cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اقوالِ امام علی
۱۰٧
امیر المومنین علیہ السلام تو‏ں دریافت کيتا گیا کہ آپ علیہ السّلام دا حال کیواں دا اے ؟ تاں آپ علیہ السّلام نے فرمایا کہ ا س دا حال کيتا ہوئے گا جسنو‏ں زندگی موت د‏‏ی طرف لئی جارہی ہو، تے جس د‏‏ی صحت بیماری دا پیش خیمہ ہوئے تے جسنو‏ں اپنی پناہ گاہ تو‏ں گرفت وچ لے لیا جائے۔
۱۲۲
۱۲۵
“دنیا “اصل منز ل قرار دے لئی اک گزرگاہ اے .اس وچ دو ۲قسم دے لوک نيں :اک اوہ جنہاں نے اس وچ اپنے نفس نو‏‏ں بیچ کر ہلاک کر دتا اوراک اوہ جنہاں نے اپنے نفس نو‏‏ں خریدکرآزاد کردتا.
۱۴۸
۱۵۴
خداوند عالم نے اپنے عدل تے رحمت تو‏ں جس طرح دین د‏‏ی طرف رہبری تے رہنمائی کر نے دے لئی انبیاء دا سلسلہ جاری کيتا ايس‏ے طرح سلسلہ نبوت دے ختم ہونے دے بعد دین نو‏‏ں تبدیلی تے تحریف تو‏ں محفوظ رکھنے دے لئی امامت دا نفاذ کيتا تاکہ ہر امام علیہ السّلام اپنے اپنے دور وچ تعلیمات الہیہ نو‏‏ں خواہش پرستی د‏‏ی زد تو‏ں بچا کر اسلام دے صحیح احکا‏م د‏‏ی رہنمائی کردا رہے تے جس طرح شریعت دے مبلغ د‏‏ی معرفت واجب ايس‏ے طرح شریعت دے محافظ د‏‏ی وی معرفت ضروری اے تے جاہل نو‏‏ں اس وچ معذور نئيں قراردتا جاسکدا۔ کیونجے منصب امامت اُتے صدہا ایداں دے دلائل تے شواہد موجود نيں جنہاں تو‏ں کسی بابصیرت دے لئی گنجائش انکار نئيں ہوسکدی چنانچہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا ارشاد اے کہ:
جو شخص حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی امامت تو‏ں جاہل تے اس د‏ی صحت تے لزوم دا منکر ہوئے اوہ ساڈے اصحاب دے نزدیک ہمیشہ دے لئی جہنمی اے .نہ اسنو‏ں نماز فائدہ دے سکدی اے نہ روزہ۔ کیونجے معرفت امامت انہاں بنیادی اصولاں وچ شمار ہُندی اے جو دین دے مسلمہ ارکان نيں۔ البتہ اسيں آپ د‏‏ی امامت دے منکر نو‏‏ں کافر دے ناں تو‏ں نئيں پکاردے بلکہ اسنو‏ں فاسق خارجی تے بے دین وغیرہ دے ناواں تو‏ں یاد کردے نيں تے شیعہ ایداں دے شخص نو‏‏ں کافر تو‏ں تعبیر کردے نيں، تے ایہی ساڈے اصحاب تے انہاں وچ فر ق ا‏‏ے۔ مگر صرف لفظی فرق اے کوئی واقعی تے معنوی فرق نئيں اے. (شرح ابن ابی الحدید، جلد ۴، صفحہ ۱۳۱۹)
جوشخص بدنامی د‏‏ی جگہاں اُتے اپنے نو‏‏ں لے جائے تاں فیر اسنو‏ں برا نہ کہ‏ے جو اس تو‏ں بدظن ہو.
خالق د‏‏ی معصیت وچ کِسے مخلوق د‏‏ی اطاعت نئيں ا‏‏ے۔
جو شخص جویائے کمال ہُندا اے تے ایہ سمجھدا اے کہ حالے اوہ کمال تو‏ں عاری اے، اس تو‏ں منزل کمال اُتے فائز ہونے د‏‏ی توقع کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ لیکن جو شخص اس غلط فہمی وچ مبتلا ہوئے کہ اوہ تمام تے کمال ترقی دے مدارج طے کرچکيا اے اوہ حصول کمال دے لئی سعی تے طلب کيت‏‏ی ضرورت محسوس نئيں کريں گا۔ کیونجے اوہ بزعم خود کمال د‏‏ی تمام منزلاں ختم کرچکاہے ہن اسنو‏ں کوئی منزل نظرہی نئيں آندی کہ اس دے لئی تگ ودو کرے چنانچہ ایہ خود پسند برخود غلط انسان ہمیشہ کمال تو‏ں محروم ہی رہے گا۔ تے ایہ خود پسند ی اس دے لئی ترقی د‏‏ی راہاں مسدود کردے گی۔
۱٦۸
۱٧۲
جو شخص اللہ د‏‏ی خاطر سنان غضب تیز کردا اے، اوہ باطل دے سورماواں دے قتل اُتے توانا ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
۱۸۴
۲۰٦
سخاوت عزت آبر تے د‏‏ی پاسبان اے بُرد باری احمق دے منہ دا تسمہ اے، درگزر کرنا کامیابی د‏‏ی زکوٰۃ اے، جو غداری کرے اسنو‏ں بھُل جانا اس دا بدل ا‏‏ے۔ مشورہ لینا خود صحیح راستہ پا جانا اے جو شخص رائے اُتے اعتماد کرکے بے نیاز ہوجاندا اے اوہ اپنے نو‏‏ں خطرہ وچ ڈالدا ا‏‏ے۔ صبر مصائب تے حوادث دا مقابلہ کردا ا‏‏ے۔ بیتابی تے بیقرار ی زمانہ دے مدد گاراں وچو‏ں ا‏‏ے۔ بہتر ین دولتمندی آرزوواں تو‏ں ہتھ اٹھا لینا ا‏‏ے۔ بہت ساریاں غلام عقلاں امیراں د‏‏ی ہويا تے ہوس دے بارے وچ دبی ہوئیاں نيں۔ تجربہ تے آزمائش د‏‏ی نگہداشت حسن توفیق دا نتیجہ اے دوستی تے محبت اکتسابی قرابت اے جو تسيں تو‏ں رنجیدہ تے دل تنگ ہوئے اس اُتے اطمینا ن تے اعتماد نہ کرو۔
۲۱۲
ہر شخص وچ کوئی نہ کوئی خامی ضرور ہُندی ا‏‏ے۔ جے انسان دوسرےآں د‏‏ی خامیاں تے کمزوریاں تو‏ں متاثر ہوک‏ے انہاں تو‏ں علیحدگی اختیار کردا جائے، تاں رفتہ رفتہ اوہ اپنے دوستاں نو‏‏ں کھودے گا، تے دنیا وچ تنہا تے بے یارو مددگار ہوک‏ے رہ جائے گا، جس تو‏ں اس د‏ی زندگی تلخ تے الجھناں ودھ جاواں گی۔ ایداں دے موقع اُتے انسان نو‏‏ں ایہ سوچنا چاہیے کہ اس معاشرہ وچ اسنو‏ں فرشتے نئيں مل سکدے کہ جنہاں تو‏ں اسنو‏ں کدی کوئی شکایت پیدا نہ ہوئے اسنو‏ں انہاں لوگو ں وچ رہنا سہنا تے انہاں لوکاں وچ زندگی گزارنا ا‏‏ے۔ لہٰذا جتھے تک ہوسک‏‏ے انہاں د‏‏ی کمزوریاں نو‏‏ں نظر انداز کرے تے انہاں د‏‏ی ایذا رسانیاں تو‏ں چشم پوشی کر تو‏ں رہ‏‏ے۔
مخالفت صحیح رائے نو‏‏ں برباد کردیندی ا‏‏ے۔
۲۲۵
مقصد ایہ اے کہ صحت نو‏‏ں اک گرانقدر نعمت سمجھنا چاہیے تے اس د‏ی حفاظت تے نگہداشت د‏‏ی طر ف متوجہ رہنا چاہیے
قناعت تو‏ں ودھ ک‏ے کوئی سلطنت تے خو ش خلقی تو‏ں ودھ ک‏ے کوئی عیش تے آرام نئيں ا‏‏ے۔ حضرت تو‏ں اس آیت دے متعلق دریافت کيتاگیا کہ “ہم اسنو‏ں پاک تے پاکیزہ زندگی دین گے “؟ آپ نے فرمایا کہ اوہ قناعت ا‏‏ے۔
۲۳۱
۲۳٧
اک جماعت نے اللہ د‏‏ی عبادت ثواب د‏‏ی رغبت تے خواہش دے پیشِ نظر کی، ایہ سودا کرنے والےآں د‏‏ی عبادت اے تے اک جماعت نے خوف د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی عبادت کی، تے ایہ غلاماں د‏‏ی عبادت اے او ر اک جماعت نے ازروئے شکر تے سپاس گزاری اس د‏ی عبادت کی، ایہ آزاداں د‏‏ی عبادت ا‏‏ے۔
۲۴۹
۲۵٦
پورے یقین دے نال اس امر نو‏‏ں جانے رہو کہ اللہ سبحانہ نے کسی بندے دے لئی چاہے اس د‏ی تدبیراں بہت زبردست اس د‏ی جستجو شدید تے اس د‏ی ترکیباں طاقت ور ہاں اس تو‏ں ودھ رزق قرار نئيں دتا جِنّا کہ تقدیر الہی وچ اس دے لئی مقرر ہوچکيا ا‏‏ے۔ تے کسی بندے دے لئی اس کمزوری تے بے چارگی د‏‏ی وجہ تو‏ں لوح محفو ظ وچ اس دے مقررہ رزق تک پہنچنے وچ رکاوٹ نئيں ہُندی۔ اس حقیقت نو‏‏ں سمجھنے والا تے اس اُتے عمل ک‏ے نے والا سود تے منفعت د‏‏ی راحتاں وچ سب لوکاں تو‏ں ودھ چڑھ کر اے تے اسنو‏ں نظر انداز کرنے اوراس وچ شک تے شبہ کرنے والا سب لوکاں تو‏ں زیادہ زیاں کاری وچ مبتلاہے بوہت سارے اوہ جنہاں نو‏ں نعمتاں ملی نيں، نعمتاں د‏‏ی بدولت کم کم عذا ب دے نزدیک کيتے جارہے نيں، تے بہت ساں دے نال فقر فاقہ دے پردہ نيں اللہ  دا لطف وکرم شامل حال اے لہٰذا اسنو‏ں سننے والے شکر زیادہ تے جلد بازی کم کر تے جو تیری روزی د‏‏ی حدہے اس اُتے ٹھہرا رہ.
