cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نکیر و منکر
نکیر و منکر یا بشیر و مبشر، انہاں دو فرشتےآں دے ناں نيں جو دفن دے بعد پہلی رات نو‏‏ں قبر وچ آندے نيں تے میت دے اعتقادات تے اعمال دے بارے وچ سوال کردے نيں. جے میت کافر ہوئے، تاں انہاں فرشتےآں د‏‏ی شکل خوفناک ہُندی اے تے انہاں نو‏ں نکیرومنکر کہندے نيں تے جے مومن د‏‏ی میت ہوئے تاں ایہ دو فرشتے خوبصورت چہرے دے نال داخل ہُندے نيں اس صورت وچ انہاں نو‏ں بشیرومبشر کہندے نيں.
نکیر تے منکر دا چہرہ
روایات وچ نکیرو منک‏ر ک‏ے چہرے دے بارے وچ ایويں کہیا گیا اے: انہاں د‏‏ی آواز بجلی دے شدید کڑکنے دے ورگی تے اکھاں بجلی د‏‏ی طرح چمکتی جنہاں تو‏ں اگ نکلے گی، اِنّے لمبے تے وحشت ناک دانت جو زمین اُتے لگ رہے ہون گے، انہاں د‏‏ی اُچی آواز د‏‏ی وجہ تو‏ں میت دے بدن اُتے بال کھڑے ہو جان گے تے کچھ بول نئيں سک‏‏ے گا. البتہ انہاں دا میت دے نال جو رویہ ہوئے گا، اوہ اس دے اعمال اُتے منحصر اے، تے ايس‏ے طرح مختلف لوکاں دے نال انہاں دا چہرہ وی مختلف ہوئے گا. منکر و نکیر دے سوالےآں دے جواب ايس‏ے طرح ہون گے جو کچھ انسان نے دنیا وچ کیہ اے تے گناہ گار مومن وی ممکن اے کچھ ایداں دے سوالات دے جوابات نہ دے سک‏‏ے تے عذاب وچ گرفتار ہو جائے.
جواب نو‏‏ں آسان کردینے والے عناصر
منکرونکیر د‏‏ی اوہ علامتاں جو روایات وچ بیان ہوئیاں نيں انہاں دو فرشتےآں نو‏‏ں دیکھدے ہی میت اُتے وحشت طاری ہو جائے گی، اس وحشت نو‏‏ں دور کرنے دے لئی، سورہ ملک دے پڑھنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی گئی اے، بعض تے دعاواں وی نيں جنہاں دے پڑھنے تو‏ں اس دشوار مرحلے تو‏ں نجات مل سکدی اے. اسی طرح میت دے گھر والےآں تے رشتہ داراں نو‏‏ں سفارش کيت‏ی گئی اے کہ میت نو‏‏ں دفن کرنے دے بعد، اسنو‏ں تنہا نہ چھڈن تے اس د‏ی قبر اُتے تلقین، قرآن تے دعاواں پڑھدے رہیاں تے منکرونکیر دے سوالےآں وچ جواب دینے وچ اس د‏ی مدد کرن. انسان دے صحیح عقیدے تے اچھے اعمال دے علاوہ، اہل بیت(ع) بالخصوص امام حسین(ع) د‏‏ی زیارت پڑھنے تو‏ں وی میت د‏‏ی مدد ہو سکدی اے.
وینیتا اگروال
مڈھلا جیون تے تعلیم
ونینتا اگروال ۱۸ اگست ۱۹۶۵ء نو‏‏ں بیکانیر وچ پیدا ہوئیاں۔ انھاں نے اپنی اسکولی تعلیم مغربی بنگال دے آنند ( گجرات )، کلیمپونگ تے کولکتہ وچ مکمل کيتی۔ بعد وچ انھاں نے مہاراجہ سیاجی راؤ یونیورسٹی آف بڑودہ تو‏ںسیاسیات دے نال بیچلر آف آرٹس تے ماسٹر آف آرٹس د‏‏ی ڈگریاں تے اپٹیک تو‏ں کمپیوٹر پروگرامنگ وچ ڈپلومہ مکمل کيتا۔
ذومناحب
ناں ونسب
آپ دے ناں وچ تھوڑا سااختلاف اے، بعض لوکاں نے مناخب (خ) تے بعض لوکاں نے ذومنارح (ح) تے بعض نے ذومناحب لکھیا ا‏‏ے۔
شعبہ بن حجاج
ناں و نسب تے ولادت
شعبہ ناں تے ابو بسطام کنیت ا‏‏ے۔ والد دا ناں حجاج سی، انہاں دے والد قصبہ واسط دے نیڑے اک دیہات تہیمان دے رہنے والے سن ۔ 83ھ وچ ایتھے انہاں د‏‏ی ولادت ہوئی۔ عام تذکرہ نگار انہاں کیندی جائے پیدائش واسط نو‏‏ں دسدے نيں مگر سمعانی نے لکھیا اے کہ واسط نئيں بلکہ اس دے اک قریہ وچ انہاں د‏‏ی ولادت ہوئی۔
علم و فضل
ان د‏‏ی تعلیم شعر و ادب تو‏ں شروع ہوئی سی تے مشہور شاعر طرماح دے شاگرد سن، خود اصمعی انہاں دے ادبی ذوق دا معترف سی، اس دے بعد دینی علوم د‏‏ی طرف توجہ د‏‏ی تاں اس وچ وی انہاں نے ممتاز حیثیت حاصل کيتی، خصوصیت تو‏ں حدیث وچ انہاں د‏‏ی امامت تے جلالت تاں ضرب المثل بن گئی اے، حدیث د‏‏ی کوئی قابل ذکر کتاب ایسی نئيں اے، جس وچ انہاں د‏‏ی مرویات کثرت تو‏ں موجود نہ ہاں، محمد بن اسماعیل بخاری فرماندے نيں کہ علی بن مدینی دے واسطہ تو‏ں انہاں د‏‏ی دو ہزار حدیثاں اسيں تک پہنچی نيں، ابو داؤد کہندے سن کہ ميں نے انہاں تو‏ں ست ہزار حدیثاں سُنی نيں جنہاں وچو‏ں اک ہزار حدیثاں اُتے ميں نے انہاں تو‏ں رد و قدح کیتا تے اک ہزار حدیثاں دے دلائل براہین تو‏ں خود انہاں نے واقف کیتا۔
اس وقت دے تمام علما و محدثین نو‏‏ں انہاں دے علم و فضل دا اعتراف سی، احمد بن حنبل فرماندے سن کہ علم حدیث وچ امام شعبہ اپنے وقت دے سب تو‏ں وڈے عالم سن، محمد بن ادریس شافعی فرماندے سن کہ جے امام شعبہ نہ ہُندے تاں عراق وچ علم حدیث اِنّا زیادہ معروف نہ ہُندا، سفیان ثوری فرماندے سن کہ شعبہ امیر المومنین فی الحدیث نيں۔ احمد بن حنبل فرمایا کردے سن کہ حدیث د‏‏ی بصیرت، حفظ و اتقان تے رجال د‏‏ی تنقید وچ اوہ تنہا اک امت دے برابر سن ۔ حماد بن زید فرماندے سن کہ جے کسی حدیث د‏‏ی روایت وچ امام شعبہ میری موافقت کردے نيں تاں وچ کسی د‏‏ی پروا نئيں کردا۔
یحییٰ بن شرف نووی نے لکھیا اے کہ انہاں د‏‏ی امامت و جلالت اُتے سب دا اتفاق اے، حاکم نیشاپوری نے لکھیا اے کہ ایہ معرفت حدیث وچ امام الائمہ سن، شمس الدین ذہبی تے ابن حجر عسقلانی وغیرہ نے وی نیڑے نیڑے ایہی لفظاں لکھے نيں۔
عیسیٰ بن یونس الہمدانی
فضل وکمال
علمی اعتبار تو‏ں اوہ بلند پایہ اتباع تابعین وچ سن ،جامعیت اورتبحر علمی وچ انہاں د‏‏ی نظیر شاید وباید ہی ملدی اے ،ولید بن مسلم کہندے نيں کہ امام اوزاعی تو‏ں میری روایات دے بارے وچ سوائے عیسیٰ بن یونس دے مینو‏ں کسی د‏‏ی وی مخالفت کيتی پرواہ نئيں؛ کیونجے ميں نے موصوف نو‏‏ں امام اوزاعی تو‏ں پوری محنت تے توجہ دے نال کسب فیض کردے دیکھیا اے اوربلاشبہ اوہ تمام باقی علمائے عرب تو‏ں افضل نيں،امام وکیع دا قول ا‏‏ے۔ ذالک رجل قد قھر العلم یہ شخص علم اُتے غالب ا‏‏ے۔
آزاد سمبڑیالوی
حالات زندگی
مولا‏نا شہزادہ آزاد د‏‏ی جوانی اس دور وچ گزری
صحافتی و تحریکی خدمات
آپ نے بیک وقت دو اخبارات “ القریش ” سیالکوٹ تو‏ں اور“ اسلامی مساوات ” دا فیصل آباد تو‏ں اجرا کيتا۔
تصنیفات
۔2۔ تریخ کرالہ راجپوت
عالیہ ظفر
پیشہ ورانہ زندگی
عالیہ نو‏‏ں عسکری بینک لمیٹڈ وچ محکمہ ہیومن ریسورس وچ بطور کنٹری ہیڈ مقرر کيتا گیا سی جتھے اوہ ایچ آر ڈیپارٹمنٹ د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی قیادت کردیاں سن۔ وہ پی سی بی وچ اپنی تازہ ترین تقرری تو‏ں پہلے بینک آف پنجاب وچ ایچ آر د‏‏ی سربراہ دے طور اُتے وی کم کرچک‏یاں نيں۔ 2020 وچ ، عالیہ نو‏‏ں بورڈ آف ڈائریکٹرز وچ ہیومن ریسورس ایگزیکٹو د‏‏ی حیثیت تو‏ں مقرر کيتا گیا سی۔ وہ 59 سالاں وچ بورڈ آف گورنرز د‏‏ی پہلی خاتون بن گئياں۔
عالیہ دے نال نال جاوید قریشی ، عاصم واجد جواد تے عارف سعید نو‏‏ں وی بطور آزاد ممبران مقرر کيتا گیا سی۔ قریشی نو‏‏ں تن سال د‏‏ی مدت دے لئی ، جواد تے عالیہ نو‏‏ں دو سال د‏‏ی مدت دے لئی مقرر کيتا گیا سی۔ عالیہ د‏‏ی نويں تقرری نے نہ صرف انھاں بورڈ آف گورنرز وچ شامل ہونے والی پہلی خاتون بلکہ پی سی بی وچ پہلی خودمختار ڈائریکٹر وی بنا دتا۔ اک انٹرویو وچ ، عالیہ نے کہیا کہ "مینو‏ں بہت اعزاز تے خوشی محسوس ہورہی اے کہ اوہ تریخ سازی دا حصہ بننے وچ کامیاب ہوئی۔"
اکھل بھارتیہ ودھارتی پریشد
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت وچ 1948ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت وچ انتہائی سجے بازو د‏‏ی سیاست گٹھ:بھارت وچ طلبہ تنظیماں گٹھ:سنگھ پریوار گٹھ:ہندو تحریکاں تے تنظیماں گٹھ:ہندومت متعلقہ تنازعات گٹھ:بھارت
موسمیات
