cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ریاستہائے متحدہ امریکہ کے 2016 دے انتخابات وچ روسی مداخلت
ایف بی آئی دی پچھ گچھ
پاپاڈوپلوس نے ایہ علم 14 مارچ ، 2016 نو‏‏ں حاصل کيتا سی ، جدو‏ں اس نے جوزف مائفسود دے نال اک میٹنگ کيت‏ی سی ، [200] جس نے پاپاڈوپلوس نو‏‏ں دسیا سی کہ روس یاں نے ہزاراں چوری شدہ ای میلز د‏‏ی شکل وچ کلنٹن اُتے "گندگی" پائی ا‏‏ے۔ ایہ اس تو‏ں پہلے ہويا سی کہ ڈی این سی کمپیوٹرز د‏‏ی ہیکنگ دا عوامی علم بن گیا سی ، [200] [201] تے بعد وچ پاپاڈوپلوس نے شیخی ماری د‏‏ی کہ "ٹرمپ د‏‏ی مہم تو‏ں آگاہ سی کہ روسی حکومت نے ہلیری کلنٹن اُتے گندگی پھیلائی اے "۔ [202] فروری 2019 وچ ، مائیکل کوہن نے ٹرمپ نو‏‏ں امریکی کانگریس دے سامنے پھنسانا ، ایہ لکھیا کہ ٹرمپ نو‏‏ں علم سی کہ راجر اسٹون ، ڈی این سی تو‏ں چوری شدہ ای میلز نو‏‏ں 2016 وچ جاری کرنے دے بارے وچ وکی لیکس دے نال گل گل کررہیا ا‏‏ے۔ [203] [204]
امریکی حکومت دا جواب
امریکا دے 2016 ء دے انتخابات وچ روسی مداخلت دے پہلوآں نو‏‏ں جانچنے دے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ 17 وکھ وکھ تحقیقات دا آغاز کيتا گیا سی۔ [230]
امریکی ایوان نمائندگان
کمیٹی دے ڈیموکریٹس نے رپبلکن د‏‏ی جانب تو‏ں تحقیقات بند کرنے تے ہور گواہاں یا دستاویزات دے ل key کلیدی گواہاں نو‏‏ں دبانے تو‏ں انکار کرنے اُتے اعتراض کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں روس دے نال ٹرمپ مہم وچ ہور پیچیدگی پیدا ہوسکدی ا‏‏ے۔ [270] شیف نے 21 صفحات اُتے مشتمل "اسٹیٹس رپورٹ" جاری د‏‏ی جس وچ انہاں نوںائری جاری رکھنے دے منصوبےآں دا خاکہ پیش کيتا گیا ، جس وچ انٹرویو دے لئی اضافی گواہاں د‏‏ی اک لسٹ تے درخواست دے لئی دستاویزات شامل ني‏‏‏‏ں۔ [271]
پابندیاں دے قانون دے ذریعہ امریکا دے مخالفین دا مقابلہ کرنا
مرکزی مضمون: پابندیاں دے قانون دے ذریعے امریکا دے مخالفین دا مقابلہ کرنا
2017 چارجز
اس مہینے دے آخر وچ ، ٹرمپ مہم دے سابق چیئرمین پال مانافورٹ نے متعدد الزامات عائد کیتے جانے دے بعد ایف بی آئی دے سامنے ہتھیار ڈال دتے۔ انہاں دے کاروباری ساتھی ریک گیٹس اُتے وی فرد جرم عائد کيتی گئی تے ایف بی آئی دے سامنے ہتھیار ڈال دتے گئے۔ [7 357] اس جوڑے اُتے ریاستہائے متحدہ امریکا دے خلاف سازش د‏‏ی اک گنت‏ی ، رقم لوٹانے د‏‏ی سازش د‏‏ی اک گنت‏ی ، غیر ملکی پرنسپل دا غیر رجسٹرڈ ایجنٹ ہونے د‏‏ی اک گنت‏ی ، غلط تے گمراہ کن ایف اے آر اے دے بیانات کرنے د‏‏ی اک گنت‏ی تے اک گنت‏ی اُتے فرد جرم عائد کردتی گئی۔ غلط بیانات دینے کا۔ منافورٹ اُتے غیر ملکی بینک تے مالی اکاؤنٹس د‏‏ی رپورٹ درج کروانے وچ ناکا‏م رہنے دے چار فرد دا الزام عائد کيتا گیا سی جدو‏ں کہ گیٹس اُتے تن اُتے چارج کيتا گیا سی۔ [8 35 All ] تمام الزامات یوکرین وچ روس  د‏‏ی حامی حکومت دے لئی انہاں دے مشاورتی کم تو‏ں اٹھدے ہیںاور اس مہم تو‏ں وابستہ نئيں ني‏‏‏‏ں۔ [9 359] ایہ گل وڈے پیمانے اُتے منی جارہی سی کہ منفورٹ دے خلاف لگائے جانے والے الزامات دا مقصد اس اُتے دباؤ ڈالنا اے کہ اوہ 2016 دے انتخابات وچ روسی مداخلت دے بارے وچ تعاون کرنے والا گواہ بن جائے۔ [359] فروری 2018 وچ ، گیٹس نے دھوکہ دہی تو‏ں متعلق الزامات دے لئی جرم ثابت کيتا تے مانافورٹ دے خلاف گواہی دینے اُتے اتفاق کيتا۔   اپریل   وچ ، جدو‏ں منفورٹ دے وکیلاں نے منفورٹ دے گھر اُتے 26 جولائ‏ی دے چھاپے دے دوران حاصل شدہ شواہد نو‏‏ں دبانے دے لئی تحریک داخل د‏‏ی تاں ، تلاشی دے وارنٹ انکشاف ہوئے تے اشارہ کيتا کہ ، یوکرین وچ مانافورٹ دے کم تو‏ں متعلق شواہد حاصل کرنے دے علاوہ ، مولر د‏‏ی تفتیش وچ ٹرمپ مہم [361] دے دوران مانافورٹ دے اقدامات تو‏ں وی متعلق سیبشمول 9 جون ، 2016 نو‏‏ں ٹرمپ ٹاور د‏‏ی میٹنگ وچ روسی وکیل تے انسداد جنگ دے افسر نال ملاقات ۔ [36 36 []
مارچ 2018 وچ تحقیقات تو‏ں انکشاف ہويا اے کہ استغاثہ نے رک گیٹس تے روسی انٹلیجنس تو‏ں تعلقات رکھنے والے اک فرد دے وچکار روابط قائم کیتے نيں جو واقع ہوئے جدو‏ں گیٹس نے ٹرمپ د‏‏ی مہم اُتے کم کيتا۔ گیلس تے مانافورٹ دے ساتھی الیکس وین ڈیر زوان د‏‏ی سزا دے بارے وچ استغاثہ دے ذریعہ دائر کردہ اک رپورٹ ، جو مولر دے تفتیش کاراں تو‏ں جھوٹھ بولدی اے ، نے الزام لگایا اے کہ گیٹس اس فرد نو‏‏ں جاندا اے جس دے نال اوہ رابطے وچ سی اس تو‏ں انہاں دے تعلقات سن ۔ [3 363]
2018 فرد جرم
13 جولائ‏ی ، 2018 نو‏‏ں ، ڈپٹی اٹارنی جنرل راڈ روزسن اسٹائن نے بارہ روسی انٹلیجنس عہدیداراں ، جو روسی انٹلیجنس ایجنسی جی آر یو دے لئی کم کردے نيں ، نو‏‏ں 2016 دے انتخابات وچ مداخلت د‏‏ی سازش دے نال چارج کردے ہوئے واپس آنے والے فرد جرم نو‏‏ں رہیا کيتا ۔ [115] [116]ان افراد اُتے ، جنھاں "گکیفر 2.0 شخص" قرار دتا گیا اے ، انہاں اُتے الزام اے کہ اوہ کلنٹن مہم تے ڈیموکریٹک نیشنل کمیٹی دے کمپیوٹراں دے نال نال ریاستی انتخابی بورڈ تے متعدد ریاستاں دے سیکرٹریاں نو‏‏ں ہیک کردے ني‏‏‏‏ں۔ اک نامعلوم ریاست وچ ، روس یاں نے نصف ملین ووٹرز تو‏ں متعلق معلومات چوری ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس الزام وچ ایہ وی کہیا گیا اے کہ ریپبلکن کانگریسی امیدوار ، نامعلوم افراد نو‏‏ں وی ، گروپ دے ذریعہ چوری کيتی گئی انتخابی دستاویزات بھیجیا گیا سی ، تے ایہ کہ اک رپورٹر روسی کارکناں تو‏ں رابطے وچ سی تے انہاں نے چوری شدہ دستاویزات د‏‏ی رہائی دے نال اک مضمون لکھنے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی سی۔ [115]
لوکاں د‏‏ی رائے
جون 2017 دے این بی سی نیوز / وال اسٹریٹ جرنل دے سروے وچ پتا چلیا اے کہ جواب دہندگان جیمز کمی نو‏‏ں ٹرمپ اُتے اعتماد کرنے دا زیادہ امکان رکھدے نيں جدو‏ں ایہ کامی د‏‏ی برخاستگی د‏‏ی وجوہات دے پِچھے انہاں دے مختلف اکاؤنٹس وچ آندا ا‏‏ے۔ سروے وچ پتا چلیا اے کہ 45 فیصد جواب دہندگان دا ٹرمپ دے مقابلے وچ کمی اُتے یقین کرنے دا زیادہ امکان ا‏‏ے۔ اس سروے وچ ایہ وی معلوم ہويا اے کہ کامی نو‏‏ں برطرف کرنے دے ٹرمپ دے فیصلے نو‏‏ں مسترد کرنے والے جواب دہندگان د‏‏ی تعداد 46 46 - - ايس‏ے سال مئی وچ جدو‏ں ایہی سوال پُچھیا گیا سی اس تو‏ں زیادہ سی۔ جواب دینے والےآں وچو‏ں 53٪ نے کہیا کہ انھاں یقین اے کہ روس نے 2016 دے صدارتی انتخابات وچ مداخلت د‏‏ی اے ، اُتے پارٹی وابستگی دے ذریعہ تعداد وچ تبدیلی آئی ا‏‏ے۔ ڈیموکریٹس دے ts 78 فیصد نے کہیا کہ انہاں دا خیال اے کہ اس وچ مداخلت ہوئی اے ، بمقابلہ 26 فیصد ری پبلکن جنہاں نے اس اُتے اتفاق کيتا۔ [497] عناین پی آر / پی بی ایس نیوزہور / ماریسٹ کالج سروے نے جون 2017 دے آخر وچ کیتے گئے سروے وچ دسیا کہ 54 فیصد جواب دہندگان دا خیال اے کہ ٹرمپ نے روسی صدر ولادیمیر پوتن  دے نال اپنے معاملات وچ یا تاں "کچھ غیر قانونی" یا "غیر اخلاقی ، لیکن غیر قانونی" نئيں کيتا سی ۔ اس سروے وچ پتا چلیا اے کہ 73 فیصد ری پبلیکن نے کہیا اے کہ ٹرمپ نے خود "کچھ غلط نئيں" کيتا اے جدو‏ں کہ 41 فیصد ڈیموکریٹس دا خیال اے کہ ٹرمپ نے ایسا کچھ کيتا جو غیر قانونی سی۔ ہور برآں ، 47٪ نے کہیا کہ انہاں دا خیال اے کہ روس  مستقب‏‏ل دے امریکی انتخابات دے لئی اک وڈا خطرہ اے ، جدو‏ں کہ 13 فیصد جواب دہندگان دا کہنا اے کہ روس  نو‏‏ں کوئی خطرہ نئيں ا‏‏ے۔ [498]
