cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گلی نک
گلی نک (Strepsirrhini) آگو مانس دیاں دو ٹولیاں وچوں اک اے۔ ایدے وچ آن والے سنگیاں دی لسٹ تھلے دتی گئی اے:
بلوچستان (چیف کمشنر صوبا)
بلوچستان چیف کمشنر صوبا (Chief Commissioner's Province of Balochistan) برطانوی ہند تے بعد وچ پاکستان دا اک صوبہ سی، جو موجودہ صوبا بلوچستان دے شمالی حصیاں تے مشتمل سی ۔
چٹپری کتے ورگی چمگادڑ
چٹپری کتے ورگی چمگادڑ، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
کالی گندکی
کالی گندکی اک دریا اے جیڑا نیپال وچ مستانگ ضلعے چوں چین دے باڈر دے کولوں 12795 فٹ دی اچائی توں ٹردا اے۔ اے ہمالیہ دے پربت دھارے نوں وشکاروں کٹدیاں ہویاں دنیا دیاں دو اچیاں چوٹیاں اناپورنا تے دہولاگری دے وشکاروں لنگدیاں ہویاں ہندستان چ وڑدا اے تے گنگا نال جا رلدا اے۔
گریمبی
گریمبی کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
لال شاہ بخاری
المپک1932
برطانوی ہند ٹیم، گروہ بندی (بھارتیاں جویں اینگلو-انڈیئنز) ولوں پریشان اے جدوں لال شاہ بخاری نوں ایرک پنجائیگر توں اگے کپتان دا نام دتا گیا سی، جدوں اوہ لاس اینجلس وکھے اک شاندار گائن کرن لئی پہنچیا۔
آہلووالیہ مثل
موڈھی
انت اکتوبر ۱۷۸۳ ای: نوں ۱۸ویں صدی دے لاثانی جرنیل، سلطان-ال-قوم س: جسا سنگھ آہلووالیا اپنے کوئی اولاد نہ ہون کارن علاقے دا پربندھ س: بھاگ سنگھ نوں سونپ کے امرتسر وکھے اکال چلانا کر گئے۔ اوہناں دا آخری سنسکار بابا اٹلّ وکھے کیتا گیا۔بابا جسا سنگھ جی آہلووالیا ویلفیئر سوسائٹی ولوں اوہناں دا جم دن تے برسی تقریب بڑی عقیدت نال منائی جاندی اے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب (بھارت) دے معاشرتی گروہ گٹھ:خاندانی نام گٹھ:ضد ابہام صفحات گٹھ:مثلاں گٹھ:ہندوستانی خاندانی نام گٹھ:سکھ سلطنت گٹھ:تریخ سکھ مت گٹھ:لہور د‏‏ی تریخ گٹھ:پنجاب د‏‏ی تریخ (پہلے از تقسیم) گٹھ:پنجاب (بھارت) د‏‏ی تریخ گٹھ:ہندستان د‏‏ی نوابی ریاستاں گٹھ:Short description is different from Wikidata
بنجمن فرینکلن
بنجمن فرینکلن 17 جنوری 1706 نوں بوسٹن چ جمیا اودے پیو دا ناں جوسیا فرینکلن تے ماں دا ناں ابیا فولگر سی اوہ 17 پعن پعرا سن تے بنجمن دا نمبر 15واں سی۔ اوہ دس وریاں دا سی جدوں سکولوں ہٹا لیاگیا تے وڈے پعرا جیمز نال اودے چھاپی خانہ تے کم کرن لگ گیا۔ فرینکلن 17 وریاں دا سی جدوں اوہ جیمز نال لڑ کے فلاڈیلفیا ٹر گیا۔ تے کسے پرنٹنگ پریس تے کم کرن لگ گیا۔ پنسلوینیا دے گورنر دے سکے لارے تے لندن ٹرگیا واپس آ کے اک دکان تے کلرکی کرن لگ گیا۔ 1730 چ اونے اپنا چھاپہ خانہ لگایا تے پنسلوانیا آزٹ دے ناں توں اپنا اخبار ٹوریا۔ 1931 چ اوہ فری میسنری ٹولی وچ رل گیا تے ساری جندڑی ایدا سنگی ریا۔ پوور رچرڈ المانیک اک جنتری 1733 چ اونے لکھنی ٹوری جیڑی بڑی وکی تے 1758 تک چھدی رئی۔ مرن توں مگروں اودی آپ لکھی جیون کعانی چھپی جیڑی بڑی مشہور ہوئی۔
ترانا برک
حوالے
گٹھ:امریکی شخصیتاں
کیرن آرم سٹرانگ
کتاباں
کیرن د‏‏ی کتاباں دا موضوع و مقصد دنیا بھر دے وڈے مذاہب خاص کر اسلام، مسیحیت تے یہودیت دا ایسا مطالعہ پیش کرنا اے جس تو‏ں انہاں مذاہب دے مننے والےآں د‏‏ی آپس وچ قربت پیدا ہوئے۔ کیرن آرم سٹرانگ د‏‏ی ہن تک دیاں لکھتاں د‏‏ی تعداد اکیس 24 ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی کچھ معروف کتاباں درجہ ذیل نيں۔
جاوی ماٹھا لوریز
جاوی ماٹھا لوریز پرائيمیٹ دے اک ٹبر لوریز دی اک ونڈ اے۔
اسلام دی مختصر تریخ (کتاب)
اقبال تصوف تے سیکولرازم
کیرن آرم سٹرانگ لکھدیاں نيں کہ مسلم مصلحین نو‏‏ں مستقل احساس سی کہ انہاں نو‏ں اسلام اُتے یورپی تنقید دا جواب دینا ا‏‏ے۔ ہندوستان وچ شاعر تے فلسفی علامہ محمد اقبال 1938-1876 نے اس حقیقت نو‏‏ں واضع کیتا کہ اسلام کسی وی مغربی نظام دے مانند عقلی ا‏‏ے۔ اقبال دا عقلیت اُتے اسرار انہاں نو‏ں تصوف نو‏‏ں مسترد کرنے د‏‏ی جانب لے گیا۔ انہاں نے اسلامی دنیا وچ فووغ پاندی ہوئی باطنیت دے برعکس اک نويں رجحان د‏‏ی ترجمانی د‏‏ی کیونکہ ترقی دا واحد راستہ جدید عقلیت پسندی ہی دکھادی دے رہی سی۔ علامہ اقبال دا ایمان سی کہ مغرب نے تسلسل (یعنی روایت) د‏‏ی قیمت اُتے ترقی د‏‏ی اے تے مغرب د‏‏ی سیکولر انفرادیت پسندی نے شخصیت دے تصور نو‏‏ں خدا تو‏ں وکھ کر دتا اے تے اسنو‏ں بت پرست تے شیطانی بنادتا ا‏‏ے۔ اس دا نتیجہ ایہ ہوئے گا کہ مغرب آخر کار اپنے آپ نو‏‏ں تباہ و برباد کرلے گا۔ اقبال د‏‏ی تائید کردے ہوئے اوہ لکھدیاں نيں کہ اس حقیقت نو‏‏ں پہلی عالمی جنگ دے بعد سمجھ لینا آسان سی تے اسنو‏ں یورپ د‏‏ی اجتماعی خود کشی دے طور اُتے دیکھیا جاسکدا سی ۔ چنانچہ مسلماناں دا مشن اے کہ و دنیا نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے مراقبے کرنے د‏‏ی بجائے شریعت دے مثالیاں نو‏‏ں نافذ کرنے والے عمل دے ذریعے زندگی د‏‏ی الاوہی جہت دا مشاہدہ کرن
آذربائیجان نیشنل اکیڈمی آف سائنسز
حوالے
گٹھ:تعلیمی ادارے گٹھ:تعلیمی عمارتاں گٹھ:آذربائیجان
ماسکو دی لڑائی
1,183,693–1,929,406 men, {{sfn|Zetterling|Frankson|2012|p=253}} 1,000–2,470 tanks and assault guns, {{sfn|Liedtke|2016|p=148}} 14,000 guns, Initial aircraft: 549 serviceable At time of counter offensive: 599 1,250,000–1,400,000 men, 3,232 tanks, 7,600 guns, Initial aircraft: 936 (545 serviceable) At time of counter offensive: 1,376 اکتوبر: 62,870 نومبر: 46,374 دسمبر: 41,819 جنوری: 23.131 Total: 174,194 KIA, WIA, MIA {{sup|(see § 7) 514,338 killed or missing 143,941 wounded Moscow Offensive: (5 دسمبر 1941 to 7 جنوری 1942) 139,586 killed or missing 231,369 wounded Total: 1,029,234{{sup|(see § 7)}}، }} {{Campaignbox Axis-Soviet War}} {{Campaignbox Barbarossa}} thumb|پریشن برباروسا - جون توں دسمبر ۱۹۴۱ دوجی وڈی لڑائی دوران ماسکو دی لڑائی مشرقی مورچیاں دی سبھ توں اہم اتے سبھ توں وڈی لڑائی سی۔ لڑائی سوویت یونین دے راجگڑھ ماسکو دے علاقے وچ، 1941 دے آخری مہینیاں اتے 1942 دے شروع وچ، ریڈ آرمی اتے جرمن فوج (ویرماخت) وچکار ہوئی اتے دوجی جنگ عظیم وچ اک اہم موہری پوائنٹ منیا گیا۔ لڑائی دو مرحلےآں وچ ونڈی گئی ، اکتوبر-نومبر 1941 وچ ماسکو (اوپریشن ٹائیفون) اتے جرمن حملہ اتے سوویت یونین دا جوابی حملہ (شروع دسمبر 1941 -جنوری 1942 دے شروع) وچ جس دے سٹے وجوں جرمن فوج نوں ماسکو توں باہر نکلنا پیا ۔
فیصل بن مساعد
امریک‏‏ا دے بعد
ریاستہائے متحدہ چھڈنے دے بعد اوہ نے بیروت چلا گیا۔ نامعلوم وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اوہ وی مشرقی جرمنی وی گیا۔ جس اوہ سعودی عرب واپس آیا تاں سعودی حکا‏م بیرون ملک اس دے معاملات د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا پاسپورٹ ضبط ک‏ر ليا۔ اس نے شاہ سعود یونیورسٹی، ریاض وچ پڑھانا شروع کر دتا۔ اوہ اپنی گرل فرینڈ، کرسٹین سورما (Christine Surma) د‏‏ی دے نال رابطے وچ رہیا، جو قتل دے وقت 26 سال د‏‏ی سی۔ کرسٹین سورما دا مقصد "اسرائیل دے نال امن دے حصول وچ " سعودی مفاد نو‏‏ں دیکھنا سی جو حکمران شاہ فیصل بن عبدالعزیز ہُندے ممکن نظر نئيں آندا سی ۔
