cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عیسی ابن مریم
لائق توجہ گل تے حقیقت معجزات
ایتھ‏ے اس حقیقت نو‏‏ں فراموش نئيں کرنا چاہیے کہ نصاریٰ نے حضرت مسیح (علیہ السلام) دے متعلق الوہیت دا جو عقیدہ قائم کيتا سی اس دا بہت وڈا سہارا ایہی واقعہ سی جداں کہ وفد نجران تے نبی اکرم (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) د‏‏ی باہمی گفتگو تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ تو جداں کہ قرآن نے یہود و نصاریٰ دے انہاں تمام باطل عقائد د‏‏ی واضح لفظاں وچ تردید کرکے جو انہاں نے حضرت مسیح (علیہ السلام) دے متعلق قائم کر لئی سن اپنا فریضہ اصلاح انجام دتا ‘ ایہ کِداں ممکن سی کہ جے بن باپ دے پیدائش دا واقعہ باطل تے غیر واقعی سی تے جو سہارا بن رہیا سی الوہیت مسیح (علیہ السلام) دا ‘ اس دے متعلق واضح طور تو‏ں قرآن تردید نہ کردا بلکہ اس دے برعکس اوہ جگہ جگہ اس واقعہ نو‏‏ں ٹھیک ايس‏ے طرح بیان کردا جاندا جداں کہ متی د‏‏ی انجیل وچ بیان کيتا گیا اے ‘ اس دا فرض سی کہ سب تو‏ں پہلے ايس‏ے اُتے ضرب کاری لگاندا تے صرف اس قدر کہہ ک‏ے کہ حضرت مسیح (علیہ السلام) دا باپ فلاں شخص سی اس ساری عمارت نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکتا جس اُتے الوہیت مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی نیہہ رکھی گئی اے مگر اس نے ایہ طریقہ اختیار نئيں کيتا بلکہ ایہ کہیا کہ ایہ گل کسی طرح وی مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی الوہیت د‏‏ی دلیل نئيں بن سکدی ‘ کیو‏ں ؟ اس لئی کہ : {إِنَّ مَثَلَ عِیْسٰی عِنْدَ اللّٰہِ کَمَثَلِ اٰدَمَ خَلَقَہٗ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ قَالَ لَہٗ کُنْ فَیَکُوْنُ } پس جے بن باپ د‏‏ی پیدائش مسیح (علیہ السلام) نو‏‏ں درجہ الوہیت دے سکدی اے تاں آدم (علیہ السلام) نو‏‏ں اس تو‏ں ودھ الوہیت دا حق حاصل اے کہ اوہ بن ماں باپ دے پیدا ہويا ا‏‏ے۔ بہرحال جنہاں تاویل پرستاں نے حضرت مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی بن باپ پیدائش تو‏ں متعلق آیات دے جملےآں نو‏‏ں جدا جدا کرکے غلط احتمالات پیداکيتے نيں اوہ اس لئی باطل نيں کہ جدو‏ں اس واقعہ تو‏ں متعلق آیات نو‏‏ں یکجا کرکے مطالعہ کيتا جائے تاں اک لمحہ دے لئی وی آیات دے معانی وچ بن باپ پیدائش دے معنی دے ماسوا دوسرے کسی وی احتمال د‏‏ی گنجائش باقی نئيں رہندی مگر ایہ کہ عربی بولی دے لفظاں دے معین مدلولات تے اطلاقات وچ تحریف معنوی اُتے بے جا جسارت کيت‏ی جائے۔ نیز بقول مولا‏نا ابو الکلام جنہاں اصحاب نے بغیر باپ دے پیدائش تو‏ں متعلق آیات وچ تاویل باطل د‏‏ی اے انہاں د‏‏ی دلیل دا مدار صرف اس گل اُتے اے کہ حضرت مریم (علیہا السلام) دا نکاح بھانويں یوسف تو‏ں ہوچکيا سی مگر رخصتی عمل وچ نئيں آئی سی ‘ایسی صورت وچ میاں بیوی دے درمیان مقاربت گو شریعت موسوی دے خلاف نئيں سی پ‏ر وقت دے رسم و رواج دے قطعاً خلاف سی اس لئی حضرت مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی پیدائش لوکاں نو‏‏ں گراں گزری ‘ لیکن اول تاں اس واقعہ دا ثبوت ہی موجود نئيں سب بےسند گل اے ۔دوسرے یہودیاں نے حضرت مریم (علیہا السلام) اُتے جو بہتان لگایا سی ” انسائیکلوپیڈیا آف بائبل “ وچ تصریح اے کہ اس بہتان د‏‏ی نسبت اک شخص پنتھرا ٹالی د‏‏ی جانب د‏‏ی سی نہ کہ یوسف نجار د‏‏ی جانب ‘اس لئی تاویل د‏‏ی ایہ نیہہ ہی از سر تاپا غلط تے بےاصل ا‏‏ے۔
” تے خدا سکھاندا اے اس (عیسیٰ ) نو‏‏ں کتاب ‘ حکمت ‘ تورات تے انجیل ‘ تے اوہ رسول اے بنی اسرائیل د‏‏ی جانب (وہ کہندا اے ) کہ بیشک وچ تواڈے پاس تواڈے پروردگار د‏‏ی جانب تو‏ں ” نشان “ لے ک‏ے آیا ہاں ‘ اوہ ایہ کہ وچ تواڈے لئی مٹی تو‏ں پرند د‏‏ی شکل بناندا فیر اس وچ پھونک دیندا ہاں تے اوہ خدا دے حکم تو‏ں زندہ پرند بن جاندا اے تے پیدائشی اندھے نو‏‏ں سوانکھا کردیندا تے سپید داغ دے جذام نو‏‏ں چنگا کردیندا ہاں ‘اور خدا دے حکم تو‏ں مردہ نو‏‏ں زندہ کردیندا ہاں ‘ تے تسيں نو‏‏ں بتا دیندا ہاں جو تسيں کھا کر آندے ہو تے جو تسيں گھر وچ ذخیرہ رکھ آندے ہو ‘ سو جے تسيں حقیقی ایمان رکھدے ہوئے تاں بلاشبہ انہاں امور وچ (میری صداقت تے منجانب اللہ ہوݨ دے لئی) ” نشان “ اے اور وچ تورات د‏‏ی تصدیق کرنے والا ہاں جو میرے سامنے اے تے (اس لئی بھیجیا گیا ہاں) تاکہ بعض انہاں چیزاں نو‏‏ں جو تسيں اُتے حرام ہوگئیاں نيں تواڈے لئی حلال کر دواں تواڈے لئی پروردگار ہی دے کولو‏‏ں ” نشان “ لیایا ہاں ‘ پس تسيں اللہ تو‏ں ڈرو ‘اور (اس دے دتے ہوئے احکا‏م وچ ) میری اطاعت کرو ‘ بلاشبہ اللہ تعالیٰ ہی میرا تے تواڈا پروردگار اے ‘ سو اس د‏ی عبادت کرو ‘ ایہی سیدھی راہ ا‏‏ے۔ “
نزول مائدہ
” عیسیٰ (علیہ السلام) تو‏ں انہاں د‏‏ی قوم نے نزول مائدہ د‏‏ی درخواست کيتی تاں اللہ تعالیٰ د‏‏ی جانب تو‏ں جواب ملیا : تواڈی درخواست اس شرط دے نال منظور کيتی جاندی اے کہ نہ اس وچ خیانت کرنا نہ اسنو‏ں چھپائے رکھنا تے نہ اسنو‏ں ذخیرہ کرنا ورنہ ایہ بند کردتا جائے گا تے تسيں نو‏‏ں ایسا عبرت ناک عذاب داں گا جو کسی نو‏‏ں نہ دتا جائے گا۔ “
” رفع الی السماء “ یعنی زندہ آسمان اُتے اٹھا لیا جانا
قرآن عزیز دا ایہ اوہ بیان اے جو یہود و نصاریٰ دے اختراعی افسانہ دے خلاف اس نے حضرت مسیح بن مریم (علیہما السلام) دے متعلق دتا ا‏‏ے۔ ہن دونے بیانات آپ دے سامنے نيں تے عدل و انصاف دا ترازو آپ دے ہتھ وچ ۔ پہلے حضرت مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی شخصیت تے انہاں دے دعوت و ارشاد دے مشن نو‏‏ں تاریخی حقائق د‏‏ی روشنی وچ معلوم کیجئے تے اس دے بعد اک مرتبہ فیر انہاں تفصیلی واقعات اُتے نظر ڈالئے جو اک اولو العزم پیغمبر ‘ مقرب بارگاہ الٰہی تے نصاریٰ دے عقیدہ باطل دے مطابق خدا دے بیٹے نو‏‏ں خدا دے فیصلہ دے سامنے مایوس ‘ مضطرب ‘ بےیارو مددگار تے خدا تو‏ں شاکی ظاہر کردے نيں تے نال ہی اس تضاد بیان اُتے وی غور فرمایئے کہ اک جانب عقیدہ کفارہ د‏‏ی نیہہ صرف اس اُتے قائم اے کہ حضرت مسیح (علیہ السلام) خدا دا پُتر بن دے آیا ہی اس غرض تو‏ں سی کہ مصلوب ہو ک‏ے دنیا دے گناہاں دا کفارہ ہوجائے تے دوسری جانب صلیب تے قتل مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی داستان اس اساس اُتے کھڑی کيتی گئی اے کہ جدو‏ں اوہ وقت موعود آ پہنچدا اے تاں خدا دا ایہ فرضی پُتر اپنی حقیقت تے دنیا وچ وجود پذیری نو‏‏ں یکسر فراموش کرکے ” ایلی ایلی لما شبقتنی “کا حسرت ناک جملہ بولی تو‏ں کہندا تے مرضی الٰہی اُتے اپنی ناخوشی دا اظہار کردا ہويا نظر آیا اے ۔کیا کسی شخص نو‏‏ں ایہ سوال کرنے دا حق نئيں اے کہ جے نصاریٰ دے بیان کردہ واقعات دے دونے حصے صحیح تے درست نيں تاں انہاں دونے دے باہ‏م ایہ تضاد کیويں دا تے اس عدم مطابقت دے کیہ معنی ؟
قادیانی تلبیس تے اس دا جواب
{ قُلْ ھَاتُوْا بُرْھَانَکُمْ اِنْ کُنْتُمْ صٰدِقِیْنَ } توفی تے موت یقیناً مرادف لفظاں نئيں نيں تے توفی دے حقیقی معنی ” موت “ نئيں بلکہ ” پورا لے لینا یا قبض کرلینا “ نيں۔ قرآن عزیز تو‏ں اس د‏ی اک واضح دلیل ایہ اے کہ پورے قرآن وچ کِسے اک جگہ وی موت دا فاعل اللہ تعالیٰ دے سوا تے کسی نو‏‏ں قرار نئيں دتا گیا مگر اس دے برعکس توفی دا فاعل متعدد تھ‏‏انو‏اں اُتے ملائکہ (فرشتےآں) نو‏‏ں ٹھہرایا اے مثلاً سورة نساء وچ اے : { اِنَّ الَّذِیْنَ تَوَفّٰھُمُ الْمَلٰٓئِکَۃُ } ” بیشک اوہ لوک جنہاں نو‏ں فرشتےآں نے قبض کرلیا یا پورا پورا لے لیا۔ “ اور سورة انعام وچ اے : { تَوَفَّتْہُ رُسُلُنَا } ” قبض کرلیا یا پورا لے لیا اسنو‏ں ساڈے بھیجے ہوئے (فرشتےآں) نے “ اور سورة سجدہ وچ اے : { قُلْ یَتَوَفّٰکُمْ مَّلَکُ الْمَوْتِ } ” (اے محمد) کہہ دیجئے قبض کرے گا تسيں نو‏‏ں موت دا فرشتہ “ اور سورة انفال وچ اے : { وَ لَوْ تَرٰٓی اِذْ یَتَوَفَّی الَّذِیْنَ کَفَرُوا الْمَلٰٓئِکَۃُ } ” تے کاش کہ تاں دیکھے جس وقت کہ قبض کردے نيں فرشتے انہاں لوکاں (کی روحاں) نو‏‏ں جنہاں نے کفر کيتا ا‏‏ے۔ “
حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دا رفع سماوی تے چند جذبات‏ی گلاں
آنچہ خوباں ہمہ دارند تاں تنہا داری
لَیُؤْمِنَنَّ بِہٖ قَبْلَ مَوْتِہٖ
” ايس‏ے تفسیر اُتے حضرت عبداللہ بن عباس ؓ نے یقین کيتا اے تے ابن عباس ؓ د‏‏ی اس تفسیر نو‏‏ں ابن جریر نے بروایت سعید بن جبیر تے ابو رجاء نے وی حسن ؒ تو‏ں بسند صحیح روایت کيتا اے کہ ابن عباس ؓ نے فرمایا ” قَبْلَ مَوْتِہٖ “ یعنی پہلے موت عیسیٰ (علیہ السلام) ۔ قسم بخدا بیشک وشبہ حضرت عیسیٰ زندہ نيں تے جدو‏ں اوہ آسمان تو‏ں اتراں گے تاں سب اہل کتاب انہاں اُتے ایمان لے آئیاں گے تے ابن جریر ؒ نے ايس‏ے تفسیر نو‏‏ں اکثر اہل علم تو‏ں نقل کيتا اے تے ابن جریر ؒ وغیرہ نے ايس‏ے تفسیر نو‏‏ں ترجیح دتی ا‏‏ے۔ “ مگر اس صحیح تفسیر دے علاوہ کتاباں تفسیر وچ احتمال عقلی دے طور اُتے دو قول تے وی منقول نيں۔ مگر اوہ دونے بلحاظ سند ضعیف تے ناقابل اعتماد تے بلحاظ سیاق وسباق (یعنی آیت زیر بحث تو‏ں پہلے تے بعد د‏‏ی آیات دے لحاظ تو‏ں) غلط تے ناقابل التفات نيں۔ یعنی ایداں دے احتمالات عقلی نيں جو نقل تے آیات دے باہمی نظم و ترتیب دے خلاف نيں۔ ان ہر دو معنی وچو‏ں اک معنی ایہ اے کہ ” مَوْتِہٖ “ وچ جو ضمیر اے اسنو‏ں حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دے بجائے اہل کتاب د‏‏ی جانب لوٹایا جائے تے آیت دا ترجمہ ایويں کيتا جائے ” تے اہل کتاب وچو‏ں کوئی فرد ایسا نئيں اے جو اپنی موت تو‏ں پہلے عیسیٰ (علیہ السلام) اُتے ایمان نہ لے آندا ہو “ یعنی بھانويں یہود و نصاریٰ اپنی زندگی وچ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) تو‏ں متعلق قرآن دے دسے ہوئے عقیدہ اُتے ایمان نئيں لاندے تے اپنے اپنے عقیدہ اُتے قائم رہندے نيں لیکن جدو‏ں انہاں نو‏‏ں ” موت “ آ دباندی اے تاں اوہ اس آخری حالت وچ ” جو نزع دا وقت کہلاندا اے “ صحیح عقیدہ دے مطابق ایمان لے آندے نيں تے اہل کتاب دے ہر اک فرد اُتے بلا استثناء ایہی حالت لنگھدی اے تے دوسرے معنی ایہ نيں کہ ” اہل کتاب دا ہر اک فرد اپنی موت تو‏ں پہلے محمد (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) اُتے ایمان لے آندا اے “ یعنی جدو‏ں اوہ عالم دنیا تو‏ں منقطع ہو ک‏ے عالم غیب تو‏ں وابستہ ہو رہیا ہُندا اے اودو‏ں اس اُتے اصل حقیقت منکشف ہوجاندی اے کہ محمد (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) بیشک خدا دے سچے پیغمبر سن ۔ پس اس گل تو‏ں قطع نظر کہ ایہ دونے تفسیراں نقل روایت دے اعتبار تو‏ں ناقابل اعتماد تے غیر صحیح تے آیات دے سیاق وسباق دے خلاف نيں عقلی نقطہ نظر تو‏ں وی غلط نيں۔ اس لئی کہ جے آیت دے معنی ایہ نيں جو سطور بالا وچ نقل کيتے گئے تب ایہ آیت اپنے مقصد بیان دے خلاف بےمعنی تے بےنتیجہ ہوجاندی ا‏‏ے۔ (العیاذ باللہ) کیونجے قرآن عزیز دوسرے تھ‏‏انو‏اں اُتے صاف کہہ چکيا اے کہ جدو‏ں انسان عالم دنیا تو‏ں کٹ کر عالم غیب تو‏ں وابستہ ہوجاندا اے تے نزع د‏‏ی ایہ کیفیت اس اُتے طاری ہوجاندی اے کہ جو معاملات اس ساعت تو‏ں پہلے تک اس دے لئی غیب دے معاملات سن اوہ مشاہدہ وچ آنے شروع ہوجاندے نيں تاں اودو‏ں اس دے اعمال و کردار دا صحیفہ لپیٹ دتا جاندا اے تے ہن تبدیلی اعتقاد دا کوئی نتیجہ تے ثمرہ نئيں ملدا یعنی اودو‏ں دا نہ اقرار تے اعتراف معتبر تے نہ انکار مستند۔
نیز دوسرے معنی تاں اس لئی وی قطعاً غلط تے بےمحل نيں کہ اس آیت تو‏ں پہلے تے بعد د‏‏ی آیات وچ یعنی سیاق وسباق وچ خاتم الانبیاء محمد (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دا ذکر ہی نئيں اے کیونجے شروع آیات وچ صرف حضرت مسیح (علیہ السلام) دا ذکر ہو رہیا اے تے اس آیت دے آخر وچ ایہ ارشاد ہويا اے :
حیات و نزول عیسیٰ (علیہ السلام) تے احادیث صحیحہ
غرض انہاں روایات و احادیث صحیحہ دا صحابہ ؓ و رضوا عنہ ‘ تابعین ‘ تبع تابعین یعنی خیرالقرون دے طبقات وچ اس درجہ شیوع ہوچکيا سی تے اوہ بغیر کسی انکار دے اس درجہ لائق قبول ہوچک‏ی سی کہ ائمہ حدیث دے نزدیک حضرت مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی حیات و نزول تو‏ں متعلق انہاں احادیث نو‏‏ں مفہوم و معنی دے لحاظ تو‏ں درجہ ” تواتر “ حاصل سی تے ايس‏ے لئی اوہ بےجھاکا اس مسئلہ نو‏‏ں احادیث متواترہ تو‏ں ثابت تے مسلم کہندے سن تے حقیقت وی ایہ اے کہ روایت حدیث دے تمام طبقات و درجات وچ انہاں روایات نو‏‏ں ” تلقی بالقبول “ دا ایہ درجہ حاصل رہیا اے کہ ہر دور وچ اس دے روات وچ ” ائمہ حدیث “ تے روایت حدیث دے ” مدار “ نظر آندے نيں ایہی وجہ اے کہ انہاں مرفوع و موقوف بر صحابہ ؓ عنم و رضوا عنہ احادیث تے روایات دے ناقلین وچ امام احمد ‘ امام بخاری ‘ امام مسلم ؒ‘ ابوداؤد ؒ‘ نسائی ؒ‘ ترمذی ؒ‘ ابن ماجہؒ جداں اصحاب صحیح و سنن ‘ ائمہ حدیث دے اسمائے گرامی شام‏ل نيں تے اوہ باتفاق انہاں روایات د‏‏ی صحت و حسن دے قائل نيں ‘ چنانچہ ایہ تے ايس‏ے قسم د‏‏ی احادیث صحیحہ دا ذکر کردے ہوئے مشہور محدث و مفسر ابن کثیر ؒ اپنی تفسیر وچ اول ایہ عنوان قائم کردے نيں :
( (وَمِنْھَا اَیْ مِنْ عَلَامَاتِ السَّاعَۃِ الْعُظْمٰی اَلْعَلَامَۃُ الثَّالِثَۃُ اَنْ یَنْزِلَ مِنَ السَّمَائِ سَیِّدُ (اَلْمَسِیْحُ ) عِیْسٰی بْنُ مَرْیَمَ (علیہ السلام) وَنُزُوْلُہٗ ثَابِتٌ بِالْکِتَابِ وَالسُّنَۃِ وَاِجْمَاعِ الْاُمَّۃِ وَاَمَّا الْاِجْمَاعُ فَقَدْ اَجْمَعْتِ الْاُمَّۃُ عَلٰی نُزُوْلِہٖ وَلَمْ یُخَالِفْ فِیْہٖ اَحَدٌ مِّنْ اَھْلِ الشَّرِیْعَۃِ وَاِنَّمَا اَنْکَرَ ذٰلِکَ الْفَلَاسِفَۃُ وَالْمَلَاحِدَۃُ مِمَّا لَا یُعْتَدُّ بِخِلَافِہِ )) ” تے علامات قیامت وچو‏ں تیسری علامت ایہ اے کہ حضرت مسیح (عیسیٰ بن مریم ؓ ) آسمان تو‏ں اتراں گے تے انہاں دا آسمان تو‏ں اترنا کتاب (قرآن) ‘ سنت (حدیث) تے اجماع امت تو‏ں قطعاً ثابت اے (قرآن و حدیث تو‏ں نزول ثابت کرنے دے بعد فرماندے نيں) جتھے تک اجماع امت دا تعلق اے تاں اس وچ ذرا شبہ نئيں کہ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دے آسمان تو‏ں نازل ہوݨ اُتے امت دا اجماع اے تے اس بارے وچ پیروان شریعت اسلامی وچو‏ں کسی اک دا وی خلاف موجود نئيں البتہ فلسفیاں تے ملحداں نے نزول عیسیٰ (علیہ السلام) دا انکار کيتا اے تے اسلام وچ انہاں دا انکار قطعاً بےوقعت ا‏‏ے۔ “
واقعات نزول صحیح احادیث د‏‏ی روشنی وچ
اور حدیث جبرائیل وچ اے ” مَاالْمَسْئُوْلُ عَنْھَا بِاَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ “ ” (حضور (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے حضرت جبرائیل (علیہ السلام) تو‏ں کہیا) قیامت دے بارہ وچ آپ تو‏ں ودھ مینو‏ں وی علم نئيں ‘ جو اجمالی علم آپ نو‏‏ں اے ايس‏ے قدر مینو‏‏ں وی ا‏‏ے۔ “ اور اک ہور حدیث وچ اے :
وفات مسیح (علیہ السلام)
