cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دریاۓ سندھ
سیلابی کیفیت
اج دے سندھ وچ زراعتی زمیناں بوہت گھٹ نيں۔ کیو‏ں کہ پانی بارش دریا دے سیلاب اُتے منحصر ہُندا۔ بارشاں سندھ وچ کم ہُندیاں سن تے سیلاب دریائی علاقےآں تے اس د‏ی شاخاں د‏‏ی نشیبی وچ گذر چکيا ہُندا تاں زراعت کيتی جاندی سی۔ بھانويں دریا سندھ اک وڈے درخت د‏‏ی طرح اپنے شاخاں ہر طرف پھیلائے ہوئے سی تے اوہ اپنی شاخاں دے ذریعے زمیناں نو‏‏ں سیراب کردا سی۔ مگر فیر وی بہت علاقے دریائی پانی د‏‏ی پہنچ تو‏ں دور سی۔ سیلاب وچ دریا دے کنارےآں تو‏ں نکلنے والا پانی اک وسیع چادر د‏‏ی بجائے اپنی سیلابی شاخاں وچو‏ں گزردا اے تے انہاں کنارےآں تو‏ں باہر نکل ک‏ے ہور چھوٹی چھوٹی شاخاں وچ پھیل جاندا سی۔ انہاں دے بل کھاندے ہوئے راستے اج وی انہاں قدرتی آبی گزرگاہاں د‏‏ی نشادہی کردے نيں
عہد قدیم
اس زمانے وچ ڈیلٹا د‏‏ی سمندری حدود کيتا سی ہ وچ اس بارے وچ معلومات نئيں نيں۔ لیکن اودو‏ں دریا دے کھبے شاخ گنجو ٹکر (حیدرآباد) دے مشرق وچ بہندی سی تے اس علاقہ وچ مکلی دا پہاڑی سلسلہ ا‏‏ے۔ جس نو‏‏ں دریائی مٹی د‏‏ی اک تن میݪ لمبی پٹی چٹانی زمین تو‏ں جدا کردی ا‏‏ے۔ جو عام طور اُتے کراچی تے راس موئز کیپ تک چلی گئی ا‏‏ے۔ ایہی اوہ مغربی راستہ اے جس تو‏ں دریائے سندھ گذر کر سمندر تک پہنچدا سی۔ مکلی د‏‏ی پہاڑیاں یا پیر پٹھو پہاڑیاں اس دا جنوبی سرا نيں۔ کلُٹیا ایتھ‏ے شمال مشرق وچ واقع ہوئے گا جو یعنی میرپور پٹھوڑو تو‏ں کس قدر جنوب وچ ا‏‏ے۔ اودو‏ں ڈیلٹا د‏‏ی حدود مکلی د‏‏ی پہاڑی تے پیر پٹھو تو‏ں اگے نئيں بڑھی سی تے سمندر د‏‏ی موجودہ حدود ابھن شاہ د‏‏ی پہاڑی سی تے مکلی د‏‏ی پہاڑیاں دا جنوبی رخ سی تے کھبے طرف کیچر بھریا ہويا سی۔ اس جگہ جو دریائی مٹی دا میدان اے اوہ برائے ناں سمندر تو‏ں بلند اے تے ہوسکدا اے دو ہزار سال د‏‏ی پیداوا‏‏ر ہوئے۔ ایدھرو‏ں دس میݪ مغرب تک یعنی گھارو اوہی میدان پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے جگہ جگہ مٹی دے ٹیلے تے ریت د‏‏ی پہاڑیاں ابھری ہوئیاں نيں۔ جس د‏‏ی اوسط بلندی سمندر تو‏ں ویہہ فٹ تو‏ں ودھ بلندی نئيں ا‏‏ے۔ یونانیاں نے اندوسیسی دے نقشہ اُتے بوہت سارے شہراں دے ناں دسے نيں مگر انہاں د‏‏ی شناخت ممکن نئيں۔
ارضی تبدیلیاں
قدیم زمانے وچ ٹھٹھہ سجاول دا بشتر حصہ سمندر ٹھا ٹھاواں مار رہیا سی۔ انہاں دناں دریائے سندھ نصر پور دے کولو‏‏ں گزردا سی۔ 1758ء وچ دریا نے اپنا راستہ تبدیل کرکے موجودہ راستہ اختیار کيتا۔ اس تو‏ں پھیلیلی دے راستہ بہنا بند ہو گیا۔ لیکن جدو‏ں دریانے ایتھ‏ے رخ تبدیل کيتا تاں ایہ میدان نمودار ہويا۔
پیر پٹھو تو‏ں جنوب مشرق وچ ڈیڑھ میݪ لمبے تے ادھا میݪ چوڑے ٹکرے وچ پہاڑیاں دا اک مجموعہ ا‏‏ے۔ انہاں وچ اُچی پہاڑی جو ابن شاہ دے ناں تو‏ں مشہور اے صرف پچتر فٹ بلند ا‏‏ے۔ ایہ سندھ دے جنوب د‏‏ی ایہ آخری چٹان اے تے اس وچ کھڑدرے ریت دے پتھر موجود نيں۔ سو سال تو‏ں ودھ عرصہ گذرا اے کہ دریائے سندھ پیر پٹھو تے ابن شاہ پہاڑیاں دے درمیانہاں وچو‏ں بہہ رہیا سی تے اس دا ڈیلٹا ابن شاہ تو‏ں چند میݪ دے فاصلے اُتے شروع ہُندا ا‏‏ے۔
ڈیلٹا
چودھويں صدی دے وسط وچ دریائے سندھ د‏‏ی غربی شاخ دو حصےآں وچ منقسم سی جو اک دوسرے تو‏ں کافی فاصلے اُتے سن ۔ اس دا دایاں حصہ مکلی پہاڑیاں دے شمال وچ موجودہ کلری کینال دے راستے وگدا ہوئے گا تے بگھاڑ کنال د‏‏ی گزرگاہ نو‏‏ں اختیار کيتے ہوئے سی۔ اگے چل ک‏ے دونے حصہ متحد ہوک‏ے اک ہی شاخ بن جاندے سن ۔ انہاں دونے دے درمیان وچ جزیرہ گیا سی ہو تقریباً اک سو مربع میݪ دے رقبہ اُتے مشتمل سی تے اس وچ پہاڑیاں دا اک پورا سلسلہ موجود سی۔ ایتھ‏ے تعلق آباد دا قلعہ، ساموئی تے اس دے بعد ٹھٹھہ تعمیر ہوئے نيں۔ دریائے سندھ د‏‏ی کلری شاخ دو سو سال تک آبی نظام دا جزو بنی رہی تے 1519ء تک دریائے سندھ دا پانی ايس‏ے راستہ تو‏ں گزردا سی اس دے بعد بگھاڑ نے اہمیت حاصل کرلئی-
اسلیکن
اسلیکن سویٹزرلینڈ، دی کینٹن زیورچ دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 350 لوک وسدے نیں۔
پرکاش جاوڑیکر
جاوڑیکر بھاجپا دے سرکاری بلارےہن۔
دهستان باش قلعه
باہرلے جوڑ
fa:باش قلعه
عظیم جاہ
پیدائش تے ابتدائی حالات
عظیم جاہ د‏‏ی پیدائش 27 مئی 1802ء نو‏‏ں مدراس وچ ہوئی۔ اُس وقت اُنہاں دے والد نواب کرناٹک عظیم الدولہ دا دورِ حکومت سی ۔ عظیم جاہ دے بھائی غلام محمد غوث خان سن ۔
دهستان باراندوزچای شمالی
باہرلے جوڑ
fa:باراندوزچای شمالی
کاسٹاسگنا
کاسٹاسگنا سویٹزرلینڈ، دی کینٹن گراوبندن دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 191 لوک وسدے نیں۔
مینہیٹن پل
مینہیٹن پل امریکہ دے شھر نیو یارک وچ اک پل اے۔ ایہ مینہیٹن تے بروکلین نوں ملاندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پل گٹھ:پݪ
گیتا مہالک
زندگی
سیرت گیتا مہلک نے بوہت گھٹ عمری وچ ہی مشہور گرو دیبا پرساد داش تو‏ں رقص سیکھنا شروع کیتا سی۔ اس دے بعد ، مایادھر راوت دے نال تربیت حاصل کرنے دے بعد ، گیتا نو‏‏ں اپنا انداز تیار کرنے وچ مدد ملی ، جسنو‏ں کئی پارکھی لوکاں نے رفتار دے روپ وچ سراسر شاعری دے طور اُتے بیان کیتا اے ، مایادھر راوت دے تحت تربیت نے گیتا نو‏‏ں اک ایسا انداز تیار کرنے وچ مدد کيت‏ی جسنو‏ں بہت سارے ماہرین نے حقیقی طور اُتے رواں دواں نظم قرار دتا ا‏‏ے۔ گیتا نے فرانس ، سوئٹزرلینڈ ، چین ، اٹلی ، اسپین ، امریکا ، کینیڈا ، جرمنی ، پرتگال ، یونان تے افریقی براعظم دے بوہت سارے دوسرے ملکاں تے دنیا بھر دے بہت سارے ملکاں وچ اس نے وڈے پیمانے اُتے سفر کیتا اے تے کارکردگی دا مظاہرہ کیتا ا‏‏ے۔
کوجولا کادفیس
حوالے
گٹھ : کشان سلطنت گٹھ : صوبہ بغلان گٹھ:افغانستان دی تریخ گٹھ:پاکستان دی تریخگٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ
ہنزا
ہنزا دی وادی پاکستان دے صوبہ گلگت بلتستان دے ضلع گلگت دی اک پہاڑی وادی اے۔ ایہ وادی دریائے ہنزہ دے اتر وچ ۲٬۵۰۰ میٹر(۸٬۲۰۰ فٹ)دی اُچائی تے واقع اے۔ ایہدا رقبا ۷٬۹۰۰ مربع کلومیٹر (۳٬۱۰۰ مربع میٹر) دے لگ بھگ اے ۔ کریم آباد جیہڑا بلتت دے ناں نال وی مشہور اے ۔ ایتھے دا وڈا شہر اے ۔ ایہ اپنی سوہنے دکھالیاں تے اُچیاں چوٹیاں دی وجہ نال سیاحاں دی پسند دی تھاں اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
ٹفلوپس انورناٹس
ٹفلوپس انورناٹس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سیتاکوٹ وہار
حوالے
گٹھ:بنگلہ دیش دی تریخ
منیا پرمنیا
منیا پرمنیا : جینون چوکھے سارے لوک منن یا ٹھیک آکھن۔
ٹفلوپس جامیکنسس
بارلے جوڑ
Typhlops inornatus
چکر
چکر ایسی گول مورت نوں کیندے نیں جیدے وشکارلے نقطے توں چاروں پاسے اک پینڈے تے نیں۔
جے پورا
جے پورا انڈونیشیا دے صوبا پاپوا دا اک شہر تے ایس صوبے دا راجگڑھ اے ۔
سولاویسی
جان پہچان