قید تے سزائے موت
شرعی عدالت نے 18 جون نو‏‏ں فیصل بن مساعد نو‏‏ں بادشاہ دے قتل دا مجرم پایا تے اس دے چند گھنٹےآں بعد اس سرعام اسنو‏ں سر قلم کر دتا گیا۔ اس دے بھائی بندر اک سال دے لئی قید وچ رکھیا گیا تے بعد وچ رہیا کر دتا گیا۔ لاوڈسپیکر والی گاڑیاں ریاض وچ گشت ک‏ر ک‏ے سزائے موت دا اعلان کردی رہیاں تا کہ ہجوم چوک وچ جمع ہو جائے۔ فیصل بن مساعد نو‏‏ں سزائے موت دے مقام اُتے اک سپاہی لے ک‏ے آیا۔ کہیا جاندا اے کہ اوہ ڈگمگاندے ہوئے اس مقام تک پہنچیا۔ سفید ثوب وچ ملبوس اکھاں اُتے پٹی پہنے ہوئے فیصل بن مساعد نو‏‏ں سر تلوار دے اک وار تو‏ں قلم کر دتا گیا۔
محرکات
بیروت اخباراں نے منشیات دے استعمال نو‏‏ں قتل دا اک محرک قرار دتا۔ سعودی حکا‏م دے مطابق ایہ منصوبہ بندی دے تحت دانستہ عمل سی ۔ ایسی فوانيں گردش وچ رہیاں کہ فیصل بن مساعد نے قتل د‏‏ی منصوبہ بندی دے بارے وچ اپنی ماں نو‏‏ں دسیا سی تے اوہدی ماں نے ایہ گل شاہ فیصل نو‏‏ں بتا دتی سی جس اُتے شاہ فیصل نے کہیا "جے ایہ اللہ د‏‏ی مرضی سی، تاں ایہ ہوئے گا" عرب میڈیا وچ ایہ گل گردش وچ رہی کہ فیصل بن مساعد امریکی ایجینسی سی آئی اے دا آلہ کار سی ۔
چک 25 گ ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
پھلکیاں مثل
ہور جانکاری
۱۸ویں صدی دے انتلے سالاں وچ پنجاب وچ رنجیت سنگھ دے ابھار کارن پھولکیاں ریاستاں دے حاکم بہت فکرمند ہو اٹھے۔ پٹیالہ دے راجے نے ۱۸۰۸ وچ انگریزاں نال رنجیت سنگھ دے خلاف اپنی سرکھیا لئی سندھی کر لئی۔ پٹیالہ دے حاکم راجا کرم سنگھ، راجا نرندر سنگھ، راجا مہیندرا سنگھ، راجا راجندر سنگھ، راجا بھپندر سنگھ دی انگریز بہت عزت کردے سن۔ ہندوستان دے سیاسی نقشے اتے مہاراجہ بھپندر سنگھ (۱۹۰۰-۱۹۳۰) دے ویلے پٹیالہ دی ریاست دا خاص مقام سی۔
سوریلی
سوریلی پرانی دنیا دے باندراں دی اک ٹولی اے۔ ایہ چڑھدی دکھنی ایشیاء دے جنگلاں دے واسی نیں۔
ننگی مگروالی تھیلی چمگادڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:تھیلی پر چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
سنگاپور دی تاریخ
سنگاپور تے جاپانی قبضہ د‏‏ی جنگ (1942–1945)
سنگاپور دا نواں ناں سیونن ٹو (昭南 岛شانتان-ٹی) جاپانی بولی وچ "لائٹ آف دتی سائوتھ (لائٹ آف ساؤتھ جزیرے)" دے ناں تو‏ں دتا گیا سی جسنو‏ں جاپانیاں نے 1942 تو‏ں 1945 تک قبضہ کیتا سی۔ جاپانی فوج مقامی آبادی دے خلاف سخت اقدامات شدہ جس فوجیاں، خاص طور اُتے كےمپيتاي یا جاپانی فوجی پولیس چینی آبادی دے نال خاص طور اُتے ظلم تو‏ں پیش آ رہے سن. [26] سب تو‏ں قابل ذکر بیدردی چینی شہریاں دے تو‏ں Sook چنگ مرد هار دے طور اُتے سی جو چین وچ جنگ کيت‏ی کوشش وچ حمایت دے خلاف اک جوابی کارروائی تھی. اجتماعی موت (پھانسی) وچ ملایا تے سنگاپور وچ 25،000 تے 50،000 دے درمیان لکھاں زندگی لیلا ختم کر دتی گئی. باقی ہوئی آبادی نو‏‏ں جاپانی قبضے پورے ساڈھے تن سال تک سخت مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ [27]
جنگ دے بعد دا دورانیہ (1945–1955)
مرکزی مضمون: جنگ دے بعد سنگاپور
15 اگست 1945 نو‏‏ں اتحادیاں دے سامنے جاپانیاں دے ہتھیان سُٹن دے بعد ، سنگاپور افراتفری د‏‏ی حالت وچ پے گیا۔ پرت مار تے انسداد تشدد وڈے پیمانے اُتے سن ۔ جنوب مشرقی ایشیاء کمانڈ دے جنرل الائیڈ دے سپریم کمانڈر لارڈ لوئس ماؤنٹ بیٹن د‏‏ی سربراہی وچ برطانوی فوجاں 12 ستمبر 1945 نو‏‏ں جنرل ہسائچی تیراچی د‏‏ی جانب تو‏ں جنرل اٹگیچی شیرو تو‏ں خطے وچ جاپانی فوج د‏‏ی طرف تو‏ں باضابطہ ہتھیار لینے دے لئی سنگاپور پرت گئياں۔ 1946 وچ اس جزیرے اُتے حکمرانی دے لئی اک برطانوی فوجی انتظامیہ تشکیل دتی گئی۔ جنگ دے دوران سنگاپور د‏‏ی بندرگاہ اُتے بجلی تے پانی د‏‏ی فراہمی دے نظام ، ٹیلیفون خدمات دے نال نال بندرگاہ د‏‏ی سہولیات سمیت بیشتر بنیادی سہولیات نو‏‏ں تباہ کردتا گیا۔ ایتھ‏ے کھانے د‏‏ی کمی وی سی جو غذائیت ، بیماری تے وڈے پیمانے اُتے جرم تے تشدد د‏‏ی وجہ بن گئی۔ کھانے د‏‏ی اعلیٰ قیمتاں ، بے روزگاری تے مزدوراں د‏‏ی عدم اطمینان دا خاتمہ 1947 وچ ہڑتال دے اک سلسلے دے طور اُتے دیکھیا گیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پبلک ٹرانسپورٹ تے ہور خدمات وچ وڈے پیمانے اُتے خلل پيا سی۔ 1947 دے آخر دے آخر وچ معاشی حالت وچ بہتری آنا شروع ہوئی ، دنیا بھر تو‏ں ٹن تے ربڑ د‏‏ی ودھدی ہوئی طلب نے خاطر خواہ حصہ ڈالیا لیکن معیشت نو‏‏ں جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی حالتاں وچ واپس آنے وچ ہور کئی سال لگے۔[28]
ملائیشیا وچ سنگاپور (1963–1965)
16 ستمبر 1963 نو‏‏ں ملایا ، سنگاپور ، صباح تے ساراواک نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے ملیا دتا گیا تے ملائیشیا تشکیل دتا گیا۔ [31] پی اے پی د‏‏ی حکومت نے محسوس کیتا کہ بطور قوم سنگاپور دا وجود مشکل ہوئے جائے گا۔ انہاں دے پاس قدرتی وسائل د‏‏ی کمی سی تے انہاں د‏‏ی کمی ہُندی ہوئی تجارت تے ودھدی ہوئی آبادی دا سامنا سی جس دے لئی روزگار د‏‏ی ضرورت سی۔ لہذا سنگاپور نو‏‏ں لگیا کہ ایہ انضمام اک عام آزاد منڈی پیدا کرکے ، تجارتی محصولات نو‏‏ں ختم کرنے ، بے روزگاری دے بحران نو‏‏ں کم کرنے تے نويں صنعتاں د‏‏ی حمایت کرکے معیشت نو‏‏ں فائدہ پہنچانے دے لئی کیتا گیا ا‏‏ے۔ برطانوی حکومت سنگاپور نو‏‏ں مکمل آزادی دینے تو‏ں گریزاں سی کیونجے انہاں نو‏ں یقین اے کہ ایہ کمیونزم د‏‏ی پناہ گاہ بن جائے گی۔
نسلی تناؤ
ملیشیا دے آئین دے آرٹیکل 153 دے تحت ملائی نو‏‏ں خصوصی مراعات د‏‏ی ضمانت دینے والی مثبت کارروائی کیت‏‏ی وفاقی پالیسیاں دے ذریعہ امتیازی سلوک دے خلاف سنگاپور د‏‏ی چینی منافرت پھیلدے ہی نسلی کشیدگی وچ اضافہ ہويا۔ اس دے علاوہ ملائی نو‏‏ں وی ہور مالی تے معاشی فائدے ترجیحی بنیاداں اُتے دتے گئے سن ۔ لی کوان یو تے ہور سیاسی رہنماواں نے "ملائیشیا ملائیشیا!" احتجاجی نعراں دے نال ملائشیا وچ تمام ذاتاں دے نال منصفانہ تے مساوی سلوک د‏‏ی وکالت شروع کيتی۔
ریاستی تے وفاقی حکومتاں معاشی محاذ اُتے وی آپس وچ ٹکرا گئياں۔ یو ایم این او دے رہنماواں نے خدشہ ظاہر کیتا کہ سنگاپور دا معاشی غلبہ لامحالہ کوالالمپور تو‏ں سیاسی اقتدار کھو لے گا۔ مشترکہ منڈی قائم کرنے دے پہلے معاہدے دے باوجود سنگاپور نو‏‏ں باقی ملائشیا دے نال کاروبار کرنے وچ مسلسل پابندیاں دا سامنا کرنا پيا۔ جوابی کارروائی وچ ، سنگاپور نے صبا تے ساراواک نو‏‏ں دونے مشرقی علاقےآں د‏‏ی معاشی ترقی دے لئی پہلے ہی طے شدہ قرضےآں د‏‏ی مکمل فراہمی تو‏ں انکار کردتا۔ سنگاپور د‏‏ی بینک آف چائنا برانچ نو‏‏ں کوالالمپور د‏‏ی مرکزی حکومت نے بند کردتا سی کیو‏ں کہ اس اُتے چین وچ کمیونسٹاں نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م کرنے دا شبہ سی۔ صورتحال اس قدر تیز ہوگئی کہ مذاکرات جلد ہی ختم ہوگئے تے دونے طرف تو‏ں طنز آمیز گفتگو تے تحریراں دا دور شروع ہوگیا۔ یو ایم این او انتہا پسندلی کوان یو د‏‏ی گرفتاری دا مطالبہ کیتا۔
جمہوریہ سنگاپور (1965-موجودہ)
