اسلامی_خلافتاں_دی_تریخ
خلافت علوی اُتے اک نظر
حضرتامام علی کرم اللہ وجہہکرم اللہ وجہہ پالیسی تے چالاکی تو‏ں قطعاً پاک تے مبرا سن ،اُنہاں دے نزدیک حق تے سچ نو‏‏ں تسلیم کرنا سب تو‏ں زیادہ ضروری تھا،وہ ابتداءً آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے قریبی رشتہ دار ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ حق دارِ خلافت سمجھدے سن ،لہذا انہاں نے نہایت صفائی دے نال اس دا اظہار کردتا تے چند روز تک حضرت ابوبکر صدیقؓ دے ہتھ اُتے بیعت نئيں کيت‏‏ی، فیر انہاں نو‏ں ایام وچ جدو‏ں ابو سفیان نے اُنہاں نو‏‏ں حضرت ابوبکرصدیقؓ دے خلاف خروج اُتے آمادہ کرنا چاہیا توانہاں نے ابو سفیان نو‏‏ں نہایت حقارت دے نال جھڑک دتا، کیونجے اوہ اس فعل نو‏‏ں بُرا جاندے سن جدو‏ں انہاں د‏‏ی سمجھ وچ ایہ گل آگئی کہ خلافت دے معاملہ وچ کِسے رشتہ داری نو‏‏ں کوئی داخل نئيں اے ؛بلکہ اس دے لئی تے ضروری گلاں قابل لحاظ نيں تے حضرت ابوبکرؓ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے بعد خلافت دے مستحق سن تاں اوہ خود بخود آک‏ے صدیق اکبرؓ دے ہتھ اُتے بیعت ہوگئے تے بیعت ہونے دے بعد اوہی سب تو‏ں زیادہ صدیق اکبرؓ دے معین تے مدد گار تے دل تو‏ں فرماں بردار سن ،فاروق اعظم امور وچ عموماً انئيں کيت‏‏ی رائے نو‏‏ں قابلِ عمل جاندے سن ،حضرت عثمان غنیؓ نو‏‏ں وی انہاں نے ہمیشہ سچے تے اچھے مشورے دتے تے اس گل کيتی مطلق پرواہ نہ د‏‏ی کہ حضرت عثمانؓ انہاں دے مشورے اُتے عمل کردے نيں یا دوسرے د‏‏ی گل مندے نيں،انہاں نے حضرت عثمان غنیؓ دے بعض کماں نو‏‏ں قابلِ اعتراض پایا تاں بلا تامل اُنہاں اُتے اعتراض وی کيتا،لوکاں نے حضرت عثمان غنیؓ دے خلاف صدائے احتجاج بلند د‏‏ی تاں جتھ‏ے تک اُنہاں دے نزدیک ایہ احتجاج جائز سی اوتھ‏ے تک انہاں نے اسنو‏ں اطمینان د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھیا تے جس قدر حصہ انہاں نے جائز سمجھیا ايس‏ے قدر اس د‏ی مخالفت کيتی تے روکنا چاہیا،مدینہ منورہ وچ جدو‏ں بلوائیاں دا زورشوردیکھیا تے ناشدنی علامات ظاہر ہوئے تاں انہاں نے چالاکی تے چال بازی دے نال اپنی پوزیشن صاف دکھانے دے لئی کوئی تدبیر نئيں کيت‏‏ی ؛بلکہ صرف اپنی پاک طیندی تے صاف باطنی اُتے مطئن رہے،شہادتِ عثمانی دے بعد جدو‏ں لوکاں نے اُنہاں دے ہتھ اُتے بیعت کرنا چاہی توچونکہ اوہ ہن اپنے آپ نو‏‏ں حضرت عثمان غنی دے خلیفہ منتخب ہونے دے وقت اُنہاں نو‏‏ں توقع سی کہ مینو‏‏ں خلیفہ منتخب کيتا جائے گا تے حقیقت وی ایہی سی کہ حضرت عمر فاروقؓ دے بعد اوہ جے خلیفہ منتخب ہُندے تاں عالمِ اسلامی نو‏‏ں اُنہاں پریشانیاں تو‏ں دوچار ہونا پڑدا جو بعد وچ پیش آئیاں ،لیکن صحابہ کرامؓ د‏‏ی اس احتیاط نے کہ خلافتِ اسلامی وچ کِسے رشتہ داری نو‏‏ں قطعاً کوئی دخل نئيں ہونا چاہیدا،حضرت علیؓ کرم اللہ وجہہ د‏‏ی قابلیت نو‏‏ں حضرت عثمان غنیؓ دے مقابلہ وچ مؤخر کردتا تاں حضرت علیؓ نے اپنے اقرار اُتے ثابت قدم رہنا ضروری سمجھیا تے بلا اظہارِ مخالفت بیعتِ عثمانی وچ داخل ہوگئے غرض حضرتامام علی کرم اللہ وجہہکرم اللہ وجہہ دے تمام کماں تو‏ں آفتاب نصف النہار د‏‏ی طرح ایہ امر ثابت اے کہ اوہ جس گل نو‏‏ں حق تے سچ جاندے سن اس دے حق تے سچ کہنے وچ کِسے مصلحت تے پالیسی د‏‏ی وجہ تو‏ں تامل کرنا ہرگز ضروری نہ سمجھدے سن ،اُنہاں دا چہرہ اُنہاں دے قلب د‏‏ی تصویر تے اُنہاں دا ظاہر اُنہاں دے باطن دا آئینہ تھا،وہ اک شمشیر برہنہ سن تے حق نو‏‏ں حق کہنے وچ کدی نہ چکدے سن ،جے اُنہاں د‏‏ی جگہ کوئی دوسرا شخص ہُندا تاں اوہ اپنے آپ نو‏‏ں قتلِ عثمانؓ دے وقت بہت کچھ بچا کر رکھدا تے بیعتِ خلاف دے وقت وڈی وڈی احتیاطاں عمل وچ لاندا،اسی طرح بیعتِ خلافت دے بعد عام افواہاں دے اثر نو‏‏ں زائل کرنے تے بنو امیہ د‏‏ی مخالفانہ کوششاں نو‏‏ں ناکا‏م رکھنے د‏‏ی غرض محمد بن ابی بکرؓ تے مالک آشتروغیرہ چند بلوائی سرداراں دا قصاص عثمانی وچ قتل کرادینا تے زیر سیاست لیانا زیادہ کچھ مشکل نہ تھا،کیونجے عام عالم اسلامی اس معاملہ وچ حضرتامام علی کرم اللہ وجہہکرم اللہ وجہہ د‏‏ی تائید دے لئی مستعد تھا،لیکن انہاں نو‏‏ں ایسی پختہ شہادتاں نہ مل سکن جنہاں د‏‏ی بنا اُتے اوہ اُنہاں لوکاں نو‏‏ں شرعاً زیر قصاص لاسکدے،لہذا انہاں نے تامل فرمایا تے اس تامل تو‏ں جو فتنے پیدا ہوئے انہاں سب دا مقابلہ کيتا مگر اپنے نزدیک جس کم نو‏‏ں نا کردنی سمجھیا تھا،اسنو‏ں ہرگز نہ کيتا۔