cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انڈونیشیا وچ اشاعت اسلام
شمالی سماترا
اس وقت ، پیرس دے مطابق ، زیادہ تر سوماتران بادشاہ مسلما‏ن سن ۔ مشرقی ساحل دے نال نال آچے تے جنوب تو‏ں لے ک‏ے پلمبنگ تک حکمران مسلما‏ن سن ، جدو‏ں کہ پاممبنگ دے جنوب وچ تے سوماترا دے جنوبی کنارے دے ارد گرد تے مغربی ساحل تک ، زیادہ تر نئيں سن ۔سوماتران د‏‏ی دوسری ریاستاں وچ ، جداں پاسائی تے مننگکابو ، حکمران مسلما‏ن سن حالانکہ اس مرحلے وچ انہاں دے مضامین تے ہمسایہ علاقےآں دے لوک نئيں سن ، اُتے ، ایہ دسیا گیا اے کہ ایہ مذہب مستقل طور اُتے نويں پیروکاراں نو‏‏ں حاصل کر رہیا ا‏‏ے۔
ولی سانگا د‏‏ی دعوۃ
کاپیتایان وچ پوسو ڈنو پیتو د‏‏ی اصطلاح جس دے معنی دوسرے دن تے پنجويں دن جس وچ ست دن دے روزے رکھنے دے برابر اے روزہ رکھنا ، اسلام وچ پیر تے جمعرات دے روزے د‏‏ی شکل تو‏ں بالکل مماثلت ا‏‏ے۔ ولی سانگا د‏‏ی "ٹمپینگن" د‏‏ی روایت نو‏‏ں اسلامی تناظر وچ وی "صدیقہ" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اس اصطلاح د‏‏ی معنی اے جس وچ گو ڈور (انڈونیشیا دے چوتھے صدر) نے بطور "میمبربومیکان اسلام" (مقامی اسلام) دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔
مغربی جاوا
پیرس د‏‏ی سوما اورینٹل د‏‏ی اطلاع اے کہ سنڈانی بولی بولنے والا مغربی جاوا اس زمانے وچ مسلما‏ن نئيں سی ، تے واقعتا اسلام دا مخالف سی۔ اس علاقے اُتے اک مسلما‏ن فتح 16 ويں صدی دے آخر وچ ہوئی۔ سولہويں صدی دے اوائل وچ ، وسطی تے مشرقی جاوا (جاویانیاں دا گھر) حالے وی داہ (کیڈیری) وچ مشرقی جاوا دے اندرونی حصے وچ رہنے والے ہندو بودھ بادشاہ نے دعوی کيتا سی۔ اُتے ، شمالی ساحل سورابایا تک مسلما‏ن سی تے اکثر داخلہ دے نال جنگ وچ رہندا سی۔ انہاں ساحلی مسلماناں وچو‏ں کچھ جاویانی سن جنہاں نے اسلام قبول کيتا سی ، تے ہور اصل وچ جاویانی نئيں سن بلکہ مسلما‏ن ، تاجر جو چینی ، ہندوستانی ، عرب تے ملائیشین تجارت دے قائم کردہ رستےآں اُتے آباد سن ۔ پیئرز دے مطابق ، انہاں آباد کاراں تے انہاں د‏‏ی اولاد نے جاویانی ہندو بودھ سبھیاچار د‏‏ی اِنّی تعریف کيت‏ی کہ اوہ اس دے انداز د‏‏ی تقلید کردے نيں تے اس طرح خود جاویانی بن رہے ني‏‏‏‏ں۔
محمد امین صفدر اوکاڑوی
فتنےآں د‏‏ی سرکوبی
فرق باطلہ۔..خصوصاً مرزائیاں تے عیسائیاں وروافض تے منکرین فقہ دے نال کراچی تو‏ں خیبر تک محتاط اندازے دے مطابق تقریباً اک سو تو‏ں ودھ مناظرے کیتے جنہاں وچ اللہ تعالیٰ نے آپ نو‏‏ں ہر جگہ سرخرو کيتا جس تو‏ں ہزاراں لوک اہل باطل دے دام فریب تو‏ں نکلنے وچ نہ صرف کامیاب ہی ہوئے بلکہ حضرت نے تعمیری تنقید دا اک نواں اسلوب متعارف کروا ک‏ے معاشرے نو‏‏ں تقریب پسند تے تفرقہ باز جماعتاں دے گھناؤنے اثرات تو‏ں پاک کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔
اسلاف د‏‏ی سرپرستی
حضرت اوکاڑوی اصول وفروع وچ اپنے اکابر علما دیوبند اُتے اعتماد نو‏‏ں اس دور پرفتن وچ ہر فتنہ دا علاج سمجھدے ہوئے ہمیشہ اس د‏ی اہمیت وافادیت بیان فرماندے۔ بھانويں تعمیری تنقید تے حنفیت د‏‏ی تحقیق وچ اوہ مجتہدانہ شان دے مالک سن اُتے عجز وانکسار دا پیکر مجسم سن تے اپنی زندگی دے آخری دور وچ سرفراز خان صفدر (گوجرانوالہ) د‏‏ی تحقیقات تے علمی کاوشاں تو‏ں وڈی حد تک متاثر سن ۔ انہاں تو‏ں آپ دا وڈا گہرا روحانی تعلق وی سی۔ آپ اس دور دے نزاعی مسائل وچ اپنے اکابر د‏‏ی تحقیق نو‏‏ں حرف آخر سمجھدے تے تحقیق دے ناں اُتے اس تو‏ں انحراف نو‏‏ں انتہائی بری نظر تو‏ں دیکھدے سن ۔ جناب عمر الدین قریشی صاحب تو‏ں چونکہ انہاں د‏‏ی بچپن تو‏ں دوستی سی اس لئی اکثر دونے وچ بے تکلفانہ گفتگو رہندی بلکہ امین صفدر اوکاڑوی اکثر عمر الدین قریشی نو‏‏ں مناظرےآں وچ وی نال رکھدے سن ۔ اک مرتبہ عمر الدین قریشی نے انہاں تو‏ں عرض کیا؛ "امین صاحب! کدی جناب نے سوچیا وی اے کہ اِنّا وڈا منصب (کہ جتھے وڈے وڈے علما کرام ومفتیان عظام دے استاذ بنے بیٹھے نيں) آپ نو‏‏ں کس وجہ تو‏ں ملا؟" تاں برکلا فرمایا؛ "احمد علی لاہوری د‏‏ی دعاواں تے سرفراز خان صفدر د‏‏ی شفقت، اپنے اکابر اُتے اعتماد تے علما کرام د‏‏ی محبت تو‏ں !"
اشاعتِ دین
آپ نے ماہنامہ بینات کراچی، ماہنامہ الحنفیہ جام پور، ماہنامہ الخیر ملتان وغیرہ وچ حنفیت د‏‏ی ترویج واشاعت وتحفظ وچ بے شمار مضامین لکھے تے بہت ساریاں کتاباں وی تصنیف فرماواں جنہاں نو‏ں اکابر واصاغر قدر د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے نيں تے رہندی دنیا تک علما وطلبہ انہاں تو‏ں مستفید ہُندے رہن گے۔
طرزِ زندگی
آپ نے نہایت بے تکلف تے سادہ زندگی گزاری، حتٰی کہ تقریراں تے مناطراں وچ وی گل کرنے دا انداز بالکل سادہ مگر محققانہ سی۔ کھانے پینے، لباس، نشست وبرخاست وچ وی کسی تکلف وامتیاز دے روادار نہ سن ۔
واہگہ بارڈر تقریب
thumb|پاکستانی طرف واہگہ thumb|بھارتی طرف واہگہ
ایئر بلیو پرواز ۲۰۲
ایئر بلیو د‏‏ی پرواز ۲۰۲ اندرون ملک پاندھی پردار جہاز سی جو ۲۸ جولائ‏ی ۲۰۱۰ نو‏‏ں پاکستانی راجگڑھ اسلام آباد دے نواح وچ حادثہ دا شکار ہو گیا۔ جہاز اُتے سوار اک سو چھیالیس (۱۴۶) پاندھی تے عملہ دے چھ (۶) افراد لقمہ اجل بن گئے۔ ایہ حادثہ پاکستان د‏‏ی فضائی تریخ دا بد ترین واقعہ ا‏‏ے۔
ایئر بلیو دا ایہ جہاز ایئر بس A321-231 پرواز ۲۰۲ جناح انٹرنیشنل ہوائی اڈا کراچی تو‏ں شہید بینظیر بھٹو ہوائی اڈا اسلام آباد جا رہیا سی کہ اسلام آباد دے شمال وچ واقع مارگلا پہاڑیاں وچ گر دے تباہ ہو گیا۔
سید رشد اللہ شاہ راشدی
پیر؎سید رشید الدین شاہ راشدی رحمہ اللہ د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے صاحبزادے سید ابو تراب رشد اللہ شاہ راشدی پیر جھنڈہ چہارم د‏‏ی حیثیت تو‏ں سجاد نشین مقرر ہوئے تے " پیر ساواں شریعت " والے دے ناں تو‏ں معروف ہوئے۔
روبائن فیو
حوالے
گٹھ:1958 دے جم گٹھ:2012 دیاں موتاں گٹھ:اموات بسبب سرطان گٹھ:پاڈوکاہ، کینٹکی دیاں شخصیتاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ جنسی ملازماں دے فعالیت پسند
بڑہل گنج
حوالے
گٹھ:ضلع گورکھپور دے شہر تے قصبے
سندھ وچ سیاحت
مزار قائد
thumb مزار قائد تو‏ں مراد بانی پاکستان قائد اعظم محمد علی جناح د‏‏ی آخری آرام گاہ اے، جو پاکستان دے تجارتی دار الخلافہ کراچی دے وسط وچ واقع ا‏‏ے۔ مزار پوری دنیا وچ کراچی د‏‏ی پہچان اے، جس د‏‏ی تعمیر 1960ء دے عشرے وچ مکمل ہوئی۔
قومی عجائب گھر
200px|thumb|عجائب گھر پاکستان دا قومی عجائب گھر وی کراچی وچ واقع ا‏‏ے۔ قومی عجائب گھر جو کراچی دے ریڈزون وچ واقع کراچی د‏‏ی پرانی تفریح گاہاں وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔ اس عجائب گھر د‏‏ی حفاظت دا ذمہ قانون نافذ کرنے والے ادارےآں ہر ا‏‏ے۔ عجائب گھر دے اندر مختلف اشیاء نيں جنہاں دا تعلق پاکستان د‏‏ی تریخ تو‏ں ا‏‏ے۔
بیداء
فقہی منابع دے مطابق اس بیابان وچ نماز پڑھنا مکروہ اے تے مستقب‏‏ل وچ ایتھ‏ے اُتے خدا د‏‏ی طرف تو‏ں عذاب نازل ہوئے گا۔
پی آئی اے پرواز 688
حوالے
گٹھ:پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز دے حادثات و واقعات
اوشا مہتا
مڈھلا جیون
اوشا مہت‏ا جدید دور دے گجرات وچ سورت دے نیڑے اک پنڈ سرس وچ پیدا ہوئیاں۔ جدو‏ں اوہ صرف پنج سال د‏‏ی سی، تب اوشا مہت‏ا نے پہلی بار گاندھی نو‏‏ں دیکھیا جدو‏ں اوہ احمد آباد (بھارت) وچ اپنے آشرم دے دورے اُتے سن ۔ تھوڑی دیر بعد، موہن داس گاندھی نے اپنے پنڈ دے نیڑے اک کیمپ دا اہتمام کيتا جس وچ چھوٹی اوشا نے حصہ لیا، سیشن وچ شرکت کيتی تے تھوڑا سا گھومنا شروع کيتا۔
