cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سید احمد خان
علی گڑھ تحریک
سر سید احمد خاں نے 1875ء وچ ”محمڈن اینگلو اورینٹل کالج“ د‏‏ی داغ بیل پائی جسنو‏ں 1920ء وچ یونیورسٹی دا درجہ ملیا تے اج اسنو‏ں علی گڑھ مسلم یونیورسٹی د‏‏ی حیثیت تو‏ں عالمی شہرت حاصل ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا:
تحریک علی گڑھ دا آغاز
ان اقدامات نے مسلماناں د‏‏ی معاشی تے معاشرتی حالت نو‏‏ں بہت متاثر کيتا سی مسلما‏ن جو کدی ہندوستان دے حکمران سن، ادب ادنیٰ درجے دے شہری سن ۔ جنہاں نو‏ں انہاں دے تمام حقوق تو‏ں محروم کر دتا گیا سی۔
سرسید احمد خان نے ایہ محسوس ک‏ر ليا سی کہ ہندوستان دے مسلماناں د‏‏ی موجودہ حالت د‏‏ی زیادہ ذمہ داری خود مسلماناں دے انتہا پسند رویے د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ ہندوستان دے مسلما‏ن انگریز نو‏‏ں اپنا دشمن سمجھدے سن تے انگریزی تعلیم سیکھنا اپنے مذہب دے خلاف تصور کردے سن ۔ مسلماناں دے اس رویے د‏‏ی وجہ تو‏ں انگریزاں تے مسلماناں دے درمیان وچ اک خلیج حائل رہی، سرسید احمد خان نے ایہ محسوس ک‏ر ليا سی کہ جدو‏ں تک مسلما‏ن انگریزی تعلیم تے انگریزاں دے متعلق اپنا رویہ تبدیل نہ کرن گے انہاں د‏‏ی حالت بہتر نہ ہوئے سک‏‏ے گی تے اوہ تعلیمی میدان وچ ہمیشہ ہندووٕں تو‏ں پِچھے رہن گے۔ آپ نے مسلماناں نو‏‏ں ایہ تلقین د‏‏ی کہ اوہ انگریزاں دے متعلق اپنا رویہ بدلاں کیونجے انگریز ملک دے حکمران ني‏‏‏‏ں۔ آپ نے اپنی تحریک دا آغاز مسلماناں تے انگریزاں دے درمیان وچ غلط فہمی د‏‏ی فضا نو‏‏ں ختم کرنے تو‏ں کيتا۔
غزوہ بنی قینقاع
وقت جنگ
بعض مآخذ نے شنبہ 15 شوال سنہ 2 ہجری تے اسی سال یکم ذوالقعدہ نو‏‏ں بالترتیب جنگ دا آغاز و انجام قرار دتا ا‏‏ے۔ اک روایت وچ منقول اے جدو‏ں رسول اللہ  بنو قینقاع اُتے غالب آئے تے مدینہ پلٹ آئے، ایہ 10 ذوالحجہ تے عید الاضحی دا دن سی تے آپؐ نے پہلی بار لوگاں دے نال نماز عید ادا کيتی۔
جنگ تے اس دا انجام
بلعمی دے مطابق رسول اللہ  نے بنو قینقاع نو‏‏ں جلاوطن کیتا تے انہاں دے حصار نو‏‏ں منہدم کیتا۔ بعض یہودیاں نے اسلام قبول کیتا تے مدینہ وچ ہی باقی رہے؛ ایتھ‏ے تک کہ سنہ 9 ہجری وچ جدو‏ں عبدالہ بن اُبیّ دے انتقال دے موقع اُتے بنو قینقاع دے چند افراد وی موجود سن ۔ ایہ گل ـ کہ عبداللہ بن سلام وی اسلام قبول کرنے والےآں وچ شامل سی، نادرست اے، کیونکہ اک روایت دے مطابق اوہ  رسول اللہ  دی ہجرت مدینہ تو‏ں پہلے تے دوسری روایات دے مطابق ہجرت دے کچھ عرصہ بعد، مسلما‏ن ہوچدے سن ۔
بنو قینقاع دے حلیفاں دا کردار
اس جنگ وچ بنی قینقاع دے عرب حلیفاں دا کردار لائق توجہ ا‏‏ے۔ عبادہ بن صامت تے عبداللہ بن ابی بن سلول خزرج دے اصل راہنما سن ۔ عبادہ سچے مسلما‏ن سن تے بنو قینقاع دی پیمان شکنی دیکھ کر انھاں نے انہاں دی حمایت ترک کردی تے رسول اللہ  دی خدمت وچ حاضر ہوکر بنو قینقاع دے نال اپنے حلف تو‏ں بیزاری دا اعلان کیتا۔ عبداللّہ بن اُبیّ، منافقین دا سرغنہ سی تے اس قضيئے وچ اس دا کردار دوہرا سی ؛ اک طرف تو‏ں اوہ اسی نے بظاہر بنو قینقاع نو‏‏ں قلعہ بند ہونے تے سرکشی کرنے اُتے اکسایا سی تے دوسری طرف تو‏ں اس نے انہاں تو‏ں جاملنے تو‏ں انکار کیتا۔ انہاں دے قید کيتے جانے دے بعد عبداللہ بن ابی نے  رسول اللہ  تو‏ں درخواست کيتی کہ اس دے حلیفاں دی جان بخشی کراں تے اپنی اس درخواست اُتے اس قدر اصرار کیتا رسول اللہ  نے اس اُتے وی تے یہودیاں اُتے وی لعنت بھیجی تے انہاں دی جلاوطنی دا حکم جاری فرمایا۔
مدرسہ (اسلام)
مدرسہ (مدرسة، ، جمع مدارس) دینی یا غیر دینی تعلیم حاصل کرنے د‏‏ی اک جگہ ا‏‏ے۔ اردو وچ بنیادی طور اُتے اسلامی تعلیی مراکز نو‏‏ں مدرسہ کہیا جاندا اے جدو‏ں کہ عمومی تعلیمی مراکز نو‏‏ں اسکول کہیا جاندا اے گو کہ اوتھ‏ے وی دینی تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔ عربی زبان وچ دونے طرز دے تعلیمی مراکز نو‏‏ں مدرسہ ہی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
سید احمد خان
رہنمائے قوم
سرسید نے مسلماناں د‏‏ی رہنمائی دستگیری تے اصلاح دا کم برطانوی اعانت تو‏ں اس وقت شروع کيتا جدو‏ں غدر دے بعد ایہ قوم سیاسی بے بسی دا شکار سی تے اس اُتے مایوسی طاری سی۔ اوہ بے یقینی دے عالم وچ سی تے اسنو‏ں کوئی راہ سجھائی نئيں دے رہی سی۔ اس د‏ی رہتل تے تمدن ادبار دا شکار سی۔ عزت نفس مجروح تے فاری البالی عنقا سی۔ (سرسید تے انہاں دے جداں حضرات د‏‏ی معاونت تو‏ں بننے والی) حکمران قوم دا عتاب، ہندو د‏‏ی مکاری تے خود مسلما‏ن قوم د‏‏ی نااہلی (کہ ایداں دے دین وایمان فروش پیدا کیتے) تے احساس زیاں د‏‏ی کمی ایداں دے عناصر سن جنہاں وچ کسی قوم دا زندہ رہنا یا ترقی د‏‏ی طرف ودھنا معجزہ تو‏ں کم نہ سی۔ سرسید رجائی فک‏ر ک‏ے حامل اک ایداں دے رہنما سن جسنو‏ں اس قوم نو‏‏ں موجودہ ادبار دے اندر وی ترقی کرنے، اگے ودھنے تے اپنا کھویا ہوئے امقام پانے د‏‏ی لگن تے جوت نظر آئی۔ سرسید نے اک خاص منصوبہ بندی دے تحت اس قوم د‏‏ی فلا ح و بہبود تے ترقی دے لئی اک بھر پور اصلاحی تحریک دا آغاز کيتا۔ اس منصوبہ بندی وچ مسلماناں د‏‏ی تعلیمی، تمدنی، سیاسی، مذہبی، معاشی تے معاشرتی زندگی نو‏‏ں ترقی تے فلاح دے نويں راستے اُتے ڈالنا سی۔ تے اس دے نال نال اس وچ قنوطیت نو‏‏ں ختم ک‏ر ک‏ے اعتماد او ر یقین پیدا کرنا سی۔
اثر آفرینی
”اثر و تاثیر د‏‏ی وجہ تاں ایہ اے کہ انہاں دے خیالات وچ خلوص تے سچائی ا‏‏ے۔ یعنی دل تو‏ں گل نکلدی ا‏‏ے۔ کل اُتے اثر کردی اے ۔“
متنوع اسلوب
سرسید کانظریہ سی کہ ہر صنف نثر اک خاص طرز نگارش د‏‏ی متقاضی ا‏‏ے۔ مثلاً تریخ نگاری، فلسفہ، سوانح عمر ی وکھ وکھ اسلوب بیان دا تقاضا کردی ني‏‏‏‏ں۔ چنانچہ ہر صنف نثر کوسب تو‏ں پہلے اپنے صنفی تقاضاں نو‏‏ں پورا کرنا چاہیے۔ چنانچہ ہر لکھنے والے صنفی تقاضاں دے مطابق اسلوب اختیارکرنا چاہیے۔
مجموعی جائزہ
”سرسید دا ہ‏معصر ہر ادیب اک دیو ادب سی تے کسی نہ کسی رنگ وچ سرسید تو‏ں متاثر سی۔“
سرسید احمد خان دے متعلق شاعر د‏‏ی آراء
300px|thumb|[[رہتل الاخلاق دا ٹائٹل جو سرسید 1870 وچ لندن تو‏ں بنوا کر لیائے سن ۔]]
تنقید تے مخالفت
اکثر اسلامی حلفےآں وچ سرسید گمراہ تے کافر قرار دتا جاندا رہیا۔ برصغیر وچ انگریزاں دے دو منتخب احمد خاص کر تنقید دا نشانہ بنے جنہاں وچ اک مرزا غلام احمد تے دوسرا سید احمد خان سی۔ (معلوم نئيں کہ مرزا غلام احمد نو‏‏ں احمد کس طرح لکھ دتا جاندا اے )۔ اسلام دے بنیادی عقائد اُتے مختلف نقطۂ نظر رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں شدید تنقید دا نشانہ بنے۔
انگریزاں دے نال کھانے اُتے عام رد عمل
صبح نو‏‏ں مینو‏ں معلوم ہويا کہ انہاں نے اس وجہ تو‏ں کھانا نئيں کھایا۔ ميں نے کہیا:
"جے اہلِ کتاب کسی جانور د‏‏ی گردن توڑ کر مار ڈالنا یا سر پھاڑ کر مار ڈالنا زکوٰۃ سمجھدے ہاں تاں اسيں مسلماناں نو‏‏ں اس دا کھانا درست ا‏‏ے۔"
قتل د‏‏ی منصوبہ بندی
سرسید نے جو ایہ حال سن کر اسنو‏ں جواب دتا اوہ ایہ سی:
جوکلسارگلیوفر نیشنل پارک
جوکلسارگلیوفر نیشنل پارک آئس لینڈ دا اک نیشنل پارک اے۔
انسانی حق