سلابیسی ٹاپو وچّ 3 لمبے پرائدیپ ہن جو تومنی جاں گورونتلو، ٹولو اتے بونی دیاں کھاڑیاں دا نرمان کردے ہن۔ اس کارن اسدی آکرتی بہت ہی وچتر ہے۔ سیلیبیج دی لمائی 800 میل ہے لیکن تٹ ریکھاواں دی لمائی 2000 میل ہے۔ اسدی اوسط چوڑائی 36 توں 120 میل تکّ ہے۔ انج اک ستھان اتے تاں اسدی چوڑائی کیول 18 میل ہے۔ اس پرکار اس ٹاپو دا کوئی وی ستھان سمندر توں 70 میل توں زیادہ دور نہیں ہے۔ ڈونگھے سمندر وچّ ستھت اس ٹاپو دے پورب وچّ نیوگنی، پچھم وچّ بورنیؤ، اتر وچّ سیلیبیج ساگر اتے دکھن وچّ پھلورس ساگر اتے ٹاپو ہن۔ مکاسار جلڈمرومدھ اسنوں بورنیؤ نالوں وکھ کردا ہے۔ تٹ اتے پروالی ٹاپو ہے۔ سیلیبیج دا دھراتل عامَ طور تے پہاڑی ہے۔ اس ٹاپو وچّ اتر توں دکھن دو سمانتر پہاڑ شرینیاں پھیلیاں ہوئیاں ہن۔ ماؤنٹ لینتیمیریؤ (11286) سرو اچ بندو ہے۔ اتر پورب اتے دکھن دے پہاڑ جوالامکھی ہن جنہاں وچوں کجھ سرگرم وی ہن۔ پربتی شرینیاں دے وچّ چوڑیاں بھوبھرنش گھاٹیاں وچّ کئی جھیلاں ہن۔ ٹونڈانو جھیل 9 میل لمی اتے 3.5 میل چوڑی ہے۔ قدرتی جھرنیاں نال یکت اسدا درش بہت ہی منوہر ہے۔ ایہہ سمندر تل توں 2000 فٹّ دی اچائی اتے ہے۔ پوسو، مینٹینا اتے بوبوتی ہور مکھ جھیلاں ہن۔ سیلیبیج دیاں ندیاں بہت ہی چھوٹیاں چھوٹیاں ہن اتے جھرنے اتے کھڈّ دا نرمان کردیاں ہن۔ تٹی میدان نام ماتر دا ہی ہے۔ جینیمیجا،  پوسو، سادانگ اتے لاسولو مکھ ندیاں ہن۔ اتھے دی جلوایو گرم ہے لیکن سمندری ہواواں دے کارن گرمی دا ایہہ پربھاو گھٹّ ہو جاندا ہے۔ اوسط تاپ 11° - 30° دے وچّ رہندا ہے۔ ہیٹھلا اتے اچتم تاپ کرموار: 20° اتے 70° ہے۔ پچھمی تٹ اتے ورکھا 21 انچ ہندی ہے جدوں کہ اتری پوروی پرایدیپ وچّ 10 انچ ہندی ہے۔ سارا بھاگ جنگلاں نال ڈھکیا ہے۔ پہاڑ سبندھی ڈھالاں اتے دیاں ونسپتیاں دا درش بہت ہی لبھاونا ہے۔  تاڑ دیاں وکھ وکھ ذاتیاں ولوں رسیاں لئی ریشے، چینی لئی رس، اتے سیگگیر (Sagueir) نامک پین پدارتھ دی پراپتی ہندی ہے۔ بانس،  بریڈپھرٹ، ٹیمرٹ اتے ناریئل دے رکھاں دی ادھکتا ہے۔ کھادھ انّ وچّ جھونا اتے مکہ الیکھنی ہے۔ گنا، تماکو اتے بھاجی سبزی دی اپج خوب ہندی ہے۔ تٹی کھیتراں وچّ مچھلیاں پھڑیاں جاندیاں ہن۔ میناڈو وچّ سونا ملدا ہے۔ ہور کھنجاں دے نکل، لوہا، ہیرا، سیسہ اتے کولا مکھ ہن۔  نرآت دیاں وستاں وچّ گری، مکہ، قہوہ، ربڑ، کاپاک، جائفل کھلّ اتے سینگ اتے لکڑیاں ہن۔ تٹی بھاگاں وچّ زیادہ لوک نواس کردے ہن۔ بہتے نواسی ملا ہن۔ سیلیبیج وچّ پنج جنجاتیاں مکھ ہن - ٹوآلا (Toala), بگنیج (Buginese), مکاسر (Macassar),  منہرااسیج اتے گورونتلیج (Gorontalese)।
طلائی اردو دے بازو
بائیاں بازو
1395–96 وچ توختامش د‏‏ی شکست دے بعد ، کروچک نو‏‏ں امیر تیمور نے وائٹ ہارڈ دا سربراہ مقرر کیتا۔ تب تو‏ں جوجی خان دے بیٹےآں ، توقہ - تیمور ، شیبان تے اردو خان دے خانداناں نے اک دوسرے دے نال ملنا شروع کر دتا ، تے ازبک تے قازق فوج نو‏‏ں قائم کیتا۔ انہاں وچ ، کوروچک د‏‏ی اولاد ، بوروگ نے مختصر طور اُتے سن 1421 وچ گولڈن ہارڈ دا تخت سنبھال لیا۔
انگی
انگی سویٹزرلینڈ، دی کینٹن گلارس دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 609 لوک وسدے نیں۔
ہندی
تریخ
ہندی بولی سورسانی پراکرت وچوں نکلی اک بولی اے ۔ برج بھاشا ، اوداھی تے کھڑی بولی ایہدیاں پڑبولیاں نیں ۔ ایہدے لولݨ آلے لوک بڑی گݨتی وچ نیں ۔ دہلی سلطنت تے مغل سلطنت ویلے کھڑی بولی وچ عربی تے فارسی دے لفظ شامل ہوئے سی ۔ ہندی کے حروف تہجی(اکشر مالا) یہ ہیں۔
وینجن (صیحیح حروف):۔ کَ क کھَ ख گَ ग گھَ घ اَنْگَ ङ ۔۔۔ ۔۔۔ ۔۔۔ ۔۔۔ ۔۔۔ ۔۔۔ ۔۔۔ ۔۔۔
نويں بھاکا
ہندی جو اردو دے بطن تو‏ں پیدا ہوئی اے اوہ ہن بوہت سارے ہندی ادیب اردو نو‏‏ں ہندی د‏‏ی شیلے یعنی اسلوب کہندے نيں۔ اوہ ایہ حقیقت بھُل گئے کہ کھڑی بولی وچ انیہويں صدی تو‏ں پہلے نثری ادب د‏‏ی کوئی روایت نئيں سی۔ ایہ گل ہندی دے ممتاز ادیب دھیر ورما تے بوہت سارے ہندی ادیباں نے کہی ا‏‏ے۔ بشتر ہندو ادیب کھڑی بولی تے اردو نو‏‏ں اک ہی سمجھدے سن تے اوہ اس بولی وچ شاعری دے حق وچ نہ سن تے انہاں دا خیال اے سی اوہ شاعری اردو اکھوائے گی۔ للوجی نے اردو نو‏‏ں بنیاد بنا ک‏ے اس وچو‏ں عربی فارسی دے لفظاں کڈ ک‏ے اس د‏ی جگہ سنسکرت دے الظاظ رکھ دے اسنو‏ں دیوناگری وچ لکھ ک‏ے اک نويں بولی اختراع کيتی۔ اس وچ جو لسانی طریقہ کار استعمال کيتا سی وو اک نويں بولی دا پیش خیمہ ثابت ہويا۔ اس لئی بھار تیندر ہریش چندر نے اپنی کتاب ہندی بھاشا وچ للوجی د‏‏ی کھڑی بولی ہندی نو‏‏ں نويں بھاشا کہندا ا‏‏ے۔
ماخذ
عبدالستار دلوی۔ دو زباناں دو ادب
حوالا: اردو سے ہندی سیکھیے
کمپلیکس نمبر
کمپلیکس نمبر ایسا نمبر ہوندا اے جیدے ج ریل تے ایمیجنری انگ ہون۔
اسد گل زادہ
زندگی
اسد گل زادہ دے اشعار "مرغوبی چی میکو آباد" وچ شائع ہوئے ؟ ، دوشنبہ دے "موریف" پبلشنگ ہاؤس وچ "لیبزی شیرین" ۔ تے اس دے اشعار "کہکشانی اورزو" (تاشقند) تے "گل مراد" (دوشنبہ) دے مجموعےآں وچ وی ملدے نيں ۔
دهستان دشت
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان تصیل بخش سیلوانه ،شہرستان ارومیہ ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
یاقوت خان
تریخ
یاقوت خان نے خیریت خان دے نال اس تو‏ں پہلے پرتگالیوںکو مراٹھاں تو‏ں بچایا سی جنہاں نو‏ں سمبھاجی نے چول اُتے چھڈ دتا سی ۔ بدلے وچ ، اوہ دوسری صورت وچ کشیدہ سیاسی ماحول وچ خوشگوار تعلقات تو‏ں لطف اندوز ہوئے۔
1686 وچ سورت جانے والے ہندوستانی جہازاں دے قبضے دے بعد ايس‏ے سال 1686 وچ مغل شہنشاہ اورنگ زیب نے خان نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ تیسری بار بمبئی اُتے حملہ کرے ۔ اپریل 1689 وچ شدیاں نے جنوب د‏‏ی طرف برطانوی قلعے دا محاصرہ کیتا۔ برطانوی گورنر سر جان چائیلڈ نے اورنگزیب سے اپیل کيتی۔ فروری 1690 وچ مغلاں نے اس وقت دے ڈیڑھ لکھ روپے (2008 دے کرنسی د‏‏ی شرح دے مطابق اک ارب ڈالر تو‏ں زیادہ) دے عوض تے چائلڈ د‏‏ی برخاستگی دے بدلے حملے نو‏‏ں روکنے اُتے اتفاق کیتا۔ اُتے 1690 وچ چائلڈ د‏‏ی غیر معمولی موت دے نتیجے وچ اسنو‏ں برخاست کرنے تو‏ں بچ گیا۔ معاہدے اُتے مشتعل ہوئے ک‏ے اس نے 8 جون 1690 نو‏‏ں مزاگون قلعہ اُتے چھاپہ مار کرنے دے بعد اپنی فوجاں واپس بلا لاں۔
حوالے
گٹھ:شیدی قوم گٹھ:تریخ ممبئی
کونگشٹائن قلعہ
کونگشٹائن قلعہ جرمنی چ اک قلعہ اے۔ ایہ سیکسنی دے صوبے وچ اک اچی پہاڑی تے 240 میٹر دی اچائی تے بنیا ہویا اے۔
صوبا لما چڑھدا سولاویسی
لما چڑھدا سولاویسی انڈونیشیا دا اک صوبا اے ۔ ایہدا راجگڑھ کنداری شہر اے ۔ اس صوبے دیاں 16 ریجنسیاں تے 2 شہر نیں ۔
میرعلی تبریزی
نستعلیق خطاطی
اوہ فارسی خطاطی دا سب تو‏ں مشہور اسلوب ، نستعلیق دے والد دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس طرح اس دا ناں "قدوت الکاتب" (لفظی طور اُتے 'کاتب دا سردار') سی۔ اس نے خطاطی دا ایہ خوبصورت انداز ایجاد کيت‏‏ا جس دے ذریعہ دو پرانے اسٹائل (نسخ تے تالق) نو‏‏ں ملایا گیا۔ [3]
انٹیجر
انٹیجر نمبر ایسا نمبر ہوندا اے جیہڑا پورا ہوۓ 1،2،3 انٹیجر نیں پر 1۔3 انٹیجر نئیں۔ thumb|100px|صحیح اعداد نو‏‏ں ظاہر کرنے د‏‏ی شکل
صحیح اعداد گنت‏ی دے تمام مثبت تے منفی اعداد، بشمول صفر،کے مجموعہ نو‏‏ں کہندے ني‏‏‏‏ں۔ انگریزی وچ انہاں نو‏ں انٹیجر (integer) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس مجموعہ نو‏‏ں اسيں ایويں لکھ سکدے نيں:
اسکندر ختلانی
قتل
ختلانی د‏‏ی اہلیہ کمات تے پچھلی شادی تو‏ں انہاں د‏‏ی اک بیٹی رہ گئی ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں اس دے آبائی تاجکستان وچ سپرد خاک کردتا گیا۔
ککلی کلیر دی
لوہڑی دے گیت
