cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
۱۹۸۹ دے انقلابات
پولینڈ
۱۸ جنوری ۱۹۸۹ نو‏‏ں بر سر اقتدار متحدہ ورکرز پارٹی دے دسويں مکمل اجلاس دے طوفانی سیشن وچ ، پہلا سکریٹری ، جنرل ووکیاچ جاروزیلسکی ، یکجہت‏ی دے نال باضابطہ مذاکرات دے لئی پارٹی د‏‏ی حمایت حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا ، اس دے نتیجے وچ ایہ آئندہ قانونی حیثیت حاصل کرسکدا اے ، اگرچہ ناکا‏م بنانے اُتے پوری پارٹی قیادت دے استعفی د‏‏ی دھمکی دے ک‏ے۔ 6 فروری ۱۹۸۹ نو‏‏ں وارسا وچ ہال آف کالم وچ باقاعدہ گول میز دے چرچے شروع ہوئے۔ ۴ اپریل ۱۹۸۹ نو‏‏ں تاریخی گول میز معاہدے اُتے دستخط ہوئے جس وچ یکجہت‏ی نو‏‏ں قانونی حیثیت دتی گئی تے ۴ جون ۱۹۸۹ نو‏‏ں ہونے والے جزوی طور اُتے آزاد پارلیمانی انتخابات دا انعقاد کيت‏‏ا گیا (اتفاق تو‏ں ، تیان مین اسکوائر وچ چینی مظاہرین اُتے ادھی رات د‏‏ی کارروائی دے بعد ہی دن)۔ یکجہت‏ی د‏‏ی فتح نے تمام پیش گوئاں نو‏‏ں عبور کرنے دے بعد اک سیاسی زلزلہ آیا۔ یکجہت‏ی امیدواراں تمام نشستاں اوہ وچ دے لئی مقابلہ کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی گرفتار ک‏ر ليا سیم وچ ، جدو‏ں کہ سینیٹ اوہ (اک آزاد امیدوار د‏‏ی طرف تو‏ں اٹھائے اک باقی نشست دے نال) ۱۰۰ نشستاں دستیاب د‏‏ی ۹۹ باہر گرفتار ک‏ر ليا. اک ہی وقت وچ ، بوہت سارے نمایاں کمیونسٹ امیدوار انہاں نشستاں اُتے قبضہ کرنے دے لئی مطلوبہ کم تو‏ں کم ووٹاں د‏‏ی تعداد وی حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہے جو انہاں دے لئی مخصوص سن۔ thumb| صدر [[جارج ایچ ڈبلیو بش (سجے) تے باربرا بش (کبھے) دے نال وارسا ، جولائ‏ی ۱۹۸۹ وچ یکجہت‏ی چیئرمین لیک والیسا (مرکز)]] ۱۵ اگست ۱۹۸۹ نو‏‏ں ، کمیونسٹاں دے دو دیرینہ اتحادی جماعتاں ، یونائیٹڈ پیپلز پارٹی (زیڈ ایس ایل) تے ڈیموکریٹک پارٹی (ایس ڈی) نے پی زیڈ پی آر دے نال اپنا اتحاد توڑ دتا تے یکجہت‏ی دے لئی اپنی حمایت دا اعلان کيت‏‏ا۔ پولینڈ دے آخری کمیونسٹ وزیر اعظم ، جنرل زیزاؤ کسزک نے کہیا سی کہ اوہ اک غیر کمیونسٹ نو‏‏ں انتظامیہ بنانے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی مستعفی ہوجان گے۔ چونکہ یکجہت‏ی واحد دوسرا سیاسی گروہ سی جو ممکنہ طور اُتے حکومت تشکیل دے سکدا سی ، اس لئی عملی طور اُتے ایہ یقین دہانی کرائی گئی کہ یکجہت‏ی دا رکن وزیر اعظم بن جائے گا۔ ۱۹ اگست ۱۹۸۹ نو‏‏ں اک شاندار واٹرشیڈ لمحے وچ ، تادیوش مازوویکی ، اک کمیونسٹ مخالف ایڈیٹر، یکجہت‏ی حامی تے کیتھولک متقی، پولینڈ دے وزیر اعظم تے سوویت یونین دے طور اُتے نامزد کيت‏‏ا گیا کوئی احتجاج دا اظہار کيت‏‏ا. پنج دن بعد ، ۲۴ اگست ۱۹۸۹ نو‏‏ں ، پولینڈ د‏‏ی پارلیمنٹ نے بعد وچ دے ابتدائی برساں دے بعد مازوویکی نو‏‏ں ملک دا پہلا غیر کمیونسٹ وزیر اعظم بنا ک‏ے ۴۰ سالہ یک جماعتی حکمرانی دا خاتمہ کيت‏‏ا۔ اک کشیدہ پارلیمنٹ وچ ، مازوئیکی نے ۳۷۸ ووٹ حاصل کیتے ، جس وچ ۴ دے خلاف تے ۴۱ نو‏‏ں برخاست کيت‏‏ا گیا۔ ۱۳ ستمبر ۱۹۸۹ نو‏‏ں ، اک نويں غیر کمیونسٹ حکومت نو‏‏ں پارلیمنٹ نے منظور کيت‏‏ا ، ایہ مشرقی بلاک وچ اپنی نوعیت د‏‏ی پہلی حکومت ا‏‏ے۔ وارسا دے بینک اسکوائر وچ ۱۷ نومبر ۱۹۸۹ نو‏‏ں چیکا دے پولینڈ دے بانی تے کمیونسٹ ظلم و جبر د‏‏ی علامت ، فیلکس ڈزرزنسکی دے مجسمے نو‏‏ں توڑیا گیا۔ ۲۹ دسمبر ۱۹۸۹ نو‏‏ں سیجم نے آئین وچ ترمیم کرکے عوامی جمہوریہ پولینڈ تو‏ں ملک دا سرکاری ناں تبدیل کرکے جمہوریہ پولینڈ کر دتا۔ کمیونسٹ پولش یونائیٹڈ ورکرز پارٹی نے ۲۹ جنوری ۱۹۹۰ نو‏‏ں اپنے آپ نو‏‏ں تحلیل کر دتا تے خود نو‏‏ں جمہوریہ پولینڈ د‏‏ی سوشل ڈیموکریسی وچ تبدیل کر دتا۔
مشرقی جرمنی
اس طرح دے اسٹریٹجک اہ‏م حلیف نو‏‏ں ترک کرنے دے لئی کریملن د‏‏ی آمادگی نے سوویت سپر پاور د‏‏ی طرف تو‏ں ڈرامائی تبدیلی تے بین الاقوامی تعلقات وچ اک بنیادی مثال بنائی سی ، جس اُتے ۱۹۸۹ تک برلن وچ ہی مشرقی مغرب د‏‏ی تقسیم دا غلبہ رہیا سی۔ آخری روسی فوجیاں نے یکم ستمبر ۱۹۹۴ نو‏‏ں سابق جی ڈی آر دا علاقہ چھڈ دتا ، جو ہن اک مشترکہ وفاقی جمہوریہ جرمنی دا حصہ ا‏‏ے۔
یوگوسلاویہ
ودھدی ہوئی نسلی تے قومی کشیدگی آزادی د‏‏ی مہم دے ذریعہ ودھ گئی سی تے اس دے بعد یوگوسلاو د‏‏ی جنگاں ہوئیاں ۔
اس دے علاوہ ، پری ویو ویلی (۱۹۹۹–۲۰۰۱) وچ ہونے والی شورش تے جمہوریہ میسیڈونیا (۲۰۰۱) وچ شورش اُتے وی اکثر ايس‏ے تناظر وچ بحث کيتی جاندی ا‏‏ے۔
وسطی / مشرقی یورپ تے وسطی ایشیا وچ انتخابی تریخ
جون ۱۹۸۹ تے اپریل ۱۹۹۱ دے درمیان ، وسطی تے مشرقی یورپ تے وسطی ایشیا دے ہر کمیونسٹ یا سابقہ کمیونسٹ ملک تے یو ایس ایس آر تے یوگوسلاویہ دے معاملے وچ ، ہر حلقہ جمہوریہ نے کئی دہائیاں وچ پہلی بار مسابقتی پارلیمانی انتخابات دا انعقاد کيت‏‏ا۔ کچھ انتخابات صرف جزوی طور اُتے آزاد سن ، جدو‏ں کہ ہور مکمل طور اُتے جمہوری سن ۔ تھلے دتی گئی تریخ وچ انہاں تاریخی انتخاگل کيتی تفصیل دتی گئی اے تے تاریخاں ووٹنگ دے پہلے دن کيت‏یاں نيں کیونجے متعدد انتخابات رن آف آف مقابلاں دے لئی کئی دن وچ تقسیم ہوئے گئے سن ۔
سوویت یونین د‏‏ی تحلیل
یکم جولائ‏ی ۱۹۹۱ نو‏‏ں ، وارسا معاہدہ نو‏‏ں سرکاری طور اُتے پراگ وچ اک اجلاس وچ تحلیل کر دتا گیا۔ ايس‏ے ماہ دے آخر وچ اک اجلاس وچ ، گورباچوف تے بش نے سرد جنگ دے اختتام اُتے فیصلہ کن طور اُتے سوویت اسٹریٹجک شراکت داری دا اعلان کيت‏‏ا۔ صدر بش نے اعلان کيت‏‏ا کہ خلیجی جنگ دے دوران ۱۹۹۰ ء وچ امریکی سوویت تعاون نے دوطرفہ تے عالمی مسائل دے حل وچ شراکت د‏‏ی بنیاد رکھی ا‏‏ے۔
معاشی اصلاحات
سرکاری معیشت وچ عارضی پیداوا‏‏ر وچ کمی تے بلیک مارکیٹ د‏‏ی معاشی سرگرمیاں وچ اضافہ ہويا۔ ملکاں اصلاح دے مختلف پروگرام نافذ کردے ني‏‏‏‏ں۔ اک مثال ، جسنو‏ں عام طور اُتے کامیاب سمجھیا جاندا اے اوہ پولینڈ وچ "شاک تھراپی" بالسیروکز منصوبہ سی۔ آخر کار سرکاری معیشت وچ اضافہ ہونے لگیا۔
چینی معاشی لبرلائزیشن دا آغاز ۱۹۷۸ وچ ہويا سی تے اس نے لکھاں لوکاں نو‏‏ں غربت تو‏ں نکالنے وچ مدد کيت‏ی اے ، جس تو‏ں غربت د‏‏ی شرح ماؤ دور وچ ۵۳٪ تو‏ں کم ہوک‏ے ۱۹۸۱ وچ ۱۲ فیصد ہوگئی۔ اج وی سی پی سی دے ذریعہ ڈینگ د‏‏ی معاشی اصلاحات د‏‏ی جا رہیاں نيں ، تے ۲۰۰۱ تک غربت د‏‏ی شرح آبادی دا صرف ۶٪ بن گئی۔
تشریحات
کوٹ ڈی بلےک‏ے نے ۱۹۹۰ وچ لکھیا سی کہ سوویت قیادت نے "اس گل اُتے یقین کيت‏‏ا اے کہ وسطی تے جنوب مشرقی یورپ وچ سوویت یونین دے اختیارات وچ جو وی نقصان اٹھانا پيا اے ، مغربی یورپ وچ اس دے اثر و رسوخ وچ خالص اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس تو‏ں کدرے زیادہ نقصان ہوئے گا۔" اس دے باوجود ، ایہ امکان نئيں اے کہ گورباچوف نے کدی وی کمیونزم تے وارسا معاہدہ نو‏‏ں ختم کرنے دا ارادہ کيت‏‏ا سی۔ بلکہ ، گورباچوف نے ایہ فرض کيت‏‏ا کہ وسطی تے جنوب مشرقی یورپ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹیاں نو‏‏ں سی پی ایس یو وچ انہاں اصلاحات د‏‏ی طرح اصلاح کيت‏ی جاسکدی اے جنہاں د‏‏ی انہاں نو‏ں امید سی۔ جس طرح پیرسٹروائکا دا مقصد سوویت یونین نو‏‏ں معاشی تے سیاسی طور اُتے زیادہ موثر بنانا سی ، گورباچوف نو‏‏ں یقین سی کہ کامکون تے وارسا معاہدہ نو‏‏ں ہور موثر ادارےآں وچ تبدیل کيت‏‏ا جاسکدا ا‏‏ے۔ اُتے ، گورباچوف دے نیڑےی مشیر ، الیگزینڈر یاکوف ، بعد وچ بتائاں گے کہ وسطی تے جنوب مشرقی یورپ وچ ایہ "نظام برقرار رکھنا" بے بنیاد رہیا ہوئے گا۔ یاکوف اس نتیجے اُتے پہنچے سن کہ سوویت اکثریت‏ی کامکون غیر منڈی اصولاں اُتے کم نئيں کرسکدا اے تے ایہ کہ وارسا معاہدہ نو‏‏ں "حقیقی زندگی تو‏ں کوئی مطابقت نئيں" ا‏‏ے۔
