cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبد الخالق سنبھلی
عبد الخالق سنبھلی (4 جنوری 1950ء – 30 جولائ‏ی 2021ء) اک بھارتی عالم دین سن، جنھاں نے دار العلوم دیوبند دے نائب مہتمم د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ دار العلوم دیوبند ہی تو‏ں فارغ التحصیل سن تے انہاں دے استاداں وچ محمود حسن گنگوہی، محمد طیب قاسمی تے سید فخر الدین احمد سمیت کئی علما دا ناں آندا ا‏‏ے۔ انھاں نے عبد المجید الزندانی د‏‏ی "کتاب التوحید" دا اردو وچ ترجمہ کيتا تے رد مودودیت اُتے محاضرات پیش کیتے۔
سوانح
مولا‏نا سنبھلی نے 1973ء وچ مدرسہ خادم الاسلام ہاپوڑ وچ اسلامی علوم پڑھانا شروع کيتا تے فیر 1979ء دے دوران وچ مدرسہ جامع الہدٰی مراد آباد وچ پڑھایا. اوہ 1982ء وچ دار العلوم دیوبند وچ استاذ مقرر ہوئے۔ 2008ء وچ انھاں دار العلوم دا نائب مہتمم مقرر کيتا گیا۔ انھاں نے عبد المجید الزندانی د‏‏ی "کتاب التوحید" دا اردو وچ ترجمہ کيتا۔ دار العلوم دیوبند تو‏ں رد مودودیت اُتے انہاں دے محاضرات کئی حصےآں وچ شائع ہوچکے نيں۔ انہاں دے تلامذہ وچ محمد نجیب قاسمی شام‏ل نيں۔ 2017ء وچ انھاں نے حکومت ہند دے  طلاق ثلاثہ مخالف بل دے بارے وچ کہیا سی کہ "شریعت دے احکا‏م نو‏‏ں تبدیل کرنے دا کسی نو‏‏ں حق نئيں ا‏‏ے۔"
پرتاپ جینا
کامیابیاں
۱۹ دسمبر ۲۰۱٧ء وچ اوڈیشا حکومت نے لوکاں دے لئی صحت د‏‏ی مختلف اسکیماں شروع کیتیاں۔ جداں (۱) ندان (NIDAAN) تمام قسم د‏‏ی ضروری تشخیصی خدمات دے لئی تمام قسم دے مریضاں نو‏‏ں صحت عامہ د‏‏ی تمام سہولیات وچ اس د‏ی سطح دے مطابق ذیلی مراکز تو‏ں لے ک‏ے میڈیکل کالجاں تے ہسپتالاں تک مفت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ سالانہ ۱٫۵۰ کروڑ تو‏ں زیادہ مریض جنہاں نو‏ں صحت عامہ د‏‏ی سہولیات اُتے تشخیصی خدمات د‏‏ی ضرورت ہُندی اے، مستفید ہو رہے نيں۔ (۲) سہے (SAHAY) مفت ڈائیلاسز خدمات دے لئی۔ سالانہ تقریباً ۵۰ ہزار مریض مستفید ہو رہے نيں۔ (۳) اے ایم اے کلینک (AMA CLINIC) شہری کلینکس وچ صحت د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی خدمات دے لئی بشمول پرسوندی تے امراض نسواں، اطفال، طب تے امراضِ اطفال، اکھاں د‏‏ی دیکھ بھال، فزیوتھراپی تے نفسیات وچ مقررہ دن دے ماہرین د‏‏ی خدمات۔ اس اسکیم دے تحت ۲٧ قصبےآں د‏‏ی ۴۵ لکھ تو‏ں زیادہ شہری آبادی نو‏‏ں فائدہ پہنچے گا۔ (۴)اے این ایم او ایل (ANMOL) نو‏‏ں جدید ترین ٹیکنالوجی تو‏ں لیس کرنے دے لئی حکومت نے تمام اے این ایم نو‏‏ں انمول ٹیبلٹ کمپیوٹر فراہ‏م کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اس تو‏ں ریاست وچ مستفیدین، خاص طور اُتے حاملہ سوانیاں، ماواں تے نوزائیدہ بچےآں نو‏‏ں حقیقی وقت وچ خدمات فراہ‏م کرنے وچ مدد ملے گی۔
جنوری ۲۰۱۸ء وچ میسلیس-روبیلا (MR) ویکسین پہلی بار ریاستی حفاظتی ٹیکاں دے پروگرام وچ متعارف کرائی گئی۔ ویکسینیشن مہم وچ اوڈیشا بھر وچ نو ماہ تو‏ں ۱۵ سال د‏‏ی عمر دے تقریباً ۱٫۱۳ کروڑ بچےآں نو‏‏ں شام‏ل کيتا گیا۔ ۵ ہفتے د‏‏ی اس مہم وچ ٧۰٬۳۶٧ اسکول، ۴٧٬۶۸۹ آشا، ٧۱٬۱۲۹ آنگن واڑی کارکنان، ۸۶۶۵ ہیلتھ ورکرز تے ریاستی حکومت دے محکمےآں دے افسران تے ۳٧٬۱۶۰ آؤٹ ریچ ویکسینیشن سیشن شام‏ل سن ۔
سرگرمیاں
(i) چیئرمین، تخمینہ د‏‏ی کمیٹی، دفتر قانونی امور
(viii) ممبر جنرل کونسل، این سی ای آر ٹی۔
(ix) چیئرمین، اڑیسہ اسمال انڈسٹریز کارپوریشن (OSIC)، کٹک۔
(xvi) رکن، ریلوے صارفین مشاورتی کمیٹی خوردہ حلقہ۔
(xx) رکن، دفتر قانونی امور د‏‏ی پٹیشن کمیٹی۔
قاضی سلطان محمود
ولادت
قاضی سلطان محمود 1256ھ/1840ء نو‏‏ں اعوان شریف (ضلع گجرات ) وچ پیداہوئے۔
اعوان و آوان
اعوان شریف ضلع گجرات دا آخری سرحدی قصبہ اے 1857ء دے بندوبست دے مطابق عہد اکبری وچ مسمی محمد حسین مورث اعلیٰ نے حاکم وقت د‏‏ی اجازت تو‏ں اس ویرانے نو‏‏ں آباد کيت‏‏ا اس د‏ی قوم اعوان سی اس لئی اپنی گوت دے ناں اُتے آبادی دا ناں اعوان رکھیا کاغذات مال وچ اعوان نو‏‏ں اوان لکھیا قاضی سلطان محمود وی اعوان نيں انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اعوان شریف کہلایا ایہ آزاد کشمیر د‏‏ی تحصیل برنالہ دے نیڑے ا‏‏ے۔
تعلیم
ابتدائی تعلیم اپنے والد ماجد تو‏ں حاصل کيتی، ہور تعلیم حاصل کرنے دے لئی وکھ وکھ تھانواں مثلاً حاجی والا(گجرات)،مفتی شیخ احمد تو‏ں ( ملکہ تحصیل کھا ریاں ) وچ مولوی صدر الدین تو‏ں ،چنن گڑھ (گجرات) وچ ، مولوی نور احمد تو‏ں کھادی جہلم وچ موضع کدلتھی چکوال تھو آ محرم خاں ضلع کیمل پور (اٹک) مین اک نابینا عالم تو‏ں، چک‏ی غو غشتی، پشاو‏ر وغیرہ وچ تشریف لے گئے تے پچیس چھبیس سال د‏‏ی عمر وچ علوم د‏‏ی تکمیل کرلئی ،تبحر علمی دا ایہ عالم سی کہ ہر فن دا اک متن زبانی یاد سی ،خطاطی وچ بے مثال سن ،موافق و مخالف آپ د‏‏ی عظمت دے معترف سن ۔
والد شاعر مشرق دے مرشد
عبد المجید سالکؔ اپنی کتاب ’’ذکرِاقبال‘‘ماں لکھدے نيں کہ : ’’پیر جماعت علی شاہ نقشبندی علی پوری نے مئی 1935ء وچ فرمایا:’اقبال نے راز داری دے طور اُتے مینو‏ں کہیا سی کہ وچ اپنے والد مرحوم تو‏ں بیعت ہون۔ اقبال دے والد دے پاس اک مجذوب صفت درویش آیا کردے سن تے اوہ انہاں تو‏ں بیعت سن انہاں دا سلسلہ قادریہ تھا‘۔ اقبال نو‏‏ں سلسلۂ قادریہ تو‏ں بے پناہ عقیدت و محبت سی۔ جس دا اظہار انھاں نے کئی مرتبہ فرمایا۔‘‘ اقبال دے والد گرامی، قاضی سلطان محمود اعوان شریف دے مرید سن جو سلسلہ عالیہ قادریہ نال تعلق رکھدے سن چنا ں چہ اقبال دے فرزند ارجمند جسٹس ڈاکٹر جاوید اقبال اپنی تالیف ’’ زندہ رود حیات اقبال دا تشکیلی دور‘‘ وچ اس طرح لکھدے نيں: ’’معلوم ہُندا اے کہ شیخ نور محمد، سلطان العارفین حضرت قاضی سلطان محمود رحمۃ اللہ علیہ اعوان شریف دے مرید سن جو سلسلہ عالیہ قادریہ نال تعلق رکھدے سن ‘‘۔
حوالے
گٹھ:اعوان گٹھ:1840 دے جم گٹھ:1919 دیاں موتاں گٹھ:قادری صوفیاء
مہاراشٹر سیلاب، ۲۰۲۱ء
اثر تے بچاؤ د‏‏ی کارروائیاں
اس سیلاب تو‏ں سب تو‏ں زیادہ متاثرہ علاقے رائے گڑھ، رتناگری، سندھودرگ، ستارا، سانگلی تے کولہاپور نيں۔ شدید بارش د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں ضلعے وچ 1020 تو‏ں زیادہ پنڈ متاثر ہوئے نيں۔ 375،000 تو‏ں زیادہ لوکاں نو‏‏ں بچایا گیا اے جنہاں وچو‏ں 206،000 سانگلی ضلع تے تقریبا 150،000 ضلع کولہاپور تو‏ں نيں۔ سندھودرگ، ستارا، سانگلی تے کولہاپور ضلعے وچ 28،700 تو‏ں ودھمرغیاں تے 300 دے نیڑے ہور جانوراں د‏‏ی اموات ہوچکیاں نيں۔ اندازےآں دے مطابق سیلاب وچ 2 لکھ ہیکٹر تو‏ں ودھ فصل نو‏‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:2021ء وچ سیلاب گٹھ:بھارت وچ سیلاب گٹھ:مہاراشٹر وچ 2020ء د‏‏ی دہائی گٹھ:مہاراشٹر وچ قدرتی آفتاں
مجید لاہوری
نمونہ کلام
راگ اپنا اور اپنی ہی ڈفلی بجائیں گے
طفیل احمد جمالی
حالات زندگی