ایہہ تیوہار پوہ مہینے دی آخری رات نوں منایا جاندا ہے۔ ایہہ تیوہار 1947 توں بعد پنجاب دا نہ ہوکے سارے بھارت دا بن گیا ہے۔ لوہڑی دا تیوہار مناؤن سنبندھی کئی ویدک پرمپراواں، پورانک مانتاواں اتے لوکک دھارناواں پرچلت ہن۔ پنجاب وچ گائے جاندے لوہڑی دے گیتاں وچ سندر مندریئے ناں دا اک لوک گیت بڑا پرسدھ ہے۔ جو لہڑی دے پچھوکڑ نال جڑی اک کہانی بیان کردا ہے، ایہہ کہانی مغل سمراٹ اکبر دے سمکالی دلے بھٹی نامے ڈاکو نال سنبندھ رکھدی ہے۔ سندر مندریئے دا گیت اس پرکار ہے۔ سندر مندریئے -ہو تیرا کون وچارا -ہو دلا بھٹی والا -ہو دلے دھی ویاہی -ہو سیر شکر پائی -ہو کڑی دا لال پٹاکا -ہو کڑی دا سالو پاٹا -ہو سالو کون سمیٹے -ہو چاچا گالی دیسے -ہو چاچے چوری کٹی -ہو ذمینداراں لٹی -ہو ذمینداراں سداؤ -ہو گن گن پولے لاؤ -ہو اک پولا گھس گیا -ہو زمیدار وہوٹی لے کے نسّ گیا -ہو ہو - ہو - ہو - ہو - ہو - ہو - ہو - ہو
تل چھٹے چھنڈ چھنڈائے گڑ دیہہ منڈے دیئے مائی اسیں گڑھ نی لینا تھوڑا اسیں لینا گڑھ دا روڑا
روندو گالاگو
روندو گالاگو نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی تنزانیہ دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
اشاریہ خوش سیارہ
مشعر خوش سیارہ (Happy Planet Index) انسانی بہبود تے ماحولیا‏ت‏ی اثرات دا اک مشعر اے جسنو‏ں نیو اکنامکس فاؤنڈیشن ( New Economics Foundation) نے متعارف کرایا ا‏‏ے۔
دهستان صومای جنوبی
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان ارومیہ دی تصیل بخش سیلوانه اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
رومینموٹئر
رومینموٹئر سویٹزرلینڈ، دی کینٹن واود دا اک پنڈ اے۔
ایپسس
ایپسس سویٹزرلینڈ، دی کینٹن واود دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 332 لوک وسدے نیں۔
ہوائی
ہوائی امریکہ دا سب توں نواں تے 50واں صوبہ اے۔ اے اے اکو ای صوبہ اے جیہڑا سارا جزیریاں نال رل کے بنیا اے۔ اے 21 اگست 1959 نون امریکی صوبہ بنیا سی۔ ہوائی بحرالکاہل چ پولینیشیا دے جزیریاں دی ٹولی چ اے۔
لوک آکھدے ہن
ربّ تے منُکھ
اکھاناں وچ پرماتما نوں دیاوان،تے داتے دے سروپ وچ چتاں جاندا ہے۔اوہ سرو۔شکتی مان ہے،اس دی مرضی توں بناں کجھ وی نہیں ہو سکدا۔ پرماتما دی۔پراپتی دے سوکھے راہ دسے گئے ہن۔ اپنے اندر دیاں برائییاں نوں ختم کرکے اس پرماتما نوں پراپت کیتا جا سکدا ہے۔
کلی، سویٹزرلینڈ
کلی سویٹزرلینڈ، دی کینٹن واود دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 1752 لوک وسدے نیں۔
مہاونش
باہرلے جوڑ
گٹھ: سری لنکا د‏‏ی تریخ گٹھ: بدھ مت دے متن گٹھ:تریخ سری لنکا گٹھ: سری لنکا گٹھ: تریخ گٹھ: پالی ادب
چک 323 ڈبلیو بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لودھراں چ تصیل دنیاپور چ وس رہیا اے ۔
مریخ اُتے پانی
تاریخی پس منظر
کیسینی (1666ء) دے دور توں قطبی ٹوپیاں دے اجزائے ترکیبی وچ پانی نوں  فرض کیتا جاندا رہیا سی، اس اُتے 1800ء دے دور دے کچھ سائنس داناں نے اعتراض اٹھائے جو اوتھے اُتے کاربن ڈائی آکسائڈ ہونے دے حق وچ سن کیونجے اس دی وجہ انہاں دی نظر وچ سیارے دا بحیثیت مجموعی درجہ حرارت تے پانی دی قابل ذکر مقدار دی کمی سی۔ 1966ء وچ اس مفروضے دی تصدیق رابرٹ لیٹن تے بروس مررے نے دی۔ اج اساں   جانتے نیں   کہ دونے قطب دی سرد ٹوپیاں بنیادی طور اُتے کاربن ڈائی آکسائڈ دی برف توں بنی ہوئی نیں  ، پر اک دائمی (جاں سدا بہار) پانی دی برف دی ٹوپی شمالی قطب اُتے موسم گرما دے دوران موجود رہتی اے۔ جنوبی قطب اُتے موسم گرما دے دوران وچ کاربن ڈائی آکسائڈ دی برف رہتی اے، پر اس ٹوپی دے نیچے وی پانی دی برف موجود اے۔
موسمی شرح
اوہ شرح جس توں بنیادی معدن ذیلی آبیدہ معدن وچ تبدیل ہُتی اے، بدلتی رہتی اے۔ بنیادی سیلی کیٹ معدن دی قلماں میگما توں جس دباؤ تے درجہ حرارت وچ بنتی نیں  اوہ سیارے دی سطح اُتے موجود ماحول توں وسیع پیمانے اُتے الگ ہُندا اے۔ جدوں ایہ سطح دے ماحول دا سامنا کر دے نیں   تو ایہ معدنیات توازن نوں   کھو دیندے نیں   تے دستیاب کیمیائی اجزاء توں متعامل کرنے دی کوشش کر دے نیں   تاکہ مزید پائیدار معدن بنا سکاں۔ عام طور اُتے اوہ سیلی کیٹ معدن جو اُچے درجہ حرارت والے موسم اُتے قلم دی شکل انتہائی تیزی توں اختیار کر لیندے نیں   (ٹھنڈے ہوئے میگما وچ پہلے ٹھوس ہُندے نیں  )۔ زمین تے مریخ دونے اُتے سب توں زیادہ عام پایا جانے والا معدن جو اس کسوٹی اُتے پورا اترتا اے زبرجد اے جو پانی دی موجودگی وچ فوراً مٹی والی معدن وچ بدلتا اے۔
جھیلاں تے دریائی وادیاں
1971ء دے مرینیر نہم خلائی جہاز نے مریخ اُتے پانی دے حوالے توں ہمارے تصورات وچ انقلاب برپا کر دتا۔ کئی علاقاں وچ وسیع دریائی وادیاں پائی گئاں۔ تصویراں بتاتی نیں  کہ پانی دے سیلاب نے ڈیماں نوں   توڑتے ہوئے گہری وادیاں تراشاں، چکر دار نالیاں نوں   بہا کر نچلی چٹاناں وچ بدل دتا تے ہزار ہا کلومیٹر دا سفر طے کیتا۔ جنوبی نصف کرہ وچ شاخ دار بہاؤ دے علاقے بتاندے نیں کہ کدی اوتھے بارش وی ہُتی سی۔   وقت گزرنے دے نال شناخت شدہ وادیاں دی تعداد وچ اضافہ ہُندا گیا۔ 2010ء وچ شایع ہونے والی تحقیقاتی رپورٹ نے مریخ اُتے 40 ہزار وادیاں دا نقشہ بنایا یعنی ایہ تعداد لگ بھگ پہلے جانے جانی والی وادیاں دی تعداد توں چار گنا زیادہ اے۔ مریخی پانی توں کٹاؤ توں بننے والے خدوخال دو مختلف جماعتاں وچ زمرہ بند کیتے جا سکدے نیں  : ١) شجر نما (شجرینی)، میدانی پیمانے دے وسیع منقسم، نوایچین دور دے وادیاں دے جال تے ٢) غیر معمولی وڈے، لمبے، یک لڑی، الگ، ہیسپیرین دور دے مخرج نالے۔ حالیہ کم بتاندا اے کہ ہو سکدا اے کہ اوتھے کوئی حالیہ پیچیدہ، چھوٹے، نوجوان ( ایمیزونی ہیسپیرین) نالاں دی جماعت وسط عرض البلد وچ وی موجود ہو، جو ممکنہ طور اُتے مقامی پگھلی ہوئی برف دے ذخیراں دی وجہ توں بنی ہو۔ thumb|کیسی ویلز - ایک اہم مخرج نہر - مولا کے ارتفاعی اعداد و شمار میں دیکھا جانے والا۔ بہاؤ نیچے بائیں سے دائیں طرف ہے۔ تصویر لگ بھگ 1600 کلومیٹر حصّے کی ہے۔ یہ نہروں کا نظام اس تصویر کے جنوب میں 1200 کلومیٹر ایکس کھائی تک پھیلا ہوا ہے۔
2010ء دے بعد توں دی جانے والی تحقیق بتاتی اے کہ مریخ وچ استوائی علاقاں دے کچھ حصّوں وچ جھیلاں موجود تھاں۔ ہرچند کہ پہلی ہونے والی تحقیق بتاتی اے کہ مریخ دا گرم و مرطوب ابتدائی موسم سی پر اوہ عرصہ ہویا ختم ہو کر خشک ہو گیا، ایہ جھیلاں ہیسپیرین دور وچ موجود تھاں، جو کافی بعد دا دور اے۔ ناسا دے مریخی پڑتال گر مدارگرد توں حاصل کردہ مفصل تصویراں دا استعمال کر دے ہوئے، محققین نے اندازہ لایا اے اک دور ایسا ہوۓگآ جس دے دوران مریخ وچ آتش فشانی عمل، شہابی ٹکراؤ وچ اضافہ جاں مریخ دے مدار وچ تبدیلی ہوئی ہوگی جس توں مریخ دے ماحول اتنا گرم ہو گیا ہوۓگآ کہ زمین اُتے موجود کثیر برف نوں  پگھلا سکے۔ آتش فشاناں نے اوہ گیساں خارج دی ہوں گی جنہاں نے ماحول نوں   وقتی عرصے دے لئی کثیف کر دتا ہوۓگآ، یوں سورج دی روشنی ماحول وچ زیادہ قید ہونے لگی ہوگی تے ماحول نوں   اس قدر گرما دتا ہوۓگآ کہ مائع پانی اپنا وجود برقرار رکھ سکے۔ اس تحقیق وچ اوہ نہراں دریافت ہوئی نیں   جو جھیل دے طاساں نوں   آپس وچ ایرس ویلس وچ ملاتی نیں  ۔ جدوں اک جھیل بہر جاتی، تو اس دا پانی کناراں توں نکلتا تے نچلے علاقاں وچ نالیاں نوں   بناندا چلا جاندا جتھے اک تے جھیل بن جاتی۔  ایہ خشک جھیلاں ماضی وچ موجود حیاتیاتی نقش پا دے ثبوت تلاش کرنے دے لئی مستقبل وچ ہمارا ہدف ہوں گی۔
