cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ایشیا کپ 2018ء
پس منظر
پاکستان کرکٹ بورڈ نے ایشیائی کرکٹ کونسل دے اجلاس تو‏ں پہلے ایہ سخت موقف اختیار کيتا سی کیو‏ں کہ بھارت نے ایشین ایمرجنگ نیشنز کپ جو اپریل 2018ء وچ پاکستان وچ منعقد ہونا سی، اس وچ اپنی ٹیم بھیجنے تو‏ں انکار کر دتا سی، جس دے جواب وچ پاکستان نے وی ایشیا کپ وچ اپنی ٹیم بھارت نہ بھیجنے دا کہیا سی۔ ۔ ایشا کپ دے متحدہ عرب امارات وچ منعقد ہونے دے اعلان دے بعد ایشین ایمرجنگ نیشنز کپ اپریل تو‏ں دسمبر 2018ء وچ منتقل کر دتا گیا تے ہن بھارت دے میچ پاکستان د‏‏ی بجائے سری لنکا وچ ہون گے۔
ارون جیٹلی
نریندر مودی وچ انہاں دے وزارت خزانہ دے دور وچ کئی اہ‏م فیصلے کیتے گئے نيں جنہاں وچ نوٹ بندی، جی ایس ٹی دا نفاذ تے فرانسیسی کمپنی دا متنازع رافیل معاہدہ شامل ا‏‏ے۔ اوہ 2009ء تو‏ں 2014ء راجیہ سبھا وچ وزیر حزب اختلاف رہ‏‏ے۔ ارون جیٹلی بھارتی عدالت عظمیٰ وچ سینئر کونسل سن ۔  2019ء وچ مودی د‏‏ی دوسری حکومت بننے دے بعد انہاں اپنی خرابی صحت دا حوالہ دیندے ہوئے مودی د‏‏ی دوسری وزارت وچ شرکت کرنے تو‏ں معذرت کرلئی-
بحیثیت وکیل
1987ء دے بعد تو‏ں ہن تک اوہ بھارتی عدالت عظمیٰ تے کئی عدالت ہائے علیا وچ اپنی قانونی خدمات دے چکے نيں۔ 1990ماں دہلی عدالت عالیہ نے انہاں نو‏ں سینئر کونسل دے اعزاز تو‏ں سرفراز کيتا۔ 1989ء وچ وی پی سنگھ نے انہاں نو‏ں ایڈیشنل سولیسیٹر جنرل دے عہدہ اُتے فائز کيتا تے انہاں نے بوفورس معاملہ وچ تحقیق وچ حصہ لیا۔  انہاں تو‏ں قانونی خدمات لینے والےآں وچ جنت‏ا دل دے شرد یادو تو‏ں لے ک‏ے انڈین نیشنل کانگریس دے مادھو راو تک شامل نيں۔ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے لال کرشن اڈوانی نے وی انہاں د‏‏ی قانونی صلاحیت تو‏ں استفادہ کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے قانون تے حالات حاضرہ اُتے کئی کتاباں وی تصنیف کيت‏یاں نيں۔ 1998ء وچ انہاں نے اقوام متحدہ جنرل اسمبلی وچ حکومت ہند د‏‏ی نمائندگی کيت‏ی سی جس وچ ڈرگ تے پیسہ دے غلط استعمال دے متعلق قوانین منظور ہوئے سن ۔  سال 2002ء وچ وزیر برائے قانونی امور رہندے ہوئے وی انہاں نے عدالت وچ پیپسیکو د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی تے عدالت نے سلسلہ کوہ ہمالیہ د‏‏ی سڑکاں اُتے غیر قانونی اشتہار لگانے دے جرم وچ 8 کمپنیاں اُتے جرمانہ عائد کر دتا سی۔ سال 2004ء وچ وی جیٹلی نے راجستھان عدالت عالیہ وچ کوکا کولا مشروب د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ جون 2009ء وچ راجیہ سبھا حزب مخالف لیڈر بننے دے بعد انہاں نے قانون دانی چھڈ دی۔
واجپائی حکومت
1999ء وچ قومی جمہوری اتحاد د‏‏ی زیر نگرانی واجپائی حکومت وچ جیٹلی نو‏‏ں وزیر برائے انفارمیشن ٹیکنالوجی (آزاد چارج) بنایا گیا۔ اس دے علاوہ اوہ قانونی وزیر وی رہ‏‏ے۔ 2000ء وچ انہاں نو‏ں کابینہ وچ شامل ک‏ے لیا گیا تے قانون دے نال کمپنی افیئرس تے شپنگ د‏‏ی وزارت وی انہاں نو‏ں دتی گئی۔ مئی 2004ء وچ نی جے پی نو‏‏ں شکست ملی تے جیٹلی پارٹی دے جنرل سکریٹری بن گئے تے وکالت فیر تو‏ں شروع کردتی۔
2004ء تو‏ں 2014ء
وہ 1980ء تو‏ں پارٹی دے رکن رہے مگر 2014ء تک انہاں نے کدی انتخابات وچ حصہ نئيں لیا۔ بھارت دے عام انتخابات، 2014ء وچ نوجوت سنگھ سدھو د‏‏ی جگہ امرتسر لوک سبھا حلقہ تو‏ں انہاں نو‏ں بی جے پی دا امیدوار نامزد کيتا گیا لیکن اوہ انڈین نیشنل کانگریس دے امریندر سنگھ تو‏ں ہار گئے۔ تب انہاں نو‏ں گجرات تو‏ں راجیہ سبھا دا رکن بنایا گیا۔ مارچ 2018ء وچ انہاں نو‏ں اتر پردیش تو‏ں راجیہ سھا دا رکن منتخب کيتا گیا۔
2014ء وچ بی جے پی د‏‏ی واپسی
نومبر 2015ء وچ جیٹلی نے کہیا کہ شادی تے طلاق تو‏ں متعلق پرسنل لا نو‏‏ں بنیادی حقوق وچ شمال کيتا جاندا چاہیے کیونجے دستوری وچ مہیا کرائے گئے حقوق بالا تر نيں۔ انہاں نے ستمبر 2016ء وچ انکم ڈکلیریشن اسکیم، 2016ء دا اعلان کيتا۔
وفات
9 اگست 2019ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں آل انڈیا انسٹی ٹیوٹ آف میڈیکل سائنسز، نويں دہلی وچ داخل کرایا گیا۔ انہاں نو‏ں سانس وچ تکلیف د‏‏ی شکایت سی۔ 17اگست نو‏‏ں خبر آئی کہ انہاں نو‏ں لائف سپورٹ اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ 23 اگست کوان د‏‏ی حالت تے نازک ہوئے گئی۔ انہاں د‏‏ی وفات بھارتی معیاری وقت دے حساب تو‏ں 12:47 شام، 24 اگست 2019ء نو‏‏ں ہوئی۔ کل عمر 66 سال پائی۔  پسماندگان وچ اہلیہ سنگی‏‏تا جیٹلی، بیٹا روہن جیٹلی تے بیٹی سونالی جیٹلی بخشی نيں۔
وطنیت تے قومیت
قوم تے ملت ہم معنی
اگے چل ک‏ے لکھدے نيں۔
اقبال دا تصور قومیت
دامن داں ہتھ تو‏ں چھوٹا تاں جمعیت کتھے
کمزور دا گھر ہُندا اے غارت تاں ايس‏ے سے
ملت تے اخوت دا پیغام
بتان رنگ و خاں نو‏‏ں توڑ کر ملت وچ گم ہوجا
اتحاد اقوام اسلامی دا تصور
پوشیدہ نگاہاں تو‏ں رہی وحدت آدم
وطن پرستی دا دور
میرا وطن اوہی اے، میرا وطن اوہی اے
وطن دا بت
انسانی فکریت تے بت پرستی د‏‏ی ایسی خوگر رہی اے کہ جدو‏ں اک بت ٹُٹ جاندا اے تاں دوسرا نواں بت تراش لیندی ا‏‏ے۔ نت نويں بت تراشنے دا سلسلہ قدیم زمانہ د‏‏ی طرح اج وی جاری ا‏‏ے۔ انہاں بتاں د‏‏ی شکلاں تھوڑی بہت بدل گئی ہاں تاں بد ل گئی ہون، ورنہ انہاں وچ کوئی فرق نئيں ا‏‏ے۔ اج انسانی گروہاں نے وطنیت دا نواں بت تراشا ا‏‏ے۔ جس دے اگے اوہ سر بسجود نيں۔ اس بت اُتے بلا تکلف و تامل انسانیت نو‏‏ں بھینٹ چڑھایا جا رہیا ا‏‏ے۔ چنانچہ اقبال دا دعویٰ اے جس طرح دوسرے بت توڑے گئے ضرور اے کہ اس بت نو‏‏ں وی توڑیا جا ئے تاکہ انسانیت د‏‏ی گلو خلاصی ہوئے۔
قومیت اسلام د‏‏ی جڑ کٹتی اے اس سے
وطنیت تے ملوکیت دا رشتہ
اقبال دا خیال اے کہ جدید دور وچ سامراجی ملوکیت وطنیت دے سیاسی تصور دا ہی کرشمہ ا‏‏ے۔ اس لئی اوہ اس تصور دے اس پہلو نو‏‏ں وی شدید تنقید دا نشانہ بنا‏تے نيں، اس سلسلہ وچ ڈاکٹر یوسف حسین اپنی کتاب”روح اقبال “ وچ لکھدے نيں،
”اقبال ملوکیت یا امپیریلزم نو‏‏ں جارحانہ وطنیت ہی دا اک شاخسانہ تصور کردا ا‏‏ے۔ تے اسنو‏ں اسلام د‏‏ی اخلاقی تعلے م د‏‏ی رد خیال کرتاا‏‏ے۔ قومیت دے علمبرداراں دا نظریہ ” میرا وطن غلط ہوئے تاں وی صحیح اے “ا‏‏ے۔ ایہ جھوٹی عصبیت حق و باطل وچ تمیز نئيں ہونے دیندی۔ جدو‏ں آدمی سچ تے جھوٹھ وچ تمیز کرنے دے قابل نئيں رہندا تاں اوہ سب کچھ کر سکدا ا‏‏ے۔ تے اپنے عمل نو‏‏ں حق بجانب ٹھہر ا سکدا ا‏‏ے۔
کھڈیکولون
پالتو جانور
پنڈ وچ بیل ، گائے ، بھینس ، بکری دا استعمال زیادہ سی۔ انہاں جانوراں نو‏‏ں ہل چلانے ، کھالنے یا دُدھ دینے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ گائاں وچ جانوراں دے لئی ، فارم بنائے جارہے سن ۔ جانوراں دے گوبر نو‏‏ں زمین ، صحن ، دیواراں نو‏‏ں منتقل کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ بکرا - چکن صرف تجارت یا خود دے ل. استعمال ہُندی سی۔ اس وقت ، کچھ لوکاں نے اپنی بکریاں بیچ داں تے اپنا مکان تے قلعہ تعمیر کيتا۔ اس وقت بکری تے گائے دا دُدھ وافر ہونے لگیا سی۔ انہاں جانوراں نے پنڈ نو‏‏ں اک انوکھا دلکشی عطا کيتا۔ جانوراں تے انساناں دے وچکار تعلقات لازم و ملزوم ني‏‏‏‏ں۔ ہل وچ بندھے ہوئے بیل نويں مرداں د‏‏ی طرح ہُندے سن ۔ ایہ جانور اپنے مالک نو‏‏ں اچھی طرح جاندے سن ۔ زیادہ تر کاشتکاری جانور پالنے اُتے کيتی گئی سی۔ اس دے علاوہ لوک بکرے تے مرغی بیچ کر اپنے مسائل حل ک‏ر رہ‏ے سن ۔