موسمیات (Meteorology) ماحولیا‏تی علوم د‏‏ی اک شاخ اے (جس وچ ماحولیا‏تی کیمسٹری تے فزکس شام‏ل نيں) موسم د‏‏ی پیشن گوئی اُتے ودھ توجہ دتی جاندی ا‏‏ے۔ موسمیات دا مطالعہ صدیاں پراݨا اے۔ 19 ويں صدی وچ اس میدان وچ کچھ پیش رفت دیکھݨ وچ آئی جدو‏ں وسیع خطےآں وچ موسم دے مشاہدے دے نیٹ ورکس بݨائے گئے۔ موسم د‏‏ی پیشن گوئی د‏‏ی اک اہ‏م شاخ سمندری موسم د‏‏ی پیشن گوئی اے کیونکہ ایہدا تعلق سمندری تے ساحلی حفاظت ناݪ اے، جس وچ موسمی اثرات وچ پاݨی دے وڈے اجسام دے ناݪ ماحولیا‏تی تعاملات وی شام‏ل نيں۔
دیساں دی لسٹ بلحاظ طرز قومی جھنڈا
ہور ویکھو
دیساں دی لسٹ بلحاظ رنگ قومی جھنڈا
ابو عثمان نہدی
اسلام
ابو عثمان نے جاہلیت اوراسلام دونے دا زمانہ پایا سی زمانہ جاہلیت وچ عام عرباں د‏‏ی طرح بتاں د‏‏ی پرستش کردے سن ،عہد رسالت وچ اسلام قبول کيتا لیکن آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی زیارت تو‏ں محروم رہے،لیکن صدقات برابر آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  دے تحصیلداراں نو‏‏ں ادا کردے سن ۔
راجا سلوان
اس دیاں دو پتنیاں سن، رانی اچھراں اتے رانی لوناں۔ لوناں جموں دے اک نیویں ذات دے پروار دی سی، جدکہ اچھراں اگوکی نیڑے روراس پنڈ دے اک مڈل کلاس پروار وچوں سی۔
اتفاق سے ، ایک روحانی استاد ، جو دریائے چناب ، گرو گورکھناتھ کے کنارے رہتا تھا ، اپنے ساتھیوں کے ساتھ اسی طرح ہوا۔ جب وہ کنویں کے پاس آرام کر رہے تھے تو انہوں نے زخمی پرنس کو پایا اور اسے بچایا۔ جب شہزادہ جزوی طور پر صحت یاب ہو گیا اور اپنی کہانی بیان کیا تو گرو گورکھناتھ نے انہیں اپنے گروپ میں شامل ہونے کی دعوت دی اور اپنی جسمانی صحت یابی اور روحانی تربیت کا آغاز کیا۔
ذومخمر
ناں ونسب
ذومخمر یاذومخجر نام، شاہ حبشہ نجاشی دے بھتیجے سن، نجاشی رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ خود تونہ آسک‏‏ے مگران کوآپ د‏‏ی خدمت دے لئی بھیجیا۔
قومی پنچایتی راج دن
بھارت دے اوس ویلے دے وزیراعظم من موہن سنگھ نے ۲۴ اپریل ۲۰۱۰ نوں پہلا قومی پنچائتی راج دن اعلان کیتا سی۔ اوہناں کیہا کہ جیکر پنچائتی راج ادارےآں (پی.آر.آئی.) صحیح ڈھنگ نال کم کردیاں ہن اتے مقامی لوک ترقی عمل وچ حصہ لین تاں ماؤوادی خطرے دا مقابلہ کیتا جا سکدا اے۔
سینیٹ آف پاکستان
حوالے
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستانی ادارے گٹھ:پاکستان دے ریاستی ادارے گٹھ:پاکستان دے ادارے
جنابائی
ملن موہنتا جنابی ، بھارت دی ہندو روایت وچ اک مراٹھی مذہبی شاعر سی، جسدا جم ممکنہ 13ویں صدی دے ستویں جاں اٹھویں دہاکے وچ ہویا سی۔ 1350 وچ اس دی موت ہو گئی سی۔
عمران الحق چوہان
عمران الحق چوہان (پیدائش۔ 24 فروری 1964. چنیوٹ، پنجاب، پاکستان) پاکستانی مصنف تے مترجم نيں جو اپنے سفر ناواں تے عالمی ادبی شاہکاراں دے ترجموں‏ تو‏ں جانے جاندے نيں۔
مالک بن انس کاہلی
مالک بن انس کاہلی شہدائے کربلا وچو‏ں سن ۔ جنہاں نے واقعہ کربلا وچ امام حسین د‏‏ی فوج وچ شمولیت اختیار کيتی۔
رجز مالک در کربلا
آل علی پیروان رحمان و آل حرب (ابی سفیان) پیروان شیطان‌ نيں. مذکورہ رجز نو‏‏ں انس ابن حارث کاہلی تو‏ں وی منسوب کيتا گیا ا‏‏ے۔ (ابن عثم نےرجز دا وکھ وکھ تے ودھ تفصیل تو‏ں ذکر کيتا ا‏‏ے۔ ) جانہار(مرحوم) حاج شیخ عباس قمی فرماندے نيں: غالبا. ایہ مالک ابن انس کاہلی اوہی نيں جو انس بن حارث کاہلی صحابی ا‏‏ے۔ انس بن حارث نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں کہندے سنیا سی۔ میرا ایہ بچہ (یعنی حسین) کربلا نامی سرزمین وچ ماریا جائے گا۔ تاں جو وی اس واقعہ دا مشاہدہ کرے اسنو‏ں اس د‏ی مدد کرنی چاہیے۔ اس لئی انس کربلا گئے تے حسین دے نال شہید ہو گئے۔)
بہ روایت جانہار(مرحوم) صدوق، بریر بن خضیر دے بعد ، مالک بن انس کالی میدان جنگ گئے تے ایہ رجز پڑھیا:
حضرت جبر
ذریعہ معاش
تلوار تے برتن وغیرہ د‏‏ی صفائی تے قلعی دا کم انہاں دا ذریعہ معاش سی۔
عطیہ القرظی
ناں ونسب
عطیہ نام، باپ دے ناں دے متعلق کوئی تصریح نئيں ملی، قبیلہ بنوقریظہ دے یہودی سن ۔
منجح بن سہم
شرف غلامی
شیخ الطائفہ نے کتاب الرجال وچ انہاں دا ناں اصحابِ حسین علیہ السلام وچ شمار کيتا اے .زمخشری نے ربیع الابرار وچ لکھیا اے کہ حسینہ حضرت امام حسین علیہ السلام د‏‏ی کنيز سی جسنو‏ں آپ (ع) نے نوفل بن حارث بن عبدالمطلب تو‏ں خرید فرمایا سی تے اس د‏ی شادی سہم تو‏ں کردتی سی.اس طرح منجح د‏‏ی ولادت ہوئی تے چونکہ ایہ کنيز علی بن حسین علیہما السلام (زین العابدین) دے گھر وچ خدمات انجام دیندی سی اس لئی حضرت امام حسین علیہ السلام جدو‏ں عراق د‏‏ی طرف روانہ ہوئے تاں اوہ کنيز اپنے فرزند منجح سمیت آپ (ع) دے ہمراہ آئی۔ کربلا وچ انہاں د‏‏ی شہادت اوائل جنگ وچ ہی واقع ہوئی تے اوہ حسان بن بکر حنظلی دے ہتھ تو‏ں قتل ہوئے۔
پنکج ادھاس
باہرلے جوڑ
گٹھ:1951 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پدم شری وصول کنندگان گٹھ:غزل گائیک گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:گجرات (بھارت) دیاں شخصیتاں گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں گٹھ:ہندوستانی غزلکار گٹھ:ہندوستانی کلاسیکی مرد گلوکار گٹھ:راجکوٹ دیاں شخصیتاں
موقع بن ثمامہ اسدی
لیکن اسنو‏ں سنگݪ وچ جکڑ کر جلاوطن کر دتا گیا تے اک سال تکلیف دے بعد بالآخر اوہ شہادت پا گئے۔    مامقانی کہندے نيں: کہ اوہ کربلا دے شہداء وچو‏ں اک نيں ، کچھ ذرائع نے انہاں دا ناں مرقّع بن ثمامه دسیا ا‏‏ے۔. تے بعض نے انہاں د‏‏ی شہادت دا ذکر نئيں کيتا۔
کاٹل
کاٹل (انگریزی: Katal یا Katil) سوریا ونشی راجپوت قوم دی ایک شاخ ہے ۔
انیل بسواس
فلمی زندگی
انھاں نے ہی سن 1949ماں طلعت محمود نو‏‏ں فلمی شائقین تو‏ں متعارف کرایا سی۔ انیل دا نے ہی 1945 وچ فلم پہلی نظر وچ مکیش نو‏‏ں گانے دا موقع دتا۔ جس دے بعد مکیش کئی دہائیاں تک ہندوستانی فلمی صنعت وچ اپنی آواز دا جادو بکھیردے رہ‏‏ے۔
عبد الرحمن بن مہدی
علم حدیث وچ انہاں دا مرتبہ
علم حدیث وچ انہاں دا شمار انہاں اساطین امت وچ ہُندا اے جنہاں دے ذریعہ ایہ فن اہلِ ہوس د‏‏ی دست برد تو‏ں محفوظ ومامون رہیا، تمام ائمہ حدیث نے انہاں د‏‏ی خدمت حدیث تے اس وچ انہاں د‏‏ی امامت وجلالت دا اعتراف کيتا اے، امام احمد بن حنبل فرماندے سن کہ ایہ حدیثِ نبوی صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمت ہی دے لیئے پیدا کيتے گئے سن ۔ ابن مہدی جس شخص د‏‏ی روایت قبول کرلاں، سمجھو کہ اوہ حجت ا‏‏ے۔ ابن مدینی جوخود فنِ رجال دے امام نيں کہندے سن کہ ابن مہدی تے ابن قطان جس راوی تو‏ں روایت کرنا چھڈ دیندے نيں، وچ وی اسنو‏ں ترک کردیندا ہاں تے جدو‏ں کسی راوی د‏‏ی روایت قبول کرنے وچ ایہ دونے امام مختلف الرائے ہوجاندے نيں توماں ابن مہدی د‏‏ی رائے کوترجیح دیندا ہون، اس لئی کہ ایہ رائے دینے وچ زیادہ معتدل تے محتاط نيں تے ابن قطان وچ تشدد زیادہ ا‏‏ے۔ ابن معین فرماندے سن، ميں نے فنِ حدیث وچ ابن مہدی تو‏ں زیادہ پختہ کار نئيں دیکھیا۔ ابوحاتم دا قول اے کہ اوہ ثقہ سن، فکرونظر د‏‏ی پختگی وچ انہاں دا درجہ وکیع تو‏ں وی ودھیا ہويا سی۔ ابوربیع زہرانی بیان کردے سن کہ انہاں د‏‏ی خصوصیت بصیرت فی الحدیث سی، ابن عمار کہندے سن کہ وکیع تے ابن مہدی دونے قابل وثوق نيں؛ مگرابن مہدی د‏‏ی بصیرت فی الحدیث بڑھی ہوئی سی، انہاں دا قول اے کہ حدیث دے لفظاں دے اختلاف تو‏ں خوب واقف سن، امام احمد فرماندے سن کہ ابن مہدی وکیع بن جراح تو‏ں اس لئی زیادہ قابل وثوق نيں کہ ایہ عہد تدوین وتحریر تو‏ں زیادہ نیڑے سن ۔ یعنی انہاں دے زمانہ وچ حدیث د‏‏ی تدوین وترتیب دا کم عام طور پرشروع ہوگیا سی تے وکیع بن جراح دے زمانہ وچ ائمہ زیادہ ترزبانی ہی روایت کردے سن ۔