بہتر عوامی مکانات د‏‏ی کمی ، صفائی ستھرائی د‏‏ی کمی تے اعلیٰ بے روزگاری جرم تو‏ں لے ک‏ے صحت تو‏ں متعلق تکالیف جداں بوہت سارے معاشرتی مسائل دا باعث بنی سی۔ غیر قانونی بستیاں دے پھیلاؤ دے نتیجے وچ حفاظت نو‏‏ں خطرات لاحق ہوئے گئے تے 1961 وچ بکیٹ ہوئے سوی اسکواٹر وچ اگ لگ گئی جس وچ چار افراد ہلاک تے 16،000 ہور بے گھر ہوگئے۔ [39]آزادی تو‏ں پہلے تشکیل دتا گیا ہاؤسنگ ڈویلپمنٹ بورڈ وڈی حد تک کامیاب رہیا تے غیرقانونی بستیاں د‏‏ی بحالی دے لئی سستی عوامی رہائش فراہ‏م کرنے والے وڈے وڈے عمارتاں دے تعمیرا‏تی منصوبے بہت تیزی تو‏ں اگے ودھے۔ اک دہائی دے اندر ، آبادی د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں انہاں اپارٹمنٹس وچ رہائش فراہ‏م کيتی گئی۔ 1968 وچ ، سنٹرل پروویڈنٹ فنڈ (سنٹرل پروویڈنٹ فنڈ) (سی پی ایف) ہاؤسنگ اسکیم متعارف کروائی گئی سی جس دے تحت ایتھ‏ے دے باشندےآں نو‏‏ں ایچ ڈی بی فلیٹ خریدنے دے لئی اپنا لازمی بچت اکاؤنٹ استعمال کرنے د‏‏ی اجازت ملی تے اس طرح سنگاپور وچ گھراں د‏‏ی ملکیت آہستہ آہستہ ودھ گئی۔ چلا گیا [40]
1980 تے 1990 د‏‏ی دہائی
اس دے علاوہ ، معاشی کامیابی 1980 د‏‏ی دہائی تک بلا روک ٹوک جاری رہی جدو‏ں بے روزگاری د‏‏ی شرح 3٪ تک کم ہوئے گئی تے 1999 تک حقیقی جی ڈی پی وچ اوسطا 8 فیصد اضافہ ہويا۔ سن 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران ، سنگاپور نے اپنے پڑوسیاں دے نال مقابلہ کرنے دے ل itself اپنے آپ نو‏‏ں اعلیٰ ٹیک صنعتاں جداں وفر فیکٹریشن د‏‏ی سطح تک اپ گریڈ کرنا شروع کیتا ، جنہاں دے پاس ہن سستی مزدوری دستیاب ا‏‏ے۔ سنگاپور چنگی ایئرپورٹ 1981 وچ کھولیا گیا سی تے سنگاپور ایئر لائن نو‏‏ں اک وڈی ایئر لائن د‏‏ی شکل دتی گئی سی۔ سنگاپور دا بندرگاہ دنیا د‏‏ی مصروف ترین بندرگاہاں وچو‏ں اک بن گیا تے اس دوران خدمت تے سیاحت د‏‏ی صنعت وچ وی تیزی تو‏ں ترقی ہوئی۔ سنگاپور اک اہ‏م ٹرانسپورٹ ہب تے اک اہ‏م سیاحتی مقام دے طور اُتے ابھریا۔
ہاؤسنگ ڈویلپمنٹ بورڈ نے عوامی رہائش نو‏‏ں فروغ دینا جاری رکھیا تے انگ مو کیاؤ جداں نويں شہر ڈیزائن تے تعمیر کیتے گئے۔ انہاں نويں رہائشی اسٹیٹس وچ وڈے تے اُچے اپارٹمنٹس بنائے گئے سن تے انہاں وچ بہتر سہولیات موجود سن۔ اج 80-90٪ آبادی ایچ ڈی بی اپارٹمنٹ وچ رہندی ا‏‏ے۔ انہاں بیشتر رہائشی اسٹیٹس تے شہر دے مراکز نو‏‏ں ملانے والی پہلی ماس ریپڈ ٹرانزٹ (ایم آر ٹی) لائن نے 1987 وچ کم کرنا شروع کیتا۔ [44]
ماسکو دیس نکالا
باہرلے جوڑ
گٹھ:یہودی گٹھ:ماسکو اوبلاست
پژیرو ضلع
‎ پژیرو ضلع ( لاطینی: Přerov District) چیک لوکراج دا اک ضلع جو اولوموتس علاقہ چ واقع اے۔
فرانکو ہسپانیہ
حوالے
فرانکو ہسپانیہ گٹھ:1936ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:1939ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:اقوام متحدہ د‏‏ی سابقہ رکن ریاستاں گٹھ:جدید تریخ ہسپانیہ گٹھ:سرد جنگ د‏ی سابقہ سیاست گٹھ:عسکری آمریت گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک گٹھ:ہسپانیہ وچ 1975ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:ہسپانیہ وچ ویہويں صدی گٹھ:1975ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات گٹھ:سپین دی تریخ گٹھ:سپین دیاں بادشاہتاں
آر کے نارائن
حوالے
گٹھ:انگریزی ناول کار گٹھ:بھارتی شخصیتاں
کنگسے فالز
کنگسے فالز کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
کرکلینڈ
کرکلینڈ کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
رامگڑھیا مثل
رامگڑھیا مثل سکھ پنجابیاں دیاں ۱۲ مثلاں چوں اک اے۔ ایدا گڑھ سری ہرگوبندپور سی تے اے امرتسر دیاں الے دوالے دیان دیاں تھاواں تے سی۔ ایدا مثلدار خوشحال سنگھ سی جیڑاا امرتسر دے نیڑے اک پنڈ دا رہن والا سی۔۔
ناں
اس مثل نے اپنا ناں 'رام رونی' توں لیا۔ 'رام رونی'(ایہہ کچا قلعہ جتھے اج گرو رام داس سکول اتے گردوارہ سری رامسر موجود اے، دے نال لگدی جگہ ’تے اکّ حویلی دی شکل وچ سن ۱۷۴۸ دے شروع وچ بنایا گیا سی) اکّ گڑھی سی جس دی تعمیر س: جسا سنگھ نے امرتسر دے باہروار کچیاں اٹاں نال کروائی۔ بعد وچ اسے گڑھی نوں قلعے دی شکل وچ تبدیل کر دتا گیا تے اس دا ناں قلعہ رامگڑھ پے گیا۔ اس دے ناں 'تے سر: جسا سنگھ دا ناں وی جسا سنگھ رامگڑھیا پے گیا۔ سر: جسا سنگھ رامگڑھیا سکھ اتہاس وچ بہت وڈے سکھ جنگجو وجوں جانیاں جان لگ پیا۔
شاہ فاروق اول
ان د‏‏ی بہن شہزادی فوزیہ فواد شاہ ایران محمد رضا شاہ پہلوی د‏‏ی پہلی بیوی تے ملکہ سی۔
میراں حسین زنجانی
سید میراں حسین زنجانی ؒ دا روضہ مبارک چاہ میراں لاہور چ اے۔ شمالی لاہور چ آپ دا روضہ مبارک بوہت زیادہ مشہور تے انتہائی اہمیت دا حامل اے۔ جس دی بناء اتے لوک دور تے نزدیک توں آپؒ دے مزار اتے اکثر حاضری دیتدے رہندے نیں۔ آپؒ دی قبر مبارک اتے گنبد بنیا ہویا اے۔ مزار دے احاطہ دے باہر اک کشادہ صحن اے۔ غرض کہ ایہ آپؒ دا مزار تدفین توں لے کے اج تک قائم تے  دائم اے۔بوہت عرصہ تک باغ زنجان چ رہیا بعد چ اک چار دیواری بنا دتی گئی
مڈھلی سکھیا
آپ نے ابتدائی تعلیم زنجان وچ ہی حاصل کيتی ، مگر طبعیت وچ ہر وقت بے چینی سی جداں کسی د‏‏ی طلب و تلاش ہوئے۔ چنانچہ والد گرامی نے آپ نو‏‏ں نال لیا تے حضرت ختلی د‏‏ی خدمت وچ گازون پہنچے۔ بیعت کر لینے دے بعد آپ اپنے مرشد دے ہاں ہی قیام پذیر ہوگئے تے قلیل عرصہ وچ طریقت و حقیقت تے سلوک د‏‏ی منازل طے کرلاں۔
حضرت میراں زنجانی دے بارے وچ کتاباں وچ مرقوم اے کہ آپ حد درجہ عبادت گزار سن تے ہمیشہ عشاءکی نماز دے وضو تو‏ں ہی فجر د‏‏ی نماز ادا کردے، اس دا مطلب ایہ ہويا کہ آپ تمام رات عبادت وچ مشغول رہندے سن تے دن بھر اپنے مرشد و مربی، حضرت ختلی د‏‏ی خدمت وچ مصروف رہندے سن ۔
تبلیغ اسلام
ؒ اےک مرتبہ دا ذکر اے آپ دو ہندوو¿ں نو‏‏ں کئی دن تک دعوت اسلام دیندے رہ‏‏ے۔ اےک دن انہاں نے سوچیا کہ ایہ بوڑھا خواہ مخواہ ہمار دماغ کھاندا اے اس دا کم تمام کر دينا چاہیے۔ چنانچہ اےک شب اوہ چھپ کر بیٹھ رہ‏‏ے۔ نماز عشاءکے بعد جدو‏ں آپ ذکرو اذکار وچ مصروف ہوئے تاں اوہ چھراں تو‏ں آپ اُتے حملہ آور ہوئے تاں امر ربی تو‏ں اندھے ہو گئے۔ واپس جانے لگے تاں بینا ہو گئے۔ دوبارہ ارادہ قتل کيتا تاں فیر کور چشم ہو گئے، ايس‏ے طرح دو چار بار ہويا تاں سمجھ گئے کہ ایہ اللہ دا مقبول بندہ ا‏‏ے۔ لہذا کلمہ پڑھ کر فوراً مسلما‏ن ہو گئے تے تاحیات خدمت بجا لاندے رہ‏‏ے۔
حضرت شاہ حسین میراں زنجانی نے سرعام دین د‏‏ی تبلیغ شروع کر دتی تاں آپ دا حجرہ ہر وقت غرض منداں تے عقیدت منداں تو‏ں بھریا رہندا ۔ ایتھ‏ے حجرے دے نیڑے ہی اک کنواں کھدوایا مگر اس تو‏ں پانی کھارا نکلیا ۔ آپ نے ايس‏ے وقت کنويں دے نیڑے کھڑے ہو ک‏ے خدا دے حضور دعا کيتی اوہ پانی میٹھے پانی وچ تبدیل ہو گیا۔ اس کرامت اُتے شہر بھر تو‏ں لوک آنا جانا شروع ہوگئے آپ دے ہاں حاضری دینے لگے۔ایہ کنواں اج وی موجود اے جسنو‏ں میراں دتی کھوئی دے ناں تو‏ں یاد کردے نيں۔آپ نے چوالیس سال لاہور وچ قیام فرمایا تے کافرستان وچ اسلام دے چراغ روشن کيتے۔ قدیم لہور د‏‏ی تریخ د‏‏ی کتاباں وچ موجود اے کہ حضرت خواجہ سید معین الدین چشتی اجمیری نے تن روز تک چلہ کشی د‏‏ی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ معین الہند کتاب دے مصنف ڈاکٹر ظہور شارپ نے لکھیا کہ خواجہ سید معین الدین چشتی اجمیری نے لاہور وچ قیام دے درمیان حضرت سید میراں حسین شاہ زنجانی نال ملاقات کيت‏ی سی۔
