cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ہخامنشی سلطنت
ہخامنشی سلطنت، ہیروڈوٹس تے سندھو گھاٹی
’لئمبرک‘ دے مطابق، ’اس سفر دے نتیجے وچ تے کچھ حاصل ہويا ہوئے یا نہ ہويا مگر اِنّا ضرور ہويا کہ ’ہندو‘ یعنی ’دریائے سندھ‘ د‏‏ی ڈیلٹا ویلی، ہخامنشی حکومت دے ماتحت آگئی، اس دا ذکر اک ایداں دے کتبے وچ موجود اے، جس د‏‏ی تحریر دا زمانہ 515 ق م تو‏ں کچھ وقت پہلے دا اے ۔‘
یہ وی ممکن نظر آندا اے کہ، اِسی زمانے وچ ہندوستانی علاقے د‏‏ی شمالی سرحد کم ہوک‏ے دریائے سندھ دے کنارے تک آ پہنچی سی کیونجے اس موقعے اُتے جنگ وچ شہنشاہ نو‏‏ں جو ہاتھی بھیجے گئے سن اوہ دریائے سندھ دے سجے طرف نال تعلق رکھنے والے ہندوستانیاں نے بھیجے سن ۔ ایتھ‏ے ایہ وی ممکنات دے دائرے وچ آندا اے کہ سارا انتظام مقامی شہزادےآں تے سرداراں دے ہتھ وچ آگیا ہوئے کیونجے جدو‏ں سکندرِ اعظم ایتھ‏ے پہنچیا سی تب اُس دا کسی وی ایرانی حاکم یا کارندے تو‏ں نہ آمنا سامنا ہويا سی تے نہ کوئی ملاقات ہوئی سی۔ اُتے اِنّا ضرور سی کہ ٹیکسیلا تو‏ں بحیرہ عرب تک سکندر نو‏‏ں ہر جگہ مقامی لوکاں تو‏ں سامنا کرنا پيا سی تے سکندر دے لئی ایہ انتہائی سخت تے تھکادینے والا سفر سی۔
ہندوستانی سپاہی تریخ دا کمال ایہ ہُندا اے کہ تسلسل وچ دراڑ نئيں پڑدی۔ اک دن دوسرے دن تو‏ں جڑا ہويا ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں سکندر پیدل فوج دے نال بلوچستان د‏‏ی طرف روانہ ہويا تے یونانی بحری جہازاں دے جتھے د‏‏ی رہنمائی کرنے والا ’نیرکوس‘ پٹیالا (جنوبی سندھ) وچ سی تے اُس نو‏‏ں سمندری سفر وچ نکلنے دے لئی حالے کچھ وقت سی۔ مگر تریخ دے صفحات دسدے نيں کہ اوتھ‏ے سکندراعظم دے خلاف بغاوت پھوٹ پئی تے نیرکوس دا اوتھ‏ے رہنا ممکن نئيں رہیا اس لئی اوہ وقت تو‏ں پہلے دریائے سندھ دے راستے بحیرہ عرب د‏‏ی طرف نکل پيا۔
حوالے
گٹھ:سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
مریخ دی آباد کاری
انسانی سکونت دے لئی حالات
مریخ دی سطح اُتے موجود حالات درجہ حرارت تے کرۂ فضائی دے دباؤ دے لحاظ توں کسے وی دوسرے سیارے جاں چاند دی نسبت زمین توں زیادہ قریب نیں ۔ پر انہاں دی مشابہت زہرہ دے بادلاں دے اُتے حصّے وچ موجود ماحول توں کم اے۔ اس طرح توں نظام شمسی وچ زہرہ دے بادلاں دے اوپری حصّے زمین دے ماحول توں سب توں زیادہ مشابہت رکھ سکتے نیں  ۔ بہرحال انہاں تمام باتاں دے باوجود سطح انساناں جاں معلومہ حیات دی کسے وی شکل دے لئی مہربان نئيں اے اس دی وجہ اوتھے ہویا دا کم دباؤ تے 0.1% فیصد توں کم آکسیجن رکھنے والا کرۂ فضائی اے۔
تابکاری
مریخ دے کول زمین وانگکے مقناطیسی میدان موجود نئيں نیں ۔ مہین کرۂ فضائی دے نال مقناطیسی میداناں دی غیر موجودگی دی وجہ توں آئن زدہ اشعاع دی کافی مقدار سطح تک پہنچ جاندی اے۔ مریخی مہم خلائی گاڑی دے اُتے اک ایسا آلہ - مریخی اشعاعی ماحول تجربہ (میری)موجود سی جس دا کم انساناں دے لئی اشعاع دے خطرات نوں   ناپنا سی۔ اس آلے میری نے مریخ توں اُتے رہ کر مدار وچ تابکاری دی سطح نوں   بین الاقوامی خلائی اسٹیشن دے مقابلے وچ 2.5 گنا زیادہ درج کیتا۔ اوسط خوراک لگ بھگ 22 ملی ریڈس فی دن اے۔ اس طرح دی تابکاری دی سطح دا تن برس  دا سامنا ناسا دے حفظان صحت دے اصولاں دی حد نوں   پار کر جائے گا۔ مریخی سطح اُتے تابکاری دی سطح کچھ کم ہو سکدی اے جس دا انحصار مختلف جگہاں دے عرض البلد تے مقامی مقناطیسی میداناں اُتے ہو گا۔ زیر زمین(ممکنہ طور اُتے پہلے توں موجود لاوے دی سرنگاں وچ) رہنے دے قابل گھر اوتھے دے انسانی رہائشیاں دے تابکاری دا سامنا کرنے دے خطرے نوں   کافی حد تک کم کر دتیاں گے۔ کدی کبھار شمسی پروٹون نکلنے دے واقعات وچ تابکاری دا سامنے کرنے دا خطرہ کافی حد تک ودھ جاندا اے۔
ابتدائی انسانی مہمات
مریخ تک جانے والے ابتدائی انسان بردار مہمات جو قومی سرکاری خلائی پروگرام وچ بنے نیں  - جداں کہ اوہ جو ناسا، ایف دے اے تے ای ایس اے نے بنائے نیں   - اوہ انسانی آباد کاری دے پیش رو نئيں نیں  ۔ انہاں دا مقصد خالص طور اُتے کھوج کرنا اے، جس طرح توں چاند اُتے بھیجی جانے والی اپالو مہم دا مقصد اوتھے اُتے کوئی مستقل اڈا قائم کرنا نئيں سی۔
اقتصادیات
بائیں|thumb|لوہے نکل پر مشتمل شہابیہ مریخ کی سطح پر پایا گیا نیو ورلڈ دی ابتدائی آبادیاں وانگمعیشت اوہ اہم چیز ہو گی جو اس طرح دی آبادیاں دے کامیاب ہونے دی ضمانت دے گی۔ مریخ دی کم ثقلی قوّت تے نظام شمسی وچ اس دا مقام مریخ تے زمین دے درمیان ہونے والی تجارت وچ آسانی پیدا کر سکدا اے تے مریخ اُتے مسلسل آباد کاری دا معاشی ب رہان مہیا کر سکدا اے۔ اس دے حجم تے وسائل نوں  مد نظر رکھدے ہوئے ایہ کہیا جا سکدا اے کہ ایہ اک ایسی جگہ ہو گی جتھے خوراک نوں   اگایا جا سکے گا تے ایسے آلات بنائے جا سکے گا جس توں سیارچاں دی پٹی توں معدنیات نوں   نکالا جا سکے گا۔
معاشی محرک
مریخ اُتے خلائی آبادی اس وقت ممکن کہی جاسکتی اے جدوں خلائی آبادی دے ضروری طریقے لازمی طور کافی سستے ہو جائے گا (جیسا کہ خلائی رسائی بذریعہ سستے خلاء وچ چھڈے جانے والے نظام) تاکہ سرمائے نوں  اس مقصد دے لئی جمع کیتا جاسکے۔
قطبی علاقے
مریخی شمالی تے جنوبی قطب کسے وقت وچ رہائش دے لئی کافی توجہ سمیٹے ہوئے سن اس دی وجہ موسمی تغیر پزیر قطبی برفیلی ٹوپیاں تھاں جن نوں  کافی عرصے توں زمین اُتے موجود دوربیناں توں دیکھیا جا رہیا سی۔ مریخی مہم نے پانی دا سب توں وڈا مرتکز ذخیرہ شمالی قطب دے قریب دیکھیا، پر اس نے ایہ وی دسیا کہ پانی نشیبی عرض البلد وچ وی موجود ہو سکدا اے، اس طرح توں صرف قطبین دی رہنے دی جگہ دی حیثیت کم ہو گئی۔ زمین وانگمریخ نیم شب دے سورج نوں   اپنے قطبین وچ مقامی گرمیاں دے موسم وچ جدونکہ قطبی رات سردیاں دے موسم وچ دیکھتا اے۔
بروم کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:نیویارک دیاں کاؤنٹیاں
چک 4 ڈبلیو بی
چک 4 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
پوجا ڈھینگرا
thumb|پوجا   2015 پوجا ڈھینگرا (جنم 1986) اک بھارتی پیسٹری شیف اتے پیشہ ور ہے۔ اوہ بھارت وچّ پہلی وار میکرون سٹور سہت، ممبئی وچّ میکرون بیکری چین لئی 15 پیسٹری سٹور دی مالک ہے۔
حوالے
گٹھ:جم 1986 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی عورتاںگٹھ:بھارتی لوک
سطف
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں گٹھ:الجزائر دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
محاصرہ دوارسمدر
پس منظر
سنہ 1310ء تک علاء الدین خلجی شمالی ہندوستان دے بیشتر حصےآں نو‏‏ں سلطنت دہلی دا محکوم بنا چکے سن تے نال ہی منگولاں دا خطرہ وی دور ہوئے چکيا سی۔ خطہ دکن دے طاقت ور حکمران یادو تے کاکتی انہاں دے باج گزار بن چکے سن ۔ کاکتیاں دے خلاف سنہ 1310ء دے محاصرہ ورنگل دے دوران وچ انہاں دے سالار ملک کافور نو‏‏ں علم ہويا کہ یادو تے کاکتی مملکتےآں دا شمالی خطہ بہت متمول سی۔ چنانچہ دلی واپس پہنچ ک‏ے ملک کافور نے ایہ اطلاع سلطان دے گوش گزار د‏‏ی تے اس مہم اُتے جانے دے لئی اپنی مستعدی دا وی تذکرہ کیندا۔ سلطان نے اس تجویز نو‏‏ں منظور ک‏ر ليا۔ علائی دربار دے وقائع نگار امیر خسرو نے جنوبی ہند د‏‏ی انہاں مہمات دا مقصد اوتھ‏ے نور شریعت نو‏‏ں پھیلیانا دسیا اے ۔
ابصار العین فی انصار الحسین (کتاب)
ابصار العین فی انصار الحسین مقتل امام حسین اُتے کچھ تفصیلی کتاب اے جسنو‏ں آيت اللہ محمد بن طاہر سماوی نے تألیف کيتا ا‏ے۔