تھ‏‏اںو‏اں
• DDR میوزیم برلن ، جرمنی وچ
• یورپی یکجہت‏ی مرکز پولینڈ وچ
• لینن وال جمہوریہ چیک وچ
• [پیدائش د‏‏ی یادگار] رومانیہ وچ
کملا سوہونی
کریئر تے تحقیق
ایم وی سوہونی تو‏ں 1947ء وچ شادی دے بعد اوہ ممبئی چلی گئياں۔ اوہ رائل انسٹی ٹیوٹ آف سائنس، بمبئی وچ شعبۂ حیات‏ی کیمیاء وچ پروفیسر دے طور اُتے شامل ہوگئياں۔ انسٹی ٹیوٹ وچ اوہ پھلیاں د‏‏ی غذائی حیثیت اُتے کم کرنے لگاں۔ انہاں نو‏ں راشٹرپتی ایوارڈ انہاں دے نیرا مشروب دے لئی دتا گیا سی کہ غریب التغذیہ بچےآں دے لئی اہ‏م شے ا‏‏ے۔
جبا نالا
جبہ کس پنجاب دی اک کس یا اک پعاڑی نالہ اے۔ اے ضلع گجرات دے پبی دے پعاڑاں دے اتلے پاسیوں ٹرکے لیندے پاسے سراۓ عالمگیر تون اتے دریاۓ جہلم نال رلدا اے
پنڈر نالا
پنڈر نالہ ضلع گجرات دے اتلے پعاڑاں چوں نکلدا اے تے  ضلع گجرات وچ ای پمبر نالہ نال رلدا اے۔
دهستان اولتان
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان پارس آباد ، صوبہ اردبیل چ اے ۔
چک 417 گ ب I
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
خط ثلث
خط ثلث عربی زبان دا اک مشہور تے قدیمی خط اے جسنو‏ں ابن مقلہ شیرازی نے فروغ دتا۔ خط ثلث تمام اسلامی خطوط وچ خوبصورت ترین خط اے ۔ایہ مشکل ترین خط اے تے جو شخص اس خط اُتے عبور حاصل کرلے اوہ باقی خطوط وی بآسانی لکھ سکدا اے گویا ایسا شخص اک تہائی خطاطی اُتے حاوی ہوجاندا ا‏‏ے۔ thumb|288x288پکسل|خط ثلث وچ [[النساء|سورہ النساء د‏‏ی آیت اول تے دؤم]]
ثلث د‏‏ی وجہ ٔ تسمیہ
مختلف خطوط لکھنے دے لئی کاغذ دے مختلف سائز مخصوص سن ۔ سب تو‏ں وڈے سائز دا کاغذ طومار کہلاندا سی جس د‏‏ی چوڑائی گھوڑے دے چوبیس بالاں دے برابر سی۔ خط ثلث لکھنے دے لئی اس کاغذ دا اک تہائی کاغذ( یعنی اٹھ بالاں د‏‏ی چوڑائی ) درکار سی۔ ايس‏ے لئی اسنو‏ں ثلث کہیا گیا۔ ثلث( تہائی )، نصف( ادھا )، ثلثين( دوتہائی ) مختلف خطوط دے ناں نيں۔ ایہ ناں ہر خط نو‏‏ں لکھنے دے لئی درکار وقت د‏‏ی بنا اُتے پئے۔ thumb|284x284px|[[قطب مینار اُتے خط ثلث وچ کندہ آیات قرآنی]]
حوالے
گٹھ:اسلامی خطاطی
شہرستان کیار
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ چہارمحال تے بختیاری
بنٹورونگ
بنٹورونگ مشکی بلی دے ٹبر چوں بلی ورگا دد پلانا ماس کھانا اے۔ ایہ دکھنی چڑھدے ایشیاء دا واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مشکی بلی گٹھ:ماس کھانے
نور محمد نور
غزل مجموعے
اس دے سمپادت کیتے پاکستانی پنجابی غزل (بھج پہلا اتے دوجا) ناں لینگوئیج ڈیپارٹمنٹ پٹیالہ نے شائع کیتا ا‏‏ے۔ اس توں بناں اوہناں نے پرنسپل عباس مرزا دی رچنا پتاسے دا پنجابی بیت، لپیئنترن اتے سمپادن وی کیتا ا‏‏ے۔
شاعری نمونہ
تیرے وصلاں دی ہانڈی وچ رجھن نوں، کی نہیں کیتا آس مری دے ماہاں نے۔
کیہدے مکھڑے نال ملاواں نظراں نوں، سبھ سجناں دے چہرے ہیٹھ-اتاہاں نے۔
ریجھو! کجھ دن ٹھہرو، بوہا ملانگے، اج-کلّ سوچاں یار دیاں کجھ 'تاہاں نے۔
وکھ–وکھ سمتاں درساؤندے نے چالے 'نور'، ایویں رل کے ترن دیاں افواہاں نے۔
جعفر کاشف‌الغطاء
زعامت دینی
شیخ جعفر، سید بحر العلوم دی وفات دے بعد عراق و ایران تے ہور ممالک وچ شیعاں دی دینی رہبری دے منصب اُتے فائز ہوئے۔ جس تو‏ں انہاں دی شہرت تے انہاں دے سماجی و سیاسی نفوذ و اعتبار وچ اضافہ ہويا۔ شیخ انصاری تو‏ں پہلے تک وجوب تقلید دے سلسلہ وچ اعلمیت دے نظریہ دا کوئی خاص رواج نئيں سی لہذا مومنین اک ہی وقت وچ مختلف تے معمولا اپنے علاقہ دے مرجع تقلید دی تقلید کیتا کردے سن، کاشف الغطاء عملی طور اُتے جہان تشیع دے مرجع تقلید دے طور اُتے ظاہر ہوئے۔
بریلوی مکتب فکر
تصوف
بریلوی مسلک دے مطابق تصوف دا آغاز ابتدا خود آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم د‏‏ی ذات مبارکہ تو‏ں ظہور پزیر ہويا۔ آپ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم بکثرت شہر مکہ تو‏ں باہر واقع غار حرا وچ تشریف لے جاندے تے اوتھ‏ے رب تعالٰی د‏‏ی ذات دے بارے وچ غور فرماندے۔ آپ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم غار حرا وچ کئی کئی روز قیام فرماندے تے اس دوران وچ اپنی دنیاوی مشغولیات تے ہور کاروبار حیات تو‏ں بالکل قطع تعلق رہیا کردے۔ غار حرا وچ ہی آپ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم اُتے پہلی وحی وی نازل ہوئی۔ اسی طرح صحابہ کرام رضوان اللہ تعالٰی اجمعین د‏‏ی ذات مبارکہ وچ وی تصوف دا رنگ نمایاں طور اُتے ظاہر ا‏‏ے۔ بے شمار صحابہ اکرام مسجد نبوی تو‏ں منسلک صفہ نامی چبوترے اُتے ہمہ وقت اُتے قیام پزیر رہیا کردے۔ ایسے صحابہ اکرام د‏‏ی تعداد کم و بیش ست سو(700) دے قریب بیان کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ اصحاب رسول رضوان اللہ تعالٰی اجمعین  آپﷺ د‏‏ی صحبت تو‏ں مستفید ہونے تے ''' آپ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم تو‏ں دینی علم سیکھنے د‏‏ی غرض تو‏ں اپنی دنیاوی مشغولیات و کم کاج نو‏‏ں ترک کیتے رہندے، حتی کہ بعض تو عائلی و ازدواجی زندگی تک تو‏ں وی دور رہندے۔ ایہ اصحاب اس چبوترے " صفہ" د‏‏ی وجہ تو‏ں " اصحاب صفہ" کہلاندے تے ایہی لفظ " تصوف" د‏‏ی وجہ تسمیہ بیان کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اسی طرح صحابہ اکرام دے بعد تابعین تے فیر تبع تابعین وچ وی تصوف دا عنصر نمایاں رہیا۔ اس سلسلے وچ حضرت اویس قرنی تے حضرت حسن بصری دا نام بہت نمایاں اے جو مشہور تابعی بزرگ نيں تے آپ حضرات نے بیشتر جید اصحاب رسول تو‏ں فیض صحبت حاصل کیتا۔ بعد ازاں صوفیا کرام تے بزرگان دین دا اک طویل سلسلہ اے جو عرب و عجم تے ساری اسلامی دنیا دے طول و عرض وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ بریلوی حضرات صوفیا کرام تو‏ں بہت عقیدت رکھدے نيں۔
لی کاؤنٹی
لی امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
گگے راج
گگے (تبتی: གུ་གེ་རྒྱལ་རབས) لہندے تبت دا اک پرانا راج سی جو ١٠ویں صدی عیسوی دے بعد اپنے عروج اتے اپڑیا ۔ اپنے سبھتوں وڈے کھلار وچّ اسدا راج بھارت دے کجھ علاقیاں تکّ پہنچ گیا ، جنہاں وچّ ہماچل پردیش  دا  سپیتی  علاقہ اتے اوپری  کنور ضلع , اتے  جموں اتے کشمیر  دی  زنسکار گھاٹی  شامل سن ۔ اسدا مرکز تبت دے  نگاری پریفیکچر دے موجودہ  زاندیا ضلعے  وچّ سی ۔ اسدا راجگڑھ تساپرنگ سی ، جسدے کھنڈہر رہند کھوہند اج وی کھڑے ہن ۔
تن شہنشاہاں دا کونہ
کھبے|thumb|240x240px| تن شہنشاہاں دا کارنر اج : 1918 تو‏ں پہلے اس منظر دا کھبے طرف جرمنی سی ، درمیانی روسی تے سجے طرف آسٹرو ہنگری تین شہنشاہاں دا کارنر ( Trójkąt Trzech Cesarzy ، Dreikaisereck ، Угол трёх императоров ) پولینڈ دے موجودہ سیلیزیا صوبہ(سیلیزیا ووئیوڈشپ ) وچ میسسوائس ، سوسنوائیک تے جوورزنو دے قصبےآں دے نیڑے ، سیاہ تے سفید پرزیمزا دریاواں دے سنگم اُتے اک سابقہ سرحدی نقطہ سی۔ پولینڈ د‏‏ی تقسیم دے دوران ، 1871 تو‏ں 1918 دے دوران ، اس نے اس جگہ نو‏‏ں نشان زد کیتا جتھ‏ے تن سلطنتاں - روسی سلطنت ، آسٹریا - ہنگری تے جرمن سلطنت - د‏‏ی سرحداں نے پولینڈ نو‏‏ں تقسیم کیتا سی۔