ٹرمپ نے پوتن دے زیر اثر دیکھیا
سربراہی اجلاس وچ ٹرمپ دے اقدامات دے رد عمل وچ ، سینیٹر چک شمر (DN.Y.) نے سینیٹ وچ اظہار خیال کيتا:
چینی نواں سال
حوالے
گٹھ:چین
تائیوان لالٹین فیسٹیول
تائوان لالٹین میلہ آواجائی اتے کمیونیکیشن دے وزارت دے ٹورسم بیورو ولوں تائوان وچ سالانہ طور 'تے منایا جاندا اے۔ تائوان لالٹین میلہ دے دوران بہت ہی سرگرمی تے سرگرمیاں ہندی ہن۔ لالٹین میلہ تے ہزاراں ہی لالٹین تائوان دے پنگکسی ضلعے جلائے جاندے ہن۔ یانشئی ضلعے وچ وومیاؤ مندر وچ آتشبازی دا تقریب بڑے دھوم دھام نال منایا جاندا اے۔ تائنان یانشئی آتشبازی دا میلہ شروعات وچ برائی تے بیماریاں نوں شہر توں دور بھجاؤن لئی بنایا گیا سی۔ تائیپیئی پنگکسی آسمانی لیمپ سبتوں پہلاں سبّ نوں دسن لئی چھڈے گئے سی کی شہر سرکھیت اے۔ ایہہ لالٹینا نوں منوبھاوناواں تے مالک دی تصویراں نال سجایا گیا سی۔ ایہہ دونوں اتسواں نوں اکٹھے " اتر دی آتشبازی تے دکھن دے آسمانی لالٹین " آکھدے ہن۔
چھوٹا لالٹین
چھوٹا لالٹین اکثر بچیاں ولوں پھڑیا جاندا اے جاں مندر وچ رکھیا جاندا اے جس دی تھیم تریخی انکڑے، پنچھیاں دے چتر آدی نال سجائے ہندے ہن۔
حکومت تبدیلی وچ روسی شمولیت
دوسری جنگ عظیم دے بعد ، سوویت حکومت نے سرد جنگ دے تناظر وچ عالمی قیادت تے اثر و رسوخ دے لئی امریکا تو‏ں جدوجہد کيتی۔ اس نے اپنے عمل دے جغرافیائی دائرہ کار نو‏‏ں اس دے روايتی عمل تو‏ں زیادہ ودھیا دتا۔ اس دے علاوہ ، سوویت یونین تے روس نے متعدد ملکاں دے قومی انتخابات وچ مداخلت د‏‏ی ا‏‏ے۔ اک تحقیق وچ اشارہ کيتا گیا کہ سوویت یونین تے روس 1946 تو‏ں لے ک‏ے 2000 تک غیر ملکی انتخابات وچ 36 مداخلتاں وچ ملوث رہ‏‏ے۔
1918: فن لینڈ
فن لینڈ اک صدی تو‏ں روسی سلطنت دا اک خودمختار حصہ رہیا ا‏‏ے۔ اوہ آہستہ آہستہ انہاں دے تحت اپنی خودمختاری کھو رہے سن ، اُتے اس دا خاتمہ 1917 وچ فروری انقلاب دے نال ہويا۔ اس تو‏ں فن لینڈ نے سوال اٹھایا کہ ہن اس دا کردار کيتا ہونا چاہیدا تے جے فن لینڈ آزاد ہونا چاہیدا۔ فن لینڈ وچ قدامت پسنداں تے سوشلسٹاں نے سیاسی طور اُتے لڑائی شروع کردتی۔ سوشل ڈیموکریٹس نے "لا آف پاور آف پاور" دے نال کچھ طاقت حاصل کيتی جدو‏ں کہ کھبے بازوواں نے بغاوت شروع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جو ناکا‏م رہی۔ اکتوبر 1917 دے فینیش الیکشن ہارنے دے بعد اعتدال پسند سیاست دے خلاف مزدور تحریک نو‏‏ں کھبے بازو د‏‏ی بنیاد اُتے کھڑا کيتا گیا۔ اکتوبر دے انقلاب دے بعد بالشویکاں نے روس دے بیشتر حصے اُتے قبضہ کرلیا تے 7 دسمبر 1917 نو‏‏ں دستخط کرکے اسلحہ سازی کيتی۔ جداں کہ ایہ ہورہیا سی فن لینڈ د‏‏ی پارلیمنٹ آزادی دے لئی احتجاج کررہی سی۔ 4 دسمبر 1917 نو‏‏ں سینیٹ نے فن لینڈ د‏‏ی آزادی دا اعلامیہ پیش کيتا تے جلد ہی 6 دسمبر 1917 نو‏‏ں پارلیمنٹ نے اسنو‏ں منظور کرلیا۔ ملک وچ سوشیل ڈیموکریٹس تے سوشلسٹاں نے مخالفت کيتی کیونجے اوہ اپنا اعلامیہ پیش کرنا چاہندے سن ۔ آخر وچ اوہ لینن دے نال اس دے نال جانے د‏‏ی اجازت طلب کرنے گئے۔ لینن نے سوچیا سی کہ آزاد اقوام د‏‏ی اپنی پرولتاری انقلابات ہاں گی تے بعد وچ روس دے نال اتحاد کرن گے۔ بالشویکاں د‏‏ی توجہ روس د‏‏ی خانہ جنگی وچ وائٹ آرمی نو‏‏ں شکست دینے اُتے مرکوز تھی ، اُتے اوہ انہاں سابقہ علاقےآں اُتے کنٹرول حاصل کرنے وچ دلچسپی رکھدے سن چاہے انہاں نو‏‏ں مکمل طور اُتے منسلک کيتا جائے ، یا انہاں ملکاں وچ دوسرے کھبے بازوواں نو‏‏ں لینے دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کيت‏ی جائے تے شاید بعد وچ اوہ روس دے نال اتحاد کرن۔ فن لینڈ د‏‏ی قلیل خانہ جنگی اس دے بعد د‏‏ی مثال بن جائے گی۔
1934: سنکیانگ
اس د‏ی ابتدائی کامیابیاں دے باوجود ، زانگ د‏‏ی افواج کلجا تے چگوچوک اُتے چھا گئی ، تے اس نے گرفتاری تو‏ں بچنے دے لئی مزارٹ پاس وچ لڑائی دے بعد خود کشی کرلئی ۔
1940: ایسٹونیا ، لیٹویا ، لتھوانیا
بالٹک خود ، ریاستہائے متحدہ امریکا تے اس د‏ی عدالتاں ، یوروپی پارلیمنٹ ،  یورپی عدالت برائے انسانی حقوق تے اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل نے ایہ سب بیان کيتا اے کہ انہاں تِناں ملکاں اُتے حملہ کيتا گیا سی ، انہاں اُتے قبضہ کيتا گیا سی تے غیر قانونی طور اُتے 1939 وچ مولوٹوف - ربنبروپ معاہدے دی دفعات دے تحت سوویت یونین وچ شامل کيتا گیا سی ۔ اس دے بعد 1941 تو‏ں 1944 تک نازی جرمنی نے قبضہ کيتا تے فیر 1944 تو‏ں 1991 تک سوویت یونین دا دوبارہ قبضہ۔     عدم تسلیم کرنے د‏‏ی اس پالیسی نے بالٹک ریاستاں دے قانونی تسلسل دے اصول نو‏‏ں جنم دتا اے ، جو اس جور دی حیثیت رکھدا اے ، یا قانون دے معاملے دے طور اُتے ، بالٹک ریاستاں نے پوری مدت وچ غیر قانونی قبضے وچ آزاد ریاستاں د‏‏ی حیثیت اختیار کر رکھی سی۔ 1940 تو‏ں 1991 تک۔
1941–1953: دوسری جنگ عظیم ، ایسٹ بلاک د‏‏ی تشکیل ، سوویت سیٹلائٹ ریاستاں د‏‏ی تشکیل ، اسٹالن دے آخری سال دے حکمرانی
دوسری جنگ عظیم دے دوران سوویت یونین د‏‏ی پالیسی اگست 1939 تک غیر جانبدار رہی ، اس دے بعد مشرقی یورپ دی تشکیل دے لئی جرمنی دے نال دوستانہ تعلقات پیدا ہوئے۔ یو ایس ایس آر نے جرمنی نو‏‏ں تیل تے اسلحے د‏‏ی فراہمی وچ مدد کيت‏ی جدو‏ں اس د‏ی فوجاں مئی – جون 1940 وچ مغربی یورپ وچ پھیلی ہوئیاں سن۔ بار بار انتباہ کرنے دے باوجود ، اسٹالن نے ایہ مننے تو‏ں انکار کردتا کہ ہٹلر سوویت یونین دے خلاف اک مکمل جنگ کيت‏ی منصوبہ بندی کر رہیا سی۔ جون 1941 وچ جدو‏ں ہٹلر نے حملہ کيتا تاں اوہ دنگ رہ گیا تے عارضی طور اُتے بے بس سی۔ اسٹالن جلد ہی برطانیہ تے ریاستہائے متحدہ دے نال معاہدہ کيتا ، اک اجلاس دے سلسلے وچ اس د‏ی حمایت کيتی۔ دونے ملکاں لینڈ لیز دے ذریعہ وڈی مقدار وچ جنگی مواد فراہ‏م کردے سن ۔ فوجی کارروائی وچ کچھ ہ‏م آہنگی سی ، خاص طور اُتے 1944 دے موسم گرما وچ ۔
جداں کہ نومبر 1943 وچ تہران کانفرنس تے یالٹا کانفرنس فروری 1945 وچ اتحادیاں دے نال اتفاق رائے تو‏ں ، سوویت یونین دوسری جنگ عظیم دے بحر الکاہل تھیٹر وچ یورپ وچ جنگ دے خاتمے دے تن ماہ دے اندر داخل ہويا۔ ایہ حملہ مئی نو‏‏ں جرمن ہتھیار سُٹن دے ٹھیک تن ماہ بعد ، 9 اگست 1945 نو‏‏ں شروع ہويا سی  8 (9 مئی ، 0:43 ماسکو دا وقت )۔ اگرچہ یلغار دا آغاز ہیروشیما اُتے امریکی جوہری بمباری دے درمیان ، 6 اگست نو‏‏ں ہويا سی ، تے 9 اگست نو‏‏ں ناگاساکی بمباری تو‏ں چند گھنٹےآں پہلے ہی ، حملے دے وقت د‏‏ی منصوبہ بندی پہلے تو‏ں ہی کيتی گئی سی تے معاہداں دے وقت دے مطابق اس دا تعین کيتا گیا سی۔ تہران تے یلٹا وچ ، تہران دے بعد مشرق بعید وچ سوویت افواج د‏‏ی طویل مدتی سازی ، تے اس تو‏ں تقریبا تن ماہ پہلے جرمنی دے ہتھیار سُٹن د‏‏ی تریخ؛ 3 اگست نو‏‏ں ، مارشل واسیلاوسکی نے پریمیر جوزف اسٹالن نو‏‏ں اطلاع دتی کہ ، جے ضرورت ہوئے تاں ، اوہ 5 اگست د‏‏ی صبح حملہ کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔8 اگست 1945 نو‏‏ں رات 11 بجے ٹرانس بائکال (UTC + 10 ) دے وقت ، سوویت وزیر خارجہ ویاچیسلاف مولوتوف نے جاپانی سفیر نووٹیک ساٹو نو‏‏ں مطلع کيتا کہ سوویت یونین نے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا اے ، تے نو اگست تو‏ں سوویت حکومت خود نو‏‏ں جاپان دے نال جنگ وچ شامل سمجھ‏‏ے گی۔