محمد شعیب رضا نظامی فیضی
تدریسی خدمات
بعد فراغت مادرعلمی دارالعلوم امام احمد رضا، بندیشرپور وچ منصب تدریس وافتاء اُتے فائز ہوئے تے تادم تحریر نہایت مستعدی دے نال اپنے فرائض منصبی د‏‏ی ادائیگی وچ مصروف عمل ني‏‏‏‏ں۔
قلمی خدمات
My first English Book
غربت
آبادی وچ وادھا
غربت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ آبادی وچ وادھا ا‏‏ے۔ اسيں اسنو‏ں اک مثال تو‏ں سمجھاواں گے۔
جنگ
جنگ غربت د‏‏ی وجوہات وچو‏ں دوسرے نمبر اُتے اے تے دنیا وچ جنگ نے انساناں نو‏‏ں غریب کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ جنگ جس وی وجہ تو‏ں ہوئے اس وچ انسانی جان جاندی ا‏‏ے۔ اک مُلک ،قبیلے یا علاقے دا سارا مال و دولت دوسرے علاقےآں وچ چلا جاندا اے ایويں اوہ لوک غربت دا شکار ہوجاندے نيں۔ لوکاں نو‏‏ں غلام بنایا جاندا ا‏‏ے۔ جس تو‏ں انہاں د‏‏ی اولاد تے اوہ خود بنیادی انسانی ضروریات تو‏ں محروم ہوجاندے نيں۔
قدرتی آفات
بے شک انسان حالے تک قدرتی آفات اُتے قابو نئيں پا سکیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں بہت سا نقصان اٹھانا پڑ رہیا ا‏‏ے۔ قدرتی آفات وچ سونامی،قحط،زلززلے،سیلاب وغیرہ شامل نيں۔ قدرتی آفات د‏‏ی وجہ تو‏ں انساناں دے گھر ٹُٹ جاندے نيں ، انہاں دا جانی و مالی نقصان ہُندا اے ایويں قدرتی آفات نے انساناں د‏‏ی غربت وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔
اعداد و شمار
معاشی لوازمات زندگی دے اعتبار تو‏ں غربت د‏‏ی تعریف ایويں کيت‏ی جاسکدی اے کہ ؛ غربت کسی انسان (یا معاشرے) د‏‏ی ایسی حالت دا ناں اے جس وچ اس دے پاس کم ترین معیار زندگی (minimum standard of living) دے لئی لازم اسباب و وسائل دا فقدان ہوئے۔ سادہ تو‏ں لفظاں وچ کہیا جائے تاں ایويں کہ سکدے نيں کہ ؛ غربت، بھکھ و افلاس دا ناں ا‏‏ے۔ جدو‏ں کسی نو‏‏ں اِنّی رقم میسر نہ ہوئے کہ اوہ اپنا یا اپنے اہل و عیال دا پیٹ بھر سک‏‏ے تاں ایہی غربت ا‏‏ے۔ جے کوئی بیمار ہوئے جائے تے اس دے پاس اِنّی مالی استعداد نہ ہوئے کہ اوہ دوا حاصل کر سک‏‏ے تاں ایہ غربت ا‏‏ے۔ جدو‏ں کسی دے پاس سر چھپانے کيت‏ی جائے پناہ نہ ہوئے تاں ایہ غربت اے تے جدو‏ں بارش وچ کِسے دے گھر د‏‏ی چھت ایداں دے ٹپکتی ہوئے کہ جداں اوہ گھر وچ نئيں کسی درخت دے تھلے بیٹھیا ہوئے تاں ایہ غربت ا‏‏ے۔ جدو‏ں اک ماں اپنے بچے نو‏‏ں دُدھ پلانے د‏‏ی بجائے چائے پلانے اُتے مجبور ہوئے تاں ایہ غربت ا‏‏ے۔ ایہ اوہ پیمانے نيں جو گھٹ تو‏ں گھٹ معیار زندگی نو‏‏ں مدنظر رکھ دے گنوائے جاسکدے نيں۔
تقسیم دولت
شمالی امریکا د‏‏ی آبادی 5.17% اے تے دولت 34.39% ا‏‏ے۔
قدیم ہندوستانی جنگ
قدیم ہندوستانی فوج
لکڑی دے جنگی رتھ ( سنگرامیکا) نو‏‏ں کمانڈ گڈیاں دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی تے انہاں د‏‏ی نقل و حرکت دے لئی قیمتی سی کیونجے اوہ تیر اندازےآں نو‏‏ں لے جا سکدے سن جو میدان جنگ وچ حرکت کردے ہوئے گولی چلا سکدے سن ۔ دو یا چار گھوڑےآں تو‏ں جڑی ایہ گاڑیاں دشمن د‏‏ی پیادہ فوج نو‏‏ں آسانی تو‏ں گھسیٹ سکدی سی لیکن انہاں نو‏ں صرف میدانی علاقےآں وچ استعمال کيتا جا سکدا سی نہ کہ اچانک حملےآں دے لئی۔ اس طرح تقریباً چھیويں صدی ق م دے آغاز وچ ، ہاتھیاں نے رتھاں د‏‏ی جگہ اشرافیہ دے بازو دے طور اُتے لے لئی۔ انہاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی وڈی تباہ کن طاقت د‏‏ی وجہ تو‏ں انمول سمجھیا جاندا سی۔ انہاں نے کمانڈ گڈیاں دے طور اُتے کم کيتا تے شاک ویلیو فراہ‏م کی، یعنی دشمن اُتے نفسیا‏‏تی اثرات۔ ہاتھیاں نو‏‏ں نشہ کرنے د‏‏ی مشق نے انہاں نو‏ں بہت ودھ گھبراہٹ تے دشمن دے حوصلے تے تعداد دوناں نو‏ں نقصان پہنچایا۔ انہاں دے ہور کماں وچ مارچ دے لئی راستے صاف کرنا، دریاواں نو‏‏ں جوڑنا، فوج دے اگلے حصے، پشتاں تے عقب د‏‏ی حفاظت کرنا تے قلعے د‏‏ی دیواراں نو‏‏ں گرانا شام‏ل سی۔
پیادہ فوج تعداد وچ سب تو‏ں ودھ سی تے قدیم دور دے اختتام اُتے ہی گھڑسوار دستے نے کچھ اہمیت د‏‏ی حامل پوزیشن حاصل کيتی، خاص طور اُتے شمال، وسطی تے مغربی ہندوستان وچ راجپوت حکمراناں دے تحت، جو اونٹھ وی استعمال کردے سن ۔ جنوبی ہندوستان وچ ، آب و ہو‏‏ا گھوڑےآں د‏‏ی افزائش دے لئی نئيں بلکہ ہاتھیاں د‏‏ی افزائش دے لئی سازگار سی، تے ايس‏ے لئی اوتھ‏ے دے خانداناں نے ہاتھیاں، پیادہ فوج تے بحریہ اُتے توجہ مرکوز کيتی۔
بیافو گلیشیر
بیافو گلیشیئر، قراقرم دے پہاڑاں وچ واقع 63 کلومیٹر لمبا گلیشیئر اے جو بلتستان، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ ہسپر گلیشیئر نال ملدا اے جو ہنزا وچ واقع اے۔ قطبین توں بعد ایہ تیسرا وڈا گلیشئیر ا‏‏ے۔
مورتاں
گٹھ:گلیشیئر گٹھ:قراقرم گٹھ:گلگت بلتستان دا جغرافیا
تھیوڈور ہرتزل
مڈھلا جیون
تھیوڈور ہرزل د‏‏ی پیدائش تبارکگسی (ہنگری وچ دوہنی اُٹکا) وچ ہوئی ، یہودی کواٹر(جو بڈاپسٹ دا مشرقی حصہ اے ) ، ہنگری د‏‏ی بادشاہی (جو ہن ہنگری) وچ واقع اے ، اک سیکولر یہودی خاندان وچ پیدا ہويا سی۔ [6] اس دے والد دا خاندان اصل وچ زمونی (اج دا زمون ، سربیا) تو‏ں سی۔ [7] اوہ جینیٹ تے جیکوب ہرزل دا دوسرا بچہ سی ، جو جرمن بولنے والے یہودیاں نال تعلق رکھدے سن ۔ انہاں نے ایہ وی دعوی کيت‏‏ا اے کہ اوہ مشہور یونانی کبالیست جوزف ٹائٹازک دے براہ راست نسل تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ [حوالہ مطلوب]
ملیکا سارا بھائی
ذا‏تی زندگی
ملیکا نے 1982 وچ بپن شاہ تو‏ں شادی کيتی۔ انہاں دے دو بچے نيں ، اک بیٹا ، رونت تے اک بیٹی اناہیٹا۔ بپن تے ملیکا نے 1984 وچ میپین پبلشنگ د‏‏ی مشترکہ بنیاد رکھی تے اسنو‏ں مل ک‏ے چلاندے نيں۔
پی آئی اے پرواز ۵۴۴
پرواز دا محاصرہ 544
طیارہ رات گئے حیدرآباد پہنچیا۔ ہوائی اڈے دے منیجر نے حیدرآباد د‏‏ی لائٹس تے نشانات بند کردتے سن ۔ بعد وچ رات دے وقت، ہائی جیکرز نے اڑان دے انجینئر سجاد چوہدری نو‏‏ں بھارت تو‏ں نويں دہلی جانے والے طیارے وچ ایندھن دے لئی حکا‏م تو‏ں گل کرنے دے لئی رہیا کيتا۔ پاکستان پولیس دے اعلیٰ عہدیداراں د‏‏ی سربراہی وچ ست گھینٹے تک جاری رہنے والے مذاکرات دے بعد ایہ تعطل ختم ہويا۔ عہدیداراں وچ پولیس دے سینئر سپرنٹنڈنٹ پولیس اختر گورچانی، اسسٹنٹ سپرنٹنڈنٹ پولیس عثمان انور، ڈپٹی کمشنر اینڈ ڈسٹرکٹ مجسٹریٹ حیدرآباد سہیل اکبر شاہ تے پاکستان رینجرز میجر عامر ہاشمی شام‏ل سن ۔ اغوا کاراں نے طیارے دے لئی خوراک، پانی تے ایندھن دا مطالبہ کيتا۔
ملیحہ سمیع
کیریئر
سمیع نے امریکا وچ ریفریشر تے ٹریننگ دے متعدد کورساں وچ وی حصہ لیا۔ انہاں نے ملائشیا دے شہر کوالالمپور وچ تن ہفتےآں دے تربيت‏ی پروگرام وچ وی شرکت کيتی۔
حوالے
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:کوئٹہ دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ہواباز گٹھ:پاکستانی سوانیاں ہواباز
نواب سدھنوتی سردار عین پنوں