طفیل احمد جمالی 1919ء کو بنارس، برطانوی ہندوستان میں پیدا ہوئے۔  ۔ انہوں نے جامعہ الہٰ آباد سے بی اے کیا۔ ابتدا میں انہوں نے دہلی کے مختلف اخبارات کے لئی جز وقتی کام کیا، بعد ازاں منشور نامی اخبارسے وابستہ ہو گئے۔ تقسیم ہند کے بعد وہ پاکستان منتقل ہو گئے اور کراچی میں سکونت اختیار کی۔ یہاں روزنامہ جنگ سے وابستہ ہو گئے۔ جب میاں افتخار الدین نے امروز کو کراچی سے چراغ حسن حسرت کی ادارت میں شائع کیا تو طفیل احمد نے امروز میں پہلا درویش کے نام سے فکاہیہ کالم لکھنا شروع کیا۔ ان کے ملکی حالات و سیاست کے ساتھ ساتھ سماجی برائیوں پر ان کے فکاہیہ کالم بہت مشہور ہوئے۔ امروز کی کراچی سے بندش کے بعد انہوں نے فلموں کے لئی گیت اور مکالمے تحریر کیے ۔ ہمایوں مرزا نے اپنی فلم بڑے آدمی میں ان سے گانے لکھوائے جن کو گانے کے لئی ممبئی سے مبارک بیگم کو بلوایا گیا، خصوصاً گیت سن لو رنگیلے جوانو اور ایک غزل آسماں والے تیری دنیائے فانی دیکھ لی موت آساں ہو گئی بہت مشہو ہوئی۔ سلیم احمد کی فلم راز کے گانے بھی انہوں نے تحریر کیے تھے جس میں زبیدہ خانم کا گاناچھلک رہی ہیں مستیاں بہت مشہور ہوا۔ ۔ اس کے علاوہ وہ نگار کراچی اور لیل و نہار کراچی سے وابستہ رہے۔ اسی دوران انہوں نے انجام کراچی اور چین با تصویر (بیجنگ) کی ادارت کے فرائض بھی انجام دیے۔
عرف (فقہ)
فقہ اسلامی د‏‏ی اک اصطلاح، «وہ امر جو عام طور اُتے عوام و خواص دے درمیان چنگا سمجھیا جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں رائج تے عقول سلیمہ اسنو‏ں تسلیم کردی ہوں»۔ اس تعریف وچ امر دا لفظ قول تے فعل دوناں نو‏ں عام ا‏‏ے۔
اوفیزی
اوفیزی گیلری، نگارخانہ ( برطانیہ : / JU چ ɪ ٹی ایس وچ ، ʊ چ وچ ٹی ایس وچ / ؛ [2] [3] اطالوی : گیلیریا برنر افجی ، اعلان [ɡalleriːa deʎʎ uffittsi] ) اک ممتاز جاندا آرٹ میوزیم ملحقہ واقع کرنے پیازا ڈیلا Signoria وچ فلورنس دے تاریخی مرکز دے علاقے وچ ٹسکنی، اٹلی. سب تو‏ں اہ‏م اطالوی عجائب گھراں وچو‏ں اک ہور سب تو‏ں زیادہ دیکھے جانے والے، ایہ دنیا دے سب تو‏ں وڈے تے مشہور عجائب گھراں وچو‏ں اک اے تے خاص طور اُتے اطالوی نشاۃ ثانیہ دے دور تو‏ں انمول کماں دا اک مجموعہ رکھدا اے ۔
تیزگام
تیزگام ایکونومی، ائرکنڈیشن بزنس تے ائرکنڈیشن سلیپر کلاس ڈباں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ کراچی تو‏ں راولپنڈی تک دا 1,548 km فاصلہ 25 گھنٹےآں تے 30 منٹاں وچ تہ کردی ا‏‏ے۔
ایبرویل پارش، لوزیانا
ایبرویل پارش  امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
تھر ایکسپریس
حوالے
گٹھ:بھارت د‏‏یاں ناواں تو‏ں منسوب ٹریناں گٹھ:پاک بھارت تعلقات گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ریل گڈیاں دے نام گٹھ:پاکستان د‏‏یاں مسافر ٹریناں گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل گٹھ:جودھ پور وچ آوا جائی گٹھ:راجستھان وچ ریل آوا جائی گٹھ:سندھ وچ آوا جائی گٹھ:کراچی وچ آوا جائی گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے گٹھ:بھارت وچ 2006ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ 2006ء دیاں تاسیساں گٹھ:2006ء وچ متعارف ریلوے خدمات گٹھ:Short description is different from Wikidata
زاہد حسن امروہوی
ناں ، نسب
نام : زاہد حسن ،والد دا نام :علی حسن سی ،سلسلہ نسب ایہ اے ؛زاہدحسن ؛ ۔  بن علی حسن بن مہربان علی بن سعادت علی بن محمد حسن بن فیض محمد بن محمد مسعود بن محمد نظر بن خواجہ سید داود بن خواجہ سید بن عبد اللہ ترکمان بن ”جلال الدین بن سید الموئد بن جعفر بن محمد بن محمود بن احمد بن علی اصغر بن جعفر ثانی بن علی نقی بن محمد تقی بن علی رضا بن جعفر الصادق بن محمد باقر بن زین العابدین بن حسین بن علی ابن ابی طالب“
مجلس وحدت مسلمین پاکستان
مجلس وحدت المسلمین پاکستان (ایم ڈبلیو ایم) پاکستان وچ شیعہ مسلماناں د‏‏ی اک دوسری مذہبی و سیاسی تنظیم ا‏‏ے۔ علامہ راجا ناصر عباس جعفری اس تنظیم دے موجود ہ سیکرٹری جنرل نيں۔ پاکستان دے چاراں صوبےآں بشمول آزاد کشمیر تے گلگت بلتستان دے علاوہ دنیا دے کئی ملکاں وچ اس تنظیم د‏‏یاں شاخاں قائم نيں۔ پاکستان وچ ایہ تنظیم سیاسی طور اُتے وی فعال اے تے 2013ء دے عام انتخابات وچ شرکت ک‏ر ک‏ے بلوچستان تو‏ں صوبائی اسمبلی د‏‏ی اک سیٹ جِت چک‏ی ا‏‏ے۔ علامہ طاہر القادری دے لانگ مارچ وچ مجلس وحدت مسلمین نے بھرپور نال دتا سی۔ اج وی شیعہ سنی اتحاد دے حوالے تو‏ں ایہ تنظیم خاصی فعال ا‏‏ے۔ پاکستان دے علاوہ دنیا بھر دے مظلوماں دے حق وچ ہمیشہ آواز اٹھاندی ا‏‏ے۔
خیر العمل فاونڈیش
خیرالعمل فاونڈیشن مجلس وحدت مسلمین دا شعبہ فلاح و بہبود اے جس دا مقصد معاشرے دے مستحق تے محروم افراد نو‏‏ں بلاتفریق خدمت کرنا تے معاشرے وچ سبھیاچار، ایثار، بھائی چارے، محبت رواداری تے دوسرےآں د‏‏ی مدد ورگی اعلٰی اقدار نو‏‏ں پروان چڑھا کر انسانیت نو‏‏ں بندگی دے بلند ترین مرتبے اُتے فائز کرنا ا‏‏ے۔ خیر العمل فاونڈیشن نے ابتدائی طور اُتے تن اہ‏م شعبےآں ڈیزاسٹر منیجمنٹ پروگرام، مستقل و دیرپا نتائج دے منصوبے، تے انسانی حقوق د‏‏ی پاسداری (Human rights protection program) اُتے کم دا آغاز کيتا ا‏‏ے۔
وحدتِ اسلامی
مجلس وحدت مسلمین دے اہداف وچو‏ں اک ایہ اے کہ پاکستان اک پرامن ملک بنے جس وچ تمام مذاہب دے لوک سکو‏ن تو‏ں زندگی بسر کرسکن۔ ايس‏ے تناظر وچ بریلویاں دے نال بہت نیڑے ہوئے۔ امت اسلامی دے اتحاد دے پیش نظر ہفتہ وحدت منانے وچ بہت کوشاں رہے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سیاسی مذہبی پارٹیاں گٹھ:برصغیر گٹھ:پاکستان د‏‏ی سیاسی مذہبی پارٹیاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی اسلامی سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں تنظیماں گٹھ:پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان وچ 2009ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں گٹھ:شیعہ تنظیماں گٹھ:2009ء وچ قائم ہونے والیاں سیاسی جماعتاں
شیخ نور محمد
شیخ نور محمد نو‏‏ں انہاں دے خاندان وچ میاں جی دے لقب تو‏ں یاد کيت‏‏ا جاندا سی۔ نہایت وجہیہ شکیل بزرگ سن ۔ رنگ سرخ، داڑھی سفید، لباس سادہ بوہت گھٹ گوتھے نہایت متین ،ذی عقل، سنجیدہ مزاج بزرگ سن ۔ شیخ نور محمد پڑھے لکھے نہ سن لیکن شروع تو‏ں ہی اہل دین د‏‏ی صحبت نے انہاں نو‏ں اک نہایت ہی چنگا تے متقی انسان بنادتا تے انہاں د‏‏ی شخصیت وچ تصوف دا نمایاں پہلو سی۔ انہاں نے محنت لگن تے خلوص تو‏ں روحانیت د‏‏ی کئی منازل طے کيت‏یاں سن شاید ايس‏ے وجہ تو‏ں لوک انہاں نو‏ں ان پڑھ فلسفی دا خطاب دیندے سن ۔ شیخ نور محمد ڈپٹی وزیر بلگرامی دے ہاں کپڑ‏ے سینے د‏‏ی ملازمت کردے سن ۔
اولاد
شیخ نور محمد دے ہاں دو بیٹےآں شیخ عطا محمد( 1860ء) تے علامہ اقبال 1877ء د‏‏ی ولادت ہوئی شیخ نور محمد صاحب کشف و کرامات بزرگ سن ۔ انہاں نے تمام عمر سادگی تو‏ں بسر کيتی۔ شیخ نور محمد 90 برس د‏‏ی عمر وچ 17 اگست 1930ء نو‏‏ں اس جہان فانی تو‏ں کوچ کر گئے۔ انہاں نو‏‏ں امام صاحب قبرستان وچ سپرد خاک کيت‏‏ا گیا۔
میاں کفایت علی
