cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چک 35 دس آر
چک 35 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
ضلع بارپیٹا
ضلع بارپیٹا پعارت دے صوبے آسام دا اک ضلع اے۔
چھتری
چھتری پنجابی دے شبد چھت توں بݨیا اے۔ چھتری دا وی اوہی کم اے جیہڑا چھت دا اے۔ چھتری لوکاں تے جانوراں نوں اُپروں ڈھاک کے مینھ تے دُھپ توں بچاؤندی تے چھاں دیندی اے۔ چھتری دی چھت پیراشوٹ، کپڑے یا پلاسٹک دی بݨی ہُندی اے تے زیادہ تر گول ہُندی اے۔ تھلے لکڑی، پلاسٹک، سٹیل یا لوہے دا ڈنڈا ہُندا اے تے تھلیوں ایہدی مُٹھ بݨی ہوئی ہُندی اے جتھوں چھتری نوں پھڑیا جاندا اے۔
ٹوئے آلی لیٹرین
ٹوئے آلی لیٹرین پراݨے زمانے وچ پنڈاں تھاںواں چ ہُندی سی ہُݨ وی کدھرے کدھرے تھاںواں تے ایہ لیٹرین بݨائی تے ورتی جاندی اے۔ اک وڈا سارا کھوہ یا گرکݨی پَٹ کے اوہدے اُتے پتھر یا لکڑ دا اک وڈا ڈھکݨ رکھ دتا جاندا اے تے گبھے اک مھورا رکھیا جاندا اے جتھوں ٹٹی تے مُوتر تھلے کھوہ وچ ڈِگھدے رہندے نیں۔ ٹٹی تھلے زمین وچ ڈِگھݨ نال محول صاف رہندا تے بیماریاں نئیں پھیلدیاں۔
جمبول جبائیف
حالاتِ زندگی
قازقستان وچ انہاں دے آبائی شہر دا نام انہاں نو‏ں دے نام اُتے جمبول رکھیا گیا۔ حب الوطنی دی جنگِ عظیم دے برساں وچ انہاں دیاں نظماں اخباراں تے رسالےآں وچ شائع ہوئیاں تے انہاں تو‏ں سرخ فوج دے جانبازاں نے جنگی کارنامے انجام دینے دا وجدان حاصل کیتا۔ 80px|thumb|بائاں| سوویت یونین دا جاری کیتا گیا جمبول دا 125 سالہ جشن پیدائش دی یاد وچ ڈاک ٹکٹ
جمبول جبائیف نے بچپن ہی تو‏ں تنبورا چلانا سیکھا۔ 14 سال دی عمر وچ گھر چھڈ کے تنبورے دے نال روايتی لوگ گلوکاری شروع کيتی۔
وڈا پاپوی پپسٹرل
بارلے جوڑ
Kelaart's pipistrelle
ڈالٹن ماڈل
جان ڈالٹن اک انگریز سائینسدان سی اونے ایٹماں بارے دساں دتیاں جیڑیاں ڈالٹن ماڈل اکھواندیاں نیں۔
قرآن تے فزکس
حوالے
گٹھ:قرآن
ابن الہائم
ابو عباس شہاب الدين احمد بن عماد الدین بن علی (عربی زبان: ابن الهائم)، المعروف ابن الہائم (fl. c. 1213) قرون وسطیٰ دے مسلمان ماہر فلکیات ہور ریاضی جن دا تعلق اشبیلیہ، اندلس توں سی۔ مصر وچ 753ھ کو پیدا ہوئے تے اوتھے ای 815ھ نوں وفات پائی، ریاضی دان ہور فقیہ سن۔ قیمتی کتاباں چھڈیاں جنہاں وچ قابلِ ذکر تصانیف ایہ نیں: رسالہ اللمع فی الحساب، کتاب حاو فی الحساب، کتاب المعونہ فی الحساب الہوائی، حساب وچ “مرشد الطالب الی اسنی المطالب”، “کتاب المقنع” ایہ اک قصیدہ اے جس دے 59 شعری قطعات وچ علم جبر بیان کیتا گیا اے۔
منچوری چیری
منچوری چیری پھلواے بوٹیاں دے گلاب ٹبر دا اک پت چڑی رکھ اے۔ایہ اتری جڑھدے ایشیاء دا واسی اے۔
تھاں
اے کسے وڈے تھاں جینوں انگریزی چ (Region) کیندے نیں کیہ سکدے آں۔ تے اینج اے صوبے دے برابر وی ہوسکدی اے.
تحصیل سرائے عالمگیر
سرائے عالمگیر پنجاب دے ضلع گجرات دی اک تحصیل اے ۔
مصری پپسٹرل
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
چک 39 دس آر
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
لپی
ہور دیکھو
گٹھ:لپی گٹھ:لپیاں گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:لسانیات گٹھ:بولی علم گٹھ:بولی پڑھت
ویلنگٹن
2009ء دے اندازےآں دے مطابق شہر دی آبادی تقریبا دو لاکھ ہے جس چ وڈی اکثریت یورپی النسل ہے جدوں کہ مقامی ماؤری نسل دے باشندے سبتوں وڈی اقلیت نیں۔
ضلع کمرپ میٹروپولیٹن
گٹھ:آسام دے ضلعے
بٹی خیل
اہ‏م شخصیتاں
6. ملک فردوس خان موضع گڈی۔
نیوٹرینو
سورج تو‏ں خارج ہونے والی توانائی دا دو فیصد حصہ نیوٹرینو اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔
قسماں
ان تِناں نیوٹرینو دے فنا کنندہ ذرے (anti particle) وی ہُندے نيں جنہاں نو‏ں antineutrino کہندے نيں۔ اینٹی نیوٹرینو د‏‏ی غزل (spin) سجے طرف ہُندی ا‏‏ے۔ نیوٹرینو د‏‏ی علامت دے اُتے لکیر اینٹی نیوٹرینو نو‏‏ں ظاہر کردی اے مثلاً \bar{\nu_e} تے \bar{\nu_T}
رفتار
آئن سٹائن دے نظریہ دے مطابق مادہ کدی وی روشنی د‏‏ی رفتار یا اس تو‏ں زیادہ رفتار تو‏ں حرکت نئيں کر سکدا۔ فوٹون روشنی د‏‏ی رفتار تو‏ں اس لئی حرکت کر سکدا اے کیونکہ اوہدی حالت سکو‏ن د‏‏ی کمیت (rest mass) صفر ہُندی اے تے حرکت کردے ہوئے فوٹون وچ جو کمیت ہُندی اے اوہ اوہدی حرکت د‏‏ی وجہ نال ہُندی ا‏‏ے۔ جے نیوٹرینو وچ تھوڑی بہت وی حالت سکو‏ن د‏‏ی کمیت اے تاں اوہدی رفتار روشنی د‏‏ی رفتار تو‏ں لازماً کم ہوئے گی۔
سالرز
سالرز فرانس دے صوبے اوورن دے ضلعے کنٹال دا اک پنڈ اے۔ ایہ پنڈ فرانس دے سوہنے پنڈاں وچ گنیا جاندا اے۔
ضلع عادل آباد
ضلع عادل آباد پعارت دے صوبے آندھراپردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:آندھراپردیش دے ضلعے
قرآن تے طب
شہد : نوع انسانی دے لئی شفا
ترجمہ :  اس مکھی دے (پیٹ دے ) اندر تو‏ں رنگ برنگ دا اک شربت نکلدا اے جس وچ شفا اے لوکاں دے لئی ۔
نشانات انگشت ( Finger Prints)
سوال ایہ اے کہ جدو‏ں قرآن پاک انساناں د‏‏ی انفرادی شناخت د‏‏ی گل کر رہاہے تاں  انگلیاں د‏‏ی پوراں  دا خصوصیت تو‏ں تذکرہ کیو‏ں کر رہاہے؟ سرفرانسس گولڈ (Frances Gold) د‏‏ی تحقیق دے بعد 1880ء وچ نشانات انگشت( finger prints) نو‏‏ں شناخت دے سائنسی طریقے دا درجہ حاصل ہويا۔ اج اسيں ایہ جاندے نيں۔ کہ اس دنیا وچ کوئی تو‏ں وی دو افراد د‏‏ی انگلیاں دے نشانات دا نمونہ بالکل اک جداں نئيں ہو سکدا۔ حتٰی کہ اسيں شکل جڑواں افراد کحالے نئيں ایہی وجہ اے کہ اج دنیا بھر وچ مجرماں د‏‏ی شنا خت دے لئی انہاں دے نشا نا ت ِا نگشت ہی استعمال کیتے جا تے نيں۔ کیتا کویٔی بتاسکتاہے کہ اج تو‏ں ١٤٠٠سال پہلے کس نو‏‏ں نشانات انگشت د‏‏ی انفرادیت دے بارے وچ معلوم تھا؟ یقینا ایہ علم رکھنے والی ذات اللہ تعالیٰ دے سوا تے کسی د‏‏ی نئيں ہو سکدی سی۔
جلد وچ درد دے اخذے ( Pain Receptors)
اِنَّ الَّزِیْنَ کَفَرُوْ ا بِاٰ یٰتِنَا سَوْفَ نُصْلِیْھِمْ نَا رًا ط کُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُوْدُھُمْ بَدَّ لْنٰھُمْ جُلُوْ دًا غَیْرَھَا لِیَذُ وْ قُوا الْعَذَابَ ط اِنَّ اللّٰہَ کَا نَ عَزِیزً ا حَکِیْمًا ہ
ترجمہ۔:جن لوکاں نے ساڈی آیات ما ننے تو‏ں انکار کر دتا اے انہاں نو‏ں بالیقین اسيں اگ وچ جھونکاں گے تے جدو‏ں اس دے بدن د‏‏ی کھل گَل جائے گی تاں اسدیاں جگہ دوسری کھل پیدا کر دیؤ گے تاکہ اوہ خوب عذاب دا مزہ چکھاں۔ اللہ وڈی قدرت رکھتاہے اوراپنے فیصلےآں نو‏‏ں عمل وچ لیانے د‏‏ی حکمت نو‏‏ں خوب جانتاا‏‏ے۔
لداخ
تریخ
1999 دی کارگل لڑائی، جسنوں بھارتی فوج ولوں "آپریشن وجے" آکھیا گیا، دوران پاکستانی فوجی ٹولیاں لہندے لداخ دے کجھ حصیاں ارتھات سرینگر لیہینگر شاہ راہ اتے نگرانی رکھدے علاقے کارگل، دراس، مشکوہ، بتلیک اتے چورباتلا وچّ گھس گئیاں۔ بھارتی فوج ولوں ودیاں فوجی کاروائیاں جاری کیتیاں گئیاں۔ پاکستانی منڈلیاں نوں بھارتی پاسے دی کنٹرول لین توں باہر کڈھیا گیا جسدی بھارتی سرکار لحاظ رکھدی سی اتے جسنوں بھارتی فوجاں ولوں نہیں پار کیتا گیا۔ بھارتی دی جنتا ولوں بھارت سرکار دی آلوچنا کیتی گئی سی کیونکہ بھارت جغرافیائی سرحداں دا لحاظ اپنے مخالفاں، پاکستان اتے چین نالوں زیادہ رکھدا سی۔
قرآن تے فلکیات
