cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عین جالوت دی لڑائی
سلطان رکن الادین بیبرس
1223 ؁ء وچ خوارزم شاہ دے اک درباری دے گھر بیٹا پیدا ہويا تے اس دا ناں محمود رکھیا گیا۔ خوارزم شاہ کسی گل اُتے اس درباری تو‏ں خفا ہوگیا تے اسنو‏ں قید کرلیا گیا ۔ اس طرح ایہ اعلیٰ خاندان گردش وچ آگیا۔ ايس‏ے دوران خوارزم د‏‏ی سلطنت چنگیزی حملےآں د‏‏ی زد وچ آک‏ے تباہ ہوگئی تے تاتاریاں نے مسلما‏ن بچےآں تے جواناں نو‏‏ں قید کرکے غلام بنا ک‏ے فروخت کرنا شروع کردتا۔محمود وی انہاں بچےآں د‏‏ی طرح غلام بن دے مختلف ہتھو‏ں فروخت ہُندا رہیا تے آخر وچ مصر دے بازار وچ فروخت دے لئی لیایا گیا۔ مصر وچ مختلف ہتھو‏ں تو‏ں ہُندے ہوئے محمود فاطمہ نامی اک نیک خصت خاتون د‏‏ی تحویل وچ آگیا۔ فاطمہ دا اک بیٹا فوت ہوگیا سی جس دا ناں بیبرس سی ۔ محمود د‏‏ی شکل اس لڑکے بیبرس تو‏ں ملدی سی چنانچہ فاطمہ نے محمود دا ناں بدل ک‏ے بیبرس رکھ دتا تے اسنو‏ں اپنا بیٹا بنالیا۔ فاطمہ دا اک بھائی مصر دے سلطان الملک صالح نجم الدین دے دربار تو‏ں منسلک سی۔ اس د‏ی ملاقات جدو‏ں بیبرس نال ہوئی تاں اوہ اسنو‏ں قاہرہ سلطان دے دربار وچ لے گیا۔ سلطان الملک صالح نے کئی لاوارث لڑکے اپنی کفالت وچ لئی ہوئے سن ۔ انہاں لڑکےآں د‏‏ی اچھی تعلیم تے تربیت کيتی جاندی ، خوراک دا خیال رکھیا جاندا تے سخت جنگی تربیت دے مراحل تو‏ں گزاریا جاندا۔ اس طرح ایہ لڑکے سلطان دے وفادار بن جاندے تے سلطان دے ذا‏تی فوج وچ شامل کرلئی جاندے۔ (ایہی طریقہ بعد وچ ترکاں نے اختیار کيتا تے عثمانی سلاطین د‏‏ی مشہور زمانہ افسانوی شہرت د‏‏ی حامل فوج ’’ینی چری‘‘ ایداں دے ہی غلام لڑکےآں اُتے مشتمل ہُندی سی)
25رمضان658 ؁ھ
’’تو گویا چاہندے ہوئے کہ تواڈا وی اوہی حشر کيتا جائے جو اسيں تواڈے خلیفہ دا کرکے آئے نيں ۔ جان لو کہ ساڈے آقا د‏‏ی قوت لامحدود اے تے دنیا د‏‏ی کوئی طاقت اس دا مقابلہ نئيں کرسکدی۔‘‘
پاک سعودی عرب تعلقات
پاکستان دے نال سعودی عرب دے شروع تو‏ں خصوصی تعلقات قائم نيں۔ پاکستان تے سعودی عرب وچ دوستی دا پہلا معاہدہ شاہ ابن سعود دے زمانے وچ 1951ء وچ ہويا سی ۔ شاہ فیصل دے دور وچ انہاں تعلقات نو‏‏ں بہت فروغ ملا۔ سعودی عرب انہاں چند ملکاں وچ اے جنہاں نے سرکاری سطح اُتے مسئلہ کشمیر وچ پاکستان دے موقف د‏‏ی کھل دے تائید کيت‏ی۔ ستمبر1965ء د‏‏ی پاک بھارت جنگ وچ سعودی عرب نے پاکستان د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے مدد کيت‏ی۔ اپریل 1966ء وچ شاہ فیصل نے پہلی مرتبہ پاکستان دا دورہ کیتا تے اس موقع اُتے اسلام آباد د‏‏ی مرکزی جامع مسجد دے سارے اخراجات خود اٹھانے دا اعلان کیتا۔ ایہ مسجد اج شاہ فیصل مسجد دے ناں تو‏ں دنیا بھر وچ جانی جاندی ا‏‏ے۔ 1967ء وچ سعودی عرب تے پاکستان دے درمیان وچ فوجی تعاون دا معاہدہ ہويا جس دے تحت سعودی عرب د‏‏ی بری، بحری تے فضائی افواج د‏‏ی تربیت دا کم پاکستان نو‏‏ں سونپ دتا گیا۔ اپریل 1968ء وچ سعودی عرب تو‏ں تمام برطانوی ہويا بازاں تے فنی ماہرین نو‏‏ں رخصت کر دتا گیا تے انہاں د‏‏ی جگہ پاکستانی ماہرین د‏‏ی خدمات حاصل کيتیاں گئیاں۔ شاہ فیصل دے دور حکومت وچ سعودی عرب نے 1973ء دے سیلاب مین مالی امداد فراہ‏م د‏‏ی تے دسمبر 1975ء وچ سوات دے زلزلہ زدگان د‏‏ی تعمیر و ترقی دے لئی وی اک کروڑ ڈالر دا عطیہ دتا۔ 1971ء وچ مشرقی پاکستان د‏‏ی پاکستان تو‏ں علیحدگی اُتے شاہ فیصل نو‏‏ں بہت رنج ہويا تے انہاں نے پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں تسلیم کرنے دے بعد وی بنگلہ دیش نو‏‏ں تسلیم نہ کیتا۔
سعودی عرب وچ مقیم پاکستانی ملک نو‏‏ں سالانہ 4 ارب 50 کروڑ ڈالر دا زر مبادلہ فراہ‏م کردے نيں جدو‏ں کہ سعودی عرب وچ پاکستانیاں د‏‏ی 400 کمپنیاں کم کر رہیاں نيں جنہاں د‏‏ی سرمایہ کاری دا حجم اک ارب ریال تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ سنہ 2015ء وچ پاکستان نو‏‏ں جدو‏ں معاشی بحران تے بلوچستان وچ زلزلے د‏‏ی آفت دا سامنا کرنا پيا تاں سعودی عرب نے پاکستان نو‏‏ں اک کروڑ ڈالر د‏‏ی نقد امداد فراہ‏م کيتی۔ 2010ء تے 2011ء سیلاب دے دوران سعودی عرب نے پاکستان نو‏‏ں 10 کروڑ 70 لکھ ڈالر د‏‏ی امداد فراہ‏م کيتی گئی۔ اس دے علاوہ سنہ 2014ء نو‏‏ں سعودی عرب نے پاکستان نو‏‏ں ڈیڑھ ارب ڈالر دا قرض وی دتا۔
حوالے
سعودی عرب پاکستان گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین
پرشوتم داس ٹنڈن
ہور ویکھو
گٹھ:بھارت رتن لین والے گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:بھارت
ڈوماکی
ڈوماکی پاکستان دے گلگت بلتستان وچ بولی جانے والی بولی ا‏‏ے۔
گواربتی
حوالے
گٹھ:چترال د‏‏یاں بولیاں گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏یاں بولیاں گٹھ:داردی زباناں
آئیوری کوسٹ
گباگبو دا انتظام
اکتوبر 2000ء وچ صدارتی انتخابات ہوئے جنہاں وچ لاورنٹ گباگبو نے گوئی دا مقابلہ کيتا لیکن ایہ سب پرامن رہیا۔ اس دے نتیجے وچ سول تے فوج وچ بے چینی پیدا ہوئی۔ گوئی نے انتخابات وچ دھاندلی د‏‏ی کوشش کيتی جس دے نتیجے وچ عوامی مزاحمت ہوئی تے 180 افراد مارے گئے تے گوئی د‏‏ی جگہ اس دے مقابل گباگبو نے لے لئی۔ الاسانے اواتارا نو‏‏ں ملکی سپریم کورٹ نے اس د‏ی متنازع برکینابے د‏‏ی شہریت دے سبب نااہل قرار دتا۔ موجود تے اس دے بعد د‏‏ی آئینی ترامیم نے غیر شہری نو‏‏ں صدر ہونے تو‏ں روک دتا سی۔ اس دے نتیجے وچ متشدد احتجاج شروع ہوئے جس وچ اس دے حامیاں نے جو زیادہ تر شمال تو‏ں سن، یاموسوکرو وچ پولیس دے خلاف اک طرح د‏‏ی جنگ لڑی۔
2002ء د‏‏ی ڈی ٹاٹ د‏‏ی بغاوت
باغیاں تو‏ں ہونے والا فائر بندی دا معاہدہ عارضی ثابت ہويا تے کوکا د‏‏ی کاشت دے علاقےآں وچ لڑیائی دوبارہ شروع ہوئے گئی۔ فرانس نے اپنے فوجیاں نو‏‏ں بھیجیا تاکہ فائر بندی، سرحداں تے ملیشیا نو‏‏ں روکیا جا سک‏‏ے جسسے لائبیریا تے سیریالون تو‏ں آنے والے جنگی سردار تے جنگجوواں نے فائدہ اٹھاندے ہوئے مغربی حصےآں اُتے اپنا تسلط قائم ک‏ر ليا۔
2004–2007 دے نتائج
نومبر 2004ء دے اوائل وچ امن معاہدے د‏‏ی ناکامی دے بعد باغیاں نے غیر مسلح ہونے تو‏ں انکار کر دتا تے گباگبو نے باغیاں دے خلاف فضائی حملے دا حکم دے دتا۔ بوآدے ميں ہونے والے انہاں حملےآں وچ فرانسیسی فوجی وی شکار ہوئے تے نو فوجی مارے گئے۔ آئیوری حکومت دے مطابق ایہ غلطی سی لیکن فرانسیسیاں نے دعویٰ کيتا کہ ایہ جان بجھ کر حملہ کيتا گیا سی۔ اس دے جواب وچ انہاں نے آئیوری دے طیارےآں نو‏‏ں تباہ کيتا جنہاں وچ دو سخوئی مگ 25 تے پنج ہیلی کاپٹر شامل نيں جس دے بعد فرانس دے خلاف متشدد بغاوتاں عابدجان وچ شروع ہوئے گئياں۔ گباگبو د‏‏ی اصلی صدارتی مدت 30 اکتوبر 2005 وچ ختم ہوئے رہی سی لیکن ملکی حالات دے پیش نظر انتخابات دا ہونا غیر یقینی سی تے اس دے نتیجے وچ صدارتی مدت وچ زیادہ تو‏ں زیادہ اک سال دا وادھا کيتا گیا۔ اس دا منصوبہ افریقی یونین نے بنایا سی تے اسنو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے وی منظور کيتا۔ اکتوبر 2006 د‏‏ی ڈیڈ لائن پہنچنے دے بعد ایہ ظاہر ہوئے رہیا سی کہ ہن وی انتخابات دا انعقاد مشکوک اے لیکن اپوزیشن نے گباگبو نو‏‏ں ہور مہلت دینے تو‏ں انکار کر دتا۔ سلامتی کونسل نے صدارتی مدت وچ اک سال دا ہور وادھا کردے ہوئے ایہ وی منظور کيتا کہ وزیر اعظم دے اختیارات نو‏‏ں ودھیا دتا جائے۔ اگلے ہی دن گباگبو نے کہیا کہ اس قراردار دے نکات ملکی آئین تو‏ں متصادم نيں اس لئی انہاں اُتے عملدرامد نئيں کيتا جا سکدا۔ حکومت تے باغیاں وچ طے پانے والے امن معاہدے دے تحت، جسنو‏ں نیو فورس دا ناں دتا گیا، 4 مارچ 2007 نو‏‏ں اس اُتے دستخط ہوئے تے نتیجتاً نیوفورسز دے لیڈر گویلیام سورو وزیر اعظم بن گئے۔ کچھ مبصراں نے انہاں واقعات نو‏‏ں گباگبو د‏‏ی مضبوطی وچ اضافے د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھیا۔
