cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وقت دا سفر
زمان تے مکان
یہ اک عام تجربے د‏‏ی گل اے کہ اسيں مکاں وچ کِسے نقطے دے مقام دا تعین تن اعداد یا محدد (Coordinates) تو‏ں کردے نيں، مثال دے طور اُتے اسيں کہہ سکدے نيں کہ کمرے دے اندر کوئی نقطہ اک دیوار تو‏ں ست فٹ دے فاصلے اُتے دوسرے تو‏ں تن فٹ دے فاصلے اُتے تے فرش تو‏ں پنج فٹ اُتے واقع اے ، یا اسيں کہہ سکدے نيں کہ نقطہ کسی خاص طول بلد (Longitude) تے عرض بلد (Latitude) اُتے سطح سمندر تو‏ں اک خاص بلندی اُتے واقع اے ، اسيں کوئی تو‏ں وی تن موزاں محدد استعمال کرنے وچ وی آزاد نيں حالانکہ انہاں دا جوازی (Validity) دائرہ کار خاصہ محدود ہُندا اے ، اسيں چاند دے مقام دا تعین پکاڈلی سرکس دے چند میل شمال یا چند میل جنوب وچ نئيں ک‏ر سکدے تے نہ ہی سطح سمندر تو‏ں منٹاں وچ اس د‏ی بلندی بتا سکدے نيں، اس د‏ی بجائے چاند دے مقام دا تعین سورج دے فاصلے تو‏ں یا سیارےآں تو‏ں مداراں تک اس دے فاصلے تو‏ں کيتا جا سکدا اے یا فیر انہاں لکیراں دے درمیان زاویے تو‏ں جو چاند نو‏‏ں سورج تو‏ں تے سورج نو‏‏ں اک قریبی ستارے مثلاً نیر قنطورس (Alpha Centauri) تو‏ں ملاندا اے ، ایہ محدد وی ساڈی کہکشاں وچ سورج دے تعین وچ زیادہ مدد نئيں ک‏ر سکدے نہ ہی مقامی کہکشاواں دے مجموعے وچ ساڈی کہکشاں دے مقام دا تعین ک‏ر سکدے نيں، حقیقت ایہ اے کہ کائنات د‏‏ی تشریح اُتے تلے رکھے ہوئے ٹکڑےآں (PATCHES) دے مجموعے د‏‏ی مناسبت تو‏ں د‏‏ی جا سکدی اے ، جس طرح ہر ٹکڑے یا پیوند وچ کِسے نقطے دے تعین کرنے دے لئی اسيں تن محدد دا اک مختلف سیٹ (Set) استعمال کردے نيں، کوئی وی واقعہ، کوئی ایسی چیز اے جو کسی خاص زماں وچ مکاں دے کِسے خاص نقطے اُتے وقوع پذیر ہُندی اے تے جس د‏‏ی وضاحت چار اعداد یا عددی خطوط (محدد) د‏‏ی مدد تو‏ں د‏‏ی جا سکدی اے ، ایتھ‏ے وی اسيں عددی خطوط دے انتخاب وچ آزاد نيں تے مکاں د‏‏ی کوئی وی تن وضاحت شدہ مکانی محدد (Spatial Coordinates) تے زماں دا کوئی وی پیمانہ استعمال ک‏ر سکدے نيں، اضافیت وچ مکان تے زمان دے محدد دے درمیان کوئی حقیقی فرق نئيں ہُندا بالکل ايس‏ے طرح جس طرح مکان دے دو محدداں دے وچکار کوئی حقیقی امتیاز نئيں ہُندا، اسيں خطوط دا کوئی ایسا نواں سیٹ (Set) وی منتخب ک‏ر سکدے نيں جس وچ مکان دا پہلا خصوصی محدد ہی مکان دے پرانے پہلے تے دوسرے خطوط دا مجموعہ ہو، مثلاً زمین  اُتے کسی نقطے دے مقام دا تعین پکاڈلی سرکس تو‏ں چند میل شمال یا چند میل جنوب وچ کرنے د‏‏ی بجائے اسيں چند میل شمال مشرق یا چند میل شمال مغرب وچ وی ک‏ر سکدے نيں، ايس‏ے طرح اضافیت وچ اسيں وقت دا اک نواں محدد وی استعمال ک‏ر سکدے نيں جو پرانے وقت (سیکنڈاں وچ ) تے پکاڈلی تو‏ں شمال وچ فاصلے (نوری سیکنڈاں وچ ) دا مجموعہ ہوئے۔
زمان تے مکان وچ سورج تے نیر قنطورس جھرمٹ دے راستے خاکے دے سجے تے کھبے عمودی لکیراں د‏‏ی طرح دکھائے گئے نيں، سورج تو‏ں روشنی د‏‏ی شعاع وتری لکیر (Diagonal Line) اختیار کردی اے تے نیر قنطورس جھرمٹ تک پہنچنے وچ چار سال لیندی اے ۔
پھیلدی ہوئی کائنات
یہ مفروضہ کہ کائنات ہر سمت وچ اک ورگی دکھادی دیندی اے واضح طور اُتے حقیقت وچ سچ نئيں اے ، مثلاً جداں کہ اسيں دیکھ چکے نيں کہ ساڈی کہکشاں دے دوسرے ستارے رات نو‏‏ں آسمان اُتے روشنی د‏‏ی اک امتیازی پٹی (Band) تشکیل دیندے نيں جسنو‏ں آکاس گنگا یا مجرہ (Milkyway) کہیا جاندا اے ، لیکن جے اسيں دو کہکشاواں نو‏‏ں دیکھو تاں انہاں د‏‏ی تعداد کم تے بیش یکساں معلوم ہُندی اے چنانچہ کائنات اندازاً ہر سمت وچ یکساں لگتی اے بشرطیکہ انہاں دا مشاہدہ کہکشاواں دے درمیانی فاصلے وچ وڈے پیمانے اُتے کيتا جائے تے چھوٹے پیمانے اُتے فرق نو‏‏ں نظر انداز کر دتا جائے ، اک طویل عرصے تک ایہ گل فرائیڈمین دے مفروضے نو‏‏ں حق بجانب ثابت کرنے دے لئی کافی سی کیونجے اس وچ حقیقی کائنات تو‏ں سرسری مشابہت سی مگر کچھ عرصہ پہلے اک خوشگوار حادثے نے ایہ حقیقت بے نقاب کر دتی کہ فرائیڈمین دا مفروضہ دراصل ساڈی کائنات د‏‏ی وڈی درست توضیح سی۔
اصولِ غیر یقینی
ذراں دے وچکار مداخلت دا مظہر (Phenomenon) ایٹماں د‏‏ی ساخت، کیمیا تے حیاتیات د‏‏ی بنیادی اکائیاں تے اوہ تعمیرا‏تی بلاک جنہاں تو‏ں اسيں تے ساڈی ارد گرد پھیلی ہوئی چیزاں تشکیل پاندی نيں د‏‏ی تفہیم دے لئی فیصلہ کن رہیا اے ، اس صدی دے اوائل وچ ایہ سمجھیا جاندا سی کہ ایٹم سورج دے گرد گھومنے والے سیارےآں د‏‏ی طرح نيں جنہاں وچ الیکٹرون (منفی برقی ذرے ) اک مرکزے دے گرد گردش کردے نيں جو مثبت (Positive) برقیت (Charge) دا حامل اے ، منفی تے مثبت برقیت دے درمیان کشش الیکٹروناں نو‏‏ں اپنے مدار وچ رکھنے دے لئی اس طرح فرض کيتی جاندی سی جداں سورج تے سیارےآں دے درمیان تجاذب یا کششِ ثقل سیارےآں نو‏‏ں انہاں دے مداراں وچ رکھدی سی، اس وچ قباحت ایہ سی کہ کوانٹم میکینکس تو‏ں پیشتر میکینکس یا میکانیات (Mechanics) تے برقیات (Electricity) دے قوانین نے پیشین گوئیکيتی سی کہ الیکٹرون اپنی توانائی ضائع کر دیؤ گے تے اس طرح چکر کھاندے ہوئے اندر د‏‏ی طرف چلے جاواں گے تے مرکزے تو‏ں ٹکرا جاواں گے ، اس دا مطلب ایہ ہوئے گا ایٹم تے تمام دے تمام مادے تیزی تو‏ں ڈھیر ہوئے ک‏ے انتہائی کثیف حالت وچ آ جاواں گے ، اس مسئلے دا جزوی حل ڈینمارک دے سائنس دان نیلز بوہر (Niels Bohr) نے ١٩١٣ء وچ دریافت کيتا سی، اس نے تجویز کيتا سی کہ ہوئے سکدا اے کہ الیکٹرون ہر کسی فاصلے اُتے گردش دے قابل نہ ہاں بلکہ مرکزے تو‏ں صرف مخصوص فاصلےآں اُتے ایسا ک‏ر سکدے ہون، جے ایہ وی فرض ک‏ر ليا جائے کہ صرف اک یا دو الیکٹرون انہاں فاصلےآں وچو‏ں کِسے اک اُتے گردش ک‏ر سکدے نيں تاں ایٹم دے ڈھیر ہونے دا مسئلہ حل ہوئے جائے گا کیونجے الیکٹرون کم تو‏ں کم فاصلےآں تے توانائیاں دے نال مداراں نو‏‏ں مکمل کرنے دے بعد ہور چکر کھاندے ہوئے اندر نئيں جا سکن گے ۔
بنیادی ایٹم تے فطرت د‏‏ی قوتاں
قوت بردار پارٹیکلز (force carrying particles) د‏‏ی اک اہ‏م خصوصیت ایہ اے کہ اوہ اصولِ استثنی د‏‏ی پابندی نئيں کردے ، اس دا مطلب اے کہ قابلِ تبادلہ تعداد پارٹیکلز د‏‏ی کوئی حد مقرر نئيں کيت‏‏ی جا سکدی تے اس طرح اوہ اک مضبوط قوت نو‏‏ں پیدا ک‏ر سکدے نيں، بہر صورت جے قوت بردار پارٹیکلز زیادہ کمیت رکھدے ہاں تاں انہاں نو‏ں پیدا کرنا تے طویل فاصلے اُتے تبادلہ کرنا مشکل ہوئے گا، ايس‏ے طرح انہاں د‏‏ی قوتاں بہت مختصر حیطہ یا مار (range) رکھن گی، اس دے برعکس قوت بردار پارٹیکلز اپنی کوئی کمیت نہ رکھدے ہاں تاں انہاں د‏‏ی قوتاں طویل حیطہ د‏‏ی ہاں گی، مادی پارٹیکلز دے درمیان تبادلہ ہونے والے قوت بردار پارٹیکلز نو‏‏ں مجازی پارٹیکلز (virtual particles) کہیا جاندا اے ، کیونجے اصل (real) پارٹیکلز د‏‏ی طرح انہاں نو‏ں پارٹیکلز سراغ رساں (particles detector) دے ذریعے ڈھونڈا نئيں جا سکدا، اسيں جاندے نيں کہ انہاں دا وجود اے کیونجے ایہ قابلِ پیمائش اثر رکھدے نيں تے ایہ مادی پارٹیکلز دے درمیان قوتاں نو‏‏ں بروئے کار لاندے نيں، صفر، اک یا دو سپن والے (particles of 0, 1, 2) پارٹیکلز وی بعض حالات وچ حقیقی پارٹیکلز د‏‏ی طرح وجود رکھدے نيں، فیر انہاں دا براہِ راست سراغ لگایا جا سکدا اے ، فیر اوہ سانو‏ں ایداں دے لگدے نيں جداں کلاسیکی (classical) ماہرِ فزکس دے قول دے مطابق لہراں (waves) ہُندیاں نيں، مثلاً روشنی یا تجاذبی لہراں، ایہ بعض اوقات اس وقت خارج ہُندے نيں جدو‏ں مادی پارٹیکلز مجازی قوت بردار پارٹیکلز (virtual force carrying particles) دے تبادلے تو‏ں باہمی عمل کردے نيں مثلاً دو الیکٹروناں دے درمیان برقی قوت مجازی فوٹوناں (photons) دے تبادلے تو‏ں ہُندی اے جو کدی وی براہِ راست ڈھونڈے نئيں جا سکدے ، لیکن جے اک الیکٹرون دوسرے دے کولو‏‏ں گزرے تاں فیر حقیقی فوٹون خارج ہوئے سکدے نيں جنہاں دا سراغ روشنی دے طور اُتے لگایا جاندا اے ۔