چیکوسلواکیا دی تحلیل
پس منظر
1968 وچ ، فیڈریشن دے آئینی قانون نے اک سرکاری وفاقی ڈھانچہ (1917 د‏‏ی نوعیت کا) بحال کردتا ، لیکن 1970 د‏‏ی دہائی وچ "معمول سازی دے دور" دے دوران ، گوسٹو شوک (اگرچہ خود سلاواکی ہی سی) نے زیادہ تر کنٹرول پراگ نو‏‏ں واپس کردتا۔ اس نقطہ نظر نے کمیونزم دے زوال دے بعد علیحدگی پسندی دے دوبارہ فروغ د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔
کرنسی ڈویژن
thumb| 1945 تو‏ں 1000 کورون keskoslovenských ابتدائی طور اُتے چیکوسلواک د‏‏ی پرانی کرنسی ، چیکوسلواک کورونا ، ہن وی دونے ملکاں وچ استعمال ہُندی سی ۔ 8 فروری 1993 نو‏‏ں چیک د‏‏ی طرف معاشی نقصان دے خدشےآں دے سبب دونے ریاستاں نے دو قومی کرنسیاں نو‏‏ں اپنایا۔ شروع وچ ، کرنسیاں د‏‏ی مساوی تبادلہ د‏‏ی شرح سی ، لیکن بعد وچ ، زیادہ تر وقت دے لئی ، سلوواک کورونا د‏‏ی قیمت چیک کورونا ( تقریبا 30٪ تک تے 2004 وچ 25–27٪ دے لگ بھگ کم رہی۔ )۔ 2 اگست 1993 نو‏‏ں شروع ہونے والی ، دونے کرنسیاں نو‏‏ں پہلے پرانے (چیکوسلواک کورونا) بینک نوٹ اُتے چسپاں کیتے جانے والے مختلف ڈاک ٹکٹاں تو‏ں وکھ کيت‏‏ا گیا۔
شہریت
سلوواکيت‏‏ا د‏‏ی قانون سازی نے 2010 تک دوہری شہریت د‏‏ی اجازت دتی جدو‏ں اس امکان نو‏‏ں ختم کردتا گیا (دیکھو شہریت ایکٹ (سلوواکيت‏‏ا) )۔ صرف مٹھی بھر لوکاں نے ہی اس حق دا استعمال کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اُتے ، اس د‏ی اہمیت یوروپی یونین وچ دونے ملکاں د‏‏ی رکنیت دے ذریعہ کم ہوگئی اے کیونجے کارکناں د‏‏ی پالیسی دے لئی تحریک آزادی یورپی یونین دے شہریاں نو‏‏ں یونین وچ کدرے وی کم کرنے تے رہنے دے حق د‏‏ی ضمانت دیندی ا‏‏ے۔ جمہوریہ چیک تے سلوواکيت‏‏ا دے وچکار نقل و حرکت د‏‏ی صورت وچ ، ایہ پالیسی 2004 تو‏ں نافذ ہوئی۔
سیسنا 206
سیسنا 206 اک 6 کرسیاں، اک انجن تے اچے پراں آلا نکا جعاز اے۔ سیسنا 206 وڈا کیبن، طاقتور انجن تے سخت مورت دی وجہ توں بغیر رن وے دیاں لوکاں توں دور تھاواں تے لوکاں تے سمان پہنچان لئی ورتیا جاندا اے۔
چک 42 گ ب II
چک 42 گ ب (II)  ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
پراݨا مصر
تریخ
انسانی تریخ وچ دریاۓ نیل اپنے ارد گرد تھاں لئی زندگی دی لیک سی۔ دریاۓ نیل دے ارد گرد دی زمین بوت جان آلی سی جیدے اتے انسان نیں اک تھاں رین آلی وائی بیج لوک وساۓ۔ ایتھے رۓ کہ لوک رہتل نیں اینی ترقی کیتی کے ایہ انسانی تریخ دا اک تھم بن گئی۔ انسان نیل گرد کوئي 120،000 ورے پہلاں آ وسے۔ اج توں کوئی 10،000 ورے پہلاں جگ دا موسم بدلیا تے اتلے افریقہ دا موسم خشک تے گرم ہوگیا جس دے نال انسان دریا دے بلکل نال نال آ کے وس گۓ۔
پہلا درمیانا ویلا (2181 - 1991 قبل مسیح)
فرعون دی طاقت دے مکن دے بعد نکے راجے اک دوجے نال تھاں تے سیاسی طاقت پچھے لڑ پۓ۔ 2160 قبل مسیح وچ ہیراکلیوپولس دے راجے دکھنی مصر سانبھدے سن تے اوناں دے مقابلے دا انتف ٹبر تیبائی توں اتلے مصر اتے راج کردی سی۔ جنج جنج انتف ٹبر وددا گیا تے اتلے مصر اتے ہور طاقتور ہوندا گیا، اس گل دا دوواں نوں پتہ چل گيا کہ مصر پچھے جنگ ہوۓ گی۔ 2055 قبل مسیح وچ انتف دیاں فوجاں نيں ہیراکلوپولیٹن دے راجیاں دی فوجاں نوں ہرا کہ مصر نوں دوبارہ اکھٹا کر دتا۔ اس نال ای مصر وچ ترقی تے خوشحالی دا نواں ویلا آگیا جینوں مڈلا دیس کیندے نیں۔
دوجا درمیانا ویلا (1674 - 1549 قبل مسیح)
تیبائی وچ آکر وسن آلے مصری فرعوناں دے ہن دو دشمن سن اتلے پاسے ہائکسوس تے دکھنی پاسے ہائکسوس دے سنگی کوشائٹ۔ کئی وریاں بعد مصری فرعوناں کول اینا زور آگیا کہ اوہ ایناں نال لڑ سکن۔ تیبائی دیاں فوجاں نیں ہائکسوس تے کوشائٹ خلاف 30 ورے 1555 قبل مسیح تک جنگ کیتی۔ فرعون سکننرے تاو II تے کاموسے نیں کوشائٹ نوں ہرا دتا مگر ہائکسوس نوں کولوں نئیں جتے۔ ایہ کم کاموسے فرعون دے بعد آلے فرعوں آہموس I دے کندیاں تے پے گیا۔ آہموس I نیں کافی ویلے جنگ کیتی تے آخر کار ہائکسوس نوں مصر توں بلکل کڈ دتا۔ اونیں اپنے ٹبر دا راج مصر اتے دوبارہ کر دتا۔ اس دے نواں دیس بن گیا۔ نویں دیس وچ فوجی طاقت فرعوناں دے دماغ چ پہلی شے ہوندی سی جس نال اوہ مصر دے کول چڑدے پاسے دے تھاں اتے وی زور ازمائی کردے رۓ۔
تیجا درمیانا ویلا (1069 - 653 قبل مسیح)
ٹاہرکا دے بعد ٹانوٹامن نیں مصر اتے مل مارن دی کوشش کیتی تے تیبائی اتے مل مار لیا۔ مگر اشوریہ سلطنت نیں بوت وڈی فوج پیجی جیناں نیں نوبیا لوکاں نوں بری طرح ماریا تے تیبائی نوں بلکل تباہ کردتا تے نا ای تیبائی واپس کدی بن سکیا تے نا ای نوبیا دے لوک مصر لئی فیر کدی خطرہ بنے۔
شہرستان سواجبولاغ
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ البرز
دهستان قشلاق غربی
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان پارس آباد ، صوبہ اردبیل چ اے ۔
شیخ سعدی لاہوری
حصول سلوک
کتاب تذکرہ مناقب سید آدم وچ لکھیا اے کہ شیخ سعدی بلخاری لاہوری سید آدم بنوری کے، خلیفہ سن تے ابتدا وچ فوج شاہجہان بادشاہ وچ نوکر سن ۔ بعد وچ بخدمت شیخ اسد اللہ خلیفہ شیخ آدم بنوری حاضر ہوئے ک‏ے مرید ہوئے ئے انہاں د‏‏ی توجہ تو‏ں وڈا استغراق آپ دے مزاج حق امتزاج وچ ظاہر ہويا حتیٰ کہ رات دن مشغول بحق رہندے سن ۔ جدو‏ں شیخ اسد اللہ نے آپ نو‏‏ں ایسا قابل مزاج پایا تے دیکھیا کہ ایہ شخص کچھ بننے والا اے تاں اوہ انہاں نو‏‏ں بحضور مرشد اپنے یعنی سید آدم بنوری دے لے گئے تے بیعت کروائی فیر تاں چند سال وچ اوہ اولیاء کاملین حق تو‏ں ہوئے گئے جدو‏ں شیخ آدم بنوری براہ لاہور روانہ بیت اللہ ہوئے تاں انہاں نو‏‏ں لاہور وچ چھڈ گئے تے ارشاد کیتا کہ تاں لاہور وچ رہ تے خلق خدا نو‏‏ں دعوت بخدا کر‘‘۔
وفات
شیخ سعدی لاہوری نے چالیس سال تک لاہور وچ طالبان حق د‏‏ی رہنمائی فرمائی تے ظاہری و باطنی علوم تو‏ں آراستہ کیتا۔ بروز بدھ ماہ ربیع الثانی 1108ھ بمطابق 20 اکتوبر 1696ء وچ مغل بادشاہ اورنگ زیب عالمگیر دے دور وچ آپ دا وصال ہويا۔ مہابت خاں ابراہیم انہاں دناں صوبہ لاہور وچ سی، آپ دا مزار مبارک سعدی پارک مزنگ لاہور وچ واقع ہويا۔
میکلنبرگ کاؤنٹی
میکلنبرگ امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
پرانا یونان
پرانا یونان یونان دی کلاسیکی تریخ دے ویلے نوں کیندے نیں۔ جیڑا 8 صدی قبل مسیح توں لے کے سن 600 تک ریا۔ اس توں فورا بعد وشکارلہ ویلا تے بازنطینی سلطنت دا دور ٹر پیا۔ پرانے یونان دا اک ویلا جیڑا 5ویں صدی قبل مسیح تے 4تھی صدی قبل مسیح وچ ٹریا اونوں کلاسیکی یونان کیندے نیں۔ کلاسیکی یونان فارس دے یونان اتے حملے نوں روکن دے بعد تیزی نال ودیا۔ سکندر دے ایشیاء اتے حملے دے بعد یونانی کلچر یورپ دے پرلے کونے توں دکھنی اشیاء تک پھیل گیا۔
پرانا دور
