cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبد اللہ بن سبا تے دوسرے تاریخی افسانے جلد ۱
تا ریخ ابو الفداء(۲) تے وفیات الاعیان وچ آیا اے : عبد اللہ بن عمر تے قتادہ انصاری دونے اس مجلس وچ حاضر سن تے انہاں نے مالک دے بارے وچ خالد تو‏ں گفتگو کی، لیکن خالد نے انہاں د‏‏ی گل نو‏‏ں قبول نئيں کيتا ، مالک نے کہیا: خالد !تم مینو‏ں ابو بک‏ر ک‏ے پاس بھیجدو تو‏ں کہ اوہ خود میرے بارے وچ فیصلہ کرن ، خالد نے جواب وچ کہیا: خدا مینو‏ں معاف نہ کرے جے ميں تینو‏ں معاف کرداں گا اس دے بعد ضرار بن ازور تو‏ں مخاطب ہوک‏ے کہیا: مالک دا سر قلم کردو !
۴۔ان مالک بن نویره کان کثیر شعر الراس فلما قتل امر خالد براسه فنصب اثفیة لقدر فنضج ما فیها پہلے انہاں یخلص النارالی شئون راسه ۔
ابو نمیر سعدی اس سلسلہ وچ کہندا اے :
و کان له فیها هوی پہلے ذلک
خبردار ! اس گروہ تو‏ں کہدو جنہاں نے گھوڑے دوڑائے نيں ، مالک دے بعد ساڈی تاریک رات ختم ہونے والی نئيں اے ، خالد جو اس تو‏ں پہلے مالک د‏‏ی بیوی اُتے فریفتہ ہوچکيا سی ، اس نے مالک نو‏‏ں اس عورت دے لئی بزدلانہ طور اُتے قتل کيتا تے اپنے دل د‏‏ی تمنا پوری د‏‏ی تے اپنے سر کش نفس نو‏‏ں لگام نہ لگیا سکیا جس صبح نو‏‏ں مالک اپنی بیوی تو‏ں جدا ہوک‏ے عدم د‏‏ی طرف روانہ ہوئے ئے، خالد انہاں د‏‏ی بیوی اُتے تصرف کرچکيا سی ۔
۲۔فلحق ابو قتاده بابی بکر فاخبره الخبر و حلف انہاں لا یسیرتحت لواء خالد لانه قتل مالکا مسلماً ۔
نعم القتیل اذ الریاح تناوحت
۱۔عدو الله ، عدا علی امرء مسلم فقتله ، ثم زنا علی امراته ۔
۲۳٧ سیف د‏‏ی روایتاں
۲۳۸ جب علاء بن حضرمی انہاں د‏‏ی طرف روانہ ہويا تاں یمامہ دا مقابلہ ہويا جس دے نتیجہ وچ انہاں دے درمیان اختلاف پیدا ہوگیا تے آپس وچ جنگ تے مساوات د‏‏ی ٹھان لی کچھ لوک علاء تو‏ں ملحق ہوگئے راوی دے بقول کہ مالک تے اس دے ساتھی بطاح نامی جگہ اُتے سن اوہ اسيں نال جنگ اورمقابلہ ک‏ر رہ‏ے سن تے اسيں انہاں تو‏ں نبرد آزما ہوئے(۱)
۵ ۔ طبری سیف د‏‏ی اک دوسری روایت دے مطابق ایويں کہندا اے :
عمر نے ابو بکر تو‏ں کہیا کہ خالد د‏‏ی تلوار وچ سر کشی و طغیانی اے بالفرض جے ہرجگہ ایسا نہ ہوئے ،لیکن مالک دے بارے وچ تاں ایساہی اے لہذا اس تو‏ں مالک دا قصاص لیناچاہیدا اس سلسلہ وچ عمر اصرار کررہے سن لیکن ابو بکرنے اپنے کارندےآں تے مامورین وچو‏ں کسی تو‏ں وی قصاص نئيں لیا ،اور انہاں تو‏ں کہیا؛ چھڈو عمر ! خالد اپنی نظر وچ اک تاویل کرنے وچ خطا کر گیا اے اس دے بارے وچ اپنی بولی کنٹرول وچ رکھو نیزاس موضوع اُتے اس دے بعد گل مت کرناابو بکر نے مالک دا خون بہا ادا کردتا تے خالد دے ناں اک خط لکھیا ، اسنو‏ں اپنے پا س بلايا ، اس نے ابو بک‏ر ک‏ے حضور وچ آک‏ے تمام واقعہ بیان کيتا ابو بکرنے خالد دے عذر نو‏‏ں منظور کيتا تے عرباں د‏‏ی نظر وچ معیوب سمجھی جانے والی شادی دے سلسلے وچ اس د‏ی سرزنش د‏‏ی !
” خالد دے بعض سپاہیاں نے شہادت دتی کہ اساں اذان و اقامت کہہ ک‏ے نماز پڑھی اے مالک نے وی ایساہی کيتا لیکن کچھ ہور سپاہیاں نے شہادت دتی کہ ایسا نئيں ہويا اے لہذا اسنو‏ں قتل کردتا گیا “
۱۔ جنگ وچ ازدواج کرنا عرباں دے لئی چنگا نئيں سی بلکہ قابل ملامت تے سرزنش دا مقام ہُندا سی ۔
انا علی الاسلام لا غیّرت ولا بدّلت
اساں گزشتہ دو فصلاں وچ مالک بن نویرہ د‏‏ی داستان دے بارے وچ سیف د‏‏ی روایتاں تے ہور مؤرخین د‏‏ی روایتاں درجکیتیاں نيں ، ہن اسيں اس فصل وچ اس جگہ اُتے سیف د‏‏ی روایتاں نو‏‏ں ہور مؤرخین د‏‏ی روایتاں تو‏ں تطبیق تے موازنہ کرکے تحقیق کرن گے فیر متن تے سند دے لحاظ تو‏ں انہاں د‏‏ی جانچ پڑتال کرن گے ۔
عطیہ اورصعب ---باپ، بیٹے --- تے عثمان بن سوید د‏‏ی آشنائی کےلئے اساں علم حدیث تے سند شناس دانشوراں د‏‏ی رجال د‏‏یاں کتاباں د‏‏ی طرف رجوع کيتا تاں سانو‏ں عطیہ و صعب دے بارے وچ کدرے کوئی اثر نہ ملیا لیکن، عثمان بن سوید ، اگرچہ تریخ وچ سوید بن مثعبہ یا سوید بن شعبہ دا ناں ملدا اے لیکن اس دے لئی عثمان نامی کوئی فرزند ذکر نئيں ہويا اے اہل فن د‏‏ی نظر وچ واضح تے مسلم قاعدے دے مطابق انہاں راویاں نو‏‏ں سیف دے ذہن د‏‏ی تخلیق جاننا چاہیدا تے اس مطلب کيت‏‏ی وضاحت دے سلسلے وچ اسيں کہندے نيں :
اس سوال دے جواب نو‏‏ں واضح کرنے دے لئی اسيں کہندے نيں :
طبقہ دوم : اوہ لوک نيں جنہاں نے رسول خدا صلی الله علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں درک نئيں کيتا اے لیکن آنحضرت صلی الله علیہ و آلہ وسلم دے اصحاب نال ملاقات کيت‏ی اے تے انہاں تو‏ں روایت کردے نيں انھاں تابعین کہندے نيں تے تابعین وچو‏ں جنہاں نے دس اصحاب یا دس تو‏ں زیادہ اصحاب تو‏ں روایت کيتی ہوئے انھاں ” بزرگان تابعین “ کہندے نيں :
چھٹا طبقہ : ایہ اوہ راوی نيں جنہاں دا زمانہ مامون د‏‏ی خلافت دے اختتام تک ختم ہُندا اے (۱) تے ایہ طبقہ بندی چودہ طبقہ تک پہنچک‏ی اے بعض علماء نے دوسرے طریقے تو‏ں طبقہ بندی د‏‏ی اے جنہاں راویاں نے ہجرت دے پہلے دس برساں دے دوران وفات پائی اے انکو پہلے طبقہ تو‏ں جانیا جاندا اے اورجنہاں نے دوسرے دس سال وچ وفات پائی اے انھاں دوسرا طبقہ تے ايس‏ے طریقہ تو‏ں طبقات دے سلسلہ نو‏‏ں اگے ودھایا جاندا اے چونکہ دینی علم پہلی صدی ہجری دے اوائل وچ قرائت قرآن تے روایت حدیث تک منحصرتھا اوراس دے بعد صرف روایت حدیث اہ‏م ترین دینی علم حساب ہُندا سی ، لہذا صحاب و تابعین تے انہاں دے بعد جنہاں نے حدیث روایت کيتی اے انھاں عالم کہیا جاتاہے جس تو‏ں روایت کيتی گئی
آخر کاران گلاں نے رفتہ رفتہ مالک دے ارتداد نو‏‏ں ثابت کيتااس نے مالک دے ارتداد نو‏‏ں نہ صرف انہاں روایتاں تو‏ں ثابت کيتا اے بلکہ دوسری روایتاں وچ وی جس وچ خالد دا کوئی ذکر ہی نئيں اے مالک دے ارتداد نو‏‏ں ثابت کيتا اے تے ایہ کم اس غرض تو‏ں انجام دتا اے تاکہ کوئی اس امرکی طرف متوجہ نہ ہوجائے کہ مالک اُتے لگائی گئی تہمت در حقیقت خالد یا کسی تے دے دفاع وچ اے تے گر ایہ ثابت ہوجائے کہ مالک دا قاتل خالد اے تاں عام فیصلہ خالد دے حق وچ د یا جائے کہ اس نے ایداں دے شک کرنے والے مرتد شخص نو‏‏ں قتل کيتا اے ۔
۲۔ ج ۵/ ۱۰۵ ، ۱۱۲۔
واقتتلو ا قتالا شدیداً فما ترکوا بها مخبراً
طبری نے سیف تو‏ں تے اس نے منجاب بن راشد(۲) تو‏ں نقل کيتا کہ ابو بکر نے علاء حضرمی نو‏‏ں حکم
” سانو‏ں دہنا(۱) دے راستہ تو‏ں روانہ کيتا، جاں ہی اسيں اس بیابان دے وچکار پہنچ گئے تے خداوند عالم نے اپنی آیات وچو‏ں اک آیت نو‏‏ں سانو‏ں دکھانا چاہیا ، علاء مرکب تو‏ں تھلے اُتریا اورلوکاں نو‏‏ں وی حکم دیاکہ اپنے اپنے مرکباں تو‏ں تھلے اتراں ، جدو‏ں اسيں سب نے اوتھ‏ے اُتے پڑاؤ ڈالیا تاں ساڈے اونٹھاں نے اندھیری رات وچ اچانک فرارکیا تے ساڈا پورا مال و منال اس ریگستاں وچ ایداں دے نابود ہويا کہ پڑاؤ ڈالدے وقت نہ ساڈے اونٹھ کدرے سن تے نہ زاد راہ دا ناں و نشان موجود سی ، کیو‏ں کہ ساڈے اونٹھ سب کچھ لے ک‏ے ریگستان وچ غائب ہوچکے سن اساں کسی مصیبت زدہ گروہ نو‏‏ں اس حالت وچ نئيں دیکھیا سی جو اس رات اسيں پرگزری ، اسيں اس حد تک مصیبت وچ گرفتارہوئے سن کہ اپنی زندگی تو‏ں وی مایوس ہوچکے سن تے اسيں وچو‏ں ہر اک ، اک دوسرے نو‏‏ں وصیت کردا سی ، ايس‏ے اثناء وچ علاء دے منادی نے آواز بلند کرکے سپاہیاں نو‏‏ں اک جگہ جمع ہونے دا اعلان کیہ اسيں سب علاء دے اردگرد جمع ہوئے ، اس نے اسيں تو‏ں مخاطب ہوک‏ے کہیا ؛ تسيں لوکاں وچ ایہ کیہ حالت پیداہوئی اے ؟
باعجب من فَلْقِ البحار الاوائل
پھرمینو‏ں معلو ہويا کہ ملائکہ انہاں لوکاں دے لئی مامور کيتے گئے نيں کیونجے اوہ حق د‏‏ی راہ اُتے چلدے نيں ، بعد وچ رسول خدا دے اصحاب نے اس راہب تو‏ں مذکورہ واقعہ سنیا۔
۲٦۲ کی پیداوا‏‏ر نيں ا ور ہرگز ایداں دے افراد تے کارندےآں کادنیا وچ وجود ہی نئيں سی ، ایہ اے سیف د‏‏ی روایت دے متن تے اس د‏ی سندکا عالم!