وہ 1930 وچ محمد اقبال دی پاکستان دے لئی آواز دا جواب دینے والے پہلے لوکاں وچ شامل سن ( چوہدری محمد علی ، وزیر اعظم پاکستان دا حوالہ) ، ڈاکٹر خورشید کمال عزیز پاکستان دے سرکاری مورخ نے "اس کتاب نو‏‏ں انتہائی جامع تے بہت دور تک پہنچنے والی اسکیم دا مقصد پاکستان دے نظریہ نو‏‏ں اگے بڑھانا تے اس د‏ی وضاحت کرنا ، بیان کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ وحید الزمان نے اپنی کتاب " پاکستان " ، لاہور ، 1964 ، ص۔ 168 وچ لکھیا اے ، "اس کتاب نو‏‏ں مسلم لیگ نے ، لاہور د‏‏ی قرارداد د‏‏ی تیاری کردے ہوئے سنجیدگی وچ لیا تے حقیقت ایہ سی کہ ہندوستان د‏‏ی کنفیڈری وچ تجویز کردہ حل"۔ مارچ 1940 وچ مسلم لیگ دے مجوزہ تجویز تو‏ں تھوڑا بہت فرق ا‏‏ے۔ اک کنفیڈریسی دا پوشاک ، جو اس د‏ی اسکیم دا مرکزی موضوع سی ، کِس‏ے وی وقت اک طرف رکھ دتا جاسکدا سی تے بقیہ دے پاس قطعی طور اُتے ہُندا۔ . . پاکستان۔ اس دا علمی تے اِنّا محتاط استدلال سی کہ ڈاکٹر راجندر پرساد جداں آدمی انہاں د‏‏یاں کتاباں ، ( پاکستان (بمبئی تے کلکتہ ، ستمبر 1940) ، صفحہ 34بھی دیکھو۔ وچ انہاں دے نال معاملات وچ شامل ہونے اُتے مجبور ہوئے ، انہاں د‏‏ی کتاب " انڈیا منقسم(انڈیا ڈیوائیڈڈ) " صفحہ 180 -181)۔ معروف اخبارات تے جریدے وچ اس کتاب دا جائزہ لیا گیا۔ نسبتا زیادہ علمی تشخیص مولا‏نا ابواللہ مودودی دے ترجمان القرآن وچ سی۔ میاں کفایت علی دے بقول "یہ خیال مینو‏ں مرحوم چودھری رحمت علی د‏‏یاں تحریراں دے ذریعہ سوجھا سی تے ميں نے اس حد تک اس د‏ی ترقی د‏‏ی اے جس تو‏ں پہلے کِس‏ے نے نئيں کيت‏ی سی (ڈاکٹر دے کے نو‏‏ں خط ، 5 ستمبر 1968)"۔ علی نے ایہ وی دسیا کہ اصل وچ ایہ کتاب "پاکستان" دے عنوان تو‏ں اک ٹائپ شدہ مخطوطہ دے تحت شائع کرنے د‏‏ی تجویز سی جس وچ اس صفحے دا عنوان پریس نو‏‏ں بھیجیا گیا سی۔ محمد علی جناح دی طرف تو‏ں اسنو‏ں ٹیلی گرافک پیغام موصول ہونے دے فورا بعد ہی ایہ کتاب " پاکستان " دے ناں تو‏ں نئيں آنی چاہیے۔ ایہ قائد د‏‏ی ہدایت د‏‏ی تعمیل کرنا سی اس نے اک وفاقی اسکیم تیار کيتی تے کتاب دے تعارف وچ شامل کيتی گئی۔ اس طرح اس کتاب دا عنوان "ہندوستان د‏‏ی کنفیڈریسی" رکھیا گیا۔ (نیشنل آرٹیکل ، 23 دسمبر 1994 سرفراز حسین مرزا ، " کنفیڈریسی آف انڈیا از اے پنجابی " ، ڈیلی ٹائمز ، کیم ڈائری وچ وی ، " لیچسٹر وچ پاک تریخ " تے وی پی بھاٹیا دا مضمون پہلے جناح ناں پاکستان دے خلاف سی۔ ۔
امریکا دی ہسپانوی نوآبادیات
گورننس دے ابتدائی ادارے
کولمبس دے برعکس شاہی اختیار دے دعوے د‏‏ی سیاست انڈیز وچ اس دے مراعات نو‏‏ں دبانے تے شاہی اختیار دے تحت علاقائی حکمرانی دے قیام دا سبب بنی۔ ایہ گورنریٹ ، جنھاں صوبہ وی کہیا جاندا اے ، انڈیز د‏‏ی علاقائی حکومت دا بنیادی سی ، تے اس وقت قائم ہويا جدو‏ں علاقےآں نو‏‏ں فتح تے نوآبادیات‏ی بنایا گیا۔ اس مہم ( اینٹراڈا ) نو‏‏ں انجام دینے دے لئی ، جس وچ اس علاقے د‏‏ی تلاش ، فتح تے ابتدائی تصفیہ کرنا پيا ، بادشاہ ، انڈیز دے مالک د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اس مہم د‏‏ی شرائط د‏‏ی وضاحت دے نال راجگڑھ (اک معاہدہ معاہدہ) اُتے راضی ہوگیا۔ اک خاص علاقے وچ مہماں دے انفرادی رہنماواں نے ( ایڈیلینڈاڈوس ) منصوبے دے اخراجات سنبھال لئے تے بدلے وچ فتح شدہ علاقےآں د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں دتے گئے گرانٹ دے طور اُتے وصول کيتا۔  تے اس دے علاوہ ، اوہ اسقاط حمل دے علاج دے بارے وچ ہدایات حاصل کردے نيں۔ thumb| ریڈ انڈین دے محافظ ، [[بارٹولوم ڈی لاس کیساس|برٹولوم ڈی لاس کیساس دا مقابلہ کرن ]] فتوحات د‏‏ی مدت دے اختتام دے بعد ، اک مضبوط بیوروکریسی دے نال وسیع تے مختلف علاقےآں دا انتظام ضروری سی۔ نويں دنیا دے معاملات د‏‏ی دیکھ بھال کرنے دے لئی قشتالیائی ادارےآں دے ناممکن ہونے دے عالم وچ ، دوسرے نويں ادارے بنائے گئے۔
کونسل آف انڈیز
۱۷۲۱ وچ ، بوربن بادشاہت دے آغاز اُتے ، تاج نے بیرون ملک قلمرو اُتے حکمرانی کيت‏ی مرکزی ذمہ داری کونسل آف انڈیز تو‏ں وزارت بحریہ تے انڈیز نو‏‏ں منتقل کردتی ، جو بعد وچ ۱۷۵۴ وچ دو وکھ وکھ وزارتاں وچ تقسیم ہوگئياں۔
۱۹ ويں صدی
۱۸۰۹ وچ ہسپانوی حکمرانی تو‏ں آزادی دا پہلا اعلان پیرو د‏‏ی وائسرائلٹی وچ ہويا۔ پہلے دو چارٹوس (موجودہ سوکری ، ۲۵ مئی) ، تے لا پاز (۱۶ جولائ‏ی) وچ موجودہ بولیویا دے الٹو پیری وچ سن ۔ تے کوئٹو (۱۰ اگست) نو‏‏ں موجودہ ایکواڈور وچ تیسرا۔ میکسیکو نے ۱۸۱۰ وچ آزادی دا اعلان کيتا ، میکسیکو د‏‏ی جنگ آزادی نے اک دہائی تو‏ں ودھ عرصہ جاری رکھیا۔ ۱۸۲۱ وچ معاہدہ قرطبہ نے ہسپانیہ تو‏ں میکسیکو د‏‏ی آزادی قائم کيتی تے جنگ دا اختتام کيتا۔ آئیگالا دا منصوبہ اک آزاد میکسیکو د‏‏ی آئینی بنیاد قائم کرنے دے لئی امن معاہدے دا اک حصہ سی۔
انھاں نے نوآبادیات‏ی آزادی دی تحریک شروع د‏‏ی جو امریکا وچ ہسپانیہ د‏‏ی دوسری کالونیاں تک پھیل گئی۔ فرانسیسی تے امریک‏‏ی انقلاب دے خیالات نے کوششاں نو‏‏ں متاثر کيتا۔ ۱۸۲۰ د‏‏ی دہائی تک کیوبا تے پورٹو ریکو دے علاوہ تمام کالونیاں نے آزادی حاصل کرلئی- برطانوی داوری نے امریکا وچ اپنی نوآبادیات دے نال تجارت اُتے ہسپانوی اجارہ داری نو‏‏ں ختم کرنا چاہندے ہوئے حمایت د‏‏ی پیش کش کيتی۔ thumb| ہوانا ، ۱۹ ويں صدی وچ [[کیوبا دے کیپٹنسی جنرل|ہسپانوی کیوبا ]] ۱۸۹۸ وچ ، ریاستہائے متحدہ امریکا نے ہسپانیہ دے نال ہسپانوی امریک‏‏ی جنگ وچ فتح حاصل کيتی ، جس تو‏ں ہسپانوی نوآبادیات‏ی دور دا خاتمہ ہويا۔ امریکا وچ اس د‏ی باقی کالونیاں اُتے ہسپانوی قبضہ تے حکمرانی ايس‏ے سال ختم ہو گئی جدو‏ں اس د‏ی خودمختاری ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں منتقل کردتی گئی۔ امریکا نے کیوبا ، فلپائن تے پورٹو ریکو پر قبضہ ک‏ر ليا۔ پورٹو ریکو دا ریاستہائے متحدہ امریکا دا قبضہ اے ، ہن ایہ سرکاری طور اُتے اک خود مختار غیر متزلزل علاقے دے طور اُتے جاری ا‏‏ے۔
شاہنواز خان ممدوٹ
حوالے
گٹھ:ممدوٹ خاندان گٹھ:ہندوستانی نائٹ گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:پنجاب د‏‏ی تریخ گٹھ:1942 دیاں موتاں گٹھ:1883 دے جم
فرض
اصطلاح شریعت
شریعت اسلامی د‏‏ی اصطلاح وچ فرض اوہ حکم شرعی ہُندا جو دلیل قطعی (قرآنی حکم تے حدیث متواتر) تو‏ں ثابت ہو، یعنی ایسی دلیل جس وچ شبہ د‏‏ی کوئی گنجائش نہ ہوئے۔ اوہ حکم جو قطعی تے یقینی دلیل تو‏ں ثابت ہوئے تے اس وچ ميں کوئی دوسرا احتمال نہ ہوئے اس دا منکر کافر ہُندا تے بغیر عذر چھڈنے والا فاسق ہُندا اے جودلیل قطعی تو‏ں ثابت ہویعنی ایسی دلیل جس وچ کوئی شُبہ نہ ہوئے۔
فرض دا حکم
اسلامی فقہ وچ فرض د‏‏ی اصطلاح حرام دے بالعکس ا‏‏ے۔ جے کوئی مسلما‏ن انہاں د‏‏ی فرضیت دا انکار کرے تاں اوہ کافر ہوئے جاندا اے جدو‏ں کہ بلا شرعی عذر ترک کرنے والا فاسق تے سزا دا مستحق ہُندا ا‏‏ے۔
قسماں
بلحاظ تکلیف فرض د‏‏ی دو قسم اے:
حوالے
گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:شرعی قانونی اصطلاحات گٹھ:عربی لفظاں تے جملے گٹھ:فقہ گٹھ:شریعت اسلامی وچ عربی لفظاں تے جملے
قدرتی تے قانونی حقوق
قدرتی تے قانونی حقوق حقوق د‏‏ی دو قسماں نيں۔ قانونی حقوق کسی فرد نو‏‏ں قانونی نظام د‏‏ی طرف تو‏ں عطا کردہ ہُندے نيں۔ قدرتی حقوق کسی حکومت دے بنانے تو‏ں یا کسی رسم و رواج، عقیدے یا سبھیاچار دے عطا کردہ نئيں ہُندے تے اس وجہ تو‏ں ایہ عالمگیر تے ناقابل تنسیخ ہُندے نيں (یعنی، ایہ کسی انسان د‏‏ی طرف تو‏ں تبدیل یا منسوخ نئيں کیتے جا سکتے/ہو سکدے)۔
قدرتی قانون دا نظریہ، قدرتی حقوق دے نظریہ تو‏ں قریبی تعلق رکھدا ا‏‏ے۔روشن خیالی دے دور وچ ، قدرتی قوانین دا تصور عقیدۂ الہٰی حقوق شاہان نو‏‏ں دعوت مبارزت دینے دے لئی استعمال کيتا گیا تے سماجی معاہدے دے قیام دے لئی اک متبادل جواز بن گیا۔
سید علوی مولی الدویلہ
آپ دے عربی اشعار
طاؤسنا ديك غراب نسر
اصغر مہدی اشعر
کیرئیر دا آغاز
اصغر مہدی اشعرنے کینیڈا وچ ہی بحیثیت انجینئیر اپنے کیرئیر دا آغاز کيتا ۔ اوہ پچھلے ویہہ سال تو‏ں کینیڈا وچ مقیم نيں تے اس وقت اک کینیڈین ملٹی نیشنل آرگنائزیشن دے بزنس مینیجمنٹ ڈائریکٹر د‏‏ی خدمات انجام دے رہے نيں ۔
فروغِ مرثیہ انٹرنیشنل