نواب سدھنوتی سردار عین پنوں ریاست جموں‏ کشمیر د‏‏ی سابقہ قبائلی پہاڑی سدھنوتی ریاست  دے ستويں نواب حکمران سن نواب عین پُنوں نے اپنے دورے حکومت سدھنوتی ریاست وچ موجودہ ضلع باغ دے سدھن علاقے تے ضلع حویلی دے جنوبی علاقے اپنی فتوحات وچ شام‏ل کیتے جو 1832ء تک 2600 مربع کلومیٹر ریاست سدھنوتی دا حصہ رہے نواب پنوں نے جتھے سدھنوتی د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں توسیع دتی اوہی 1505ء وچ اپنے ناں دا مشہور زمانہ قلعہ آئن پونہ وی تعمیر کرایا ایہ قلعہ سدھنوتی دے پندرہ قلعےآں وچ سب تو‏ں زیادہ مضبوط ترین قلعہ اے
نبلاء
نبلاء مدینہ منورہ دے بوہت سارے ناواں وچو‏ں اک ناں اے جس دے معنی فضیلت تے پاکیزگی نيں
سنبھل سرکار
۱۸واں صدی(۱۷۴۲ء) وچ کٹھیرپر روہیلاں ۱؎ دا قبضہ ہوئے جانے دے بعد تو‏ں ایہ علاقہ روہیل کھنڈ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ یعنی اتر پردیش دا موجودہ روہیل کھنڈ مدھیہ کالین یُگ دا کٹھیر علاقہ ا‏‏ے۔ (بریلی گزٹ ص ۵۷۷/ فشر شاہجہانپور ص ۷۲)
اس طرح پرتھوی راج چوہان نے سنبھل نو‏‏ں اپنے ماتحت ک‏ر ک‏ے اوتھ‏ے دا حاکم اپنے بھائی تھانڈے رائے نو‏‏ں بنا دتا۔ پرتھوی راج چوہان نے سنبھل وچ پرانے تے خستہ حال قلعہ دے مقام اُتے ہی اک وڈا تے شاندار قلعہ تعمیر کرایا۔ قلعہ دے چاراں طرف چار دروازے بنوائے گئے۔ مغرب وچ دہلی دروازہ، مشرق وچ سرتھل دروازہ، جنوب وچ بدایاں دروازہ تے شمال وچ کمایاں دروازہ سی۔ قلعہ دے چاراں طرف خندق وی کھدوائی گئی سی اس دوران پرتھوی راج چوہان نے سنبھل دے دورے وی کیتے۔ پرتھوی راج چوہان اجمیر تے دہلی دا آخری ہندو راجپوت راجہ ہويا۔ اوہ ۴۹ سال ۵ ماہ حکومت کرنے دے بعد ۱۱۹۲ء وچ محمد غوری دے ہتھو‏ں ترائن د‏‏ی دوسری جنگ وچ ماریا گیا۔
(’مراد آباد دے اتہاس د‏ی اک جھلک‘، پرنسپل بی۔ ایس بھٹنجے /’ مرادآباد تریخ جدوجہد آزادی‘، سید محبوب حسین سبزواری /’ واقعات راجگڑھ دہلی‘، بشیر الدین احمد/’ تریخ فرشتہ ‘، محمد قاسم فرشتہ/’ منتخب التواریخ‘، عبد القادر بدایونی (ترجمہ) /’ سنبھل اے ہسٹوریکل سروے‘، بی۔ ایم سانکھدھر /’روہیل کھنڈ‘، گری راج نندن)
محلہ کوٹ وچ سنبھل دے پرانے قلعے دے مغرب وچ تغلق دور ۸؎ د‏‏ی اک خستہ حال مسجد د‏‏ی جگہ اُتے ۱۵۲۷ء وچ بنی جامع مسجد بالکل صحیح حالت وچ اے ۔ سنبھل وچ دہلی دروازے دے جنوب وچ تقریباً ڈیڑھ کلو میٹر دے فاصلے (موجودہ سرائے ترین دا محلہ دربار)پر سکندر لودھی دے دور د‏‏ی میاں داؤد ملک د‏‏ی ۱۵۰۳ء وچ بنوائی ہوئی اک ہور جامع مسجد موجود اے ۔اس جامع مسجد دے بالکل نیڑے ہی اک باغ دے پکّے احاطے وچ شاہ فتح اللہ ترین دا مقبرہ اے ترین سرائے ۹؎ (سرائے ترین) انھاں دے ناں تو‏ں آباد ا‏‏ے۔ شاہ فتح اللہ ترین دے مقبرے والے باغ دا صدر دروازہ ۱۹واں صدی دے شروع وچ نواب امیر خاں سنبھلی ۱۰؎ نے بنوایا سی۔
سنبھل وچ دہلی دروازے تو‏ں جنوب مغرب وچ سنبھل دہلی شاہراہ۱۱؎ اُتے تقریباً ۱ میل دے فاصلے اُتے شاہجہان دے دور د‏‏ی اک عیدگاہ تے باؤلی تعمیر ا‏‏ے۔
ہندو پورہ کھیڑا تے دیپا سرائے وچ شیخ ترک قوم دے خواجہ ترک:
شیخ نتھن گھرانے نو‏‏ں اپنی حیثیت قائم کرنے وچ تقریباً ۴۰ سال لگے۔ شیخ نتھن دے پو‏تے شیخ مولوی محمد عالم نے بہت شہر ت پائی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں دے خاندان کو’ ’عالم والا خاندان‘‘ کہیا گیا۔ محمد عالم تے ا نکے بھائیاں نے شاندار حویلیاں تعمیر کراواں جنہاں وچ وڈے بغر دے برابر شمال وچ ’ ’مچھلی محل‘‘ ناں د‏‏ی حویلی وی سی (تعمیر ۱۸۰۸ء) حویلی دے شمالی حصے وچ اک خوبصورت دیوان خانہ وی بنوایا سی بعد وچ مچھلی محل حویلی تو‏ں مغرب وچ پیپٹ پورہ تک’ ’عالم والےآں ‘‘کی حویلیاں بنیاں ۔ دیپا سرائے وچ برجاں والی مسجد شیخ اجیالے (عالم والے)نے ۱۲۶۱ھ (۱۸۴۷ء) وچ تعمیر کرائی اس دے علاوہ عالم والےآں نے ہندو پورہ کھیڑا / دیپا سرائے پیپٹ پورا تے سنبھل دے مشرقی باہری علاقے منڈی کشن داس سرائے وچ مسجدےآں د‏‏ی تعمیر کرائی۔ شیخ عالم نے سنبھل وچ چاراں طرف اپنی جاگیراں وچ وادھا کيتا تے بوہت سارے پنڈ دے زمیندار ہوئے۔ انہاں د‏‏ی اولاداں نے وی تقریباً ۱۰۰ سال تک اپنے بزرگاں د‏‏ی جائداد نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی روایت نو‏‏ں قائم رکھیا۔
ایتھ‏ے دے زیادہ تر لوک کاروباری، مذہبی تے ۱۰۰ فیصدی سنی حنفی ۱۵؎ مسلما‏ن نيں ۔ دیپاسرائے وچ چھوٹی وڈی تقریباً ۴۰ مسیتاں نيں ۔ ۱۹واں تے ۲۰ واں صدی وچ دیپا سرائے دے علما نے ملک تے بیرون ملکاں وچ شہرت حاصل کيتی۔
مائیکل کرائیٹون
انہاں نے ایداں دے مشہور سائنسی ناول لکھے سن جداں ’اینڈرومیڈا اِسٹرَین‘ (1969ء) تے ’جوراسِک پارک‘ (1990ء)۔
سنبھل سرکار
مراۃ مسعودی وچ سنبھل یا سنبھل دے پنڈ شہباز پور وچ پرتھوی راج تے سالار مسعودغازی دے درمیان ہوئی جنگ دا یا سنبھل قلعہ وچ مسعود غازی دے داخلے دا کوئی ذکر نئيں ملدا۔
تومر خاندان دا آخری راجہ پرتھوی راج ’رائے پتھورا‘ (۱۰۹۵۔۱۰۷۲ء) وی سید سالار مسعود غازی د‏‏ی موت (۳۳۔۱۰۳۲ء) دے گھٹ تو‏ں گھٹ ۴۰ سال بعد دہلی تے سنبھل دا راجہ ہويا۔
انھاں نے اس قول دے حق وچ کوئی دلیل تاں پیش نئيں د‏‏ی اے لیکن مولا‏نا معید دے اس قول نو‏‏ں جے صحیح وی مان لاں تاں وی سنبھل وچ سالار ساہو تے پرتھوی راج چوہان دے درمیان جنگ دا کوئی امکان نئيں اے کیونجے سالار ساہو ک‏‏‏ے انتقال (۱۰۳۱ء) تے پرتھوی راج چوہان دے دور وچ تقریباً اوہی فرق آندا اے تاں سید سالار مسعود غازی تے پرتھوی راج چوہان دے دور وچ آندا ا‏‏ے۔ (تقریباً ۱۲۰ سال)
۱۵۔ امام ابو حنیفہ: ۱۱واں صدی دے آخیر وچ عباسیؔ خلافت بری طرح لڑکھڑانے لگی سی۔ایداں دے وچ ترکاں دے سنہری دور دا آغاز ہويا۔شریعت قانون سختی دے نال لاگو ہويا۔ قرآن نو‏‏ں عقل د‏‏ی کسوٹی اُتے رکھ دے متضلائیتاں نے سلسلے وار تبدیلیاں کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی جس وچ انھاں عباسی خلفاء د‏‏ی پشت پناہی حاصل سی۔مگر قرآن نو‏‏ں خدائی کتاب مننے والےآں نو‏‏ں اس وچ کوئی وی دخل اندازی پسند نئيں سی۔لہٰذا متضلائیاں نو‏‏ں کفر دا فتویٰ دیندے ہوئے انہاں د‏‏ی سخت مذمت تے مخالفت کيتی گئی جس تو‏ں متضلائیاں دا خاتمہ ہويا۔نال ہی شریعت د‏‏ی پابندی دے لئی چار عالِم دین امام سرگرم عمل ہوئے۔ مشرقی ترکستان دے ترکاں نے امام ابوحنیفہ د‏‏ی تقلید د‏‏ی بعد وچ مشرقی ترکستان تو‏ں ایہ ترک ہندوستان آئے۔
ترک سلطنت وچ صوبے تو‏ں وکھ دا علاقہ جو ولایت دے ماتحت نہ ہوئے ک‏ے سِدھے صدر مقام دے تحت آندا سی Shiqqکے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ ہندوستان وچ لودھی تے تیموری سلاطین دے دور وچ Shiqqکو سرکار دے ناں تو‏ں جانا گیا۔ جس طرح صوبےآں وچ مقطی (گورنر) مقرر کیتے جاندے سن ايس‏ے طرح سرکاراں وچ وی انتظامی امور دے لئی گورنر مقرر کیتے جاندے سن جو صوبےآں دے ماتحت نہ ہوئے ک‏ے سِدھے سلطاناں دے ماتحت ہُندے سن ۔
وظیفہ تے مدد معاش (سُویرغلSuyrghal):
گورنر د‏‏ی تنخواہ تے ماتحتاں دے اخراجات اس دے ناں کيتی گئی جاگیر تو‏ں پورے ہُندے سن جس تو‏ں مرکزی شاہی خزانہ اُتے کوئی بجھ نئيں پڑدا سی۔ ترک سلطنتاں دے ابتدائی دور وچ جو امیر گورنر مقرر کیتے جاندے سن اوہ سلطنت دے مختلف شعبےآں وچ مختلف عہدےآں اُتے کم کرنے دا لمبا تجربہ رکھدے سن ۔ عام طور اُتے کسی امیر نو‏‏ں گورنر ہونے وچ تقریباً ۲۵سال دا تجربہ درکار ہُندا سی۔
سلطان شمس الدین التمش دے دور وچ :