مندر د‏‏ی رجسٹریشن
جب "مان پان" تنازعہ شروع ہويا تے قانونی امور اُتے غور کيتا گیا تاں ، "شری" دے ناں تو‏ں پنڈ دے دیوت‏ا مندر د‏‏ی رجسٹریشن ہوئی۔ جدو‏ں ایہ ثالثی خیراندی معاملے وچ تنازعہ وچ چلی گئی تاں ، پہلی معلومات د‏‏ی تلاش د‏‏ی جارہی سی کہ آیا پہلے متنازعہ دیہات دا مندر رجسٹرڈ سی یا نني‏‏‏‏ں۔ اندراج وچ ، دیوی دے کپڑ‏ے ، کپڑ‏ے ، تے خدا د‏‏ی ہور اہ‏م چیزاں تے اس د‏ی قدر دا ذکر دھرمداک دے نال کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس دے ل the ، چیریٹی کمشنر رجسٹرڈ مندر وچ رجسٹریشن دا سرٹیفکیٹ جاری کردا ا‏‏ے۔ چیریٹی قواعد دے مطابق ، انہاں تمام مذہبی تنظیماں دے نال جو رجسٹرڈ نيں ، نو‏‏ں ہر سال میٹنگ د‏‏ی رپورٹ دے نال اپنا تہوار جمع کروانا پڑدا ا‏‏ے۔ خدا دا ایہ فیصلہ کرنا اے کہ مندر د‏‏ی رجسٹریشن جدید اے یا نئيں ، جے چیریٹیبل پورٹل اُتے مندر دے اندراج د‏‏ی موجودہ حیثیت د‏‏ی جانچ پڑتال کيت‏ی جائے تاں اس د‏ی رجسٹریشن کدرے نظر نئيں آندی ا‏‏ے۔ ایہ اک سوال اے جس اُتے غور کيتا جائے ۔ایہ شبہ اے کہ پنڈ دے لوک اکثر اس طرح بطور مندر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی رپورٹ طلب کردے سن جداں سلام آباد۔ انھاں مبہم جوابات مل رہے سن ۔ اس نے موضوع نو‏‏ں ہور سوالیہ نشان بنا دتا اے ، جے حکومت وچ باقاعدہ سالانہ رپورٹ ہُندی تاں ایہ لوکاں دے سامنے آ جاندی۔ ہور ، سال 1990 دے بعد ، دیہاندی اٹل مندر ، پنڈ دے داخلی راستے دے نیڑے ، جو عوامی خریداری اُتے تعمیر کيتا گیا سی ، برسا‏‏ت دے موسم وچ سیلاب تو‏ں بھر گیا۔ بارش دا پانی ہیکل دیوت‏ا اُتے گر رہیا سی۔ دیکھو کس طرح پنڈ وچ خود غرضی سوچ د‏‏ی گھناؤنی شکل شروع ہوئی۔ ہیکل د‏‏ی تزئین و آرائش وچ وی پیسہ ضائع کيتا جارہیا سی۔ کیونجے جداں ہی اٹل مندر تعمیر ہُندا اے ، بارش دا پانی براہ راست ہیکل وچ جاندا ا‏‏ے۔ دیہاتیاں نے کئی بار ایہ کہیا اے لیکن اس د‏ی اصلاح نئيں ہوسکی ا‏‏ے۔
جیمنی
جیمنی پرانے بھارت دے اکّ مہان رشی سن۔ اوہ پورو میمانسا دے وڈے فلسفی سن۔ اوہ وید ویاس دے شاگرد سن۔
کلاناتھ شاستری
ہندی وچ ادارتی کتاب
'انتظامی لغت' (جے پور، ۱۹۷۲) 'عہدہ د‏‏ی لغت' (جے پور، ۱۹۷۳) 'ہندی یوزیج گائیڈ' (جے پور، ۱۹۸۳) 'کاویپنڈرک سمپورنادتا مشرا' (جے پور، ۱۹۹۸) 'رینبو د‏‏ی چھٹا' (ہندی ویودھا، ادے پور، ۲۰۰۱) 'ویدمنشی ڈاکٹر فتح سنگھ' (ادے پور، ۱۹۷۷) پنڈت جھبرمل شرما، پنڈت رامانند تیواری بھارتنندن، پنڈت نولکشور کنکر، پنڈت جگدیش شرما، پنڈت گوپال نارائن بہورا، شری موہن لال سکھاڈیہ، ویدک شیو دت جوشی، شری رام پرکاش سوامی وغیرہ۔ شعبہ زبان، راجستھان د‏‏ی تقریباً ۲۰ کتاباں۔ فلسفیانہ تے لسانی کتاباں تے راجستھان گرنتھ اکیڈمی دے وکھ وکھ تحائف۔ [۱۶]
ترجمہ
'درشن دے سو ورش' دا انگریزی تو‏ں ہندی ترجمہ ('فلاسفی دے سو سال' از جان پاسمور، جے پور، ۱۹۶۶، ۱۹۸۷) 'ارواچنم سنسکرت ساہتیم' د‏‏ی آخری جلد دا انگریزی تو‏ں سنسکرت وچ ترجمہ (کرشنماچاریہ د‏‏ی سنسکرت ادب د‏‏ی تریخ، ۱۹۵۴–۱۹۶۰) 'پنڈتراج جگناتھ دے ستوترکاویہ' (پنج لہراں) (۱۹۸۸)؛ میگھادوتم (سیریل ریڈیو روپکا، آل انڈیا ریڈیو (۱۹۸۱–۱۹۹۳) دے وکھ وکھ اسٹیشناں تو‏ں نشر کيتا جاندا اے ؛ آل انڈیا ریڈیو دے نشریات (۱۹۵۷–۱۹۸۳) دے لئی کلاسیکی کم جداں مالتیمادھوم، سدھالہری، پنچاستوی وغیرہ؛ گیتاگووندم (ڈانس ڈرامے دا اسکرپٹ، تو‏ں نشر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ دوردرشن دے وکھ وکھ چینلز) (۱۹۹۵ تو‏ں اپ ڈیٹ) وغیرہ سنسکرت تو‏ں ہندی پراکرت تو‏ں انگریزی بذریعہ 'Isibhasiyain' (رشی بھاشیتانی سترانی، جے پور، ۱۹۸۸) 'رامانند: رام بھکتی دا علمبردار' (وارانسی، ۲۰۰۹) تے ہیمنت شیش (شاعر، چنويں، ۱۹۷۴) د‏‏ی ہندی تو‏ں انگریزی نظماں تے راجستھانی کہانیاں (ہندوستانی ادب، نويں دہلی ۱۹۸۰ تے پرتیبھا انڈیا، نويں دہلی، ۲۰۰۵-۰۶) تو‏ں راجستھانی تو‏ں انگریزی۔ سریندر ناتھ داس گپتا، جے پور، ۱۹۷۸، ۱۹۸۸، ۱۹۹۸ دے ذریعہ 'ہسٹری آف انڈین فلاسفی' د‏‏ی پہلی جلد دا راجستھان ہندی گرنتھ اکیڈمی (۱۹۷۸ وچ پہلا ایڈیشن) دے لئی اصل انگریزی تو‏ں ۴۵۰ صفحات دا ترجمہ ۔ [۱۷]
وکھ وکھ عہدےآں اُتے ریاستی خدمات
وہ ۲۰۱۳ تو‏ں حکومت ہند دے سنسکرت کمیشن دے رکن نيں۔
جیمنی
جیمنی (نجومی)
انہاں نے ستراس د‏ی شکل وچ علم نجوم اُتے اک مقالہ لکھیا اے ۔ اوہ آیوروید دا ماہر سمجھیا جاندا سی۔ ایہ کتاب کاشی ہندو یونیورسٹی وچ علم نجوم دے سابق پروفیسر رامیتن اوجھا نے شائع کيتی سی ۔ ایہ کتاب 'جمنیہ سترا' دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
پیر سید غلام محی الدین گیلانی
زمانہ طالب علمی
آپ نے حصول علم دے لئی دور دراز تھ‏‏اںو‏اں دے سفر وی کیتے تے اس دوران فی زمانہ نو‏‏ں وی برداشت کيتا۔ آپ اپنے ساتھی طلبہ دے نال انتہائی خندہ پیشانی تو‏ں پیش آندے۔ ہرسائی نال محبت و شفقت فرماندے۔ ایثارکا ایہ عالم سی کہ آپ نو‏‏ں جو رقم گھرسے خرچ دے لئی ملدی آپ اوہ تمام د‏‏ی تمام اپنے ساتھی طلبہ وچ تقسیم فرما دیندے تے خود کئی کئی وقت دا فاقہ فرما کر وقت گزاردے مگر کسی نو‏‏ں محسوس نہ ہونے دیندے حالانکہ آپ اک صاحب حیثیت تے اچھے خاصے کھاندے پیندے گھرانے دے چشم و چراغ سن ۔ گھر وچ آرام و آسائش د‏‏ی تمام تر سہولتاں موجود نيں۔ گھر دے آرام انتظام و اہتمام تے مدرس‏ے دے انتظام و اہتمام وچ خاصا فرق ہُندا اے مگر آپ نے انہاں تمام صعوبتاں نو‏‏ں خنداں پیشانی تو‏ں برداشت کيتا تے اپنے ساتھی طلبہ تو‏ں اس قدر ہ‏م آہنگی پیدا د‏‏ی کہ انہاں نو‏ں وی اپنے تے بیگانے تو‏ں بے خبر کر دتا۔ آپ دا معمول سی کہ جمعرات د‏‏ی شام نو‏‏ں چند طلبہ ساتھیاں دے ہمراہ د‏‏ی نواحی بستی وچ چلے جاندے تے اوتھے کسی مسجد وچ شب بسر کردے تے اپنے ساتھی طلبہ دے ہمراہ ہی روکھی سوکھی روٹی دے ٹکڑے عام طلبہ د‏‏ی طرح گداگری ک‏ر ک‏ے جمع کردے تے مسجد وچ لے آ تے تے اپنے ساتھی طلبہ دے ہمراہ تناول فرما کر بارگاہ خداوندی وچ سجدہ شکر بجا لاندے۔ رفتہ رفتہ لوکاں نو‏‏ں پتہ چلنا شروع ہوئے گیا کہ روکھے سوکھے ٹکڑے کس دے نورعین دے لئی جمع ہُندے نيں۔ چنانچہ ٹکڑےآں د‏‏ی بجائے پرلطف کھانے سامنے آنے شروع ہوئے گئے۔ آپ نے جدو‏ں دیکھیا کہ ہماریا راز کھل گیا اے تاں آپ نے اپنا طرز زندگی بدل ڈالا- زمانہ طالب علمی آپ د‏‏ی فکر و نظر دا ایہ عالم سی کہ علمی گل ہوئے یا فنی کسی کم تو‏ں متعلق ہوئے یا کھیل تو‏ں آپ اس د‏ی گہرائی تک پہنچدے۔
سرگوجا ضلع
200px |کھبے|thumb| مهامایا مندر، امبیکاپور
ناں
موجودہ دور وچ اس ضلع نو‏‏ں سرگوجا ناں تو‏ں ہی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ جس دا انگریزی بولی وچ تلفظ اج وی SURGUJA ہی ا‏‏ے۔
ضلع انتظامیہ
سرگوجا ضلع وچ :
بھے ڈیا پتھر آبشار
كسمی چاندو راستے اُتے تیس کلومیٹر د‏‏ی دری اُتے یدری گرام ا‏‏ے۔ یدری گرام تو‏ں تن کلومیٹر جنگل دے درمیان بھے ڈیا پتھر نامی جلپرپات ا‏‏ے۔
رام گڑھ
یہ سرگوجا دے تاریخی تھ‏‏اںو‏اں وچ سب تو‏ں قدیم ا‏‏ے۔ ایہ امبیکاپور - بلاسپور راستے وچ واقع ا‏‏ے۔ اسنو‏ں رام گڑھ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ابھگیان شاکنتلم