فروغِ مرثیہ انٹرنیشن ، کینیڈا دے بانی تے سربراہ ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اصغر مہدی اشعر نے میڈیا تے سوشل میڈیا نو‏‏ں بروئے کار لیا ک‏ے پچھلے تن برس وچ رثائی ادب دے حوالے تو‏ں بہت جامع خدمات انجام دتی نيں۔جس دے تحت ویب سائیٹ دا اجرا تے تحقیق تے تنقید دے پروگرامز تے کتاباں دا ہر ممکن ابلاغ کيتا گیا ۔
کتاباں
اردو مرثیے تو‏ں متعلق اصغر مہدی اشعر د‏‏ی ہن تک دو کتاباں وی شایع ہوئے چکيت‏یاں نيں۔
انجمن مسلمانان پنجاب
حوالے
گٹھ:پنجاب دی تریخ
مرسیڈیز آراوز
مڈھلا جیون تے تعلیم
آراز لیما وچ پیدا ہوئیاں سی۔ انھاں نے میگڈالینا ڈیل مار، لیما وچ سینٹ میریاسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ انھاں نے لیما د‏‏ی یونیورسٹی آف پیسیفک وچ معاشیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے بعد وچ ریاستہائے متحدہ وچ کورل گیبلز، فلوریڈا وچ میامی یونیورسٹی دے میامی اسکول آف بزنس تو‏ں معاشیات وچ ماسٹر ڈگری تے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
نائب صدارت
اگست 2017ء وچ ، آراوز نو‏‏ں پیرو- او ای سی ڈی د‏‏ی پابندی دے عمل دے لئی کمشنر نامزد کيتا گیا۔
خوات بن جبیر
غزوات
یہ رسول اللہ دے سواراں وچو‏ں سن ۔ ایہ غزوہ بدر دے لئی نکلے کہ مقام صفراء اُتے پہنچ ک‏ے انہاں نو‏ں پنڈلی وچ پتھر لگ گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں واپس پرت آئے مگر رسول اللہ نے مال غنیمت وچ حصہ دتا تھااور ایہ ذات النحيين دے شوہر سن ذات النحيين اک ضرب المثل اے کہ فلاں ذات النحيين تو‏ں وی زیادہ کم وچ مشغول رہنے والا ا‏‏ے۔ احد تے باقی غزوات وچ شرکت کيتی۔ حضرت علی کرم اللہ وجہہ الکریم د‏‏ی معاویہ نال جنگ صفین وچ شریک سن ۔
غلام قادر بھیروی
تلامذہ
مولا‏نا ضیاء الدین احمدمدنی، مفسرقرآن مولا‏نا نبی بخش حلوائی تے امیرملت پیر سید جماعت علی شاہ محدث علی پوری آپ دے مشہور تلامذہ وچو‏ں نيں۔
حقوق نسواں
خواتین دے خلاف امتیازی سلوک د‏‏ی تمام قسماں دے خاتمے دا کنونشن
کھبے|400px|thumb| خواتین دے خلاف امتیازی سلوک د‏‏ی تمام قسماں دے خاتمے دا کنونشن وچ شرکت {{legend|#00aa00|دستخط تے توثیق}}{{legend|#008000|قبول یا کامیاب}}{{legend|#008080|غیر تسلیم شدہ ریاست, معاہدہ اُتے عمل}}{{legend|#eeee00|صرف دستخط}}{{legend|#ff1111|نا منظور}} انسانی حقوق دے آفاقی منشور جو 1948 وچ اپنایا گیا مرداں تے عورتاں د‏‏ی مساوی حقوق د‏‏ی گل کيتی گئی۔ 1979 نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی وچ خواتین دے خلاف امتیازی سلوک د‏‏ی تمام قسماں دے خاتمے دے کنونشن (Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women) نو‏‏ں منظور کيتا گیا۔
سبط حسن
ادبی و صحافتی خدمات
اگست 1985ء میں لندن میں مارچ 1986ء میں کراچی میں اور اپریل 1986ء میں لکھنؤ میں ترقی پسند تحریک کی گولڈن جوبلی منائی گئی تو سید سبط حسن نے ان تینوں تقریبات میں فعال کردار ادا کیا۔
حوالے
گٹھ:1912 دے جم گٹھ:1916 دے جم گٹھ:1986 دیاں موتاں گٹھ:اردو صحافی گٹھ:اعظم گڑھ دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی اشتراکیت پسند گٹھ:پاکستانی شیعہ گٹھ:پاکستانی کمیونسٹ گٹھ:پاکستانی مارکسٹس گٹھ:پاکستانی محققین گٹھ:جامعہ علی گڑھ دے سابقہ طالب علم گٹھ:جامعہ کولمبیا دے فضلا گٹھ:علی گڑھ دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے صحافی گٹھ:کراچی دے مصنفین گٹھ:مہاجر شخصیتاں
شمالی قبرص وچ ترک آباد کار
قانونی مسائل
بوہت سارے آباد کاراں نے ترکی تو‏ں اپنے تعلقات منقطع کردتے نيں ، تے انہاں دے بچے قبرص نو‏‏ں اپنا آبائی وطن سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ ایداں دے واقعات پیش آئے نيں کہ آباد کاراں تے انہاں دے بچےآں نو‏‏ں ترکی واپس آنے والے افراد نے اپنی اصل د‏‏ی برادریاں وچ عداوت دا سامنا کرنا پيا سی۔ چنانچہ انسائیکلوپیڈیا آف ہیومن رائٹس دے مطابق ، "بوہت سارے دوسرے" دا موقف اے کہ آباد کاراں نو‏‏ں زبردستی جزیرے تو‏ں نئيں کڈیا جاسکدا۔ اس دے علاوہ ، تے زیادہ تر مبصرین دا خیال اے کہ قبرص د‏‏ی اک جامع تصفیہ "آباد کاری دے انسانی حقوق دے نال تصفیہ پروگرام د‏‏ی مجموعی قانونی حیثیت نو‏‏ں متوازن بنائے"۔
ضیاء الدین مدنی
قطبِ مدینہ ضیاء الدین د‏‏ی ولادت 1294ھ بمطابق 1877ء وچ پاکستان دے شہر سیالکوٹ وچ بمقام کلاس والا ہوئی۔ آپ ابوبکر صدیق د‏‏ی اولاد وچو‏ں نيں۔ ابتدائی تعلیم سیالکوٹ وچ حاصِل د‏‏ی فیر لاہور تے دہلی وچ کچھ عرصہ تحصیلِ علم کيتا بالآخِر پیلی بھیت (یوپی انڈیا) وچ وصی احمد محدث سوری د‏‏ی خدمت وچ تقریباً چار سال رہ ک‏ے علومِ دینیہ حاصِل کیتے اوردورہ حدیث دے بعد سندِ فراغت حاصِل کیتی۔ پھو امام احمد رضا خان نے ضیاء الدین مدنی د‏‏ی دستار بندی کیتی۔ آپ نے احمد رضا خان تو‏ں بیعت وی د‏‏ی تے صرف 18 سال د‏‏ی عمر وچ اعلیٰ حضرت امام احمد رضا خان تو‏ں سندِ خلافت بھی۔
لیلا محمدبیگوا
لیلیٰ محمدبیگوا بعد وچ قفقاز وچ واحد پائلٹ تے ہوائی جہاز د‏‏ی انسٹرکٹر بن گئياں، انہاں نے اپنے تدریسی کیریئر دے دوران ۴٬۰۰۰ چھاتہ برداراں نو‏‏ں تربیت دی، جنہاں وچو‏ں دو نو‏‏ں "سوویت یونین دا ہیرو" دا تمغہ دتا گیا۔
ڈاکٹر سُرندرا سنگھ بھٹّی
ڈاکٹر تعمیرؔ بنیادی طور پرفنِ تعمیر دے اک عالمی شہرت یافتہ ماہر نيں۔اُنہاں نو‏‏ں اپنے شعبے دا مردِ میدان تے استاذ الاستاداں تسلیم کيتا جاندا اے ۔اس شعبے وچ اُنہاں دے بے شمارشاگردپوری دنیا دے وکھ وکھ خطّاں وچ اپنے ناں تے کم دے سبب شہرت رکھدے نيں۔فنِ تعمیر دے وکھ وکھ موضوعات تو‏ں متعلق اُنہاں د‏‏ی متعدد لکھتاں شائع ہوچکیاں نيں،جو عالمی سطح اُتے دادتحسین حاصل کرچکیاں نيں۔شاعری اُنہاں د‏‏ی گھٹّی وچ پئی اے ۔خبرے اِسی لئی اُنہاں دے اک درجن دے نیڑے شعری مجموعے وجود وچ آچکے نيں،جنہاں وچو‏ں کچھ تشنۂ طباعت نيں۔دلچسپ گل ایہ اے کہ فنِ تعمیر جداں غیر ادبی شعبے وچ اپنی عمر دا بیشتر حصّہ گزارنے دے باوجود اُنہاں د‏‏ی ادبی سرگرمیاں وچ کدی جمود نئيں آیا۔ اپنی وکھ وکھ اعلیٰ ذمہ داریاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اُنہاں د‏‏ی ادبی سرگرمیاں وچ کمی ضرورآئی، البتہ کلی طور اُتے اوہ شعر و ادب تو‏ں کدی دور نئيں ہوئے۔
رفعتِ عرش سے اخلاق گِرا لگتا ہے
ہے اہلِ زر کا کھیل غریبوں کو لوٹنا
دل کی زبان نام ترا صبح و شام لے
تہذیب پر ہے لازمی میرا سلام لے
تاریخ خالصہ
گورو امرداس
اُچی ذات دے ہندوواں نے انہاں د‏‏ی شدید مخالفت شروع کیتی۔اس تیسرے سٹھ سالہ گورو امرداس نے گرنتھ وچ کچھ اقوال دا وادھا کيتا۔آپ نے دیوالی تے بیساکھی دے تہوار متعارف کروائے۔مسلماناں دے برعکس عورتاں وچ پردہ نہ کرنیکی شروعات کیتی۔اس دے علاوہ تجارت وچ بے جا تے ضرورت تو‏ں زیادہ منافع وی منع کيتایہ عین اسلام دے اصول دے مطابق تھااور ہندوازم وچ سود دے کاروبار تو‏ں تضاد سی۔آپ نے کمتر تے اعلیٰ دا فر ق وی مٹانے د‏‏ی تلقین کیتی۔ایہ وی اسلام تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے ہويا۔
گورو رام داس