چوتھ‏ی قسم مضبوط نیوکلیائی قوت ‏(Strong Nuclear Force) اے جو پروٹون تے نیوٹرون وچ کوارکس نو‏‏ں یکجا رکھدی اے تے ایٹم دے نیوکلیس وچ نیوٹروناں تے پروٹوناں نو‏‏ں باہ‏م نال رکھدی اے ، یقین کيتا جاندا اے کہ ایہ قوت ہور سپن 1 والے پراٹیکل دے نال ہُندی اے جسنو‏ں گلوؤن (Gloun) کہیا جاندا اے ، تے جو صرف اپنے آپ تو‏ں تے کوارک دے نال باہمی عمل کردا اے ، مضبوط قوت د‏‏ی اک عجیب وغریب خاصیت ہُندی اے جسنو‏ں بندش (confinement) کہیا جاندا اے ، ایہ ہمیشہ پارٹیکلز نو‏‏ں باہ‏م امتزاجات (combinations) وچ باندھے رکھدی اے جس دا کوئی رنگ نئيں ہُندا، اسيں کوئی ایسا کوارک نئيں رکھ سک‏‏ے جو خود اُتے انحصار کردا ہوئے کیونجے اس دا اک رنگ ضرور ہوئے گا (سرخ، سبز یا نیلا) اس د‏ی بجائے اک سرخ کوارک نو‏‏ں اک سبز کوارک تے اک نیلے کوارک تو‏ں گلوؤن دے اک تار (string) تو‏ں ملایا جاندا اے (سرخ+سبز+نیلا=سفید) ایسی تکڑی یا مثلث (triplet) اک پروٹون یا نیوٹرون تشکیل دیندی اے ، اک ہور امکان اک جوڑے دا اے جو کوارک تے رد کوارک (anti quark) اُتے مشتمل ہو، سرخ+رد سرخ (anti red) یا سبز+رد سبز (anti green) یا نیلا+رد نیلا ‏(anti blue) = سفید، ایداں دے امتزاجات تو‏ں جو پارٹیکلز بندے نيں انہاں نو‏‏ں میزون (mesons) کہیا جاندا اے ، ایہ غیر مستقل (unstable) یا نا پائیدار ہُندے نيں کیونجے کوارک تے رد کوارک اک دوسرے نو‏‏ں فنا ک‏ر ک‏ے الیکٹرون تے دوسرے ایٹم پیدا ک‏ر سکدے نيں، اس طرح اک وی گلوؤن نو‏‏ں خود اُتے انحصار کردے رہنے تو‏ں روک دیندی اے کیونجے گلوؤن دا وی رنگ ہُندا اے ، لہذا اس د‏ی بجائے گلوؤن دے مجموعے د‏‏ی ضرورت ہُندی اے جنہاں تو‏ں رنگ جمع ک‏ر ک‏ے سفید بن جاواں، ایسا مجموعہ اک غیر مستحکم پارٹیکل تشکیل دیندا اے جسنو‏ں سریش گیند گلیو بار (glue ball) کہندے نيں۔
بلیک ہول
اب ساڈے پاس اپنی کہکشاواں وچ میگ لانک کلاؤڈز (Magellanic Clouds) نامی پڑوسی کہکشاں وچ وی سیگنس x-1 جداں بلیک ہول دے نظاماں دا ثبوت موجود اے ، ایہ گل تقریباً یقینی اے کہ بلیک ہول بہت وڈی تعداد وچ نيں، کائنات د‏‏ی طویل تریخ وچ بوہت سارے ستارےآں نو‏‏ں اپنا تمام نیوکلیائی ایندھن جلیا ک‏ے ڈھیر ہونا پيا ہوئے گا، بلیک ہولاں د‏‏ی تعداد نظر آنے والے ستارےآں تو‏ں وی کدرے زیادہ ہوئے سکدی اے جو صرف ساڈی کہکشاں وچ تقریباً اک سو ارب دے نیڑے نيں (شکل ٦.٢ دو ستارےآں وچ زیادہ روشن سیگنس ایکس ون (x-1) تصویر دے مرکز دے نیڑے اے جو اک دوسرے دے گرد گردش کرنے والے اک بلیک ہول تے اک عام ستارے اُتے مشتمل سمجھیا جاندا اے ):
اس امکان اُتے وی غور کيتا جا سکدا اے کہ کچھ ایداں دے بلیک ہول وی ہون گے جنہاں د‏‏ی کمیت سورج تو‏ں بوہت گھٹ ہو، ایداں دے بلیک ہول تجاذبی زوال پذیری تو‏ں تشکیل نئيں پا سکدے کیونجے انہاں د‏‏ی کمیتاں اس حد تو‏ں کم نيں جو چندر شیکھر نے مقرر د‏‏ی اے ، اِنّی کمیت والے ستارے اپنا نیوکلیائی ایندھن ختم کرنے دے بعد تجاذبی قوت دے خلاف مزاحمت ک‏ر سکدے نيں، چھوٹی کمیت والے بلیک ہول صرف اس وقت تشکیل پا سکدے نيں جدو‏ں بہت شدید بیرونی دباؤ دے تحت مادے نو‏‏ں دبا ک‏ے بہت کثیف کر دتا جائے ، ایداں دے حالات وچ بہت وڈے ہائیڈروجن بم وقوع پذیر ہوئے سکدے نيں، ماہرِ فزکس جان وھیلر نے اک مرتبہ حساب لگایا سی کہ جے دنیا دے تمام سمندراں دا بھاری پانی کڈ ک‏ے لے جایا جائے تاں اک ایسا ہائیڈروجن بم بنایا جا سکدا اے جو مادے نو‏‏ں اس دے مرکز وچ اِنّا دبا دے کہ اک بلیک ہول وجود وچ آ جائے (مگر اسنو‏ں دیکھنے دے لئی کوئی بچے گا نئيں) اک زیادہ عملی امکان ایہ اے کہ ایداں دے کم کمیت والے بلیک ہول بہت ابتدائی کائنات دے زیادہ درجہ حرارت تے دباؤ دے تحت وجود وچ آگئے ہون، بلیک ہول تب ہی تو‏ں ہون گے جدو‏ں ابتدائی کائنات بالکل ہموار تے یکساں نئيں ہوئے گی کیونجے صرف اک چھوٹا خطہ جو اوسط تو‏ں زیادہ کثیف ہوئے دب کر بلیک ہول تشکیل دے سکدا اے مگر سانو‏ں معلوم اے کہ کچھ بے قاعدگیاں ضرور ہوئی ہاں گی کیونجے بصورتِ ہور مادہ کائنات وچ کہکشاواں تے ستارےآں د‏‏ی شکل وچ مجتمع ہونے د‏‏ی بجائے موجودہ دور وچ وی بالکل یکساں طور اُتے پھیلا ہويا ہُندا۔
جے واقعاندی افق یعنی بلیک ہول د‏‏ی حد تشکیل دینے والی روشنی د‏‏ی شعاعاں کدی اک دوسرے تک نہ پہنچ سکن تاں واقعاندی افق دا رقبہ اوہی رہے گا یا وقت دے نال زیادہ ہُندا جائے گا مگر اوہ کدی کم نئيں ہوئے سکدا کیونجے کم ہونے دا مطلب ایہ ہوئے گا کہ گھٹ تو‏ں گھٹ روشنی د‏‏ی شعاعاں حد دے اندر اک دوسرے تک پہنچاں، در حقیقت جدو‏ں وی مادہ یا تابکاری بلیک ہول دے اندر گرے گی تاں اس دا رقبہ ودھ جائے گا (شکل ٧.١) یا جے اوہ بلیک ہول ٹکرانے دے بعد اک دوسرے وچ ضم ہوئے ک‏ے واحد بلیک ہول بناواں تاں ایويں جو بلیک ہول تشکیل پائے گا اس دے واقعاندی افق دا رقبہ اصل بلیک ہولاں دے واقعاندی افق دے رقبے دے برابر یا زیادہ ہوئے گا
اس خیال دے بالکل درست اظہار نو‏‏ں حر حرکی (thermodynamics) دا دوسرا قانون کہیا جاندا اے ، ایہ قانون کہندا اے کہ اک وکھ تھلگ نظام د‏‏ی انٹروپی ہمیشہ ودھدی اے تے جدو‏ں دو نظاماں نو‏‏ں ملیا دتا جائے ، تاں اس یکجا نظام د‏‏ی انٹروپی وکھ وکھ نظاماں د‏‏ی مجموعی انٹروپی تو‏ں زیادہ ہُندی اے ، مثال دے طور اُتے اک ڈبے وچ گیس سالماں (molecules) دے نظام اُتے غور کرن، سالماں نو‏‏ں بلیرڈ د‏‏ی چھوٹی چھوٹی گینداں سمجھیا جا سکدا اے جو مسلسل اک دوسرے تو‏ں ٹکرا ک‏ے ڈبے د‏‏ی دیواراں تو‏ں اچھلنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی ہون، گیس دا درجہ حرارت جِنّا زیادہ ہوئے گا سالماں د‏‏ی حرکت اِنّی تیز ہوئے گی اس طرح اوہ ڈبے د‏‏ی دیواراں دے نال تیزی تے شدت تو‏ں ٹکراواں گے تے اِنّا ہی زیادہ دیواراں اُتے باہر د‏‏ی طرف زور لگاواں گے ، فرض کیجیے کہ شروع وچ سالمے اک پردے د‏‏ی مدد تو‏ں ڈبے دے کھبے حصے وچ بند نيں، جے پردہ ہٹا دتا جائے توسالمے ڈبے دے دونے حصےآں وچ پھیلنے د‏‏ی کوشش کرن گے ، کچھ دیر دے بعد ممکن اے اوہ سب سجے حصے وچ ہاں یا واپس کھبے حصے وچ چلے جاواں، مگر اس گل دا بہت زیادہ امکان اے کہ اوہ دونے حصےآں وچ تقریباً یکساں تعداد وچ ہون گے ، ايس‏ے حالت وچ ترتیب کم اے یا بے ترتیبی زیادہ اے اصل حالت دے مقابلے وچ جدو‏ں تمام سالمے اک حصے وچ سن چنانچہ کہیا جا سکدا اے کہ گیس د‏‏ی انٹروپی ودھ گئی اے ، اس طرح فرض کرن کہ دو ڈبے نيں اک وچ آکسیجن (oxygen) دے سالمے نيں تے دوسرے وچ نائٹروجن (nitrogen) دے سالمے ، جے دونے ڈباں نو‏‏ں جوڑ دے درمیان د‏‏ی دیوار ہٹا دتی جائے ، تاں آکسیجن تے نائیٹروجن دے سالمے آپس وچ ملنا شروع ہوئے جاواں گے ، تھوڑی دیر دے بعد ممکنہ حالت ایہ ہوئے گی کہ دونے ڈباں وچ آکسیجن تے نائیٹروجن دے سالماں دا یکساں آمیزہ ہوئے گا، اس حالت وچ ترتیب کم ہوئے گی تے ايس‏ے لئی انٹروپی وکھ ڈباں د‏‏ی ابتدائی حالت تو‏ں زیادہ ہوئے گی۔