کائنات د‏‏ی تخلیق :بگ بینگ (Big Bang)
اس قرآنی آیت اور’’بگ بینگ‘‘ دے درمیان حیرت انگیز مماثلت تو‏ں انکار ممکن ہی نئيں ! ایہ کِداں ممکن اے کہ اک کتاب جو اج تو‏ں 1400سال پہلے عرب دے ریگستاناں وچ ظاہر ہوئی اپنے اندر ایسی غیر معمولی سائنسی حقیقت لئی ہوئے ہوئے۔
پھیلدی ہوئی کائنات
وَ السَّمَآ ئَ بَنَیْنٰھَا بِاَ یْدٍ وَّ اِ نَّ لَمُوْ سِعُوْ نَ ہ
لداخ
جغرافیہ
سرو تے زنسکر گھاٹیاں ہمالہ اتے زنسکر لڑی نال گھریا ہویا اک وشال اؤلو بناؤندیاں نیں۔ رانگدوم، سرو گھاٹی دی سبھ توں اچی آباد تھاں اے جیس توں بعد ایہہ گھاٹی پینسی-لانسی، زنسکر دوار، کول4،400 میٹر دی اچائی 'تے چلی جاندی اے۔ کارگل، سرو گھاٹی دا اکو-اک نگر، لداخ دا دوجا سبھ توں اہم نگر اے۔ ایہہ 1947 توں پہلاں وپار قافلیاں دے راہاں اتے اک پرمکھ پڑاؤ سی جو سرینگر، لہہ، سکردو اتے پادوم توں لگبھگ اکو جہے 230 کلومیٹر دی وتھّ 'تے ستھتّ اے۔ زنسکر گھاٹی ستود اتے لنگناک دریاواں دے حوض وچّ پیندی اے۔ اس کھیتر وچّ بھاری برفباری ہندی اے؛ پینسی صرف جون توں ادھ-اکتوبر تکّ کھلا رہندا اے۔ دراس اتے مشکوہ گھاٹی لداخ دے لہندے سرے نیں۔
سندھ دریا لداخ دا مکھ-سہارا اے۔ زیادہ تر پرمکھ اتہاسی اتے اج دے نگر — شے، لہہ، بسگو اتے تنگموسگنگ (پر کارگل نہیں)، سندھ دریا کول ستھتّ نیں۔ 1947 دی ہند پاکستان جنگ مگروں ہندواں ولوں پوتر(پاک) منے جاندے اس دریا دا لداخ وچّ وہن والا حصہ ہی بھارت وچّ رہِ گیا۔
قرآن تے فلکیات
زمین د‏‏ی کروی (گول نہا Spherical) ساخت
ابتدائی زمانےآں دے لوک ایہ یقین رکھدے سن کہ زمین چپٹی (یعنی بالکل اک پلیٹ د‏‏ی طرح ہموار) اے ایہی وجہ اے کہ صدیاں تک انسان صرف اسی وجہ تو‏ں دور دراز دا سفر کرنے تو‏ں خوفزدہ رہیا کہ کدرے اوہ زمین دے کنارےآں تو‏ں گرنہ پئے ! سر فرانسس ڈریک (Sir Frances Drek) اوہ پہلا آدمی سی جس نے 1597ء وچ زمین دے گرد (سمند ر دے راستے) کشتی دے ذریعے چکر لگایا تے عملاً ایہ ثابت کیتا کہ زمین گول (کروی) ا‏‏ے۔
چاند د‏‏ی روشنی، منعکس شدہ (Reflected) روشنی اے
ترجمہ:۔ کیتا دیکھدے نئيں ہو کہ اللہ تعالیٰ نے کس طرح ست آسمان تہ در تہ بنائے تے انہاں وچ چاند نو‏‏ں نور تے سورج نو‏‏ں چراغ بنایا۔
سورج گھُمدا اے
ترجمہ:۔ تے اوہ اللہ ہی اے جس نے رات تے دن بنائے تے سورج تے چاند نو‏‏ں پیدا کیہ ایہ سب (فلکی اجسام) اپنے اپنے مدار وچ گھوم رہے نيں۔
اسی طرح جدو‏ں آ پ ایہ لفظ سَبَحَا  کسی آسمانی جسم (جرم فلکی ) سورج دے لئی استعمال کرن گے تاں اس دا مطلب صرف ایہ نئيں ہوئے گا کہ اوہ جسم خلا وچ حرکت کر رہیا اے، بلکہ اس دا پورا مطلب ایہ ہوگاکہ کوئی ایسا جسم جو خلا وچ حرکت کرنے دے نال نال اپنے محور(axis) اُتے وی گھوم رہیا ا‏‏ے۔ اج سکولاں د‏‏ی بیشتر نصابی کتاباں نے اپنی معلومات درست کردے ہوئے ایہ حقیقت شامل کرلئی اے کہ سورج اپنے محور اُتے گرد ش وی کر رہیا ا‏‏ے۔ سورج د‏‏ی محوری گردش د‏‏ی تصدیق کسی ایداں مشاہدات‏ی سازو سامان د‏‏ی مدد تو‏ں آسانی د‏‏ی جا سکدی اے جو سورج دا عکس کسی میز جتنی وڈی جگہ اُتے پھیلیا ک‏ے دکھا سک‏‏ے، اسی طرح نابیناپن دے خطرے تو‏ں دو چار ہوئے بغیر سورج دے عکس دا مشاہدہ کیتا جا سک‏‏ے گا۔ ایہ دیکھیا گیا اے کہ سورج د‏‏ی سطح اُتے دھبے نيں جو اپنا اک چکر تقریباً پچیس دن وچ مکمل ک‏ے لیندے نيں۔ مطلب ایہ کہ سورج نو‏‏ں اپنے محور دے گرد اک چکر پوار کرنے کرنے وچ تقریباً پچیس دن لگ جاندے نيں۔ استو‏ں علاوہ سورج تقریباً 240کلو میٹر فی سکینڈ د‏‏ی رفتار تو‏ں (اپنے سیارےآں سمیت) خلا وچ سفر کر رہیا ا‏‏ے۔ اس رفتا ر تو‏ں ایہ تقریباً ویہہ کروڑ سال وچ ساڈی ملکی وے (Milky Way) کہکشاں دے گرد اپنا اک چکر مکمل کردا ا‏‏ے۔
یہ آیت مبارکہ اک ایسی بنیادی تے اہ‏م حقیقت د‏‏ی جانب اشارہ کردی اے جسنو‏ں جدید فلکیات نے قدرے حال ہی وچ دریافت کیتا اے، یعنی چاند تے سورج دے انفرادی مداراں د‏‏ی موجودگی تے حرکت کردے ہوئے خلا وچ انہاں دا سفر کرنا۔
سورج بجھ جائے گا
وَالشَّمْسُ تَجْرِیْ لِمُسْتَقَرٍٍّ لَّھَا ط ذٰلِکَ تَقْدِ یْرُ الْعَزِیزِ الْعَلِیْمِ ہ
سید علی نقی نقوی نجفی
علمی صلاحیت
تدریس دا سلسلہ وی جاری سی ،ـ کچھ عرصے تک بحثیت مدرس، مدرسہ ناظمیہ وچ وی معقولات د‏‏ی تدریس کیت‏‏ی ،ـ
اساتذہ
لکھنؤ وچ مندرجہ ذیل حضرات تو‏ں آپ نے کسب فیض کیتا :
اجازۂ اجتہاد
9: آیت اللہ شیخ محمد حسین تہرانی
10: آیت اللہ شیخ کاظم شیرازی
11: آیت اللہ میرزا ابو الحسن مشکینی
علمی خدمات
آپ د‏‏ی علمی زندگی نو‏‏ں تن حصےآں : خطابت،  تدریس  تے  تحریر  وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے ـ
عربی تحریراں
علامہ سید علی نقی اعلیٰ اللہ مقامہ د‏‏یاں عربی کتاباں د‏‏ی فہرست :
بھوٹان
نگالوپ، شارچوپ، لہوٹشامپا، لیپچا تے قبائلی لوک بھوٹان دیاں نسلی ٹولیاں نیں۔ بھوٹان وچ 770 پنچھیاں دیاں تے 5400 بوٹیاں دیاں ونڈاں نیں۔
کیلونا، برٹش کولمبیا
معیشت
کیلونا وچ خدمات دا شعبہ معاشی اعتبار تو‏ں اہ‏م ترین ا‏‏ے۔ سیاحتی حوالے تو‏ں اوکناگن وادی وچ ایہ سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ گرمیاں وچ کشتی رانی، گالف، پہاڑاں اُتے چڑھنا تے سائیکل سواری جدو‏ں کہ سردیاں وچ الپائن سکیئنگ تے نارڈک سکیئنگ مرغوب ترین مشاغل ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے بننے والی شراباں بین الاقوامی طور اُتے مشہور ني‏‏‏‏ں۔ شہر دے ارد گرد تے جنوب وچ انگوراں دے باغات نيں تے شراب کشید کرنے دے کارخانےآں دے لئی بہترین شمار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ کیلونا وچ سن رائپ نامی کمپنی موجود اے جو پھلاں دے رس تے کھانے پینے د‏‏ی اشیاء بنانے دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ اوکناگن کالج تے یونیورسٹی آف برٹش کولمبیا اوکناگن اعلٰی تعلیم دے لئی اہ‏م مراکز ني‏‏‏‏ں۔ اوکناگن کالج وچ 5000 کل وقتی طلبہ پڑھدے ني‏‏‏‏ں۔ یونیورسٹی آف برٹش کولمبیا اوکناگن وچ 6000 کل وقتی طلبہ پڑھدے ني‏‏‏‏ں۔
آبادی
2001 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ایتھ‏ے د‏‏ی کل آبادی 96288 افراد اُتے مشتمل سی۔
شاہراہاں
اوکناگن وادی وینکوور دے رہائشیاں دے لئی اہ‏م تفریح گاہ ا‏‏ے۔ 1986 وچ ایتھ‏ے وینکوور تک اک فری وے بنائی گئی جس تو‏ں دونے شہراں د‏‏ی مسافت 2 گھینٹے کم ہوئے گئی ا‏‏ے۔ ہن ایہ 425 کلومیٹر دا فاصلہ آسانی تو‏ں 4 گھنٹےآں وچ طے ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ ہائی وے نمبر 33 جو ہائی وے نمبر 97 نو‏‏ں ملاندی اے، جنوب مشرق تو‏ں شہر وچ داخلے تے اخراج دا اک ذریعہ ا‏‏ے۔
چک 42 دس آر
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
مسلم دور وچ پارسی رہتل دی تباہی دی حقیقت
مسلم دور وچ پارسی رہتل تے علوم فنون د‏‏ی تباہی دا افسانہ
ہم اِس بھیانك منظر كو تریخ كی روشنی وچ دیكھ كر فیصلہ كراں گے آیا اس كی كوئی اصلیت اے یا محض انشا پردازانہ طلسم بندی۔ اِس بحث كی تنقیح دے لئی اساں ذیل دے چار پوائنٹس دا استقصا كیا ا‏‏ے۔
پنج صدیاں كی خاموشی