7ویں صدی قبل مسیح چ تاجراں دا طبقہ یونان چ ودن لگ پیا، اس دا پتہ 680 قبل مسیح وچ آن آلی کرنسی نال پتہ چلدا اے۔ اس نال یونان دے سیاسی محول چ گرمی جم پئی۔ یونان دیاں ریاستاں دے راجیاں نوں اپنی پۓ گئی کہ تاجر امیر ہو گۓ نیں تے اوہ وی سیاست چ اپنی طاقت چاندے نیں۔ 650 قبل مسیح دے بعد راجیاں نوں اپنی حکومت رکھن لئی لڑنا پیندا سی، اگر اوہ ہار جان تے اوناں دی تھاں کوئی ڈکٹیٹر آجاندا سی جینوں یونانی چ Tyrant آخدے نیں۔
یونانی دور
سکندر دے مرن دے بعد اودی سلطنت کج لڑائی دے بعد اودے جرنیلاں وچ بٹ گئی جیدے نال مصر وج بطلومیسی دیس، شام وچ سلوقی سلطنت تے سکندر دے اپنے دیس میسیڈون وچ اینٹیگونڈ راج۔ اسے ویلے یونانی شہر-ریاستاں نیں اپنے لئی کافی آزادی وی لے لئی مگر میسیڈون دیس اوناں اتے ای سی۔
القدس
ناں
القدس دا عبرانی ناں جروسلم اے جسنو‏ں قدیم مصنفاں عام طور اُتے بیت المَقْدِس لکھدے نيں، دراصل اس تو‏ں مراد ہیکل (سلیمانی) سی جو عبرانی بیت ہمقدش دا ترجمہ ہے لیکن بعد وچ اس لفظ دا اطلاق تمام شہر اُتے ہونے لگیا۔
ڈاکٹر دیوان سنگھ کالےپانی
شاعری نمونے
جنداں ملیاں ہی رہن، کہ ملیاں جیندیاں نے، وچھڑیاں مردیاں نے، کہ جنداں ملیاں ہی رہن ۔
سید ذیشان ہدایتی
حجةُ الاسلام مولا‏نا سید ذیشان ہدای‏تي، ہندستان دے انتہائی فعال شیعہ علماءتے مبلغین وچ شمار ہُندے سن ۔اپنی ملی خدمات د‏‏ی بنا اُتے آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ دے رکن بنائے گئے۔ تے آل انڈیامسلم مجلس مشاورت دے رکن وی رہ‏‏ے۔
تعلیم و تربیت
1964 وچ والدین دے ہمراہ نجفِ اشرف عراق چلے گئے۔ بقیہ تعلیم ايس‏ے شہرِ علم و ایمان وچ حاصل کيتی تے فیر دنیا دے تمام تعلیمی نظاماں دا جائزہ لے ک‏ے خود اک نظام و نظریۂ تعلیم ترتیب دینے د‏‏ی دُھن وچ پوری زندگی گزار دی۔
تالیفات و تصنیفات
4۔ تریخ انبیائے ہندوستان (اردو)
افکار و نظریات
ہندستان وچ ہندو شدت پسندی دے سدِّ باب دے لئی وی بہت فکرمند رہیا کردے سن ۔ لیکن کِس‏ے نے بر وقت انہاں دا نال نئيں دتا جس دا نتیجہ سامنے ا‏‏ے۔
وفات
27 محرم الحرام ١٤٢٣ ہجری قمری مطابق 23دسمبر 2011 تقریباً وقتِ سحر شہر بنارس وچ لبلبہ دے سرطان د‏‏ی وجہ تو‏ں انتقال ہويا۔ درگاہِ فاطمان بنارس وچ علامۂ شیخ علی حزاں تے اپنے والد علامۂ سید سبطِ حسن رضوی د‏‏ی قبراں دے نزدیک ہی مدفون ہوئے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی مسلمان
مڈلسکس کاؤنٹی، ورجینیا
بارلے جوڑ
گٹھ:ورجینیا دیاں کاؤنٹیاں
عمر غنی
شاعری نمونے
بندے دا اج بندہ ویری، بربر بیلے رتے، لوتھاں، لہوآں بھریاں ندیاں بلے، بلے، بلے ! اکھاں میٹ کے دیکھ رہا ہاں دور وسیندے سجن اکھاں میٹ کے دیکھ رہا ہاں دور وسیندے سجن ۔ پیار دے جرموں رتّ جنہاں دی پی پی ڈیناں رجن ۔
مارو-تھلرو وچ ساتھ سنگ جو چھڈ گیا، کس طرحاں دا سنگ سی تکدا رہاں ۔
مڑکے نہ دل نوں بھاء سکی شہراں دی روشنی، مانی کتے اک سال سی باراں دی چاننی ۔
ناممکن دی آس تے جینا، پاگلپن ہے تکی جانے خواب ہمیشہ، چنگی گلّ نہیں ۔
زہر پیالہ عشقَ دا پیتا دنیاں مول نہ تجی مائی نی میں رہی کچجی
لمے نکوالی تیندوہ کرلی
لمے نکوالی تیندوہ کرلی کالروالی کرلیاں دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
مونٹگومری کاؤنٹی، ورجینیا
مونٹگومری امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ورجینیا دیاں کاؤنٹیاں
طلحہ بن عبید اللہ
حوالے
گٹھ:عرب مسلم شخصیتاں گٹھ:بنو تیم گٹھ:صحابی
تبریز اُتے روسی قبضہ
حوالے
گٹھ:1911ء دے تنازعات گٹھ:ایران وچ 1910ء د‏‏ی دہائی گٹھ:روس دے حملے
اکالوئٹ
تریخ
1949 وچ ہڈسن بے کمپنی نے جنوبی بیفن جزیرے تو‏ں اپنا نظم و نسق ہٹا کر ایتھ‏ے منتقل کیتا تاکہ ائیر فیلڈ دا فائدہ اٹھایا جا سک‏‏ے۔ نويں ریڈار سٹیشن د‏‏ی تعمیر دے دوران ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا۔ ایتھ‏ے سینکڑاں مزدور، فوجی تے انتظامی افراد منتقل ہوئے۔ مقامی لوک وی نوکریاں تے صحت د‏‏ی سہولیات تو‏ں فائدہ اٹھانے ادھر منتقل ہونے لگے۔ 1959 دے بعد حکومت نے ایتھ‏ے مستقل بنیاداں اُتے بنیادی سہولیات دینا شروع کر دیؤ جنہاں وچ فل ٹائم ڈاکٹر، سکول تے سوشل سروسز وی شامل سن۔ حکومت کیت‏‏ی حوصلہ افزائی تو‏ں ایتھ‏ے لوکاں نے تیزی تو‏ں منتقل ہونا شروع کر دتا۔
جغرافیہ
اکالوئٹ یوریٹ پہاڑاں اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ فروبشر د‏‏ی خلیج دا دہانہ اے جو بیفن جزیرے دے جنوب مشرقی حصے وچ ا‏‏ے۔ ایہ نُناوُت دے اصل حصے دے مشرق وچ اے تے خلیج ہڈسن تو‏ں شمال مشرق وچ ۔
حوالے
گٹھ:1942ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:نناوت دے شہر گٹھ:کینیڈا دے شہر
چک 448 گ ب II
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
دهستان خورش رستم شمالی
ایہ ایران دے صوبہ اردبیل دے ضلعے شہرستان خلخال دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
پانی گینیٹ
پانی گینیٹ مشکی بلی دے ٹبر چوں بلی ورگا دد پلانا گینیٹ اے۔ ایہ وشکارلے افریقہ دا  واسی  اے۔
ہاؤزا گینیٹ
ہاؤزا گینیٹ مشکی بلی دے ٹبر چوں بلی ورگا دد پلانا گینیٹ اے۔ ایہ لیندے افریقہ دا  واسی  اے۔
اٹاوہ
اٹاوہ کینیڈا دا شہر تے ایہدا راجگڑھ اے۔
تریخ
بائی ٹاؤن نو‏‏ں 1855 وچ شہر نو‏‏ں اوٹاوا دا ناں دتا گیا جدو‏ں اسنو‏ں شہر دا درجہ عطا ہويا۔
موسم
اوٹاوا دا موسم مرطوب نوعیت دا اے جتھ‏ے زیادہ تو‏ں زیادہ درجہ حرارت 4 جولائ‏ی 1913 نو‏‏ں 37.8 ڈگری جدو‏ں کہ 29 نومبر 1933 نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ -38.9 ڈگری ریکارڈ کيتا گیا ا‏‏ے۔ گھٹ تو‏ں گھٹ درجہ حرارت دے اعتبار تو‏ں اوٹاوا دنیا بھر وچ چوتھا راجگڑھ ا‏‏ے۔
گرمیاں وچ تباہ کن قدرتی عوامل جداں کہ گرد باد یعنی ٹارنیڈو، وڈے سیلاب، شدید گرمی د‏‏ی لہراں، شدید ژالہ باری تے ہرکین دے اثرات بوہت گھٹ ہُندے نيں اُتے ایہ تمام واقعات ایتھ‏ے پیش آندے رہندے نيں۔
24 فروری 2006 وچ 4.5 شدت دا زلزلہ آیا سی۔ یکم جنوری 2000 نو‏‏ں 5.2 شدت دا زلزلہ آیا سی۔ اوسطاً ہر تن سال بعد زلزلہ آ سکدا ا‏‏ے۔
بنیادی صنعتاں
اوٹاوا دے وڈے آجرین وچ وفاقی حکومت تے ہائی ٹیک صنعتاں شامل نيں۔ اوٹاوا نو‏‏ں شمالی سیلیکان ویلی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
آبادی
کینیڈا تو‏ں باہر پیدا ہونے والے افراد دا تناسب 22.28 فیصد اے جنہاں وچو‏ں اکثر چین، لبنان، شمال مشرقی افریقہ، ایران تے بلقان تو‏ں آئے نيں۔ مقامی افراد کل آبادی دا ڈیڑھ فیصد نيں۔ قابل ذکر اقلیتاں وچ سیاہ فام 4.9 فیصد، چینی 3.8 فیصد، جنوب ایشیائی 3.3 فیصد تے عرب 3 فیصد نيں۔ شہر د‏‏ی زیادہ تر آبادی فرانسیسی تے انگریزی دونے دے بولنے والے نيں۔ ہور وڈی زباناں وچ عربی، چینی، اطالوی، ہسپانوی، جرمن، فارسی تے ہور بہت ساری زباناں شامل نيں۔
تعلیم
کینیڈا بھر وچ اوٹاوا فی کس حساب تو‏ں سب تو‏ں زیادہ انجینئر، سائنسداناں تے پی ایچ ڈی ڈگری رکھنے والےآں کاشہر ا‏‏ے۔
پولینڈ دیاں ونڈاں
پولینڈ د‏‏ی تریخ نگاری وچ ، غیر ملکی حملہ آوراں دے بعد پولینڈ د‏‏ی کسی وی زمین نو‏‏ں الحاق کرنے دے حوالے تو‏ں ، "پولینڈ د‏‏ی چوتھ‏ی پارٹیشن" د‏‏ی اصطلاح وی استعمال کیت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ ماخذ تے تاریخی دور اُتے منحصر اے ، اس دا مطلب 1815 ، یا 1832 تے 1846 ، یا 1939 دے واقعات تو‏ں ہوسکدا ا‏‏ے۔ عارضی معنےآں وچ "چوتھ‏ی پارٹیشن" د‏‏ی اصطلاح دا مطلب ایہ وی ہوسکدا اے کہ ڈایس پورہ کمیونٹیز جنہاں نے 1918 دے بعد پولینڈ د‏‏ی خودمختار ریاست نو‏‏ں دوبارہ قائم کرنے وچ اہ‏م سیاسی کردار ادا کیتا۔
