cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سلجوق تے اتابکان
خیام
حکیم ابوالفتح غیاث الدین عمر بن ابراہیم نیشاابوری، جسنو‏ں خیام یا خیامی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، ۵ويں-۶ويں صدی وچ ایران دے ریاضی داناں، ڈاکٹراں، باباواں تے شاعراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ انہاں دا آبائی شہر نیشابور ا‏‏ے۔ انہاں تو‏ں وکھ وکھ لکھتاں رہ گئیاں نيں لیکن انہاں د‏‏ی شہرت انہاں د‏‏ی قرائن د‏‏ی وجہ تو‏ں اے جنہاں وچو‏ں بعض دا شمار اک سو ۷۸ قطبین وچ ہُندا اے تے بعض نے انہاں د‏‏ی طرف اک ہزار تو‏ں ودھ قرأتاں منسوب کیتیاں نيں۔ کوارٹیٹ شاعری د‏‏ی سب تو‏ں مشکل شکل اے، کیونجے ایہ مختصر اے تے اس دیاں شرطاں تے پابندیاں نيں۔ پہلے تن بند چھوٹے تے وڈے نيں تے چوتھا بند منطق وچ نتیجہ ا‏‏ے۔ شاعر وچ اِنّی طاقت ہونی چاہیے کہ اوہ اپنے طویل معنی نو‏‏ں اس شکل وچ شام‏ل کر سک‏‏ے۔ خیام د‏‏ی تقریر بالآخر فصیح و بلیغ ہُندی اے تے ذہن وچ واضح رہندی اے تے بورنگ تو‏ں دور ہُندی ا‏‏ے۔ خیام اپنی تقریر نو‏‏ں سنوارنے د‏‏ی کوشش نئيں کردا تے نہ ہی شاعرانہ ترتیب دا استعمال کردا اے تے نہ ہی اوہ شاعرانہ تخیلات د‏‏ی تلاش وچ ا‏‏ے۔ خیام د‏‏ی گفتگو د‏‏ی اک خصوصیت لطیف ذائقہ تے شدید جذبات ا‏‏ے۔ ایہ خاص طور اُتے اک ایسا اثر اے جو عام طور اُتے پیاراں تے لوکاں د‏‏ی موت دا اظہار کردا ا‏‏ے۔ اس دا مزاج، سنجیدگی تے سنجیدگی ہن کوئی رکاوٹ نئيں ا‏‏ے۔ جے اسيں درست ہونا چاہن تاں انہاں د‏‏ی تقریر دا مرکز تن نکات تو‏ں ودھ نئيں اے: موت د‏‏ی یاددہانی، زندگی د‏‏ی عدم استحکا‏م اُتے افسوس، تے زمانے د‏‏ی بے اعتباری۔ خیام د‏‏ی وفات ۵۰۹ یا ۵۱۷ یا ۱۲ محرم ۵۲۶ ہجری وچ ہوئی۔ لکھیا اے بظاہر، حالیہ تریخ ودھ درست ا‏‏ے۔ اوہ تجویز کردے نيں کہ کیونجے ۴۳۹ھ وچ ۔ اوہ پیدا ہوئے تے وفات دے وقت انہاں د‏‏ی عمر تریاسی سال سی یقیناً ایہ امکانات اس د‏ی زندگی تو‏ں متعلق بوہت سارے شکوک و شبہات نو‏‏ں ختم کر دیندے نيں۔ انہاں دے quatrains وچو‏ں اک: یقیناً ایہ امکانات اس د‏ی زندگی تو‏ں متعلق بوہت سارے شکوک و شبہات نو‏‏ں ختم کر دیندے نيں۔ انہاں دے quatrains وچو‏ں اک: یقیناً ایہ امکانات اس د‏ی زندگی تو‏ں متعلق بوہت سارے شکوک و شبہات نو‏‏ں ختم کر دیندے نيں۔ انہاں دے quatrains وچو‏ں اک:
بادل آک‏ے فیر رویا ہری گھاہ پر، زعفران د‏‏ی ہو‏ا دے بغیر جینا نئيں چاہیے۔
انوری