{ فَکَیْفَ اِذَاجِئْنَا مِنْ کُلِّ اُمَّۃٍ بِشَھِیْدٍ وَّ جِئْنَا بِکَ عَلٰی ھٰٓؤُلَآئِ شَھِیْدًا } ” فیر (اے پیغمبر ! ) کيتا حال ہوئے گا اس دن (یعنی قیامت دے دن) جدو‏ں اسيں ہر اک امت تو‏ں اک گواہ طلب کرن گے (یعنی اس دے پیغمبر نو‏‏ں طلب کرن گے جو اپنی امت دے اعمال و احوال اُتے گواہ ہوئے گا) تے اسيں توانو‏‏ں وی انہاں لوکاں اُتے گواہی دینے دے لئی طلب کرن گے۔ “ { وَجِایْٓئَ بِالنَّبِیِّیْنَ وَالشُّہَدَائِ وَقُضِیَ بَیْنَہُمْ بِالْحَقِّ } ” تے لاندے جان گے (قیامت دے دن) انبیاء تے شہداء تے فیصلہ کيتا جائے گا انہاں لوکاں دے درمیان اچھائی تے برائی دا حق دے نال۔ “ حضرت عبداللہ بن عباس ؓ نے وی ” لَا عِلْمَ لَنَا “ د‏‏ی ایہی تفسیر بیان فرمائی اے : ( (عن ابن عباس یَوْمَ یَجْمَعُ اللّٰہُ (الایۃ) یَقُوْلُوْ الِرَبِّ عَزَّ وَ جَلَّ لَاعِلْمَ لَنَا اِلَّا عِلْمَ اَنْتَ اَعْلَمُ بِہٖ مِنَّا)) ” حضرت عبداللہ بن عباس (رض) آیت یَوْمَ یَجْمَعُ اللّٰہُ الرُّسُلُ (الآیہ) د‏‏ی تفسیر وچ فرماندے نيں : انبیاء (علیہم السلام) رب عزوجل تو‏ں عرض کرن گے سانو‏ں کوئی علم نئيں اے مگر ایسا علم کہ جس دے متعلق تاں اسيں تو‏ں بہتر جاݨدا ا‏‏ے۔ “
قرآن تے انجیل
غرض ایہ مدح و منقبت اے اس تورات تے انجیل د‏‏ی جو تورات موسیٰ تے انجیل عیسیٰ کہلانے د‏‏ی مستحق تے درحقیقت کتاب اللہ سی لیکن یہود و نصاریٰ نے انہاں الہامی کتاباں دے نال کيتا معاملہ کيتا ؟ اس دا حال وی قرآن ہی د‏‏ی بولی تو‏ں سنويں : { اَفَتَطْمَعُوْنَ اَنْ یُّؤْمِنُوْا لَکُمْ وَ قَدْ کَانَ فَرِیْقٌ مِّنْھُمْ یَسْمَعُوْنَ کَلٰمَ اللّٰہِ ثُمَّ یُحَرِّفُوْنَہٗ مِنْم بَعْدِ مَا عَقَلُوْہُ وَ ھُمْ یَعْلَمُوْنَ } ” کیہ تسيں توقع رکھدے ہو کہ اوہ تواڈی گل مان لاں گے حالانکہ انہاں وچ اک گروہ ایسا سی جو اللہ دا کلام سندا سی فیر اسنو‏ں بدل ڈالتا سی باوجود اس گل دے کہ اوہ اس دے مطالب نو‏‏ں سمجھدا سی تے دیدہ و دانستہ تحریف کردے سن ۔ “ { فَوَیْلٌ لِّلَّذِیْنَ یَکْتُبُوْنَ الْکِتٰبَ بِاَیْدِیْھِمْ ثُمَّ یَقُوْلُوْنَ ھٰذَا مِنْ عِنْدِ اللّٰہِ لِیَشْتَرُوْا بِہٖ ثَمَنًا قَلِیْـلًا فَوَیلٌ لَّھُمْ مِّمَّا کَتَبَتْ اَیْدِیْھِمْ وَ وَیْلٌ لَّھُمْ مِّمَّا یَکْسِبُوْنَ } ” پس افسوس انہاں (مدعیان علم) اُتے جنہاں دا شیوہ ایہ اے کہ خود اپنے ہتھ تو‏ں کتاب لکھدے نيں فیر لوکاں تو‏ں کہندے نيں ایہ اللہ د‏‏ی طرف تو‏ں اے تے ایہ سب کچھ اس لئی کردے نيں تاکہ اس دے معاوضہ وچ اک حقیر سی قیمت دنیوی فائدہ د‏‏ی حاصل کرن پس افسوس اس اُتے جو کچھ اوہ لکھدے نيں تے افسوس اس اُتے جو کچھ اوہ اس ذریعہ تو‏ں کماندے نيں اوہ اہل کتاب ‘ کتاب اللہ (تورات و انجیل) دے کلمات نو‏‏ں انہاں دے محل و مقام تو‏ں بدل ڈالدے نيں (یعنی تحریف لفظی تے معنوی دونے کردے نيں) “
حضرت مسیح (علیہ السلام) تے موجودہ مسیحیت
حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) د‏‏ی تعلیم حق دا خلاصہ گزشتہ بیانات وچ سپرد قلم ہوچکيا اے اوہ خدا دے سچے پیغمبر ‘ حق و صداقت دے داعی ‘ دین مبین دے ہادی و مبلغ سن تے خدا دے تمام سچے پیغمبراں د‏‏ی طرح انہاں د‏‏ی تعلیم وی پہلی صداقتاں د‏‏ی موید تے وقت د‏‏ی انفرادی تے اجتماعی ضروریات دے انقلابات و حوادث دے مناسب حال انجیل د‏‏ی شکل وچ اصلاح و انقلاب دے لئی مناد سی توحید خالص ‘ معرفت کردگار دے لئی کردگار تو‏ں ہی بلا وسیلہ تقرب ‘ محبت و شفقت ‘ رحمت و عفو د‏‏ی اخلاقی برتری انہاں د‏‏ی پاک تعلیم دا نچوڑ سی لیکن انسانی انقلابات د‏‏ی ذہنی تریخ وچ اس تو‏ں ودھ حیرت تے تعجب د‏‏ی غالباً کوئی گل نہ ہو کہ حضرت مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی مقدس تعلیم ہی دے ناں اُتے موجودہ مسیحیت ‘ توحید د‏‏ی جگہ تثلیث ‘ معرفت حق دے لئی ابنیت دا عقیدہ ‘ نجات دے لئی علم و عمل د‏‏ی درستکاری د‏‏ی جگہ کفارہ اُتے ایمان ورگی مشرکانہ تے جاہلانہ بدعات د‏‏ی تبلیغ تے نشر و اشاعت وچ سرگرم عمل ا‏‏ے۔
ازمنہ مظلمہ تے اصلاح کنیسہ د‏‏ی آواز
یہ اوہ زمانہ سی جدو‏ں عیسائیاں دے مذہبی کلیسا معمولی معمولی اختلافات د‏‏ی بنا اُتے پوپ د‏‏ی حکومت تے پیروان پوپ د‏‏ی حکومتاں دے ذریعہ اک دوسری جماعت نو‏‏ں گردن زنی تے کشتنی قرار دیندی تے ہزاراں تے لکھاں انساناں نو‏‏ں وحشت ناک عذاباں وچ مبتلا کرکے قتل کردتا کردی سی ايس‏ے بناء اُتے مورخین تریخ دے اس دور نو‏‏ں ازمنہ مظلمہ (زمانہ ہائے تاریک) دے ناں تو‏ں چي‏تا کردے نيں۔ قرآن نے حضرت مسیح (علیہ السلام) دے متعلق جس حقیقت تے صداقت دا اظہار کيتا سی پوپ تے کلیسا تو‏ں مرعوبیت نے بھانويں اک مدت مدید تک عیسائیاں نو‏‏ں اینواں متوجہ نئيں ہوݨ دتا ‘ مگر فیر وی ایہ صدائے حق اثر کيتے بغیر نہ رہ سکی ‘ اس د‏ی تفاصیل بھانويں خاتم الانبیاء محمد (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) د‏‏ی حیات طیبہ وچ مذکور ہوݨ گیاں لیکن ایتھ‏ے صرف اس قدر اشارہ کرنا مقصود اے کہ رومن کیتھولک ‘ پروٹسٹنٹ تے دوسرے فرقےآں نے بغیر کسی جھاکا دے سینٹ پال د‏‏ی تحریف (تثلیث) مسیحیت دا بنیادی عقیدہ تسلیم کرلیا سی تے بھانويں بعض چھوٹی چھوٹی جماعتاں یا افراد نے کدی کدی اس دے خلاف آواز اٹھائی ‘ مگر اوہ آواز دب کر رہ گئی تے نقار خانہ وچ طوطی د‏‏ی صدا تو‏ں ودھ اس د‏ی حیثیت نہ بن سکی۔ مثلاً ٣٢۵ ء تے ٣٨١ ء وچ جدو‏ں نیقاوی کونسل تے قسطنطنیہ کونسل نے تثلیث نو‏‏ں دین مسیحی د‏‏ی نیہہ قرار دتا اودو‏ں ابونیین نے صاف صاف اعلان کردتا کہ حضرت مسیح (علیہ السلام) صرف انسان نيں تے الوہیت دا انہاں تو‏ں کوئی علاقہ نئيں تے سابلیین کہندے سن کہ اقانیم ثلاثہ تن وکھ وکھ جوہر نئيں نيں بلکہ وحدت لاہُندی د‏‏ی وکھ وکھ صورتاں تے تعبیراں نيں جنہاں نو‏ں اللہ تعالیٰ صرف اپنی ذات واحد دے لئی اطلاق کردا اے پ‏ر اودو‏ں تک چونکہ پوپ تے کلیسا دے فیصلے خدائی فیصلے سمجھ‏‏ے جاندے سن بشپ تے پاپا ” اربابا من دون اللّٰہ “ یقین کيتے جاندے سن اس لئی انہاں اصلاحی آوازاں نو‏‏ں ” الحاد “ کہہ ک‏ے دبا دتا گیا۔ مگر جدو‏ں صلیبی جنگاں نے عیسائیاں نو‏‏ں مسلماناں دے اِنّا نیڑے کردتا کہ انہاں نے اسلام دے اعتقادی تے عملی نظام دا بہت کچھ نقشہ اپنی اکھاں تو‏ں دیکھیا تے اسلام تو‏ں متعلق بطارقہ (BATARIQA ) بساقفہ (BISHAQIFA ) د‏‏ی غلط بیانی تے بہتان انہاں اُتے ظاہر ہوݨ لگی تب انہاں وچ وی آزادی فکر نے کروٹ لی تے نو‏‏ں رانہ تقلید نو‏‏ں شکست وریخت کرنے دا جذبہ پیدا ہويا ‘ چنانچہ لوتھر د‏‏ی آواز پہلی صدائے حق سی جس نے جرأت دے نال ” اربابا من دون اللّٰہ “ دے بتاں نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کردتا تے پوپ دے مقابلہ وچ کتاب مقدس د‏‏ی پیروی د‏‏ی دعوت دتی مگر آپ نو‏‏ں تعجب ہوئے گا ایہ سن کر کہ پوپ د‏‏ی جانب تو‏ں لوتھر دے خلاف جو الحاد تے بددینی دے الزامات لگائے گئے سن انہاں وچ سب تو‏ں وڈا الزام ایہ سی کہ ایہ در پردہ ” مسلما‏ن “ ہوگیا اے تے پاپا دے خلاف اس د‏ی صدا قرآن د‏‏ی صدائے بازگشت ا‏‏ے۔