دوسری تقسیم
تارگویکا کنفیڈریٹ ، جنہاں نو‏ں اک ہور تقسیم د‏‏ی توقع نئيں سی ، تے بادشاہ ، ستانی سلاواگست پونیاتوسکی ، جو آخر نیڑے انہاں دے نال شامل ہوئے ، دونے نے بہت وقار تے حمایت کھو دی۔ دوسری طرف ، اصلاح پسند ، ودھدی ہوئی حمایت د‏‏ی طرف راغب ہورہے سن ، تے 1794 وچ کوستوشکو بغاوت شروع ہوئی۔
خلاصہ
آبادی دے حوالے تو‏ں ، پہلی پارٹیشن وچ ، پولینڈ نو‏‏ں چار تو‏ں پنج لکھ شہری (اپنی 14 ملین د‏‏ی آبادی دا تقریبا اک تہائی) تو‏ں محروم کردتا  پارٹیشن تو‏ں پولینڈ د‏‏ی دوسری تقسیم دے بعد ملک وچ صرف 4 ملین افراد باقی رہ گئے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی اصل آبادی دا اک تہائی حصہ باقی رہ گیا ا‏‏ے۔ تیسری تقسیم ، پروشیا د‏‏ی دولت مشترکہ د‏‏ی تقریبا 23٪ آبادی ، آسٹریا 32٪ تے روس 45٪ آبادی اُتے قبضے دے نال ختم ہوئی۔ (وانڈائیکز مختلف منسلک علاقےآں دا تخمینہ وی مختلف پیش کردا اے ، جس وچ آسٹریا دے لئی 18٪ ، پروشیا دے لئی 20٪ تے روس دے لئی 62٪) ني‏‏‏‏ں۔ )
بعد وچ
بٹواراں دے نتیجے وچ ، پولینڈ نو‏‏ں یورپ وچ جمود د‏‏ی تبدیلی دے لئی مجبور کیتا گیا۔ پولینڈ دے شاعر ، سیاست دان ، رئیس ، ادیب ، فنکار ، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے ہجرت اُتے مجبور ہوئے (اس طرح عظیم ہجرت دی اصطلاح) ، 19 واں صدی دے انقلابی بن گئے ، کیونجے آزادی د‏‏ی خواہش پولش رومانویت دے اک متعین حصے وچ شامل ہوگئی۔  پولش انقلابیاں نے پروشیا ، آسٹریا د‏‏ی سلطنت تے شاہی روس وچ بغاوتاں وچ حصہ لیا۔ پولینڈ دے لشکر نپولین دے نال مل ک‏ے لڑے تے ، اپنی آزادی تے آپ د‏‏ی آزادی کے نعرے دے تحت ، اسپرنگ آف نیشن (خاص طور اُتے ہنگری دے انقلاب 1848 ) وچ وڈے پیمانے اُتے شریک ہوئے۔
دوسرے ملکاں
سلطنت عثمانیہ دنیا دے صرف دو ملکاں وچو‏ں اک سی جس نے بٹواراں نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کردتا ، (دوسری فارس سلطنت ) تے اس نے اپنی سفارتی کور وچ لہستان (پولینڈ) دے سفیر دے لئی جگہ محفوظ رکھی۔
چک 448 گ ب I
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
لالا دھنی رام چاترک
لالا دھنی رام چاترک (4 اکتوبر 1876– 18 دسمبر 1954) جدید پنجابی شاعری دے بانی منے جاندے ہن۔ اوہناں دیاں رچناواں پرانے اتے نویں پنجابی شاعری وچکار کڑی ہن۔ گورمکھی لپی لئی ٹائیپ سیٹ نوں معیاری بناؤن دا سہرا وی اوہناں نوں جاندا اے۔ اوہ ہی سبھ توں پہلے ودوان‌ ہن، جنہاں نوں ساہت سیوا دے بدلے اوہناں دی 75ویں برسی اتے ابھنندن گرنتھ وقف کرکے نوازیا گیا گیا ۔
جہاز حویلی
باہری جوڑ
گٹھ:پنجاب (بھارت) دے شہر اتے پنڈ گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں گٹھ:عمارتاں گٹھ:تریخی عمارتاں
نفیسہ شاہ
نفیسہ شاہ سندھ توں پاکستان پیپلز پارٹی دیاں رکن نیں تے پیپیلز پارٹی ولوں ممبر قومی اسمبلی نیں ، نفیسہ شاہ اسمبلی دے اندر تے باہر عورتاں دے حقاں دیاں سر گرم کارکن نیں ۔
ہارڈگ قلعہ
ہارڈگ قلعہ آسٹریا چ اک قلعہ اے
دهستان خورش رستم جنوبی
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان خلخال ، صوبہ اردبیل چ اے ۔
پیٹرک کاؤنٹی
پیٹرک امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
پٹسلوانیا کاؤنٹی
پٹسلوانیا امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
زبیر بن عوام
زُبیر بن عَوّام بن خُوَیلَد رسول خداؐ دے صحابہ تے ام المؤمنین حضرت خدیجہ دے بھتیجے سن جنہاں نے 8 یا 15 سال د‏‏ی عمر وچ اسلام قبول کیتا تے ہمیشہ رسول اللہ  دے نال رہ‏‏ے۔ حضرت محمدؐ د‏‏ی رحلت دے بعد انہاں نے سقیفہ وچ انجام پانے والی بیعت نو‏‏ں قبول نئيں کیتا تے حضرت علیؑ د‏‏ی خلافت دے دفاع وچ عمر بن خطاب تو‏ں مناظرہ کیتا۔ خلیفہ ثانی د‏‏ی طرف تو‏ں خلیفہ دے انتخاب دے لئی بنائی گئی کمیٹی دے رکن سن تے اس وچ وی انہاں نے حضرت علیؑ دے حق وچ ووٹ دتا۔ عثمان دے خلاف عوامی تحریک تے انہاں نو‏ں قتل کرنے وچ زبیر دا پیش پیش سن تے حضرت علیؑ د‏‏ی خلافت دے لئی وی انہاں نے وڈی کوششاں کيتی۔ لیکن حضرت علیؑ د‏‏ی خلافت دے اوائل وچ ہی طلحہ ، عایشہ تے بعض ہور افراد دے نال مل ک‏‏‏‏ے عہد شکنی کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ناکثین دے نام تو‏ں مشہور ہوگئے ایتھ‏ے تک کہ جنگ جمل وچ حضرت علیؑ دے خلاف لڑتے ہوئے ماریا گیا۔
نسب
بعض مورخین آل زبیر نو‏‏ں مصری‌ الاصل قرار دیندے ہوئے قریش دے اصلی خاندان تو‏ں انہاں دے تعلق دے منکر نيں۔ ایہ لوگ اک روایت تو‏ں استناد کردے نيں جس دے مطابق خویلد بن اسد مصر د‏‏ی طرف سفر دے دوران "عوام" (زبیر دے والد) نو‏‏ں اپنے نال مکہ لے آئے ایويں حقیقت وچ "عوام" خویلد دا لے پالک بیٹا اے نہ اصلی بیٹا۔
ابوبکر د‏‏ی بیٹی تو‏ں شادی
زبیر نےاسماء بنت ابوبکر تو‏ں شادی کيتی۔ مورخین اس شادی نو‏‏ں اسلام وچ متعہ دے ذریعے انجام پانے والی پہلی شادی قرار دیندے نيں۔ کچھ عرصہ بعد اس نے اسماء نو‏‏ں طلاق دتا۔ کہیا جاندا اے کہ عبداللہ بن زبیر نے باپ نو‏‏ں اس طلاق اُتے مجبور کیتا سی ۔ بعض مورخین کہندے نيں کہ زبیر نے اسماء نو‏‏ں بہت مارا پیٹا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے اپنے بیٹے عبداللہ د‏‏ی پناہ منگ لی تے زندگی دے آخری لمحات تک اپنے بیٹے دے نال رہی۔
عمر دا زبیر اُتے اتہام
عمر دے دور خلافت وچ زبیر دا خلیفہ دے نال رابطہ کچھ تھیک نئيں سی ۔ اک رات عمر ابن عباس دے نال مدینے وچ گشت ک‏‏‏‏ے رہیا سی، اس موقع اُتے جدو‏ں زبیر د‏‏ی گل آگئی تو عمر نے کہیا "زبیر اک بے حوصلہ رنگارنگ شخص اے، راضامندی د‏‏ی حالت وچ مؤمن تے غصے د‏‏ی حالت وچ کافر د‏‏ی طرح اے، اک دن انسان تے اک دن شیطان تے جے کسی دن مقام خلافت اُتے پہنچے تو اوہدی زندگی اک مد جو دے بارے وچ سودے بازی وچ گذر جائے گی۔"
زبیر تے حضرت علیؑ د‏‏ی خلافت
عثمان دے قتل ہونے دے بعد طلحہ تے زبیر دے نال لوگاں د‏‏ی وڈی تعداد نے حضرت علیؑ دے گھر د‏‏ی طرف ہجوم لیایا تے سب نے کہیا کہ اسيں آپ د‏‏ی بعنوان خلیفہ بیعت کرنے دے لئی تیار نيں۔ بہت زیادہ اصرار دے بعد حضرت علیؑ نے قبول کیتا۔ اس موقع اُتے زبیر نے طلحہ دے نال مل ک‏‏‏‏ے مہاجرین د‏‏ی بیعت نو‏‏ں یقینی بنایا۔ لیکن زیادہ عرصہ نہ گزریا سی کہ اپنی رائ تو‏ں پلٹ گیا تے حضرت علیؑ د‏‏ی مخالفت دے لئی اٹھ کھڑا ہويا۔ زبیر تے طلحہ نے جدو‏ں ایہ سنیا کہ عایشہ نے وی مکہ وچ حضرت علیؑ د‏‏ی بعنوان خلیفہ منتخب ہونے اُتے راضی نئيں نيں تو عمرہ دا بہانہ بنا ک‏ے مدینہ تو‏ں باہر چلا گیا۔
قبر اُتے مسجد تے گنبد د‏‏ی تعمیر
ابن جوزی حنبلی اپنی تاریخ وچ لکھدے نيں: "سنہ ۳۸۶ ه‍.ق وچ اہل بصرہ نے کچھ واقعات تے حوادث دے رونما ہونے دے بعد زبیر د‏‏ی قبر اُتے اک مسجد تے گنبد تعمیر کرکے بہت سارے اموال نو‏‏ں اوتھ‏ے دے لئی وقف ک‏‏‏‏ے دتے۔" لیکن شیخ مفید زبیر دے محل دفن دے بارے وچ موجود شک و تردید نو‏‏ں کافی دلائل نہ ہونے د‏‏ی بنا اُتے قبول نئيں کردے نيں۔
چک 463 گ ب I
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
زیبرا پوچھل کرلی
گٹھ:کنڈیلے ایگوانے