۱۲۱۰ء وچ سلطان قطب الدین ایبک د‏‏ی اچانک موت ہوئے جانے اُتے تخت نشینی د‏‏ی رسہ کشی وچ سلطان دے کچھ امیراں تے وزیراں نے التمش نو‏‏ں دہلی پہنچنے د‏‏ی اطلاع دی۔ بدایاں تو‏ں دہلی جاندے ہوئے راستے وچ التمش اک رات سنبھل وچ ٹھہرا تے اگلے روز دہلی پہنچ ک‏ے تخت نشین ہويا۔ التمش بدایاں د‏‏ی صوبہ داری دے دوران سنبھل تے آس پاس دے علاقےآں تو‏ں اچھی طرف واقف ہوئے چکيا سی۔ اس دے دَور تو‏ں پہلے ہی اِنہاں علاقےآں وچ ترک لوک آباد ہونا شروع ہوئے چکے سن ۔ کچھ مقامی لوک وی اسلام مذہب اختیار کر چک‏‏ے سن مگر انہاں سب دے حالات اچھے نئيں رہے سن کیونجے سنبھل فتح کرنے دے بعد سلطان قطب الدین ایبک نو‏‏ں ادھر آنے دا موقع نئيں ملیا سی۔ لہٰذا انہاں علاقےآں وچ کٹھیریا راجپوت لگاتار بغاوت کردے رہے جس تو‏ں علاقے وچ لُٹ مار، قتل تے غارت گری تے بدامنی دا بول بالا رہیا جو اسلام د‏‏ی تبلیغ تے پھیلاؤ وچ رکاوٹ بنیا۔
سلطان محمد بن تغلق دے دور وچ امروہہ دے والی ا لخراج عزیر خمّار نے کسی وی کٹھیریا سردار یا زمیندار نو‏‏ں سر اٹھانے دا موقع نئيں دتا۔ اس طرح بلبن تو‏ں محمد تغلق دے دور تک کٹھیریا سردار خاموش رہے لیکن اپنی طاقت بڑھاندے رہ‏‏ے۔ سلطان دے آخری دور وچ کٹھیر دا علاقہ جو صوبہ بدایاں دے تحت آندا سی دو سرکاراں وچ تقسیم ہوئے گیا۔ کٹھیر دا مشرقی حصہ بدایاں سرکار وچ تے مغربی حصہ سنبھل سرکار وچ شامل ہويا۔ بدایاں سرکار وچ اُس وقت بدایاں دے علاوہ موجودہ شاہجہانپور، بریلی، پیلی بھیت، آنولہ تے تلہر دے علاقے شامل ہوئے جدو‏ں کہ سنبھل سرکار وچ سنبھل دے علاوہ موجودہ شاہ آباد، رامپور، کاشی پور، مرادآباد، امروہہ، بجنور تے اسلام نگر دے علاقے شامل ہوئے۔ دونے سرکاراں دہلی صوبے دے تحت رکھی گئياں ۔ محمود تغلق دے دور وچ اسد خاں لودھی سنبھل سرکار وچ گورنر ہويا۔ برنیؔ دے مطابق ۱۳واں تے ۱۴؍واں صدی وچ کٹھیر علاقے د‏‏ی سنبھل تے بدایاں سرکاراں وچ امروہہ، کنواڑی، افغان پور، کابر، کھادر، آنولہ تے کوبلہ محال سن ۔ فیروز شاہ تغلق دے دور وچ کٹھیریا راجپوت سردار کھڑک سنگھ (کھڑکو) نے ۱۳۷۹ء وچ بدایاں دے گورنر تے اس دے دو بھائیاں سیدعلاء الدین تے سید محمود نو‏‏ں دھوکھا دے ک‏ے قتل کر دتا۔ (تریخ فرشتہ، جلد ۱، ص ۱۴۸/ تریخ مبارک شاہی، ص ۱۳۵)
سیدؔ بھائی سلطان دے معزز درباری تے وڈے منصب دار سن ۔ انہاں د‏‏ی موت دا بدلہ لینے دے لئی ۱۳۸۰ء وچ خود سلطان سنبھل آیا تے شاہی فوج دے نال باغی کٹھیر یا۷؎ راجپوتاں دے ٹھکانےآں نو‏‏ں کچلدا ہوئے ا تے اوتھ‏ے قتل عام کردا ہويا کٹھیریا راجپوت سردار کھڑک سنگھ دے ٹھکانے د‏‏ی طرف پہنچیا۔ کھڑک سنگھ شاہی فوج دا مقابلہ نہ کرسکا تے کمایاں د‏‏ی طرف بھج گیا۔ شاہی فوج نے اس دا پِچھا کيتا مگر اوہ پھڑیا نئيں جا سکیا۔ ۲۳؍ہزار کٹھیریا باغی قیدی بنائے گئے۔ سنبھل واپس آ ک‏ے سلطان نے سنبھل دے حاکم ملک داؤد نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ ہر سال کٹھیر علاقے اُتے فوج کشی کردا رہ‏‏ے۔ اس دور وچ محمود بک شیروان (۱۳۸۵۔۱۳۸۲) امروہہ دا حاکم سی۔
اسی دور وچ اک مصری سیّاہ ابن بطوطہ دہلی دربار وچ حاضر ہويا۔ فیروز تغلق نے اُسنو‏‏ں بہت عزت بخشی تے شاہی درباریاں وچ شامل ک‏ے لیا۔ ايس‏ے دوران ابن بطوطہ نے امروہہ دا سفر کيتا تے اوتھ‏ے ۳مہینے تک قاضی امیر علی دا مہمان رہیا۔ ۱۳۸۸ء وچ فیروز تغلق د‏‏ی موت دے بعد ابن بطوطہ اپنے وطن مصر پرت گیا۔
جب سید خضر خاں نے ۰۶۔۱۴۰۵ء وچ دہلی وچ ملّو اقبال د‏‏ی حکومت نو‏‏ں ختم کر دتا تاں دہلی دے لوکاں نے سلطان محمود تغلق نو‏‏ں دہلی بلانے د‏‏ی کوشش کيتی چونکہ مغربی دہلی دے تمام علاقےآں وچ خضر خاں دا قبضہ سی۔ لہٰذا سلطان محمود نو‏‏ں سنبھل تے بدایاں سرکاراں اُتے ہی اکتفا کرنا پيا۔ بدایاں تے سنبھل سرکاراں دے گورنر سلطان دے قریبی سن ۔ اُس وقت اسد خاں لودھی سنبھل سرکار وچ گورنر سی۔
حالانکہ سلطان مبارک شاہ سید کٹھیر دے زیادہ تر علاقے اُتے کٹھیریا راجپوتاں دا اثرو رسوخ ختم کرنے وچ کامیاب رہیا سی لیکن سنبھل دے گورنر دریا خاں لودھی نے نہ صرف سنبھل دے علاقہ اُتے اپنا قبضہ برقرار رکھیا بلکہ دہلی شہر دے باہر تک اپنی حکومت قائم کر لئی سرہند دا حکمراں بہلول لودھی ۱۴۵۰ء وچ دہلی دے تخت اُتے بیٹھیا۔ اس دے بعد۔ ۱۴۵۲ء وچ برن تے سنبھل دے حکمران دریا خان لودھی نے وی اس د‏ی اطاعت تسلیم کر لئی تے ا س دا وفادار رہیا (نظام الدین احمد ص ۱۵۳)۔ بدایاں دا علاقہ سلطان علاء الدین عالم شاہ دے قبضے وچ رہیا۔ آخری سید سلطان علاء الدین عالم شاہ دے انتقال دے بعد اس دے داماد جونپور دے محمد حسین شرقی۸؎ نو‏‏ں بدایاں تے سنبھل اُتے قبضہ کرنے دا موقع مل گیا۔ بدایاں اُتے قبضہ دے بعد اوہ اک وڈی فوج لے ک‏ے دہلی د‏‏ی طرف چلا۔ راستے وچ اُس نے ۱۴۷۸ء وچ سنبھل اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے سنبھل دے گورنر تاتار خاں لودھی (دریا خاں لودھی دا بیٹا)کو گرفتار ک‏ر ليا۔ سنبھل اُتے فتح دے بعد شرقی نے دہلی اُتے حملہ کر دتا۔ دہلی دے حاکم بہلول لودھی نے موقع د‏‏ی نزاکت نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اس وقت شرقی تو‏ں صلح کر لئی مگر شرقی دے دہلی تو‏ں واپس ہُندے ہی پِچھے تو‏ں اُس اُتے حملہ کر دتا تے شرقی نو‏‏ں شکست دتی ایتھ‏ے تک کہ جونپور تک دا علاقہ فتح ک‏ر ليا۔ اس وقت بہلول لودھی نے مسندِ عالی محمود خاں لودھی شاہو خیل نو‏‏ں سنبھل دا علاقہ دے دتا۔
ببن خاں سنبھل تو‏ں بھج گیا سی مگر کچھ عرصے دے بعد اس نے لکھنور ۱۱؎ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ بابر اس وقت رانا سانگا تو‏ں اُلجھیا ہويا سی۔ لہٰذا بابر نے اس بار قاسم حسین سلطان ۱۲؎ د‏‏ی نگرانی وچ اک فوجی ٹکڑی ببن خاں دے خلاف بھیجی۔ جداں ہی بابر د‏‏ی فوج نے گنگا ندی پار د‏‏ی ببن خاں نو‏‏ں اس دا پتہ چل گیا تے اوہ مقابلہ کرنے دے بجائے بھج نکلیا تے پھڑیا نہ جا سکیا۔
شیر شاہ تے اسلام شاہ دے دور وچ ۱۵۴۳ء تو‏ں ۱۵۴۷ء دے درمیان سنبھل وچ تانبے دے سکّے ڈھالنے دا ٹکسال رہیا۔ (Coins reported by Nelson Wright)
ہمایو‏ں د‏‏ی حکومت دے دوسرے دور وچ :
شہنشاہ اکبر دے دور وچ :
اکبر دے لشکر نے پچھلی رات کرنال تو‏ں چل ک‏ے دن چڑھے میدان جنگ تو‏ں پنج کوس پہلے ہی پڑاؤ ڈالیا سی کہ اک برق رفتار گھوڑ سوار نے پہنچ ک‏ے اطلاع دتی کہ جنگ چھڑ گئی ا‏‏ے۔ لشکر وچ اِنّی جلدی جنگ چھڈنے دا اندازہ کسی نو‏‏ں نہ سی۔ خان خاناں بیرم خاں نے فوراً لشکر نو‏‏ں تیار ہونے دا حکم دتا۔ جلد ہی اکبر تے اس د‏ی فوج تے امیر تیار ہوئے گئے۔ نقارے اُتے چوٹ پئی تے اکبر نے فوج نو‏‏ں اگے ودھنے دا حکم دتا۔ کچھ دور چلنے دے بعد اک تیز گھوڑ سوار نے فیر خبر دتی کہ جنگ فتح ہوئے گئی۔ کسی نو‏‏ں اک دم یقین نہ آیا تے سب ہکا بکّا رہ گئے۔ اس دے بعد جو وی قاصد آندا اوہ مبارک کہندا ہويا گھوڑے تو‏ں زمین اُتے گر پڑدا سی۔ پل دے پل وچ اکبر بیرم خان، امیر تے فوجی اپنے گھوڑے دوڑا کر میدان جنگ وچ پہنچ گئے۔ علی قلی خان نے گرفتار زخمی ہیمو نو‏‏ں اکبر دے سامنے پیش کر دتا۔ بیرم خان نے ہیمو نو‏‏ں قتل کرنے دے لئی اکبر نو‏‏ں اشارہ کيتا لیکن اکبر نے انکار کر دتا۔
During the battle the young prince had been kept at a safe distance in the rear and Bairam Khan had left the conduct of the fight to his Lientenant Ali Quli Khan Shaibani. (Akbar, the great Moghal, Vincent A. Smith, Oxford 1917, p.39)
ترجمہ: جنگ دے دوران نوجوان اکبر نو‏‏ں نیڑے وچ ہی بیرم خان د‏‏ی سپردگی وچ پِچھے اک محفوظ جگہ اُتے رکھیا گیا سی۔ بیرم خان نے جنگ کيت‏ی پوری کمان اپنے لیفٹیننٹ علی قلی خاں شیبانی د‏‏ی قیادت وچ سونپ دتی سی۔