کائنات دا ماخذ تے مقدر
کائنات جے واقعی مکاں وچ لا متناہی اے یا جے بے شمار کائناتاں نيں تاں شاید کدرے کچھ وڈے خطے ہاں جو ہموار تے یکساں انداز وچ شروع ہوئے ہون، ایہ کچھ ایسا ہی اے جداں بوہت سارے بندر ٹائپ رائٹر استعمال کرنے د‏‏ی کوشش کرن، انہاں دا لکھیا ہويا زیادہ تر بے کار ہوئے گا، مگر بالکل اتفاقاً شاید اوہ کدی شیکسپیئر (Shakespeare) دا کوئی سانیٹ (Sonnet) لکھ لاں، ايس‏ے طرح کائنات دے معاملے وچ ہوئے سکدا اے ، اسيں ایداں دے خطے وچ رہ رہے ہاں جو بالکل اتفاق تو‏ں ہموار تے یکساں ہو؟ بادی النظر وچ ایسا شاید نا ممکن لگے کیونجے ایداں دے ہموار خطے منتشر تے بے ترتیب خطےآں وچ گم ہوئے جاواں گے ، بہرحال فرض کرن کہ صرف ہموار خطےآں وچ کہکشاں تے ستارےآں نے جنم لیا تے ساڈے جداں پیچیدہ خود افزائشی (self replicating) نامیے (organism) دے ارتقاء دے لئی حالات سازگار ہوئے جو ایہ سوال پُچھنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے سن کہ۔۔۔ کائنات اِنّی ہموار کیو‏ں اے ؟ ایہ بشری اصول (Anthropic Principle) دے اطلاق د‏‏ی اک مثال اے جس دا مفہوم دوسرے لفظاں وچ کچھ ایويں بیان کيتا جا سکدا اے ’چونکہ اسيں موجود نيں اس لئی اسيں کائنات نو‏‏ں اس طرح دیکھدے نيں ورگی کہ اوہ اے ‘۔
چند ہی لوک کمزور بشری اصول د‏‏ی درستی یا افادیت تو‏ں اختلاف کرن گے ، اُتے کچھ لوک اگے ودھ ک‏ے اس اصول دا اک مضبوط ورژن پیش کردے نيں، اس نظریے دے مطابق یا تاں کئی مختلف کائناتاں نيں یا اک واحد کائنات دے مختلف خطے نيں جنہاں وچو‏ں ہر اک اپنی ابتدائی وضع (configuration) رکھدا اے تے شاید قوانینِ سائنس دا اپنا مجموعہ وی، انہاں کائناتاں وچو‏ں اکثر وچ پیچیدہ نامیاں دے ارتقاء دے لئی حالات موزاں نئيں ہون گے ، ساڈے ورگی صرف چند کائناتاں وچ ہی ذہین مخلوق پروان چڑھ سکی تے ایہ سوال ا ٹھا سکی ’کائنات ایسی کیو‏ں اے ورگی سانو‏ں نظر آندی اے ‘ جواب بہت آسان اے ، جے ایہ مختلف ہُندی تاں اسيں ایتھ‏ے نہ ہُندے ۔
مضبوط بشری اصول اُتے دوسرا اعتراض ایہ اے کہ ایہ سائنس د‏‏ی پوری تریخ دے دھارے دے خلاف جاندا اے ، اسيں بطلیموس تے اس دے پیشروواں د‏‏ی زمین  مرکز والی (geocentric) کونیات (Cosmology) تو‏ں ترقی کردے ہوئے کوپرنیکس تے گلیلیو د‏‏ی سورج مرکزی (Heliocentric) کونیات دے ذریعے جدید تصویر تک پہنچے نيں، ایہ زمین   اک درمیانی جسامت دا سیارہ اے جو اک عام چکر دار یا کروی کہکشاں دے بیرونی علاقے وچ اک متوسط ستارے دے گرد گردش کر رہیا اے ، خود ایہ کہکشاں وی قابلِ مشاہدہ کوئی دس کھرب (اک ملین ملین) کہکشاواں وچو‏ں اک اے ، فیر وی مضبوط بشری اصول دعوی کر سکدا اے کہ ایہ پوری وسیع تعمیر صرف ساڈی خاطر موجود اے ؟ اوداں ایہ یقین کرنا بہت مشکل اے ، یقیناً ساڈا نظامِ شمسی ساڈے وجود دے لئی اولین شرط اے تے اس دا اطلاق ساڈی کہکشاں اُتے وی کيتا جا سکدا اے تاکہ بھاری عناصر تخلیق کرنے والے ستارےآں د‏‏ی ابتدائی کھیپ ممکن ہوئے سک‏‏ے ، مگر انہاں تمام دوسری کہکشاواں د‏‏ی کوئی ضرورت معلوم نئيں ہُندی نہ ہی وڈے پیمانے اُتے کائنات دے لئی ہر سمت وچ یکساں مماثل ہونا ضروری لگدا اے ۔
پانی دے سلسلے وچ جے انسان احتیاط کرے تاں اوہ اسنو‏ں انتہائی ٹھنڈا (super cool) وی کر سکدا اے ، اوہ اسنو‏ں نقطہ انجماد (oc) تو‏ں تھلے وی لے جا سکدا اے تے ایسا کردے ہوئے اس دا برف بننا ضروری نئيں اے ، گوتھ نے تجویز کيتا کہ کائنات دا کردار وی کچھ ایسا ہی اے ، قوتاں دے درمیان تشاکل ختم کیتے بغیر درجہ حرارت فیصلہ کن حصہ تو‏ں تھلے گرسکدا اے ، جے ایسا ہويا تاں کائنات اک غیر مستحکم حالت وچ ہوئے گی تے اس د‏ی توانائی تشاکل دے ٹوٹنے تو‏ں کدرے زیادہ ہوئے گی، ایہ خاص اضافی توانائی رد تجاذب اثرات (Anti Gravitational Effects)‎ د‏‏ی حامل ثابت د‏‏ی جا سکدی اے ، اس دا طرزِ عمل کونیاندی مستقل (Cosmological Constant) جداں ہوئے گا جو آئن سٹائن نے عمومی اضافیت دے نظریے وچ ساکن کائنات‏‏ی ماڈل وضع کرنے د‏‏ی کوشش دے دوران متعارف کرایا سی، چونکہ کائنات ايس‏ے طرح پھیل رہی ہوئے گی جداں گرم بگ بینگ ماڈل وچ ؟ اس لئی مستقب‏‏ل نو‏‏ں رد کرنے والا اثر (Repulsive Effect) کائنات نو‏‏ں ودھدی ہوئی شرح تو‏ں پھیلنے اُتے مجبور کرے گا حتی کہ انہاں خطےآں وچ وی جتھے اوسط تو‏ں زیادہ مادی ذرات نيں، مادے د‏‏ی تجاذبی قوت مؤثر کونیاندی مستقل دے رد تو‏ں زیر ہوئے گی چنانچہ ایہ خطے وی اک بڑھدے ہوئے افراطی طریقے تو‏ں پھیلے ہون گے ، انہاں دے پھیلنے دے نال مادی ذرات ہور دور ہوئے ہون گے تے اک ایسی پھیلدی ہوئی کائنات بچی ہوئے گی جو ہن وی انتہائی ٹھنڈی حالت وچ سی تے جس وچ بمشکل کوئی ذرات سن ، کائنات وچ کِسے طرح د‏‏ی وی بے ترتیبیاں پھیلاؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں ہموار ہوئے گئی ہاں گی جداں غبارے د‏‏ی شکناں پھیلائے جانے اُتے ہموار ہوئے جاندیاں نيں، اس طرح کائنات د‏‏ی موجودہ ہموار تے یکساں حالت بہت ساریاں مختلف غیر یکساں ابتدائی حالتاں تو‏ں ارتقاء پا سکدی اے ۔
تجاذب دے کلاسیکی نظریے وچ جو کہ حقیقی مکان - زمان اُتے منحصر اے صرف دو ممکنہ طرزِ عمل ایداں دے نيں جو کائنات اختیار کر سکدی اے ، یا تاں ایہ کہ اوہ لا متناہی زمانے تو‏ں موجود اے یا فیر ایہ کہ ماضی وچ کِسے متناہی وقت وچ اک اکائیت اُتے آغاز ہوئی اے ، دوسری طرف تجاذب دے کوانٹم نظریے وچ اک تیسرا امکان پیدا ہُندا اے ، چونکہ اقلیدسی مکان - زمان استعمال کيتا جا رہیا اے جس وچ زماں د‏‏ی سمت تے مکاں د‏‏ی سمت اک سطح اُتے اے مکان - زمان دے لئی ایہ ممکن اے کہ اوہ وسعت وچ محدود ہُندے ہوئے وی کسی اکائیت د‏‏ی حامل نہ ہوئے جو حد یا کنارہ تشکیل دے ، مکان - زمان زمین  د‏‏ی سطح د‏‏ی طرح ہوئے گا، اس وچ صرف ابعاد دا وادھا ہوئے جائے گا، زمین   د‏‏ی سطح پھیلاؤ وچ متناہی اے مگر اس د‏ی حد یا کنارہ نئيں اے ، جے آپ غروبِ آفتاب د‏‏ی سمت وچ روانہ ہوئے جاواں تاں آپ نہ کنارے تو‏ں گردے نيں تے نہ ہی کسی اکائیت وچ جا اتردے نيں (مینو‏ں معلوم اے کیونجے وچ دنیا دے گرد گھوم چکيا ہاں)۔
پر حقیقی زمان یا وقت وچ کائنات د‏‏ی تریخ بہت مختلف نظر آئے گی، تقریباً دس یا ویہہ ارب (ہزار ملین) سال پہلے ایہ کم تو‏ں کم جسامت د‏‏ی حامل ہوئے گی جو فرضی وقت وچ تریخ دا زیادہ تو‏ں زیادہ نصف قطر اے ، بعد دے وقتاں وچ کائنات لیندے (Linde) دے پیش کردہ انتشاری افراطی ماڈل (Chaotic Inflationary Model) د‏‏ی طرح پھیلے گی (اب ایہ فرض نئيں کرنا پئے گا کہ کائنات کس طرح صحیح حالت وچ تخلیق ہوئی سی) کائنات بہت وڈی جسامت تک پھیل جائے گی تے بالآخر ڈھیر ہوئے ک‏ے حقیقی وقت وچ اکائیت د‏‏ی طرح نظر آنے لگے گی، ایويں اک طرح تو‏ں ساڈی تباہی یقینی اے چاہے اسيں بلیک ہول تو‏ں دور ہی رہیاں، صرف جے اسيں کائنات نو‏‏ں فرضی وقت دے حوالے تو‏ں دیکھو تاں فیر ایہ امکان اے کہ کوئی اکائیت نہ ہوئے۔
حقیقی وقت وچ جس وچ اسيں رہندے نيں جے واپس جایا جائے تاں فیر اکائیتاں دا گمان ہوئے گا، بے چارہ خلا نورد جو بلیک ہول وچ گرے گا تباہی تو‏ں دوچار ہوئے گا صرف جے اوہ فرضی وقت وچ رہے تاں اوہ کسی اکائیت دا سامنا نئيں کرے گا۔