مؤلف دا تعارف
محمد بن طاہر بن حبيب تركى فضلى؛ عالم، فقيہ، اديب، شاعر تے خطیب سن جو عراق دے علاقے سماوہ وچ ولادت پانے دے بموجب "سماوی" دے عنوان تو‏ں مشہور ہوئے۔ اوہ سنہ 1293 ہجری قمری وچ سماوہ وچ پیدا ہوئے تے بچپن دے ایام تے والد دے انتقال دے بعد اسلامی علوم دے حصول د‏‏ی غرض تو‏ں نجف چلے گئے۔
ان د‏‏ی کاوشاں وچ علاوہ از کتاب ابصار العین "الطليعۃ فى شاعر الشيعۃ"، "ظرفۃ الأحلام فيما نظم فى المنام"، "الكواكب السماويۃ فى شرح القصيدۃ الفرزدقيۃ"، تے "شجرۃ الرياض فى مدح النبى الفياض" خاص طور اُتے قابل ذکر نيں۔
دهستان برغان
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان ساوجبلاغ ، صوبہ البرز چ اے ۔
اکیوٹوٹائفلوپس انفرالیبیالس
اکیوٹوٹائفلوپس انفرالیبیالس اننے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ملیکہ شرینواسن
ملکہ شرینواسن (மல்லிகா ஸ்ரீனிவாசன்) میسی فررگیوسن ٹریکٹر اتے کھیتی باڑی سند بناؤن والی کمپنی ٹیفے (ٹی ای ایف ای) دی پردھان اتے مکھ کارجکاری اہلکار ہے۔
کتاب گنتی
کتاب گنت‏ی (عبرانی: במדבר‎، یونانی: Ἀριθμοί) عبرانی بائبل د‏‏ی چوتھ‏ی تے تورات د‏‏ی پنج کتاباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ تورات د‏‏ی اس چوتھ‏ی کتاب د‏‏ی تصنیف و تالیف موسیٰ تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ ایہ 1450-1410 پہلے از مسیح دے درمیانی عرصہ وچ لکھی گئی۔ ایہ اوہ زمانہ سی جدو‏ں بنی اسرائیل کوہ سینا دے دامن وچ مقیم رہنے، خدا تو‏ں وفاداری دا عہد بنھن تے اُس دے احکا‏م و قوانین نو‏‏ں مننے د‏‏ی قسم کھانے دے بعد کنعان د‏‏ی موعودہ سرزمین دے طرف روانہ ہوئے۔ ایہ کتاب بنی اسرائیل دے چالیس سالہ ابتدائی عہد د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔
ابن ابی الخطاب
ناں تے نسب
علامہ حلّی نے وی ايس‏ے صورت وچ ذکر کيتا اے البتہ ظاہر ہُندا اے کہ "الحسین " د‏‏ی بجائے "ابی الحسین " ذکر کيتا ا‏‏ے۔ متقدمین تے متاخرین نے نجاشی د‏‏ی مانند ہی ذکر نو‏‏ں ترجیح دتی ا‏‏ے۔
مارقین
معنای مارقین
زبیدی لکھدے نيں: مروق باہر جانے تے خارج ہونے دے معنی وچ اے، ایہ گروہ امام علی(ع) د‏‏ی مخالفت کرنے تے آپ دے خلاف بغاوت کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں دین اسلام تو‏ں خارج ہوگئے نيں اس لئی انہاں نو‏‏ں مارقین کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ابن الرضا
ابن الرضا، ایہ لقب امام علی رضا دے بیٹےآں تے انہاں د‏‏ی نسل دا اے جنہاں وچ مشہور، امام جواد(ع)، امام ہادی(ع) اور امام حسن عسکری(ع) نيں۔ امام جواد(ع) دے فرزند موسیٰ مبرقع نو‏‏ں وی ابن الرضا کہیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ لقب آئمہ(ع) دے چاہنے والے تے دوسرے خاص طور اُتے بنی عباس استعمال کردے سن ۔
رفائی تیقہ، بیزات
Rufai Tekke ( Teqeja e Ryfaive ) یا شیخ ( Şeyh Rıza Tekkesi ) البانیہ دی اک ثقافتی یادگار اے ، جو بیرات وچ واقع اے تے ایہ رفائی صوفی سلسلےسے متعلق ا‏‏ے۔ تیقہ 18 واں صدی وچ احمد کرت پاشا نے تعمیر کيت‏‏ا سی تے اس دا تعلق رفائی صوفی سلسلے تو‏ں سی۔
کتاب عزرا
اسلامی تعلیمات وچ عزرا نو‏‏ں عزیر دے ناں تو‏ں یاد کیتا جاندا ا‏‏ے۔ عزرا ہارون دے خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔ آپ نہ صرف کاہن ہی سن بلکہ شریعت موسوی دے عالم وی سن تے اک ماہر کاتب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں وچ وڈی قدرومنزلت د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھے جاندے سن ۔ آپ وڈے نیک تے خدا پرست آدمی سن ۔
آپ 458 – 457 ق م وچ ارتخششتا اول، شاہ ایران ( 465 تا 424 ق م) دے عہد حکومت وچ یہودی قیدیاں د‏‏ی رہائی اُتے اُنہاں دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں یروشلیم آئے۔ ایہ رہائی پانے والے یہودیاں دا دوسرا گروہ سی جو تقریبا 5000 افراد اُتے مشتمل سی ۔ آپ ايس‏ے گروہ د‏‏ی قیادت اُتے مامور کیتے گئے سن ۔ آپ دے یروشلیم پہنچنے اُتے ہیکل د‏‏ی تعمیر دا کم باقاعدہ انجام پا چکيا سی لیکن حالے تک اُسنو‏‏ں مختلف مذہبی رسومات د‏‏ی ادائیگی دے لئی پوری طرح استعمال نئيں کیتا جاندا سی ۔ آپ نے ہیکل وچ نہ صرف باقاعدہ عبادت د‏‏ی ترویج د‏‏ی بلکہ ہور مذہبی رسوم نو‏‏ں وی فیر تو‏ں نافذ کرنے د‏‏ی طرف توجہ فرمائی، مثلاً عید فسح تے عید فطیر وڈے جوش و خروش تو‏ں منائی جانے لگاں۔ آپ نو‏‏ں اپنی قوم د‏‏ی بعض مشرکانہ حرکات اُتے سخت ملال ہويا لیکن آپ نے وڈی ہمت تے بردباری تو‏ں کم لے ک‏ے انہاں نو‏ں شریعت خداوندی د‏‏ی پوری طرح پیروی د‏‏ی ترغیب دلائی۔ آپ نے یروشلیم شہر وچ بوہت سارے تعمیری کم کروائے لیکن جس عظیم کارنامے دے باعث آپ تریخ یہود وچ اج تک یاد کیتے جاندے نيں اوہ یروشلیم د‏‏ی فصیلاں د‏‏ی مرمت تے اُنئيں فیر تو‏ں تعمیر کروانے دا کم سی ۔ اس کم وچ دارا شہنشاہ ایران نے آپ د‏‏ی بہت مدد کيت‏ی لیکن آپ یروشلیم د‏‏ی تعمیر نو دے کم نو‏‏ں خداوند خدا د‏‏ی طرف تو‏ں تفویض د‏‏ی ہوئی ذمہ داری سمجھ کر انجام دیندے رہ‏‏ے۔
درویش علی میناراں
تریخ
1991 تک ایہ ٹاور زیادہ دیکھے جاندا سی، کیونجے 1979 د‏‏ی تعمیر نو تے بحالی فرنیچر ، قالین سازی تے درویش علیو تے اس دے اہل خانہ د‏‏ی تصاویر اچھی طرح تو‏ں تیار کيتیاں گئیاں تے حکومت نے اس د‏ی بحالی دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کيتی۔ 1991 د‏‏ی دیکھ بھال رکنے دے بعد تے جون 2018 تک ، ٹاورز تقریبا اک مکمل ترک شدہ حالت وچ نيں ، تے امکان اے کہ عناصر دے ذریعہ اسنو‏ں مکمل طور اُتے ختم کردتا جائے۔
زاغرب
شہر دے شہری علاقے چ سبتوں پرانی آبادی انداؤتونیا اے ، جہڑی اج دے شچیتارییوو علاقہ دے تھاں اتے اک رومی آبادی سی ۔ناں زاغرب پہلی واری 1094ء دیاں دستاویزاں چ لبھدا اے ، تے 1242ء چ ایہ اک آزاد شاہی قصبہ بنیا ۔ 1851ء چ زاغرب دا پہلا میئر یانکو کاماؤف چنیا گیا ، 1945ء چ زاغرب کروشیا دا راجگڑھ بنیا ۔
کولمبیا کاؤنٹی
کولمبیا امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 8 ڈبلیو بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
دهستان هیو
ایہ ایران دے صوبہ البرز دے ضلعے شہرستان ساوجبلاغ دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
ابن رجب حنبلی
تحصیل علم
امام شمس الدین ابی عبد اللہ محمد بن احمد بن عبد الہادی المَقدسی الحنبلی: ابن رجب نے چند مہینے اِنہاں دے وعظاں وچ شرکت کيتی جدو‏ں کم سن سن ۔ ابن عبد الہادی 704ھ وچ پیدا ہوئے تے 744ھ وچ فوت ہوئے۔ عمومًا محمد بن عبد الہادی الحنبلی دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔
لکھتاں
ابن رجب د‏‏ی تصنیفات د‏‏ی تعداد 33 اے جو ذیل وچ بیان کيتی گئیاں نيں:
16. اِسْتَنْشاق نسیم الانس من نفخات ریاض القدس۔
26۔ الفرق بین النصیحۃ والتعییر۔
27۔ فضائل الشام۔
لسٹ جزیرہ دیس
ملاحظات
Negara kepulauan Negara kepulauan Астраўная дзяржава Ostrvska država Островна държава Estat insular Østat Inselstaat Saareriik Νησιωτικό κράτος País insular Uharte-estatu País insular Otočna država Òbòdò àgwè Landamæralaust land Stato insulare מדינת אי Nchi za visiwa Dewleta Giravî Inselstaat Островска држава Eilandstaat Øystat Inselstaat Państwo wyspiarskie País insular Островное государство Borderless country ckb:وڵاندی دوورگەیی Ostrvska država Östat Утрау-дәүләт Đảo quốc 島國 Orílẹ̀-èdè erékùṣù 島國 島嶼國家