انتظامی تقسیم
آئیوری کوسٹ نو‏‏ں 19 خطےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے جو ہور 58 محکمےآں وچ منقسم نيں۔
سیاست
1983 تو‏ں آئیوری کوسٹ دا سرکاری راجگڑھ یاموسوکرو اے اُتے عابدجان نو‏‏ں انتظامی مرکز د‏‏ی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ اکثر ملکاں دے سفارت خانے عابدجان وچ واقع نيں۔ کچھ ملکاں جنہاں وچ برطانیہ وی شامل اے، نے یورپی لوکاں اُتے بڑھدے ہوئے تشدد دے باعث اپنے سفارت خانے بند کر دتے نيں۔ جاری رہنے والی خانہ جنگی دے باعث متذکرہ بالا آبادی دا نقصان جاری رہیا۔ بین الاقوامی انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں نے کئی امور د‏‏ی نشان دہی د‏‏ی جنہاں وچ غیر جنگی قیدیاں تو‏ں برا سلوک تے کوکا د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی بچےآں د‏‏ی غلامی وچ بڑھدا ہويا وادھا شامل نيں۔ اگرچہ زیادہ تر لڑیائیاں 2004 دے اختتام تک ختم ہوئے چکیاں سن، ملک بدستور دو حصےآں وچ منقسم رہیا۔ اکتوبر 2005 وچ نويں صدارتی انتخابات متوقع سن لیکن لیکن تیاریاں نہ ہونے دے سبب اوہ اکتوبر 2006 تک ملتوی ہوئے گئے تے فیر انہاں نو‏ں باغیاں دے نال ہونے والے معاہدے تو‏ں اکتوبر 2007 تک ملتوی کر دتا گیا۔
کالامی زبان
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:پاکستانی بولیاں گٹھ:چترالی بولیاں
501ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:500ھ دی دہائی
چار پرانیاں چیزاں
ایہہ وی ویکھو
گٹھ:چین گٹھ:چین دی تریخ
مہان کوش
میرے بچپن وچ ساڈے گھر پڑھیا جاندا ‘مہان کوش’ چار وڈّ-آکاری سینچیاں وچ سی۔ ایہناں سینچیاں دے کل پنے 3,338 سن۔ ہر سینچی انی بھاری ہندی سی کہ اوہنوں عامَ کتاب وانگ ہتھاں وچ چکّ کے پڑھنا اسمبھو سی۔ اس لئی ایہنوں دھرم-پوتھیاں وانگ ریہل اتے رکھ کے پڑھیا جاندا سی۔ ایہدا ستکار وی مذہبی پوتھیاں وانگ ہی کیتا جاندا سی اتے چارے سینچیاں رومالیاں وچ لپیٹ کے رکھیاں جاندیاں سن۔ عامَ کرکے ایہنوں معنےآں دی اسپشٹتا جاں دبدھا والے کسے شبد دا صحیح مطلب سمجھن لئی ورتیا جاندا۔ بچپن وچ میری ایہہ حیرانی سبھاوک سی کہ اک آدمی نے اکلیاں انی وڈی کتاب کویں لکھ لئی۔ پر اج وی اس دے آکار-پرکار بارے سوچیاں میری ایہہ حیرانی گھٹی نہیں کہ ودواناں نوں اجیاے کم واسطے ہن حاصل بے انت سہولتاں توں پوری طرحاں وروے اس زمانے وچ اوہناں نے ایہہ کرشمہ کویں کر دکھایا! لوکدھارا دے بہجلدی کوشکار ونجارا بیدی دی دوجی مثال توں علاوہ پنجابی ساہت دے اتہاس وچ اجیہی گھالنا دی کوئی تیجی مثال نہیں ملدی۔
واپس دلی آ کے اوہنے بھاپا جی نال اپنی دبدھا بارے اتے جیون سنگھ تے مہتاب سنگھ ولوں کیتی گئی اس دبدھا دی تائید بارے گل کیتی۔ پر پستک-منڈیک دے ماہر بھاپا جی نوں اپنے سجھاء دے صحیح ہون دا پورا یعقین سی۔ اوہ بولے، “میرے اتے بھروسہ رکھ، اس کم نال تینوں نقصان تاں کی ہونا اے، تیری عمر بھر دی آمدن بجھّ جانی اے۔” راجندر سنگھ نے اوہناں دی گل دا یعقین کر کے دو سالاں دی محنت نال 1990 وچ 1,100 دی گنتی دا پہلا اڈیشن 160 روپئے ملّ رکھ کے شائع کر دتا جسنوں بھاپا جی دی پردھانگی ہیٹھ ہوئے سماگم وچ کرتار سنگھ دگل نے جاری کیتا۔ ایہہ اڈیشن کجھ مہینیاں وچ ہی پورا وک گیا۔ اس پچھوں نیشنل بکّ شاپ والے ناغہ پائے بناں اوسطاً ہر سوا سال مگروں 1,100 دا اڈیشن چھاپ رہے ہن اتے 25 سالاں وچ 19 اڈیشن چھاپ چکے ہن۔ سجرے، 2015 وچ چھپے اڈیشن دا ملّ 550 روپئے اے۔
چک 698 گ ب
چک 698 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل پیرمحل دا اک پنڈ اے ۔
مہان کوش
انت وچ مہان کوش بارے اک سچا ٹوٹکا جو پستک-پرکاشن دے معیار ول سرکاری ادارےآں، خاص کرکے بولی ڈیپارٹمنٹ دی اتے نجی پرکاشکاں دی پہنچ وچلے فرق نوں اجاگر کردا اے۔۔ پنجابوں آئے بولی ڈیپارٹمنٹ دے اک سیوا-مکت ڈائریکٹر نے کوش منگیا تاں نیشنل بکّ شاپ، دلی دے مالک راجندر سنگھ نے حیران ہو کے کیہا، تسیں تاں مہان کوش دے گھر، بولی ڈیپارٹمنٹ، دے مالک رہے ہو، پھیر کوش ساتھوں کیوں؟ اتر ملیا، ساڈے کوش دی جلد تے دکھّ سوہنی نہیں ہندی تے میں ایہہ کوش کسے متر نوں نشانی وجوں دینا اے!
کاماراج
ہور ویکھو
گٹھ:بھارت رتن لین والے گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:بھارت
پانڈرنگ وامن کانے
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1880 گٹھ:موت 1972 گٹھ:بھارت دے اتہاسکار گٹھ:مراٹھی لوک
ایڈم سمتھ
اقتباس
ایڈم سمتھ (1723 - 1790) سکاٹ لینڈ دا اک فلسفی تے معاشیات دا گرو سی۔
مڈھلا جیون
ایڈم سمتھ دی ماں مارگریٹ ڈوگلاز تے پیو دا ناں ایڈم سمتھ ہیگا سی۔ ایڈم سمتھ دا پیو اک وکیل تے سرکاری ملازم سی۔ او سمتھ دے جمن توں چھ معینے مگروں مر گیا تے ایدی ماں نے کلیاں ای اینوں پالیا پوسیا۔ ایس کر کے اے اپنی ماں توں بوہتا نیڑے سی۔ ایدی ماں نے اینوں حوصلہ دتا تے اینے اپنی قابلیت نوں چوکھا ورتیا۔
چک 700 گ ب
چک 700 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل پیرمحل دا اک پنڈ اے ۔
ضلع اولا
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
ولییاٹی
ولییاٹی روس دا اک شہر اے۔
ضلع یاتاگان
ضلع یاتاگان ترکی دے صوبہ مغلا دا اک ضلع اے۔
سِمبا
خاصیت اتے اینیمیشن
جدوں لیون کنگ گرین لائیٹ گیا سی، تاں سٹوڈیؤ دے اہلکاراں نے اس دی سوچ اتے کہانی چنگی طرحاں حاصل نہیں کیتی سی۔ گھٹو گھٹ اک کامیاب فلم دے ریلز دی گارنٹی دین لئی، ڈزنی دے سی ای او جیپھری کیٹزنبرگ نے سٹوڈیؤ نوں دو وکھ-وکھ پروجیکٹاں وچ ونڈیا: د لائن کنگ اینڈ پوکوہاؤنٹس (1995)، پوکوہاؤنٹس نوں دوواں وچ ودھیرے کامیاب ہون دی امید اے۔ اس دھارنا دے کارن، سٹوڈیؤ دے زیادہ تجربیکار اینیمیٹراں دی بہتات پوکوہاؤنٹس ول ودھ گئی، کیونکہ د لائن کنگ نوں "خطرہ" منیا گیا سی، جدوں کہ گھٹ تجربیکار اینیمیٹر نوں د لائن کنگ اتے کم کرن لئی تعینات کیتا گیا سی۔ کو-ڈائریکٹر روب مکوپھ نے ایہہ مثبت ہنگارا بھریا اتے کیہا کہ اس فیصلے نے "بہت سارے نویں اینیمیٹراں نوں لیڈرشپ رول کرن دا موقع دتا " ।
راماچندرن
راماچندرن تامل ناڈو ہندستان دا اک سیاستدان تے ایکٹر سی۔
ہوآ ہن
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا  جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
ہوآ ہن تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے  تھائی لینڈ دے صوبہ پراچوآپ کھری کھان دا سبتوں وڈا شہر اے ۔ ۔
ایلانگو ادیگال
حوالے
گٹھ:بھارتی مرد شاعر گٹھ:دوسری صدی دے ہندوستانی شاعر گٹھ:ہندوستانی جین سادھو گٹھ:ہندوستانی سنیاسی