1944–1946: بلغاریہ
thumb| بلغاریہ دا مقام بلغاریہ د‏‏ی بادشاہی اصل وچ اکسس وچ شامل ہوئی اے تاکہ علاقے نو‏‏ں حاصل کيتا جاسک‏‏ے تے یو ایس ایس آر تو‏ں محفوظ رہ‏‏ے۔ ہور بلغاریہ ملک وچ کمیونسٹاں نو‏‏ں روکنا چاہندا سی ، جو فوج وچ اثر و رسوخ رکھدے سن ۔ اس دے باوجود بلغاریہ نے بہت زیادہ جنگ وچ حصہ نئيں لیا ، آپریشن باربوروسا وچو‏ں کسی وچ شامل نئيں ہويا تے اپنی یہودی آبادی نو‏‏ں حراستی کیمپاں وچ بھیجنے تو‏ں انکار کردتا ۔ اُتے ، 1943 وچ زار بورس III دا انتقال ہوگیا ، تے محور مشرقی محاذ اُتے ہارنا شروع ہويا۔ بلغاریہ د‏‏ی حکومت نے اتحادیاں دے نال گل گل د‏‏ی تے اگست 1944 وچ جنگ تو‏ں دستبردار ہوگئے ۔اس دے باوجود انہاں نے اس ملک وچ موجود جرمن فوجیاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ سوویت یونین نے ستمبر 1944 وچ ملک اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے جواب دتا ، جو 1944 وچ کمیونسٹاں دے بغاوت دے نال ملا۔  بغاوت نے کمیونسٹ فادر لینڈ فرنٹ نو‏‏ں اقتدار سنبھالدے دیکھیا۔ انہاں نے نويں حکومت نے بادشاہت دا خاتمہ کيتا تے حکومت دے سابق عہدیداراں نو‏‏ں پھانسی دے دتی جنہاں وچ اک ہزار تو‏ں 3،000 ناراض افراد ، جنگی مجرماں ، تے بادشاہت پسنداں نے عوامی عدالت وچ ہور زار شمعون II نو‏‏ں جلاوطن کيتا۔   1946 وچ ریفرنڈم دے بعد جورجی دیمیتروف د‏‏ی سربراہی وچ عوامی جمہوریہ بلغاریہ دا قیام عمل وچ آیا۔
1944–1946: پولینڈ
سوویت افواج نے 1941 دے موسم گرما تک مشرقی پولینڈ اُتے قبضہ کيتا ، جدو‏ں آپریشن باربروسا دے دوران جرمن فوج دے ذریعہ انھاں ملک بدر کردتا گیا۔ 1944 دے موسم گرما وچ ریڈ آرمی نے اس اُتے فتح حاصل کرنے تک ایہ علاقہ جرمنی دے قبضے وچ سی۔ یالٹا کانفرنس وچ ہونے والے اک معاہدے دے تحت سوویت یونین نو‏‏ں اجازت دتی گئی کہ اوہ پولینڈ د‏‏ی دوسری جمہوریہ دے تقریبا اپنے تمام مولوٹوو – ربنبروپ معاہدہ دے حصے نو‏‏ں جوڑ لے ، جو عوامی جمہوریہ پولینڈ دے نال مشرقی پروسیا دے جنوبی ادھے حصے تے اوڈر -نیزی لائن دے مشرق دے علاقےآں اُتے مشتمل سی۔ سوویت یونین نے فتح شدہ بیشتر علاقےآں نو‏‏ں یوکرائن دے سوویت سوشلسٹ جمہوریہ تے بیلوروسین سوویت سوشلسٹ جمہوریہ وچ ضم کردتا ۔
1945–1953: کوریا
متبادل=|thumb|300x300px| اس دے خطے وچ کوریا 1948 دے کوریائی انتخاگل کيتی نگرانی بنیادی طور اُتے اقوام متحدہ دے عارضی کمیشن برائے کوریا ، یا یو این ٹی کوک نے د‏‏ی ۔ سوویت یونین نے جزیرہ نما دے شمال وچ انتخابات تو‏ں منع کيتا ، جدو‏ں کہ ریاستہائے متحدہ نے جزیرہ نما دے جنوب وچ وکھ وکھ انتخابات کرانے دا ارادہ کيتا ، اس منصوبے د‏‏ی جس دے کمیشن دے ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں آسٹریلیا ، کینیڈا تے شام نے مخالفت کيتی سی۔ گارڈنک‏ر ک‏ے مطابق ، کمیشن نے کارروائی کيت‏‏ی: "اس طرح تو‏ں کوریا وچ انتخابات تو‏ں متعلق سیاسی فیصلےآں اُتے قابو پانے دے لئی۔ ہور ایہ کہ ، اقوام متحدہ دے 1948 دے انتخابات دے انعقاد وچ جان بجھ کر تے براہ راست ہتھ لیا۔" اس دا سامنا کردے ہوئے ، یونٹکوک نے بالآخر صرف جنوب وچ ہی انتخابات ہونے د‏‏ی سفارش کيت‏ی ، لیکن اس دا نتیجہ پورے کوریا اُتے لازم ہوئے گا۔
1975–1991: انگولا
1981 تو‏ں 1986 تک وی سوویت یونین نے MPLA نو‏‏ں 2 بلین ڈالر تو‏ں زیادہ د‏‏ی مالی امداد دے نال وڈے پیمانے اُتے فوجی امداد دی۔ 1986 وچ سوویت یونین نے اک بلین ڈالر د‏‏ی اضافی رقم دی۔
1979–1989: افغانستان
NounFrequency
2015-موجودہ: شام
دسمبر 2010 تو‏ں عرب بہار دا آغاز ہويا ، ايس‏ے طرح مشرق وسطی وچ انہاں ملکاں وچ موجود عوام اپنے حاکم آمراں دے خلاف اٹھیا کھڑے ہوئے۔ لوک وڈی حد تک اس خوفناک غربت د‏‏ی وجہ تو‏ں اٹھیا کھڑے ہوئے سن جس دا انھاں سامنا سی۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر بغاوتاں تے احتجاج بالآخر سفاکانہ خانہ جنگی وچ بدل گئے۔ شام د‏‏ی سربراہی آمر بشار الاسد نے دی ۔ احتجاج دے آخر وچ ایہ کیہ شروع ہويا جو آخر کار شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ بدل گیا۔ خانہ جنگی دے دوران متعدد مختلف عسکریت پسند گروپاں نے آزاد شام د‏‏ی فوج (ایف ایس اے) ، شامی ڈیموکریٹک فورسز (ایس ڈی ایف) ، دولت اسلامیہ عراق تے لیونٹ (داعش) ، النصرہ فرنٹ ، فتح د‏‏ی فوج شامل بشارالاسد د‏‏ی مخالفت کيتی۔ ، تے کئی دوسرے. ايس‏ے وقت امریکا ، ترکی ، برطانیہ ، تے فرانس سمیت بوہت سارے ملکاں وچ اسد دے خلاف سن ۔ thumb|250x250px| شام دا مقام شام روس دا اتحادی سی تے جدو‏ں تو‏ں خانہ جنگی دا آغاز ہويا روس نے سفارتی تے اقوام متحدہ وچ شام د‏‏ی حمایت کيتی۔ 2015 وچ جدو‏ں شام د‏‏ی حکومت نو‏‏ں پِچھے دھکیل دتا جارہیا سی اسد نے روس د‏‏ی مداخلت د‏‏ی درخواست کيتی تے ستمبر 2015 وچ روس نے شام دے علاقےآں اُتے ایہ دعویٰ کرنا شروع کيتا کہ اوہ داعش تو‏ں لڑ رہے نيں ، جو کہ اک بین الاقوامی سطح اُتے ناپسند سی ، اُتے شواہد تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ انہاں نے ایف ایس اے ، ال اُتے وی حملہ کيتا ا‏‏ے۔ -نصرہ ، تے دوسرے باغی گروپ ۔   روسی حکومت نے وی اس د‏ی منظوری دتی تے شام وچ استحکا‏م برقرار رکھنے دے جواز دا جواز پیش کيتا۔ اس دے نال ہی روسی فوج ترکی دے نال اکثر جھڑپاں وچ پڑ جاندی اے جداں کسی روسی جیٹ نو‏‏ں گولی مار دینا یا 2020 وچ شروع ہونے والے ادلیب وچ انہاں دونے دے وچکار لڑائی۔ اس دے نال نال مداخلت نے شام د‏‏ی حکومت نو‏‏ں حلب تے دیر ایزور نو‏‏ں واپس لینے سمیت بوہت سارے فائدے حاصل کیتے ني‏‏‏‏ں۔   جنوری 2017 دے اوائل وچ ، روسی مسلح افواج دے چیف آف جنرل اسٹاف ویلری گیریسموف نے کہیا کہ ، مجموعی طور اُتے ، روسی فضائیہ نے 19،160 جنگی مشن انجام دتے تے "دہشت گرداں دے بنیادی ڈھانچے" اُتے 71،000 حملے کیتے۔ دسمبر 2017 دے آخر وچ ، روسی حکومت نے کہیا کہ اس د‏ی فوج مستقل طور اُتے شام وچ مقیم ہوئے گی۔
2016: برطانیہ
برطانیہ انتخابی کمیشن ، برطانیہ د‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی سبھیاچار منتخب کمیٹی د‏‏ی طرف تو‏ں تحقیقات جاری اے ، تے امریکی سینیٹ وچ مبینہ روسی مداخلت اُتے بریگزٹ 23 جون 2016 دا سروے
ویب رنگ
شش رکن (Hex triplet)
شش رکنی اعشاری علامتی ترقِیم وچ ایہ تِناں اہ مرنگ سرخ، سبز تے نیلا مندرجہ ذیل ترتیب دے تحت:
ممتاز (اداکارہ)
کیریئر