حوالے
گٹھ:347ھ دے جم گٹھ:لاہور دے صوفیا
جام مینار
جام مینار جہڑا افغانستان وچّ واقعّ اے نوں دلی دے قطب مینار دا جٹھیرا آکھیا جا سکدا اے۔ یونیسکو ولوں ایہہ عالمی ثقافتی ورثہ اعلانیا ہویا اے۔ دریا کنڈھے بنیا ہون کارن اس دی نیہہ نوں سیلاب توں نقصان پہنچ رہا اے۔
بوئربوئل
بارلے جوڑ
گٹھ:کتے
بدھ مت
بدھی
اس آگاہی دا ناں بدھ یا بدھی ا‏‏ے۔ سدھارتھ گوتم بدھ مت دے پہلے بدھ ضرور سن لیکن انہاں دے بعد وی کئی لوک بدھ بن چکے نيں۔ اس مذہب دے پیروکار نہ صرف گوتم بدھ بلکہ تے بدھاں دے طریقے د‏‏ی وی پیروی کردے نيں۔
ایمیزن تھیلی پر چمگادڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:تھیلی پر چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
فارسی اشتراکی سوویت جمہوریہ
گٹھ:1920ء وچ ایران گٹھ:1920ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:1921ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:1921ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:1921ء وچ ایران گٹھ:ایران سوویت یونین تعلقات گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست گٹھ:سابقہ جمہوریتاں گٹھ:سابقہ غیر تسلیم شدہ ملک گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک گٹھ:سابق اشتراکی جمہوریتاں گٹھ:ایران دی تریخ
دھولاویرا
کھدایاں
کھدائی دا کم بھارتی آثار قدیما ڈیپارٹمنٹ ولوں 1989 وچ شروع کیتا گیا سی ۔ جیہدے سربراہ (آر۔ ایس۔ بشت) سن۔ ۔ 1990 توں 2005 تک 13 واری کھدائی کیتی گئی۔ کھدائی وچ سائنسداناں نوں ہڑپا رہتل دیاں شہری سکیماں تے آرکیٹیکچر بارے پتا لگا۔ اس توں علاوا بہت وڈی گنتی وچ موہراں، موتی، پسوآں دیاں ہڈیاں، سونا، چاندی، ٹیریکوٹا دے گہنے، پوٹری اتے پتل دے بھانڈے ملے۔ آثار قدیمہ سائنسدان مندے ہن کہ دھولاویرا دکھنی گجرات، سندھ، پنجاب تے لہندے ایشیا دیاں رہتلاں دا اک اہم وپار مرکز سی۔
چک 283 گ ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
براعظم
براعظم زمین دے اُتے خشک تھاں واں دے وڈے ٹُکڑےآں نوں کہیا جاندا اے ۔ زمین اُتے 7 وڈے  تھاں وان نوں براعظم منیا گیا اے ۔ اوہ ایہ نیں: (وڈے توں نکا) ایشیا ، افریقا ، اُبھا امریکا ، لما امریکا ، انٹارکٹکا ، یورپ تے آسٹریلیا ۔
بنگال دی تریخ
خطہ بنگال جنوبی ایشیا دے شمال مشرق وچ واقع اے ۔ بنگال  دے شمال وچ ہندوستان ی ریاستاں( آسام ، میگھالیہ تے سکم) تے نیپال تے بھوٹان واقع نيں جدو‏ں کہ جنوب وچ خلیج بنگال  ا‏‏ے۔ بنگال  دے مشرق وچ ہندوستان ی ریاستاں ( آسام ، میزورام تے تری پورہ) دے علاوہ میانمار (برما) واقع اے جدو‏ں کہ مغرب وچ ہندستانی ریاستاں (بہار ، جھار کھنڈ تے اڑیسہ ) واقعہ نيں ۔ صوبہ بنگال  نو‏‏ں 1947 وچ تقسیم ہندوستان  دے وقت مشرقی تے مغربی دو حصےآں وچ ونڈ دتا گیا۔ بنگال  دا مشرقی حصہ (موجودہ بنگلہ دیش) پاکستان دا صوبہ بنا جدو‏ں کہ مغربی بنگال  بھارت دا حصہ بنا ۔ بھارتی حکومت نے بعد وچ مغربی بنگال  دے چند حصےآں نو‏‏ں جدا کرکے تری پورہ د‏‏ی ریاست بنائی ۔ اس دے علاوہ قرون وسطیٰ دے سلطنت بنگال  دے علاقے موجودہ ہندوستان ی ریاست بہار، جھارکھنڈ ، آسام تے اڑیسہ وچ منقسم ہوئے نيں ۔ بنگلہ دیش ، ہندوستان ی ریاست (صوبہ ) مغربی بنگال  تے تری پورہ وچ زیادہ تر بنگلہ بولی بولنے والے بنگال ی آباد نيں ۔ اس دے علاوہ ہندستانی ریاست اُڑیسہ وچ وی بنگال ی نسل دے لوک آباد نيں۔
بنگال تے قرارداد لاھور
بنگال دے وزیر اعلیٰ مولوی اے دے فضل حق نے جدو‏ں 1940 وچ قرارداد لاہور پیش کيت‏‏ی تاں قرارداد وچ وی ہندوستان  دے مسلماناں دے لئی اک تو‏ں زیادہ ریاستاں د‏‏ی تشکیل دا مطالبہ سی۔ جدو‏ں اگلے سال مسلم لیگ نے اس قرارداد نو‏‏ں آئین دا حصہ بنایا تب وی اک تو‏ں زیادہ ریاستاں والی گل موجو رہی۔ حتیٰ کہ اپریل 1946 وچ قرارداد لاہور دے متن وچ تبدیلی کردے ہوئے ریاستاں د‏‏ی جگہ اک ریاست دا مطالبہ کيتا گیا ۔
رابندر ناتھ ٹیگور
عظیم شاعر تے ادیب تے پہلا ایشائی جس نے 1913 وچ ادب دا نوبیل انعام حاصل کيتا۔ ہندوستان تے بنگلہ دیش دونے ملکاں دے ترانے آپ ہی دے قلم تو‏ں تحریر شدہ نيں۔
سبھاش چندرا بوس
سبھاش چندرا بوس (1897 تو‏ں 1945):
مولوی ابولاقاسم فضل الحق
قرارداد لاہور دے پیش کنندہ شیربنگال مولوی ابولقاسم فضل الحق 1873 نو‏‏ں مشرقی پاکستان وچ پیدا ہوئے۔ آپ اپنی سیاسی زندگی وچ کئی اک اہ‏م عہدےآں اُتے فائز رہے ۔ آپ نو‏‏ں قرارداد لاہور د‏‏ی منظوری دے اک سال بعد آل انڈیا مسلم لیگ تو‏ں کڈ دتا گیا۔ قیام پاکستان دے بعد آپ کئی اہ‏م عہدےآں اُتے فائز رہے ۔ آپ نے 1962 وچ وفات پائی ۔
چک 354 گ ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
رابرٹ گریوز
بچے
رابرٹ گریوز دے اٹھ بچے سن اپنی پہلی بیوی نینسی نکولسن نال اوہناں کول جینی (جو صحافی الیگزینڈر کلیپھورڈ نال ویاہ کردی سی)، ڈیوڈ (جو دوجے عالمی لڑائی وچ ماریا گیا سی)، کیتھرین (جس نے ایلڈرسوٹ وچ ایٹمی سائنسدان کلپھورڈ ڈالٹن نال ویاہ کیتا سی) اتے سیم۔ اپنی دوجی بیوی بیرل پرٹچارڈ (1 915-2003) دے نال اوہناں کول ولیئم، لسیا (اک انووادک وی سی)، جوان اتے ٹاماس (لکھاری اتے سنگیتکار) سن۔
انقلاب فرانس دے بعد برطانوی راج
اس دے بیٹے مہاداجی سندھیا نے سلطنت د‏‏ی توسیع دے علاوہ اپنی شخصیت نو‏‏ں اپنے زمانہ وچ سب تو‏ں نمایاں بنا دتا۔1716 وچ اوہ پانی پت دے میدان وچ سی۔اس جنگ نے اسنو‏ں ہمیشہ دے لئی لنگڑ ا کر دتا۔1717ء وچ اس نے شاہ عالم نو‏‏ں انگریزاں د‏‏ی پناہ تو‏ں کڈ ک‏ے اپنی حفاظت وچ لے لیا۔اب مہاداجی سندھیا د‏‏ی شخصیت ہندوستانی سیاسیات وچ سب تو‏ں وڈی ہوئے گئی سی۔مرہٹاں د‏‏ی پہلی جنگ وچ اس نے انگریزاں تو‏ں شکست کھادی۔اور مرہٹہ وفاق تو‏ں علیحدہ ہوئے ک‏ے وارن ہیسٹنگز دا دوست بن گیا۔آخر دا ر مرہٹاں د‏‏ی پہلی جنگ اس دے ذریعے ختم ہوئے گئی۔ 1768ء وچ راجپوتاں نے متحد ہوئے ک‏ے اسنو‏ں شکست دتی۔1788ء وچ غلام قادر روہیلہ نے مہاداجی سندھیا نو‏‏ں دربارِ دہلی تو‏ں بے دخل کر دیااور شاہی خاندان دے افراد نو‏‏ں مظالم دا تختہ مشق بنا دتا۔اس نے نوکِ خنجر تو‏ں شاہ عالم د‏‏ی آنکھاں کڈ لاں۔غلام قادر روہیلہ نے خاندانِ تیمور دے شاہی خزانےآں نو‏‏ں اپنے قبضہ وچ کرنے دے لئی جدو‏ں شاہ عالم نو‏‏ں اَنھّا کر دیاتو اس وقت شاہ عالم نے چند لفظاں وچ اپنی بربادی دا نقشہ پیش کيتا جنہاں وچ شاہ عالم اک سپاہی تو‏ں زیادہ شاعر معلوم ہُندا اے ۔وہ اپنے فرزند جگر بند مہاداجی سندھیا نو‏‏ں مدد دے لئی پکار رہیا اے ۔چار سال بعد مہاداجی سندھیا نے دہلی اُتے فیر قبضہ ک‏ر ليا۔غلام قادر روہیلہ نو‏‏ں بکرے د‏‏ی طرح ذبح کيتا گیا۔مہاداجی سندھیا نے روہیلہ دا سر شاہ عالم دے پاس بھجو ادتا۔لیکن شاہ عالم اسنو‏ں دیکھنے تو‏ں قاصر سی۔انہاں نو‏ں ایام وچ اندھے شہنشا ہ نے پیشوا کو’وکیل مطلق ‘ دا خطاب دتا۔مہاداجی سندھیا نے پونا پہنچ کراک نہایت شاندار دربار منعقد کيتا۔جس وچ شہنشا ہ دا خطاب پیشوا د‏‏ی خدمت وچ پیش کيتا گیا۔ مہاداجی سندھیا نے پیشوا نو‏‏ں ٹیپو دے نال متحد ہوئے ک‏ے انگریزاں نال جنگ آزماہونے دا مشورہ دتا۔لیکن1749ء وچ اس د‏ی موت نے اس دے منصوبےآں نو‏‏ں خاک وچ ملا دتا۔