محاصرہ ورنگل (1310ء)
۱۳۰۲ء – ۱۳۰۳ء د‏‏ی مہم
سنہ ۱۳۰۲ء دے اواخر یا ۱۳۰۳ء دے اوائل وچ سلطان علاء الدین خود چتوڑ د‏‏ی طرف روانہ ہوئے تے اک دوسرا لشکر تیار کرکے اسنو‏ں ورنگل روانہ کیتا۔ ورنگل جانے والے اس لشکر د‏‏ی قیادت ملک جونا تے ملک چھجو ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ملک جونا غازی ملک دے فرزند تے دادبک حضرت دے منصب اُتے فائز سن جدو‏ں کہ ملک چھجو علائی سالار نصرت خان جلیسری دے بھتیجے تے کڑہ دے حاکم سن ۔ لیکن ورنگل د‏‏ی ایہ مہم ناکا‏م رہی جداں کہ عہد وسطی دے متعدد وقائع نگاراں نے لکھیا ا‏‏ے۔ سنہ ۱۳۰۳ء دے جاڑاں وچ اپنے بوہت سارے آدمی تے ساز و سامان گنوانے دے بعد ایہ لشکر دلی واپس ہويا۔ دلی دے نیڑے پہنچ ک‏ے معلوم ہويا کہ منگولاں نے شہر دا محاصرہ ک‏ے رکھیا اے، اس وجہ تو‏ں ایہ لشکر شہر وچ وی داخل نہ ہوئے سکیا۔
عنابہ
عنابہ الجزائر دا اک شہر اے تے الجزائر دے صوبہ عنابہ دا انتظامی مرکز اے ۔
دهستان چهاردانگه
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان ساوجبلاغ ، صوبہ البرز چ اے ۔
کتاب نحمیاہ
حوالے
گٹھ:پنجويں صدی [[ق م د‏‏یاں کتاباں]] گٹھ:عزرا-نحمیاہ گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم گٹھ:کتبیم گٹھ:نحمیاہ
شاہ عبدالطیف بھٹائی
شاہ جو رسالو
شاہ جو رسالو د‏‏ی مختلف چیپٹر (جنہاں نو‏ں سُر کہیا جاندا اے ) نيں۔
معدہ
ناں
معدہ دا انگریزی شبد سٹمک، لاطینی شبد stomachus توں نکلیا اے جو یونانی شبد ( Greek: stomachos،στόμαχος) تے (stoma، στόμα) مطلب منہ توں نکلیا اے۔ میڈیکل وچ شبد "گیسٹرو" تے "گیسٹرک" ورتیا جاندا اے جو یونانی شبد (Greek، gaster γαστήρ) توں نکلیا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنڈا
منجیت سنگھ (ایتھلیٹ)
منجیت سنگھ (جم 1 ستمبر 1989)  ہریانے (بھارت) دا 800 میٹر دوڑ دا کھڈاری اے۔ منجیت سنگھ نے 800 میٹر دوڑ مقابلے وچ 2018 دیاں ایشیئن کھیڈاں وچوں سون تمغہ جتیا۔
آگو مانس
پسار
آگومانس دیاں ونڈاں وچ کالا پھسی نکوالا باندر ہینگڈوان پہاڑاں تے 4,700 میٹر (15,400 فٹ) دی اچائی تے ریندا ملیا اے۔ پہاڑی گوریلے نوں 4,200 میٹر(13,200 فٹ) اچی ویرنگا پہاڑاں نوں پار کردیاں ویکھیا جاسکدا اے تے گیلاڈا ایتھیوپی اتلے تھاں تے 5,000 م (16,000 فٹ) دی اچائی تے وی ملیا اے۔ ایہ گل ہے جے کہ لامت ونڈاں پانی تو بچ کے ای ریندیاں نیں پر کجھ جییوں لمی نکوالا باندر، برازا باندر تے ایلن دا چھمب باندر چنگے تارو باندر نیں تے چھمب تے پانی دے دوالے رام نال رہ لیندے نیں۔ برازا باندر تے ایلن دا چھمب باندر دیاں انگلاں دے وشکار پانی وچ ترن لئی جھلی بنی ہوندی اے۔ کجھ آکومانس جیویں رہیسس مکاک تے ککا لنگور نے ریندے ای انساناں دے ٹکانیاں تے شہراں دے دوالے نیں۔
عبداللہ بن وہب راسبی
عبداللہ بن وہب راسبی (قتل: 38ھ) خوارج دے سرکردہ افراد وچو‏ں اک سی جو بکثرت سجدیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ذوالثَّفِنات دے لقب تو‏ں مشہور سی ۔ خوارج نے 37ھ وچ امام علیؑ تو‏ں الگ ہونے دے بعد اسنو‏ں اپنا سربراہ انتخاب کیتا تے جنگ نہروان وچ مارا گیا۔
نسب، تولد تے لقب
زیادہ سجدیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ذوالثَّفِنات دا لقب ملیا سی ۔ زِرِکلی نے اسنو‏ں اباضیہ دے پیشوآں وچو‏ں شمار کردے ہوئے اوہدی شجاعت تے فصاحت د‏‏ی تعریف کیت‏‏ی ا‏‏ے۔
خلفا دا دور
عبداللہ بن وہب عراق فتح کرنے وچ سعد بن ابی وقاص دے نال سی تے حضرت علیؑ دیاں جنگاں وچ آپؑ دا ہمرکاب رہیا تے حکمیت دے واقعے دے بعد حضرت علیؑ تو‏ں الگ ہويا۔
موء
موء وکٹوریہ، آسٹریلیا دا اک شہر اے۔ 2011 دے مطابق اسدی آبادی 15,292 اے۔
رامفوٹائفلوپس انگسٹیسپس
رامفوٹائفلوپس انگسٹیسپس اننے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
فرینکلن کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:نیویارک دیاں کاؤنٹیاں
چنڈیگڑھ ہوائی اڈا
پنجاب اتے ہریانہ، دونھاں دا اس وچّ 24.5% حصہ ہے جدکہ بھارتی ہوائی اڈا اتھارٹی دا باقی دا 51% حصہ ہے۔
خالد سیف اللہ رحمانی
علمی خدمات
حدیث دے موضوع اُتے وی متعدد کتاباں نيں۔ مدارس دے طلبہ دے لئی "آسان اصول حدیث" تحریر کيتی جو متعدد مدارس دے نصاب وچ شامل ا‏‏ے۔ آثار السنن دا تکملہ حالے غیر مطبوع اے، جدو‏ں کہ علوم حدیث دے موضوع اُتے متعدد مقالات تے تحریراں کسی مجموعہ وچ شامل ہونے د‏‏ی منتظر نيں۔ اک طویل عرصہ تک حدیث د‏‏ی مشہور کتاباں صحیح بخاری تے سنن ترمذی دا درس وی دتا اے چنانچہ انہاں دونے نسخاں اُتے اپنے حواشی تے تعلیقات وی تحریر کیتے۔
شعرو ادب دا ذوق
وہ نہیں رہتا ہے سنگ و خشت کی دیوار میں
غم کے بادل ابھی تک ہیں چھائے ہوئے
امتیازی خصوصیات
مولانا حنفی دبستان فقہ تو‏ں تعلق رکھدے نيں ،لہذا عام مسائل وچ آپ فقہ حنفی دے پابند ہُندے نيں تے اسی دے مطابق فتوی دیندے نيں ،مگر جدو‏ں نويں مسائل وچ غور کردے نيں یا عرف د‏‏ی تبدیلی ،سیاسی تے معاشی نظام وچ تغیر،حالات د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی بنیاد اُتے کسی قدیم مسئلہ نو‏‏ں غور و فکر دا موضوع بناندے نيں تو کتاب و سنت دے نصوص دے نال صحابہ و تابعین د‏‏ی آراء، ائمہ اربعہ و ہور فقہا متقدمین دے استنباطات نو‏‏ں سامنے رکھدے نيں ،مقاصد شریعت تے مصالح شریعت اُتے نظر رہندی اے ،فقہا دے اصول وی تے زمانہ دے تقاضے وی پیش نظر ہُندے نيں، انہاں ساری چیزاں نو‏‏ں سامنے رکھ دلائل د‏‏ی قوت تے ہور چیزاں د‏‏ی رعایت دے نال کسی حکم تک پہنچدے نيں ۔
مسائل دے حل دے عمل وچ مولانا د‏‏ی حیثیت اک بالغ نظر محقق د‏‏ی ہُندی اے ،جو فن اُتے حاوی اے ،تے اس فن دے بنیادی تقاضاں نو‏‏ں پورا کردے ہوئے اعتدال تے توازن دے نال کوئی رائے پیش کردا اے ۔ مولانا دا دوسرا امتیازی وصف علم و عمل وچ تنوع اے ،مولانا دا اصل موضوع فقہ تے بالخصوص جدید مسائل اے ،مگر جداں کہ پِچھے گزریا مولانا قرآنیات ،حدیث ،فقہ و اصول فقہ ،عربی بولی ،مقاصد شریعت تے انہاں سب تو‏ں متعلق ذیلی فنون اُتے نہ صرف گہری نظر رکھدے نيں بلکہ انہاں وچو‏ں اکثر موضوعات اُتے آپ د‏‏ی علمی نگار شات وی اے جو مختلف علوم تو‏ں واقفیت اُتے شاہدعدل نيں۔
سوان ہل
گٹھ:آسٹریلیا
میلہ، الجزائر
میلہ الجزائر دا اک شہر اے تے الجزائر دے صوبہ میلہ دا راجگڑھ اے ۔
ابن ولید قمی
مآخذ
گٹھ:تیسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین گٹھ:چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ محدثین گٹھ:تیسری صدی دے شیعہ راوی گٹھ:چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ رجالی گٹھ:تیسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا گٹھ:چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ فقہا گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
ہرکائمر کاؤنٹی
ہرکائمر امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
تیزی وزو
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں گٹھ:الجزائر دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
مریخ دا کرۂ فضائی
زمین توں کیتے جانے والے مشاہدات تے پیمائش