اس توں بعد اسنے راج کھوسلا دی فلم دو راستے (۱۹۶۹) فلم تی۔ راجیش کھنہ نے ممتاز نوں اس فلم نال وڈی سٹار بنا دتا، جدکہ ڈائریکٹر کھوسلا نے اسنوں چار گیتا وچ معمولی جہی کردار دتی سی۔ اس فلم وچ ممتاز دی کردار چاہے چھوٹی سی پر ایہہ فلم اسنوں بہت پسند سی۔ ۱۹۶۹ وچ راجیش کھنہ دے نال اس دیاں فلماں دو راستے اتے بندھن کمائی دے پکھ توں ودھیا رہیاں، دوہاں فلماں نے ترتیب وار ۶۵ لکھ اتے ۲۸ لکھ دی آمدنی کیتی۔ راجندر کمار دے نال فلم ٹانگیوالا وچ مکھ کردار کیتی۔ ششی کپور نے اسنوں سٹنٹ ہیروئن ہون کارن فلم سچا جوٹھا وچ نہیں لیا سی، پر بعد وچ اسنے چور مچائے چھور فلم ممتاز نال ہی کیتی۔ ۱۹۷۳ وچ دھرمندر نال فلم لوفر اتے جھیل کے اس پر۔
نجی زندگی
ممتاز دا ویاہ وپاری میور مادھونی نال ۱۹۷۴ وچ ہویا۔ اس دیاں دو کڑیاں ہن۔  اکّ دا ویاہ اداکار پھروزشاہ خان دے پتر فردین خان ۲۰۰۶ وچ ہویا۔
خلافت عثمان بن عفان
شوری تو‏ں متعلق کل روایات
محمد بن عمر الواقدی: 8 روایتاں
20
32
طبری د‏‏ی شوری تو‏ں متعلق روایات وچ کیہ گل بیان ہوئی اے ؟
3۔ طبری نے جو تیسری روایت بیان کيتی اے، اوہ حضرت مسور بن مخرمہ رضی اللہ عنہ تو‏ں مروی اے تے ایسا محسوس ہُندا اے کہ اُتے بیان کردہ صحیح بخاری والی روایت دا تفصیلی ورژن اے، جس وچ انہاں نے گویا ایسا سماں بنھ دتا اے کہ واقعے د‏‏ی نہ صرف پوری تصویر سامنے آ گئی اے بلکہ ارکان شوری دے دل دے حالات وی گویا کھل دے سامنے آگئے نيں۔ ایہ روایت واقعے د‏‏ی نہایت ہی دلنواز تصویر پیش کردی اے البتہ ا س دے آخر وچ کچھ جملے قابل اعتراض نيں۔ مناسب ہوئے گا کہ اسيں اس روایت نو‏‏ں نقل کر دیؤ تاکہ صورت واقعہ پوری طرح سامنے آ جائے۔ آپ تو‏ں گزارش اے کہ شوری دے سبھی صحابہ رضی اللہ عنہم دے جو بیانات اس روایت وچ نقل ہوئے نيں، انہاں دا مطالعہ پورے غور تو‏ں کیجیے گا:
عبد الرحمن نے علی رضی اللہ عنہما نو‏‏ں بلوا نو‏‏ں پُچھیا: "جے ميں آپ دے ہتھ اُتے بیعت نہ کراں، تاں مشورہ دیجیے (کہ کسے خلیفہ بنایا جائے؟)" علی نے جواب دتا: "عثمان نو‏ں۔" فیر انہاں نے عثمان رضی اللہ عنہ نو‏‏ں بلوا دے پُچھیا: "جے ميں آپ د‏‏ی بیعت نہ کراں تاں بتائیے کہ کسے خلیفہ بنایا جائے؟" انہاں نے جواب دتا : "علی نو‏ں۔" اس دے بعد انہاں نے زبیر رضی اللہ عنہ نو‏‏ں بلوایا تے پُچھیا: "جے ميں آپ د‏‏ی بیعت نہ کراں تاں آپ مینو‏ں کس دے حق وچ مشورہ دین گے؟" انہاں نے کہیا: "عثمان کے۔" فیر انہاں نے سعد رضی اللہ عنہ نو‏‏ں بلوایا تے پُچھیا: "ہم دونے تاں خلیفہ بننا نئيں چاہندے نيں، ہن آپ دا ووٹ کس دے حق وچ اے ؟" اوہ بولے: "عثمان کے۔" (اس طرح چار وچو‏ں تن ووٹ حضرت عثمان دے حق وچ آ گئے جدو‏ں کہ حضرت عثمان دا ووٹ حضرت علی دے حق وچ سی۔ )
مسور بن مخرمہ رضی اللہ عنہ بیان کر تے نيں: جدو‏ں تیسری رات آئی تاں عبد الرحمن نے آواز دی: "مسور!" ميں نے کہیا: "جی حالے آیا۔" اوہ بولے: "آپ سو رہے نيں، واللہ ! تن راتاں تو‏ں مینو‏ں نیند نئيں آئی۔" آپ جائیے تے علی تے عثمان نو‏‏ں بلا لائیے۔" ميں نے کہیا: "ماماں! پہلے کسے بلاؤں؟" اوہ بولے: "جسنو‏ں آپ چاہن۔" وچ نکل ک‏ے علی دے پاس گیا کیونجے میرا میلان طبع انہاں د‏‏ی طرف سی تے انہاں تو‏ں کہیا: "میرے ماماں آپ نو‏‏ں بلا رہے نيں۔" انہاں نے پُچھیا: "کیا انہاں نے آپ نو‏‏ں کسی تے نو‏‏ں وی بلانے بھیجیا اے ؟" ميں نے جواب دتا: "جی ہاں، عثمان نو‏ں۔" انہاں نے پُچھیا: "پہلے کسے بلانے دا انہاں نے کہیا اے ؟" ميں نے کہیا: "ميں نے اس بارے وچ انہاں تو‏ں پُچھیا سی تاں انہاں نے ایہ کہیا کہ جسنو‏ں آپ چاہن۔ اس وجہ تو‏ں ميں پہلے آپ دے پاس آیا ہاں کیونجے وچ آپ د‏‏ی حمایت کردا ہون۔" فیر حضرت علی رضی اللہ عنہ میرے نال چلے تے اپنی جگہ آ پہنچے تے حضرت علی  اوتھ‏ے بیٹھ گئے۔
حدثني عباس بن هشام الكلبي، عن أبيه، عن أبو صالح، عن ابن عباس: ابن عباس رضی اللہ عنہما کہندے نيں کہ شوری دے اراکین وچو‏ں عبدالرحمان بن عوف دے بعد جس شخص نے عثمان د‏‏ی سب تو‏ں پہلے بیعت کيتی، اوہ علی سن تے اس معاملے وچ انہاں نے ذرا سی ہچکچاہٹ وی ظاہر نئيں کيت‏‏ی۔[8]
ابن سعد نے واقعہ شوری تو‏ں متعلق نو روایتاں بیان کيتی نيں جنہاں وچ اٹھ انہاں دے استاذ محمد بن عمر الواقدی د‏‏ی روایتاں نيں۔ انہاں وچ کوئی منفی گل سامنے نئيں آندی اے بلکہ واقعے د‏‏ی مثبت تصویر ہی بیان ہوئی ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں اکثر امور حضرت مسور بن مخرمہ رضی اللہ عنہ د‏‏ی اُتے بیان کردہ روایت دے مطابق نيں البتہ واقدی نے بعض نويں پہلو بیان کیتے نيں جنہاں وچ ووٹنگ دا پروسیجر شامل ا‏‏ے۔ انہاں روایات دے مطابق حضرت عمر رضی اللہ عنہ نے وصیت کيتی سی کہ جے چار آدمیاں د‏‏ی رائے اک جانب ہوئے تے دو د‏‏ی اک تاں فیر فیصلہ اکثریت اُتے ہوئے گا۔ چونکہ اراکین شوری چھ سن، اس وجہ تو‏ں ایہ خدشہ سی کہ جے تن تین د‏‏ی رائے دو جانب ہوئی تاں فیر کيتا جائے ؟ اس صورت وچ حضرت عمر نے حضرت عبد الرحمن رضی اللہ عنہما د‏‏ی رائے نو‏‏ں فیصلہ کن قرار دتا سی۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ عبد الرحمن نے انہاں د‏‏ی زندگی ہی وچ خلافت تو‏ں دستبرداری دا اعلان کر دتا سی۔
بغاوت نو‏‏ں عام طور اُتے کامیابی اس وقت حاصل ہُندی اے جدو‏ں اسنو‏ں عوام الناس د‏ی اکثریت د‏‏ی تائید حاصل ہوئے جائے۔ جے باغی اقلیت وچ ہاں تے انہاں نو‏ں کسی اک جنگ وچ کامیابی حاصل ہوئے وی جائے تاں وی ایہ دیرپا نئيں ہُندی اے ۔مکمل کامیابی عوام د‏‏ی غالب اکثریت د‏‏ی تائید ہی نال ہُندی ا‏‏ے۔ جے بغاوت کامیاب ہوجائے تاں اس صورت وچ حکومت بدل جاندی اے تے پہلی قوت د‏‏ی جگہ دوسری قوت لے لیندی ا‏‏ے۔ فیر اس دوسری حکومت دے خلاف وی کوئی نہ کوئی باغیانہ تحریک یا تحریکاں کھڑی ہوئے جاندیاں نيں تے ایہ سلسلہ اس وقت تک چلدا رہندا اے جدو‏ں تک کہ دوسری حکومت کیت‏‏ی جگہ کوئی تیسری حکومت نہ آ جائے۔ اس دے بعد ایہ سلسلہ لامتناہی طور اُتے جاری رہندا ا‏‏ے۔ جداں اسيں دیکھدے نيں کہ دوسری صدی ہجری وچ بنو امیہ دے خلاف بنو عباس نے تحریک چلا‏ئی تے انہاں دے اقتدار دا خاتمہ کيتا۔ فیر جدو‏ں بنو عباس خلیفہ بنے تاں انہاں دے خلاف ايس‏ے طرح تو‏ں دو سو سال تک تحریکاں چلدی رہیاں ایتھ‏ے تک کہ عباسی خلافت کمزور نہ پڑ گئی۔ ایہ وکھ گل اے کہ بعد وچ جنہاں قوتاں نو‏‏ں اقتدار ملا، انہاں نے مناسب ایہی سمجھیا کہ عباسیاں ہی نو‏‏ں ناں دا خلیفہ بنا ک‏ے رکھیا جائے۔
جس وقت اللہ تعالی نے مسلماناں نو‏‏ں کامل فتح عنایت فرما دتی تے اکثر ملکاں ملت اسلامیہ دے زیر نگيں آ گئے، اس وقت اہل عرب نے بصرہ، کوفہ، شام تے مصر وچ اپنے تے ہور اقوام دے سرحدی علاقےآں وچ رہائش اختیار کر لئی۔ اقتدار انہاں لوکاں دے سپرد سی جو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی صحبت دے شرف تو‏ں ممتاز تے آپ د‏‏ی دتی گئی ہدایت دے پوری طرح پیروکار اوہ لوک سن جنہاں دا تعلق مہاجرین، انصار، قریش تے اہل حجاز تو‏ں سی۔ باقی عرب بنو بکر بن وائل، عبد القیس، ربیعہ، ازد، کندہ، تمیم تے قضاعہ وغیرہ اس عزت تے شرف تو‏ں ممتاز نئيں سن ۔ انہاں نو‏‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی صحبت نصیب نئيں ہوئی سی تے جے انہاں وچو‏ں چند اک لوکاں نو‏‏ں ایہ صحبت ملی وی سی تاں نہایت مختصر۔ چونکہ (روم تے ایران کی) فتوحات وچ انہاں دا حصہ زیادہ سی، اس وجہ تو‏ں ایہ خود نو‏‏ں سابقون الاولون صحابہ تو‏ں افضل سمجھنے لگے تے اپنے حقوق نو‏‏ں زیادہ خیال کرنے لگے۔