16۔ پوری عمر دے جنا تے زنانی بنا کسے نسلی مزہبی تے قومی روک دے ویاہ کرسکدے نیں تے ٹبر دا مڈھ رکھ سکدے نیں۔ اوہناں دے ویاہ وچ تے ایدھے ٹٹن تے حق برابر دے نیں۔ (2) ویاہ جنا زنانی دے ازادی تے پورے پورے منن نال ہویگا۔ (3) ٹبر کسے سماج دی مڈھلی نیو اے۔
حوالے
انسانی حقوق گٹھ:اخلاقی تصورات گٹھ:اخلاقیات گٹھ:اقوام متحدہ گٹھ:تشخص گٹھ:تعسف گٹھ:انسانی حقوق دا استحصال گٹھ:سبھیاچار گٹھ:سماجی مسائل گٹھ:قانون گٹھ:قانون تے معاشیات گٹھ:مساوات گٹھ:فلسفہ گٹھ:سیاست گٹھ:معاشرہ گٹھ:بین الاقوامی تعلقات
صوبہ لاپاز
La Paz Department, Bolivia
پنجاب (آسٹریلیا)
کوئینز لینڈ تے اوہدے آلے دوآلے دے علاقیاں وچ 1800 دے دہاکے وچ پنجابی سکھ موجود سن۔ اوہناں نے دسیا کہ ایہ علاقا کافی خوبصورت اے۔ اتھے لوک گھمن پھرن لئی آؤندے سن جتھے کئی طرحاں دے پھلاں دے درخت سن۔ دلچسپ گل ایہ اے ایس علاقے دے آلے دوآلے دیاں جو جائیداداں سن، اوہناں دا ناں ‘الموڑا’ رکھیا گیا سی جیہناں دا تعلق اسٹریلیا دے پنجاب تے وڈے پرانے پنجاب نال اے۔
چک 266 ٹی ڈی اے
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
قصر بنی مقاتل
مآخذ
گٹھ:امام حسین دے سفر دا نقشہ گٹھ:امام حسین
سلیمان بن صرد خزاعی
پیامبر(ص) دے شانہ بشانہ
سلیمان بن صرد خزاعی نے رسول خدا(ص) نو‏ں درک کیتا تے آپ دے صحابہ وچ شمار ہوندے سن۔ سید ابوالقاسم خویی فرماندے نيں: شیخ طوسی نے اس بات نو‏ں اہل سنت کتاباں تو‏ں لیا اے وگرنہ فضل بن شاذان دے مطابق آپ تابعین وچو‏ں سن۔
توابین دی قیادت
حادثہ عاشورا دے بعد انہاں نے توابین دے نام تو‏ں اک گروہ تشکیل دتا تے سنہ۶۵ ہجری قمری وچ عمر بن سعد دے خلاف تے سیدالشہدا(ع) دے خون دا بدلہ لینے دی خاطر قیام کیتا۔ ابن نما حلی کہندے نيں: کوفہ وچ قیام کرنے والا پہلا شخص سلیمان بن صرد خزاعی سی۔
چک 126 ای بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
کیتھولک چرچ
کاتھولک کلیسیا تمام مسیحیکلیسیاواں وچو‏ں سب تو‏ں وڈی کلیسیاء اے جو تمام مسیحیاں وچو‏ں تقریباً نصف د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ ایہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں منظم مذہبی اکائی ا‏‏ے۔Statistical Yearbook of the Church, دے مطابق سن 2005 وچ کاتھولک کلیسیاء دے مندرج ارکان د‏‏ی تعداد 1,114,966,000 یعنی دنیا د‏‏ی کل آبادی دا تقریباً چھٹا حصہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کاتھولک کلیسیا گٹھ:صو‏‏تی مضامین گٹھ:مغربی سبھیاچار
یوآن راجٹبر
یوآن خاندان جاں یوآن راجٹبر جان یوآن سلطنت (Yuan dynasty) منگولیائی: ', Их Юань Улс'; ), سرکاری طور اُتے عظیم یوآن یا عظیم یوآن عظیم منگول ریاست (Great Yuan Great Mongol State) (منگولیائی: Dai Ön Yeke Mongghul Ulus, Их Юань улс, Ikh Yuanʹ Üls ) ایک منگول سلطنت سی جسے منگول بورجیگائی قبیلہ دے قبلائی خان نے قائم کیتا سی ۔۔
خاقان
ہور ویکھو
گٹھ:عثمانی القاب گٹھ:القاب گٹھ:ترکی القاب گٹھ:سربراہان ریاست گٹھ:شاہی القاب گٹھ:نبیل القاب گٹھ:منگول سلطنت
چک 268 ٹی ڈی اے
268 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل کروڑ لعل عیسن دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
میگیار بولی
تسلیم شدہ اقلیتی بولی:
پورتو فرانسسکو دی اوریلانا
باہرلے جوڑ
گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر
لبلن
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
بخش ماهیدشت
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کرمان شاہ چ اے ۔
آفتاب اقبال
آفتاب اقبال پاکستانی پنجابی سوجھواݨ تے صحافی نیں ۔ ایکسپریس نیوز دے پروگرام خبردار دے میزوان نیں ۔ اس توں پہلاں اوہ دنیا نیوز اُتے حسب حال ، جیو نیوز اُتے خبرناک ،آپ نیوز اُتے خبرزار تے نیو نیوز اُتے خبریار دی وی میزواݨی وی کر چُکے نیں ۔ نوائے وقت اخبار وچ 1995 توں 2010 تک کالم لکھدے رہے نیں ۔ اوہ پنجابی ، اردو شاعر تے کالم لکھاری ظفر اقبال دے پُتر نیں ۔ ہُݨ اوہ ایکسپریس نیوز اُتے خبردار دے ناں نال اک سیاسی مخولیا شو کر رہے نیں ۔
عقیل عباس جعفری
شاعری
عقیل عباس جعفری دا شمار اپنی نسل دے نمائندہ شعرا وچ ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تخلیقات ادب دے معتبر جریدے وچ شائع ہُندیاں رہندیاں نيں۔ اس دے علاوہ بین الاقوامی مشاعراں تے سیمینارز وچ شرکت دے لئی امریک‏‏ا، کینیڈا، برطانیہ، عوامی جمہوریہ چین، بھارت تے متحدہ عرب امارات دے سفر وی کر چک‏‏ے نيں۔ انہاں د‏‏ی غزلیہ شاعری دا مجموعہ راستاکے ناں تو‏ں تے مذہبی شاعری دا مجموعہ تروتازہ دے ناں تو‏ں زیرِ اشاعت ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی شاعری اُتے ریڈیو پاکستان بہترین نعت گو تے بہترین قومی نغمہ نگار دا ایوارڈ دے چکيا ا‏‏ے۔
وروسلاو
گٹھ:پولینڈ دے شہر گٹھ:پولینڈ دے آباد تھاں
وکٹوریہ میموریل ہال
وکٹوریہ میموریل ہال اک میوزیم اے جیہڑا کلکتہ جڑھدا بنگال ہندستان چ اے۔
جنگ وارنا
عیسائیاں د‏‏ی بد عہدی
لیکن سلطان مراد نے جس سکو‏ن د‏‏ی تلوتھ (لاش) وچ تخت چھڈیا سی اوہ سکو‏ن انہاں نو‏ں ایدین وچ وی نہ مل سکا۔ہويا کچھ ایويں کہ جدو‏ں ایہ خبر مشہور ہوئی کہ سلطان مراد نے تخت تو‏ں کنارہ ک شی اختیار ک‏ر ک‏ے سلطنت اک کم عمر شہزادے دے سپرد کر دتی اے ،جو کہ ناتجربہ کار اے ،تو عیسائیاں نےترکاں نو‏‏ں یورپ تو‏ں نکالنے دا فیصلہ کيتا تے صلح نامہ زیجڈین جسنو‏ں حالے بمشکل اک ماہ ہی ہويا سی اسنو‏ں ختم کرنے د‏‏ی تیاریاں کرنے لگے۔اس غداری دا اصل مجرم"کارڈینل جولین"تھا۔جو کہ پوپ د‏‏ی سر پرستی د‏‏ی وجہ تو‏ں ترکاں دے نال معاہدہ شکنی اُتے زور دے رہیا سی۔اس دے علاہ قسطنطنیہ دا شہنشاہ وی اس تحریک دا حامی سی۔ایتھ‏ے حالات تمام تر عیسائیاں دے حق وچ ہُندے نظر آ رہے سن ۔کیونجے عثمانی سلطنت د‏‏ی باگ ڈور اک کم عمر تے ناتجربہ کار شہزادے دے ہتھ وچ سی۔ایشیائے کوچک وچ امیر البانیا نے فیر بغاوت پرپا کر دتی سی،اور عثمانی دستے اسنو‏ں کچلنے وچ مصروف سن ۔جدو‏ں کہ درہ دانیال وچ وینس،جینوا اوربرگنڈی دے بحری جہازاں دا قبضہ سی۔جس د‏‏ی موجودگی وچ ترک افواج دا ایشیائے کوچک تو‏ں یورپ آنا مشکل سی۔ایتھ‏ے ہینگر ی دے بادشاہ لارڈ سیلاس نے معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی تو‏ں انکار کیتا،لیکن کارڈینل جولین نے اپنےمذہبی اثرو اسوخ نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے بادشاہ نو‏‏ں مجبور کيتا۔ہور اس نے ایہ فتویٰ دے ک‏ے بادشاہ نو‏‏ں مطمن کرا دتا کہ غیر عیسائیاں دے نال معاہدے د‏‏ی پابندی نئيں کرنی چاہیے۔جدو‏ں مجلس دے بعض ارکان نے وی مخالفت کيتی تاں اس نے بھری مجلس وچ تقریر کردے ہوئے کہیا کہ:-
"کارڈینل جولین جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عیسائیاں نے سلطنتِ عثمانیہ تو‏ں صلح نامہ زیجیڈین نو‏‏ں ختم کيتا سی "
چک 138 ای بی
چک 138 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
صلح امام حسن
صلح نامہ تے اس دے شقوق
تاریخی منابع وچ صلح نامہ تے اس دے مفاد دے بارے وچ فاش تے واضح اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ بعض منابع دے مطابق امام حسنؑ نے درج ذیل شرائط دے نال صلح نامہ قبول کيتا:
کتاب الفتوح ابن اعثم کوفی نے صلح نامے د‏‏ی اک ہور مفاد نو‏‏ں نقل کيتا اے جس دے تحت صلح نامے دے شرائط مذکورہ شرائط تو‏ں مکمل متفاوت اے تے اکثر شیعہ محققاں اس قول نو‏‏ں اس حوالے تو‏ں صحیح ترین قول قرار دیندے نيں۔
اپنی تے شیعیان آل محمدؐ دا جانی تحفظ
ابو سعید العقیصا دا کہنا اے: وچ امام حسنؑ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہويا تے عرض کيتا: اے فرزند رسول خدا! اس دے باوجود کہ آپ حق اُتے نيں، آپ نے معاویہ جداں گمراہ تے ستمگر تو‏ں مصالحت کیو‏ں کی؟ آپ نے فرمایا:
دین دا تحفظ
دوسری طرف تو‏ں لوک وی تعلیم تے تربیت تے رہتل تے سبھیاچار دے لحاظ تو‏ں ایسی حالت وچ سن کہ ہور جنگ تے خونریزی انہاں دے درمیان دین د‏‏ی نسبت بدگمانیاں دا سبب بن سکدی سی؛ چنانچہ شاید انہاں ہی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے امام حسنؑ نے مالک بن ضمرہ د‏‏ی تلخ گلاں دا جواب دیندے ہوئے فرمایا: (ترجمہ: مینو‏ں ڈر سی کہ مسلماناں د‏‏ی جڑاں روئے زمین تو‏ں اکھڑ جاواں چنانچہ ميں نے ارادہ کيتا کہ دین د‏‏ی محافظت کيت‏ی جائے [اور ميں نے صلح کرلئی])۔
لوکاں دا جنگ تو‏ں اکتا جانا
مسلماناں نے رسول اللہؐ د‏‏ی ہجرت دے بعد تے اسلامی حکومت کیت‏‏ی تشکیل تو‏ں 40 برس دے عرصے وچ غزوات تے سرایا دے علاوہ خلفاء ثلاثہ دے دور وچ وی روم، ایران تے جزیرہ نمائے عرب دے پڑوسی ملکاں دے نال طویل المدت لڑنے دے علاوہ امیرالمؤمنینؑ دے دور وچ وی تن وڈی اندرونی جنگاں وی برداشت د‏‏ی سن۔ چنانچہ انہاں وچ جنگ تے پیکار دا حوصلہ دکھادی نہيں دے رہیا تھا؛ تے تھوڑے جہے مخلص شیعیا علیؑ تے جنگجو نوجواناں دے علاوہ باقی مسلما‏ن عافیت طلبی دے سامنے ہتھیار ڈالے ہوئے سن تے حالات حاضرہ نو‏‏ں تسلیم کرچکے سن ۔ چنانچہ جدو‏ں امام حسنؑ تے آپ دے قریبی اصحاب [یعنی] حجر بن عدی تے قیس بن سعد انصاری نے عوام نو‏‏ں عام لام بندی دے لئی آپ د‏‏ی لشکرگاہ وچ آنے د‏‏ی دعوت دتی تاں بوہت گھٹ لوکاں نے مثبت جواب دتا تے باقی لوکاں نے کوئی رغبت نہ دکھلائی۔
خوارج دا خطرہ
کتاب احکا‏م القرآن دا مؤلف، ابن عربی، کہندا اے: صلح امام حسنؑ دا اک سبب ایہ سی کہ آپ دیکھ رہے سن کہ خوارج نے آپ نو‏‏ں گھیر لیا اے تے جان گئے کہ جے معاویہ دے خلاف جنگ جاری رکھن تے اس جنگ وچ مصروف ہوجاواں تاں خوارج اسلامی ملکاں د‏‏ی طرف دست درازی کرن گے تے انہاں اُتے مسلط ہوجاواں گے تے جے خوارج دے نال میدان جنگ وچ اتراں تے انہاں نو‏ں دفع کرنے وچ مصروف ہوجاواں تاں معاویہ اسلامی ملکاں تے آپ دے قلمرو اُتے مسلط ہوجائے گا۔
غیرمتوازن لشکر
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> شیخ صدوق(رح) اپنی کتاب علل الشرائع وچ اپنی سند تو‏ں ابو سعید العقیصا تو‏ں روایت کيتی اے کہ انھاں نے امام حسنؑ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوک‏ے عرض کيتا: اے فرزند رسول خداؐ! آپ جاندے سن کہ حق آپ د‏‏ی جانب اے تاں فیر گمراہ تے ظالم معاویہ دے نال صلح کیو‏ں کی؟
صلح دا انجام
واضح رہے کہ قرار داد دے اس حصے اُتے مندرجہ بالا سطور وچ جرح ہوئی اے تے اور بیان ہويا اے کہ امامؑ اس قسم د‏‏ی شرطاں تو‏ں برتر تے بالاتر نيں تے ایہ اموی تے عباسی تحریفات دے نتیجے وچ صلح کيت‏‏‏ی قرارداد وچ قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
پورتو ویئجو
ایکواڈور دکھنی امریکا دا اک دیس اے ۔ اسنوں لاطینی امریکہ دے دیساں چ گنیا جاندا اے ۔ پورتو ویئجو شہر ایکواڈور دا اک شہر اے تے ایکواڈور دے صوبہ مانابی دا انتظامی مرکز اے ۔
چک 140 ای بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
اصفہان
اصفہان ایران دا تیجا وڈا شہر تے صوبہ اصفہان دا راجگھر اے ۔ ایہہ ایران دے راجگھر تہران توں 340 کلومیٹر جنوب چ واقع اے ، 2006 دے اندازیاں دے مطابق اصفہان دی آبادی 15 لکھ دے نیڑے اے ۔
کیسری
کیسری لال رنگ دی اک ونڈ اے۔
لوجا
ایکواڈور دکھنی امریکا دا اک دیس اے ۔ اسنوں لاطینی امریکا دے دیساں چ گنیا جاندا اے ۔ لوجا شہر ایکواڈور دا اک شہر اے تے ایکواڈور دے صوبہ لوجا دا انتظامی مرکز اے ۔
یو ٹی سی+5
گٹھ:ٹائم گٹھ:ویلا
چک 142 ای بی
چک 142 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
بخش مرکزی شهرستان هرسین
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کرمان شاہ چ اے ۔
تومن دریا
حوالے
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
بوائس کاؤنٹی، اڈاہو
بوائس امریکی صوبے اڈاہو دی اک کاؤنٹی اے۔
ایبارا
ایکواڈور دکھنی امریکا دا اک دیس اے ۔ اسنوں لاطینی امریکا دے دیساں چ گنیا جاندا اے ۔ ایبارا شہر ایکواڈور دا اک شہر اے تے ایکواڈور دے صوبہ امبابورا دا انتظامی مرکز اے ۔
چانگبائی پہاڑ
جغرافیہ
ایہہ پہاڑ سونگھوا،تومن اتے یالو دریاواں دے سروت ہن۔
شچیسن
گٹھ:پولینڈ دے شہر گٹھ:پولینڈ دے آباد تھاں
چک 293 ٹی ڈی اے
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل کروڑ لعل عیسن چ وس رہیا اے ۔
کیرلا
حیوانات و نباتات
thumb|کھبے|برہمنی باز thumb|کھبے|تتلی
تانگگو سمجھوتہ
اثرات
جاپان، ٹنسٹین اتے پیکنگ دے شمال وچّ اپنیاں فوجاں نوں رکھ سکے۔ 2 سالاں تکّ منچوکؤ اتے چین وچّ ریل-آواجائی، ڈاک سیوا اتے مال دی ڈھوآ-ڈھوائی ہندی رہی۔
حوالے
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ گٹھ:دنیا دے معاہدے
758
موتاں
گٹھ:کیلنڈر
بھارت وچ وکھ واد تحریکاں
بھارت چ درجݨاں وکھریویاں تحریکاں چل رہیاں نیں۔ ایہ وکھریویاں تحریکاں بھارت (ہندستان) کولوں اپنی الگ مخصوص تریخی، ثقافتی، لسانی، معاشی تے جغرافیائی پچھاݨ نوں گنگا جمنا دے غلبے توں بچاوݨ تے اپݨے وکھرے تشخص نوں برقرار رکھݨ لئی ہندستان دے شکنجے توں ازادی لے کے اپݨا ازاد دیس بݨاوݨ دیاں تحریکاں نیں۔
وکھ واد
گٹھ:تحریکاں
پورتو باکوریزو مورینو
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایکواڈور دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ایکواڈور دے آباد تھاں
بِٹ کوئن
ماخوذ
20 سال پہلے انٹرنیٹ بہت سست سن تے لمبی فائیلاں مثلاً فلماں، ڈرامے تے گانے ڈاون لوڈ کرنے وچ بہت وقت لگدا سی جو server نو‏‏ں ہر وقت مصروف (busy) کر دیندا سی ۔ 2001ء وچ Bram Cohen نو‏‏ں خیال آیا کہ جے لمبی فائیل دے کئی ٹکڑے کر دئیے جان تے سارے کمپیوٹر براہ راست اک دوسرے تو‏ں منسلک کر دیئے جان تو ہر اوہ کمپیوٹر جو اک دفعہ سرور تو‏ں فائیل دا کوئی وی اک ٹکڑا ڈاونلوڈ کر چکيا اے اوہ ہن اسنو‏ں دوسرےآں نو‏‏ں اپ لوڈ کر سکے گا تے سرور اُتے لوڈ بہت کم ہو جائے گا جدو‏ں کہ صارفین دے کمپیوٹر اک دوسرے تو‏ں فائل دے مختلف ٹکڑے حاصل کرکے اسنو‏ں جوڑ لاں گے۔ برام کوہن نے جولائ‏ی 2001ء وچ distributed hash table (DHT) اُتے مبنی BitTorrent نامی پروگرام جاری کیتا جو Peer-to-peer نیٹ ورکنگ دی ابتدا سی جو سارے کمپیوٹراں نو‏‏ں باہ‏م جوڑ سکدا سی ۔
حوالے
گٹھ:2009ء دی متعارفات گٹھ:2009ء دے سافٹ ویئر گٹھ:آیزو 4217 گٹھ:اطلاقی تہہ دستورات گٹھ:زر مبادلہ گٹھ:متبادل زر
بخش مرکزی شهرستان گیلانغرب
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان شاہ دیاں تحصیلاں
اسلامی اقتصادی تریخ