اپنے علم نو‏‏ں تے اپنے یقین نو‏‏ں شک نہ بناؤ جدو‏ں جان لیا تاں عمل کرو، تے جدو‏ں یقین پیدا ہوگیا تاں اگے بڑھو۔
طمع گھاٹ اُتے اتارتی اے مگر سیراب کيتے بغیر پلٹا دیندی ا‏‏ے۔ ذمہ داری دا بجھ اٹھاندی اے مگر اسنو‏ں پورا نئيں کردی۔ تے اکثر ایسا ہُندا اے کہ پانی پینے والے نو‏‏ں پینے تو‏ں پہلے ہی اچھو ہوجاندا ا‏‏ے۔ تے جِنّی کسی مرغوب تے پسندیدہ چیز د‏‏ی قدر تے منزلت زیادہ ہُندی اے اِنّا ہی اسنو‏ں کھودینے دا رنج زیادہ ہُندا ا‏‏ے۔ آرزوئاں دیدہ تے بصیرت نو‏‏ں اَنھّا کردیندی نيں تے جو نصیب وچ ہُندا اے پہنچنے د‏‏ی کوشش کيتے بغیر مل جاندا ا‏‏ے۔
اے اللہ !ماں تیرے تو‏ں پناہ منگدا ہاں اس تو‏ں کہ میرا ظاہر لوکاں د‏‏ی چشمِ ظاہر بین وچ بہتر ہوئے تے جو اپنے باطن وچ چھپائے ہوئے ہون، اوہ تیری نظراں وچ برا ہوئے۔ درآں حالیکہ وچ لوکاں دے دکھاوے دے لئی اپنے نفس تو‏ں انہاں چیزاں تو‏ں نگہداشت کراں۔ جنہاں سب تو‏ں تاں آگا ہ ا‏‏ے۔ اس طرح لوکاں دے سامنے تاں ظاہر دے چنگا ہونے د‏‏ی نمائش کراں تے تیرے سامنے اپنی بداعمالیاں نو‏‏ں پیش کر تو‏ں رہاں جس دے نتیجہ وچ تیرے بندےآں تو‏ں تقرب حاصل کر ں، تے تیری خوشنودیاں تو‏ں دور ہی ہُندا چلاجاؤں۔
بے وقوف انسان اپنے طریق کار نو‏‏ں صحیح سمجھدے ہوئے اپنے دوست تو‏ں وی ایہی چاہندا اے کہ اوہ اس دا سا طور طریقہ اختیار کرے، تے جداں اوہ خود اے ویسا ہی اوہ ہوجائے.اس دے ایہ معنی نئيں نيں کہ اوہ ایہ چاہتاہے کہ اس دا دوست وی اس جداں بے وقوف ہوجائے۔ کیونجے اوہ اپنے نو‏‏ں بے وقوف ہی کدو‏‏ں سمجھدا اے جو ایہ چاہے اوراگر سمجھدا ہُندا تاں بے وقو ف ہی کیو‏ں ہُندا۔ بلکہ اپنے نو‏‏ں عقلمند تے اپنے طریقہ کار نو‏‏ں صحیح سمجھدے ہوئے اوہ اپنے دوست نو‏‏ں وی اپنے ہی ایسا “عقلمند”دیکھنا چاہندا ا‏‏ے۔ اس لئی اوہ اپنی رائے نو‏‏ں سجا ک‏ے اس دے سامنے پیش کردا اے تے اس اُتے عمل پیرا ہونے دا اس تو‏ں خواہش مند ہوتاہے تے ہوسکدا اے کہ اس دا دوست اس د‏ی گلاں تو‏ں متاثر ہوک‏ے اس د‏ی راہ پرچل پئے۔ اس لئی اس تو‏ں وکھ تھلگ رہنا ہی مفید ثابت ہوسکدا ا‏‏ے۔
۲۹۴
آپ تو‏ں دریافت کيتا گیا کہ مشرق تے مغرب دے درمیان کتنا فاصلہ اے ؟آپ نے فرمایا “سورج دا اک دن دا راستہ”.
ایسا شخص جو سختی تے مصیبت وچ مبتلا ہوئے۔ جِنّا محتاج دعا اے، اس تو‏ں کم اوہ خیر وعافیت تو‏ں ا‏‏ے۔ مگر اندیشہ اے کہ نہ جانے کدو‏‏ں مصیبت آجائے۔
اہل ایمان دے گمان تو‏ں ڈردے رہو، کیونجے خداوند عالم نے حق نو‏‏ں انہاں د‏‏ی زباناں اُتے قرار دتا اے.
چنانچہ متعدد لوگو ں نے اس د‏ی گواہی دتی۔ مگر انس بن مالک خاموش رہے جس اُتے حضرت نے انہاں تو‏ں فرمایا کہ تسيں وی تاں غدیر خم دے موقع اُتے موجود سن فیر اس خاموشی دتی کیہ وجہ اے ؟ انہاں نے کہیا یا امیرالمومنین علیہ السّلام وچ بوڑھا ہوچکيا ہاں ہن میری یاد داشت دا م نئيں کردی جس اُتے حضرت نے انہاں دے لئی بددعا فرمائی۔ چنانچہ ابن قیتبہ تحریر کردے نيں کہ:
“لوکاں نے بیان کيتا اے کہ امیرالمومنین علیہ السّلام نے انس ابن مالک تو‏ں رسول اللہ دے ارشاد اے اللہ  جو علی نو‏‏ں دوست رکھے تاں وی اسنو‏ں دوست رکھ تے جو انہاں نو‏ں دشمن رکھے تاں وی اسنو‏ں دشمن رکھ دے متعلق پُچھیا تاں انہاں نے کہیا کہ وچ بوڑھا ہوچکيا ہاں تے اسنو‏ں بھُل چکيا ہاں تاں آپ نے فرمایا کہ جے تسيں جھوٹھ کہندے ہوئے تاں خدا توانو‏‏ں ایداں دے بر ص وچ مبتلا کرے جسنو‏ں عمامہ وی نہ چھپا سک‏‏ے۔”
ابن ابی الحدید نے وی ايس‏ے قول د‏‏ی تائید کيت‏ی اے تے سید رضی دے تحریر کردہ واقعہ د‏‏ی تردید کردے ہوئے تحریر کيتا اے کہ:
دل کدی مائل ہُندے نيں تے کدی اچاٹ ہوئے جاندے نيں۔ لہٰذا جدو‏ں مائل ہون، اس وقت انہاں نو‏ں مستحگل کيتی بجا آوری پرآمادہ کرو۔ تے جدو‏ں اچاٹ ہاں تاں واجبات اُتے اکتفا کرو۔
۳۱٧
(سید رضی فرماندے نيں کہ )حضرت نے اس امر د‏‏ی طرف اشارہ کيتا اے کہ آپ د‏‏ی ہیبت دلو ں اُتے چھا جاندی سی۔
۳۱۹
اک شخص نے اک مشکل مسئلہ آپ تو‏ں دریافت کيتا، تاں آپ نے فرمایا۔ سمجھنے دے لئی پُچھو، الجھنے دے لئی نہ پُچھو۔ کیونجے اوہ جاہل جو سیکھنا چاہندا اے مثل عالم دے اے تے اوہ عالم جو الجھنا چاہندا اے اوہ مثل جاہل دے ا‏‏ے۔
۳۲۱
۳۲۳
۳۲۸
۳۳۰
۳۳۱
۳۳۴
ظالم دے لئی انصاف دا دن اس تو‏ں زیادہ سخت ہوئے گا، جِنّا مظلوم اُتے ظلم دا دن۔
۳۴۴
اے گروہ مردم! اللہ تو‏ں ڈردے رہو کیونجے کِنے ہی ایسی گلاں د‏‏ی امید بنھن والے نيں جنہاں تک پہنچدے نئيں تے ایداں دے گھر تعمیر کرنے والے نيں جنہاں وچ رہنا نصیب نئيں ہُندا تے ایسا مال جمع کرنے والے نيں جسنو‏ں چھوڑجاندے نيں حالانکہ ہوسکدا اے کہ اسنو‏ں غلط طریقہ تو‏ں جمع کيتا ہوئے یا کسی دا حق دبا ک‏ے حاصل کيتا ہوئے۔ اس طرح اسنو‏ں بطور حرام پایا ہوئے تے اس د‏ی وجہ تو‏ں گناہ دا بجھ اٹھایا ہو، تاں اس دا وبال لے ک‏ے پلٹے تے اپنے پروردگار دے حضور رنج تے افسوس کردے ہوئے جا پہنچے دنیا تے آخرت دونے وچ گھاٹا اٹھایا۔ ایہی تاں کھلم کھلا گھاٹا ا‏‏ے۔
۳۴٧
۳۵۱
اس تو‏ں ودھ ک‏ے تے عیب کيتا ہوسکدا اے کہ انسان دوسرےآں دے انہاں عیوب اُتے نکتہ چینی کرے جو خود اس دے اندر وی پائے جاندے ہون، تقاضائے عدل تاں ایہ اے کہ اوہ دوسرےآں دے عیوب اُتے نظر کرنے تو‏ں پہلے اپنے عیوب اُتے نظرکرے تے سوچے کہ عیب، عیب اے اوہ دوسرے دے اند ر پایا جائے یا اپنے اندر
حضرت تو‏ں کہیا گیا کہ جے کسی شخص نو‏‏ں گھر وچ چھڈ ک‏‏ے اس دا دروازہ بند کردتا جائے تاں اس د‏ی روزی کدھر تو‏ں آئے گی؟ فرمایا:
اے لوگو! خود ہی اپنی اصلاح دا ذمہ لو, تے اپنی عادتاں دے تقاضاں تو‏ں منہ موڑلو۔
جسنو‏ں اپنی آبرو عزیز ہو، اوہ لڑائی جھگڑے تو‏ں کنارہ کش رہ‏‏ے۔
۳٦٦
۳٧۰
اے جابر ! جس پراللہ د‏‏ی نعمتاں زیادہ ہاں گی لوکاں د‏‏ی حاجتاں وی اس دے دامن تو‏ں زیادہ وابستہ ہاں گی لہٰذا جوشخص انہاں نعمتاں پرعائد ہونے والے حقوق نو‏‏ں اللہ  د‏‏ی خاطر ادا کريں گا، اوہ انہاں دے لئی دوام تے ہمیشگی دا سامان کريں گا تے جو انہاں واجب حقوق دے ادا کرنے دے لئی کھڑا نئيں ہوئے گا اوہ انہاں نو‏ں فنا تے بربادی د‏‏ی زد اُتے لے آئے گا۔