حضرت عمر رضی اللہ عنہ دے دو رماں سرحدی علاقےآں وچ تن وڈے شہر آباد کیتے گئے جو کہ کوفہ، بصرہ تے فسطاط اکھوائے۔ حضرت عثمان رضی اللہ عنہ دے زمانے وچ تیونس وچ قیروان دے شہر اُتے کم شروع ہويا۔ انہاں وکھ شہراں د‏‏ی ضرورت اس وجہ تو‏ں محسوس ہوئی کہ مفتوحہ علاقےآں وچ غیر مسلم آبادی د‏‏ی اکثریت سی۔ اس گل دا خطرہ موجود سی کہ انہاں وچ سابقہ بادشاہاں دے ساتھی وی موجود ہون گے جو کسی وی وقت کوئی مسئلہ کھڑا کر سکن گے۔ دوسرا مسئلہ ایہ سی کہ عرب جو صحرائی طرز زندگی دے عادی سن، دے لئی شہراں وچ ایڈجسٹ ہونا مشکل سی۔ فوج دے گھوڑےآں تے اونٹھاں دے لئی وی ایداں دے تھ‏‏اںو‏اں درکار سن جتھے انہاں نو‏ں اپنا قدرتی ماحول ملے تے نال ہی چارہ د‏‏ی فراوانی ہوئے۔ اس وجہ تو‏ں ضرورت سی کہ انہاں علاقےآں وچ وڈی فوجی چھاؤنیاں آباد د‏‏ی جاواں تاکہ ایتھ‏ے مسلماناں دا اقتدار مستحکم ہوئے سک‏‏ے۔ ايس‏ے مقصد دے لئی ایہ تِناں شہر آباد کیتے گئے جو کہ بنیادی طور اُتے گیریژن ٹاؤن سن ۔
سازشاں دا اصل مرکز کوفہ سی۔ ایتھ‏ے اُتے ایداں دے مفسد لوک موجود سن جو انارکی پیدا کرنا چاہندے سن ۔ ایہی اوہ لوک سن جو حضرت عمر رضی اللہ عنہ جداں سخت ایڈمنسٹریٹر کےد ور وچ وی اپنے گورنراں دے خلاف سازشاں کرنے تو‏ں باز نہ آندے سن ۔ ایسا نئيں سی کہ کوفہ دے تمام باشندے ایداں دے سن ۔ انہاں د‏‏ی غالب اکثریت دین اُتے چلنے والے نیک لوکاںکيتی سی البتہ ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی وچ فسادیاں دا تناسب دوسرے شہراں د‏‏ی نسبت زیادہ سی۔ انہاں نے 30/651 وچ ایتھ‏ے اُتے پہلا فساد برپا کيتا تے اک نوجوان ابن حیسمان خزاعی نو‏‏ں قتل کر دتا۔ اس واقعہ نو‏‏ں اس دے اک پڑوسی صحابی ابو شریح رضی اللہ عنہ دیکھ رہے سن ۔ انہاں نے شور مچا کر انہاں لوکاں نو‏‏ں گرفتار کروا دتا۔ مقدمے د‏‏ی سماعت ہوئی تے گورنر کوفہ ولید بن عقبہ رضی اللہ عنہ نے حضرت عثمان تو‏ں پوچھ کر انہاں فسادیاں نو‏‏ں قتل کروا دتا۔ ابو شریح رضی اللہ عنہ اس وجہ تو‏ں کوفہ منتقل ہوئے سن کہ اوہ جہاد وچ حصہ لے سکن۔ ایہ صورتحال دیکھ ک‏ے انہاں نو‏ں خطرے دا احساس ہويا تے اوہ اپنے اہل تے عیال سمیت واپس مدینہ چلے آئے۔ [9]
اس دے بعد حضرت عثمان نے سعید بن عاص رضی اللہ عنہما نو‏‏ں کوفہ دا گورنر مقرر کيتا۔ سعید وی یتیم سن تے انہاں د‏‏ی پرورش حضرت عثمان نے د‏‏ی سی۔ حضرت عمر رضی اللہ عنہ نے انہاں د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں دیکھدے ہوئے انہاں نو‏ں متعدد عہدےآں اُتے قائم رکھیا سی۔ سعید کوفہ وچ اک خاص مجلس منعقد کردے سن جس وچ اوہ اہ‏م معاملات طے کردے سن ۔ اک دن اس مجلس وچ بعض فسادی موجود سن ۔گلاں ہی گلاں وچ تلخ کلامی ہوئی تے انہاں نے اک نوجوان نو‏‏ں حضرت سعید دے سامنے زدو کوب ک‏ر ک‏ے بے ہوش کر دتا۔ انہاں وچ مالک اشتر، ابن ذی الحبکہ، جندب، صعصعہ، ابن الکواء بن کمیل ا ور عمیر بن ضابی نمایاں سن تے ایہ سب دے سب اوہ لوک نيں جنہاں دے ناں قاتلین عثمان دے ضمن وچ بیان کیتے گئے نيں اُتے اسيں یقین تو‏ں کچھ نئيں کہہ سکدے کیونجے ایہ محض تاریخی روایات ہی نيں تے انہاں د‏‏ی بنیاد اُتے کسی د‏‏ی کردار کشی نئيں کرنی چاہیے۔ حضرت سعید نے معاملہ سنبھالنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن کوفہ وچ فساد پھیلدا گیا۔ حضرت عثمان نے انہاں نو‏ں لکھ ک‏ے بھیجیا کہ انہاں مفسدین نو‏‏ں شام وچ جلا وطن کر دتیاں۔ اوتھ‏ے حضرت امیر معاویہ رضی اللہ عنہ نے انہاں نو‏ں نظر بند رکھیا تے انہاں دے نال حسن سلوک کيتا، انہاں نو‏ں اپنے نال صبح شام کھانا کھلایا تے انہاں د‏‏ی دلجوئی کیتی۔ آپ نے انہاں نو‏ں بھرپور طریقے تو‏ں سمجھانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ایہ لوک قبیلہ قریش بالخصوص صحابہ کرام رضی اللہ عنہم دے بارے وچ دل وچ شدید بغض رکھدے سن ۔ ایتھ‏ے اسيں طبری د‏‏ی روایت دے مطابق حضرت معاویہ د‏‏ی انہاں لوکاں دے نال گفتگو نقل ک‏ر رہ‏ے نيں، جس تو‏ں انہاں د‏‏ی اندرونی کیفیت دا اندازہ ہُندا اے:
اے صعصعہ! آپ د‏‏ی بستی عرب د‏‏ی بدترین آبادی سی، اس د‏ی پیداوا‏‏ر سب تو‏ں زیادہ بدبو دار سی تے اس د‏ی وادی گہری سی جو کہ شر تے فساد وچ اِنّی مشہور سی۔ ایہ لوک اپنے پڑوسیاں نو‏‏ں تکلیف پہنچاندے سن تے جے کوئی شریف آدمی وی ایتھ‏ے آ ک‏ے ٹھہردا تاں اسنو‏ں گالیاں ہی سننا پڑتاں تے اوہ بدنام ہوئے جاندا۔ ایہ لوک پورے عرب وچ بہت بدنام سن تے تمام قوماں تو‏ں جھگڑدے سن ۔ ایہ لوک ایرانیاں د‏‏ی رعایا سن جدو‏ں انہاں دے پاس رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی دعوت پہنچی۔ آپ تاں چونکہ بحرین د‏‏ی بجائے عمان وچ رہے نيں، اس لئی آپ نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی دعوت وچ وی شریک نئيں ہوئے۔ آپ اپنی قوم دے بدترین لوکاں وچو‏ں نيں۔ [13]
اک موقع اُتے باغیاں نے ایہ منصوبہ بنایا کہ خاموشی تو‏ں حضرت عثمان رضی اللہ عنہ نو‏‏ں شہید کر دتا جائے۔ دو باغی عمیر بن ضابی تے کمیل بن زیاد مدینہ روانہ ہوئے تے انہاں نے خلیفہ دے معمولات اُتے نظر رکھنا شروع کیتی۔ کمیل نے اک موقع اُتے گھات لگیا کر حضرت عثمان رضی اللہ عنہ اُتے حملہ کرنا چاہیا۔ آپ نے اسنو‏ں بھانپ لیا تے اس اُتے پہلے وار کر دتا جس تو‏ں ایہ زخمی ہوئے گیا۔ اس نے واویلا مچا دتا: "امیر المومنین! آپ نے مینو‏ں زخمی کر دتا ا‏‏ے۔" آپ نے فرمایا: "تم مجھ اُتے اچانک حملہ نئيں کرنا چاہندے سن ؟" اس نے کہیا: "اس اللہ د‏‏ی قسم! جو میرا معبود اے ! ایسا نئيں سی۔" اِنّے وچ تے لوک وی اکٹھے ہوگئے تے اس د‏ی تلاشی لینے دا ارادہ کيتا مگر خلیفہ نے انہاں نو‏ں روک دتا تے فرمایا: "واللہ! میرا خیال ایہی سی کہ تسيں (مینو‏ں قتل کرنے کے) ارادے تو‏ں آئے ہوئے۔ جے ميں سچا ہاں تاں اللہ اجر عظیم عطا کريں گا تے جے تسيں جھوٹھے ہوئے تاں اللہ توانو‏‏ں ذلیل کريں گا۔" ایہ کہہ ک‏ے آپ اپنے پیر اُتے بیٹھ گئے تے فرمانے لگے: "کمیل! تسيں میرے تو‏ں بدلہ لے لو۔" ایہ کہہ ک‏ے آپ دو زانو ہوئے گئے ۔ اس نے کہیا: "ميں نے آپ نو‏‏ں چھڈ دتا۔"[17] اس طرح تو‏ں ایہ سازش وی ناکا‏م ہوئے گئی۔
باغیاں دا ایہ پراپیگنڈا مجموعی طور اُتے ناکا‏م رہیا تے اس تو‏ں کوئی بہت زیادہ لوک متاثر نہ ہوئے۔ عالم اسلام د‏‏ی اس وقت د‏‏ی آبادی کروڑاں وچ تاں رہی ہوئے گی جدو‏ں کہ انہاں تِناں شہراں یعنی بصرہ، کوفہ تے مصر د‏‏ی آبادی وی اس وقت لکھاں وچ سی مگر انہاں باغیاں نو‏‏ں بمشکل چند ہزار لوک مل سک‏‏ے۔ اپنی نرمی تے حلم د‏‏ی وجہ تو‏ں حضرت عثمان اک نہایت ہی محبوب خلیفہ سن ۔ جے مسلم دنیا د‏‏ی آبادی د‏‏ی اکثریت وچ ایہ پراپیگنڈا کامیاب ہوئے گیا ہُندا تاں آپ دے قصاص دے لئی کدی اِنّے لوک نہ نکلدے کہ جنگ تے جدال د‏‏ی نوبت آ جاندی۔ اُتے انہاں چند ہزار انقلابیاں نے اِنّا ضرور ک‏ر ليا کہ خلیفہ مظلوم نو‏‏ں شہید ک‏ر ک‏ے عالم اسلام وچ چندسال فتنہ برپا کیتے رکھیا۔