یونانی تسلّط دے زمانہ وچ مصنفینِ یونان نے جو كچھ ساڈے لئی چھڈیا اے اس تو‏ں معلوم ہُندا اے كہ اسكندر نے ایرانی مرداں كو اپنی فوج وچ بھرتی كركے تے ایرانی عورتاں كو اپنے سپاہیاں، امیراں تے تمام یونانی باشندےآں دے تصرّف وچ دیكر ایران كی قوم كو یونان وچ جذب كرلیا سی۔ یونانی عصمت فروش عورتاں وی كثرت تو‏ں ایران وچ پئی پھردیاں سن
ایرانی مذہبی كتاب كھو بیٹھے
اس دا سبب تاخت اسكندری دے علاوہ زیادہ تر ایرانی طرزِ تحریر دا نقص تے اہلِ ایران كی علم تو‏ں بے نیازی سی۔ عہدِ اسكندری تو‏ں حكمتِ یونان كی جو كچھ روشنی ایران وچ پہنچنے لگی سی اوہ وی بہت جلد حكومتِ یونان دے زوال دے نال زائل ہوگئی۔
ہیلہ سلاسی
1916 توں 1928 تک ایتھوپیئن سامراج دا کراؤن پرنس اتے ریجینٹ سی، اتے پھر 1928 توں 1930 تک کنگ اتے ریجینٹ اتے انت وچ 1930 توں 1974 تک بادشاہ رہا۔ اوہ جدید ایتھوپیئن اتہاس وچ اک متاثرکن شخصیت اے۔ [7] اوہ سلیمان دے خاندان دا اک میمبر سی جس نے بادشاہ مینیلک پہلے نال اپنے ٹبر دا پتہ لگایا۔
مسلم دور وچ پارسی رہتل دی تباہی دی حقیقت
مذہب ، ادبیات تے معاشرت ایران اُتے سامی/عربی اثر
استخرج ما فی مذھبا من المجوسیة والنصرانیة وكذالك القلم الذی یكتب الدیانات مستخرج من السریانی والفارسی… وبھذا القلم یكتبون انا جیلھم وكتب شرائع (اللسٹ مطبوعہ لیزك صفحہ 328)
ادبیات و معاشرت ایران اُتے عربی اثر
آخیر ساسانی دور وچ وی ایران عربی ادبیات دے اثر تو‏ں خالی نظر نئيں آندا۔ بہرام گور 438-430ء كو منذر فرمانروائے حیرہ نے فارسی، عربی، یونانی زباناں كی تعلیم دلوائی سی۔ اوہ عربی وچ بے تكلف شعر كہندا سی۔ محمد عوفی نے اس دا عربی دیوان شعر دیكھا سی تے لباب الالباب وچ اس دے چند شعر وی نقل كیے نيں تے كلام عرب دے تتبع وچ فارسی شعر دا موجد ايس‏ے كو قرار دتا ا‏‏ے۔ (جلد 1، صفحہ 19)
ہیلہ سلاسی
دیجمامت ٹپھاری، حرار دے گورنر وجوں
Jآئیاسو نوں ک osed ے گئے تحریک وچ یوگدان پاؤن والے اوہ کنزرویٹو سن جویں کہ پھتاوراری ہیبٹے گیورگس، مینیلک دوجے دے لمے ویلے توں لڑائی وزیر سن۔ اییسو نوں کoseن دی لہر نے تافری نوں ترجیح دتی، کیونکہ اسنے اگانھ ودھو اتے روڑھیوادی دھڑیاں دوواں دی حمایت حاصل کیتا۔ آخرکار، اییاسو نوں اسلام مذہب تبدیل دی بنیاد تے ک dep دتا گیا۔ [13] [27] اسدی جگہ، مینیلک II دی لڑکی (آئییاسو دی ماسی) دا نام مہارانی زیوڈتو رکھیا گیا، جدوں کہ ٹپھری نوں راس دے عہدے اُتے بٹھایا گیا اتے اسنوں وارث واضع اتے کرا Princeن پرنس بنایا گیا ۔ بجلی دی پربندھ نوں اے، جو کہ بعد، Tafari دے کردار نوں قبول کیتا Regent Plenipotentiary (Balemulu 'Inderase) اتے حقیقت حاکم بن گیا اتھوپیائی سامراج (Mangista Ityop'p'ya)۔ زیودتو راج کرنگے جدوں کہ ٹاپھری چلاؤنگے۔ [28]
مسلم دور وچ پارسی رہتل دی تباہی دی حقیقت
پارسیاں دا علمی و روحانی بخل
مذہبی اجزاء كو انہاں دے بادشاہاں دے بخل نے وی كچھ كم نقصان نہ پہنچایا۔ ایہ قبیح رسم اخفا خود زرتشت دے زمانہ تو‏ں لیكر نوشیرواں جداں عاقل بادشاہ دے عہد تك نظر آندی ا‏‏ے۔ طبری ناقل اے كہ زرتشت نے ایك كتاب عجیب و غریب خط وچ بارہ ہزار گائے دے چمڑاں اُتے لكھی ہوئی پشتاسپ بادشاہِ وقت دے حضور پیش كی تے اس دے منزّل من اللہ ہونے دا دعویٰ كیا۔ بادشاہ نے اسنو‏ں پایہء تخت اصطخر وچ محفوظ ركھوادتا تے عام لوکاں دے لئی اس دا مطالعہ ممنوع قرار دے دتا۔ ابنِ حزم كتاب الملل والنحل وچ ایك پہلوی كتاب ’’خداے نامہ‘‘ دے حوالہ تو‏ں لكھدے نيں كہ بادشاہ نوشیرواں نے شہر اردشیر خرّہ دے سوا تمام شہراں وچ مذہبی تعلیم روك دتی سی (ملاحظہ ہوئے مسٹر بی دے نریمان كی كتاب ’اثراتِ ایران بر ادبیاتِ مسلمانان)۔ اسی اخفا كی غرض تو‏ں مختلف طبقاتِ ملك دے لئی مختلف رسمِ خط دے شیوع دا حال ابن مقفع جداں مستند فاضل و عاشق فہلویات كی بولی تو‏ں وی پڑھ چكے نيں۔ (دوبارہ ملاحظہ ہو: صفحہ 16 تو‏ں 20)
پارسی علم ستويں صدی ہجری تک
قدیم پارسی لٹریچر جو کچھ وی سی تے جداں کچھ وی سی ستويں صدی ہجری تک ایران وچ موجود سی، جس دا ثبوت سانو‏ں عربی د‏‏ی تاریخاں تو‏ں ملدا اے، مصنفاں اسلام نے انہاں تو‏ں استفادہ کيتا اے، ستويں صدی دے تاتاری فتنےآں وچ جتھ‏ے سینکڑاں جلیل القدر فضلا تے انہاں دے بے بہا لکھتاں تلف ہوگئياں جے اِنہاں دے نال پارسی د‏‏ی گنت‏ی د‏‏ی دس ویہہ کتاباں وی ناپید ہوگئياں تاں انہاں دا کیہ شمار، مگر ایہ کہنا بالکل مبالغہ نہ ہوئے گا کہ پارسی وچ جو کچھ مواد قابل اعتنا سی عربی وچ منتقل کيتا گیا سی، فتح ایران تو‏ں اک صدی دے اندر اندر فارسی کی، اکثر کتاباں عربی وچ ترجمہ ہوچکیاں سن۔
تراجم
ہشام بن مالک اسوی نے جو 105ھ وچ تخت نشین ہويا، اپنے میر منشی جبلہ بن سالم نال جنگ رستم و اسفندیاد، داستان بہرام چوباں تے فارسی د‏‏ی بہت ساریاں کتاباں ترجمہ کراواں۔ اس نے 113ھ وچ اک تریخ عجم دا ترجمہ وی کرایا جو ایران د‏‏ی مفصل و مبسوط مصور تریخ سی تے مسعودی نے اسنو‏ں 303ھ وچ شہر اصطخر وچ دیکھیا سی۔ خلافت عباسیہ دے مترجم بہرام بن مروان شاہ نے خداے نامہ جو شاہنامہ دا اک اہ‏م ماخذ اے حاصل کرنا چاہیا تاں اسنو‏ں اس کتاب دے ویہہ نسخے مل گئے، عربی وچ اس کتاب دے اٹھ مختلف ترجمے حمزہ اصفہانی د‏‏ی نظر تو‏ں گذرے نيں۔ عبداللہ بن الففع مشہور فاضل و مترجم کتاباں پہلوی نے وی اس کتاب دا تے آئین نامہ ، سکیران، تے بہت ساریاں کتاباں دا عربی ترجمہ کيتا، خداے نامہ دے پنج ترجمے پنج شخصاں نے کیتے تریخ دولت ساسانی دا ترجمہ ہشام بن قاسم اصفہانی نے کيتا تے نیشا پور دے مشہور معہ بد بہرام بن مروان شاہ تو‏ں اس د‏ی اصلاح و تصحیح کرائی۔
پروفیسر نریمان
اک طرف سرجان ملکم تے پروفیسرحسین آزاد اپنے ” پارسی بھائیاں دے علوم و فنون تے رہتل و تمدن ہی نئيں بلکہ انہاں دا ایمان تے مذہب عرباں دے ہتھو‏ں غارت ہونے اُتے رقت انگیز نوحہ خوانی وچ مصروف نظر آندے نيں، دوسری طرح اُنہاں دے ” پارسی بھائی ” فرماندے نيں:
ارسطو اوناسس
کاروبار
اوناسس نے مال- سمندری زہازاں اتے ٹینکراں دا بیڑا بنایا جو آخرکار ستر سمندری جہازاں توں پار ہو گئے۔ بیڑا سودھا دے جھنڈے ہیٹھ چلایا گیا، اس نال مالکاں نے دیش دے قنوناں اتے اصولاں نوں درکنار کیتا گیا جو سرکھیا دے ماپدنڈاں اتے ملاحاں دی مزدوری اتے کم کرن دیاں حالات دی رکھیا کرنگے۔ اوناسس دے بیڑے وچ زیادہتر پنامنیئن اتے لائبیریئن جھنڈے سن اتے گھٹ قیمت تے کم کردے ویلے ٹیکس مکت ہوئے۔ اس دے کارن، اوناسس ہر ٹرانجیکشن وچ منافع بدل سکدا اے، حالانکہ اسنے وپاری نیوی مارکیٹ وچ سبھ توں گھٹ قیمتاں وچوں اک نوں چارج کیتاا۔ اوناسس نے وڈا منافع ادوں کیتا جدوں موبیل، سوسنی اتے ٹیکسکو ورگیاں وڈیاں تیل کمپنیاں نے اس نال اپنے بیڑے دی ورتوں لئی مقررہ قیمتاں اُتے لمے ویلے دے سمجھوتیاں' تے ہستاکھر کیتے، جدوں کہ اوہناں دے اپنے فلیٹاں دا پربندھن کرن وچ مشکل آئی، جو امریکہ دے جھنڈے ہیٹھ چلدی سی اتے اس طرحاں اچے پدھر اُتے۔ لاگت لگی۔
ولادیووستوک
ولادیووستوک روس] دا بحرالکاہل اتے سبتوں وڈا شہر تے بندرگاہ اے تے پریمورسکی کرائی دا انتظامی مرکز اے ۔  ایہہ روس دی چین تے  دکھنی کوریا نال سرحد دے لاگے  گولڈن ہارن بے دے سرے اتے واقع اے  ۔ ایہہ  روسی بحرالکاہل بیڑے دا ہیڈکواٹر اے  ۔ شہر دی آبادی 5،92،069 اے ۔
تریخ
1859ء چ کاؤنٹ نکولائی موراویوف آمورسکی نے ایتھے اک بحری آؤٹ پوسٹ قائم کیتی، اس دا ناں اسنے قفقاز دے علا‍قے چ روسی قلعے ولادی قفقاز دی طرز اتے ولادیووستوک رکھیا  ۔