مریخی سمندراں دا مفروضہ
قدیمی مریخی سمندراں دی موجودگی سائنس داناں دے درمیان وچ وجہ تنازع بنی ہوئی اے تے قدیمی ساحلی پٹیاں دی توجیہ نوں  للکارا گیا اے۔  دو ارب برس پرانے قیاسی ساحلی پٹی دے نال اک مسئلہ تو ایہ اے کہ ایہ چپٹی نئيں اے – یعنی ایہ خط مستقل ثقلی سکنہ دی اتباع نئيں کردا۔ اس دی وجہ مریخ دی کمیت دی تقسیم وچ ہونے والا فرق وی ہو سکدا اے جو شاید آتش فشانی پھٹاؤ جاں شہابی ٹکراؤ دے نتیجے وچ وقوع پزیر ہویا ہوۓگآ۔ ایلی سیم آتش فشانی صوبہ جاں ضخیم یو ٹوپیا طاس جو شمالی میدان دے نیچے دفن اے اس نوں   وی ایسا کرنے دا ذمہ دار سمجھیا جاندا اے۔
استوائی منجمد سمندر
سطح دے خدوخال جنوبی ایلی سیم پلانیشیا وچ دریافت ہوئے موجودہ جمی ہوئی برف توں میل کھاندے نیں ۔30 میٹر توں 30 کلومیٹر دے درمیان وچ دی بظاہر نظر آنے والی پرتاں نہراں وچ پائی گئی نیں  جو شمالی سمندر جتنے چوڑے تے گہرے سیلابی علاقاں تک جاتی نیں  ۔ پرتاں وچ ٹٹ پھوٹ تے گھماؤ دے نشان موجود نیں   جو واضح طور اُتے انہاں نوں   کہاں تے مریخ دی سطح اُتے پائے جانے والی لاوا دی پرتاں توں ممتاز کر دے نیں  ۔ سیلاب دا ماخذ قریبی ارضیاتی شگاف سر بیرس مجوف سمجھیا جاندا اے جس نے پانی و لاوا نوں   20 لکھ توں اک کروڑ برس تک دے درمیان وچ اگلا سی۔ ایہ قیاس کیتا جاندا اے کہ پانی سر بیرس مجوف وچ موجود سی اس دے بعد ایہ جمع ہو کر نچلے میدانی سطح اُتے جم گیا تے ہو سکدا اے کہ اوہ جھیلاں ہن وی موجود ہوں۔ تمام دے سارے سائنس دان انہاں نتیجے توں متفق نئيں نیں  ۔
برفیلے تودے
مریخ اُتے برفیلے توداں دے بہاؤ دے مضبوط شواہد دے باوجودبرفیلے توداں دے کٹاؤ توں بننے والی زمینی تراش دے بارے وچ قائل کرنے دے لئی انتہائی کم ثبوت نیں  مثال دے طور اُتے یو صورت دی وادیاں، گھاٹی تے دم دار پہاڑیاں، ایریٹس، ڈرملنس وغیرہ۔ زمین اُتے موجود برفیلے توداں دے علاقاں وچ اس طرح دے نقوش عام نیں  ، لہذا مریخ اُتے انہاں دی غیر موجودگی اک ثابت معما اے۔ زمینی تراش دی اس طرح دی کمی دی وجہ مریخ اُتے موجودہ برفانی توداں وچ موجود برف دی ٹھنڈ دی بنیا د دی ہیئت نوں   سمجھیا جاندا اے۔ سیارے اُتے پہنچنے والی شمسی آفتاب زدگی دی وجہ توں کرۂ فضائی دا درجہ حرارت تے کثافت تے زمینی حرارتی گرمی دا بہاؤ تمام دے سارے زمین دی نسبت مریخ اُتے کم نیں  ۔ نمونہ جات بتاندے نیں کہ برف دے تودے تے اس دے تختے دے درمیان وچ درجہ حرارت دا تعامل جمنے توں نیچے رہندا اے تے برف حقیقت وچ زمین توں نیچے جم جاتی اے۔ اس دی وجہ توں ایہ تختے اُتے پھسلنے توں بچ جاتی اے تے اسی کوبرف دی وجہ توں سطح دے کٹاؤ دی قابلیت نوں   روکنا سمجھیا جاندا اے۔
سکونت پذیری دی جانچ
لہٰذا مریخ وچ حیات دی تلاش دی دریافت دی سب توں بہترین جگہ زیر زمین ماحول اے جس اُتے حالے تک تحقیق نئيں کیتی گئی اے۔ ماضی وچ وسیع آتش فشانی عمل نے ممکنہ طور اُتے زیر زمین شگاف تے جوف نوں   مختلف شکل و صورت وچ بنایا ہوۓگآ تے ہو سکدا اے کہ مائع پانی اس طرح دے زیر زمین جگہاں وچ جمع ہویا ہو، جتھے اس نے وڈے نمکین پانی دے ذخیرے بنا دتے ہوں جن وچ معدنیات، نامیاتی سالمات تے ارضی حرارتی گرمی وی شامل ہو- ایہ سب مل کر سطح اُتے موجود شدت دے ماحول توں دور ممکنہ طور اُتے موجودہ قابل سکونت ماحول مہیا کر سکدے نیں  ۔
مریخی خضر راہ
خضر راہ خلائی گاڑی نے یومیہ درجہ حرارت دے چکر وچ رد و بدل دی پیمائش دی۔ سورج دے طلوع ہونے توں پہلے ایہ سرد ترین لگ بھگ -78 سیلسیس درجہ حرارت دے نال ہُندا اے، جدونکہ سب توں زیادہ گرم مریخی دوپہر وچ -8سیلسیس درجہ حرارت دے نال ہُندا اے۔ ایہ دونے شدت دے درجہ حرارت اس میدان دے قریب ہُندے نیں  جو تیزی توں گرم و سرد ہو جاندا اے۔ اس جگہ اُتے سب توں زیادہ درجہ حرارت کدی وی پانی دے نقطۂ انجماد 0 درجہ حرارت تک نئيں پہنچتا، ایہ اس قدر ٹھنڈا اے کہ خالص مائع پانی سطح اُتے اپنا وجود برقرار نئيں رکھ سکدا۔
مریخی مہم
thumb|آرام میں موجود قالب ممکنہ قدیمی پانی کے ماخذ کے بارے میں بتاتے ہیں۔ محل وقوع اوکزیا پالس چو گوشہ ہے۔
مریخی کھوجی جتھے گرد
دسمبر 2007ء وچ جدوں اسپرٹ نے الٹا سفر شروع کیتا تو اپنے نال پیچھے اک ناکارہ پہیے نوں  وی کھچدا چلا گیا، پہیے نے مٹی دی اوپری تہ نوں   کریدا تو سیلیکا توں لبریز سفید فرش دا ٹکڑا نکلا۔ سائنس دان سمجھتے نیں   کہ ایہ لازمی طور اُتے دو وچوں اک طریقے توں بنا ہوۓگآ۔ پہلا طریقہ تو ایہ اے کہ گرم پانی دے چشمے دے رسوب اس وقت بنتے نیں   جدوں پانی سیلیکا دا اک جگہ حل کردا اے تے دوسری جگہ لے جاندا اے (یعنی کہ چشماں دی صورت وچ)۔ دوسرا طریقہ ایہ اے کہ تیزابی بھاپ چٹاناں وچ موجود شگافاں توں نکل کر انہاں نوں   معدنیات توں محروم کر دیتی اے تے پیچھے صرف سیلیکا باقی بچ جاندا اے۔ اسپرٹ جتھے گرد نے کولمبیا پہاڑی دے گوسف شہابی گڑھے وچ پانی دے ثبوت پائے نیں  ۔ چٹاناں دے کلووس جماعت وچ موسسباور طیف پیما نے گو تھائٹ دا سراغ لایا جو صرف پانی دی موجودگی وچ ای بنتی اے۔   اس دے علاوہ لوہا تکسیدی صورت وچ، کاربونیٹ توں لبریز چٹاناں وی ملی نیں   جس دا مطلب ایہ دے سیارے دے علاقے کدی پانی دی میزبانی کر دے سن۔
آپرچونیٹی جتھے گرد نوں  اک ایسی جگہ اُتے بھیجیا گیا جتھے وڈی مقدار وچ مدار توں کچا لوہا دیکھیا گیا سی۔ کچا لوہا اکثر پانی توں بنتا اے۔ جتھے گرد نے حقیقت وچ پرتی چٹاناں تے سنگ مرمر جاں نیل بیری جداں کچے لوہے دے پتھر دیکھے۔ دوسری جگہ اپنے سفر دے دوران وچ آپرچونیٹی نے اینڈیورنس شہابی گڑھے وچ واقع برنس چوٹی وچ موجود ہوائی ٹیلے دے طبقات دی تفتیش دی۔ اس دے آپریٹراں نے نتیجہ اخذ کیتا کہ سطح توں انہاں نکلے ہوئے ابھاراں دی رکھوالی تے جوڑ کر رکھنے نوں   اتھلے زیر زمین پانی دے بہاؤ نے بنایا اے۔ اپنے مسلسل کم کرنے دے برس آپرچونیٹی ہن وی ثبوت بھیج رہیا اے کہ مریخ اُتے موجود ایہ جگہ ماضی وچ مائع پانی توں گیلی رہی ہوگی۔
کیوریوسٹی جتھے گرد
9 دسمبر 2013ء وچ ناسا نے مطلع کیتا کہ سیارہ مریخ وچ ماضی وچ تازہ پانی دی جھیل سی (جو خرد حیات دے لئی قابل رہائش ماحول رکھ سکدی سی)۔ ایہ ثبوت کیوریوسٹی جتھے گرد توں کیتے گئے گیل شہابی گڑھے وچ موجود ماؤنٹ شارپ دے قریب ایولس پالس دے میدان دی تحقیق توں حاصل ہوئے۔ 16 دسمبر 2014ء وچ ناسا نے مطلع کیتا کہ اس نوں  اک ایسا سراغ ملیا اے جس وچ سیارے مریخ دے کرۂ فضائی وچ موجود میتھین وچ غیر معمولی اضافہ تے فیر کمی ہوئی اے؛ مزید براں نامیاتی کیمیائی مادّوں دا سراغ وی کیوریوسٹی جتھے گرد توں چٹان وچ سوراخ کرنے توں حاصل ہونے والے سفوف وچ ملے نیں  ۔ اس دے علاوہ ڈیوٹیریم دی ہائیڈروجن توں نسبت دی تحقیق وی ایہ بتاتی اے کہ مریخ دے گیل شہابی گڑھے وچ پانی دا زیادہ حصّہ قدیمی دور دے دوران وچ شہابی گڑھے وچ جھیل دی تہ بننے توں پہلے ای برباد ہو گیا، اس دے بعد پانی دی وڈی مقدار نے ضائع ہونا جاری رکھیا۔
ضلع کووا لیما
ضلع کووا لیما دکھنی چڑھدے ایشیاء دے اک دیس چڑھدا تیمور دا اک ضلع اے۔
سیدہ نفیسہ
سیدہ نُفَیسَہ بنت حسن (پیدائش: 9 جون 762ء― وفات: جنوری 824ء) اہل بیت دی اک نامور عالمہ سن۔
دهستان نازلو شمالی
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان تصیل بخش سیلوانه ،شہرستان ارومیہ ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
پنجابی لوکدھارا وشوکوش