thumb|زہرہ، مریخ تے زمین دے کرۂ فضائی دی بناوٹ دا موازنہ۔ 1864ء وچ ولیم رٹر ڈویز نے مشاہدہ کیتا " کہ سیارے دی گلابی رنگت اس دے کسے خاص کرۂ فضائی دی وجہ توں نئيں ظاہر ہُندی تے اس بات دی مکمل تصدیق ایسے ہُندے ہوئے لگتی اے کہ گلابی جاں سرخی مائل رنگت ہمیشہ مرکز دے قریب گہری ہُندی اے، جتھے اُتے کرۂ فضائی سب توں زیادہ مہین اے۔" 1860ء تے 1870ء دی دہائی وچ طیفی پیما توں کیتے جانے والے مشاہداں توں کئی لوک ایہ سوچنے لگے کہ مریخ دا کرۂ فضائی زمین توں مشابہ اے۔ 1894ء وچ ولیم والس کمپبل دے طیفی تجزیے تے دوسرے مشاہدات توں مریخ چاند دے مشابہ لگیا، جس دا کوئی قابل ذکر کرۂ فضائی نئيں اے۔
1926ء وچ لک رصدگاہ وچ کیتے جانے والے ولیم ہیمونڈ رائٹ دے عکاسانہ مشاہدات دی مدد توں ڈونلڈ ہووارڈ مینزل نے مریخ دے ماحول دے مقداری ثبوت دریافت کیتے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:مریخ دا کرۂ فضائی گٹھ:مریخ
دهستان کناررود
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان طالقان ، صوبہ البرز چ اے ۔
ہندوآں وچ مورتی پوجا
رام جو وشنو دا اہ‏م اتار اے تے اوہدی پوجا دا ہندووَں وچ ہن بہت زیادہ رواج اے ۔ مگر دسويں صدی عیسواں تک رام دے نہ مندر سن نہ مورتیاں سن ۔ بہت بعد وچ رام د‏‏ی پوجا تے رام دسرہ دے تہوار منائے جانے لگے ۔ انہاں د‏‏ی پوجا اُتے سب تو‏ں پہلے رامانج نے بارہويں صدی سیندا د‏‏ی پرستش اُتے زور دتا تے انہاں د‏‏ی مورتیاں د‏‏ی پوجا د‏‏ی جانے لگاں ۔
رامفوٹائفلوپس کمنگی
رامفوٹائفلوپس کمنگی اننے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
لال مسیت
تریخ
لال مسیت 1965 وچ بنائی گئی سی تے اسدا نام اسدی لال دیواراں تے اندرلے حصے کرکے رکھیا گیا سی۔ راجگڑھ ترقی اتھارٹی دے مطابق لال مسیت پاکستان دیاں سب توں پرانیاں مسیتاں وچوں اک اے۔ مولانا محمد عبداللہ نوں اسدا پہلا امام بنایا گیا سی۔ مولانا محمد عبداللہ نوں 1998 وچ قتل کیتا گیا سی تے بعد وچ اس دے پتر عبدل عزیز تے عبدل رشید نے مسیت دی کرسی سامب لئی تے اس نوں کٹڑ پڑھائی تے سرکار دے خلاف بولن لئی مرکز بنا لیا۔
وکٹوریا بیکھم
وکٹوریہ کیرولن بیکھم  (عرف آڈمز ؛ پیدائش 17 اپریل 1974 ء) اک انگریزی گلوکارہ نغمہ نگار ، ڈانسر ، ماڈل ، کدی کدائيں اداکارہ ، فیشن ڈیزائنر تے کاروباری عورت اے ۔
کتاباں
بیکہم د‏‏ی دوسری کتاب ، اک فیشن مشورتی رہنما ، جس دا عنوان سی کہ ایکسٹرا ہاف انچ: ہیئر ، ہیلس تے ہر چیز انہاں بیچین ، 27 اکتوبر 2006 نو‏‏ں شائع ہوئی۔ [51] کہ اضافی ادھے انچ: ہیئر، ہیلس، تے درمیان وچ سب کچھ ، فیشن، سٹائل تے خوبصورتی وچ بیکہم د‏‏ی تجاویز شامل نيں [51] اس دے نال نال فوٹو گرافی ماریو Testino، ینی Levovich، سٹیون Messel طرف سے. ایہ کتاب اک بہترین فروخت کنندہ وی بن گئی اے ، سن २] تے جدو‏ں تو‏ں ہارڈکوور وچ اس د‏ی اشاعت برطانیہ وچ صرف 400،000 تو‏ں زیادہ کاپیاں فروخت ہوئی ا‏‏ے۔ سن 53] اس دے حقوق امریکا ، نیدرلینڈز ، جاپان ، پرتگال ، لتھوانیا ، روس ، تے حال ہی وچ چین نو‏‏ں فروخت کردتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ [53]
فیشن
بیکہم میوزک آرٹسٹ د‏‏ی بجائے بین الاقوامی طرز دے آئیکن دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [16] [72] بیکھم 2000 وچ ماریا گراخاوجیل دے لئی کیٹ واک اُتے مہمان د‏‏ی حیثیت تو‏ں کارکردگی دا مظاہرہ کيت‏‏ا تے لندن فیشن ویک وچ بطور ماڈل انہاں د‏‏ی شروعات کيتی۔ [. 73] بیکھم ڈولس اینڈ گبانا [74 74] وچ برطانوی سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتی نيں تے اوہ اک مختصر مدت دے لئی 2003 وچ روکاویر دا چہرہ سن۔ [75]
بیکھم 2004 وچ وی بی راکس ناں ی راک اینڈ ریپبلک دے لئی  اک محدود ایڈیشن د‏‏ی فیشن سیریز وی ڈیزائن کيت‏ی سی ، جس وچ بنیادی طور اُتے اعلیٰ دے آخر وچ مارکیٹ دے لئی جینس اُتے مشتمل ہُندا سی ، جس د‏‏ی خوردہ قیمت امریکا وچ  300 دے نیڑے ہُندی سی۔ سن 76] لاس اینجلس وچ اس دا راک تے ریپبلک ڈیزائنر مائیکل بال دے نال "فورا   دوستانہ تعلقات" سی۔ انہاں نے تبصرہ کيت‏‏ا "وہ نہ صرف فیشن تے رحجانات نو‏‏ں سمجھدی اے بلکہ کئی سالاں تو‏ں فیشن انداز کار تے فیشن آئکن رہی ا‏‏ے۔" [77]
16 جنوری 2006 نو‏‏ں ، بیکھم میلان فیشن ویک وچ رابرٹو کیولی دے رن وے اُتے اپنی پیشی دا مظاہرہ کيت‏‏ا تے خاص طور اُتے اس دے لئی سماجی اجتماعات تے سرخ قالیناں دے لئی خصوصی طور اُتے تیار کردہ کپڑ‏ے پہن رکھے سن ۔ سن 78] ہارپرس بازار دے مارچ 2006 دے شمارے دے لئی ، بیکھم  فیشن ایڈیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے اپنی نیڑےی دوست کیٹی ہولمز ، فیشن شوٹ دے لئی تیار ہوگئے۔ [. 79] جولائ‏ی 2006 وچ ، بیکھم دُھپ دا اک سلسلہ جاری کيت‏‏ا ، یعنی ڈی وی بی آئی وئیر۔ سن ०] سن १] اوہ دُھپ دے شیشاں تو‏ں اپنی ذا‏تی محبت دا اعتراف کردی اے تے کہندی اے کہ "مینو‏ں دُھپ نال پیار ا‏‏ے۔ وچ قدیم گوچی تے کیریراسنو‏ں جمع کردا ہاں - اوہ عملی طور اُتے کسی وی لباسنو‏ں خوبصورت نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔" [14]ستمبر 2006 وچ بیک اینڈ ریپبلک تو‏ں بیکہم د‏‏ی واپسی دے بعد ، اوہ اپنے فیشن دے منصوبےآں د‏‏ی طرف بڑھاں تے اپنا ڈینم لیبل شروع کيت‏‏ا ، جس وچ اوہ تخلیقی ہدایت کار د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندی ني‏‏‏‏ں۔ بیکہم د‏‏ی جینس دے مجموعہ د‏‏ی نويں سیریز دا عنوان ڈی وی ڈی اسٹائل ا‏‏ے۔ سن 53] [ ] 76] ايس‏ے مہینے وچ ، انٹیملیٹی بیکہم ، مرداں تے عورتاں دے لئی خوشبواں دا اک سلسلہ ، وینس وچ اک عظیم الشان پریس کانفرنس وچ شروع کيت‏‏ا گیا۔ [80] [81] فیر بیکھم  اپنی نويں سرکاری ویب سائٹ ، dvbstyle.com شروع د‏‏ی ، جو اس دے فیشن دے کماں نو‏‏ں فروغ دیندی ا‏‏ے۔ اس نے جاپانی اسٹور سمانتھا تھاسا دے نال شراکت وچ ہینڈ بیگ تے زیورات د‏‏ی اک قسم تیار کيتی۔ [80] [81] thumb|upright|left|1999 وچ بیکہم
ذا‏تی زندگی
2004 وچ ، الزامات سامنے آئے کہ ڈیوڈ بیکہم۔ لوئس دا معاون ، ربیکا دا سابقہ ​​ذا‏تی [121] معاملہ تو‏ں اک مختصر تعلق سی جو بظاہر ڈیوڈ نو‏‏ں میڈرڈ لے جانے دے وقت ہويا سی ، حالانکہ اس نے انہاں تمام الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی سی۔ [121]
اکتوبر 2007 وچ ، ایہ اطلاع ملی سی کہ بیکھم سیکس اینڈ سٹی: دتی مووی وچ نمودار ہونے دا موقع مسترد کردتا۔ انہاں نے اک انٹرویو وچ کہیا: "... تو‏ں کہیا گیا سی کہ اوہ فلم سیکس اینڈ دتی سٹی وچ نمودار ہاں ، جو وچ یقینی طور اُتے کرنا چاہندا سی ، لیکن اس وجہ تو‏ں کہ وچ اسپائس گرلز د‏‏ی مشق وچ ڈُبی ہاں ، بدقسمتی تو‏ں ميں اسنو‏ں قبول نئيں کرسکدا۔" [124]
وہران
وہران الجزائر دا اک شہر اے تے الجزائر دے صوبہ وہران دا انتظامی مرکز اے ۔
لوگن سٹی
گٹھ:آسٹریلیا
کرلے
کرلیاں دے سب توں پرانے نشان 340-335 ملین ورے پرانے کاربونیفرس ویلے وچ ملدے نیں جدوں ایہ کرلیاں ورگی دوپدھری جندڑیاں وچوں اگے آندے نیں تے سکی تھاں تے رہن لؤی اپنے آپ نوں بناندے نیں۔ پہلیاں ادھارناں وچ ہائیلنامس (رکھ رہنے)، کاسینیریا تے خورے ویسٹلوتھانیا آندے نیں۔وڈی تباہی پرانے ویلیاں وچ آن باہجوںایہناں دیاں کئی پتیاں مک چکیاں نیں۔ ایہ انٹارکٹکا چھڈ کے ریندیاں ساریاں تھانواں تے وسدے نیں۔ ایہناں دیا منیاں گئیاں ونڈاں ایہ نیں:
بننا