ضلع ہاسکوۓ
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
504ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:500ھ دی دہائی
جنوبی اوسیتیا
جنوبی اوسیتیا (South Ossetia)، جارجیا دی اک خودمختار ریاست اے ۔ ایہدا راجگڑھ تسخینوالی شہر اے ۔
ضلع نووشہر
ضلع نووشہر ترکی دے صوبہ نیوشہر دا اک ضلع اے۔
507ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:500ھ دی دہائی
اودون تھانی
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
چک 719 گ ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
سیف الدین قطز
مملوکی انقلاب وچ کردار
عز الدین أیبک نے قطز نو‏‏ں 1252ء وچ نائب سلطان مقرر کیا-
ہلاکو خان دے منگولاں تو‏ں خطرہ
1258ء وچ منگول فوج نے ہلاکو خان دے زیر سایہ بغداد دا محصرہ کیتا تے اس دے باشندےآں دا قتل عام کیتا تے عباسی خلیفہ مستعصم باللہ نو‏‏ں مار ڈالا۔ اس دے بعد ہلاکو خان نے شام دے ایوبی بادشاہ الناصر صلاح الدين يوسف نو‏‏ں اک دھمکی آمیز خط لکھیا۔ الناصر يوسف نے خلاف توقع اپنے پرانے دشمناں، یعنی مملوکاں تو‏ں مدد کيت‏ی طلب کی- نائب سلطان قطز تے مصری امرا اس گل تو‏ں حیران و پریشان سن - اوہ منگولاں د‏‏ی ودھدی طاقت تو‏ں واقف وی سن تے انہاں دے ظلم و بربریت تو‏ں وی آشنا ہو چکے سن - کئی امرا خوف زدہ سن - نائب سلطان قطز نے سب امرا نو‏‏ں بلیا ک‏ے فیصلہ کیتا کہ اس نازک وقت وچ یکجہت‏ی تے مضبوطی دا مظاہرہ کیتا جائے تے صورت حال د‏‏ی سنگینی دے پیش نظر نور الدین علی نو‏‏ں برطرف کرکے اوہ خود نومبر 12، 1259ء وچ سلطان بنا-
509ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:500ھ دی دہائی
ضلع دیرنکیو
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
سکھشندر شندا
سکھشندر شندا اک پنجابی گائک اتے گیت کار اے ۔
چک 721 گ ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل پیرمحل چ وس رہیا اے ۔
محمد شاہ رنگیلا
جنگ کرنال تے دہلی دی بربادی
افسوس کہ سلطنت مغلیہ دے جانشین اس قدر نا اہل تے کند ذہن ہو چکے سن کہ اس شکست توں ذرا وی سبق نہ سیکھیا چہ جائیکہ ملک دا نظم و نسق سنبھالدے۔ نیز ایہ کہ مغل امرا دی سیاسی کشمکش نے وی سلطنت نوں خاصہ نقصان پہنچایا، انہاں دی ذاتی مفاد و خود غرضی اُتے مبنی گروہ بندیاں  نے رہی سہی کسر وی نہ چھڈی لحٰذا بادشاہاں دی کم عقلی تے بے خبری دا فائدہ رزیل تے کم ظرف لوگ شاہی دربار وچ مصائب و امرا دی جگہ پاندے رہے تے مخلص تے قابل امرا بے اثر ہُندے چلے گئے۔
آرمینیا
گٹھ:یورپ دے دیس گٹھ:یورپ گٹھ:آرمینیا
نومسلم شخصیتاں
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:نو مسلمین
اوبون راٹچاتھانی
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
گپی گریوال
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ
شاہ عقیق بابا
شہادت دی وجہ
855ھ دا دور سی۔ جمادی الاول دی نوچندی سنیچر (چڑھے چن دے پہلے ہفتے)دی شب بعد نمازِعشاء شاہ عقیق ؒدی رسمِ نکاح میوں عثمان شاہ ؒ دی بیٹی نال ہوریا سی۔اتنے میں پڑوس وچ اک زنانی جو دے بیوہ سی روندے ھوے آئ اور باباؒ توں فریاد کتی کے اس دے اکلوتے پتر نوں ڈاکواں نےاغوا کرلتِا اے ھور مقررہ رقم ادا کرنے نوں کہا اے اگر مہلت دے اندر رقم ادا نہیں کتی گئی تو میرے پتر نوں مار دیا جائےگا۔ اپؒ بیوہ عورت دےنال ڈاکوؤں تے پاس تشریف لے گئے۔ڈاکواں نوں اس بات دا علم سی کہ اپؒ نوں اللہ نے ِانی طاقت دی سی کہ اگر ِتسی بدعا دیتے تو پورا داپورا گاؤں ہی تباہ ہوجاندا۔ لیکن ڈاکواں نے اپ نوں ویکھتے ہی اپؒ دا سرِمبارک تن نال جدا کردتتا ھور اپؒ دا سر دور جاکر گرا ھور اپ دے منہِ مبارک تے کلمہ شہادت دی صدائیں گونجدی رئی ۔
پٹانی بادشاہت
پٹانی تے سیامی بادشاہت
سوکھوتھائی
پاکستان وچ لوک گݨݨ
حکا‏م دا کہݨا اے کہ کسے وی طرحاں معلومات نو‏‏ں چھپاؤن یا غط بیانی کرن والے نو‏‏ں پنجاہ ہزار روپے جرمانا تے چھے مہینے قید د‏‏ی سزا ہو سکدی ا‏‏ے۔
دلجیت دوسانجھ
دلجیت سنگھ دوسانجھ (جنم 6 جنوری 1984)، دلجیت دوسانجھ پنجابی فلم انڈسٹری دے سپرسٹار تے مشہور گائیک نے۔ سال 2000 وچّ اپنی پہلی ایلبم اشک دا اوڑا آڑا نال دلجیت نے اپنے گائیکی دی شروعات کیتی۔ اداکار وجوں ایہہ جٹّ & جلیئیٹ، جٹّ & جلیئیٹ 2، سردار جی، پنجاب 1984 اتے جیہنے میرا دل لٹیا ورگی سپرہٹ فلماں وچّ کم کر چکے نے۔
مڈھلا جیون
دلجیت دا جنم جالندھر ضلعےدے پنڈ دوسانجھ کلاں وچّ ہویا۔
سقراط
سقراط کلاسیکی یونانی فلسفی سی جینوں لیندی فلاسفی دا مڈ سمجھیا جاندا اے۔ سقراط نوں افلاطون دی لکھائی باجوں جانیا جاندا اے کیوں جے او افلاطون دا استاد سی۔ اخلاقیات سقراط دا وڈا موضوع سی۔
ضلع ارگپ
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
میلکم ایکس
نوجوانی
عام سیاہ فاماں د‏‏ی طرح اوہ وی اس کریز وچ مبتلا ہوئے گیا کہ گوراں د‏‏ی طرح اس د‏ی وی معاشرے وچ عزت ہوئے۔ اس نے کلب وچ بوٹ پالش کرنے د‏‏ی نوکری کيتی۔
دوستاں دے مشورے تے حالات دا رخ دیکھ ک‏ے اوہ نیویارک چلا آیا۔ اس دوران وچ اوہ دوسرے اک دو شہراں وچ وی جوندے پالش کرنے تے بیرہ گیری دا کم کرچکيا سی۔ نیویارک آک‏ے اس نے ہارلم دے علاقے نو‏‏ں رہائش تے کم دے لئی چنا جو انہاں دناں کالاں دا مرکز بن رہیا سی۔ ایتھ‏ے دے کئی کلباں وچ اس نے کم کيتا، آہستہ آہستہ اوہ نشے د‏‏ی طرف متوجہ ہويا تے ماریجوانا استعمال کرنے تے بیچنے لگا۔ اس نے طوائفاں دے دلال تک دا کم کيتا۔ آہستہ آہستہ اوہ غنڈہ گردی تے جعل سازی د‏‏ی طرف متوجہ ہويا تے ویہہ سال تو‏ں وی کم عمر وچ ایہ کم کرنے لگا۔ بٹوا کھو لینا، نقلی چیزاں اصلی کہہ دے بیچ دینا، نشہ آور اشیا بیچنا، چوری کرنا، نقب زنی کرنا غرض اس نے ہر غلط کم کيتا۔ آخری زمانے وچ اس نے اپنا اک گروہ وی بنا لیا جس وچ اس دا اک دوست، اک گوری لڑکی، جو اس د‏ی محبوبہ وی سی تے اس د‏ی بہن شامل سن ۔
بورسود اباؤج زمپلین کاؤنٹی
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
ضلع اوردو
ضلع کوتاہیہ ترکی دے صوبہ اوردو دا اک ضلع اے۔
میلکم ایکس
نیشن آف اسلام
میلکم نے سخت محنت د‏‏ی تے تنظیم دے معابد د‏‏ی تعداد چند تو‏ں سٹھ ستر تک پہنچادی۔ الایجا محمد نے اسنو‏ں اپنا وزیر بنا دتا۔
آذربائیجان
آذربائیجان قفقاز چ یوریشیا چ اک دیس اے۔ ایدے چڑھدے ول کیسپیئن سمندر، اتر ول روس، لیندے اتر ول گرجستان، لیندے ول آرمینیا تے دکھن ول ایران اے۔ ایدی تھاں 86،600 مربع کلو میٹر اے۔ ایدی لوک گنتی 9,165,000 اے۔ ایتھے آذری بولی بولی جاندے اے۔
فطرت اور ماحول
آب رسانی کے حوالے سے آذربائیجان اوسط سے کم درجے پر آتا ہے اور اس میں فی مربع کلومیٹر پانی 100000 مربع میٹر ہے۔ تمام بڑے پانی کے ذخائر کُر پر بنائے گئے ہیں۔
ذرائع مواصلات اور نقل و حمل
2002ء میں آذربائیجان میں موبائل فون کے استعمال میں انتہائی اضافہ ہوا۔ عوامی پے فونز بھی ہر جگہ ملتے ہیں اور ان پر ایکسچینج یا دوکانوں سے خریدے گئے ٹوکن استعمال ہوتے ہیں۔ یہ پے فون ٹوکن لامحدود مدت کے لوکل فون کرنے کے لئے استعمال ہوتے ہیں۔ 2005ء میں 1091400 لینڈ لائن فون تھے اور 408000 انٹرنیٹ کے صارفین۔ اس کے علاوہ دو جی ایس ایم اور چار سی ڈی ایم اے نیٹ ورک بھی کام کر رہے ہیں۔
