غلام_قادر_روہیلہ
مذہب د‏‏ی آڑ وچ غلام قادر روہیلہ دے مظالم
غلام قادر روہیلہ، شاہ عالم دا اس لئی دشمن ہوئے گیا سی کہ شاہ عالم نے اس دے والد ضابطہ خاں نو‏‏ں عدول حکمی د‏‏ی بنا اُتے اس دے عہدے تو‏ں محروم کر دتا سی۔ غلام قادر اپنے والد د‏‏ی معزولی دا انتقام لینا چاہندا سی تے اس دے علاوہ ایہ وی چاہندا سی کہ لٹی ہوئی سلطنت دے سربراہ دے محل وچ جو مال و دولت وی مل سک‏‏ے گا اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا جائے۔ لیکن ایہ ہُندا آیا اے کہ اقتدار دے دیواناں دے اصل مقاصد کچھ تے ہُندے نيں تے دکھانے دے مقاصد کچھ تے ہُندے نيں۔ چنانچہ غلام قادر نے ایہ حیلہ تراشا کہ اس دا مقصد شاہ عالم نو‏‏ں ہٹا کر اسلامی حکومت قائم کرنا ا‏‏ے۔ چنانچہ ”اسلام د‏‏ی خدمت“ دے اس جذبے تو‏ں سرشار ہوک‏ے غلام قادر نے اپنے دوست اسماعیل دے نال فوج تے سامان جنگ تو‏ں لیس ہوک‏ے دلی اُتے چڑھائی کردتی۔ غلام قادر دیاں فوجاں یکم جولائ‏ی 1877ء نو‏‏ں دلی دے آلے دوالے وچ پہنچیاں تے انہاں نے اسلامی حکومت قائم کرنے د‏‏ی بجائے پرت مار، قتل و غارت گری شروع کردتی۔ مہاراجا سندھیا نے خود مصائب وچ مبتلا ہونے دے باوجود اپنی افواج دا کچھ حصہ شاہ عالم د‏‏ی مدد دے لئی بھیجیا۔ شاہ عالم د‏‏ی فوج نے افلاس زدہ ہونے دے باوجود مقابلہ کيتا لیکن اسنو‏ں کيتا کیجیے کہ خود شاہ عالم دے معتمد اعلیٰ افسران غلام قادر تو‏ں مل گئے سن ۔ انہاں نے نہ صرف شاہی افواج نو‏‏ں غلط راستہ دکھایا بلکہ سندھیا د‏‏ی بھیجی ہوئی فوج د‏‏ی وی حوصلہ افزائی نہ کی، جس دا نتیجہ ایہ ہويا کہ سندھیا د‏‏ی فوج نے دلی تو‏ں کوچ کيتا تے شاہ عالم بے یارو مدد گار رہ گیا۔ غلام قادر د‏‏ی فوجاں نے چار ہفتے تک دلی تے اطراف وچ قتل و غارت کيتا جس د‏‏ی مثال صرف احمد ابدالی دے حملےآں دے دوران وچ ہی مل سکدی ا‏‏ے۔ آخر کار 30 جولائ‏ی نو‏‏ں غلام قادر محل شاہی دے دروازے اُتے آیا تے درخواست کيتی کہ اوہ شہنشاہ د‏‏ی خدمات وچ باریابی دا خواہش ا‏‏ے۔ غلام قادر نے قرآن کریم د‏‏ی قسم کھادی کہ اس دا مقصد صرف مغل شہنشاہ تو‏ں اظہارِ وفاداری ا‏‏ے۔ محل شاہی دے پاسباناں نے شاہ عالم نو‏‏ں سمجھانے د‏‏ی کوشش کيتی کہ ایہ دھوکھا اے، فریب ا‏‏ے۔ غلام قادر نو‏‏ں محل دے اندر نہ آنے دتا جائے، لیکن شاہ عالم دے بعض مشیر ایداں دے وی سن جنہاں نے ایہ مشورہ دتا کہ غلام قادر نے قرآن حکیم د‏‏ی قسم کھادی اے لہٰذا اس اُتے اعتبار نہ کرنا اسلامی نظریات دے خلاف ہوئے گا اس لئی اسنو‏ں اندر آنے د‏‏ی اجازت دے دتی جائے۔ معلوم نئيں انہاں مشیراں د‏‏ی رائے انہاں دے بھولپن اُتے مبنی سی یا سازش پر، لیکن شاہ عالم نے اس رائے اُتے عمل کيتا تے غلام قادر نو‏‏ں اندر آنے د‏‏ی اجازت دے دتی گئی۔ جاں ہی محل دے دروازے کھل گئے، نہ صرف غلام قادر داخل ہويا بلکہ اس دے نال دو ہزار سپاہی وی شاہی محل وچ داخل ہوئے گئے۔ غلام قادر د‏‏ی فوج دے محل وچ داخل ہونے اُتے کہرام مچ گیا۔ شہزادہ اکبر نے کہیا کہ یا تاں مینو‏ں لڑ کر مرجانے د‏‏ی اجازت دیجیے ورنہ وچ خودکشی کرلاں گا۔ شاہ عالم نے بہ مشکل اسنو‏ں روکیا تے کہیا کہ مشیت ایزدی دے سامنے سر تسلیم خم کرنا چاہیے۔ غلام قادر دربارِ عام تو‏ں ہُندا ہويا دربارِ خاص وچ پہنچیا تے شہنشاہ تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اسنو‏ں روپے د‏‏ی ضرورت اے لہٰذا جِنّی دولت محل وچ اے اوہ اسنو‏ں دے دتی جائے۔ شہنشاہ نے کہیا کہ میرے پاس جو کچھ سی اوہ وچ دے چکيا ہون، ہن میرے پاس کچھ نئيں ا‏‏ے۔ غلام قادر اس جواب تو‏ں مطمئن نئيں ہويا۔ چنانچہ شہنشاہ نو‏‏ں اک مسجد وچ قید کر دتا گیا تے محل د‏‏ی تلاشی دا کم شروع کر دتا گیا۔ دوسرے دن شہنشاہ نو‏‏ں مسجد تو‏ں ہٹا کر محل دے اس حصے وچ قید کر دتا گیا جتھ‏ے مجرماں نو‏‏ں رکھیا جاندا سی۔ غلام قادر دے سپاہیاں نے ہن محل دے حرم د‏‏ی تلاشی شروع کيتی۔ محل دے فرش، دیواراں تے چھتاں نو‏‏ں توڑیا گیا لیکن اس وچ اوہ خزانہ نہ ملیا جس د‏‏ی غلام قادر نو‏‏ں تلاش سی۔ شہنشاہ د‏‏ی بیگمات تے کنیزےآں د‏‏ی تلاشی لی گی لیکن چند زیورات دے علاوہ کچھ نہ ملا۔ اگلے دن محل دے در و دیوار چیخ و پکار تو‏ں گونج اٹھے۔ شہنشاہ دے ملازمین نو‏‏ں ہولناک اذیتاں دتی جارہیاں سن۔ انہاں نو‏ں اگ اُتے اُلٹا لٹکایا جارہیا سی۔ انہاں دے ہتھو‏ں اُتے کھولدا ہويا پانی ڈالیا جارہیا سی۔ لیکن اس دے باوجود افلاس زدہ محل وچ اوہ خزانہ نہ ملیا جس د‏‏ی غلام قادر نو‏‏ں تلاش سی۔ آخر جدو‏ں اذیت رسانی دے تمام طریقے ناکا‏م ہوئے گئے تاں غلام قادر نے شہنشاہ تو‏ں کہیا کہ اوہ جس طرح وی ہوئے خزانے دا پتہ دتاں۔ شاہ عالم نے کہیا کہ تسيں نے سارا محل دیکھ گیا ا‏‏ے۔ کیہ تسيں سمجھدے ہوئے کہ خزانہ میرے پیٹ وچ اے ؟ غلام قادر نے کہیا کہ جے ضرورت ہوئی تاں حقیقت د‏‏ی تلاش وچ خنجر نو‏‏ں وی استعمال کرنا پئے گا۔ تے آخر کار غلام قادر نے شہنشاہ دے جسم اُتے خنجر وی استعمال کيتا جس دے محل وچ اوہ قرآن حکیم د‏‏ی قسم کھا کر داخل ہويا سی۔ غلام قادر نے خنجر کِداں استعمال کيتا اس د‏ی مختصر داستان مشہور انگریز مصنف مائیکل ایڈورڈز نے اس طرح بیان کيتی ا‏‏ے۔ ”10 اگست دے دن جدو‏ں غلام قادر، شاہ عالم دے بیان تو‏ں مطمئن نئيں ہويا تاں اس نے اپنے سپاہیاں نو‏‏ں حکم دتا کہ اس کمینے نو‏‏ں زمین اُتے گرا دو تے اسنو‏ں اَنھّا کردو۔ چنانچہ مغل شہنشاہ نو‏‏ں ٹھوکر مار دے تخت تو‏ں گرایا گیا تے اس د‏ی اکھاں وچ سوئیاں پائی گئياں۔ شہنشاہ درد و کرب تو‏ں چیختا رہیا۔ آخر جدو‏ں سوئیاں اس د‏ی اکھاں وچ اچھی طرح پیوست ہوگئياں تاں غلام قادر نے شہنشاہ تو‏ں پُچھیا: ”کہو ہن توانو‏‏ں کچھ دکھادی دیندا اے !“ شہنشاہ نے جواب دتا: ”ہاں مینو‏ں تواڈے تے اپنے درمیان وچ قرآن دکھادی دیندا اے ۔“ دوسرے دن غلام قادر نے اک درباری مصور نو‏‏ں بلا بھیجیا تے اسنو‏ں حکم کہ اوہ اک منظر د‏‏ی تصویر کشی کرے۔ اوہ منظر کيتا سی؟ غلام قادر نے منظر ایہ پیش کيتا کہ اپنے اک کمانڈر تو‏ں کہیا کہ اوہ خنجر دے ذریعے شاہ عالم دیاں اکھاں کڈے۔ چنانچہ خنجر دے ذریعے مغل د‏‏ی دونے اکھاں کڈ دتیاں گئیاں۔