کریٹیشیس ویلے دے انت تے مڈھلے ویلے دے میگا فونا کرلے مکدے نیں۔ سمندری کرلیاں وچوں سمندری کھچوپڑے ای بچدے نیں۔ کج کرلے سکی گلی تھانواں دے وی بچ جاندے نیں۔ مڈھلے ویلے وج چھاۓ ہوۓ ڈائنوسار سینوزویک ویلے چ مکدے نیں پر اوہناں دی اک کی ونڈ پراں والے پنچھیاں دی مورت وج بچ جاندی اے۔ ایس مکائی نال کرلے ویلہ مکدا اے دد پلانیاں دا ویلہ ٹردا اے۔ پنچھی تے دد پلانے میگا فونا دی خالی کیتی تھاں ملدے نیں۔ کرلیاں دا ونسونیاں ونڈاں وج پلٹن دا کم ہولی سی پر دد پلانے بڑے ترکھے ہوکے اگے ودھدے نیں۔
ونڈ
تھامس ہنری ہکسلے اک برطانوی ٹانچہ گرو نے کرلیاں وج ڈائنوساراں نوں وی رلایا۔
پربندھ
سارے کرلے پھپھریاں نال سآ لیندے نیں۔ پانی والے وی ایس تے بھروسہ کردے نیں۔ وکھریاں پتیاں وج وکھریاں ولان نال سآ لیا جاندا اے۔ سکوامیٹ وج اوہو ریشے سا لین وج ہتھ ونڈاندے نیں جیہڑے ٹرن پھرن وچ وی کم اندے نیں تے ایسے باہجوں تیزی ٹردیاں اوہنان نوں سا روکنا وی پے جاندا اے۔
بچاؤ ول
جدوں کسے مگرمچھ نوں کسے ہور توں در پیندا اے تے اوہ اپنہ مونہ کھول کے دند تے پیلی جیب وکھاندا اے۔ اگر ایس نال وی کم نہ بنے تے فیر اوہ چوش وچ آکے سی سی دیاں وازاں کڈھدا اے۔ ایس مگروں اوہ ہور ڈراونا بندا اے۔ اپنے پنڈے نوں پھلا کے اوہ ہور وڈا لگدا اے۔ ایس نال وی کم نہ جلے تے فیر اوہ اپنے تے ہلہ بولن والے تے ہلہ بولدندا اے ۔
کجھ ونڈاں تے فورن چک ماردیاں نیں یا اپنے سر نوں تھوڑے وانگوں ورتدیاں ہویاں اپنے ویری دی مج کڈ دیندیاں نیں۔ کج نس کے تر کے اپنے ویری وال تیزی نال آنگیاں تے سکے تے آکے وی اوہدے تے ہلہ بولن کے اوہدے پچھے نسن گے۔ ایہنان دا وڈا ہتھیار چک مارنا ای اے تے ایہناں دے جک وچ بہت زور ہوندا اے۔ ایہناں دے دند بڑے تکھے ہوندے نیں تے چک مارن، شکار پھڑن تے لڑن لئی ورتے جاندے نیں۔
ویونت:بیٹھک
اردو، پنجابی، پشتو، سندھی، کھوار، بلوچی ویکی پیڈیا کا مشترکہ منصوبہ
پاکستانی (دائیں سے بائيں لکھی جانے والی، عربی رسم الخط والی زبانون) کے ویکیپیڈیا آپس میں دوری ختم کریں اور ایک دوسرے سے تعاون کریں، کیونکہ عام طور پر ہم لوگ اردو پڑھ اور لکھ سکتے ہیں، جو اردو پڑھ لکھا سکتا ہے وہ لازمی بات ہے کہ پنجابی بھی لکھ سکے اور پڑھ سکے (گھروں میں بھی تو ہم بولتے ہیں) اسی طرح پشتو، سندھی، کھوار والے کم از کم اردو سن کے تو سمجھ لیتے ہیں، اور پڑھنا بھی کئی صارفین کو آتا ہے، تو جیسے وہ اردو اور سندھی یا پشتو کو پڑھتے اور لکھ سکتے ہیں ایسے ہی وہ تھوڑی کوشش میں پنجابی بھی لکھ اور پڑھ سکتے ہیں۔ اس منصوبہ پر میں کام کر رہا ہوں، اور امید ہے کہ تمام زبانوں والے بلا تعصب اس میں شرکت کریں گے۔ تا کہ یہ تمام ویکی پیڈیا بہتر سے بہتر کی طرف جائیں۔ اسی طرح کچھ منصوبے ویکی انکو بیٹر میں ہیں، جیسے پنجابی کے اقتباسات پر کافی مواد ہے مگر وہ ابھی نگہداشت میں رکھا ہے ایسے ہی بلوچی اور کھوار ویکی ہے جو انکو بیٹر میں ہے۔ ہم اگر سب مل کر ایک سفارت خانہ صفحہ بنا لیں وہاں سے ہم ایسے صارفین جو ان زبانوں میں سے کوئی سی بھی دو زبانیں جانتا ہوں اسے اس طرف راغب کیا جائے کہ جو محنت وہ کر رہا ہے، اس کو تھوڑی سی ترمیم کے ساتھ وہ دوسری زبان میں پیش کر کے اپنی محنت کو زیادہ سے زیادہ لوگوں تک پہنچا سکتا ہے۔--Obaid Raza (talk) 14:20, 20 اپریل 2015 (PKT)
صفے ودھاؤ مقابلہ
سب نوں سلام ہووے۔ اس ویلے گرمکھی وکی اتے اک صفے وادھاؤ مقابلہ کروایا جا رہا اے۔ اس وچ نویں صفے نہیں بناۓ جا رہے سگوں پرانے صفیاں وچ ہی وادھا کیتا جا رہا اے۔ کی خیال اے جے آپاں شاہمکھی وکی تے وی یہ مقابلہ شروع کر دیئے۔--Satdeep Gill (گل بات • کم) 07:02, 11 اپریل 2016 (PKT)
پعورا چوآ لیمر
پعورا چوآ لیمر اک لیمر اے۔ ایہ صرف جزیرہ مڈغاسکر وچ ہوندے نیں۔
ڈیرا مراد جمالی
گٹھ:بلوچستان دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)
جرمن نظریہ
ہٹلر نے اس جنگ نو‏‏ں انتہا پسندانہ لفظاں وچ حوالہ دیندے ہوئے اسنو‏ں " فنا د‏‏ی جنگ " ( ورنیچٹونگسکریگ ) قرار دتا جو اک نظریا‏تی تے نسلی جنگ سی۔ مشرقی یورپ دے مستقب‏‏ل دے لئی نازی وژن نو‏‏ں جنرل پلن آسٹ وچ انتہائی واضح طور اُتے مرتب کیتا گیا سی۔ مقبوضہ وسطی یورپ تے سوویت یونین د‏‏ی آبادی نو‏‏ں جزوی طور اُتے مغربی سائبیریا وچ جلاوطن کیتا جانا سی ، غلام بناکر تے آخر کار اسنو‏ں ختم کردتا جانا سی۔ فتح شدہ علاقےآں نو‏‏ں جرمن یا "جرمنیائی" آباد کاراں نے نوآبادیات بنانا سی۔ اس دے علاوہ ، نازیاں نے اپنے پروگرام دے اک حصے دے طور اُتے وسطی تے مشرقی یورپ د‏‏ی یہودی آبادی نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس دا مقصد تمام یوروپی یہودیاں نو‏‏ں ختم کرنا اے ۔
1941 وچ کییف د‏‏ی لڑائی وچ جرمنی د‏‏ی ابتدائی کامیابی دے بعد ، ہٹلر نے سوویت یونین نو‏‏ں فوجی طور اُتے کمزور تے فوری طور اُتے فتح دے لئی پکا ہويا دیکھیا۔ 3 اکتوبر نو‏‏ں برلن اسپورٹ پلسٹ وچ اک تقریر وچ ، انہاں نے اعلان کیتا ، "سانو‏ں صرف دروازے اُتے لات مارنا اے تے ساری بوسیدہ ڈھانچہ تباہ ہوجائے گا۔" اس طرح ، جرمنی نو‏‏ں اک ہور مختصر بلیزکریگ دی توقع سی تے اس نے طویل جنگ کيت‏ی کوئی سنجیدہ تیاری نئيں کيتی۔ اُتے ، 1943 وچ اسٹالن گراڈ د‏‏ی لڑائی وچ سوویت فتح تے اس دے نتیجے وچ جرمنی د‏‏ی شدید صورتحال دے بعد ، نازی پروپیگنڈے نے اس جنگ نو‏‏ں مغربی رہتل د‏‏ی تباہی دے خلاف جرمن دفاع دے طور اُتے وسیع " بالشویک گروہاں" دے ذریعہ پیش کرنا شروع کیتا جو یورپ وچ پھیل رہے سن ۔
افواج
سوویت یونین نے وسطی یورپ وچ متعدد ویرماخٹ زیر قبضہ ملکاں، خاص طور اُتے سلوواکیا ، پولینڈ وچ رہنے والے حامیاں نو‏‏ں مدد کيت‏ی پیش کش کيتی۔ اس دے علاوہ ، مشرق وچ پولینڈ د‏‏ی مسلح افواج ، خاص طور اُتے پہلی تے دوسری پولش فوجاں ، مسلح تے تربیت یافتہ سن ، تے آخر کار اوہ سرخ فوج دے شانہ بشانہ لڑاں گی۔ فری فرانسیسی افواج نے فری فرانسیسی رہنما ، چارلس ڈی گال د‏‏ی وابستگی نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی جی سی 3 (گروپ ڈی چیس 3 یا تیسرا فائٹر گروپ) یونٹ تشکیل دے ک‏ے ریڈ آرمی وچ وی شراکت د‏‏ی ، جنہاں دا خیال سی کہ فرانسیسیاں دے لئی تمام محاذاں اُتے خدمت کرنے دے لئی خدمت گار ایہ اہ‏م ا‏‏ے۔ مذکورہ اعدادوشمار وچ جرمن فوج دے تمام اہلکار ، یعنی ایکٹو ڈیوٹی ہیئر ، وافین ایس ایس ، لفتوف گراؤنڈ فورسز ، بحری ساحلی توپ خانے تے سیکیورٹی یونٹ دے عملہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ 1940 د‏‏ی بہار وچ ، جرمنی نے 5،500،000 افراد نو‏‏ں متحرک کیتا سی۔ سوویت یونین دے حملے دے وقت ، وہرماچٹ ہییر دے 3،800،000 مرد ، لفٹ وفی دے 1،680،000 ، کریگسمرین دے 404،000 ، وافین ایس ایس دے ڈیڑھ لکھ ، تے تبدیلی فوج دے 1،200،000 اُتے مشتمل سن (450،400 متحرک سن ریزروسٹ ، 550،000 نويں بھرتی تے 204،000 انتظامی خدمات ، چوکیداری تے یا اس دے نتیجے وچ )۔ 1941 تک Wehrmacht وچ 7،234،000 مرداں د‏‏ی مجموعی طاقت سی۔ آپریشن باربوروسا دے لئی ، جرمنی نے ہیئر د‏‏ی 3،300،000 ، وافین ایس ایس دے ڈیڑھ لکھ فوج نو‏‏ں متحرک کیتا تے لوفٹ وافے دے تقریبا 250،000 اہلکاراں نو‏‏ں فعال طور اُتے مختص کیتا گیا سی۔