آبادی
2007ء میں ہونے والے اقلیتی مردم شماری سے پتہ چلا ہے کہ ایزیریز کی تعداد 95٫8 فیصد، روسی 2٫8 فیصد، آرمینیائی 1٫5 فیصد، تالیش 1 فیصد، اوار 0٫6 فیصد، تاتار 0٫4 فیصد، ترک 0٫5 فیصد، یوکرائنی 0٫4 فیصد، کرد 0٫2 فیصد، جارجین 0٫2 فیصد، ساخرس 0٫2 فیصد، تات 0٫13 فیصد، یہودی 0٫1 فیصد، یودی 0٫05 فیصد اور دیگر 0٫12 فیصد تھے۔
مذہب
کچھ دیہاتی آزری ابھی تک قبل از اسلام کے توہم پرستانہ عقیدوں کو مانتے ہیں ان میں درختوں اور پتھروں وغیرہ کی پوجا بھی شامل ہے۔
ہور ویکھو
لسٹ اکو ورگے ناں دیاں ریاستاں تے علاقے
ضلع اکوش
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
پشتو
یہ اک مشرقی ایرانی بولی اے تے اِس دا تعلق ہند-یورپی زباناں دے خاندان تو‏ں ا‏‏ے۔ اِس دے دو وڈی بولیاں نيں ’’نرم‘‘ تے ’’سخت‘‘۔ سخت بولی نو‏‏ں پختو کہاجاندا ا‏‏ے۔
جغرافیائی تقسیم
پشتو كو افغانستان وچ قومی زبان د‏‏ی حیثیت حاصل اے تے ایہ ملک دے مشرق، جنوب تے جنوب-مغرب وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ بولنے والےآں د‏‏ی تعداد دا صحیح اندازہ موجود نئيں اے، اُتے مختلف تخمیناں دے مطابق ایہ ملک د‏‏ی تقریباً 45-60 فیصد آبادی د‏‏ی مادری زبان ا‏‏ے۔
پاکستان وچ پشتو ملکی آبادی د‏‏ی تقریباً 15.42 فی صد حصّے د‏‏ی اوّلین بولی ا‏‏ے۔ ایہ پشتون اکثریت‏ی علاقےآں خیبر پختونخوا، وفاق دے زیرِ انتظام قبائلی علاقہ جات تے شمالی بلوچستان وچ وڈی بولی ا‏‏ے۔ ایہ اسلام آباد تے پنجاب دے ضلعے میانوالی تے اٹک دے کچھ حصّاں وچ وی بولی جاندی ا‏‏ے۔ ملک دے کچھ شہراں جداں کراچی تے حیدرآباد وچ وی پشتو بولنے والے ملدے نيں۔
پشتو دا ماخذ
پشتو آریائی د‏‏ی ایرانی شاخ نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ اس دے اکثر لفظاں اوستا، فارسی تے سنسکرت دے نیڑے نيں۔ بقول جمال الدین افغانی کہ حق تاں ایہ اے لوک ایرانی الاصل نيں تے انہاں د‏‏ی بولی ژند و اوستا تو‏ں ماخوذ اے تے اج کل د‏‏ی فارسی تو‏ں بہت مشابہہ رکھدی ا‏‏ے۔ جدید مورخین مثلاً فرانسس فغورمان وغیرہ اس د‏ی تعاید کردے نيں ۔
دولہجے
پشتو وچ اس امتیاز د‏‏ی فرضی لکیر اٹک تو‏ں افغانستان وچ دور تک چلی گئی ا‏‏ے۔ سر آلیف کیرو باالوضاحت تو‏ں بتلائی اے کہ شمال مشرقی قبیلے پختو تے جنوب مغربی قبیلے پشتو بولدے نيں۔ دونے دے درمیان وچ حد فاضل شرقاً و غرباً اٹک دے جنوب وچ دریائے سندھ تو‏ں کوہاٹ تے وادی میراں زئی نال ہُندی ہوئی تل تک، اوتھ‏ے تو‏ں دریائے کرم دے جنوب وچ ہریوب تے درہ شترگردن تک چلی گئی ا‏‏ے۔ اس حد دے شمال مشرق وچ پختو بولی جاندی اے تے ایہ قبیلے دیر، سوات، بنیڑ تے باجور د‏‏ی بولی ا‏‏ے۔ اس حد دے جنوب مغرب وچ جو قبیلے پشتو بولدے نيں، انہاں وچ خٹک، درانی تے نیڑے قریب (جلال آباد دے کچھ لوکاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے) خوست، وزیرستان دے سارے قبیلے بناں، ڈیرہ جات دے قبیلے تے ژوب تے بلوچستان دے دوسرے علاقے وی جو قندھار دے نیڑے واقع نيں پشتو بولدے نيں۔
جغرافیائی تقسیم
پاکستان وچ پشتو بولنے والے زیادہ تر پاکستان دے مغربی علاقےآں جداں صوبہ خیبر پختونخوا، وفاق دے زیرِ انتظام قبائلی علاقہ جات تے بلوچستان وچ نيں۔ اس دے علاوہ پشتو بولنے والے گروہ سندھ دے وڈے شہراں جداں حیدرآباد تے کراچی وچ وی آباد نيں بلکہ سب تو‏ں زیادہ جے پشتو کسی شہر وچ بولی جاندی اے تاں اوہ کراچی اے جتھ‏ے پشاو‏ر تو‏ں وی زیادہ لوک پشتو بولدے نيں، کراچی وچ 7 ملین پشتو متکلمین آباد نيں۔ اسی طرح پاکستان دے صوبہ پنجاب وچ پشتو بولنے والے افراد میانوالی،اٹک ،ڈیرہ غازی خان تے شمال مغربی پنجاب دے ہور علاقےآں وچ آباد نيں تے صوبائی راجگڑھ لاہور وچ بهی پشتو بولنے والے نيں۔
اک پشتو بجھارت
لاندے اوبُہ دپاسے اور + پنجاب کئے کور پہ کور
چک 750 گ ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
سبولکشمی
ہور ویکھو
گٹھ:بھارت رتن لین والے گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:بھارت
افیم
افیم پوست دے بوٹے دے ڈوڈیاں دے سکے دد تے اوس توں بنن والی دوائی نوں کیندے نیں۔ افیم وچ 12٪ مارفین ہوندی اے جیھدے توں اک ہور نشے والی دوائی ہیروئن بندی اے۔ افیم بہت پرانے ویلیاں توں کھان پین، نشے تے دوائی لئی ورتی جارئی اے۔
ضلع آئیباستی
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
گلشن کمار
باہرلے جوڑ
گٹھ:۱۹۵۶ دے جم
نکور بادشاہت
نکور بادشاہت (Kingdom of Nekor) (بربر: Tageldit n Ennkur) اجوکے مراکش دے ريف علاقے چ اک چھوٹی سلطنت سی۔
دھوتھڑ
علاقے
جہانیاں تے بھلوال (سرگودھا) چ وی دھوتھڑاں دی کافی گنتی اے ۔
کپورتھلہ شہر دے لاگلے پنڈاں چ وی دھوتھڑاں دی کافی گنتی آباد اے ۔
فرڈتجوف نانسن
فرڈتجوف نانسن (10 اکتوبر 1861- 13 مئی 1930) اک ناروی کھوجی، سینسدان، انسان دوست تے نوبل انعام جتن والا سی۔ اوہنوں 1922 اچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
دلائی لاما
تبت چ بدھ مت دا سردار کاہن جیہڑا خدا دا مجسم اوتار خیال کیتا جاندا اے۔ جد کوئی لاما فوت ہون لگدا اے تاں اوہ اپنی وفات توں پہلاں ایہ ظاہر کر دیندا اے کہ اوہ اپنے آئندہ جنم چ کس گھرانے چ پیدا ہووے گا۔ ایہناں ہدایات دے پیش نظر اہل تبت بیان کر دہ خاندان دے نوزائدہ فرد نوں دلائی لاما دی مسند اقتدار اُتے بٹھا دیندے نیں۔ جد چین نے تبت تے قبضہ کیتا تاں دلائی لاما ہندوستان چ آ کے پناہ گزین ہوگیا۔ پر اک دوسرا مذہبی پیشوا پنجن لاما اوتھے ای اے۔
آری
حوالے
گٹھ:اوزار
519ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:510ھ دی دہائی
فرٹز پریگل
فرٹز پریگل (3 ستمبر 1869 -14 جولائی 1954) اک آسٹرین کیمسٹ سی۔ اوہنوں 1923 دا کیمسٹری دا نوبل انعام کوانٹیٹیٹو اورگینک مائکروانیلیسس وچ دتا گیا۔
ارونا آصف علی
ہندوستانی تحریک آزادی دے نال ابتدائی وابستگی
1932 وچ انہاں نو‏ں تہاڑ جیل وچ قید رکھیا گیا جتھے انہاں نے بھکھ ہڑتال شروع ک‏ر ک‏ے سیاسی قیدیاں دے نال ناروا سلوک دے خلاف احتجاج کيتا۔ اس د‏ی کوششاں دے نتیجے وچ تہاڑ جیل دے حالات وچ بہتری آئی لیکن اسنو‏ں امبالہ منتقل کر دتا گیا تے اسنو‏ں قید تنہائی دا نشانہ بنایا گیا۔ رہائی دے بعد اوہ سیاسی طور اُتے زیادہ فعال نئيں سن، لیکن 1942 دے آخر وچ ، اس نے زیر زمین تحریک وچ حصہ لیا۔ اوہ اس وچ سرگرم سی۔
ہندوستان چھڈو تحریک دے دوران عروج اُتے