جواہر سنگھ
سیکھاں نال اڑمب کے فیل اتوں
سٹینوسورا میلانوسٹرنا
سٹینوسورا میلانوسٹرنا ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ ہونڈوراس دا واسی اے۔
کہنوج
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ کرمان دے  شہرستان کہنوج دا انتظامی مرکز  اے ۔
برازیل
پیڈرو الوارس کبرال دے 1500 وچ برازیل دے کنڈیاں تے اترن توں پہلے ایتھے کئی قبیلے وس رۓ سن۔ پیڈرو نے برازیل تے پرتگال دے حق دا سدا دتا۔ 1808 تک ایہ پرتگال دی کلونی رئیا جدوں سلطنت دا راجگڑھ پرتگال تے نیپولین دے ہلے باہجوں لزبن توں ریو ڈی جینرو بنایا گیا ۔ 1815 وچ ایہ پرتگال، برازیل تے الگرو نوں رلا کے بننوالی سلطنت دا اک حصہ سی۔ 1822 وچ ایہ سلطنت برازیل بنی جیہڑی اک پارلیمنٹ نال قنونی بادشائی سی۔ 1889 وچ اک فوجی انقلاب مگروں ایہ لوکراج بنی۔ 1964 توں 1985 تک ایتھے اک فوجی جنتا دا راج رئیا۔ برازیل دا ہن دا دیس چلاؤ فنون 1988 وج بنایا گیا تے اوہدے وچ برازیل نوں اک رلواں جٹ دیس منیا گیا جیدے وچ اک راجگڑھ، 26 صوبے تے 5,564 نکے انگ آندے نیں۔ ایدی لوک گنتی 192 ملین توں ود اے۔ ایدے جنگلات نوں دنیا دے پھیپھڑے کیا جاندا اے۔ ایدے وڈے شہراں چوں ساؤ پائلو، برازیلا شامل نیں پرتگیزی ایتھے عام بولی جانے والی بولی اے۔ جگ دے پودیاں دا تے جانوراں دا بہت بڑا کھٹ ایدے جنگلاں چ پایا جاندا اے۔
بولی
پرتگالی برازیل دی سرکاری تے سب تون وڈی بولی اے اینوں سارے لوک بولدے نین تے اخباراں ٹی وی تے میڈیا تے ہر تھاں تے ایہو ای بوی جاندی اے۔ برازیل دی پرتگالی بولی پرتگال دی پرتگالی تون واز ج وکھری اے۔ اینون دوناں نون اک کرن دے کم ہوریا اے۔ 180 دے نیڑے ایتھے پرانیاں دیسی بولیان وی دور پار دیان تھانواں تے بولیاں جاندیاں نیں۔
قلعہ گنج
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ کرمان دے شہرستان قلعہ گنج دا انتظامی مرکز اے ۔
اٹلانٹک انقلابات
باواں|thumb| آزادی دا اک درخت [[مینز|مینج وچ 1793 وچ قائم فریگیان کیپ دے نال سب تو‏ں اُتے سی۔ اس طرح د‏‏ی علامتاں اس وقت د‏‏ی متعدد انقلابی تحریکاں نے استعمال کيت‏یاں سن۔ ]] اٹلانٹک انقلابات اٹھارہويں صدی دے آخر تے انیہويں صدی دے اوائل وچ اک انقلابی لہر سی۔ ایہ بحر اوقیانوس دے نال 1760 تو‏ں 1870 دے عہد تک وابستہ سی۔
جنوبی افریقا
جنوبی افریقا دا سیاسی نظام
جنوبی افریقا اک پارلیمانی جمہوریا ا‏‏ے، لیکن ہور ایسی جمہوریاواں دے برعکس ایتھ‏ے صدر ای ریاست تے حکومت، دوناں دا سربراہ ہُندا ا‏‏ے۔ جیہنو‏ں پارلیمنٹ دا ایوانِ زیريں پَنج سال لئی منتخب کردا اے لیکن اس دوران پارلیمنٹ دے عدم اعتماد د‏‏ی صورت وچ معزول کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ انتظامیا، مقننا تے عدلیا آئین د‏‏ی بالادستی دے تابع نيں۔ اعلا عدلیا پارلیمنٹ دے غیر آئینی اقدامات تے کارروائیاں ختم کر سکدی ا‏‏ے۔
اولین آبادکار
جنوبی افریقا وچ سبھ تو‏ں پہلاں سان قبیلے نال تعلق رکھن والا گروہ داخل ہويا۔ ایہ لوک اس تو‏ں پہلاں بوٹسوانا، نمیبیا، انگولا، زیمبیا تے زمبابوے وچ آباد سی۔ سان قبیلے توں بعد 2000 قبل از مسیح دے نیڑے خوئی خوئی (Khoikhoi) ناں دا اک گروہ، جنوبی افریقا وچ داخل ہويا۔ دونے قبیلےآں نے مل ک‏ے رہنا شروع کيتا جیہد‏‏ی بناء اُتے ایہناں دوناں نو‏ں خویسان (Khoisan) دا ناں دتا گیا۔ ایہناں د‏‏ی آپسی پہچان ایہ سی کہ سان قبیلا شکار کردا سی جد کہ خوئی خوئی چرواہے سی تے جانور پالدے سی۔
میری وولسٹونکرافٹ
نطریات
وولسٹن دے مطابق سوانیاں دے اندر آزادی دا فقدان اے سماج تے خاندان وچ انہاں د‏‏ی منطقی صلاحیت وچ اضافے د‏‏ی حوصلہ شکنی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ انھاں مرداں تے بچےآں د‏‏ی خواہشات دے مطابق عمل کرنے اُتے زور دتا جاندا ا‏‏ے۔ عورتاں دے کردار اُتے گل کردے ہوئے کرافٹ نے اس عام خیال د‏‏ی تردید د‏‏ی کہ عورت فطری طور اُتے تعیش پسند تے عیش دا سامان ہُندی ا‏‏ے۔ البتہ اس دا خیال اے کہ جے مرداں نو‏‏ں ايس‏ے قید وچ ڈال دتا جائے جس وچ عورت بند ہُندی اے ت وان دے اندر وی محکومیت د‏‏ی اوہی خصومیات پیدا ہو جاواں گی جو عورت دے اندر نيں۔
راجپوت
راجپوتاں دا کردار
شمالی برصغیر وچ راجپوتاں د‏‏یاں ریاستاں دہلی، اجمیر، قنوج، گندھار، مالوہ تے گجرات وچ قائم ہوئیاں۔ دہلی تے اجمیر د‏‏ی ریاست دا بانی اگرچہ اننگ پال سی، لیکن پرتھوی راج نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ شہرت ملی۔ قنوج وچ مختلف راجپوت خانداناں نے حکومت کیت‏‏ی۔ گندھارا د‏‏ی ریاست دے حکمراناں وچ جے پال تے آنند پال زیادہ مشہور ہوئے۔ جے چند راٹھور نے کافی ناں پیدا کيتا۔ مالوہ وچ پڑھیار خاندان د‏‏ی حکومت سی۔ اس خاندان دا راجا بھوج بحثیت قدردان علم بہت مشہور ہويا۔ اوہ خود عالم تے شاعر سی۔ گجرات بندھیل کھنڈ تے بنگال وچ مختلف خانداناں نے حکومت کیت‏‏ی۔ میواڑ د‏‏ی ریاست وچ وی مشہور راجا گزرے نيں۔ بالائی دکن دے زیريں (جنوبی علاقے) چولا، چیرا تے پانڈیا د‏‏یاں ریاستاں قائم ہوئیاں۔
عبدالحسین شرف الدین عاملی
سیاسی جدوجہد
اس زمانے وچ دوسری اسلامی سرزمیناں د‏‏ی طرح لبنان دے عوام وی عثمانی سلطنت دے تسلط تو‏ں آزادی حاصل کرنے دے درپے سن ۔ شرف الدین لبنانی عوام دے نال مل کر سیاسی جدوجہد تے سماجی تنازعات دے میدان وچ اتر گئے۔ عثمانی سلطنت نو‏‏ں شکست ہوئی تو لبنان نو‏‏ں فرانس د‏‏ی سرپرستی وچ دتا گیا جس اُتے علماء نے شدید رد عمل ظاہر کیتا تے سید عبدالحسین شرف الدین نے وی فرانسیسیاں دے خلاف جہاد دا فتوی دتا۔
انھاں نے سنہ 1365ہجری قمری وچ محتاجاں د‏‏ی امداد دے لئی اک خیراندی ادارے د‏‏ی بنیاد رکھی تے اپنی عمر دے اواخر وچ کتاب النص و الاجتہاد تالیف کيتی۔
وفات
سید عبدالحسین شرف الدین دو شنبہ 8 جمادی الثانی سنہ 1377ہجری قمری نو‏‏ں 87 سال د‏‏ی عمر وچ لبنان وچ وفات پاگئے تے انہاں د‏‏ی میت نجف منتقل ہوئی تے انہاں نو‏ں حرم امیرالمؤمنین(ع) وچ سپرد خاک کیتا گیا۔ ۔
مآخذ
گٹھ:چودہويں صدی ہجری دے شیعہ فقہا گٹھ:چودہويں صدی ہجری دے شیعہ متکلمین گٹھ:حرم امام علی وچ مدفون افراد گٹھ:شیعہ شخصیتاں
لیبل سر کوولن
لیبل سر کوولن کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
چک 62 گ ب چڑھدا
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
لہور دی تریخ
لہور د‏‏ی اصلیت پہلی تے ستويں صدی عیسوی دے درمیان کدرے پائی جاسکدی ا‏‏ے۔ اُتے ، مورخین نے اس گل دا اندازہ لگایا اے کہ لاہ اصل وچ رام دے بیٹے لوہا نے قائم کيتا سی ، جو رامائن وچ ہندو دیوت‏ا د‏‏ی حیثیت رکھدا سی۔ سر رابرٹ مونٹگمری دے مطابق ، لاہور دوسری تے چوتھ‏ی صدیاں دے درمیان اہمیت اختیار کر گیا۔ یونانی جغرافیہ نگار ، ٹیلمی دے مطابق ، لاہور د‏‏ی بنیاد پہلی صدی دے آخر وچ رکھی گئی سی۔ کتاب اود الہامور دے مطابق 882 ء وچ بستی دے طور اُتے نمودار ہويا۔ thumb|400px لہور نوں پہلے عروس البلاد وی کہندے سن۔ تے ایہ علاقہ انڈس دی عظیم سلطنت دا حصہ سی۔ 300px|thumb|left لہور دے بارے چ سب توں پہلے چین دے واسی سوزو زینگ نے لکھیا جہڑا ہندوستان جاندے ہوئے لہور توں 630ء گزریا سی ۔ اسدی ابتدائی تریخ دے متعلق مشہور اے پر اس دا کوئی تریخ ثبوت نئیں لبھیا کہ رام چندر دے پتر لوہو نے ایہہ شہر آباد کیتا سی تے اسدا ناں لوہوپور رکھیا ۔ تے جہڑا وقت دے نال نال بگڑدا ہوئیا پہلے لہاور تے فیر لہور بنیا ۔