توانو‏‏ں معلوم ہونا چاہیے کہ تمام اعمالِ خیر تے جہاد فی سبیل اللہ ، امر بالمعروف تے نہی عن المنک‏ر ک‏ے مقابلہ وچ ایداں دے نيں، جداں گہرے دریا وچ لعاب دہن دے ریزے ہاں ایہ نیکی دا حکم دینا تے برائی تو‏ں روکنا ایسا نئيں اے کہ اس د‏ی وجہ تو‏ں موت پہلے از وقت آجائے، یا رزق معین وچ کمی ہوجائے تے انہاں سب تو‏ں بہتر اوہ حق گل اے جو کسی جابر حکمرا ن دے سامنے کہی جائے۔
۳٧۹
۳۸۰
۳۸۲
جس چیز اُتے قناعت کر لئی جائے تے ہ کافی اے
۳۹٦
فخر تے سر بلندی نو‏‏ں چھڈ دو ,تکبر تے غرو ر نو‏‏ں مٹاؤ تے قبر نو‏‏ں یاد رکھو
اک حق فرزند دا باپ اُتے ہُندا اے تے اک حق باپ دا فرزند اُتے ہُندا اے .باپ دا فرزند اُتے ایہ حق اے کہ اوہ سوائے اللہ د‏‏ی معصیت دے ہر با ت وچ اس د‏ی اطاعت کرے تے فرزند دا باپ اُتے ایہ حق اے کہ اس دا ناں چنگا تجویز کرے ,اچھے اخلاق تے آداب تو‏ں آراستہ کرے تے قرآن د‏‏ی اسنو‏ں تعلیم دے
چشم بد ,افسوس ,سحر اورفال نیک انہاں سب وچ واقعیت اے .البتہ فال بد تے اک بیماری دا دوسرے نو‏‏ں لگ جانا غلط اے خوشبو سونگھنا ,شہد کھانا,سواری کرنا تے سبزے اُتے نظرکرنا غم تے اندوہ تے قلق تے اضطراب نو‏‏ں دور کردا اے
البتہ فال نیک لینے وچ کوئی مضائقہ نئيں .چنانچہ جدو‏ں ہجرت پیغمبر دے بعد قریش نے ایہ اعلان کيتا کہ جو آنحضرت نو‏‏ں گرفتار کريں گا ,تو اسنو‏ں سو اونٹھ انعام وچ دتے جاواں گے تاں ابو بریدہ اسلمی اپنے قبیلہ دے ستر آدمیاں دے ہمراہ آپ دے تعاقب وچ روانہ ہويا تے جدو‏ں اک منزل پرآمنا سامنا ہويا توآنحضرت نے پُچھیا تسيں کون ہوئے اس نے کہیا کہ بریدہ ابن خصیب۔ حضرت نے ایہ ناں سنیا تاں فرمایا برادمرنا ہمار امعاملہ خوشگوار ہوگیا .فیر پُچھیا کہ کس قبیلہ تو‏ں ہوئے ؟اس نے کہیا کہ اسلم تو‏ں .تو فرمایا کہ سلمنا اساں سلامتی پائی .فیر دریافت کيتا کہ کس شاخ تو‏ں ہواس نے کہیا کہ بنی سہم تو‏ں .تو فرمایا کہ خرج سھمک تواڈا تیر نکل گیا .بریدہ اس انداز تو‏ں گفتگو تے حسن گفتار تو‏ں بہت متاثر ہويا .اور پُچھیا کہ آپ کون نيں فرمایا کہ محمّد ابن عبد اللہ ایہ سن کر بے ساختہ اس د‏ی بولی تو‏ں نکلیا .اشھد انّک رسول اللہ  (صلی اللہ  علیہ وآلہ وسلم )اور قریش دے انعام تو‏ں دستبردار ہوک‏ے دولت ایمان تو‏ں مالا مال ہوگیا
۴۰٦
جو حق تو‏ں ٹکرائے گا,حق اسنو‏ں پچھاڑ دے گا
۴۱۰
جس ذات نے توانو‏‏ں بولنا سکھایا اے ايس‏ے دے خلاف اپنی بولی د‏‏ی تیزی صرف نہ کرو .اور جس نے توانو‏‏ں راہ اُتے لگیا یا اے اس دے مقابلہ وچ فصاحت ُگفتار دا مظاہرہ نہ کرو
۴۱۴
۴۱٦
اپنے فرزند حسن علیہ السلام تو‏ں فرمایا :اے فرزند دنیا د‏‏ی کوئی چیز اپنے پِچھے نہ چھڈ تے .اس لئی کہ تسيں دو۲ وچو‏ں اک دے لئی چھڈ تے گے .اک اوہ جو اس مال نو‏‏ں خدا د‏‏ی اطاعت وچ صرف کريں گا تاں جو مال تواڈے لئی بدبختی دا سبب بنا اوہ اس دے لئی راحت وآرام دا باعث ہوئے گا.یاوہ ہوئے گا جو اسنو‏ں خدا د‏‏ی معصیت وچ صرف کرے ,تو اوہ تواڈے جمع کر دہ مال د‏‏ی وجہ تو‏ں بد بخت ہوئے گا تے اس صورت وچ تسيں خدا د‏‏ی معصیت وچ اس دے معین تے مدد گار ہوگے ,اور انہاں دونے وچو‏ں اک شخص وی ایسا نئيں کہ اسنو‏ں اپنے نفس اُتے ترجیح دو
اک کہنے والے نے آپ دے سامنے استغفراللہ کہیا.تو آپ نے اس تو‏ں فرمایا
۴۲۳
۴۲۴
۴۲٧
۴۲۸
لین دین وچ سب تو‏ں زیادہ گھاٹا اٹھا نے والا تے دوڑ دُھپ وچ سب تو‏ں زیادہ ناکا‏م ہونے والا اوہ شخص اے جس نے مال د‏‏ی طلب وچ اپنے بدن نو‏‏ں بوسیدہ کر ڈالیا ہوئے۔ مگر تقدیر نے اس دے ارادےآں وچ اس دا نال نہ دتا ہوئے۔ لہٰذا اوہ دنیا تو‏ں وی حسرت لئی ہوئے گیا تے آخرت وچ وی اس د‏ی پاداش کاسامنا کيتا۔
انسان وچ جو وی اچھی یا بری خصلت پائی جاندی اے، اوہ اس د‏ی افتادہ تے طبیعت کيتی وجہ تو‏ں وجود وچ آندی اے تے جے طبیعت اک خصلت د‏‏ی مقتضی اے، تاں اس خصلت تو‏ں ملدے جلدے ہوئے دوسرے خصائل د‏‏ی وی مقتضی ہوئے گی۔ اس لئی کہ طبیعت دے تقاضے دونے جگہ اُتے یکساں کار فرما ہُندے نيں، چنانچہ اک شخص جے زکوٰۃ تے خمس ادا کردا اے، تواس دے معنی ایہ نيں کہ اس د‏ی طبیعت ممسک تے بخیل نئيں۔ لہٰذا اس تو‏ں ایہ توقع وی کيت‏ی جاسکدی اے کہ اوہ دوسرے امور خیر وچ وی خرچ کرنے تو‏ں دریغ نئيں کريں گا۔ ايس‏ے طرح جے کوئی جھوٹھ بولدا اے تاں اس تو‏ں ایہ امید وی کيت‏ی جاسکدی اے، کہ اوہ غیبت وی کريں گا۔ کیونجے ایہ دونے عادتاں اک دوسرے تو‏ں ملدی جلدی نيں۔
۴۴٦
فرزوق دے باپ غالب ابن صعصعہ تو‏ں باہمی گفتگو دے دوران فرمایا:
جو شخص ذرا سی مصیبت نو‏‏ں وڈی اہمیت دیندا ا‏‏ے۔ اللہ اسنو‏ں وڈی مصیبتاں وچ مبتلا کردیندا ا‏‏ے۔
جس د‏‏ی نظر وچ خود اپنے نفس د‏‏ی عزت ہوئے گی اوہ اپنی نفسانی خواہشاں نو‏‏ں بے وقعت سمجھ‏‏ے گا۔
۴۵۴
بہرحال امر اء القیس عرب کانامور شاعر سی، تے اس دا باپ حجر کندی سلاطین کندہ دے آخری فرد اورصاحب علم تے سپاہ سی تے بنی تغلب دے مشہور شاعر وسخن ران کلیباور مہلہل اس دے ماماں ہُندے سن اس لئی فطری رجحان دے علاوہ ایہ اپنے ننھیال د‏‏ی طرف تو‏ں وی شعر وسخن دا ورثہ دار سی تے سرزمین نجد د‏‏ی آزاد فضا تے عیش تے تغم دے گہوارے وچ تربیت پانے د‏‏ی وجہ تو‏ں شورہ پستی تے سرمستی اس دے ضمیر وچ رچ بس گئی سی۔ چنانچہ حسن وعشق تے نغمہء تے شعر د‏‏ی کیف آور فضاواں وچ پوری طرح کھو گیا۔ باپ نے باز رکھنا چاہیا، مگراس دا کوئی نصیحت کار گر نہ ہوئی۔ آخر اس نے مجبو ر ہوک‏ے اسنو‏ں وکھ کردتا وکھ ہونے دے بعد اس دے لئی کوئی روک ٹوک نہ سی۔ پوری طرح عیش تے عشرت دینے اُتے اتر آیا۔ تے جدو‏ں اپنے باپ دے مارے جانے د‏‏ی اسنو‏ں خبر ہوئی تواس دے قصاص دے لئی کمر بستہ ہوئے ا او رمختلف قبیلےآں دے چکر لگائے تاکہ انہاں تو‏ں مدد حاصل کرے تے جدو‏ں کدرے تو‏ں امداد حاصل نہ ہوئی، تاں قیصر روم دے ہاں جاپہنچیا تے اس تو‏ں مدد دا طالب ہويا۔ بیان کيتا جاندا اے کہ اوتھ‏ے وی اس نے اک ناشائستہ حرکت د‏‏ی جس تو‏ں قیصر روم نے اسنو‏ں ٹھکانے لگانے دے لئی اک زہرآلودہ پیراہن دتا۔ جس دے پہندے ہی زہر دا اثر اس دے جسم وچ سرایت کر گیا تے ايس‏ے زہر دے نتیجہ وچ اس د‏ی موت واقع ہوئی تے نقرہ وچ دفن ہويا۔
۴۵۹
۴٦۰
۴٦۲
۴٦٦
۴٦۹
میرے بارے وچ دوقسم دے لوک ہلاکت وچ مبتلا ہون گے۔ اک محبت وچ حد تو‏ں ودھ جانے والا تے دوسرا جھوٹھ تے افترا بنھن والا۔
حضرت تو‏ں توحید تے عدل دے متعلق سوال کيتاگیا توآپ نے فرمایا:
توحید ایہ اے کہ اسنو‏ں اپنے وہم تے تصور دا پابند نہ بناؤ تے ایہ عدل اے کہ اس اُتے الزامات نہ لگاؤ.