ان دے ناں اُتے گرفتاری دا وارنٹ جاری کيتا گیا لیکن اوہ گرفتاری تو‏ں بچنے دے لئی زیر زمین چلی گئياں تے 1942 وچ زیر زمین تحریک شروع کيتی۔ اس د‏ی جائیداد ضبط ک‏ر ک‏ے بیچ دتی گئی۔ اس دوران، اس نے رام منوہر لوہیا دے نال مل ک‏ے کانگریس پارٹی دے ماہانہ میگزین ' انقلاب ' نو‏‏ں وی ایڈٹ کيتا۔ 1944 دے اک شمارے وچ ، اس نے نوجواناں نو‏‏ں تشدد تے عدم تشدد دے بارے وچ فضول بحثاں نو‏‏ں بھُل کر انقلاب وچ شام‏ل ہونے دے لئی کہیا۔ جے پرکاش نرائن تے ارونا آصف علی جداں رہنماواں نو‏‏ں "گاندھی دے سیاسی بچے لیکن کارل مارکس دے حالیہ طالب علم" دے طور اُتے بیان کيتا گیا۔ حکومت نے اس د‏ی گرفتاری دے لئی 5000 روپے انعام دا اعلان کيتا۔ اوہ بیمار ہوگئياں تے دہلی دے قرول باغ وچ ڈاکٹر جوشی دے اسپتال وچ کچھ عرصے تک چھپی رہیاں۔ مہاتما گاندھی نے اسنو‏ں ہتھ تو‏ں لکھیا ہويا اک نوٹ بھیجیا کہ اوہ چھپ کر باہر آجاواں تے خود نو‏‏ں سپرد کر دیؤ – کیونجے اس دا مشن پورا ہو گیا سی تے اوہ انعام د‏‏ی رقم نو‏‏ں ہریجن کاز دے لئی استعمال کر سکدیاں سن۔ پر، 1946 وچ انہاں دے خلاف وارنٹ واپس لینے دے بعد ہی اوہ روپوش ہو ک‏ے باہر آئی سن۔ اس نے مہاتما دے اس نوٹ نو‏‏ں قیمتی بنایا تے اس نے اس دے ڈرائنگ روم نو‏‏ں سجا دتا۔ پر، اسنو‏ں جہازیاں د‏‏ی بغاوت د‏‏ی حمایت دے لئی گاندھی د‏‏ی تنقید دا وی سامنا کرنا پيا، اک ایسی تحریک جسنو‏ں اس نے اک ایداں دے وقت وچ ہندوواں تے مسلماناں نو‏‏ں متحد کرنے والے واحد سب تو‏ں وڈے عنصر دے طور اُتے دیکھیا جو پاکستان د‏‏ی تحریک دا عروج سی۔
520ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:520ھ دی دہائی
چک 755 گ ب
چک 755 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل پیرمحل دا اک پنڈ اے ۔
بھیمسین جوشی
بھیمسین جوشی (1922-2011) ہندستان دی کلاسیکی گانے گان چ اک وڈا ناں اے۔
ضلع کابادز
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
رابرٹ کوخ انسٹیٹیوٹ
رابرٹ کوخ انسٹیٹیوٹ جرمنی دا اک ادارہ اے جیہڑا روگاں نوں روکن تے اوناں توں بچن لی بنایا گیا اے۔ اے برلن چ اے۔ اینوں 1891 چ رابرٹ کوخ نے بنایا۔ اے ہو دو ورے مکروں جرمن سرکار نوں کینسر بارے رپورٹ دیندا اے۔ سواین فلو توں بچن بارے وی اینے لوکاں نوں جانکاری دتی۔
ولیم بٹلر ییٹس
ولیم بٹلر ییٹس (13 جون 1865 - 28 جنوری 1939) اک آئرش شاعر سی۔ اوہنوں 1923 اچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
چراغ اعوان
شعری نمونہ
وقت صبح پربھات نورانی، پڑھیا ویاہ ممتازی۔ ملّ کھرے کھن ملّ پھٹے تن، خان سیال نیازی۔
روی شنکر
اپٹا اتے کامریڈ روبودا
اپنے اپٹا دے دناں دی بہت شروعات وچّ روی شنکر دا اک دیرپا یوگدان اقبال دے ترانے 'سارے جہاں سے اچھا ہندوستاں ہمارا، ہمارا'نوں دتا سنگیت سی۔ اس گھٹنا دا پریتی سرکار، جو ادوں ممبئی وچّ اندھیری وچلے اپٹا کمیون وچّ اک پورنکالی کلاکار اتے بھاکپا ورکر وجوں کم کردی سی اتے ہن 90 سال دی ہے اسنے اک انٹرویو وچّ دسیا ہے: "1945 وچّ، جدوں پنڈت جی ملاڈ وچّ رہندے سن، اپٹا نے اسنوں 'سارے جہاں سے اچھا ہندوستاں ہمارا' لئی سنگیت دین لئی انورودھ کیتا۔ روبودا، جس ناں نال اسیں اوہناں نوں پکاردے ہندے سی، ترت منّ گئے۔ میں اس دے اپارٹمینٹ گئی۔ اوہناں ستار اتے گیت چھیڑ لیا اتے مینوں نال نال گاؤن لئی کیہا۔ میں گاؤنا سکھ لیا اتے اندھیری وچّ کمیون واپس آ کے سبھ دے ساہمنے ایہہ گایا۔ ہر کوئی منتر مگدھ سی اتے میرے توں سکھن لئی پریرت ہو گیا سی۔ ادوں توں ایہہ کسے وی اپٹا پروگرام لئی شروعاتی گیت بن گیا۔ اجکلھ، ایہہ گیت ساڈے لئی سامبھنیوگ قیمتی خزانہ ہے، جسدے لئی سہرا رویشنکر نوں جاندا ہے۔"
سفید بونا
جسامت
سورج دے مقابلے وچ ساڈی زمین دا نصف قطر 0.009 ا‏‏ے۔ کمیت دے اعتبار تو‏ں سورج ساڈی زمین تو‏ں 3.3 لکھ گنا وڈا اے جدو‏ں کہ قطر دے لحاظ تو‏ں 110 گنا وڈا ا‏‏ے۔
کیتا ہر ستارہ سفید بونا بن سکدا اے ؟
ہر ستارے دے مرکز وچ ہلدے ایٹماں دے آپس وچ جڑ جانے دا عمل جاری ہُندا اے جسنو‏ں fusion کہندے نيں۔ فیوزن دی وجہ تو‏ں ستارےآں دے مرکز وچ بے پناہ حرارت پیدا ہُندی اے تے ستارے دی گیساں گرم ہو ک‏ے پھیلتی نيں جس تو‏ں ستارے دی جسامت وچ اضافہ ہُندا ا‏‏ے۔ ستارے دی کشش ثقل یعنی gravity ستارے دی گیساں نو‏‏ں پھیلنے تو‏ں روکنے دی کوشش کردی اے تے انہاں دونے قوتاں دا توازن ستارے دی جسا مت نو‏‏ں سہارے رکھدا ا‏‏ے۔ thumb|اک مصور دی نظر تو‏ں اک سفید بونے ستارے دا بوڑھا ہونا.
پاکستانی پنجابی ساہت دی اتہاسکاری
سجرے پھلّ-انیس ناگی
ایہہ 1959 وچ شائع پاکستانی پنجابی شاعراں دیاں رچناواں دا مجموعہ اے جس دے انت اتے اڈیٹر نے کتاب وچ شامل بارے جان-پچھان دتی اے، خاص تور اُتے شاعراں دے سوچ وچار تے کلا دا چرچہ کیتا گیا اے۔
منی بیگم
منی بیگم اک پاکستانی غزل گان والی اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:زندہ لوک
مرزا فرحت اللہ بیگ
وفات
مرزا فرحت اللہ بیگ دا انتقال 27 اپریل 1947ء وچ حیدرآباد بھارت وچ ہويا۔ تدفین قبرستان تھگی جیل مسجد، حیدر آباد دکن وچ کيتی گئی۔
سلام
Australopithecus afarensis
بابو رجب علی
بابو رجب علی  بابو جی دے ناں نال وی جانے جاندے نیں۔ سارے پنجاب تے خاص کر پنجاب دے علاقے مالوے دے اک اگھے پنجابی کویشر سن۔ اوہناں نوں کویشری دا بادشاہ کہیا جاندا اے۔ 6 مئی 1979 نوں چک 32 ضلع اوکاڑا ، لہندے پنجاب وچ فوت ہوئے۔
سلاد
سلاد ہلکے گرم علاقیاں چ ورے دے ورے ہون آلا بوٹا اے۔ ایدے پتے اینج ای روٹی نال کھادے جاندے نیں۔ سلاد نوں پہلی واری پرانے مصر وج اگایا گیا۔
بابو رجب علی
مڈھلی زندگی
بابو رجب علی نے نیڑلے پنڈ بمبیہا توں مڈھلی سکھیا حاصل کیتی تے فیر 1912 وچ برجندرا ہائی سکول فریدکوٹ توں دسویں پاس کیتی۔ اوہ چنگے اتھلیٹ تے فٹ بال کھلاڑی سن تے اپنے سکول دی کرکٹ ٹیم دے کپتان وی سن۔ بعد وچ اوہناں نے گجرات ضلعے دے اک انجنیرنگ سکول توں سول انجنیئرنگ کیتی جیہنوں اوس ویلے پنجاب اوورسیئری کہیا جاندا سی تے پنجاب دے  محکما نہر وچ اوورسیئر دی نوکری کیتی۔
باوا بدھ سنگھ
بمبیہا بول
باوا بدھ سنگھ دوارا رچت پستک بمبیہا بول وچ مدھکالی کویتا دی ونڈ نوں تنّ بھاگاں وچ ونڈیا ہے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ادب گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی لوک
کیپلر مشن
کیپلر مشن ناسا دی خلائی رصدگاہ اے ، جسنوں دوجے تارےآں دے گرد گھمن آلے زمین ورگے پاندھی لبھن لئی ڈیزائن کیتا گیا اے ۔ اس خلائی گڈی نوں 7 مارچ 2009ء چ خلا چ چھڈیا گیا ۔ گھٹو گھٹ ساڈھے 3 سال دے پلان کیتے گئے مشن جیون ، کیپلر اک مختص کیتے گئے علاقے چ 1 لکھ 45 ہزار تارےآں دا ناسا دے بنائے گئے فوٹومیٹر نوں ورتدے ہوئے لگاتار مشاہدہ کرے گا ۔ اینہاں مشاہدےآں توں اکٹھا کیتا گیا ڈیٹا پریوڈک فلکچوئیشنز لبھن لئی اینالائز کیتا جائے گا ، جس راہیں سورجی نظام دے باہر سیارےآں دا پتا لایا جائے گا ۔
آلھݨے دی اڈاݨ
آلھݨے دی اڈاݨ اک پنجابی ناول اے۔ ایہہ نچھتر سنگھ براڑ دا لکھیا ہویا اے۔ اسدا پبلشر چیتنا پرکاشن، لدھیانہ اے۔ نچھتر سنگھ براڑ دا ایہہ تیجا ناول اے۔ اس توں پہلاں اوہ کہڑی رتے آئے اتے چٹھیاں دی سزا دو ناول لکھ چکے ہن۔
مالے جزیرا نما
جزیرا نما دے مقامی لوک اورنگ اسلی تے مالائی نیں، جو آسٹرونیشیائی لوک نیں۔
ضلع عثمانیہ
ضلع عثمانیہ ترکی دے صوبہ عثمانیہ دا اک ضلع اے۔
بلیو ٹوتھ
بلیو ٹوتھ اک اوپن وائرلیس ٹیکنالوجی اے ، جہڑی نکے فاصلے توں اک آلے توں دوجے چ ڈیٹا ایکسچینج لئی ورتی جاندی اے ، جہڑی حفاظت دے اچے لیول تے پرسنل ایریا نیٹ ورک قائم کردی اے ۔ اسنوں ٹیلی کام دی کمپنی ایرکسن نے 1994ء چ ایجاد کیتا ۔ کج کل بلیو ٹوتھ نوں بلیو ٹوتھ سپیشل انٹریسٹ گروپ مینیج کر رہیا اے ۔
رچرڈ ایڈالف سگمونڈی
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے گٹھ:کیمسٹری گرو
سلطان احمد مسجد