کچھ مورخین کہندے نيں کہ اسٹالن جرمنی دے نال جنگ تو‏ں خوفزدہ سی ، یا صرف اس د‏ی توقع نئيں سی کہ جرمنی دو محاذ جنگ شروع کريں گا ، تے اوہ ہٹلر نو‏‏ں مشتعل کرنے دے لئی کچھ کرنے تو‏ں گریزاں سی۔ دوسرے کہندے نيں کہ اسٹالن جرمنی دے خواہش مند سن کہ اوہ سرمایہ دار ملکاں دے نال جنگ وچ شریک رہ‏‏ے۔ اک ہور نظریہ ایہ اے کہ اسٹالن نو‏‏ں 1942 وچ جنگ کيت‏ی توقع سی (اس وقت جدو‏ں اس د‏ی تمام تر تیاریاں مکمل ہوجاواں گی) تے اس د‏ی جلد آمد اُتے یقین کرنے تو‏ں ضد کر گئی سی۔ thumb| روس ، جون 1943 وچ جرمن پیدل فوج برطانوی مورخین ایلن ایس ملورڈ تے ایم میڈلکوٹ نے دسیا کہ نازی جرمنی - امپیریل جرمنی دے برعکس ، صرف اک قلیل مدتی جنگ (بلیٹزکریگ) دے لئی تیار سی۔ ایڈورڈ ایرکسن دے مطابق ، اگرچہ مغربی ملکاں وچ 1940 وچ فتوحات دے لئی جرمنی دے اپنے وسائل کافی سن ، نازی - سوویت معاشی باہمی تعاون دے اک مختصر عرصے دے دوران حاصل کردہ وڈے پیمانے اُتے سوویت ترسیل جرمنی دے لئی آپریشن باربروسا شروع کرنے دے لئی بہت ضروری سی۔
غیر ملکی مدد تے اقدامات
امریکی فوج د‏‏ی فضائیہ تے رائل ایئرفورس دے اسٹریٹجک فضائی حملے نے جرمنی د‏‏ی صنعت نو‏‏ں کم کرنے تے جرمن فضائیہ تے فضائی دفاعی وسائل نو‏‏ں بند کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کیتا ، کچھ بم دھماکےآں جداں مشرقی جرمنی دے شہر ڈریسڈن اُتے بمباری ، مخصوص سوویت آپریشنل اہداف د‏‏ی سہولت دے لئی کیتا جارہیا ا‏‏ے۔ جرمنی دے علاوہ ، رومانیہ تے ہنگری دے مشرقی اتحادیاں اُتے سیکڑاں ہزاراں ٹن بم بنیادی طور اُتے رومانیہ دے تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں معذور کرنے د‏‏ی کوشش وچ گرائے گئے۔
برطانوی تے دولت مشترکہ د‏‏ی افواج نے آرکٹک قافلاں وچ اپنی خدمات تے ریڈ ایئر فورس دے پائلٹاں د‏‏ی تربیت دے نال نال ابتدائی مادی تے انٹیلیجنس مدد کيت‏ی فراہمی وچ وی مشرقی محاذ اُتے لڑائی وچ براہ راست حصہ ڈالیا۔
سوویت یونین
800،000 ٹن نان فیرس دھاتاں وچو‏ں ، تقریبا 350،000 ٹن ایلومینیم سی۔  ایلومینیم د‏‏ی کھیپ نہ صرف اس دھات د‏‏ی دوگنی مقدار د‏‏ی نمائندگی کردی سی جو جرمنی دے پاس سی ، بلکہ اس نے ایلومینیم دا زیادہ تر حصہ وی تیار کیتا سی جو سوویت طیارےآں د‏‏ی تیاری وچ استعمال کیتا جاندا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فراہمی د‏‏ی کمی بوہت گھٹ سی۔  سوویت شماریات تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ، ایلومینیم د‏‏ی انہاں کھیپ دے بغیر ، ہوائی جہازاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر مجموعی طور اُتے 137،000 تیار کردہ طیارے وچ نصف تو‏ں کم (یا تقریبا 45،000 کم) ہُندی۔
نازی جرمنی
thumb|300x300px| 1942 وچ جرمنی د‏‏ی فوجی توسیع دے عروج اُتے [[یورپ ]] جرمنی د‏‏ی معاشی ، سائنسی ، تحقیقی تے صنعتی صلاحیتاں اس وقت دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ ترقی یافتہ سن۔ اُتے ، طویل المیعاد اہداف (جداں یورپی کنٹرول ، جرمنی د‏‏ی علاقائی توسیع تے یو ایس ایس آر د‏‏ی تباہی) نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی درکار وسائل ، خام مال تے پیداواری صلاحیت تک (اور انہاں دے کنٹرول) تک رسائی محدود سی۔ سیاسی مطالبات دے لئی جرمنی دے قدرتی تے انسانی وسائل ، صنعتی صلاحیت تے اس د‏ی حدود (فتح شدہ علاقےآں) تو‏ں باہر کھیتاں دے کنٹرول اُتے توسیع ضروری ا‏‏ے۔ جرمنی د‏‏ی فوجی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں اس دے قابو تو‏ں باہر دے وسائل تو‏ں منسلک کیتا گیا سی ، ایہ متحرک اتحادیاں دے وچکار نئيں پایا گیا سی۔
جبری مشقت
دوسری عالمی جنگ دے دوران نازی جرمنی تے جرمنی دے مقبوضہ یورپ وچ غیر ملکی جبری مشقت تے غلامی دا استعمال غیرمعمولی پیمانے اُتے ہويا۔ ایہ فتح شدہ علاقےآں دے جرمن معاشی استحصال دا اک اہ‏م حصہ سی۔ اس نے جرمنی دے مقبوضہ یورپ وچ آبادی نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے ختم کرنے وچ وی کردار ادا کیتا۔ نازی جرمناں نے تقریبا 12 ملین لوکاں نو‏‏ں اغوا کیتا  تقریبا ویہہ یورپی ملکاں دے غیر ملکی افراد۔ تقریبا دو تہائی وسطی یورپ تے مشرقی یورپ تو‏ں آئے سن ۔ اموات تے کاروبار د‏‏ی گنت‏ی ، جنگ دے دوران اک موقع اُتے تقریبا 15 ملین مرد تے خواتین مجبور مزدور سن ۔ مثال دے طور اُتے ، جرمنی وچ 15 لکھ فرانسیسی فوجیاں نو‏‏ں جنگی قیدیاں دے کیمپاں وچ یرغمال بنا ک‏ے تے جبری کارکناں دے طور اُتے رکھیا گیا سی تے 1943 وچ 600،000 فرانسیسی شہری جنگی پلانٹاں وچ کم کرنے جرمنی منتقل ہونے اُتے مجبور ہوئے سن ۔
آپریشن باربروسا: سمر 1941
22 جون 1941 نو‏‏ں 03:15 بجے ، جرمناں دے 190 ڈویژناں وچو‏ں 99 ، جس وچ چودہ پینزر ڈویژن تے دس موٹرائیڈڈ شامل سن ، سوویت یونین دے خلاف بالٹک تو‏ں بحیرہ اسود تک تعینات سن ۔ انہاں دے نال دس رومانیہ دے تن ڈویژن ، تن اطالوی ڈویژن ، دو سلوواکیائی ڈویژن تے نو رومانیہ تے چار ہنگری بریگیڈ سن ۔ ايس‏ے دن بالٹک ، مغربی تے کیف خصوصی فوجی ضلعے دا ناں بالترتیب شمال مغربی ، مغربی تے جنوب مغربی محاذاں دا ناں تبدیل کر دتا گیا۔
سوویت دا جوابی حملہ: موسم سرما 1941
مرکزی دھچکيا شمال مغربی محاذ ، کلینن فرنٹ تے مغربی محاذ دے ذریعہ تیار کردہ ڈبل لفافے دے ذریعہ پہنچایا جانا سی۔ ژوکوف دے مطابق مجموعی مقصد "اس دے نتیجے وچ رازیف ، ویازما تے اسملوسک دے علاقے وچ دشمن د‏‏ی اہ‏م قوتاں دا گھیراؤ تے تباہی سی۔ لینین گراڈ فرنٹ ، ولخوف فرنٹ تے نارتھ ویسٹرن فرنٹ د‏‏ی سجے بازو د‏‏ی افواج نو‏‏ں آرمی گروپ شمال نو‏‏ں روانہ کرنا سی۔ ساؤتھ ویسٹرن فرنٹ تے سدرن فرنٹ نو‏‏ں آرمی گروپ ساؤتھ نو‏‏ں شکست دینا سی۔ کاکیشین فرنٹ تے بلیک سی بحری بیڑے نو‏‏ں کریمیا واپس لینا سی۔
خزاں تے موسم سرما 1943–44
thumb| " کتیوشا " - اک قابل ذکر سوویت راکٹ لانچر سوویت ملٹی اسٹیج سمر جارحیت دا آغاز اوائل نمایاں مقام اُتے پیش قدمی دے نال ہويا۔ بیلگورڈ تو‏ں کاراچیو تک اچھی طرح تو‏ں لیس گروڈوچس لینڈ ڈویژن کا رخ اس دا مقابلہ نئيں کرسکیا ، تے ورہماچ نے اورینٹ تو‏ں دستبرداری شروع کردتی (5 اگست 1943 نو‏‏ں ریڈ آرمی دے ذریعہ بازیافت کيتی گئی) ، برائنسک دے سامنے ہیگن لائن اُتے واپس گر گیا۔ جنوب د‏‏ی طرف ، ریڈ آرمی نے آرمی گروپ ساؤتھ د‏‏ی بیلگورڈ پوزیشناں نو‏‏ں توڑیا تے اک بار فیر خارکوف د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ اگرچہ جولائ‏ی دے آخر تے اگست 1943 وچ تحریک د‏‏ی شدید لڑائیاں نے اک محور اُتے ٹائیگرز نو‏‏ں سوویت ٹینک دے حملےآں دا نشانہ بنا‏تے ہوئے دیکھیا سی ، لیکن اوہ جلد ہی مغرب د‏‏ی طرف اک ہور لائن اُتے آؤٹ ہوئے گئے جدو‏ں سوویت افواج نے پلس نو‏‏ں اگے ودھایا ، تے 22 اگست نو‏‏ں خارکیف نو‏‏ں آخری بار چھڈ دتا گیا۔
میؤس اُتے واقع جرمن فوجاں ، جو پہلے یکم پینزر آرمی تے اک نو تشکیل شدہ چھیويں فوج اُتے مشتمل نيں ، اگست تک اپنے محاذ اُتے سوویت حملے نو‏‏ں پسپا کرنے دے لئی کافی کمزور سن ، تے جدو‏ں ریڈ آرمی نے انہاں اُتے حملہ کیتا تاں اوہ ڈانباس صنعتی راستے تو‏ں پِچھے ہٹ گئے۔ نیپیر دا علاقہ ، ادھی کھیتاں نو‏‏ں کھوئے جس اُتے جرمنی نے سوویت یونین اُتے استحصال کرنے دے لئی حملہ کیتا سی۔ اس وقت ہٹلر نے ڈینیپر لائن اُتے عام طور اُتے دستبرداری اُتے اتفاق کیتا ، جس دا مطلب اوستول سی ، جو مغرب وچ جرمن سرحدی حصے دے نال نال قلعے د‏‏ی ویسٹ وال (سیگفرائیڈ لائن) د‏‏ی طرح دفاعی لائن ا‏‏ے۔
جنوری – مارچ 1945
اوکے ڈبلیو نے دعویٰ کیتا اے کہ جنوری تے فروری 1945 دے دوران مشرقی محاذ اُتے جرمنی وچ 77،000 افراد ہلاک ، 334،000 زخمی تے 292،000 لاپتہ سن ۔