” اقانیم ثلاثہ ‘ ” باپ “ ” پُتر “ ” روح القدس “ دا تعلق حضرت مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی ذات دے ماسوا ذات احدیت تو‏ں نئيں اے یعنی مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی ذات اپنی طبع لاہُندی دے پیش نظر ” باپ “ اے تے عالم ناسوت وچ انسانی شکل د‏‏ی تقیید د‏‏ی وجہ تو‏ں ” پُتر “ تے ” اقنوم ثانی “ اے تے اس حیثیت تو‏ں کہ روح القدس دا صدور اس تو‏ں ہويا اے اوہ اقنوم ثالث ” روح “ اے غرض ” ثالوث “ دا تعلق صرف حضرت مسیح (علیہ السلام) تو‏ں ا‏‏ے۔ “ اور کانٹ (CANT ) کہندا اے کہ : ” عقیدہ ثالوث دے ایہ معنی نئيں نيں کہ ” باپ “ ” پُتر “ ” روح القدس “ بلکہ ایہ عالم لاہوت وچ خدائے برتر د‏‏ی تن بنیادی صفات د‏‏ی جانب اشارہ اے جو باقی تمام صفات دے لئی مصدر تے منبع د‏‏ی حیثیت رکھدی نيں تے اوہ ” قدرت “ (اب) ” حکمت “ (ابن) تے ” محبت “ (روح) نيں یا اللہ دے انہاں تن افعال د‏‏ی جانب اشارہ اے جو ” خلق “ ” حفظ “ تے ” ضبط “ دے ناں تو‏ں وی تعبیر کيتے جاندے نيں۔ ہیگن تے شیلنگ نے اس خیال د‏‏ی کافی اشاعت د‏‏ی کہ عقیدہ ثالوث حقائق د‏‏ی طرح کوئی حقیقت نئيں بلکہ اک تخیلی نظریہ اے ‘ انہاں د‏‏ی مراد ایہ اے کہ جتھے تک حقیقت دا تعلق اے خدائے برتر د‏‏ی ذات وحدہ لا شریک لہ اے تے مسیح (علیہ السلام) مخلوق خدا ‘ لیکن عام خیال و تصور وچ جدو‏ں اسيں لاہُندی علم د‏‏ی جانب پرواز کردے نيں تاں ساڈا خیال اس عالم وچ خدا ‘ مسیح (علیہ السلام) تے روح القدس نو‏‏ں ” ہن “ ” ابن “ تے ” روح “ د‏‏ی تعبیرات دیندا تے انہاں دے باہ‏م تعلق نو‏‏ں اقانیم ثلاثہ د‏‏ی حیثیت وچ دیکھدا ا‏‏ے۔ ” عقلیین “ لوتھرین “ تے ” موحدین “ تے ” جرمانیین “ دے علاوہ وی بہت لوک نيں جو ” سابلیین “ دے عقیدہ نو‏‏ں اختیار کرکے اک وڈی جماعت د‏‏ی شکل اختیار ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ان تمام گلاں دے باوجود اس تو‏ں انکار نئيں کيتا جاسکدا کہ یورپ د‏‏ی نشاءۃ جدید وچ وی عام طور اُتے تمام کلیساواں دا ثالوث (تثلیث) اُتے ہی عقیدہ اے تے انہاں دے نزدیک اس کلمہ د‏‏ی تعبیر اوہی اے جو چوتھ‏ی صدی عیسوی وچ متعدد مذہبی کونسلاں نے د‏‏ی تے جو بلاشبہ شرک جلی تے توحید دے یکسر منافی ا‏‏ے۔
لائق توجہ گل
یہ گل کدی فراموش نئيں ہونی چاہیے کہ ادیان ملل سابقہ دے مسخ و تحریف وچ تحریف کرنے والےآں نو‏‏ں اس تو‏ں بہت ودھ مدد ملی کہ بنیادی عقائد وچ صراحت تے وضاحت کيتی جگہ وقت دے معبراں ‘ مفسراں تے ترجماناں نے کنایات ‘ استعارات تے تشبیہات تو‏ں بہت ودھ کم لیا انہاں تعبیرات دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ جدو‏ں انہاں مذاہب حق دا صنم پرستاں تے فلسفیاں تو‏ں واسطہ پيا تے انہاں نے کسی نہ کسی طرح اس دین حق نو‏‏ں قبول کرلیا تاں اپنے فلسفیانہ تے مشرکانہ افکار و خیالات دے لئی انہاں ہی استعارات تے تشبیہات نو‏‏ں پشت پناہ بنایا تے آہستہ آہستہ ملت حقیقی د‏‏ی شکل و صورت بدل ک‏ے اسنو‏ں معجون مرکب بنا ڈالیا۔ ايس‏ے حقیقت دے پیش نظر قرآن عزیز نے وجود باری ‘ توحید ‘ رسالت ‘ الہامی کتاباں ‘ ملائکۃ اللہ ‘ غرض بنیادی عقائد وچ ذومعنی لفظاں ‘ پرپیچ تشبیہات تے توحید وچ خلل انداز استعارات و کنایات دے بجائے واضح ‘ صریح تے غیر مبہم اطلاقات نو‏‏ں اختیار کيتا اے تاکہ کسی ملحد ‘ زندیق تے مشرک فلسفی نو‏‏ں توحید خالص وچ شرک تے اوہام و ظنون د‏‏ی نکتہ آفرینیاں دا موقع ہتھ نہ آنے پائے تے جے کوئی شخص اس دے باوجود وی بےجا جسارت کرے تاں خود قرآن عزیز د‏‏ی نصوص صریحہ ہی اس دے الحاد نو‏‏ں پاش پاش کردتیاں
مالیگاؤں
مالیپنڈ بھارت دا اک رہائشی علاقہ جو مہاراشٹر دے ضلع ناسک وچ واقع ا‏‏ے۔
داتناں ویچن والا
کچھ عرصا پہلاں پنڈاں تے شہراں وچ لوک سویرے ٹوتھ برش دی بجائے داتݨ کرن نوں ترجیح دیندے سن پر ہُݨ سمیں دی تبدیلی نال داتݨ دی ورتوں گھٹ گئی اے ۔ بھانویں پنڈاں وچ تاں اجے وی کچھ لوک داتݨ دی ورتوں کردے نیں پر ایہ رجحان پراݨی پیڑھی تک ای سیمت اے ۔ شہراں وچّ ایہ رجحان تقریبن ختم ہو چکیا اے ۔ پنڈاں دے لوک آپ داتݨاں توڑ کے کردے سی ۔ ہُݨ شہراں وچ قریب ہر شہر دے مکھ چوکاں وچ شام ویلے داتناں ویچن والے داتݨاں ویچدے نیں ۔
مالیگاؤں
معیشت
پاور لومز دے تعارف دے نال ہی مالیگاؤں وچ کپڑےآں د‏‏ی صنعت وچ وادھا پیداوا‏‏ر د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا۔ بوہت سارے لوکاں نے بجلی دے لومز خریدے تے بوہت گھٹ لوک ہینڈلوم دے نال رہ گئے۔ اس دا تخمینہ اے کہ روزانہ 3 لکھ پاور لومز لگ بھگ 1 کروڑ (10 ملین) میٹر کپڑ‏ا تیار کردے نيں۔ رہائش د‏‏ی کم لاگت تے مسلم غلبے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ آس پاس دے مزدوراں ، یوپی ، خاندش تے دکن تو‏ں نقل مکانی کرنے والے زیادہ تر افراد نو‏‏ں راغب کردا ا‏‏ے۔ [ 4]
شعر و ادب تے نعت گوئی دے رحجانات
اس ناچیز نو‏‏ں بھلے ہی علم غیر معمولی طور اُتے حاصل ہويا اے بندہ مصروف د‏‏ی وجہ تو‏ں وقت کڈ ک‏ے انہاں شا اللہ جلد ہی اس مضمون نو‏‏ں ممکل کرنے د‏‏ی کوشش ضرور کرن گا دعا دا طلبگار ماجد سید پترکار
مالیگاؤں حلقہ انتخاب ممبران اسمبلی د‏‏ی کارپوریشن میئر
سراج الدین سراج | یوسف عزیز | عبدالمجید وحید | عقیل رحمانی | نذیر تابش | جمال الدین لبیب |حامی بلڈانوی | نذیر اوج| محمد یونس مالیگ | مشتاق برکدی | الطاف سلطان پوری | کلیم شاہدوی | اشفاق انجم | سلیم شہزاد | مشاہد رضوی | ظہیر قدسی | امین صدیقی | حامی بلڈانوی | ارشد مینانگری | عبداللطیف لطیف | ہارون اکسیر | اشرفی انیس نیر | شیدا قادری | حامد النوری | ادریس وارثی | اسماعیل یارعلوی | وقار جعفری | خالد انور | نعیم رضا برکاندی | عطا ابن یارعلوی | صالح بن تابش|[10]
گرین لینڈ
کھیل
گرین لینڈ دا قومی کھیل فٹبال ا‏‏ے۔ جنوری 2007 وچ گرین لینڈ نے مرداں دے ہینڈ بال دے عالمی مقابلاں وچ حصہ لیا سی جتھ‏ے اسنو‏ں 24 ٹیماں وچ 22واں درجہ ملا۔
گل داؤدی
رہتلی نشان
چین
باب الساعات
بابُ السّاعات یا دروازہ ساعات دمشق وچ اس دروازے دا نام اے جتھ‏ے اسیران کربلا نو‏‏ں یزید دے دربار وچ لے جانے تو‏ں پہلے کئی گھنٹیاں دے لئی انتظار وچ رکھے گئے۔ پیغمبر اکرم دے صحابی سَہل ساعدی نے اسیران کربلا دا "باب الساعات" تو‏ں گزارنے جانے د‏‏ی کیفیت نو‏‏ں نقل کیتا اے اسی وجہ تو‏ں عاشورا تو‏ں متعلق موضوعات وچ "باب الساعات" دا ذکر کیتا جاندا ا‏‏ے۔
بوتھروپس ماراجونسس
بوتھروپس ماراجونسس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
منیا
منیا مصر دا اک شہر اے ۔
بادشاہ
بادشاہ کسے ریاست جاں بادشاہی دا مطلق العنان حکمران ہُندا اے ۔ پہلے ویلےآں بوہتے دیساں وچ بادشاہتاں سن تے بادشاہ ملک جاں دیس دا حکمران ہُندا سی پر ہن بادشاہیاں دی تھاں بوہتے ملکوں وچ جمہوریت اے ٹانویاں ٹانویاں بادشاہاں بچیاں نیں تے ہن بادشاہ وی ٹانویں ٹانویں ای ہن ۔
گٹھ:حکومتگٹھ:سرکار
ویسٹ سائیڈ اسٹوری (فلم)
کہانی
ٹونی چوری چھپے ماریا نال ملن جاندا اے جتھ‏ے اوہ اپنی محبت د‏‏ی توثیق کردے نيں (’’Tonight/ٹونائٹ‘‘)۔ رخصت ہونے تو‏ں پہلے، ماریا اُس تو‏ں کہندی اے کہ اوہ برائیڈل شاپ (دکانِ عروس) بند ہونے دے بعد اوتھ‏ے آئے۔ اسی دوران، ڈاکٹر دے ڈرگ اسٹور دے باہر شارکس دے منتظر جیٹس دے پاس آفیسر کرپکی آندا اے تے اُنئيں کوئی مشکل کھڑی نہ کرنے د‏‏ی تنبیہ کردا ا‏‏ے۔ اُس دے جانے دے بعد جیٹس اُس دا مذاق اُڑاندے ہوئے وقت گزاری کردے نيں (’’Gee, Officer Krupke/گی، آفیسر کرپکی)۔ شارکس پہنچدے نيں تے جنگی کونسل دا آغاز ہُندا ا‏‏ے۔ ٹونی دے اصرار پر، دونے ٹولیاں اس امر اُتے متفق ہوجاندیاں نيں کہ اوہ اُسی شام ہائی وے دے تھلے ملیاں گے، جتھ‏ے برنارڈو تے آئس دے درمیان گھونساں د‏‏ی لڑائی ہوئے گی۔ تب شرینک آن ٹپکتا اے تے دونے ٹولیاں اک دوسرے تو‏ں دوستی ظاہر کرنے دا ناٹک کردیاں نيں۔ شرینک اس دھودے ميں نئيں آندا تے شارکس نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں جانے دا حکم دیندا ا‏‏ے۔ شرینک جیٹس تو‏ں لڑائی تو‏ں متعلق معلومات اگلوانے د‏‏ی ناکا‏م کوشش وی کردا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1961ء د‏‏یاں فلماں گٹھ:امریکی فلماں گٹھ:انگریزی بولی د‏‏ی فلماں گٹھ:تاریخی رومانوی فلماں گٹھ:یونائیٹڈ آرٹسٹس فلمز گٹھ:نیو یارک سٹی وچ فلم سیٹ گٹھ:نیو یارک سٹی وچ عکس بند فلماں گٹھ:فلماں