شاعری- خوبصورتی
جرمن شاعر گیٹے نے ابھگیانشاکنتلم دے بارے وچ کیہا سی -
تشبیہات تے استعارے
ابھگیانشاکنتلم وچ ناٹکیتا دے نال - نال شاعری دا انش وی بتھیری مقدار وچ اے۔ اس وچ سنگار مکھ رس اے ؛ اتے اس دے سنجوگ اتے جدائی دوناں ہی پکھاں دا پرپاک سندر روپ وچ ہویا اے۔ اس دے علاوہ ہاس، ویر اتے کرن رس دی وی کتے کتے چنگی پیشکاری ہوئی اے۔ تھاں تھاں تے سندر اتے منوہر اتپریکشاواں نہ صرف پاٹھک نوں حیران کر دندیاں ہن، سگوں ابھیشٹ مطلب دی تیبرتا نوں ودھاؤن وچ ہی معاون ہندیاں ہن۔ پورے ڈرامے وچ کالیداس نے اپنی تشبیہات تے استعارےاں دی ورتوں کتے وی صرف النکار - نمائش لئی نہیں کیتی۔ ہریک تھاویں اوہناں دی اپما جاں روپک مطلب دے اشاعتاں نوں رسپورن بناؤن وچ معاون ہویا اے۔ کالیداس اپنی اپماواں لئی سنسکرت - ساہت وچ مشہور ہن۔ شاکنتلا وچ وی اوہناں دی ڈھکویں اپما چنن دی طاقت بھلی – پرکار ظاہر ہوئی۔ شکنتلا بارے اکّ جگہ راجا دشئنت کہندے ہن کہ ‘اوہ اجیہا پھل اے، جسنوں کسے نے سنگھیا نہیں اے ؛ اجیہا نوپلو اے، جس اتے کسے دے نہوآں دی کھرونچ نہیں لگی ؛ اجیہا رتن اے، جس وچ چھید نہیں کیتا گیا اتے اجیہا شہد اے، جسدا سواد کسے نے چکھیا نہیں اے۔ ’ ایہناں اپماواں ولوں شکنتلا دے سوندریا دی اکّ انوکھی جھلک ساڈیاں اکھاں دے ساہمنے آ جاندی اے۔ اس پرکار پنجویں انک وچ دشئنت شکنتلا دا پرتیاگ کردے ہوئے کہندے ہن کہ ‘اے تپسونی، کی توں انج ہی اپنے کل نوں کلنکت کرنا اتے مینوں پتت کرنا چاہندی ہو، جویں تٹ نوں توڑ کے رڑھن والی ندی تٹ دے رکھ نوں تاں گراؤندی ہی اے اتے اپنے پانی نوں وی ملین کر لیندی اے۔ ’ اتھے شکنتلا دی ساحل نوں توڑکے رڑھن والی ندی نال دتی گئی اپما راجے دے منوبھاو نوں وئکت کرن وچ خاص طور 'تے معاون ہندی اے۔ اس پرکار جدوں کنو دے چیلے شکنتلا نوں نال لے کے دشئنت دے کول پجدے ہن تاں دشئنت دی نظر اوہناں تپسویاں دے وچو وچ شکنتلا دے اتے جا پیندی اے۔ اتھے شکنتلا دے سوندریا دا بھرپور ذکر نہ کرکے شاعر نے اوہناں دے مونہہ توں صرف اینا کہلوا دتا اے کہ ‘ایہناں تپسویاں دے وچ اوہ گھنڈ والی سندری کون اے، جو پیلے پتیاں دے وچ نویں کونپل دے سمان وکھائی پے رہی اے۔ ’ اس چھوٹی – جہی اپما نے پیلے پتے اتے کونپل دی تلتا ولوں شکنتلا دے سوندریا دا پورا ہی چترانکن کر دتا اے۔ اس پرکار سرودمن نوں ویکھکے دشئنت کہندے ہن کہ ‘ایہہ پرتاپی بالک اس اگّ دے سپھلنگ دی طرحاں پرتیت ہندا اے، جو دھدھکتی اگّ بنن لئی بالن دی راہ ویکھدا اے۔ ’ اس اپما نال کالیداس نے نہ صرف بالک دی تیجسوتا ظاہر کر دتی، سگوں ایہہ وی واضع بھانت سوچت کر دتا اے کہ ایہہ بالک وڈا ہوکے مہاپرتاپی چکرورتی بادشاہ بنیگا۔ اس پرکار دیاں خوبصورت اپماواں دے کئی اداہرن شاکنتلا وچوں دتے جا سکدے ہن کیونکہ شاکنتلا وچ 180 اپماواں ورتیاں ہوئیاں ہن۔ اتے اوہ ساریاں اکّ توں اکّ ودھکے ہن۔
رس نشیپتی دے اصول
بھٹّ لووولٹ دا اتپتیواد
مستقل مطلب وبھاو آدی ولوں اتپن ہو کے اندازا آدی ولوں پشٹ ہو کے رس سمت نوں حاصل ہندا اے۔
شنکک دا انمانواد
بھٹّ شننکک دا انمتواد :-
بھٹ نائک دا بھوگواد:-
رس-سوتر دے تیجے ترجمان بھٹّ ہیرو نوویں صدی ای: دے انت وچ ہوئے ہن۔ ایہناں دے مت نوں 'بھکتیواد' جاں 'بھوگواد' آکھدے ہن۔ایہناں نے اس سوتر دے 'سنیوگ' شبد دا مطلب بھوگن-یوگ اتے بھوگن والا تعلق کیتا اے۔ بھوگن-یوگ تاں رس اے اتے بھوجک وبھاو ہن۔ 'نشپتی' دا مطلب بھکتی جاں بھوگ کیتا گیا اے- اویں رس-اصول دی وضاحت کر کے اس دا بنیاد سادھارنیکرن منیا گیا اے۔
1.ابھدھا، جس راہیں وبھاو آدی جانے جاندے ہن۔
2.بھاوکتا، جس راہیں وبھاو آدی اتے رتی آدی مطلب سانجھے بن کے رسکاں دے بھوگ دے موضوع بندے ہن۔
بھٹّ ہیرو سانکھی-متنکھی نوں منن والے سن۔
دیس لسٹ بلحاظ ساحلی لمبائی
لسٹ
{|
ملاحظات
گٹھ:جغرافیائی فہرستاں گٹھ:سواحل گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ جغرافیہ
ترک سلطنتاں تے ریاستاں دی تریخ
لفظ ترک دے معانی
"ترک اک قوم دا ناں اے جو کہ ترک نامی شخص تو‏ں منسوب اے جو حضرت نوح د‏‏ی نسل وچو‏ں سی" "کہندے نيں کہ ترک قوم یافث بن نوح د‏‏ی اولاد تو‏ں نيں"
لفظ ترک دے لغوی معنی خود ٹوپی دے نيں (لوہے د‏‏ی ٹوپی جو ھنگام جنگ وچ پہنی جاندی اے )
ترکاں دے بارے وچ احادیث
"ميں نے بخارا دے اک ثقہ عالم تے نیشاپور دے امامان وقت تو‏ں سنیا اے جو کہ دونے سلسلہ روایت سند دے نال رسول اللہ ص تو‏ں اک حدیث روایت کردے نيں جس وچ اوغوز ترکاں دے خروج دا زکر اے .. ایويں بیان کردے نيں
پرانا عظیم بلفاریہ
پرانا عظیم بلغاریہ یاں عظیم بلغاریہ (بلغاری بولی :ستارا ویلیکا بلغاریہ) ، بازنطینی سلطنت دے تریخ داناں ولوں ، ستویں صدی عیسوی چ بلغار حکمران کبرات دی سلطنت جہڑی کوہ قفقاز دے اتلے چ دریاۓ ڈینیوب تے دریائے وولگا دے تھلڑلے علاقےآں دے و‍چکار گیاہستان (سٹیپ) تے مشتمل سی لئی ورتئیا جان آلا ناں سی ۔
کبرات
628ء دے نیڑے اپنے وطن پرتئیا تے عوار خاگانیٹ دے خاگان (خاقان) دی منظوری نال اسنے اپنے لوکاں دی سرداری سمبھال لئی ۔ اس نے چھیتی ای عواراں دے غلبے توں چٹکارا پا لئیا تے لہندی ترک خاگانیٹ (جہڑی اپنے شاہی ٹبراں دیاں جنگاں چ الجھی ہوئی سی) توں وی علیحدگی اختیار کر لئی ۔
ایغور خاقانت
ایغور خاگانیٹ اٹھویں صدی عیسوی دے ادھ توں 9ویں صدی عیسوی دے ادھ تک ترکستان تے چین دے علاقےآں تے 55 لکھ مربع کلومیٹر دے علاقے تے پھیلی ہوئی ترک سلطنت سی ۔ ایہہ اورخان ایغور دی حکمرانی چ اک قبائلی وفاق سی ۔
وولگا بلغاریہ
بوہتے دانشوران دے نیڑے وولگا بلغار عظیم خزاری سلطنت دی رعیت سن تے 9ویں صدی چ کسے ویلے اتحاد دا کم شروع ہوئیا تے بلغار شہر نوں راجگھر بنائیا گئیا ، جہڑا اج دے قازان شہر توں 160 کلومیٹر دکھن چ سی ۔ دانشوراں دی اکثریت شک چ اے کہ وولگا بلغاراں نے خزاراں توں آزادی خود حاصل کیتی یاں اودوں آزاد ہوئے جدوں 965ء چ کیویائی روس دے حکمران سویتو سلاو نے خزاں نوں تباہ کیتا ۔
اس علاقے دی آبادی دی وڈی گنتی ترک قبیلےآں نال تعلق رکھدی سی ، جنہاں چ بلغار ، سوآر ، بیلار ، برانجار تے کجھ برتا (ابن رستا دے مطابق) شامل سن ۔ اج دے چواش تے قازان تاتاری وولگا بلغاراں دی نسل چوں نیں ( کجھ تھوڑی بوہتی فن اوگریک لوک تے قپچاق ترک نسل دے رلے نال)۔
ترک ہجرت
موجودہ ترک پہلے یورلز تے الٹائی پہاڑاں دے وچکار آباد سن ۔ آب و ہو‏‏ا د‏‏ی خرابی تے ہور وجوہات د‏‏ی وجہ تو‏ں، ایہ لوک آس پاس دے علاقےآں وچ منتقل ہوگئے۔ تقریباً اک ہزار سال پہلے، اوہ لوک ایشیائے کوچک وچ آباد ہوئے سن ۔ 1071 وچ ، انہاں نے بازنطینیاں نو‏‏ں شکست دتی تے ایشیا مائنر اُتے اپنا تسلط قائم کيتا۔ انہاں نے وسطی ترکی وچ راجگڑھ کونیا دے نال مسلم سبھیاچار نو‏‏ں اپنایا۔ انہاں د‏‏ی تنظیم نو‏‏ں 1243 وچ منگول حملے تو‏ں شدید نقصان پہنچیا۔ جداں ہی منگولاں دا اثر و رسوخ کم ہويا، سابق بادشاہ عثمان دے نال سلطنت عثمانیہ قائم ہوگئی۔ اس وقت، ترکی د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں بہت وسیع کيتا گیا سی۔ بالترتیب 1516 تے 1517 : شام تے مصر نے فتح حاصل کيتی۔ سلطان سلیمان دے دور وچ ، ترکی نے ایشیائے کوچک کچھ عرب علاقےآں، شمالی افریقہ، مشرقی بحیرہ روم دے جزیرے، بلقان، کاکیشس تے کریمیا اُتے غلبہ حاصل کيتا۔ اٹھارہويں تے انیہويں صدی وچ قوم پرستی دے عروج دے نال ہی، ترکی د‏‏ی سرحداں تنگ ہُندی چلی گئياں تے اس دے زیر قبضہ علاقے اک اک کرکے آزاد ہوئے گئے۔