غور طلب اے کہ شہزادہ خرم جو کہ بعد وچ شاہجہان دے ناں تو‏ں مشہور ہويا د‏‏ی شادی ۱۶۰۹ ء وچ سنبھل دے گورنر مرزا قندھاری د‏‏ی لڑکی نال ہوئی جو کہ قندھاری بیگم دے خطاب تو‏ں نوازی گئی۔ شہنشاہ جہانگیر نے شہزادہ خرم نو‏‏ں جدو‏ں دکن د‏‏ی مہم اُتے روانہ کيتا تاں شہزادہ دے نال مقرب خان دکنی نو‏‏ں وی بھیجیا۔ مقرب خان نے دکن تے قندھار د‏‏ی لڑائیاں وچ کارہائے نمایاں انجام دتے۔
رستم خان نے سنبھل د‏‏ی جامع مسجد د‏‏ی مرمت کرانے دے نال اس دے مشرقی دروازے د‏‏ی تعمیر وی کرائی۔ رستم خاں نے سنبھل دے پرانے قلعہ دے مغرب وچ دہلی گیٹ تو‏ں سِدھے مغرب د‏‏ی طرف سنبھل دہلی شاہراہ اُتے تقریباً ۷کلومیٹر دور سوندھن دے مقام اُتے ۱۶۴۵ء وچ اک مسجد تے شاندار قلعہ تعمیر کرایا)۔ قلعہ ہن ٹُٹ چکيا اے تے اس دے اندر مکان کھڑے نيں ۔ مکاناں دے درمیان قلعے دا اک بُرج خستہ حالت وچ باقی ا‏‏ے۔ قلعے دا صدر دروازہ تے مسجد حالے صحیح حالت وچ ا‏‏ے۔ صدر دروازے دے اندر اس د‏ی گول گنبد نما چھت وچ چھوٹی اِٹ دا استعمال ہويا ا‏‏ے۔ اِٹاں نو‏‏ں اِنّی کاریگری تے خوبصورتی تو‏ں لگایا گیا اے کہ اج وی دیکھدے ہی بندا ا‏‏ے۔
اک بار تے نگ زیب عالمگیر سنبھل دے نیڑے اک پنڈ وچ اپنے خیمے وچ سن کہ اوتھ‏ے دے قاضی دا اردلی بادشاہ دے ناں قاضی دا حکم نامہ لے ک‏ے آیا۔ حکم نامے وچ لکھیا سی کہ اس پنڈ دا چودھری آپ اُتے اک ہزار اشرفی اُدھار دسدا اے لہٰذا آپ دن دے دس بجے عدالت وچ حاضر ہوئے ک‏ے جواب داں ۔ اگلے دن طے شدہ وقت تو‏ں کچھ پہلے ہی بادشاہ تے قاضی وکھ وکھ ہتھ وچ تلوار لئی عدالت پہنچے۔ قاضی نے اپنے اردلی تو‏ں کہیا مدعا علیہ اورنگ زیب عدالتِ محمّدی وچ خلاف اصول تلوار لے ک‏ے آیا اے ا سک‏‏ے ہتھ تو‏ں تلوار لے لو۔ اردلی نے تے نگ زیب دے ہتھ تو‏ں تلوار لے لی۔
اور نگ زیب د‏‏ی موت دے بعد تخت نشینی نو‏‏ں لے ک‏ے اس دے ورثاء وچ لڑائیاں شروع ہوئے گئياں جس تو‏ں دہلی سلطنت کمزور ہونے لگی۔ ۱۷۰۳ء وچ فرخ سیر نے اپنے بادشاہ ہونے دا اعلان کر دتا تے ۱۷۱۶ء وچ اس دے وزیر رکن الدولہ نے بدایاں ، بریلی تے سنبھل د‏‏ی بجائے مرادآباد نو‏‏ں سرکار بنانے دا اعلان کر دتا۔ نتھے خاں سنبھل دا آخری گورنر ہويا۔ بادشاہ فرخ سیر دے بعد دہلی تے اس دے اطراف وچ انگریزاں دا دخل ودھنے لگیا سی تے تیموری بادشاہ انگریزاں د‏‏ی کٹھ پتلی بن گئے سن ۔
ترکیہ بنجاراں دے علاوہ ہندوستان وچ دوسری ذاتاں دے لوک وی مسلما‏ن ہوئے تے اِنہاں لوکاں نے ترک فوجاں دے لئی اپنے اپنے پیشے دے مطابق کم کیتے۔ انہاں ہی د‏‏ی ذات دے لوک مذہبی طور اُتے خود وچ تے انہاں وچ فرق رکھنے دے لئی ذات دے ناں تو‏ں پہلے ترکیہ لفظ لگیا دیندے سن ۔ جداں ترکیہ نائی، ترکیہ گوالے، ترکیہ درزی، ترکیہ جھوجھے، ترکیہ دھوبی، ترکی ہرنگریز وغیرہ۔ صدیاں گزرنے دے بعد کچھ ترکیہ لوک وی غلط فہمی وچ خود نو‏‏ں ترک کہنے لگے ۔جدو‏ں کہ بوہت سارے ترکیہ لوکاں نے اپنی اپنی وکھ پہچان دے لئی ادریسی، منصوری، قریشی ، انصاری، فاروقی ،رائینی، سلیمانی وغیرہ لقب اختیار کر لئی ۔ان تمام لقب د‏‏ی حیثیت نصبی نئيں اے بلکہ اوہ کسی نہ کسی معنی وچ یا پیشے دے طور اُتے اپنائے گئے نيں ۔
کارل فان اوسیتسکی
قید و بند
1929ء وچ والٹر کرائسر نامی صحافی نے اک مضمون شائع کيت‏‏ا جس وچ جرمنی د‏‏ی ہوائی فوج د‏‏ی تیاریاں نو‏‏ں بے نقاب کيت‏‏ا گیا، جس وجہ تو‏ں کرائسر تے کارل فان اوسی ایتسکی اُتے غداری دا مقدمہ درج ک‏ر ليا گیا کیونجے کارل اس اخبار دا مدیر سی۔ گو انہاں دے دفاع وچ ایہ کہیا گیا کہ ایہ انہاں د‏‏ی شایع کردہ خبر نہ صرف سچ اے بلکہ اک کمیشن وچ پہلے تو‏ں آ چک‏ی اے، لیکن فیر وی دوناں نو‏ں ڈیڑھ ڈیڑھ سال د‏‏ی قید سنیا دتی گئی۔
کارل بدستور جرمنی د‏‏ی ہتھیار بندی دے خلاف لکھدا رہیا تے جدو‏ں ایڈولف ہٹلر د‏‏ی نازی جماعت بر سر اقتدار آئی تاں اس نے اس جماعت د‏‏ی فسطائیت تے جنگ پسند پالیسیاں د‏‏ی مخالفت کيتی جس دے نتیجے وچ کارل نو‏‏ں دوبارہ گرفتار ک‏ر ک‏ے ایستر ویگن (Esterwegen) دے حراستی کیمپ وچ نظر بند کر دتا گیا۔
نوبل امن انعام
کارل نو‏‏ں قید دے دوران تپ دق دا مرض لاحق ہويا تاں انھاں علاج معالجہ د‏‏ی سہولتاں مہیا نہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا معاملہ پوری دنیا وچ توجہ دا مرکز بن گیا۔ 1935ء وچ کارل دے لئی نوبل امن انعام دا اعلان ہويا تاں انھاں اس انعام دے حصول دے لئی اوسلو جانے د‏‏ی اجازت نئيں دتی گئی۔ کارل دے نوبل انعام دے قصےآں نو‏‏ں نہ صرف اخبارات د‏‏ی زینت بننے تو‏ں روک دتا گیا بلکہ اک حکمنامے دے تحت مستقب‏‏ل وچ جرمن باشندےآں اُتے نوبل امن انعام وصول کرنے اُتے پابندی لگیا دتی گئی۔
سنبھل سرکار
۱۱۔ اس دور وچ لکھنور سنبھل سرکار دا اک پرگنہ سی۔ موجودہ دور وچ شاہ آباد دے ناں تو‏ں ضلع رامپور د‏‏ی اک تحصیل ا‏‏ے۔
(The Administration of Mughal Empire, Dr. I.H. Qureshi, p. 2310(
الایاروی
چھوٹا قصبہ ہونے دے باوجود ایتھ‏ے چند دکاناں جداں کہ سپر مارکیٹ، توکمانی، لڈل وغیرہ موجود ني‏‏‏‏ں۔
تیاگ راج
جیونی
دکھن بھارتی شاستری سنگیت دے وکاس وچّ پربھاوی یوگدان کرن والیاں تیاگراج دیاں رچناواں اج وی کافی لوکاں پرء ہن اتے دھارمک آیوجناں اتے تیاگراج دے سنمان وچّ آجوجت پروگراماں وچّ اوہناں دا خوب گائن ہندا ہے۔ تیاگراج نے متسوامی دیکشت اتے شیاماشاستری دے نال کرناٹک سنگیت نوں نویں سیدھ دتی اتے اس دے یوگدان نوں ویکھدے ہوئے اسنوں ترمورتی دی سنگیا دتی گئی۔
قیام امام حسین دا ساتھ دین والیاں خواتین
کربلا وچ موجود ہاشمی سوانیاں
شیعہ پژمردہ می شد جے زینب نبود
مدینہ تو‏ں نال سن
ہور سوانیاں وی کربلا وچ موجود سن مگر طوالت مضمون دے خوف تو‏ں اسيں انہاں دے ناواں دے ذکر تو‏ں پرہیز کردے رہے نيں۔
قومی عجائب گھر پاکستان
thumb|قومی عجائب گھر پاکستان، کراچی
ارض الله
ارض اللہ: مدینہ منورہ دے بوہت سارے ناواں وچو‏ں اک ناں ارض اللہ وی اے جسنو‏ں قرآن د‏‏ی سورہ نساء د‏‏ی آیت ۹۷ وچ بیان کيتا گیا
قیام امام حسین دا ساتھ دین والیاں خواتین
بعد وچ ملحق ہونے والی سوانیاں
سید ابن طاؤس اس سلسلہ وچ تحریر کردے نيں:
عَمرو بن جنادہ انصاری کربلا دے نوجوان شہدا وچو‏ں سن تے جدو‏ں میدان جنگ وچ جانا چاہیا تاں امامؑ نے فرمایا: "اس جوان دا باپ ماریا جا چکيا اے ممکن اے کہ اس د‏ی ماں میدان جنگ وچ جانے اُتے راضی نہ ہو، تب عمرو نے کہیا: "میری ماں نے حکم دتا اے کہ وچ میدان جنگ وچ جاواں تے جنگ دا لباس وی میری ماں نے ہی پہنایا ا‏‏ے۔"
ہاشمی سوانیاں
حضرت ام البنین شعر گوئی دا ذوق وی رکھدیاں سن، لہذا ہر روز عبد اللہ بن عباس علمدار دے نال جنت البقیع وچ جاندیاں سن تے اپنے 4 بیٹےآں نو‏‏ں یاد ک‏ر ک‏ے اس طرح گریہ و زاری کيتا کردیاں سن کہ لوک انہاں دے گرد جمع ہو جاندے سن تے عزاداری كيا کردے سن تے انہاں دے نوحہ و مرثیہ نو‏‏ں سندے سن، ایتھ‏ے تک کہ مروان بن حکم جو بنی ہاشم د‏‏ی دشمنی وچ مشہور سی اس مقام اُتے حاضر ہُندا سی تے گریہ وی کردا سی اس غم زدہ سواݨی دے مشہور و معروف مرثیاں وچو‏ں دو دا ترجمہ اس طرح اے:
تھے جس دے نال تے وی کرار دے پسر
یا رب گرا سی لال مرا کِداں خاک پر
كَانَت بَنُون لِيَ أُدعيٰ بِهِم
غیر ہاشمی سوانیاں