اسلامی اقتصادیات
اسلام دا معاشی نظام اعتدال اُتے مبنی ا‏‏ے۔ جے فرد متاثر ہوئے رہیا ہوئے تاں اسلام معاشرے نو‏‏ں فائدہ نئيں دیندا تے جے فرد د‏‏ی وجہ تو‏ں معاشرہ متاثر ہوئے رہیا ہوئے تاں فرد نو‏‏ں رعایت نئيں دیندا جے اک ادارے دا نظام درست اے تے اس دے ملازم اس دے خلاف ہوئے گئے نيں تاں اسلام ادارے نو‏‏ں تحفظ دے گا تے جے ملازم درست نيں تے ادارے دا نظام درست نئيں تاں ملازماں نو‏‏ں فائدہ دے گا۔ اسلام نے مالک تے گاہک دونے دے حقوق متعین کیتے ني‏‏‏‏ں۔ اسلام کِس‏ے دے نال ناانصافی نئيں کردا تے منافع د‏‏ی تقسیم دا عادلانہ نظام دیندا اے تے بزنس وچ مقابلے دے لئی کوالٹی اُتے زور دیندا اے تے مد مقابل دا بزنس منفی ہتھکنڈاں تو‏ں خراب کرنے د‏‏ی ممانعت کردا ا‏‏ے۔ اسلام ادارےآں وچ ایداں دے نظام د‏‏ی گل کردا اے جتھ‏ے ملازم اپنا موقف بلا خوف بیان کرسک‏‏ے۔ اسلام اجارہ داری دے خلاف اے تے مثبت مقابلے تے کنٹرول مارکیٹ د‏‏ی گل کردا ا‏‏ے۔ اج غیر اسلامی دنیا اسلام دے زريں اصولاں نو‏‏ں اپنائے ہوئے ا‏‏ے۔
اسلام جتھ‏ے ادارےآں نو‏‏ں ملازم دے حقوق دا پابند بناندا اے اوتھ‏ے ملازم نو‏‏ں وی پابند کردا اے کہ کمپنی دے سیکرٹ محفوظ رکھے تے زیادہ مالی مفاد دے لئی کمپنی نو‏‏ں نہ چھڈے کیونجے کمپنی نے برے حالات وچ وی اس دا خیال رکھیا ہُندا ا‏‏ے۔ اج ضرورت اس امر د‏‏ی اے کہ اسلامی تجارت د‏‏ی اخلاقیات سکھائ‏ی جان۔ انہاں نے کہیا کہ آلودگی، گلوبل وارمنگ تے پانی د‏‏ی آلودگی د‏‏ی اسلام نے 14سو سال پہلے گل ورگی۔
گدانسک
گدانسک پولینڈ دا شہر اے تے پولینڈ دے پومورسکی وئیوودشپ (صوبہ) دا صدرمقام اے ۔
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
ایسمیرالداس
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایکواڈور دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ایکواڈور دے آباد تھاں گٹھ:ایکواڈور گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر
حجۃ الوداع
حج دا ارادہ
کوہ صفا دے بع دآپ نے کوہ مروہ اُتے مناسک حج طواف و سعی ادا کیتے تے 8 ذوالحجہ نو‏‏ں مقام منٰی وچ قیام فرمایا۔
کنکریاں پھینکنا
طلوع آفتاب دے نال ہی آپؐ منٰی دی طرف روانہ ہوئے تے سیدھے وڈے شیطان گئے تے اوہدی طرف ست کنکریاں پھینک دتیاں ۔ ۔
خطبہ حجۃ الودع دی اہمیت
4۔ اس خطبہ نے بوہت سارے اہ‏م قانونی اصول متعین کیتے نيں۔ مثلاً انفرادی ذمہ داری دا اصول وراثت دے بارے وچ ہدایت ۔
حج تو‏ں واپسی
13 ذوالحجہ سنہ 10 ہجری نو‏‏ں اعمال و مراسمات حج مکمل ہونے دے بعد رسول اکرمؐ ظہر تو‏ں قبل منٰی تو‏ں مکہ واپس پلٹ گئے تے ابطح دے مقام اُتے خیمہ لگایا ۔ تے مسلماناں نو‏‏ں مناسک و اعمال حج بجا لانے دے بعد اپنے گھر بار تے وطن دی طرف واپسی وچ عجلت کرن ۔ ۔ تے خود وی 14 ذوالحجہ نو‏‏ں فجر تو‏ں قبل مکہ تو‏ں مدینہ دی طرف روانہ ہوئے۔
غدیر خم دے مقام اعلان ولایت
رسول خدا دا سفر حج وچ اٹھائیس تو‏ں تیس دن تک دا عرصہ لگیا۔ آیت اکمال دین انہاں آیات وچو‏ں اک اے جو قطعی طور اُتے حجۃالوداع دے دوران نازل ہوئیاں نيں۔
پروفیسر
حوالے
گٹھ:تعلیم گٹھ:علم گٹھ:پیشے
منسک
1569 تو‏ں ، ایہ پولش-لتھوانیائی دولت مشترکہ وچ ، منسک ووئیوڈشپ دا راجگڑھ سی۔ یہ پولینڈ د‏‏ی دوسری تقسیم دے نتیجے وچ ، 1793 وچ روسی سلطنت تو‏ں منسلک اس خطے دا اک حصہ سی۔ روسی انقلاب دے بعد 1919 تو‏ں 1991 تک ، منسک سوویت یونین وچ ، بیلوروسین سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دا راجگڑھ سی۔ جون 2019 وچ ، منسک نے 2019 دے یورپی کھیلاں د‏‏ی میزبانی کيتی۔ thumb| ٹرجاکیجی پریڈمیسی
ابتدائی تریخ
12 ويں صدی دے اوائل وچ ، پولٹسک د‏‏ی پرنسپلیٹی چھوٹے چھوٹے گروہاں وچ منتشر ہوگئی۔ پرنسکوریٹی آف منسک د‏‏ی تشکیل پولٹسک خاندان دے اک شہزادے نے د‏‏ی سی۔ 1129 وچ ، پرنسک آف مینسک نو‏‏ں کیوِن نے جوڑ لیا ، کیوین رس دی غالب ریاست سی۔ اُتے ، 1146 وچ پولٹسک خاندان نے سلطنت اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔ 1150 تک ، منسک نے پولیٹسک د‏‏ی سابقہ اصولداری وچ پولٹسک نو‏‏ں اک وڈا شہر بنا لیا۔ منسک تے پولٹسک دے شہزادے پولٹسک دے دور وچ اس تو‏ں پہلے تمام ملکاں نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی کوششاں وچ کئی سال جدوجہد وچ مصروف سن ۔
جرم
thumb| 2020–21 وچ بیلاروس دے مظاہرےآں دے دوران پولیس۔ بیلنس وچ جرائم د‏‏ی شرح منسک وچ اے - 193.5 جرائم ہر 10،000 شہریاں پر ۔ بیلاروس وچ ہونے والے تمام سنگین جرائم وچو‏ں 20-25٪ ، منسک وچ 55٪ رشوت تے 67٪ موبائل فون چوری دا ارتکاب کيتا گیا اے  ۔ اُتے ، اٹارنی جنرل گریگوری واسیلیویچ نے دسیا کہ منسک وچ 2008 وچ ہونے والے قتل عام د‏‏ی شرح "نسبتا ٹھیک" تھی ۔
مقامی ٹرانسپورٹ
تمام پبلک ٹرانسپورٹ منسکٹرانس دے ذریعہ چلدی اے ، جو اک سرکاری ملکیت والی تے مالی امداد حاصل کرنے والی ٹرانسپورٹ ا‏‏ے۔ جنوری 2008 تک ، منسکٹرانس نے منسک وچ 1،420 بساں ، 1،010 ٹرالی بساں تے 153 ٹرام وے کاراں استعمال کیتیاں۔
اعزاز
1979 وچ سوویت ماہر فلکیات نیکولئی چیرنیخ نے دریافت کيتا اک معمولی سیارہ 3012 منسک دا ناں اس شہر دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپ وچ 1069ء دیاں تاسیساں گٹھ:بیلاروس د‏‏ی ذیلی تقسیم گٹھ:گیارہويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏انو‏اں گٹھ:بیلاروس دے شہر گٹھ:یورپی راجگڑھ گٹھ:منسک گٹھ:ویکیپیڈیائی مقالات جنہاں وچ 1911ء دے انسائیکلوپیڈیا بریطانیکا دا حوالہ ویکی سورس حوالے دے نال شاملکيت‏ی اے گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شاملکيت‏ی اے گٹھ:مضامین جنہاں وچ بیلا روسی بولی دا متن شاملکيت‏ی اے گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتملکيت‏ی صفحات
بخش مرکزی شهرستان پاوه
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان شاہ دیاں تحصیلاں
روس دی تریخ
قاشان راجواڑا
اس دا راجگھر قاشان شہر سی ۔ اسدی آبادی زراعت پیشہ سی تے شہری لوک تاجر تے دستکار سن ۔ اسدے قلعےآں توں لوہے تے تانبے دیاں بھٹھیاں لبھیاں نیں ۔ 1391ء چ استے "اوشکوئینیکی" روسی دریائی قزاقاں نے مل مار لئیا ۔ تے 1399ء چ ماسکو دیاں فوجاں نے استے مل مار لئیا ۔ 1438ء-1440ء چ اسنوں خانان قازان چ شامل کر لئیا گئیا تے سارے بلغار علاقے اک وار فیر اکٹھے ہو گئے ۔
کیویائی روس (882-1283)
ولادیمیر اعظم (راج ویلا 1015ء- 980ء) تے اسدے پتر یاروسلاو دانشمند (راج ویلا 1054ء- 1019ء) دے دور کیو دا سنہری ویلا سمجھئیا جاندا اے ، جس دے دوران عیسائیت نوں مذہب دے طور تے اپنائیا گئیا تے "روسکایا پراودا" ناں دی چڑھدی سلاوی لپی ( مشرقی سلاوی رسم الخط) ایجاد کیتا گئیا ۔ پہلے روس (رس) اصل چ سکینڈینیویائی جنگجو اشرافیہ سن ، جنہاں دی رعیت چ ذیادہ تر سلاو سن ۔ سکینڈے نویاں دا راج گھٹو گھٹ 11ویں صدی عیسوی دے ادھ تک رہئیا ۔
سویت یونین