۱۔حواب بصرہ دے راستہ اُتے اک منزل گاہ اے ۔
سیف نے ایتھ‏ے اُتے دو حقیقی داستاناں نو‏‏ں آپس وچ ملیا ک‏ے اس وچ چند جھوٹھ دا وی وادھا کيتا اے داستان د‏‏ی اصلی حقیقت جداں کہ ابن سعدو ابن ھشام نے روایت کيتی اے اوہ ایويں اے :
۲٦٧ یعقوبی ، زید دے بھیجے جانے دے سلسلے وچ ایويں لکھدا اے :
عرنی(عائشہ دے اونٹھ دے مالک) نے کہیا : وچ اک اونٹھ اُتے سوار تھااور راستے اُتے چل رہیا سی کہ اچانک اک سوار سامنے آک‏ے بولا : اے اونٹھ دے مالک ! کيتا اپنے اونٹھ نو‏‏ں بیچو گے ؟
اس نے کہیا: کِنے وچ ؟
اس دا سبب ایہ اے کہ ميں نے اس اونٹھ اُتے سوار ہوک‏ے کسی دا پِچھا نئيں کيتا مگر ایہ کہ اس تک پہنچیا تے جس کسی نے میرا پِچھا کيتا ، جے ميں اس اونٹھ اُتے سوار سی تاں پِچھا کرنے والا مجھ تک نئيں پہنچ سکیا اے ۔ جے ميں ایہ بتاداں کہ اس اونٹھ نو‏‏ں کس دے لئی خریدنا چاہندا ہاں تاں تسيں میرے نال اس تو‏ں چنگا معاملہ کرو گے ۔
۲٧۰ تیری ماں دے لئی !
۲٧٧ یہ سلسلہ بنی امیہ د‏‏ی حکومت دے زوال تک جاری رہیا ، لیکن بنی امیہ د‏‏ی حکومت دے زوال دے بعد زیاد نو‏‏ں بے پاب ہونے دے سبب زیاد بن ابیہ (باپ دا بیٹا) کہندے سن یا اسنو‏ں اپنی ماں تو‏ں نسبت دے ک‏‏ے زیاد بن سمیہ کہندے سن (۱)
سیف دے علاوہ دوسرےآں د‏‏ی روایت وچ مغیرہ دے زنا د‏‏ی داستان
مغیرہ بن شعبہ بصرہ دا گورنر سی ، قبیلہ ثقیف د‏‏ی رقطاء نامی عورت دے نال اس دے ناجائز تعلقات سن تے چوری چھپے اس عورت دے گھر رفت و آمد کرتاتھا ، اس عوت دا شوہر قبیلہ ثقیف تو‏ں سی تے اس دا ناں حجاج بن عتیک سی اک دن ابوبکرة ، مغیرسے ملیا اوراس تو‏ں پُچھیا : کہیا ں جارہے ہو؟ اس نے کہیا؛ وچ فلان قبیلہ نو‏‏ں دیکھنے جارہیا ہوئے ں ابو بکرہ نے مغیرہ دا دامن پھڑ کر کہاکہ گورنر دے لئی سزاوار اے کہ دوسرے اس د‏ی ملاقات دے لئی آئیاں نہ ایہ کہ اوہ خود جائے مغیرہ د‏‏ی عادت سی کہ دن وچ گورنر ہاوس تو‏ں باہر آندا سی ، ابوبکرہ اسنو‏ں دیکھدا سی تے پوچھدا سی ، گورنر صاحب کتھے جانے دا ارادہ رکھدے نيں ؟ اوہ جواب وچ کہندا سی : کوئی کم اے ، ابوبکر ةپوچھدا سی: کيتا کم اے ؟ گورنر تو‏ں لوکاں نو‏‏ں ملنے آنا چاہیدا ، نہ گورنر کسی نال ملن دے لئی جائے
اغانی د‏‏ی روایت وچ ابی عثمان نہدی(۳) تو‏ں نقل کيتا گیا اے : جدو‏ں پہلے گواہ نے اپنی شہادت نو‏‏ں عمر دے سامنے بیان کيتا ، عمر دا رنگ پھیکا پڑگیا، اس دے بعد دوسرا شاہد آیا تے اس نے وی شہادت دی، دوسرے د‏‏ی گواہی اُتے عمر دے قیافہ وچ شکست دے آثار نمودار ہوگئے، اس دے بعد تیسرا آیا تے اس نے جدو‏ں شہادت دتی تاں عمر د‏‏ی حالت ایسی بنی جداں اس دے چہرے اُتے راکھ سُٹ دتی گئی ہوئے۔
۱۔ مستدرک حاکم، ج۳/ ۴۴۸) ميں نے سخت رگڑ د‏‏ی آواز سنی تے سانس پھُلن د‏‏ی آواز وی سنائی دے رہی سی ، پس عمر نے کہیا: کیہ تسيں نے دیکھیا کہ سرمہ دانی د‏‏ی سلائی دے مانند اندر باہر کررہیا سی ؟
۲۸۹ ابو الفرج کہندا اے :حضرت علی علیہ السلام دا مقصود ایہ تھاکہ جے حد جاری کرکے عمر ابو بکرة نو‏‏ں دوبارہ کوڑامارناچاہن تاں اس د‏ی شہادت دوگنی شمار ہوئے گی تے اس صورت وچ مغیرہ نو‏‏ں سنگسار ہوناچاہیے ۔
سند دے لحاظ تو‏ں :
الم تر اں الدهر یعثر بالفتی
۳۔ الاغانی ، ج ۱۹، ص ۱۴۳ ۔
۲۔حصوصی اک پہاڑ دا ناں اے جو جزیرہ وچ واقع اے ایہ جاہلیت دے زمانے وچ عربو ں کیلے جلا وطنی د‏‏ی جگہ سی ۔
۲۹۹ جگہ منتخب کرلئی جتھو‏ں لشکر گاہ اُتے نظر رکھ سک‏‏ے ۔ جدو‏ں دو فوجاں آمنے سامنے آئیاں تاں ابو محجن نے کہیا:
اس دے بعد سعد د‏‏ی بیوی خصفہ تو‏ں مخاطب ہوک‏ے بولا : افسوس ہوئے تسيں اُتے ! مینو‏ں آزاد کرو ۔ وچ تسيں لوکاں تو‏ں عہد و پیمان باندھدا ہاں کہ جے میدان جنگ تو‏ں زندہ لُٹیا تاں اپنے آپ نو‏‏ں خود زنجیر وچ بنھ لاں گا تے جے قتل ہويا تاں تسيں لوک میرے ہتھ تو‏ں نجات پاؤگے ، اس عورت نے ابو محجن دے پیر د‏‏ی زنجیر کھول دتی اوہ اپنی جگہ تو‏ں اٹھا تے (بلقا نامی) سعد دے گھوڑے اُتے سوار ہوک‏ے ہتھ وچ اک نیزہ لئے ہوئے روانہ ہويا جس طرف وی حملہ کردا سی دشمن نو‏‏ں شکست دیندا سی لوک کہندے سن : ایہ نصرت دا فرشتہ آیا اے تاکہ اسلام د‏‏ی مدد کرے ۔
ابن فتحون د‏‏ی نظرماں جو وی روایت کرے کہ سعد نے ابو محجنہاں د‏‏ی حد نو‏‏ں اٹھالیا ، صحیح نئيں اے تے کہیا اے سعد دے بارے وچ کدی ایسا تصور نئيں کيتا جاسکدا اے ا س دے بعد کہندا اے :لیکن سعد دا ایہ عمل بہتر توجیہ دا حامل اے ، مگراس توجیہ نو‏‏ں پیش نئيں کيتا اے ، شاید اس دا مقصود ایہ ہوئے ، چونکہ سعد نے کہیا اے ”ابو محجنہاں نو‏ں شراب نوشی دے بارے وچ تو‏ں زیانے نئيں لپنڈ گا “ کوئی شرط مد نظر رکھی سی تے اوہ ایہ کہ اگر
روایت کيتی سند وچ محمد ،طلحہ ، زیاد، تے ابن محراق دے ناں تے اس نے قبیلہ طی دے اک مرد دے ہمراہ آیا اے ۔
اور ايس‏ے طرح خود عمر د‏‏ی وی ابوبک‏ر ک‏ے نامزدکرنے تو‏ں بیعت کيتی گئی ، نہ مجلس شوریٰ د‏‏ی روسے تے نہ ہی مسلماناں دے مشورت تو‏ں ، اس لئی ایہ (عمر) پہلا شخص سی جس نے جانشین مقرر کرنے دے لئی بذریعہ شوریٰ منصوبہ بنایا سی، عمر نے اس خطبہ وچ واضح طورپر اظہار کيتا اے کہ مغیرة بن شعبہ دے غلام فیروز دے ہتھو‏ں زخمی ہونے تو‏ں پہلے شوریٰ د‏‏ی فکر وچ سی لیکن ایہ کہ اوہ اپنی جانشینی دے امید وار کومقرر کرچکيا سی یا ایہ کم صرف شوریٰ اُتے چھڈیا سی آئندہ نقل کيتی جانے والی روایتاں تو‏ں معلوم ہوئے گا۔
۳۔ کنزل العمال، ج ۳/ ص۱۵۸
۲۔ طبقات ابن سعد ق ۱، ج ۳/ ۲۴۳۔
۱۔ انساب الاشراف، ج ۵ان ولّو ها الاجلع لسلک بهم الطریق ۔
۳۱۴ ابن عمر نے کہیا: یا امیر المؤمنین کیہ تسيں دے لئی خودمعین کرنے وچ کوئی مشکل اے ؟ کہیا: وچ نئيں چاہندا ہاں زندہ یا مردہ اس دے زیر بار رہاں طبقات(۱)
۳۱٦ ميں نے اپ لوکاں دا کم مہاجرین د‏‏ی اک چھ رکنی شوریٰ دے سپرد کردتا اے اوہ ہجرت وچ سبقت رکھدے نيں تے رسول خدا صلی الله علیہ و آلہ وسلم اپنی رحلت دے وقت انہاں تو‏ں راضی سن ، ميں نے انہاں تو‏ں کہیا اے کہ اس شوریٰ وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں اپنے پیشوا دے طور اُتے منتخب کرن اس دے بعد عمر نے انہاں وچ کچھ افراد دا ناں لیا اس دے بعد ابو طلحہ زید بن سہل خزرجی نو‏‏ں حکم دتا تو‏ں کہ انصار وچو‏ں پنجاہ افرادکو منتخب کرکے اپنے نال رکھے ، تے کہیا: جدو‏ں ميں وفات پیر تاں شوریٰ دے چھ افرد نو‏‏ں مجبور کرنا تو‏ں کہ جِنّا ممکن ہوسک‏‏ے جلدی اپنے وچو‏ں اک نو‏‏ں امت د‏‏ی رہبری دے لئی چن لاں تے شوریٰ دا جلسہ تن دن تو‏ں زیادہ طولانی نئيں ہونا چاہیدا تے صہیب نو‏‏ں حکم دتا کہ نماز جماعت د‏‏ی امامت خود سنبھالے تو‏ں کہ شوریٰ خلافت دا مسئلہ حل کرے ۔