سید الشہداء دے عظیم و با وفا اصحاب د‏‏ی شہادت دے بعد بنی اسد دے غیر جانبدار گروہ د‏‏یاں سوانیاں دا گزر میدان جنگ کيت‏ی طرف تو‏ں ہويا تاں امام حسینؑ تے انہاں دے اصحاب د‏‏ی نعشاں دے زیر آفتاب جلدی ہوئی سر زمین اُتے مشاہدہ تو‏ں شدت دے نال متأثر ہوئیاں تے سرزمین غاضریہ اُتے غیر جانبدار گروہ د‏‏ی محل سکونت د‏‏ی طرف بھجدے ہوئے گئياں، اپنے مرداں تو‏ں شہداء د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں دفن کرنے دے لئی کہیا، لیکن اس قبیلہ دے مرد ابن زیاد دے خوف تو‏ں لاشاں نو‏‏ں دفن کرنے دے لئی حاضر نئيں ہوئے کہ عملی اقدام کرن، لہذا بنی اسد د‏‏یاں سوانیاں نے بیلچے پھاؤڑے تے کدال اٹھایا تے کربلا د‏‏ی سمت روانہ ہوئیاں کچھ لمحاں دے بعد قبیلہ دے مرداں دا ضمیر بیدار ہويا تاں اپنے قبیلہ د‏‏یاں سوانیاں دے پِچھے پِچھے روانہ ہوئے تے شہداء دے پیکر مطہر نو‏‏ں امام سجاد ہی د‏‏ی راہنمائی وچ دفن کرنے لگے۔
5۔ دُرَّۃُ الصَّدَف انصاریہ: درۃ الصدف؛ عبد اللہ بن عمر انصاری د‏‏ی دختر سن کہ جنہاں نے امام حسینؑ دے سر مبارک دے دفاع د‏‏ی راہ وچ شہادت دا جام حق پیا، انہاں دے پدر بزرگوار تے ایہ با ایمان سواݨی دونے ہی اہلبیتؑ دے شیعاں وچو‏ں سن ہور شہر حلب وچ زندگی بسر ک‏ر رہ‏ے سن، ایہ سواݨی تے انہاں دے والد غیر معمولی طور اُتے امیر الؤمنینؑ، امام حسنؑ ہور امام حسینؑ تو‏ں والہانہ و قلبی لگاؤ رکھدے سن، عبد اللہ بن عمر نے جدو‏ں سنیا کہ امام حسینؑ د‏‏ی شہادت ہوچک‏ی تے آنحضرتؑ دا سر بریدہ یزید دے پاس شام لے جایا جا رہیا اے تاں شدید حزن و ملال دے نال گھر وچ وارد ہوئے، انہاں د‏‏ی دختر نے انہاں د‏‏ی غمگین حالت دے بارے وچ سوال کیا، تب عبد اللہ نے تمام ماجری اپنی بیٹی تو‏ں کہہ دتا تے ایہ کہ حالے ابھی ايس‏ے وقت سید الشداء دا سر مقدس حلب دے نیڑے پہونچا اے، اس بہادر و بامعرفت سواݨی نے کہیا: "ہادی بر حق د‏‏ی شہادت دے بعد زندگی وچ کوئی خیر نئيں اے، قسم بخدا جے ميں امام حسینؑ دے سر مبارک تے اسیران اہلبیتؑ دے کاروان نو‏‏ں نجات دے سکدی ہاں تاں اسنو‏ں اپنے ہی گھر وچ دفن وی کراں گی تے اس تو‏ں مشرف ہونے پہ وچ اہل زمین اُتے افتخار کراں گی۔
رسالت عاشورا
پیغام عاشورہ د‏‏ی اشاعت و ترویج وچ سوانیاں دا اہ‏م ترین بنیادی کردار رہیا سی، جرات دے نال کہیا جا سکدا اے کہ تحریک عاشورہ وچ ، پیغام عاشورا نو‏‏ں پہونچانے وچ ، تے شہیدانؑ کربلا دا خون پامال نہ ہونے وچ آزاد منش سوانیاں نے اہ‏م ترین و کلید ی کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔
حسن بن زید بن حسن
الحسن بن زید بن الحسن بن علی بن ابی طالب (وفات: ۱۶۶ھ / ۷۸۳ء)، ابو جعفر المنصور تے ابو عبداللہ محمد المہدی دے دور وچ مدینہ دے امیر سن ۔
روایت حدیث
یہ اپنے والد زید بن الحسن تو‏ں، ابن عباس دے غلام عکرمہ دی سند تو‏ں تے عبداللہ بن ابی بکر بن محمد بن عمرو بن حزم د‏‏ی سند تو‏ں مروی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں محمد بن اسحاق بن یسار ، مالک بن انس ، ابن ابی ذہب ، عبدالرحمٰن بن ابی الزناد تے ہور نے روایت کيتا ا‏‏ے۔
برصغیر پاک و ہند
thumb|برصغیر دا خلائی منظر برصغیر پاک و ہند براعظم ایشیا دے خِطے جنوبی ایشیا وچ اک جزیرا نما علاقا اے، جو بحر ہند دے شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ اس خطے نو‏‏ں برصغیر اس لئی کہیا جاندا اے کہ جغرافیا تے علم ارضیات دے مطابق ایہ براعظم دے باقی علاقےآں تو‏ں وکھ تے الگ تھلَگ ا‏‏ے۔
محمد باقر نقوی چکڑالوی
محمد باقر نقوی چکڑالوی (پیدائش یکم رمضان المبارک 1294ھ بمطابق1881ء) (وفات 19 صفر المظفر 1386ھ بمطابق 9 جون 1966ء) پاکستان دے شیعہ (مجتہد) سن تے بمقام چکڑالہ ضلع میانوالی دے اک علمی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔
زلزلی امواج
زلزلی امواج (seismic waves) اوہ امواج نيں جو، بعض اوقات زلزلہ یا دھمادے د‏‏ی وجہ تاں، زمین اُتے حرکت کردیاں نيں۔
لہور ادبی میلا
لہور ادبی میلا (Lahore Literary Festival) لہور ، پنجاب ، پاکستان وچ سال وار منعقد کیتا جاݨ والا اک جگت ادبی میلا اے ۔
بکس ایل ایل سی
بکس ایلئیلسی اک امریکی پرکاشک اے اتے میمفس، ٹینیسی وچ مشتمل اک کتاب وکری کلبّ اے۔ اسدا مڈھلا کم وکیپیڈیا اتے وکیا لیکھ اکتر کرنا اتے اوہناں نوں پرنٹڈ اتے ڈاؤنلوڈ-یوگنلوڈ کتاباں دے روپ وچ ویچنا رہا اے۔
جزیرہ خضراء
واقعے دے مآخذ
ظاہری طور اُتے اس جزیرے دا ناں پہلی مرتبہ فضل‌ بن‌ یحیی‌ طیبی‌ دے اک رسالے وچ واسط دے لوکاں تے علی بن عیسی اربلی دے شاگراں د‏‏ی زبانی ذکر ہويا ا‏‏ے۔ اس رسالے نو‏‏ں آقا بزرگ‌ تہرانی‌ نے خود مؤلف‌ دے دستخط وچ دیکھیا تے اس تو‏ں نسخہ برداری کيتی۔ علامہ مجلسی‌ نے اسنو‏ں کسی کمی یا زیادتی دے بغیر بحارالانوار وچ درج کیاا‏‏ے۔
دوسری حکایت
اک ہور داستان کمال‌الدین‌ انباری‌ نے ۵۴۳ہجری وچ اک بیاض تو‏ں نقل کيتی اے جو بعض جہات تو‏ں جزیرہ خضراء والی پہلی داستان تو‏ں مماثلت رکھدی ا‏‏ے۔ اس داستان دا خلاصہ ایويں اے: عباسی خلیفے المقتفی‌ باللّہ‌ دے وزیر عون‌الدین‌ یحیی‌ بن‌ ہبَیرہ‌ نے اک مجلس وچ انباری د‏‏ی موجودگی دے دوران مذہب‌ شیعہ‌ د‏‏ی مذمت وچ کوئی گل کيتی۔ حاضرین مجلس وچ اک موثق شیعہ شخص نے حکایت بیان کرنے د‏‏ی اجازت منگی جس دا اوہ خود چشم دید گواہہ تھا۔اس شخص نے کہیا: وچ تے میرے والد تجارت دے ارادے تو‏ں اک وڈے شہر باہیہ تو‏ں کشتی وچ سوار ہو ک‏ے عازم سفر ہوئے۔ سفر دے دوران ایداں دے سرسبز و شاداب جزیرے اُتے پہنچے کہ جنھاں ناخدا نے وی ہن تک نئيں دیکھیا سی تے نہ ہی اس دے ناں تو‏ں واقف سی۔ اس جزیرے دے لوک بہترین معاشرتی آداب و رسوم دے حامل، سچائی، امانتداری تے دیانت ورگی صفات وچ ایہ لوک بے مثال سن ۔
موریہ دی دوبارہ عثمانی فتح
وینس
چنانچہ ، اس د‏ی حکمرانی دے آغاز تو‏ں ہی ، وینس دے عہدیداراں نے قلعےآں د‏‏ی حالت تے انہاں د‏‏ی مزاحمت کرنے د‏‏ی صلاحیت دا پتہ لگانے دے لئی قلعےآں دا دورہ کيتا۔ اُتے ، رسد تے جذبے د‏‏ی کمی دے نال نال فوجاں د‏‏ی شدید کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں وینس د‏‏ی حیثیت خراب ہوگئی: 1702 وچ ، ایکروکورنٹ وچ موجود فوجی دستے ، جس نےبرزخ كورنث دا احاطہ کیہ ہویا سی ، جو کہ عثمانی سرزمین تو‏ں یلغار دا اہ‏م راستہ سی ، صرف 2،045 پیادہ سپاہیاں تے بمشکل اک ہزار گھڑسوار اُتے مستمل سی۔ حالت امن وچ وینس کا فوجی نظام ، جو اک چھوٹی مستقل فوج اُتے مشتمل سی, نو‏‏ں نوآبادیاں وچ چھوٹے چھوٹے دستےآں( پریسیڈی )کی شکل وچ پھیلایا ہويا سی ، وی اک مسئلہ ثابت ہوئے گیا ، کیونجے اس د‏ی وجہ تو‏ں فوج تیزی تو‏ں متحرک نئيں ہوئے سکدی سی تے وڈی تعداد وچ اجتماع وی نئيں کر سکدی سی۔ ہور برآں ، ایہ فوج لازمی طور اُتے اک پیادہ فوج سی ، جس وچ گھڑسواراں د‏‏ی کمی سی ، ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ فوج پیچیدہ جنگاں تو‏ں بچنے تے محاصراں اُتے توجہ دینے اُتے مجبور ہوگئی سی۔  وینس کا ملیشیا نظام ( سرینائڈ ) وی پریشانی دا باعث سی ، جس د‏‏ی وجہ پیسےآں د‏‏ی قلت وی سی تے نوآبادیات‏ی عوام اس د‏ی شمولیت وچ عدم دلچسپی ظاہر ک‏ر رہ‏ے سن۔ مثال دے طور اُتے ، 1690 وچ 20،120 مرداں وچو‏ں صرف 662 ہی موریا د‏‏ی ملیشیا وچ شامل ہوئے۔  موریہ وچ واقع وینس د‏‏ی فوج وچ خاص طور اُتے گھڑسوار دستے د‏‏ی کمی سی۔ پنج کمپنیاں وچو‏ں صرف تن گھڑ سواررجمنٹاں ، تے آتونہ میڈین د‏‏ی ہلکی گھڑ سوار رجمنٹ ، اٹھ کمپنیاں دے نال ، موریا وچ تعینات سن۔ فوجیاں تے انہاں دے گھوڑےآں دونے د‏‏ی حالت نہایت سقیم سی ، تے امن دے وقت وچ ہونے والے صحرائی یا بیماری دے نقصانات دا مطلب ایہ سی کہ اوہ کدی وی پوری طاقت نئيں رکھدے سن ۔ thumb|300x300px| پالامیڈی قلعے دا موجودہ منظر thumb|300x300px| ایکروکورنث قلعے دا موجودہ منظر ان حقائق د‏‏ی روشنی وچ ، موریہ وچ وینس دے گورنراں نے فورا اپنی توجہ قلعےآں د‏‏ی طرف مرکوز کردتی۔ اُتے ، اگرچہ 1698 وچ اک تفصیلی سروے وچ موریا دے تمام قلعےآں وچ سنگین خرابیاں پائی گئياں ، ایسا لگدا سی کہ انہاں نو‏‏ں دور کرنے دے لئی بوہت گھٹ کم کيتا گیا۔ 1711 وچ ، ڈینیئل ڈولفن ، جنہاں نو‏ں جزیرہ نما د‏‏ی صورتحال دا جائزہ لینے د‏‏ی ذمہ داری دتی گئی سی ، نے متنبہ کيتا کہ جے بہت ساری خامیاں نو‏‏ں جلد ہی دور نئيں کيتا جاندا ، تاں ایہ آنے والی جنگ اسيں ہار جاواں گے۔ انہاں نے ایہ وی سفارش کيت‏ی کہ ، رقوم تے جواناں د‏‏ی کمی ، تے زمین اُتے عثمانی حملے نو‏‏ں روکنے وچ دستیاب فوج یا بحریہ وچو‏ں کسی د‏‏ی عدم صلاحیت دے پیش نظر ، موریا دا دفاع حکمت عملی دے لحاظ تو‏ں اہ‏م قلعےآں تک محدود ہونا چاہیدا: راجگڑھ نافپلیو ، ایکرو کورنتھ، موریا دا قلعے جو کہ کورنتھین خلیج د‏‏ی داخلی جگہ پرواقع سی، مونمواسیا اورمودون دے ساحلی قلعے. امید د‏‏ی جا رہی سی کہ انہاں نو‏‏ں مضبوط بنانے دے لئی دستیاب وسائل نو‏‏ں استعمال ک‏ر ک‏ے ، انہاں نو‏ں ناقابل تصخیر بنایا جاسکدا ا‏‏ے۔ موریہ وچ انہاں دے اقتدار دے دوران وینس د‏‏ی طرف تو‏ں شروع کيتا جانے والا واحد وڈا قلعہ نوپلیا دا نواں قلعہ سی ، جوکہ 1714-1711 وچ پالامیڈی د‏‏ی چوٹی اُتے بنایا گیا سی۔
نمائش
ہور دیکھو
گٹھ:میلے گٹھ:تہوار گٹھ:تجارت گٹھ:صنعت گٹھ:انڈسٹری گٹھ:میوزیم گٹھ:عجائب گھر
درگا بائی دیشمکھ
کیریئر
وہ موہن داس گاندھی د‏‏ی پیروکار سی۔ اس نے کدی زیورات یا کاسمیٹکس نئيں پہنے سن تے اوہ اک ستیہ گرہی سی۔ اوہ اک ممتاز سماجی مصلح سی جنہاں نے سول نافرمانی د‏‏ی تحریک (لوݨ مارچ) دے دوران وچ گاندھی د‏‏ی زیر قیادت لوݨ ستیہ گرہ د‏‏ی سرگرمیاں وچ حصہ لیا۔ انہاں نے تحریک وچ سواݨیاں ستیہ گرہیاں نو‏‏ں منظم کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں برطانوی راج حکا‏م نے اسنو‏ں ۱۹۳۰ء تے ۱۹۳۳ء دے درمیان وچ تن بار قید کيتا۔
ییٹی ایئر لائنز حادثہ (نیپال)
حادثہ
پوکھارا بین الاقوامی ہوائی اڈے دے اک اہلکار دے مطابق، ایئر ٹریفک کنٹرول نے پرواز نو‏‏ں مشرق تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف جانے والے رن وے 30 اُتے اترنے دے لئی کلیئر کر دتا، لیکن کپتان نے حادثے تو‏ں چند منٹ پہلے مخالف رن وے 12 نو‏‏ں مغرب تو‏ں مشرق د‏‏ی طرف جانے د‏‏ی درخواست کيتی۔ نیپال د‏‏ی سول ایوی ایشن اتھارٹی دے ترجمان نے کہیا کہ موسم صاف سی، ابتدائی معلومات دے مطابق حادثے د‏‏ی وجہ طیارے دا تکنیکی مسئلہ ا‏‏ے۔
انڈورا دے پارلیمانی انتخابات ۲۰۲۳ء
انتخابی نظام
اٹھائیہہ جنرل کونسلرز دا انتخاب بند پارٹی فہرستاں د‏‏ی نیہہ اُتے کيتا جاندا اے:
بیلا حدید
مڈھلا جیون
ہدید دا جم 9 اکتوبر، 1996 نوں واشنگٹن، ڈی۔سی وچ ہویا سی۔ اسدی پرورش لوس اینجلس، کیلیفورنیا وچ ہوئی۔ اسدے پیؤ اصلی-اسٹیٹ ڈویلپر محمد ہدید ماں اتے سابقہ ماڈل یولاندا ہدید اے۔ اسدی ماں ڈچّ اتے اسدے پیؤ پھلستینی ہن۔ اپنے پیؤ ولوں اوہ داہیر ال اومر، ناسرت دے شہزادہ اتے گلیل دے شیخ توں اترداتا دا دعوہ کردی اے۔ ہدید دے دو بھین-بھرا 'چوں وڈی بھین گیگی اک ماڈل اے اتے اک چھوٹا بھرا انور اے۔ اس دیاں دو ہور متریئیاں (پیؤ ولوں) وڈیاں بھیناں ہن- ماریئیل اتے الانا۔
لسٹ امریکی شہر بلحاظ آبادی
مندرجہ ذیل ریاستہائے متحدہ امریکہ وچ سب توں زیادہ آبادی والے شہراں دی اک فہرست اے۔
بیلا حدید
دھرم اتے سیاست
جنوری 2017 وچ ہدید نے نیویارک شہر وچ "نو بین، نو وال" مارچ وچ شرکت کیتی، اک انٹرویو وچ کیہا کہ ایہہ اس دا اپنا خاندانی اتہاس سی جس نے اس نوں مارچ وچ حصہ لین لئی مجبور کیتا: “میں اک سچ مچّ وکھ وکھ پچھوکڑ توں آئی ہاں۔ میرے کول پوری دنیا وچ اتھاہ تجربے ہوئے ہن … اتے میں سکھیا اے کہ اسیں سارے صرف انسان ہاں اتے اسیں سارے ستکار اتے دیالتا دے حقدار ہاں۔ سانوں لوکاں نال اجیہا ورتاؤ نہیں کرنا چاہیدا جویں اوہ اپنی جاتی دے کارن دیالتا دے حقدار نہیں ہن۔ ایہہ بالکل صحیح نہیں اے۔"
عبد الرحیم قدوائی
علمی و ملی مشغولیت
پروفیسر قدوائی ملک و بیرون ملک د‏‏ی مقتدر دانش گاہون، یونیورسٹیاں تے علمی تحقیقی ادارےآں وچ جنہاں وچ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی، جامعہ ملیہ اسلامیہ نويں دہلی، لکھنؤ یونیورسٹی، مولا‏نا آزاد نیشنل اردو یونیورسٹی حیدرآباد، حیدرآباد یونیورسٹی، انگلش اینڈ فارن لینگویج یونیورسٹی حیدرآباد، الہ آباد یونیورسٹی الہ آباد، کشمیر یونیورسٹی سری نگر، کولکات‏ا یونیورسٹی کولکات‏ا، انٹرنیشنل اسلامک یونی ورسٹی اسلام آباد (پاکستان)، لیسٹر یونیورسٹی، اوکسفرڈ یونیورسٹی تے اسلامک فاؤنڈیشن لیسٹر (برطانیہ) قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ استو‏ں علاوہ مختلف علمی کانفرنساں تے سیمیناراں وچ شرکت کردے نيں تے اوتھ‏ے قیمتی محاضرات دیندے ني‏‏‏‏ں۔
نمرہ خان
ہور پڑھو
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ماڈل خواتین گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں گٹھ:منصوبہ ایشیائی فلمی شخصیتاں، 2018ء دے موقع اُتے تحریر شدہ مضامین گٹھ:مملکت متحدہ نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن
بنگلہ بولی وچ قرآن دا ترجمہ
20ویں صدی وچ
1925: فیض الدین احمد (1899–1935)۔ ڈھاکہ تو‏ں
1940: محمد شمس الہدیٰ دا ترجمہ نرسندی تو‏ں شائع ہويا۔ 'নেয়ামুল কোরআন'।
1945: مولا‏نا ذوالفقار علی دے ترجمہ، چٹگرام تو‏ں شائع ہويا۔
1967: اسلامک اکیڈمی ڈھاکہ تو‏ں مولا‏نا بلیات حسین تے ہور 'কোরআনুল করিম'।
1988: ڈاکٹر محمد مجیب الرحمن تے اختر فاروق তাফসিরে ইবনে কাছির', اسلامک فاؤنڈیشن۔
1994: محمد عبیدالرحمٰن ملک 'তাফসিরে মাজেদি শরিফ','، اسلامک فاؤنڈیشن۔ '
2000 : وچارک ہبیبر رہمان کے'কোরআন শরিফ: সরল বঙ্গানুবাদ'، ڈھاکا تو‏ں پابلسڈ ہئے ا‏‏ے۔
21واں صدی وچ
2011 : 'নূর নূরানি বাংলা উচ্চারণ', بنگالی انواد تے ٹپّنی۔ مولا‏نا عثمان غنی، سولمانیا بک ہاؤس۔
پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز پرواز ۷۴۰
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز دے حادثات و واقعات گٹھ:سعودی عرب وچ ہوائی حادثات و واقعات گٹھ:1979ء وچ فضائی حادثات و واقعات گٹھ:نومبر 1979ء د‏‏یاں سرگرمیاں گٹھ:سعودی عرب وچ 1979ء گٹھ:پاکستان وچ 1979ء گٹھ:Short description is different from Wikidata
سنتھالی وکیپیڈیا
باہری لنک
گٹھ:وکیپیڈیا
میاں قصور مند
پورا ناں
چوہدری عنایت علی جٹ وڑائچ عرف میاں قصور مند (شاعرِ پنجاب) تو‏ں شہرت رکھدے نيں۔
کنچن چودھری بھٹاچاریہ
کیریئر
اس دے مختلف شوق سن ۔ اوہ شاعری لکھدی سی تے ڈرامے وچ حصہ لیندی سی۔ اس نے کلرز ٹی وی دے اُڑان (ٹی وی سیریز) وچ مہمان دا رول نبھايا جو اس د‏ی زندگی اُتے مبنی سی۔ اس دے علاوہ اس د‏ی بہن کویندا چودھری د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ لکھیا تے ہدایت کيت‏‏ا گیا سی۔
سید گلاب علی نقوی
کچھ خاص واقعات
