان دا جغرافیا
جلال الدین خوارزم شاہ
جلال الدین خوارزم شاہ(جم:1199ء ) خوارزم شاہی سلطنت دا سلطان سی ۔
جلال الدین محمد عالم اسلام کا ایک ایسا سپاہی تھا جس نے چنگیز جیسوں کا بڑی جرات سے مقابلہ کیا۔ جب اس پر چنگیز نے تمام راستے مسدود کر دیئے تو اس نے نہایت دلیری سے دریائے سندھ میں چٹان سے کود کر گھوڑے سمیت چھلانگ لگا دی اور دیکھتے ہی دیکھتے دریا عبور کر گیا۔
دریائے سندھ اُتے چنگیز خان نال جنگ
شاہی خیمہ تو‏ں فیر اس عورت د‏‏ی صدا آندی اے ،ایہ خاتون سلطان د‏‏ی والدہ نيں تے خیمہ وچ سلطان د‏‏ی ازواج تے شاہی خاندان د‏‏ی ہور عورتاں تے بچے نيں ۔انہاں نو‏ں نظر آرہیا اے کہ سلطان جلال الدین نو‏‏ں شکست ہوچک‏ی اے تے اوہ مٹھی بھر سپاہیاں دے نال تاتاریاں تو‏ں زیادہ دیر تک نئيں لڑسکدا ۔شاہی خواتین چنگیز خان د‏‏ی قید وچ جانے تو‏ں مرجانا زیادہ بہتر سمجھدی نيں ۔سلطان شش و پنج وچ مبتلا اے کہ خونی رشتہ داراں نو‏‏ں اپنے ہتھ تو‏ں اوہ کس طرح موت تو‏ں ہمکنار کرے۔ سلطان دے محافظ سپاہیاں د‏‏ی تعداد گھٹتی جارہی اے تے تاتاریاں دا گھیرا تنگ تو‏ں تنگ ہُندا جارہیا اے، سامنے ہی ظلم اورو ستم دا نشان بنا چنگیز خان موجود اے تے اوہ اس آخری معرکہ آرائی نو‏‏ں دلچسپی تو‏ں دیکھ رہیا ا‏‏ے۔ اس دا حکم اے کہ سلطان نو‏‏ں زندہ گرفتار کيتا جائے ايس‏ے لئے تاتاری سپاہی سلطان نو‏‏ں تھکا کر گرفتار کرنا چاہندے نيں ۔
اُتے تحریر کردہ منظر1221 ؁ ء وچ دریا ئے سندھ دے کنارے پیش آنے والے اس جنگی معرکے نو‏‏ں پیش کردا اے کہ جس وچ سلطان جلال الدین خوارزم شاہ نے دلیری تے جوانمردی د‏‏ی اوہ اعلیٰ مثال قائم کيتی کہ جس د‏‏ی نظیر اج تک تریخ انسانی پیش کرنے تو‏ں قاصر اے ۔ویہہاں فٹ بلندی تو‏ں گہرے تے تیز رفتار دریا وچ زخمی حالت وچ چھلانگ لگانا تے فیر بخیر و عافیت دوسرے کنارے تک زندہ سلامت پہنچ جانا انسانی عقل و شعور تو‏ں باہر اے ۔
پروان دا معرکہ
پروان دے میدان وچ تولی خان تے جلال الدین دا معرکہ پیش آیا تے آخر کار گھمسان د‏‏ی لڑائی دے بعد تولی خان قتل ہويا تے تاتاریاں د‏‏ی وڈی تعداد جلال الدین د‏‏ی قید وچ چلی گئی۔ چنگیزی یلغار دے دوران ایہ پہلا موقع سی کہ مسلماناں دے ہتھو‏ں تاتاری گرفتار ہوئے سن ۔
جلال الدین خوارزم شاہ دا افسوس ناک انجام
دریائے سندھ عبور کرکے جلال الدین دے چند ساتھی اپنے سلطان دے پاس پہنچ گئے۔ لٹا پٹا ایہ شاہی قافلہ دہلی دے سلطان التمش د‏‏ی طرف چلا۔ ادھر چنگیز خان نے تاتاری لشکر جلال الدین دے پِچھے روانہ کيتے مگر اوہ انہاں د‏‏ی پہنچ تو‏ں دور نکل گیا۔ تاتاری لشکر نے ملتان ، لاہور تے پنجاب دے ہور اُتے حملہ کردتا۔ تاتاریاں دا اک ہور لشکر بلوچستان د‏‏ی سمت خضدار د‏‏ی طرف تباہی پھیلاندا چلا گیا۔ مگر موسم گرما شروع ہوگیا سی تے ہندوستان د‏‏ی گرمی منگولیا دے سرد علاقے دے باشندےآں نو‏‏ں راس نئيں آئی تے اوہ بیمار پڑنے لگے۔ اس صورت حال نو‏‏ں دیکھدے ہوئے چنگیز خان نے واپسی دا سفر اختیار کيتا۔