کیا کراں، آسمان اُتے کھیلدا ہوݨ، کيتا کراں، دنیا تو‏ں الجھ کر؟
خاقانی
اے دلِ عبرت، سکھا جو تاں نے دیکھیا ا‏‏ے۔
نظامی
۵: اسکندر نامہ: اس کتاب دے دو حصے نيں:
امیر معاذ
صنم اسيں دور دور تک آئے نيں، درد تے لوڑ لے ک‏ے تیرے سر اُتے آئے نيں۔
ہم پانی تے گیت خریدݨ آئے نيں مالا تے دعاواں ویچݨ نئيں۔
۹ : تبریزی قطران: ابو منصور تبریزی قطران سلجوقی دور دے مشہور شاعراں وچو‏ں نيں۔ اوہ پہلے شخص نيں جنہاں نے آذربائیجان وچ دری شاعری کيتی۔ قطران اک طاقتور تے خوش گفتار شاعر اے، ابو نصر د‏‏ی تعریف وچ لکھے گئے اس دے کچھ اشعار نصر بن احمد سامانی د‏‏ی تعریف وچ روداکی دے اشعار دے نال ملے ہوئے نيں جنہاں نو‏ں ابو نصر دا لقب دتا جاندا سی۔ تران ۴۶۵ھ دے بعد۔ انتقال ہو گیا اے اس نے ۴۳۴ ہجری وچ آنے والے تبریز دے زلزلے دے بارے وچ اک غزل لکھی جو انہاں د‏‏ی مشہور نظماں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس شعر دے چند اشعار:
اولیور لنٹن
اولیور بروس لنٹن جامعہ کیمبرج وچ سیاسی معاشیات تے معاشیاندی شماریات دے پروفیسر تے ٹرینیٹی کالج دے رکن ني‏‏‏‏ں۔ اوہ برٹش اکیڈمی دے رکن ، مجلس معاشیاتی شماری دے رکن ، تے ریاضی دے اعدادوشمار دے ادارے دے رکن ني‏‏‏‏ں۔
بنگال دا قحط 1943
زمین اُتے قبضہ
اس طرح دے استحصال نے ، مسلم وراثت دے طریقےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں تے بڑھادتا جس نے زمین نو‏‏ں متعدد بہن بھائیاں وچ ونڈ دتا ، [59 land ] اراضی د‏‏ی ملکیت وچ عدم مساوات نو‏‏ں ودھیا دتا۔ [. 60] اس وقت ، لکھاں بنگالی زرعی ماہرین دے پاس بوہت گھٹ زمین سی یا نني‏‏‏‏ں۔ [I] مطلق شرائط وچ ، 1943 دے بنگال قحط دے دوران غربت تے موت د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ خوبی دا شکار معاشرتی گروہ بے زمین زرعی مزدور سی۔ [61]
برما اُتے جاپانی حملہ
اپریل 1942 تک ، جاپانی جنگی جہاز تے طیارے خلیج بنگال وچ تقریبا 100،000 ٹن تجارتی جہازاں دے جہاز نو‏‏ں غرق کرچکے سن ۔ [83] دے مطابق جنرل آرچیبالڈ ویول دے کمانڈر انہاں چیف بھارت وچ فوج کی، دونے جنگ آفس لندن وچ تے برطانوی دے کمانڈر مشرقی بیڑے دا اعتراف بیڑے اُتے جاپانی بحریہ دے حملےآں نو‏‏ں شدید اپوزیشن ماؤنٹ کرنے دے لئی شکتہین سی کہ سری لنکا ، جنوبی یا مشرقی ہندوستان ، یا خلیج بنگال وچ شپنگ پر۔ [] 83] کئی دہائیاں تو‏ں ، ہندوستان وچ قحط نو‏‏ں روکنے دے لئی راج د‏‏ی کامیاب کوششاں وچ ریل د‏‏ی آوا جائی لازمی رہی۔ [] 84]پر ، جاپانی چھاپےآں نے ریلوے اُتے ہور دباؤ ڈالیا ، جس نے برہما پترا ، ملیریا د‏‏ی وبا تے سیلاب تے ریل مواصلات نو‏‏ں نشانہ بنانے والے ہندوستان چھڈو تحریک وچ وی سیلاب نو‏‏ں برداشت کيتا ۔ [. 85] پورے سامان د‏‏ی آوا جائی وچ ریلوے د‏‏ی فوجی ذمہ داریاں وچ اضافہ تے 1942 وچ مشرقی بنگال دے علاقےآں وچ ممکنہ جاپانی حملے نو‏‏ں روکنے دے لئی پٹریاں نو‏‏ں ختم کرنے تو‏ں سمجھوتہ کيتا گیا۔ [] 86]
1942–45: فوجی استعداد ، افراط زر ، تے نقل مکانی
سروس دے وردی وچ چھ سیاہ فام امریکی فوجیاں د‏‏ی اک لائن (غیر جنگی) کسی مندر دے دروازے اُتے ریلنگ دے کنارے بیٹھے یا کھڑے ني‏‏‏‏ں۔ سب مندر وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے اپنے جوندے اتار رہے ني‏‏‏‏ں۔ جولائ‏ی 1943 وچ کلکتہ جین ٹیمپل وچ امریکی فوجی ۔ کلکتہ اتحادی فوج دے سیکڑاں ہزاراں فوجیاں دا گڑھ سی۔
اک بہت وڈے میدان وچ کھڑے گیارہ جنگ عظیم دوم دے لڑاکا طیارےآں دا سائیڈ ویو۔ خاکی وردی وچ سوار ، شارٹس پہن کر ، اُتے چڑھدے یا انہاں سب دے اندر بیٹھ جاندے نيں جس د‏‏ی مرمت کردے ني‏‏‏‏ں۔
ہاکر سمندری طوفان مارک IIBs تے نمبر 67 اسکواڈرن آر اے ایف دے IICs چٹاگانگ وچ کھڑے نيں ۔ ایئر فیلڈز د‏‏ی تعمیر تو‏ں شہری آبادی بے گھر تے مہنگائی وچ اضافہ ہويا۔ کریڈٹ فنانسنگ دا طریقہ کار برطانیہ دے جنگ دے وقت د‏‏ی ضروریات دے مطابق سی۔ برطانیہ دفاعی اخراجات د‏‏ی قیمت اس رقم تو‏ں زیادہ ادا کرنے اُتے اتفاق کردا اے جو بھارت نے امن دے وقت ادا کيتا سی (مہنگائی دے لئی ایڈجسٹ)۔ اُتے ، انہاں د‏‏ی خریداری مکمل طور اُتے بینک آف انگلینڈ وچ جمع ہونے والے کریڈٹ اُتے کيتی گئی سی تے جنگ دے بعد تک قابل واپسی نني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے دے نال ہی ، بینک آف انڈیا نو‏‏ں انہاں کریڈٹ نو‏‏ں اثاثےآں دے طور اُتے سمجھنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی جس دے خلاف اوہ کل ہوئے قرضےآں تو‏ں ڈھائی گنیازیادہ کرنسی پرنٹ کرسکدی ا‏‏ے۔ اس دے بعد ہندوستان دے منی پرنٹنگ دے پریساں نے اوور ٹائم چلنا شروع کيتا ، تے اس کرنسی د‏‏ی طباعت د‏‏ی جس نے انہاں تمام اخراجات د‏‏ی ادائیگی کيتی۔ برائے ناں رقم د‏‏ی فراہمی وچ زبردست اضافے تے اس دے نال نال کھپت سامان د‏‏ی قلت نے مالیا‏تی افراط زر نو‏‏ں حوصلہ دتا ، 1944–45 وچ عروج نو‏‏ں پہنچیا۔ [107]کلکتہ (خاص طور اُتے ، اسلحہ سازی د‏‏ی صنعتاں) دے ذریعہ آمدنی وچ اضافے تے قوت خرید غیر متناسب صنعتاں دے ہتھو‏ں وچ آگئی۔ [108]