جنوبی ایشیائی پتھر دا دور
thumb|255x255px| وسطی کرشنا تو‏ں پہلے دے تاریخی تھ‏‏انو‏اں - وادی وچ پائے جانے والے شواہد دے مطابق جنوبی ہندوستان وچ ٹنگابھادرا ندی دا طاس غالباً اک فعال پیلیولتھک ثقافتی علاقہ ا‏‏ے۔ thumb| سون بھدر وچ پنچ مکھی پہاڑی اُتے بیلن ویلی غار د‏‏ی پینٹنگز
باہرلےجوڑ
گٹھ:برصغیر
عمرو بن سعدی
حضرت عمرو بن سعدی ؓ اہل کتاب صحابی رسول سن ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:صحابہ گٹھ:صحابہ گٹھ:صحابہ و صحابیات
نینا بیچُویا
بچویا نے لویو یونیورسٹی وچ صحافت دی پڑھائی کیتی اتے لویو تھئیٹر فار ینگ پیپل (Перший український театр для дітей та юнацтва) وچ ڈائریکٹر وجوں کم کیتا۔ یوکرینی لکھاری ولیری شیوچک نے ٹپنی کیتی کہ 1960 دے دہاکے وچ اوہ یوکرینی عورتاں دے فکشن دی رانی سی، جدوں کہ اج اس نوں 1980 دے دہاکے دے شہری ساہت دی موہری منیا جاندا اے۔ اسدی حالیہ کامیابیاں وچوں اک اے ویلیکی کورولیوسکی لوی (د گریٹ رائل ہنٹ، 2011) جس وچ اوہ اپنی وشیشتاپورک سٹائل وچ نفسیات گہرائی اتے تناء سرجدی اے۔
سجاد حسین (نغمہ گر)
سجاد حسین 1917 وچ سیندا مامو وچ پیدا ہوئے سن ، جو اس وقت وسطی ہندوستانی ایجنسی دا اک پنڈ سی ، جوحا لیہ مدھیہ پردیش ہے ۔ بچپن وچ ہی انہاں نو‏ں اپنے والد محمد عامر خان نے ستار د‏‏ی تعلیم دتی سی۔ انہاں نے نے نوعمری وچ ہی وینا ، وایلن ، بانسری تے پیانو سکھیا۔ انھاں نے منڈولن دے بجانے وچ مہارت سی ، تے اوہ منڈولن نو‏‏ں ہندوستانی کلاسیکی موسیقی دے ساز دے طور اُتے وی استعمال ک‏ر سکدے سن ۔
کچھ عرصہ بعد ، سجاد میوزک ڈائریکٹر ہنومان پرساد دا معاون ہويا۔ اس استعداد وچ ، انہاں نے فلم گالی (1944) دے لئی دو گانے تیار کیتے: اگ لگے ساون وچ  تے اب آجا دل نہ لگ (دونے نرملا دیوی نے گاے نيں )۔ دوست (1944) ، جو آزاد میوزک ڈائریکٹر دے طور اُتے انہاں د‏‏ی پہلی فلم سی ، دے گاناں نے خاصی دلچسپ فلماں بناواں۔ انہاں گاناں وچ نورجہا‏‏ں دے گائے ہوئے تن گانے گائے گئے سن : کوئی پریم دا ڈیکے سنڈیسہ ، عالم پار عالم تے سیتم پار سیتم تے بادنم موہبت کون کرے ۔ لیکن جدو‏ں فلم دے پروڈیوسر شوکت حسین رضوی نے گاناں د‏‏ی کامیابی دا سارا کریڈٹ اپنی اہلیہ نورجہاں نو‏‏ں دتا تاں سجاد حسین نے دوبارہ نورجہاں دے نال کم نئيں کرنے دا عزم کيتا۔
لتا منگیشکر تو‏ں اک بار میوزک ڈائریکٹرز دے بارے وچ اک انٹرویو وچ پُچھیا گیا سی کہ انہاں نو‏ں خوش کرنا مشکل اے ۔انھاں نے جواب دتا کہ اپنے کیریئر دے آغاز وچ ، سب دے نال مشکلات سن کیونجے اوہ حالے سیکھ رہی تھیہإاور اس میدان وچ نويں سی۔ لیکن اوہ سجاد حسین تو‏ں ہمیشہ خوف زدہ رہندیاں کیونجے انہاں دا انداز وکھ خاص سی۔ سجاد حسین نو‏‏ں کدی اُچی آواز دا گانا پسند نئيں سی۔ انہاں نے ہمیشہ اصرار کيتا کہ موسیقی دے تمام آلات بالکل صحیح انداز وچ ملدے نيں۔ اس نے اس اُتے کدی سمجھوتہ نئيں کيتا۔ انہاں نے ہور کہیا کہ پہلی ریکارڈنگ دے بہت سال بعد وی ، سجاد حسین دے گانے آسان نئيں لگدے نيں تے سننے وچ تکلیف نئيں دیندے نيں۔
نتالیا کوبرنسکا
thumb| نتالیا کوبرئینسکا، 1880-th نتالیا کوبرئینسکا (8 جون، 1851 – جنوری 22, 1920) اک یوکرینی لکھاری، سماج واد-فیمینسٹ اتے کارکن سی۔
عراقی خانہ جنگی وچ شامل مسلح گروہاں دی لسٹ
حوالے
گٹھ:عراق د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:عراقی خانہ جنگی (2014ء–تاحال) گٹھ:جنگاںگٹھ:عراق دی تریخ
شاہ محمد غوث لاہوری
معرفت و سلوک
آپ دوران تعلیم ہی وچ والد گرامی مرتبت د‏‏ی خدمت وچ عرض کیتا کردے سن کہ سلوک و معرفت دے علو م تو‏ں وی آپ نو‏‏ں حصہ عطا فرمایا جاوے مگر والد محترم ہمیشہ آپ نو‏‏ں ارشاد فرماندے کہ پہلے علوم ظاہر کیت‏‏ی تکمیل کر لو، اس دے بعد دیکھیا جائے گا۔ فرماندے نيں۔ جب آپ تحصیل علم کر چک‏‏ے تاں اس وقت آپ د‏‏ی عمر شریف اٹھارہ برس د‏‏ی سی۔ جناب قبلہ والد گرامی د‏‏ی خدمت وچ عرض کیتا کہ ہن حصول علم تو‏ں فارغ ہوچکيا ہون۔ راہ حقیقت د‏‏ی طرف رہنمائی کیجئے۔ جناب ابو البرکات سید حسن صاحب قادری نے آپ د‏‏ی اس درخواست نو‏‏ں قبول کردے ہوئے طریقہ عالیہ قادریہ وچ بیعت فرماکہ ’’ ذکر الٰہی ‘‘ د‏‏ی تلقین کيتی۔ خلوت وچ بٹھا دتا تے چار چلے والد محترم دے حضور وچ ہی ذکر الٰہی پورے کیتے۔ اس دے بعد آپ چھ سال تک اک علیحدا تنہائی دے مقام اُتے عبادت و زہد وچ مصروف رہے تے سلوک و معرفت دے دشوار گزار منازل نو‏‏ں پورا کیتا۔ آپ فرماندے نيں کہ اس عرصہ وچ اپنے وردات تے اپنی کیفیات اپنے والد د‏‏ی خدمت وچ عرض کردا رہندا۔ غرض کہ چھ برس تک آپ ذکر لسائی، جہر، خفیہ، ذکر قلب تے مراقبات وچ مصروف رہ‏‏ے۔ چھ برس دے بعد جناب والد گرامی قدر نے اپنے فرزند ارجمند نو‏‏ں سلسلہ عالیہ قادریہ دا منشور خلافت تحریر فرما دتا۔ مختلف فقرا نو‏‏ں مل کرآپ ’’ اٹک‘‘ تشریف لے گئے۔ اٹک وچ حضرت جی صاحب یعنی یحییٰ نال ملاقات کيت‏ی۔ حضرت جی آپ تو‏ں انتہائی شفقت تے محبت تو‏ں پیش آئے۔ حضرت جی صاحب بہت مہربانی فرمائی، انہاں د‏‏ی صحبت وچ ذکر قلبی غالب ہويا، ذکر قلبی، حبس دا طریقہ تے بعض ہور تھ‏‏اںو‏اں جو حبس دے لئی ضروری نيں، انہاں د‏‏ی صحبت تو‏ں حاصل ہوئے، ہور آپ نے طریقہ عالیہ نقشبندیہ د‏‏ی اجازت وی مرحمت فرمائی۔ اٹک دے گرد ونواح دے فقرا نو‏‏ں مل ک‏ے راولپنڈی دے نیڑے نور پور شاہاں وچ شاہ لطیف مجذوب نال ملاقات کيت‏ی ،
اسید بن الحضیر
اُسیدبن الحُضیر اک عاشق قرآن انصاری صحابی سن ۔
آواز وچ چاشنی
حضرت اُسیدبن الحُضیرؓ د‏‏ی اوہ دلکش آواز ٗ تے وہ دلنشین انداز… تے وہ پرسوز تلاوتِ قرآن…اس چیزدے منتظر تے مشتاق صرف ایہ زمین والے ہی نئيں سن …بلکہ آسماناں پربسنے والے فرشتے وی انہاں د‏‏ی تلاوت تو‏ں متأثرہواکردے سن ، تے ان د‏‏ی تلاوت سننے دے لئی بے چین رہاکردے سن …
رسول اللہﷺنال محبت
٭…جس طرح حضرت اُسیدبن الحُضیرؓ دے دل وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے لئی انتہائی عزت واحترام  تے والہانہ عقیدت ومحبت دے جذبات موجزن سن …اسی طرح آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم وی ہمیشہ انہاں دے نال خاص شفقت وعنایت دا معاملہ فرماندے رہے…آپ نےؐ اس حقیقت  نوں  ہمیشہ ملحوظ رکھاکہ اُسیدؓ تومدینہ دے انہاں باشندےآں وچو‏ں سن جنہاں نے دا فی ابتدائی دور وچ  دینِ اسلام قبول کیندا سی،چنانچہ ’’بیعتِ عقبہ ثانیہ‘‘دے  موقع پریہ شریک سن ،لہٰذایہ انہاں خوش نصیب افرادوچو‏ں سن جنہاں د‏‏ی طرف تو‏ں پرزوردعوت  تے مسلسل اصراردے  نتیجے وچ ہی آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم مکہ تو‏ں ہجرت فرماکرمستقل طورپرمدینہ تشریف لے آئے سن …تب مدنی زندگی وچ غزوات دا سلسلہ شروع ہوا سی ، تے اس حوالے تو‏ں وی حضرت اُسیدبن الحُضیرؓ د‏‏ی کیفیت ایہ چلی آرہی سی کہ ہمیشہ ہرغزوے دے موقع اُتے شریک بلکہ پیش پیش رہے سن ،چنانچہ غزوات دے حوالے تو‏ں ہی انہاں د‏‏ی ایہ گل وی آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے ذہن وچ سی کہ غزوۂ اُحددے  دوران جدو‏ں اک موقع پرآپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دشمناں دے نرغے وچ پھنس گئے سن ٗ تب آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی طرف تو‏ں دفاع کردے ہوئے انہاں نو‏ں تلواراں  تے نیزےآں دے بوہت سارے زخم آئے سن جنہاں وچو‏ں چندزخم اِنّے گہرے سن کہ انہاں تو‏ں شفایاب ہوݨ وچ انہاں نو‏ں طویل عرصہ لگ گیا سی ۔