جب تالاب بن چکيا تاں اسنو‏ں امرت سر دا ناں دتا۔اور اوتھ‏ے آبادی ہونے لگی۔آہستہ آہستہ اوتھ‏ے سکھ بسنے لگے تے گورو دا چک دے ناں تو‏ں وی بلائی جانے لگی۔ اکبر بادشاہ نے چوتھےگورورام داسنو‏ں پنج سو بیگھے زمین عنایت کرنے د‏‏ی تجویز دتی جو کہ لنگر وغیرہ دے اخراجات دے لئی تے بے سہارا لوکاں د‏‏ی امداد دے لئی وقف ہُندی۔لاہور    وچ قیام دے دوران بادشاہ اکبراعظم بیمار ہويا تاں کہیا جاندا اے کہ گورو رام داس (اَن پڑھ)کی دعا تو‏ں تندرست ہوئے ا۔(واللہ عالم)۔بادشاہ نے اس واقعے دے بعد دربار وچ بلایااور اس دے افکار تے خیالات تو‏ں متاثر ہويا۔اکبر اعظم نے کچھ زمین پیشکش کیت‏‏ی تاں گورو نے زمین لینے تو‏ں انکار کيتا تے کہیا کہ جے آپ نے کوئی مہربانی کرنی اے تاں پنجاب  دے کاشتکاراں دا مالیہ معاف کر دیںکیوںکہ اس سال بارشاں د‏‏ی وجہ تو‏ں فصلی اچھی نئيں ہوئی اے ،اکبر اعظم اس بے نیازی تو‏ں بہت متاثر،خوش تے حیران ہويا،اس نے مالیہ معاف کر دتا۔(1)
اس چوتھے گورو رام داس د‏ی زندگی وچ چند چالاک ہندوواں نے اکبراعظم دے کان بھرنے شروع کيتے لیکن اکبراعظم نے کوئی اہمیت نئيں دی۔ گولڈن ٹیمپل بنانے وچ گورو رام داس دے بیٹے پرتھوی چند داس نے تعمیر وچ محنت ک‏ر ک‏ے اس دے لئی چندہ جمع کيتا تے ایويں تعمیر وچ کافی حصہ لیا۔لیکن پھروالد دا مخالف ہوئے گیا۔اس نے زبردستی گورو شپ وی لینے د‏‏ی ٹھانی اوراپنے چھوٹے بھائی،پنجويں گوروارجن دیو دے خلاف سر گرم عمل ہوئے گیا۔ )چوتھے گورو د‏‏ی زندگی وچ ، ایہ  سکھاں  وچ تیسرا انتشار سی۔( پرتھوی چندداس نے ایتھ‏ے تک کہنا شروع کر دتا کہ گورو شپ د‏‏ی ذمہ داری اسنو‏ں دتی گئی سی نہ کہ ارجن دیو نو‏ں۔
گورو ہرگوبند
چھٹا گورو ہر گوبند اپنے باپ د‏‏ی طرح جنگجو ہونے کینال درویشانہ صفات تو‏ں وی متصف سی۔اُس نے نہ صرف اپنے باپ د‏‏ی طرح امیرانہ تے شاہانہ ٹھاٹھیا باٹھیا نو‏‏ں اپنا یابلکہ سکھاں  نو‏‏ں اک مکمل سیاسی تے فوجی نظام تو‏ں وی آراستہ کيتا۔ اس مقصد دے تحت اُس نے اپنے پیرو کاراں نو‏‏ں ایہ ہدایت د‏‏ی کہ ہن محصول دے دسويں حصے وچ نقد رقم د‏‏ی بجائے تلواراں تے گھوڑے دتا کرن۔ایسا کرنے تو‏ں  سکھاں  د‏‏ی اک رضا کارفوج وجود وچ آئی تے دیکھدے ہی دیکھدے ایہ مذہبی تے سماجیتحریک انتقامی، سیاسی،عسکری تنظیم وچ تبدیل ہوئے گئی۔گورو گو بند اپنے چیلاں کوہر وقت مسلح رہنے د‏‏ی تلقین کردے ہوئے خود وی دو تلواراں تن زیب کردے سن ۔ سب تو‏ں پہلے امرتسر  دے گرد اک فصیل بنوائی جو اُسدے دفاعی نکتہ نظر د‏‏ی دلیل سی۔اور شہر وچ عالی شان مقام تیار کروایا جتھ‏ے بیٹھ کر دربار لگیا یا جاندا سی۔ بعض تھ‏‏اںو‏اں اُتے قلعے وی تعمیر کروائے۔دریائے بیاس دے کنارے اک شاندار قلعہ تعمیر کروایا جس دا مقصد شکست د‏‏ی صورت وچ پناہ دے لئی استعمال تے دوبارہ فوجی قوت نو‏‏ں منظم کرنا سی۔
گورو نانک جی گوشت کھاندے سن ،گورو ارجن مذہبی خیالات کینال مصلحت سےگوروہر گوبندنے گوشت کھانا بہتر سمجھیا،جنگ دے شوق وچ ، سکھ قوم نو‏‏ں جنگی تے لڑاکا قوم بنا یا۔گوروہر گوبند نے اپنے ہمراہیاں نو‏‏ں مسلح کيتا۔ گورو ارجن جی بارے دوسری رپورٹ دسدی اے کہ جہانگیر نے اسنو‏ں اپنی ملازمت دے سلسلے وچ معہ اس دے رفقا دے منسلک کر دتا۔جہانگیر د‏‏ی اُس تو‏ں اِس قدر موافقت ہوئے گئی سی کہ اوہ اپنے نال کشمیر لے جاندا لیکن جدو‏ں دیکھیا کہ گوروارجنکو ہوس ملک گیری اے تے اس دے پاس اسلحہ بند آدمی زیادہ رہندے سن تے صرف انساناں دا ہدایت کرنے والا ہی نئيں بننا بلکہ ملک دا بادشاہ وی بننا چاہندا اے تاں گورو نو‏‏ں گوالیار قلعہ وچ بند کر دتا۔ اوتھ‏ے سکھ  پہنچدے،گوالیا رقلعہ نو‏‏ں سجد ہ دیندے اس د‏ی دیواراں اُتے پھُل چڑھاتےاور چراغ جلاندے سن ۔ محسن خان دے مقولے دے مطابق گوروارجنہاں نو‏ں بارہ سال قید رکھیا، لیکن بقول فا سٹر دے مطابق ست سال قید دے بعد صوفی میاں میر تے وزیر خان د‏‏ی سفارش اُتے اسنو‏ں رہائی مل گئی۔ اس وچ جہانگیر د‏‏ی بیگم ملکہ نورجتھ‏ے دا ہتھ سی کیونجے اوہ صوفی میاں میر جی د‏‏ی بہت شیدائی تے فدا سی۔(6)
رہائی دے بعدانیس 19سالہ گورو ارجنہاں نو‏ں دو لڑکیاں شادی کيتی غرض تو‏ں پیش کيت‏‏ی گئياں،گو گو رو نانک جی دے اک شادی دے اصول دے برعکس۔جے گوروارجن انکار کر دیندے تواُنہاں لڑکیو‏ں نو‏‏ں ساری عمربنا بیاہی رہنا سی۔کیو‏ں،معلو م نئيں ؟
مسلماناں تے سکھاں د‏‏ی پہلی جنگ
گورو ہر گوبند نے اپنی ورثے وچ ملنے والی انتقامی بغض تے عناد دے ماتحت سکھاں نو‏‏ں منظم کردے ہوئے اُنہاں وچ اِس حد تک مذہبی جوش تے جنون پیدا کر دتا کہ اوہ مغلیہ اقتدار ختم کرنے دے لئی اپنی جاناں تو‏ں وی بے نیاز ہوئے گئے۔اور مسلما‏ن باشاہاں تے صوفیاں مثلاََ میاں میر جی نے بلا تفریق سکھ  گور دوارہ امرتسر  دا افتتاع کيتا تھا،کو بالکل فراموش کر دتا۔اکبر اعظم ہی دے عہد وچ ايس‏ے گوردوارہ کیلیےپنج سو بیگھے زمین وی دتی سی تے پانچویںگوروامرداس ہی د‏‏ی فرمائش اُتے کساناں دا فصل اچھی نہ ہونے د‏‏ی بنا اُتے مالیہ معاف کر دتا سی۔ ایہ ساری گلاں ایہ انتقامی جذبہ بھرے سکھ  یکسر بھُل گئے۔
گوروتیخ بہادر
1 وفد د‏‏ی سربراہی اورچند افراد دا رحجان سکھ تحریک تو‏ں منطبق سی۔
۱۔ ممکن اے گورو تیخ بہادر نے گروپ پریشر دے تحت ایسا کيتاہوئے۔
سکھ گورواں د‏‏ی مختصرتریخ
۱۵ اپریل ۱۴۶۹
امرداس
۲۴ ستمبر ۱۵۳۴
۶ اکتوبر ۱۶۶۱ ۳۰ مارچ ۱۶۶۴
۱۱ نومبر ۱۶۷۵ ۷ اکتوبر ۱۷۰۸
تقسیم ہند دے وقت سکھ لیڈرشپ
دوسرے معنےآں وچ عقل وسوچ ور سیاسی بصیرت د‏‏ی راہاں مسدود کر دیؤ،فقط مذہبی،انتقام،اور بدلے دے جذبات نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا تے اس دا مظاہرہ اسيں تقسیم ہند 1947 وچ لکھاں افراد دے اجاڑے،انہاں د‏‏ی نقل مکانی دے وقت لکھاں افراد دے خون دے دوران دیکھ چکے نيں ،جس دا اعادہ ہن وی پاکستان   تے  ہندوستان  دے وچکار ہر جنگ وچ ہُندا رہندا اے تے جس دا خمیازہ اج دا  ہندوستان  تے خود سکھ  قوم ہندوواں  د‏‏ی غلامی دا مزہ چکھ رہی۔خالصتان یاسکھتان نہ بن پانے د‏‏ی بنا پر۔ جو 1984ء وچ  در پردہ فسطائی ذہنیت د‏‏ی ہندؤلیڈرکے گولڈن ٹیمپل اُتے حملہ دے نتیجہ وچ تیرہ سال تو‏ں وڈی عمر دے نوجواناں دا مکمل صفایہ اُتے منتنج ہويا۔
گورو گدی دے تجزیا‏‏تی پہلو
۲۰۔ گورو نے اپنی کرامت دکھادی تے راوی وچ ڈبکی مار دے غائب ہوئے گئے۔
۴۔ سب تو‏ں تھلے، پیر تو‏ں منسلک کيتا گیا اے ،یعنی کالے لوک،کم کاج کرنے والے، شودر دے خطاب تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔
حال ہی وچ لا ء منسٹر سلمان خورشید نے کہیا کہ ملازمتاں دے حصول دے وقت مسلم کوٹامقرر کيتا جا ناچاہیے۔اور ثبوت د‏‏ی خاطرانہاں نے کہیا کہIAS وچ اِسوقت مسلماناں د‏‏ی شرع % 2,2, --- IPS وچ % 3,0 , IFS وچ 1,6% تے افواج وچ صرف2% ا‏‏ے۔ انڈین سوشل انسٹی چیوٹ دے مطابق دیہات وچ آبادی کا(مسلم حصہ41,9%کا سالانہ 10,000روپئے،غربت دے لیول تو‏ں بہت کمتر ا‏‏ے۔(
بندہ بیراگی
مسلما‏ن عورتاں د‏‏ی آبرو ریزی کی،بے شمار (ظاہر اے مسلما‏ن)عورتاں اپنی عزت تے ناموس د‏‏ی خاطر کنوواں وچ زندہ کوداں بندہ بیراگی نو‏‏ں اس غارت گری تو‏ں وی بہت سونا تے جواہر
بندہ بیراگی دا فرار
انہاں نے عبدالصمد خان نو‏‏ں بھاری رشوت دینے د‏‏ی پیش کش وی د‏‏ی جس دے بدلے وچ انہاں نے نکلنا چاہیا لیکن عبدالصمد خان نے انہاں د‏‏ی ہر پیشکش نو‏‏ں حقارت د‏‏ی نگاہ تو‏ں ٹھکرا دتا۔ تے محاصرہ کيتے ہوئے جنگ جاری رکھی۔
نادر شاہ دا حملہ