وسط 1942: ترجیحی تقسیم
برما دے نقصان نے کلکتہ د‏‏ی اس تزویراندی اہمیت نو‏‏ں تقویت بخشی کہ بھاری صنعت دا مرکز تے پورے ایشین تھیٹر دے لئی اسلحہ سازی تے ٹیکسٹائل دا اک اہ‏م سپلائر۔ [१. 139] جنگ دے دوران متحرک ہونے د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی ، ہندوستانی حکومت نے جنگ کيت‏ی کوششاں د‏‏ی نسبتا importance اہمیت دے مطابق ، آبادی نو‏‏ں "ترجیحی" تے "غیر ترجیحی" کلاساں دے معاشرتی گروہاں وچ درجہ بندی کيتا۔ [140] "ترجیحی" کلاساں دے ممبر وڈے پیمانے اُتے بھدرلوکس اُتے مشتمل سن ، جو اعلیٰ طبقے یا بورژوا متوسط ​​طبقے دے سن، سماجی طور اُتے موبائل ، تعلیم یافتہ ، شہری تے مغربی اقدار تے جدید کاری تو‏ں ہمدرد۔ انہاں دے مفادات دا تحفظ نجی تے عوامی امداد دونے کوششاں د‏‏ی اک وڈی تشویش سی۔ [141] اس نے پینڈو غریباں نو‏‏ں سرکاری ایجنسیاں ، جنگ تو‏ں وابستہ صنعتاں ، تے کچھ معاملات وچ ایتھ‏ے تک کہ سیاسی طور اُتے اچھی طرح تو‏ں منسلک درمیانے طبقے دے زرعی ماہرین دے کارکناں دے نال کم فراہمی دے بنیادی مقابلہ دے لئی مقابلہ کيتا۔ [142]
شہری بدامنی
خفیہ سائفر ٹیلیگرام سی۔ انڈیا تو‏ں برطانیہ دے وار آفس تک ، اگست 17 اگست 1942 وچ ، ہندوستان چھڈو قرارداد ، 9 اگست 1942 دے بعد ہونے والی شہری بدامنی نو‏‏ں بیان کردے ہوئے اس جنگ نے گریٹر کلکتہ وچ پینڈو زرعی ماہرین تے کاروباری تے صنعتی رہنماواں وچ ناراضگی تے راج دے خوف نو‏‏ں ودھایا۔ [152] برما دے خاتمے دے بعد اتحادیاں د‏‏ی غیر منحرف فوجی صورتحال د‏‏ی وجہ تو‏ں امریکا تے چین برطانیہ اُتے زور دتا کہ اوہ اک منتخب ہندوستانی ادارہ نو‏‏ں پرامن اقتدار د‏‏ی پرامن منتقلی دے ذریعے جنگ وچ ہندوستان دے مکمل تعاون د‏‏ی لسٹ وچ شامل ہوئے۔ اس مقصد د‏‏ی برطانیہ وچ لیبر پارٹی نے وی حمایت د‏‏ی سی۔ ونسٹن چرچل ، برطانوی وزیر اعظم ، دے ذریعے نويں دباؤ دے جواب وچ کرپس مشن اے، اس پورے فوجی حمایت دے بدلے وچ بھارت دے لئی اک خود مختار سیاسی حیثیت د‏‏ی جنگ دے بعد امکان broaching، لیکن مذاکرات اپریل 1942 دے اوائل وچ منہدم.[153]