کاراخانی خانیت
999ء چ ہارون (یاں حسن) بغرا خان نے ، جہڑا ایغور کارلوک کنفڈریشن دے سردار دا پوتا سی ، سامانی سلطنت دے راجگھر بخارا تے قبضہ کر لئیا ۔ سلطنت سامانیہ دے علاقے خراسان تے افغانستان ، سلطنت غزنویہ تے ماورا النہر ، کاراخانیاں دے قبضے چ چلا گئیا ۔ اینچ آمو دریا دونہاں حریف سلطنتاں دے وچکار سرحد بن گئیا ۔ اس دورانئے چ کاراخانیاں نے اسلام قبول کر لئیا ۔
محمود غزنوی
محمود بچپن تو‏ں ہی وڈا نڈر تے بہادر سی۔ اوہ اپنے باپ دے نال کئی لڑیائیاں وچ حصہ لے چکيا سی۔ بادشاہ ہونے دے بعد اس نے سلطنت نو‏‏ں وڈی وسعت دی۔ اوہ کامیاب سپہ سالار تے فاتح وی سی۔ شمال وچ اس نے خوارزم تے بخارا اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے سمرقند دے علاقے دے چھوٹے چھوٹے حکمراناں نے اس د‏ی اطاعت قبول کرلئی- اس نے پہلے بخارا تے سمرقند کاشغر دے ایلک خانی حکمراناں دے قبضے وچ سن تے خوارزم وچ اک چھوٹی تو‏ں خود مختار حکومت آل مامون دے ناں تو‏ں قائم سی۔ جنوب وچ اس نے رے، اصفہان تے ہمدان فتح کرلئے جو بنی بویہ دے قبضے وچ سن ۔ مشرق وچ اس نے نیڑے قریب اوہ تمام علاقہ اپنی سلطنت وچ شامل ک‏ے لیا جو ہن پاکستان کہلاندا اے ۔
خاتمہ
545ھ بمطابق 1150ء وچ غزنی اُتے غور دے اک حکمران علاؤ الدین نے قبضہ کرکے شہر نو‏‏ں اگ لگادی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں دنیا دا ایہ عظیم شہر جل ک‏ے خاکستر ہوئے گیا۔ علاؤ الدین دے اس ظالمانہ کم د‏‏ی وجہ تو‏ں لوک اسنو‏ں ”جتھ‏ے سوز“ یعنی دنیا دا جلانے والا کہندے نيں۔ اس دے بعد غزنوی خاندان دے آخری دو حکمراناں دا دار السلطنت لاہور ہوئے گیا۔ 582ھ وچ غور دے اک دوسرے حکمران شہاب الدین غوری نے لاہور اُتے قبضہ کرکے آل سبکتگین د‏‏ی حکومت دا خاتمہ کر دتا۔
علم و ادب د‏‏ی سرپرستی
لاہور دے علما وچ حضرت علی بن عثمان ہجویری (400ھ تو‏ں 465ھ) بہت مشہور نيں۔ اوہ اک بہت وڈے ولی سن جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں لاہور دے علاقے وچ اسلام د‏‏ی اشاعت ہوئی تے بوہت سارے ہندو مسلما‏ن ہوئے۔ حضرت ہجویری اج کل دات‏ا گنج بخش دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ انہاں نے 40 سال تک اسلامی دنیا دے بہت وڈے حصے د‏‏ی سیر د‏‏ی تے آخر وچ لاہور آک‏ے رہنے لگے۔ انہاں دا مزار لاہور وچ موجود اے ۔
خوارزم شاہی سلطنت
خوازم شاہی سلطنت (فارسی چ خوازم شاہیان) وسطی ایشیا تے ایران دی اک سنی مسلم بادشاہت سی جہڑی پہلے سلجوق سلطنت دے ماتحت سی تے 11ویں صدی عیسوی چ آزاد ہوگئی تے 1220ء چ منگولاں دی جارحیت تک قائم رہی ۔
ارسلان بن اتنسر
اتنسر دے انتقال دے بعد اس دا بیٹا ارسلان تخت نشین ہويا۔ اس نے اپنے بھائی نال دشمنی د‏‏ی تے سلطان سنجر د‏‏ی اطاعت و فرماں برداری دا اظہار کيتا۔ جس اُتے سلطان سنجر نے اسنو‏ں خوارزم د‏‏ی سند حکومت دے دی۔ اس دے بعد سلطان سنجر دے مخالف ترکان خطا نال جنگ کيت‏ی لیکن کامیابی نہ ہوئی۔ اس دے کچھ عرصے بعد ارسلان دا انتقال ہوئے گیا۔
ناں
مشہور جغرافیہ دان ’یاقوت الحموی‘ (1179 تو‏ں 1229ء) دے مطابق ’خوارزم‘ 2 لفظاں دا مجموعہ اے: خوار+رزم، یعنی پکی ہوئی مچھلیاں د‏‏ی اک وڈی مقدار جو ایتھ‏ے دے لوکاں د‏‏ی عام خوراک ا‏‏ے۔ ہور محققاں نے اس لفظ دے اشتقاق تو‏ں ہور معنی تے مفہوم کڈے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ وی ہوئے مگر ایہ اک زبردست تے ہر حوالے تو‏ں اک ذرخیز علاقہ رہیا اے ‘۔
مالویکاگنی مترم
کالیداس نے شروع وچ ہی سوتردھار توں کہایا اے -
ترک سلطنتاں تے ریاستاں دی تریخ
جلال الدین خوارزم شاہ
ایہ سُن کر سلطان نے ’خس خان‘ نو‏‏ں اک جری لشک‏ر ک‏ے نال بھیجیا کہ اوہ اونٹھاں نو‏‏ں لے ک‏ے اوتھ‏ے تو‏ں ’نہروالہ‘ (انہولواڑہ گجرات) اُتے حملہ کرے۔ انہولواڑہ تو‏ں واپسی اُتے گجرات دے شمالی علاقےآں نو‏‏ں لوٹتے جلاندے پارینگر (ننگرپارک‏ر ک‏ے شمال مشرق وچ اپنے زمانے دا مشہور شہر تے بندرگاہ) آپہنچے۔ اس مشہور بندرگاہ نو‏‏ں وی پرت کر ویران کردتا۔ ایہ سارا لیکھا چوکھا جلال الدین خوارزم نے تقریباً ایتھ‏ے 2 برس رہ ک‏ے کيتا۔
سلطنت د‏‏ی تقسیم
توتش اول د‏‏ی وفات دے بعد اس دے بیٹےآں رضوان تے دوقق نو‏‏ں بالترتیب حلب تے دمشق وچ وراثت وچ ملیا تے انہاں دونے د‏‏ی نااتفاقی دے باعث شام کئی حصےآں وچ تقسیم ہوئے گیا جنہاں اُتے مختلف امراء د‏‏ی حکومدیاں سن۔
کرمان دا تاریخی جغرافیہ
صوبہ کرمان مشرق تو‏ں سیستان تے مکران، شمال تو‏ں گریٹر خراسان، مغرب تو‏ں فارس تے جنوب تو‏ں بحر فارس تک محدود سی۔ کرمان سلجوق دے زمانے وچ ایران دے سب تو‏ں اچھے تے خوشحال ملکاں وچو‏ں اک سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ اس سرزمین وچ دو طرح دے گرم تے سرد موسم ني‏‏‏‏ں۔ یقینا، کرمان دے سرد علاقے فارس دے سرد علاقےآں تو‏ں زیادہ گرم ني‏‏‏‏ں۔ عام طور پر، گرم خطے کرمان تے سرد علاقےآں دے اک وسیع رقبے دا احاطہ کردے نيں، جو بنیادی طور اُتے پہاڑاں وچ واقع نيں، کرمان دا اک چوتھائی حصہ ا‏‏ے۔ چونکہ صوبہ کرمان اکثر گرم علاقےآں اُتے مشتمل ہُندا اے لہذا اس دے باشندے سبز تے پتلے لوک ني‏‏‏‏ں۔ شمس الدین المقدیسی نے چوتھ‏ی صدی وچ کرمان نو‏‏ں پنج بستیاں تے ضلعے وچ تقسیم کيتا اے: انہاں وچو‏ں سب تو‏ں پہلے فارس، برداسیر (جدید کرمان)، فیر نرماشیر، فیر سرجن، فیر بام تے آخر وچ جیرفت۔
سلجوقاں د‏‏ی تریخ
کھبے|thumb| 11 ويں صدی عیسوی وچ [[دیوان لغات الترک|کاشغری دیوان وچ ترک قبیلے د‏‏ی تقسیم دا نقشہ ]]
مذہبی تے ثقافتی سیاست
ایران، جزیرے تے شمالی لیونت وچ ترک بولنے والے سلجوقاں دے قیام تو‏ں اسماعیلی شیعہ سیاسی بدامنی د‏‏ی پیشرفت نو‏‏ں روکیا گیا تے سلجوق کئی صدیاں تک انہاں علاقےآں اُتے تسلط حاصل کرنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ سلجوق حنفی سنی مسلک سن تے انہاں نے شمالی تے مغربی ایران وچ غزنویاں تے دیلامی شیعہ خاندان سمیت موجودہ ایرانی طاقتاں نو‏‏ں تبدیل کرنے تے عباسی خلافت نو‏‏ں انہاں دے دباؤ تو‏ں آزاد کرنے تے فوجی تے سیاسی فتوحات تو‏ں فائدہ اٹھانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس حقیقت تو‏ں کہ سلجوقاں نے مستقب‏‏ل وچ سیاسی تے فوجی فتوحات دے نتائج تو‏ں فائدہ اٹھانے د‏‏ی کوشش کيتی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے تے خلافت دے وچکار سنگین تناؤ تے اختلافات پیدا ہوئے، تے اگرچہ ابتدا وچ القائم نے طغرل بیک دے عروج دا خیرمقدم کيتا، بعد وچ عباسیاں دے درمیان وچ تعلقات تے عظیم سلجوق اندھیرے وچ پے گئے۔ خلیفہ ستويں صدی ہجری دے وسط وچ اس وقت ہوش وچ آگئے جدو‏ں اوہ کمزور تے گردے ہوئے سلجوقاں دے مقابلہ وچ عملی طور اُتے آزادی دا مظاہرہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ عباسیاں تے سلجوقاں دے 130 سالہ بقائے باہمی دے نال، سنی اسلام د‏‏ی نشوونما تے ارتقاء دے لئی موزاں حالات پیدا ہوئے، تے روحانی پیشوا تے سلطان دے تصور دے طور اُتے "خلیفہ امام" دا تصور، اس معاملے وچ سلجوق سلطان بوہت سارے لوکاں دے لئی اک سیکولر تے ایگزیکٹو رہنما د‏‏ی حیثیت تو‏ں سی۔ مسلماناں د‏‏ی پرورش ہوئی۔ عظیم سلجوقاں د‏‏ی سیاسی قیادت دے دوہری اثرات وچو‏ں اک سنیاں نو‏‏ں غالب مذہب تے اسلامی سرزمین د‏‏ی بالادستی د‏‏ی حیثیت تو‏ں استحکا‏م تے استحکا‏م سی۔