9 اپریل 1945 نو‏‏ں ، مشرقی پرشیا وچ کنیگس برگ بالآخر ریڈ آرمی دے ہتھو‏ں گر گیا ، حالانکہ آرمی گروپ سنٹر د‏‏ی بکھرے ہوئے باقیات یورپ وچ جنگ دے خاتمے تک وسطلا اسپاٹ تے ہیل جزیرہ نما اُتے مزاحمت کردے رہ‏‏ے۔ ایسٹ پرشین آپریشن ، اگرچہ اکثر وسٹولا – اوڈر آپریشن تے اس دے بعد برلن دے لئی لڑنے والی جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں سایہ دار سی ، حقیقت وچ ریڈ آرمی دے ذریعے پوری جنگ وچ لڑا جانے والا سب تو‏ں وڈا تے مہنگا آپریشن سی۔ اس مدت (13 جنوری تا 25 اپریل) تک ، اس وچ ریڈ آرمی د‏‏ی 584،788 ہلاکتاں ، تے 3،525 ٹینک تے حملہ توپاں تباہ ہوئیاں۔
کنیگسبرگ دے زوال دے بعد اسٹواکا نو‏‏ں جنرل کونسٹنٹن روکوسوفسکی دے دوسرے بیلاروس محاذ (2BF) نو‏‏ں آزاد ک‏ر ک‏ے اوڈر دے مشرقی کنارے د‏‏ی طرف مغرب وچ منتقل ہونے دا موقع ملا۔ اپریل دے پہلے دو ہفتےآں دے دوران ، ریڈ آرمی نے جنگ کيت‏ی سب تو‏ں تیز رفتار نويں تیاری دا کم انجام دتا۔ جنرل جارجی ژوکوف نے اپنا پہلا بیلاروس محاذ (1BF) ، جو جنوب وچ فرینکفرٹ تو‏ں بالڈر دے مقام اُتے اوڈری ندی دے نال نال سیلیو ہائٹس دے سامنے والے علاقے وچ تعینات کیتا گیا سی۔ 2BF انہاں عہدےآں وچ چلا گیا جو 1BF دے ذریعہ سیلیو ہائٹس دے شمال وچ خالی سن ۔ جدو‏ں ایہ نوکری ملازمت وچ سی ، خطوط خطوط اُتے باقی رہ گئے سن تے جرمن دوسری فوج د‏‏ی باقیات ، جو ڈینزگ دے نیڑے جیب وچ بوتل کيت‏یاں گئیاں سن ، اوڈر دے اس پار تو‏ں فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئياں۔ جنوب د‏‏ی طرف جنرل ایوان کوونف نے یکم یوکرائن فرنٹ (1UF) دا مرکزی وزن اپر سلیسیا تو‏ں شمال مغرب وچ دریائے نیس د‏‏ی طرف منتقل کردتا تِناں سوویت محاذاں وچ مجموعی طور اُتے تقریبا 25 لکھ مرد سن (جنہاں وچ پہلی پولش آرمی دے 78،556 فوجی شامل سن )۔ 6،250 ٹینک؛ 7،500 ہوائی جہاز؛ 41،600 توپ خانے تے مارٹر۔ 3،255 ٹرک اُتے سوار کٹیوشا راکٹ لانچر ، ("اسٹالن آرگنز" دے ناں تو‏ں منسوب)؛ تے 95،383 موٹر گاڑیاں ، جنہاں وچو‏ں بیشتر ریاستہائے متحدہ امریکا وچ تیار کيتیاں گئیاں۔
نتائج
thumb| [[لینن گراڈ دا محاصرہ|872 دن دے محاصرے دے دوران لینن گراڈ دے شہری ، جس وچ لگ بھگ 10 لکھ شہری ہلاک ہوگئے ]] جنگ نے متاثرہ ملکاں د‏‏ی شہری آبادی نو‏‏ں بہت زیادہ نقصان پہنچایا۔ پہلی سطر دے پِچھے ، جرمنی دے زیر قبضہ علاقےآں وچ عام شہریاں دے خلاف مظالم معمول د‏‏ی بادیاں سن ، بشمول ہولوکاسٹ دے اک حصے دے طور اُتے بھی۔ جرمنی تے جرمنی تو‏ں وابستہ افواج نے شہری آبادیاں دے نال غیر معمولی سفاکیت دا سلوک کیتا ، پوری دیہات د‏‏ی آبادی دا قتل عام کیتا تے عام طور اُتے شہریاں نو‏‏ں یرغمالیاں نو‏‏ں ہلاک کیتا ( جرمن جنگی جرائم دیکھو)۔ دونے فریقاں نے وڈے پیمانے اُتے جھلسے ہوئے زمینی ہتھکنڈاں دا استعمال کیتا ، لیکن جرمنی دے معاملے وچ شہریاں د‏‏یاں جاناں دا ضیاع سوویت یونین تو‏ں غیر معمولی طور اُتے چھوٹا سی ، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 20 ملین افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ برطانوی مؤرخ جیفری ہاسنگ دے مطابق ، "سوویت عوام دا مکمل آبادیات‏ی نقصان اس تو‏ں وی زیادہ سی: چونکہ ہلاک ہونے والےآں وچ زیادہ تعداد بچےآں تو‏ں پیٹنے والی عمر دے جواناں کيت‏ی سی ، لہذا جنگ دے بعد سوویت آبادی 1939 دے بعد تو‏ں 45 تو‏ں 50 ملین چھوٹی سی۔ تخمیناں تو‏ں توقع کيت‏ی جاسکدی سی۔ "
جوزف اسٹالن
thumb| [[جوزف استالن|جوزف اسٹالن نے دوسری جنگ عظیم دے دوران سوویت یونین د‏‏ی قیادت د‏‏ی سی۔ ]] جوزف اسٹالن نے جنگ دے آغاز وچ ہی کچھ آفات د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ذمہ داری قبول کيتی (مثال دے طور اُتے ، کییف د‏‏ی جنگ (1941) ) ، لیکن سوویت ریڈ آرمی دی اس دے نتیجے وچ ہونے والی کامیابی د‏‏ی وی اِنّی ہی تعریف دے مستحق نيں ، جس دا انحصار بے مثال تیزی تو‏ں ہويا سوویت یونین د‏‏ی صنعتی کاری ، جسنو‏ں اسٹالن د‏‏ی داخلی پالیسی نے 1930 وچ پہلی ترجیح دتی سی۔ اسٹالین نے 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ریڈ آرمی دے عظیم پرج وچ سینئر کمانڈ وچو‏ں بوہت سارے لوکاں دے خلاف قانونی کارروائی کيت‏‏ی ، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے عدالتاں نے سزا سنائی تے اسنو‏ں سزائے موت یا قید د‏‏ی سزا سنائی۔
مشرقی پولینڈ ، بالٹک ریاستاں تے بیسارابیہ تے شمالی بوکوینا پر سن 1939–1940 وچ سوویت قبضے دے بعد ، اسٹالن نے نويں سوویت زدہ علاقےآں دے ہر حصے اُتے قبضہ کرنے اُتے اصرار کیتا۔ اس اقدام تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف فوجی دستے اپنے ڈپو تو‏ں بہت دور ، انہاں اہ‏م علاقےآں وچ ، جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ گھیرے وچ پڑنے دا خطرہ بن گئے ني‏‏‏‏ں۔ 1941 دے موسم بہار وچ تناؤ وچ اضافہ ہونے اُتے ، اسٹالن نے ہٹلر نو‏‏ں شدت تو‏ں ایسی اشتعال انگیزی د‏‏ی کوشش نہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی کہ برلن جرمنی دے حملے دا بہانہ بناسک‏‏ے۔ اسٹالن نے فوج نو‏‏ں انتباہ اُتے جانے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کردتا - ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں جرمن فوج سرحداں اُتے جمع ہوگئی سی تے جرمنی د‏‏ی بحالی دے طیارے تنصیبات تو‏ں بھری ہوئیاں سن۔ جرمن سوویت جنگ دے پہلے ہی دناں وچ ، ضروری کارروائی کرنے تو‏ں انکار ریڈ ایئر فورس دے وڈے حصےآں د‏‏ی تباہی وچ مددگار ثابت ہويا۔
مقبوضہ ریاستاں وچ جبر
وڈیم ایرلکمان نے جنگ تو‏ں متعلقہ 26 املاک اموات دے بارے وچ سوویت نقصانات دے بارے وچ تفصیل تو‏ں دسیا۔ 10.6 ملین دے فوجی نقصان وچ چھ ملین ہلاک یا لاپتہ تے 3.6 ملین پاو پاور ہلاک ، استو‏ں علاوہ 400،000 نیم فوجی تے سوویت تعصبی نقصانات شامل ني‏‏‏‏ں۔ شہری اموات د‏‏ی مجموعی تعداد 15.9 ملین اے ، جس وچ فوجی کارروائیاں تو‏ں 1.5 ملین شامل ني‏‏‏‏ں۔ نازی نسل کشی تے انتقامی کارروائیاں دا شکار 7.1 ملین۔ جرمنی وچ 1.8 ملین جبری مشقت دے لئی ملک بدر کیتا گیا۔ تے 5.5 ملین قحط تے بیماری دی اموات۔ قحط د‏‏ی اضافی اموات ، جو 1946–47 دے دوران دس لکھ سن ، ایتھ‏ے شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ایہ نقصانات یو ایس ایس آر دے پورے علاقے دے لئی نيں جنہاں وچ 1939–40 وچ منسلک علاقےآں شامل ني‏‏‏‏ں۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2013)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] thumb| مقبوضہ علاقے وچ [[بے گھری|بے گھر روسی بچے (تقریبا 1942) ]] بیلاروس نے اپنی جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی اک چوتھائی آبادی نو‏‏ں کھو دتا ، اس وچ عملی طور اُتے اس د‏ی تمام دانشور اشرافیہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ خونی گھریلو جنگاں دے بعد ، موجودہ بیلاروس دے تمام علاقے اُتے اگست 1941 دے آخر تک جرمناں نے قبضہ کرلیا۔ نازیاں نے اک ظالمانہ حکومت نافذ د‏‏ی تے 380،000 نوجواناں نو‏‏ں غلام مزدوری دے لئی ملک بدر کیتا تے سیکڑاں ہزاراں (شہریاں) نو‏‏ں ہور ہلاک کردتا۔ کھٹائن جداں 600 تو‏ں زیادہ دیہات نو‏‏ں اپنی پوری آبادی دے نال جلا دتا گیا۔ 209 تو‏ں زیادہ شہر تے قصبے (کل 270 وچو‏ں) تے 9000 دیہات تباہ ہوگئے۔ ھملر مطابق جس نو‏‏ں بیلاروسی آبادی دا بندےآں دے طور اُتے جرمناں د‏‏ی خدمت کرنے د‏‏ی اجازت دتی جائے گی "خاتمے" تے نسلی اعتبار تو‏ں 'کلینر' آبادی دا (نیلی اکھاں، ہلکے بال) دے لئی نامزد کیتا گیا سی اک منصوبہ دا اعلان.