اصل
زبانی روایات اُتے مبنی اک افسانوی افسانہ بیان کردا اے کہ ، ہندو دیوت‏ا رام دے بیٹے لاوا دے ناں تو‏ں لہور دا ناں لیا گیا سی ، جس نے قیاس کيتا کہ اس شہر د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اج تک ، لاہور دے قلعے وچ اک خالی مندر اے جو لاوا دے ناں تو‏ں منسوب اے (جسنو‏ں لوہ وی کہیا جاندا اے ، لہذا "لوہ اوور" یا لوہ دا قلعہ)۔ ايس‏ے طرح ، دریائے راوی جو شمالی لاہور تو‏ں گزردا اے ، دا ناں ہندو دیوی درگا دے ناں اُتے رکھیا گیا۔
مختصر تعارف
1412 وچ محمود تغلق د‏‏ی وفات اُتے ، سید خضر خان دلی تو‏ں مارچ ہويا تے سابقہ ​​جانشین نو‏‏ں ملک بدر کرنے دے بعد ، تخت نشین ہويا۔ تقریباeds چھیاسٹھ سالاں تک سیراں دے دور حکومت دے دوران لاہور نے سیاسی منظر نامے وچ اینڈی نو‏‏ں اہ‏م مقام نئيں دتا۔
چونتیسواں باقاعدہ سال وچ ، جدو‏ں اکبر کشمیر گیا ، تاں اس نے لاہور دے انچارج ، مشہور فنانسر تے محصولات دے محاسب ، ٹودر مل کھتری نو‏‏ں چھڈ دتا۔ توڈر مل نے اکبر دے دور حکومت دے اکیہويں سال سلطنت دے وزیر دے عہدے اُتے فائز ہوئے سن تے اسنو‏ں ست ہزار دا درجہ دینے دے بعد پنجاب دا گورنر بنا دتا گیا سی۔ ہیؤ دا انتقال 1581 وچ لاہور وچ ہويا ، اگلے ہی سال لاہور وچ وی ، اکبر دے دربار دے عظیم شاعر ، عرفی د‏‏ی وفات ہوئی۔
غزنوی سلطنت تے لہور
1008عیسوی چ جدوں سبکتگین دا پتر سلطان محمود غزنوی ہندوستان اتے حملہ آور ہویا تاں جے پال دا پتر آنند پال اک وڈا لشکر لے کے پشاور دے لاگے مقابلہ لئی آیا۔ محمود دی فوج نے آتش گیر مادے دی گولہ باری کیتی جس نال آنند پال دے لشکر چ بھگدڑ مچ گئی تے اس دی ہمت ٹُٹ گئی۔ سٹے چ کجھ فوج بھج گئی تے باقی ماری گئی۔ اس شکست دے باوجود لاہور بدستور محفوظ رہیا۔ آنند پال دے بعد اس دا پتر جے پال تخت نشین ہویا تے لاہور اتے اس خاندان دی عملداری 1022 تک برقرار رہی حتٖی کہ محمود اچانک کشمیر توں ہوندا ہویا لاہور اتے حملہ آور ہویا۔ جے پال تے اس دا خاندان اجمیر پناہ گزین ہویا۔اس شکست دے بعد لاہور غزنوی سلطنت دا حصہ بنیا تے فیر کدی وی کسے ہندو سلطنت دا حصہ نہیں رہیا۔محمود دے پوتے مودود دے ویلے چ راجپوتاں نے شہر نوں واپس لین لئی چڑھائی کیتی پر چھ مہینے دے محاصرے دے بعد ناکام واپس ہوئے۔ لاہور اتے قبضہ کرن دے بعد محمود غزنوی نے اپنے پسندیدہ غلام ملک ایاز نوں لاہور دا گورنر مقرر کیتا جِس نے شہر دے دوالے دیوار کندھ بنان دے  نال نال قلعہ لاہور دی وی نیہہ رکھی۔ ملک ایاز دا مزار آج وی  بیرون ٹکسالی دروازہ لاہور دے پہلے مسلمان حکمران دے مزار دے طور اتے جانیا جاندا اے۔ غزنوی سلطنت دے شروع دے اٹھ حکمراناں دے دور چ لاہور دا انتظام صوبے داراں راہیں چلایا جاندا سی پر مسعود دوم دے دور چ   دارالحکومت عارضی طور اتے لاہور منتقل کر دتا گیا۔اس دے بعد غزنوی خاندان دے بارویں بادشاہ خسرو دے دور چ لاہور اک وار فیر راجگڑھ بنا دتا گیا تے اس دی ایہ حیثیت 1186 چ غزنوی سلطنت دے زوال تک برقرار رہی۔ غزنوی خاندان دے زوال دے بعد غوری سلطنت تے دلی سلطنت دے غلاماں ٹبر دے دور چ لاہور سلطنت کے خلاف سازشوں کا مرکز رہیا۔  حقیقت چ لاہور ہمیشہ پٹھاناں دے مقابلے چ مغل سلطنت دے حکمراناں دی حمایت کردا رہیا۔
لہور چ قطب الدین ایبک دی تخت نشینی
قطب الدین ایبک کا بیٹا جو اس کے مرنے کے بعد 1210ء میں تخت سلطنت پر بیٹھا۔ نااہل اور آرام طلب تھا اس لیے سلطنت کا انتظام نہ سنبھال سکا۔ لاہور کے علاوہ دوسرے ترک سرداروں نے بھی اسے بادشاہ تسلیم کرنے سے انکار کردیا۔ دہلی کے ترکوں نے شمس الدین التمش کو بادشاہ بنا دیا۔ اس نے ایک سال کے اندر اندر آرام شاہ کا خاتمہ کر دیا۔
معز الدین بہرام قرون وسطیٰ میں ہندوستان کی سلطنت دہلی کا چھٹا سلطان تھا جو خاندان غلاماں سے تعلق رکھتا ہے۔ وہ شمس الدین التمش کا بیٹا اور رضیہ سلطانہ کا بھائی تھا۔ جب رضیہ بھٹنڈہ میں مقیم تھی تو بہرام نے اپنی بادشاہت کا اعلان کردیا۔امرائے چہلگانی اس کے معاون ومدد گار تھے یہ امراء بادشاہ گر کہلاتے تھے ۔ رضیہ نے اپنے شوہر اور بھٹنڈہ کے سردار ملک التونیا کے ساتھ مل کر تخت واپس لینے کی کوشش کی لیکن گرفتار ہوئی اور ماری گئی۔
بہرام شاہ کا دوسالہ دور بدامنی کا دور رہا کیونکہ امرائے چہلگانی ایک دوسرے کے خلاف سازشوں میں مصروف رہے۔وہ بادشاہ کے حکم کو بھی تسلیم نہیں کرتے تھے ۔ اس کے دور کا ہم واقعہ منگولوں کا لاہور پر حملہ ہے۔مغل سردار اوغدائی خان نے غزنی اور قندوز پر قبضہ جمانے کے بعد اپنے جرمیل دایار کو لاہور حملہ کرنے کے لئے روانہ کیا ۔سلطان دہلی کے پا س ان کامقابلہ کرنے کی ہمت نہ تھی اس کے امراء سازشوں میں مصروف تھے اس لئے پنجاب اور لاہور کا دفاع ممکن نہ تھا ۔1240ء کے موسم سرما میں منگول وادئ سندھ پر حملہ آور ہوئے انہوں نے وسیع پیمانے پر تباہی پھیلائی عورتیں،بچے ،مرد ،بوڑھے سب ان کے ظلم کا نشانہ بنے۔لاہوراور اس کے گردو نواح کی تمام بستیوں کو تباہ وبرباد کرنے کے بعد وہ واپس چلے گئے ۔31 دسمبر1241ء کو منگول جرنیل ایک حادثہ میں دایار مارا گیا ۔ بہرام شاہ اپنے دو سالہ دور اقتدار کے بعد 15 مئی 1242ء میں اپنی ہی فوجوں کے ہاتھوں مارا گیا۔ اس کے مارے جانے کے بعد سلطان رکن الدین فیروزشاہ کے بیٹے علاؤ الدین مسعودشاہ نے اقتدار سنبھالا۔
خضر خان
خضر خان ،سلطنت دلی دے حکومت کرن آلے تغلق ٹبر دے عہد چ ملتان دا حاکم سی ۔ امیر تیمور دے ہندستان تے حملے چ اس نال مل گئیا تے اس بنا تے لہور ، دیپالپور تے ملتان دا حاکم بنا دتا گئیا ۔ دلی دے سلطان محمود تغلق دے مرن مگروں دلی فتح کر کے سادات ٹبر دی نیونہہ رکھی تے اپنے پتر مبارک شاہ نون اپنا جانشین مقرر کیتا ۔
لہور بطور اکبر دا راجگڑھ
لہور مغل دور حکومت وچ 1585 توں لے کر 1598 تک سلطنت دا راجگڑھ وی رہیا اے۔
شاہجہان دا جم
شاہجہان د‏‏ی ولادت بروز بدھ 30 ربیع الاول 1000ھ مطابق 15 جنوری 1592ء نو‏‏ں دارالسلطنت لاہور وچ ہوئی۔ شاہجہان د‏‏ی ولادت اُنہاں دے دادا اکبر اعظم د‏‏ی حکومت دے 36 واں سال وچ ہوئی۔ اُس وقت لاہور مغل سلطنت دا دارالسلطنت سی تے مغل شہنشاہ اکبر اعظم 1586ء تو‏ں مع مغل شاہی خاندان دے ایتھے مقیم سی۔
گرو ارجن دیو سکھاں دے پنجويں گرو، گرو رام داس دے بیٹے سن ۔ بعض روایات دے مطابق شہنشاہ اکبر نے انھاں شرفِ باریابی بخشا۔ شہزادہ خسرو نے اپنے باپ شہنشاہ جہانگیر دے خلاف بغاوت د‏‏ی تاں گرو ارجن دیو نے خسرو د‏‏ی حمایت کيتی۔ خسرو د‏‏ی گرفتاری دے بعد اس دے ساتھیاں اُتے شاہی عتاب نازل ہويا۔ ارجن دیو نو‏‏ں قلعہ لاہور وچ قید کر دتا گیا۔ ایتھے انہاں دا انتقال ہويا۔ قلعہ لاہور دے نیڑے گوردارہ ڈیرا صاحب انہاں د‏‏ی یاد وچ تعمیر کیتاگیا۔
شالامار باغ
شالامار باغ (اردو:شالیمار باغ) نوں مغل بادشاہ شاہجہان نے تعمیر کرایا سی۔ شالامار باغ لہور دی بڑی مشہور تریخی تھاں اے- اے مغلاں دی یادگار تے بّرِصغیر چ مسلماناں دی شاندار حکومت دا ورثہ اے۔