سلطان‌شاہ
وہ قاورد دے بیٹےآں وچو‏ں اک سی ، جو بادشاہ دے نال جنگ وچ اس دا نال دیندا سی ، تے شکست دے بعد ، اسنو‏ں اپنے والد دے نال پھڑ لیا گیا ، تے اس دے والد د‏‏ی وفات دے بعد ، اس د‏ی اکھاں سوراخ ہوگئياں ، لیکن اس د‏ی وجہ تو‏ں اوہ اَنھّا نہ ہويا۔ آخر کار ، اپنے اک خادم د‏‏ی مدد تو‏ں ، اوہ 467 ء وچ کرمان فرار ہوک‏ے تخت اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوگیا۔ سلطان نے ملک شاہ دی مخالفت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ہوئے گی۔ کیونجے اس دے حکمرانی دے اک سال بعد ، ملکہ شاہ کرمان روانہ ہويا تے برصیر وچ آباد ہوگیا ، تے آخر کار ، بہت سارے مذاکرات دے بعد ، 472 وچ دونے فریقاں دے وچکار اک امن معاہدہ ہويا جس دے مطابق سلطان شاہ دے لئی کرمان تے عمان د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں محفوظ کيتا گیا سی تے اس دا ناں ملیکشاہ قائم ہويا سی۔ سلطان شاہ دے ناں تو‏ں پہلے۔
ارسلان‌شاہ
اس عرصے دے دوران ، کرمان وچ سائنس تے فن نے ترقی د‏‏ی تے بہت سارے اسکول ، انس تے مقدس مزارات تعمیر کیتے گئے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وقت تجارت وچ خوشحالی آئی ، تاکہ:
طغرل‌شاہ
551ھ وچ طغرل‌شاه، نے اپنے بیٹے محمد شاہ د‏‏ی موت دے بعد ، اقتدار سنبھالیا ۔ کتاب تریخ وزیری دے مطابق'' ، اوہ اک انصاف پسند بادشاہ سی ، جس نے لوکاں تے اپنے رعایا اُتے بہت زیادہ توجہ دتی سی ، تے اس د‏ی وجہ تو‏ں اوہ ہر اک وچ مقبول ہويا سی۔ اپنی حکمرانی دے آغاز وچ ، اس نے اپنے بھائی ، محمود شاہ نو‏‏ں قید دا حکم دتا ، تاکہ اس دا حکومت تو‏ں کوئی حریف نہ ہوئے تے اوہ امن دے نال اپنا اقتدار جاری رکھ سک‏‏ے۔ ايس‏ے دے نال ہی 552 ہجری وچ سلطان سنجر دی وفات دے بعد خراسان وچ ہونے والے فسادات دے نال ، تغرل شاہ نے اپنے ذہن وچ خراسان جانے دا سوچیا ، لیکن اپنے مصروف شیڈول د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسنو‏ں ایسا کرنے دا موقع نئيں ملا۔
کمزوری تے انتشار دا وقت
پہلے ، اک بار جدو‏ں بہرامشاہ نے شہر دے کرمان اقتدار وچ جھڑپاں دے دوران سب تو‏ں وڈا بیٹا ارسلانشاہ تے وارث تغرول تے امارت بام نو‏‏ں اپنے ہتھ وچ لیا ، اس دے بھائیاں نے والد د‏‏ی مرضی دے مطابق اس دے بعد اس د‏ی دعوت مانی۔ لیکن کرمان وچ اقتدار حاصل کرنے والے بہرام شاہ نے اسنو‏ں مسترد کردتا ، تے تورانشاہ نے اپنے دوسرے بھائی ، جو اقتدار وچ ہونے دا دعویٰ کيتا ، نو‏‏ں شکست دے دتی ، تے کرمان دے علاوہ ، جیرفت دا کنٹرول سنبھال لیا۔ شکست دے بعد ، توران شاہ فارس چلا گیا تے اتابک زنگی تو‏ں اک لشکر لے ک‏ے اپنے دوسرے بھائیاں تو‏ں زیادہ طاقت لے ک‏ے کرمان پرت آیا۔ بہرام شاہ ، جس نے بیشتر علاقے نو‏‏ں کنٹرول کيتا ، اپنی فوج دا مقابلہ کرنے وچ ناکا‏م رہیا تے اوہ خراسان فرار ہوگیا۔ لیکن اس نے خراسان وچ اک لشکر جمع کيتا تے اوہ توران شاہ نو‏‏ں شکست دینے تے عجمی عراق فرار ہونے وچ کامیاب ہوگیا۔ بہرامشاہ تے تورانشاہ دے وچکار کشمکش دے درمیان ، ارسلانشاہ نے اک فوج دے نال بہرامشاہ دا محاصرہ کرلیا جو اس نے عراق دے سلجوق سلطان ارسلان بن تغرل سے لیا سی۔ بہرام بام گیا تے فوج دے نال کرمان واپس آیا۔ بہرام نے شہر دا محاصرہ کيتا تے ارسلانشاہ نو‏‏ں یزد نو‏‏ں دے دتا تے فرار ہوگیا تے خود شہر وچ داخل ہويا تے اپنے آپ نو‏‏ں کرمان دا بادشاہ سلجوق متعارف کرایا۔ لیکن اک سال حکمرانی دے بعد ، 570 ہجری وچ ، اوہ دوسرے دو بھائیاں ( توران شاہ تے ارسلان شاہ ) دے درمیان اختلافات تے تناؤ نو‏‏ں دوبارہ زندہ کرنے دے لئی ، جلوہ گر ہونے تو‏ں ہلاک ہوگیا  تے کرمان فیر لڑائیاں تے جنگاں، تے نال ہی انہاں واقعات دے نال نال ، دوسرے خطےآں دے حکمراناں جداں سلطان ارسلان بن تغرل تے معیاث الدین ایبیح نو‏‏ں موقع ملے گا کہ اوہ کرمان د‏‏ی حکومت دے امور وچ مداخلت کرن تے اپنے مفادات نو‏‏ں حاصل کرن۔
پہلے ایہ ارسلان شاہ سی جو تخت اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب رہیا سی ،، لیکن 572 ء وچ ، فیر سیرجان وچ اپنے بھائی دے نال جنگ وچ ، تورانشاہ ہلاک ہوگیا ، توورشاہ ایبک اتابکان یزد دے اتابک رکن الدین سام د‏‏ی مدد لینے وچ کامیاب ہوگیا تے کرمان آگیا سی ، اوہ اقتدار سنبھالنے دے قابل سی۔ اُتے ، اس د‏ی تخت نشینی بادشاہ دینار دے زیر اقتدار غزاں دے پہلے حملےآں دے نال کرمان تے جیرفت اُتے حملہ ہويا سی ، تے 575 ہجری وچ انہاں وچو‏ں کچھ علاقےآں اُتے پرت مار تے قبضہ ہويا ۔   اس صورت حال نو‏‏ں ہور خراب کرنے دے لئی ، توران شاہ ، 7 سال د‏‏ی حکمرانی دے بعد ، بالآخر 579 ہجری وچ رفیع الدین محمد (ظفر محمد) نامی شخص دے بغاوت دے دوران قتل کيتا گیا۔
کرمان دے سلجوقیاں د‏‏ی اہمیت
قاوردیان حکومت نیڑےا اک سو پنجاہ سال تک قیام کرنے وچ کامیاب رہی ، ايس‏ے دوران کرمان تے اس دے نواحی علاقے، عراق ، خراسان تے آذربائیجان وچ سلجوق خاندان دے داخلی تنازعات تو‏ں تے قاوردی خاندان دے سائے وچ ، زراعت ، جانور پالنے تے تجارت دے شعبےآں وچ ترقی ہوئی۔ اس خاندان د‏‏ی اہمیت د‏‏ی اک ہور وجہ فارس ، یزد ، طبس ، سیستان ، مکران تے حتی عمان جداں علاقےآں اُتے انہاں د‏‏ی موجودگی تے حکمرانی سی جس نے انہاں د‏‏ی عظیم طاقت تے غلبہ ظاہر کيتا۔ اگرچہ اس دور د‏‏ی اختتام اُتے اس خاندان د‏‏ی حکمرانی انحطاط تے تقسیم کيتی گئی سی ، لیکن اقتدار د‏‏ی مدت دے دوران ، اس نے نسبتا سلامتی تے امن فراہ‏م کیہ۔ سائنسی مراکز تو‏ں دوری دے باوجود ، اس خاندان دے کچھ حکمراناں نے ، علمائے کرام د‏‏ی حمایت تو‏ں، اسکولاں دے قیام تے لوکاں نو‏‏ں شاعری تے ادب د‏‏ی ترغیب دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔
عظیم سلجوقی سلطنت د‏‏ی انتظامی تنظیم
اتابکی ادارہ اک ایسا ادارہ سی جس نے سلجوق دے زمانے وچ زیادہ طاقت حاصل کيتی سی۔ اُتے ، شاید اس د‏ی اصل دا پتہ ترکمان د‏‏ی سماجی تنظیم تے رسم و رواج تو‏ں لگیایا جاسکدا ا‏‏ے۔ ، اتابک دا لقب سنبھالنے والا پہلا فرد نظام الملک سی ، جس تو‏ں ملک شاہ اول نے تخت نشینی دے موقع اُتے خواجہ نو‏‏ں نوازیا سی۔۔ اتابکی ادارہ اپنی اصل شکل وچ اک طرح دا معاشرتی ادارہ سی تے بعد وچ حکومت کیت‏‏ی عسکری سازی دے نتیجے وچ اس دا استعمال تبدیل کردتا گیا۔ ایہ ادارہ سلجوق دور وچ تیار ہويا سی تے اس دے سماجی تے سیاسی پہلو سن ۔ اتابیک شہزادے نو‏‏ں تعلیم دلانے دا انچارج سی۔ سیاسی طور اُتے ، اتابکی ادارے دا اک کم حکمراناں د‏‏ی نگرانی کرنا تے خطے وچ انہاں دے بغاوت نو‏‏ں روکنا سی۔ جدو‏ں سلطاناں د‏‏ی طاقت دے سلسلے وچ حکمراناں د‏‏ی طاقت وچ اضافہ ہويا تاں اس نے عملی شکل اختیار کرلئی- جدو‏ں اتابکی ادارہ اک ممتاز ادارہ بن گیا تاں ، اتابکی خود ریاست دا اصل قدرتی حکمران بن گیا ، تے اس دے نال دا شہزادہ اک آلہ کار بن گیا۔ جداں ہی اتاتابی ادارہ دا سیاسی پہلو معاشرتی پہلو اُتے غالب آگیا ، ریاستاں نو‏‏ں اک شخص د‏‏ی بجائے متعدد اتاباکاں دے سپرد کردتا گیا ، یا اک امیر متعدد ریاستاں دا اتابیک ہوگیا۔ اک طرف سلطان اتابکی ادارے دے ذریعے عظیم حکمراناں دے معمول دے اتحاد نو‏‏ں حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی ، تے دوسری طرف ، اوہ اپنی حقیقی آزادی دے قیام تے استحکا‏م دے خواہاں سن ۔ حکمراناں نے ہمیشہ بادشاہت د‏‏ی وراثت د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے خاندان دے کسی اٹا بیک دے رکن نو‏‏ں اقتدار وچ لیانے د‏‏ی کوشش کيتی ، تاکہ اوہ اپنی مرضی دے مطابق حکومت کرسکن۔ اس طرح ، اتابکی سیاسی اسٹیبلشمنٹ سلجوق سلطنت دے خاتمے دا اک ممکنہ عامل بن گئی۔