مظفرگڑھ ریلوے اسٹیشن
مظفرگڑھ ریلوے اسٹیشن پاکستانی صوبہ پنجاب دے شہر مظفر گڑھ وچ اک ریلوے سٹیشن اے جیہنوں برطانوی ویلے 1887ء وج بنایا گیا سی۔ ایتھے پاندھی تے مال گڈیاں آندیاں نیں۔ ایہ راولپنڈی نوں کراچی نال ملانوالی پثری تے اے۔
برصغیر وچ فارسی
اچائی
اس طرحاں، اتری بھارت وچ بہت سارے لوکاں لئی فارسی دوجی بولی بن گئی؛ مظفر عالم دا کہنا اے کہ ایہہ پہلی بولی دے درجے دے نیڑے چلی گئی سی۔ 18ویں صدی تک، اپ-براعظم دے اتر وچ بہت سارے بھارتیاں کول "فارسی وچ مول بلارے دی اہلیت" سی۔
علاقائی ورتوں
ایہہ حصہ چنے ہوئے کھیتراں، خاص طور اُتے مدھ-اتری بھارت توں باہر، جو کہ اکثر برصغیر وچ اسلامی طاقت دا مرکز سی، وچ فارسی دی ورتوں اُتے اکّ نیڑے توں جھات پاؤندا اے۔
ادھار شبد
فارسی اثر والی حکومت دے شروعاتی رابطہ نقطےآں وجوں، پرحکمرانی اتے شہری جیون وچ انڈو-آریئن بولیاں وچ سبھ توں پہلے ادھار شبد آئے۔ اس شروعاتی دور وچ، نوینیاں-ملیاں غیرملکی وستواں اتے سنکلپاں دا ذکر کرن لئی، فارسی شبد اکثر لوڑ کرکے ادھار لیا جاندے سن۔ پر ہولی ہولی، فارسی شبد مکمل پدھر اُتے بھارتی بولیاں وچ پھیلن لگے۔ کزکیوز-پھراسوز نے شاعراں اتے صوفیاں نوں اس عمل لئی بہت زیادہ مطابق کارک وجوں پچھانیا؛ ایہہ لوک فارسی اتے مقامی دوویں بولیاں جاندے سن۔ دوبھاشیئے دی اپنی کردار وچ ایہہ اپنے پیروکاراں وچ وڈے پدھر تے فارسی شبد پہنچاؤن دا وسیلہ بنے سن۔ مغلاں دے ماتحت فارسی نوں جو گرو دا تھاں ملیا اس دے نتیجے وجوں فارسی ووکیبولری نوں انڈو-آریئن بولیاں وچ (لوڑ دی بجائے) ودھیرے سچیت طور تے جوڑیا گیا۔
سماجک-سیاست
جدید یگ وچ، بھاویں فارسی دی ورتوں نہیں ہو رہی اے، پر فارسی شبد ہندوستانی راہیں علاقائی بولیاں وچ جاندے رہنا جاری اے۔ اکّ اہم اداہرن پاکستان دی اے، جتھے اردو نوں قومی بولی وجوں لاگوُ کیتا گیا اے اتے اسدی مکمل ورتوں نے پاکستان دیاں سغیرملکی بولیاں اُتے فارسی-عربی دے اثر نوں ودھایا اے۔
جوروسٹریئن فارسی
پارسی بھائی چارا گجراتی دی اکّ اپبولی بولدا اے جو اوہناں دی پرکھی بولی توں متاثر اے۔ 1932 وچ، فارسی بولی وچ پہلی آواز والی فلم، دکھتر-اے-لورر ، پارسی بھارتیاں ولوں بمبئی وچ بنائی گئی سی۔ بھارت وچ زوراسٹریئن ایرانیاں دی اکّ چھوٹی جہی آبادی وی اے، جو 19ویں صدی وچ کاجار ایران وچ مذہبی ظلم توں بچن لئی پرواس کر گئی سی اتے ایہہ لوک داری بولی بولدے سن۔
مراجع
[] []
گٹھ:فارسی
قطر دا جنگلی جیون
فلورا
اس بستی وچ اگدیاں ہن۔ ماروتھل دے ماحول متعلق اسدی مطابق سمرتھاواں اس نوں دیش وچ بنسپتی دے سبھ توں عامَ روپاں وچ پیش کردی اے۔ زیگوفلم کیٹارینس اتے لیسیئم شاوی وی اس لینڈسکیپ وچ ودھن لئی مطابق ہن۔
ضلع محبوب نگر
ضلع محبوب نگر بھارت دی ریاست تلنگانا وچ اک ضلع اے ۔
بہمن
گٹھ:ایران گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:بادشاہ گٹھ:ایشیا گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:ایران دی تریخ
رومانیا دے شہراں دی لسٹ
حوالے
گٹھ:رومانیہ دے آباد تھاں
قرآن تے جدید سائنس
قرآن تے جدید سائنس یا اسلام تے سائنس، دراصل اسلام تے جدید سائنس د‏‏ی آپس وچ وابستگی، ربط تے موافقیت نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تے مسلماناں دا ایہ دعویٰ اے کہ اسلام تے جدید سائنس وچ مکمل ہ‏م آہنگی پائی جاندی ا‏‏ے۔ تے قرآن مجید وچ اک ہزار تو‏ں زیادہ آیات سائنس دے متعلق گفتگو کردیاں نيں۔ قرآن وچ موجود آیات دے متعلق حقائق جدید سائنس تو‏ں مکمل مطابقت رکھدے نيں۔
فلکیات (Astronomy)
قرآن پاک د‏‏ی درج ذیل آیات وچ ابتدائے کائنات دے متعلق دسیا گیا اے:
پھیلدی ہوئی کائنات:
نباتیات (Botany)
وَ مِنْ کُلِّ الثَّمَرٰتِ جعَلَ فِیْھَا زَوْ جَیْنِ اثْنَیْن
پودےآں د‏‏ی بعض انواع وچ غیر بارآور (non fertilized) پھُلاں تو‏ں وی پھل بن سکدے نيں۔ (جنہاں نو‏ں مجموعی طور پرپارتھینوکارپک فروٹ (parthinocarpic fruit) کہیا جاندا اے ) انہاں وچ کیلے دے علاوہ انناس، انجیر، مالٹا تے انگور وغیرہ د‏‏ی بعض قسماں شامل نيں۔ انہاں پودےآں وچ وی بہت واضح صنفی خصوصیات موجود ہُندیاں نيں۔
حیوانیات (Zoology)
حَتّٰی اِ ذَآ اَ تَوْا عَلٰی وَ ادِ النّمْلِ قَا لَتْ نَمْلَةُیّٰاَ یُّھَا النَّمْلُ ادْ خُلُوْا مَسٰکِنَکُمْ لَا یَحْطِمَنَّکُمْ سُلَیْمٰنُ وَ جُنُوْ دُ ہ وَ ھُمْ لَا یَشْعُرُوْ نَ ہ
٢) انہاں وچ کار کناں د‏‏ی تقسیم دا پیچیدہ نظام موجود اے جس وچ نگران،نگران کارکن تے مزدور وغیرہ شامل نيں۔
٤) انہاں وچ باہمی تبادلہ (communication) دا ترقی یافتہ نظام موجود ا‏‏ے۔
طب (Medicine)
شہد د‏‏ی مکھی کئی طرح دے پھلاں تے پھُلاں دا رس چوستی اے تے اسنو‏ں اپنے ہی جسم دے اندر شہد وچ تبدیل کردی ا‏‏ے۔ اس شہد نو‏‏ں اوہ اپنے چھتے وچ بنے خاناں (Cells)ماں جمع کردی ا‏‏ے۔ اج تو‏ں صرف چند صدیاں پہلے ہی انسان نو‏‏ں ایہ معلوم ہويا اے کہ شہد اصل وچ شہد د‏‏ی مکھی دے پیٹ (Belly)سے نکلدا اے، مگر ایہ حقیقت قرآن پاک نے ١٤٠٠ سال پہلے درج ذیل آیات مبارکہ وچ بیبن ک‏ے دتی سی۔
جنینیات (Embryology)
جنس کاتعین
١۔ شکم مادر د‏‏ی اگلی دیوار
ڈاکٹر کیتھ مور دا کہنا اے کہ جنینی نشو و نما دے مراحل د‏‏ی اوہ درجہ بندی جو اج ساری دنیا وچ رائج اے آسانی تو‏ں سمجھ وچ آنے والی نئيں اے کیونکہ اس وچ ہر مرحلے نو‏‏ں اک عدد( نمبر) دے ذریعے شناخت کیتا جاتاا‏‏ے۔ مثلاً مرحلہ نمبر1، مرحلہ نمبر2،وغیرہ۔ دوسری جانب قرآن پاک نے جنینی مراحل د‏‏ی جو تقسیم بیان فرمائی نيں، اسدیاں بنیادجداگانہ تے آسانی تو‏ں شناخت دے قابل حالتاں یاساختاں اُتے نيں۔ ایہی اوہ مراحل نيں جنہاں تو‏ں کوئی جنین مرحلہ وار انداز وچ گزرتاا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ ایہ حالتاں ( ساختاں) وی پہلے ازولادت نشو و نما دے مختلف مراحل د‏‏ی علمبردا رہیاں تے ایسی سائنسی توضیحات( وضاحتاں) فراہ‏م کردیاں نيں۔ جو نہایت عمدہ تے قابل فہم ہونے دے نال نال عملی اہمیت وی رکھدیاں نيں۔ رحم مادرماں انسانی جنین د‏‏ی نشو و نما دے مختلف مراحل درج ذیل آیات مبارکہ وچ وی بیان فرمایئے گئے نيں:
ترجمہ۔ جس نے تینو‏ں پیدا کیا، پھرتینو‏ں درست کیا، تینو‏ں تناسب تو‏ں بنایا تے جس صورت وچ چاہاتجھ کوجوڑ کرتیار کیتا۔
جے' مضغہ' دے مرحلے اُتے جنینن نو‏‏ں درمیان تو‏ں کاٹاجائے تے اسدیاں اندرونی حصّاں دا مطالعہ کیاجائے توسانو‏ں واضح طور اُتے نظر آئے گا کہ ( مضغہ دے اندرونی اعضاء وچو‏ں ) بیشتر پوری طرح بن چکے نيں جدو‏ں کہ بقیہ اعضاء اپنی تکمیل دے مرحلے تو‏ں گزر رہے نيں۔ پروفیسر مارشل جونسن (Prof. Marshal Johnson)کاکہنا اے کہ جے اسيں پورے جنین نو‏‏ں اک مکمل بنے ہو یے وجود دے طورپر بیان کرن تاں اسيں صرف اسی حصّے د‏‏ی گل ک‏ر رہ‏ے ہون گے جو پہلے تو‏ں مکمل ہو چکيا اے تے جے اسيں اسنو‏ں نامکمل وجود کدرے تاں پھرجنین دے انہاں حصّاں دا حوالہ دے رہے ہو گے جو حالے پوری طرح تو‏ں مکمل نئيں ہوئے بلکہ تکمیل دے مراحل طے ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ہن سوال ایہ اُٹھتاہے کہ اس موقعے اُتے جنین نو‏‏ں کیتا کہنا چاہیے : مکمل وجود یا نامکمل وجود؟ جنینی نشو و نما دے اس مرحلے د‏‏ی جو وضاحت قرآن پاک نے سانو‏ں دتی اے اس تو‏ں بہتر کوئی تے ممکن نئيں۔ قرآن پاک اس مرحلے نو‏‏ں  نیم مکمل اورنیم نامکمل  قراردیتاا‏‏ے۔ درج ذیل آیات مبارکہ ملیا خطہ فرمائیے۔