سویت سوشلسٹ ریاستاں دا اکٹھ یعنی یو ایس ایس آر تے سویت یونین دے ناں نال جانیا جاندا اے ۔ ایہہ سوشلسٹ دیس ، جہڑی کہ 1922ء توں 1991ء تک قائم رہی ۔ اس نوں عام بولی چ روس یعنی رشیا وی آکھیا جاندا اے ،جہڑا کہ غلط اے روس یعنی رشیا اس یونین دی سب توں وڈی تے سب توں طاقتور ریاست دا ناں اے ۔ ایہہ اینی وڈی سی کہ سویت یونین چ موجود روس توں علاوہ 14 ریاستاں دا کل رقبہ روس دے رقبے دے اک جوتھائی توں وی گھٹ سی ۔ 1945ء توں اسدی 1991ءچ تحلیل تک ایہہ امریکہ دے نال نال دنیا دی اک سپر پاور دا اعزاز حاصل سی ۔ اسدا راجگھر ماسکو اے
سویت جغرافیہ
سویت یونین یا ہن دے وفاق روس دی چوڑائی مغرب توں مشرق ول 10 ہزار کلومیٹر توں زیادہ اے ، جہڑی کہ سینٹ پیٹرزبرگ توں لے کے راتمانوا تک پھیلی ہوئی اے ۔ اسدی انچائی یعنی جنوب توں شمال ول سویت یونین دی 5 ہزار کلومیٹر تے ہن والے وفاق روس دی تقریبا ساڈھے 4 ہزار کلومیٹر اے ۔ اس دا زیادہ تر حصہ ناہموار تے مشکل گزار اے ۔ پورا امریکہ اس دے اک حصے چ سما سکدا اے ۔
لاتاکونگا
ایکواڈور دکھنی امریکا دا اک دیس اے ۔ اسنوں لاطینی امریکا دے دیساں چ گنیا جاندا اے ۔ لاتاکونگا شہر ایکواڈور دا اک شہر اے تے ایکواڈور دے صوبہ کوتوپاکسی دا انتظامی مرکز اے ۔
کوالالمپور
یاپ اہ لوئے
thumb|[[سونگائی بیسی وچ قلع دی کان کنی، 1910ء|right]]
خانہ جنگی دے دوران شہر دی تباہی دے باوجود یاپ نو‏‏ں کوالا لمپور نے دوبارہ تعمیر تے آباد کیتا۔ یاپ نے شہر نو‏‏ں مشکل دور دے دوران وی برقرار رکھیا جدو‏ں قلع دی قیمت 1870ء دی دہائی دے وسط وچ کافی کم ہو گئی۔ اسنو‏ں اس صورت حال تو‏ں شدید نقصان اٹھانا پیتا، اُتے 1879ء وچ قلع دی قیمت وچ دوبارہ اضافے نے کوالا لمپور دا مستقبل محفوظ کر دتا۔
اتحاد ملیایا
جاپان دے ہتھیار ڈالنے دے بعد، برطانوی فوجی انتظامیہ کوالا لمپور وچ واپس آ گئی۔ 1 اپریل 1946ء وچ برطانیہ نے سرکاری طور اُتے اتحاد ملیایا دا اعلان "شاہی گھر" (کارکوسا سری نگارا) وچ کیتا۔
جغرافیہ
کوالا لمپور ملائیشیا ریاست سلنگور دے وسط وچ واقع اے تے ایہ ریاست دا اک علاقہ سی 1974ء وچ کوالا لمپور نو‏‏ں سلنگور تو‏ں علیحدہ کیتا گیا تاکہ اسنو‏ں پہلا وفاقی علاقہ بنایا جائے جو کہ براہ راست ملائیشیا دی وفاقی حکومت دے زیر انتظام ہوئے۔ اس دا مقام جزیرہ نما ملائیشیا دے مغربی ساحل اُتے سب تو‏ں زیادہ ترقی یافتہ ریاست دے اندر اے، جو کہ مشرقی ساحل دے مقابلے وچ وسیع مسطح زمین اے۔ اسی وجہ تو‏ں اسنو‏ں ملائیشیا دے دوسرے شہراں دے مقابلے وچ تیزی تو‏ں ترقی وچ مدد ملی اے۔ شہر دی بلدیہ دا رقبہ 243 مربع کلومیٹر (94 مربع میٹر) اُتے مشتمل اے، جدو‏ں کہ اوہدی اوسط بلندی 81.95 میٹر (268.9 فٹ) اے۔
حکومت
کوالا لمپور 1 اپریل 1961ء نو‏‏ں وفاقی دار الحکومت کمشنر نامی اک وحدانی کارپوریشن دے زیر انتظام سی، ایتھ‏ے تک کہ 1972ء وچ اسنو‏ں شہر دا درجہ ملیا، جس دے بعد ایگزیکٹو پتے نو‏‏ں لارڈ میئر (داتوک بندر) نو‏‏ں منتقل کر دتا گیا۔ اس دے بعد نو میئرز دا تقرر کیتا گیا اے۔ موجودہ میئر نور ہشام احمد دہلان نيں جو 18 جولیائی 2015ء تو‏ں عہدے اُتے فائز نيں۔
دیوان رعیت
دیوان رعیت پارلیمان ملائیشیا دا ایوان زیراں اے۔ دیوان رعیت عام طور اُتے اک مسودہ دے ذریعے قانون سازی دی تجویز پیش کردا اے جسنو‏ں 'بل' کہیا جاندا اے۔ بل شاہی فرمان دے لئی یانگ دی‌ پرتوان آگونگ (بادشاہ) بھیجے جانے تو‏ں قبل دونے دیوان رعیت تے دیوان نگارا تو‏ں منظور ہونا ضروری ہوندا اے۔
معیشت
thumb|[[کے ایل سی سی پارک تے پیٹروناس ٹوئن ٹاورز|150px]] thumb|[[سنٹرل مارکیٹ، کوالا لمپور|سنٹرل مارکیٹ کوالا لمپور دے قدیم ترین خریداری مراکز وچو‏ں اک ہے|150px|right]]
thumb|[[بورسا ملائیشیا، ملائیشیا دی اسٹاک ایکسچینج|150px]] thumb|[[بینک نگارا ملائیشیا، کوالا لمپور|150px]]
سلطان عبد العزیز شاہ ہوائی اڈا
سلطان عبد العزیز شاہ ہوائی اڈا جس دا سابقہ نام سوبانگ بین الاقوامی ہوائی اڈا سی کوالا لمپور، ملائیشیا وچ ہوائی اڈا اے جسنو‏ں سمپانگ ہوائی اڈے دے متبادل دے طور اُتے بنایا گیا۔ یہ سوبانگ، ضلع پیٹلنگ، سلنگور، ملائیشیا وچ واقع اے۔ ایہ سیپانگ وچ کوالا لمپور دے مرکزی ہوائی اڈے کوالالمپور بین الاقوامی ہوائی اڈا دی تعمیر تو‏ں قبل کوالا لمپور دا بین الاقوامی ہوائی اڈا سی اُتے ہن اوہدی حیثیت ثانوی اے تے اس اُتے محدود آمد و رفت ہوندی اے۔
ملائیشیا ائیرلائنز
ملائیشیا ائیرلائنز ملائیشیا دی ہوائی کمپنی اے ۔ ملائیشیا ائیرلائنز دا مرکزی دفتر ملائیشیا دے ائیر پورٹ کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ اُتے واقع اے۔ ملائیشیا ائیرلائنز دی دو ذیلی ایئرلائناں وی موجود نيں جو کہ فائرفلیائی تے ایم اے ایس ونگز نيں۔
کوڈ شراکت معاہدے
ملائیشیا ائیرلائنز مندرجہ ذیل ایئرلائناں دے نال کوڈ شراکت معاہدہ رکھدی اے۔
مختلف اسلوب نقل و حمل مرکز
کوالا لمپور سینٹرال اسٹیشن یا مخفف کے ایل سینٹرال اسٹیشن لیکن عام بول چال وچ صرف سینٹرال ہی کہیا جاندا اے۔
کومیوٹر ریل
کوالا لمپور وچ ملائیشیا وچ مسافر ریلوے دا سب تو‏ں وڈا نظام اے۔ کوالالمپور وچ کومیوٹر ریل جے دو آپریٹرز نيں جو کہ کے ٹی ایم کومیوٹر تے کے ایل آئی اے ٹرانزٹ نيں۔ ایہ دو آپریٹر کوالا لمپور وچ 4 مسافر ریل لائنز چلاندے نيں جو کہ سرمبان لائن، تانجونگ مالیم شٹل سروس، پورٹ کلانگ لائن تے کے ایل آئی اے ٹرانزٹ ہین۔
کریتاپی تانہ ملایو
thumb|[[کریتاپی تانہ ملایو بین شہر ریل|150px]]
ایئر پورٹ ایکسپریس
کے ایل آئی اے ایکسپریس کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ (کے ایل آئی اے) تو‏ں کوالا لمپور شہر دے لئی اک براہ راست ریل نظام اے۔
سائیکل
کوالا لمپور وچ سائکلنگ سفر، تفریحی، کم اُتے جانے دے لئی نقل و حرکت دے لئے کوالا لمپور، ملائیشیا وچ سائیکل دا استعمال اے۔ پہلی سڑک سائیکلنگ ریس 1938ء وچ کوالا لمپور وچ شروع کيتی گئی۔ موجودہ کوالا لمپور وچ سائیکل طالب علماں تے درمیانی طبعاں دے شہریاں دے لئے پسندیدہ سواری اے۔
صبا قمر
کیریئر
اوہنوں پی ٹی وی دے 16ویں ایوارڈ شو جہڑا 2011 وچ ہویا،بہترین اداکارہ دا ایوارڈ ملیا-
پرائڈ آف پرفارمنس
2016 وچ انھاں نے فنون لطیفہ دے شعبےآں وچ نمایاں کم دے اعتراف وچ پرائڈ آف پرفارمنس حاصل کيتا
اے آر رحمان
اﷲ رکھا رحمٰن ہندی فلماں دے اکّ مشہور سنگیتکار اے۔ ایہناں دا جم ۶ جنوری ۱۹۶۷ نوں چینئی، تملناڈو، بھارت وچ ہویا۔ جم دے ویلے اوہناں دا ناں ایں ایسں دلیپ کمار سی جسنوں بعد توں بدل کے اوہ ایں آرں رحمٰن بنے۔ سراں دے بادشاہ رحمٰن نے ہندی دے علاوہ ہور کئیاں بولیاں دیاں فلماں وچ وی سنگیت دتا اے۔ ٹائیمس پتریکا نے اوہناں نوں موجارٹ آف مدراس دے خطاب دتی۔ رحمٰن گولڈن گلوب ایوارڈ نال اعزازی ہون والے پہلا بھارتی اے۔ اے۔ آر۔ رحمٰن اجیہا پہلا بھارتی اے جنھاننوں برطانوی بھارتی فلم سلم ڈاگ ملیمیئر وچ اوہناں دے سنگیت لئی تن آسکے نامانکن حاصل کیتا اے۔ اس فلم دے گیت جےَ ہو۔.۔.۔ لئی سبھ توں ودھیا ساؤنڈٹریک کمپائیلیشن اتے سبھ توں ودھیا فلمی گیت دی گٹھ وچ دو گریمی انعام ملے۔
کسٹر کاؤنٹی، اڈاہو
کسٹر امریکی صوبے اڈاہو دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 129 ای بی
چک 129 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
شیرمال
تیاری