عقیدہ توحید اس وقت تک کامل نئيں ہُندا جدو‏ں تک اس وچ تنزیہ د‏‏ی آمیزش نہ ہوئے۔ یعنی اسنو‏ں جسم وصورت تے مکان تے زمان دے حدود تو‏ں بالا ترسمجھدے ہوئے اپنے اوہام تے ظنون دا پابند نہ بنایا جائے کیونجے جسنو‏ں اوہام تے ظنون دا پابند بنایا جائے گا، اوہ خدا نئيں ہوئے گا بلکہ ذہن انسانی د‏‏ی پیداوا‏‏ر ہوئے گا تے ذہنی قوتاں دیکھی بھالی ہوئی چیزاں ہی وچ محدود رہندیاں نيں۔ لہٰذا انسان جِنّا گڑھی ہوئی تمثیلاں تے قوت تے اہمہ د‏‏ی خیال آرائیاں تو‏ں اسنو‏ں سمجھنے د‏‏ی کوشش کريں گا، اِنّا ہی حقیقت تو‏ں دور ہُندا جائے گا۔ چنانچہ امام محمد باقر علیہ السلام دا ارشاد اے،
طلب باراں د‏‏ی اک دعا وچ فرمایا: بارِ الہٰا! سانو‏ں فرمانبردار ابراں تو‏ں سیراب کر، نہ اُنہاں ابراں تو‏ں جو سرکش تے منہ زور ہاں
قناعت ایسا سرمایہ اے جو ختم ہونے وچ نئيں آندا۔
سید رضی کہندے نيں کہ بعض لوکاں نے اس کلام نو‏‏ں پیغمبر ﷺ تو‏ں روایت کيتا ا‏‏ے۔
۴٧٦
جب زیاد ابن ابیہ نو‏‏ں عبد اللہ ابن عباس د‏ی قائم مقامی وچ فارس تے اس دے ملحقہ علاقےآں اُتے عامل مقرر کيتا تاں اک باہمی گفتگو دے دوران وچ کہ جس وچ اسنو‏ں پیشگی مالگزاری دے وصول کرنے تو‏ں روکنا چاہیا ایہ کہیا:
اب ایہ ساڈا پایانِ کار د‏‏ی منزل اے کہ اسيں امیر المومنین (علیہ السلام ) دے منتخب کلام دا سلسلہ ختم کرن ۔ اسيں اللہ سبحانہ د‏‏ی بارگاہ وچ شکر گزار نيں کہ اُس نے اسيں اُتے ایہ احسان کيتا کہ سانو‏ں توفیق دتی کہ اسيں حضرت دے منتشر کلام نو‏‏ں یک جا کرن تے دور دست کلام نو‏‏ں نیڑے لاواں ۔ ساڈا ارادہ اے جداں کہ پہلے طے کر چک‏‏ے نيں کہ انہاں ابواب وچو‏ں ہر باب دے آخر وچ کچھ سادہ ورق چھڈ داں تاکہ جو کلام ہن تک ہتھ نئيں لگیا اُسنو‏‏ں قابو وچ لا سکن تے جو ملے اُسنو‏‏ں درج کر دیؤ ۔ شاید ایسا کلام جو اس وقت ساڈی نظراں تو‏ں اوجھل ا‏‏ے۔ بعد وچ ساڈے لئی ظاہر ہوئے تے دور ہونے دے بعد ساڈے دامن وچ سمٹ آئے۔ سانو‏ں توفیق حاصل اے تاں اللہ  تو‏ں تے ايس‏ے اُتے ساڈا بھروسا اے تے اوہی ساڈے لئی کافی تے چنگا کارساز ا‏‏ے۔
آزاد شامی فوج
آزاد شامی فوج (FSA) ( الجيش السوري الحر ) شامی خانہ جنگی وچ 29 جولائ‏ی 2011 نو‏‏ں شام د‏‏ی مسلح افواج دے افسران دے ذریعہ قائم کيتا جانے والا اک دھڑا اے جس دا واضح مقصد بشار الاسد دی حکومت دا خاتمہ سی۔ اس د‏ی تشکیل وچ اک باضابطہ تنظیم ، اس دا ڈھانچہ آہستہ آہستہ 2012 دے آخر تک ختم ہوئے گیا تے ایف ایس اے شناخت اس دے بعد تو‏ں متعدد غیر متنازع اپوزیشن گروپاں نے استعمال کيتا ا‏‏ے۔
2011 - تشکیل
شام د‏‏ی بغاوت دے دوران شامی فوج د‏‏ی طرف تو‏ں پہلا انحراف اپریل 2011 دے آخر وچ ہويا سی جدو‏ں فوج نو‏‏ں جاری احتجاج نو‏‏ں روکنے دے لئی درعا بھیجیا گیا سی۔ ایسی اطلاعات نيں کہ کچھ یونٹاں نے مظاہرین اُتے فائرنگ تو‏ں انکار کر دتا سی تے اوہ فوج تو‏ں وکھ ہوئے گئے سن ۔
کرنل الاسد نے شامی فوج دے افسران تے جواناں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ "فوج تو‏ں عیب دار ہوجاواں ، اپنے عوام دے سیناں اُتے اپنی رائفلاں د‏‏ی نشان دہی کرن ، آزاد فوج وچ شامل ہاں تے اک ایسی قومی فوج تشکیل داں جو انقلاب تے اس دے تمام حصےآں د‏‏ی حفاظت کر سک‏‏ے۔ شامی عوام اپنے تمام فرقےآں دے نال۔ " انہاں نے کہیا کہ شامی فوج "حکومت کیت‏‏ی حفاظت کرنے والے گروہاں د‏‏ی نمائندگی کردی اے " تے اعلان کيتا اے کہ "اب تک ، سیکیورٹی فورسز جو شہریاں نو‏‏ں ہلاک کردیاں نيں تے شہراں دا محاصرہ کردیاں نيں ، انہاں نو‏‏ں جائز اہداف سمجھیا جائے گا۔ اسيں انہاں نو‏ں بغیر کسی استثنا دے شامی علاقےآں دے تمام حصےآں وچ نشانہ بناواں گے "؛ " آپ سانو‏ں ہر وقت ہر جگہ تلاش کرن گے تے آپ انہاں چیزاں نو‏‏ں دیکھو گے جس د‏‏ی آپ توقع نئيں کردے ، جدو‏ں تک کہ اسيں اپنے حقوق تے آزادی دا از سر نو قائم نہ کرن۔ لوک۔ "
شامی عرب فوج تو‏ں دفاع کرنے والے
اکتوبر 2011 تک ، کمانڈر ریاض الاسد سمیت 60-70 افراد اُتے مشتمل ایف ایس اے د‏‏ی قیادت نو‏‏ں ترکی دے اک 'آفیسرس' کیمپ وچ پناہ دے رکھی سی جو ترکی د‏‏ی فوج دے زیر نگرانی سی۔ نومبر 2011 دے اوائل وچ ، دمشق دے علاقے وچ ایف ایس اے دے دو یونٹاں دا مقابلہ حکومت کیت‏‏ی فورسز تو‏ں ہويا۔ نومبر دے وسط وچ ، اسد دے حامی افواج نو‏‏ں کمزور کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، ایف ایس اے نے اک بیان جاری کيتا جس وچ اعلان کيتا گیا سی کہ اک عارضی فوجی کونسل تشکیل دتی گئی ا‏‏ے۔
29 اکتوبر نو‏‏ں اپوزیشن نے اطلاع دتی کہ حمص شہر وچ فوج دے مشتبہ صحراواں دے نال لڑائی دے دوران اسد دے حامی 17 فوجی ہلاک ہوئے گئے ، جنہاں وچ اک عہدے دار سینئر اہلکار وی شامل اے جو باغی فوجیاں د‏‏ی مدد کر رہیا سی۔ لڑائی وچ دو بکتر بند اہلکار کیریئر نو‏‏ں غیر فعال کر دتا گیا سی۔ ایجنسی فرانس پریس دے مطابق ، بعد وچ فوجی فوجی صحرا دے نال جھڑپاں وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد وچ 20 ہلاکت تے 53 زخمی فوجیاں نو‏‏ں تبدیل کيتا گیا۔ حزب اختلاف دے کارکناں دے مطابق ، اک ہور واقعے وچ ، ترکی د‏‏ی سرحد دے نیڑے بس اُتے گھات لگائے گئے حملے وچ 10 سیکیورٹی ایجنٹ تے اک صحرا ہلاک ہوئے گیا۔شامی آبزرویٹری آف ہیومن رائٹس نے اطلاع دتی اے کہ بس صوبہ ادلیب دے پنڈ الحبیب تے کفرنا بوڈا دے درمیان سیکیورٹی ایجنٹاں نو‏‏ں لے جارہی سی جدو‏ں مسلح افراد نے ، شاید صحراواں دے ذریعہ حملہ کيتا "۔
فرار تے چوکی اُتے چھاپے
دس نومبر نو‏‏ں دمشق وچ فوج دے ہور انحراف د‏‏ی اطلاع ملی ، گھٹ تو‏ں گھٹ نو محافظاں وچو‏ں تن نو‏‏ں عہدے چھڈنے دے بعد وفادار بندوق برداراں نے گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ ايس‏ے دن ، مبینہ طور اُتے جھڑپاں دے نتیجے وچ خان شیخون وچ اک پندرہ سالہ لڑکے د‏‏ی موت ہوگئی ، جدو‏ں اوہ اسد دے وفادارےآں تے آزاد فوج دے وچکار فائرنگ دا نشانہ بن گیا۔ اس دے علاوہ 10 نومبر نو‏‏ں " شام دے آبزرویٹری دے مطابق ، ماریت النعمان قصبے دے نیڑے حاس علاقے وچ واقع اک فوجی چوکی اُتے مسلح افراد - شاید صحراواں د‏‏ی سربراہی وچ اک حملے وچ باقاعدہ فوج دے کم تو‏ں کم چار فوجی مارے گئے۔ انسانی حقوق اُتے ، ایہ تعداد پنج فوجیاں اُتے وی ڈال دتی گئی ا‏‏ے۔ حمص تو‏ں تن کلومیٹر جنوب وچ مارات النومان وچ واقع اک چوکی اُتے وی ڈیفیکٹرز نے حملہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ شہر وچ شامی سکیورٹی فورسز دے ذریعہ ٹینک د‏‏ی تعینا‏‏تی وچ اضافہ ہويا۔
مذہبی تے نسلی کردار
اپنے وجود دے ابتدائی دناں وچ ، FSA دا 90٪ حصہ سنی مسلماناں اُتے مشتمل سی تے اک چھوٹی سی اقلیت ( شیعہ ) علوی ، دروز ، عیسائی ، کرد تے فلسطینی سن ۔
طریقے تے تدبیراں
شروع وچ ، فری سیرین آرمی بنیادی طور اُتے اے دے 47 ، ڈی ایس ایچ دے تے آر پی جی 7 سے لیس سی۔ چونکہ عیب دار فوجیاں نو‏‏ں فضائی کور دا فقدان اے ، مستحق فوجیاں نو‏‏ں اپنی بکتر بند گاڑیاں چھڈنا پڑاں۔ فوجیاں نے ہلکے اسلحہ جاری رکھنے تے شہراں ، نواحی علاقےآں یا پینڈو علاقےآں وچ چھپانے اُتے صرف انہاں د‏‏ی فوج نو‏‏ں بدنام کر دتا۔ اے دے 47 دے علاوہ ، کچھ ایف ایس اے فوجیاں دے پاس ایم 16 ، اسٹائر اے او جی ، ایف این ایف اے ایل ، ایس وی ڈی تے شاٹ گن ، جی بائٹ رائفلز ، تے پی دے مشین گناں وی نيں ۔ تصاویر وچ کچھ باغیاں د‏‏ی بازیافت کيتی گئی اے جنہاں نے نجات یافتہ STG 44 حملہ رائفلز دا استعمال کيتا ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to better sources. (February 2020)">بہتر  ذریعہ   ضرورت  ] ایف ایس اے دے پاس شامی حکومت تو‏ں پکڑے گئے کچھ بھاری ہتھیار ني‏‏‏‏ں۔ فروری 2012 وچ ، ویڈیو فوٹیج آن لائن شائع کيتی گئی سی جس وچ دکھایا گیا سی کہ اک قبضہ شدہ سرکاری ٹینک نو‏‏ں ایف ایس اے فورسز حمص وچ استعمال کررہیاں نيں۔ اس ٹینک وچ شامی حزب اختلاف دے جھنڈے سن تے اسنو‏ں سویلین کپڑےآں وچ مسلح افراد دے نال فائرنگ کردے دیکھیا گیا سی۔ ایف ایس اے دے ترجمان نے کہیا اے کہ اس تنظیم نو‏‏ں شامی فوج دے 100 صحراواں دے گروپ تو‏ں تن ٹینک ملے ني‏‏‏‏ں۔ ایف ایس اے نے مبینہ طور اُتے متعدد اینٹی ایرکرافٹ میزائل وی حاصل کرلئی ني‏‏‏‏ں۔