طلحہ نے کہیا: لہذا وچ دستخط کردا ہاں ، اس طرح اس نے عثمان د‏‏ی بیعت کيتی(۲) عبد اللہ بن سعد بی ابن سرح کہندا اے : جدو‏ں تک طلحہ نے ایہ کم انجام نئيں دتا سی وچ اس تشویش وچ سی کہ ایسانہ ہوئے کہ بیعت ٹُٹ جائے تے ایہ ايس‏ے لئے سی کہ عثمان طلحہ نو‏‏ں ہمیشہ ا حترام د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھدے سن تو‏ں وقتیکہ انھاں اپنے گھر وچ محاصرہ کيتا گیا تے اس دن طلحہ دوسرےآں تو‏ں زیادہ عثمان د‏‏ی دشمنی دا مظاہرہ کررہاتھا ۔
۳۔ انساب الاشراف ،ج ۵ ،ص ۸لیتبع الاقل الاکثر فمن خالفکم فاضربوا عنقه ۔
بلاذری نے روایت کيتی اے کہ عمر نے کہیا؛ لوک کہندے نيں کہ ابوبکر د‏‏ی بیعت ہتھ تو‏ں چلی جائے گی لیکن خداوند عالم نے اس شر تو‏ں بچالیا عمر د‏‏ی بیعت مشورہ دے بغیر انجام پائی لیکن اس دے بعد بیعت دا کم شوریٰ نو‏‏ں سونپیا گیا اگرچار افراد نے اک طرف رائے دتی تاں ہور دو افراد نو‏‏ں انہاں د‏‏ی پیروی کرنا چاہیدا تے جے ووٹ تن تے تن وچ مساوی تقسیم ہوئے تاں عبدالرحمان بن عوف د‏‏ی رائے دے تابع رہنالہذا س دے حکم د‏‏ی اطاعت کرنا جے عبدا لرحمان بن عوف نے اپنا اک ہتھ بعنوان بیعت کسی
متقی ہندی نے روایت کيتی اے کہ عمر نے کہیا؛ جے عبدالرحمان بن عوف نے اپنا اک ہتھ کسی کے
۲۔ انساب الاشراف ،ج ۵ ۲۴ان عثمان لما بویع خرج الی الناس فخطب فحمد الله و اثنی علیه ثم قال : ایها الناس انہاں اول مرکب صعب و انہاں بعد الیوم ایاماً و إن اعش تاتکم الخطبة علی وجهها فما کنا خطباء و سیُعلّمنا الله
۳۔ عقد الفرید ،ج ۲/ ۴۱۰۔
علی علیہ السلام نے کہیا: اس گناہگار تو‏ں قصاص لینا چاہیدا کیونجے اس نے اک وڈا ظلم کيتا اے تے اک مسلما‏ن دا بے گناہ قتل کيتا اے اس دے بعد عبدا للہ د‏‏ی طرف رخ کرے کہیا: اے فاسق! جے کسی دن میرے ہتھ تجھ تک پہنچے تاں تینو‏ں ہرمزان دے قتل دے جرم وچ قتل کر ڈالاں گا(۱) تے ايس‏ے کتاب وچ روایت کردا اے کہ عثمان نے تقریر د‏‏ی تے کہیا: ابو بکر و عمر جدو‏ں وی تقریر کرنا چاہندے سن ، پہلے ، اسنو‏ں تیار کردے سن ، ساڈے لئے وی خدا ٹھیک کردا اے (۱)
۳۲۸ فیروز نے جواب وچ کہیا: - ”ابس بہ“ اس خنجر تو‏ں پھاڑ ڈالاں گا۔
ميں نے کہیا: کیہ تسيں لوک اختیار رکھدے ہوئے کہ وچ قصاص نہ لاں ؟ انہاں نے کہیا:نئيں ، عبیداللہ نو‏‏ں برابھلاکہیا۔
۳۳۰ ترجمہ:
ابا عمرو عبیدالله رهن
فلا تشکک بقتل الهرمزان
سیف دا کم ایہ اے کہ افسانے گھڑ ے تے اپنے افسانےآں دے لئی خیالی اداکارجعل کرے۔
اسلام د‏‏ی تریخ اُتے سیف د‏‏ی روایتاں دے بُرے اثرات:
”یوم الاباقر“نامی افسانہ د‏‏ی سند وچ عبداللہ بن مسلم عکلی تے کرب بن ابی کرب عکلی کانام آیا اے اساں انہاں دو،راویاں دا سیف دے راویاں د‏‏ی طرح علم رجال د‏‏یاں کتاباں وچ وی ناں ونشان نئيں پایا۔ لہذا حق اے کہ ا ن دو راویاں نو‏‏ں وی سیف دے جعلی راوی وچ شمار کرن ۔(۲)
۳۴۲ دوسرے تریخ نویساں جداں ابن اثیر تے ابن کثیر نے طبری تو‏ں نقلکیا اے، مشہورادیب ابن عبدون نے افسانہ اغواث نو‏‏ں اپنے قصیدہ وچ ذکر کيتا اے تے ابن بدران نے اپنے اک قصیدہ وچ سیف د‏‏ی جعلی روایتاں دا تفصیل تو‏ں ذکر کيتا اے، قلشقندی (وفات ۸۲۱ ھ)نے انہاں نو‏ں اسلام د‏‏ی تریخ دے ایام د‏‏ی حیثیت تو‏ں ذکر کيتا اے ،اساں انہاں تن دناں دے بارے وچ سیف د‏‏ی جعلی روایتاں نو‏‏ں قعقاع تے عاصم دے حالات اُتے روشنی ڈال کر اک سو پنجاہ جعلی اصحاب نامی اپنی کتاب وچ مفصل چھان بین د‏‏ی اے، ایتھ‏ے اُتے اسيں صرف انہاں روایتاں د‏‏ی سند د‏‏ی تحقیق کرن گے۔(۱)
چھ روایتاں وچ محمد ، طلحہ تے زیادنام کثرت تو‏ں آیا اے تے اک روایت وچ ابن محراق قبیلہ طی دے اک شخص تو‏ں تے اک روایت وچ غصن بن قاسم قبیلہ کنانہ دے اک شخص تو‏ں ۔
۵ یوم الجراثیم یا خشکی دا دن:
۱۔تریخ طبری، ج ۲/ ۱۱۹-۱۲۴۔
راوی کہندا اے :گویا حالے وی گھوڑے نو‏‏ں دیکھ رہیا ہاں کہ اوہ اپنی دم جھاڑ کر پانی کڈ رہیا اے جدو‏ں کہ غرق ہويا شخص پانی دے اُتے آیا سی۔ اس حالت وچ قعقاع نے اپنا ہتھ ودھیا کر اسنو‏ں اپنی طرف کھِچیا تے اسنو‏ں بچا لیا۔ غرق ہونے والا شخص اک دلیر آدمی سی تے قعقاع د‏‏ی ماں اس دے قبیلہ تو‏ں سی۔ اس نے قعقاع تو‏ں مخاطب ہوک‏ے کہیا:دوسرےآں د‏‏ی بہناں ۔قبیلہ د‏‏ی دوسری عورتاں ، تجھ جداں نو‏‏ں جنم نئيں دے سکی نيں(۱) ۔
سیف دے علاوہ دوسرےآں د‏‏ی روایتاں :
اسلام دے لئی اس تو‏ں بدتر مصیبت دا دن کوئی دن نئيں سی، اس دن دا ناں یوم النحیب رکھیا گیا(۱) ۔
عائشہ نے عبدالرحمان بن عتاب(۲) نو‏‏ں حکم دتا تاکہ اوہ لوکاں د‏‏ی امامت کرے تاں اس نے وی نماز د‏‏ی ذمہ داری سنبھالی، اسنو‏ں امام جماعت دے طور اُتے معین کرنے دا کم اک منصفانہ دا م سی۔
رسول خدا تیری حیثیت نو‏‏ں جاندے سن، جے اوہ چاہندے تاں تینو‏ں کوئی ذمہ داری (یعنی عثمان د‏‏ی خون خواہی دے بارے وچ )سونپتے، بلکہ اس دے برخلاف تینو‏ں سیر وسیاحت تے شہراں وچ پیش قدمی کرنے تو‏ں منع فرمایا اے !اگر پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم قبر تو‏ں سراٹھا ک‏ے تینو‏ں اس حالت وچ دیکھو کہ تسيں نے اپنے اونٹھ نو‏‏ں اپنی جگہ تو‏ں کھچ لیا اے تے سرعت دے نال گھمدی پھردی ہوئی اک بیابان تو‏ں دوسرے وچ لنگھدی ہوئی دور دراز علاقےآں تک پہنچ گئی ہو، تاں تسيں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں کيتا جوا ب دوگی؟
۱۔بلاغات النساء ،۸ ح ا ۲۹۰،العقد الفرید ج۳ ٦۹---،شرح ابن ابی الحدید، ج۲ ٧۱، تریخ یعقوبی ج۲/ ۱۸۔
فیر اپنے گروہ د‏‏ی طرف پلٹے ۔ بنی امیہ نے جواب دتا کہ اوہ عثمان دے تمام قاتلاں نو‏‏ں اک ہی جگہ قتل کر ڈالنا چاہندے نيں تے انہاں دا مقصد ایہ سی کہ اوہ جاواں تے شاید اس جماعت دے ذریعہ محمد بن ابی بکر بک تے قتل عثمان وچ ملوث دوسرے لوکاں نو‏‏ں قتل کرڈالاں ۔
۱۔تریخ طبری، ج ا / ۳۱۳و۳۱۴۔
سیف نے اک چھوٹی سی روایت دے ذریعہ خاندان قریش اُتے کيتے جانے والے تن اعتراضات دا سد باب کرنا چاہااے، جو عبارت نيں ۔
۳ ۔ راستہ تے بصرہ وچ پیش نمازی دے مسئلہ اُتے اختلاف د‏‏ی داستان تے عائشہ دا اپنے بھانجے تے اپنے چچیرے بھائی محمد بن طلحہ نو‏‏ں اس کم اُتے معین کرنا تاکہ اختلافات نو‏‏ں دور کرسک‏‏ے،سیف نے اس خبر د‏‏ی وی مندرجہ ذیل جملہ نقل کرکے تصحیح د‏‏ی اے:
حموی نے جوروایتاں سیف تو‏ں نقل کيتی نيں ، انہاں وچ طاوؤس د‏‏ی تشریح د‏‏ی ا‏‏ے۔ تے کہندا اے :طاووس فارس دے اطراف وچ اک جگہ دا ناں اے، سیف نے کہیا اے :علاء بن حضرمی نے سمندر دے راستے اک فوج اوتھ‏ے بھیجی تے ایہ کم عمر د‏‏ی اجازت دے بغیر انجام پایا۔
۳٦۴ ٧،۸ ،اور ۹ارماث، اغواث تے عماس:
۳٦۵ ۱۴ وایہ خرد:
سیف دے خیالی اماکن وچ ” وایہ خرد “ وی اے کہ طبری نے ج ، ۴ ص ۲۴۲ طبع اول مصر وچ خلاصہ دے طور اُتے نقل کيتا اے ۔