سلطان احمد مسیت استمبول ترکی چ واقعہ اے۔ اینوں نیلی مسجد وی کہندے نیں۔ اے ترکی دی قومی مسجد وی اکھواندی اے۔ اے ترک سلطان احمد I دے ویلے وچ 1609 توں لے کے 1616 دے وشکار بنائی گئی۔ سلطان احمد I اس مسجد دے نال ہی دبیا ہویا اے۔ ایدے اندر نیلی ٹائلاں دا کم بہت زیادہ اے جیدی وجہ توں اے نیلی مسجد کہلاندی اے۔
لکشمی سہگل
جیون
ڈاکٹر لکشمی سہگل دا جم 1914 وچّ اک تامل ٹبر ’چ ہویا اتے اوہناں نے مدراس میڈکل کالج ولوں میڈکل دی سکھیا لئی، پھر اوہ سنگاپور چلی گئی۔ دوجی وڈی لڑائی دوران جدوں جاپانی فوج نے سنگاپور وچّ برطانوی فوج تے حملہ کیتا تاں لکشمی سہگل سبھاش چندر بوس دی آزاد ہند فوج ’چ شامل ہو گئی سی۔
یاروسلاول
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
اسٹن چیمبرلین
اسٹن چیمبرلین (16 اکتوبر 1863 - 17 مارچ 1937) اک برطانوی سیاسی گرو سی۔ اوہنوں 1925 اچ چارلز ڈاز نال امن دا نوبل انعام دتا گیا۔
لوݨا پہاڑی دھارا
ایہ پہاڑی سِلسلا 5۔5 کروڑ ورھے پہلاں انڈین پلیٹ دے یوریشین پلیٹ نال ٹکرون نال بݨیا۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا گٹھ:پاکستان دے پربت دھارے گٹھ:پنجاب دے پہاڑ گٹھ:پہاڑی سلسلے
رسالپور
باہرلے جوڑ
گٹھ:خیبر دے شہر گٹھ:خیبر دے آباد تھاں
ملینیئم پارک
ملینیئم پارک شکاگو، امریکہ وچ اک پارک اے۔ ایہ شہر نال جھیل مشیگن دے کنڈے تے 24.5 ایکڑ (99,000 مربع میٹر) تے پھیلیا ہویا اے۔ ایہ پارک نویں ہزارۓ دے مڈھ دی یاد وج بنایا گیا اے۔
526ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:520ھ دی دہائی
ضلع ٹوپراککالے
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
ترکھا مانگابے
ترکھا مانگابے پرانی دنیا دے باندراں دے ٹبر دا اک باندر اے۔
کرنیل سنگھ پارس
کرنیل سنگھ پارس (28 جون 1916–28 فروری 2009) اک اُگھے پنجابی کویشر سن۔  ایہناں نوں باپو کرنیل سنگھ دے ناں نال وی یاد کیتا جاندا ہے۔ 1985 وچّ بھاشا وبھاگ پنجاب نے ایہناں نوں شرومنی کویشر پرسکار نال سنمانت کیتا۔ ایہہ اُگھے پنجابی گائیک اتے اداکار ہربھجن مان دے استاد  اتے دادا-سہرا سن۔
ارکٹسک
حوالہ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
دہستان دہکویه
ایہ ایران دے صوبہ فارس دے ضلعے شہرستان لارستان دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
527ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:520ھ دی دہائی
انگولی ٹالاپوءن
گٹھ:پرانی دنیا دے باندر
ضلع کاملیہمشن
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
چک 755 گ ب ٹبہ سلطان
چک 755 گ ب  ٹبہ سلطان ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل پیرمحل دا اک پنڈ اے ۔
لوہا کُٹ
ناٹک دے پاتر
ناٹک دے ہیٹھ لکھے پاتر ہن، جویں-
529ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:520ھ دی دہائی
سعودی عرب
تریخ
سعودی ریاست دا ظہور تقریباً 1750ء وچ عرب دے وسط تو‏ں شروع ہويا جدو‏ں اک مقامی رہنما محمد بن سعود معروف اسلامی شخصیت اورمحمد بن عبدالوہاب دے نال مل ک‏ے اک نويں سیاسی قوت دے طور اُتے ابھرے ۔ thumb|سجے|200px|سعودی ریاست مختلف ادوار وچ اگلے ڈیڑھ سو سال وچ آل سعود د‏‏ی قسمت دا ستارہ طلوع و غروب ہُندا رہیا جس دے دوران جزیرہ نما عرب اُتے تسلط دے لئی انہاں دے مصر، سلطنت عثمانیہ تے ہور عرب خانداناں تو‏ں تصادم ہوئے ۔ بعد وچ سعودی ریاست دا باقاعدہ قیام شاہ عبدالعزیز السعود دے ہتھو‏ں عمل وچ آیا۔
سیاست
سعودی عرب تے شائی راج اے۔ دیس تے سعود ٹبر دا راج اے۔ شریعت تے 1992 وچ بنایا گیا سعودی مڈھلا قنون دیے تے لاگو اے۔ ایتھے کدے سرکار بنان لئی چوناں نہیں ہویاں۔
قانون سازی وزراء د‏‏ی کونسل عمل وچ لاندی اے جو لازمی طور اُتے شریعت اسلامی تو‏ں مطابقت رکھدی ہوئے۔ عدالت شرعی نظام د‏‏ی پابند نيں جنہاں دے قاضیاں دا تقرر اعلیٰ عدالدی کونسل د‏‏ی سفارش اُتے بادشاہ عمل وچ لاندا اے ۔
تعلیم
سعودی عرب وچ باقاعدہ بنیادی تعلیم دا آغاز 1930ء د‏‏ی دہائی وچ ہويا۔ 1945ء وچ شاہ عبدالعزیز السعود نے مملکت وچ اسکولاں دے قیام دے لئی اک جامع پروگرام دا آغاز کيتا۔ 6 سال بعد 1951ء وچ مملکت دے 226 اسکولاں وچ 29 ہزار 887 طالب علم زیر تعلیم سن ۔ 1954ء وچ وزارت تعلیم دا قیام عمل وچ آیا جس دے پہلے وزیر شہزادہ فہد بن عبدالعزیز بنے ۔ سعودی عرب د‏‏ی پہلی یونیورسٹی شاہ سعود یونیورسٹی 1957ء وچ ریاض وچ قائم ہوئی۔
نقفل و حمل
ملک بھر وچ اک بہترین آوا جائی دا نظام قائم ا‏‏ے۔ سعودی عرب حکومت ماضی وچ شارعی نظام دے استعمال کیت‏‏ی حوصلہ افزائی کردی رہی اے کیو‏ں کہ اوتھ‏ے پیٹرول د‏‏ی قیمت باقی دنیا دے مقابلے وچ سب کم رہی ا‏‏ے۔ فروری 2018ء وچ اعلان کيتا گیا کہ، سعودی عرب د‏‏ی چار اہ‏م موٹر ویز اُتے رفتار وچ بہتری لیائی جائے گی تے اسنو‏ں 12 کلو میٹر فی گھنٹہ تو‏ں 140 کلو میٹر فی گھنٹہ تک پہنچیا دتا جائے گا۔ اس منصوبے وچ مکہ- مدینہ، یاض - دمام، ریاض-جاسم تے آخر وچ رياض- طائف موٹر ویز شامل نيں۔ ملک وچ اک ترقی پزیر بحری آوا جائی دا نظام اے جو بنیادی طور اُتے پیٹروکیمیکل د‏‏ی آوا جائی د‏‏ی سہولت دے لئی تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ سعودی پورٹ اتھارتی انہاں بحری کارروائیاں د‏‏ی نگرانی کردی اے، ایہ ادارہ ملک وچ بندرگاہاں دے انتظام دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ شاہراہاں و ہوائی سفر اُتے زیادہ انحصار کرنے دے نتیجے وچ ، سعودی عرب وچ ریل آوا جائی وچ دوسرے ذرائع د‏‏ی طرح سرمایہ کاری نئيں ہوئی۔ البتہ، ہن ملک دے ریلوے دے بنیادی ڈھانچے وچ توسیع د‏‏ی منصوبہ بندی کيتی گئی ا‏‏ے۔
سقوط غرناطہ
حوالے
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین دی تریخ گٹھ:سپین دیاں بادشاہتاں گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:عرب گٹھ:جنگاں گٹھ:یورپ گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:تریخ گٹھ:اندلس
ضلع فندیکلی
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
سپیشل رلیٹیوٹی
جویں گیلیلیئن رلیٹیوٹی نوں ہن سپیشل رلیٹیوٹی دی اک سمیپتا دے طور تے لیا جاندا ہے جو کہ گھٹّ سپیڈاں اتے پروانت ہے، اوسے طرحاں سپیشل رلیٹیوٹی نوں جنرل رلیٹیوٹی دی اک نیڑے دی سنکھیپتا دے طور تے لیا جاندا ہے جو کمزور گریویٹیشنل پھیلڈاں لئی پروانت ہے، یانِ کہ، ضرورت جنے چھوٹے پیمانے اتے ستنتر گراوٹ دیاں شرطاں وچّ پروانت ہے۔ جتھے جنرل رلیٹیوٹی سپیسٹائیم دے جیؤمیٹرک کرویچر دے روپ وچّ گریویٹیشنل پربھاواں نوں پرستت کرن دے لئی، غیر-یوکلڈن جیؤمیٹری (ریکھاگنت) نال سہویوگ کردی ہے، اتھے سپیشل رلیٹیوٹی منکووسکی سپیس دے نام نال جانی جان والی فلیٹ سپیس تکّ سیمت ہے۔ اک ستھانک طور تے لورینٹز ستھر فریم جو سپیشل رلیٹیوٹی دی پالنا کردی ہووے، کافی سوخم پیمانے اتے پربھاشت کیتی جا سکدی ہے، اتھوں تکّ کہ کروڈ سپیسٹائیم وچّ وی پربھاشت کیتی جا سکدی ہے۔
سوے-سدھ پرمان
٭ رلیٹیوٹی دا سدھانت – جہناں سدھانتاں راہیں بھوتکی سسٹماں وچّ اوستھاواں تبدیل ہندیاں ہن، اوہ سدھانت بدلدے نہیں ہن، چاہے ایہہ اوستھاواں دیاں تبدیلیاں اک دوجے دے ساپیکھک اکسار بدلدی گتی ادھین گتی شیل دو سسٹماں وچوں اک جاں دوجے ولّ اشارہ کرن۔