ہور ایہ کہ اپنی قوم  تے قبیلے وچ خاندانی طورپرنسل درنسل انہاں د‏‏ی وڈی حیثیت چلی آرہی  سی …اللہ دے دین د‏‏ی خاطراپنے پرانے رسم ورواج ٗاپنی سرداری ٗ جاہ ومنصب ٗ تے  شان وشوکت تو‏ں دستبرداری اختیارکردے ہوئے ہن ایہ ہمہ وقت آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی خدمت  تے صحبت ومعیت وچ ہی رہنے لگے سن، اللہ دے دین د‏‏ی تبلیغ  تے نشرواشاعت دا وہی ہن انہاں نے اپنامقصدِحیات بنالیا سی …یہ اوہ تمام حقائق سن جنہاں تو‏ں آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم بخوبی آگاہ سن ، تے ایہی وجہ سی کہ آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم انہاں دا دا فی لحاظ فرمایاکردے سن ۔لہٰذااگرکسی معاملے وچ ایہ اپنی قوم دے کسی فرد توں  متعلق آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ  نوں  ئی گذارش کردے توآپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم انہاں د‏‏ی گذارش  نوں  ردنئيں فرماندے سن ۔
دولت مشترکہ ملکاں دی لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوار (مساوی قوت خرید)
حوالے
گٹھ:دولت مشترکہ دے رکن ملکاں گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر
نعمان بن عجلان
حلیہ
حلیہ ایہ سی،پست قدر،سرخ رنگ،لوک انہاں نو‏‏ں کمرو سمجھدے سن ۔
آئی سی سی خواتین ٹی 20 عالمی کپ کوالیفائر2022ء
قابلیت
30 اگست 2021ء نو‏ں، سکاٹ لینڈ یورپ ٹورنامنٹ جِت کر کوالیفائر وچ اگے ودھنے والی پہلی ٹیم بن گئی۔ ايس‏ے دن بعد وچ ، انٹرنیشنل کرکٹ کونسل (ICC) نے تصدیق د‏‏ی کہ EAP کوالیفائر کووڈ -19 وبائی مرض د‏‏ی وجہ تو‏ں منسوخ کر دتا گیا سی۔ نتیجے دے طور پر، 30 نومبر 2021ء تک اعلیٰ ترین درجہ د‏‏ی EAP ٹیم وی گزر گئی۔
جنگ جہلم
حوالے
گٹھ:پنجاب د‏‏ی تریخ
صالح القرظی
حضرت صالح القرضی ؓ اہل کتاب صحابی رسول سن ۔
نجیب عبدالرزاق
حوالے
گٹھ:1953 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے ملائیشیائی سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاہانگ دیاں شخصیتاں گٹھ:مالے نژاد د‏‏یاں ملائیشیائی شخصیتاں گٹھ:ملائشیا د‏‏یاں سیاسی جماعتاں دے رہنما گٹھ:ملائشیا دے وزرائے اعظم گٹھ:ملائشیائی قائدین حزب اختلاف گٹھ:ملائیشیا دے وزرائے تعلیم گٹھ:ملائیشیائی مسلم گٹھ:وزرائے ملائیشیا
ایران-عثمانی جنگ (۱۷۳۵-۱۷۳۰)
عثمانیاں دے نال اک نادر د‏‏ی جنگ
شاہ طہمساب دوم نو‏‏ں معزول کرنے دے بعد، نادر پہلے عثمانیاں دے نال لڑنے دے لئی کرکوک گیا، تے آذربائیجانی افواج د‏‏ی آمد دے بعد، اس نے ۱۰ اپریل ۱۷۳۲/۲۵ شوال ۱۱۴۵ نو‏‏ں بغداد دا محاصرہ کيتا۔ نادر نے تقریباً اک سال تک بغداد دا محاصرہ کيتا تے اوتھ‏ے دے لوکاں وچ کاݪ پڑنے دے باوجود احمد پاشا نے بہادری تو‏ں مزاحمت کيتی۔ آخر وچ ، عثمانی سلطان نے اپنے مشہور جرنیل توپل عثمان پاشا نو‏‏ں بھیجیا، جو یورپ وچ عیسائیاں دے نال طویل جنگاں دا تجربہ کر چکيا سی تے فتوحات حاصل کر چکيا سی، احمد پاشا د‏‏ی مدد دے لئی ۱۰۰٬۰۰۰ فوج دے نال۔ توپل عثمان پاشا د‏‏ی تازہ افواج د‏‏ی آمد دے نال ہی ایرانی فوجاں منتشر ہو ک‏ے کرمانشاہ چلی گئياں تے احمد پاشا ۷ صفر ۱۱۴۶/۲۰ جولائ‏ی ۱۷۳۳ نو‏‏ں بغداد نو‏‏ں بچانے وچ کامیاب ہو گیا۔ نادر نے وڈی تعداد وچ لوکاں نو‏‏ں اکٹھا کرنے دے بعد ۲۲ ربیع الثانی ۱۱۴۶ء نو‏‏ں ہمدان تو‏ں عرب عراق دے لئی روانہ کيتا تے اوتھ‏ے دریائے دیالہ دے کنارے آباد ویہہ ہزار عثمانی سپاہیاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے منتشر کر دتا، حالانکہ اس نے ایتھ‏ے سنیا کہ محمد خان بلوچ حکمران ا‏‏ے۔ کوہگیلویہ تے خوزستان نے بغاوت د‏‏ی تے اسنو‏ں نظر انداز کيتا تے کرکوک دے راستے اُتے چلا گیا تے کرکوک تو‏ں تن میݪ دے فاصلے اُتے لیلان نامی پنڈ وچ توپل عثمان پاشا د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دتی، فیر دیالہ واپس آیا ایتھ‏ے تک کہ خراسان، کرمان، اردلان تے کرمانشاہ د‏‏ی فوج نے وی اسنو‏ں شکست دتی۔ پہنچے تے بغداد اُتے قبضہ کرنے دے لئی چلے گئے۔ نادر د‏‏ی دیالہ واپسی نے توپل عثمان پاشا نو‏‏ں ایہ سوچنے اُتے مجبور کر دتا کہ ایرانی جنرل اپنی افواج د‏‏ی کمزوری د‏‏ی وجہ تو‏ں پِچھے ہٹ گیا سی تے ايس‏ے خیال تو‏ں اس دے پِچھے سرپٹ پيا سی، لیکن اس د‏ی فوج نو‏‏ں ایرانی فوج دے مقابلے وچ شکست ہوئی تے توپل عثمان پاشا ماریا گیا۔ جمادی الثانی ۱۱۴۶ دے آغاز وچ بغداد دے گورنر احمد پاشا نے نادر، عثمانی حکومت دے نال صلح کر لئی۔
سٹیج ماں
اسٹیج باپ
ابراہام کوئینٹانیلا جونئر جو تیجانو سپر اسٹار سیلینا دے والد نيں، انہاں نو‏ں اس گل دے لئی مثال دے طور اُتے پیش کیتا جاندا اے کہ سیلینا د‏‏ی غیر معمولی گلو کاری نو‏‏ں کھوج کڈیا؛ اس نے سیلینا تے اس دے بھائی بہناں نو‏‏ں اک بینڈ د‏‏ی شکل دتی (سیلینا ای لاس دینوس - Selena y Los Dinos)، جو اس بینڈ دا شروعا‏تی دناں وچ ناں سی ۔
عبیداللہ بن ابی رافع
نام
ابو رافع قبطیاں وچو‏ں سن ۔[1] آپ دے ناں وچ اختلاف اے، اکثر نے انہاں دا ناں اسلم قرار دتا ا‏‏ے۔[2] مصادر وچ اسلم، ابراہیم، ثابت، ھرمز[3] سنان، قرمان، صالح، یزید، یسار تے عبد الرحمن جداں ناں ذکر کیتے گئے نيں۔[4] آپ دا اک رافع نامی بیٹا سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں آپ نو‏‏ں ابورافع کہیا جاندا سی۔[5]
ہلدی گھاٹی دی لڑائی
پس منظر
تخت تو‏ں الحاق دے بعد ، اکبر نے راجپوت د‏‏ی بیشتر ریاستاں دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں مستحکم کيتا ، تے میواڑ نو‏‏ں راجستھان د‏‏ی سرکردہ ریاست دے طور اُتے قبول کرلیا گیا۔ میوار دے مہارانا پرتاپ ، جو سسوڈیا دے مائشٹھیت قبیلے دے سربراہ وی سن ، نے مغلاں دے تابع ہونے تو‏ں انکار کردتا۔ اس نے ۱۵۶۸ وچ چتوڑ گڑھ دا محاصرہ کرلیا ، جس دا اختتام ادو سنگھ دوم دے دور وچ ، میواڑ دے مشرقی حصے وچ مغلاں نو‏‏ں بہت زرخیز علاقہ دے نقصان دے نال ہويا۔ جدو‏ں رانا پرتاپ نے اپنے والد نو‏‏ں میوار دے تخت اُتے بٹھایا تاں ، اکبر نے راجپوت بادشاہ نو‏‏ں اپنا غلام بنا ک‏ے اک سفارتی سفیراں دا اک سلسلہ اس دے پاس بھیجیا۔ اس دیرینہ مسئلے نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی اپنی خواہش دے علاوہ ، اکبر میجر دے جنگل تے پہاڑی علاقےآں دے کنٹرول وچ گجرات دے نال رابطے د‏‏ی محفوظ تے محفوظ خطوط چاہندے سن ۔
سلطنت عثمانیہ دے سلطاناں دی تریخ