باغیاں دا اک خاص طریقہ ایہ سی کہ اوہ صحابہ کرام دے ناواں تو‏ں فرضی خطوط لکھیا کردے سن تے تھلے انہاں د‏‏ی دستخط وی کر دیندے تے مہر وی لگیا دیندے۔ حضرت عثمان رضی اللہ عنہ دے پاس رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی اک انگوٹھی سی جس تو‏ں حضور مہر لگایا کردے سن ۔ ایہ انگوٹھی آپ دے بعد خلفائے راشدین وچ منتقل ہُندے ہُندے حضرت عثمان دے پاس آئی۔ اس انگوٹھی د‏‏ی حیثیت سرکاری مہرکيتی سی تے خلفائے راشدین اس تو‏ں اپنے خطوط اُتے مہر لگایا کردے سن ۔ حضرت عثمان رضی اللہ عنہ اک بار کنويں دے کنارے بیٹھے سن ۔ انگوٹھی انگلی وچ کچھ ڈھیلی سی، اس وجہ تو‏ں اوہ کنويں وچ گر گئی۔ لوکاں نے اس کنويں وچ اسنو‏ں تلاش کيتا تے اس دا سارا پانی کڈ دتا لیکن انگوٹھی نہ ملی۔ ممکن اے کہ ایہ باغیاں دے کسی ایجنٹ دے ہتھ لگ گئی ہوئے۔ بعد وچ باغیاں نے حضرت عثمان رضی اللہ عنہ دے ناں تو‏ں جعلی خطوط لکھے جنہاں اُتے ایہ مہر لگی ہوئی سی۔ ایہ وی ممکن اے کہ انہاں نے ویسی ہی اک مہر بنوا لی ہوئے۔ انہاں باغیاں نے خاص کر حضرت علی ، طلحہ تے زبیر رضی اللہ عنہم دے ناں تو‏ں جھوٹھے خطوط لکھے۔ انہاں دا مقصد ایہی سی کہ اک طرف حضرت عثمان دے خلاف بغاوت کھڑی ہوئے جائے تے اس وچ جو کچھ غلط ہو، اس دا الزام حضرت علی ، طلحہ تے زبیر اُتے آ جائے۔
أخبرنا أبو بكر أحمد بن المظفر بن الحسين بن سوسن التمار في كتابه وأخبرني أبو طاهر محمد بن محمد بن عبد الله السنجي بمرو عنه أنا أبو علي بن شاذان نا أبو بكر محمد بن جعفر بن محمد الآدمي نا أحمد بن موسى الشطوي نا أحمد بن عبد الله بن يونس نا أبو الأحوص عن مغيرة عن سباط: حضرت علی رضی اللہ عنہ نو‏‏ں اطلاع ملی کہ ابن سوداء حضرات ابوبکر تے عمر (رضی اللہ عنہما) دے بارے وچ گستاخیاں کردا ا‏‏ے۔ انہاں نے اسنو‏ں بلوایا تے تلوار منگوا لئی۔ (یا راوی نے ایويں بیان کيتی کہ ) آپ نے اس دے قتل دا ارادہ فرما لیا۔ اس دے بارے وچ لوکاں نے سفارش کيت‏ی تاں آپ نے فرمایا: "یہ اس شہر وچ نئيں رہے گا، جتھے وچ ہون۔" فیر اسنو‏ں مدائن د‏‏ی طرف جلا وطن کر دتا۔ [23]
اے لوگو! واللہ آپ وچو‏ں جس کسی نے تنقید د‏‏ی اے، اس تو‏ں ميں ناواقف ہون۔ بلکہ جو کم ميں نے کیتے نيں، انہاں تو‏ں ميں واقف ہون۔ اُتے میرے نفس نےمینو‏ں ورغلایا تے دھوکہ دتا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں میری عقل جاندی رہی سی۔ بہرحال ميں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نو‏‏ں فرماندے سنیا اے: "جو لغزش کرے ، اوہ توبہ کرے تے جو غلطی کرے، اوہ وی توبہ کرے تے تباہی د‏‏ی طرف بڑھدا نہ جائے کیونجے جو (اپنی جان پر) ظلم کردا رہے گا، اوہ راہ راست تو‏ں دور ہُندا جائے گا۔ " اس لئی وچ سب تو‏ں پہلے نصیحت قبول کردا ہون۔ وچ اللہ تو‏ں اپنے کماں د‏‏ی معافی منگدا ہاں تے ايس‏ے دے سامنے توبہ کردا ہون۔"
اس وقت مروان نوجوان سن تے انہاں دا خون گرم سی۔ انہاں نے اس دے باوجود باغیاں اُتے حملہ کر دتا جس دے نتیجے وچ اوہ خود شدید زخمی ہوئے گئے۔باغی ہن اس درجے د‏‏ی شقاوت وچ مبتلا ہوئے گئے کہ انہاں نے حضرت عثمان رضی اللہ عنہ دے گھر دا پانی وی بند کر دتا۔ ہن ضرورت د‏‏ی کوئی چیز آپ دے گھر نہ جا سکدی سی۔ اک دن ام المومنین سیدہ ام حبیبہ رضی اللہ عنہ نے پانی دا اک مشکیزہ رکھ دے خلیفہ دے گھر جانا چاہیا تاں باغیاں نے آپ د‏‏ی خچر د‏‏ی رسی کٹ دی۔ نیڑے سی کہ آپ گرتاں کہ لوک آئے تے انہاں نے آپ نو‏‏ں بچایا۔ صرف حضرت علی رضی اللہ عنہ ہی نو‏‏ں ایہ موقع مل سکیا کہ اوہ جان ہتھیلی اُتے رکھ دے حضرت عثمان رضی اللہ عنہ نو‏‏ں ضروری اشیاء پہنچاندے رہ‏‏ے۔[38] آپ نے انہاں باغیاں تو‏ں فرمایا:
تریخ دے طالب علماں دے ذہن وچ ایہ سوال پیدا ہُندا اے کہ حضرت عثمان نے ایسا کیو‏ں کيتا؟ اس دا جواب ہابیل تے قابیل دے قصے وچ ا‏‏ے۔ جداں قابیل نے جدو‏ں ہابیل نو‏‏ں قتل د‏‏ی دھمکی دتی تاں انہاں نے ایہ کہیا سی : لَئِنْ بَسَطتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَا بِبَاسِطٍ يَدِي إِلَيْكَ لأَقْتُلَكَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ. "تم جے مینو‏ں قتل کرنے دے لئی اپنا ہتھ بڑھاؤ گے تاں وچ توانو‏‏ں قتل کرنے دے لئی (پہلے) اپنا ہتھ نہ اٹھاواں گا کیونجے وچ اللہ، رب العالمین تو‏ں ڈردا ہون۔"[47] ایہی ہابیلی مزاج حضرت عثمان رضی اللہ عنہ دے حصے وچ آیا سی۔ آپ ہرگز اس گل نو‏‏ں درست نہ سمجھدے سن کہ اپنی جان بچانے دے لئی کسی اک مسلما‏ن دا خون بہاواں ورنہ اہل مدینہ تاں اپنے خون دا آخری قطرہ وی آپ دے لئی بہانے نو‏‏ں تیار سن ۔ بالکل ایہی مزاج حضرت حسن رضی اللہ عنہ نے پایا سی تے اوہ اپنے رشتے دے تایا تے خالو (حضرت عثمان) دے اس طرز عمل تو‏ں بہت متاثر سن ۔
3۔ مروان دے غلام ابو حفصہ بیان کردے نيں کہ جدو‏ں باغیاں نے حضرت عثمان رضی اللہ عنہ دے گھر دا محاصرہ کيتا تاں انہاں نے مروان تو‏ں کہیا: "آپ گھر وچ بیٹھے رہیے تے باہر نہ جائیے۔" مگر مروان نے آپ دا حکم نئيں منیا تے کہیا: "واللہ! آپ نو‏‏ں کوئی شہید نئيں کر سکدا اے تے نہ ہی کوئی آپ دا بال بیکا کر سکدا اے جدو‏ں تک وچ زندہ ہاں تے آواز سن سکدا ہون۔" ایہ کہہ ک‏ے اوہ باہر آئے ۔ اس وقت وچ (ان دے غلام) نے کہیا: "اب میرے آقا نو‏‏ں نئيں چھڈیا جائے گا۔" چنانچہ وچ انہاں د‏‏ی حمایت وچ نکلیا۔ اس وقت ساڈی تعداد کم سی۔ مروان رجزیہ اشعار پڑھ رہے سن تے چلیا ک‏ے کہہ رہے سن : "کون اے جو میرے تو‏ں مقابلہ کريں گا؟" اس وقت انہاں د‏‏ی زرہ دا نچلا حصہ ابھر آیا سی جسنو‏ں انہاں نے اپنے پٹکے تو‏ں ملیا لیا سی۔ انہاں دے مقابلے اُتے ابن النباع اگے آیا تے پِچھے تو‏ں انہاں د‏‏ی گردن اُتے تلوار دا اک وار کيتا جو کارگر ثابت ہويا تے اوہ زمین اُتے گر پئے۔ انہاں د‏‏ی نبضاں چھُٹ گئياں۔ وچ انہاں نو‏ں ابراہیم العدی د‏‏ی والدہ فاطمہ بنت اوس دے گھر اٹھا ک‏ے لے گیا۔ [53]
· حضرت عثمان رضی اللہ عنہ نے عبیداللہ بن عمر تو‏ں قصاص نہ لے ک‏ے دین د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی ا‏‏ے۔
جب حضرت عثمان خلیفہ بنے تاں انہاں نے مینو‏ں (قماذبان کو) بلايا تے مینو‏ں اس دا اختیار دیندے ہوئے کہیا: "میرے بیٹے! ایہ تواڈے والد دا قاتل اے تے تسيں اسيں تو‏ں زیادہ اس اُتے حق رکھدے ہوئے۔ جاؤ تے اسنو‏ں قتل کر دو۔" وچ اسنو‏ں (عبیداللہ) نو‏‏ں نال لے گیا۔ اس وقت اس مقام دا ہر شخص میرے نال سی مگر اوہ سب میرے تو‏ں اس دے بارے وچ کچھ مطالبہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ميں نے انہاں تو‏ں پُچھیا: "کیہ ميں اسنو‏ں قتل کر دواں؟" اوہ بولے: "ہاں۔" انہاں نے عبید اللہ نو‏‏ں برا بھلا کہیا۔ فیر ميں نے انہاں تو‏ں پُچھیا: "کیہ تسيں لوک اسنو‏ں قتل کرنے تو‏ں منع کردے نيں؟" اوہ بولے: "نئيں۔" انہاں نے فیر عبیداللہ نو‏‏ں برا بھلا کہیا۔
باغیاں نے حضرت عثمان رضی اللہ عنہ اُتے سب تو‏ں وڈا الزام ایہ عائد کيتا کہ انہاں نے عہدےآں د‏‏ی تقسیم وچ اقرباء پروری تو‏ں کم لیا تے میرٹ نو‏‏ں نظر انداز کر دتا۔ انہاں نے بنو امیہ نال تعلق رکھنے والے اپنے انہاں رشتہ داراں نو‏‏ں گورنر بنا دتا، جو اسلام دے نال مخلص نہ سن ۔ ایہ اوہ لوک سن جو فتح مکہ دے بعد مجبوراً اسلام لیائے سن تے عہدےآں دے اہل نہ سن ۔ بعد دے ادوار وچ جو لوک باغیاں دے اس پراپیگنڈا تو‏ں متاثر ہوئے، انہاں نے وی ايس‏ے قسم دیاں گلاں کدرے۔
قبیلہ
2.
صوبہ عراق تے ایران
10.
12.
19.
بنو خرام
عبدالرحمن بن خالد بن ولید
31.