اسطراں سپیشل رلیٹیوٹی دے بہت سارے اجوکے علاج اسدا ادھار برہمنڈی لورینٹز کوویریئنس دے اکو سوے-سدھ پرمان، جاں اسدے سامان ہی، منکووسکی سپیسٹائیم دے، اکو سوے-سدھ پرمان تے بناؤندے ہن۔
پرکاش دی سپیڈ دی ستھرتا نوں لئے وگویر رلیٹیوٹی دے سدھانت توں (یانِ کہ، سپیس دی آئیسوٹروپی اتے سپیشل رلیٹیوٹی دے سدھانت راہیں پربھاشت سمٹری ورتدے ہوئے) دکھایا جا سکدا ہے کہ انرشیئل فریماں درمیان سپیسٹائیم پرورتن یونکلڈن، گیلیلیئن ہندے ہن جاں لورینٹزیئن وچوں کوئی وی ہندے ہن۔ لورینٹزیئن کیس وچّ، تلناتمک انترال والیاں گلابانتاں پراپت کیتیاں جا سکدیاں ہن اتے اک نشچت سیمت سپیڈ دی حد پراپت کیتی جا سکدی ہے۔ پریوگ سجھاؤندے ہن کہ ایہہ سپیڈ ویکمّ وچّ پرکاش دی سپیڈ ہندی ہے۔
گنتک بنتر
سگنیچر اوس چنہ ولّ اشارہ کردا ہے جو منکووسکی اندرونی گننپھل پیدا کردا ہے جدوں ترک تے طور تے ادھار ویکٹراں دے روپ وچّ سپیس اتے ٹائم دتے ہوئے ہون۔ عامَ طور تے، گنت شاستری اتے جنرل رلیٹیوٹی وشیشک (−،+،+،+) سگنیچر نوں ترجیح دندے ہن جدونکھ بھوتک وگیانی (+،−،−،−) سگنیچر نوں پسند کردے ہن۔ پہلے طریقے دے سگنیچر (شدھ سپیس ویکٹر پوزیٹو “نورم-سکئیرڈ” سرجدے ہن) لئی ترک غیر-ساپیکھک حد c → ∞ نال سبندھت یوکلڈن کیس توں نرنترتا شامل کردے ہن۔ بعد والے سگنیچر (شدھ سپیس ویکٹر نیگٹو “نورم-سکئیرڈ” سرجدے ہن) لئی ترکاں وچّ بھوتک وگیان وچّ ہور طریقیاں نال سرو-ویاپک گھٹاؤ دے چناں دا مکّ جانا شامل ہے۔
سوڈو-یوکلڈن میٹرک سرو سدھارن نیم
جو
وچّ ویکٹر ہن، اتے M وچّ بندو p اتے سپرش سپیس ہے۔ خود M نال
سنکلپک پرمپرا دے طور تے، M وچّ ویکٹراں v نوں 4-ویکٹر کیہا جاندا ہے، جو بغیر نوکاں والے سنس سیرپھ اٹالک اکھراں وچّ لکھے جاندے ہن، نہ کہ یوکلڈن سیٹنگ مطابق بولڈپھیس v دی طرحاں۔ بعد والا چنہ عامَ طور تے اک 4-ویکٹر دے 3-ویکٹر حصے لئی راکھواں رکھیا جاندا ہے۔
پریبھاشا
اک ویکٹر e اک یونٹ ویکٹر کیہا جاندا ہے جیکر  η(e، e) = �1 ہووے۔ پرسپر اؤرتھوگنل (سمکون) یونٹ ویکٹراں نال بنے M لئی اک بیسس (ادھار) نوں اؤرتھونورمل بیسس کیہا جاندا ہے۔
سٹینڈرڈ بیسس
لکھیا جاندا ہے جتھے
نوں v دا ٹائیملائیک کمپونینٹ کیہا جاندا ہے جدونکھ باقی تنّ کمپونینٹاں نوں سپیشیئل کمپونینٹ (ستھانک حصے) کیہا جاندا ہے۔ کسے 4-ویکٹر دے سپیشیئل کمپونینٹاں نوں اک 3-ویکٹر
کسے ٹینجینٹ (سپرش) سپیس وچّ کسے ویکٹر دے کمپونینٹ ہون، تاں
η&#x266F؛
کارناتمک بنتر
ویکٹراں v = (ct، x، y، z) = (ct، r) نوں
حوالے
گٹھ:فزکس گٹھ:سائنس
گرازیا ڈیلیڈا
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ہربھجن مان
مان نے اُگھے کویشر کرنیل سنگھ پارس "رامووالیا" توں سنگیت دی سکھیا لئی اتے 1980-81 وچ اپنی گائیکی دی شروعات کیتی۔
دهستان حسن‌آباد
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ فارس  چ اے ۔
کھیڈ گیت
تھال
“پنجابی جیون جاچ وچّ بال اوستھا وچّ بہت ساریاں کھیڈاں اتے اوہناں نال پرچلت لوک گیت کڑیاں منڈیاں دے اکو جہے ہی ہندے ہن ۔ پر کجھ کھیڈاں دو گیت وبھنّ ہن جویں کڑیاں دا تال پاؤنا اک وکولتری کھیڈ ہے ۔ جہناں وچّ بڑے چاء بھاوَ پرچے لوک کاوَ بولاں دا اچارن بڑی لے مئی رس بھرپور بولی وچّ کیتا جاندا ہے ۔” “تھال چھوٹیاں کڑیاں دے اوہ کھیڈ گیت ہن جو گیند، کھدو جاں پنج گیٹڑا کھیڈدیاں ہوئیاں اچاردیاں ہن ۔” ایہناں گیتاں وچّ آخری لائن توں نویں لائن شروع ہندی ہے ۔ “ اس وچّ ویر بھابو پرتی چاء، امنگاں دا اظہار پرستت ہندا ہے جویں: کوٹھے اتے گنا، میرا ویر لما بھابو میری پتلی، نکّ جہدے مچھلی مچھلی تے میں نہاؤن چلیاں پپل ہیٹھ لنڈا پپل ڈھیہہ پیا مچھلی آ گئی ہیٹھ مچھلی دے دو مامے آئے میرا آیا جیٹھ جیٹھ دی میں روٹی پکائی نال ردھیاں توریاں جیون بھراواں دیاں جوڑیاں آل مال پورا ہویا تھال ۔ ”
انگلا پتنگلا
ایہہ چھوٹے بچیاں دی بڑی منورنجک کھیڈ ہے ۔ اس وچّ ستّ اٹھ توں ویہہ پنجھی تک بچے حصہ لے سکدے ہن ۔ کسے قسم دی کھیڈ سامان دی لوڑ نہیں ہندی ۔ گر دے وہرے جاں کھلھی جگہ تے اس نوں کھیڈیا جا سکدا ہے ۔ سارے بچے اکٹھے ہو کے اک گول گھیرا بنا کے بیٹھ جاندے ہن اتے سارے بچے رل کے بولدے ہن: انگلا پتنگلا بھائی میرا جنگلا چڑیاں نے چوں چوں لایا ای اٹھ نی چیتن تیرا ویر ویاہیا ای انگلا پتنگلا ۔ اس اپرنت سارے بچے اک دوجے دیاں بانہاں پھڑ کے گول گھیرا بنا کے گھمدے ہن ۔ نال نال بولدے ہن: گڈا بھریا مرچاں دا، مرچاں دا میں تے بھابو کٹن لگیاں مینوں آئی نچھّ نچھّ بابا نچھّ، نچھّ بابا نچھّ ۔ سارے بچے جھوٹھی موٹھی دیاں نچھاں ماردے ہن اتے نال نال ہسّ ہسّ کے لوٹ پوٹ ہندے ہن ۔
ککلی
ایہہ پنجاب دیاں کڑیاں دی حرمن پیاری کھیڈ ہے ۔ اس کھیڈ لئی کوئی سامان جاں کھلھے گراؤنڈ دی لوڑ نہیں پیندی ۔ اس کھیڈ دا سماں وی کوئی نشچت نہیں جدوں مرضی چاہن کڑیاں اس کھیڈ دا انند مان سکدیاں ہن ۔ اس نوں لوک-گیتاں وچّ وی گنیا جاندا ہے جویں: ککلی کلیر دی، پگّ میرے ویر دی دپٹہ میرے بھائی دا، پھٹے منہ جوائی دا گئی ساں میں گنگا چڑھا لیائی ونگاں اسمانی میرا گھگرا، میں کہڑی کلی ٹنگاں نی میں اس کلی ٹنگاں، نی میں اس کلی ٹنگاں ککلی کلیر دی پگّ میرے ویر دی ۔
تیرا میرا میل نہیں
ایہہ بچیاں دی حرمن پیاری کھیڈ ہے ۔ کڑیاں اس نوں بڑے شوق نال کھیڈدیاں ہن ۔ اس وچّ کڑیاں اک پاسے ہو کے کھڑ جاندیاں ہن اتے دائی والی اک پاسے ۔ ساریاں لڑکیاں اکٹھیاں بولدیاں ہن ۔ ایس گلی آ جا دائی والی کڑی: ایس گلی ہنیرا لڑکیاں: لیمپ لے کے آ جا دائی والی لڑکی: لیمپ میرا ٹٹا فٹا لڑکیاں: دیوا لے کے آ جا دائی والی: دیوے وچّ تیل نی ساریاں کڑیاں اکو آواز وچّ بولدیاں ہن ۔ تیرا میرا میل نی ۔
دائیا دہکڑے
ایہہ بچیاں دی حرمن پیاری کھیڈ ہے ۔ ایہہ گھر دے اندر ہی کھیڈی جاندی ہے ۔ پھر پگیا جاندا ہے اتے پھر دائی والا بچہ اچی آواز وچّ گاؤندا ہے: لکّ چھپ جانا مکئی دا دانہ راجے کی بیٹی آئی جے ۔ کئی وار بچے گال کڈھن ورگی ودھا وجوں وینگ اتے ترسکار دے ٹپیاں نوں ورتدے ہن ۔ پر کمال دی گلّ ایہہ ہے کہ بال منہاس اتے منورنجن نوں پھر وی اکھوں اوہلے نہیں کردا ۔ اجیہے کی گیتک ٹپے میٹھی نہ دین والیاں لئی بچے موقعے دی موقعے وی سرج لیندے ہن: 1.ساڈی پتّ دبنا، گھر دے چوہے چبنا اک چوہا رہِ گیا، سپاہی پھڑ کے لے گیا سپاہی ماری اٹّ بھاویں رو بھاویں پٹّ ۔ 2. بھجی آئی کالی گاں گاں نے دتا وچھا وچھے نے ماریا ڈھڈّ چوہا وڑیا کھڈّ ساڈی میٹی دبنا کھیڈ وچوں کڈھنا ۔ اویں ہی باندر کلا کھیڈ وچّ ہاریا منڈا جتیاں کھان توں پہلاں اچی بولدا ہے: چمّ دیاں روٹیاں چچڑاں دی دال آؤ بائی کھا لؤ سواداں دے نال ۔
صوبہ اپولیا
اپولیا اٹلی دا اک تھاں اے۔
کیمپبل باندر
کیمپبل باندر پرانی دنیا دے باندراں دے ٹبر دا اک باندر اے۔
سہاگا
سہاگہ وائی بیجی دا اک اوزار اے جیہڑا ہل چلان مگروں مٹی نوں نرم کرن کھیت نوں پدھرا کرن تے بیاں نون زمین وچ دبن لئی ورتیا جاندا اے۔ ایہ 9 فٹ لما اک فٹ چورا تے ادھ فٹ موٹا ہوندا اے۔ ایدا وزن سوا دو من ہوندا اے تے پجھے ول اک لوۓ دی پتری سہاکے نوں کسن توں بچاں لئی لگی ہوندی اے جینون لپا کیندے نیں۔ ایہ ککر دی لکڑ دا ہوسکدا اے۔ سہاگے نوں کھچن لئی بلداں دی جوڑی چائیدی اے۔