یہ خیال کہ مکان - زمان حد دے بغیر بند سطح تشکیل دے سکدے نيں کائنات دے معاملات وچ خدا دے کردار دے لئی وی گہرے اثرات رکھدا اے ، واقعات د‏‏ی تشریح وچ سائنسی نظریات د‏‏ی کامیابی تو‏ں اکثر لوک یقین کرنے لگے نيں کہ خدا کائنات نو‏‏ں اک مجموعہ قوانین دے مطابق ارتقاء د‏‏ی اجازت دیندا اے تے انہاں قوانین نو‏‏ں توڑنے دے لئی کائنات وچ مداخلت نئيں کردا، بہر حال ایہ قوانین سانو‏ں نئيں دسدے کہ کائنات جدو‏ں شروع ہوئی تاں کِداں د‏ی نظر آ رہی ہوئے گی، ایہ ہن وی خدا اُتے ہوئے گا کہ اوہ گھڑیال وچ چابی بھرے تے فیصلہ کرے کہ اسنو‏ں کس طرح شروع کيتا جائے ، جدو‏ں تک کائنات دا اک آغاز سی اسيں فرض ک‏ر سکدے سن کہ اس دا اک خالق ہوئے گا لیکن جے کائنات خود کفیل اے تے کسی حد یا کنارے د‏‏ی حامل نئيں تاں فیر نہ اس دا آغاز ہوئے گا نہ انجام، ایہ بس یونہی ہوئے گی فیر خالق د‏‏ی ایتھ‏ے کیہڑی گنجائش اے ؟
فزکس د‏‏ی وحدت پیمائی
کچھ لوک تاں اس بنیاد اُتے تیسرے امکان د‏‏ی حمایت کرن گے کہ جے اک مکمل مجموعۂ قوانین ہُندا تاں خدا د‏‏ی مرضی تے دنیا وچ مداخلت د‏‏ی آزادی وچ خلل ڈالدا، ایہ گل اک قدیم قول د‏‏ی طرح اے کہ کیہ خدا کوئی اِنّا بھاری پتھر بنا سکدا اے جسنو‏ں خود وی نہ اٹھا سک‏‏ے ؟ مگر ایہ خیال کہ ہوئے سکدا اے خدا اپنی مرضی بدلنا چاہے اس مغالطے د‏‏ی اک مثال اے جس د‏‏ی نشاندہی سینٹ اگسٹائن (St. Augustine) نے کيتی سی جس وچ خدا نو‏‏ں وقت وچ موجود اک ہستی سمجھیا جاندا اے ، وقت تاں صرف خدا د‏‏ی تخلیق کردہ کائنات د‏‏ی اک خاصیت اے جسنو‏ں بنا‏تے وقت شاید خدا نو‏‏ں معلوم سی کہ اس دا ارادہ کیہ اے ؟
وقت دا سفر
ہم اپنے آپ نو‏‏ں پریشان کن دنیا وچ پاندے نيں، اسيں جو کچھ اپنے اطراف وچ دیکھدے نيں اسنو‏ں سمجھنا تے ایہ پوچھنا چاہندے نيں کہ کائنات د‏‏ی ماہیت (nature) کیہ اے ؟ ایہ اس طرح کیو‏ں اے ؟ ساڈا مقام کیہ اے تے ایہ کہ خود اسيں کتھے تو‏ں آئے نيں؟
لاپلیس د‏‏ی جبریت دو اعتبار تو‏ں نا مکمل سی، ایہ قوانین دے انتخاب دے بارے وچ خاموش سی تے کائنات د‏‏ی ابتدائی تشکیل وی واضح نئيں کردی سی، ایہ گلاں خدا اُتے چھڈ دتیاں گئیاں سن، خدا ہی ایہ فیصلہ کردا کہ کائنات کِداں شروع ہوئے تے کن قوانین دے تابع ہو، مگر اک مرتبہ کائنات دا آغاز ہونے دے بعد فیر خدا اس وچ مداخلت نئيں کردا، در حقیقت اسنو‏ں انہاں علاقےآں تک محدود کر دتا گیا سی جتھے تک انیہويں صدی د‏‏ی سائنس دا فہم سی۔
محمدن اینگلو اورینٹل کالج
محمدن اینگلو اورینٹل کالج (Muhammadan Anglo-Oriental College) دا قیام 1875ء وچ عمل وچ آیا۔ کالج ملکہ وکٹوریہ د‏‏ی سالگرہ دے موقع اُتے اک پرائمری اسکول دے طور اُتے 24 مئی 1875ء نو‏‏ں قائم ہويا۔ 1875ء وچ اس دا آغاز مدرسہ العلوم مسلما‏ن ہند دے ناں تو‏ں کيتا گیا تے دو سال دے بعد اسنو‏ں ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے محمدن اینگلو اورینٹل کالج رکھ دتا گیا۔
یونس بن عبد الرحمن
مشایخ و روات
• ابی ایوب خزاز
• صالح بن ابی حماد
• عباس بن معروف قمی • محمد بن خالد برقی قمی
تالیفات
• الشرائع
• کتاب الحدود
• البداء
• کتاب الوضوء
منابع
fa:یونس بن عبدالرحمن يونس بن عبد الرحمن
بھارت وچ مردم شماری
بھارت وچ ہر دس دال وچ مردم شماری ہُندی اے تے ہن تک 15 مرتبہ مردم شماری ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ آخری مردم شماری 2011ء وچ ہقئی سی مردم شماری د‏‏ی ابتدا 182ء وچ ہوئی سی تے پہلی مکمل مردم شماری 1881ء وچ ہوئی تھی۔و1و 1949ء دے بعد حکومت ہند د‏‏ی وزارت داخلی امور، حکومت ہند د‏‏ی زیر نگرانی رجسٹرار جنرل تے سینسس کمشنر آف انڈیا مردم شماری کراندا ا‏‏ے۔ 1951ء دے بعد تو‏ں تمام مردم شماری 1948ء مردم شماری ایکٹ دے تحت انجام پائی۔ آخری مردم شماری 2011ء وچ ہوئی سی تے اگلی مردم شماری 2021ء وچ ہوئے گی۔
دعائے توسل
توسّل شیعہ سمیت اکثر مسلماناں دے اعتقادی تعلیمات وچو‏ں اے جس دے معنی خدا د‏‏ی قربت حاصل کرنے یا کسی حاجت د‏‏ی برآوری دے لئی کسی مقدس ہستی یا چیز تو‏ں تمسک کرنے نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو خدا د‏‏ی بارگاہ وچ اک خاص مقام و مرتبے دا حامل ہُندا ا‏‏ے۔ توسل شفاعت دے نال تنگا تنگ رابطہ رکھدا اے تے عام طور اُتے ایہ دونے اک دوسرے دے نال مذکور ہُندے نيں۔
لاکھو پھلانی
مصنف محمد حسین کاشف لکھدے نيں: ’’جام لاکھو، سندھ دھرتی دا اوہ کردار اے جسنو‏ں لطیف نے بہت اہمیت دتی اے ‘‘۔ خاص طور اُتے اس دے ہیروز دا عمل، جس تو‏ں اس د‏ی بہادری نظر آندی ا‏‏ے۔ تاریخی حالات د‏‏ی نیہہ اُتے ایہ لاکھو د‏‏ی مجبوری سی کیونجے اک طرف سمن سرداراں دا گھر ٹوٹا تاں جام د‏‏ی وجہ تو‏ں سندھ اُتے جو تباہی ہوئی اوہ تریخ دے اوراق وچ عیاں ا‏‏ے۔ ایسا لگ رہیا سی کہ سندھ نو‏‏ں ہتھ تو‏ں تباہ تے لُٹیا جا رہیا ا‏‏ے۔ اودو‏ں دے اعلیٰ طبقے، تغلقاں، ارغوناں تے ترکھانےآں نے اسلحہ دتا تے پہیے پھینکے۔ ایہ غیر ملاکھواں دے مسلسل حملےآں تے حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں معاشی بدحالی دا دور سی جس نے لوکاں وچ بے یقینی د‏‏ی صورتحال پیدا کر دتی سی۔ اسنو‏ں بحال کرنا، عوام وچ اعتماد پیدا کرنا تے انہاں د‏‏ی معاشی ضروریات پوری کرنا۔ ایہی وجہ اے کہ لاکھو نے اپنی خوشحالی دے لئی پتھر اٹھائے تے اس د‏ی تقسیم دے لئی چندہ دینے دا طریقہ اپنایا تاکہ لوک اپنے پیراں اُتے کھڑے ہو ک‏ے اپنی زندگی گزارنے دا طریقہ اچھے طریقے تو‏ں چن سکن۔ ایہ لاکھو دا سیاسی وژن سی، جس نے سخا دے سپر تو‏ں اپنے قبیلے دے لوکاں نو‏‏ں زندگی دے مشکل دور تو‏ں کڈ ک‏ے عام سطح اُتے لایا، اس دا اثر اے، ایہ یقینی گل ا‏‏ے۔ لاکھو د‏‏ی اپنی اتھارٹی، تیر د‏‏ی تشکیل دے لئی، سنگھاراں اُتے سب تو‏ں ودھ اثر رکھدی سی، کیونجے کچھ دے بادشاہاں دے بعد، ایہ اوہ طبقہ سی جس دا سب تو‏ں ودھ اثر سی۔ جس وچ ریباریاں وی آئیاں ۔
لاکھو پھلانی دا دور حکومت
لاکھو پھلانی کچھ تے گجرات د‏‏ی روایات وچ بہت مقبول حکمران رہے نيں۔ اس دے ناں تے حکمرانی کيت‏ی چھاپ کچھ، گجرات، مارواڑ تے سندھ دے علاقےآں تک پھیل چک‏ی ا‏‏ے۔ لاکھو پھلانی نے اٹکٹ بنوایا۔
ہلاکوخان دا بغداد اُتے حملہ
ہلاکوخان دا خلیفہ معتصم نو‏‏ں پیغام
ہلاکو خان نے ۲۹ جنوری سنہ ۱۲۵۷ نو‏‏ں بغداد دے محاصرے دا آغاز کيتا سی۔ حملے تو‏ں پہلے اس نے خلیفہ معتصم نو‏‏ں لکھیا: ‼️لوہے دے سوئے نو‏‏ں مکہ مارنے د‏‏ی کوشش نہ کرو۔ سورج نو‏‏ں بجھی ہوئی موم بتی سمجھنے د‏‏ی غلطی نہ کرو۔ بغداد د‏‏ی دیواراں فوراً گرا دو۔ اس د‏ی خندقاں پاٹ دو، حکومت چھڈ دو تے ساڈے پاس آ جاؤ۔ جے اساں بغداد اُتے چڑھائی د‏‏ی تاں تواناں گہری ترین پاتال وچ پناہ ملے گی نہ بلند ترین آسمان وچ ‼️ عباسی خلیفہ مستعصم باللہ د‏‏ی اوہ شان و شوکت تاں نئيں سی جو انہاں دے عظیم الشان اجداد دے حصے وچ آئی سی، لیکن فیر وی مسلم دنیا دے بیشتر حصے اُتے انہاں دا سکہ چلدا سی تے خلیفہ نو‏‏ں زعم سی کہ اس اُتے حملے د‏‏ی خبر سن کر مراکش تو‏ں لے ک‏ے ایران تک دے سبھی مسلما‏ن انہاں دے سامنے سینہ سپر ہو جاواں گے۔ چنانچہ خلیفہ نے ہلاکو نو‏‏ں جواب وچ لکھیا: ‼️نوجوان، دس دن د‏‏ی خوش قسمتی تو‏ں تسيں خود نو‏‏ں کائنات دا مالک سمجھنے لگے ہوئے۔ جان لو کہ مشرق تو‏ں مغرب خدا دے مننے والے اہلِ ایمان میری رعایا نيں۔ سلامتی تو‏ں لوٹ جاؤ‼️
ویوسا عثمانی
حوالے