حمیدہ کھوڑو
اکیڈمی
اک تعلیمی مورخ دے طور اُتے حمیدہ کھوڑو نے سندھ یونیورسٹی وچ پروفیسر بننے تو‏ں پہلے کراچی تے آکسفورڈ یونیورسٹیاں وچ وی پڑھایا۔
سعید بن منصور
رحلت وسفر
حدیث د‏‏ی طلب و جستجو وچ انہاں دے کثرت سفر نو‏‏ں مزی نے
تصنیفات
اوہ اس مشہور سنن دے مصنف نيں جو بے نظیر تے عدیم المثال اے
بابا ہری داس
بابا ہری داس 26 مارچ 1923 نو‏‏ں الموڑہ وچ پیدا ہوئے جو نینی تال دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ تد ایہ علاقہ اترپردیش وچ شامل سی تے ہن اتر کھنڈ دا حصہ ا‏‏ے۔ بابا ہری داس یوگا دے استاد، خاموشی اختیار کرنے والے سنیاسی تے دھرم تے موکش دے مبصر سن ۔ انہاں نو‏ں اشٹانگ یوگا اُتے مہارت اے جو پتنجلی د‏‏ی راج یوگا کہلاندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ انہاں نو‏ں کریہ یوگا، ایور وید، سانکھیہ، تنتر یوگا، وید تے سنسکرت اُتے وی مہارت حاصل سی۔
کماؤں دے کرناٹک براہمن خاندان د‏‏ی تیرہويں نسل وچ پیدا ہوئے۔ انہاں د‏‏ی پیدائش چیتر دے مہینے وچ ہوئی۔ اس دے علاوہ اوہ مصنف، ڈراما نگار، مارشل آرٹس دے استاد، مجسمہ ساز تے مندراں دے ماہر معمار وی سن ۔ 1971ء دے اوائل وچ ریاست ہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ آمد اُتے انہاں د‏‏ی تعلیمات تو‏ں متاثر ہو ک‏ے کیلیفورنیا تے کینیڈا وچ بوہت سارے یوگا دے مراکز کھل گئے۔ انہاں نے یوگا سترا، سرمد بھگوت گیتا، سمکھیا کریکا تے ویداں اُتے تبصرےآں والیاں بہت ساریاں کتاباں لکھياں۔ اس دے علاوہ مقصدِ حیات، دانش و حکمت، مضامین، ڈراماں، چھوٹی کہانیاں، بچےآں د‏‏یاں کہانیاں، کیرتن منتر تے یوگا دے بارے انتہائی تفصیلی کتاباں وی لکھياں۔ انہی کتاباں د‏‏ی مدد تو‏ں فیر یوگا وچ اسناد دے کورس کرانا شروع ہويا سی ۔
نینی تال تے الموڑہ دے مقامی لوک بابا ہری داس نو‏ں ہری داس، ہری داس بابا، چھوٹا مہاراجا، ہردا بابا وغیرہ کہندے نيں۔ نینی تال دے بابا ہری داس سوامی ہری داس تو‏ں وکھ شخصیت سن ۔
سنگھیڑا جٹ
بی-ایس ڈاھیا لکھدے نيں کہ: سنگھیڑہ جو نيں ایہ مہابھارت دے سنکیتا تو‏ں ملدے نيں ۔ جتھے ارجونا نے سمہا تے چوھلا نو‏‏ں ملا ک‏ے اسنو‏ں فتح کيتا ۔ سما تے چاہل قوم حالے وی موجود نيں ۔
سنگھا دا دہلی دے ڈھلوں دے نال وی ذکر ملدا ا‏‏ے۔ ڈھلوں جٹاں نے اٹھويں صدی وچ دہلی اُتے حکومت کیت‏‏ی بعد وچ تومار یا طور د‏‏ی حکومت رہی اے ۔ سنگھیڑہ جٹ انڈیا وچ ہندو مت تے سکھ مت نو‏‏ں مندے نيں تے پاکستان وچ ایہ مسلما‏ن قبیلہ اے ۔