"ہندوستان چھڈو" تحریک دے دوران ہونے والے تشدد د‏‏ی بین الاقوامی سطح اُتے مذمت کيتی گئی ، تے اس نے ہندوستان دے خلاف برطانوی رائے دے کچھ شعبےآں نو‏‏ں سخت کردتا۔ [160] مورخ کرسٹوفر بیلی تے ٹم ہارپر دا خیال اے کہ اس نے ایداں دے وقت وچ قحط امداد فراہ‏م کرنے دے لئی برطانوی جنگ کيت‏ی کابینہ د‏‏ی رضامندی نو‏‏ں کم کردتا جدو‏ں جنگ کيت‏ی کوششاں دے لئی سامان د‏‏ی وی ضرورت سی۔ [161] متعدد طریقےآں تو‏ں اوہ سیاسی تے معاشرتی عدم استحکا‏م تے عدم اعتماد جو بغاوت تے شہری بد امنی دے اثرات تے بعد دے اثرات سن ، نے حکومت ہند اُتے سیاسی ، منطقی تے بنیادی ڈھانچاں د‏‏ی رکاوٹاں پیدا کيتیاں جنہاں نے بعد وچ قحط تو‏ں متاثرہ پریشانیاں دا باعث بنیا۔ [162]
1942–43: کمی تے کیور اوور
متعدد عصری ماہرین اس تو‏ں کدرے زیادہ وڈے فقدان دے ثبوت پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ [210] کمیشن دے رکن والیس ایکروئڈ نے 1974 وچ استدلال کيتا کہ 1942 دے موسم سرما د‏‏ی فصل وچ 25 فیصد کمی واقع ہوئی اے ، [211] جدو‏ں کہ اگست 1942 تو‏ں اپریل 1943 تک حکومت بنگال دے ذمہ دار ایل جی پننیل نے اشیائے خوردونوش دا انتظام کيتا سی۔ ، طوفان تو‏ں کدرے زیادہ نقصان د‏‏ی بیماری دے نال ، فصلاں دے نقصان دا تخمینہ 20٪۔ دوسرے سرکاری ذرائع نے نجی طور اُتے اعتراف کيتا کہ ایہ کمی 20 لکھ ٹن ا‏‏ے۔ [212] ماہر معاشیات جارج بلن دا مؤقف اے کہ اکتوبر دے طوفان تے سیلاب تے برما تو‏ں درآمدات دے نقصان دے نال ہی ، 1942 وچ بنگال د‏‏ی چاول د‏‏ی فصل وچ اک تہائی کمی واقع ہوئی سی۔ [213]
قحط ، بیماری تے اموات د‏‏ی تعداد
اک اندازے دے مطابق 60.3 ملین آبادی وچو‏ں 2.1–3 ملین [A] بنگالی ہلاک ہوگئے۔ اُتے ، معاصر اموات دے اعدادوشمار کچھ حد تک کم ریکارڈ کیتے گئے سن ، خاص طور اُتے پینڈو علاقےآں وچ ، جتھ‏ے عام اوقات وچ وی ڈیٹا اکٹھا کرنا تے رپورٹنگ کرنا ابتدائی سی۔ اس طرح ، مرنے یا ہجرت کرنے والےآں وچو‏ں بوہت سارے افراد نو‏‏ں اطلاع نئيں ملی۔ [२२]] قحط د‏‏ی دو لہراں وچ ترقی دے نال ہی موت د‏‏ی بنیادی وجوہات وی بدلی گئياں۔ [230]
قحط تو‏ں قحط تے قحط سالی دے دوران خاص وجہ تو‏ں اموات د‏‏ی شرح؛ قحط دے دوران موت د‏‏ی مختلف وجوہات د‏‏ی نسبتا اہمیت: بنگال [261] مجموعی طور اُتے ، اس جدول وچ پورے قحط دے دوران ملیریا اُتے غلبہ پانے د‏‏ی وجہ ظاہر کیت‏‏ی گئی اے ، جس وچ 1943 وچ ہونے والی زیادہ تو‏ں زیادہ اموات وچو‏ں تقریبا٪ 43٪ [S] نيں تے 1943 وچ ہیضہ قحط تو‏ں ہونے والی اموات دا اک وڈا ذریعہ سی۔ (24٪) لیکن اگلے سال اک نہ ہونے دے برابر فیصد (1٪) اُتے گرا۔ چیچک د‏‏ی اموات تقریبا آئینے د‏‏ی شبیہہ سن: انھاں نے 1943 (1٪) وچ اضافی اموات دا تھوڑا سا حصہ بنایا سی لیکن 1944 (24٪) وچ کود پئے۔ آخر کار ، 1943 وچ "دوسرے تمام" اسباب تو‏ں اموات د‏‏ی شرح وچ تیزی تو‏ں اچھل کود یقینی طور اُتے خالص فاقہ کشی تو‏ں ہونے والی اموات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی اے ، جو 1944 وچ نہ ہونے دے برابر سن ۔ [262]