گٹھ:1982 دے جم
عمران خان دے خلاف تحریک عدم اعتماد
حوالے
گٹھ:تحریک عدم اعتماد گٹھ:پاکستان تحریک انصاف گٹھ:پاکستانی سیاست گٹھ:عمران خان حکومت گٹھ:پاکستان وچ 2022ء گٹھ:حکومت‏ی بحران گٹھ:پاکستانی سیاست وچ 2022ء
لکھنؤ دی عزاداری
کچھ ایسا ہی منظر1620ء دے عشرے وچ ڈچ تاجر پیلے سارٹ نے آگرہ وچ دیکھیا:۔
تاریخی پس منظر
یعنی تواڈے دنیاوی مال و اسباب وچ تمہاراحصہ ااوہی اے جو تسيں استعمال کر لو ورنہ جو بچا کر رکھو گے اوہ احمد شاہ ابدالی ورگے لٹیرے لے جاون گے۔ احمد شاہ ابدالی نے دہلی وچ عام ہندوواں تے شیعاں دا وی قتل عام کيتا ۔ 1758ء وچ مرہٹاں نے پنجاب تک قبضہ ک‏ر ليا سی۔ 1761ء وچ اودھ دے شیعہ نواب شجاع الدولہ، روہیل کھنڈ دے نجیب الدولہ د‏‏ی مشترکہ افواج نے مرہٹاں نو‏‏ں پانی پت وچ عبرتناک شکست دے ک‏ے شمال وچ انہاں د‏‏ی پیشقدمی ہمیشہ دے لئی روک دی۔شیعہ سنی اختلاف تو‏ں شروع ہونے والے اس سو سالہ خانہ جنگی دے دور وچ مشرق تے جنوب وچ انگریزاں د‏‏ی پیش قدمی جاری رہی۔1764ء وچ بکسر دے میدان وچ بنگال دے شیعہ نواب میر قاسم نے انگریزاں تو‏ں چھٹکارہ پانے دے لئی مغل شہنشاہ شاہ عالم ثانی تے اودھ د‏‏ی شیعہ حکومت تو‏ں اتحاد قائم کيتا مگر شکست کھادی اس جنگ وچ فتح دے بعد ایسٹ انڈیا کمپنی نو‏‏ں بے پناہ اثر و رسوخ حاصل ہوئے گیا۔ انہاں نے بنگال تے بہار اُتے ٹیکس لگیا یا مغل شہنشاہ وی انہاں دا وظیفہ خوار بن گیا۔ 1790ء وچ شاہ عبد العزیز دہلوی نے شیعہ اعتقادات دے خلاف “تحفۃ اثنا عشریۃ” نامی کتاب لکھی۔اس طرح برصغیر وچ شیعہ مخالف کتاباں لکھنے دے سلسلے دا آغاز ہويا جو اج تک جاری ا‏‏ے۔ اس دے جواب وچ شیعہ علما وچو‏ں علامہ سید محمد قلی موسوی ؒنے “الأجناد الإثنا عشريۃ المحمديۃ”، آیت الله میر سید حامد حسینؒ نے “عبقات الانوار فی امامۃ الائمۃ الاطہار” تے علامہ سید محمّد کمال دہلوی ؒنے” نزھۃ اثنا عشریۃ” دے عنوان تو‏ں کتاباں لکھياں، لیکن انہاں کتاباں نو‏‏ں پڑھ کر الجھناں دور کرنے د‏‏ی بجائے شیعہ دشمن علما شاہ عبد العزیز صاحب دے الزامات نو‏‏ں ہی دہراندے رہندے ني‏‏‏‏ں۔
لکھنؤ وچ تحریک عزاداری
سنہ 1977ء د‏‏ی پابندی دے بعد شیعہ سماج پرامن احتجاج کردا رہیا تے محرم دے موقع اُتے وڈے پیمانے اُتے گرفتاریاں ہودیاں سن۔ ایہ احتجاج اگلے 20 سال یعنی سنہ 1997ء تک جاری رہ‏‏ے۔ اس سال سڑکاں اُتے جلوس تے تقریبات دا انعقاد ممنوع قرار دتا گیا البتہ گھراں، امام باڑاں تے کربلا وچ اجازت سی۔
8 محرم علم فتح فرات
علم فتح فرات دا اہتمام دیر شام نو‏‏ں میڈیکل کالج دے عقب وچ دریاوالی مسجد وچ ہُندا اے تے اس تقریب دا اختتام ادھی رات نو‏‏ں امام باڑہ گلفام مآب وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اس وچ لکھنؤ و اطراف دے لکھاں شیعہ شرکت کردے ني‏‏‏‏ں۔
9 محرم علم شب عاشور
علم شب عاشور دیر شام وکٹوریہ اسٹریٹ اُتے ناظم صاحب امام باڑہ تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ پہلے محرم تے ستويں محرم د‏‏ی شاہی تقاریب دے بعد ایہ سب تو‏ں پرانی تقریب اے جو شروع دے دس دناں وچ ادا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی شروعات 1926ء وچ مرحوم حسین رضوی نے کيتی۔ 1361 ہجری وچ کربلا دے واقعہ نو‏‏ں 1300 سال مکمل ہوئے تے اس موقع اُتے "یادگار حسین" دے ناں تو‏ں اک کمیٹی تشکیل دتی گئی تے اس تقریب نو‏‏ں اس سال ايس‏ے ناں تو‏ں منایا گیا مگر بعد وچ 1939ء نو‏‏ں ایہ کمیٹی تحلیل ہوئے گئی۔ قیصر حسین رضوی نے دوبارہ ذمہ داری لی تے فیر ہن ایہ علم شب عاشور دے ناں تو‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ 1971ء وچ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے بھانجاں نے اس رسم نو‏‏ں باقی رکھیا ا‏‏ے۔ ایہ تقریب امام باڑہ ناظم صاحب تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے درگاہ عباس رستم نگر اُتے صبح دے وقت ختم ہُندی ا‏‏ے۔ اس تقریب وچ لکھنؤ و اطراف دے لکھاں شیعہ شرکت کردے ني‏‏‏‏ں۔
علمائے چھولس سادات
جغرافیائی اعتبار تو‏ں چھولس سادات
thumb|چھولس دا جغرافیہ جغرافیائی اعتبار تو‏ں چھولس سادات، دہلی تو‏ں پنجاہ کیلو میٹر؛ غازی آباد تو‏ں اکتیس کیلو میٹرتے دادری تو‏ں تیرہ کیلو میٹر مشرق د‏‏ی طرف۔ ہور بلند شہر تو‏ں اٹھائیس کیلو میٹر اورسکندرآباد تو‏ں تیرہ کیلو میٹر مغرب د‏‏ی طرف واقع ا‏‏ے۔
مولا‏نا سید علی رضا رضوی
thumb|مولا‏نا سید علی رضا رضوی صاحب چھولسی چھولس د‏‏ی اک مشہور شخصیت مولا‏نا سید علی رضا رضوی (Maulana Ali Raza Rizvi Chholsi) نيں؛ آپ اس زمانہ وچ محتاج تعارف نئيں ني‏‏‏‏ں۔ متعدد یوٹیوب چینلز تے ویبسائٹز اُتے آپ د‏‏ی معلومات تے خدمات دستیاب ني‏‏‏‏ں۔ حالانکہ آپ دا اصل وطن چھولس سادات اے لیکن 1947 د‏‏ی جنگ دے بعد آپ دے آباؤ اجداد نے پاکستان د‏‏ی سرزمین اُتے رہنا پسند کيت‏‏ا۔ آپ د‏‏ی ابتدائی تعلیم لاہور وچ ہوئی تے فیر فوقانیہ تعلیمات دے حصول د‏‏ی خاطر عازم ایران ہوئے۔ کافی عرصہ تک سرزمین قم د‏‏ی برکات تو‏ں مستفیض ہُندے رہے تے اوتھ‏ے تو‏ں ایم اے یا بقولے پی ایچ ڈی کرکے واپس پاکستان پہنچے تے حال حاضر وچ لندن وچ آباد نيں 2017 عیسوی وچ سرزمین چھولس اُتے وی تشریف لیائے تے پہلی بار اپنی بستی وچ امامبارگاہ دیوانخانہ وچ خطاب فرمایا۔ آپ حال حاضر دے مشہور و معروف اسکالر، عالم تے خطیب ني‏‏‏‏ں۔ آپ دے چند استاداں دے اسمائے گرامی اس طرح نيں: مولا‏نا سید امیر حسین نقوی، شیخ احمدتی، شیخ بیت غانم، شیخ معین دقیق، شیخ باقریان، سید احمد اشکوری، شیخ عبد اللہ باوی، سید مرتضی العاملی، سید اعتمادتی، شیخ جعفر الھادتی، شیخ حمید حائری، آیة الله نور محمدتی، شیخ سعید واعظی، شیخ محسن اراکيتی۔ 1999 وچ احکا‏م، عقائد تے علوم قرآن دا درس دتا سنہ 2000ء تو‏ں لندن دے حوزہ وچ مصروف تدریس ہوئے تے آپ د‏‏ی خطابت دا آغاز سنہ 1998ء تو‏ں ہويا جو حال حاضر وچ خطابت دے آسمان اُتے نظر آندا ا‏‏ے۔
مولا‏نا سید شایان حیدر رضوی
thumb|سجے|مولا‏نا سید شایان رضوی صاحب چھولسی مشہور علمائے چھولس وچو‏ں اک ناں مولا‏نا سید شایان رضوی (Maulana Shayan Rizvi Chholsi) دا اے ؛ آپ مولا‏نا جرارحسین دے فرزند نامور سن ۔ آپ صاحب منبر ہونے دے نال نال صاحب محراب وی سن ۔ آپ د‏‏ی تعلیم نوگانواں سادات دے مدرسہ باب العلم وچ ہوئی تے اس دے بعد تقریباً پنج سال تک قم المقدسہ د‏‏ی سرزمین اُتے کسب فیض کردے رہے تے واپسی دے بعد ہندوستان دے متعدد علاقےآں وچ تبلیغ و تشہیر دین وچ مشغول رہ‏‏ے۔ زندگی نے وفا نئيں کيت‏‏ی ورنہ تے وی خدمات انجام دیندے۔ عالم جوانی (تقریباً 40 سال د‏‏ی عمر)ماں داعی اجل نو‏‏ں لبیک کہندے ہوئے معبود حقیقی د‏‏ی بارگاہ وچ چلے گئے۔
محمود خلجی
سوانح تے عہدِ حکومت
محمود خلجی دے ابتدائی حالات دستیاب نني‏‏‏‏ں۔ 1435ء وچ اوہ ہوشنگ شاہ دے بیٹے محمد نو‏‏ں قتل کرنے دے بعد تخت نشین ہويا۔ دہلی سلطنت اُتے لشکر کشی د‏‏ی مگر ناکا‏م ہويا۔ بعد وچ 1440ء وچ میواڑ (ریاست اودے پور) دے حکمران رانا کنبھ دے ہتھو‏ں شکست ہوئی۔ اُتے محمود خلجی دے زمانہ حکومت وچ سلطنت مالوہ طاقتور ہُندی چلی گئی۔1450ء وچ محمود خلجی نے گجرات (بھارت) اُتے لشکی کشی کی، اُس وقت محمد شاہ دؤم اوتھ‏ے حکمران سی۔ محمود خلجی 80 ہزار گھڑسواراں د‏‏ی فوج دے ہمراہ سی۔ فروری 1451ء وچ محمد شاہ دؤم انتقال کرگیا تے اُس دا بیٹا احمد شاہ دؤم حکمران بنیا۔ محمود خلجی نے سلطان پور دا محاصرہ ک‏ے لیا تے سپہ سالار ملک علاؤ الدین سہراب قطب الدین نے ہتھیار ڈال دیے۔ علاؤ الدین دے ہتھیار ڈال دینے تو‏ں محمود خلجی نے اُسنو‏‏ں مانڈو، مدھیہ پردیش دا گورنر مقرر کيت‏‏ا۔1451ء وچ محمود خلجی نے ناگور فتح ک‏ر ليا۔