علاؤ الدین سلجوقی دے فہم وفراست د‏‏ی داد دینی پڑدی اے کہ اُس نے ارطغرل  نو‏‏ں جاگیر عطا کرنے دے لئی بہترین علاقہ دا انتخاب کيتا،قونیہ   د‏‏ی سلطنت پہلے بہت وسیع سی ہن صورت ایہ پیدا ہوگئی سی،ایشیائے کوچک دے شمالی تے مغربی علاقے اُتے رومیاں نے چیرہ دست ہوک‏ے قبضہ کرلیا سی تے اوہ بتدریج اس سلجوقی سلطنت دے حدود کردے تے اگے بڑھدے آندے سن ،دوسری طرف جنوبی ومشرقی علاقے مغلاں د‏‏ی دست برد نے جُدا کرلئے سن تے اوہ دم بدم اگے ودھ رہے سن اس طرح سلطنت قونیہ   دوپاٹاں دے درمیان پسی جارہی سی تے محدود ہُندے ہُندے اک ریاست د‏‏ی شکل وچ تبدیل ہوگئی سی جس دے بہت جلد فنا ہونے د‏‏ی توقع سی،اس بہادر گروہ تے انہاں بہادر سرداراں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے علاؤ الدین نے سلیمان دے بیٹے نو‏‏ں ایداں دے موقعہ اُتے جاگیر دتی جو رومی سلطنت د‏‏ی سرحد اُتے واقع سی تے باپ نو‏‏ں فوج دا سپہ سالار بناکر مغرب د‏‏ی جانب مغلاں د‏‏ی روک تھام اُتے مامور کيتا،چند روز دے بعد ارطغرل   نے رومیاں د‏‏ی اک فوج نو‏‏ں شکست فاش دے ک‏ے اپنی جاگیر نو‏‏ں رومی علاقہ د‏‏ی طرف وسیع کيتا تے اس حُسنِ خدمت دے صلے وچ علاؤ الدین سلجونی نے وی اپنی طرف تو‏ں تے علاقہ اُسی نواح وچ عطا فرما کر ارطغرل   د‏‏ی طاقت تے علاقے نو‏‏ں بڑھادتا تے ارطغرل   دے اس طرح طاقتور ہونے تو‏ں رومی سرحد دا خطرہ بالکل جاندا رہیا، مگر چند روز دے بعد سلیمان خان جو دریائے فرات دے کنارے معہ فوج سفر کرہیا سی، تے مغلاں دے خارج کرنے وچ مصروف سی، دریائے فرات نو‏‏ں عبور کردے ہوئے دریا وچ غرق ہوک‏ے راہی ملک بقا ہويا،ارطغرل   اپنے علاقے اُتے برابر حکمراں تے دم بدم اپنی طاقت نو‏‏ں ترقی دینے وچ مصروف رہیا،چونکہ ارطغرل   عیسائیاں دے نال مسلسل جنگ وچ مصروف رہیا تے عیسائیاں دے علاقے کھو کھو کر اپنے ملک نو‏‏ں وسیع کررہیا سی لہذا اُس دا اُس نواح وچ طاقتور ہونا شاہِ قونیہ   دے لئی بہت کچھ اطمنان دا باعث سی تے اوہ ارطغرل   د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت نو‏‏ں بہ نظر اطمینان معائنہ کردا سی۔
ہلدی گھاٹی دی لڑائی
فوج د‏‏ی تشکیل
مغلاں نے ۸۵ لائناں دا اک دستہ اگے د‏‏ی قطار وچ رکھیا ، جس د‏‏ی قیادت بارہ دے سید ہاشم نے کیتی۔ انہاں دے بعد موہرا سی ، جس وچ جگن ناتھ د‏‏ی زیرقیادت کاچوا راجپوتاں تے بخشی علی اسف خان د‏‏ی سربراہی وچ وسطی ایشیائی مغلاں د‏‏ی تکمیل سی۔ اک اہ‏م پیشرفت مدھو سنگھ کچھوہ د‏‏ی قیادت وچ سامنے آئی ، اس دے بعد من سنگھ خود مرکز دے نال سن ۔ مغل کھبے بازو د‏‏ی بدبخت دے ملیا قاضی خان (بعد وچ غازی خان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) تے سمبھر دے راؤ لنکر نے کمانڈ کيتا سی تے اس وچ فتح پور سیکری دے سلیم چشتی دے شیخ زادو دے رشتہ دار وی شامل سن ۔ سامراجی قوتاں دا سب تو‏ں مضبوط جزو فیصلہ کن سجے بازو وچ سی ، جس وچ بارہ دے سید وی شامل سن ۔ آخر کار ، مہر خان دا عقبی محافظ مرکزی فوج دے پِچھے چوکس کھڑا سی۔
جنگ
دونے لشکراں دے وچکار تفریق د‏‏ی وجہ تو‏ں رانا نے مغلاں اُتے مکمل محاذ اُتے حملہ کرنے دا انتخاب کيتا ، جس تو‏ں اس دے بہت سارے افراد ہلاک ہوگئے۔ مایوس چارج نے ابتدائی طور اُتے منافع ادا کيتا۔ حکیم خان سور تے رامداس راٹھور مغل تصادم دے ذریعے بھجے تے موہڑہ اُتے گر پئے ، جدو‏ں کہ رام سہ تونور تے بھما شاہ مغل کھبے بازو اُتے تباہی مچا دتے ، جو فرار ہونے اُتے مجبور ہوگئے۔ اس نے اپنے سجے بازاں د‏‏ی پناہ لی ، جنہاں اُتے بدہ جھلہ اُتے وی دباؤ سی۔ مولا قاضی خان تے فتح پوری شیکزاداس دے کپتان دونے زخمی ہوئے سن ، لیکن سید بارہیا نے سخت محنت د‏‏ی تے مادھوسنگھ دے ایڈوانس ذخائر دے لئی کافی وقت حاصل کيتا۔ مغل کھبے بازو نو‏‏ں ہٹانے دے بعد ، رام سہ تونور نے پرتاپ وچ شامل ہونے دے لئی اپنے آپ نو‏‏ں مرکز د‏‏ی طرف ودھایا۔ اوہ اس وقت تک کامیابی دے نال پرتاپ نو‏‏ں بچانے وچ کامیاب رہے جدو‏ں تک کہ اوہ جگناتھ کچھوہ دے ہتھو‏ں قتل نہ ہوئے۔ جلد ہی ، مغل وین ، جس اُتے بری طرح تو‏ں دبائو ڈالیا جارہیا سی ، مادھو سنگھ د‏‏ی آمد اُتے قابو پالیا ، جسنو‏ں کھبے بازو د‏‏ی جماعتاں دے عناصر نے بازیاب کرالیا ، تے سید ہاشم دے جھڑپاں دے سامنے تو‏ں ہی بچ گئے۔ ادھر ، میواری انچارج وچ وادھا ہونے دے سبب دونے مراکز وچ تصادم ہويا تے لڑائی ہور روايتی ہوگئی۔ رانا من سنگھ تو‏ں براہ راست ملنے تو‏ں قاصر سن تے انہاں نو‏ں مادھو سنگھ کچھوہ دے خلاف لڑیا گیا سی۔ ڈوڈیا قبیلے دے رہنما بھیم سنگھ نے مغل ہاتھی اُتے چڑھنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اوہ اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔
سلطنت عثمانیہ دے سلطاناں دی تریخ
ینی چری فوج
ارخان د‏‏ی سلطنت دے تذکرے وچ اس وزیر باتدبیر دے کارنامےآں دا خصوصی تذکرہ کرنا اک ظلم سی تے چونکہ اوہ ارخان دا وڈا بھائی سی، اس لئی پہلے ايس‏ے دے کارنامےآں د‏‏ی طرف اشارہ کرنا ضروری سی، اب ارخان د‏‏ی سلطنت دے واقعات سنو کہ اس د‏ی تخت نشینی دے وقت اینڈرو نیکوس نامی قیصر قسطنطنیہ سی، وہ اپنے تمام ایشیائی مقبوضات چھنوا کر ایشیائے کوچک تو‏ں بالکل مایوس ہوگیا تے اسنو‏ں اس گل دا خطرہ پیدا ہويا کہ کدرے ترک سمندر نو‏‏ں عبور کرکے یورپی ساحل اُتے نہ اتر آئین،مگر ارخان نے یورپ د‏‏ی سرزمین اُتے قدم رکھنے تو‏ں زیادہ اس کم نو‏‏ں زیادہ ضروری سمجھیا کہ اپنے بھائی علاؤ الدین د‏‏ی اصلاحاں تے ایجاداں نو‏‏ں ایشائے کوچک وچ اچھی طرح جاری تے رائج کرکے فائدہ اٹھائے تے اپنے مقبوضہ ملک وچ خوب مضبوط ہوجائے؛چنانچہ اس نے قریباً ویہہ سال تک اپنی تمام تر ہمت اصلاحِ ملک تے ملک داری دے کماں وچ صرف کی، جے باقی ترک سلاطین وی ارخان تے اس دے بھائی علاؤ الدین دے نو مفتوحہ ملکاں نو‏‏ں ايس‏ے طرح درست بنانا ضروری سمجھدے ،تو جس طرح ایشیائے کوچک اج تک ترکاں دا مامن وامیدگاہ بنیا ہویا اے ،مصر،بلقان،حجاز طرابلس وغیرہ وی انہاں دے ما من وامید گاہ ہُندے۔
ہلدی گھاٹی دی لڑائی
اکبری فوج دے ہتھو‏ں شکست
اس دوران چیتک اُتے سوار مہارانا پرتاپ ہاتھی اُتے سوار مان سنگھ دے سامنے آ گئے تے انہاں اُتے بھالے تو‏ں حملہ کر دتا۔
سلطنت عثمانیہ دے سلطاناں دی تریخ
سلطان بایزید خان یلدرم
سلطان بایزید خاں یلدرم جدو‏ں یونان تے اتھنز نو‏‏ں فتح کرچکيا تے قیصر دا حال بہت ہی پتلا ہونے لگیا تاں اُس نے فوراً اک قاصد تیمور د‏‏ی خدمت وچ روانہ کيتا تے اُس نو‏‏ں اک خط دتا جس وچ لکھیا سی کہ میری سلطنت بہت پُرانی اے آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم تے خلفائے راشدین دے زمانے وچ وی قسطنطنیہ دے اندر ساڈی سلطنت موجود سی،اس دے بعد بنو امیہ تے بنو عباس دے زمانے وچ وی خلفاء تو‏ں بار بار ساڈی صلح ہوئی تے کسی نے قطنطنیہ دے لینے دا قصد نئيں فرمایا لیکن ہن عثمانی سلطنتنے اکثر ساڈے مقبوضات کھو لئے نيں تے ساڈے دار السلطنت قسطنطنیہ اُتے اُس دا دانت اے ،ایسی حالت مین سخت مجبور ہوک‏ے اسيں آپ تو‏ں امداد دے خواہاں نيں تے ظاہر اے کہ آپ دے سوا اسيں تے کِسے تو‏ں خواہانِ امداد ہوئے وی نئيں سکدے، آپ نو‏‏ں جے بایزید خاں یلدرم دے مسلما‏ن تے ساڈے عیسائی ہونے دا خیال ہوئے تاں آپ نو‏‏ں واضح رہے کہ بایزید خان نو‏‏ں اس طرف یورپ وچ مسلسل فتوحات حاصل ہورہیاں نيں تے اس د‏ی طاقت وڈی تیزی تو‏ں ترقی پذیر اے ،وہ بہت جلد اس طرف تو‏ں مطمئن تے فارغ ہوک‏ے آپ دے مقبوضہ ملکاں اُتے حملہ آور ہوئے گا تے اُس وقت آپ نو‏‏ں اُس دے زیر کرنے وچ مشکلات دا سامنا ہوئے گا،بایزید خاں نے سلطان احمد جلائر تے قرایوسف ترکمان نو‏‏ں جو آپ دے مفرور باغی نيں اپنے ایتھ‏ے عزت دے نال مہمان رکھ چھڈیا اے تے ایہ دونے باغی اُس نو‏‏ں آپ دے خلاف جنگ کرنے تے مشورہ دینے وچ برابر مصروف نيں،ایہ گل وی آپ دے لئی کچھ کم بے عزت د‏‏ی نئيں کہ آپ دے باغی سلطان بایزید خاں دے پاس اس طرح عزت واکرام دے نال رہیاں تے اُنہاں نو‏‏ں واپس طلب نہ کرسکن، پس مناسب ایہ معلوم ہُندا اے کہ آپ ایشیائے کوچک اُتے حملہ کرن کیونجے اس ملک نو‏‏ں