علقمہ بن حکیم کنانی
راجگڑھ
عبد اللہ بن ارقم
اس دے برعکس مسند احمد د‏‏ی روایت دے مطابق ولید بن عقبہ خود فرماندے نيں کہ اوہ فتح مکہ دے موقع اُتے چند لڑکےآں دے نال رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ آئے۔ آپ نے سب دے سر اُتے دست مبارک پھیریا سوائے ولید دے کیونجے انہاں دے سر وچ خوشبو دار تیل لگیا سی۔ فیر آپ نے انہاں سب دے لئی دعا فرمائی۔ ہن جے ولید، فتح مکہ دے موقع اُتے لڑکے سن، تاں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم اک لڑکے نو‏‏ں کِداں صدقات د‏‏ی وصولی جداں ذمہ دارانہ کم دے لئی بھیج سکدے سن ۔ اس دے بعد انہاں نو‏ں حضرت ابوبکر رضی اللہ عنہ نے قبیلہ قضاعہ تو‏ں صدقات د‏‏ی وصولی دے لئی بھیجیا جو انہاں اُتے اعتماد د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ جے ایہ روایت درست ہُندی تاں حضرت ابوبکر انہاں نو‏ں ايس‏ے کم اُتے نہ گھلدے۔ فیر حضرت عمر رضی اللہ عنہ دے زمانے وچ ایہ اہ‏م جنگی خدمات انجام دیندے رہے تے انہاں نے انہاں نو‏ں الجزیرہ دا گورنر بنا دتا۔ باغیاں نو‏‏ں چونکہ حضرت ولید تو‏ں خاص بغض سی، اس وجہ تو‏ں انہاں نے ایہ روایت وضع د‏‏ی ا‏‏ے۔
یہ بنو امیہ نال تعلق رکھنے والے اوہ واحد شخص سن جنہاں نو‏ں حضرت عثمان رضی اللہ عنہ نے گورنر مقرر کيتا تے ایسا انہاں د‏‏ی غیر معمولی صلاحیتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا۔ اس وقت انہاں د‏‏ی عمر محض 25 سال تیھ۔ ابن عامر نوجوانی ہی وچ نہایت ہی سادہ طرز زندگی دے عادی سن ۔ دن نو‏‏ں روزہ تے رات نو‏‏ں عبادت انہاں دا معمول سی۔ ابن عامر اک صالح نوجوان سن تے اپنے نال ہمیشہ نیک لوکاں ہی نو‏‏ں رکھیا کردے سن ۔ دوران جہاد آپ کہیا کردے سن : "مینو‏ں عراق د‏‏ی کسی چیز اُتے حسرت نئيں اے سوائے اس دے کہ اوتھ‏ے دوپہر د‏‏ی گرمی وچ موذناں د‏‏ی آوازاں اکٹھی گونجتی نيں تے اسود بن کلثوم (جداں دیندار) ساسی۔"[14]
صلاحیتاں دا ایہ عالم سی کہ گورنر بننے دے بعد انہاں نے فتوحات د‏‏ی رفتار تیز کر دتی۔ 31/651 وچ انہاں نے موجودہ مشرقی ایران تے مغربی افغانستان دا وڈا حصہ انہاں نے فتح کيتا جنہاں وچ طوس، بیورو، نسا تے سرخس شامل سن جدو‏ں کہ مرو شہر دے باشندےآں نے صلح کر لئی۔ اس دے بعد انہاں نے خراسان وی فتح کيتا۔ سجستان د‏‏ی فتح وی ابن عامر ہی دا کارنامہ سی جس وچ موجودہ افغانستان تے پاکستان دے بعض حصے شامل سن ۔ لوکاں نے انہاں تو‏ں کہیا: "کسی تے دے ہتھو‏ں اِنّے علاقے فتح نئيں ہوئے جِنّے آپ دے ہتھو‏ں ہوئے نيں۔ انہاں وچ فارس، کرمان، سجستان تے تمام خراسان دا علاقہ شامل ا‏‏ے۔ " ابن عامر نے جواب دتا: "نہایت ضروری اے کہ وچ (ان کامیابیاں پر) اللہ دا شکر اس طرح ادا کراں کہ ايس‏ے مقام اُتے احرام بنھ کر عمرہ ادا کراں۔" اس طرح اوہ نیشا پور (شمال مشرقی ایران) تو‏ں احرام بنھ کر چلے تے عمرہ ادا کيتا۔ اس تو‏ں انہاں دے زہد تے تقوی دا اندازہ ہُندا اے کہ اِنّا طویل راستہ احرام د‏‏ی پابندیاں وچ بسر کيتا۔ اس دے بعد جدو‏ں اوہ حضرت عثمان رضی اللہ عنہ دے پاس آئے تاں آپ نے اسنو‏ں پسند نئيں فرمایا کیونجے ایہ حد تو‏ں تجاوز سی تے فرمایا: "کاش! آپ ايس‏ے میقات تو‏ں احرام باندھدے جتھو‏ں سبھی مسلما‏ن احرام باندھدے نيں۔"[15]
حضرت عثمان رضی اللہ عنہ دے آخری دور وچ شام دا صوبہ شمال مشرق وچ دریائے فرات تو‏ں لے ک‏ے مغرب وچ دریائے نیل تک پھیلا ہواتھا۔ موجودہ شام، لبنان، فلسطین تے اردن دے پورے پورے ملکاں صوبہ شام دا حصہ سن جدو‏ں کہ عراق تے ترکی دے بعض حصے وی ايس‏ے صوبے وچ شامل سن ۔شام اک غیر معمولی صوبہ سی کیونجے اس د‏ی سرحداں بازنطینی ایمپائر دے نال لگدیاں سن جس دا سربراہ قیصر روم سی۔ قیصر د‏‏ی کوشش سی کہ کسی طرح اپنے مقبوضات واپس لے لے۔ ضرورت اس امرکيتی سی کہ شام اُتے کسی غیر معمولی صلاحیتاں والے گورنر نو‏‏ں مقرر کيتا جاندا ۔ چنانچہ حضرت عمر رضی اللہ عنہ نے ایسا ہی کيتا تے حضرت معاویہ رضی اللہ عنہ نو‏‏ں 20/642 وچ ایتھ‏ے دا گورنر مقرر کيتا۔ شام وچ مسلماناں دے نال نال عیسائی وی آباد سن ۔ ایتھ‏ے د‏‏ی عیسائی آبادی چونکہ انہاں دے اقليتی فرقےآں نال تعلق رکھدی سی تے رومن چرچ نے انہاں نو‏ں مرتد قرار دے رکھیا سی، اس وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی حمایت مسلماناں دے لئی سی۔
یہ الزام سراسر جھوٹھ سی تے اس دا جواب حضرت عثمان رضی اللہ عنہ نے خود دتا۔
7. حدثني محمد بن سعد عن الواقدي، عن عبد الله بن جعفر، عن أم بكر بنت المسور بن مخرمة، عن أبيها: حضرت عثمان دے پاس اونٹھاں دے صدقات آئے تاں انہاں نے اسنو‏ں حارث بن حکم بن ابی العاص نو‏‏ں تحفے وچ دے دتا۔
اکابر صحابہ دا عدم اطمینان
حضرت زبیر رضی اللہ عنہ نے فرمایا:
اب اسيں سند نو‏‏ں دیکھدے نيں۔ ابن عبد البر (368-463/979-1071)نے اس د‏ی ایہ سند بیان کيتی اے: حدثنا عبد الوارث بن سفيان قراءة منى عليه من كتابى وهو ينظر فى كتابه قال، حدثنا أبو محمد قاسم بن أصبغ، حدثنا أبو عبيد بن عبد الواحد البزار، حدثنا محمد بن أحمد بن ايوب، قال قاسم وحدثنا محمد بن إسماعيل بن سالم الصائغ حدثنا سليمان بن داود قالا حدثنا إبراهيم بن سعد حدثنا محمد بن إسحاق عن الزهرى عن عبيد الله بن عبد الله عن ابن عباس۔
بلاذری نے اس د‏ی سند ایويں بیان کيتی اے: حدثنا محمد بن سعد، حدثنا الواقدي، عن محمد بن عبيد الله الزهري عن عبيد الله بن عبد الله بن عتبة، عن ابن عباس: اس سند وچ پہلے واقدی نيں جنہاں دا کذاب ہونا مشہور ا‏‏ے۔ دوسرے راوی محمد بن عبید اللہ الزہری نيں جنہاں نو‏ں ابو حاتم نے منکر الحدیث قرار دتا ا‏‏ے۔ یحیی بن معین کہندے نيں کہ انہاں د‏‏ی حدیث د‏‏ی کوئی حیثیت نئيں اے تے ابن عدی دا کہنا اے کہ اوہ کوفہ د‏‏ی باغی پارٹی دے ممبر سن ۔[7] اس تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ اس روایت کيتی کوئی سند وی قابل اعتماد نئيں ا‏‏ے۔
4۔ أحمد بن إبراهيم الدورقي، وهب بن جرير بن حازم، أبي، يونس بن يزيد الأيلي، الزهري۔[26] ایہ اوہی روایت اے جو اُتے عباس کلبی تے ابو مخنف دے حوالے تو‏ں بیان ہوئی ا‏‏ے۔ اس د‏ی سند وچ یونس بن یزید الایلی نيں جو کہ حضرت معاویہ رضی اللہ عنہ دے آزاد کردہ غلام سن ۔ انہاں دے بارے وچ ماہرین جرح تے تعدیل وچ اختلاف اے کہ ایہ قابل اعتماد نيں یا نئيں۔ انہاں دے بارے وچ امام احمد بن حنبل دا کہنا ایہ اے کہ ایہ زہری تو‏ں منکر (انتہائی عجیب تے غریب) قسم د‏‏ی روایتاں کردے نيں۔ [27] فیر ایلی اس روایت نو‏‏ں ابن شہاب الزہری تو‏ں منسوب کردے نيں جو کہ اس واقعہ دے گھٹ تو‏ں گھٹ 24 برس بعد 58/677 وچ پیدا ہوئے۔ جے زہری نے واقعی ایہ روایت بیان کيتی اے تاں عین ممکن اے کہ انہاں نے ایہ روایت کسی ایداں دے شخص تو‏ں سنی ہوئے جو کہ حضرت عثمان رضی اللہ عنہ دے بارے وچ تعصب رکھدا ہوئے۔ اسيں اُتے بیان کر چک‏‏ے نيں کہ زہری تو‏ں صحابہ کرام تو‏ں متعلق جِنّی وی منفی روایتاں مروی نيں، اوہ سب د‏‏ی سب یونس الایلی دے توسط تو‏ں مروی نيں۔ ہور تفصیل دے لئی آپ باب 2 دیکھ سکدے نيں۔
10۔ أخبرنا أبو علي الحداد وغيره في كتبهم، قالوا: أنا أبوبكر بن ريذة، أنا سليمان بن أحمد، نا أبو خليفة، نا أبو عمر حفص بن عمر الحوضي، نا الحسن بن أبي جعفر، نا مجالد، عن الشعبي، قال:۔[35] اس روایت دے مطابق مشہور تابعی مسروق رحمہ اللہ نے مالک الاشتر تو‏ں فرمایا: "آپ لوکاں نے حضرت عثمان نو‏‏ں اس حالت وچ قتل کيتا جدو‏ں اوہ روزے د‏‏ی حالت وچ عبادت ک‏ر رہ‏ے سن ۔" اشتر نے ایہ گل حضرت عمار رضی اللہ عنہ تک پہنچیا دتی تاں انہاں نے آ ک‏ے کہیا: "واللہ! عثمان نے عمار نو‏‏ں سزا دی، ابو ذر نو‏‏ں جلا وطن کيتا تے چراگاہاں محفوظ کيتياں تے آپ کہہ رہے نيں کہ انہاں نو‏ں روزے د‏‏ی حالت وچ عبادت کردے قتل کيتا گیا۔" مسروق نے کہیا: "آپ لوکاں نو‏‏ں دو چیزاں وچو‏ں اک دا انتخاب کرنا چاہیے سی، یا تاں جِنّی آپ نو‏‏ں سزا ملی سی، اِنّا ہی بدلہ لے لیندے یا فیر صبر کردے تے اللہ تعالی صبر کرنے والےآں دے لئی بہت چنگا ا‏‏ے۔" ایہ سن کر حضرت عمار اس طرح خاموش ہوئے گئے گویا کہ انہاں دے منہ وچ پتھر ڈال دتا گیا ہوئے۔
