پہلی_اینگلو_سکھ_جنگ
سبھراؤں دی لڑائی
10 فروری 1846 دی سویر ہنیرے ویلے انگریز فوجاں نے چپکے-چپکے اگے ودھنا شروع کر دتا تاں جو خالصہ فوجاں اپر اچانک حملہ کرکے، اوہناں نوں بناں لڑائی دے میدان وچوں کھدیڑ دتا جاوے۔ سویر دی تھوڑھی جہی روشنی ہون ’تے سکھاں نوں انگریز فوجیاں دیاں گتیودھیاں دا پتہ لگیا تاں اوہناں نے اسی سمیں نگارے وجا کے اپنی فوج نوں لڑائی لئی تیار کر لیا۔ انگریزی توپخانے نے پورے تنّ گھنٹے لگاتار گولاباری جاری رکھی۔ خالصہ توپخانے نے وی جوابی گولاباری شروع کر دتی سی۔ خالصہ توپخانے دے اگّ اگلدے اتے شوکدے گولیاں نے انگریزی توپخانے نوں چپّ کروا دتا۔ انگریز فوج دے اک ڈویزن نے، سر رابرٹ ڈک دی اگوائی ہیٹھ، سکھ فوج دے سبھ توں کمزور پاسے ولّ ودھنا شروع کر دتا، جدھر لال سنگھ دی کمانڈ ہیٹھ تھوڑھی جہی فوج کھڑھوتی سی۔ ڈک دی ایہہ ڈویزن خالصہ فوج دے دھر اندر تک پہنچ گئی۔ پر خالصہ فوجاں دے زبردست مقابلے کارن انگریزاں دے پیر اکھڑ گئے اتے اوہناں نوں پچھے ہٹن لئی مجبور ہونا پے گیا۔ اس سمیں انگریزاں دی اک ہور فوجی ڈویزن سر گلبرٹ دی اگوائی ہیٹھ اتھے آن پہنچی۔ پر سکھاں نال ہوئی گہگچّ لڑائی وچّ انگریزاں دا بہت زیادہ نقصان ہو گیا اتے اوہناں نوں وی پچھے ہٹن لئی مجبور ہونا پے گیا۔ دوویں فوجاں دے لشکدے ہتھیاراں نال میدانے-جنگانے چمک اٹھیا۔ سر. شام سنگھ اٹاریوالا میدان وچّ فوجاں نوں ہر محاذ ’تے ہلا شیریل دندا نظر آ رہا سی۔ لڑائی وچّ انگریزاں دا زبردست جانی نقصان ہو گیا سی۔ انگریزاں نوں ہریک محاذ ’تے ہار ہی ہار پلے پے رہی سی۔ اٹاریوالا سردار انگریزاں دی بھاری جانی نقصان کردا ہویا انگریز جرنیل سر رابرٹ ڈک دے نزدیک جا پہنچیا اتے ہتھو-ہتھی لڑائی وچّ رابرٹ ڈک شام سنگھ ہتھوں ماریا گیا۔ اس سمیں انگریزی فوجاں وچّ دہشت ورگا ماحول بن گیا سی۔ انگریزی فوجاں نے اٹاریوالا سردار نوں چارو طرفوں گھیر کے اس دا سریر گولیاں نال چھلنی-چھلنی کر دتا۔ اس طرحاں س. شام سنگھ اٹاریوالا میدانے جنگ وچّ جوجھدا ہویا دیش اتے قوم لئی شہادت دا جام پی گیا۔ انگریزاں دی اجیہی پتلی حالت نوں ویکھ کے لال سنگھ اتے تیز سنگھ میدان وچوں بھجّ کے ستلج دا دریا پار کرکے جرنیلاں نے جاندے-جاندے بیڑیاں دے پل نوں توپاں نال اڈا دتا۔ انگریزاں نال ہوئے سمجھوتے مطابق گلاب سنگھ نے سویرے توں ہی گولہ-بارود اتے کھان-پین دا سامان بھیجنا بند کیتا ہویا سی۔ خالصہ فوجاں کول پہلاں ہی موجود گولہ-بارود اتے ہور ہتھیاراں نال میدان وچّ نائکاں دی طرحاں جوجھ رہے  سن اتے انگریزاں دے آہو لاہ رہے سن۔ خالصہ فوجاں دی نازک ستھتی دے باو جود خالصہ فوجاں اپنے پورے جاہو-جلال اتے چڑھدی کلا دے ثبوت دے رہیاں سن۔ ‘‘بولے سو نہال’’ دے جیکاریاں نال دھرتی آکاش گونج رہا سی۔ بھکھے-بھانیے  سکھ فوجیاں دی حالت بہت نازک ہو گئی تاں اوہناں نے لڑائی جاری رکھدے ہوئے دریا ولّ نوں پچھے ہٹنا شروع کر دتا تاں جو دریا پار کرکے دوجے کنڈھے ’تے پہنچ کے، اتھوں ہتھیار پراپت کرکے، مورچابندی کرکے جنگ جاری رکھی جا سکے۔ پر غدار جرنیلاں نے تاں بیڑیاں دا پل پہلاں ہی توڑ دتا سی۔ سکھ فوجیاں نے دریا وچّ تیر کے دوجے کنڈھے ’تے پہنچ سکن۔ انگریزاں نے دریا دے کنڈھے ’تے توپاں بیڑ دتیاں اتے دریا وچّ تیر رہے سکھاں اتے بمباری شروع کر دتی۔ سینکڑے انگریز فوجیاں نے بندوقاں نال وی گولیاں چلاؤنیاں شروع کر دتیاں تاں جو کوئی سکھ دریا پار نہ کر سکے۔ سبھراواں دی لڑائی اتنی زیادہ بھیانک اتے تباہکنّ سی کہ گورنر جنرل لارڈ ہارڈنگ وی گمبھیر روپ وچّ زخمی ہو گیا سی۔ اس کارن اوہ ترن-پھرن توں وی نقارہ ہو گیا سی۔ اس دا اک ہتھ تاں پہلاں ہی ٹٹا ہویا سی جس کارن ہندوستانی لوک اس نوں ٹنڈی-لاٹی آکھدے ہندے سن۔ س جت پچھوں انگریزاں دی فوج نے ستلج دریا نوں پار کرکے لاہور ولّ کوچ کیتا۔ راہ وچّ سکھاں نے انگریزی فوج دا کوئی رستہ نہ روکیا گیا اتے اوہ 20 فروری، 1846 نوں لاہور پہنچ گی۔