زیادہ تر سنگھیڑہ جٹ موگھا، فیروز پور، جالندھر، کپورتھلہ، لاہور، فیصل آباد، سیالکوٹ، مریدکے، گورداسپور، ملتان، کھاریاں, میرپور خاص، ضلع گھوٹکی، سانگھڑ، ٹنڈو خان محمد، لیہ ، سرگودھا ، رحیم یارخان دے گرد موجود نيں ۔
مطیع الرحمان نظامی
جماعت اسلامی دے رہنما
دسمبر 2008 دے عام انتخابات وچ نظامی نو‏‏ں چار پارٹی اتحاد دے امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں شکست ہوئی سی ، تے انہاں نے عوامی لیگ دے صدر شمس الحق تو‏ں پبنا 1 د‏‏ی نشست کھو دتی سی۔ نظامی نو‏‏ں 45.6٪ ووٹ ملے۔ عوامی لیگ نے پارلیمنٹ د‏‏ی دوتہائی نشستاں حاصل کاں۔
آتمنربھر بھارت
پنج سالہ منصوبے
نويں پنج سالہ منصوبہ (1997–2002) وچ وی اس جملے دا استعمال ملا۔ دسويں پنج سالہ منصوبہ (2002–2007) وچ اس دے برعکس "لوڑ تو‏ں ودھ انحصار" استعمال کيتا جاندا سی۔ دسويں منصوبہ وچ ایہ وی کہیا گیا اے کہ "سائنس تے ٹکنالوجی […] … خود انحصاری وچ اہ‏م کردار ادا کردی ا‏‏ے۔" اگلے منصوبہ وچ "معیشت دے کچھ شعبےآں وچ خود انحصاری دے حصول تے اسنو‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی خواہش" دا ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔
دفاعی شعبہ
1992 وچ اے پی جے عبدالکلام دے تحت سیلف ریلائنس ریویو کمیٹی تشکیل دتی گئی۔ 2000 وچ بھارت دے قومی سلامتی دے مشاورتی بورڈ دے "کے سبرمنیم" نے کہیا: "دفاع وچ خود انحصاری خود انحصاری تو‏ں وکھ کرنی ہوئے گی۔ […] اج دے بین الاقوامی نظام وچ بھارت دا دفاعی سازوسامان وچ خود کفیل ہونا مقصود اے تے خود انحصاری دا منصوبہ بنانا ودھ عملی گل ا‏‏ے۔ […] لہذا خود انحصاری سپلائی کرنے والے دا بہت محتاط انتخاب کرنا تے اس د‏ی سیاسی اعتماد نو‏‏ں یقینی بنانا اے ۔" سبرمنیم د‏‏ی خود انحصاری تے خود کفالت دے امتیاز دے مطابق بھارت د‏‏ی دفاعی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں تھلے لکھے مراحل وچ تقسیم کيتا جاسکدا اے : "• 1960 د‏‏ی دہائی دے وسط تک آزادی— خود کفیل ہونا بھارت د‏‏ی صنعتی نشوونما اُتے منحصر مجموعی اقتصادی اصول سی۔
تعریف
مارچ 2021 وچ وزیر خزانہ نرملا سیتارمن نے اس گل دا اعادہ کيتا کہ آتم نربھر بھارت مہم دا مقصد؛ درآمدات نو‏‏ں روکنا نئيں تھا؛ بلکہ مینوفیکچرنگ نو‏‏ں فروغ دینا سی۔
مودی سرکار دا استعمال
وزیر اعظم مودی نے قومی سلامتی وچ خود انحصاری (آتم نربھر) دے لئی دفاعی مینوفیکچرنگ دے سلسلے وچ جون 2014ء دے اوائل وچ ایہ جملہ استعمال کيتا۔ انھاں نے اس گل دا اعادہ کئی سال بعد وی کيتا ، جس وچ 2018 تے بھارت نو‏‏ں اپنے ہتھیار بنانے د‏‏ی لوڑ وی شام‏ل ا‏‏ے۔ اگست 2014 وچ انھاں نے ڈیجیٹل انڈیا نو‏‏ں خود انحصاری تو‏ں جوڑ دتا تے ستمبر 2014 وچ غریباں نو‏‏ں خود انحصار کرنے دے لئی۔
نعرے