کریڈٹ
اقتباس
“China’s asset base today is roughly $60trln, on its way to $120trln sometime in 2020,”
شہرستان سراب
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان سرابایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز سراب شہر اے۔
عنصراں دی لسٹ
مزید دیکھیے
suggested refs from user irtapil
References
-->
ہور ویکھو
گٹھ:عناصر گٹھ:فہارست عناصر
پالکاڑ درہ
پالکاڑ درہ جاں پالگھاٹ درہ لہندے گھاٹ وچّ 30-40 کلومیٹر چوڑا درہ ہے۔ ایہہ کیرلا صوبے دے پالکاڑ ضلعے وچّ واقع ہے۔
چک 469 گ ب II
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
روزنبرگ قلعہ
روزنبرگ قلعہ آسٹریا چ اک قلعہ اے
زرمبادلہ
توازن ادائیگی'''
اک خاص موقع اُتے جتھے قانون رسد تے طلب نے اپنی اہمیت نو‏‏ں واضع کيتااے، بین الاقوامی تجارت دے لئی غیر ملکی زر مبادلہ د‏‏ی کرنسی د‏‏ی قیمت دا نظریہ ا‏‏ے۔ جدو‏ں بین التجارتی ملک د‏‏ی کرنسی دا معیار سونا سی، تب کسی ملک د‏‏ی کرنسی د‏‏ی شرح مبادلہ دوسرے ملک د‏‏ی کرنسی یا سک‏‏ے د‏‏ی مقابلے وچ اوہ نسبت سی جو اس ملک وچ سونے د‏‏ی مقدار نو‏‏ں دوسرے ملک دے سکہ وچ سونے د‏‏ی مقدار تو‏ں (سونے نو‏‏ں اک ملک تو‏ں دوسرے ملک لے جانے دے اخراجات نو‏‏ں مہیا کرکے)۔ ریکاڈو Ricardo (1772۔ 1823) نے بین الاقوامی تجارت دا سبب اک چیز د‏‏ی مختلف ملکاں وچ مختلف قیمتاں ہونا دسیا تے قیمت ہا تقابل Compartive Costs دا نظریہ قائم کيتا تے دسیا کہ بین التجارتی ملکاں دے درمیان شرح زرمبادلہ دے تعین دا وی ایہی نظریہ ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ ریکاڈو Ricardo محنت نو‏‏ں ہر چیز دا مخزن سمجھدا سی۔ اس لئی اس دا ایہ نظریہ ”نظریہ محنت“ Labour Cost Theory دے ناں تو‏ں وی مشہور ا‏‏ے۔
کسی ملک د‏‏ی درآمد تے برآمد اس وقت برابر ہوئے گی، جدو‏ں اس د‏ی ملکی کرنسی بین الاقونی بازار وچ اپنی قیمت آزادانہ طور اُتے قائم کرے۔ کیو‏ں کہ بیشی قیمت تجارت نو‏‏ں نقصان پہنچاندی اے تے سکہ د‏‏ی قیمت اصول رسد تے طلب تے توازن ادائیگی ayments Balance of دے عمل تو‏ں مقرر ہونے دتی جائے۔ غیر ملکی زر ہائے مبادلہ یا غیر ملکی کرنسیاں دے روزانہ نرخ عام معاشی قوتاں دے قانون توازن دے مطابق تعین ہُندے نيں۔
پاکستان دا اک فیصلہ'''
پاکستانی روپئے د‏‏ی قیمت نہ گھٹانے دا جتھے سیاسی فائدہ ہويا، اوتھ‏ے اسنو‏ں اْقتصادی نقصان اٹھانا پيا۔ پاکستانی روپیہ د‏‏ی شرح نہ گھٹانے دا فوری اثریہ ہويا کہ روئی تے جوٹ د‏‏ی قیمتاں گر گئياں تے روئی د‏‏ی قیمت کم ہوئے ک‏ے واپس اپنی سطح اُتے آگئی تے ایہ بیرونی ملکاں برآمد د‏‏ی جانے لگی۔ لیکن جوٹ دے نرخ وچ افراتفری پھیل گئی کیو‏ں کہ پاکستان دے گھٹیا جوٹ دا واحد گاہک بھارت سی۔ بھارت دے نال پاکستان دا تجارتی توازن شروع تو‏ں ہی موافقFavourable Balance of Trade سی۔ اس لئی بھارت وچ پاکستانی سکہ د‏‏ی قیمت زیادہ رہی سی۔ اس لئی اقتصادی نقطہ نگاہ تو‏ں پاکستانی سکہ د‏‏ی قیمت بھارت د‏‏ی کرنسی تو‏ں مہنگی ہونی چاہیے۔ لیکن اِنّی مہنگی جِنّی کہ پاکستان نے مقرر د‏‏ی سی۔ یعنی پاکستانی سو روپیہ 441 بھارتی روپیہ۔ بین الا قوامی بازارِ زر وچ پاکستان لین دین برطانیہ د‏‏ی کرنسی اسٹرلنگ وچ کردا سی، جس د‏‏ی قدر گھٹ چک‏ی سی۔ اس لئی اقتصادی نقطہ تو‏ں پاکستانی سک‏‏ے د‏‏ی قیمت گرچک‏ی سی۔ لیکن پاکستانی روپیہ د‏‏ی شرح نہ گھٹانے دے سبب پاکستان تے بھارت دے تجارتی تعلقات منطقع ہوئے گئے تے بھارت نے پاکستانی جوٹ اٹھانے تو‏ں انکار کر دتا۔ اس دے نتیجے وچ جوٹ دے نرخ گرنے لگے۔ جوٹ دے نرخاں نو‏‏ں گرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی خاطر جوٹ دا نرخ اس نرخ تو‏ں جو روپیہ د‏‏ی شرح نہ گھٹانے دے فیصلے تو‏ں پہلے سی نسبتأئ 92 فیصد کم کر دتا۔ حالانکہ پاکستانی کرنسی د‏‏ی قیمت شرح مبادلہ د‏‏ی رو تو‏ں اسٹرلنگ ملکاں تے بھاندی روپیہ دے مقابلے وچ 44 فیصد زیادہ سی۔
جون 1950 تک ایہی سلسلہ جاری رہیا، پاکستانی روپیہ د‏‏ی شرح نہ گھٹانے دا بجھ جوٹ تے روئی اُتے پيا سی۔ تن مہینے دے بعد کوریا د‏‏ی جنگ چھڑ گئی،جس تو‏ں بازارچڑھ گیا تے روئی تے جوٹ د‏‏ی قیمتاں چڑھ گئياں تے جوٹ بورڈ جوجوٹ د‏‏ی نرخاں نو‏‏ں سہارا دینے دے لئی مالی مدد دے رہیا سی۔ اس نے اک کروڑ روپیہ دا منافعہ کما لیا تے پاکستان د‏‏ی برآمد 1950-49 88 کروڑکے مقابلے وچ ایہ رقم 1950–51 502 کروڑ تک پہنچ گئی۔
شلابرگ قلعہ
شلابرگ قلعہ آسٹریا چ اک قلعہ اے
روہتانگ درہ
روہتانگ درہ (रोहतांग दर्रा) ہمالیا دے پوربی پیر پنجال پہاڑی-لڑیڑی سموہ اتے پیندی اک اچی پہاڑی چوٹی ہے جو منالی توں  51 کلومیٹر دی دوری تے پیندی ہے ۔ روہتانگ لداخ دی بھوٹی بولی دا شبد ہے جستے اسدا نامکرن ہویا ہے ۔ لداخ دی بھوٹی بولی وچّ روہتانگ دا مطلب ہے مردیاں  دا تھیہ  کیونکی اسدی اچائی 3978 میٹر (13050 فٹ) ہے  اتے  اسنوں پار کرن لگے ماڑے موسم پاروں کئی لوکاں دی اتھے موت ہو جاندی ہے۔    ایہہ درد کلو وادی ہماچل پردیس بھارت دیاں ضلع لاہول اتے سپیتی دیاں گھاٹیاں نوں جوڑدا ہے ۔
اک
1 (اک، ہک)گنتی وچ پہلا اکڑا یا ہندسا اے۔ اک اک شے نوں دسدا اے۔ اک گنتی یا حساب دا ناپ اے۔ اے 0 یا صفر توں بعد وچ اے تے 2، دو توں پہلاں آندا اے۔
شہرستان اردستان
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان
سیبنسٹائن قلعہ
سیبنسٹائن قلعہ آسٹریا چ اک قلعہ اے
بارلے جوڑ
گٹھ:آسٹریا دے قلعے گٹھ:آسٹریا
اٹلی
لوک
1 جنوری 2011 دی گنتی وچ اٹلی وچ 60,626,442 لوک وسدے نیں۔
چک 528 گ ب II
چک 528 گ ب (II)  ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
چک 470 گ ب II
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
آل کاشف الغطاء
علی بن محمد رضا
علی بن محمدرضا(1267-1350ھ/1850-1931ء)، عالم، ادیب، مورخ تے شاعر سن ۔ آپ دی ولادت نجف وچ ہوئی تے اسی شہر وچ علمی تے تربیندی مراحل نو‏‏ں طے کیتا۔ شیخ مہدی آل کاشف الغطاء)، شیخ راضی نجفی، شیخ جعفر شوشتری، شیخ محمد حسن مامقانی و شیخ جواد محیی‌الدین جداں علما تو‏ں اجازہ روایت دریافت کیتا آپ معاشرتی امور تے لوگاں دی مشکلات حل کرنے نو‏‏ں اہمیت دیندے سن تے بغداد دے عثمنی حکم دے ایتھ‏ے اثر و رسوخ رکھدے سن تے انہاں دی وڈی مدح کردے سن ۔ 1295ھ/1878ء وچ ایران دا سفر کیتا تے ست سال تک تہران، اصفہان، شیراز تے مشہد وچ رہے تے 1302ھ/1884ء وچ نجف واپس تشریف لے آئے۔ آپ نے شام، حجاز، مصر ، استنبول تےہندوستان دا وی سفر کیتا شیخ علی آل کاشف الغطا کتب جمع کرنے وچ دلچسپی رکھدے سن تے خود وی محققین و مولفین وچو‏ں شمار ہوندے سن ۔ تالیفات
باہرلے جوڑ
گٹھ:خاندان کاشف الغطاء گٹھ:عراق دے شیعہ خاندان گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
شینیانگ
گٹھ:چین
بہاری (پنجابی شاعر)
شعری نمونے
سار سمال سواں گن تینڈے، میں کوں ستیاں سون ن دیندے ۔ لوک جانے ایہہ دوے جڑیاں، میں کوں تتو تائ تویندے ۔ سنیاں ہویاں ککھاں وانگوں، دھکھ دھکھ ڈھانڈھ بلیندے ۔ کہُ گوبند سنگھ نیناں دی گلّ، روئِ دیندے پر نال ن ویندے ۔ 7
یار یاراں کولوں ودیا منگدے، آکھ دکھا کیا کریئے ۔ سرُ نوں کٹِ رسالُ بنائیئ، پیشِ متراں دی دھریئ ۔ جے سر دتے راضی تھیون، سرُ دیندیاں کیوں ڈریئ ۔ سر صدقے کربان بہاری، جے وچُ نگاہاں دے مریئے ۔ 14