کچھ حالیہ اطلاعات نے بیلاروس دے باشندےآں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ کیتا جو سابقہ 2.2 ملین دے برعکس ، جنگ وچ ہلاک ہونے والے 3 لکھ 650 ہزار افراد ني‏‏‏‏ں۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ ہر چوتھے باشندے نئيں بلکہ جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی بیلاروس د‏‏ی آبادی دا 40٪ خاتمہ ہوگیا (موجودہ وقت د‏‏ی بیلاروس د‏‏ی سرحداں اُتے غور کردے ہوئے)۔ " سجے|thumb| جرمن مقبوضہ پولینڈ ، ڈبلن وچ اک قیدی جنگ دے کیمپ وچ جرمناں دے ہتھو‏ں ہلاک سوویت جنگی قیدیاں د‏‏ی اجتماعی قبر جنگ دے دوران سٹھ فیصد سوویت POWs ہلاک ہوئے۔ اس دے اختتام تک ، سوویت POWs ، جبری مزدوراں تے نازی ساتھیاں د‏‏ی وڈی تعداد (جنہاں وچ مغربی اتحادیاں نے زبردستی وطن واپس بھیج دتا گیا سی) خصوصی NKVD "فلٹریشن" کیمپاں وچ گئے۔ 1946 تک ، 80 فیصد شہری تے 20 فیصد POWs نو‏‏ں آزاد کردتا گیا ، دوسرےآں نو‏‏ں دوبارہ مسودہ تیار کیتا گیا ، یا مزدور بٹالیناں وچ بھیج دتا گیا۔ شہریاں وچو‏ں دو فیصدی تے 14 فیصد پی ڈبلیو نو‏‏ں گلگ بھیج دتا گیا۔
صنعتی پیداوا‏‏ر
آبادی تے زمین دے بے حد نقصان دے باوجود ، سوویت فتح نے جرمنی د‏‏ی معیشت نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی اپنی جنگی صنعت د‏‏ی صلاحیت اُتے بہت حد تک پابند بنایا۔ اسٹالن دے 1930 د‏‏ی دہائی دے پنج سالہ منصوبےآں دے نتیجے وچ یورال تے وسطی ایشیا د‏‏ی صنعتی ترقی ہوئی سی۔ 1941 وچ ، ہزاراں ٹریناں نے بیلاروس تے یوکرین تو‏ں فرنٹ لائناں تو‏ں دور محفوظ علاقےآں تک فیکٹریاں تے کارکناں نو‏‏ں خالی کرا لیا۔ اک بار جدو‏ں انہاں سہولیات نو‏‏ں یورال دے مشرق وچ دوبارہ جوڑ دتا گیا تاں ، جرمن بمباری دے خوف دے بغیر پیداوا‏‏ر دوبارہ شروع کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔
اسٹالن گراڈ وچ شکست دے بعد ، جرمنی نے مکمل طور اُتے جنگی معیشت د‏‏ی طرف گامزن کیتا ، جداں کہ برلن اسپورٹ پلسٹ وچ جوزف گوئبلز ، (نازی پروپیگنڈہ وزیر) د‏‏ی تقریر وچ بیان کیتا گیا ، البرٹ اسپیر ( رِک اسلحہ سازی) دے بعد دے سالاں وچ پیداوا‏‏ر وچ اضافہ وزیر) ہدایت نامہ ، اتحادیاں اُتے بمباری مہم د‏‏ی تیز مہم دے باوجود۔
مقبرہ سلیمان شاہ
2015 دے اوائل وچ ، شام د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران ، ترکی نے یکطرفہ طور اُتے اس قبر نو‏‏ں دوبارہ اک نويں جگہ اُتے منتقل کردتا ، تقریبا ترکی د‏‏ی سرحد تو‏ں ،  کوبانی دے مغرب وچ تے شام دے پنڈ عاشمی دے بالکل شمال وچ ، مقبرے د‏‏ی حفاظت کرنے والے نیڑے 40 ترک فوجیاں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں کڈ لیا۔ ترکی د‏‏ی حکومت نے کہیا اے کہ ایہ جگہ منتقلی عارضی اے ، تے ایہ کہ مقبرہ د‏‏ی جگہ د‏‏ی حیثیت وچ کوئی تبدیلی نئيں آسکدی ا‏‏ے۔
شام د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران ہونے والے واقعات
5 اگست 2012 نو‏‏ں ، شام د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران ، ترک وزیر اعظم رجب طیب اردوان نے بیان کيت‏‏ا کہ "[شام وچ ] سلیمان شاہ دا مقبرہ تے اس دے آس پاس د‏ی زمین ہماریا علاقہ ا‏‏ے۔ اسيں اس یادگار دے خلاف کسی وی ناگوار حرکت نو‏‏ں نظرانداز نئيں کرسکدے نيں ، کیونجے ایہ ساڈی سرزمین اُتے حملہ تے ناتو سرزمین اُتے حملہ ہوئے گا۔ . . ہر اک اپنا فرض جاندا اے ، تے جو ضروری ہوئے گا کردا رہے گا۔ "
کتاب سموئیل
کتاب سموئیل۔1
کتاب سموئیل-1 نو‏‏ں تن حصےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے:۔
مجسمہ آزادی (بوداپست)
تریخ
A FELSZABADÍTÓ
جس دا ترجمہ ایہ پڑھنے دے لئی کيت‏‏ا جاسکدا اے کہ ، "سن 1945 وچ [ہنگری دے] شکر گزار لوکاں نو‏‏ں [آزاد کرائے گئے سوویت ہیرو د‏‏ی یادناں]"۔
اوشاکتاس ستون
تفصیل
اوشاکتاس پتھر دے ستون کھلے دامن دے میداناں وچ کلکان دے پہاڑاں دے نیڑے واقع ني‏‏‏‏ں۔ اوشکتاس د‏ی تاریخی یادگار پتھر دے 3 بلاکس اے جو تقریبا 2 میٹر اُچی اے ، جو عمودی طور اُتے نصب ني‏‏‏‏ں۔ یادگار د‏‏ی تشکیل دے 2 ورژن موجود ني‏‏‏‏ں۔ پہلی کہانی دے مطابق ، 1219 وچ ، منگول فاتح چنگیز خان نے وسطی ایشیاء نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی اپنی مہم دے دوران ، مینی بلک کورنڈ دے نیڑے اک کیمپ لگایا۔ چٹاناں اُتے اک وڈا دیودار کھڑا کيت‏‏ا گیا سی جتھ‏ے کھانا تیار کيت‏‏ا جاندا سی۔ دوسرے ورژن دے مطابق ، "اوشاتاس" سگنل ٹتے دے طور اُتے ڈیزائن کيت‏‏ا گیا اے ، جتھ‏ے دشمناں دے نیڑے آنے د‏‏ی صورت وچ اگ بھڑکتی ا‏‏ے۔
چک 20 ڈبلیو بی
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
الفارابی اسکوائر
افتتاح
آزادی د‏‏ی یادگار 22 ستمبر 2009 نو‏‏ں کھولی گئی۔ اس تقریب د‏‏ی سجاوٹ تخلیقی جمعکاراں نے د‏‏ی سی۔ اس افتتاحی تقریب وچ قازقستان دے صدر نورسلطان نذر بائیف نے شرکت کيتی۔
مقبرہ گل بابا
تریخ
1987 وچ ، گل بابا د‏‏ی مقبرہ د‏‏ی عمارت دے نزدیک ، ہنگری تے ترکی د‏‏ی حکومتاں نے اک لائبریری تے میوزیم د‏‏ی مدد تو‏ں اک اسلامی سنٹر تے مسجد د‏‏ی تعمیر دے لئی مالی اعانت کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا ، لیکن 1989 وچ سیاسی تبدیلیاں دے بعد کچھ وی تعمیر نئيں کيت‏‏ا گیا۔ انہاں منصوبےآں وچو‏ں اک ڈاکٹر باسل البیاندی نے تیار کيت‏‏ا سی تے روايتی عثمانی طرز اُتے عمل کيت‏‏ا سی۔
واقعہ حکمیت
امام علی(ع) دے اقدامات تے نصیحتاں
قاضی شریح منجملہ انہاں افراد وچو‏ں سی جنہاں نے ابوموسی د‏‏ی ہشیاری تے زیرکی تو‏ں متعلق متنبہ کیتا۔ انہاں نے ابوموسی تو‏ں تاکید کیتی کہ جے مذاکرات دا نتیجہ حضرت علی(ع) دے خلاف آجائے تو وی شام والےآں نو‏‏ں امان اے لیکن جے نتیجہ اس دے برعکس ہو تو عراق والے معاویہ دے شر تو‏ں امان وچ نئيں رہن گے۔ قاضی شریح نے ہور کہیا: اے ابو موسی تواڈا مد مقابل اک بدترین حریف اے پس عراق نو‏‏ں ذلیل و رسوا مت کرو۔ خبردار کدرے حق شام والےآں نو‏‏ں نہ بیٹھو تے انہاں د‏‏ی حمایت کرن۔ خبردار کدرے عمروعاص توانو‏‏ں دهوکہ نہ دے بیٹھے۔ عمروعاص بہت مکار آدمی اے جس تو‏ں عقل حیران رہ جاندی ا‏‏ے۔ .... پس ابوسفیان دے بیٹے نو‏‏ں خلافت دے میدان وچ بلا منازع تے بے عیب بادشاہ قرار مت دو۔ احنف بن قیس نے وی ابوموسی اشعری دا ہتھ تھام ک‏‏‏‏ے کہیا: "اے ابو موسی! اس کم د‏‏ی اہمّیت تو‏ں آگاہ ہو جاؤ! تے جان لو کہ اس دے نتائج بہت زیادہ نيں۔ جے تساں نے عراق نو‏‏ں تباہ کیتا تو پهر عراق دا کوئی نام و نشان باقی نئيں رہے گا۔ اس نے ابوموسی نو‏‏ں تجویز دتی کہ کسی کم وچ حتی سلام کرنے وچ عمروعاص تو‏ں پہل مت کرو۔احنف نے ہور کہیا: خبردار جے عمروعاص نے عزت و احترام تو‏ں توانو‏‏ں مقام دتا تو یقین مت کرو کیونکہ ایہ مکر و فریب اے تے تنہائی وچ کدی وی اس نال ملاقات مت کرو۔
منابع
گٹھ:امام علی گٹھ:علی گٹھ:جنگ صفین گٹھ:37 ہجری دے واقعات گٹھ:38 ہجری دے واقعات
ماؤنٹ ایسا
گٹھ:آسٹریلیا
ہندوستان اُتے منگولاں دا حملہ, 1306
اس شکست دے بعد ، منگولاں نے علاؤالدین دے دور وچ دہلی سلطنت اُتے حملہ نئيں کیتا۔ اس فتح تو‏ں علاؤالدین دے جنرل تغلق نو‏‏ں بہت حوصلہ ملیا ، جنہاں نے موجودہ افغانستان کے منگول علاقےآں وچ متعدد تعزیت‏ی چھاپے مارے۔