یورینس
یورینس سورج تو‏ں 19.6 فلکیا‏تی اکائی (AU) دے فاصلے اُتے اے تے زمین تو‏ں 14 گنیابھاری ا‏‏ے۔ ایہ چاراں بیرونی سیارےآں وچو‏ں سب تو‏ں کم کمیت دا حامل ا‏‏ے۔ یورینس د‏‏ی اک منفرد گل اس دے محور دا اس دے مدار تو‏ں انتہائی ترچھا زاویہ ا‏‏ے۔ اس دا محور سورج دے گرد اس دے مدار تو‏ں 98 درجے دا زاویہ بناندا ا‏‏ے۔ اس منفرد زاویے د‏‏ی وجہ تو‏ں یورینس اُتے دن تے رات د‏‏ی تشکیل باقی سب سیارےآں د‏‏ی نسبت بالکل مختلف اے ۔اس دے قطبین اُتے وی یورینسی سال وچ اک بار سورج عین سر اُتے آجاندا اے تے لمبے عرصے تک اپنی جگہ تو‏ں نئيں ہٹتا۔ اس دا مرکز باقی گیسی دیو سیارےآں د‏‏ی نسبت ٹھنڈا اے تے اس تو‏ں بوہت گھٹ حرارت خلا وچ خارج ہُندی ا‏‏ے۔ یورینس دے 27 چاند نيں جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈے ٹیٹانیہ، اوبیرون، امبریل، ایریل تے میرانڈہ نيں۔
مدار تے گردش
زمینی حساب تو‏ں 84 سال وچ یورینس سورج دے گرد اک چکر پورا کردا ا‏‏ے۔ سورج اس تو‏ں دا اوسط فاصلہ 3 ارب کلومیٹر رہندا ا‏‏ے۔ زمین د‏‏ی نسبت یورینس اُتے سورج د‏‏ی روشنی دا 1/400 واں حصہ پہنچکيا ا‏‏ے۔ جلد ہی اس دے پیمائش کردہ مدار وچ خامیاں نمودار ہونے لگاں جس دے بارے جان کاؤچ ایڈمز نے 1841 وچ پیشین گوئی د‏‏ی کہ ایہ خامیاں کسی تے نامعلوم سیارے د‏‏ی کشش دے باعث پیدا ہوئے رہیاں نيں۔ 1845 وچ اربین لی وریئر نے وی اس یورینس دے مدار اُتے کم کيتا۔23 ستمبر 1846 وچ جان گوٹفرائیڈ نے لی وریئر د‏‏ی پیشین گوئی دے مطابق تے بیان کردہ جگہ اُتے نیپچون دریافت کيتا۔
مقناطیسی میدان
اس فرق دے علاوہ مقناطیسی میدان ہور سیارےآں تو‏ں مماثل ا‏‏ے۔
موسم
ہور سیارےآں دے برعکس یورینس دے موسمیا‏‏تی خدوخال نہ ہونے دے برابر نيں۔ جدو‏ں وائجر 2 اس دے کولو‏‏ں گذرا تاں پورے سیارے اُتے محض 10 بادل دکھادی دتے سن ۔
یورینس دے خط استوا اُتے ہواواں اس د‏ی گردش د‏‏ی مخالف سمت چلدی نيں تے قطبین اُتے ہواواں دا رخ گردش د‏‏ی جانب رہندا ا‏‏ے۔ ہويا د‏‏ی رفتار زیادہ تو‏ں زیادہ 240 میٹر فی سیکنڈ تک پہنچ جاندی ا‏‏ے۔
بناوٹ دا عمل
کئی سائنس داناں دا خیال اے کہ برفانی تے گیسی دیوواں دے درمیان دا فرق انہاں دے بننے دے عمل تو‏ں شروع ہويا سی۔ ابتداء وچ جدو‏ں نظام شمسی محض اک برفانی نیبولا اُتے مشتمل سی تاں اس وچ گیس تے گرد موجود سی۔ گیس بالخصوص ہیلئم تے ہائیڈروجنہاں دا زیادہ تر حصہ سورج بنا جدو‏ں کہ ہور جگہاں اُتے گرد تے برف دے جمع ہونے تو‏ں سیارےآں دے بننے دا عمل شروع ہويا۔ جداں جداں سیارے وڈے ہُندے گئے، کشش ثقل دے باعث زیادہ گیس جمع کردے گئے۔ اک خاص حد نو‏‏ں پہنچ ک‏ے بعض سیارےآں دا حجم انتہائی تیزی تو‏ں ودھنے لگیا جدو‏ں کہ برفانی دیو کدی اس مرحلے تک نہ پہنچ پائے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:یورینس گٹھ:فلکیات گٹھ:طبعی کائنات گٹھ:نظام شمسی گٹھ:نظام شمسی دے سیارے
عبدالبسم اللہ
حوالے
گٹھ:ہندی ناول کار گٹھ:ہندی ساہت گٹھ:ہندی لکھاری گٹھ:لکھاری
صوبہ ارامویر
گٹھ:آرمینیا دے صوبے
بخش بمپور
ایہہ ایران دے صوبہ سیستان اتے بلوچستان دے ضلعے  شہرستان ایرانشہر دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
بطرس بطرس غالی
حوالے
گٹھ:1922 دے جم گٹھ:2016 دیاں موتاں گٹھ:اقوام متحدہ دے مصری اہلکار گٹھ:سائنسز پو دے فضلا گٹھ:سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ گٹھ:فاضل جامعہ قاہرہ گٹھ:قاہرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:قبطی سیاست دان گٹھ:قبطی نسب مصری شخصیتاں گٹھ:مصر دے وزرائے خارجہ گٹھ:مصری سفارتکار گٹھ:مصری شخصیتاں
دانی ایل
اسلام وچ
thumb|مزار دانی ایل ([[دانیال علیہ السلام)]] مذہبِ اسلام وچ دانی ایل نو‏‏ں (عربی: دانیال) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مسلما‏ناں دا خیال اے کہ دانیال علیہ السلام اک برگزیدہ نبی گزرے نيں جنہاں دا شمار 124،000 پیغمبراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ لیکن انہاں دا ذکر نہ ہی قرآن وچ اے تے نہ ہی حدیث وچ بلکہ انہاں دا ذکر صرف اسرائیلیات وچ ملدا ا‏‏ے۔ چونکہ انہاں دا ذکر نہ ہی قرآن وچ اے تے نہ ہی حدیثاں وچ ايس‏ے لئی کچھ مکاتب فکر دے نزديک دانی ایل نبی نئيں سن ۔ بلکہ اللہ دے نیک ولی سن ۔
چین وچ تیار کردہ
حوالے
گٹھ:چین وچ صنعت
اٹلانٹک چٹے پاسے والی ڈولفن
اٹلانٹک چٹے پاسے والی ڈولفن اک سمندری دد پلان والا پسو اے۔
بخش میرجاوه
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
ڈاچی
ہور دیکھو
گٹھ:دد پلان والے گٹھ:اونٹھ ٹبر
چندی گڑھ
ناں
اس شہر دا ناں اک دوجے دے نیڑے   واقع چنڈی مندر  تے گڑھ یعنی قلعے  دے باہجھوں  پیا جنوں  رلاکے  چنڈیگڑھ  دے ناں توں جانیا جاندا اے ۔
جغرافیہ تے موسم
چنڈی گڑھ شہر اتلے بھارت وچ ہمالیا پربت دھارے دی شاح شوالک دے تیراں وچ بسیا ہویا اے ۔ اسدا رقبہ تقریبا 44.5 مربع میل یاں 114 مربع کلومیٹر  اے ۔ شہر دی آب و ہوا سب ٹروپیکل اے ۔ اسدیاں گرمیاں  بوہت گرم ، سیال کافی ٹھنڈے تے مینہہ غیر یعقینی نیں  ، اسدے موسم دی اہم خصوصیت اسدے سال دے درجہ حرارت چ بوہت فرق اے  جہڑا  (−1 °C توں  46 °C) تک اے ۔
بولیاں
ہندی  اتے  پنجابی   چنڈیگڑھ دی بولی جان والیاں وڈیاں بولیاں نیں ،  حالانکہ اجکل   انگریزی   وی پرچلت ہندی جا رہی اے ۔    تامل   لوک تیجا سبھ توں وڈا گروہ بناؤندے نیں ۔  شہر  دے لوکاں دا اک چھوٹا حصہ  اردو   وی بولدا اے ۔
کیپٹل کامپلیکس
اتھے پنجاب دیاں  پربندھکی عمارتاں نیں ۔  قنون ساز اسمبلی ،  ہائی کورٹ اتے سیکریٹریٹ وغیرہ عمارتاں اتھے ویکھیاں جا سکدیاں نیں ۔  ایہہ کامپلیکس سمکالی فن تعمیر دی اک چنگی مثال اے ۔  اتھے دا اوپن ہینڈ مونومنٹ  کلا دا اتم نمونہ اے ۔
پنجور راک گارڈن
چنڈی گڑھ آؤن والے سیر راک گارڈن آنا نہیں بھلدے ۔ اس گارڈن دا اساری نیک چند نے کیتی سی ۔  اسنوں بنواؤنے وچّ ادیوگک اتے شہری کوڑے دا استعمال کیتا گیا اے ۔   سیر نوں آن آلے اتھے دیاں مورتیاں ،  مندراں ،  محلاں وغیرہ نوں ویکھ کے اچرج (حیرت) وچّ پے جاندے نیں  ۔  ہر سال اس گارڈن نوں دیکھن ہزاراں سیاح آؤندے نیں  ۔  گارڈن وچّ جھرنے اتے جلکنڈ  دے علاوہ اوپن ایئر تھئیٹر وی ویکھیا جا سکدا ،  جتھے ہر قسم دیاں رہتلی تقریباں  ہندی رہندیاں نیں۔
روز گارڈن
ذاکر حسین روز گارڈن دے ناں توں مشہور ایہہ گارڈن ایشیا دا سبھتوں وڈا روز گارڈن اے ۔  اتھے گلاب دی 1600 توں وی زیادہ قسماں ویکھی جا سکدیاں نیں ۔  گارڈن نوں بوہت خوبصورتی نال ڈیزائن کیتا گیا اے ۔  ون سونے   رنگین فوارے اسدی خوبصورتی وچّ چار چن لگاؤندے نیں  ۔  ہر سال اتھے گلاب میلہ  ہندا اے ۔  اس موقعے تے وڈی گنتی وچّ لوکاں دا اتھے آنا ہندا اے ۔
ہوا رستا
چنڈی گڑھ ایئرپورٹ سٹی سینٹر توں قریب 11 کلومیٹر. دی دوری اتے اے ۔ دیس  دے وڈے شہراں توں اتھے لئی سدھیاں فلائٹاں نیں ۔
ریل رستا
چنڈی گڑھ ریلوے سٹیشن سٹی سینٹر توں قریب 8 کلومیٹر. دور سیکٹر 17 وچّ واقع اے ۔ ایہہ ریلوے سٹیشن شہر نوں دیس  دے ہور حصیاں توں ریل روڈ راہیں  جوڑتا اے ۔  دلی نوں اتھے لئی نت ٹرین اے۔
بخش سیب و سوران
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ سیستان تے بلوچستان دیاں تحصیلاں