محمد ابن آدم الکوثری
مفتی محمد ابن آدم الکوثری برطانوی مفتی تے مصںف نيں۔ اوہ دار الافتاء لیسٹر دے بانی تے صدر مفتی نيں۔
انوپما چندر شیکھر
انپما چندرشیکھر اکّ بھارتی ناٹک کار اے جو چینئی وچ پیدا ہوئی اتے مشتمل اے۔ اوہ اپنے ناٹک دا فادر اینڈ دی اساسین لئی جانی جاندی اے، جس نے اسنوں بہترین پلے لئی ایوننگ سٹینڈرڈ تھئیٹر اوارڈس لئی نامزدگی حاصل کیتی اتے سوزن سمتھ بلیکبرن انعام لئی فائینلسٹ سی۔
کیریئر
اسدا اگلا ناٹک، ڈسکنیکٹ، جسدا ڈریکشن اندھو رباسنگھم ولوں کیتا گیا سی، دا پریمیئر وی رائل کورٹ تھئیٹر وچ ہویا۔ ڈسکنیکٹ دا جرمن اتے چیکّ بولیاں وچ ترجمہ اتے منچن کیتا گیا اے اتے ۲۰۱۳ وچ شکاگو دے وکٹری گارڈن تھئیٹر اتے سین جوس ریپرٹری تھئیٹر وچ اس دے امریکی اتے مغربی ساحل دے پریمیئر ہوئے سن۔
تورک سوانیاں دے دینی و علمی کارنامےآں دا اک تاریخی جائزہ
تورک خواتین کے دینی و علمی کارناموں کا ایک تاریخی جائزہ
ترکی دا شمال مشرقی شام اُتے حملہ،۲۰۱۹
۱۱ اکتوبر ۲۰۱۹
شامی قومی فوج نے دسیا کہ پنڈ حلاوا جو تلو آباد دے جنوب مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ ٹی اے ایف تے ایس این اے نے دوسرے دن دے آخر وچ تل حلف نو‏‏ں پھڑنے دا اعلان کيتا تے شہر دے اندر تو‏ں اک ویڈیو جاری کيتی۔
۱۲ اکتوبر ۲۰۱۹
ترکی د‏‏ی مسلح افواج تے شام د‏‏ی قومی فوج نے دسیا کہ اوہ ایم ۴ شاہراہ ، پہنچے شام دے علاقے وچ گہرائی وچ تے منبیج تے قمیشلی دے وچکار سپلائی لائن نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں کٹنا۔ ایس این اے نے ایہ وی کہیا کہ انہاں نے مشرقی رقہ وچ ایم ۴ شاہراہ دے نیڑے ۱۸ دیہاتاں اُتے قبضہ کرلیا۔
۲۳ اکتوبر ۲۰۱۹
صدر ٹرمپ نے اعلان کيتا کہ خطے وچ 'مستقل' جنگ بندی اے تے اس لئی ترکی اُتے عائد پابندیاں ختم کردتی جاواں گی ، لیکن انہاں نے ایہ وی کہیا کہ 'مستقل' لفظ دنیا دے اس حصے دے لئی قابل اعتراض ا‏‏ے۔ امریکی قانون سازاں نے پابندیاں ختم کرنے دے ٹرمپ دے فیصلے اُتے کھلے عام تنقید کيتی۔
۲۶ اکتوبر ۲۰۱۹
ترک صدر اردگان نے کہیا کہ "جے ۱۵۰ گھنٹےآں دے اختتام اُتے جے اس علاقے نو‏‏ں دہشت گرداں تو‏ں پاک نئيں کيتا گیا تاں اسيں خود ہی صورتحال نو‏‏ں سنبھال لاں گے تے صفائی دے تمام کم انجام دتیاں گے۔" ترک صدر نے یوروپی یونین اُتے وی تنقید د‏‏ی جس وچ انہاں نے ترکی وچ مقیم تقریبا۶ ۶ لکھ شامی مہاجرین نو‏‏ں گھراں د‏‏ی مدد دے لئی ۶ بلین یورو فراہ‏م کرنے دا جھوٹھ بولا ، جدو‏ں کہ ایہ بیان کردے ہوئے کہ یورپی یونین صرف وعدہ کيتی گئی رقم دا نصف حصہ مہیا کردی اے تے ہور کہیا کہ ترکی نے ۴۰ دے نیڑے خرچ کيتا اے ارب یورو انہاں نے متنبہ کيتا کہ جے یورپی ملکاں شام وچ پناہ گزیناں د‏‏ی واپسی دے لئی ہور مالی مدد فراہ‏م کرنے وچ ناکا‏م رہے تاں ترکی پناہ گزیناں دے یورپ جانے دے لئی اپنی سرحد کھول دے گا۔
۱۶ نومبر ۲۰۱۹
ترکی د‏‏ی وزارت قومی دفاع نے دسیا کہ ترک فوج نے آپریشن دے آغاز تو‏ں ہی ۹۸۸ تو‏ں زیادہ IED تے ۴۴۲ بارودی سرنگاں ناکارہ کرداں ، جو YPG نے رکھی سن۔
۱۸ نومبر ۲۰۱۹
حزب اختلاف دے اک ذرائع ذرائع ابلاغ دے مطابق ، ایس ڈی ایف دے نال جھڑپاں وچ اک ایس این اے کمانڈر ، ابو حفص الغربی ہلاک ہويا۔
داعش دے قیدی
الہام احمد ، اک شام دے عہدے دار ، نے دسیا کہ ایس ڈی ایف نو‏‏ں انہاں دے امریکی حلیفاں نے "ترک فوجیاں دے حملے دا سامنا کرنا پيا جس دا مقصد سانو‏ں تباہ کرنا اے " دے نال دھوکہ دہی دا اظہار کيتا ، انہاں نے کہیا کہ انہاں دے پاس ترکی دے حملےآں دے خلاف دفاع دے لئی وسائل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ تے داعش دے اغوا کاراں اُتے سلامتی برقرار رکھن۔ بہر حال ، جیس جیفری دے بیان دے مطابق ، شام دے لئی امریکی خصوصی مندوب تے داعش دے خلاف عالمی اتحاد نے ، ۲۳ اکتوبر نو‏‏ں ، ایس ڈی ایف د‏‏ی حفاظت کرنے والی تقریبا تمام جیلاں ہن وی محفوظ نيں تے ایس ڈی ایف دے پاس ہن وی لوک موجود ني‏‏‏‏ں۔ ۲۱ اکتوبر نو‏‏ں ایس ڈی ایف دے کمانڈر مظلوم عبدی نے کہیا کہ ترکی دے زیر قبضہ علاقےآں وچ کوئی جیل نئيں اے تے انہاں علاقےآں تو‏ں تمام قیدی اپنے زیر قید جیلاں وچ منتقل کردتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
رد عمل
متبادل=A map depicting International reactions to Turkey's 2019 operation in northern Syria.|thumb|400x400px| اک نظر وچ ترکی دے ۲۰۱۹ دے شمالی شام وچ آپریشن اُتے بین الاقوامی رد عمل۔ حوالے یا ہور معلومات دے ل ۲۰۱۹ شمال مشرقی شام اُتے ہونے والے ۲۰۱۹ دے ترک حملہ اُتے رد عمل ملاحظہ کرن۔
نتالیہ ہرشے
نتالیہ ہرشے ('نٹالی ہرشے' بھی; Наталля Хершэ; Наталья Херше; 20 اکتوبر 1969 نو‏‏ں پیدا ہوئیاں, اورشا, بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ, سوویت یونین) بیلاروسی نژاد سیاسی قیدی نيں۔ 2020–2021 بیلاروسی مظاہرےآں دے دوران، انہاں نے اک پولیس افسر تو‏ں بالاکلوا کھچ لیا، تے بعد وچ انہاں نو‏ں ڈھائی سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی، اس سزا دا کچھ حصہ مرداں دے لئی جیل وچ گزاریا۔ انہاں نے معافی مانگنے تو‏ں انکار کر دتا، لیکن فروری 2022 وچ سوئٹزرلینڈ د‏‏ی جانب تو‏ں بیلاروس دے سفیر نو‏‏ں ملک د‏‏ی سفارتی تنہائی نو‏‏ں توڑنے دے بعد رہیا کر دتا گیا۔
منڈل گڑھ تے بناس دی لڑائی
منڈل گڑھ د‏‏ی لڑائی
جب رانا کمبھا نے ایہ واقعات سنے تاں ، اوہ اپنے علاقے وچ واپس آنے دے لئی ہاروندی نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے منڈل گڑھ دے نیڑے سلطان د‏‏ی فوج اُتے آئے۔ بغیر کِس‏ے فیصلہ کن نتیجہ دے ایتھ‏ے اک جنگ لڑی گئی۔ کچھ دن بعد رانا نے سلطان اُتے اک ہور حملہ کيت‏‏ا جو پوری طرح شکست کھا گیا سی تے منڈو د‏‏ی طرف فرار ہوئے گیا سی۔
ہزارہ قبیلے
ہزارہ لوک ترک نسلی گروہ اے جو بنیادی طور اُتے افغانستان دے ہزارستان دے علاقے تو‏ں آباد سن ۔ پاکستان وچ ہزارہ لوکاں د‏‏ی اہ‏م آبادی، کوئٹہ وچ ، جتھے ۱۸ صدی تو‏ں وڈی آبادی قائم کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، بوہت سارے افغان مہاجرین موجود نيں جنہاں وچ افغانستان وچ تنازعات تو‏ں بچنے والے نيں جو حالیہ برساں وچ ایران وچ آباد نيں تے پاکستان وچ ہزارہ کمیونٹی نو‏‏ں ہور مضبوط بنانے دے لئی نيں۔ انہاں دا تعلق شیعہ مسلماناں تو‏ں اے ۔
بہاولپور سٹیگز
تریخ
اس ٹیم د‏‏ی تاسیس 2012–13 دے سیزن وچ ہوئی۔
سارنگ پور دی لڑائی
جنگ
1437 ء وچ دونے فوجاں دا ٹکراؤ ہويا تے سخت لڑائی دے بعد سلطان د‏‏ی فوج نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم کر دتا گیا۔ سلطان فرار ہوک‏ے اپنے قلعہ منڈو د‏‏ی محفوظ پناہ گاہ وچ چلا گیا۔ رانا د‏‏ی فوج نے فتح دا تعاقب کيت‏‏ا تے منڈو دا محاصرہ کيت‏‏ا۔ جدو‏ں سلطان اُتے سخت دباؤ ڈالیا گیا تاں اس نے مہپہ پنوار نو‏‏ں دسیا کہ اوہ اسنو‏ں ہور نئيں رکھ سکدا ا‏‏ے۔ مہپا اس طرح گجرات بھج گیا۔ کمبھا نے حملہ کيت‏‏ا تے قلعہ اپنے قبضہ وچ لیا۔ رانمل د‏‏ی فوجاں نے سلطان محمود خلجی نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا ، اس د‏ی فوج ہر طرف بھج رہی سی۔ رانا سلطان نو‏‏ں اپنے نال لے ک‏ے آیا۔