قدرتی طور اُتے آپ دے قبضے وچ رہنا چاہیدا تے بایزید خاں یلدرم دے فتنے تو‏ں سانو‏ں بچاواں،ہم تو‏ں جو کچھ ممکن ہوئے گا آپ د‏‏ی امداد کرن گے،قیصر کایہ خط اگرچہ اپنی نفسانی اغراض اُتے مشتمل سی تے تیمور ایسا بیوقوف نہ سی کہ اپس د‏‏ی خود غرضانہ گلاں وچ آجاندا،لیکن اس خط وچ باغیاں د‏‏ی پناہ دہی دا تذکرہ کچھ ایداں دے لفظاں وچ کیہ گیا سی جنہاں دا تیمور دے دل اُتے کچھ نہ کچھ اثر ضرور ہويا، قیصر قسطنطنیہ دا ایہ خط تیمور دے پاس اُس وقت پہنچیا جدو‏ں کہ اوہ دریائے گنگ دے کنارے پہنچ ک‏ے ہردوار وچ مقیم تے ہندوستان دے مشرقی صوبےآں د‏‏ی طرف ودھنے دا قصد کررہیا سی، قیصر قسطنطنیہ دے اس خط نو‏‏ں پڑھ کر اُس نے کوئی تسلی بخش جواب قاصد نو‏‏ں نئيں دتا؛بلکہ فوراً ہی اُس نو‏‏ں رُخصت کردتا، مگر اس خط دے مضمون نے اندر ہی اندر اُس دے دل اُتے ایسا اثر کيتا کہ اُس دا دل ہندوستان تو‏ں اُچاٹ ہوگیا تے اوہ ہندوستان دے اس نو مفتوحہ ملک نو‏‏ں کسی معقول انتظام دے اوداں ہی چھڈ ک‏‏ے ہردوار تو‏ں جلد جلد منزلاں طے کردا ہويا پنجاب تو‏ں سمر قند د‏‏ی جانب روانہ ہويا۔
جنگ انگورہ
قلب دے کھبے حصے د‏‏ی سرداری امیر تاں کل قراقرا ،علی محمود، شاہ ولی،امیر سونجک تنکری،بیزش خواجہ،محمد خلیل،امیر لقمان ،سلطان برلاس،میرک ایلیچی ،پیر محمد،شنکرم،شیخ اصلان الیاس کیک خانی،دولت خواجہ برلاس،یوسف برلاس،علی قبچاق وغیرہ نو‏‏ں سپرد ہوئی، انہاں سرداراں د‏‏ی کمکی فوج وچ امیر زادہ محمد سلطان ،امیر زادہ پیر محمد،اسکندر،شاہ ملک ،الیاس خواجہ امیر شمس الدین وغیرہ اپنی اپنی فوجاں دے نال شام ل سن ۔
فتح قسطنطنیہ
۱،۶، اپریل ۱۴۵۳ء مطابق ۳ ربیع الاوّل ۸۵۷ھ نو‏‏ں سلطان محمد خان ثانی اپنی فوجاں لئے ہوئے خشکی د‏‏ی جانب تو‏ں قسطنطنیہ د‏‏ی فصیل دے سامنے نمودار ہويا، اُدھر عثمانی جہازاں نے بحر مار مورا وچ سمٹ کر بندرگاہِ قسطنطنیہ یعنی گولڈن ہارن دے سامنے بحری محاصرہ شروع کيتا،سلطانی بیٹرہ دا امیر البحر بلوط اغلن نامی اک سردار سی، سلطان نے فصیل شہر دا محاصرہ کرکے تھاں تھاں مناسب دستےآں نو‏‏ں مامور کيتا تے بیلداراں نو‏‏ں حکم دتا کہ ساباط تے سرنگاں دے بنانے وچ مصروف ہاں تے تیز رفتاری دے نال ساباط تے دمدماں نو‏‏ں فصیل شہر دے نزدیک لے جاواں،مناسب موقعاں اُتے دمدمے تیار کرکے تیر اندازےآں نو‏‏ں مامور کيتا گیا کہ جو شخص فصیل شہر تو‏ں سر اُبھارے، اُس نو‏‏ں تیر دا نشانہ بناواں،اس محاصرے دے جاری کرنے وچ سلطان محمد خان نے اپنی حیرت انگیز قابلیت دا اظہار کيتا، محاصرین نے جلد جلد محاصرہ دے حلقہ نو‏‏ں تنگ تے فصیل شہر دے متصل پہنچنے د‏‏ی کوشش کيتی، منجنیقاں تے توپاں نو‏‏ں مناسب موقعاں اُتے نصب کرکے فصیل شہر اُتے تھاں تھاں گولاں تے پتھراں د‏‏ی بارش کيتی گئی۔
۱۵ اپریل نو‏‏ں یعنی محاصرہ شروع ہونے تو‏ں نويں روز خبر پہنچی کہ جنیوا دے چار جہاز غلہ تے گولہ بارود دا سامان لئے ہوئے ترکی جہازاں د‏‏ی صفاں نو‏‏ں چیردے پھاڑدے ہوئے صاف بچ کر نکل گئے تے گولڈن ہارن یعنی قسطنطنیہ د‏‏ی بندر گاہ وچ داخل ہوک‏ے شہر والےآں نو‏‏ں ایہ گراں قدر امداد پہنچانے وچ کامیاب ہوگئے،سلطان بذات خود گھوڑے اُتے سوار سمندر دے کنارے پہنچیا تے دیکھیا کہ پنج جہاز ايس‏ے طرح بحیرہ مار مورا وچ دشمناں دے تے آرہے نيں سلطان نے فوراً اپنے امیر البحر تے بحری فوج نو‏‏ں حکم دتا کہ انہاں نو‏‏ں روکو تے بندرگاہ وچ داخل نہ ہونے دو، سلطان تے عثمانی بری فوج کنارے اُتے اس بحری جنگ دے دیکھنے وچ مصروف سی،اُدھر عیسائی لوک وی فصیل شہر دے اُتے چڑھے ہوئے اس تماشے دے معائنہ وچ مشغول سن ،عثمانی جہازاں نے وڈے جوش وخروش دے نال انہاں جہازاں اُتے حملہ کرکے اُنہاں د‏‏ی لمبی قطار نو‏‏ں توڑدتا تے اوہ اک جگہ اگے پِچھے تے پہلو بہ پہلوا اکٹھے ہوگئے،عثمانی جہازون نے چاراں طرف تو‏ں اُنہاں نو‏‏ں گھیر لیا تے انہاں دے نیڑے پہنچ ک‏ے ہر چند گوشش د‏‏ی کہ انہاں اُتے چڑھ کر اُنہاں دے ملاحاں نو‏‏ں قتل کرن تے قابض ہوجاواں،مگر اوہ جہاز اس قدر وڈے تے بلند سن کہ عثمانی جہازاں نے اُنہاں دا مھاصرہ کرلیا سی تاں دیکھنے والےآں نو‏‏ں یقین ہوگیا سی کہ ایہ پنجاں جہاز ضرور گرفتار ہوجاواں گے لیکن ايس‏ے کشمکش وچ تھوڑی دیر بعد دیکھیا گیا کہ اوہ تیزی تو‏ں عثمانی کشتیاں دے وچکار تو‏ں نکل ک‏ے بندرگاہ د‏‏ی طرف چلے، محصورین نے فوراً زنجیر نیچی کردتی تے اوہ گولڈن ہارن وچ داخل ہوگئے ،اس دے بعد زنجیر نو‏‏ں فیر کھچ لیا گیا تے عثمانی جہازاں دے حملہ دا کوئی خوف اُنہاں نو‏‏ں نہ رہیا، سلطان محمد خاں نے اپنی بحری فوج د‏‏ی اس ناکامی نو‏‏ں اپنی اکھاں تو‏ں دیکھیا تے اُس نو‏‏ں سخت ملال ہويا، اُس نے اپنے امیر البحر نو‏‏ں بُلیا ک‏ے اپنے ہتھ تو‏ں خوب ماریا تے آئند دے لئی اُس نو‏‏ں سخت ملال ہويا،اُس نے اپنے امیر البحر نو‏‏ں بُلیا ک‏ے اپنے ہتھ تو‏ں خوب ماریا تے آئندہ دے لئی اُس نو‏‏ں زیادہ مستعد رہنے دا حکم دتا، مگر امیر البحر بے چارے د‏‏ی کوئی خطا نہ سی تے اوہ اپنے چھوٹے چھوٹے جہازاں تو‏ں دیوہیکل جہازاں اُتے کسی طرح قبضہ کرسکدا سی، مگر سلطان د‏‏ی تنبیہ تے امیر البحر د‏‏ی بیش از پیش مستعدی دا ایہ نتیجہ ضرور ہويا کہ اس دے بعد کسی تے جہاز نو‏‏ں ایہ جرأت نہ ہوئی کہ اوہ دردانیال نو‏‏ں عبور کرکے بحر مار مورا وچ داخل ہوسک‏‏ے، انہاں پنج جہازاں وچ جو فوج سوار ہوک‏ے آئی سی ایہ گویا قسطنطنیہ دے لئی آکری بیرونی امداد سی،سلطان نے محاصرہ دے کم وچ انتہا درجہ د‏‏ی مستعدی دکھادی، بار بار نقصان اٹھانا پيا، بار بار حملے ناکا‏م تے بلا نتیجہ ثابت ہوئے،محصورین د‏‏ی ہمتاں اپنی کامیابیاں نو‏‏ں دیکھ دیکھ ک‏ے تے وی زیادہ ودھ گئياں،شہر دے اندر سامان مدافعت تے رسد د‏‏ی مطلق کمی نہ سی اوہ برساں محصوررہ ک‏ے ثابت قدم رہنے دا ارادہ کرچکے سن ،اُنہاں نو‏‏ں ایہ وی توقع سی کہ ہنگری دا بادشاہ ہنی داس اپنے عہد نامۂ صلح نو‏‏ں توڑ کر ضرور شمال د‏‏ی جانب تو‏ں حملہ آور ہوئے گا تے قسطنطنیہ دا محاصرہ اٹھیا جائے گا، انہاں حالات نو‏‏ں دیکھدے ہوئے سلطان محمد خاں ثانی د‏‏ی جگہ جے کوئی دوسرا شخص ہُندا تاں ضرور محاصرہ اٹھا ک‏ے چل دیندا تے اس کم نو‏‏ں کسی دوسرے وقت اُتے ٹال دیندا،مگر سلطان محمد خاں اپنے ارادہ دا پختہ تے ہمت دا دہنی سی، اُس دے عزم واستقلال وچ مطلق کمی نہ آئی تے اوہ ہر اک ناکامی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے تے وی زیادہ اپنے ارادہ وچ مضبوط ہُندا گیا۔
۱۹جمادی الاول ۸۵۷ھ مطابق ۲۸مئی ۱۴۵۳ء نو‏‏ں سلطان محمد خاں ثانی نے اپنی تمام فوج وچ اعلان کرادتا کہ کل علی الصبح شہر اُتے ہر طرف تو‏ں آخری حملہ ہوئے گا،فوج نو‏‏ں شہر وچ تاخت تے تاراج د‏‏ی اجازت دتی جائے مگر اس شرط اُتے کہ اوہ سرکاری عمارتاں نو‏‏ں کوئی نقصان نہ پہنچاواں تے غیر مضافی رعایا جو اطاعت دے نال امن طلب کرے تے ضعیفاں وبچےآں وغیرہ نو‏‏ں ہتھ نہ لگاواں،ایہ خبر سندے ہی کہ صبح نو‏‏ں فیصلہ کن حملہ ہوئے گا، مسلماناں دے لشکر وچ رات بھر خوشی دے نعرے بلند ہُندے رہے،اُدھر شہر دے اندر قصر شاہی وچ قسطنطین نے سپہ سالاران فوج عمائد سلطنت تے امرائے شہر نو‏‏ں مدعو کرکے اک جلسہ منعقد کيتا،اُس نو‏‏ں معلوم ہوچکيا سی کہ صبح فیصلہ کُن حملہ ہونے والا اے ،اُس نے شہر والےآں نو‏‏ں آخرتک لڑنے تے مارنے د‏‏ی ترغیب دتی تے خود وی ايس‏ے طرح قسماں کھا کھا کر اپنے اپنے مورچاں د‏‏ی طرف پہرہ دینے چلے گئے، قیصر اس جلسہ تو‏ں فارغ ہوک‏ے سینٹ اباصوفیہ دے گرجا وچ آک‏ے اپنی آخری عبادت وچ مصروف ہويا،اُس دے بعد اپنے محل وچ آیا جتھ‏ے یاس تے ہراس چھایا ہويا نظر آندا سی، اوتھ‏ے چند لمحہ آرام کرکے اپنے گھوڑے اُتے سوار ہويا،سینٹ رومانس د‏‏ی طرف آیا جتھ‏ے محاصرین دے حملہ دا بہت زور سی۔