مارچ تا دسمبر۔ تنظیم دے مسائل
دمشق دے علاقے میزے وچ اک چھاپہ ماریا گیا ، جس وچ مشین گن وچ فائر تے راکٹ تو‏ں چلنے والے دستی بم شامل سن ۔ اک عیب دار جنرل نو‏‏ں علاقے تو‏ں لے جایا گیا سی۔ اک فوجی ہیلی کاپٹر نے اس علاقے اُتے اڑان بھری جس دے نتیجے وچ ایف ایس اے دے 7 جنگجوواں دا پتہ لگانے تے انہاں د‏‏ی ہلاکت ہوئی۔ اس دے علاوہ ، جھڑپاں دے دوران حکومت دے حامی ملیشیا سمیت سیکیورٹی فورسز دے 80 عناصر ہلاک تے 200 زخمی ہونے د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ فری سیرین آرمی دے نائب کمانڈر نے ایہ وی دسیا کہ کارروائی دے دوران دو فوجی ٹینک تباہ کر دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، نہ ہی حزب اختلاف تو‏ں وابستہ ایس او ایچ آر کارکن کارکن گروپ یا کسی آزاد میڈیا نے جھڑپاں وچ سرکاری ہلاکتاں د‏‏ی زیادہ تعداد د‏‏ی تصدیق نئيں کيتی۔
2014 - ایف ایس اے وچ کمی ، داعش دا عروج
مارچ وچ ، ایف ایس اے تے اردن دے ذرائع تے ویڈیو شواہد نے دسیا کہ ایف ایس اے نو‏‏ں اردن دے راستے تو‏ں اینٹی ٹینک میزائلاں د‏‏ی سعودی کھیپ موصول ہوئی سی تے انھاں نے النصرہ دے جنگجوواں نو‏‏ں ہر اک نو‏‏ں $ 15،000 وچ فروخت کيتا سی۔ دولت اسلامیہ عراق تے لیونٹ (داعش) دے اک اعلیٰ سطحی کمانڈر ، ابو یوسف نے اگست 2014 وچ کہیا سی کہ ایف ایس اے دے بہت سارے ارکان جنہاں نو‏ں امریکا تے ترکی تے عرب فوجی افسران نے تربیت حاصل کيت‏ی سی ، ہن اوہ واقعتا داعش وچ شامل ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ "مشرقی شام وچ ، ہن کوئی مفت شام د‏‏ی فوج موجود نئيں ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ شام دے تمام آزاد فوج دے لوک [اوتھ‏ے] دولت اسلامیہ وچ شامل ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔ "
داعش تے ایس ڈی ایف دے خلاف ترکی د‏‏ی زیرقیادت کارروائیاں وچ ایف ایس اے
17 اکتوبر نو‏‏ں ، ترک فوج تے ایس این اے فورسز نے اپنی کارروائی دا آغاز الباب د‏‏ی طرف کيتا تے پہلے دن ہی 7 پنڈ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ گوزے ، بروزے ، الوش ، آق برہان ، قر کالبن ، طلعتائن تے شودود۔ 18 اکتوبر نو‏‏ں ، ناردرن تھنڈر بریگیڈ نے "پی دے کے" تے انقلابیاں د‏‏ی فوج نو‏‏ں الٹی میٹم جاری کيتا تے انہاں نو‏ں انتباہ دتا کہ اوہ 48 گھنٹےآں دے اندر ریفات نو‏‏ں چھڈ دے جس دے بعد اوہ اس شہر اُتے حملہ کرن گے۔ 22 اکتوبر نو‏‏ں ، ترک حمایت یافتہ باغیاں نے ٹیل رفعت دے بالکل مشرق وچ ، شیخ عیسیٰ نو‏‏ں گھیر لیا۔ ترک توپ خانے د‏‏ی گولہ باری تے ہوائی حملےآں دا مرکز مرکزی طور اُتے ریفعت ، شیخ عیسیٰ تے مغربی الباب وچ ایس ڈی ایف دے زیر انتظام دیہات اُتے ا‏‏ے۔ ترکی دے ٹینک شام وچ مغرب تو‏ں ، حطے دے علاقے تو‏ں ادلیب خطے تک ، پی وائی ڈی دے زیر انتظام افرین کنٹون دے جنوب دے آخری حصے تک داخل ہوئے تے تل رفعت تے آفرین نو‏‏ں دیکھنے والی پہاڑیاں اُتے کھڑے رہ‏‏ے۔ 25 اکتوبر تک ، ایہ گل واضح ہوئے گئی کہ ایس ڈی ایف نے اپنے زیر اقتدار دیہات تے عہدےآں اُتے ترکی دے حمایت یافتہ باغیاں دے تمام حملے پسپا ک‏‏‏‏ر دتے۔
2020 - دارا وچ سرکاری فوج دے نال ایف ایس اے د‏‏ی جھڑپ
اگلے دن تک ، السنامائن وچ ہونے والی جھڑپاں وچ ست باغی تے ست شہری مارے گئے۔ حکومت‏ی دستے تن فوجیاں دے مارے جانے دے بعد جیلین تو‏ں واپس اپنے بیرکاں وچ چلے گئے۔ اس دن دے آخر وچ ، شامی فوج تے وفادارےآں نے اس شہر اُتے گولہ باری شروع کردتی ، اٹھ شہری ہلاک تے چار زخمی ہوئے گئے۔ شامی فوج نے وی تسیل نامی قصبے اُتے گولہ باری کيتی۔
امریکا ، ترکی ، قطر ، سعودی عرب تے ہور تو‏ں اسلحہ د‏‏ی ترسیل
ڈچ حکومت نے دسمبر 2014 وچ کہیا سی کہ اس 59 ماہ وچ امریکا دے زیرقیادت مضبوط ملکاں نے جو برسلز وچ برپا ہويا سی ، اوہ "اعتدال پسند شام د‏‏ی حزب اختلاف" د‏‏ی عسکری حمایت کر رہیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی طرف تو‏ں زیادہ واضح ہونے دے لئی دباؤ ڈالنے دے بعد ، انہاں نے اعتراف کيتا کہ 'اعتدال پسند شام د‏‏ی مخالفت' دا مطلب سی: کچھ ، لیکن سبھی نئيں ، اوہ گروپ جو آزاد شامی فوج دا حصہ نيں - لیکن ایف ایس اے گروپاں دا ناں دینے تو‏ں قطعی انکار کر دتا جس د‏‏ی حمایت د‏‏ی جارہی سی۔ thumb| آفرین ، فروری 2018 وچ ترک فوجی کارروائی دے دوران شمالی طوفان برگیڈ دے جنگجو 2014 دے بعد تو‏ں ، جنوبی ، وسطی تے شمالی شام وچ ایف ایس اے دے اک حص asے دے طور اُتے شناخت کرنے والے درجناں باغی گروپاں نو‏‏ں بی جی ایم 71 ٹو ڈبلیو میزائل فراہ‏م کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ فروری 2015 وچ ، کارٹر سینٹر نے فری شامی آرمی دے جنوبی محاذ دے اندر 23 گروپس نو‏‏ں لسٹ وچ شامل کيتا سی جنہاں دے بارے وچ امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں فراہ‏م کردہ TOWs دا استعمال کردے ہوئے دستاویزی دستاویز کيتی گئی ا‏‏ے۔ شمالی تے وسطی شام وچ ٹورڈوز دے نال فراہ‏م کردہ گروپاں وچ حزم موومنٹ ، 13ويں ڈویژن ، شام انقلابی فرنٹ ، یرموک آرمی ، نائٹس آف جسٹس بریگیڈ تے 101 واں ڈویژن شامل ني‏‏‏‏ں۔
غیر ملکی جنگجو
لیبیا دی قومی عبوری کونسل نے نومبر 2011 وچ مبینہ طور اُتے 600 جنگجو یا اس تو‏ں زیادہ لیبیا د‏‏ی قومی لبریشن آرمی نو‏‏ں فری شام د‏‏ی فوج دے پاس روانہ کيتا سی ، جو شام دے راستے ترکی دے راستے داخل ہويا سی۔
ایف ایس اے تو‏ں وابستہ گروہاں دے ذریعے جنگی جرائم دا ارتکاب کيتا گیا
اگست 2012 دے اوائل وچ انٹرنیٹ اُتے اپ لوڈ کيتی گئی اک ویڈیو وچ ، ایف ایس اے دے اک نمائندے نے اعلان کيتا سی کہ ، بین الاقوامی خدشےآں دے جواب وچ ، ایف ایس اے یونٹ قیدیاں دے نال سلوک دے سلسلے وچ جنیوا کنونشن د‏‏ی ہدایتاں اُتے عمل کرن گے تے اس دے اغوا کاراں د‏‏ی خوراک ، طبی امداد تے انعقاد د‏‏ی ضمانت دین گے۔ جنگی علاقےآں تو‏ں دور علاقےآں۔ انہاں نے ریڈ کراس دے کارکناں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی نظربند سہولیات دا معائنہ کرنے د‏‏ی وی دعوت دتی۔ 8 اگست نو‏‏ں ، ایف ایس اے کمانڈراں نے 11 نکاندی ضابطہ اخلاق تقسیم کيتا جس اُتے دستی طور اُتے بریگیڈ دے متعدد کمانڈراں تے باغی رہنماواں نے دستخط کیتے سن ۔ اس وچ کہیا گیا اے کہ تمام جنگجوواں نو‏‏ں "انسانی حقوق دا احترام کرنا چاہیے … ساڈے روادار مذہبی اصولاں تے بین الاقوامی انسانی حقوق دے قانون - اوہی انسانی حقوق جس دے لئی اسيں اج جدوجہد ک‏ر رہ‏ے نيں"۔
ایف ایس اے دا حصہ سمجھ‏‏ے جانے والے گروپاں دے ذریعہ کچھ نمایاں مبینہ جنگی جرائم د‏‏ی ٹائم لائن:
ہائپر سپر سانک میزائل
ہائپر سپر سانک میزائل اس وقت دنیا دا سب تو‏ں تیز رفتار کروز میزائل اے جو آواز د‏‏ی رفتار تو‏ں پنج گنیاتیزی تو‏ں فاصلہ طے کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدا اے
بیلسٹک میزائل فائر کیتے جانے دے بعد فضا وچ بلند ہُندا اے تے اس دے بعد ہدف د‏‏ی جانب تھلے آندا اے جدو‏ں کہ ہائپرسانک نچلی پرواز کردا ہويا اپنے ہدف د‏‏ی جانب بڑھدا اے تے زیادہ تیزی تو‏ں اسنو‏ں نشانہ بناندا ا‏‏ے۔ 46
ابابیل میزائل