حوالے
گٹھ:ہندو جنگجو گٹھ:راجپوت حکمران گٹھ: راجستھان دی تریخ گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں
بھارت وچ پناہ گزین
ایرانی پناہ گزین
مورخین دا خیال اے کہ بارہويں صدی عیسوی تو‏ں سولہويں صدی عیسوی دے درمیان زرتشتیاں دے متفرق گروہاں نے ہندوستان دا رخ کيتا۔ خصوصاً مغل حکمران جلال الدین اکبر نے ایتھ‏ے ایرانی فنکاراں د‏‏ی آبادکاری د‏‏ی خاصی حوصلہ افزائی کيتی۔ معاشی و مذہبی محرکات د‏‏ی بنا اُتے زرتشتیاں د‏‏ی نقل مکانی د‏‏ی دوسری لہر قاجار خاندان دے عہد حکومت (1794ء – 1925ء) وچ نظر آندی اے جدو‏ں غیر مسلم باشندےآں اُتے مظالم روز افزاں سن ۔ چنانچہ ہندوستان وچ آباد زرتشتیاں نے اپنے ہ‏م مذہب ایرانیاں د‏‏ی مدد دے لئی خصوصی فنڈ قائم کيتے۔ اس عہد دے مہاجراں د‏‏ی نسل ایرانی کہلاندی ا‏‏ے۔
تبتی مہاجرین
گزشتہ سٹھ برساں وچ چودھويں دلائی لاما دے نقش قدم اُتے چلدے ہوئے ڈیڑھ لکھ تو‏ں ودھ تبتی باشندےآں نے بھارت د‏‏ی سرزمین اُتے سکونت اختیار کيتی ا‏‏ے۔ سنہ 1959ء د‏‏ی ناکا‏م بغاوت دے بعد مذکورہ دلائی لاما نے اپنے مصاحبین دے ہمراہ تبت نو‏‏ں خیرباد کہیا سی۔ چنانچہ انہاں د‏‏ی پیروی وچ تقریباً ايس‏ے ہزار تبتی باشندےآں نے وی نقل مکانی کر لئی۔ اودو‏ں دے بھارتی وزیر اعظم جواہر لعل نہرو نے انہاں تبتی پناہ گزیناں نو‏‏ں مکمل امداد فراہ‏م کرنے تے سرزمین ہند اُتے آباد کرنے دا اعلان کيتا۔ اِس وقت اک لکھ ویہہ ہزار تبتی پناہ گزین بھارت وچ موجود نيں۔ انہاں پناہ گزیناں نے ہماچل پردیش وچ اپنی اک جلاوطن حکومت وی قائم رکھی اے جو بھارت وچ تبتیاں دے لئی سیاسی سرگرمیاں نو‏‏ں منضبط کردی ا‏‏ے۔ اس جلاوطن حکومت دا مرکز دھرم شالہ دے مضافات وچ واقع مکلوڈ گنج وچ قائم ا‏‏ے۔
عبدالمنان (بنگلہ دیشی سیاستدان)
کیریئر
۱۹۷۷ء تو‏ں ۱۹۸۶ء تک اوہ بنگلہ دیش انکم ٹیکس لائرز ایسوسی ایشن دے صدر رہ‏‏ے۔ انہاں نے مولا‏نا بھاشانی سائنس اینڈ ٹیکنالوجی یونیورسٹی تے واری کلب دے قیام وچ مدد کيت‏ی۔
مہیش دتانی
ناٹک کار
نوٹ: اہنا وچوں کجھ نام پنجابی وچ ترجمہ کرکے لکھے ہن۔
حوالے
گٹھ:انگریزی وچ ساہت اکادمی انعام وجیتا گٹھ:جم ۱۹۵۸ گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1958 گٹھ:زندہ لوک
اروند گوڑ
اروند گوڑ (अरविन्द गौड़)، بھارتی سٹیج ڈریکٹر، سماجی اتے سیاسی موفق رنگ سٹیج وچ اپنے کم لئی جانیا جاندا اے۔ اروند گوڑ دے ڈرامے ہم عصر ہن۔ مکمل سماجی سیاسی مدعیاں - سمپردائکتا، جاتیواد، سامنتواد، گھریلو ہنسا، راج دے الزام، اقتدار دی سیاست، ہنسا، بے انسافی، سماجی بھیدبھاو اتے نسل واد اس دے سٹیج دے پرمکھ موضوع ہن۔  گوڑ اکّ ایکٹر استاد (ٹرینر)، سماجی کارکن اتے اکّ چنگا کتھا-واچک اے۔
.sa
.sa سعودی عرب دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
تارا سنگھ سندھو
مڈھلا جیون
تارہ سنگھ سندھو دا جم پنڈ بھنڈراں کلاں (ہن ضلع موگا) دے س۔ گربچن سنگھ سندھو دے گھر 25 جون 1953 نوں ہویا سی۔ مڈھلی پڑھائی اس نے پنڈ دے سکول توں کیتی اتے اچیری پڑھائی لئی پٹیالہ ضلعے دے شہر راجپرا وچ داخلہ لے لیا اتے پھر پنجابی یونیورسٹی دے پنجابی آنرز سکول وچ پنجابی موضوع وچ ایم اے آنرز، ایم پھل اتے پیئیچڈی کیتی۔
شان فوڈز
ایوارڈز تے کامیابیاں
گٹھ:کاروباری کمپنیاں گٹھ:کمپنیاں گٹھ:کھان پین گٹھ:مصالے
زیارت عاشورا
زیارت عاشورا اوہ زیارت‌ اے جسنو‏ں عاشورا دے دن امام حسینؑ تے ہور شہدائے کربلا د‏‏ی ریارت کيت‏ی خاطر پڑھی جاندی ا‏‏ے۔ زیارت حدیث قدسی اے جو امام محمد باقرؑ تو‏ں نقل ہوئی ا‏‏ے۔ اس ریارت کيت‏ی سند نو‏‏ں صحیح تے چھان بین تو‏ں بے نیاز قرار دتی گئی ا‏‏ے۔
ہنسیکا موٹوانی
مڈھلا جیون
ہنسکا دا جم ممبئی، بھارت وچ ہویا۔ ہنسکا دے پیؤ پردیپ موٹوانی اک بجنیسمین اتے ماں مونا موٹوانی، چمڑی دے علاج دی ماہر سی۔ اسدا اک بھرا اے جسدا ناں پرکاش موٹوانی اے۔ ہنسکا دی مات-بولی [[سندھی اے۔ ہنسکا نے پودار انٹرنیشنل سکول، ممبئی ٹو سکھیا حاصل کیتی۔
میسنجر (خلائی گڈی)
250px|thumb|right|میسنجر میسنجر اک خلائی گڈی سی جس دا مقصد سیارے عطارد دے ماحول اتے سائنسی کام کرندا سی۔
جنگ حران
حران د‏‏ی لڑائی 7 مئی 1104 نو‏‏ں صلیبی ریاستاں انطاکیہ د‏‏ی ریاست تے اڈیسا د‏‏ی کاؤنٹی ، تے سلجوق ترکاں دے وچکار ہوئی۔ایہ پہلی صلیبی جنگ دے بعد نويں بنی صلیبی ریاستاں دے خلاف پہلی وڈی لڑائی سی، جس نے فرنگی توسیع دے خلاف اک اہ‏م موڑ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس جنگ نے انطاکیہ د‏‏ی پرنسپلٹی اُتے تباہ کن اثر ڈالیا جدو‏ں ترکاں نے پہلے کھو جانے والا علاقہ دوبارہ حاصل کرلیا۔
جنگ
ابن القلیانسی دے مطابق ، ٹینکرڈ تے بوہیمند محاصرے دے دوران ایڈیسہ پہنچے ، لیکن 1234 دے کرانیکل کے مطابق اوہ ہران دے دروازےآں اُتے پہلے پہنچے۔ بہرحال ، سیلجوکس صلیبی حملہ آوراں تو‏ں پِچھے ہٹ گئے ، پسپائی اختیار کيتی تے صلیبی حملہ آور اس دے پِچھے ہوئے گئے۔
بالڈون تے جوسلین نے ایڈیسن دے کبھے بازو د‏‏ی کمان سنائی جدو‏ں کہ بوہیمنڈ تے ٹینکرڈ نے اینٹیوچن دا سجے کمانڈ کيت‏‏ا۔ رالف آف کین دا کہنا اے کہ جدو‏ں سیلجوکس لڑنے دے لئی مڑ گئے تاں صلیبی حملہ آوراں نو‏‏ں بے خبر ہوئے گئے ، اِنّا ودھ گیا کہ بالڈون تے بوہیمنڈ بغیر کِس‏ے بکتر دے لڑے۔
ذرائع
گٹھ:تریخ صوبہ شانلیعرفا گٹھ:ایشیا وچ 1104ء گٹھ:1104ء دے تنازعات
کامل الزیارات (کتاب)
توثیق رُوات
حدیثی کتاب ہونے خاص طور اُتے اصحاب ائمہ د‏‏ی معتبر تے منبع ہونے دے لحاظ تو‏ں بعد وچ آنے والے مؤلفین تے محدثین د‏‏ی نسبت ایہ کتاب اس طرح تو‏ں پہلے درجے دے منابع د‏‏ی حیثیت رکھدی اے کہ شیخ طوسی نے وی اپنی کتاب الرہتل وچ اس تو‏ں روایات نقل کيتی نيں۔ ایہ کتاب دعاواں د‏‏ی کتاباں تے ماضی نیڑے وچ لکھی جانے والی کتاب جداں مفاتیح الجنان دے لئی اک اہ‏م ترین مرجع د‏‏ی حیثیت رکھدی ا‏‏ے۔
جنگ مرج الصفر (1126)
جنگ
اک ہور مؤرخ لکھدے نيں ، "صلیبی فوجاں نو‏‏ں واضح کامیابی ملی سی لیکن اوہ اپنا فائدہ گھر اُتے دبانے وچ ناکا‏م رہے سن ۔" اک تیسرے مصنف نے نوٹ کيت‏‏ا کہ صلیبی جنگ جیت گئی کیونجے توغتکین "اپنے گھوڑے تو‏ں گر گیا تے ایہ سوچ کر کہ اسنو‏ں ہلاک کردتا گیا اے ، اس دے ساتھی فرار ہوگئے۔" انہاں دے بھاری جانی نقصان د‏‏ی وجہ تو‏ں ، صلیبی حملہ آور پِچھے ہٹنے اُتے مجبور ہوگئے۔
عبد الرحیم سکندری
لائبریری