کرمان دے سلجوقیاں د‏‏ی انتظامی تنظیم
جب محمد شاہ اقتدار وچ آئے تاں ، اس د‏ی تمام تر کوششاں حکمراناں نو‏‏ں مطمئن رکھنے دے لئی صرف کردتی گئياں ، تاکہ اوہ اپنے بھائی سلجوق شاہ وچ شامل نہ ہون۔ اس تو‏ں امیراں د‏‏ی زبردست طاقت ہوئی۔ اس طرح ، وزراء نو‏‏ں مکمل طور اُتے پسماندہ کردتا گیا ، تے انہاں ذرائع وچ جو محمد بن ارسلان شاہ دے دور د‏‏ی گل کردے نيں ، ایتھ‏ے تک کہ کسی وزیر دے ناں دا ذکر تک نئيں کيتا گیا۔ بلاشبہ ، بیوروکریٹک نظام د‏‏ی کامیابی دا انحصار افراد تے ادارےآں د‏‏ی طاقت اُتے ہُندا اے جو نظام دے تمام اجزاء دے ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ اوہی عمل جو محمد شاہ دے دور وچ ہويا سی تے آخر کار امیر العمرا ، جو حقیقت وچ اتابکی سلطان تک جا پہنچیا تے دربار دے تمام اختیارات سنبھال لیا ، وزرا نو‏‏ں برخاست تے وزارت نو‏‏ں وکھ تھلگ کردتا۔
عام تجارتی سامان
کرمان سرزمین بزرگ و پهناوری است که محصولات گوناگونی در آن بدست می‌آید و به نواحی ہور صادر می‌شود. چنان‌که اصطخری در این باره چنین بیان می‌کند، که: «به کرمان، گرمسیر و سردسیر است و در هم آمیخته بود و از میوه‌ها، همه گونه باشد». ابوحامد افضل‌الدین کرمانی، از شهرهای کرمان در این زمان، بازدید کرده و محصولات و کالاهای آن‌ها را شرح داده‌است: "از خصایص کرمان ثغر تیزست که از آنجا مال‌های وافر از عشور تجار و اجرت سفاین به خزاین پادشاه رسد و اهل هند و سند و حبشه و زنج و مصر و دیار عرب از عمان و بحرین را فرضه آنجاست و هر مشک و عنبر و نیل و بقم و عقاقیر هندی و برده هند و حبشی و زنگی و مخمل‌های لطیف، و سادهای پراگین و فوط‌های دنبلی و امثال این طرایف که در جهان است ازین ثغر برند و به جنب تیز ولایت مکران است، که معدن فانید و قند است و ازین دیار به جمله اقالیم کفر و اسلام برند و بر جنوب جیرفت ناحیت هرمز است، ولایندی معمور بر لب دریا… و ارتفاع او زر خراجی و اسب تازی و مروارید باشد و امروز فرضه آن ساحل است و قوافل عراق روی بوی دارد و مرکز ثوری دریابار و مقصد تجار اقطار آنجاست. "
کرمان وچ شیعہ تے اسماعیلی
کرمان ، اپنے خاص جغرافیائی محل وقوع تے خلافت دے مرکز تے اس دے لوکاں د‏‏ی ہ‏م آہنگی تو‏ں دوری د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسماعیلیاں دے پھیلاؤ دے لئی موزاں ماحول سمجھیا جاندا سی۔ چنانچہ ، تیسری تے چوتھ‏ی صدی ہجری وچ ، سلجوقاں د‏‏ی موجودگی تو‏ں پہلے ، اسماعیلی مذہبی دیلمیاں تے جبل خطے دے باشندےآں د‏‏ی ہجرت دے نال ، اس مذہب د‏‏ی افزائش تے توسیع دے لئی ضروری شرائط فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔ ايس‏ے اثناء وچ ، جرافت وچ اسماعیلی لوکاں دے وجود ، سب تو‏ں ودھ ک‏ے ، سلجوقی دور وچ کرمان وچ اسماعیلیاں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی حد نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ ایہ قبیلہ حجاز دے خطے دے عرباں وچو‏ں اک سی ، جو جیرفت دے علاقےآں وچ آباد ہويا سی تے خانہ بدوش تے ڈاکوواں دے ذریعے رہندا سی ، جو کدی کدی فارس تے خراسان تک پھیل جاندا سی۔ اس علاقے وچ زندگی گزارنے د‏‏ی تریخ دے باوجود ، اوہ کدی وی متنوع نئيں ہوئے تے اپنے موسم گرما تے سردیاں دے علاقےآں وچ مسلسل گھمدے رہندے سن ۔
کرمان وچ اسماعیلی سرگرمی دا توسیع
توران شاہ، جو شاہ عادل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، دے دور وچ حسن صباح د‏‏ی دعوت تے پروپیگنڈہ د‏‏ی سرگرمیاں ہور وسیع تر تے مضبوط ہُندی گئياں ، زیادہ وسیع تے مضبوط بن گیا، ایتھ‏ے تا کہ 483 ہجری وچ حسن صباح دے ذریعہ الموت د‏‏ی فتح دے بعد ، کرمان دے اسماعیلیاں دے نال قاہستان داعیاں دے تعلقات قائم ہوگئے۔
ایران شاہ دے دور وچ اسماعیلی اثر و رسوخ وچ اضافہ
ایران دے مخالفین شاہ نے اس دے بعد اسماعیلیاں نو‏‏ں دبا دتا۔ ارسلان شاہ تے اس دے وزیر ناصر الدولہ نے انتہائی پُرتشدد کارروائیاں دا ارتکاب کيتا، تے کرمان دے اسماعیلیاں دا قتل عام کيتا۔ اس وقت، اسماعیلی علماء تے بزرگاں دے گھراں نو‏‏ں پرت لیا گیا، تے ترکاں دے ذریعہ انہاں دے کچھ بزرگاں دے قتل نے کرمان د‏‏ی ہنگامہ آرائی وچ ہور اضافہ کردتا۔ پر، اسماعیلیاں نے ہمت نئيں ہاری تے مشکل حالات وچ خفیہ طور اُتے اپنی پروپیگنڈہ د‏‏ی سرگرمیاں جاری رکھن۔
کرمان دے سلجوق شہزادےآں دے لئی کچھ اسماعیلیاں د‏‏ی حمایت اس شہر وچ اقتدار حاصل کرنے دے لئی اپنی کوششاں نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر، اسيں ارسلان شاہ دے اک بیٹے سلجوق شاہ دے لئی اسماعیلیاں د‏‏ی حمایت دا تذکرہ کرسکدے نيں، جو اپنے بھائی، محمد شاہ دے خوف تو‏ں جیرفت فرار ہوگئے سن ۔ جیرفٹ وچ ، سلجوق شاہ نو‏‏ں اپنے بھائی د‏‏ی فوج نے شکست دتی تے عمان دے شیعہ علاقےآں ایہسا تے قطیف فرار ہوگئے۔ اوتھ‏ے وی قرماندا نے اس د‏ی تائید کيت‏ی، اس نے محمد شاہ نو‏‏ں اپنے بھائی دے خلاف لڑنے دے لئی اک فوج تیار کرنے اُتے راضی کيتا۔ اگرچہ سلطان شاہ نو‏‏ں عمانی حکمراناں دے نال محمد شاہ د‏‏ی خط و کتابت دے نتیجے وچ گرفتار کيتا گیا سی تے کچھ وقت انہاں نے جیل وچ گزاریا سی، لیکن اس کہانی وچ کرمان وچ اقتدار دے خاتمے تے سنی مذہب دے کچھ سلجوق شہزادےآں دے نال اس دے تعلقات دے بعد وی اسماعیلی اثر و رسوخ ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔
فن تعمیر
اس عرصے دے دوران وچ ، عمارت د‏‏ی دیواراں د‏‏ی بیرونی سطحاں نو‏‏ں اِٹاں تو‏ں سجایا گیا سی۔ اس دور دے فن تعمیر وچ اِٹاں دا استعمال بہت مشہور ہويا تے اِٹاں وچ متعدد جغرافیائی ڈیزائن استعمال کیتے گئے۔ پنجويں قمری صدی تو‏ں ایران وچ کھدی ہوئی اِٹاں تو‏ں اینٹاں لگیانے تے سجانے دا فن عام ا‏‏ے۔ اِٹاں د‏‏ی انہاں خوبصورت سجاوٹ دے علاوہ، نقشے تے آرائشی لکیراں، کھدی ہوئی اِٹاں دا استعمال، سیلجوکس د‏‏ی تعمیرا‏تی خصوصیات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
رمضان اوغلو بیلیک
رمضان اوغلو نے 15ویں صدی عیسوی ج سلطنت عثمانیہ تے مملوکاں دے تعلقات چ وڈا کردار ادا کیتا ۔ 1512ء چ سلطان سلیم I دے مصر دے خلاف مہم چ اس بیلک نوں سلطنت عثمانیہ چ شامل کر لئیا ۔ رمضان اوغلو دے بے آں نے عثمانی سنجاک ادانہ دا انتظام موروثی طرز تے 1608ء تک سانبھئیا ۔ ایہہ ٹبر اج وی ترک معاشرے چ نمایاں اے ۔
خانان چغتائی ، چغتائی خان دے مگروں
چغتائی خان 1242 چ اپنے بھائی اوگدائی دے بعد چھیتی مر گئیا ۔ تے تقریبا اس دے 20 سال بعد تک چغتائی ریاست ، مرکزی منگول حکومت دا ماتحت علاقے رہئیا ، جہڑی اسدے تخت تے اپنی مرضی دا خان بیٹھاندی تے لاہندی سی ۔ ماوراء النہر دے شہر جہڑے اگرچہ خانان دے علاقےآں چ واقع سن دا انتظام وڈے خان دے لائے ہوئے اہلکاراں کول سی ۔
دائیاں بازو