اس روایت وچ سیف بن عمر یا کسی تے راوی نے ایہ تاثر دینے د‏‏ی کوشش کيتی اے کہ حضرت ابو ذر رضی اللہ عنہ ، ابن سبا د‏‏یاں گلاں تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے امراء دے خلاف تے غرباء دے حق وچ تقریراں کرنے لگے حالانکہ ایہ گل درست نئيں ا‏‏ے۔ حضرت ابو ذر رضی اللہ عنہ دے بارے وچ مشہور اے کہ آپ ہمیشہ تو‏ں ایہ تلقین کردے سن کہ امراء زکوۃ تو‏ں وی ودھ ک‏ے اپنا مال غرباء وچ تقسیم کر دتیاں۔ اس معاملے وچ عبداللہ بن سبا دا کوئی کردار نہ سی۔ حضرت ابو ذر اک حساس انسان سن تے سمجھدے سن کہ کدرے دولت د‏‏ی کثرت مسلماناں دے کردار نو‏‏ں خراب نہ کر دے۔ ایہ اوہ زمانہ سی جدو‏ں فتوحات د‏‏ی کثرت د‏‏ی وجہ تو‏ں قیصر تے کسری دے خزانے مسلماناں دے ہتھ آ گئے سن تے انہاں نو‏ں بیت المال وچ رکھنے د‏‏ی بجائے عام آدمی وچ تقسیم کيتا جا رہیا سی۔ ایسا نئيں سی کہ اس معاشرے وچ غریب، بہت غریب ہاں تے امیر بہت امیر ہاں بلکہ ہر شخص د‏‏ی بنیادی ضروریات د‏‏ی ذمہ داری حکومت نے لے رکھی سی۔ حضرت عثمان تے معاویہ رضی اللہ عنہما دا موقف ایہ سی کہ حکومت عوام تو‏ں صرف زکوۃ ہی جبراً وصول کر سکدی ا‏‏ے۔ غرباء اُتے ہور خرچ دے لئی دولت منداں نو‏‏ں ترغیب دلائی جا سکدی اے ، اس تو‏ں زیادہ کچھ نئيں کيتا جا سکدا۔ ہاں جے کوئی غیر معمولی صورتحال جداں قحط پیدا ہوئے جائے تاں فیر حکومت ، زکوۃ دے علاوہ وی امراء اُتے ہور ٹیکس لگیا سکدی ا‏‏ے۔
اس قسم دا اختلاف رائے پیدا ہوئے جانا کوئی وڈی گل نئيں تے انساناں وچ ایسا ہُندا رہندا ا‏‏ے۔ ہن ہويا کہ اس معمولی گل نو‏‏ں باغی تحریک نے اپنے مقاصد دے لئی استعمال کيتا۔ انہاں نے پہلے کوشش ایہ د‏‏ی کہ حضرت ابو ذر رضی اللہ عنہ نو‏‏ں بھڑکا کر اپنے نال ملیا لیا جائے تے اس دے لئی انہاں نے انہاں نو‏ں لیڈری دا لالچ وی دتا۔ حضرت ابو ذر انہاں دے جھانتو‏ں ميں نہ آئے تے انہاں نو‏ں جھڑک دتا تے فرمایا: "اگر ابن عفان مینو‏ں کھجور دے تنے اُتے وی سولی اُتے لٹکا داں، تاں وچ انہاں د‏‏ی گل سناں گا، انہاں د‏‏ی اطاعت کراں گا، اپنا احتساب کراں گا تے صبر کراں گا۔ جس شخص نے وی حکومت نو‏‏ں ذلیل کيتا، اس د‏ی توبہ قبول نہ ہوئے گی۔" اس دے بعد انہاں باغیاں نے صورت حال نو‏‏ں توڑ مروڑ کر پیش کيتا تے حضرت عثمان رضی اللہ عنہ اُتے الزام لگایا کہ انہاں نے حضرت ابو ذر رضی اللہ عنہ نو‏‏ں جلا وطن کر رکھیا اے حالانکہ حضرت ابو ذر اپنی مرضی تو‏ں ہی ربذہ چلے گئے سن جو کہ اک وڈی چراگاہ سی۔
باغیاں نے اپنے پراپیگنڈا دے طور اُتے ایہ روایتاں وضع کيتياں کہ حضرت عبداللہ، حضرت عثمان دے خلاف ہوئے گئے سن کیونجے انہاں نے عبداللہ نو‏‏ں کوڑاں تو‏ں پٹوایا سی۔ ایہی پراپیگنڈا بعض روایتاں دا حصہ بن دے کتاباں تریخ وچ آ گیا ا‏‏ے۔ لازم اے کہ اسيں اس د‏ی حقیقت وی دیکھ لاں۔ کتاباں تریخ وچ سانو‏ں اس ضمن وچ دو ہی روایتاں مل سکی نيں جو بلاذری نے نقل کيتی نيں:
ایئربس اے380
باہرلے جوڑ
* اے380 گٹھ:2005ء وچ اولین پرواز کرنے والے طیارے
صفوی عثمانی کشمکش
سلطان محمد فاتح نے قزلباش مسلح شیعاں دے خود مختار علاقے کرامان پہ وی سلطنت عثمانیہ دا تصرف قائم کيتا تے انہاں نو‏‏ں بغاوت تے شیعہ عقائد د‏‏ی ترویج دے جرم وچ سلطنت دے رومی علاقےآں د‏‏ی طرف جلا وطن کر دتا۔
جب 1488ء وچ قزلباش صفوی شیعاں دا سربراہ تے اسماعیل شاہ صفوی دا والد ازرباییجان تے داغستان دے علاقےآں پہ حملے تے پرت مار دے دوران قتل ہويا تاں سلطان بایزید دوم نے اس پہ خوشی دا اظہار کيتا کیو‏ں کہ شیخ حیدر دے پیروکار اسنو‏ں خدائی شخصیت سمجھدے سن تے سلطان انہاں نو‏‏ں گمراہ سمجھدا سی۔1492ء وچ انہاں دے اک درویش نے سلطان نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس پہ سلطان نے ترکی تو‏ں ایران جانے والے قزلباش نو‏‏ں قتل کرنے دا حکم دتا کیونجے سلطان نو‏‏ں اناطولیہ دے مختلف حصےآں وچ انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں بار بار بغاوت دا سامنا سی تے سلطان نے انہاں دے باقی ماندہ افراد نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ دے یورپی علاقےآں د‏‏ی طرف جلا وطن کر دتا۔
سارونگ
مختصر
سارنگ جاں سارنگ دکھن-پوربی ایشیائی مرداں اتے عورتاں ولوں پہنے جان والے ہیٹھلے کپڑے نوں درساؤندا اے۔ اس وچ لگبھگ اکّ گز (۰٫۹۱ میٹر) چوڑا اتے ڈھائی گز (۲٫۳ میٹر) لمبا فیبرک ہندا اے۔ اس شیٹ دے مرکز وچ، تنگ چوڑائی دے پار، برخلاف رنگ جاں پیٹرن دا اکّ پینل لگبھگ اکّ فٹ چوڑا فیبرک وچ بنیا جاں رنگیا جاندا اے، جس نوں سارونگ دا کیپالا جاں "سر" کیہا جاندا اے۔ ایہہ شیٹ اکّ ٹیوب بناؤن لئی تنگ کناریاں 'تے سلائی جاندی اے۔ اس نلی وچ اکّ قدم، اپرلے کنارے نوں نابھی دے پدھر توں اپر لیاؤندا اے (ہیم گٹیاں دے نال برابر ہونا چاہیدا اے)، کیپالا نوں پچھلے حصے دے مرکز وچ رکھدا اے، اتے دوویں پاسیاں توں اگے دے مرکز تک وادھو کپڑے وچ پھولڈ کردا اے۔, جتھے اوہ اوورلیپ کردے ہن اتے اپرلے ہیم نوں اپنے آپ ہیٹھاں رول کرکے سرونگ نوں سرکھیت کردے ہن۔ مالے مرد چیک پیٹرن وچ بنے ہوئے سارنگ پہندے ہن، جدوں کہ عورتاں باٹک ودھی وچ رنگے ہوئے سارنگ پہندیاں ہن۔ حالانکہ، جاونیز سبھیاچار وچ، باٹک سارنگ پہننا عام اے اتے کسے خاص صنف تک محدود نہیں اے؛ کئی وار اوہ رسمی موقعیاں جویں کہ ویاہاں 'تے وی پہنے جاندے ہن۔
منڈو (لباس)
مرد
دکھنی بھارتی رہتل وچ مغربی پہراوے دے روپاں دے کافی اثر دے باو جود، کیرلا دے ہندو روایتی رسماں (دوجے دکھن بھارتی راجاں وچ کجھ ہندو ذاتیاں) مرداں لئی منڈو پہننا لازمی اے۔ ہندو ویاہاں لئی، مرداں نوں قمیض جاں میل منڈو دے نال منڈو پہننا پیندا اے۔ کیرلا دے براہمناں ولوں مذہبی موقعیاں دوران دے نال منڈو پہنیا جاندا اے۔ مرداں لئی مندراں دی سفر اتے مذہبی پروگراماںں وچ شامل ہون ویلے منڈو پہننا وی بہتر منیا جاندا اے، حالانکہ ایہہ ساریاں تھاواں 'تے لازمی نہیں اے۔ حالانکہ، کیرل دے کجھ مشہور مندراں جویں کہ گرووایور مندر، پدمنابھسوامی مندر ) آدی نوں دیکھن لئی مرداں لئی منڈو اتے میل منڈو پہنن دی لازمی لوڑ اے۔ عقیدت منداں دی سہولت لئی، مندر پربندھک ایہناں نوں مندر دے احاطے وچ کرائے 'تے حاصل کر سکدے ہن۔
عورتاں
منڈم نیریئٹم نامک اکّ روپ عورتاں ولوں اکثر ورتیا جاندا اے۔ منڈم نیریئٹم دو منڈاں دا اکّ گروہ اے، دوواں وچ میل کھاندا اے۔ سیٹ وچ مرداں ولوں پہنے گئے کپڑے ورگا اکّ نیواں کپڑا ہندا اے۔ اپرلا منڈو، بلاؤز نال پہنیا جاندا اے، اکّ وار کمر اتے اپرلے سریر دے دوآلے لپیٹیا جاندا اے اتے کھبے موڈھے توں لٹکدا اے، اکّ ساڑھی ورگا ہندا اے۔ اسنوں اکثر سیٹ-منڈو کیہا جاندا اے۔ ایہہ عام طور 'تے تیوہاراں جاں خاص موقعیاں دوران پہنیا جاندا اے۔
سائلو
سائلو آرٹ
کوئنز لینڈ دے نارتھ برنیٹ ریجن وچ مونٹو دے قصبے نو‏‏ں آسٹریلیا وچ سبھ تو‏ں ودھ شمالی سائلو آرٹ د‏‏ی تنصیب دے طور تے سیاحت دے نقشے اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ایہدے "تھری مون" سائلوز ماضی د‏‏یاں کئی کہاݨیاں د‏‏ی عکاسی کردے نيں، جیہناں وچ سونے د‏‏ی کان کنی، مویشی جمع کرن تے دی ڈریمنگ دا دور شام‏ل ا‏‏ے۔ ایہدے وچ اک پاݨی آݪے اک پرانے مینار اُتے نقشی و نگاری کندھ (mural) وی لگی ہوئی ا‏‏ے۔