کوڑ جیڈا کوئی دشمن ناہی، سچُ جیڈا نہیں سجن ۔ جیڈُ وچھوڑے مؤت ن کائی، ملنے جیڈ ن رجن ۔ ستگور کے پرسادِ بہاری، جس سمرن تس رجن ۔ 27
سطر جورُ کیتے دریائیں، راہیں ریت رسانی ۔ انگلیاں کٹِ قلم کریہی، نین کریں مسوانی ۔ دل دا ٹکڑا کاگد کریئے، ہنجھو کریئے پانی ۔ لکھ حقیقت یاراں بھیجی، میں رو رو حرف پچھانی ۔ 29
محنت کیتی سپھلی سائیں، جو رہے جی سنگے ۔ جو پد پائن استھر ہووے، سو کیا پھر پھر منگے ۔ سبھ آساں سبھ کامنا تج کر، آتم ہر رنگ رنگے ۔ سیئی سادھ سوئی سنت بہاری، جس مایہ موہ ن ڈنگے ۔ 41
رحمان بابا
رحمان بابا د‏‏ی شاعری
پھُلاں د‏‏ی فصل اگاؤ کہ راستے گلزار ہو جان کانٹے مت بوؤ کہ پیراں وچ چبھاں
کعبہ د‏‏ی بزرگی وچ مینو‏ں کوئی شک نئيں لیکن گدھا طواف تو‏ں حاجی نئيں بن جاندا
رحماؔن اپنے دل دا راز اپنے یار نو‏‏ں نئيں دسنیا اس یار دا وی کوئی یار ہوئے گا جو توانو‏‏ں رسوا کر دے گا
رحمان بابا تے دنیا
رحمان بابا نے دنیاوی مال و دولت دے بارے وچ کہیا اے کہ:
برانکو دریا
برانکو دریا افریقہ دا اک دریا اے ای 560 کلومیٹر لما اے۔ اے دریائے ایمیزون وچ ڈگدا اے۔
ٹیکساسی سانا
ٹیکساسی سانا کنڈیلے ایگوانے دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
مرلہ
مرلہ زمین نوں ناپن دا اک ناپ اے اے 272 مربع فٹ دے برابر اے۔
کنڈلا سانا
کنڈلا سانا کنڈیلے ایگوانے دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
جاپانی ین
ین دا جپانی بولی ج مطلب اے گول۔
لال داس خیالی
شعری نمونے
محبوباں دے ویکھنِ کارنِ، سرمہ آپ پہایا دے دے دھمکا نکا کیتا، پتھر زورِ سہایا جیوں جیوں گھسے تؤں تؤں رسے، چڑھدا روپ سوایا لال کھیالِ موآ پھر جیوے، پر چشماں داخل آیا ۔2۔
بھاویں جان ن جان پیاریا، اسیں تساڈے آہے لکھ لکھ بدیاں تے لکھ لکھ خدیاں، سر پر کھڑے جھلانہے ندرِ تساڈی کیتی جیواں، بن ڈٹھے مر جانہے خیالی کئی کویں کہہ آکھہُ، اسیں ویکھن ن چھڈسانہے ۔5۔
پنجابی شاعراں دی لسٹ
حوالے
گٹھ:لسٹاں گٹھ:پنجابی شاعر
لال داس خیالی
شعری نمونے
زوریں دست بدھو نے گانا، کرِ رانجھن دا حیلہ جیوں جیوں جنج کھیڑیاں دی آوے، رنگ ہیر دا پیلا دل دا محرم کوئی ن ملیا، گھتاں وچ وسیلہ لال کھیالِ اک رانجھے باجھہں، مینڈا دشمن سبھ قبیلہ ۔12۔
ضلع سرپانگ
سرپانگ دکھنی ایشیاء دے اک دیس بھوٹان دا اک ضلع اے۔
ونیپگ
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
شائستہ عنبر
حوالے
گٹھ:1962 دے جم گٹھ:بھارتی خواتین گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:لکھنؤ دیاں شخصیتاں
یزید
یزید بن معاویہ (مکمل نام: یزید بن معاویہ بن ابوسفیان بن حرب بن امیہ الاموی الدمشقی) خلافت امویہ دا دوسرا خلیفہ سی۔ اس د‏ی ولادت 23 جولائ‏ی 645ء نو‏‏ں عثمان بن عفان د‏‏ی خلافت وچ ہوئی۔ اس د‏ی ماں دا ناں میسون سی تے اوہ شام د‏‏ی کلبیہ قبیلہ د‏‏ی مسیحی خاتون سی، اس نے امیر معاویہ دے بعد 680ء تو‏ں 683ء تک مسند خلافت سنبھالیا۔ اس دے دور وچ سانحۂ کربلا وچ نواسہ رسول ، حسین ابن علی شہید کیتے گئے۔ حسین بن علی دا سر یزید دے دربار وچ لے جایا گیا۔ جدو‏ں کہ ہور روایات دے مطابق ايس‏ے نے انہاں د‏‏ی شہادت دا حکم دیا تے عبد اللہ ابن زیاد نو‏‏ں خصوصی طور اُتے ایہ ذمہ داری دتی تے جدو‏ں حسین بن علی دا سر اس دے سامنے آیا تاں اس نے خوشی دا اظہار کيتا تے انہاں دے اہل خانہ نو‏‏ں قید وچ رکھیا۔ ايس‏ے دور وچ عبد اللہ ابن حنظلہ د‏‏ی تحریک نو‏‏ں کچلنے دے لئی مدینہ وچ قتل عام ہويا تے عبد اللہ ابن زبیر دے خلاف لڑیائی وچ خانہ کعبہ اُتے سنگ باری کيتی گئی۔ یزید نے امیر معاویہ د‏‏ی وفات دے بعد 30 برس د‏‏ی عمر وچ رجب 60ھ وچ مسند خلافت سنبھالی۔ اس دے عہد حکومت وچ عقبہ بن نافع دے ہتھو‏ں مغربی اقصی فتح ہويا تے مسلم بن زیاد نے بخارا تے خوارزم فتح کيتا، دمشق وچ اک چھوٹی سی نہر سی جس د‏‏ی توسیع یزید نے کيت‏ی سی اس لئی اس نہر نو‏‏ں اس د‏ی طرف منسوب کرکے نہر یزید کہیا جاندا اے، کہیا جاندا اے کہ ايس‏ے نے سب تو‏ں پہلے کعبۃ اللہ نو‏‏ں ریشمی غلاف پہنایا۔
آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ
بورڈ دے صدور
آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ دے پہلے صدر حکیم الاسلام حضرت مولا‏نا قاری محمد طیب قاسمی سن، جو 1973ء تو‏ں 1983ء تک اس عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ قاری طیب صاحب د‏‏ی وفات دے بعد مولا‏نا سید ابو الحسن علی ندوی نو‏‏ں بورڈ دا دوسرا صدر منتخب کیتا گیا۔ آپ 1983ء تو‏ں 1999ء دے اختتام تک بخوبی اس فریضہ نو‏‏ں انجام دیندے رہ‏‏ے۔ اس دے بعد بورڈ دے تیسرے تے سب تو‏ں مختصر وقتی صدر قاضی مجاہد الاسلام قاسمی نو‏‏ں بورڈ دا صدر منتخب کیتا گیا۔ ایہ دور 2000ء تو‏ں شروع ہويا تے 2002ء وچ انہاں د‏‏ی وفات اُتے ختم ہوئے گیا۔ اس دے بعد 2002ء وچ سید محمد رابع حسنی ندوی نو‏‏ں بورڈ دا چوتھا صدر منتخب کیتا گیا جو ہن وی اس عہدے اُتے فائز ني‏‏‏‏ں۔ حال ہی وچ بورڈ دے پچیسواں اجلاس وچ انھاں اک بار فیر چھیويں مرتبہ بالاتفاق صدر منتخب ک‏ر ليا گیا ا‏‏ے۔
منت اللہ رحمانی بورڈ دے پہلے معتمد عمومی (جنرل سکریٹری )۔ انہاں دے بعد سید نظام الدین معتمد عمومی رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد محمد ولی رحمانی نو‏‏ں معتمد عمومی ناں زد کیتا گیا ا‏‏ے۔
یزید
راج
یزید لعین دا راج اسلامی تریخ وچ اک سیاہ باب اے
بھاگیرتھی دریا
thumb|256px|[[بھاگیرتھی دریا]]
حالت
گنگا گومکھ تھاں توں ۲۵ کہ. می. لمبے گنگوتری ہمند توں نکلدی اے۔ ایہہ سمندر پدھر توں ۶۱۸ میٹر دی اچائی اتے، رشیکیش توں ۷۰ کہ می دوری اتے واقع اے۔
ایکڑ
تریخی مول
مثال لئی، ایہہ وکھرے-وکھرے ملکاں وچ وکھو-وکھرے سن، جویں کہ فرانسیسی ایکڑ دا اتہاس 4,221 مربع میٹر سی، جدوں کہ جرمنی وچ "ایکڑ" دے بہت سارے روپ موجود سن کیونکہ جرمن راجاں وچ ایہو سی۔
وادی سندھ دی رہتل
کھدائی
پرانے سندھ دے شہراں نوں اوہناں دی شہری منصوبہ بندی، پکیاں اٹاں دے گھراں، وسیع ڈرینیج پرنالیاں، پانی سپلائی پرنالیاں، وڈیاں غیر-رہائشی عمارتاں دے گروہاں، اتے دستکاری اتے دھاتو سائنس دیاں تکنیکاں لئی مشہور منیا جاندا اے۔ حالانکہ اکّ ہزار توں ودھ پرپکّ ہڑپا سائیٹاں دی رپورٹ کیتی گئی اے اتے لگبھگ اکّ سو کھدائی کیتی گئی اے، اتھے پنج پرمکھ شہری کیندر ہن: ہیٹھلی سندھ گھاٹی وچّ موہنجودڑو ( 1980 وچّ یونیسکو دی وشو وراثت ستھان وچّ اسنوں پراتتو کھنڈر وجوں گھوشت کیتا گیا سی)، پچھمی پنجاب کھیتر وچّ ہڑپا، چولستان ماروتھل وچّ گنیریوالا، پچھمی گجرات وچّ دھولاویرا (2021 وچّ اکّ یونیسکو وشو وراثتی ستھان گھوشت کیتا گیا سی "دھولاویرا)، اتے ہریانہ وچ راکھیگڑھی۔
پرپکّ پڑاء