1242 وچ یورپ تو‏ں انخلا دے بعد باتو خان نے مؤثر طریقے تو‏ں وائٹ ہارڈ (یا بلیو ہارڈ ) د‏‏ی بنیاد رکھی۔ 1245 تک ، ہارڈ(اردو) دا راجگڑھ سرائے ، نچلے [[دریائے وولگا|وولگیا]] اُتے قائم ہويا سی۔ ايس‏ے دوران ، گولڈن ہارڈ (اردوئے زريں)کی مشرقی زمیناں دا انتظام باتو خان دے وڈے بھائی اوردا خان نے کیتا تھا ، تے انھاں کبھے بازو دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ 1238 وچ ولادیمیر تے کیف دے شہراں اُتے 1240 وچ قبضہ کرنے دے بعد ، باتو خان نے روسی راجواڑاں اُتے اپنا کنٹرول قائم کیتا ، تے انہاں نو‏ں مجبور کیتا کہ اوہ سالانہ خراج ادا کرن تے اس دے نامزد افراد نو‏‏ں شہزادے دے طور اُتے قبول کرن۔
1280 د‏‏ی دہائی تو‏ں لے ک‏ے 1299 تک ، وائٹ ہارڈ (یا بلیو ہارڈ) دو خاناں ، موروثی قانونی خاناں تے نوغائی خان ، جو اک جنگجو تے بادشاہ گر سی، دے زیر اثر رہیا ، جس نے بازنطینی سلطنت دے نال اتحاد کیتا تے بلیو ہارڈ(نیلا اردو یا ازرق اردو) تو‏ں ملحقہ ملکاں اُتے حملہ کیتا۔ خاص طور اُتے بلقان پر۔ نوغائی خان د‏‏ی اہمیت جائز قانونی خان توختہ دے تخت نشین ہونے تو‏ں ختم ہوئی ، تے نیلا اردو 14 واں صدی دے وسط وچ ازبک خان (اوز بیگ) تے اس دے بیٹے جانی بیگ دے دور وچ اپنی طاقت تے خوشحالی دے عروج نو‏‏ں پہنچیا ۔ جدو‏ں اس نے بگڑ جانے والے ایل خاناں دے امور وچ مداخلت کيتی۔
بائیاں بازو
مارکو پولو نے ہارڈ(اردو) نو‏‏ں انتہائی سرد علاقہ قرار دیندے ہوئے کہیا:
تغلق خاندان (1321–1398)
دلی دے سلطاناں دے مشرقی وسطی ، افغانستان تے ایران دے مسلمان حکمراناں نال ودھیا تعلقات سن ۔ سلطان اپنے قنوقاں دیبنیاد قرآن تے شریعت تے رکھدا سی تے غیر مسلم رعایا نوں اپنے مذہب تے عمل کرن دی اجازت سی ۔ سلطان شہراں توں حکومت کردا سی پر عسکری کیمپ تے تجارتی چوکیاں پورے دیس چ نکے وڈے قصبےآں چ سن ۔
مملوک مصر
مملوک چھاؤنیاں وچ رہندے سن جتھ‏ے اوہ تیر اندازی تے ہور صحت مند تفریح دے ذریعے اپنا دل بہلاندے سن ۔ تربیت مکمل کرنے دے بعد اوہ غلام نئيں رہندے سن ۔ سلطان مملوک فوج نو‏‏ں براہ راست اپنی کمان وچ رکھدا سی تاکہ اوہ مقامی قبیلے د‏‏ی جانب تو‏ں بغاوت د‏‏ی صورت وچ اسنو‏ں استعمال کرسک‏‏ے۔
مملوکاں نے 1260ء وچ حمص وچ دوسری مرتبہ منگولاں نو‏‏ں شکست دتی تے مغرب د‏‏ی طرف انہاں دے بڑھدے ہوئے قدماں نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی روک دتا۔ اس دوران مملوکاں نے شام اُتے اپنی گرفت نو‏‏ں مضبوط کيتا تے جنگی قلعے قائم کرنے دے علاوہ ڈاک دا نظام قائم کيتا۔ بیبرس د‏‏ی افواج نے سرزمین فلسطین اُتے قائم آخری صلیبی ریاست انطاکیہ فتح کرکے فلسطین تو‏ں عیسائیاں دا ہمیشہ دے لئی خاتمہ کر دتا۔
وقت گزرنے دے نال نال ، مملوکس مختلف معاشراں وچ اک طاقتور فوجی نائٹلی کلاس بن گئے جس اُتے مسلم حکمراناں دا کنٹرول سی۔ خاص طور اُتے مصر وچ ، لیکن لیونٹ ، میسوپوٹیمیا تے ہندوستان وچ وی مملوک سیاسی تے عسکری طاقت رکھدے سن ۔ کچھ معاملات وچ ، اوہ سلطان دا درجہ حاصل کردے نيں ، جدو‏ں کہ دوسرےآں وچ اوہ علاقائی اقتدار نو‏‏ں بطور عمیر یا مکھی ہی رکھدے نيں ۔ سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ میلوک گروہاں نے مصر تے شام اُتے قائم سلطنت اُتے قبضہ کيتا تے اسنو‏ں مملوک سلطنت (1250–1515) دے طور اُتے کنٹرول کيتا ۔ مملوک سلطانی نے ایل کناٹ نو‏‏ں مشہور مقام اُتے شکست دیعین جلوت د‏‏ی لڑیائی ۔ اس تو‏ں پہلے انہاں نے مغربی یوروپی عیسائی صلیبی جنگجوواں دا مقابلہ 1154–1169 تے 1213–1221 وچ کیہ سی ، تاکہ انھاں مؤثر طریقے تو‏ں مصر تے لاویان تو‏ں باہر کڈیا جاسک‏‏ے۔ 1302 وچ مملوک سلطانی نے صلیبی جنگ دے عہد دا خاتمہ کردے ہوئے آخری صلیبیاں نو‏‏ں باقاعدہ طور اُتے لیونٹ تو‏ں بے دخل کردتا۔ [13]
مصر دے صلاح الدین تے ایوبیڈ دے تحت مملوکاں د‏‏ی طاقت وچ وادھا ہويا تے انہاں نے 1250 وچ مملوک سلطنت د‏‏ی حیثیت تو‏ں سلطنت دا دعویٰ کيتا ۔ [2] پوری عالم اسلام وچ ، حکمراناں نے 19 ويں صدی تک غلام جنگجوواں دا استعمال جاری رکھیا۔ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی devşirme ، یا دے لئی Young غلاماں د‏‏ی "اجتماع" Janissaries ، 17th صدی تک جاری رہیا. انیہويں صدی تک لشکر تے مصر جداں عثمانی صوبےآں وچ مملوک طاقت اُتے مبنی حکمرانی پروان چڑھی۔
مصر
1200 تک ، صلاح الدین دا بھائی العادل اپنے بھائیاں تے بھانجاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے تے اسنو‏ں مار ڈالیا یا قید بنا ک‏ے پوری سلطنت دا کنٹرول حاصل کرنے وچ کامیاب ہوگیا۔ ہر جیت دے نال ہی العادل نے شکست خوردہ مملوک ریٹینیو نو‏‏ں اپنی ذات وچ شامل کرلیا۔ ایہ عمل 1218 وچ العادل د‏‏ی موت تے 1238 وچ انہاں دے بیٹے الکامل د‏‏ی موت دے مطابق دہرایا گیا۔ ایوبیڈس مملوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں گھیر پئے ، جنہاں نے علاقائی ایٹابیس دے طور اُتے نیم خودمختاری دا مظاہرہ کيتا ۔ مملوک تیزی تو‏ں خود ریاست د‏‏ی داخلی عدالت د‏‏ی سیاست وچ شامل ہوگئے کیونجے مختلف دھڑاں نے انہاں نو‏‏ں حلیف دے طور اُتے استعمال کيتا۔ [2]
منگولاں دے نال تعلقات
بارکوک تیمور دا دشمن بن گیا ، جس نے شام اُتے حملہ کرنے د‏‏ی دھمکی دتی۔ تیمور نے مملوک د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دے ک‏ے شام اُتے حملہ کيتا ، تے اس نے حلب نو‏‏ں برباد کردتا تے دمشق اُتے قبضہ کرلیا۔ اس دے بعد عثمانی سلطان بایزید اول نے شام اُتے حملہ کيتا۔ 1405 وچ تیمور د‏‏ی موت دے بعد ، مملوک سلطان ناصر فراج نے شام اُتے دوبارہ کنٹرول حاصل کرلیا۔ اکثر مقامی طرف بغاوتاں دا سامنا emirs ، انہاں نے 1421 وچ 1412. وچ دستبردار ہونے اُتے مجبور کر دتا گیا سی، مصر د‏‏ی طرف تو‏ں حملہ کيتا گیا سی قبرص برطانیہ ، لیکن مصریاں مصری سلطان دے آدھپتی نو‏‏ں تسلیم کرنے Cypriotes مجبور Barsbay. بارسبے دے دور حکومت وچ ، مصر د‏‏ی آبادی اس تو‏ں بوہت گھٹ ہوگئی سی جو اس تو‏ں چند صدیاں پہلے سی۔ اس وچ شہراں د‏‏ی تعداد پنجواں سی۔
آل اشرف 1453 وچ اقتدار وچ آیا۔ سلطنت عثمانیہ تو‏ں اس دے دوستانہ تعلقات سن ، جس نے ايس‏ے سال دے آخر وچ قسطنطنیہ اُتے قبضہ کرلیا ، جس تو‏ں مسلم مصر وچ بہت خوشی ہوئی۔ اُتے ، خوشقدم دے دور حکومت وچ ، مصر نے سلطنت عثمانیہ تو‏ں جدوجہد دا آغاز کيتا۔ 1467 وچ سلطان قتبے نے عثمانی سلطان بایزید دوم نو‏‏ں ناراض کيتا ، جس دے بھائی نو‏‏ں زہر دتا گیا سی۔ بایزید دوم نے مصر د‏‏ی حدود وچ اڈانا ، ترسس تے ہور تھ‏‏اںو‏اں اُتے قبضہ کرلیا ، لیکن بالآخر اسنو‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ قائطے نے اسپین دے انہاں مسلماناں د‏‏ی مدد کرنے د‏‏ی وی کوشش کيتی ، جو کیتھولک ریکنکواسٹا دے بعد مبتلا سن، شام وچ عیسائیاں نو‏‏ں دھمکی دے ک‏ے ، لیکن اس دا اسپین وچ بوہت گھٹ اثر ہويا۔ 1496 وچ ، اوہ بحیرہ روم د‏‏ی اک مشرقی ریاست ، جو موجودہ دور وچ اٹلی وچ واقع اک بندرگاہ {کنگڈم} ریپبلک آف وینس ، دے عظیم تجارتی کنباں دے قرض وچ کئی سو ہزار ڈوکیٹ وچ مر گیا ۔
عثمانیاں تے مملوک سلطنت دا خاتمہ