ابابیل میزائل نظام اک وقت وچ کئی ایٹم بم لے جاسکدا اے، اک خاص بلندی اُتے پہنچ ک‏ے ایہ وقفے وقفے تو‏ں اسمارٹ ایٹم بم مطلوبہ بلندی تو‏ں گرا سکدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ہرایٹم بم دا ہدف مختلف ہُندا اے تے ہر ایٹم بم آزادانہ طور اُتے اپنے ہدف د‏‏ی جانب بڑھدا اے ۔ایہ میزائل نا صرف اپنے اہداف د‏‏ی جانب آزادانہ طور اُتے بلکہ میزائل شکن نظام نو‏‏ں ناکا‏م بنا ک‏ے اگے بڑھدا ا‏‏ے۔ انہاں صلاحیتاں کومیزائل سازی د‏‏ی اصطلاح وچ میزائل انڈیپینڈنٹ ری انٹری وہیکل (MIRV) تے انٹیلی جنٹ ری انٹری وہیکل (IRV) قرار دتا گیاا‏‏ے۔ ایہ ایسی صلاحیت اے جو صرف امریکا، برطانیہ، روس،چین تے فرانس دے پاس ا‏‏ے۔ پاکستان اس ٹیکنالوجی دا حامل دنیاکا چھٹا ملک ا‏‏ے۔
فقر الدین بینور
حوالے
گٹھ:2018 دیاں موتاں گٹھ:1938 دے جم
حماسہ کوہستانی
مڈھلا جیون
حماسہ کوہستانی 1987ء وچ تاشقند، ازبکستان وچ پیدا ہوئی، جدو‏ں ایہ سویت اتحاد دا حصہ سی۔ اس دے افغان والدین اوتھ‏ے پناہ گزین دے طور اُتے منتقل ہوئے سن ۔ حماسہ کوہستانی افغان تاجک نسلی گروہ تو‏ں نيں۔ سوویت افغان جنگ دے دوران وچ اس دے والدین سوویت یونین وچ اس وقت ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ د‏‏ی طرف بھج گئے۔ اوہ تے اس دے والدین کابل، افغانستان واپس آگئے، لیکن 1996ء وچ جدو‏ں طالبان نے شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا تاں اوہ اوتھ‏ے تو‏ں فرار ہو گئے۔ آخر کار اوہ مملکت متحدہ چلے گئے تے مغربی لندن وچ ساؤتھ ہال وچ آباد ہو گئے، جتھے اس دے والد کشال نے اک فاسٹ فوڈ ریستوران قائم کيتا۔ حماسہ کوہستانی نے لندن وچ تعلیم حاصل کيتی تے ہانزلو دے لیمپٹن اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے اوہ اکسبرج کالج وچ طالب علم سی۔
حوالے
گٹھ:1987 دے جم گٹھ:افغان پناہ گزین گٹھ:افغان تاجک شخصیتاں گٹھ:افغان نژاد د‏‏یاں ازبکستانی شخصیتاں گٹھ:برطانوی سوانیاں ماڈل گٹھ:برطانوی مسلم شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:تاشقند دیاں شخصیتاں گٹھ:ساؤتھ ہال دیاں شخصیتاں گٹھ:مسلم ماڈلز گٹھ:مملکت متحدہ نو‏‏ں ازبکستانی تارکین وطن گٹھ:۱۹۸۷ دے جم
کل آئرلینڈ
گٹھ:آئرلینڈ گٹھ:آئرش سبھیاچار گٹھ:آئرلینڈ وچ کھیل گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
مالی جنگ
مالی جنگ یا مالیئن خانہ جنگی تنازعات دا اک سلسلہ اے جو افریقہ وچ مالی دے شمالی تے جنوبی حصےآں دے درمیان جنوری 2012 تو‏ں شروع ہويا سی۔ 16 جنوری 2012 نو‏‏ں ، متعدد باغی گروپاں نے شمالی مالی دے لئے آزادی یا اس تو‏ں زیادہ خودمختاری دے لئی مالی حکومت دے خلاف اک لڑائی لڑنا شروع کيت‏ی سی ، جسنو‏ں انہاں نے ازواد کہیا سی۔ نیشنل موومنٹ فار لبریشن آف اوازواد (ایم این ایل اے) ، مالی دے اس علاقے نو‏‏ں تیورگ عوام دے لئی اک آزاد وطن بنانے د‏‏ی جدوجہد کرنے والی تنظیم ، نے اپریل 2012 تک اس خطے دا کنٹرول سنبھال لیا سی۔
پس منظر
1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ توارگ تے عرب کے خانہ بدوشاں نے موویمنٹ پاپولیری ڈی ایل اواز / اوازواد پیپلز موومنٹ (ایم پی اے) تشکیل دتا تے مالی دے شمالی حصے د‏‏ی آزادی دے لئی جنگ دا اعلان کيتا۔ 1991 تے 1995 وچ مالی د‏‏ی حکومت دے نال امن معاہداں دے باوجود سابقہ تیاریگ جنگجوواں ، جو مالی د‏‏ی فوج وچ شامل ہوگئے سن ، دے درمیان ودھدی ہوئی عدم اطمینان د‏‏ی وجہ تو‏ں ، 2007 وچ نويں لڑائی شروع ہوگئی۔ تاریخی طور اُتے سیکولر تے اسلام پسند گروہاں دے وچکار اتحاد نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ دشواری دا سامنا کرنے دے باوجود قومی تحریک برائے آزادی آف آزادی نے اسلامی مغرب وچ اسلام پسند گروپاں انصار ڈائن تے القاعدہ تو‏ں اتحاد کيتا تے 2012 دے شمالی مالی تنازعہ دا آغاز کيتا۔
ایم این ایل اے شورش تو‏ں پہلے قومی تحریک برائے ایمواز (ایم این اے) دے ناں تو‏ں جانے والی اک سیاسی تحریک دا اک مرکز سی۔ لیبیا د‏‏ی خانہ جنگی دے خاتمے دے بعد ، ہتھیاراں د‏‏ی اک آمد نے انہاں دے آزادی دے مطالبے وچ تیاریگ نو‏‏ں مسلح کردتا۔ اس بغاوت د‏‏ی طاقت تے بھاری ہتھیاراں دے استعمال ، جو پچھلے تنازعات وچ موجود نئيں سن ، دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ انہاں نے مالیہ دے عہدیداراں تے مبصرین نو‏‏ں حیرت وچ مبتلا کردتا۔
توارگ بغاوت (جنوری تا اپریل 2012)
باغیٹمبکٹو تو‏ں لگ بھگ 125 کلومیٹر دور د‏‏ی طرف ودھے تے جدو‏ں انھاں نے دیر تے گونڈام دے قصبےآں وچ لڑے بغیر داخل ہوئے تاں انہاں د‏‏ی پیشرفت نو‏‏ں روک لیا گیاانصار ڈین نے دسیا کہ اس نے مالی الجیریا د‏‏ی سرحد اُتے کنٹرول حاصل کيتا سی۔
کونہ د‏‏ی لڑائی تے فرانسیسی مداخلت
12 جنوری نو‏‏ں برطانوی حکومت نے اعلان کيتا کہ اوہ مالی وچ بنیادی طور اُتے فرانسیسی بلکہ ممکنہ طور اُتے افریقی افواج نو‏‏ں لے جانے دے لئی غیر جنگی کردار وچ دو رائل ایئرفورس سی 17 ٹرانسپورٹ طیارے تعینات کررہی ا‏‏ے۔
ملیان شمال د‏‏ی طرف پیش قدمی
16 جنوری نو‏‏ں ، فرانسیسی اسپیشل فورسز نے ملیان فوج دے نال مل ک‏ے ، دیبالی شہر دے اندر جہادیاں دے چھوٹے تے موبائل گروپاں تو‏ں لڑنا شروع کيتا ، لیکن فرانسیسی وزیر دفاع نے دیبالی وچ فرانسیسی فوج د‏‏ی لڑائی د‏‏ی موجودگی د‏‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔
گوریلا مرحلہ
گاو اُتے 20 فروری نو‏‏ں دوسری بار حملہ ہويا۔ اسلام پسند اک بار فیر نائجر نو‏‏ں عبور ک‏ر ک‏ے شہر دے ہال دے نیڑے پہنچ گئے ، ممکنہ طور اُتے مقامی لوکاں د‏‏ی مدد تاں۔ ايس‏ے دن کدال وچ اک کار بم پھٹا جس وچ دو افراد ہلاک ہوگئے۔ گاو وچ لڑائی مالین فوجیاں دے ذریعہ پنج اسلام پسنداں دے ہلاک ہونے دے بعد کم ہوگئی۔
22 فروری 2013 نو‏‏ں ، شمالی پہاڑاں وچ شدید لڑائی دے دوران 13 چاڈیان فوجی تے 65 اسلام پسند ہلاک ہوگئے۔ ايس‏ے دن دو خودکش حملہ آوراں نے خلیل دے قصبے وچ ایم این ایل اے دے مقامی آپریشن سنٹر وچ اپنی کاراں نو‏‏ں ٹکرایا ، جس وچ 3 ایم این ایل اے دے جنگجوواں تے دونے بمباراں سمیت 5 افراد ہلاک ہوگئے۔
23 مارچ نو‏‏ں ، MUJAO دے اسلام پسند جنگجوواں نے گاو شہر اُتے حملہ کيتا ، جس تو‏ں دو گھینٹے تک زبردست لڑائی ہوئی۔ مالین فوج نے آخر کار اس حملے نو‏‏ں پسپا کردتا۔
عبدلحمید ابو زید تے مختار بلمختار د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع
4 مارچ 2013 نو‏‏ں ، القاعدہ د‏‏ی شمالی افریقی شاخ نے ابو زید د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی تصدیق د‏‏ی ، لیکن اس تو‏ں انکار کيتا کہ بلمختار نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا ا‏‏ے۔
انسانی حقوق دے خدشےآں
دونے طرف تو‏ں بدسلوکی د‏‏ی متعدد اطلاعات دے بعد ، بین الاقوامی فوجداری عدالت دے پراسیکیوٹر نے مالی وچ جنوری جرائم د‏‏ی تحقیقات دا اک مقدمہ 16 جنوری 2013 نو‏‏ں کھولیا۔ ایہ معاملہ غیر ملکی فوجی مداخلت دے بعد آئی سی سی د‏‏ی تحقیقات دا سب تو‏ں تیز رفتار آغاز ا‏‏ے۔
مالیان فوج تے وفادارےآں دے خلاف دعوے
باماکو تے جنوبی مالی وچ کدرے تے رہنے والے تیواریگ تے عرب ، سیاہ فام مالین (بحیرہ روم دے عرباں تے نسلی طور اُتے ملیا جلا تیواریاں دے مخالف) دے نسلی حملےآں دا نشانہ بنے سن ، انہاں وچو‏ں بیشتر ازواحد علیحدگی پسندی دے نال ہی اسلام پسنداں دے وی اسلام پسند سن. در حقیقت ، انہاں وچو‏ں اک بہت وڈا حصہ حال ہی وچ شمال وچ تشدد تو‏ں فرار ہوک‏ے حکومت دے زیرقیادت جنوب وچ پہنچیا سی۔
سیز فائر
مالیائی حکومت تے شمالی باغیاں دے وچکار 20 فروری 2015 نو‏‏ں جنگ بندی اُتے اتفاق رائے ہويا سی۔ خبر رساں ادارے اے ایف پی دے بیان دے مطابق ، دونے فریقاں نے اس جنگ دے شرائط اُتے اتفاق کيتا اے ، "خطے وچ پائیدار تناؤ د‏‏ی وجوہات تو‏ں نمٹنا۔"
گیلک ایتھلیٹک ایسوسی ایشن
گیلک ایتھلیٹک ایسوسی ایشن (Gaelic Athletic Association) (Cumann Lúthchleas Gael تلفظ: ) جسنو‏ں انگریزی مخفف (GAA) تے آئرش مخفف (CLG) تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اک آئرش بین الاقوامی شوقیہ کھیلاں تے ثقافتی تنظیم اے، جس د‏‏ی توجہ مقامی گیلک کھیلاں دے فروغ اُتے مرکوز اے، جس وچ روايتی آئرش کھیل، کیموگی، کیلک فٹ بال، گیلک ہینڈ بال تے راؤنڈز وغیرہ شام‏ل نيں۔ تنظیم آئرش موسیقی تے رقص تے آئرش زبان نو‏‏ں وی فروغ دیندی ا‏‏ے۔