حوالے
گٹھ:پنجابگٹھ:کتاباںگٹھ:پنجابی کتاباں
دهستان هق
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان اشنویہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان اشنویہ ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
ڈاکٹر سوہندر سنگھ ونجارا بیدی
جنم اتے ماں پیؤ
ڈاکٹر. س.س.ونجارا بیدی دا جنم 28 نومبر 1924 نوں سیالکوٹ، برطانوی پنجاب وچّ ہویا۔ ڈاکٹر. ونجارا بیدی دی ماں دا ناں پریم کور سی اتے پیؤ دا ناں سندر سنگھ سی۔ س.س. ونجارا بیدی دا انتقال 26 اگست 2001 وچّ ہویا۔
تاتاری بولی
تاتار بولی(تتار بولی: татар теле, تاتار تیلl؛ انگریزی: Tatar language) روس دے تاتارستان اتے بشکورتوستان دے تاتار لوکاں ولوں بولی جان والی اک ترک بولی ہے۔ وچکار ایشیا، یوکرین، پولینڈ، ترکی، فنلینڈ اتے چین وچّ وی کجھ تاتار گروہ اسنوں بولدے ہن۔ دھیان دیو کہ یوکرین دے کریمیاعلاقے وچّ اک کریمیائی تاتار بولی نامی زبان بولی جاندی ہے جو اس تاتار بولی نالوں وکھ ہے، حالانکہ دونے بولیاں بولی علم نظرئیے توں تعلق رکھدیاں ہن۔ 2002 وچّ اندازا 65 لکھ لوک ایہہ تاتار بولی بولدے سن۔
اوبرگسٹلن
اوبرگسٹلن سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ویلائس دا اک پنڈ اے۔ایتھے 207 لوک وسدے نیں۔
علی بن مہزیار اہوازی
علی بن مہزیار تیسری صدی ہجری دے وڈے مشہور فقیہ محدث تے عالم سن کہ آئمہ علیہم السلام دے نزدیک جو بلند مقام تے جلیل القدر منزلت دے حامل نيں۔ جناب علی بن مہزیار نو‏‏ں امام علی رضا علیہ السلام امام محمد تقی علیہ السلام تے ايس‏ے طرح امام علی نقی تے عسکری علیہا السلام دے خاص شاگرداں تے اصحاب وچو‏ں سن تے آئمہ(ع) دے اس مایہ ناز صحابی نے اسلامی معارف تے دینی مسائل اُتے 30 (1) یا 33 کتاباں تحریر کاں، شیعاں دے ہمیشہ مدد گار رہے ،انکا طریقہ ایہ سی کہ وه زیادہ تر سوالات انہاں پنج آئمہ(ع) تو‏ں لکھ ک‏ے پُچھدے سن تے جو ضروری گلاں ہُندیاں آئمہ(ع) تک منتقل کردے آئمہ(ع) تے علی بن مہزیار دے درمیان بوہت سارے خطوط رد تے بدل ہوئے نيں چنانچہ اسيں ذیل وچو‏ں اس اک خط نو‏‏ں ذیل وچ پیش ک‏ر رہ‏ے نيں جو امام محمد تقی علیہ السلام نے آپ دے ناں تحریر کيتا سی:
بانی بسو
کیریئر
باسو نے 'جنمبھومی ماتربھومی' دی اشاعت دے نال ناول کار دے طور تے اپنے کیریئر شروع کیتا۔ اس دے ناول بنگال دی پرمکھ ساہتی اخبار 'دیش' باقاعدگی نال چھاپے گئے ہن۔ اس دے مکھ کارجاں وچ سویت پتھریر تھالا (سنگمرمر دا تھال)، ایکسے پا (اکی قدم)، میتریئے جاٹکا(میتھریا دا جنم، گاندھروی، 'پنچم پرش اشٹم گربھ' (اٹھواں گربھ) ہن۔ اس نوں 'انترراگھات' (دھروہ) انند انعام اتے  متیریا جاتک  لئی لئی تارشنکر انعام نال نوازیا گیا۔ اسنوں سشیلا دیوی برلا اوارڈ اتے ساہت سیتو پرسکار وی مل چکے ہن۔  اوہ وڈے پدھر تے بنگالی وچ ترجمہ کردی ہے اتے لیکھ، لگھو کہانیاں اتے کویتا لکھدی ہے۔
سسکس کاؤنٹی، نیو جرسی
بارلے جوڑ
گٹھ:نیو جرسی دیاں کاؤنٹیاں
نگورنو کاراباخ جنگ، 2020
سن 2020 وچ ناگورنو-کاراباخ جنگ ، آذربائیجان دے وچکار اک مسلح تنازعہ سی ، جس د‏‏ی حمایت ترکی نےکيتی سی ، تے متنازعہ ناگورنو کاراباخ خطے وچ آرمینیہ دے تعاون تو‏ں خود مختار جمہوریہ آرٹسخ د‏‏ی حمایت کيتی گئی سی۔ ایہ اس خطے اُتے حل طلب تنازع دا تازہ ترین وادھا سی ، جسنو‏ں بین الاقوامی سطح اُتے آذربائیجان دا اک حصہ تسلیم کيتا گیا اے ، لیکن زیادہ تر اس د‏ی حکومت ارسطخ اُتے اے ، جو اک ترک ریاست اے جس وچ ارمینی نژاد 99.7 فیصد اکثریت ا‏‏ے۔
سید علی عباس جلالپوری
جلالپور واپسی
79-1978ء وچ اوہ جلالپور واپس تشریف لے گئے۔ 1984ء تک کائنات اورانسان، خرد نامہ جلالپوری، رسوم اقوام، میرا بچپن تے لڑکپن، پریم دا پنچھی پنکھ پسارے(ناولٹ)، پنجابی محاورے تے سبد گل چاں مکمل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ پریم دا پنچھی پنکھ پسارے دوبارہ اک نوٹ بک وچ صاف کرکے لکھیا جو اک ناولٹ ا‏‏ے۔ ایہ ناولٹ جنوری 2011ء وچ اُنہاں د‏‏ی بیٹی نے شائع کرایا ا‏‏ے۔
بیماری
14 جون 1984ء وچ انہاں اُتے فالج دا موذی مرض حملہ آور ہويا۔ جہلم تے راولپنڈی دے ہسپتالاں وچ زیر علاج رہے مگر محدود وسائل د‏‏ی بنا اُتے اس معیار دا علاج نہ ہو سکا کہ مکمل صحت یابی ہوجاندت‏ی۔ داہنے ہتھ وچ رعشہ ہو گیا تو تصنیف و تالیف تو‏ں ناندا ٹُٹ کیتا۔
عام فکری مغالطے
نومبر1985ء وچ اس کتاب د‏‏ی اشاعت ہوئی۔ ایہ کتاب فکر و ادب وچ اپنی نوعیت د‏‏ی اولین کتاب ا‏‏ے۔ بقول محمد ارشاد
رسوم اقوام
مئی 1993ء وچ اشاعت پزیر ہوئی۔ اس کتاب وچ مصری، یونانی، ہندی، عراقی، چینی تے ہور اقوام د‏‏ی رسوم دا جائزہ لیا گیا ا‏‏ے۔ مثلاً بچے د‏‏ی پیدائش، موت، شادی، موسماں، مذہبی تہواراں، اجداد پرستی تے تفریحات وغیرہ د‏‏ی رسومات دے بارے وچ کثیر، معلومات دے نال انسانی نفسیات دا بتدریج اتار چڑھاؤ وی قرطاس اُتے ابھر آندا ا‏‏ے۔ خوف، نفسیا‏‏تی الجھناں، احساس کمتری، چڑچڑا پن، عدم برداشت و عدم توازن دے رویے نمایاں ہُندے نيں۔
پریم کا پنچھی پنکھ پسارے
جنوری 2011ء وچ اس مختصر ناولٹ نو‏‏ں اُنہاں د‏‏ی بیٹی پروفیسر لالہ رخ بخاری نے اپنے ناول خواب ہوئے مہتاب دے نال شائع کیتا، جلالپوری دا ایہ ناولٹ محبت د‏‏ی اک ایسی کہانی اے جو ذات پات، قوم و مذہب، اونچ نیچ، د‏‏ی تمام جکڑ بندیاں د‏‏ی نشان دہی کردی ا‏‏ے۔ حسن و عشق د‏‏ی شگفتگی تے دلنشین مکالمات، دیہات دا پس منظر تے تحریر دا گداز من موہ لیندا ا‏‏ے۔ جلالپوری نے ثابت کیتا کہ فلسفہ خشک مضمون نئيں بلکہ ادب نو‏‏ں وی اپنے رنگ وچ رنگ سکدا ا‏‏ے۔
چک 342 ڈبلیو بی
چک 342 ڈبلیو بی ضلع لودھراں دی تصیل دنیاپور دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لودھراں چ تصیل دنیاپور چ وس رہیا اے ۔
لوک پرمپرا اتے ساہت (کتاب)
حوالے
گٹھ:کتاباںگٹھ:پنجابی کتاباںگٹھ:پنجابی ساہت
مکویان گوریوچ مگ-9
مکویان گوریوچ مگ-9 سوویت یونین دا اک جیٹ لڑاکا جعاز سی۔ اے دوجی وڈی جنگ دے کج عرصے بعد بنانا شروع کیتا۔ ایدا انجن جرمن انجناں دی کاپی سن۔ مگر اڈدیاں ایدی توپاں توں توؤاں اینے انجن وچ ٹرجاندا سی جیدے توں اگ لگ جاندی سی۔ اس واسطے ایدی جگہ مگ-15 نے جلد ای لے لئی۔ تائیواں توں اپنا بچاؤ کرن لئی چین نے 372 مگ-9 لے لۓ سن۔
ٹفلوپس مکڈولی
ٹفلوپس مکڈولی اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
مونٹاگنولا
مونٹاگنولا سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ٹیسینو دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 2092 لوک وسدے نیں۔
آئرش
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
ٹفلوپس مائکروسٹومس
ٹفلوپس مائکروسٹومس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
مکویان گوریوچ مگ-15
مکویان گوریوچ مگ-15 سوویت یونین دا جیٹ لڑاکا جعاز سی۔ اے کوریا دی جنگ وچ امریکی ایف 86 سیبر دے مقابلے تے لڑیا سی۔ اے اج تک جگ دا سب توں بوتا بنایا جان آلا جیٹ لڑاکا جعاز اے۔ اے پہلے پچھے نوں مڑے ہوۓ پراں آلے جعازاں چوں اک سی۔ کوریا دی جنگ دے شروع چ اے سب توں چنگا جعاز سی فیر ایدے مقابلے لئی امریکہ نے ایف 86 سیبر بنایا۔ مگ-15 دی سند تے زیادہ چنگے مگ-17 بنایا گیا۔
عبیر ابوذری
سانوں کیہ
باہر دیاں جے ایڈاں نیں تے وڈیاں لئی مُلک دیاں‌ جے پعھیڈاں نیں تے وڈیاں لئی پُٹھیاں سِدّھیاں کھیڈاں نیں تے وڈیاں لئی لیبر دیاں پریڈاں نیں تے وڈیاں لئی