آبیات (Hydrology)
اج اسيں جس تصور نو‏‏ں آبی چکر (water cycle ) دے ناں تو‏ں جاندے نيں، اسنو‏ں پہلے 1580ء وچ برنارڈپیلیسی (Bernard Pallissy) نامی اک شخص نے پیش کیتا سی ۔ اس نے دسیا کہ سمندر اں تو‏ں کس طرح پانی بخارات وچ تبدیل ہُندی اے تے کس طرح اوہ سرد ہو ک‏ے بادلاں د‏‏ی شکل وچ آندا ا‏‏ے۔ فیر ایہ بادل خشکی اُتے اگے د‏‏ی طرف ودھدے نيں، بلند تر ہُندے نيں انہاں وچ پانی د‏‏ی تکثیف (Condensation) ہُندی اے تے بارش برستی ا‏‏ے۔ ایہ پانی جھیلاں، جھرناں، ندیاں تے دریائاں د‏‏ی شکل وچ آندا اے تے وگدا ہويا واپس سمندر وچ چلا جاندا اے اس طرح پانی دا ایہ چکر جاری رہندا اے ۔
ضلع میڈاک
گٹھ:آندھراپردیش دے ضلعے
قرآن تے جدید سائنس
بحریات (Oceanology)
ترجمہ:۔ دو سمندراں نو‏‏ں اس نے چھڈ دتا کہ باہ‏م مل جان فیر وی انہاں دے درمیان اک پردہ حائل اے جس تو‏ں اوہ تجاوز نئيں کردے۔
ابتدائی ادوار دے مفسرین قرآن دے لئی ایہ وضاحت کرنا بہت مشکل سی کہ پانی دے دو مختلف اجسام تو‏ں متعلق دو متضاد مفہوماں تو‏ں کیتا مراد ا‏‏ے۔ مطلب ایہ کہ دو طرح دے پانی نيں جو آپس وچ ملدے وی نيں اورا نکے درمیان آڑ(رُکاوٹ ) وی ا‏‏ے۔ جدید سائنس نے دریافت کیتا اے کہ جتھ‏ے جتھ‏ے دومختلف بحیرے آپس وچ ملدے نيں اوتھ‏ے اوتھ‏ے انہاں دے درمیان آڑ  وی ہُندی ا‏‏ے۔ دو بحیراں نو‏‏ں تقسیم کرنے والی رکائوٹ ایہ اے کہ انہاں وچ اک بحیرہ دا درجہ حرارت، شو ریدگی (Salinity) تے کثافت (Density) دوسرے تو‏ں مختلف ہُندے نيں۔ اج ماہرین بحریات مذکورہ آیات مبارکہ د‏‏ی بہتر وضاحت کرسکدے نيں۔ دو بحیراں دے درمیان پانی ہی د‏‏ی اک نازک رکاوٹ (طبعی قوتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ) قائم ہُندی ا‏‏ے۔ جس تو‏ں گزر کر اک بحیرے دا پانی دوسرے بحیرے وچ داخل ہُندا اے تاں اوہ اپنی امتیازی خصوصیات کھو دیندا اے تے دوسرے دے پانی دے نال ہ‏‏م جنس آمیزہ بنالیندا اے، گویا اک طرح تو‏ں ایہ رکاوٹ کسی عبوری اسيں آمیزی والے علاقے دا کم کردی اے، جو دونے بحیراں دے درمیان واقع ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ مظہر درج ذیل آیت قرآنی وچ وی بیان کیتا گیا ا‏‏ے۔
ارضیات (Geology)
ترجمہ:۔ کیہ ایہ واقعہ نئيں اے کہ اساں زمین نو‏‏ں فرش بنایا تے پہاڑاں نو‏‏ں میخاں د‏‏ی طرح گاڑ دتا۔
فعلیات (Physiology)
ترجمہ:اورتواڈے لئی مویشیاں وچ وی اک سبق موجود ا‏‏ے۔ انہاں دے پیٹ تو‏ں گوبر اورخون دے درمیان تو‏ں اسيں تواناں اک چیز پلاندے نيں، یعنی خالص دُدھ، جو پینے والےآں دے لئی نہایت خوشگوا رہ‏‏ے۔
ترجمہ:۔ تے حقیقت ایہ اے کہ تواڈے لئی مویشیاں وچ وی اک سبق ا‏‏ے۔ انہاں دے پیٹاں وچ جو کچھ اے اسی وچ اک چیز (یعنی دُدھ )ہم تواناں پلاندے نيں تے تواڈے لئی انہاں وچ بہت فائدہ وی نيں۔ انہاں وچو‏ں بعض نو‏‏ں تساں کھاندے ہوئے۔
پانی تے خشکی قرآن وچ
= 28.1%
بی-2 سپرٹ
بی-2 سپرٹ امریکہ دا بمبار جہاز اے۔ ایدی سب توں وڈی گل ایہ اے کہ ایہ ریڈار دیاں اکھاں تو چھپیا ریندا اے۔ ایہ دے اندر دو پائلٹ ہوندے نے جنا آستے اک باتھروم تے اک چھوٹا کچن وی ہیگا اے تے ایہ 11000 کلومیٹر دور تک ویری دیاں اکھاں توں چھپدے ہوۓ اپنے نشانے نوں مار سکدا اے۔ ایہدے پر ایہدی اچیچی نشانی نیں۔ ایہ امریکہ دا سب توں مشہور لکیا جہاز اے۔ ایہنوں اپنی پدھر وج سب توں ودھواں منیا گیا اے۔ ایہدے وچ 4 جیٹ انجن لگے نیں۔
شتونیوف
شتونیوف فرانس دے صوبے برگنڈی دے ضلعے کوٹے ڈی اور دا اک پنڈ اے۔ ایہ پنڈ فرانس دے سوہنے پنڈاں وچ گنیا جاندا اے۔
بیت المقدس
بیت المقدس نوں القدس وی آکھیا جاندا اے ۔ ایتھے مسلماناں دا قبلہ اول مسجد اقصی تے قبتۃ الصخرہ واقع نیں ۔ مکہ مکرمہ توں بیت المقدس دا فاصلہ 13 سو میل اے ۔ شہر 31 درجے 45 دقیقے عرض بلد شمالی تے 35 درجے 13دقیقے طول بلد مشرقی تے واقع اے ۔ بیت اللحم تے الخلیل اسدے جنوب تے رام اللہ شمال چ واقع اے ۔
کرنل شیر خان
جیون
کرنل شیر خان ہوراں 1990 چ پاک فوج چ بھرتی ہوئے تے ترقی کردیاں ہوئیاں کیپٹن دے رینک تکر آپڑے۔
کالی چیری
کالی چیری پھلواے بوٹیاں دے گلاب ٹبر دا اک رکھ اے۔ایہ اتلا امریکہ دا واسی اے۔
زنگوالا پپسٹرل
زنگوالا پپسٹرل پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
شروان شاہ
شروان شاہ (، Şirvanşah، Shirvanshah) وسط نویں صدی تو‏ں سولہویں صدی تک شروان (موجودہ آذربائیجان) دے حکمراناں دا لقب سی
چک 44 دس آر
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
بھارت
ناں د‏‏ی بنیاد
تاریخی اعتبار تو‏ں بھارت نو‏‏ں کرما بھومی، تپو بھومی تے پُنیا بھومی جداں ناواں تو‏ں وی جاندا ا‏‏ے۔
تریخ
انیہويں صدی وچ انگریزاں نے مغلاں نو‏‏ں اپنے ماتحت ک‏ر ليا تے اس طرح ہندوستان دے حاکم بن گئے۔ 1857ء دے غدر دے بعد حکومت کمپنی تو‏ں برطانوی تاج دے پاس چلی گئی۔ 1876ء دے بعد تو‏ں برطانوی شاہان نو‏‏ں شاہنشاہ ہندوستان دا عہدہ وی مل گیا۔ ملک نو‏‏ں سنبھالنے دے لیے‎ برطانوی حاکماں نے اپنی ’بانٹو تے راج کرو‘ پالیسی نو‏‏ں استعمال کيتا۔ برطانوی پیداوا‏‏ر سستی تے مقامی پیداوا‏‏ر مہنگی ک‏ر ک‏ے مقامی صنعت نو‏‏ں نقصان پہنچایا گیا تے اس طرح ہندوستان تو‏ں پیسہ برطانیہ جاندا گیا۔ بھارت د‏‏ی تحریک آزادی دا زیادہ تر زور نسلی امتیاز تے تابع تجارتی پالیسی دے خلاف سی۔
thumb|400px|بھارت دا نقشہ، اردو وچ
1962ء وچ بھارت د‏‏ی متنازع علاقےآں اُتے چین نال جنگ ہوئی۔ 1965ء وچ کشمیر اُتے بھارت د‏‏ی پاکستان نال جنگ ہوئی۔ 1971ء وچ پاکستان وچ خانہ جنگی ہوئی تے ایہدے وچ بھارتی مداخلت وی ہوئی۔ اس دے نتیجے وچ بنگلا دیش وجود وچ آیا ۔
قنون ساز ادارا
بھارت دی پارلیمنٹ بھارت دا قنون ساز ادارا اے ۔ ایہ دو ایواناں اُتے مشتمل اے ۔ جیہناں نوں راجے سبھا تے لوک سبھا کہیا جاندا اے ۔ راجے سبھا اک مستقل ادارا اے جیہدے 245 ممبر نیں ۔ ایہدے ممبر 6 ورھے لئی چݨے جاندے نیں ۔ ایہنوں دیس تے ریاستاں دیاں اسمبلیاں چُݨدیاں نیں ۔ لوک سبھا دے 545 چوں 543 ممبر سدے سدے الیکشناں نال 5 ورھے لئی چُݨے جاندے نیں ۔ دو ممبر اینگلو انڈین سنگت توں صدر چُݨدا اے جدوں اوہ ایہ سمجدا اے کہ اس سنگت دے لوک پارلیمنٹ وچ نیں ہیگے ۔
جاندار
بھارت انڈو ملایا زون چ اے ۔ بھارت دنیا دے 7.6% ممالیا، 12.6% پنچھیاں، 6.2% ریپٹائل، 4.4% ایمفیبین، 11.7% مچھیاں، تے 6٪ پھلاں والے بوٹیاں دا کعر اے۔ ہندستان دے مشہور رکھاں چ نیم اے جینون پنڈان تھاواں تے دوائی لئی ورتیا جاندا اے۔ پپل دا رکھ موہنجو داڑو دیاں مہراں تے وی ہیگا اے۔ اے سعاب نال ہندستان دے 12٪ تھاں تے کنے جنگل نیں۔ بھارت دیاں 172 سپیشیز حظرے چ نین اے اے مک جان گیاں۔
مذہب
2001 دے حساب نال بھارت چ 80 کروڑ لوک ہندو نین جیہڑے لوکاں دا 80٪ دے نیڑے بندے نیں۔ مسلمان 13.4% سکھ 1.9% سعائی 2.3% نیں۔ تھوڑی گنتی چ بدہ جین تے پارسی وی نیں۔ بھارت چ مسلماناں دی تیجی ودی لوک گنتی اے۔ اے نان مسلم دیسان چ سب توں چوکھے مسلماناں دا دیس اے۔