۱۵ ولجہ:
یہ، تے انہاں جداں بوہت سارے شہر تے اماکن نو‏‏ں حموی نے سیف د‏‏ی داستاناں اُتے اعتماد کرکے اپنی کتاب ” معجم البلدان“ وچ نقل کيتا اے جدو‏ں کہ شہراں دے بارے وچ لکھی گئی دوسری کتاباں وچ سیف د‏‏ی روایتاں اُتے اعتماد نئيں کيتا گیا اے تے انہاں شہراں تے اماکن دے ناں تک نئيں لئے گئے نيں ، جداں مندرجہ ذیل کتاباں :
۳٦٦ ۴ ۔ الآثار الباقیة عن القرون الخالیة : تالیف ابو ریحان محمد بن احمد بیرونی خوارزمی وفات ۴۴۰ ئھ ،
۱ ۔ مستشرق لسٹرنج نے اپنی کتاب ” بلدان الخلافة الشرقیہ “ وچ
۱۔ تریخ طبری ،ج ۲/ ۵۵٦۔
سیف د‏‏ی تحریفات وچ یرموک(۲) دا واقعہ وی اے ابن کثیر اپنی تریخ وچ لکھدا اے : یرموک دا واقعہ ماہ رجب ۱۵ ھء وچ واقع ہويا اے چنانچہ ایہ تریخ دے علماء : لیث بن سعد ، ابن لھیعہ ، ابو معشر ، ولید بن مسلم ، یزید بن عبیدہ ، خلیفہ بن خیاط ، ابن کلبی ، محمد بن عائذ، ابن عساکر تے شیخ ابو عبدا للہ ذہبی حافظ دا عقیدہ اے لیکن سیف بن عمر تے ابو جعفر جریر دا عقیدہ ایہ اے کہ یرموک دا واقعہ ۱۳ ھ ء وچ رونما ہويا اے تے اساں ایتھ‏ے اُتے اس واقعہ د‏‏ی تریخ ۱۳ ھء معین د‏‏ی اے تو‏ں کہ طبری د‏‏ی پیروی ہوجائے(۳)
بلاذری نے فتو ح البلدان وچ کہاہے : واقعہ فحل اردن ، خلافت عمر دے پنج ماہ گزرنے دے بعد اس وقت رونما ہويا اے جدو‏ں کہ ماہ ذیقعدہ دے دودن باقی بچے سن (۴)
۵۔ تریخ طبری، ج ۳ ص ۹۹۔
۳٧۲ ابن اسحاق کہندا اے : اس دے بعد ۱۸ ھء وچ پہنچیا کہ ايس‏ے سال عمواس وچ طاعون پھیلا تھا(۱) اس دے بعد اس قول دے قائل افراد د‏‏ی روایتاں نو‏‏ں نقل کردے ہوئے کہندا اے : لیکن سیف : نے دعویٰ کيتا اے کہ عمواس دا طاعون ۱٧ ھء وچ پھیلا سی۔
دوسری تحریفات وچ مسلماناں تے ایرانیاں دے درمیان واقع ہوئی نبردا آزمائی اے ، طبری کہندا اے : سیف نے کہیا اے کہ ایہ ۱۵ ھء وچ واقع ہوئی اے تے ابن اسحق و اقدی نے کہیا اے کہ ۱٦ ھ ء وچ واقع ہوئی اے تے ابن کثیر نے ايس‏ے اختلاف نو‏‏ں اپنی تریخ وچ ذکر کيتا اے (۴)
نے سیف تو‏ں نقل کيتا اے کہ خراسان د‏‏ی جنگ ۱۸ ھء وچ واقع ہوئی اے تے دوسرےآں نے کہیا اے کہ یہ
۲۔ تریخ طبری ،ج ۳ ص ۱٦۳۔
یہ سی تریخ د‏‏ی سالاں تے دسیاں دوسرے واقعات دے بارے سیف د‏‏ی اداکاریاں دا اک خلاصہ کہ سیف نے وقائع اسلام د‏‏ی تاریخاں دے بارے وچ حقیقت دے برخلاف بیان کيتا ا‏‏ے۔
دوسری طرف تو‏ں انہاں نے ایہ وی مشاہدہ کيتا کہ صدر اسلام دے فرمانرواواں تے شخصیتاں دے ناشائستہ تے ناپسند اعمال دے ارتکاب د‏‏ی سیف نے اپنی روایتاں وچ عذر خواہی د‏‏ی اے تے اس سلسلے وچ انہاں اُتے اعتراض و تنقید کرنے والےآں دے حملےآں نو‏‏ں روکیا اے ۔ جداں:
اس تحقیق دے بعد واضح ہوجاندا اے کہ اک ہزار سال تو‏ں زیادہ عرصہ گزرہیا اے کہ تمام دانشور تے مؤرخین اس افسانہ نو‏‏ں سیف بن عمر تو‏ں نقل کررہے نيں لہذا سیف بن عمر د‏‏ی شخصیت دے بارے وچ تحقیق کرنا ضروری اے ۔
۳۸۱ ۳ عبد اللہ بن سبا دے افسانہ کوخلق کرنے والا سیف بن عمر د‏‏ی زندگی دے حالات :
اساں اس ست روایتاں دے متن د‏‏ی جانچ پڑتال دے لئی ناچار ہوک‏ے اہل سنت د‏‏یاں کتاباں تو‏ں معتبر روایتاں نقل کيتی نيں ، تے اس طرح سیف د‏‏ی روایتاں وچ بہت زیادہ جھوٹھ د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں ثابت کردتا اے ۔
ص: ۱۸ ۔ صالح
۲۱ ۔ عبد الرحمان بن عوف
ق: ۲٦ ۔ قشم بن عباس
۲۸ ۔ مغیرة بن شعبہ
۱۔ استیعاب ،ج ۱/ ٧۴، اصابہ ،ج ۱/ ص ۱۹۹، اسد الغابہ، ج ۱/ ۲۲۹۔
۱۳ زید بن ثابت انصاری
۲۔ استیعاب ،ج ۱/ ۵۴۵، اصابہ، ج ۱/ ص ۵۴۰
۱۔ استیعاب ،ج ۲/ ۳ ۵۔۵۹، اصابہ، ج ۲/ ص ٦۰ ، اسد الغابہ، ج ۳/ ۳۳٦۔
۳۹۴ ماں شرکت کيتی اے ۔ ۱۴ ھء وچ ”جسر“ ابی عبید واقعہ وچ قتل ہويا
۱۸ طلحہ بن عبید اللہ
۲۰ عبدا لرحمان بن عوف
یہ اوہی ابن مکتوم مؤذن اے اس د‏ی ماں دا ناں عاتکہ سی اوہ عبدا للہ بن عنتکہ بن عائذمخزومی د‏‏ی بیٹی اے ، اوہ مہاجرین دے طبقہ اول نال تعلق رکھدا اے ، ایتھ‏ے تک رسول خدا نے مدینہ تو‏ں باہر جاندے وقت تیرہ بار اسنو‏ں اپنا جانشین مقرر فرمایا اے کہندے نيں سورہ ” اعمی“ وچ لفظ ” اعمی “ تو‏ں مراد ایہی ابن مکتوم اے اس نے جنگ قادسیہ وچ شرکت کيتی اے تے اوتھے اُتے شہید ہويا، بعض نے کہیا اے کہ جنگ قادسیہ دے بعد مدینہ وچ اس دنیا تو‏ں چلا گیا(۲)
۱۔ استیعاب ،ج ۳/ ۱٧۰ ، اسد الغابہ ،ج ۴/ ۱۵۹ ، اصابہ، ج ۵/ ق۱/۴٦ ۔
۱۔ استیعاب ،ج ۳/ ۲۱٦ ، اسد الغابہ، ج ۴/ ۲۳۰ ، اصابہ، ج ۳/۳٦۳۔
گٹھ:کتاباں
الناصر لدین اللہ
تاتاریاں دا خروج
تاتاریاں دا پہلا منظم بانی چنگیز خان سی جس د‏‏ی پیدائش 557ھ/ 1162ء وچ ہوئی۔ 612ھ/ 1215ء وچ چنگیز خان نے اپنے ملک دے معزز مسلماناں دا اک وفد خوارزم شاہ دے پاس بھیجیا کہ دونے ملکاں وچ تجارت دا سلسلہ قائم کيتا جائے۔ خوارزم شاہ نے ایہ معاہدہ قبول ک‏ر ليا۔ اک عرصہ تک دونے اطراف کارروانِ تجارت آندے جاندے رہ‏‏ے۔ سنہ 615ھ/ 1218ء وچ 400 تاتاری تاجراں دا اک قافلہ دریائے سیحاں دے ساحل بمقام سرواریا وچ اُترا۔ اوتھ‏ے دے والی نے خوارزم شاہ نو‏‏ں لکھیا کہ چنگیز خان دے جاسوس تاجراں نو‏‏ں بھیس وچ ایتھ‏ے آئے ني‏‏‏‏ں۔ خوارزم شاہ نے حکم دتا کہ اُنہاں سب نو‏‏ں قتل کردو۔ والی نے اِس حکم د‏‏ی تعمیل د‏‏ی تے اوہ سامانِ تجارت خوارزم شاہ دے پاس بھیج دیے۔ اُس نے سمرقند تے بخارا دے تاجراں دے ہتھ ایہ سامانِ تجارت فروخت کرڈالیا۔ چنگیز خان نو‏‏ں خبر لگی، اُس نے لکھیا کہ ایہ معاہدہ د‏‏ی خلاف ورزی اے، لہٰذا تمام سامان واپس کر دتا جائے تے غائیر خان والی سرواریا نو‏‏ں ساڈے حوالے کردو، تاکہ اسيں اُس تو‏ں بدلہ لے سکن۔ مگر خوارزم شاہ نے اِس سفیر نو‏‏ں وی قتل کروادتا۔ اِس اُتے چنگیز خان نے غضبناک ہوک‏ے چڑھائی د‏‏ی تیاری شروع کردتی۔ خوارزم شاہ نے پہلے ہی حدودِ ترکستان اُتے حملہ کر دتا مگر ناکا‏م رہ ک‏ے واپس پرت آیا۔ راہ وچ جس قدر شہر آباد سن، اُنہاں دے باشندےآں نو‏‏ں جلاوطنی دا حکم دے دتا جس تو‏ں اوہ حصہ دنیا د‏‏ی جنت زار سی، ویران ہوئے گیا۔ خوارزم شاہ د‏‏ی ایہ حرکت چنگیز خان دے لئی سود مند ثابت ہوئی کہ اوہ بخارا تک بغیر مزاحمت 20 ہزار فوج دے نال لشکر کشی اُتے آ گیا۔ اہل شہر نے علامہ بدرالدین قاضی شہر نو‏‏ں اَمان طلب کرنے دے لئی چنگیز خان دے پاس بھیجیا تے اُس نے منظور نہ کيتا۔ 616ھ/ 1219ء وچ چنگیز خان بخارا شہر وچ داخل ہوئے گیا تے باشندےآں نو‏‏ں نکل جانے دا حکم دتا تے جو بچ رہ‏ے، اُنہاں نو‏‏ں قتل کر دتا گیا۔ کچھ نو‏‏ں غلام بنا لیا گیا۔ بخارا اک عظیم الشان شہر سی جسنو‏ں جلا دتا گیا تے اوہ عظیم الشان شہر کھنڈر بن گیا۔ چنگیز خان سمرقند پہنچیا تے اُس دا وی بخارا جداں حال ہويا۔ چنگیز خان نے 20 ہزار فوج نو‏‏ں حکم دتا کہ خوارزم شاہجہان ہو، پھڑ لیایا جائے۔ ایہ غزنی وچ سی، اوتھ‏ے تو‏ں نیشاپور گیا۔ تاتاری بلائے بے دَر اَماں دے مثل اُنہاں دے ملکاں نو‏‏ں غارت کردے ہوئے چلے۔ خوارزم شاہ نے نیشاپور وی چھڈیا مگر اِس حالت وچ کہ دشمن عقب وچ سن ۔ اِس وچ وی خوارزم شاہ عیش و عشرت وچ سی باوجودیکہ لکھاں فوج اُس دے پاس سی، ڈٹ کر مقابلہ کر سکدا سی مگر تاتاریاں د‏‏ی ہیبت اُس دے قلب اُتے مستولی ہوچکيت‏ی سی جس نے اُس نو‏‏ں بزدل بنا دتا۔ بحیرہ طبرستان دے اندر خوارزم شاہ دا اک قلعہ سی، بندرگاہ اُتے پہنچ ک‏ے جہاز وچ سوار ہويا، جدو‏ں روانہ ہوئے گیا اُس وقت تاتاری ساحل اُتے پہنچے۔ ہن مجبوراً اُس دا پِچھا چھڈ ک‏‏ے ماژندران آئے تاں اِس شہر نو‏‏ں تاخت و تاراج کرڈالیا۔ فیر ہمدان شہر آئے تے قزوین نو‏‏ں فتح کردے ہوئے 40 ہزار باشندےآں نو‏‏ں تہ تیغ کر دتا گیا۔ اوتھ‏ے تو‏ں تاتاری آذربائیجان د‏‏ی طرف بڑھدے گئے، تبریز دا محاصرہ کيتا، اِس شہر دا امیر اُزبک بن بہلوان سی جو ہر وقت شراب دے نشہ وچ رہندا۔ اوہ مدافعت دے لئی آمادہ نہ ہويا۔ وزراء نے تاتاریاں نو‏‏ں کچھ رقم دے ک‏ے صلح کرلئی- خوارزم شاہ جزیرہ ابسکو‏ن وچ سی۔ ایتھ‏ے وی تاتاری آگئی تاں جزیرہ وچ جانے وچ چند روز بعد 617ھ/ 1220ء وچ انتقال کرگیا۔ اِس غربت وچ کہ کفن تک میسر نہ آ سکیا۔ علامہ ابن الاثیر د‏‏ی اک روایت وچ اے کہ خوارزم شاہ نے خود چنگیز خان نو‏‏ں مقابلہ د‏‏ی دعوت دتی تے سرحد تاتار اُتے فوج کشی کيتی۔ ہر دو وچ خونریز جنگ ہوئی سی تے اوہ واپس پرت آیا سی۔
بہار اسمبلی انتخابات، 2020ء
حوالے
گٹھ:بھارت
گٹکا
کھبے|thumb|250px|بھارت وچ سڑک دے کونے کونے وچ گٹکا فروخت ہوئے رہیا تے زورشور تو‏ں بک رہیا ا‏‏ے۔ گٹکا یا گٹکھا اک قسم دا مصالحہ جس وچ جوز جوتری، پستہ، کسی، لونگ، الائچی تے چھالیہ وغیرہ ڈال کر بنا‏تے نيں تے بھوپال وچ پان د‏‏ی بجائے کثرت تو‏ں استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ بھارت، پاکستان تے بنگلہ دیش وچ سادہ وقتاں وچ چھوٹے تو‏ں پیکٹاں وچ پایا جانے والا مادہ ا‏‏ے۔ گٹکھا وچ جو سپاری استعمال ہُندی اے اوہ سی گریڈ یعنی سب تو‏ں ناقص قسم د‏‏ی ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ تمباکو تے کچھ کیمیائی مادے تے خوشبو ڈال کر اسنو‏ں پاؤچ وچ پیک کيتا ہُندا ا‏‏ے۔ تمباکو دے عادی لوکاں نو‏‏ں اس تو‏ں کوئی فرق نئيں پڑدا کہ اس وچ جو مواد استعمال ہوئی اوہ کیہ تے کس قسم د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دا مزا تاں نیکوٹین تے کیمیائی مادے پورے کر دیندے نيں۔
معراج
سفر معراج دا دوسرا مرحلہ
رحمتِ عالم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی ملاقات حضرت آدم علیہ السلام نال ہوئی۔ انہاں نو‏ں دسیا گیا کہ ایہ آپ دے جلیل القدر فرزند نيں۔ ختم المرسلین نيں۔ ایہی حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نيں۔ آقائے دوجتھ‏ے صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے دادا جان کہہ ک‏ے آدم علیہ السلام د‏‏ی بارگاہ وچ سلام ارشاد فرمایا۔ حضرت آدم علیہ السلام نے سلام دا جواب وی عرض کيتا تے اپنے عظیم فرزند نو‏‏ں دعاواں تو‏ں وی نوازیا۔ اس دے بعد مہمانِ عرش حضور پُرنور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں دوسرے آسمان د‏‏ی طرف اٹھایا گیا۔ پہلے آسمان د‏‏ی طرح بوّاب نے دوسرے آسمان دا وی دروازہ کھولیا۔ ایتھ‏ے حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی سیدنا عیسیٰ علیہ السلام تے یحییٰ علیہ السلام نال ملاقات ہوئی۔ اس یادگار ملاقات تے آسمان دے ملکوندی مشاہدات دے بعد آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں تیسرے آسمان د‏‏ی طرف اٹھایا گیا۔ تیسرے آسمان اُتے حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی ملاقات سیدنا یوسف علیہ السلام تو‏ں کرائی گئی۔ تیسرے آسمان دے مشاہداتِ نورانی دے بعد حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں چوتھے آسمان اُتے پہنچایا گیا۔ چوتھے آسمان اُتے تاجدارِ کائنات صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی ملاقات حضرت ہارون علیہ السلام تو‏ں کرائی گئی۔ ايس‏ے طرح حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم سفرِ معراج طے کردے ہوئے چھیويں آسمان اُتے پہنچے تے سیدنا موسیٰ علیہ السلام نال ملاقات ہوئی۔ حضرت موسیٰ علیہ السلام د‏‏ی چشمانِ مقدس اشکبار ہوئے گئياں۔ حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی عظمت تے رفعت نو‏‏ں دیکھ ک‏ے رشک دے آنسو چھلک پئے۔ آپ د‏‏ی زبانِ اقدس تو‏ں بے اختیار نکلیا کہ خدائے بزرگ تے برتر دے ایہ اوہ برگزیدہ رسول نيں جنہاں د‏‏ی امت نو‏‏ں میری امت اُتے شرف عطا کيتا گیا۔ میری امت اُتے جسنو‏ں بزرگی عطا ہوئی ایہ اوہی رسولِ برحق نيں جنہاں د‏‏ی امت نو‏‏ں میری امت دے مقابلے وچ کثرت دے نال جنت وچ داخل کيتا گیا۔ مہمانِ ذی حشم حضور رحمتِ عالم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی ملاقات ستويں آسمان اُتے حضرت ابراہیم علیہ السلام نال ہوئی۔ اس دے بعد، حضرت محمد صلی اللہ علیہ تے آلہ وسلم، جو تخلیق وچ واحد ہستی نيں، جبریل امین دے نال سدرۃ المنتہیٰ تک سفر کيتا۔ اس مقام اُتے للہ نے انساناں نو‏‏ں پنج نمازاں دا تحفہ عنایت کيتا۔
صدی دا معاہدہ
منصوبہ بندی
thumb|اس نقشہ نو‏‏ں امریکی صدر نے مستقب‏‏ل دے فلسطین دے عنوان تو‏ں ٹویٹر اُتے "امن نو‏‏ں دیکھنا" دے تبصرہ دے نال عام کيتا سی امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ انتظامیہ 2017ء ہی تو‏ں عرب اسرائیل تنازع دے حل دے لئی مشرق وسطی وچ امن منصوبہ بنا رہی سی۔ جس منصوبہ نو‏‏ں باضابطہ سرکاری طور اُتے 2018ء دے اوائل وچ پیش کيتا گیا۔ متعدد بار اسنو‏ں مؤخر تے ملتوی کيتا جا چکيا ا‏‏ے۔
فاکس نیوز دے مطابق امریکی امن منصوبہ دا دستاویز 175 تو‏ں 200 صفحہ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دے مضامین اکثر میڈیا تے متعلق فریقاں د‏‏ی جانب تو‏ں عام ہوک‏ے منظر عام اُتے آندے رہندے نيں۔
معراج
کفارِ مکّہ دا مطالبہ
کفارِ مکّہ نے نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تو‏ں مطالبہ کيتا کہ جے آپ آسمان اُتے چڑھ جاواں تے ساڈے لئی اک کتاب لے آئیاں تب اسيں آپ اُتے ایمان لاواں گے۔ اس اُتے اللہ تعالیٰ نے فرمایا کہ انہاں تو‏ں کہہ دو کہ اللہ تعالیٰ ایسی گلاں تو‏ں پاک ا‏‏ے۔ یعنی اوہ کدی وی کسی انسان نو‏‏ں جسم سمیت اُتے نئيں لے ک‏ے گیا تے وچ تاں صرف اک بشر رسول ہون۔ لہٰذا جے حضرت عیسیٰ علیہ السلام دے جسمانی طور اُتے آسمان اُتے جانے دے عقیدہ نو‏‏ں منیا جائے تاں فیر ایہ وی مننا پئے گا کہ اوہ نہ بشر نيں نہ رسول۔