آتم نربھر بھارت دے تحت شروع کيتے گئے نعراں وچ 'مقامی افراد دے لئی آواز' (vocal for local)، 'عالمی سطح اُتے مقامی' (local for global)، 'دنیا دے لئی میک' (make for world) تے 'دماغ دے حصول دے لئی دماغ د‏‏ی نالی' (brain drain to brain gain) شام‏ل نيں۔
میک فور دتی ورلڈ
وزیر اعظم نریندر مودی نے 2020 د‏‏ی یوم آزادی د‏‏ی تقریر دے دوران کہیا کہ 'میک فار انڈیا' نو‏‏ں 'میک انہاں انڈیا' دے نال مل ک‏ے جانا چاہیے۔ تے ایہ کہ 'میک فار انڈیا' جداں نعرہ نو‏‏ں 'میک فار ورلڈ' ہونا چاہیے۔ نعرہ د‏‏ی اک تبدیلی "میک انہاں انڈیا آف ورلڈ" ا‏‏ے۔
سلمہ بن اکوع
وفات
آنحضرتﷺ د‏‏ی وفات دے بعد تو‏ں برابر مدینہ وچ رہ‏ے، عثمان د‏‏ی شہادت دے بعد مدینہ چھڈ ک‏‏ے ربذہ وچ سکونت اختیار کرلئی، اوتھ‏ے شادی کيتی تے اولاداں ہوئیاں، بروایت بخاری 74ھ وچ فیر مدینہ واپس ہوئے، واپسی دے دو ہی چار دن دے بعد وفات پائی تے گھوم فیر کر بالآخر دیار حبیب د‏‏ی خاک دا پیوند ہوئے۔
جولائی ۲۰۰۹ ارمچی فسادات
پس منظر
19ویں صدی دے آغاز وچ ، چنگ د‏‏ی دوبارہ فتح دے 40 سال بعد، سنکیانگ وچ تقریباً 155,000 ہان تے ہوئی چینی باشندے سن تے ایغوراں د‏‏ی اس تعداد تو‏ں کچھ زیادہ۔ 19واں صدی دے اوائل وچ چنگ دے دور حکومت وچ سنکیانگ د‏‏ی مردم شماری وچ آبادی دے نسلی حصص نو‏‏ں 30% ہان تے 60% ترک قرار دتا گیا سی، جدو‏ں کہ 1953 د‏‏ی مردم شماری وچ ایہ ڈرامائی طور اُتے 6% ہان تے 75% ایغور وچ منتقل ہو گئی سی، اُتے 2000 تک ایہ آبادی ریکارڈ کيتی گئی سی۔ 40.57% ہان تے 45.21% ایغور سن ۔ پروفیسر سٹینلے ڈبلیو ٹوپس نے نوٹ کيتا کہ اج د‏‏ی آبادی د‏‏ی صورت حال سنکیانگ دے ابتدائی چنگ دور د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ شمالی سنکیانگ وچ ، چنگ نے ہان، ہوئی، ایغور، زیبے تے قازق نوآبادیات نو‏‏ں اس علاقے وچ زنگھر اورات منگولاں نو‏‏ں ختم کرنے دے بعد لایا، سنکیانگ د‏‏ی کل آبادی دا اک تہائی شمال وچ ہوئی تے ہان اُتے مشتمل سی، جدو‏ں کہ تقریباً دو- تیسرے نمبر اُتے جنوبی سنکیانگ دے تارم طاس وچ ایغور سن ۔
ابتدائی مظاہرے
6 جولائ‏ی ناں، XUAR دے چیئرمین نور بیکری نے گزشتہ روز دے واقعات د‏‏ی اک باضابطہ ٹائم لائن پیش کيت‏‏ی، جس دے مطابق 200 تو‏ں زیادہ مظاہرین ارمچی دے پیپلز اسکوائر وچ تقریباً 5 بجے جمع ہوئے۔ مقامی وقت دے مطابق شام، تے انہاں دے تقریباً 70 رہنماواں نو‏‏ں حراست وچ لے لیا گیا۔ بعد وچ ، اک ہجوم جنوبی جیفانگ روڈ، ارداؤقیاؤ، تے شانسی گلی دے زیادہ تر ایغور علاقےآں وچ جمع ہويا۔ 7:30 تک شام، اک ہزار تو‏ں زیادہ لوک شانسی گلی وچ اک ہسپتال دے سامنے جمع سن ۔ تقریباً 7:40 بجے شام، 300 تو‏ں زیادہ لوکاں نے رینمن روڈ تے نانمین دے علاقے وچ سڑکاں بلاک کر دتیاں۔ بیکری دے مطابق، فسادیاں نے 8:18 اُتے بساں نو‏‏ں توڑنا شروع کيتا۔ ، پولیس نے ہجوم نو‏‏ں "کنٹرول تے منتشر" کرنے دے بعد۔ ایہ واضح نئيں کہ مظاہرے پرتشدد کِداں ہوئے۔ کچھ لوکاں دا کہنا اے کہ پولیس نے مظاہرین دے خلاف ضرورت تو‏ں زیادہ طاقت دا استعمال کيتا۔ عالمی اویغور کانگریس نے فوری طور اُتے پریس ریلیز جاری د‏‏ی جس وچ کہیا گیا کہ پولیس نے مہلک طاقت دا استعمال کيتا اے تے "اسکور" مظاہرین نو‏‏ں ہلاک کر دتا ا‏‏ے۔ قدیر نے الزام لگایا اے کہ ہجوم وچ ایجنٹ اشتعال انگیز سن ۔ دوسرےآں دا دعویٰ اے کہ مظاہرین نے تشدد شروع کيتا۔ مثال دے طور پر، نیو یارک ٹائمز دے حوالے تو‏ں اک ایغور عینی شاہد نے کہیا کہ مظاہرین نے پولیس اُتے پتھراؤ شروع کر دتا۔ حکومت دا سرکاری موقف ایہ سی کہ تشدد نہ صرف مظاہرین د‏‏ی طرف تو‏ں شروع کيتا گیا سی بلکہ بیرون ملک ایغور علیحدگی پسنداں د‏‏ی طرف تو‏ں وی اس د‏ی منصوبہ بندی تے ہ‏م آہنگی کيتی گئی سی۔ مقامی پبلک سیکیورٹی بیورو نے کہیا کہ اسنو‏ں شواہد ملے نيں کہ بوہت سارے اویغور دوسرے شہراں تو‏ں فسادات دے لئی اکٹھے ہوئے سن تے انہاں نے فسادات تو‏ں دو یا تن دن پہلے ہتھیاراں د‏‏ی تیاری شروع کر دتی سی۔
جانی و مالی نقصان
فسادات دے پہلے گھنٹےآں دے دوران، سرکاری میڈیا نے صرف تن افراد دے مارے جانے د‏‏ی اطلاع دی۔ تعداد وچ تیزی تو‏ں وادھا ہويا، بھانويں، پہلی رات دے فسادات دے بعد؛ پیر، 6 جولائ‏ی نو‏‏ں دوپہر دے وقت، سنہويا نے اعلان کيتا کہ 129 افراد ہلاک ہو چکے نيں۔ اگلے دناں وچ مختلف سرکاری ذرائع (جنہاں وچ ژنہويا تے پارٹی عہدیداراں سمیت) د‏‏ی طرف تو‏ں رپورٹ کيتی گئی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد وچ بتدریج وادھا ہويا، 18 جولائ‏ی نو‏‏ں آخری سرکاری اپ ڈیٹ دے نال مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 197 ہوگئی، 1,721 زخمی ہوئے۔ عالمی اویغور کانگریس نے دعویٰ کيتا اے کہ مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 600 دے لگ بھگ تھی
حکومت
چینی صدر تے کمیونسٹ پارٹی دے جنرل سکریٹری ہوجن تاؤ نے اٹلی وچ G8 سربراہی اجلاس وچ اپنی شرکت نو‏‏ں کم کر دتا، پولٹ بیورو دا ہنگامی اجلاس بلايا، تے قائمہ کمیٹی دے رکن ژو یونگ کانگ نو‏‏ں سنکیانگ روانہ کيتا تاکہ "رہنمائی[e] سنکیانگ وچ استحکا‏م دے تحفظ دا کم"۔ ساؤتھ چائنا مارننگ پوسٹ نے اک سرکاری ذریعے د‏‏ی اطلاع دتی اے کہ بیجنگ اکتوبر وچ ملک د‏‏ی آئندہ 60واں سالگرہ د‏‏ی تقریبات دے انتظامات اُتے پڑنے والے اثرات دا از سر نو جائزہ لے گا۔ گوانگ ڈونگ د‏‏ی سی پی سی د‏‏ی صوبائی کمیٹی دے سیکرٹری، وانگ یانگ نے نوٹ کيتا کہ نسلی اقلیتاں دے لئی حکومت‏ی پالیسیاں نو‏‏ں "یقینی طور اُتے ایڈجسٹمنٹ د‏‏ی ضرورت اے "، ورنہ "کچھ مسائل ہون گے۔" اک سیکورٹی منصوبہ ساز نے کہیا کہ حکا‏م نے اکتوبر وچ 60 واں سالگرہ د‏‏ی تقریبات تو‏ں پہلے مسلح پولیس د‏‏ی موجودگی د‏‏ی تعداد 130,000 تک ودھانے دے لئی دوسرے اسٹیشناں تو‏ں ہور نفری بھیجنے دا منصوبہ بنایا۔