چوبرجی
اکبری سرائے (Akbari Sarai) شاہدره باغ، لاہور، پاکستان میں ایک بڑی سرائے ہے۔ اسے مغل شہنشاہ شاہجہان کے دور میں تعمیر کیا گیا۔ یہ مقبرہ جہانگیر اور مقبرہ آصف خان کے درمیان واقع ہے۔
لہور دے بوہے
اندرون لہور چ کل (13) بوئے سی جنہاں دے ناں اے نیں:
لہور وچ قحط تے بادشاہ اکبر نال ملاقات
لاہور وچ بھکھمری اتے کال پے جان کارن سنّ 1597 وچ گورو جی نے لاہور پجّ کے چونا منڈی وکھے نتھاویاں نوں تھاں دین لئی عمارت اتے پانی دی ضرورت لئی ڈبی بازار وچ باؤلی بنوائی۔ لنگر لگوائے، دوا دارو دا انتظام کیتا۔
سردار گجر سنگھ بھنگی دا لہور اتے راج
گجر سنگھ بھنگی (موت 1788): اس تکڑی وچوں اک سی ، جسنے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے قبضے توں پہلاں لاہور اپر 30 سال تک راج کیتا سی۔ ایہہ اک عام جہے والے کسان نتھا سنگھ دا پتر سی۔ تکڑے اتے چنگی ڈیل ڈول والے گجر سنگھ نے اپنے نانے گربخش سنگھ روڑانوالا ہتھوں امرت چھکیا اتے سکھ بن گیا؛ نانے نے اسنوں اک گھوڑا دتا اتے اپنے جتھے دا میمبر نامزد کر لیا۔ کیونکہ گربخش سنگھ بڈھا ہو رہا سی اسنے گجر سنگھ نوں اپنے جتھے دا مکھی بنا دتا۔ چھیتی ہی ایہہ جتھا بھنگی مثل دے مکھی ہری سنگھ بھنگی دی فوج نال آ ملیا۔ گجر سنگھ نے اپنے مڈھلے جیون دی شروعات قبضے کرن اتے ماردھاڑ نال شروع کیتی۔ 1765 وچ اسنے گربخش سنگھ دے گود لئے پتر لہنا سنگھ اتے جےَ سنگھ کنھیا دی مدد نال سوبھا سنگھ نال ملکے افغاناں توں لاہور جت لیا۔ جویں کہ لہنا سنگھ رشتے وچ ماما ہون کرکے وڈی تھاں تے سی، گجر سنگھ نے لہنا سنگھ نوں شہر اتے قلعے اپر قبضہ لین دی منظوری دے دتی اتے آپ اس سمیں دے جنگل ، شہر دے چڑھدے حصے اتے قبضہ کر لیا۔ گجر سنگھ نے اتھے اک گڑھی دی اساری کروائی اتے لوکاں نوں اتھے آ کے وسن لئی سدا دتا۔ اس نے پانی مہیا کرن لئی کھوہاں دی پٹائی کروائی۔ مسلماناں لئی مسجد بنوائی۔ ایہہ جگہ اج-کلّ لاہور دے ریلوے سٹیشن والی تھاں تے اے، جسدا اج وی ناں اسدے ناں اتے ہے، جسنوں قلعہ گجر سنگھ وجوں جانیا جاندا اے۔ پھر گجر سنگھ نے ایمن آباد ، وزیر آباد ، سوہدرہ اتے گجرانوالہ ضلعے دے تقریباً 150 پنڈاں اتے قبضہ کر لیا۔ اسنے سلطان سکرب خان توں وی گجرات دا قبضہ لیا، جسنوں اسنے دسمبر 1765 وچ شہر دے اندرونی حصے وچ ہی ہرا دتا سی اتے شہر اتے نال لگدے علاقیاں اپر قبضہ کرکے گجرات نوں اپنا مکھ مرکز بنا لیا۔ اگلے سال اسنے جموں نوں اجاڑ دتا، اسلام گڑھ، پونچھ ، دیوَ بٹالا اتے قبضہ کر لیا اتے اپنے علاقیاں دا وستار اتر وچ بھمبر دیاں پہاڑیاں اتے دکھن وچ ماجھا دے علاقیاں تک کر لیا۔ احمد شاہ درانی دے اٹھویں حملے دوران، گجر سنگھ نے اپنے کجھ ہور سکھ سرداراں نال اسدا سخت مقابلہ کیتا سی۔ جنوری 1767 وچ جدوں درانی دا مکھ سپہ سالار، جہان خان، اپنے 1500 فوجیاں سمیت امرتسر پہنچیا تاں سکھ سرداراں نے افغانی لشکر نوں بھانج دتی۔ اس توں ترنت بعد گجر سنگھ نے روہتاس دے مشہور قلعے دی گھیرابندی کر لئی جو اس سمیں گکھڑاں دے قبضے وچ سی۔ اس وچ اسنے چڑھت سنگھ سکرچکیا دی مدد لئی، جس نال اس ویلے اسدے گوڑھے تعلق سن اتے اسنے اپنی پتری راج کور دا ویاہ وی اسدے پتر صاحب سنگھ بھنگی نال کر دتا سی۔ گجر سنگھ نے اتلے لہندے پنجاب دے لڑاکے قبیلیاں نوں اپنے ماتحت کر لیا اتے پوٹھوہار ، راولپنڈی اتے حسن ابدال دے حصیاں اتے اپنا اختیار قایم کر لیا سی۔ گجر سنگھ دا 1788 نوں لاہور وکھے اکال چلانا ہو گیا۔
لہور دربار
رنجیت سنکھ دی تاج پوشی 12 اپریل 1801ء چ ہوئی ۔گرو نانک دی اولاد وِچوں اک سکھ صاحب سنگھ بیدی نے تاج پوشی دی رسم دا ادا کیتی ۔ 1799ء تک اسدا راجگھر گجرانوالا رہیا ۔ 1802ء چ رنجیت سنگھ نے اپنا راجگڑھ لہور منتقل کر لیا ۔ رنجیت سنگھ ہوہت گھٹ چر چ اقتدار دی پوڑھی چڑھ گیا، اک کلی مسل دے سردار توں پنجاب دا مہاراجا بن گیا ۔
مہاراجہ شیر سنگھ
15 ستمبر، 1843 نوں سندھاوالیا سردار اجیت سنگھ سندھاوالیا تے اس دے ساتھی نے مہاراجہ شیر سنگھ اتے اس دے پتر کنور پرتاپ سنگھ دا شاہ بلاول لاہور وچ قتل کر دتا۔
مہاراجہ دلیپ سنگھ
مہاراجہ دلیپ سنگھ (Maharaja Duleep Singh) سکھ سلطنت کا آخری مہاراجہ تھا۔ وہ مہاراجہ رنجیت سنگھ کا سب سے چھوٹا بیٹا تھا۔ کنور دلیپ سنگھ 6 ستمبر1838ء کو لاہور میں پیدا ہو ا۔اس کی پرورش اس کی ماں مہارانی جنداں نے کی ۔ مہاراجہ شیر سنگھ کے قتل کے بعد امرائے سلطنت،وزیراعظم ہیرا سنگھ ،پنڈت جلا ،سردار لال سنگھ نے باہمی مشاورت سے کنور دلیپ سنگھ کو تخت لاہور پر بٹھایا یہ ایک کٹھن دور تھا ۔خالصہ (سکھ فوج)طاقت ور ہو چکی تھی ان افسروں اور جرنیلوں کے سامنے کوئی بھی مخالف بات کہنا موت کو دعوت دینے کے مترادف تھا ۔
مہاراجہ شیر سنگھ اتے کنول پرتاپ سنگھ دے مارے جان توں بعد دلیپ سنگھ مہاراجہ بنیا اتے اس دی ماں مہارانی جنداں نے سرپرستی دا اختیار سمبھالیا۔ ہیرا سنگھ ڈوگرا نوں وزیر بنایا گیا جس دا صلاح کار پنڈت جلا سی۔ اپہدریاں کرکے جدوں ایہہ دوویں لاہوروں جموں نوں بھجدے ہوئے فوج ہتھوں رستے وچ مارے گئے، تاں مہارانی جنداں نے اپنے وڈے بھرا جواہر سنگھ نوں 14 مئی 1845 نوں وزیر بنایا۔ پر کنور پشورا سنگھ دے قتل وچ اس دا ہتھ ہون کارن سکھ فوج اس تے بہت ناراض ہو گئی۔
برطانوی راج ویلا
45ویں سکھ برطانوئی ہندی فوج وچ اک پیادہ ریجمنٹ سی جس دا قیام اپریل 1956 وچ لاہور وچ لیایا گیا سی اسوقت اسنو‏ں تخلیق کیپٹن ریٹرے نے 100 سواراں تے 500 پیادیاں دے نال کیتا سی۔اس ریجمنٹ وچ 50 ٪ سکھ تے ڈوگرا سپاہی شامل سن باقی ماندہ سپاہیاں وچ مسلما‏ن پنجاب تے پٹھان شامل سن ۔
پاکستانی پنجاب دا راجگڑھ
والڈ سٹی لاہور ، جو مقامی طور اُتے "اندرون شھر" (اندرونی شہر) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، لاہور دا قدیم تے تاریخی حصہ ا‏‏ے۔ والڈ سٹی آف لاہور ( ایس ڈی ڈبلیو سی ایل ) دے پائیدار ترقی دے عالمی بینک دے تعاون تو‏ں اکابری گیٹ تو‏ں لاہور قلعہ تک رائل ٹریل (شاہی گجر گاہ) د‏‏ی بحالی دے لئی حکومت پنجاب نے اک وڈے منصوبے دا آغاز 2009 وچ کیہ سی ۔ اس پروجیکٹ دا مقصد والڈ سٹی ترقی ، اک تہذیبی ورثہ دے طور اُتے والڈ سٹی د‏‏ی معاشی صلاحیت نو‏‏ں تلاش کرنا تے اجاگ‏ر کرنا ، رہائشیاں دے لئی ایس ڈبلیو ڈی سی ایل منصوبے دے فائدے د‏‏ی تلاش تے روشنی ڈالنا ، تے دیوار د‏‏ی ترقی تے بحالی د‏‏ی بحالی تو‏ں متعلق تجاویز طلب کرنا ا‏‏ے۔ شہر۔
آزادی توں پہلے دا فن تعمیر
مغل سلطنت ، سکھ سلطنت ، تے برطانوی راج د‏‏ی متعدد یادگاراں دا گھر لاہور اے ۔ روايتی طور اُتے مغل تے سکھ طرزاں تو‏ں والڈ سٹی لاہور دا تعمیرا‏تی طرز متاثر ہويا ا‏‏ے۔ پرانے شہر دے جنوب وچ پتےآں دے نواحی علاقےآں تے اس دے نال ہی پرانے شہر دے جنوب مغرب وچ کنٹونمنٹ وی وڈی حد تک برطانوی نوآبادیات‏ی حکمرانی دے تحت تیار کيتیاں گئیاں تے اس وچ نوآبادیات‏ی دور د‏‏ی عمارتاں شامل نيں جو پتےآں دے رستےآں دے نال تعمیر د‏‏ی گئیاں نيں۔
سکھ دور
سکھ حکمرانی نے کئی یادگاراں دے نال لاہور چھڈ دتا ، تے بھاری بھرکم تبدیل شدہ لاہور دا قلعہ بنیا۔ رنجیت سنگھ د‏‏ی حکمرانی نے لاہور نو‏‏ں اپنی آخری شان و شوکت وچ بحال کردتا سی ، تے اس عرصے تو‏ں ایہ شہر وڈی تعداد وچ مذہبی یادگاراں دے نال رہ گیا سی۔ اس دور وچ متعدد حویلیاں تعمیر کيتیاں گئیاں ، حالانکہ حالے حالے کچھ ہی باقی ني‏‏‏‏ں۔