چک 763 گ ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
لال کنانولا باندر
لال کنانولا باندر پرانی دنیا دے باندراں دے ٹبر دا اک باندر اے۔
چک 764 گ ب
چک 764 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل پیرمحل دا اک پنڈ اے ۔
متوپلانی
تخلیقات
متوپلانی د‏‏ی سب تو‏ں مشہور تخلیق رادھکا سانت ونم" (رادھا د‏‏ی خوشنودی) اے جس وچ ایسا معلوم ہُندا اے کہ انہاں نے اپنے جنسی تجربات نو‏‏ں شعری بولی وچ بیان کیتا ا‏‏ے۔
زیبا بختیار
زیبا بختیار (اردو: زيبا بختيار‎) اک پاکستانی فلم اتے ٹیلیوژن اداکارہ  اتے ڈریکٹر ہے۔ اسنے اپنی ٹیلیوژن کیریئر دی شروعات (پی.ٹی.وی.) پاکستانی ٹیلیوژن کارپوریشن توں ڈرامہ انارکلی (1988)کر کے کیتی۔ اس نے 1991 وچّ حنا(فلم) راہیں بالیوڈ وچّ اپنی پچھان بنائی۔ اس نے عدنان سمیع نال نکاح سمیں ایہہ بہت چرچہ وچّ رہی۔
پل دی لڑائی
لوہے دے پل د‏‏ی جنگ ۶۳۷ عیسوی وچ ]]Pgjxu djbrhبازنطینی فوج دے درمیان لڑی گئی ۔ اس جنگ دا ناں نیڑے دے نو محراب والے پتھر دے پل (جسنو‏ں جسر الحدید وی کہیا جاندا اے ) دریائے اورونٹیس اُتے پھیلا ہويا اے جس دے دروازے لوہے تو‏ں تراشے ہوئے سن ۔ ایہ شام دے صوبے وچ بازنطینیاں تے خلافت راشدین دے درمیان لڑی جانے والی آخری لڑائیاں وچو‏ں اک سی ۔ جنگ دے نتیجے وچ اس دے راجگڑھ دے زوال دے نال اس صوبے دا تقریباً مکمل الحاق خلافت راشدین وچ شام‏ل ہو گیا ۔
زیبا بختیار
نجی زندگی
زیبا دی ماں ٹرانسلونیا، جو برطانیہ دی شہری بنی۔
جندرا
جندرا تالے نوں وی کیندے نیں۔
اسکیپ ولاسٹی
فزکس (فزکس) وچ اسکیپ ولاسٹی (escape velocity)سے مراد اوہ کم تو‏ں کم رفتار ہُندی اے جسنو‏ں حاصل کرنے اُتے کوئی چیز سیارے یا ستارے دی کشش ثقل (gravity)کی گرفت توڑ کر آزاد ہو سکدی ا‏‏ے۔
بلیک ہول
کائنات دی سب تو‏ں زیادہ کمیت رکھنے والی چیز بلیک ہول ہُندے نيں جو ہر کہکشاں دے مرکز وچ پائے جاندے نيں تے انہاں دے گرد ارباں ستارے گردش کردے رہندے نيں۔ بلیک ہول بے انتہا وزنی ہونے دے باوجود انتہاَی چھوٹے ہُندے نيں تے اسی وجہ تو‏ں انہاں اُتے اسکیپ ولاسٹی فوٹون دی رفتار تو‏ں وی زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ یعنی روشنی ایتھ‏ے تو‏ں باہر نئيں نکل سکدی جس دی وجہ تو‏ں بلیک ہول کالے نظر آندے نيں یا نظر ہی نئيں آندے۔ اوہ واحد چیز جو بلیک ہول تو‏ں باہر نکل سکدی اے اوہ کشش ثقل (gravity) ا‏‏ے۔
سیاراں دا کرہ ہوائی
سورج دی سطح اُتے ٹمپریچر لگ بھگ 5500 ڈگری سینٹی گریڈ ہُندا اے لیکن سورج دی کمیت اِنّی زیادہ اے کہ اس ٹمپریچر اُتے وی ہائیڈروجن ایتھ‏ے تو‏ں فرار نئيں ہو سکدت‏ی۔
حوالے
گٹھ:خلیائی مہمات گٹھ:راکٹ گٹھ:فلکیات گٹھ:مدارات گٹھ:فزکس
کھرپا
کھرپے دا ہتھا لکڑ دا ہندا اے جہڑا لکوں تھوڑا اٹھواں ہندا اے جس وچ اسانی نال ہتھ دا پنجہ آ جاندا اے۔ کھرپے دا بلیڈ/پھل لوہے دی چدر دا ہندا اے جہڑا عام طور 'تے ۶ کُ انچ چوڑا تے ۷ کُ انچ لما ہندا اے۔ بلیڈ دا اگلا حصہ تکھا ہندا اے۔ بلیڈ دے پچھلے حصے نوں لکڑ دے ہتھے نال ربٹاں/میکھاں لا کے جوڑیا جاندا اے۔ ایہہ میں عام کھرپے دی بنتر دسی اے۔ کھرپے اس نالوں وڈے سائیز وچ وی تے چھوٹے سائیز وچ وی بندے ہن۔ جس کھرپے دا پھل ۲/۳ کُ انچ چوڑا اتے ۶/۷ کُ انچ لمبا ہندا اے، اس نوں کھرپی کہندے ہن۔ کھرپے اتے کھرپیاں دی بنتر کئی قسم دی ہندی اے۔
جونسٹن دا مانگابے
جونسٹن دا مانگابے پرانی دنیا دے باندراں دے ٹبر دا اک باندر اے۔
دہستان سیگار
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ فارس  چ اے ۔
سراں دے سوداگر
سراں دے سوداگر کتاب اقبال ماہل ولوں لکھیاں گئیاں اے۔ ایہہ کتاب چیتنا پبلشرز لدھیانہ ، پنجابی بھون لدھیانہ ولوں شائع کیتی گئی اے۔ اس دا اشاعتاں ورھا 2014 اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی شاعری
چک 765 گ ب اڈا غازی آباد
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
ضلع سوراب
گٹھ:بلوچستان دے ضلعے گٹھ:پاکستان دے ضلعے
محمد علی عمری
وفات
20 صفر 1432 ق وچ 105 سال د‏‏ی عمر وچ شیخ محمد علی العمری د‏‏ی وفات ہوئی تے انہاں نو‏ں قبرستان جنت البقیع وچ دفن کیتا گیا۔ انہاں د‏‏ی تدفین وچ آیت اللہ خامنہ ای د‏‏ی طرف تو‏ں اک وفد نے شرکت کيتی۔ بوہت سارے مراجع تقلید نے انہاں دے انتقال اُتے تعزیت‏ی خطوط دے ذریعہ تسلیت پیش کيتی۔
محمد مخدوم شاہ
ولادت
سید محمد مخدوم شاہ د‏‏ی ولادت 1273ھ وچ سوہاوہ شریف تحصیل دھیر کوٹ ضلع باغ آزاد کشمیر وچ ہوئی۔ آپ دے والد ماجد دا ناں سید علی شاہ سی۔
مزار و عرس
سید محمد مخدوم شاہ دے گھر دے بطرف مشرق اک کھلے میدان وچ آپ نو‏‏ں سپرد خاک کیتا گیا۔ روضہ شریف وچ پنج قبور ني‏‏‏‏ں۔ ان وچ اک آپ د‏‏ی دو بیٹےآں د‏‏ی تے دو پوتاں کيت‏یاں ناں۔ دوسرے اصحاب قبر حمید اللہ شاہ (پسر)، ہدایت اللہ شاہ (پسر)، شمشاد حسین شاہ (پوت‏ا) تے منور حسین شاہ (پوت‏ا) ني‏‏‏‏ں۔ آپ دا مزار دا سنگ بنیاد سردار عبد القیوم خان صدر آزاد کشمیر نے اپنے ہتھ تو‏ں رکھیا۔ آپ دا مزار پتھر تو‏ں بنیا ہویا اے جس اُتے پہلے گنبد سی لیکن بعد صرف ترچھی چھت ڈال دتی گئی۔
حوالے
گٹھ:صوفی سنت
ستندر سرتاج
ستندر سرتاج، پورا ناں ستندر پال سنگھ سینی، اک پنجابی گائیک تے کوی ہے۔ ستندر سرتاج دا جنم ضلع ہشیارپور دے اک پنڈ بجواڑا وچّ ہویا سی۔ سرتاج اک پنجابی گائیک، کوی اتے سنگیتکار ہے۔ سرتاج نے چنگیاں ایلبم نال لوکاں توں سنمان حاصل کیتا ہے، جویں "عبادت"، "چیرے والا سرتاج" اتے "افسانے سرتاج دے" ہن ۔ سرتاج نے دنیا دے وکھ وکھ دیساں وچّ لائیو شوٕ کیتے ہن ۔
پنجاب (بھارت)
پنجاب بارے
بھارت وچوں پنجاب وچ سبھ توں گھٹ غریبی در اے اتے بھارت سرکار ولوں تیار انکڑا ڈاٹا دے بنیاد اُتے اس نے سبتوں ودھیا کارگزاری دا انعام جتیا اے۔ حالانکہ، بھارتی جنآبادی دے 2.5% توں وی گھٹ پنجابیاں دا کھاتہ اے، اوہ بھارت وچ سبھ توں ودھ امیر دوڑاں وچوں اک ہن۔ اوہناں دی متعلق انسان آمدن قومی اوسط توں دگنی اے۔
کھیتی باڑی پنجاب دا سبھ توں وڈا صنعت اے۔ دوسرے مکھ صنعتاں وچ سائنسی زریعاں، الیکٹریکل مال، مالی سیواواں، مشین ٹول، ٹیکسٹائیل، سلائی مشیناں، کھیڈاں دے سامان، سٹارچ، سیر سپاٹا، کھاد، سائیکلاں، کپڑے اتے پائین تیل اتے کھنڈ دی پروسیسنگ شامل ہن۔
قیام
پنجاب اتر-مغربی بھارت دا اک راج اے، جو وڈے پنجاب کھیت‍ر دا اک حصہ اے۔ اسدا دوسرا حصہ پاکستان وچ اے۔ اسدی سرحد اتر وچ جموں اتے کشمیر، اتر-مشرق وچ ہماچل پردیش، دکھن-مشرق وچ ہریانے، دکھن-پچھم وچ راجستھان اتے پچھم وچ پاکستانی پنجاب نال لگدی اے۔ اسدے مکھ شہر امرتسر، لدھیانہ، جالندھر، بٹھنڈہ، فروزپور، موہالی اتے پٹیالہ ہن اتے راجگڑھ چنڈی گڑھ اے۔ thumb
سپت-سندھو
ستاں دریاواں دی ایہہ دھرتی سپت-سندھو کہاؤندی سی۔ ویلے دے پھیر نال ایہہ وڈا صوبہ پنج-ندیاں وچ سمٹ کے پنج-ندج اکھوایا، جو مسلماناں دی آمد توں بعد ‘پنج-آبج’ بن گیا۔ سن 1947 عیسوی وچ ایہہ ڈھائی- ڈھائی ندیاں وچ ونڈیا گیا۔ لیہندے پنجاب دی جلدھارا حصے سیالکوٹ، لاہور تے منٹگمری دے ضلعے اتے بہاول پور دی ریاست آ گئے۔ پنجاب دے لوک-گیتاں وچ بولدی اتے عظیم شہادتاں نال جڑیا راوی وی ونڈیا گیا۔