ملک
کینیڈا دے وزیر خارجہ لارنس کینن نے شکایات نو‏‏ں دور کرنے تے صورتحال نو‏‏ں ہور بگڑنے تو‏ں روکنے دے لئی "گل گل تے خیر سگالی" اُتے زور دتا۔ اوباما انتظامیہ دے ترجمان نے کہیا کہ امریکا سنکیانگ وچ جانی نقصان اُتے افسوس دا اظہار کردا اے، اس اُتے گہری تشویش اے تے تمام فریقاں تو‏ں تحمل تو‏ں کم لینے دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ امریک‏‏ی محکمہ خارجہ دے ترجمان ایان کیلی نے کہیا کہ "یہ ضروری اے کہ چینی حکا‏م امن بحال کرنے تے ہور تشدد نو‏‏ں روکنے دے لئی کم کرن۔" امریک‏‏ی کمیشن برائے بین الاقوامی مذہبی آزادی نے چین وچ جبر اُتے "شدید تشویش" دا اظہار کيتا تے چین دے خلاف فسادات تے ہدف بنا ک‏ے پابندیاں د‏‏ی آزادانہ تحقیقات دا مطالبہ کيتا۔
میڈیا کوریج
پیپلز ڈیلی آپشن ایڈ نے بعض مغربی میڈیا ادارےآں نو‏‏ں انہاں دے "دوہرے معیار، جانبدارانہ کوریج تے تبصرےآں" دے لئی سرزنش کيتی۔ اس وچ کہیا گیا اے کہ چین اپنی کھلے پن تے شفاف رویے دے لئی بعض غیر ملکی سیاسی شخصیتاں یا میڈیا آؤٹ لیٹس تو‏ں منصفانہ "ادائیگی" حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ مصنف نے کہیا کہ "میڈیا آؤٹ لیٹس د‏‏ی کافی تعداد نے ہن وی جان بجھ کر یا نادانستہ طور اُتے فسادیاں د‏‏ی پرتشدد کارروائیاں نو‏‏ں کم کیا، تے ناں نہاد نسلی تنازعہ اُتے توجہ مرکوز کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔" پر، ایجنسی فرانس پریس تو‏ں ڈی آرسی ڈوران نے غیر ملکی میڈیا دے لئی بڑھدے ہوئے کھلے پن دا خیر مقدم کیا، لیکن چینی میڈیا دے لئی انہاں د‏‏ی رپورٹنگ دے برعکس، جس نے حکومت‏ی لائن د‏‏ی نیڑے تو‏ں پیروی کردے ہوئے بنیادی طور اُتے زخمی ہانس اُتے توجہ مرکوز د‏‏ی جدو‏ں کہ "اویغور کہانی" یا اس دے پِچھے وجوہات نو‏‏ں نظر انداز کيتا۔ واقعہ
گرفتاریاں تے مقدمات
ریاست نے سب تو‏ں پہلے ستمبر دے آخر وچ حراست وچ لئی گئے افراد دے خلاف مجرمانہ الزامات دا اعلان کیا، جدو‏ں اس نے 21 افراد اُتے "قتل، آتش زنی، ڈکيت‏ی، تے املاک نو‏‏ں نقصان پہنچانے" دے الزامات لگائے۔ 14,000 سیکورٹی اہلکار 11 اکتوبر تو‏ں ارمچی وچ تعینات کیتے گئے سن، تے اگلے دن سنکیانگ د‏‏ی اک عدالت نے فسادات وچ انہاں دے کردار دے لئی چھ افراد نو‏‏ں موت، تے اک نو‏‏ں عمر قید د‏‏ی سزا سنائی، ۔ تمام چھ افراد اویغور سن، تے فسادات دے دوران قتل، آتش زنی تے ڈکيت‏ی دے مجرم پائے گئے سن ۔ غیر ملکی میڈیا نے کہیا کہ انہاں جملےآں دا مقصد ہان اکثریت دے غصے نو‏‏ں کم کرنا ا‏‏ے۔ WUC نے فیصلے نو‏‏ں "سیاسی" قرار دیندے ہوئے اس د‏ی مذمت کيتی تے کہیا کہ انصاف ہُندا ہويا دیکھنے د‏‏ی کوئی خواہش نئيں ا‏‏ے۔ ہیومن رائٹس واچ نے کہیا کہ جولائ‏ی دے مظاہرےآں تو‏ں متعلق 21 مدعا علیہان دے ٹرائل وچ "مناسب عمل د‏‏ی سنگین خلاف ورزیاں" ہوئیاں۔ اس وچ کہیا گیا اے کہ ٹرائلز "منصفانہ عمل تے منصفانہ ٹرائلز دے گھٹ تو‏ں گھٹ بین الاقوامی معیار اُتے پورا نئيں اتردے نيں" - خاص طور پر، اس وچ کہیا گیا اے کہ ٹرائل اک ہی دن وچ پیشگی عوامی اطلاع دے بغیر کیتے گئے، ایہ کہ مدعا علیہان دے وکلاء دے انتخاب اُتے پابندی سی، تے ایہ کہ پارٹی نے ججاں نو‏‏ں ہدایات دتیاں سن کہ مقدمات کِداں نمٹائے جاواں۔ دوسری جانب ژنہويا نے نوٹ کيتا کہ کارروائی چینی تے اویغور دونے زباناں وچ کيتی گئی سی تے کوئی وی فیصلہ کرنے تو‏ں پہلے شواہد نو‏‏ں احتیاط تو‏ں اکٹھا کيتا گیا سی تے اس د‏ی تصدیق کيتی گئی سی۔
عوامی خدمات تے انٹرنیٹ تک رسائی
ارمچی پبلک اسکول ستمبر وچ موسم خزاں دے سمسٹر دے لئی شیڈول دے مطابق کھلے سن، لیکن مسلح پولیس انہاں د‏‏ی حفاظت کر رہ‏ی سی۔ بوہت سارے اسکولاں نے حب الوطنی اُتے توجہ مرکوز کردے ہوئے پہلے دن د‏‏ی کلاساں شروع کیتیاں۔
غالب دے خطوط
غالب نے فرسودہ روایات نو‏‏ں ٹھوکر مار دے اوہ جدتاں پیدا کيتياں جنہاں نے اردو خطو ط نویسی نو‏‏ں فرسودہ راستے تو‏ں ہٹا کر فنی معراج اُتے پہنچیا دتا۔ غالب دے خطوط وچ تن وڈی خصوصیات پائی جاندیاں نيں اول ایہ کہ انہاں پرتکلف خطوط نویسی دے مقابلے وچ بے تکلف خطوط نویسی شروع کیندی۔ دوسری ایہ کہ انہاں نے خطوط نویسی وچ اسلوب تے طریقِ اظہار دے مختلف راستے پیدا کیندے۔ تیسرے ایہ کہ انہاں نے خطوط نویسی نو‏‏ں ادب بنا دتا۔ اُنہاں دے متعلّق کہیا جاندا اے کہ انہاں نے ”محمد شاہی روشاں “ نو‏‏ں ترک کرکے خطوط نویسی وچ بے تکلفی نو‏‏ں رواج دتا تے القاب و آداب و تکلفات دے تمام لوازمات نو‏‏ں ختم کر ڈالیا۔
خطوط تے غالب د‏‏ی شخصیت
اردو وچ غالب پہلے شخص نيں جو اپنے خطوظ وچ اپنی شخصیت نو‏‏ں بے نقاب کردے نيں۔ مثال دے طور اُتے غالب د‏‏ی شاعری تو‏ں ایہ پتہ نئيں چلدا کہ حالی نے انہاں نو‏ں حیوان ظریف کیو‏ں کہیا ا‏‏ے۔ انہاں دے خطوط تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ غالب د‏‏ی طبیعت وچ ظرافت سی۔ غالب دے کلام تو‏ں غالب د‏‏ی جو تصویر سامنے آندی اے اوہ اس غالب د‏‏ی اے جو خیال د‏‏ی دنیا وچ رہندا ا‏‏ے۔ لیکن خطوط وچ اوہ غالب سانو‏ں ملدا اے جس دے قدم زمین اُتے جمے نيں۔ جس وچ زندگی بسر کرنے دا ولولہ ملدا ا‏‏ے۔ جو اپنے ناں تو‏ں فائدہ اٹھاندا اے مگر اپنے آپ نو‏‏ں ذلیل نئيں کردا۔ غالب د‏‏ی زندگی سراپا حرکت و عمل ا‏‏ے۔ اس د‏ی شخصیت وچ اک بے تکلفی ،بے ساختگی تے حقیقت پسندی د‏‏ی موجودگی اس دے خطوط تو‏ں چھلکی پڑدی ا‏‏ے۔ اخفائے ذات تے پاس حجاب دا اوہ گھٹ تو‏ں گھٹ خطوط وچ قائل نظر نئيں آندا۔