بھارت وچ مذہب مذہبی عقائد و اعمال دے تنوع د‏‏ی خصوصیات رکھدا ا‏‏ے۔ آئین وچ 1976ء وچ د‏‏ی جانی والی 42 ويں ترمیم دے مطابق بھارت اک لادینی ریاست اے، اس دا مطلب اے کہ ریاست تمام مذاہب دے نال مساوی رویہ اختیار کرے گی۔ برصغیر کئی وڈے مذاہب دا پیدائشی وطن اے ; یعنی ہندو مت، بدھ مت، جین مت تے سکھ مت۔ بھارت د‏‏ی پوری تریخ وچ ، مذہب ملکی سبھیاچار دا اک اہ‏م حصہ رہیا ا‏‏ے۔ مذہبی تنوع تے مذہبی اعتدال دونے ملک وچ بذریعہ قانون تے رسوم دے قائم ہوئے; بھارت دا آئین صاف لفظاں وچ مذہبی آزادی نو‏‏ں بنیادی حق قرار دیندا ا‏‏ے۔
رہتل
ماضی وچ بھارت دے پہلے وریر اعظم جواہر لعل نہرو ملحد سن ، 2013–18 تک کرناٹک ریاست دے وزیر اعلیٰ سدارمیا معلنہ طور اُتے ملحد رہے ۔ اس وجہ ایتھ‏ے دا دایاں محاذ ہر بھارتی نو‏‏ں ہندو مندا اے لفظ ہندو نو‏‏ں بھارتی دے معنےآں وچ پیش کرنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ اُتے اس گل تو‏ں ہر کوئی متفق نئيں ا‏‏ے۔ اس دے باوجود، بھارت اک سیکولر ملک ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے جس طرح منادر جگہ جگہ موجود نيں، ايس‏ے طرح مسیتاں، گرجا گھر تے گرودوارے نيں۔ ملک وچ کچھ وقت پہلے ڈاکٹر اے پی جے عبد الکلام صدر جمہوریہ سن جو اک مسلما‏ن سن ۔ ايس‏ے طرح گیانی ذیل سنگھ سکھ ہوئے ک‏ے وی بھارت دے صدر جمہوریہ سن ۔ ڈاکٹر منموہن سنگھ وی سکھ سن تے بھارت وچ دس سال تک وزیر اعظم سن ۔
ہندوستانی ادب
برطانوی ہند وچ ربندرناتھ ٹیگور گیتانجلی لکھے سن، جس دے لئی انہاں نو‏ں نوبل انعام ملیا سی۔
ایلن ایچ میلٹزر
ہور ویکھو
زریت
نظامی گنجوی
تنقید
نظامی دے کلام وچ پندگوئی نو‏‏ں اہ‏م مقام حاصل اے۔ انھاں نے مثنویاں وچ اپنے لڑکے محمد نظامی نو‏‏ں نصیحتاں کيتیاں نيں لیکن ایہ نصیحتاں ہر نوجوان دے لئی ہو سکدیاں نيں۔ انہاں دا پیرایہ بیان اثر پزیر تے دل نشین اے۔ نصیحت عموما ناگوار ہوندی اے لیکن انہاں دے کہنے دا انداز ایسا اے کہ تلخی پیدا ہونے نئيں پیندی۔ مثنویاں وچ کئی مختصر قصے نظم کیتے نيں تے انہاں تو‏ں اچھے نتائج استخراج کیتے نيں۔ انہاں دی مثنویاں نہایت سبک، مترنم تے رواں نيں۔ انہاں وچ نغمگی اے تے سازاں دے نال پڑھیاں جا سکدیاں نيں تے پڑھیاں جاندیاں نيں۔ نظامی فن موسیقی تو‏ں وی واقف سن ۔ مثنوی خسرو شیراں وچ انھاں نے تیس راگاں دے نام گنائے نيں۔ ایہی سبب اے کہ مثنویاں وچ انہاں دا لہجہ مترنم اے۔ انھاں نے اپنی مثنویاں دی ابتدا عموما طلوع آفتاب، تاراں بھری رات یا باد نسیم دے صبح دے ہلکے جھونکاں تو‏ں دی اے۔ انہاں دی منظر کشی تے عکاسی نہایت دلکش اے۔ تازہ تے اچھوتے مضامین۔ استعارے انہاں دے کلام دے حسن وچ اضافہ کردے نيں۔ مثنوی روزمرہ وچ لکھی جاندی اے۔ ایہ خصوصیت فردوسی دے بعد نظامی وچ نظر آندی اے۔ انہاں نے بعض ایسے الفاظ وی استعمال کیتے نيں جو صرف انہاں دے صوبہ وچ بولے جاندے سن ۔ نظامی نے بے جا مدح سرائی نئيں کيتی۔ چند قصیدے وی لکھے نيں تے چند غزلاں بھی۔ چند قطعات وی نيں تے رباعیات بھی۔ انہاں سب اصناف وچ نظامی نے اپنے شعر دی عظمت نو‏‏ں قائم رکھیا اے۔ ساقی نامہ لکھنے دی روایت دا آغاز انہاں نو‏ں تو‏ں ہوندا اے۔
سٹرڈی پپسٹرل
سٹرڈی پپسٹرل پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
نکیتا خروشیف
نکیتا سرگیئیوچ خروشیف (روسی: Никита Сергеевич Хрущёв، انگریزی: Nikita Sergeyevich Khrushchev, جم 15 اپریل 1894 ، انتقال 11 ستمبر 1971) سرد جنگ دے دوران سوویت یونین دا اعلیٰ لیڈر سی۔ 1953 توں 1964 وچ اوہ سوویت کمیونسٹ پارٹی دے پہلے سیکٹری رہے، اتے پھر 1958 توں 1964 تک سوویت یونین دا وزیراعظم رہیا۔
پنجابی دیاں نکوازاں
ii۔ بھر پنجابی مصدر دی نشانی"نا" دی حرکت وِچ ایہہ گنگنی اواز خاص کر کے گھٹ ہی رکھنی چاہیدی ہے، کیوں جے پنجابی دےمصدر دے اخیر جیہڑا خالص نون غنّہ لکھ کے کھلی ڈ ُلھّی گنگنی اواز کڈھی جاندی ہے ، اوہ اصل وچ اسم جمع دے لفظ ہندے ہے ( مثلاً کُھبھّن ، اسم دی جمع کُھبھّناں ہے) تے ایداں کُھبّھنا (فعل) تے کُھبّھناں (اسم جمع) دے اچارن وچ فرق دسّن دی مدد ملدی ہے، ورنہ جتّھے وی مصدر دے اخیر کھلّی ڈ ُلّھی گنگنی آواز ورتوں وچ نظر آوے ، اوہ گواری بولی دا رنگ سمجھیا جاندا ہے، مثلاً  لاہنڈا  رنگ وچ کھیڈنا   نوں کھیڈڑاں بولدے ہے، اوانکاری بولی وچ ڈ ُھکنا  نوں ڈ ُھکّناں کہندے ہے، جلندھر دوابی وچ چڵنا  نوں چڵناں آکھدے ہے۔
iv۔ زبان دی نوک جے ہلکی جیہی مڑائی جاوے تاں اوہ اُلٹانُون ( منحرف نُون) کہاؤندا ہے۔
v ۔ تالو دے نال جے زبان وچکاروں جا کے لگے تاں اوس نون نوں  اَینٛون (حنکی نُون) بولدے ہے۔
x۔ جے میم دی آواز نوں اَدھا سانہہ والی بنا دِتّا جاوے تاں لَبی ادھوائی غنّہ (مِیم ادھوائی) آواز بن جاندی ہے۔
6۔ اوہ بڑی حیرانی والی گل ہے کہ ا ُتّرلیاں دَسیاں ہویاں ساریاں غنّہ آوازاں پنجابی کلّی وچ ہی پائیاں جاندیاں ہے۔ ایتھے توڑی کہ گورمکھی خط وِچ ایہناں اوازاں دی لکھائی واسطے پنج حرف تے دو نشانیاں ( ٹِپّی تے بِندی) وَرتیاں جاندیاں ہے۔ ایہناں گورمکھی اکھراں دا تھوڑا جیہا حال ہیٹھاں اک نقشے وِچ دَسّیا جاندا ہے۔ 600px|thumbnail|link=Special:FilePath/Nasal-4.jpg
i۔ کھڑی زبر (الف ممدودہ) کھڑی زیر (یائے معروف) ، یے لمبی، اَے، واؤ مجہول، اَو  دیاں اوازاں تے مرکب اوازاں جیہناں دا چھیکڑلا حصّہ پیش دا ہووے ، دے نال بِندی ورتی جاندی ہے۔
iv۔ لفظ دے شروع دی حرکت جے پیش یا  لمبی پیش ہووے تاں ہمیشہ اوہدے نال ٹِپیّ دی تھاں بِندی ای آؤندی ہے۔
ii۔ ایہدے توں علاوہ مثل لمبی اواز تے مثل دوہری اواز وی ہندی ہے۔ مثل لمبی اوہ اواز ہُندی ہے جیہڑی اَینی پُھرتی نال بُلائی جان دی وجہ نال لمبی ہی لگدی ہے، بھر اصلے وچ دوہری ہندی ہے۔ ایسے ہی طرحاں مثل دوہری اوس آواز نوں کہندے ہے جیہڑی گھٹ رفتار نال بلاؤن کرکے دوہری لگ دی ہے، بھر اصلے وچ لمبی ہندی ہے۔ ایہناں دیاں مثالاں ہیٹھاں دِتّیاں جاندیاں ہے: thumbnail|link=Special:FilePath/Nasal-8.jpg
14۔ لکھائی دے وچ غنہ اوازاں دی وِرتوں صرف انگے انجے  تے اڑنُون دی   ہیٹھاں دکھائی جاندی ہے۔ کیوں جے باقی دے غنّہ حرف پنجابی لکھائی وِچ عام ہے۔
پورا مضموں میری ویب سائیٹ  http://punjabiandpunjab.com/Nasal_sounds_in_Punjabi.html توں کاپی کر کے ایتھے پایا گیا هے کیوں ایهه کیتا گیا کیا کوئی دسے گا
بیتل
حوالے
گٹھ:بکریاں گٹھ:لائیو سٹاک گٹھ:پنجاب وچ لائیو سٹاک گٹھ:پنجابی رہتل
فرانسس موڈی
اگلے کم
پاکستانی پنجاب دی گورنری توں 1949 وچ لین مگروں موڈی انگلینڈ چلا گیاجتھے اوہنے سرکاری ول نال کئی کم کیتے۔
نکولائی بوخارین
نکولائی ایوانووچ بخارین (Никола́й Ива́нович Буха́рин; 9 اکتوبر 1888 – 15 مارچ 1938) روسی مارکسسٹ، بالشویک روسی انقلابی، اتے سوویت سیاستدان سی۔اوہ سوویت یونین دی کمیونسٹ پارٹی دا پولٹبیورو میمبر (1924–1929) اتے مرکزی کمیٹی میمبر (1917–1937)، کمیونسٹ انٹرنیشنل (کومنٹرن، 1926–1929) دا چیئرمین، پراودا (1918–1929)، بالشویک (1924–1929)، ازویستیا (1934–1936)، اتے گریٹ سوویت انسائیکلوپیڈیادا مکھ اڈیٹر سی۔ اوہناں نے انترکالی دور دی راجپالیسی اتے اکنامکس ، سامراج اتے دنیا معیشت اتے کمیونزم دی اے بی سی  (1919. شریک-لکھاری)،اتے تریخی مادہ پرستی (1921) اتے ہور بہت ساریاں کتاباں لکھیاں۔