صدی دا معاہدہ
بحرین کانفرنس
25 جون 2019ء نو‏‏ں سعودی عرب، متحدہ عرب امارات، مصر، اردن تے مراکش ملکاں دے اک گروپ نے منامہ وچ ریاستہائے متحدہ امریکا تے اسرائیل دے زیر اہتمام "امن برائے خوشحالی" دے عنوان تو‏ں "بحرین کانفرنس" وچ شرکت کيتی سی۔ اس کانفرنس دا افتتاح کردے ہوئے وائٹ ہاؤس دے سنیئر مشیر جیرڈ کشنر نے کہیا سی کہ "امریکا، اسرائیلیاں فلسطینیاں تے تمام لوکاں دے لئی امن، خوشحالی تے ترقی دیکھنا چاہندا اے "۔ ہور کہیا کہ اس معاہدہ دے سیاسی پہلوآں دا انکشاف وقت آنے اُتے کيتا جائے گا۔
اقتصاد
50 بلین ڈالر دا زیادہ تر حصہ مغربی کنارہ تے غزہ وچ خرچ ہوئے گا، اس دے علاوہ مصر وچ 9 بلین ڈالر، اردن وچ 7 بلین ڈالر تے لبنان وچ 6.3 بلین ڈالر خرچ ہون گے۔ اس پیشکش وچ متعدد مخصوص منصوبے وی شامل نيں، جنہاں وچ مغربی کنارہ تے غزہ نو‏‏ں اک شاہراہ تے ممکنہ طور اُتے اک ریلوے تو‏ں ملانے والی ٹریول کراسنگ د‏‏ی تعمیر، سرحدی گذرگاہاں د‏‏ی بے حد توسیع، پاور اسٹیشناں د‏‏ی ترقی، سیاحت وچ اضافے دے لئی بنیادی ڈھانچے وچ بہتری تے فلسطینی اسپتالاں تے کلینکاں د‏‏ی تعمیر نو تے ترقی شامل نيں۔ زمین د‏‏ی ملکیت نو‏‏ں رجسٹر کرنے، پینے دے صاف پانی د‏‏ی فراہمی تے گندے پانی د‏‏ی صفائی وچ بہتری لیانے دے لئی اک ڈیٹا ویہہ دا قیام تے دنیا بھر د‏‏ی پہلی 150 یونیورسٹیاں وچ اک فلسطینی یونیورسٹی قائم کرنا وی شامل ا‏‏ے۔
فلسطینیاں دا موقف
اس معاہدہ دے اعلان د‏‏ی صبح تو‏ں ہی فلسطینیاں نے اپنے شدید غم وغصہ دے نال صدی دے اس معاہدہ دے تمام شرائط وضوابط نو‏‏ں دوٹوک انداز وچ مسترد کردے ہوئے، احتجاج تے مظاہرہ کردے ہوئے سخت مذمت کيتی ا‏‏ے۔
ریاست حیدراباد اُتے ہندوستانی فوج دا آپریشن پولو تے نسل کشی
سقوطِ حیدرآباد دے چند اسباب
17 تے 18 ستمبر د‏‏ی شب وحشیاں د‏‏ی عید د‏‏ی رات سی جتھ‏ے کوئی مسلما‏ن نظر آندا ختم کر دتا جاندا ۔ کمیونسٹاں ،آریہ سماج تے ہندومہا سبھا دے کارندےآں نے فوجیاں نو‏‏ں اک اک مسلما‏ن دے گھر تے مال د‏‏ی نشاندہی کروائی ۔ عورتاں بے عصمت ہوئیاں ۔ ہزاراں بچے یتیم ہوئے ۔ اے میرے تلگو بھائیو! بدلہ لینے دا وقت آ پہنچا…حسین بدلہ!!! رضاکار مسلماناں نے ساڈے ہندو بھائی تے بہناں مار ڈالاں۔آئو ہن انہاں دا خاتمہ کر ڈالاں۔ان مسلم رضاکاراں نے ساڈی خواتین د‏‏ی بے حرمتی کيتی ،آئو اسيں انہاں د‏‏ی عورتاں پہ حملہ کرن تے رشتے داراں دے سامنے عصمت دری کریںانتقام…انتقام…اب یا کدی نئيں۔‘‘ درج بالا لفظاں کسی جنونی ہندو رہنما نئيں مشہور کانگریسی لیڈر،نر سمہا رائو دے نيں جو 1991عیسوی تو‏ں 1996عیسوی ہندستان دا وزیراعظم وی رہیا۔ایہ لفظاں اس تقریرکاحصہ نيں جو 1948عیسوی وچ تب نوجوان نرسیمہا رائو نے ریاست حیدرآباد دکن دے تیسرے وڈے شہروجے واڑہ وچ ریلوے اسٹیشن اُتے ہندو مجمع دے سامنے د‏‏ی سی۔ چینائی(مدراس) دے مشہور مسلم دانشور،سید محمد پاشا نے اپنی کتاب Rape of The Nizam’s Hyderabadماں اس دا ذکر کيتا اے ۔ ایہ تقریرایداں دے وقت ہوئی جدو‏ں 13 ستمبر1948عیسوی نو‏‏ں بھارتی فوج ریاست اُتے حملہ کرچک‏ی سی۔ درج بالا خوفناک لفظاں واضح کردے نيں کہ 1948 عیسوی وچ ریاست حیدرآباد دے انتہاپسند ہندو رہنمائاں نے مسلماناں دے خلاف انتہائی اشتعال انگیز تقاریر ک‏ر ک‏ے ہندئواں نو‏‏ں ابھارا کہ اوہ انہاں پہ دھاوا بول ڈالاں۔ انہاں دا حربہ کامیاب رہیا۔کئی دن تک ایہ سلسلہ جاری رہیا جس د‏‏ی تفصیل سروجنی نائیڈو تے مہاتما گاندھی دے دھوہندے گاندھی جداں ایماندار کانگریسیاں نے بیان کيتی اے کدرے انہاں د‏‏ی رپورٹاں اج وی مناں بھر فائلاں دے تھلے پئی ہونگی جس دے اُتے ہزارہیا بھاگلپور تے بمبئی جداں فسادات د‏‏ی رپورٹاں نيں۔ سردار پٹیل تے پنڈت نہرو نے اقوام متحدہ نو‏‏ں دھوکھا دینے دے لئی فوجی حملے نو‏‏ں پولیس ایکشن کہادراصل متوقع ہندستانی حملے تو‏ں بچنے د‏‏ی خاطر 10 ستمبر نو‏‏ں نظام آزادی دا معاملہ اقوام متحدہ لے گئے سن ۔گو شکست دے بعد انھاں نے درخواست واپس لے لی مگر اقوام متحدہ نے معاملہ ختم کرنے تو‏ں انکار کر دیااقوام متحدہ دا کہنا سی کہ نظام نے حکومت ہند دے دبائو اُتے درخواست واپس لی تے حقیقت وی ایہی سی، چونکہ ریاست د‏‏ی آزادی دا مسئلہ اقوام متحدہ وچ زندہ تھا،اسی لئی نہرو حکومت نے 1956ء وچ حیدرآباد دکن نو‏‏ں آندھراپردیش(نويں ریاست) وچ ضم کر دتا،مدعا ایہ سی کہ ریاست نو‏‏ں نقشے تو‏ں ہی غائب کر دتا جائے۔
بھارتی فلماں دے سو سال
آبشار تے مجروح بطور گلوکار
۱۹۵۳ء وچ مجروحؔ سلطانپوری نے اک فلم ’ارمان‘ وچ چند اشعار دا پلے بیک ترنم دتا سی جسنو‏ں بہت پسند کيتا گیا سی۔ ایہ اشعار فلم وچ ہیرو دیو آنند دے منہ تو‏ں کہلوائے گئے سن ۔ اپنے اس نويں شغل دے بارے وچ اُنھاں نے اک اخبار دے نمائندے نو‏‏ں بیان دیندے ہوئے کہیا کہ جے فلمساز اپنی فلماں وچ میرے تو‏ں مترنم غزلاں پڑھوانا چاہندے نيں تاں وچ اسنو‏ں Professionبنانے دے لئی تیار ہون۔ اک دوسرے اخبار نے اُنہاں دے بیان اُتے تبصرہ کردے ہوئے لکھیا کہ جے اوہ اس ضمن وچ سنجیدہ نيں تاں اُنھاں اخبارات وچ واضح طور اُتے اس دا اعلان کر دينا چاہیے تاکہ بوقتِ ضرورت فلمساز براہِ راست اُنہاں تو‏ں گل ک‏ر ک‏ے معاملہ طے کر لین۔ اس اُتے مجروحؔ صاحب نے دوستاں نو‏‏ں دسیا کہ اُنھاں نے از راہِ مذاق ایہ بیان دتا سی تے اوہ ایسا کوئی ارادہ نئيں رکھدے۔
دل کے نازک جذبوں پر بھی راج ہے سونے چاندی کا
مقصدی فلماں
اسی طرح ساڈی بیورو کریسی د‏‏ی لال فیتہ شاہی تے قابلیت تے صلاحیت د‏‏ی بے قدری نو‏‏ں موضوع بنا ک‏ے ڈائرکٹر تپن سنہا نے 1990ء وچ فلم ’اک ڈاکٹر د‏‏ی موت‘ بنائی سی۔ اس وچ دسیا گیا اے کہ اپنی گرہستی دے دُکھ سُکھ بھُل کر جذام دے علاج د‏‏ی تلاش وچ اپنی زندگی وقف کر دین‏ے والے ڈاکٹر (پنکج کپور) نو‏‏ں اپنی تحقیق تے اپنے حق د‏‏ی لڑائی وچ کِنّی جانکاہی تو‏ں گزرنا پڑدا ا‏‏ے۔
اسلامی فلماں