2600 قبل مسیح تک، شروعاتی ہڑپا بھائی چارے وڈے شہری مرکزاں وچ بدل گئے۔ اجیہے شہری مرکزاں وچ جدید پاکستان وچ ہڑپا، گنیریوالا، موہنجودڑو، اتے جدید بھارت وچ دھولاویرا، کالیبنگا، راکھی گڑھی، روپڑ اتے لوتھل شامل نیں۔ کل ملا کے سندھ اتے گھگر ہاکڑا ندیاں تے اوہناں دیاں معاون ندیاں دے عام علاقے وچ 1,000 توں ودھ بستیاں پائیاں گئیاں نیں۔ سندھو گھاٹی دی رہتل وچ اکّ ودھیا اتے تکنیکی طور تے انت شہری ثقافت واضع اے، جس نال اوہ اس علاقہ دا پہلا شہری مرکز بن گیا اے۔ میونسپل ٹاؤن پلیننگ دی گنوتا شہری منصوبہ بندی اتے کامیاب میونسپل سرکاراں دے علم دا سجھاء دیندی اے جو صفائی نوں اچّ ترجیح دیندے سن۔ راکھی گڑھی وچ دیکھیا گیا اے کہ اس شہری سکیم وچ دنیا دی پہلی جانی جاندی شہری سینیٹیشن پرنالیاں شامل ہن۔ شہر دے اندر، انسان گت گھراں یا گھراں دے پاݨی لئی کھوہاں تے انحصار سن۔ اکّ کمرے توں جو نہاؤن لئی الگّ رکھیا گیا جاپدا اے، گندے پانی نوں ڈھکیاں نالیاں ول ڈاریکٹ کیتا گیا سی، جو مکھ گلیاں وچ کتاربدھّ سی۔ گھر صرف اندرلے وہڑیاں اتے چھوٹیاں گلیاں لئی کھلھدے سن۔ اس علاقہ دے کجھ پنڈاں وچ گھر دی اساری اجے وی کجھ معنیاں وچ ہڑپاں دی مکان اساری نال ملدی جلدی اے۔ ہڑپا دی انت آرکیٹیکچر نوں اوہناں دے ڈوکیارڈاں، اناج بھنڈاراں، گوداماں، اٹاں دے پلیٹفارماں اتے سرکھیا دیواراں ولوں درسایا گیا اے۔ سندھو شہراں دیاں وڈیاں کندھاں نے ہڑپاں نوں ہڑھاں توں بچایا اتے شاید فوجی جدوجہداں نوں روکیا ہووے۔
بولی
2009 دے اکّ مطالعہ وچ پی.عین. راؤ ایٹ ال. سائنس وچ شائع، کمپیوٹر سائنسداناں نے، وکھ-وکھ لسانی لپیاں اتے غیر-لسانی پرنالیاں، جس وچ ڈیئینئے اتے اکّ کمپیوٹر پروگرامنگ بولی وی شامل اے، پرتیکاں دے پیٹرن دی تلنا کردیاں پایا کہ سندھو لپی دا پیٹرن بولے جان والے شبداں دے نیڑے اے۔
سیلاں 'تے سندیش کمپیوٹر ولوں ڈیکوڈ کیتے جان لئی بہت چھوٹے ثابت ہوئے ہن۔ ہریک سیل وچ پرتیکاں دا اکّ وکھرا سمیل ہندا اے اتے اکّ بہتر حوالہ حاصل کرن لئی ہریک کرم دیاں بہت گھٹ اداہرناں ہن۔ پرتیک جو چتراں دے نال ہندے ہن اوہ سیل توں سیل تک وکھو-وکھرے ہندے ہن، جس نال چتراں توں پرتیکاں لئی کوئی مطلب کڈھنا ناممکن ہندا اے۔ پھر وی، سیلاں دے معنےآں لئی کئی ویاکھیاواں پیش کیتیاں گئیاں ہن۔ ایہناں ویاکھیاواں نوں اسپشٹتا اتے موضوع-وستو ولوں چنھت کیتا گیا اے۔
اکنکاگوا
گٹھ:پہاڑ
سر سید احمد خان دے نظریات تے تعلیمات
معجزات دے بارے وچ عقائد
چاند دے دو ٹکڑے ہونے دا انکار کردے ہوئے لکھدے نيں: ’’شق القمر دا ہونا محض غلط اے تے بانی اسلام نے کدرے اس دا دعویٰ نئيں کيتا‘‘
فیر لکھدا اے: ’’قرآن نے اس واقعہ نو‏‏ں اس طرح بیان کيتا، جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ کوئی امر وقوعی (واقعی امر) نہ سی بلکہ صرف حضرت مسیح دا خیال سی تے زمانہ طفولیت (بچپنا) وچ بچےآں دے نال کھیلنے وچ تھا‘‘۔
قرآن دے بارے وچ عقائد
’’قرآن مجید د‏‏ی فصاحتِ بے مثل نو‏‏ں معجزہ سمجھنا اک غلط فہمی اے ‘‘۔
مسلماناں نو‏‏ں ہندو کہہ سکدے نيں
عجیب تے غریب گل تحریر کردا اے کہ: ’’پس مسلماناں تے ہندوئاں وچ کچھ مغائرت نئيں ا‏‏ے۔ جس طرح آریہ قوم دے لوک ہندو اکھوائے جاندے نيں، ايس‏ے طرح مسلما‏ن وی ہندو یعنی ہندوستان دے رہنے والے اکھوائے جاسکدے نيں‘‘۔
ایصال ثواب
ایصال ثواب نو‏‏ں بیجا عمل قرار دیندے ہوئے لکھیا اے: ’’کسی دے عمل کا، خواہ اوہ عبادت بدنی ہوئے خواہ اس قسم تو‏ں ہوئے جس نو‏‏ں عبادت مالی کہندے نيں، دوسرے اُتے خواہ زندہ ہوئے یا مردہ کچھ اثر نئيں ہوتا‘‘۔
مرزا قادیانی
سر سید احمد خان مرزا قادیانی کذابِ ملعون دے متعلق لکھدا نيں: ’’حضرت مرزا صاحب د‏‏ی نسبت زیادہ کدوکاوش کرنی بے فائدہ ا‏‏ے۔ اک بزرگ زاہد تے نیک بخت آدمی نيں… انہاں د‏‏ی عزت تے انہاں دا ادب کرنا بہ سبب انہاں د‏‏ی بزرگی تے نیکی دے لازم اے ‘‘۔
ضلع تھمپھو
تھمپھو دکھنی ایشیاء دے اک دیس بھوٹان دا اک ضلع اے۔
چڑھدا ترکستان
چڑھدا ترکستان (ایغور بولی:چڑھدا ترکستان ؛ ایغوریہ) جسنوں ایغورستان وی آکھیا جاندا اے ، وسطی ایشیا دے ترکستان علاقے دا چڑھدا حصہ اے تے ایہ ہن دے چین دے سنکیانگ ایغور خودمختار علاقے تے مشتمل اے ۔ ایس علاقے وچ 80 لکھ ایغور مسلمان ، 70 لکھ ہان چینی تے 15 لکھ قازق تے دوجے 16 اقلیتی گروہ رہندے نیں ۔
لارڈ میکالے دا تعلیمی نظام تے اسدا اثر
وہ اس نظریہٴ تعلیم دا خلاصہ بیان کردے ہوئے لکھدا اے:
ثمرات ونتائج
حالانکہ ایہ گل بپینڈو طور اُتے غلط ہی نئيں گمراہ کن وی اے ؛ بلاشبہ قیام پاکستان دے حوالے تو‏ں علی گڑھ د‏‏ی خدمات تو‏ں انکار نئيں کيتا جاسکدا اے تے ایہ وی درست اے کہ آل انڈیا مسلم لیگ دا قیام مسلم ایجوکیشنل کانفرنس دے توسط تو‏ں علی گڑھ تو‏ں جا ملدا اے ؛ لیکن کيتا محض اس وجہ تو‏ں علماء ہند تے انہاں ہزاراں مسلماناں د‏‏ی جد وجہد آزادی تو‏ں بیک جنبش قلم انکار کردتا جائے جو مسلم لیگ دے شریک سفر نہ سن یا بلفظاں ہور تحریک علی گڑھ تو‏ں وابستہ نہ سن جس نے بہ قول انہاں دے مسلمانان ہند نو‏‏ں ملیا ک‏ے پنجے تے ذہنی استبداد تو‏ں نجات دلیا ک‏ے زندگی د‏‏ی صحیح اقدار تو‏ں روشناس کرایا۔ ظاہر اے کہ اس قسم د‏‏ی تریخ نہ تاں عدل وانصاف اُتے مبنی قرار دتی جاسکدی اے تے نہ ہی تحقیقی نکتہٴ نگاہ تو‏ں اس د‏ی تائید کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ ایہ اک حقیقت اے کہ آزادی د‏‏ی اس تحریک وچ ہندو ومسلم سب اقوام نے مل ک‏ے حصہ لیا سی جس وچ مسلماناں د‏‏ی قربانیاں برصغیر دے باقی مذاہب دے لوکاں تو‏ں کسی طرح کم نئيں نيں۔ فیر مسلماناں وچ وی علماء ہند د‏‏ی جد وجہد آزادی د‏‏ی اک طویل تریخ اے جس د‏‏ی دلخراش داستاناں کالاپانی (خلیج بنگال) تو‏ں لے ک‏ے مالٹا (بحیرہ روم) تک دے قیدخاناں تو‏ں مرتب کيت‏ی جاسکدی نيں؛ جدو‏ں کہ بدقسمتی تو‏ں مسلم لیگ دا دامنِ تریخ اس قسم د‏‏ی قربانیاں تو‏ں تقریباً خالی ا‏‏ے۔
حوالے
(۴) ایضاً ص:۱۷۰۔
(۸) ایضاً ص:۳۷-۴۰۔
اڈمنڈسٹن
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
شہرستان اہر
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ چڑھدا آذربائیجان
ضلع سامڈرپ جونگکھار
سامڈرپ جونگکھار دکھنی ایشیاء دے اک دیس بھوٹان دا اک ضلع اے۔
ضلع تریشیگانگ
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
اکبر
جم
اکبر 14 فروری 1542 نوں راجپوت قلعے امرکوٹ سندھ وچ جمیا جتھے اوہدے پیو ہمایوں تے اوہدی ماں حمیدہ بانو بیگم نے پناہ لئی ہوئی سی۔ ہمایوں نوں بہار دے شیرشاہ سوری نے لڑائی وچ ہرایا تے اوہدے توں بچدا ہمایوں ایران اپڑیا۔ اکبر نوں ہمایوں نے کابل وچ ای اپنے بھراواں کامران مرزا تے عسکری مرزا کول چھڈیا۔ اکبر نے ایتھے لڑائی دے ول سکھے تے جوکھا ویلہ شکار کرن وج لنگھیایا۔ پڑھن لکھن ول اوہنے کوئی تیان نہ دتا۔ 1551 نوں اوہد ویا اوہدی چچیر رقیہ سلطان بیگم نال ہویا۔ رقیہ اوہدے چاچے ہندال مرزا دی اکو اک دھی سی۔
اکبر دیاں فتوحات
بنگال دا اکبر توں ازاد سی پر ایہدے تھلے لگیا سی تے جمعے دے خطبے وچ اکبر دا ناں لیا جاندا سی۔ سلیمان خان تک تے ایہ چلدا ریا پر اوہدے پتر داؤد خان نے 1572 وج بنگال دی راج گدی سمبھال کے اکبر دے ناں دا خطبہ بند کردتا تے اپنے ناں دا ٹوریا۔ اکبر نے بہار دے صوبیدار منیم خان نوں اوہدا پچھا کرن دا آکھیا تے فیر آپ وی اوہدے پچھے ٹر پیا۔ پٹنہ تے مل مار کے مغل فوج 1575 وچ ٹکروئی دی لڑائی وچ داؤد خان نون ہراندی اے۔ پورا بہار تے بنگال مغل سلطنت وچ رلادتے جاندے نیں۔ اڑیسہ ای کرانی ٹبر کول مغل سلطنت دے تھلے لگے رہن دی شرط رہن دتا گیا۔ اگلے ورے داؤد خان نے بنگال واپس لین لئی لڑائی چھیڑی پر مغل فوج ہتھوں ہار گیا۔ اوہدا کٹیا سر اکبر ول پیج دتا گیا۔