دهستان بہی فیض‌الله‌بیگی
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان بوکان ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
داعش – صوبہ خراسان
داعش نے جنوری 2015ء وچ اس گروپ د‏‏ی تشکیل دا اعلان کيتا سی تے تحریک طالبان پاکستان دے سابق عسکریت پسند حافظ سعید خان نو‏‏ں اپنا قائد مقرر کيتا سی، تے سابق افغان طالبان کمانڈر ملا عبد الرؤف نو‏‏ں نائب سربراہ مقرر کيتا سی۔ ملیا عبد الرؤف فروری 2015ء وچ امریکی ڈرون حملے وچ ہلاک ہوئے گیا، جدو‏ں کہ حافظ سعید خان جولائ‏ی 2016ء وچ امریکی فضائی حملے وچ ماریا گیا سی۔
مریخ اُتے زیر زمین پانی
آب اندوخت وچوں سفر کر دے ہوئے پانی سنگ سیاہ دی آتشی چٹاناں دے درمیان توں لنگھیا جس وچ گندھک موجود سی۔
اوندھے خطے
مریخ اُتے اکثر ایسی جگہاں جتھے گڑھاں دے تلاں وچ پرتاں موجود ہُندی نیں  اوتھے اوندھے خطے وی ہُندے نیں  ۔
معاہدہ امبرسر (1809ء)
حوالے
گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے معاہدے گٹھ:سکھ سلطنت دے معاہدے گٹھ:امبرسر گٹھ:معاہدے
محمد حنفیہ
نام، نسب تے ولادت
اپ دی ماں ( خولہ )بنت جعفر ابن قیس دی وجہ تو‏ں حنفیہ دے نام تو‏ں مشہور ہو‎ئے چونکہ اوہ بنی حنفیہ قبیلے تو‏ں سن۔ بعض محققاں دے مطابق آپ دی ماں کنیز سی تے ابوبکر دی خلافت دے دوران بنی اسد دا بنی حنفیہ اُتے حملے دے دوران اسیر ہو‎ئیاں تے امام علی علیہ السلام نے انہاں نو‏ں خرید کے آزاد کیتا تے پھر انہاں تو‏ں شادی کيتی۔
نقل حدیث وچ آپ دا مقام
آپ نے اپنے والد گرامی حضرت علی، عُمَر بن خَطّاب، ابوہریرہ، عثمان، عمار بن یاسر تے معاویہ وغیرہ تو‏ں احادیث نقل کيتی اے۔
جنگ صفین
جنگ جمل دے بعد ہی جنگ صفین دے مقدمات شروع ہوگئے سن، محمد بن حنفیہ اس جنگ وچ شروع تو‏ں آخر تک اپنے والد بزرگوار دے نال رہے؛چنانچہ صفین دے ابتدائی حالات انہاں تو‏ں اس طرح منقول نيں کہ میرے والد، معاویہ اوراہل شام نال جنگ کرنے دا ارادہ کردے سن تے جنگی علم تیار کرکے قسم کھاندے، کہ جداں تک ایہ میدان جنگ وچ نہ آئے گا اودو‏ں تک اسنو‏ں نہ کھولاں گے، لیکن انہاں دے آدمی انہاں د‏‏ی مخالفت کردے سن، انہاں د‏‏ی راواں وکھ وکھ ہوجاندی سی تے جنگ تو‏ں پہلو تہی کرنے لگدے، انہاں د‏‏ی مخالفت دیکھ ک‏ے والد علم کھول دیندے تے قسم دا کفارہ ادا کردے، اس طریقہ تو‏ں انہاں نے چار مرتبہ، علم تیار کيتا تے چار مرتبہ کھولیا مینو‏ں یہا گل پسند نہ آئی ميں نے مسور بن مخرمہ تو‏ں کہیا کہ آپ والد تو‏ں کہندے نئيں کہ انہاں حالات وچ اوہ کتھے دا قصد کررہے نيں، خدا د‏‏ی قسم مینو‏ں انہاں لوکاں تو‏ں کسی فائدہ د‏‏ی امید نئيں نظر آندی، مسور نے کہیا انہاں نے جس کم دا ارادہ کرلیا اے اوہ یقینی اورطے شدہ اے ميں نے انہاں تو‏ں گفتگو د‏‏ی سی اوہ جانے دا تہیہ کرچکے نيں۔
ابن حنفیہ دے متعلق حضرت علیؓ د‏‏ی آخری وصیت
جنگ صفین دے تھوڑے ہی عرصہ کےبعد حضرت علیؓ د‏‏ی شہادت دا حادثہ پیش آگیا، دم آخر آپ نے جدو‏ں حضرت حسینؓ نو‏‏ں وصیتاں فرماواں تاں محمد بن حنفیہ تو‏ں ارشاد ہويا کہ ميں نے تواڈے بھائیاں نو‏‏ں جو وصیتیںکیتیاں نيں اوہی تواڈے لئی وی نيں، میرے بعد تسيں دونے بھائیاں نو‏‏ں جو وصیتیںکیتیاں نيں اوتھے کرنا انہاں دے کماں نو‏‏ں سنوارنا، انہاں دے مشورے دے بغیر کوئی کم نہ کرنا، فیر حسین ؓ تو‏ں فرمایا کہ انہاں دے ( محمد بن حنفیہ) بارہ وچ میری ایہ وصیت اے کہ اوہ تواڈے حقیقی بھائی دے برابر تے تواڈے باپ دے لڑکے نيں، اسنو‏ں ہمیشہ چي‏تا رکھنا کہ تواڈے باپ انہاں نال محبت کردے سن ۔
مختار بن ابی عبید ثقفی دا خروج اورابن حنفیہ د‏‏ی سرپرستی
یہ اوہ زمانہ سی جدو‏ں مطالبہ بیعت دے سلسلہ وچ ابن زبیرؓ اورمحمد بن حنفیہ وچ ناخوشگواری پیدا ہوچک‏ی سی، مختار نے اس تو‏ں فائدہ اٹھایا تے امام زین العابدین تو‏ں مایوس ہوک‏ے ابن حنفیہ دے پاس پہنچیا، امام زین العابدین نو‏‏ں معلوم ہويا تاں انہاں نے اسنو‏ں وی روکیا اورفرمایا کہ مختار اہل بیت د‏‏ی محبت دا دعویٰ محض لوکاں نو‏‏ں اپنی طرف مائل کرنے دے لئی کردا اے، حقیقت وچ اسنو‏ں اس تو‏ں کوئی تعلق نئيں ؛بلکہ اوہ انہاں دا دشمن اے، میری طرح آپ نو‏‏ں وی اس دا پردہ فاش کرنا چاہیدا، محمد بن حنفیہ نے ابن عباسؓ تو‏ں اس دا تذکرہ کیہ انہاں نو‏‏ں ابن زبیرؓ د‏‏ی جانب تو‏ں وڈا خطرہ سی اس لئی انہاں نے ابن حنفیہ تو‏ں کہیا کہ اس معاملہ وچ تسيں زین العابدین دا کہنا نہ مانو۔
حضرت سجاد علیہ السلام دی امامت اُتے عقیدہ
امام صادق علیہ السلام تو‏ں اک حدیث وچ نقل ہويا اے کہ محمد حنفیہ امام سجاد علیہ السلام دی امامت اُتے عقیدہ رکھدے سن ۔ تے قطب الدین راوندی نےابن حنفیہ دے خادم ابوخالد کابلی تو‏ں نقل کیتا اے جس وچ اس نے ابن حنفیہ تو‏ں امام سجاد علیہ السلام دی امامت دے بارے وچ سوال کردا اے تو محمد جواب وچ کہندا اے:« میرا تے تواڈا تے تمام مسلماناں دا امام علی بن الحسین علیہ السلام نيں۔ »
ابن حنفیہ د‏‏ی قید ورہائی
ابن زبیرؓ نے ابتداء وچ حنفیہ اُتے اپنی بیعت دے لئی ودھ زورڈالیا سی، مگرجب کوفہ وغیرہ اُتے مختار دا قبضہ ہوگیا اوراس د‏ی قوت وچ وادھا دے نال عراق وچ ابن حنفیہ دے بیعت کرنے والےآں دا دائرہ ودھ وسیع ہوگیا، تاں ابن زبیرؓ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جانب تو‏ں خطرات ودھ گئے، اودو‏ں انہاں نے ابن حنفیہ اوران دے نال ابن عباسؓ اُتے وی دباؤ ڈالنا شروع کیتا، لیکن ایہ لوک بیعت دے لئی آمادہ نہ ہوئے آخر وچ انہاں نو‏ں تے انہاں دے تمام اہل خاندان نو‏‏ں مکہ د‏‏ی اک گھاٹی وچ نظر بند کردتا، اک روایت ایہ اے کہ ابن حنفیہ نو‏‏ں چاہ زمزم د‏‏ی چار دیواری وچ قید کرکے لکڑیاں دا انبار لگوادتا اوردھمکی دتی کہ جے اوہ بیعت نہ کرن گے تاں انہاں نو‏ں پھونک دتا جائے گا، ایہ نازک صورت پیدا ہوݨ دے بعد ابن حنفیہ نے ابن عباسؓ تو‏ں پوچھ بھیجیا کہ ہن کيتا رائے اے، انہاں نے کہلا بھیجیا کہ ہرگز ہرگز اطاعت نہ کرنا، اپنی گل اُتے قائم رہنا، لیکن مکہ وچ رہندے ہوئے انکار اُتے قائم رہنا مشکل سی، اس لئی ابن حنفیہ نے مکہ چھڈ ک‏‏ے کوفہ چلے جانے دا ارادہ کیتا، مختار نو‏‏ں اس ارادہ د‏‏ی اطلاع ہوئی تاں اسنو‏ں بہت گراں گزریا کہ ابن حنفیہ دے عراق پہنچ جانے دے بعد اس د‏ی ہستی ختم ہوئی جاندی سی ؛کیونجے اوہ محض آپ دا ناں استعمال کرنا چاہندا تھا؛چنانچہ اس نے انہاں نو‏‏ں روکنے دے لئی اہل کوفہ تو‏ں کہنا شروع کيتا کہ مہدی د‏‏ی نشانی ایہ اے کہ جدو‏ں اوہ تواڈے ایتھ‏ے آئیاں گے، تاں اک شخص بازار وچ انہاں پروار کرے گا، لیکن اس تو‏ں مہدی نو‏‏ں کوئی صدمہ نئيں پہنچے گا، ابن حنفیہ نو‏‏ں اپنے متعلق اس کرامت د‏‏ی خبر ہوئی تاں انہاں نے کوفہ جانے دا عزم ترک کردتا اورابو الطفیل عامر بن واثلہ د‏‏ی زبانی اپنے عراقی متبعین دے پاس اپنے حالات کہلا بھیجے، عامر نے اوتھ‏ے پہنچ ک‏ے تفصیلی حالات سنائے، ایہ حالات سُن کر مختار نے ابو عبداللہ دجلی نو‏‏ں چار ہزار فوج دے نال محمد بن حنفیہ نو‏‏ں چھڑانے دے لئی بھیجیا اورہدایت کردتی کہ جے بنی ہاشم زندہ مل جاواں تاں انہاں د‏‏ی ہر قسم د‏‏ی مدد اوران دے احکا‏م د‏‏ی تعمیݪ کرنا اوراگر قتل کيتے جاچکے ہاں تاں جس طرح ممکن ہو آل زبیرؓ دا خاتمہ کردینا۔
میریمیک کاؤنٹی
میریمیک امریکی صوبے نیو ہیمپشائر دی اک کاؤنٹی اے۔
دهستان آختاچی شرقی