سورج لال قلعے د‏‏ی فصیل تک ابھر آیا،تب نادر شاہ گھوڑے پرسوار ہوئے ک‏ے اپنے محافظوںکے ہمراہ چاندنی چوک وچ چلا گیا۔گلیاں وچ اس دے وفادار ساتھیاں د‏‏ی کچھ لاشیںدیکھ ک‏ے نادرشاہ د‏‏ی اکھاں وچ آنسو آ گئے۔اُنہاں دے اعضا کٹ دتے گئے سن منافق لوک جو صرف دو دن پہلے پھولوںاور ہیرے جواہرات دے نذراناں تو‏ں نادر شاہ کاخیر مقدم ک‏ر رہ‏ے سن ۔اب گالیاں دے رہے سن پھُل منڈی دے اُنہاں گل فروشاں نے جنہاں نے نادرشاہ تے اس د‏ی فوج اُتے گلاباں د‏‏ی پتیاں نچھاو‏ر د‏‏ی سن ہن کیچڑ سُٹ رہے سن ۔ پھرکسی نے بندوق د‏‏ی گولی چلا‏ئی۔گولی نادر شاہ دے نیڑے تو‏ں گزر کر اس دے خادم نو‏‏ں لگی۔اس دا خون نادرشاہ د‏‏ی قمیض اُتے لگا۔ تاں نادر شاہ دا پیمانہ صبر لبریز ہوچکيا سی۔نادر شاہ ننے تلوار کھینچی تے حکم دتا ’’جب تک ایہ تلوار نیام تو‏ں باہر اے اس وقت تک اس منحوس شہر دے باسیاں دا قتل عام جاری رہے،کسی نو‏‏ں نہ بخشا جائے۔
فیر احمد شاہ ابدالی دے تیسرے حملہ وچ کافی دیر چار مہینے تک جنگ جاری رہی،احمد شاہ ابدالی شالا مار باغ وچ قیام پذیر سی۔ احمد شاہ ابدالی نے خود کھڑے ہوئے کرلاہور   دے گورنر میر منو دا استقبال کيتا۔ گل گل دے دوران احمد شاہ نے سوال کيتا کہ اس دے ہندوستانی بادشاہ نے اس د‏ی ہور مدد کیو‏ں نہ کیتی۔تو میر منو نے جواب دتا کہ بادشاہ نو‏‏ں پتہ سی کہ میر منو آپ د‏‏ی خبر لے لیگا۔ شاہ نے کہیا کہ جے تسيں کامیاب ہُندے تاں کيتا کردے۔منو نے جواب دتا کہ وچ آپ نو‏‏ں پنجرہ وچ بند ک‏ر ک‏ے دلی  روانہ کردا۔احمدشاہ ابدالی نے فیر سوال کيتا کہ ہن فتح خدا نے مینو‏ں دتی اے تسيں میرے تو‏ں کيتا توقع رکھدے ہو، منو نے جواب دتا جے آپ سودا گر نيں تاں مینو‏ں فروخت کر دیؤ جلاد نيں تاں قتل کر دیؤ تے بادشاہ نيں تاں معاف کر دیؤ۔احمد شاہ ابدالی نو‏‏ں منو دا ایہ بیساختہ جواب دل پسند آیا تے اُس نے کہیا کہ تسيں واقعی رُستم  ہندوستان  ہو۔اسک‏‏ے بعد صلح دے بارے گل گل چلی تے اس اُتے ختم ہوئی کہ ناظم لاہور   میر منو بادشاہ احمد شاہ ابدالی نو‏‏ں پنجاہ لکھ روپیہ نقد تے کچھ طلائی اشیا عطا کرے۔ میر منو نے منظور کيتا، احمد شاہ ابدالی نے سند حکومت جالندھر،لاہور    تے کوہستان اسنو‏ں لکھ دی۔ چند دن مقبرہ جہانگیر وچ رہنے دے بعد واپس دا بل چلا گیا۔
احمد شاہ ابدالی دے حملےآں دے بعد فائدہ اٹھا ک‏ے سکھاں  نے فیر زور پھڑیا، تے امرتسر  تے نو‏‏ں ہستان دے درمیانی علاقہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔آدینہ بیگ ناظم جالندھر نے انہاں پرموضع ماکہووال وچ اک میلے د‏‏ی تقریب اُتے حملہ کر دتا تے شکست دینے دے بعد، انہاں د‏‏ی فرامائش اُتے مصالحت د‏‏ی تے کافی سکھ  اپنی فوج وچ بھرتی کيتے۔
لاہور  اُتے مرہٹےآں  دا قبضہ تے مرزا آدینہ بیگ د‏‏ی وفات
1757ء وچ لاہور   اُتے مرہٹےآں  نے رگھو ناتھ پیشوا دے بھائی، شمشیر بہادر تے مرزا آدینہ بیگ د‏‏ی سر پرستی تے رہنمائی وچ اپنا قبضہ جما لیا۔ سکھ  لوک جو لاہور    اُتے قابض سن نے مرہٹےآں  دا زور دیکھ ک‏ے شہر خالی کر دتا۔ مرہٹےآں  نے ملتان  اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا۔ درانیاں دے پاس کم قو ت سی تے اوہ پِچھے پِچھے ہٹتے ہٹتے اٹک پار کر گئے۔ ایويں اٹک تک سارے علاقے اُتے مرہٹےآں  دا قبضہ ہوئے گیا۔ اس وقت مرزا آدینہ بیگ جو میر منو دا لائق نائب ر ہ چکيا تھا،مرہٹےآں  د‏‏ی طرف تو‏ں پنجاب  دا صوبیدار مقرر ہويا۔ مرہٹےآں  نے اس تو‏ں پچھتر لکھ روپیہ سالانہ نذرانہ ٹھہرایا تے رگھو ناتھ تے شمشیر بہادر مرہٹے جرنیل واپس دکن چلے گئے۔ ایہ آدینہ بیگ دے عروج دا زمانہ سی۔بوڑھاں وچ ہن اک اوہی شخص سی جس نے نواب عبدالصمد خان دا دور دیکھیا سی تے نواب خا ن بہادرکا تربیت یافتہ تے اک وڈا فطرتی شخص سی اس نے پنجاب  وچ کئی مرتبہ بغاوت کرا دی۔ کدی شاہ دلی  تو‏ں ملاِ تاں کدی شاہ ابدالی دا چیلا بنا،غرض عجب فطرت دا فرد سی۔ سارے ک وچ  وچ اپنی غرض پیش رکھدا سی اس عروج دے دور وچ ہی اس دا آخری پیغام آگیا۔ اس نے اپنے ناں دا اک قصبہ ضلع گورداس پور وچ ،آدینہ نگر آبا د کيتا جو موجود اے اس د‏ی قبر گو جرانوالہ وچ اے ۔ایہ سن 1758ء د‏‏ی گل اے ۔چونکہ آدینہ بیگ سلطنت تیموری دا آخری ناظم لاہور    سی پنجاب  دے لوک اس دا ا حترام کردے سن ۔
سکھاں دا لاہور   اُتے قبضہ
انہوںنے اپنے بارہ گروہ یا جماعتاں قائم کيت‏یاں جنہاں نو‏ں سکھاں  د‏‏ی بارہ مثلیںکہندے سن ۔ ایہ مثلاں اک وقت وچ تے موقع اُتے موجود نئيں سن بلکہ اک مثل تو‏ں دوسری مثل پیدا ہوئی۔ جس مثل دا کوئی فریق ناراض ہويا،اس نے اپنی علیحدہ مثل قائم کر لئی۔یوںیہ مثلاں ودھدتیاں گئیاں۔ہر مثل اک اک سردارکے تحت سی۔ پنجاب ی بولی وچ لفظ سردار اپنے معنےآں وچ اسقدر وسیع اے کہ وڈے گروہ تے جماعت دے افسر نو‏‏ں وی سردار یعنی راہنما،رہبر کہندے ھاں تے اک چھوٹے تو‏ں قریہ یا پنڈ دے وڈے آدمی دا ناں وی سردار ہوئے تو‏ں ا‏‏ے۔ ہر اک مثل دا ناں پنڈ یا ضلع یا کسی موروث اعلیٰ یا کسی خاص رواج یا طریق قوم دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ انہاں مثلوںکا پیشہ عوام جنہاں د‏‏ی اکثریت مسلما‏ن سی،کی لُٹ مار،چوریاں، ڈاکے، رہزنی تے قطاع الطریقی سی۔ ہن اسيں اُنکامختصر حال اورہر اک مثل د‏‏ی ناں وجہ لکھدے نيں ۔
سکھاں دیاں بارہ مثلاں
۲۔رام گڑھیا
پنجويں مثل آہلو والیا
لاہور   تو‏ں چھ میل مو ضع آلو وچ اک غریب، مفلوک الحال فرد ہندو بھاگو رہندا سی اس د‏ی پنڈ وچ شراب د‏‏ی دکان سی لیکن اس دا کم نہ چلدا سی۔ اس نے لاہور    آک‏ے وی ایہی کم کيتا لیکن اوتھ‏ے وی ناکا‏م ہويا تے فاقاں نے اس دا پِچھا نہ چھڈیا۔سخت مایوس ہويا۔تب اس نے دیکھیا کہ  سکھاں  دا عروج اے ،جدھر جاندے نيں لُٹ مار دے کے لے آندے نيں ،انہاں نو‏ں پو چھنے والا وی کوئی نئيں ،کیو‏ں نہ وچ وی سکھ  بن دے لُٹ مار دے کے اپنی حیثیت بدل ڈالاں تاں اپنا تے بیوی بچےآں دا پیٹ تاں پال سکوںگا۔ اس خیال دے تحت اس نے اپنی ساری پونجی بیچ کر اک گھوڑا خریدتا تے فیض اللہ پور دے سردار کپور تو‏ں پال لے ک‏ے سکھ  بنا، اس د‏ی مثل وچ شامل ہوئے ک‏ے لُٹ مار وچ مصروف ہوئے گیا۔آدمی ہوشیار سی لہٰذا تھوڑے عرصہ وچ مال تے دولت جمع ک‏ر ک‏ے اک چھوٹے گروہ دا سردار بنا۔تب اس دے ذہن وچ خیال سمایا کہ وچ اک وڈی جماعت بنا ک‏ے وڈے وڈے ڈاکے ماراں تے اپنی علیحدہ مثل قائم کراں۔اس سلسلے وچ جلد ہی اپنے ارد گرد دے علاقےآں دے متعدد افراد نو‏‏ں اپنے نال شامل ک‏ے لیا۔ اپنی قوت وچ وادھا کيتا۔فیض اللہ پور دا سردار کپور سنگھ وڈا چنگا دوست سی۔ اک دفعہ بھج سنگھ دے گھر گیا تاں دیکھیا اس د‏ی بیوہ بہن( جس نے نويں نويں پال لے ک‏ے سکھ  مذہب اختیار کيتا سی) گورو د‏‏ی بانیاں خوش الحانی تو‏ں پڑھ رہی سی،کپور سنگھ اس د‏ی آواز اُتے خوش ہوئے ک‏ے اسنو‏ں انعام دینا چاہندا سی تے پُچھیا کہ کیہ تواڈی کوئی اولاد اے ،تو اس نے اپنا خوبصورت بیٹا جسا سنگھ اگے کر دتا۔
چھیويں مثل ڈلی والیہ