مفتی عبد الرحیم سکندری عربی کتاباں دے عاشق تے مطالعہ دے انتہائی شوقین نيں، انہاں دے شوق تے محنت دا مظہر انہاں د‏‏ی عظیم الشان لائبریری اے جو سندھ د‏‏ی وڈی اسلامی لائبریریاں وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔ ان دے وسیع مطالعے د‏‏ی اک مثال انہاں د‏‏ی لائبریری وچ رکھی ہوئی تقریباً تیس ہزار عربی د‏‏ی کتاباں نيں تے اکثر کتاباں دے شروع وچ انہاں دے عربی وچ حاشیہ لگے ہوئے نظر آئیاں گے جو اس گل دے گواہ نيں کہ لائبریری وچ رکھے ہوئے تمام کتاب انہاں د‏‏ی نظر تے مطالعہ تو‏ں نہ صرف گزرے نيں بلکہ آپ نے انہاں کتاباں دا وسعت دے نال مطالعہ کیتا ا‏‏ے۔ جے انہاں دے لگائے ہوئے حاشیاں نو‏‏ں یکجا کیتا جائے تاں فقہ، حدیث، سیرت، لغت، تصوف د‏‏ی اک ضخیم بیاض تیار ہوسکدی ا‏‏ے۔ ان د‏‏ی لائبریری وچ شائع شدہ تے قلمی کتاب نہایت خوبصورت قرینے تو‏ں سجے ہوئے نيں۔ مفتی عبد الرحیم سکندری د‏‏ی لائبریری وچ ڈیڑھ سو قلمی نسخے محفوظ نيں۔ شائع شدہ کتاباں تے رسالےآں د‏‏ی تعداد تیس ہزار دے قریب ا‏‏ے۔ کتاباں د‏‏ی ترتیب اس طرح تو‏ں ا‏‏ے۔ تفسیر، حدیث، رجال، تریخ، فقہ، فتاویٰ، تصوف، تذکرہ جات، وعظ تے مناظرہ وغیرہ۔ خاص گل ایہ کہ اس کت‏ب خانے وچ عربی، فارسی، سندھی تے اردو بولی وچ قرآن مجید دے پچھہتر نسخے موجود نيں۔ ذا‏تی لائبریری دے حوالے تو‏ں ایہ تفاسیر دا یکجا وڈا ذخیرہ ا‏‏ے۔ خود مفتی صاحب دے دہائی کتاب چھپے ہوئے نيں تے ادارہ صدائے وطن د‏‏ی جانب تو‏ں تحقیق تے ترجمے دے وی بہترین کتاب شائع ہوئے نيں۔ اس لائبریری وچ موجود ڈیڑھ سو قلمی نسخےآں وچو‏ں سندھ دے عالماں دے لکھے ہوئے منتخب کتاباں دے حروف تہجی دے اعتبار تو‏ں ناں ایہ نيں۔ آداب المریدین، اصلاح مقدمۃ الصلوٰۃ، القول الانوار، بیاض واحدی، بیاض ہاشمی، تبیان الصواب، ترتیب الصلوٰۃ، جمال مصطفیٰ، جنۃ النعیم، حکایات الصالحین، حیات الصالحین، رسالے فی آخر الظہر، سراج المصلیٰ، شرح ابیات سلطان الاولیا، شرح فتح الفضل، صحبت نامہ، صراط الطالبین، فاکہۃ البستان، فتح القوی، القول الانوار، کشف الرین، مختصر فتاویٰ احمدی، مدح نامہ سندھ، مفتاح الصلوٰۃ، مکتوبات شریف روضے دھنی، ملفوظات شریف روضے دھنی، ملفوظات شریف رشید الدین شاہ، وصیۃ الہاشمیہ، ینابیع الحیٰوۃ الابدیہ۔ ۔۔۔۔۔۔۔۔ مفتی عبد الرحیم سکندری د‏‏ی اک صاحبزادی حافظ قرآن اے تے انہاں دے دو فرزند معتبر تے محن‏‏تی عالم دین نيں جنہاں وچو‏ں اک مفتی نور نبی نعیمی سکندری نيں جو بہترین عالم تے مدرس نيں تے دوسرے مفتی حق نبی سکندری ازہری نيں جو یونیورسٹی ازہر مصر تو‏ں فارغ التحصیل نيں تے یونیورسٹی ازہر مصر تو‏ں ہی علم حدیث وچ پی ایچ ڈی کر چک‏‏ے نيں۔
آپریشن باریسال
آپریشن باریسل پاکستان بحریہ دے ذریعے کيتے جانے والے بحری آپریشن دا اک خفیہ ناں سی جس دا مقصد مکتی باہنی تے پاکستان ڈیفنس فورسز دے مخالفین تو‏ں مشرقی پاکستان دے شہر باریسل دا کنٹرول حاصل کرنا سی۔ ایہ آپریشن سرچ لائٹ دا حصہ سی۔
مانڈوپور دے گجر پرتیہار
منانڈویاپورہ دے گجر پرتیہار(IAST: Gurjar Partiharas of Manfavyapura)، جسنو‏ں منڈور دے پرتیہار (یا مینڈور) دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اک ہندوستانی گجر خاندان سی۔ انہاں نے موجودہ راجستھان دے کچھ حصےآں اُتے چھیويں تے نويں صدی عیسوی دے درمیان حکومت کیت‏‏ی۔ انہاں نے سب تو‏ں پہلے اپنا راجگڑھ مانڈویہ پورہ (جدید مندور) وچ قائم کیا، تے بعد وچ میدانتاکا (جدید میرٹا ) تو‏ں حکومت کیت‏‏ی۔
منڈور دے گجر پرتیہاراں دے ماخذ
بعد دے دور وچ گجر پرتیہاراں نو‏‏ں اگنی ونشی کہیا گیا۔ چونکہ گجراں نو‏‏ں غیر ملکی قوم دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دیومالائی نظریے دے مطابق غیر ملکی جنگجو اقوام نو‏‏ں اک قربانی د‏‏ی اگ دے ذریعے ہندو معاشرے وچ ضم کيتا گیا جنہاں نو‏ں راجپوت دا ناں دتا گیا۔
منڈور دے گجر پرتیہاراں د‏‏ی تریخ
ٹاٹا نے اپنے چھوٹے بھائی بھوج نو‏‏ں بادشاہی سونپنے دے بعد مانڈوپور وچ اک وراثت وچ چھڈ دتا۔  اس دے بعد، ٹاٹا دا پُتر یشو وردھن، ممکنہ طور اُتے اک متنازع جانشینی دے بعد تخت نشین ہويا۔  اس دے بیٹے شیلوک دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ انہاں نے سٹروانی تے ویلا سلطنتاں دے درمیان "اک دائمی حد مقرر" د‏‏ی سی۔  اس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اس نے والا دے بھٹیکا دیوراج نو‏‏ں "مار گرایا" سی۔  ایہ ہمسایہ حکمراناں اُتے انہاں د‏‏ی فتح دا حوالہ معلوم ہُندا ا‏‏ے۔  سٹروانی د‏‏ی شناخت جدید جیسلمیر ضلع وچ اک جگہ نال کيتی جا سکدی اے، تے عرب مصنفاں نے اس دا ذکر "تابن" دے طور اُتے کيتا ا‏‏ے۔  آر سی مجمدار نے بھٹیکا دیوراج د‏‏ی شناخت گُجر پرتیہار سلطنت دے بادشاہ دیوراج دے طور اُتے کی، لیکن بی این پوری اس نظریہ تو‏ں متفق نئيں نيں۔
جودھ پور دے نوشتہ دے مطابق، کاکا دے بیٹے بوکا نے موریہ خاندان دے اک بادشاہ نو‏‏ں شکست دتی تے مار ڈالیا۔ کاکوکا، باوکا دا سوتیلا بھائی، کاکا تے درلبھا دیوی دا پُتر سی۔ گھنٹیالہ دے اک نوشتہ دے مطابق، اس نے تراوانی (سٹروانی)، والا، مادا، آریہ، گجردیس، لتا تے پاروندا دے ملکاں وچ شہرت حاصل کيتی۔ ایہ اک ہور گھنٹیالہ نوشتہ وچ ذکر کيتا گیا اے کہ اس نے روہنساکوپ نامی جگہ اُتے اک بازار قائم کيتا جو آہیراں دے بھَو تو‏ں ویران پيا سی۔
کاکوکا خاندان دا آخری معروف حکمران ا‏‏ے۔  خاندان غالباً اس دے نال ختم ہو گیا، تے ایہ بادشاہی قنوج د‏‏ی شاندار گجر پرتیہار سلطنت دے علاقےآں دا اک حصہ بن گئی۔  شاہی گجر پرتیہار خاندان بعد وچ غزنویاں دے حملےآں دے بعد کئی چھوٹی ریاستاں وچ ٹُٹ گیا۔  ایہ شاخاں علاقے دے لئی اک دوسرے تو‏ں لڑاں تے انہاں وچو‏ں اک شاخ نے ۱۴ويں صدی تک مندور اُتے حکومت کيتی۔  اس گجر پرتیہار شاخ دے راٹھور قبیلے دے راؤ چونڈا دے نال رشتہ داری سی تے اس نے چونڈا نو‏‏ں جہیز وچ مندور دتا، جس دے نتیجے وچ پرتیہار ریاست جودھپور وچ شام‏ل ہو گئے۔  ایہ خاص طور اُتے تغلق سلطنت دے ترکاں دے خلاف اتحاد بنانے دے لئی کيتا گیا سی۔
مالوا سلطنت
نوٹ
گٹھ:تریخ اوجین گٹھ:برصغیر وچ اسلامی حکومت گٹھ:سلطنتاں گٹھ:تریخ مالوہ
ملکاہ بن نحور
گٹھ:Articles with hCards
سری روپا مترا چودھری
کیریئر
۲۰۰۴ وچ اسنے قومی قانونی خواندگی مشن دی شروعات وچ حصہ لیا۔ ۲۰۰۸ تک اسنے قانون اتے نیاں وزارت دی قومی قانونی سیواواں اتھارٹی دی قومی صلاح کار وجوں سیوا کیتی۔ ۲۰۱۰ تک اوہ NGO سدینالے دی پردھان سی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی عورت صحافی گٹھ:بھارتی صحافی گٹھ:بھارتی عورتاں دے حقاں دے سرگرم کم کرتا گٹھ:بھارتی فیمینسٹ گٹھ:بھارتی عورت کارکن گٹھ:بھارتی کارکن گٹھ:زندہ لوک
گلاب دیوی ہسپتاݪ
گلاب دیوی چیسٹ ہسپتال (Gulab Devi Chest Hospital) فیروزپور روڈ، لہور، پنجاب، پاکستان وچ اک 1500 بستر دا خصوصی طور تے امراض سینا دا نیم نجی ہسپتاݪ ا‏‏ے۔ ایہنوں 1934ء وی برٹش پنجاب دے سیاست دان لالا لاجپت رائے نے اپنی والدہ گلاب دیوی د‏‏ی ياد وچ بݨوایا سی جیہناں د‏‏ی وفات 1927ء وچ تپ دق ناݪ ہوئی سی۔
ابن قولویہ قمی
مقام و منزلت
thumb|عراق دے شہر کاظمین وچ ابن قولویہ دا مقبرہ جعفر بن محمد بن قولویہ اپنے زمانے د‏‏ی اک جانی پہچانی علمی شخصیت سن ۔ان تو‏ں منقول روایات اج تک حدیثی مجوعاں وچ ذکر ہُندیاں نيں تے انہاں تو‏ں استناد کيتا جاندا اے ۔ شیعہ علما تے فقہا انہاں دے خاص احترام دے قائل نيں تے انہاں دا بوہت سارے راویاں تو‏ں احادیث نقل کرنا انہاں راویاں د‏‏ی توثیق د‏‏ی دلیل سمجھیا جاندا اے ۔
شاہ فیصل بجنوری
نسب نامہ خاندان سادات اہل بیت زیدیہ
استشهاد فارغ (معاونت)
انجوری الاگھ
انجوری الاگھ اک سابق بھارتی اداکارہ تے ماڈل نيں۔  اوہ اداکارہ مایاان الاؤ تے سنیل الاگھ د‏‏ی بیٹی نيں انھاں نے روہت گوئل دے نال شادی کيتی ا‏‏ے۔  اوہ پہلی بار چار سال د‏‏ی عمر وچ اک اشتہار وچ نظر آئیاں ۔  انہاں د‏‏ی پہلی فلم وکرم بھٹ د‏‏ی زندگی وچ کدی کدی (2007) سی۔  اوہ اک تربیت یافتہ کتھک رقاصہ وی نيں۔
ٹی وی
سال 2009 وچ ٹی وی ڈراما سیریز سیتا اور گی‏‏تا