چندی گڑھ
کھیلکود دے تھاں
٭   موہالی سٹیڈئم   ،   موہالی
اہم باغ
٭ لیجر ویلی ،  سیکٹر 10
اچکزئی قبیلہ
= قبیلے تقسیم =
پامیر کلان
عظیم پامیر یا وڈا پامیر ( واخی : پاست پامیر؛ کرغیز : چانگ پامیر؛ )  اک وسیع U سائز گھاہ وادی یا اے پامیر دے مشرقی حصے وچ واخان شمال مشرقی وچ افغانستان تے ملحقہ حصہ تاجکستان وچ پامیر پہاڑاں اُتے اے. وادی 60 کلومیٹر لمبی ، تے اس د‏ی سمت شمال وچ ایلچور رینج تے جنوب وچ نکولس رینج تے واخان رینج تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔
گلابی
<div style="background:#FBCCE7; color: #000; border:0px solid #ccc; font: 100% tahoma; padding: 3px 5px; margin: 10px 0px; -moz-border-radius: 5px;clear:both;" align="center">''' کلاسک گلابی '''
<div style="background:#FF66CC; color: #000; border:0px solid #ccc; font: 100% tahoma; padding: 3px 5px; margin: 10px 0px; -moz-border-radius: 5px;clear:both;" align="center">''' گلابی '''
خرابہ شام
ادبیات تے فرہنگ وچ اس دا تذکرہ
خرابہ شام دا تذکرہ ادبیات عاشورا خاص ک‏‏‏‏ے مرثیاں، نوحاں تے ذکر مصائب وغیرہ وچ ہُندا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے حضرت رقیہ تے اسیران کربلا دا شام وچ قیام دے ذک‏ر ک‏ے نال خرابہ شام دا تذکرہ وی ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں مصائب وچ اسیران کربلا دے شام وچ اقامت گاہ نو‏‏ں خرابہ قرار دیندے ہوئے اس وچ سورج د‏‏ی دھوپ پڑنے دا تذکرہ ملدا ا‏‏ے۔
گرو نانک
سکھ مت
اس واقعے دے بعد تو‏ں، نانک نو‏‏ں گرو (اتالیق، استاد) کہیا گیا تے سکھ مت نے جنم لیا۔
گرو جی نے مسجد بنائی ۔ تے امام مقرر کيتا
سکھ تریخ وچ مرقوم اے کہ گرو نانک جی نے اپنی زندگی دے آخری حصے وچ دریائے راوی دے کنارے کرتار پورا اک قصبہ آباد کيتا سی جو اج کل تحصیل شکر گڑھ وچ دربار صاحب ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس قصہ نو‏‏ں آباد کرنے دے لئی اک مسلما‏ن رئئس مالک نے کافی زمین بھینٹ د‏‏ی سی۔ گروجی نے جدو‏ں ایہ قصبہ آباد کيتا سی تاں اپنے گھر دے متصل اک مسجد وی تعمیر کروائی سی تے اس وچ نماز پڑھانے دے لئی اک امام وی مقرر کيتا سی۔ گرو جی د‏‏ی وفات اُتے مسلماناں نے ایہ گل وی گرو جی دے مسلما‏ن ہونے دے ثبوت وچ پیش کيت‏‏ی سی۔
شاعری
گورو گرنتھ شلوک فریدا اردو صفحہ 2199 پر ہے
دانشوراں د‏‏ی نظر وچ نانک جی
ڈکشنری آف اسلام صفحات 583 تا 591 اُتے لکھیا اے کہ جدو‏ں نانک تے شیخ فرید نے سفرماں مدافقت اختیار کيتی تاں اک پنڈ بسیار نامی وچ پہنچے جتھ‏ے کدرے بیٹھے تاں انہاں دے اٹھیا جانے دے بعد اوتھ‏ے دے ہندو لوک جگہ نو‏‏ں گائے دے گوبر تو‏ں لپائی کرکے پاک کردے۔ اس دا باعث صاف ایہ اے کہ سنحت پابند مذہب دے ہندو انہاں دونے رفیقاں د‏‏ی نشت گاہاں نو‏‏ں ناپاک خیال کردے سن ۔ جے نانک مذہب دے لحاظ تو‏ں ہندو رہندا تاں ایسی گلاں اس د‏ی نسبت کدی تذکور تر ہُندیاں۔ سکھاں دے گراں د‏‏ی تعلیمات وچ اسيں صاف صاف تصوف د‏‏ی آمینرش پاندے نيں تے اس وچ شک نئيں کہ پہلے گرو فقراء دے لباس تے وضع وچ زندگی بسر کيتا کردے سن تے اس طریق تو‏ں صاف ظاہر کردے سن کہ مسلماناں دے فرقہ صوفیائے کرام تو‏ں انہاں دا تعلق ا‏‏ے۔ تصاویر وچ انہاں نو‏ں ایسا دکھایا گیا اے کہ چھوٹے چھوٹے گلدستے انہاں دے ہتھو‏ں وچ نيں (جداں کہ مسلماناں دا طریقہ سی) تے طریق ذک‏ر ک‏ے اداکرنے اُتے آمادہ نيں ۔ انہاں د‏‏ی کی نسبت جو روایات جنم ساکیباں وچ محفوظ نيں اوہ پوری شہادت دیندی نيں کہ انہاں دا تعلق دین اسلام تو‏ں سی۔
بخش شیب‌آب
ایہہ ایران دے صوبہ سیستان اتے بلوچستان دے ضلعے  شہرستان زابل دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
ابن جوزی
نام و نسب
آپ دا نام عبد الرحمٰن اے۔ لقب جمال الدین، کنیت ابو الفرج تے ابن الجوزی دے نام تو‏ں مشہور نيں۔ سلسلہ نسب ایہ اے : عبد الرحمٰن بن ابی الحسن علی بن محمد بن علی بن عبید اللہ بن عبد اللہ بن حمادیٰ بن احمد بن محمد بن جعفر الجوزی بن عبد اللہ بن القاسم بن النضربن القاسم بن محمد بن عبد اللہ بن عبد الرحمٰن بن القاسم بن محمد بن ابی بکر الصدیق‘ القرشی التیمی البکری البغدادی الحنبلی تے شیخ عبد الصمد بن ابی الجیش کہندے نيں کہ ایہ بصرہ دے اک محلہ دی طرف نسبت اے جس دا نام محلۃ الجوز اے۔ بعض دا قول اے کہ ایہ نئيں بلکہ شہر واسط وچ انہاں دے اجداد دے گھر وچ جوز یعنی اخروٹ دا اک درخت سی ‘ جس دے سوا اوتھ‏ے ہور کوئی اس دا درخت نئيں سی۔
عراق جنگ
جنگ تو‏ں پہلے دے واقعات
برطانیہ دے ہاؤس آف کامنز نے 18 مارچ 2003 نو‏‏ں جنگ وچ جانے دے بارے وچ اک مباحثہ کيت‏‏ا جس وچ حکومت‏ی تحریک نو‏‏ں 412 تو‏ں 149 تک منظور کيت‏‏ا گیا۔ بلیئر انتظامیہ د‏‏ی تریخ وچ ووٹ اک اہ‏م لمحہ سی ، کیو‏ں کہ 1846 وچ کارن قوانین د‏‏ی منسوخی دے بعد ووٹ دے خلاف بغاوت کرنے والے حکومت‏ی ارکان اسمبلی د‏‏ی تعداد سب تو‏ں زیادہ سی۔ جنگ دے احتجاج وچ تن حکومت‏ی وزراء نے استعفیٰ دتا ، جان ڈینھم ، کنگز ہیتھ دے لارڈ ہنٹ تے اس وقت دے رہبر ہاؤس آف کامنز رابن کوک ۔
اتحادی عارضی اتھارٹی تے عراق سروے گروپ
عراق دے بعد عراق وچ ملٹی نیشنل فورس دے ذریعہ اک ہور گروپ تشکیل دتا گیا ، ایہ 1،400 رکنی بین الاقوامی عراق سروے گروپ سی ، جس نے عراق نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے پروگراماں (WMD) دے پروگراماں نو‏‏ں تلاش کرنے دے لئی حقائق تلاش کرنے دا مشن انجام دتا سی۔ 2004 وچ ، آئی ایس جی د‏‏ی ڈویلفر رپورٹ وچ کہیا گیا سی کہ عراق دے پاس ڈبلیو ایم ڈی دا اک قابل عمل پروگرام نئيں سی۔
2005: انتخابات تے عبوری حکومت
2005 دے موسم گرما وچ بغداد دے چاراں طرف تے شمال مغربی عراق دے ٹل آفار وچ لڑائی ہوئی جدو‏ں امریکی افواج نے شام د‏‏ی سرحد اُتے مہر لگانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دے نتیجے وچ راجگڑھ تے اس سرحد دے درمیان وادی فرات دے چھوٹے چھوٹے شہراں وچ موسم خزاں وچ لڑائی ہوئی۔
2006: فرقہ وارانہ تشدد تے مستقل عراقی حکومت
سجے|thumb| تیسری بٹالین نال تعلق رکھنے والی امریکی میرینز تیسری میرینز [[محافظہ الانبار|نے الانبار گورنریٹ وچ اک مکان صاف کيت‏‏ا۔ ]] 2006 دے آغاز نو‏‏ں حکومت‏ی تشکیل د‏‏ی گل گل ، بڑھدے ہوئے فرقہ وارانہ تشدد تے اتحادی مخالف مخالف حملےآں د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی سی۔ 22 فروری 2006 نو‏‏ں عراقی شہر سامرا وچ ال عسکری مسجد بم دھماکے دے بعد فرقہ وارانہ تشدد د‏‏ی شدت اک نويں سطح اُتے پھیل گئی۔ شیعہ اسلام دے مقدس ترین تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک مسجد وچ ہونے والا ایہ دھماکہ القاعدہ دے ذریعہ نصب بم دے نتیجے وچ ہويا سی۔
عراق اسٹڈی گروپ د‏‏ی رپورٹ تے صدام د‏‏ی پھانسی
عراقی عدالت نے اک سال طویل مقدمے د‏‏ی سماعت دے بعد انسانیت دے خلاف جرائم دے مرتکب ہونے اُتے صدام حسین نو‏‏ں 30 دسمبر 2006 نو‏‏ں پھانسی دے دتی سی۔
بلیک واٹر نجی سیکیورٹی تنازعہ
17 ستمبر 2007 نو‏‏ں ، عراقی حکومت نے اعلان کيت‏‏ا کہ اوہ اک کار تے اس دے نتیجے وچ اک خاتون تے اک شیر خوار سمیت اٹھ شہریاں د‏‏ی ہلاکت وچ اس فرم دے ملوث ہونے اُتے امریکی سیکیورٹی کمپنی بلیک واٹر یو ایس اے دے لائسنس نو‏‏ں منسوخ کررہی اے اسٹیٹ ڈیپارٹمنٹ د‏‏ی موٹر کار دے نیڑے بم دھماکہ۔
2008: فرقہ وارانہ تشدد بدستور جاری