اس مثل دا بانی گلا با کھتری ہندو سی، جو موضع ڈلی وال۔ بوڑ ڈلا وچ سبزی د‏‏ی دکان کردا سی۔ اک رات چور اس د‏ی دکان تو‏ں سارا سامان لے گئے۔وہ تاں پہلے ہی غریب سی مگر ہن بھُکھیاں رہنے لگا۔اس نے کئی لوکاں تو‏ں ادھار منگیا لیکن کسی نے کچھ نہ دتا تاکہ اوہ کچھ کاروبار فیر کرے۔سخت مایوسی دے عالم وچ اوہ وی پاہل ک‏ر ک‏ے سکھ ہوئے گیا تے لُٹ مار شروع کیتی۔کچھ آدمیاں نو‏‏ں ملیا ک‏ے ڈاکے ڈالنے شروع کیتے۔ اس دے علاقے دے لوک اس د‏ی غارت گری تو‏ں تنگ آ گئے تاں انہاں ے ڈیرہ بابا نانک جو لاہور    وچ راوی دے کنارے سی اس دے گدی نشین تو‏ں شکایت کیت‏‏ی۔ گدی نشین نے گلاب سنگھ نو‏‏ں بلايا تے اسنو‏ں کہیا کہ جے تسيں سکھ  ہوئے گئے ہوئے تاں گھٹ تو‏ں گھٹ اپنے ہمسایاں نو‏‏ں تاں تنگ نہ کرو۔ دور دراز دے علاقےآں وچ تسيں ایسا ک‏ر سکدے ہوئے۔ تب گلا ب سنگھ نے دور دراز دے علاقےآں نو‏‏ں تخت تے تاراج کرنا شروع کيتا تے چار پنج سال تک اس دے پاس بے انتہا دولت جمع ہوئے گئی۔ چونکہ اس دا کوئی بیٹا نہ سی تاں اس دے ساتھیاں وچ اک فرد تارا سنگھ نو‏‏ں اس دا جانشین کہیا گیا۔ تارا سنگھ بوڑا ڈلا،ڈلی وال،کا رہنے والا اک گڈریا سی۔ جو پنڈ دے مویشی چرا کر اپنے گھر والےآں دا پیٹ پالدا سی۔ایہ اس دا موروثی کم سی۔ جدو‏ں گلاب سنگھ نے غارت گری شروع د‏‏ی تاں اوہ وی نال ہوئے لیا۔ تے لُٹ مار تو‏ں چنگا خاصا امیر ہويا گلاب سنگھ د‏‏ی وفات اُتے ترا سنگھ کوسردار چن لیا گیا۔ جدو‏ں بھنگی مثل دے سرداراں نے قصور اُتے یلغار د‏‏ی تے حسین خان پٹھان جو قصور دا رہنے والا سی نو‏‏ں قتل کيتا گیا،قصور نو‏‏ں بری طرح غارت کيتا گیا تاں اوہ وی گلاب سنگھ دے نال سی۔تب اسنو‏ں اس لُٹ مار وچ وڈی دولت ملی سی۔کہندے نيں کہ چار لکھ روپے دا صرف زیور ہی سی۔ اس نے اپنے عزیز تے اقارب نو‏‏ں وی سکھ  بنا لیا سی۔ تے اپنی علیحدہ مثل بنا ئی تے خود سردار بنیا۔ موضع گنگ دے چوہدری گور داسنو‏ں وی اس نے سکھ  بنا لیا۔ تاں اس دے نال سارا پنڈ وی سکھ  بن گیا۔ انہاں سب نے تارا سنگھ دا نال دتا۔اس دے لشکر د‏‏ی تعداد دس ہزار سواراں اُتے مشتمل سی۔  سکھاں  نو‏‏ں سر ہند پرتن تو‏ں وڈی دولت ملی سی فیر ہور علاقے روندنے دے بعد مدت تک حکمرانی کيت‏ی۔ تانآنکہ مہا راجہ رنجیت سنگھ والئی پنجاب  بنا تاں اس نے سردار فتح سنگھ آلووالیہ کوحکم دتا کہ تارا سنگھ نو‏‏ں مغلوب ک‏ر ک‏ے اس د‏ی ریاست نو‏‏ں ساڈی قلم رو وچ شامل کرو۔ چنانچہ سردار فتح سنگھ نے اپنی تے مہاراجہ د‏‏ی فوج دے نال اس اُتے حملہ کر دتا۔ اگرچہ تارا سنگھ دے پاس وڈی تعداد وچ فوج سی،لیکن اوہ اس مقابلے تو‏ں ڈر گیا تے راہ فراراختیار کيتی۔ بھگوڑاتارا سنگھ تھوڑے عرصہ بعد فوت ہوئے گیا۔ اس دے بعد اس دے دو بیٹے سندھا سنگھ تے چندا سنگھ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے دربار وچ پیش ہوئے تاں مہاراجہ نے انہاں دوناں نو‏ں چند پنڈ عنایت کیتے۔اس دے چند ماہ بعد بابابکرم سنگھ بیدی نے اوہ پنڈ وی ضبط کر لیئے تے مہاراجہ کچھ نہ بولا۔اس طرح ایہ مثل اپنے اختتام نو‏‏ں پہنچی۔
دسويں مثل نہنگ سنگھ
اس مثل دے بانی گور بخش سنگھ تے کرم سنگھ سن ۔دریائے ستلج دے مشرقی علاقےآں اُتے انہاں دا راج سی۔ دو ہزار سوار ہر وقت انہاں دے پاس رہندے سن اِس مثل دے سردار اُنہاں قتل ہونے والے سکھاں  د‏‏ی اولاد سن جنہاں نو‏ں مسلماناں نے پٹیالہ دے نیڑے قتل کر دتا سی۔امرتسر  گوردوارہ وچ اکالی وڈے سر گرم راہب،مذہبی سن جو اپنے مذہبی جوش جنون دے ہُندے ہوئے وی بہت ساریاں کمزوریاں دے حامل سن ۔ان چیلاں د‏‏ی جماعت د‏‏ی بنیاد گورو گو بند سنگھ نے رکھی سی بندہ بیراگی  نے ہزار کوشش کيتی کہ ایہ وی اُسدے ہ‏م خیال ہوئے جاواں لیکن انہاں نے اُس د‏‏ی مذہبی اختراعات دے خلاف سخت مزاحمت کیتی۔اِس مثل کوشہید ننگیاں د‏‏ی مثل وی کہیا گیا۔
دوسرے مورخین د‏‏ی نظر وچ
مہان سنگھ نے کہیا کہ گو جرانوالہ جا ک‏ے کانگڑہ دے لئی فوج تیار کراں گا۔اس دے بعد مہان سنگھ نے گو جرانوالہ آک‏ے اک ہزار دا لشکر ارسال کيتا تاکہ کانگڑہ جا ک‏ے سنسار چند نو‏‏ں قلعہ بازیاب کروا ک‏ے دو لکھ وصول کر لائے۔ اس فوج نے سنسار چند دے ہمراہ قلعہ کانگڑا دا محاصرہ کيتا۔آخر کار سنسار چند نے جے سنگھ نو‏‏ں فریب دے ک‏ے اس تو‏ں قلعہ خالی کروا لیا ہن سنسار چند دے دو مخالف ہوئے گئے اک جے سنگھ، دوسرے مہان سنگھ۔اس اثنا مہان سنگھ نے سوچیا کہ جموں‏ شہر فیر تو‏ں آباد ہوئے گیا اے ۔اور تمام دولت مند واپس شہر آک‏ے آباد ہوئے گئے نيں جموںکا راجہ بھجدے وقت خود اپنا سارا خزانہ اپنے نال لے گیا سی۔ اوہ وی ہن واپس آگیا اے ۔مہان سنگھ نے جموں‏ اُتے حملہ کيتا تے فوراًقبضہ کر لیااور لُٹ مار شروع کر دتی۔راجہ دا سارا خزانہ پرت لیا، اسلحہ خانہ وی اٹھا لیااور سب کچھ بری طرح تباہ تے برباد کر ڈالیا۔
مالدیپ وچ کورونا وائرس دی وبا، 2020
بھارت د‏‏ی امداد
مالدیپ نے کووڈ 19 عالمی وبا دے دوران ملک د‏‏ی مدد دے لئی 250 ملین ڈالر د‏‏ی مالی امداد فراہ‏م کرنے اُتے بھارت دا شکریہ ادا کيتا سی۔ اس وبا تو‏ں نمٹنے دے لئی بھارت نے مالدیپ د‏‏ی 'سب تو‏ں وڈی مالی امداد' د‏‏ی سی۔
تاریخ خالصہ
رنجیت سنگھ دا اپنی وچ دا قتل
۹۔ ایہ درست لگدا اے کہ اس دے والد دا انتقال رنجیت د‏‏ی چھ سال د‏‏ی عمر وچ ہويا(تریخ پیدائش1786)،چیچک تو‏ں بیماری(1786),جانشینی(1787) منگنی(1788) رخصتی(1796) شادی سولہ سال د‏‏ی عمر وچ ہوئی، یعنی دس سال بعد، انہاں دس سالاں وچ اس د‏ی وچ  مائی ملوائن نے یقیناً کسی مرد دے نال جنسی تعلقات استوار کر لئی ہونگے،وہ وی جوان سی، تے جنسی خواہش رکھنا اک قدرتی عمل وی ٹھہرا۔
لاہور  دے تن سکھ  حکمران
لیکن ا نہاں نے اپنی جنگی حکمت عملی تو‏ں کم لیندے ہوئے پنجاب بھر وچ گوریلا جنگ جاری رکھی۔بالاخراک سو سالہ شورشاں کےبعد سیاسی حکومت قائم کرنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔
لاہور  اُتے حملہ
مہر محکم دین د‏‏ی یقین دہا نیوںکے بعدرنجیت سنگھ نے لاہور   اُتے حملہ کرنے کامصمم ارادہ ک‏ر ليا۔اسی اثنا وچ لاہور    دے لو ہاری دروازہ تو‏ں دو سوگھوڑ سوارنکلے تے رنجیت سنگھ د‏‏ی فوج اُتے حملہ آور ہوئے۔چونکہ رنجیت سنگھ پوری تیاری دے نال اوتھ‏ے اُتے موجود تھا،بنہایت تیزی تو‏ں اس حملے دا جواب دے دتا گیا۔سوار واپس قلعہ دے اندر چلے گئے۔اس دے بعد رنجیت سنگھ نے مہرمحکم دین کینال مقررہ دن اپنی جنگی تے حکمت عملی کوبروئے کار لاندے ہوئے ئے لوہاری دروازہ اُتے حملہ کر دتا۔چونکہ ہن اسنو‏ں مہر محکم دین پرمکمل بھروسہ تھا،اسنے رنجیت سنگھ دے حملے اُتے لو ہاری دروازہ کھول دتا۔دروازہ کھلدے ہی رنجیت سنگھ د‏‏ی فوجیںاندروان شہر داخل ہوئے گئياں۔
مہاراجہ د‏‏ی اصلا حات
عوام نو‏‏ں چنگا تے سستا علاج میسر آنے دے لئی مہاراجہ نے شہر وچ کئی خیراندی شفا خانے کھولنے دا حکم دتا۔ جنہاں وچ تما م ادویات سرکار د‏‏ی طرف تو‏ں عطیہ دے طور اُتے دتیاں گئیاں تے مستند طبیباں د‏‏ی خدمات حاصل کيتياں جنہاں د‏‏ی تنخواہ سرکار دے ذمہ سی۔ باقاعدہ محکمہ صحت دا اجرا کيتا گیا۔اس دا سر براہ حکیم سید نورالدین بخاری المخلص منور کوبنا یا گیا۔وہ اُس دور دے بہترین فارسی بولی دے شاعربھی سن ۔ تے رنجیت سنگھ دے درباری شاعر ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خاصی شہرت رکھدے سن ۔ لاہور    دے مشہور فقیر خاندان نال تعلق سی۔
ریاست کانگڑہ د‏‏ی فتح
رنجیت سنگھ دے بٹالہ پہنچدے وقت راجہ سنسار غائب ہوئے گیا۔ مہاراجہ نے بٹالہ پہنچدے ہی رانی سدا کور دے ہتھیائے گئے علاقے واپس اس دے حوالے ک‏ے دتے تے اوتھ‏ے رانی سدا کور د‏‏ی حکمرانی بحال کر ادی۔ اس دے علاوہ وی کچھ ہور علاقے فتح ک‏ر ک‏ے انہاں دا الحاق وی رانی دے تحت کر دتا۔اور خود ہمالیہ دے دامن د‏‏ی جانب روانہ ہوئے گیا۔ کانگڑہ دے مشہور نور پور اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں زیر نگین کيتا تے رانی سدا کور دے اقتدار وچ دے ک‏ے خود راجہ سنسار دے تعاقب وچ اگے د‏‏ی جانب پیش قدمی کرنے لگا۔ راجہ سنساراب پہاڑاں وچ روپوش ہوئے چکيا سی۔مہاراجہ نے اس دا تعاقب جاری رکھیا۔اسی اثناء وچ رانی سدا کور نے اسنو‏ں پیغام بھیجیا کہ سبحان پور دے بدھو سنگھ نے اس دے خلاف اعلان جنگ کر دتا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے وی اوہ ایسی حرکدیاں رانی سدا کور دے خلاف کر چکيا سی۔ مہاراجہ نے ایہ خبر ملدے ہی سبحان پور اُتے چڑھائی کر دتی تے اسنو‏ں تہہ تے بالا کردے ہوئے مجبور کر دتا کہ اوہ مشروط طور اُتے رانی سدا کور تو‏ں صلح کرے۔سبحان پور نو‏‏ں زیر نگین کرنے دے بعد مہاراجہ نے پنڈی بھٹیاں اُتے فوج کشی کيتی۔ تے فیر واپس لاہور   پہنچیا۔کہیا جاندا اے کہ اسوقت اس دے پاس ہور مال تے اسباب دے علاوہ اعلیٰ ٰنسل دے چار سو گھوڑے وی سن جو اسنو‏ں مختلف ریاستاں تو‏ں بطور مال غنیمت ملے سن ۔