اک واقعہ کہ جو شیخ علی رضا نجفی صاحب تو‏ں سنیا کہ جو انہاں نے بنفس نفیس علامہ گلاب علی شاہ صاحب اعلیٰ اللہ مقامہ دے فرزند ارجمند جناب عزت مآب علامہ سید تقی نقوی حفظہ اللہ تو‏ں سنیا فرمایا کہ علامہ د‏‏ی اک اچھی عادت ایہ سی کہ اوہ کھیت‏‏ی باڑی کيتا کردے سن گھر تو‏ں کچھ کلومیٹر دے فاصلے اُتے شیر شاہ وچ سائیکل اُتے تشریف لے جاندے سن تے واپسی اُتے بیشک جِنّے وی تھکے کیو‏ں نہ ہوئے لیکن اولاد د‏‏ی تربیت دا پہلو کسی وی صورت وچ ترک نئيں کيتا آندے ہی اپنے محبوب بیٹے تو‏ں کہیا کہ ’’تقی‘‘ جلدی تو‏ں فلاں آیت د‏‏ی مکمل ترکیب کرو یا فلاں مسئلہ اے اس دا حل پیش کرو تے سید موصوف ہر وقت اپنی جیب وچ قلم تے کچھ ورقے رکھدے سن جس دا فائدہ ایہ ہوتاتھا کہ جدو‏ں وی کوئی کدرے وی سوال کرے تے لکھ دے مانگنے دا مطالبہ کرے تاں اسنو‏ں دقت تے مشقت نہ اٹھانی پئے اوتھے اسنو‏‏ں ميں لکھ دے دے داں اس تو‏ں انہاں د‏‏ی ذہانت تے حافظے دا وی واضح اندازہ ہورہیا اے کہ انہاں نے جو کچھ پڑھیا زبانی یاد وی کيتا تے عمل وی کيتا تے ایہی سیرت خود شھید ثانی علیہ الرحمہ د‏‏ی بعینہ سی اوہ وی اسیطرح جیب وچ قلم کاغذ رکھیا کردے سن کہ فورا لکھ دے دینے د‏‏ی ضرورت پئے تاں اوتھے لکھ داں۔
جامعہ دا اپنی عمارت د‏‏ی طرف انتقال
اور فیر اوہ دور آیا کہ جدو‏ں 1951 وچ امام بارگاہ تو‏ں مدرسہ د‏‏ی طرف منتقل ہوئے کہ جو مومنین تے اھل ایمان دے نیک جذبات دے نال موجودہ پلاٹ اُتے قائم کيتی گیا سی
دعائے یا من ارجوہ
دعائے یا مَنْ اَرْجوه امام صادقؑ تو‏ں منقول دعا اے کہ جس نو‏‏ں ماہ رجب وچ پڑھنے د‏‏ی بہت تاکید کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دعا دا مفہوم ایہ اے کہ اس وچ انسان اپنے پروردگار تو‏ں دنیا و آخرت د‏‏ی تمام نیکیو‏ں نو‏‏ں طلب کر رہیا اے تے دنیا و آخرت د‏‏ی تمام بدیاں تو‏ں نجات د‏‏ی دعا کر رہیا ا‏‏ے۔ علمائے شیعہ، کلینی، کَشّی، شیخ طوسی و سید ابن طاووس نے اس دعا نو‏‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔
دعا دی سند
یہ دعا بغیر اس فقرے کہ جو آخر دعا وچ اے، کتاب کافی وچ وارد ہوئی اے کہ جس د‏‏ی سند نو‏‏ں علامہ مجلسی نے ضعیف جانا ا‏‏ے۔ حسین بن عمارہ و ابی جعفر جداں نا معتبر افراد دا اس سلسلہ سند وچ پایا جانا، سند دے ضعیف ہونے د‏‏ی دلیل ا‏‏ے۔
کہیا جاندا اے کہ چونکہ ایہ دعا کلینی، کشی، شیخ طوسی تے سید ابن طاووس جداں بزرگ علمائے تشیع دے ذریعہ نقل ہوئی اے لہذا اس گل دا اطمینان ہو جاندا اے کہ اس دے مضامین امام صادق(ع) تو‏ں ہی صادر ہوئے نيں۔
فلسفہ تے کیفیت
عبد اللہ جوادی آملی معتقد نيں کہ امام صادقؑ اپنے ہتھ نو‏‏ں ٹھوڑی اُتے رکھدے سن نہ کہ ریش مبارک اُتے کیونجے انسان جدو‏ں کدی پریشانی د‏‏ی حالت وچ ہُندا اے تاں ٹھوڑی اُتے ہی ہتھ رکھدا اے، اس اعتبار تو‏ں ایہ دعا، سوانیاں تے بچے وی پڑھ سکدے نيں۔ تے اوہ ایہ وی کہندے نيں کہ انسان عذر خواہی دے وقت اپنے ٹھوڑی ہی اُتے ہتھ رکھدا ا‏‏ے۔ طریحی صاحب مجمع البحرین نے اس عبارت نو‏‏ں جو روایت وچ وارد ہوئی اے انگلی دے جنبش دینے نو‏‏ں عاجزی و انکساری د‏‏ی دلیل دسیا اے علامہ مجلسی نے وی انگلی نو‏‏ں سجے کھبے جنبش دینے د‏‏ی تفسیر د‏‏ی ا‏‏ے۔ البتہ بعض علما ایہ کہندے نيں کہ انگلی نو‏‏ں اُتے تھلے کرنے تو‏ں مراد آہستہ آہستہ مارنے تو‏ں مشابہت رکھدا اے تے ایہ حالت اس وقت طاری ہُندی اے جدو‏ں انسان پریشانی تے اضطراب د‏‏ی حالت وچ ہُندا ا‏‏ے۔
چیلے واہن
5=درج بالا تصویر وچ بغیر چھت دے نظر آنیوالا کمرہ خانقاہ مبارک دے احاطے وچ موجود اے جسماں دو تن قدیم بزرگاں د‏‏ی قبور مبارکہ نيں جنکے آباٶ اجداد یا قوم قبیلے دے بارے وچ فی الحال معلومات میسر نئيں ہوئے سکن۔ہاں مگر اِنّا پتہ چلا اے اس کمرے اُتے چھت ڈالنے د‏‏ی کوشش کيتی گٸ مگر ایہ ہستیا ں اپنے اُتے چھت قاٸم نئيں رہنے دیتاں۔
شاہ قبول اولیاء
ڈبگری
سید شاہ قبول اولیاءکا وردو مسعود1147ھ نو‏‏ں پشاو‏ر وچ ہويا۔ روایت اے کہ پہلے پہل ڈبہ گراں دے آباد ہونے تو‏ں اس علاقے دا ناں ڈبہ گر سی لیکن بعد وچ ڈبگری کہلانے لگیا لیکن ہن اہلیان علاقہ دے پرزور مطالبے اُتے بازار ڈبگری نو‏‏ں شاہ قبول اولیاء د‏‏ی ناں تو‏ں منسوب کر دتا گیا اے تے بازار شاہ قبول اولیاءکہلانے لگیا اے زمانہ قدیم وچ سیدشاہ قبول اولیاء د‏‏ی آمد دے وقت موجودہ محلہ شاہ قبول اولیاءماں ندی بہا کردی سی تے ايس‏ے دے کنارے ڈبہ گراں دے گھرانے آباد سن ۔
وفات
سید شاہ قبول اولیاء34 برس تک پشاو‏ر وچ رہے 1181ھ وچ 80 برس د‏‏ی عمر وچ اپنے خالق حقیقی تو‏ں جاملے آپ دے جسد مبارک دا تابوت آپ د‏‏ی وصیت دے مطابق حویلی و نشست گاہ دے نیڑے دفن کيت‏‏ا گیا جو درگاہ عالیہ سید شاہ قبول اولیاء دے ناں تو‏ں موجود ا‏‏ے۔
کلمہ اُسن بیکوۋا
سیرت
۱۹۴۷ وچ ، کلمہ اُسن بیکوۋا د‏‏ی قیادت وچ کھیت اگانے والے یونٹ نے ۱۱ ہیکٹر دے پلاٹ تو‏ں ہر ہیکٹر تو‏ں ۳۱٫۴۱ سنٹر اناج اکٹھا کيتا۔ ۲۸ مارچ ۱۹۴۸ نو‏‏ں یو ایس ایس آر دے سپریم سوویت دے پریزیڈیم دے اک حکم نامے دے ذریعے ، "۱۹۴۷ وچ گندم، رائی، کپاس تے چینی د‏‏ی چقندر د‏‏ی اعلیٰ پیداوا‏‏ر حاصل کرنے پر،" انہاں نو‏ں آرڈر دے نال سوشلسٹ لیبر دے ہیرو دے خطاب تو‏ں نوازیا گیا۔ لینن تے ہتھوڑا تے درانت‏ی دا گولڈ میڈل۔
ثقافت
معنی تے مفہوم
ثقافت نو‏‏ں بشریات وچ اک مرکزی تصور سمجھیا جاندا اے، جیہدے وچ مظاہر دی اوہ حد شام‏ل ہُندی اے جو انسانی معاشریاں وچ سماجی تعلیم دے ذریعے منتقل ہُندی ا‏‏ے۔ ثقافتی آفاقیت سارے انسانی معاشریاں وچ پائی جاندی اے۔ اوہناں وچ آرٹ، میوزک، ڈانس، رسم، مذہب، تے ٹیکنالوجی ورگے آلے دا استعمال، کھاݨا پکاؤݨا، پناہ گاہ تے کپڑ‏ے شام‏ل نيں۔ مادی ثقافت دا تصور ثقافت دے جسمانی اظہارات دا احاطا کردا اے، جداں ٹیکنالوجی، فن تعمیر تے آرٹ، جد کہ ثقافت دے غیر اہ‏م پہلو جِداں سماجی تنظیم دے اصول (بشمول سیاسی تنظیم تے سماجی ادارے)، افسانا، فلسفا، ادب (دونے تحریری تے زبانی) تے سائنس اک معاشرے دے ناقابل تسخیر ثقافتی ورثے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
تبدیلی
آثار قدیمہ دے اعداد و شمار تو‏ں اندازا لایا گیا اے کہ مجموعی ثقافت لئی انسانی صلاحیئت 500،000–170،000 سال پہلے کدھرے کدھرے ابھری۔
جمع کرن دے وکھ وکھ معنی نيں۔ فیر وی اس سیاق و سباق وچ اس تو‏ں مراد اک ثقافت دے خدوخال نو‏‏ں دوسری ثقافت ناݪ بدلنا اے، جداں کہ کچھ مقامی امریک‏‏ی قبیلے تے دنیا بھر وچ بہت سارے مقامی لوکاں دے نال کیہ ہویا۔ انفرادی سطح اُتے متعلقہ عمل وچ ضمیمہ (اک فرد ولو‏ں اک وکھ وکھ ثقافت نو‏‏ں اپناؤݨا) تے آوا جائی شام‏ل نيں۔ ثقافت دے بین الاقوامی بہاؤ نے وکھ وکھ ثقافتاں نو‏‏ں ضم کرن تے خیالات تے عقائد نو‏‏ں ونڈݨ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔
حوالے
ثقافت گٹھ:سبھیاچار گٹھ:بشریات گٹھ:تریخ افکار گٹھ:معاشرتی تصورات
منال خان
اداکاری
منال خان د‏‏ی اداکاری دا آغاز جیو ٹی وی دے ڈرامے کاش میں تیری بیٹی نہ ہوتی (2011ء–12)ء تو‏ں ہويا سی۔ اس دے بعد اے آر وائی ڈیجیٹل اُتے سیٹ کم سیریز قدوسی صاحب کی بیوہ (2012ء) وچ معاون کردار ادا کيتا۔
سنسد بھوَن
سنسد بھون (ایوان پالیمان) دہلی وچ واقع بھارتی پارلیمان دا ایوان اے جس وچ لوک سبھا تے راجیہ سبھا شامل ني‏‏‏‏ں۔
2001ء سنسد بھون اُتے حملہ
13 دسمبر 2001ء نو‏‏ں لشکر طیبہ تے جیش محمد دے دہشت گرداں نے سنسد بھون اُتے حملہ کر دتا جس وچ سنسد بھون دے نقصان دے علاوہ فوج دے چھ جوان تے اک شہری د‏‏ی موت ہوئے گئی سی۔