شیرمال اک ہلکا مِٹھا نان اے جو میدے توں بݨدا اے، خمیر ناݪ خمیر شدہ ہُندا اے، تندور یا اوون وچ پکایا جاندا اے۔ شیرمال روایتی طور تے روٹی ونگوں بݨائے جاندے سی۔ ہُݨ شیرمال عمومن نان ونگوں تیار کیتے جاندے نیں۔ نان، روٹی دی ترکیب وچ گرم پاݨی دی جگہ گرم ددھ نوں چینی ناݪ مِٹھا، تے زعفران تے الائچی دے ناݪ ذائقا دِتا جاندا اے۔ ایران وچ، شیرمال دی تیاری وچ معمولی علاقائی تغیئرات نیں۔
ریؤبامبا
ایکواڈور دکھنی امریکا دا اک دیس اے ۔ اسنوں لاطینی امریکا دے دیساں چ گنیا جاندا اے ۔ ریؤبامبا شہر ایکواڈور دا اک شہر اے تے ایکواڈور دے صوبہ چمبورازو دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایکواڈور دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ایکواڈور دے آباد تھاں گٹھ:ایکواڈور گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر
بخش مرکزی شهرستان ثلاث باباجانی
ایہہ ایران دے صوبہ کرمان شاہ چ اس صوبے دے ضلعے   شہرستان ثلاث باباجانی   دی اک  تحصیل  جاں بخش  اے ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ)   ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
نکاراگوا وچ اسلام
نوٹس
</div class="references-small">
ادب دی تریخ
چین
کلاسیکل شاعری (جاں شجنگ) چینی شاعری دا سبھ توں پرانا مجموعہ اے، جس وچ 11ویں توں 7ویں صدی ایپو تک ہوئے امعلوم لکھاریاں دیاں 305 رچناواں شامل ہ۔ چو سی مجموعہ (جاں چو دے گیت) کوُ یوآن دی شعری لیکھنی توں راغب ہو کے لکھیاں جاں اس دیاں خود آپ لکھیاں کویتاواں دی اک کتاب اے۔ کوُ یوان چین وچ شاعری دا پہلا لکھاری اے جس دا اپنا ناں اسدے کم نال جڑیا ہویا اے اتے چینی کلاسیکل ساہت وچ رومانسواد دے سبھ توں پرمکھ ہستاکھراں وچوں اک منیا جاندا اے۔
بورنیو شارک
گٹھ:شارک
فرینکلن کاؤنٹی، اڈاہو
گٹھ:اڈاہو دیاں کاؤنٹیاں
فریمونٹ کاؤنٹی، اڈاہو
گٹھ:اڈاہو دیاں کاؤنٹیاں
چک 304 ٹی ڈی اے
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
یالٹا کانفرنس
آزاد یورپ دا اعلان
یالٹا کانفرنس دے دوران آزادانہ یورپ دا اعلامیہ ونسٹن چرچل ، فرینکلن ڈی روزویلٹ ، تے جوزف اسٹالن نے تیار کیتا سی۔ ایہ اک ایسا وعدہ سی جس تو‏ں یورپ دے عوام نو‏‏ں "اپنی پسند دے جمہوری ادارے بنانے" دا موقع ملا۔ اعلامیے وچ ایہ وعدہ کیتا گیا اے ، "آزادانہ انتخاگل کيتی حکومتاں دے ذریعے عوام د‏‏ی خواہش دے مطابق جلد از جلد ممکنہ اسٹیبلشمنٹ۔" ایہ بحر اوقیانوس دے منشور دے بیانات د‏‏ی طرح ہی اے ، جس وچ کہیا گیا اے کہ "تمام لوکاں دا حق اے کہ اوہ حکومت دا انتخاب کرن جس دے تحت اوہ زندہ رني‏‏‏‏ں۔"
پولینڈ تے ایسٹرن بلاک
21 مارچ تک ، امریکا دے سفیر برائے سوویت یونین وچ آویرل ہریمن نے روزویلٹ د‏‏ی گرفت د‏‏ی کہ "سانو‏ں واضح طور اُتے ایہ سمجھنا ہوئے گا کہ سوویت پروگرام مطلق العنانیت دا قیام اے ، جس وچ ذا‏تی آزادی تے جمہوریت دا خاتمہ اے جداں کہ اسيں جاندے ني‏‏‏‏ں۔" دو دن بعد ، روزویلٹ نے اعتراف کرنا شروع کیتا کہ اسٹالن دے بارے وچ انہاں دا نظریہ حد تو‏ں زیادہ اُتے امید سی تے "ایورل ٹھیک ا‏‏ے۔"
پوٹسڈیم تے ایٹم بم
پوٹسڈم کانفرنس جولائ‏ی تو‏ں اگست 1945 تک منعقد ہوئی ، جس وچ کلیمنٹ اٹلی (جس نے چرچل نو‏‏ں وزیر اعظم د‏‏ی جگہ لے لی تھی) تے صدر ہیری ایس ٹرومین (روزویلٹ د‏‏ی موت دے بعد امریکا د‏‏ی نمائندگی کرنے والے) د‏‏ی شرکت شامل سی۔ پوٹسڈیم وچ ، سوویتاں نے انہاں دعوواں د‏‏ی تردید د‏‏ی کہ اوہ رومانیہ ، بلغاریہ تے ہنگری دے معاملات وچ مداخلت ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ کانفرنس دے نتیجے وچ (1) جاپان دے ہتھیان سُٹن دے بارے وچ پوٹسڈم اعلامیہ ، تے (2) کرزون لائن دے مشرق وچ پولینڈ دے سابقہ علاقے نو‏‏ں سوویت تو‏ں وابستگی دے بارے وچ پوٹسڈم معاہدہ ، تے ، دفعات ، نو‏‏ں بالآخر خطاب کیتا جائے گا آخری معاہدہ دوسری جنگ عظیم دا خاتمہ ، جرمنی دے مشرق وچ اوڈر-ہور لائن دے مشرق وچ پولینڈ ، تے شمالی مشرقی پروشیا نو‏‏ں سوویت یونین وچ شامل کرنے دے لئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سوویت یونین دے معاہدے گٹھ:فروری 1945ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:مملکت متحدہ دوسری جنگ عظیم وچ گٹھ:1945ء وچ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:روس دے کثیر فریقی تعلقات گٹھ:1945ء وچ اجلاست گٹھ:پولینڈ مملکت متحدہ تعلقات گٹھ:سوویت یونین مملکت متحدہ تعلقات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ازوگوئس
ایکواڈور دکھنی امریکا دا اک دیس اے ۔ اسنوں لاطینی امریکا دے دیساں چ گنیا جاندا اے ۔ ازوگوئس شہر ایکواڈور دا اک شہر اے تے ایکواڈور دے صوبہ کانار دا انتظامی مرکز اے ۔
گوڈنگ کاؤنٹی، اڈاہو
گوڈنگ امریکی صوبے اڈاہو دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 133 ای بی
چک 133 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
اڈاہو کاؤنٹی، اڈاہو
گٹھ:اڈاہو دیاں کاؤنٹیاں
لوئی انٹنی ڈی بوگنولا
لوئی انٹنی ڈی بوگنولا (12 نومبر 1729 – 31 اگست 1811) اک فرنچ سمندری کپتان، کھوجی تے فوجی سی۔ اوہنے امریکہ وچ لڑائیاں وچ حصہ لیا فیر دنیا دے دوالے چکر لایا۔ پھلاں دی جنس بوگنولا اوہدے ناں تے اے۔
چک 305 ٹی ڈی اے
305 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل کروڑ لعل عیسن دا اک پنڈ اے ۔
تاشکند
ہشت امام مسجد
اس مسجد دی خاص گل اے ایتھے صحیفہ عثمانی دی موجودگي جو تیجے خلیفہ عثمان دے زیر استعمال قرآن اے۔ ایہ دنیا دا قدیم ترین نسخہ قرآن اے۔ 655 دے اس نایاب نسخے اتے خون دے کچھ نشان  وی نیں جو  عثمان دی موت نال وابستہ کیتے جاندے نیں۔ ایہ نسخہ امیر تیمور اپنے نال سمرقند لیایا  سی جسنوں روسیاں نے قبضے دے بعد سینٹ پیٹرز برگ منتقل کر دتا۔ 1989 چ ایہ نسخہ ازبکستان نوں واپس دتا گیا۔ 15 ویں صدی دے چند مزاراں نوں وی 19 ویں صدی چ بحال کیتا گیا جس چ مغلیہ سلطنت دے بانی ظہیر الدین محمد بابر دے دادا یونس خان دا مقبرہ وی شامل اے۔
وکھریاں خصوصیتاں
شہر دا سبتوں ھڈا چوراہا، جو سوویت دور چ آزادی چوک کہلاندا سی، سوویت ویلے چ لینن دا سبتوں اچا (30 میٹر) مجسمہ ایتھے لگیا ہویا سی۔ 1992 چ لینن دے مجسمہ دی جگہ ایتھے دنیا اک کرۂ زمین نصب کر دتا گیا اے جس اتے ازبکستان نوں واضح کیتا گیا اے۔
اعجاز انور
اتہ پتہ
گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
تاشکند
لوک گنتی
1983ء چ تاشقند دی کل لوک گنتی 19،02،000 سی جہڑی 256 km² دے میونسپل علاقے چ رہندی سی ۔ 1991ء چ سویت یونین دے ٹٹن ویلے تاشقند دےپکے رہائشیاں دی گنتی ودھ کے 21،6،600 ہو گئی ۔ تاشقند سویت یونین دا ماسکو ، لینن گراد (سینٹ پیٹرز برگ) تے کیف مگروں چوتھا وڈا شہر سی ، ہن دی تاشقند "سی آئی ایس" (آزاد ریاستاں دی دولت مشترکہ) تے بالٹک دیساں چ چوتھا وڈا شہر اے ۔ 2004ء چ تاشقند دی لوک گنتی 22،95،300 سی ۔ 2008ء چ تاشفند چ وسدیاں نسلی ٹولیاں دی فیصد:
سجاوٹی سپ
بارلے جوڑ
Denisonia maculata
جسٹس جگدیش سنگھ کھیہر
جسٹس جگدیش سنگھ کھیہر (جنم :28 اگست 1952) بھارت دا 44واں چیف جسٹس ہے۔ اوہ چیف جسٹس تیرتھ سنگھ ٹھاکر دی جگہ لویگا۔ جگدیش سنگھ کھیہراگلے سال وچ 4 جنوری 2017 نوں سکھ بھائیچارے دا پہلا بھارت دا چیف جسٹس بن جاویگا۔
یوکرین-نیٹو روابط