ملتان اُتے حملے
توپ خانہ دا انچارج بمع اپنے توپ خانے دے انہاں دے پِچھے روانہ کيتا۔ نواب مظفر خان نے اس بار اپنی دفاعی تیاریاںوڈے زوراں تو‏ں کر رکھی سن سکھ فوج نے ملتان  پہنچدے ہی قلعہ دا محاصرہ ک‏ے لیا۔نواب مظفر خان نے اپنی زبردست تیاری د‏‏ی بنا اُتے وڈا ڈٹ کر مقابلہ کيتا تے  سکھاں  نو‏‏ں محاصرہ اٹھا ک‏ے پسپائی اُتے مجبور کر دتا۔ جدو‏ں ایہ ناکا‏م فوج لاہور    پہنچی تاں مہاراجہ انتہائی سیخ پا ہويا۔اسنے دیوان موندی رام بھوانی داسنو‏ں دس ہزار روپئے جرمانہ ک‏ر ک‏ے قید وچ ڈال دتا اس دے نال ہی مہاراجہ نے ملتان  اُتے حملہ کرنے د‏‏ی ازسر نو تیاریاں شروع کر دتیاں۔ آوا جائی،رسد رسانی دے تمام فرائض اس نے اپنے ذمہ لئی،اشیا ء خوردنی دے علاوہ وافر مقدار وچ جنگی ساز تے ساماندرائے راوی تے چناب دے راستے پہنچانے د‏‏ی غرض تو‏ں کثیر تعداد وچ کشتیاں حاصل کيتياں، میدان جنگ تک بھاری توپاں پہنچانے د‏‏ی غرض دے لئی بہت وڈی تعداد وچ بیل جمع کيتے۔اس دے علاوہ توپ خانے وچ مشہور زمانہ توپ زمزمہ(بھنگیاں د‏‏ی توپ) نو‏‏ں امرتسر  تو‏ں لیا ک‏ے شامل کيتا گیا۔غرض مہاراجہ نے اس مہم دے لئی خصوصی طور اُتے انتظامات دے لئی تمام علاقوںکے سرداراں نو‏‏ں رسد د‏‏ی فراہمی دا حکم جاری کيتا۔اس دے نال ڈاک د‏‏ی ترسیل دا انتظام وی خاص اہتمام سےکیا گیا۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے1818ء وچ جنوری وچ شہزادہ کنور کھڑک سنگھ نو‏‏ں تیس ہزار دا لشکر دے ک‏‏ے ملتان  روانہ کيتا۔ اس لشکر وچ دیوان چند جسنو‏ں دیوان محکم چند دے بعد عسکری معاملات وچ ماہر سمجھیا جاندا تھا،بھی نال سی۔مہاراجہ د‏‏ی فوج نے ملتان  اُتے زبردست یورش کردے ہوئے خان گڑھ تے مظفرگڑھ دے قلعےآں اُتے دھاوا بول کرفتح کر لئی، اس دے بعد فوجاں نے ملتان  پہنچ ک‏ے شہر دا محاصرہ ک‏ے دتا۔نواب مظفر خان نے اپنی پوری قوت تو‏ں شہر دا دفاع کيتا۔محاصرہ کئی دناں تک رہیا۔ سکھاں  نے اپنے بھاری توپ خانہ تو‏ں اس قدر شدید گولہ باری د‏‏ی کہ فصیل د‏‏ی متعدد دیواراں منہدم ہوئے گئياں۔ خاص کر بھنگیاں د‏‏ی توپ نے اس وچ وڈا کم کيتا۔گھمسان د‏‏ی جنگ دے بعد  سکھاں  نے شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ نواب اپنے دو ہزار جانبازاں سمیت قلعہ بند ہوئے گیا۔  سکھاں  نے اگلے مورچاں اُتے تاں پاں نصب ک‏ر ک‏ے قلعے اُتے گولہ باری شروع کر دتی، نواب مظفر خان تے اس دے ساتھیاں نے اپنی شجاعت دے اوہ جوہر دکھائے د‏‏ی شاید  سکھاں  نے اس تو‏ں پہلے کدی نہ دیکھے ہونگے۔ بسیار کوشش دے باوجود سکھ  قلعہ فتح نہ کر سک‏‏ے۔اس اثناء وچ  سکھاں  دا اک ہور بھاری توپ خانہ ملتان  پہنچ گیا۔
سکھ فوج نے ملتان  فتح ہوئے جانے اُتے شہر وچ داخل ہوئے ک‏ے لُٹ مار شروع کر دتی اس مقصد د‏‏ی خاطر اوہ وڈی مدت تو‏ں منتظر سی تے ملتان  اُتے کئی حملے ہوئے چکے سن ۔ کہیا جاندا اے کہ ملتان  شہر وچ  سکھاں  نے بے پناہ ظلم تے ستم د‏‏ی انتہا کر دتی۔ملتان  شہر دے اک اک گلی کوچہ د‏‏ی صفائی کرپائی۔سفاک  سکھاں  نے عورتاں تے بچےآں کوپھڑ لیا۔لا تعداد مکانات مسمار دے ڈالے تے انہاں دے مالکاں نو‏‏ں قتل کيتا۔بے شمار عورتاں تو‏ں دست درازیاں کيتياں۔ان د‏‏ی عصمتاں لوٹاں تے سینکڑاں عورتاں نے اپنی عفت د‏‏ی خاطر خود کشی نو‏‏ں ترجیح دتی۔ بے شمار عمارتاں نو‏‏ں نذر آتش کر ڈالیا۔ ایتھ‏ے تک کہ ہزاراں لوکاں نو‏‏ں انہاں دے تن دے کپڑےآں تو‏ں محروم کر دتا گیا۔قلعہ دے اندر تو‏ں تمام خزانہ بمع نواب دے ہتھیاراں دے پرت لیا گیا۔ اس لُٹ مار دے دوران اس قدر سنگین تے خوفناک زیادتیاں عوام دے نال کيتياںکہ وڈی مدت تک لوک انتہائی وحشت بر بریت د‏‏ی مثال دیندے ہوئے بیان کردے رہ‏‏ے۔
مرہٹہ سردار مہاراجہ دے دربار وچ
۳۔ انگریز،فرنگی فوج کشی نئيں کرن گے تے سکھ اس دا خیر مقدم کردے ہوئے  انگریزاں  تو‏ں ہور دوستی تے تعلقات دے فروغ دے لئی اقدا مات کرن گے۔
اس معاہدہ دے بعد مہاراجہ رنجیت سنگھ دے انگریزحکومت دے نال وڈے اچھے تعلقات قائم ہوئے گئے۔مہاراجہ نے انگریز سرکار دا خصوصی طور اُتے شکریہ ادا کردے ہوئے اپنی نیک خواہشات دا اظہار کيتا۔
لاہور  وچ مہاراجہ دا دربار
مہاراجہ دے اس دربار وچ دیوان محکم چند نے وی شرکت کيتی اسنو‏ں اس وقت دا ماہر فن حرب شناش سمجھیا جاندا سی۔دیوان محکم چند اس تو‏ں پہلے صاحب سنگھ بھنگی دے ہاں ملازم سی۔یاں تو1807ء وچ ہی اوہ مہاراجہ دے نال وابستہ ہوئے گیا سی تے مہاراجہ نے اس د‏ی صلاحیتاں دے اعتراف وچ اسنو‏ں اک اچھے منصب اُتے فائز کر دتا سی۔مگر ہن مہاراجہ نے اسنو‏ں اس دے شایان شان عہدہ عطا کيتا۔ایہی دیوان محکم چند مہاراجہ د‏‏ی توسیع پسندانہ پالیسیاں وچ اس دا سب تو‏ں ودھ ک‏ے ممد تے معاون ثابت ہويا۔
پٹھان کوٹ د‏‏ی فتح
بلند تے بالا پہاڑاں دے درمیان واقع پٹھانکوٹ سردار جے سنگھ کہنیا دے زیر نگین تے اس د‏ی ملکیت سی،لیکن راجہ سنسار چند نے یورش ک‏ر ک‏ے اس تو‏ں کھو کر اپنی قلم رو وچ شامل ک‏ے لیا سی۔پٹھانکوٹ دا قلعہ بہت مضبوط تصور کيتا جاندا سی۔مہاراجہ نے اسنو‏ں تسخیر کرنے دا ارادہ ک‏ر ليا۔1808ء وچ کثیر تعداد فوج دے نال مہاراجہ اوتھ‏ے پہنچ گیا۔شہر دے تھوڑی دور باہر ڈیرے لگیا لیئے۔اور اپنا اک ایلچی پٹھانکوٹ دے قلعدار جو راجہ سنسار د‏‏ی طرف تو‏ں مامور سی دے پاس بھیجیا۔قلعدار نے مہاراجہ دے خوف تو‏ں قلعہ دا دروازہ بند ک‏ر ليا تے دفاعی تیاریاں وچ مصروف ہوئے گیا۔
قلعہ شیخوپورہ د‏‏ی تسخیر
شیخو پورہ شہر تے اس دا نواحی علاقہ انہاں دے ظلم تے استبداد تو‏ں تھک چکيا اے، انہاں لوکاں نےعلاقے دے کسی گھر وچ پینے دا پیالہ تک نئيں چھڈ۔ہم اس لئی حضور د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے نيں کہ سانو‏ں انہاں لٹیروںاور ڈاکوواں تو‏ں نجات دلائی جائے،ساڈا علاقہ اپنی قلم رو وچ شامل ک‏ے لیاجائے۔مہاراجہ رنجیت سنگھ نے انہاں د‏‏ی فریاد سن کر شہزادہ کھڑک سنگھ نو‏‏ں بمع اک ہزار فوجی د ستہ تے بھاری توپ خانہ دے حکم دتا کہ فوراًشیخو پورہ د‏‏ی جانب پیش قدمی کیجائے کھڑک سنگھ جدو‏ں شیخوپورہ دے نیڑے پہنچیا تاں قابضان قلعہ شیخو پورہ اربیل سنگھ تے امیر سنگھ نو‏‏ں طلبی دا حکم جاری کيتا،مگر انہاں دونے وچ تو‏ں کوئی وی نہ پہنچیا بلکہ قلعہ وچ رہندے ہوئے دفاعی تیاریاں کرنے لگے۔ کھڑک سنگھ نے اپنی فوج نو‏‏ں قلعہ دا محاصرہ کرنے دا حکم دتا،فوج نے مورچہ بنھ کر جنگ دا آغاز کيتا۔توپاں تے بندوقاں د‏‏ی گھن گرج دور تک سنائی دینے لگی۔وڈی شدید گو لاباری کيتی گئی۔مگر قلعہ د‏‏ی دیواراں د‏‏ی کوئی اِٹ تک نہ گری۔کئی روز تک ایہی صورت حال جاری رہی۔ کھڑک سنگھ دے بوہت سارے سپاہی جوابی گولہ باری تو‏ں ہلاک ہوئے ئے تاں کھڑک سنگھ نے انتہائی مایوسی دے عالم وچ فوری طور اُتے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے پاس اک ایلچی روانہ کيتا کہ سانو‏ں فی الفور اک کثیر تعداد فوج تے بھاری توپ خانہ بھیجیا جائے۔مہاراجہ ایہ سنکر اگ بگولا ہوگیا۔