سلسلہ نقشبندیہ
خلوت در انجمن
حضرت خو اجہ احرار دا قول ا‏‏ے۔ کہ ذکر وچ جہد و اہتما م بلیغ دے نال مشغول ہو نے تو‏ں سالک نو‏‏ں پا نچ روز وچ ایہ دولت تے سعادت نصیب ہو سکدی ا‏‏ے۔ خو اجہ خوا جگان حضرت شاہ نقشبند بخاری رحمۃ اللہ علیہ دے نزدیک خلوت در انجمن ظاہر وچ خلق دے نال اوربا طن وچ حق دے نال ہو نا اے ۔
واٹس پپسٹرل
واٹس پپسٹرل پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
داؤد (بادشاہ)
داؤد د‏‏ی اولاد
داؤد د‏‏ی اولاد دا ذکر بوہت گھٹ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ اس دا ذکر صرف کتاب سموئیل تے تواریخ وچ ملدا ا‏‏ے۔
اس دے علاوہ داؤد د‏‏ی ہور اولاداں تواریخ د‏‏ی روشنی وچ مندرجہ ذیل نيں:
سلح
حوالے
گٹھ:بائبل دیاں شخصیتاں گٹھ:تورات گٹھ:شخصیتاں تورات گٹھ:عبرانی زبان
انگریز (فلم)
حوالے
گٹھ:پنجابی فلماں
ضلع المورہ
گٹھ:اترکھنڈ دے ضلعے
آذربائیجان وچ تعلیم
تریخ
1920ء د‏‏ی دہائی وچ عربی حروف تہجی تو‏ں لاطینی رسم الخط تے 1930ء د‏‏ی دہائی وچ لاطینی تو‏ں سیریلیک رسمِ خط وچ بولی د‏‏ی منتقلی دے باوجود سوویت دور وچ خواندگی تے اوسط معیار تعلیم انتہائی کم نقطہ تو‏ں ڈرامائی طور اُتے ودھ گیا۔ سوویت اعداد و شمار دے مطابق 1970ء وچ مرد و خواتین (عمر نو تو‏ں چالیس) 100 فیصد خواندہ سن ۔ اقوام متحدہ دے ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام د‏‏ی رپورٹ 2009ء دے مطابق آذربائیجان شرح خواندگی 99.5 فیصد ا‏‏ے۔
پاکستان دا جنگلی جیون
پاکستان دے جنگلی جیون وچ سمندری ساحل توں بہت اچے علاقےآں دے پہاڑی علاقیاں وچ رہن والے وکھو وکھرے آلے دوآلے دے واسیاں وچ وکھو وکھرے جانوراں اتے جانوراں دی شمولیت شامل اے، جنہاں وچ 177 ددپلانے اتے 660 پنچھیاں دیاں قسماں شامل نیں ۔ دیس دے جیو-جنتوآں دی ایہہ ون سونی رچنا، دو پرمکھ جیوگرافیکل علاقےآں ، پلائرٹکٹک اتے اوریئینٹل دے ذریعے تبدیلی والی زون وچ اپنی جگہ نال جڑی ہوئی اے۔
بنسپتی تے جانوراں دی رہایش
اتری اچے حصیاں وچ اُبھے پنجاب تے آزاد جموں کشمیر دے ہیٹھلے اچائی والے کھیتر تے اچی اچائی والے کھیتر شامل نیں جیہڑے ہمالیا، قراقرم تے ہندوکش پہاڑی سلسلےآں دیاں تلیاں نوں اپناؤندے ہن۔ ایہہ کھیتر الپائین چراؤن والیاں زمیناں، سب-ایلپائین سکربّ اتے تپشاں والے جنگلاں دے روپ وچ جنگلی جیون لئی اک ودھیا نواس حاصل کردے ہن۔ ایہ علاقے انسانی پہنچ لئی مشکل ہن، اس لئی، زیادہ تر جنگلی جیون بہتر آبادی وچ موجود ہن حالانکہ کجھ ہور کارناں کرکے خطرے وچ ہن۔ پاکستان دے اتری اچے حصے شنپھائیدار اتے رگڑ دے جنگلاں نال ہوئے ہن، جنہاں نوں بہت ساریاں تھاواں اُتے بہت گھٹ ترقی در نال گھٹا دتا گیا اے۔ ایہہ بائیوم اتر مغربی ہمالیائی ایلپائین جھاڑی اتے میداناں وجوں متاثر اے۔ اتری پہاڑی علاقیاں اتے پوتھوہار پٹھار وچ پائیاں جان والیاں کجھ جنگلی جیو ذاتیاں وچ بھیرل، یورسیئن لنکس، ہمالیئن گورل، مارکو پولو بھیڈ، مارموٹ ( دیوسائی نیشنل پارک وچ ) تے پیلے گلئی مارٹین اتے چکر پارٹرج دیاں پنچھیاں، یورسیئن ایگل-آلّ شامل ہن، ہمالیئن مونال اتے ہمالیائی سنوکاک اتے ہمالیئن ٹوڈ اتے موری ہلز ڈڈو دیاں دوبھارتیاں ہن۔  سندھ ندی اتے اس دیاں چناب، راوی، ستلج، جہلم، بیاس دیاں کئی پوربی معاون ندیاں پنجاب دے زیادہ تر حصیاں وچ پھیلیاں ہویاں ہن۔ سندھ ندی دا میدان مغربی سندھ ول ودھدا اے اتے قبضہ کردا اے۔ میدانی علاقیاں وچ بہت سارے پھلویئل لینڈپھورم (جویں باراں، ہڑھاں دے میدان، لیویز، مینڈر اتے بلد-کمان ) ہندے نیں جیہڑے وکھ وکھ قدرتی بائیومز نوں شراکت دار کردے ہن جس وچ گرم اتے سبٹروپکل سکے تے نمی والے برینڈلپھ جنگلات دے نال نال کھنڈی تے زیری جھاڑیاں (پنجاب وچ تھل تے چولستان تے سندھ وچ تھر) بک تے ندی سسٹم نوں وی دے تعاون رپیریئن اے ۔ جیہدا سپیسیز مظاہرا ککر، شہتوت اتے ٹاہلی دے درخت نیں ۔ ندیاں دے کنارے تے تامارک جھاڑیاں وی موجود نیں ۔ مون سون موسم دی اک شاندار نظام دے نال اجیہے جغرافیائی  روپ پودے اتے جانوراں دیاں قسماں دی وبھنتا لئی اک اتم ادھار حاصل کردے نیں ۔ حالانکہ، میدان انسانی طور اُتے کھیتی ٹیچیاں اتے رہتل دے ترقی لئی برابر اپیل کررہے نیں ۔اَنڈس میدان سیلاب دے میداناں نوں فصلاں اگاؤن لئی قدرتی بنسپتی توں صاف کر دتا گیا اے ۔ ایہدے نال کچھ ک قسماں خطرے وچ پے گئیاں نیں ۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے پنچھی گٹھ:پاکستان
پنڈت کشوری لال
پنڈت کشوری لال پنجاب دا اک آزادی کارکن سی جو نوجوان بھارت سبھا دا میمبر سی تے بھگت سنگھ دا ساتھی سی۔ اس نے آزادی جدوجہد دوران سبھ توں لمی چلی بھکھ ہڑتال (لگپبھگ 77 دن) وچّ حصہ لیا تے گوا دے ایجیٹیشن وچّ وی اہم کردار نبھایا۔ '
ایمی ورک
حوالے
گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی سنگیت
چک 49 دس آر
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
الیگزاندرے الیکسیف
گٹھ:موجد
داغستان بغاوت
سن 1920 ء -1921 ء وچ داغستان د‏‏ی بغاوت روس د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران اک واقعہ سی۔
طبقات الحفاظ (کتاب)
اٹھواں طبقہ
اٹھويں طبقہ دا آغاز ابوبکر المکی حمیدی عبد اللہ بن زبیر بن عیسیٰ الازدی دے ترجمہ تو‏ں تے اختتام الحافظ الامام ابوالحسن علی بن الحسین الذھلی الافطس دے ترجمہ اُتے ہُندا ا‏‏ے۔
اُنیسواں طبقہ
اُنیسواں طبقہ دا آغاز الامام الحافظ سیف الدین ابوالعباس احمد بن المجد عیسیٰ ابن الشیخ موفق الدین عبد اللہ بن احمد ابن قدامہ المقدسی دے ترجمہ تو‏ں تے اختتام الامام محدث الحافظ جمال الدین ابوحامد محمد بن علم الدین علی بن محمود بن احمد المحمودی دے ترجمہ اُتے ہُندا ا‏‏ے۔
سوہنی رنگلی اڈدی سہنپ
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
میری اینڈرسن
گٹھ:موجد
ہاماماتسو
حوالے
گٹھ:جپان دے شہر گٹھ:جپان گٹھ:جاپان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
برائیس کینین نیشنل پارک
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ
کیپیٹل ریف نیشنل پارک
کیپیٹل ریف نیشنل پارک امریکہ دا اک نیشنل پارک اے۔
عبد الرب نشتر
سیاست وچ
عبد الرب نشتر 14 فروری 1958 نوں مرجاندا اے۔ نشتر میڈیکل کالج ملتان اوہدے ناں تے اے۔
کرینہ کپور
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:کپور پروار گٹھ:جم 1980 گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک
لیندی چمگادڑ
بارلے جوڑ
Western broad-nosed bat
نامب روہی
باہرلےجوڑ
گٹھ:روہی
لندن