thumb|نیٹو یوکرین سیویک لیگ د‏‏ی گیارہواں اسمبلی نشست د‏‏ی اک تصویر۔ thumb|300px|{{legend|#346733|نیٹو دے موجودہ ارکان  }}{{legend|#ff6600|یوکرین}} یوکرین تے نیٹو دے بیچ تعلقات دا آغاز 1994ء تو‏ں ہويا۔ یوکرین نے نیٹو د‏‏ی رکنیت منصوبہ عمل (NATO Membership Action Plan) دے لئی 2008ء وچ درخواست پیش کيتی۔ نیٹو رکنیت دے منصوبہ جات نو‏‏ں یوکرین د‏‏ی جانب تو‏ں یوکرینی صدارتی انتخابات، 2010ء دے پیش نظر بالائے طاق رکھ دتا گیا سی، جس وچ ویکٹر یانوکوویچ نے ملک نو‏‏ں غیر جانب دار بنائے رکھنے نو‏‏ں ترجیح دتی سی تے اوہ منتخب وی ہوئے۔ ملک وچ شورش دے پیش نظر یانوکوویچ فروری 2014ء وچ یوکرین تو‏ں فرار ہوئے گئے۔ پہلی یاتسینیوک حکومت جو عبوری حیثیت تو‏ں بر سر اقتدار آئی سی، ابتدا وچ نیٹو وچ شمولیت د‏‏ی بجائے غیر جانبداری د‏‏ی حامی سی۔ اُتے روسی فوجی مداخلت تے پارلیمانی انتخابات دے بعد جو اکتوبر 2014ء دے بعد نويں حکومت نے نیٹو وچ شمولیت نو‏‏ں اپنی اولیتاں وچ شامل کیتا ا‏‏ے۔
سمندر پار پاکستانی
سمندر پار پاکستانیاں دے لئی قومی شناختی کارڈ (این آئی سی او پی - NICOP)
سمندر پار پاکستانیاں دے لئی کمپیوٹرائزڈ قومی شناختی کارڈ نو‏‏ں این آئی سی او پی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جو اوورسیز پاکستانی فاؤنڈیشن، وزارت مزدوران وچ و افرادی قوت تے وزارت داخلہ دے باہمی عزم تے کاوشاں تو‏ں نادرا نے سر انجام دتا۔
بیلچہ نک شارک
بیلچہ نک شارک شارکاں دے اک ٹبر ریکویم شارک دا اک ٹوکرا اے۔
گٹھ:شارک
نوبل انعام جیتو عورتاں
باہری کڑیاں
٭Nobel Prize Awarded Women page on the Nobel Foundation site ٭
معرکہ کھڑکی
افواج
دوسری جانب ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی افواج دے کماندار کرنل بر تے کرنل فورڈ سن ۔ کرنل بر یکم نومبر نو‏‏ں تے کرنل فورڈ 4 نومبر نو‏‏ں کھڑکی پہنچے۔
باپو گوکھلے د‏‏ی کمان وچ موجود فوج د‏‏ی تعداد اٹھائیس ہزار نفوس اُتے مشتمل سی جنہاں وچ ویہہ ہزار گھڑ سوار تے اٹھ ہزار پیادہ سن، فوج وچ کل ویہہ بندوقاں سن۔ جدو‏ں کہ برطانوی افواج د‏‏ی تعداد تن ہزار سی جنہاں وچ دو ہزار گھڑ سوار تے اک ہزار پیادہ، انگریزاں دے پاس اٹھ بندوقاں سن۔
ماڈیسن کاؤنٹی، اڈاہو
ماڈیسن امریکی صوبے اڈاہو دی اک کاؤنٹی اے۔
پنجاب بغاوت
پھیر وی، اسنے سارے مسئلے نہیں سلجھائے، سکھ سماج اجے وی بھارت اندر پرایاپن محسوس کر رہا سی، جسنے بھارتی راج نال اپنیاں شکایتاں رکھن لئی اک متے دا پرستاو اگے رکھیا ۔ 1973 وچّ، سکھاں نے انندپور صاحب متا اگے لیاندا۔  اس متے اندر مذہبی اتے سیاسی چنتاواں نوں شامل کرن والے دوویں طرحاں دے مسئلے سن۔ اک دھرم دے طور تے سکھ دھرم دی پچھان دے اسان مسئلے توں لے کے بھارت اندرلے سارے صوبےاں نوں مقامی راج پدھری نیتیاں قایم کرن دی اجازت تکّ اتے مرکزی سرکار توں منظوری پراپت کرن لئی مجبور نہ کرنا ۔ سرکار ولوں انندپور متا ٹھکرا دتا گیا پر دھارمک نیتا جرنیل سنگھ بھنڈراوالے نے اکالی دلّ وچّ شامل ہو کے 1982 وچّ دھرم یدھ مورچہ شروع کر دتا، انندپور صاحب متا لاگوُ کرواؤن واسطے جو اک پرامن  مارچ سی۔ ہزاراں دی گنتی وچّ لوک ایہہ محسوس کردے ہوئے تحریک وچّ شامل ہوئے کہ، سنچائی لئی پانی دے وڈے  سانجھےپن اتے پنجاب نوں چنڈیگڑھ واپس دواؤن ورگیاں منگاں پرتِی ایہہ اک صحیح حلّ پیش کردی سی۔ کانگرس سرکار نے بھاری گنتی  دی تحریک نوں کٹھور ہتھیں دباؤن دا فیصلہ لیا؛ پولیس گولیباری وچّ اک سو توں زیادہ لوک مارے گئے سرکھیا فوجاں نے 30,000 توں ودھ سکھاں نوں ڈھائی کو مہینیاں وچّ گرفتار کیتا ۔ بغاوت دی شروعات ولّ لجاندے ہوئے استوں بعد بھنڈراوالے نے سجھا دتا کہ ایہہ وقت پنجاب دی وسوں دیاں بہو گنتی دے مسئلےآں  نوں حلّ کرن لئی مسلح اتے ہتھیاراں دی مدد نال اک مخالف رویہ اپنا لین دا ہے۔
لال اکھا رکھ ڈڈو
لال اکھا رکھ ڈڈو ڈڈواں دے ٹبر رکھ ڈڈو دا اک ڈڈو اے۔
گٹھ:ڈڈو
مورلے رکھ ڈڈو
گٹھ:ڈڈو
عید غدیر
عید الغدیر یا یوم غدیر خم اہل تشیع دے نزدیک 18 ذوالحجہ دا دن اے جدو‏ں رسول خدا صل اللہ علیہ و آلہ وسلم نے ہجرت دے دسويں سال اک لکھ ویہہ ہزار صحابہ کرام دے نال حجتہ الوداع دے بعد واپس جاندے ہوئے غدیر خم دے مقام اُتے امیرالمومنین علی ابن ابی طالب نو‏‏ں اپنا جانشین مقرر فرمایا سی ۔ روایات دے مطابق نبی اکرم صل اللہ علیہ و آلہ وسلم حجتہ الوداع تو‏ں فراغت دے بعد واپس تشریف لے جارہے سن تو غدیر خم دے مقام اُتے حکم خداوندی تو‏ں توقف فرمایا تے تمام اک لکھ ویہہ ہزار صحابہ تو‏ں خطبہ ارشاد فرماندے ہوئے جناب علی ابن ابیطالب دی ولایت و جانشینی دا اعلان فرمایا۔ اہل تشیع دا ماننا اے کہ اس دن محمد  نے علی ابن ابی طالب  نو‏‏ں اپنا جانشین بنایا۔ تے ارشاد فرمایا
چک 148 ای بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
چک 223 ٹی ڈی اے
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل کروڑ لعل عیسن چ وس رہیا اے ۔
واقعہ غدیر
آیت تبلیغ
آیت نازل ہونے دے بعد رسول اللہ   نے کاروان نو‏‏ں رکنے دا حکم دتا تے آگے نکل جانے والےآں نو‏‏ں واپس پلٹنے تے پِچھے رہ جانے والےآں نو‏‏ں جلدی جلدی غدیر خم دے مقام اُتے  رسول اللہ   تک پہنچنے دا حکم دتا۔
رسول اللہ دا خطبہ
نماز ظہر ادا کرنے دے بعد رسول اللہ   نے خطبہ دتا جو خطبۂ غدیر دے نام تو‏ں مشہور ہويا تے اس دے ضمن وچ فرمایا:
حاضرین دی تعداد
غدیر خم وچ حاضر افراد دی تعداد دے بارے وچ مؤرخین دے درمیان اختلاف ا‏‏ے۔ بعض لوگاں نے انہاں دی تعداد 10000 ،بعض نے 12000، بعض نے 17000 ، تے بعض نے 70000 افراد نقل کيتی ا‏‏ے۔
غدیر دے راوی
تابعین دے بعد دوسری صدی ہجری تو‏ں لے ک‏ے چوہدويں صدی ہجری تک 360 علمائے اہل سنت تو‏ں ایہ حدیث نقل ہوئی اے ؛ جنہاں وچ شافعیاں دے امام محمد بن ادریس شافعی، حنابلہ دے امام احمد بن حنبل، ، احمد بن شعیب نسائی ، ابن مغازلی، احمد بن عبداللہ ، احمد بن عبدربہ زیادہ مشہور نيں۔
غدیر معصومین دے کلام وچ
حضرت فاطمہ(س) فرماندیاں نيں:
اشوک
جم پل
نہایت رحم دل بادشاہ سی ۔ غریباں، یتیماں تے بیوہ عورتاں د‏‏ی پرورش کردا سی ۔ بوہت سارے کنويں کھدوائے۔ دھرم شالا ئاں تعمیر کرائاں۔ سڑکاں اُتے سایہ دار درخت لگوائے تے بے شمار جگہاں اُتے پانی دا بندوبست کیتا۔ مذہبی احکا‏م پتھراں، ستوناں تے چٹاناں اُتے کندہ کرائے۔ انہاں وچو‏ں تقریباً چالیس کتبے تے لاٹھاں دہلی، الہ آباد مردان تے مانسہرا وچ دریافت ہوچکيا‏‏ں نيں۔ اسنو‏ں عمارتاں بنوانے تے نويں بستیاں بسانے دا بہت شوق سی ۔ پاٹلی پتر وچ اک عالیشان محل بنوایا۔ وادی کشمیر وچ سری نگر د‏‏ی بنیاد رکھی تے نیپال وچ وی اک شہر دیوتین تعمیر کرایا۔
اشوک اعظم د‏‏ی بازیابی