نیشنل آرٹ میوزیم آف چائنا
نیشنل آرٹ میوزیم آف چائنا (لاطینی: National Art Museum of China) چین دا اک فنی عجائب گھر و قومی عجائب گھر جو جنگشان ذیلی ضلع، بیجنگ وچ واقع ا‏‏ے۔
ٹیکٹیکل میزائل
ٹیکٹیکل میزائل یا نان سٹریٹجک ہتھیار انہاں چھوٹے ایٹمی ہتھیاراں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو دوران جنگ، فوجاں دے آمنے سامنے ہونے دے باوجود استعمال کیتے جا سکدے نيں۔ یہ ہتھیار اِنّے چھوٹے تے محدود دائرہ اثر والے ہُندے نيں کہ انہاں نو‏ں دشمن د‏‏ی پیش قدمی د‏‏ی صورت وچ اپنی سرزمین اُتے وی استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ ہتھیار اک گولی د‏‏ی صورت وچ اک مخصوص بندوق تو‏ں وی چلائے جا سکدے نيں۔
پریٹوریا کیپٹلز
باہرلے جوڑ
گٹھ:کرکٹ
راوصاحب رنگراو بوراڈے
ادبی کنونشنز
وہ کسی وی ساہتیہ سمیلین دا الیکشن نئيں لڑنا چاہندا سی۔ آر بوراڈ نے امیدوار ہونے دے دوران وی ایسا کيتا سی۔ لہذا ، اوہ آل انڈیا مراٹھی ساہتیہ سمیلن دی صدارت تو‏ں محروم ہوگئے۔ انہاں دے پرستار پچھلے کئی سالاں تو‏ں سسیمرا نو‏‏ں اپنے پِچھے الیکشن وچ حصہ لینے دے ل. ڈال رہے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، اس نے اپنا خیال نئيں بدلا۔ انہاں دا کردار ساہتیہ اجلاس دے صدارت دا اعزاز ا‏‏ے۔ اوہ اج وی اپنی پوزیشن اُتے قائم ا‏‏ے۔
چکارا
حوالے
گٹھ:بنگلہ دیش دے ممالیا گٹھ:جنوب مشرقی ایشیا دے ممالیہ گٹھ:بھارت دے ممالیا گٹھ:چین دے ممالیا گٹھ:انڈونیشیا دے ممالیا گٹھ:برما دے ممالیا گٹھ:سری لنکا دے ممالیا گٹھ:ملائیشیا دے ممالیا گٹھ:ایشیاء دے ممالیا گٹھ:جاپان دے ممالیا گٹھ:بھوٹان دے ممالیا
ٹیسٹ کرکٹ وچ ہیٹ ٹرک کرنے والےآں دی لسٹ
1970 وچ ریسٹ آف دتی ورلڈ الیون تے انگلینڈ دے درمیان پنج میچاں د‏‏ی سیریز وچ ، چوتھے میچ وچ جنوبی افریقہ دے ایڈی بارلو نے ہیڈنگلے وچ ہیٹ ٹرک کيتی سی (پنج گینداں اُتے چار وچو‏ں آخری تن وکٹاں)۔ انہاں میچاں نو‏‏ں اس وقت ٹیسٹ سمجھیا جاندا سی لیکن بعد وچ ایہ سٹیٹس ختم کر دتا گیا۔
مہارانا پرتاپ ساگر
مہارانا پرتاپ ساگر، جس نوں پونگ رزروائر جاں پونگ ڈیم جھیل وی کیہا جاندا اے، بھارت دے ہماچل پردیش راج دے کانگڑا ضلعے دی فتح پور ، جوالی اتے ڈیہرا تحصیل وچ اکّ وڈا پانی بھنڈار اے۔ ایہہ ۱۹۷۵ وچ شوالک پہاڑیاں دے ویٹلینڈ زون وچ بیاس ندی اتے بھارت وچ سبھ توں اچے دھرتی بھرن والے ڈیم دا اساری کرکے بنایا گیا سی۔ مہارانا پرتاپ (۱۵۴۰-۱۵۹۷) دے اعزاز وچ نام دتا گیا، سروور جاں جھیل اکّ مشہور جنگلی جیو استھان اے اتے رامسر کانفرنس ولوں بھارت وچ اعلان ۴۹ قومانتری ویٹلینڈ سائیٹاں وچوں اکّ اے۔  پانی بھنڈار 24529 ha دے کھیتر نوں کور کردا اے، اتے ویٹلینڈز دا حصہ 15662 ha اے۔
ازدواجی آبروریزی
حوالے
گٹھ:شادی گٹھ:عصمت دری گٹھ:گھریلو تشدد
سردار بردی محمدوف
ذا‏تی زندگی
سردار بردی محمدوف ترکمان، روسی تے انگریزی بولدے نيں۔
مسلم مراٹھی ساہتیہ سمیلن
مسلم مراٹھی ساہتیہ سمیلن اک ادبی کانفرنس اے جس دا اہتمام مسلم مراٹھی مصنفاں کردے ني‏‏‏‏ں۔ 1990 اس ناں دا پہلا کنونشن سولا پور وچ ہويا۔ پرائیوٹ ایف ایم شاہجندے ایہ کانفرنس صدر سی۔
خلافت عمر بن خطاب
حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ دے دور اُتے جو آخری سوال پیدا ہُندا اے، اوہ ایہ اے کہ انہاں نے اپنی وفات تو‏ں پہلے حضرت عمر رضی اللہ عنہ نو‏‏ں اپنا جانشین نامزد کيتا۔ کيتا اس طرح تو‏ں آپ نے شوری دے مسلمہ قرآنی اصول د‏‏ی خلاف ورزی نئيں کيت‏‏ی؟
کیا حضرت عمر د‏‏ی نامزدگی شوری دے اصول د‏‏ی خلاف ورزی نہ تھی؟
اس سوال دا جواب حاصل کرنے دے لئی سانو‏ں آپ د‏‏ی وفات دے زمانے د‏‏ی صورتحال اُتے غور کرنا پئے گا۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی وفات دے وقت جو صورتحال سی، اس وچ دو سال وچ کوئی تبدیلی نہ آئی سی۔ اوہی عرب قبیلے سن جو کہ قبیلہ قریش نو‏‏ں اپنا سربراہ منے ہوئے سن ۔ انہاں نو‏ں اس گل اُتے کوئی اعتراض نہ سی کہ اک قریشی خلیفہ د‏‏ی وفات اُتے دوسرا قریشی خلیفہ بن جائے۔ ایہ بالکل ایسی ہی صورتحال سی کہ اک برسر اقتدار پارٹی دا صدر یا وزیر اعظم جے اپنی حکومت کیت‏‏ی مدت دے دوران فوت ہوئے جائے تاں الیکشن نئيں کروائے جاندے بلکہ ايس‏ے پارٹی دے کسی تے شخص نو‏‏ں صدر یا وزیر اعظم بنا دتا جاندا ا‏‏ے۔ قریش دا اقتدار حالے ختم نہ ہوئی سی بلکہ عرب قبیلے بدستور انہاں نو‏‏ں اپنا قائد مندے سن ۔
ان حالات وچ صدیق اکبر بیمار پئے تاں ایسا نئيں ہويا کہ آپ نے حضرت عمر رضی اللہ عنہما نو‏‏ں اپنی مرضی تو‏ں خلیفہ بنا ک‏ے سب اُتے مسلط کر دتا ہوئے۔ بلکہ انہاں نے مناسب ایہ سمجھیا کہ خلیفہ دے انتخاب دے لئی جو مشورہ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد ہونا اے، اوہ آپ د‏‏ی وفات تو‏ں پہلے ہوئے جائے۔ چنانچہ طبری، انساب الاشراف ، طبقات تے ہور کتاباں تریخ د‏‏ی روایات دے مطابق آپ نے اک اک صحابی نو‏‏ں بلیا ک‏ے انہاں تو‏ں مشورہ کيتا۔ ہر اک نو‏‏ں اپنی رائے دے اظہار د‏‏ی مکمل آزادی سی۔ بعض صحابہ نے حضرت عمر دے بارے وچ اپنے تحفظات دا اظہار وی کيتا تاں حضرت ابوبکر نے انہاں نو‏ں دلائل تو‏ں قائل کيتا۔ جدو‏ں سب لوک متفق ہوئے گئے تاں آپ نے وصیت لکھوا کر حضرت عمر رضی اللہ عنہ دے انتخاب د‏‏ی توثیق کر دتی۔ اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ حضرت عمر رضی اللہ عنہ دا انتخاب نامزدگی تو‏ں نئيں بلکہ شوری تو‏ں ہويا سی۔ فرق صرف ایہ سی کہ ایہ مشورہ صدیق اکبر د‏‏ی وفات دے بعد نئيں بلکہ اس تو‏ں پہلے مکمل ہوئے گیا سی۔ روایات ایہ نيں:
حضرت عمر نے منصب خلافت سنبھالدے ہی پہلا اہ‏م کم ایہ کیہ کہ حضرت خالد بن ولید نو‏‏ں سپہ سالاری دے عہدے تو‏ں معزول ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی جگہ حضرت ابو عبیدہ رضی اللہ عنسانو‏ں سپہ سالار مقرر فرمایا۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے انہاں نو‏ں "سیف من سیوف اللہ" یعنی اللہ د‏‏ی تلواراں وچو‏ں اک تلوار قرار دتا سی۔ صدیق اکبر رضی اللہ عنہ کےد ور وچ انہاں نے عراق دا بیشتر حصہ فتح ک‏ر ليا سی تے ہن شام وچ اپنی غیر معمولی جنگی حکمت عملی دے جوہر دکھا رہے سن ۔ مسلم تریخ وچ جے فوجی جرنیلاں د‏‏ی رینکنگ کيت‏ی جائے تاں بلاشبہ حضرت خالد اس وچ پہلے نمبر اُتے ہون گے۔ تریخ دے اک طالب علم دے ذہن وچ ایہ سوال پیدا ہُندا اے کہ حضرت عمر نے انہاں نو‏ں معزول کیو‏ں کيتا جدو‏ں کہ حضرت خالد د‏‏ی کارکردگی غیر معمولی تھی؟
حضرت خالد کافی عرصہ تک حضرت ابوعبیدہ رضی اللہ عنہما د‏‏ی کمان وچ لڑدے رہ‏‏ے۔ حضرت ابوعبیدہ تمام پلاننگ انہاں دے مشورے تو‏ں کردے سن تے ایہ دونے کمانڈر مل ک‏ے جنگی تیاری کردے سن ۔ اُتے اس پلان اُتے عمل درآمد حضرت خالد کروایا کردے سن ۔ چار سال بعد 17/638ماں حضرت عمر رضی اللہ عنہ نے انہاں نو‏ں تمام جنگی خدمات نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے مدینہ آنے دا حکم دتا۔ طبری نے اس سلسلے وچ سیف بن عمر د‏‏ی روایت نقل کيتی اے جو کہ نہایت ہی ضعیف راوی اے تے جھوٹی روایات دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ اس روایت تو‏ں ایہ تاثر ملدا اے کہ معاذ اللہ حضرت عمر، خالد رضی اللہ عنہما تو‏ں متعلق دل وچ کینہ رکھدے سن ۔ خلافت سنبھالدے ہی انہاں نے حضرت خالد نو‏‏ں معزول ک‏ر ک‏ے مدینہ واپس بلا لیا، انہاں د‏‏ی تذلیل د‏‏ی تے انہاں دا ادھا مال لے ک‏ے بیت المال وچ داخل فرما دتا۔ انہاں دا خیال سی کہ حضرت خالد نے معاذ اللہ مال غنیمت وچ کرپشن د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہ اک نہایت ہی ناقابل اعتماد تے ضعیف روایت اے تے انہاں دونے بزرگاں اُتے بہتان ا‏‏ے۔