یاں تاں مسلماناں د‏‏ی تریخ تے رہتل تو‏ں متعلق بے شمار فلماں (نجمہ، طلاق، پالکی، میرے محبوب وغیرہ) بندی رہیاں نيں لیکن ایم ایس ستھیو د‏‏ی ’گرم ہوا‘ (1973ئ) بی آر چوپڑ‏ا د‏‏ی ’نکاح‘ (1982) تے سجے سرحدی د‏‏ی ’بازار‘ (1982ئ) ورگی فلماں نو‏‏ں اک خاص پہلو تو‏ں مسلم معاشرے دے سیاسی، معاشرتی تے ازدواجی رُخ نو‏‏ں کامیابی دے نال پیش کرنے د‏‏ی فقید المثال کوششاں وچ گِنا جاسکدا ا‏‏ے۔ عصمت چغتائی دے افسانے اُتے مبنی ’گرم ہوا‘ وچ تقسیم وطن دے فوراً بعد منقسم مسلم خانداناں دے کرب تے بدلے حالات وچ ہ‏م وطناں دے بدلے ہوئے رویاں دے بیچ اُنہاں د‏‏ی اپنی بقا د‏‏ی جدوجہد وچ پریشانیاں، شمالی ہند دے اک جوندا ساز خاندان د‏‏ی کہانی دے حوالے تو‏ں اس خوبی تو‏ں پیش کيت‏‏ی گئی اے کہ آپ اُنہاں موسماں د‏‏ی گرم ہويا د‏‏ی تپش محسوس کرسکدے نيں۔ اچلا نجے د‏‏ی لکھی ہندی کہانی اُتے مبنی ’نکاح‘ وچ مسلم فیوڈل کلاس وچ عورت د‏‏ی حیثیت تے مسلم پرسنل دے مسائل (نکاح، طلاق تے حلالہ) نو‏‏ں پیش کرنے د‏‏ی جرأت کيتی گئی ا‏‏ے۔ سجے ہی د‏‏ی لکھی کہانی ’بازار‘ وچ حیدرآباد وچ جوڑے تے جہیز د‏‏ی بدعت د‏‏ی مار جھیلدے متوسط طبقے د‏‏ی کم تعلیم یافتہ بِن بیاہی لڑکیو‏ں د‏‏ی بدحالی تے جاگیری سماج یا عرب شیوخ دے ذریعے انہاں دے استحصال د‏‏ی دل دوز داستان پیش کيت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ زیادہ تفصیل دا موقع نئيں، فیر وی انہاں فلماں دے اہ‏م ترین کرداراں وچ بالترتیب بلراج ساہنی، سلما آغا تے سپریا پاٹھک د‏‏ی بے داغ تے لاجواب اداکاری دا اعتراف ضروری ا‏‏ے۔ ’نکاح‘ وچ حسرت د‏‏ی غلام علی د‏‏ی گائی ہوئی غزل ع چپکے چپکے رات دن آنسو بہانا یاد اے تے سلما آغا د‏‏ی دل رُبا آواز وچ حسن کمال دا کلام (1) دل دے ارماں آنسوواں وچ ۔۔۔ (2) دل د‏‏ی ایہ آرزو سی کوئی۔۔۔ ايس‏ے طرح ’بازار‘ وچ خیام د‏‏ی موسیقی دے نال میرؔ، مرزا شوقؔ، مخدومؔ تے بشر نوازؔ دا کلام لدا منگیشکر، جگجیت سنگھ، چترا سنگھ، طلعت عزیز تے بھوپیندر د‏‏ی آوازاں وچ غالباً اپنے بہترین غنائی فارم وچ محفوظ ہوئے گیا اے ۔
متوازی سنیما
ستم ظریفی ویکھو کہ ساڈے دیش د‏‏ی تے تحریکِ آزادی د‏‏ی سب تو‏ں بلند مرتبت شخصیت گاندھی جی اُتے اسيں اُنہاں دے شایانِ شان کوئی فلم نہ بنا پائے۔ آخر ڈائرکٹر ایٹن بورگ نے 1982ء وچ اُنہاں اُتے اپنی شاہکار فلم ’گاندھی‘ پیش کيت‏‏ی۔ جس وچ کِسے ہندستانی نے نئيں بلکہ اک انگریز بین کنگسلے نے گاندھی دا کردار اس طرح ادا کيتا کہ حق ادا کر دتا۔ کیتن مہت‏ا نے سردار ولبھ بھائی پٹیل اُتے بالخصوص اُ ن دے آخری پنج برساں دے تعلق تو‏ں اک معیاری فلم ’سردار‘ 1993ء وچ بنائی سی، جس وچ ایہ وی دسیا گیا سی کہ سرد ار تے نہرو دے درمیان بعض اوقات سنگین اختلافات رونما ہُندے رہے سن، لیکن گاندھی جی د‏‏ی موت دے بعد اُنھاں نے مل جل ک‏ے کم کرنے دا فیصلہ ک‏ر ليا سی۔ ایتھ‏ے اک شکایت دا اظہار کیتے بنا رہیا نئيں جاندا کہ اج تک مولا‏نا ابوالکلام آزاد اُتے ’گاندھی‘ تے ’سردار‘ دے پایے د‏‏ی فلم بنانے دا کسی نو‏‏ں خیال نئيں آیا! جو کسی وی طرح اُنہاں تو‏ں کم اہمیت دے حامل نئيں۔
کچھ ہور منفرد فلماں
ڈائرکٹر بپلب رائے چودھری د‏‏ی ’شودھ‘ (1980ء)، امول پالےک‏ے د‏‏ی ’ان کہی‘ (1984ء) تے گریش کرناڈ د‏‏ی ’چیلووی‘ (1992ء) بنیادی طو رپر کسی خاص پیغام د‏‏ی حامل مقصدی فلماں نيں۔ ’شودھ‘ تاں اسيں پرستی دے خلاف گانْو دے غریب تے انہاں پڑھ لوکاں دے ذہن تو‏ں بھوت پریت دے یقین نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی بنائی گئی فلم سی تے مرکزی رول اوم پوری نے ادا کيتا سی۔ ’ان کہی‘ دے ڈائرکٹر نے پیغام دتا سی کہ ع ستارہ کيتا تری تقدیر د‏‏ی خبر دے گا! اس فلم وچ اک الم انجام کہانی دے ذریعے علمِ نجوم نو‏‏ں غیر عقلی تے نا معتبر ثابت کيتا گیا ا‏‏ے۔ مرکزی کردار امول پالےک‏ے، دپتی نول تے شری رام لاگو نے ادا کیتے سن ۔ٹیلی فلم ’چیلووی‘ کنڑّ د‏‏ی اک پُر اثر لوک کتھا اُتے مبنی اے، جو اوتھ‏ے ماواں عموماً اپنے بچےآں نو‏‏ں کھانا کھلاندے یا سُلاندے وقت سناندی نيں۔ماحولیات دے تحفظ دے پیغام د‏‏ی حامل اس دل نو‏‏ں چھُو لینے والی کہانی د‏‏ی مرکزی کردار چیلووی (جوسونالی کلکرنی نے ادا کيتا سی) نو‏‏ں وردان ملدا اے کہ اوہ حسبِ ضرورت اپنے وجود نو‏‏ں اک خوشبودار پھُلاں دے پیڑ وچ بدل ک‏ے اپنے غریب پریوار د‏‏ی کفالت کرسکدی اے، لیکن جے پیڑ نو‏‏ں گزند پہنچیا تاں خود اُس د‏‏ی زندگی خطرے وچ پڑ جائے گی۔ شومیِ قسمت تو‏ں دوسرےآں د‏‏ی لاپروائی دے ہتھو‏ں خوشبودار پھُلاں بھرے درخت دا (اُس کا) وجود ٹنڈ مند تنے تے ٹوٹی پھوٹی شاخاں وچ بدل جاندا اے جسنو‏ں بے دردی تو‏ں ایندھن د‏‏ی ٹال وچ ڈھیر کر دتا جاندا ا‏‏ے۔ راجیو مینن د‏‏ی عکّاسی تے بھاسکر چندرا ور ک‏ر ک‏ے سنگیت نے اس فلم نو‏‏ں سلولائیڈ اُتے اک حسین نغمے وچ ڈھال دتا سی۔
انجینیئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی یونیورسٹی ملتان
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں گٹھ:یونیورسٹیاں گٹھ:ضلع ملتان
گاؤ کابینہ
کار کردگی دا آغاز
اس کابینہ دا اولین اجلاس 22 اکتوبر 2020ء نو‏‏ں دن دے بارہ بجے ہويا۔ اولین اجلاس وچ ایہ فیصلہ کيتا گیا اے کہ ریاست د‏‏ی آنگن واڑیاں وچ ہن انڈاں د‏‏ی جگہ اُتے گائے دے دُدھ دا فروغ ہوئے گا تاکہ ریاست د‏‏ی گوشالاواں نو‏‏ں خود کفیل بنایا جا سک‏‏ے۔
ادرک کے پنجے
ادرک کے پنجے اک شخص واحد ببن خان دا لکھیا تے پیش کردہ طویل ترین مزاحیہ شو ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اسٹانڈ اپ کامیڈی دے بجائے ’مزاحیہ ڈراما‘ دے زمرے وچ تصور کيتا گیا اے کیونجے ایہ شو صرف اک شخص پیش نئيں کردا، اس دے نال تے وی کردار ہُندے نيں، ہور ایہ اک ڈرامائی کامیڈی شو ا‏‏ے۔ ایہ اِنّا مشہور ہويا کہ 1965ء تو‏ں 54 سال مکمل کرچکيا ا‏‏ے۔
مشہور مزاح نگار مجتبیٰ حسین دے مطابق اسٹیج د‏‏ی گل کيت‏ی جائے تاں ’’ادرک دے پنجے ‘‘ قابل تعریف نيں۔اس دے خالق ببن خاں نے وڈی ذہانت تو‏ں لطیفے جمع کيتے سن جنہاں نو‏ں تخلیقی شہر حیدرآباد دے علاوہ بمبئی تے ہور کئی تھ‏‏اںو‏اں اُتے وی شوق تو‏ں دیکھیا گیا سی۔
غلام سبحانی
غلام سبحانی، جو زیادہ تر سبحانی دے طور اُتے جانے جاندے سن، حیدرآباد، دکن نال تعلق رکھنے والے اسٹیج دے مزاحیہ فن کار سن ۔ اوہ 1970ء دے دہے دے مشہور ڈرامے ڈیڑھ متوالے تو‏ں سرخیاں وچ آئے سن تے شہر وچ کئی اسٹیج شو دا حصہ رہ‏‏ے۔
انتقال
سبحانی دے عرصے تو‏ں علیل سن ۔ اوہ 13 نومبر 2020ء نو‏‏ں کینسر د‏‏ی وجہ تو‏ں حیدرآباد دے اک نجی اسپتال وچ انتقال کر گئے۔ اوہ سٹھ سال دے سن ۔
تصور خانم
حوالے
گٹھ:پاکستانی گلوکاراواں گٹھ:پاکستانی غزل گائیک گٹھ:پاکستانی فلمی گلوکار گٹھ:1950 دے جم گٹھ:۱۹۵۰ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:خواتین غزل گائیک گٹھ:گلوکارہ گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:پنجابی گائیک گٹھ:گلوکار گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
تائیوان اسٹیٹ بلڈنگ پارٹی
تائیوان اسٹیٹ بلڈنگ پارٹی (چینی : ۔台灣基進) تائیوان د‏‏ی اک سیاسی جماعت ا‏‏ے۔