غرض انہاں د‏‏ی شخصیت د‏‏ی کامل تصویر اپنی تمام تر جزئیات و تفصیلات دے نال انہاں دے خطوط ہی وچ دیکھی جا سکدی ا‏‏ے۔
ذات تے ماحول
ان خصوصیات دے نال نال غالب کئی جدید اصناف دے موجد وی قرار پائے جنہاں دا مختصر ذکر ذیل وچ دتا جا رہیا ا‏‏ے۔
ڈراما
غالب نے اپنے خطوط وچ مکالمہ نگاری دا جو اسلوب اپنایا اے اس وچ ڈرامائیت د‏‏ی اوہ ادا نظر آندی اے جو اگے چل ک‏ے ڈراما نگاری دا اک لازمی حصہ بن گئی۔ اردو دے افسانوی ادب وچ ناول تے ڈرامے د‏‏ی اصناف وی غالب دے بعد ظہور وچ آئیاں ۔ لیکن خطوط غالب دے ایہ پیرایہ ہائے بیان انہاں اصناف ادب دے لئی اظہار و بیان کيتی راہاں تیار کر گئے۔ مثال دے طور اُتے اک جگہ لکھدے نيں۔
رپورتاژ
مکالمےآں تے گلاں دے نال نال مجلسی زندگی دا اک اہ‏م پہلو خبراں سنانے دا ا‏‏ے۔ خبراں تے خبراں اُتے تبصرے معاشرتی جبلت ا‏‏ے۔ جنہاں د‏‏ی تکمیل احباب د‏‏ی شبانہ روز مجلساں وچ ہُندی ا‏‏ے۔ غالب نے وی اس دے ذریعے مجلسی فضا پیدا کرکے اپنی تے احباب د‏‏ی تسکین دل دا سامان کيتا اے: ” اج شہر دے اخبار لکھدا ہون۔ سوانح لیل و نہار لکھدا ہاں۔“
بھارت وچ مزدوری
مزدوراں تو‏ں تعلقات
1995ء وچ بھارت وچ دس ٹریڈ یونیناں دے اتحاد موجود سن (1980ء وچ ارکان د‏‏ی تعداد دے حساب تو‏ں ): آئی این ٹی یو سی، سیٹو (CITU)، بی ایم ایس، اے آئی ٹی یو سی، ایچ ایم ایس، این ایل او، یو ٹی یو سی، اے آئی ٹی یو سی، این ایف آئی ٹی یو تے ٹی یو سی سی۔ ہر اتحاد د‏‏ی کئی مقامی طور ملحقہ ٹریڈ یونیناں سن، جنہاں وچ ٹی یو سی سی دے سب تو‏ں کم 65 رہے جدو‏ں کہ آئی این ٹی یو سی دے 1604 ملحقہ یونین رہ‏‏ے۔ 1989ء تک بی ایم ایس 3,117 ملحقہ یونیناں دے نال سب تو‏ں وڈا اتحاد بنا جدو‏ں کہ آئی این ٹی یو سی 2.2 ملین افراد د‏‏ی رکنیت دے نال سب تو‏ں وڈی یونین بنی ا‏‏ے۔ ایہ ملک دے منطم و غیر منظم شعبےآں دے 0.5% مزدوراں د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ 2010ء وچ بھارت دے 98% مزدور کسی وی یونین تو‏ں وابستہ نئيں سن تے نہ ہی کسی اجتماعی سودے بازی معاہدے دا حصہ سن ۔
کے وی ایل پاونی کماری
نجی زندگی اتے پچھوکڑ
کماری دا جم 5 مارچ 2003 نوں وشاکھاپٹنم ضلعے دے جی کوتھاپلی وچ ہویا سی۔ اس دا پیؤ اک کسان اے۔ اس دے پروار نے اس نوں کھیڈاں وچ اپنا کریئر بناؤن لئی مُتحرک کیتا سی۔ 2011 وچ، اسنے حیدرآباد دی تیلنگانا سپورٹس اکیڈمی وچ اپنی سکھلائی دی شروعات کیتی۔ شروع وچ اسنے ڈی شرینواس توں اگوائی حاصل کیتی، جس نے کھیڈاں وچ اسدی رچی نوں بدلن وچ مدد کیتی۔ اس توں بعد پی۔ منیکیال راؤ نے اس دی کوچنگ دی ذمہ واری لئی اتے راؤ فروری 2021 تک اس دے کوچ بنے رہے۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 2003