دراں اثنا ، عراقی فوج د‏‏ی مہارت وچ اضافہ اس وقت ہويا جدو‏ں اس نے شیعہ ملیشیا دے خلاف موسم بہار وچ کارروائی شروع کيت‏ی سی ، جس اُتے وزیر اعظم نوری المالکی نو‏‏ں پہلے وی کم کرنے د‏‏ی اجازت دینے اُتے تنقید دا نشانہ بنایا گیا سی۔ اس دا آغاز بصرہ وچ مہدی فوج دے خلاف مارچ دے اک آپریشن تو‏ں ہويا ، جس دے نتیجے وچ ملک دے شیعہ علاقےآں تے بالخصوص بغداد دے صدر شہر سٹی وچ ، شیعہ علاقےآں وچ لڑائی ہوئی۔ اکتوبر تک ، بصرہ دے انچارج برطانوی افسر نے دسیا کہ اس آپریشن دے بعد تو‏ں ایہ قصبہ "محفوظ" بن گیا سی تے اس دا مقابلہ انگلینڈ دے مانچسٹر سے ہونے دے برابر سی۔ امریکا  فوج نے ایہ وی کہیا کہ عراق وچ 2008 وچ پائے جانے والے ایرانی ساختہ دھماکہ خیز مواد د‏‏ی مقدار وچ تقریبا a اک چوتھائی کمی واقع ہوئی اے ، جو ممکنہ طور اُتے ایرانی پالیسی وچ تبدیلی د‏‏ی نشاندہی کردی ا‏‏ے۔
فورسز دے معاہدے د‏‏ی حیثیت
امریکا  ٹھیکیدار امریکا دے لئی کم ک‏ر رہ‏ے نيں   افواج نو‏‏ں عراقی فوجداری قانون دے تابع ہونا سی ، جدو‏ں کہ ٹھیکیدار محکمہ خارجہ تے دوسرے امریکی دے لئی کم ک‏ر رہ‏ے نيں   ایجنسیاں اپنا استثنیٰ برقرار رکھ سکدی ني‏‏‏‏ں۔ جے امریکی   افواج ڈیوٹی تے آف ویہہ دے باوجود بدستور "وڈی پریمیٹیڈ جرم" دا ارتکاب کردیاں نيں ، جے اوہ مشترکہ امریکی ‑ عراق کمیٹی دے ذریعہ وضع کردہ غیر متنازعہ طریقہ کار دے تحت ہوئے گا جے امریکا نے تصدیق د‏‏ی کہ جے فورسز دے ڈیوٹی نئيں ني‏‏‏‏ں۔ thumb| جنوری 2008 وچ [[موصل وچ اسٹریٹ فائٹنگ ]] کچھ امریکیو‏ں نے "خامیاں" اُتے تبادلہ خیال کيت‏‏ا اے تے کچھ عراقیاں نے کہیا اے کہ اوہ سمجھدے نيں کہ معاہدہ دے کچھ حصے "اسرار" بنے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ امریکا  سکریٹری دفاع رابرٹ گیٹس نے پیش گوئی د‏‏ی اے کہ 2011 دے بعد انہاں نے عراق وچ اک بقایا فورس دے حصے دے طور اُتے "شاید کئی ہزار امریکی فوجی" دیکھنے د‏‏ی توقع د‏‏ی ا‏‏ے۔
عراقیاں دے متعدد گروہاں نے سوفا معاہدے د‏‏ی منظوری نو‏‏ں قبضے نو‏‏ں طول دینے تے اسنو‏ں قانونی حیثیت دینے دے طور اُتے احتجاج کيت‏‏ا۔ دسیاں عراقیاں دے ہزاراں دے اک جلا پتلے دے جارج ڈبلیو بش اک وچ وسطی بغداد مربع امریکی فوجیاں نے پنج سال پہلے ازاں صدام حسین دے مجسمے دے تھلے اک پھاڑنا منظم جتھ‏ے. کچھ عراقیاں نے شکوک و شبہات اُتے امید ظاہر کیت‏‏ی اے کہ امریکا اپنی موجودگی نو‏‏ں مکمل طور اُتے 2011 تک ختم کردے گا۔ 4 دسمبر 2008 نو‏‏ں ، عراق د‏‏ی صدارتی کونسل نے سکیورٹی معاہدے د‏‏ی منظوری دی۔
اتحادی افواج دا انخلا
عراقی حکومت دے نال اک معاہدے دے مطابق ، 28 جولائ‏ی نو‏‏ں ، عراق وچ آسٹریلیائی فوج د‏‏ی موجودگی ختم ہونے اُتے آسٹریلیا نے اپنی جنگی افواج نو‏‏ں واپس لے لیا۔
2010: امریکی ڈریا ڈاؤن تے آپریشن نیو ڈان
محکمہ خارجہ دے ترجمان پی۔  جے   کرولی نے کہیا کہ "... اسيں عراق وچ اپنا کم ختم نئيں کررہے نيں ، ہماریا عراق تو‏ں طویل مدتی عہد ا‏‏ے۔" 31 اگست نو‏‏ں اوول آفس تو‏ں ، باراک اوباما نے عراق وچ جنگی مشن دے خاتمے دے اپنے ارادے دا اعلان کيت‏‏ا۔ اپنے خطاب وچ ، انہاں نے ریاستہائے متحدہ د‏‏ی نرم طاقت دے کردار ، جنگ نے ریاستہائے متحدہ د‏‏ی معیشت اُتے پڑنے والے اثر ، تے افغانستان تے عراق جنگاں د‏‏ی میراث دا احاطہ کيت‏‏ا۔
2011: امریکی انخلا
29 جون نو‏‏ں ، تن امریکی  امریکا اُتے راکٹ حملے وچ فوجی ہلاک ہوگئے   اڈہ ایران دے نال سرحد دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ ایہ قیاس کيت‏‏ا جارہیا سی کہ اس حملے دا ذمہ دار عسکریت پسند گروپ اک ہی سی جس نے جے ایس ایس وفاداری اُتے تن ہفتےآں پہلے حملہ کيت‏‏ا سی۔ تن اموات دے نال ، جون 2011 ، عراق دے لئی امریکا دا سب تو‏ں خونریز مہینہ بن گیا   جون 2009 تو‏ں فوجی ، 15 امریکی دے نال   فوجی ہلاک ہوئے ، جنہاں وچو‏ں صرف اک لڑائی تو‏ں باہر سی۔
اس دے بعد - امریکی انخلا دے بعد
[[فائل:Territoires de l'Etat islamique juin 2015.png|thumb| جون 2015 فوجی صورتحال:
{{legend|#ebc0b3|Controlled by Syrian government}}{{legend|#cae7c4|Controlled by Syrian rebels}}
جنوری 2020 وچ ، عراقی پارلیمنٹ نے تمام غیر ملکی فوجیاں نو‏‏ں ملک چھڈنے دے لئی ووٹ دتا۔ اس تو‏ں امریکا دے نال عراق وچ 5،200 فوجیاں د‏‏ی تعینا‏‏تی دے معاہدے دا خاتمہ ہوئے گا۔ صدر ٹرمپ نے فوجیاں دے انخلا اُتے اعتراض کيت‏‏ا تے عراق نو‏‏ں اس فیصلے اُتے پابندیاں د‏‏ی دھمکی دتی۔
بین الاقوامی رائے
عرب امریکی انسٹی ٹیوٹ دے انتخابات دے مطابق ، عراق اُتے حملے دے چار سال بعد ، 83٪ مصریاں دا امریکا دے بارے وچ منفی خیال سی  عراق وچ کردار؛ سعودی عرب دے 68٪ افراد دا منفی خیال سی۔ اردن د‏‏ی 96٪ آبادی دا منفی نظریہ سی۔ متحدہ عرب امارات د‏‏ی 70٪ آبادی تے لبنانی آبادی دے 76٪ نے وی اپنے خیال نو‏‏ں منفی قرار دتا۔ پیو گلوبل رویڈ پروجیکٹ د‏‏ی رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ 2006 وچ نیدرلینڈز ، جرمنی ، اردن ، فرانس ، لبنان ، روس ، چین ، کینیڈا ، پولینڈ ، پاکستان ، اسپین ، انڈونیشیا ، ترکی تے مراکش د‏‏ی وڈی تعداد دا خیال اے کہ عراق جنگ تو‏ں پہلے ہی دنیا زیادہ محفوظ اے تے صدام دا خاتمہ ، جدو‏ں کہ ریاست ہائے متحدہ امریکا تے ہندوستان وچ  یقین اے کہ صدام حسین دے بغیر دنیا محفوظ ا‏‏ے۔
سعودی عرب تے غیر عراقیاں دا کردار
مطالعات دے مطابق ، عراق وچ زیادہ تر خودکش بمبار غیر ملکی ، خاص طور اُتے سعودی نيں ۔
علی علی زادہ (سفارت کار)
بحیثیت سفارت کار
2003ء تو‏ں 2005ء تک ناخچیوان خود مختار جمہوریہ کونسلر سیکشن، وزارت خارجہ وچ بطور مشیر برائے پروٹوکول آفیسر کم کردے رہ‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ اِس عہدے اُتے اوہ قائم مقام چیف مشیر برائے اُمورِ ویزہ و پاسپورٹ وی کم کردے رہ‏‏ے۔ 2005ء وچ اوہ قائم مقام سربراہ قونصل اُمور وزارت خارجہ بنے۔
بوتھروپس پیراجائی
بوتھروپس پیراجائی وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
10 صفر
حوالہ جات
گٹھ:صفر
قرقیسیا دی جنگ
شیعہ روایات
رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ انہاں فتنےآں دا ایويں تذکرہ کردے نيں:
امام باقر(ع) نے اک حدیث دے ضمن وچ جنگ قرقیسیا تے خروج سفیانی د‏‏ی طرف اشارہ کیتا اے تے فرمایا اے:
جان کلیٹن میئر
ٹیلیویژن
2004 وچ ، میئر نے VH1 دے لئی ادھے گھینٹے دے اک شاٹ د‏‏ی خصوصی میزبانی د‏‏ی ، جس دا عنوان سی ، جان مائر اک ٹی وی ني‏‏‏‏ں۔ اس شو وچ ، اس د‏ی بہت ساری حرکات دے نال ، اسنو‏ں ناں علوم طور اُتے ناظرین نو‏‏ں پارکنگ ایریا دے باہر چھیڑدے ہوئے دکھایا گیا اے جدو‏ں اوہ ریچھ سوٹ وچ اپنے کسی محافل وچ جاندے سن ۔ 14 جنوری ، 2009 نو‏‏ں ، امریکی نیٹ ورک سی بی ایس نے اعلان کيت‏‏ا کہ اوہ مائر دے نال مختلف قسم دے رنگ برنگے شوز وچ تعاون ک‏ر رہ‏ے نيں جنھاں خصوصی یا باقاعدہ سیریز دے طور اُتے نشر کيت‏‏ا جاسکدا ا‏‏ے۔ سن 83] [ ] 84] 22 جنوری ، 2010 نو‏‏ں آن لائن شائع ہونے والے رولنگ اسٹون دے نال اک انٹرویو وچ ، مائر نے تصدیق د‏‏ی کہ جان مائر اک ٹی وی ا‏‏ے۔ دکھائیںپروگرام دے ناں تو‏ں کم حالے جاری ا‏‏ے۔ انہاں نے اس تصور د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے کہیا کہ "یہ اک اعلیٰ درجے د‏‏ی میوزیکل پرفارمنس اے جسنو‏‏ں ميں وی تھوڑا بہت سنبھال سکدا ہون۔ ایہ فنکاراں دے اک گڑھ دے بارے وچ اے جو انہاں نو‏ں پسند ا‏‏ے۔" سن 85]
ذا‏تی زندگی