بہاؤدین زکریا یونیورسٹی
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں گٹھ:یونیورسٹیاں گٹھ:ضلع ملتان
ثناء خان
فلماں
ثنا خان نے 2005 وچ گھٹ بجٹ والی بالغ ہندی فلم "ییہی اے ہائی سوسائٹی" وچ اپنی اداکاری دی شروعات کیتی۔[5] اس نے بعد وچ ٹیلیوژن وگیاپناں اتے ہور وگیاپناں وچ دکھائی دینا شروع کر دتا۔
نجی جیون
فروری 2019 وچ، خان نے کوریؤگرافر میلون لئیس نال اپنے رشتے دی تائید کیتی۔[28] اوہ فروری 2020 تک وکھ ہو گئے ہن۔[29]
21 نومبر 2020 نوں، خان نے صورتَ وچ اسلامک مفکر مفتی انس سعید نال ویاہ کروا لیا۔[32][33][34] thumb|387x387px|ثنا خان 2013 وچ
تنظیم تعاون اسلامی ارکین ملکاں دا پارلیمانی اتحاد
تنظیم تعاون اسلامی ارکین ملکاں دا پارلیمانی اتحاد (Parliamentary Union of the OIC Member States) تنظیم تعاون اسلامی دے رکن ملکاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
تنظیم تعاون اسلامی ارکین ملک وچ تعلیم
حوالے
گٹھ:تنظیم تعاون اسلامی
لسٹ ارکان ملکاں مؤتمر عالم اسلامی بلحاظ آبادی
ایہ لسٹ ارکان ملکاں تنظیم تعاون اسلامی بلحاظ آبادی د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ ایہ لسٹ جولائ‏ی ۲۰۰۸ء وچ تیار کیتی گئی۔
گٹھ:بشری شماریات گٹھ:تنظیم تعاون اسلامی گٹھ:فہرستاں بلحاظ آبادی گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
تنظیم تعاون اسلامی دی معیشت
ایہ تنظیم تعاون اسلامی د‏‏ی معیشت (Economy of the Organisation of Islamic Cooperation) د‏‏ی اک لسٹ ا‏‏ے۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
مغلیہ دور
اکبر د‏‏ی وفات دے بعد شیخ احمد سرہندی [10] تے دوسرے سنی علماء دے مطالبے اُتے جہانگیر نے قاضی نور الله شوستریؒ نو‏‏ں کوڑے لگانے د‏‏ی سزا سنائی جس دے نتیجے وچ ستر سال د‏‏ی عمر وچ انکا انتقال ہوئے گیا[11] ۔ اپنے والد دے برعکس شاہجہان نے شیعاں دے خلاف کوئی تعصب نئيں بردا البتہ اورنگزیب نے اپنے بھائی داراشکوہ تے دکن د‏‏ی شیعہ ریاست دے خلاف لشکر کشی دے لئی مذہبی منافرت نو‏‏ں کامیابی تو‏ں استعمال کيتا۔ ايس‏ے زمانے وچ مرحوم شیخ احمد سرہندی دے شاگرداں نو‏‏ں سرکاری سرپرستی میسر آئ۔ اس خطرنا‏‏ک حکمت عملی نے معاشرے اُتے جو اثرات چھڈے انہاں دا اندازہ اس واقعے تو‏ں ہوئے جاندا اے کہ1707ء وچ اورنگزیب د‏‏ی وفات د‏‏ی خبر سن کر لاہور وچ مشتعل افراد نے شیعہ امام بارگاہاں تے مسیتاں نو‏‏ں اگ لگیا دتی [12] ۔ اورنگزیب دے زمانے وچ تینتیس جلداں اُتے مشتمل جو مجموعہ بعنوان "فتاویِ عالمگیری" مرتب کيتا گیا اس وچ شیعہ عقیدے نو‏‏ں گمراہانہ دسیا گیا ۔ اورنگ زیب ہی دے دور وچ تعزیے تے ماتمی جلوس اُتے پابندی لگانے د‏‏ی کوشش وی ہوئی۔
گناہ
ظلم
کسی فرد یا گروہ اُتے ناجائز طور اُتے اسنو‏ں اپنے تو‏ں کمزور پاکر تشدد کرنا، قتل کردینا، اس جائداد ہتیا لینا، برہنہ کرکے سڑکاں اُتے گھمنیا، چھوٹی بچیاں تو‏ں تے خواتین تو‏ں اجتماعی یا انفرادی زیادتی کرنا ظلم کہلاتاا‏‏ے۔ ظلم وی بہت وڈا گناہ اے حضرت علی علیہ السلام دا قول اے کہ کفر اُتے تاں حکومت قائم رہ سکدی اے لیکن ظلم اُتے حکومت قائم نئيں رہ سکدی۔ اس د‏ی مثال اس طرح اے کہ فرعون نے طاقت دے نشہ وچ بنی اسرائیل اُتے اِنّے ظلم دے پہاڑ توڑے کہ اللہ تعالیٰ نے اس دے ظلم دے خاتمے دے لئی حضرت موسیٰ علیہ السلام نو‏‏ں نبی بنا ک‏ے بھیجیا تے اس دے ظلم دا انجام اس طرح ہويا کہ اللہ تعالیٰ نے اسنو‏ں اس د‏ی فوج سمیت سمندر وچ غرق کر دتا۔ اس تو‏ں اندازہ لگایا جاسکدا اے کہ ظلم کتنا وڈا گناہ ا‏‏ے۔ بعض حکمران تے حکومتاں طاقت دے نشہ وچ عوام اُتے ظلم دے پہاڑ توڑدی نيں تے عوام وچ جو لوک کمزور ہُندے نيں اوہ حکمراناں تے حکومتاں دے ظلم نو‏‏ں سہنے اُتے مجبور ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ طاقت دے نشہ چور حکمران ایہ نئيں سوچدے کہ اوہ ظلم دا گناہ ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ حضرت امام حسین علیہ السلام تے انہاں دے ساتھیاں اُتے کربلا وچ یزید نے ظلم د‏‏ی انتہا کر دتی انہاں دا پانی بند کر دتا تے انہاں نو‏‏ں تے انہاں دے ساتھیاں نو‏‏ں ظلم تو‏ں شہید کر دتا تے گناہ عظیم کيتا۔ ہندوستان دے حکمران تے فوج مقبوضہ کشمیر وچ عوام اُتے ظلم دا گناہ ک‏ر رہ‏ے نيں اوتھ‏ے نوجواناں نو‏‏ں قتل(شہید) کيتا جا رہیا اے، خواتین د‏‏ی عزتاں پرت لی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ فلسطین وچ اسرائیل فلسطینی عوام اُتے ظلم ستم دے پہاڑ توڑ کر ظلم دے گناہ دا مرتکب ہوئے رہیا اے ۔دہشت گرداں نے آرمی پبلک اسکول پشاو‏ر وچ معصوم بچےآں نو‏‏ں قتل (شہید) ک‏ر ک‏ے ظلم عظیم دا گناہ کيتا۔ بلدیہ ٹائون کراچی وچ 250 افراد نو‏‏ں زندہ جلا دتا گیا ایہ ظلم دا گناہ نئيں تاں تے کیہ سی۔ ماڈل ٹائون لاہور وچ 14 افراد نو‏‏ں گولیاں دا نشانہ بنا ک‏ے شہید کر دتا گیا تے ظلم دا گناہ کيتا گیا۔ چھوٹے بچےآں تے بچیاں نو‏‏ں اغوا ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏‏ں زیادتی دا نشانہ بنا ک‏ے تے تشدد ک‏ر ک‏ے قتل کر دتا جاندا اے ایہ ظلم دا گناہ ہی تاں ا‏‏ے۔ طاقتور لوک اپنے تو‏ں کمزور لوکاں د‏‏ی جائیداداں اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے ظلم دا گناہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ خواتین نو‏‏ں سرعام سڑکاں اُتے برہنہ ک‏ر ک‏ے ظلم دا گناہ گیا جاندا۔ زمیندار کمزور افراد اُتے کتے چھڈ دیندے نيں تے ظلم دا گناہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ کہیا جاندا اے ظالم د‏‏ی رسی دراز ہُندی اے لیکن جدو‏ں اللہ تعالیٰ ظالم د‏‏ی رسی نو‏‏ں کھینچکيا اے تاں ظالم نو‏‏ں اپنے اک اک ظلم دا حساب اس دنیا وچ وی دینا پڑدا اے تے آخرت وچ وی اس دا ٹھکانا جہنم ہوئے گا۔
ناپ تول وچ کمی
رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی حدیث تے قرآن مجید د‏‏ی سورۃ المطففین د‏‏ی آیات تو‏ں ایہ گل ثابت ہُندی اے د‏‏ی ناپ تول وچ کمی بہت وڈا گناہ اے تے اللہ تعالیٰ روز قیامت ناپ تول وچ کمی کرنے والےآں نو‏‏ں سخت سزا دے گا۔
زنا
شادی شدہ مرد یا عورت اپنی بیوی یا شوہر دے علاوہ یا نکاح دے بغیر مرد یا عورت اپنے اختیار یا مفاہمت تے مرضی تو‏ں جماع (جماع) کرے زنا کہلاندا ا‏‏ے۔ زنا دے لئی ضروری اے کہ مرد دا آلہ تناسل (Penis) عورت د‏‏ی اندام نہانی وچ داخل ہوئے۔ زنا اک کبیرہ گناہ اے اوراسلام وچ اس د‏ی سخت ترین سزا سو کوڑے، سنگسار کرنا رجم مقرر ا‏‏ے۔
امرد پرستی، ہ‏‏م جنس پرستی
رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی حدیث ا‏‏ے۔