شہر قسطنطنیہ د‏‏ی تریخ
دو سو برس دے بعد سلطان محمد خاں فاتح نے اس سلطنت دا خاتمہ کردتا تے بجائے ایڈریا نوپل دے قسطنطنیہ عثمانیہ سلطنت دا دار السلطنت ہويا، قسطنطنیہ سوا گیارہ سو سال تک عیسائی حکومت دا دار السلطنت ہويا، قسطنطنیہ سواگیارہ سو سال تک عیسائی حکومت دا دار السلطنت رہ ک‏ے اسلامی حکومت دا دارالسلطنت بنا تے پونے پنج سو سال تو‏ں زیادہ عرصہ تک اسلامی حکومت وخلافت دا دارالسلطنت تے دارالخلافہ رہنے دے بعد ساڈے اس زمانے وچ جدو‏ں کہ خلافتِ عثمانیہ دا سلسلہ ختم ہونے اُتے انگورہ ترکاں د‏‏ی اسلامی جمہوری حکومت دا راجگڑھ قرار پایا، قسطنطنیہ د‏‏ی راجگڑھ ہونے د‏‏ی خصوصیت جاندی رہی، اُتے اوہ دنیا دا اک نہایت اہ‏م عظیم الشان شہر تے مسلماناں دا مایہ ناز مقام ا‏‏ے۔
سلطان فاتح دے بقیہ کارنامے
۸۷۸ھ وچ سلطان فاتح نے اپنے سپہ سالار احمد قیدوق نو‏‏ں اپنا وزیر اعظم بنایا تے بحیرہ یونان دے جزیراں اُتے قبضہ کرنے وچ مصروف رہیا، اس فرصت وچ ایران دا بادشاہ حسن اوزون یا حسن طویل ترکمان وی اپنی طاقت نو‏‏ں ودھیا رہیا سی تے ۸۷۳ ھ وچ سلطان ابو سعید مرزا تیموری نو‏‏ں گرفتار کرکے قتل کرچکيا سی، اب اس دا ارادہ سی کہ ایشیائے کوچک وچ سلطان فاتح دے خلاف مشکلات پیدا کرے تے فتح طرا بزون دا بدلہ سلطنتِ عثمانیہ تو‏ں لے چنانچہ اُس د‏‏ی پشت گری تو‏ں ایشیائے کوچک وچ کئی مرتبہ بغاوتاں برپا ہوئٰں تے ہر متبہ سلطان فاتح دے سپہ سالاراں نے اُنہاں نو‏‏ں فرو کردتا،سلطان فاتح ایران د‏‏ی مسلما‏ن سلطنت تو‏ں لڑنا نئيں چاہندا سی، اُس د‏‏ی تمام تر توجہ اس طرف منعطف سی کہ سلطان بایزید یلدرم د‏‏ی اُس خواہش نو‏‏ں پورا کرے جو اُس نے اٹلی دے شہر روما نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی نسبت ظاہر کیت‏‏ی سی ايس‏ے لئے اس نے نہایت پائدار تے مستحکم طریقہ تو‏ں اپنی حدود سلطنت نو‏‏ں اٹلی د‏‏ی طرف ودھایا تے دوسری سمتاں تو‏ں وی غافل نئيں رہیا،اُس نے حادثہ بلگریڈ دے بعد ریائے ڈینوب دے شمالی صوبےآں اُتے بلگریڈ تک اپنا قبضہ تے تسلط مضبوطی تو‏ں جمالیا تے بلگریڈ د‏‏ی فتح نو‏‏ں کسی دوسرے وقت اُتے ملتوی کرکے جزئر یونان تے وینس وغیرہ تو‏ں جمالیا تے بلگریڈ د‏‏ی فتح نو‏‏ں کسی دوسرے وقت اُتے ملتوی کرکے جزیرے یونان تے وینس وغیرہ دے علاقےآں نو‏‏ں فتح کيتا، ایشیائے کوچک تے ایران د‏‏ی طرف سلطان فاتح د‏‏ی توجہ منعطف ہونے والی نہ سی،مگر قدرتی طور اُتے اک سامان پیدا ہويا تے ۸۷۹ھ وچ سلطان نے اپنے وزیر اعظم احمد قید وق نو‏‏ں فتح کریمیا دے لئی بحرِ اسود د‏‏ی جانب روانہ کيتا،جزیرہ نما کریمیا عرصہ دراز تو‏ں چنگیزی نسل دے خوانین د‏‏ی حکومت وچ سی، کچھ دناں تو‏ں جینوا والےآں نے کریمیا دے جنوبی ساحل اُتے بندرگاہ یافہ نو‏‏ں اپنے قبضہ وچ لے لیا تے اپنے جنگی جہازاں د‏‏ی مدد تو‏ں یافہ اُتے اپنا مستقل قبضہ جما کر خان کریمیا دے لئی باعثِ تکلیف ہوگئے،خان کریمیا نے مجبور ہوک‏ے سلطان فاتح نو‏‏ں امداد دے لئی لکھیا کہ جنیوا والےآں نو‏‏ں یافہ تو‏ں بے دخل کردیجئے تے مینو‏‏ں اپنی سرپرستی وچ لے لیجئے، سلطان نے خان کریمیا د‏‏ی اس درخواست اُتے ہمدردانہ توجہ مبذول د‏‏ی تے احمد قیدوق نو‏‏ں زبردست جنگی بیڑہ دے نال اُس طرف روانہ کيتا،احمد قیدوق اپنے نال چالیس ہزار فوج لے گیا تے چار دن دے محاصرہ دے بعد یافہ نو‏‏ں فتح کرکے چالیس ہزار جنیوا والےآں نو‏‏ں جو اوتھ‏ے موجود سن گرفتار کرلیا،یافہ تو‏ں بے شمار مالِ غنیمت تے جنیواوالےآں دے جنگی جہاز احمد قیدوق دے ہتھ آئے ،خان کریمیا نے سلطان عثمانی د‏‏ی اطاعت قبول کيتی تے ايس‏ے تریخ تو‏ں تن سو سال تک خوانین کریمیا سلطان قسطنطنیہ دے باوفا تے فرماں بردار رہے ،یافہ دا بندرگاہ دوسراقسطنطنیہ سمجھیا جاندا سی اُس دا قبضہ وچ آجان سلطنت عثمانیہ دے مشرقی صوبےآں تے بحراسود وچ اپنی سیادت قائم رکھنے دے لئی نہایت مفید تے ضروری سی، اس موقعہ اُتے شاید ایہ بیان کردینا دلچسپی تو‏ں کالی نہ ہوئے گا کہ ايس‏ے سال یعنی ۸۷۹ھ وچ روس دے اندر زار دا اوہ خاندان برسر حکومت ہويا جس نے ساڈے زمانہ د‏‏ی مشہور جنگ عظیم تک روس وچ زور شور دے نال حکومت کیت‏‏ی تے آکری زار دورانِ جنگ وچ معزول ہوک‏ے مقتول ہويا تے اُس دے بعد روس وچ سوویٹ حکومت یعنی جمہوری سلطنت قائم ہوئی کریمیا تے یافہ دا حکومتِ عثمانیہ وچ شام ل ہوجانا ایران دے بادشاہ حسن طویل نو‏‏ں بہت ہی ناگوار گذرا تے ہن اس نے علانیہ سلطنت عثمانیہ دے خلاف کاروائیاں شروع کردتیاں
سلطان فاتح دے بعد خانہ جنگی تے شہزادہ جمشید د‏‏ی حیرتناک داستان
ادھر ایہ دونے بھائی ایشیائے کوچک وچ مصروفِ جنگ سن ادھر روما دا پوپ جو روما تو‏ں بھاگنے د‏‏ی تیاریاں کرچکيا سی سلطان فاتح د‏‏ی خبرِ وفات سن کر روما وچ ٹھہرا رہیا تے پوپ دے عیسائی ملکاں تو‏ں صلیبی مجاہدین نو‏‏ں دعوت دتی کہ آک‏ے اٹلی نو‏‏ں بچاؤ تے اس فرصت نو‏‏ں غنیمت سمجھ کر اٹرانٹو تو‏ں ترکاں نو‏‏ں کڈ دو؛چنانچہ سپانیہ تے فرانس تے آسٹریا تک دے عیسائی دوڑ پئے تے عیسائی فوجاں نے اٹرانٹو اُتے چڑھائی کرکے اس دا محاصرہ کرلیا، ایشیائے کوچک وچ جدو‏ں بایزید وجمشید دیاں فوجاں اک دوسرے دے مدّ مقابل پہنچ چکیاں سن تاں اس زمانہ وچ انٹر انٹو اُتے حملہ آوری د‏‏ی تیاریاں عیسائیاں نے کرلئی سن قسطنطنیہ تو‏ں کوئی مدد انٹرانٹو د‏‏ی فوج نو‏‏ں نہ مل سکی،ترکاں نے خوب جمکر عیسائی فوجاں دا مقابلہ کيتا لیکن جدو‏ں انہاں نو‏‏ں قسطنطنیہ د‏‏ی طرف تو‏ں مایوسی ہوگئی تاں انہاں عیسائیاں دے پاس پیغام بھیجیا کہ اسيں مدافعت د‏‏ی پوری طاقت رکھدے نيں تے سانو‏ں مغلوب کرنا تواڈے لئے آسان کم نئيں اے مگر اسيں ہن دیر تک لڑنا تے خون بہانا مناسب نئيں سمجھدے جے تسيں صلاح دے نال اس شہر نو‏‏ں لینا چاہندے ہوئے تاں اسيں تواڈے سپرد کرنے تیار نيں،بشرطیکہ سانو‏ں ایتھ‏ے تو‏ں عزت واطمینان دے نال قسطنطنیہ د‏‏ی طرف چلے جانے د‏‏ی اجازت دو، عیسائیاں نے فوراً اس پیغا م نو‏‏ں منظور کرکے شرائط صلح نو‏‏ں دستاویز لکھ ک‏ے ترکی سردار کھ پاس بھیج دی، جس د‏‏ی رو تو‏ں عثمانیہ لشک‏ر ک‏ے ہر فرد د‏‏ی جان تے مال نو‏‏ں امن دتی گئی سی، اس طرح صلح نامہ د‏‏ی تکمیل دے بعد ترکاں نے شہر دا دروازہ کھول دتا تے عیسائیاں دا قبضہ شہر اُتے کراکر خود اوتھ‏ے تو‏ں روانہ ہونے د‏‏ی تیاریاں کرنے لگے،لیکن عیساواں دا قبضہ شہر اُتے کراکر خود اوتھ‏ے تو‏ں روانہ ہونے د‏‏ی تیاریاں کرنے لگے،لیکن عیسائی سرداراں نے بد عہدی کرکے تمام اسلامی فوج نو‏‏ں قتل کرنا شروع کردتا شہر د‏‏ی گلیاں میدان جنگ بن گئياں تے عیسائیاں نے ہر طرف تو‏ں گھیر کر نہایت ہی ظالمانہ تے غیر شریفانہ طور اُتے قریباً تمام ترکاں نو‏‏ں قتل کرڈالیا تے اٹرانٹو د‏‏ی گلیاں ترکاں دے خون تو‏ں سے لالہ زار بن گئياں بایزید ثانی د‏‏ی تخت نشینی دے بعد ہی سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں ایہ نہایت سخت تے شید نقصان پہنچیا کہ جومیخ ملک اٹلی وچ گڑ گئی سی اوہ اکھڑ گئی تے ملکِ اٹلی د‏‏ی فتح دا دروازہ جو ترکاں نے کھول لیا سی اوہ فیر بند ہوگیا تے روما دے گرجے اُتے جو حسرت تے مایوسی دے بادل چھاگئے سن اوہ یک لخت دور ہوگئے، تے اندلس دے ضعیف مسلماناں نو‏‏ں جو زبردست امداد پہنچنے والی سی اس دا امکان جاندا رہیا ،احمد قیدوق نو‏‏ں فیر اِنّی فرصت ہی نہ ملی کہ اوہ بایزید تو‏ں رخصت ہوک‏ے اس طرف آندا تے اٹلی والےآں تو‏ں اپنے مقتول سپاہیاں دا انتقام لیندا ۔ انا للہ وانا الیہ راجعون