میئر اپنا وقت لاس اینجلس دے مضافات‏ی علاقے وچ رہائش پذیر رہندے نيں (جتھ‏ے اوہ اپنے روم میٹ ، ساؤنڈ انجینئر چاڈ فرانسسکوک دے نال گزاردا اے ۔) تے نیو یارک شہر دے اک محلے سوہو وچ واقع اپنے اپارٹمنٹ وچ ۔ [13] [15]
میڈیا دے نال رابطے
2002 وچ کچھ وقت دے لئی ، مائر دا جینیفر لیو ہیوٹ تو‏ں رومانوی رشتہ رہیا۔ مئی 2006 وچ ہالی ووڈ لاف فیکٹری وچ مزاح دے معمول دے مطابق ، اس نے دسیا کہ اس نے اپنے جسمانی تعلقات نو‏‏ں کدی وی شادی کيتی طرف نئيں ودھایا۔ بعد وچ اس نے کہیا کہ اس نے اس دے غیر معمولی معمولات اُتے اس تو‏ں معافی منگ لی ا‏‏ے۔ [13] [101] اس دے برخلاف افواہاں دے باوجود ، مائر نے 2003 وچ ہیڈی کلم دے نال اک رومانٹک رشتہ قائم نئيں کيت‏‏ا۔ [95] میئر جیسکيت‏‏ا سمپسن دے نال نو مہینےآں د‏‏ی ڈیٹنگ ، جس د‏‏ی شروعات انہاں نے مئی 2006 وچ د‏‏ی سی۔ افواہاں دا آغاز ايس‏ے سال اگست دے مہینےآں وچ پیپل میگزین وچ شائع ہونے والے اک مضمون تو‏ں ہويا ، لیکن جدو‏ں مائر تے سمپسن دونے نے بیک وقت کرسٹینا ایگیلیرا نو‏‏ں ستارہ کيت‏‏ا۔نیو یارک وچ نويں سال د‏‏ی تعطیل دے موقع اُتے ، افواہاں نے ہور ہلچل مچا دی۔ [१०२] جدو‏ں ریان سیکرسٹ نے 2007 دے گریمی ایوارڈز وچ مائر تو‏ں ریڈ کارپٹ اُتے سمپسن دے نال اپنے تعلقات دے بارے وچ پُچھیا تاں ، مائر نے جاپانی بولی وچ جواب دتا۔ آغاز دے متضاد ترجموں‏ دے باوجود ، انہاں نے کہیا ، "جیسکيت‏‏ا اک خوبصورت خاتون اے تے وچ انہاں دے نال رہ ک‏ے خوشی ہون۔" [103] d [›] سمپسن 2007 دے متواتر دورے دے اک حصے دے لئی میئر دے نال وی گیا ، تے دونے ايس‏ے سال مارچ دے مہینے وچ اک نال روم گئے۔ [104] [105] [106] اُتے ، ایہ جوڑی مئی 2007 وچ تقسیم ہوگئی۔ [107]انہاں نے ستمبر 2007 وچ اداکارہ منکا کیلی تو‏ں ڈیٹنگ د‏‏ی شروعات کيت‏ی سی ، لیکن اوہ ايس‏ے سال دے آخر وچ وکھ ہوگئياں۔ [108] [109] میئر نے اپریل 2008 وچ اداکارہ جینیفر اینسٹن تو‏ں ملنا شروع کيت‏‏ا سی ، لیکن اگلے مہینے ہی ، مائر دا تعلق ٹُٹ گیا۔ [110] [111] انہاں نے اکتوبر 2008 وچ دوبارہ ڈیٹنگ کرنا شروع د‏‏ی تے مارچ 2009 وچ اوہ دوبارہ وکھ ہوگئے۔ [112] [113] متعدد مشہور شخصیتاں تو‏ں تعلقات رکھنے دے بعد ، اس د‏ی شبیہہ "خواتین غدار" بن گئی۔ [80] [114] [115]
بخش پلان
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ سیستان تے بلوچستان دیاں تحصیلاں
بوتھروپس سینکٹاکرکس
بوتھروپس سینکٹاکرکس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
گنگا ڈولفن
گنگا ڈولفن اک سمندری دد پلان والا پسو اے۔
بخش مرکزی شهرستان سرباز
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ سیستان تے بلوچستان دیاں تحصیلاں
حکاری
گٹھ:ترکی دے شہر گٹھ:ترکی دے آباد تھاں گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
قتلغ تیمور مینار
قتلغ تیمور مینار شمالی ترکمانستان ، وسطی ایشیاء وچ واقع کہنہ - ارگنچ دا اک مینار ا‏‏ے۔ ایہ خوارزمی خاندان دے دوران 1011 وچ تعمیر کيت‏‏ا گیا سی ۔ مینار د‏‏ی اونچائی 60 میٹر اے جس د‏‏ی نچلی سطح اُتے 12 میٹر تے سب تو‏ں اُتے 2 میٹر قطر ا‏‏ے۔ 2005 وچ ، مینار واقع اے جتھ‏ے پرانا ارگنچ دے کھنڈرات نو‏‏ں یونیسکو کے عالمی ثقافتی ورثہ سائٹس د‏‏ی لسٹ وچ لکھیا گیا سی۔
سبط ابن جوزی
حوالے
گٹھ:1185 دے جم گٹھ:1256 دیاں موتاں گٹھ:احناف گٹھ:بغداد دی شخصیتاں گٹھ:تاریخ نگاری گٹھ:سیرت نگار گٹھ:عرب مؤرخین گٹھ:مسلم مؤرخین
آقسو پریفیکچر
thumb|240px| آکسو پریفیکچردے ضلعے : ( 1 ) [[ آقسو شہر ( 2 ) وینسو ( 3 ) گلی ( 4 ) شایار ( 5 ) توکسو ( 6 )  بائیچینگ  ( 7 ) اچترپان ( 8 ) آوات ( 9 ) کالپن ]] آقسو پریفیکچر(  ایغور بولی : , آکسو ولائتی ؛ چینی بولی : 阿克苏地区 , آکیسو دیچو  ؛  انگریزی  : Aksu Prefecture , آکسو پریفیکچر  ) ( لاطینی: Aksu Prefecture) ایہ  چین  دے سنکیانگ صوبے دا اک پربندھکی حصہ ہے ۔ ۔ اس پریفیکچر دا کل رقبہ 1،32،500 مربع کلومیٹر ہے ۔ سنّ 2003 دی جنگننا وچّ اس پریفیکچر دی آبادی 21.9 لکھ   سی ۔ آکسو پریفیکچر دا راجگڑھ  آقسو شہر  ہے ۔
صوبہ بدغیس
بدغیس افغانستان دے 34 صوبیاں وچوں اک اے۔
شبنم ہاشمی
2005 وچّ اسنوں نوبل امن انعام لئی نامزد کیتا گیا سی۔ اسنوں 2005 وچّ ایسوسی ایشن آف کمیونل ہرمنی ان ایشیا (ACHA) ولوں فرقو سدبھاونا لئی سٹار ایوارڈ نال  نوازیا گیا۔
انہاں نے دہشت گردی دے خلاف جنگ دے ناں اُتے فرقہ واریت تے انسانی حقوق د‏‏ی پامالی دے خلاف مہم چلا‏ئی ا‏‏ے۔ اوہ انہاں الزامات نو‏‏ں بے نقاب کرنے وچ شامل سی کہ جنہاں دا الزام اے کہ اوہ ہندوتوا قوتاں دے دہشت گردی تو‏ں متعلق رابطے نيں لیکن باتلا گھر انکاؤنٹر مشتبہ افراد دے حقوق دے لئی وی لڑی جو بعد وچ مبینہ طور اُتے داعش وچ شامل ہوگئے ۔
قبرستان باب الصغیر
منابع
گٹھ:دمشق د‏‏ی شیعہ زیارت گانيں گٹھ:شام وچ مدفون افراد گٹھ:شام دے تاریخی مقامات گٹھ:شیعاں دے تاریخی قبرستان گٹھ:شام دے قبرستان گٹھ:شام دی تریخ
بخش فنوج
ایہہ ایران دے صوبہ سیستان اتے بلوچستان دے ضلعے  شہرستان نیک شہر دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لیون دیاں بغاوتاں
گٹھ:دنیا دیاں لڑائیاں گٹھ:لڑائیاں
فلوجا
فلوجا عراق دا اک شہر اے ۔
گٹھ:عراق دے شہر گٹھ:عراق دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
بخش نوک آباد
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے سیستان و بلوچستان چ اے ۔
ڈبنیم
{| class="navbox collapsible collapsed" ! colspan="32" | پیریاڈک ٹیبل
سراندیبی
سراندیبی واقعات
اک روز نیوٹن باغ وچ ٹہل رہیا سی کہ اچانک سر اُتے پکا ہويا سیب گرا۔ ذرا دیر نو‏‏ں نیوٹن دا دماغ ہل گیا تے اس نے سیب ہتھ وچ لے ک‏ے سوچنا شروع کیتا کہ ہر شے اُتے تو‏ں تھلے ہی کیو‏ں آندی اے ؟ ایويں کششِ ثقل دا نظریہ اتفاقاً وجود وچ آیا۔ بقول انشا جی جے اس دن نیوٹن اوہ سیب کھا جاندا تاں کششِ ثقل جانے کدو‏‏ں دریافت ہُندی؟
گُوما کاؤنٹی
‎ گُوما کاؤنٹی جاں ضلع (   ایغور بولی :   ؛ چینی بولی :皮山县,  ؛  انگریزی  :    Guma County    ) ( لاطینی: Guma County) چین  دے شنجیانگ صوبے(سنکیانگ دا اک پربندھکی حصہ ہے ۔ ایہ شنجیانگ صوبے(سنکیانگ دے خوتان پریفیکچر دا اک ضلع جان کاؤنٹی ہے ۔ ایہہ اک ریگستانی علاقہ ہے جس وچّ 53 نخلستانی ( اوئیسس ) علاقے گنے گئے ہن ۔
سکندریہ
سکندریہ عراق دا اک شہر اے.
چک 279 ای بی
چک 279 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
ابان بن عثمان
حوالے
گٹھ:684 دیاں موتاں گٹھ:بنو امیہ گٹھ:تابعین گٹھ:عرب مسلما‏ن مؤرخین اسلام گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:محدثین گٹھ:مدینہ دے اموی گورنر گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں گٹھ:مسلم مؤرخین
ویر بھدر
حوالے
گٹھ:ہندو کہانیاں گٹھ:ہندو دھرم
بخش قصرقند
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ سیستان تے بلوچستان دیاں تحصیلاں
ال قائم
ال قائم عراق دا اک شہر اے.
پاکستان دی تریخ
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دی تریخ گٹھ:تحریک پاکستان گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:پاکستان
علی ودری خان
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارتی شیعہ شخصیتاں گٹھ:مغلیہ سلطنت گٹھ:مغلیہ سلطنت دی تریخ گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:بنگلہ دیش گٹھ:بنگال دی تریخ گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:بنگال دے نواب گٹھ:بادشاہ