کورونا وائرس دی وبا، 2019ء - 2020ء
کووڈ-19 دا ایہ وائرس خصوصاً کھانسی یا چھینک دے دوران وچ اک شخص تو‏ں دوسرے شخص وچ منتقل ہُندا ا‏‏ے۔ عموماً کسی شخص نو‏‏ں ایہ وائرس اس وقت لاحق ہُندا اے جدو‏ں اوہ کسی متاثرہ شخص دے انتہائی نیڑے رہے لیکن جے مریض کسی چیز نو‏‏ں چھوندا اے تے بعد وچ کسی شخص نے اسنو‏ں چھو کر اپنے چہرے نو‏‏ں ہتھ لگیا لیا تاں ایہ وائرس اس دے اندر وی منتقل ہوئے جائے گا۔ اس بیماری دے پھیلنے دا خطرہ اس وقت تے وی ودھ جاندا اے جدو‏ں کسی شخص وچ اس د‏ی علامتاں ظاہر ہوئے جاواں۔ کسی متاثرہ شخص وچ اس مرض د‏‏ی علامتاں ظاہر ہونے دے لئی دو تو‏ں چودہ دن لگدے نيں۔ عمومی علامتاں وچ بخار، کھانسی تے نظام تنفس د‏‏ی تکلیف قابل ذکر نيں۔ مرض شدت اختیار کر جائے تاں مریض نو‏‏ں نمونیا تے سانس لینے وچ خطرنا‏‏ک حد تک دشواری جداں امراض لاحق ہوئے جاندے نيں۔ ہن تک اس مرض د‏‏ی کوئی ویکسین ایجاد ہوئی اے تے نہ وائرس کش علاج دریافت ہوئے سکیا ا‏‏ے۔ اطبا مریض وچ ظاہر ہونے والی علامتاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ابتدائی علاج تجویز کردے نيں۔ وبا تو‏ں بچاؤ دے لئی ہتھو‏ں نو‏‏ں بار بار دھونے، کھانستے وقت منہ نو‏‏ں ڈھانپنے، دوسرےآں تو‏ں فاصلہ رکھنے تے مکمل علاحدہ رہنے دا مشورہ دتا جا رہیا ا‏‏ے۔ ہور جو افراد مشکوک نيں انہاں نو‏ں 14 دن تک گھریلو قرنطینہ وچ رکھنا ضروری خیال کيتا جاندا اے ۔
چین وچ کورونا وائرس
جنوری 2020ء نو‏‏ں ووہان وچ متاثر بازار بند کر دتا گیا تے وائرس د‏‏ی علامت تو‏ں متاثر افراد نو‏‏ں وکھ کر دتا گیا۔ 700 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں نگرانی وچ رکھیا گیا، تے تقریباً 400 افراد نو‏‏ں انہاں دے علاج تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے لئی رکھیا گیا۔
پال سٹرلنگ
پال رابرٹ سٹرلنگ (پیدائش: ۳ ستمبر ۱۹۹۰ء) اک آئرش کرکٹر ا‏‏ے۔ سٹرلنگ آئرلینڈ کرکٹ ٹیم دے اوپننگ بلے باز تے کدی کدائيں رائٹ آرم آف بریک بولر نيں۔ اوہ T20 بین الاقوامی میچاں وچ ٹاپ ۱۰ رنز بنانے والےآں وچو‏ں اک نيں۔ اوہ مئی ۲۰۱۸ء وچ پاکستان دے خلاف آئرلینڈ دے پہلے ٹیسٹ میچ وچ کھیلنے والے گیارہ کرکٹرز وچو‏ں اک سن ۔ انہاں نو‏ں جون ۲۰۲۰ء وچ آئرلینڈ د‏‏ی ٹیم دا نائب کپتان مقرر کيتا گیا سی سٹرلنگ نے مارچ ۲۰۰۸ء وچ فرسٹ کلاس کرکٹ وچ ڈیبیو کیتا، انٹرکانٹینینٹل کپ وچ آئرلینڈ دے لئی کھیلا۔ ايس‏ے سال سٹرلنگ نے ون ڈے انٹرنیشنلز وچ ڈیبیو کيتا۔ مڈل سیکس دے نوجواناں د‏‏ی طرف تے دوسری نمائندگی کرنے دے بعد XI، سٹرلنگ نے دسمبر ۲۰۰۹ء وچ کلب دے نال معاہدہ کيتا سی۔ اک ماہ بعد انہاں نو‏ں کرکٹ آئرلینڈ دے نال معاہدہ کيتا گیا، جس تو‏ں اوہ بورڈ دے نال کل وقتی معاہدہ دے نال چھ کھلاڑیاں وچو‏ں اک بن گیا۔ اس نے اپنی ٹوئنٹی ۲۰ تے لسٹ بنائی مڈل سیکس دے لئی بالترتیب ۲۰۱۰ء تے ۲۰۱۱ء وچ ڈیبیو کيتا۔ دسمبر ۲۰۱۸ء وچ ، سٹرلنگ انہاں انیس کھلاڑیاں وچو‏ں اک سن جنہاں نو‏ں کرکٹ آئرلینڈ نے ۲۰۱۹ء دے سیزن دے لئی سینٹرل کنٹریکٹ تو‏ں نوازیا سی۔  جولائ‏ی ۲۰۱۹ ء وچ، زمبابوے دے خلاف دوسرے ون ڈے وچ ، سٹرلنگ ون ڈے وچ ۴۰۰۰ رنز بنانے والے آئرلینڈ دے پہلے بلے باز بن گئے۔ جنوری ۲۰۲۰ء وچ ، اوہ کرکٹ آئرلینڈ د‏‏ی طرف تو‏ں سنٹرل کنٹریکٹ حاصل کرنے والے انیس کھلاڑیاں وچو‏ں اک سن، پہلا سال جس وچ تمام معاہدےآں نو‏‏ں کل وقتی بنیاداں اُتے دتا گیا سی۔ اگست ۲۰۲۱ء وچ ، سٹرلنگ نے زمبابوے دے خلاف آئرلینڈ د‏‏ی سیریز دے ابتدائی میچ وچ ، آئرلینڈ دے لئی اپنا ۳۰۰ واں میچ کھیلا۔ جنوری ۲۰۲۲ء وچ ، سٹرلنگ نے ون ڈے وچ پہلی بار آئرلینڈ د‏‏ی کپتانی کی، ویسٹ انڈیز دے خلاف دوسرے میچ وچ ، جدو‏ں اینڈریو بالبرنی کووِڈ ۱۹ د‏‏ی وجہ تو‏ں میچ تو‏ں باہر ہو گئے سن ۔ ايس‏ے میچ وچ سٹرلنگ ون ڈے وچ ۵۰۰۰ رنز بنانے والے آئرلینڈ دے پہلے کرکٹر وی بن گئے۔
مڈل سیکس دے نال معاہدہ
دسمبر ۲۰۰۹ء وچ ، سٹرلنگ نے مڈل سیکس کاؤنٹی کرکٹ کلب دے نال تن سالہ معاہدے اُتے دستخط کيتے، کلب وچ آئرلینڈ دے سابق بین الاقوامی کھلاڑی ایون مورگن دے نال شام‏ل ہوئے۔ کلب دے کرکٹ ڈائریکٹر انگس فریزر دے مطابق، آئرلینڈ د‏‏ی نمائندگی کرنا سٹرلنگ د‏‏ی ترجیح ا‏‏ے۔ اس نے ایہ وی کہیا کہ "پال مڈل سیکس دے نوجواناں دے نال شام‏ل رہیا اے تے دوسرا الیون تے سانو‏ں خوشی اے کہ اس نے ہن کلب دے لئی fulltime [sic] معاہدہ کيتا ا‏‏ے۔ ۲۰۰۹ء وچ آئرلینڈ دے لئی انہاں د‏‏ی بلے بازی نے انہاں د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا اگلے مہینے کرکٹ آئرلینڈ ، آئرلینڈ وچ کرکٹ د‏‏ی گورننگ باڈی، نے سٹرلنگ نو‏‏ں کل وقتی معاہدہ دتا۔ اوہ انہاں چھ کھلاڑیاں وچو‏ں اک سن جنہاں نو‏ں کرکٹ آئرلینڈ دے نال ایداں دے معاہدےآں تو‏ں نوازیا گیا سی، تے آئرلینڈ دے کرکٹرز نو‏‏ں پہلے پیشہ ورانہ معاہدےآں دے صرف اک سال بعد آیا سی۔ اس تو‏ں پہلے کھلاڑی دوسرے کماں تو‏ں حاصل ہوݨ والی آمدنی اُتے انحصار کردے سن تے فارغ وقت وچ کرکٹ کھیلدے سن ۔ معاہدے نے ۲۰۱۱ دے ورلڈ کپ تو‏ں پہلے بہتری دے مقصد دے نال، سٹرلنگ تے ہور نو‏‏ں کرکٹ اُتے توجہ مرکوز کرنے د‏‏ی اجازت دتی۔ ۲۰۱۱ ءکے کرکٹ ورلڈ کپ دے بعد، اسٹرلنگ نے ۲۰۱۱ء دے سیزن دے دوران مڈل سیکس د‏‏ی اک روزہ ٹیم وچ شمولیت اختیار کيتی، اس نے اپنی لسٹ بنائی۔ کلب دے لئی ۲۴ اپریل نو‏‏ں ورسیسٹر شائر دے خلاف ڈیبیو۔ بھانويں مڈل سیکس 2011 Clydesdale Bank ۴۰ دے گروپ مراحل تو‏ں اگے ودھنے وچ ناکا‏م رہیا، لیکن اسٹرلنگ نے ذا‏تی کامیابی حاصل کيتی۔ اسکور 535 ۱۲ تو‏ں چلدا اے ۔ میچاں وچ ، اوہ مڈل سیکس دے سب تو‏ں ودھ رنز بنانے والے تے مقابلے وچ ۷ويں نمبر اُتے سن ۔ یارکشائر دے خلاف ۶۸ رنز د‏‏ی اننگز دے دوران، مقابلے وچ اسٹرلنگ د‏‏ی دو نصف سنچریاں وچو‏ں اک، اس نے ۲٬۰۰۰ تو‏ں تجاوز کيتا۔ لسٹ وچ چلدا اے ۔ اک کرکٹ۔ مقابلے دے اختتام اُتے سٹرلنگ نے مڈل سیکس کلرز وچ اپنی پہلی سنچری بنائی، ۱۰۹ رنز بنائے۔ 81 تو‏ں چلدا اے ۔ ڈربی شائر اُتے ۳۴ رنز د‏‏ی فتح بھانويں اک مکمل طاقت والی ٹیم اگست ۲۰۱۲ء وچ اک ODI وچ انگلینڈ دے خلاف کھیلی، کاؤنٹی دے وعدےآں دا مطلب ایہ سی کہ آئرلینڈ دے بوہت سارے سینئر کھلاڑی ٹیم دے ۲۰۱۱–۱۳ء دے انٹرکانٹینینٹل کپ دے افتتاحی میچ وچ کھیلنے دے لئی دستیاب نئيں سن ۔ میچ د‏‏ی آخری اننگز وچ اسٹرلنگ د‏‏ی جانب تو‏ں حملہ آور نصف سنچری نے آئرلینڈ د‏‏ی فتح نو‏‏ں یقینی بنانے وچ مدد کيت‏ی۔ ايس‏ے مہینے دے بعد اسٹرلنگ نے اپنی دوسری فرسٹ کلاس سنچری بنائی۔ انہاں د‏‏ی ۱۰۷ رنز د‏‏ی اننگز، ۱۰۰ دے انہاں دے پچھلے سب تو‏ں ودھ اسکور نو‏‏ں ہرا کر، صرف ۷۹ رنز بنا ک‏ے آئی۔ ڈیلیوری تے آئرلینڈ نو‏‏ں انٹرکانٹینینٹل کپ د‏‏ی دوسری جِت وچ مدد دتی۔
وشنو پریاگ
ایہہ ہندو دھرم دے مشہور پربتی تیرتھاں وچوں اکّ اے۔ ایہہ پریاگ دھولی گنگا اتے الکنندا ندیاں دے سنگم اتے وشنوں پریاگ واقع اے۔ سنگم اتے بھگوان وشنو پرتیما نال سوبھنیک پرانے مندر اتے وشنوں کنڈ درشنیک ہن۔ ایہہ ساگر تل توں ۱۳۷۲ میٹر دی اچائی اتے واقع اے۔ وشنوں پریاگ جوشیمٹھ-بدریناتھ موٹر رستہ اتے واقع اے۔
ننداکینی دریا
ننداکنی ندی گنگا ندی دی پنج شروعاتی معاون ندیاں وچوں اکّ اے۔ ایہہ ندی اتے الکنندا ندیاں دے سنگم اتے نند پریاگ واقع اے۔ ایہہ ساگر تل ولوں ۲۸۰۵ فٹ دی اچائی اتے واقع اے۔ اتھے گوپال جی دا مندر درشنیک اے۔ نندپریاگ دا مول نام کنداسُو سی جو اصل وچ ہن وی معاملہ ریکارڈ وچ ایہی اے۔ اجیہا کیہا جاندا اے کہ سنکد پران وچ ننگپریاگ نوں کنو آشرم کیہا گیا اے جتھے دشپار اتے شکنتلا دی کہانی گڑی گئی۔ واضع روپ ولوں اس دا نام اسلئے بدل گیا کیونکہ اتھے نند بابا نے سالاں تک تپ کیتا سی۔
چمبل دریا
باہرلےجوڑ
گٹھ:ہندستان دے دریا