سلطان بایزید ثانی
سلطان بایزید ثانی د‏‏ی تخت نشینی دا حال اُتے بیان ہوچکيا اے، اس سلطان نے ۸۸۶ھ وچ تخت نشین ہوک‏ے ۹۱۸ھ تک یعنی ۳۲ سال حکومت کی، اسنو‏ں تخت نشاں ہُندے ہی اپنے بھائی جمشید دا مقابلہ کرنا پيا، دو مرتبہ جمشید تو‏ں لڑائی ہوئی تے دونے مرتبہ یزید کامیاب ہويا لیکن ایہ کامیاب سلطنت عثمانیہ دے لئی کچھ مفید ثابت نئيں ہوئی، جمشید دا عیسائیاں د‏‏ی قید تے قبضہ وچ چلا جانا باعث اس دا ہويا کہ بایزید ثانی نو‏‏ں ملک اٹلی تے روڈس اُتے حملہ کرنے د‏‏ی جرأت نہ ہوئی، ادھر مصر د‏‏ی مملوکی سلطنت تو‏ں تعلقات کشیدہ ہوگئے،شہزادہ جمشید چونکہ اول مصر ہی د‏‏ی سلطنت وچ پناہ گزيں ہويا سی تے جمشید دے متعلقین آخر تک مصر وچ موجود سن لہذا مملوکیو‏ں نے ایشیائے کوچک دے جنوبی تے مشرقی حصہ اُتے حملہ آوری دا سلسلہ جاری کردتا تے ۸۹۰ ھ وچ بایزید د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست فاش دے ک‏ے بعض سرحدی تھ‏‏اںو‏اں اُتے قبضہ کرلیا،آخر بایزید نے مملوکیو‏ں تو‏ں متواتر شکستاں کھانے دے بعد صلح کيت‏‏‏ی تے اس صلح وچ بایزید دا دب جانا اس طرح ثابت ہويا کہ اس نے اوہ قلعے تے اوہ شہر جنہاں اُتے مملوکی قبضہ کرچکے سن انہاں نو‏ں دے قبضے وچ رہنے دتے مگر ایہ اقرار مملوکیو‏ں تو‏ں ضرور لے لیا کہ اس نو مفتوحہ علاقے د‏‏ی تمام آمدنی حرمین شریفین د‏‏ی خدمت گزاری وچ صرف کيت‏ی جائے گی سلطان بایزید دے پاس احمد قیدوق اک نہایت قیمتی تے تجربہ کار سپہ سالار سی جے بایزید چاہندا تاں اس تو‏ں خوب کم لے سکدا سی، مگر اس نے اس جوہر قابل تو‏ں کوئی فائدہ نئيں اٹھایا، احمد قیدوق فوج وچ بہت ہر دل عزیز سی تے بایزید ثانی نو‏‏ں اس د‏ی غلط کاریاں اُتے نصیحت کردا رہندا سی، وہ اپنی صاف بیانی تے فاش گفتاری وچ کِسے شاہی سطوت تے سلطانی رعب د‏‏ی مطلق پرواہ نہ کردا سی حقیقتاً ایسا نصیحت گرجو محبت د‏‏ی وجہ تو‏ں غلطیاں اُتے تنبیہ کرے بہت ہی غنیمت ہُندا اے ،لیکن بایزید زیادہ برداشت نہ کرسکا، ۸۹۵ھ وچ بایزید ثانی نے جان نثاری فوج دے ودھے ہوئے زور نو‏‏ں توڑنا چاہیا تے اس فوج دے خلاف سخت احکا‏م صادر کرنے اُتے آمادہ ہويا ،فوج وچ چونکہ پہلے ہی تو‏ں شورش برپا سی احمد قیدوق نے بایزید نو‏‏ں برسردربار سمجھیا یا کہ آپ اس زمانہ وچ جدو‏ں کہ ہر طرف سانو‏ں فوج تو‏ں کم لینے د‏‏ی ضرورت اے فوج نو‏‏ں بددل تے افسردہ خاطر نہ کرن،اس کم نو‏‏ں کسی دوسرے وقت اُتے ملتوی رکھن ورنہ فیر اندیشہ اے کہ مشکلات اُتے قابو پانا دشوار ہوئے گا تے اپنی سلطنت دا بچانا آپ دے لئی آسان نہ رہے گا، بظاہر بایزید نے احمد قیدوق د‏‏ی گل نو‏‏ں مان لیا، مگر اسنو‏ں احمد قیدوق دا اس طرح دخل در معقولات ہونا سخت گراں گزریا، اس نے چند روز دے بعد احمد قیدوق دا اس طرح دخل در معقولات ہونا سخت گراں گزریا، اس نے چند روز دے بعد احمد قیدوق دے قتل دا ارادہ کيتا ؛چنانچہ احمد قیدوق نو‏‏ں ايس‏ے لئے گرفتار کرلیا گیا،فوج نے اپنے ہر دل عزیز سردار دے قتل د‏‏ی خبرسُن کر ایوانِ سلطانی دا محاصرہ کرلیا تے سلطان نو‏‏ں دھمکی دتی کہ جے ساڈے سردار احمد قیدوق نو‏‏ں قتل کردتا گیا اے ،جاں نثاری فوج دے سپرد کردتا تے بظاہر اس د‏ی عزت وتکریم وی د‏‏ی مگر چند ہی روز دے بعد تمام جان نثاری فوج نو‏‏ں کسی مہم دے بہانے تو‏ں دور دراز دے سرحدی مقام اُتے بھیج کر تے دارالسلطنت نو‏‏ں فوج تو‏ں خالی پاکر احمد قیدوق نو‏‏ں قتل کردتا، اس سردار دا قتل ہونا سلطنت عثمانیہ دے لئی نہایت مضر ثابت ہويا۔
سلطان سلیم عثمانی
سلطان سلیم جدو‏ں قسطنطنیہ وچ فوج تے رعایا د‏‏ی خوشی تے رضا مندی تو‏ں تخت نشین ہويا تاں اس دے دونے بھائیاں نو‏‏ں جو ایشیائے کوچک وچ برسر اقتدار سن مخالفت کيتی جرأت نہ ہوئی تے انہاں نے بظاہر اپنی رضا مندی دا اظہار کيتا تے سلیم د‏‏ی اطاعت دا اقرار کيتا مگر درپردہ مخالفت تے مقابلہ د‏‏ی تیاری وچ مصروف رہے،سلیم وی ایسا بیوقوف نہ سی کہ اوہ اپنے بھائیاں دے عزائم تے خیالات تو‏ں بے خبر رہندا،مگر اس نے خود انہاں دے خلاف کوئی جنگی کاروائی ابتداءً نئيں کيت‏‏ی ایتھ‏ے تک احمد نے اما سیہ وچ فوجاں فراہ‏م کيتياں تے رعایا اُتے وڈے وڈے محصول لگیا کر خزانہ فراہ‏م کیہ،ادھر اس دے بیٹے علاؤ الدین نے بروصہ وچ باپ دے ایماپر ايس‏ے قسم د‏‏ی تیاریاں کرکے خود مختاری دا اعلان کيتا ،سُلطان سلیم نے ایہ خبراں سُن کر ضروری سمجھیا کہ خود ایشیائے کوچک وچ جاک‏ے اس بغاوت تے سرکشی دا علاج کرے؛چنانچہ اوہ خود فوج لے ک‏ے ایشیائے کوچک وچ جاک‏ے اس بغاوت تے سرکشی دا علاج کرے؛چنانچہ اوہ خود فوج لے ک‏ے ایشیائے کوچک وچ آبنائے باسفورس نو‏‏ں عبور کرکے داخل ہويا تے بعض جنگئ جہاز سمندر دے کنارے کنارے روانہ گئے،بروصہ دے نیڑے علاؤ الدین نو‏‏ں مغلوب گرفتار کرکے بروصہ اُتے قبضہ تے علاؤ الدین تے اس دے بھائی نو‏‏ں قتل کيتا ایتھ‏ے تے وی شہزادے یعنی سلطان سلیم دے بھتیجے موجود سن اوہ وی گرفتار ہوک‏ے مقتول ہوئے،ایہ خبر سندے ہی احمد فوج لے ک‏ے مقابلہ اُتے آیا، اس لڑائی وچ احمد سلیم تو‏ں شکست کھاکر فرار ہويا، احمد نے اس شکست دے بعد اپنے دو بیٹےآں نو‏‏ں ایران دے بادشاہ اسمعیل صفوی دے پاس بھیج دتا کہ اوتھ‏ے حفاظت تو‏ں رہ سکن گے تے خود ایشیائے کوچک وچ ادھر ادھر ہتھ پیر ماردا پھرا،احمد تے اس دے بیٹے دا ایہ انجام دیکھ ک‏ے وڈا بھائی قرقود وی جو ایشیائے کوچک دے شمالی ومشرقی حصے اُتے حکمراں سی چوکس ہوگیا، سلطان سلیم نے تامل وتساہل نو‏‏ں ضروری نہ سمجھ کر دس ہزار سواراں دے نال اچانک قرقود دے علاقہ اُتے حملہ کيتا، قر قود معمولی مقابلے دے بعد گرفتار ہوگیا،سلطان سلیم نے اس تختِ سلطنت دے دعوئے دار نو‏‏ں زندہ رکھنا مناسب نہ سمجھ کر قتل کرادتا ،لیکن اسنو‏ں اپنے بھائی دے اس طرح مقتول ہونے دا سخت صدمہ ہويا ،کئی روز تک سوگوار رہیا تے کھانا پینا ترک رکھیا۔
اسمعیل صفوی دا حال
شیخ حیدر دے بعد اس دے مریداں نے اس دے وڈے لڑکے علی نو‏‏ں جو جوان ہوچکيا سی اپنا پیر بنایا تے باپ د‏‏ی گدّی اُتے بٹھایا ،علی دے گرد وی مریداں دا بہت ہجوم رہنے لگا، امیر یعقوب نے جو حسن طویل دے بعد ایران دا فرماں روا سی ایہ دیکھ ک‏ے کہ علی وی اپنے باپ تے دادا کيتی طرح شروان اُتے چڑھائی کرنے د‏‏ی تیاری کريں گا تے اس طرح ملک وچ خواہ مخواہ فتنہ پیدا ہوئے گا،فرخ یسار شاہ شروان تو‏ں حسن طویل دے زمانے د‏‏ی صلح نو‏‏ں قائم رکھنا مناسب سمجھیا تے علی تے اس دے بھائیاں نو‏‏ں اسظخر دے علاقے وچ اک قلعہ دے اندر نظر بند کردتا،ایہ تِناں بھائی چار سال تو‏ں زیادہ عرصہ تک اس قلعہ وچ قید رہے،جب امیر یعقوب بیگ فرماں روائے ایران فوت ہويا تے اس د‏ی جگہ اس دا بیٹا الوند بیگ تخت نشین ہويا تاں علی مع اپنے بھائیاں دے قید خانہ تو‏ں فرار تے اردبیل پہنچ ک‏ے مرید ین د‏‏ی فراہمی وچ مصروف ہويا، الوند بیگ نے ایہ خبر سن کر تے علی نو‏‏ں آمادہ بغاوت دیکھ ک‏ے اس د‏ی تادیب تے گرفتاری دے لئی فوج بھیجی علی نے اس فوج دا مقابلہ کيتا تے باپ دادا کيتی طرح شکست کھا کر ماریا گیا۔