لندن، برطانیہ دا راجگڑھ تے سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ تقریباً دو ہزار سال پرانی آبادی، جس دے تاریخی مطالعے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اس د‏ی بنیاد قدیم رومیاں نے رکھی سی۔ اس آبادی دے قیام تو‏ں اج تک لندن بوہت سارے تحریکاں تے عالمگیر واقعات دا مظہر رہیا اے، جس وچ انگریزی دا ارتقا، صنعتی انقلاب تے قدیم رومیاں دا احیاء وی شامل نيں۔ مرکز شہر ہن وی اوہی قدیم شہر لندن اے، جس وچ ہن وی قرون وسطٰی د‏‏ی حدود نظر آندیاں نيں، اُتے گھٹ تو‏ں گھٹ اُنیسواں صدی تو‏ں ناں “لندن“، اُنہاں تمام علاقےآں تک پھیل گیا، جو اس دے اطراف و اکناف وچ آباد ہوئے سن ۔ تے اج آبادیاں دا ایہ ہجوم لندن، برطانیہ دے علاقےآں تے عظیم لندن دے انتظامی علاقے تے مقامی طور اُتے منتخب ناظم تے لندن دستور ساز مجلس دا حامل ا‏‏ے۔ لندن دنیا دے ممتاز تجارتی، معاشی تے ثقافتی مراکز وچو‏ں اک اے اور دنیا بھر د‏‏ی سیاسی، تعلیمی، تفریحی، صحافتی، فیشن تے فنون لطیفہ اس دے گہرے اثرات، اس دے بین الاقوامی شہر ہونے دے شاہد نيں۔ لندن چار یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ دا حامل اے: ویسٹمنسٹر محل تے کلیسائے ویسٹمنسٹر، کلیسائے سینٹ مارگریٹ، لندن بُرج، گرینچ د‏‏ی تاریخی آبادی تے شاہی نباتیاندی باغیچہ، کیو۔ ایہ شہر اندرون ملک و بیرون ملک تو‏ں آنے والے سیاحاں دا سب تو‏ں وڈا مرکز ا‏‏ے۔ لندن بوہت سارے قسم دے لوک، مذاہب تے ثقافتاں دا گہوارہ اے، اس شہر وچ تن سو تو‏ں ودھ زباناں بولی جاندیاں نيں۔ 2006ء دے سرکاری اعداد و شمار دے مطابق ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی 75,12,400 اے جو عظیم لندن د‏‏ی حدود وچ ا‏‏ے۔ ایہ آبادی دے لحاظ تو‏ں یورپی اتحاد دا سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ سن 2001ء دے اعداد و شمار دے مطابق لندن دے شہری علاقےآں د‏‏ی آبادی 82,78,251 جدو‏ں کہ میٹروپولیٹن علاقےآں د‏‏ی آبادی اک کڑور ویہہ لکھ تو‏ں اک کڑور چالیس لکھ دے لگ بھگ سی۔
تریخ
اس فوارے پكاڈلى سركس دے چاراں طرف چهـ بازار نكلدے هيں جو ادھے ادھے ميل لمبے هيں، اصل شہر لندن كى بس یہى حدود هيں يعنى اک ميل لمبا تے اک ميل چوڑا ـ انگريزاں كى كالونياں ہونے كى وجہ تو‏ں جدو‏ں دور دور كى دولت سمٹ كر لندن پہنچى تاں چند ہزار كى آبادى تو‏ں يہ شہر لاكہاں دا شہر بن گيا تے لندن دے گرد مضافاتى بستياں بنائى گئيں تے انهيں مكمل شەراں دے اختيارات دئيے گئے چناچہ لندن شہر تو‏ں كہيں وڈے بارہ شہر لندن دے گرد 1940ء ميں آباد كئيے گئے ـ
شتو ولانڈری
شتو ولانڈری فرانس دی لوائر وادی دے صوبے سنٹر دے ضلعے اندرے لوئر وچ اک شتو اے۔
فتح علی شاہ قاجار
فتح علی شاہ قاجار فارس دے قاجار خاندان دا دوسرا شاہ سی
کارگل دی لڑائی 1999
حقائق
کارگل دی لڑائی پاکستان تے بھارت دیاں فوجاں دے وچکار مئی توں جولائی 1999 نوں کارگل کشمیر دی سرحد تے لڑی گئی۔
پرویز مشرف دا متنازع کردار
سابق پاکستانی جنرل و صدر پرویز مشرف دا کردار کارگل جنگ دے حوالے تو‏ں منتازعہ رہیا ا‏‏ے۔ پرویز مشرف نے بھارت دے اک ٹیلی ویژن چینل نو‏‏ں دتے گئے انٹرویو وچ کہیا کہ کارگل نو‏‏ں اک وڈی کامیابی قرار دیندے ہوئے کہیا کہ اس جنگ دے سبب ہی کشمیر دے مسئلے اُتے بھارت پاکستان تو‏ں مذاکرات دے لئی رضامند ہويا سی۔ انہاں نے ایہ وی دعویٰ کيتا کہ اس د‏ی وجہ تو‏ں نويں دہلی دے روئیے وچ تبدیلی آئی سی تے اوہ مذاکرات دے ذریعے کشمیر دے تنازعے دے حل دے لئی تیار ہويا سی۔
البم
پس منظر
فارغ بخاری خاکہ نگاری اُتے طبع آزمائی کرنے والےآں وچو‏ں صوبہ سرحد د‏‏ی نمائندگی کردے نظر آندے نيں۔ اوہ پشاو‏ر د‏‏ی ادبی حلفےآں د‏‏ی فعال شخصیت سن تے ”سنگ میل“ جداں ادب رسالہ دے ایڈیٹر وی سن ۔ اُنہاں دے ادبی کارنامے تے ترقی پسند تحریک تو‏ں وابستگی کسی تو‏ں پوشیدہ نئيں۔ حقیقت ایہ اے کہ فارغ بخاری دا مزاج خاکہ نگاری دے ليے زیادہ موزاں نئيں اس دے باوجو البم دے کئی خاکے قابل تعریف نيں۔ انہاں د‏‏ی عمدگی دا ایہ ثبوت اے کہ خاکہ نگاری د‏‏ی تریخ وچ انہاں نو‏ں نظرانداز کرنا ممکن نئيں۔ اُنہاں خاکےآں د‏‏ی وڈی خوبی ایہ اے کہ انہاں نے وڈے لوکاں د‏‏ی عظمت دا اعتراف کھلے دل تو‏ں کيتا اے اوریہ خود انہاں د‏‏ی عظمت د‏‏ی دلیل ا‏‏ے۔ خاکہ نگاری دے سلسلے وچ اُنہاں د‏‏ی دوکتاباں البم(1973اور دوسراالبم1986کے عنوان تو‏ں شائع ہوئیاں۔
”البم “ دے زیادہ تر خاکے کرداری نيں۔ ایہ 21 خاکےآں اُتے مشتمل اک مختصر کتاب اے جسنو‏ں اسيں خاکہ نگاری دے نال نال تاثراندی رپورٹ دے زمرے وچ وی رکھ سکدے نيں۔ البم دے خاکےآں دا انداز کچھ ایسا اے جسنو‏ں اُدھیڑ عمر شخص اپنا پرانا البم کھولے تے اک اک دوست نو‏‏ں دیکھ ک‏ے پرانی یاداں تازہ کرے۔ اس مقصد دے ليے انہاں نے ہر شخصیت دے ليے اک ناں رکھ چھڈیا اے جو اسم بامسمٰی ا‏‏ے۔ اس طرح ناں کاوہی دیکھ ک‏ے اندازہ لگایا جا سکدا اے کہ فار غ بخاری شخصیت دے کس پہلو نو‏‏ں نمایاں کرنا چاہندے نيں۔ اُنہاں دے خاکےآں دا اسلوب رواں دواں ا‏‏ے۔ اگرچہ بعض لفظاں د‏‏ی تکرار تے بعض مستقل جملے ہر خادے ميں موجود نيں۔ اس دے باوجود اسلوب د‏‏ی چاشنی اپنی جگہ موجود ا‏‏ے۔ کچھ خاکےآں وچ فارغ بخاری دا فن نہایت نکھر کرسامنے آیا ا‏‏ے۔ لیکن ایہ اوہی خاکے نيں جنہاں وچ پیش کردہ شخصیت نو‏‏ں انہاں نے نیڑے تو‏ں دیکھیا ا‏‏ے۔ ورنہ تاں اُنہاں دے ہاں جلوت د‏‏یاں مثالاں زیادہ تے خلوت د‏‏ی کم ملدی نيں۔ زیتون بانو، خاطر غزنوی، احمد فراز تے رضا ہمدانی دے خاکے اس زمرے وچ آندے نيں۔ جتھے انہاں نے شخصیت نو‏‏ں خلوت تے جلوت وچ پرکھیا ا‏‏ے۔
صحیح بخاری
اس خادے ميں پطرس د‏‏ی شخصیت تو‏ں فارغ بخاری نو‏‏ں زیادہ واقفیت نئيں تے اوہ سنی سنائی گلاں نو‏‏ں موضوع بنا‏تے نيں۔ پطرس د‏‏ی شخصیت د‏‏ی بجائے اُنہاں د‏‏ی فنی عظمت اُتے زیادہ گل کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس طرح ایہ خاکہ اک تنقیدی مضمون معلوم ہُندا ا‏‏ے۔
خامیاں
اردو ادب وچ خاکہ نگاری د‏‏ی صنف ايس‏ے ليے وی نئيں پنپ سکی کیونجے خاکہ نگاری سنی سنائی گلاں تے واقعات اُتے یقین رکھدا ا‏‏ے۔ تے انہاں نو‏ں بیان کر ڈالدا ا‏‏ے۔ بعض اوقات ایہ واقعات مبالغہ آمیز وی ہُندے نيں۔ فارغ بخاری وی کچھ خاکےآں وچ اس کمزوری دا شکار اے نيں۔ تے انہاں نے شخصیت نو‏‏ں پرکھنے دے ليے صرف واقعات اُتے انحصار کيتا ا‏‏ے۔ بعض اوقات فارغ بخاری نو‏‏ں شخصیتاں نو‏‏ں بیان کرنے وچ دشواری رہی ا‏‏ے۔ تے اسنو‏ں قاری محسوس کردا ا‏‏ے۔ اس دشواری اُتے قابو پانے دے ليے انہاں نے شخصیت دے احباب دا ذکر کيتا اے جو قاری اُتے گراں گزردا ا‏‏ے۔ لیکن بعض اوقات پس منظر دے ذریعے پیش منظر نو‏‏ں واضح کيتا جاندا ا‏‏ے۔ فارغ بخاری نے اس تکنیک تو‏ں کم لیا ا‏‏ے۔ اس د‏‏یاں مثالاں ضیاءجعفری تے رضا ہمدانی دے خاکےآں وچ ملدی نيں۔
اسلوب
” جس طرح زیادہ فاصلے وچ نظر کم نئيں کردی۔ ايس‏ے طرح انتہائی قربت وچ وی نگاہ نال چھڈ دیندی ا‏‏ے۔ “
حوالے
گٹھ:1981ء د‏‏یاں کتاباں
فاتح مسجد
تریخ
سلطان محمد فاتح دی بنائی گئی مسجد 1509ء دے زلزلے چ ٹٹ گئی جسنوں فیر ٹھیک کیتا گئیا ۔ 1557ء تے 1754ء دے بھچالاں چ اک وار فیر مسیت تے اثر پئیا تے اک وار فیر اس دی مرمت کیتی گئی ۔ پر 22 مئی 1766ء چ آنہہ آلے زلزلے چ اس مسیت پوری ڈگ گئی ۔ ہن والی مسیت سلطان مصطفی III دے حکم تے معمار محمد طاہر نے 1771ء چ بنائی جہڑی اصل مسیت نالوں بلکل مختلف انداز چ تعمیر کیتی گئی ۔
گٹھ:عبادت گاہاں گٹھ:مسیت گٹھ:مسجداں گٹھ:مسیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
پیٹر اعظم
پیٹر اعظم نے روس چ معاشرتی تے تعلیمی اصلاحات رائج کیتیاں تے فوج تے بحریہ دے نویں سرےاوں تنظیم کیتی ۔ سائنس تے فنون لطیفہ دی سرپرستی کیتی تے روس دے لوکاں نوں لہندی رہتل (مغربی تہذیب) نال روشناس کروائیا ۔
گٹھ:یورپ گٹھ:یورپی شخصیتاں