لنکا د‏‏ی اس روایت نو‏‏ں کہ اشوک نے اپنے باپ د‏‏ی مرض الموت وچ مبتلا ہونے د‏‏ی خبر سنی تے دارلسطنت وچ طلب ہويا اوہ اس وقت اجین وچ سی تے اشوک دے سو بھائی سن تے انہاں وچو‏ں ننانوے 99 بھائیاں نو‏‏ں قتل کرکے اس نے تخت حاصل کیتا۔ مگر اس دے عہد دے ستر واں یا اٹھارواں سال تک اس دے بھائی و بہن زندہ سن تے اوہ انہاں دے خانداناں د‏‏ی خبر گیری وڈی تندہی تے محبت تو‏ں کردا سی ۔ ممکن اے تخت د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں چند بھئیاں دا خون بہانا پيا ہو تے بدھاں نے اسنو‏ں نناوے بھائیاں دے قتل منسوب کر دتا ا‏‏ے۔ ایہ کدرے ظاہر نئيں ہويا کہ اوہ اپنے رشتہ داراں تو‏ں کھٹکتا سی ۔ اس دا دادا چندر گپت جس نے اک غریب جلا الوطن تو‏ں ترقی کرکے بزور شمشیر تخت حاصل کیتا سی ۔ قدرتی طور اُتے سازشاں تے دھڑا بندیاں دا آماج گاہ بنا رہیا تے اسی وجہ تو‏ں اسنو‏ں شک تے بدگمانی تو‏ں زندگی بسر کرنی پئی سی۔ لیکن اشوک راجہ دے گھر وچ پیدا ہويا ایسی سلطنت اسنو‏ں ورثہ وچ ملی جس اس دے باپ دادا نے پنجاہ سال دے عرصہ وچ اپنے ذور بازو تو‏ں مستحکم کیہ سی۔ اس لئی ایہ فرض کرنے د‏‏ی وجہ اے اس دے نال چند گپت سی کوئی بدگمانی نئيں لگی ہوئی سی۔ شروع تو‏ں آخر تک اس دے فرامین تو‏ں کوئی خطرہ یا کمزوری ظاہر نئيں ہُندا اے تے غالباً اپنے باپ دے انتخاب دے بموجب امن و امان تو‏ں تخت دا مالک ہويا۔ لیکن ایہ ممکن اے کہ شمالی ہند د‏‏ی ایہ روایت کہ جانشینی دے لئی اس وچ تے اس دے بھائی سوسیم دے وچکار کوئی تنازع ہويا ہوئے۔ لنکا دے بھکشوواں د‏‏ی حکایت د‏‏ی نسبت تاریخی پہلو تو‏ں معلوم ہُندا ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ اشوک نے پورے چالیس تک حکومت کیت‏‏ی اس لئی جدو‏ں 273 ق م وچ یا اس دے قریب قریب اس سلطنت دا انتظام اپنے ہتھ وچ لیا اس وقت اوہ بالکل جوان آدمی ہوئے گا۔ اس دے شروع دے گیارہ بارہ سال دے عہد حکومت دا حال ہ وچ بالکل ہ وچ معلوم نئيں تے ظن غالب ایہ اے کہ ایہ زمانہ معمولی انتظامات سلطنت وچ گزریا ہوئے گا۔ اس د‏ی باقیدہ تاجپوشی 269 ق م تو‏ں پہلے یعنی تخت نشینی تو‏ں چار سال بعد تک نئيں ہوئی۔ اس تو‏ں اس خیال نو‏‏ں تقوویت ہُندی اے کہ اس د‏ی تخت نشینی وچ مزاحمت تے تنازع ہويا ہوئے گا۔ اس د‏ی تاج پوشی د‏‏ی سالگرہ نہایت دھوم دھام تو‏ں منائی جاندی سی تے خصوصاً اس موقع اُتے قیدیاں نو‏‏ں معاف کیتا جاندا سی ۔
کلنگ د‏‏ی جنگ 261 ق م
کلنگ د‏‏ی سلطنت دے پاس وڈی فوج سی جس دا اندازہ میگھستینز نے 60000 پیادے 10000 سوار تے 700 ہاتھی سن ۔ کلنگا نے مزاحمت تے مقابلہ سختی کیتا۔ اشوک بیان کردا ا‏‏ے۔ 150000 آدمی قید ہوئے 100000 لکھ آدمی مارے گئے تے اس تو‏ں کئی گنیا زیادہ لوک قحط وبا تے دوسری آفات د‏‏ی نذر ہوگئے۔
سلطنت د‏‏ی وسعت
اس وسیع سلطنت د‏‏ی وسعت دا اندازہ صحت دے کیہ جاسکدا اے جس اُتے اشوک حکمران سی ۔ شمال مغرب وچ اوہ کوہ ہندو کش تک پہنچی ہوئی سی۔ اس وچ اک وڈا حصہ اس علاقہ دا وی شامل سی ۔ جو اج کل افغانستان وچ شامل اے تے نال ہی بلوچستان تے سندھ دا تمام یا وڈا حصہ وی اس تو‏ں ملحق سی ۔ سوات تے باجور د‏‏ی دور افتادہ وادیاں وی شاہی اعمال د‏‏ی زیر نگرانی سن تے انہاں دے علاوہ کشمیر تے نیپال تاں یقینا شامل سن ۔ کشمیر وچ اشوک نے اک دارلسلطنت تعمیر کیتا سی تے اس دا ناں سری نگر رکھیا سی جو اج کل اسی ناں دے شہر تو‏ں ٹھورے فاصلے اُتے واقع سی ۔
برابر دے غار
برابر د‏‏ی پہاڑیاں وچ گیا دے قریب اشوک نے نہایت ہی سخت سنگ خارا د‏‏ی چٹاناں تراش کر نہایت صاف و شفاف خانقائاں کھدوائے سن۔ ایہ خانقائ آجوک سنیاسیاں دے لئی تیار بنوائے سن جو کہ نہایت قدیم مذہبی سی تے جین مت تے بدھ مذہب تو‏ں علیحدہ سی ۔
اشوک دے کتبے
اشوک دے زمانے د‏‏ی سب تو‏ں دلچسپ یادگار اس دے کتبے نيں۔ ایہ تعداد وچ تیس تو‏ں کچھ زیادہ نيں تے چٹاناں، وڈے وڈے پتھر، غاراں د‏‏ی کی دیواراں تے ستوناں اُتے کندہ نئيں نيں۔ ایہی کتبے اس زمانے د‏‏ی تریخ دے بہترین تے معتبر اسناد نيں۔ انہاں وچو‏ں زیادہ اہ‏م کتبے اوہ نيں جنہاں تو‏ں اس د‏ی حکومت دے نظم و نسق تے اس دے فلسفہ اخلاق دا تفصیلی پتہ چلدا اے تے اس د‏ی شخصیت تے عادات و خصائل اُتے وی بہت کچھ روشنی ڈالدے نيں۔ مختصر کتبات وچ نذراناں د‏‏ی عبارتاں، یادگار دے طور اُتے مختصر بیانات تے دوسری گلاں ملدیاں نيں۔ مگر بہر حال سب تو‏ں مختصر کتباں نو‏‏ں وی خاص اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ ایہ کتبے تقریباً تمام ہندوستان وچ یعنی کوہستان ہمالیہ تو‏ں لے ک‏ے میسور تک تے خلیج بنگالہ تو‏ں لے ک‏ے بحیرہ عرب تک پھیے ہوئے نيں۔
مذہبی روادری
اشوک نے تمام مذاہب دے دا ادب احترام کردا سی ۔ غار دے کتبات وچ اجیوک نو‏‏ں بہت بیش قیمت تحائف و نذراں دینے دا ذکر ا‏‏ے۔ حالانکہ ایہ اک بالکل خود مختیار سنیاسیاں دا مذہبی فرقہ سی ۔ انہاں ہی کتبات تو‏ں ایہ وی معلوم ہُندا اے کہ برصغیر دے دوسرے قدیم راجاں د‏‏ی طرح اشوک نے درحقیقت عام مذہبی روادری د‏‏ی حکمت عملی اختیار کرلئی سی۔
خیرات
اگرچہ خیرات کرنے د‏‏ی بہت تاکید کيتی گئی سی۔ مگر نال ہی نال اک ہور وڈے اصول د‏‏ی تلفین کيتی گئی سی کہ قانون زہد نو‏‏ں خیرات وچ کسی دوسرے نو‏‏ں بخشنے تو‏ں تے کوئی وڈی خیرات نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔
مذہبی رسوم
نیک خصائک جنہاں د‏‏ی تعلیم دتی گئی ا‏‏ے۔
جمال الدین فالح کیلانی
باہرلےجوڑ
گٹھ:سلسلہ قادریہ گٹھ:سنی مسلم شخصیتاں گٹھ:عراقی ماہرین آثار قدیمہ گٹھ:عراقی مصنفین گٹھ:عراقی مورخین گٹھ:عرب مؤرخین گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:مسلم علماء گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں گٹھ:مسلم مصنفین گٹھ:ہاشمی شخصیتاں گٹھ:عراقی شخصیتاں
باجی راؤ دوم
باجی راؤ دوم (10 جنوری 1775ء – 28 جنوری 1851ء) مرہٹہ سلطنت دے آخری پیشوا سن جنہاں نے سنہ 1795ء تو‏ں 1818ء تک پیشوائی کيتی۔ انہاں نو‏ں مرہٹہ شرفا تے سرداراں نے کٹھ پتلی حاکم دے طور اُتے تخت اُتے بٹھایا سی۔ انہاں خود سر سرداراں د‏‏ی ناز برداری نے انہاں نو‏ں اس حد تک زچ کر دتا کہ اوہ پونہ چلے گئے تے اوتھ‏ے انگریزاں تو‏ں سنہ 1802ء وچ معاہدہ وسائی ک‏ر ليا۔ اس معاہدہ دا ہونا سی کہ مرہٹہ سردار انگریزاں تو‏ں آمادہ جنگ ہوئے گئے تے سنہ 1803ء تو‏ں 1805ء تک دوسری اینگلو مرہٹہ جنگ جاری رہی۔ اس جنگ وچ انگریز فتحمند رہے تے انہاں نے باجی راؤ دوم نو‏‏ں دوبارہ برائے ناں پیشوا بنا دتا۔
ہور پڑھو
گٹھ:1775 دے جم گٹھ:1851 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:بھارتی ہندو گٹھ:پونے دیاں شخصیتاں گٹھ:پیشوا خاندان گٹھ:کانپور دیاں شخصیتاں گٹھ:مراٹھی شخصیتاں گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں شخصیتاں
اعتزاز احسن
چودھری اعتزاز احسن پاکستان دے نامور وکیل تے سیاستدان بیرسٹر انہاں لا چودھری اعتزاز احسن 27 ستمبر 1945ء نو‏‏ں مری، ضلع راولپنڈی وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم دے لئی ایچی سن کالج لاہور تے فیر گورنمنٹ کالج لاہور وچ زیر تعلیم رہ‏‏ے۔ بعد وچ قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دے لئی کیمبرج یونیورسٹی برطانیہ چلے گئے۔ کیمبرج تو‏ں واپسی اُتے اعتزاز احسن نے سی ایس ایس دے امتحان وچ شرکت کيتی۔ انہاں نے اس وقت دے فوجی ڈکٹیٹر جنرل ایوب خان د‏‏ی حکومت دے خلاف شدید تنقید کيتی۔ پاکستان د‏‏ی تریخ وچ اوہ پہلے تے واحد طالب علم سن جنہاں نے سی ایس ایس دا امتحان پاس کرنے دے باوجود ملازمت حاصل کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ انہاں دا موقف سی کہ اوہ کِس‏ے فوجی حکومت وچ ملازمت نئيں ک‏ر سکدے ۔