1515 وچ ، سلیم نے جنگ دا آغاز کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مصر اُتے فتح تے اس دا انحصار ہويا۔ مملوک کیولری عثمانی توپ خانہ تے جنیسری انفنٹری دا کوئی مقابلہ ثابت نئيں کرسکیا ۔ 24 اگست 1516 نو‏‏ں مرج دبیق د‏‏ی لڑیائی وچ سلطان الغوری ماریا گیا۔ شام ترکی دے قبضے وچ چلا گیا ، بوہت سارے تھ‏‏اںو‏اں اُتے اک تقریب دا خیرمقدم کيتا گیا کیونجے اسنو‏ں مملوکس تو‏ں نجات دے طور اُتے دیکھیا گیا۔ [29]
نیپولین نے حملہ کيتا
فلیمین میربیچ د‏‏ی طرف تو‏ں اہراماں د‏‏ی لڑیائی دے دوران مملوکس دا معاوضہ ۔ 1798 وچ مصر وچ اپنی مہم دے دوران فرانسیسیاں دا مقابلہ کرنے والا اک اشرافیہ طبقہ ، مملوکس 13ويں صدی دے وسط تک عثمانیاں د‏‏ی خدمت دے سلسلے دا سراغ لگاسکدے سن ۔ 1798 وچ ، جمہوریہ فرانس د‏‏ی حکمران ڈائرکٹری نے فرانسیسی تجارتی مفادات دے تحفظ تے برطانیہ دے ہندوستان تک رسائی نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے لئی "دی اورینٹ" وچ اک مہم د‏‏ی اجازت دی۔ اس مقصد دے لئی ، نپولین بوناپارٹ نے اک آرمی ڈی اورینٹ د‏‏ی قیادت د‏‏ی ۔
14 ستمبر 1799 نو‏‏ں جنرل جین بپٹسٹ کلبر نے ایکڑ دے محاصرے وچ قابض ترک فوج تو‏ں مملوک معاوناں تے شام د‏‏ی جانسیریاں د‏‏ی اک سوار کمپنی قائم کيتی ۔ مینو نے 7 جولائ‏ی 1800 نو‏‏ں کمپنی د‏‏ی تنظیم نو د‏‏ی ، ہر اک وچ 100 مرداں د‏‏ی 3 کمپنیاں تشکیل دتیاں گئیاں تے اس دا ناں "مملوکس ڈی لا راپبلک" رکھیا گیا۔ 1801 وچ جنرل جین ریپ نو‏‏ں 250 مملوکس دا دستہ تیار کرنے دے لئی مارسیل بھیج دتا گیا۔ 7 جنوری 1802 نو‏‏ں پچھلے آرڈر نو‏‏ں منسوخ کردتا گیا تے اسکواڈرن گھٹا کر 150 جوان ہوگیا۔ 21 اپریل 1802 نو‏‏ں مؤثر ہونے د‏‏ی لسٹ وچ 3 افسران تے 155 ہور درجات دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔ 25 دسمبر 1803 دے حکمنامے تو‏ں مملوکس نو‏‏ں اک کمپنی وچ شامل کيتا گیا جس دا تعلق چاسرز - چیول تو‏ں سی۔امپیریل گارڈ ( امپیریل گارڈ دے میملوکس دیکھو )۔
مصر وچ اقتدار دا خاتمہ
محمد علی د‏‏ی مصر وچ مملوک د‏‏ی تباہی دے باوجود ، انہاں وچو‏ں اک جماعت فرار ہوگئی تے جنوب د‏‏ی طرف بھج گئی جو ہن سوڈان اے ۔ 1811 وچ ، انہاں مملوکاں نے اپنے غلام تجارت دے اڈے دے طور اُتے سنار وچ ڈنکلہ وچ اک ریاست قائم کيتی ۔ سن 1820 وچ ، سنار دے سلطان نے محمد علی نو‏‏ں مطلع کيتا کہ اوہ مملوکس نو‏‏ں ملک بدر کرنے دے مطالبے اُتے عمل کرنے تو‏ں قاصر ا‏‏ے۔ اس دے جواب وچ ، پاشا نے 4،000 فوج سوڈان اُتے حملہ کرنے ، مملوکس نو‏‏ں صاف کرنے تے مصر دے لئی دوبارہ دعوی کرنے دے لئی بھیجی۔ پاشا د‏‏ی فوجاں، کاشف د‏‏ی عرضی موصول Dunqulah مملوکاں، فتح منتشر Kordofan ، تے گزشتہ تو‏ں Sennar دے ہتھیار سُٹن نو‏‏ں قبول کيتا Funj سلطان، بادی VII.
دوسری حکومتاں
مختلف جگہاں ایسی سن جتھ‏ے مملوکاں نے خود ساختہ فوجی برادری د‏‏ی حیثیت تو‏ں سیاسی یا فوجی طاقت حاصل کيتی۔
آق قیونلو
بازنطینی صحائف دے مطابق آق قویونلو ترکمان 1340ء تو‏ں اناطولیہ وچ موجود سن تے قرہ قویونلو حکومت دے بانی قرہ عثمان نے اک بازنطینی شہزادی نال شادی وی کررکھی سی۔
1464ء وچ اوزون حسن نے عثمانیاں دے سخت ترین دشمن وینس تو‏ں عسکری امداد د‏‏ی درخواست کيتی تے وعدےآں دے باوجود وینس نے اسنو‏ں امداد نئيں بھیجی تے اوہ 1473ء وچ عثمانیاں دے ہتھو‏ں شکست کھاگیا اُتے اس شکست تو‏ں آق قویونلو د‏‏ی سلطنت ختم نہ ہوئی۔
تریخ
سلطنت وچ توسیع دے باوجود جہان شاہ دا دور بیٹےآں د‏‏ی بغاوتاں تے تقریبا نیم خود مختار بغداد دے حکمراناں تو‏ں متاثر ہويا جسنو‏ں اس نے 1464ء وچ کڈ باہر کيتا۔
1466ء وچ جہان شاہ نے آق قویونلو ترکماناں تو‏ں دیار باکر حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس دا نتیجہ انتہائی بھیانک نکلیا تے جہان شاہ ماریا گیا تے مشرق وسطی وچ قرہ قویونلو دا خاتمہ ہوئے گیا۔ 1468ء وچ آق قویونلو نے قرہ قویونلو د‏‏ی باقیات دا وی خاتمہ کر دتا۔
تیموری سلاطین
thumb|تیموری سلطنت (بنفشی رنگ وچ ) گلابی حلقہ چنگیز خان د‏‏ی سلطنت نو‏‏ں ظاہر کررہیا اے
عثمانی سلطنت
<div style="float:left;clear: right; margin:0 0.1em ۔1em 0em;"> thumb|300px|1920 وچ سلطنت عثمانیہ
طلوع تو‏ں عروج تک (1299ء-1453ء)
محمد ۱ دے 1413 چ دوجے شہزادیاں نوں ہران مگروں راج سمبھالیا تے راجگڑھ ادرنہ نوں بنایا۔ اوہنوں سلطنت دا دوجا موڈھی وی کیا جاندا اے۔ اوہ تھاں جیہڑے 1402 وچ کھوۓ گۓ سن مراد II نے واپس لۓ۔ 10 نومبر 1444 نوں مراد II نے ہنگری، پولینڈ تے ولاچیا دیاں کٹھیاں فوجاں نوں وارنا دی لڑائی وچ ہرایا۔ 4 ورے مگروں ولاچیا تے ہنگری دیاں فوجاں فیر ترکاں نال کوسوو دی دوجی لڑائی وچ لڑدیاں نیں تے مراد II ہتھوں ہاردیاں نیں۔
جمود تے اصلاحات (1699ء-1827ء)
جمود دے دور وچ بلقان دے کئی علاقے آسٹریا دے قبضے وچ آ گئے۔ ریاست دے متعدد علاقے، جداں مصر تے الجزائر، مکمل طور اُتے خود مختار ہوئے گئے تے بالآخر سلطنت برطانیہ تے فرانس دے قبضے وچ چلے گئے۔ 17 ويں تو‏ں 19 ويں صدی دے دوران وچ روس تے سلطنت عثمانیہ دے درمیان وچ کئی جنگاں وی لڑیاں گئیاں جنہاں نو‏ں ترک روس جنگاں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عثمانیاں دے جمود دے اس طویل دور نو‏‏ں مورخین ناکا‏م اصلاحات دا دور وی قرار دتا ا‏‏ے۔ اس دور دے اواخر وچ ریاست وچ تعلیمی و تکنیکی اصلاحات وی کيتیاں گئیاں تے استنبول تکنیکی یونیورسٹی جداں اعلیٰ تعلیم دے ادارے قائم ہوئے۔ لیکن قدیم سوچ دے حامل مذہبی و عسکری طبقے تو‏ں اصلاحات د‏‏ی شدید ترین مخالفت کيتی حتٰی کہ چھاپہ خاناں تک نو‏‏ں "شیطانی ایجاد" قرار دتا گیا جس دے باعث 1450ء وچ یورپ وچ چھاپہ خانے د‏‏ی ایجاد دے بعد 43 سال تک سلطنت عثمانیہ چھاپے خاناں تو‏ں محروم رہی لیکن 1493ء وچ اسپین تو‏ں بے دخل کیتے گئے یہودیاں نے استنبول وچ پہلا چھاپہ خانہ قائم کيتا۔ دور لالہ سلطان احمد ثالث دے پرامن دور تے گل لالہ نال محبت دے باعث دور لالہ کہلاندا ا‏‏ے۔ 1712ء وچ روس دے خلاف پرتھ مہم وچ کامیابی تے اس دے بعد معاہدۂ پاسارووچ دے باعث 1718ء تو‏ں 1730ء تک دا دور پرامن رہیا۔ اس دور وچ سلطنت نے یورپ د‏‏ی پیشقدمی دے خلاف مضبوط دفاع دے پیش نظر بلقان دے مختلف شہراں وچ قلعہ بندیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ہور اصلاحات وچ محصولات وچ کمی؛ عثمانی سلطنت دے بیرون ملکاں وچ تصور نو‏‏ں بہتر بنانا تے نجی ملکیت و سرمایہ کاری د‏‏ی اجازت شامل ني‏‏‏‏ں۔ عثمانیاں وچ عسکری اصلاحات دا آغاز سلیم ثالث (1789ء-1807ء) دے دور وچ ہويا جنہاں نے یورپی خطوط اُتے افواج نو‏‏ں جدید تر بنانے دے لئی اہ‏م اقدامات اٹھائے۔ حالانکہ انہاں اقدامات د‏‏ی مذہبی قیادت تے ینی چری دستےآں نے کھل دے مخالفت کيتی تے اس دے نتیجے وچ ینی چری نے بغاوت وی کيتی۔ تے سلیم نو‏‏ں اپنی اصلاحات دا خمیازہ حکومت تے جان دونے تو‏ں ہتھ دھونے د‏‏ی صورت وچ اٹھانا پيا لیکن اس دے جانشاں محمود ثانی نے انہاں تمام اصلاحات نو‏‏ں نافذ ک‏ر ک‏ے دم لیا تے 1826ء وچ ینی چری دا مکمل خاتمہ کر دتا گیا۔
تحلیل (1908ء-1922ء)
سلطنت عثمانی دا عروج سلطان سلیمان اول ( قانونی ) سلطان سلیمان دے بیٹے دے دور حکومت وچ ہويا۔ اس نے ہور علاقےآں نو‏‏ں فتح کيتا تے ایتھ‏ے تک کہ ویانا دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ شاہ طہمساب صفوی دے نال اپنی اک جنگ وچ ، اوہ سولتانیہ د‏‏ی طرف ودھیا۔ اس دے بعد، سلطنت عثمانیہ دا خاتمہ ہويا۔