برطانوی دور
اک ہ‏م آہنگی آرکیٹیکچرل اسٹائل جو نوآبادیات‏ی دور دے دوران اسلامی ، ہندو تے مغربی محرکات نو‏‏ں ملیا دیندا اے ، جداں کہ ایچی سن کالج وچ دکھایا گیا اے ۔ لاہور دے بیشتر حصے وچ نوآبادیات‏ی دور د‏‏ی عمارتاں نمایاں نيں ، جداں ٹلنٹن مارکیٹ۔
برطانوی پنجاب دے راجگڑھ کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں ، برطانوی نوآبادیات نے اس شہر اُتے اک پائیدار تعمیرا‏تی تاثر قائم کيتا۔ ڈھانچے بنیادی طور اُتے ہند -وتھائی طرز وچ تعمیر کیتے گئے سن - اک ہ‏م آہنگی آرکیٹیکچرل اسٹائل جو وکٹورین تے اسلامی فن تعمیر دے عناصر نو‏‏ں گھل ملدا اے ، یا وکھ وکھ انڈو ساراسینک انداز وچ ۔ انگریزاں نے نیوکلاسیکل مونٹگمری ہال وی تعمیر کيتا ، جو اج قائداعظم لائبریری د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردا ا‏‏ے۔
لارنس باغات سول اسٹیشن دے نیڑے وی رکھے گئے سن ، تے انہاں د‏‏ی ادائیگی لاہور د‏‏ی دونے یورپی برادری دے علاوہ دولت مند مقامی لوکاں دے عطیہ دے ذریعہ کيتی گئی سی۔ باغات وچ 600 تو‏ں زیادہ پرجاتیاں دے پودےآں د‏‏ی نمائش کيتی گئی سی ، تے ایہ باغبانی کیو وچ لندن دے رائل بوٹینک گارڈن تو‏ں بھیجے گئے اک باغبانی دے ذریعہ دتی گئی سی ۔
چھیواں موری دروازہ۔
ایہہ نکا دروازہ بھاٹی تے لوہاری وچکار آندا اے، پرانا بوہا بوہت نکا سی، جتھوں گھڑسوار نئیں لنگھ سکدا سی۔ ایتھوں لنگھن لئی اوس نوں سرتھلے سٹ کے جاونا پیندا سی۔ انگریز سرکار دے دور وچ ایس بوہے نوں وی کھلا تے وڈا کردتا گیا۔ جدے مگروں گڈی اونٹ گھوڑا اسانی نال لنگھ جاندے سن۔ محمود غزنوں لڑائی دوران جدوں شہر اندر وڑ کے لڑن والے شہریاں نوں مارن دی کوشش کیتی تے سارے دروازے بند سن، اوس ایتھوں کندھ نوں توڑ کے راہ بنائی تے اندر جاکے قتل عام کیتا۔ جدوں ملک ایاز دے سرکار آئی اوس نیں اپنی فتح دی یاد وچ ایتھے دروازہ بنایا، ایس دا نام موری جیہڑی پنجابی وچ پانی روڑن دے کم آندی اے، اوس نال جوڑدیاں موری دروازہ رکھ دتا۔
لہور اتے چھیواں حملہ
لہور وچ اک ہور صدمہ سلطنت فیروز شاہ باربک تغلق دے دور وچ آیا۔ ایہہ صدمہ وی تاتاری مغلیہ لشکر دے حملے پاروں پیش آیا، ایس حملے دا مقصد وی پنجاب وچ لٹ مار کرنا ای سی، بادشاہ اوس ویلے سری نگر کانگڑے نوں گھیرن وچ مصروف سی، پہلاں اوس قلعہ فتح کیتا فیر پنجاب وچ آیا، اوس اک خونی جنگ مگروں تاتاری لشکر نوں پنجاب وچوں کڈھیا، ایس ساری لڑائی وچ لہور دی رعایا دا اک وار فیر ڈھیر نقصان ہویا۔ لہور اتے ستواں حملہ سلطان محمد شاہ بن فیروز شاہ باربک دے عہد وچ گھکڑ قوم دا بندہ سیکھا دے کارن لہور وچ وڈا حملہ ہویا، سیکھا گھکڑ بڑا فسادی تے دلیر سی، اوہ ہزارہ دے علاقے توں اک فوج لے کے پنجاب وچ داخل ہویا۔ ایتھے دے شاہی اہلکاراں نوں علاقے توں کڈھ دتا۔ اوس ہزاراں بستیاں اجاڑ چھڈیاں۔ محمد شاہ بادشاہ نے ایہہ کارروائیاں دا سنن مگروں اپنے پتر ہمایوں نوں فوج دے کے پنجاب وچ گھلیا، ہالے شہزادہ پنجاب وچ اپڑیا وی نئیں سی پچھوں بادشاہ مرگیا۔ سلطان محمود شاہ 796 وچ تخت سانبھیا، اوس نے ہور فوج سیکھا گھکڑ نوں کچلن لئی گھلی۔ اوہناں دی آپس وچ ڈاھڈی لڑائی ہوئی۔ سیکھا شکست کھاون مگروں جموں ول نس گیا۔ اوہناں دناں شہزادہ پیرمحمد بن امیر تیمور نے ملتان لے لیا اوہ ملتان توں دلی اپڑگیا۔ ایس دوران سیکھا گھکڑ فیر جموں توں تھلے لہور اپڑگیا تے ایتھے سرکار سانبھ لئی، جدوں امیر تیمور دلی توں پرتیا تے جموں دے سلطان سکندر بت توڑن والے بادشاہ دا لباس بطور عنایت دیتا، ایس دوران رعایا نے سیکھا دے پنجاب وچ قتلام بارے امیر نوں عرض گزاری، ایہہ حال سن اوس نوں ڈاھڈا غصہ آیا، دس ہزار فوج سیکھا دے مقابلے لئی فوری گھل دتی، فوج لہور اپڑی ایتھے دی رعایا سیکھا شاہی توں بوہت تنگ سی، اوہناں امیر تیمور دی فوج دا ساتھ دتا، لڑائی وچ سیکھا ماریا گیا۔
انارکلی، لہور توں باہر شہر
مہاراجہ رنجیت سنگھ دی چالیہ ورھیاں دی حکمرانی دوران شہر لہور چوکھا آباد ہوگیا سی۔ باہر لے کھنڈراں دی بوہتی زمین مہاراجہ دے دربار دے امیراں باغ بنوادتے ایس دے باوجود چوکھی زمین خراب پئی سی۔ جتھے کدے لوکیں وسدے سن مگر اٹاں ویچن والیاں نیں ایس دی بیناداں دی اٹاں کڈھ کے مغاک چھڈدتے۔ جیہڑے کئی ورھیاں تیک بندے رہے، سکھ دور وچ ایہہ کم جاری رہیا، ایتھوں تیک کے انگریز دا دور آگیا، اینی کھدائی دے باوجود اٹاں ختم نہ ہوئیاں۔ اخیر انگریز بہادر وڈے وڈے مغاک بند کرادتے نالے حکم دے دتا کہ اگوں توں کوئی اٹاں نئیں کڈھے گا۔ دسیا جاندا اے کہ کشمیر توں آفت زدہ ہوکے آون والے کشمیریاں لہور وچ اٹاں کھودن دا کاروبارکیتا۔ ایس نال اوہ لکھ پتی بن گئے۔ اٹاں کڈھن دوران اوہناں نوں دبے خزانے وی لبھ جاندے سن۔
بھاٹی دروزے دے باہر میلارام ٹھیکے دار نے اک عالیشان سراں تے عمدہ کوٹھی بنوائی اے، کوٹھی وچ میلارام آپ رہندا سی۔ سراں وچ لکڑی دا سامان ہوندا سی۔ مسافراں دی آواجاوی کارن ایس دے باوجود کہ ایہہ سٹیشن توں دور سی۔ سکھاں دے دور وچ شہر لہور بوہت گندہ سی، ہر اک کوچے تے محلے دے بزاراں وچ گند دے ڈھیر پئے ہوندے سن۔ سیکڑاں مردہ جانوراں دی لاشاں گلدی سڑدی رہندیاں سن۔ بازار دیاں نالیاں درمیان وچ سن، جیہدے کارن کچڑ پیا رہندا سی، امرا دی سواریاں جدو وی لنگھ دیاں، اوہناں دے سُم جد نالیاں وچ وجدے تاں کچڑ لوکاں اتے پیندا، شہر وچ کوئی محکمہ صفائی نئیں ہوندا دی سی۔ انگریز دے دور وچ شہر دی غلاظت پاک ہوئی۔ بزاراں دی وچکار دیاں نالیاں نوں ختم کردتا گیا۔ پکے فرش بنائے گئے۔ چوبی چھپر بنائے گئے۔ ہر طرحاں دی صفائی عمل وچ لیاندی گئی۔ محکمہ صفائی مقرر ہوگیا دو ویلے بازار نوں صاف کرکے چھڑکا کیتا جاندا۔
1850 وچ تھارن ہل صاحب دی اسسٹنٹ کمشنر دے عہدے اتے تقرری ہوئی۔ فیر 1860 وچ تحصیل دار دیوان بیجناتھ دی ماتحتی وچ کوچہ بزار دے فرش پکے کرائے گئے۔ ایس دور وچ پانی دے نل لان لئی، اٹاں والے فرشاں نوں پٹیا گیا۔ سڑکاں اتے کنکریٹ سٹائی دے گلیاں وچ دوہاں پاسے پکیاں موریاں بنائیاں گئیاں۔ ڈاکٹراں دی صلاح مطابق شہر دا پانی لوکاں دی صحت لئی چنگا نئیں جیہدے پاروں ایہہ فیصلہ ہویا کہ نلکے راہیں صاف تے صحت بخش پانی شہر وچ پہنچایا جاوے۔ پریڈدے میدان وچ کھو کھدوائے گئے، اک وڈا تلا بازار لنگا منڈی وچ بنوایا گیا۔ شہر دے سارے بازار اک سمت وچ سدھے کرکے زمین دے اندر لوہے دے نلکے دب دتے گئے۔ جدوں ساری کارروائی ہوگئی، تالاب دا پانی چھڈیا گیا ، تالاب دی عمارت وچ کنکریٹ گھٹ لایا گیا سی، پانی فوری بنیاداں وچ وڑگیا۔ ایس دی سنگین تے مضبوط عمارت اک گھنٹے اندر ڈھ گئی۔ ایس دے تعمیر اتے لگیا چوکھا پیسہ ضائع ہوگیا۔ ایہو نئیں، نلکیاں راہیں شہر وچ آون والا پانی بنیاداں وچ وڑگیا۔ کئی گھراں دی بنیاداں بیٹھ گئیاں۔ شہر دے وڈے حصے نوں چوکھا نقصان اپڑیا۔ انگریز سرکار نے سبھاں نوں نقصان دی رقم ادا کیتی۔ سرکار نے حکم جاری کیتا کہ ہن نویں سرے توں تالاب شہر دی کسے اچی تھاں اتے بنایا جاوے گا۔ اک صاف میدان بناکے نویں سرے توں عمارت دی تعمیر شروع کیتی گئی۔