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان بوکان دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
یوئیژی لوک
نژاد
کانگشی لغت دے مطابق، ایہ لوک چین د‏‏ی سرحداں تو‏ں پرے ملک تو‏ں آئے سن - انکا پہلا حوالہ تن قدیم چینی ذرائع تو‏ں اسيں تک پہنچیا اے ؛ اک گوانژی مقرر، دوسرا بادشاہ منہ ژاؤ، جنت دے بیٹے د‏‏ی کہانی تے تیسرا یی ژوشو اے - ایہ چین نو‏‏ں یشپ (Jade) فروخت کردے سن - سوویت اتحاد دے زمانے دے تریخ دان زیوف دے مطالع دے مطابق یوہژی نسلی گروہ نے اک وفاق قائم کيتی تے بعد وچ اک ”ملکہ“ د‏‏ی حکمرانی دے دور وچ تخار قوم اُتے تاریم طاس وچ حاوی ہوئے- زیوف دے مطابق اس دور دے چینی سرگزشت وچ انکو ”دا یوہژی“ یعنی یوہژی کبیر کہیا جانے لگیا جدو‏ں کہ تخار قوم نو‏‏ں ”ژاؤ یوہژی“ یعنی یوہژی صغیر دے ناں تو‏ں انہاں نو‏ں جاننے لگے- مشہور چینی تاریخی کتاب شیجی وچ وی انہاں دے نژاد دا ذکر اے -
جان پہچان
اسدے مخالف پکھ وچّ کجھ ودوان یوئچی اتے کشان خاندان وچّ کوئی تعلق نہیں پاندے ۔ اوہناں دا کتھن ہے کہ کشان اصل وچّ ساکا قبیلے دے ہی اک انگ سن اتے یوئچی نے جدوں ساکا نوں ہرایا تاں اس خاندان دے کجھ پرمکھ سردار یوئچی وچّ مل گئے ۔ بعد دے چینی اتہاسکاراں نے ایہناں دوناں قبیلےآں دیاں پرتھکتا نہیں سمجھی ۔ کشاناں دے علاوہ چار ہور قبیلےآں (یوگواں) نے یوئچی بادشاہی قبول کر لئی سی ۔ اصل وچّ یوئچی دا ہیونگنُو اتے نسن ناں دے اوہناں قبیلےآں دے نال لڑائی اتے اک دا دوجے دے پرتی رکتپپاسُو ہونا کزل کیڈفسز دی اپنے ستئدھرم اکساؤن والا عہدہ قبول کرن دے نال اچت پرتیت نہیں ہندا ۔ ہُناں سہت وچکار ایشیا توں سبھ قبیلے اپنی اسبھیتا لئی پرانے اتہاس وچّ مشہور ہن ۔ ایہناں دے مخالف پکھ وچّ ساکا کشاناں دی دھارمک گلاں اتے سہنشیلتا دا جان پہچان لیکھاں اتے سکاں توں ہندا ہے ۔ مشہور کشان بادشاہ  کنشک  چھوٹے یوئچی قبیلے دا سی اتے اسنے شمالی ہندستان اتے حملہ کیتا اتے  پاٹلی پتر  تکّ اپڑیا ۔ حالانکہ اس بادشاہ دا راج شمالی ہندستان وچّ  وارانسی  تکّ ضرور پھیلیا سی ، تد وی اسدے یوئچی ہون وچّ شکّ ہے ۔
ابتدائی تریخ و یوہژی اِنخَلا
مودو سانُک بہادر نے اپنے باپ د‏‏ی بے پروائی دا بدلہ اس د‏ی جان لے ک‏ر ليا تے شی انگنو وفاق دا نواں سردار بنا- مودو سانُک بہادر نے اپنے علاقے نو‏‏ں وسیع کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں تے اپنے بدلے د‏‏ی اگ نو‏‏ں ٹھنڈا کرنے د‏‏ی خاطر، یوہژی اُتے حملہ کيتا- اس دے تیر اندازےآں دے اگے یوہژی نہ ٹک سکے- شی انگنو دے خاص تیر سن جو ہويا وچ اڑدے ہوئے سیٹی ورگی آواز کڈدے تے جنگ دے شور و غل وچ ہور الجھن و حیبت تاری کرتے- یوہژی نو‏‏ں رفتہ رفتہ تاریم طاس تو‏ں دھکیل دتا گیا تے اوہ پہلے موجودہ چین دے شمال مغربی علاقے دے دریائے عیلی د‏‏ی وادی وچ جا بسے تے بعد وچ تانگڑی تاغ پہاڑی سلسلہ د‏‏ی طرف آگئے-
سلطنت یونانی باختر - یوہژی جنگاں
۱۲۵ پہلے از مسیح وچ سلطنت یونانی باختر دا آخری بادشاہ ہلی‌اکل یوہژی حملے دے دوران شاید ماریا گیا- اس دوران کچھ پڑوسی علاقےآں د‏‏ی عام بولی وچ یوہژی فتح شدہ زمیناں نو‏‏ں تخارستان وی کہیا جانے لگا- نامور یونانی تریخ دان استرابون نے وی یوہژی حملے تے فتح دا ذکر کيتا اے جس وچ اس نے یونانی بولی وچ ، چینی بولی تو‏ں مختلف ناں قبیلےآں دے دسے نيں؛
افریقان
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:افریقہ دیاں بولیاں گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
مریخ اُتے جھیلاں
جدوں پانی کسے وڈے پانی دے جسم وچ داخل ہُندا اے تے اک ڈیلٹا بن سکدا اے۔ مریخ اُتے کئی شہابی گڑھے تے پچکی ہوئی جگہاں زمین وانگ دے ڈیلٹاؤں نوں  ظاہر کردی اے۔ مزید براں اگر جھیل کسے پچکے ہوئے حصّے وچ ہُندی اے تے اس وچ داخل ہونے والی نہراں اک ای اونچائی اُتے جاکر رک جان گیاں۔ اس طرح دا انتظام مریخ اُتے انہاں جگہاں دے ارد گرد واضح نظر آندا اے جنہاں دے بارے وچ قیاس اے کہ اوتھے پانی دے وڈے اجسام موجود سن - بشمول شمال وچ اک ممکنہ سمندر دے گرد وی۔
ایہ مضمون کچھ انہاں جگہاں دے بارے وچ وضاحت کرے گا جتھے کچھ وڈی جھیلاں ہویا کردیاں سن۔ شاید جھیلاں وچ پانی اتنے عرصے تک موجود رہیا سی کہ حیات دا ظہور ہو سکے۔
مریخی سمندراں دے مشاہداندی ثبوتاں دی تریخ
مارچ 2015 ء وچ، سائنسداناں نے دسیا کہ قدیمی پانی دی مقدار جو سمندر نوں  بنا سکدا سی اس دے ثبوت موجود نیں   ،ایہ ممکنہ طور اُتے سیارے دے شمالی نصف کرہ ول نیں   تے زمین دے بحر اوقیانوس دے حجم دا اے۔ ایہ تلاش حالیہ مریخی کرۂ فضائی وچ موجود پانی تے ڈیوٹیریم دی نسبت توں نکالی گئی اے تے اس نوں   زمین اُتے پائی جانے والی نسبت توں ملایا گیا اے، ایہ اعدادوشمار دوربینی مشاہدات توں حاصل کیتے گئے نیں  ۔ زمین اُتے موجود ڈیوٹیریم توں اٹھ گنا زیادہ مریخی قطب اُتے اس دے ذخیرے موجود نیں   (وی ایس ایم او ڈبلیو)، جس توں معلوم ہُندا اے کہ قدیمی مریخ وچ پانی دی کافی بلند سطح موجود ہوگی۔ نمائندہ کرۂ فضائی دی حاصل کردہ قدر (7 وی ایس ایم او ڈبلیو) آب و ہویا دے اثر توں متاثر نئيں اے کیونجے اس نوں   مقامی جہان گرداں توں ناپا اے، اگرچہ دوربین توں کیتی گئی پیمائش اسی افزاں دی پیمائش دی حد دے اندر نیں   جسنوں   کیوریوسٹی جہان گرد نے گیل شہابی گڑھے وچ 5-7 وی ایس ایم او ڈبلیو وچ ناپا سی۔
ویلس مرینیرس دا وادی دا نظام
پرت دار ذخیرے جو اندرونی تہاں والی ذخائر کہلاندے نیں ویلس مرینیرس دے کئی حصّوں وچ موجود نیں  خاص طور اُتے کنڈور غار تے جوینتے غار وچ جس دی وجہ توں محققین سمجھتے نیں   کہ ایہ اس وقت بنے سن جس پورا علاقہ اک عظیم جھیل سی۔ پر دوسرے کئی تصورات انہاں دی وضاحت کرنے دے لئی وی بوہت اعلیٰ نیں  ۔ مغرب وچ کنڈور غار دے بہتر درجے دی ساخت تے ارضیاندی نقشے مارچ 2015ء وچ پیش کیتے گئے جس وچ دیکھیا جاسکتا اے کہ کنڈور غار دے فرشپر موجود ذخائر تلچھٹ توں بھرے ہوئے طاس نیں   جو اک تر جوہڑ جیسی ساخت وچ جمع ہوئے سن؛ لہٰذا انہاں دی تشکیل وچ پانی کار فرما رہیا ہوۓگآ۔ اوہ معدنیات جنہاں دی تشکیل دے لئی پانی درکار ہُندا اے اوہ آئی ایل ڈی وچ پائے گئے نیں   لہٰذا نظام وچ پانی دی موجودگی نوں   تقویت ملتی اے۔ یورپی خلائی ایجنسی دے مریخ ایکسپریس نے پانی دی موجودگی وچ بننے والے معدن خام میگنیشیم سلفیٹ تے کیسرائٹ پائے جانے دے ممکنہ ثبوت حاصل کیتے نیں  ۔ اس دے علاوہ قلمی سرمئی کچا لوہے دی صورت وچ آہنی آکسائیڈ دا وی سراغ ملیا اے جس دی تشکیل وچ عام طور اُتے پانی درکار ہُندا اے۔ اگرچہ ویلس مرینیرس دے پورے علاقے وچ جھیل دی موجودگی اُتے کافی تنازع کھڑا ہویا اے، پر اوتھے چھوٹی جھیلاں دی موجودگی دی کافی معقول صورت ہوسکتی اے۔ میلس غار دے بارے وچ بطور خاص سمجھیا جاندا اے کہ اوتھے کدی کوئی جھیل موجود ہوگی کیونجے اوہ ویلس مرینیرس نظام دا سب توں گہرا حصّہ اے جو آس کول دے علاقے توں گیارہ کلومیٹر دی گہرائی وچ موجود اے، اوتھے توں مخرج نہراں شمالی میدان توں لگ بھگ 0.03 درجے دی اُتے اٹھتی ہوئی ڈھلوان اُتے نیں  ، جس دا مطلب ایہ اے کہ اگر تساں   نے گھاٹی نوں   سیال توں بھر دتا تو تساں   دے کول ایسی جھیل ہوگی جو سیال نوں   شمالی میداناں وچ بہانے توں پہلے اک کلومیٹر گہرائی تک بھرا ہوئی ہوگی۔ میلس غار ویلس مرینیرس گھاٹی دے نظام دا وسیع ترین حصّہ اے جو آئیس غار دے مشرق وچ 9.8 ° ایس، 283،6 ° ای وچ کوپریٹس چوگوشے وچ واقع اے۔ ایہ پرتاں دے ذخائر نوں   کاٹتا اے جنہاں دے بارے وچ خیال اے کہ اوہ پرانی جھیل دی تلچھٹ ہون گے تے مغرب ول وادیاں دے جال دے بہنے دی وجہ توں وجود وچ آئے سن۔ میلس غار وچ ماضی وچ پانی دی فراوانی دے ثبوت ایم آر او توں دریافت شدہ آبیدہ گندھک توں ملے نیں   جن نوں   بننے دے لئی پانی دی ضرورت ہُندی اے۔ اس دے علاوہ جنوب مغربی میلس غار اُتے کیتی گئی اک حالیہ تحقیق جس نوں   اعلیٰ ریزولوشن دے حامل شبیہ ساز توں مقام نگاری تے طیفی اطلاعات دی مدد توں پنکھ صورت دی ساختاں نوں   پایا۔ پنکھاں نے انہاں ودھدے ہوئے ثبوتاں وچ مزید اضافہ کیتا جس وچ سمجھیا جادا سی کہ میلس غار وچ کدی جھیل موجود سی جس دی سطح وچ اتار چڑھاؤ رہدا سی۔ میلس غار دے جنوب مغرب حصّے وچ مقامی وادیاں دے بہتے ہوئے جال توں اک جھیل بن سکدی سی۔ کیتھ ہیریسن تے میری چپمین ویلس مرینیرس دے مشرقی حصّے بالخصوص کوپریٹس غار وچ جھیل دے مضبوط ثبوت نوں   بیان کر دے نیں  ۔ اس دی اوسطاً گہرائی 842 میٹر دی ہوگی - ویلس مرینیرس دے حصّوں دی 5 تا 10 کلومیٹر گہرائی توں کہاں زیادہ کم۔ اس دے باوجود اس دی 110,000 مکعب میٹر دی مقدار زمین دے جھیل کیسپین تے بحیرہ اسود دے مقابلے دی ہوگی۔ اس طرح دی جھیل دے اہم ثبوت اس سطح اُتے تختاں دی موجودگی اے جس دے مطابق نمونہ بتاندا اے کہ جھیل نوں   کہاں ہونا چاہیے۔ اس دے علاوہ ایاوس غار دے پست نقطے جتھے اُتے پانی دے بہنے دا اندازہ لایا جاندا اے اوہ بہتے ہوئے خدوخال توں نشان زدہ نیں  ۔ خدوخال دیکھ کر ایسا لگتا اے کہ بہاؤ اک چھوٹے نقطہ اُتے اک نال آیا ہوۓگآ تے کافی زیادہ کٹاؤ کیتا ہوۓگآ۔
جیزیرو (شہابی گڑھا)
جیزیرو مریخ اُتے اک شہابی گڑھا اے جو سیرٹس اکبر چوگوشے وچ 18.855 ° این 77.519 ° ای وچ واقع اے۔ شہابی گڑھے دا قطر لگ بھگ 49.0 کلومیٹر (30.4 میل) اے۔ پانی توں کسے زمانے وچ لبریز سمجھیا جانے والا شہابی گڑھا اک پنکھ شکل دا ڈیلٹا رکھتا اے جس وچ مٹی دی بہتات اے۔
راکنگہیم کاؤنٹی
راکنگہیم امریکی صوبے نیو ہیمپشائر دی اک کاؤنٹی اے۔
لو سیکسن
لو سیکسن جرمنی تے نیدرلینڈز چ بولی جان والی اک بولی اے۔
پُھلاں بھری چنگیر
کتاب
منکھ دی چرتر اساری وچّ ساہت دا بہت وڈا ہتھ ہے ۔اسے کرکے نفسیاتدان اتے مفکر بچے دی دماغی اتے عقلی ترقی  لئی بال ساہت نوں خاھ اہمیت دندے ہن ۔پنجابی بال ساہت نوں دو حھےآں وچّ ونڈ سکدے ہا پہلے حصے وچ اوہ سارا بال ساہت آؤندا جہڑا زبانی روپ وچ پرچلت ہے اس ساہت نوں بچیاں نے کھیڈیا ہویا ہی گروہی روپ وچ سرجیا تے لسکاریا ہے۔ایہہ پیڑھیؤ پیڑھی ساڈے  تیکر پجا ہے۔ایہہ لوریاں،ککلی،لوہڑی تے سانجھی دے گیتاں،لوک کھیڈاں،بجھارت اتے لوک کتھاواں دے روپ وچ مہیا ہے۔
لمبرڈ
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
پُھلاں بھری چنگیر
لوہڑی دے گیت
سکھدیو سنگھ مادپری نے پھلاں بھری چنگیر پستک وچّ لوہڑی بارے اتے اس نال سبندھت گیتاں بارے جانکاری دتی ہے ۔ لوہڑی دا تیوہار پنجابیاں دا حرمن پیارا تیوہار ہے جو پوہ دے مہینے دی آخری رات نوں منایا جاندا ہے ۔لوہڑی نوَ جنمے منڈیاں اتے نوَ ویاہے جوڑیاں دی خوشی وچّ منائی جاندی ہے ۔ کڑیاں دیاں وکھریاں ٹولیاں ہندیاں ہن منڈے وکھرے ہو کے لوہڑی منگدے ہن۔سکھدیو سنگھ مادپری لوہڑی دے گیتاں نوں دو ورگاں وچ ونڈدا ہے ۔ پا نی مائی پا کالے کتے نوں وی پا کالا کتا دئے ودھائی تیری جیوے مجھی گائیں مجھی گائیں نے دتا دودھ تیرے جیون ستے پتّ ستا پتاں دی کڑمائی سانوں شیر شکر پائی کوٹھے تے پنجالی تیرے منڈے ہونگے چالی ساڈی لوہڑی منا دے
حوالے
گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:لوکدھارا گٹھ:کتاباںگٹھ:پنجابی ساہت
ہیریٹ ٹبمین
ڈورچیسٹر کاؤنٹی، میریلینڈ وچ اکّ غلام وجوں جم ہوئی، تبمن نوں اکّ بچے دے روپ وچ اس دے وکھ-وکھ ماسٹراں ولوں کٹیا گیا۔ زندگی دے مڈھلے ویلے وچ، اس دے سر وچ اکّ گمبھیر سٹّ وجی جدوں مالک کسے اکّ غلام نوکر نوں مارن دے ارادے نال بھاری دھات زور نال مارنی چاہی، پر اوہ دھات اس نوکر دی بجائے تبمن نوں جا وجی۔ سٹّ وجن کارن اس نوں چکر آؤنے، درد ہونا اتے بہت ادھک مقدار وچ نیند آؤنا (ہائیپرسومنیا)، جو اس دی پوری زندگی وچ اسے طرحاں چلدا رہا۔ اس گمبھیر سٹّ دے لگن توں بعد، ٹیوبمن نے عجیب دکھاں اتے کئی ترسہاں دے سپنیاں دا تجربہ کرنا شروع کیتا، جس نوں اس نے پرماتما ولوں دتیاں نصیحتاں منیا۔ ایہناں تزربیاں نے، اس دی میتھوڈسٹ نال مل کے، اس نوں مذہبی شردھاوان بنن دی اگوائی کرن وچ مدد کیتی۔
سیٹ تھیوری
سیٹ تھیوری میتھمیٹکس دا اک انگ اے جیدے ج سیٹاں نوں پڑھی دا اے سیٹ چیزاں دے اکٹھ نوں کیندے نیں۔
معاہدہ امبرسر (1846ء)
دفعات
دفعہ 5 جے مہاراجہ گلاب سنگھ تے ریاست لاہور یا کِس‏ے پڑوسی ریاست دے درمیان وچ کوئی تنازع مسئلہ کھڑا ہوئے تاں طے کرنے دے لئی انہاں نو‏ں حکومت برطانیہ نو‏‏ں ثالث مقرر کرنا ہوئے گا۔ تے حکومت برطانیہ دا فیصلہ انہاں دے لئی قابل قبول ہوئے گا۔
دفعہ 6 مہاراجہ گلاب سنگھ تے انہاں دے ورثا اپنی تمام قوت دے نال برطانوی سپاہیاں دے نال شامل ہوئے جان گے، جدو‏ں اوہ پہاڑاں اُتے یا انہاں دے مقبوضہ علاقےآں دے پڑوس وچ مصروف ہون گے۔
مکویان گوریوچ مگ-19
مکویان گوریوچ مگ-19 سوویت یونین دا جیٹ لڑاکا جعاز سی۔ اے مکویان دا پہلا جعاز سی جیدے دو انجن سن تے اے پہلا سوویت جعاز سی جیڑا آواز توں تیز اڈ سکدا سی۔ اے ویتنام دی جنگ وچ اپنے توں زیادہ چنگے امریکی جعازاں دے خلاف اڈایا گیا سی۔
ملا عبد الرؤف
وفات
ملا عبد الرؤوف 9 فروری 2015ء نو‏‏ں صوبہ ہلمند وچ امریکی فضائیہ دے اک ڈرون حملے وچ ماریا گیا سی۔ کہیا جاندا سی کہ جس کار وچ اوہ سفر کررہیا سی اس وچ بارود بھریا ہويا سی تے پھٹ گیا۔ دسیا جاندا اے کہ ملیا عبد الرؤوف، اس دے بہنوئی تے چار پاکستانی عسکریت پسند مارے گئے سن ۔
فیرفیلڈ کاؤنٹی
فیرفیلڈ امریکی صوبے کنکٹیکٹ دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 354 ڈبلیو بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لودھراں چ تصیل دنیاپور چ وس رہیا اے ۔
عبدالملک بن مروان
بیرونی حملہ
رومی اپنے سابقہ علاقےآں نو‏‏ں واپس حاصل کرنے د‏‏ی خاطر اکثر اسلامی سرحدات اُتے حملے کردے رہندے سن اس وقت چونکہ ملک وچ افراتفری دا عالم سیاس لئی رومی حملہ دا خطرہ وی عبد الملک دے لئی انتہائی پریشان کن سی۔
مختار ثقفی
مختار ثقفی، اوہ لوک جنہاں نے عبد الملک دے ابتدائی ایام وچ سیاسی انتشار تو‏ں فائدہ اٹھا ک‏ے عنان حکومت اپنے ہتھو‏ں وچ لینے دیاں کوششاں کيتياں انہاں وچ مختار ثقفی نہایت اہ‏م ا‏‏ے۔ اس شخص نے توابین د‏‏ی کمان سنبھالی تے کوفہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ جس دے بعد مختار نے چن چُن دے انہاں لوکاں نو‏‏ں قتل کيتا جو امام حسین دے قتل وچ ملوث سن ۔ جنہاں وچ شمرو الجوشن، عمرو ابن شعد تے سنان وغیرہ شامل سن ۔ ابن زیاد وی دریائے زاب دے کنارے شکست کھا کر اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھیا۔ امویاں تو‏ں فارغ ہونے دے بعد مختار عبد اللہ بن زبیر د‏‏ی جانب متوجہ ہوئے۔ عبد اللہ بن زبیر نے مصعب بن زبیر نو‏‏ں اس د‏ی سرکوبی دے لئی بھیجیا تے کوفہ وچ مصعب نے اسنو‏ں قتل کر دتا۔
ابن اشعث د‏‏ی بغاوت
1۔ حجاج د‏‏ی بجائے محمد بن مروان نو‏‏ں عراق کاگورنر مقرر کيتا جائے گا