اگرچہ ملیریا تو‏ں ہونے والی اموات د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ اموات دسمبر 1943 وچ عروج اُتے سن ، لیکن اگلے سال اس د‏ی شرح زیادہ رہی۔ [263] کوئین د‏‏ی قلیل رسد (ملیریا د‏‏ی سب تو‏ں عام دوا) بہت کثرت تو‏ں بلیک مارکیٹ وچ موڑ دتی جاندی سی ۔ [264] جدید اینٹی ملیرائی دواواں جداں میپاکرین (اتابرین) صرف تے صرف فوجی تے "ترجیحی طبقاں" وچ تقسیم کيتیاں گئیاں۔ ڈی ڈی ٹی (فیر نسبتا new نواں تے "معجزانہ" سمجھیا جاندا اے ) تے پائیرتھرم صرف فوجی تنصیبات دے آس پاس ہی اسپرے کيتا جاندا سی۔ پیرس گرین نو‏‏ں کچھ دوسرے علاقےآں وچ کیڑے مار دوا دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ [265]ملیریا انسداد اقدامات د‏‏ی اس غیر مساوی تقسیم تو‏ں آبادی دے مراکز وچ ملیریا تو‏ں ہونے والی اموات دے کم واقعات د‏‏ی وضاحت ہوسکدی اے ، جتھ‏ے موت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ "دوسرے تمام" سن (شاید تارکین وطن بھکھ تو‏ں مر رہے نيں)۔ [262]
سوشل خلل
قحط تو‏ں فورا. پہلے تو‏ں منظم تے بعض اوقات متشدد شہری بدامنی دے باوجود ، [او] جدو‏ں قحط پيا تاں منظم منظم ہنگامہ آرائی نئيں ہوئی۔ [272] اُتے ، اس بحران نے صحت د‏‏ی دیکھ بھال تے اہ‏م سامان د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں مغلوب کردتا: خوراک د‏‏ی امداد تے طبی بحالی د‏‏ی سہولت دیر تو‏ں فراہ‏م کيتی گئی ، جدو‏ں کہ صوبے بھر وچ طبی سہولیات اس کم دے لئی بالکل ناکافی سن۔ [२33] پینڈو سرپرستی دا اک دیرینہ نظام ، جس وچ کساناں نے بحران دے وقت وڈے زمینداراں اُتے روزی د‏‏ی فراہمی دے لئی انحصار کيتا ، جدو‏ں سرپرستاں نے اپنے وسائل ختم کردتے تے کساناں نو‏‏ں ترک کردتا۔ [274]
شوہراں نے بیویاں تے بیویاں نو‏‏ں چھڈ دتا عمر رسیدہ انحصار دیہاتاں وچ پِچھے رہ گئے سن ۔ بچےآں تے چھوٹے بچےآں نو‏‏ں کدی کدی چھڈ دتا جاندا سی۔ کلکتہ وچ 1943 دے نصف نصف دے دوران کیتے گئے اک سروے دے مطابق ، تقریبا نصف لاچار آبادی وچ اس خاندان دا کچھ حصہ ٹُٹ گیا سی جو شہر تک پہنچیا سی۔ [279]
امدادی سرگرمیاں
اکتوبر 1942 تو‏ں میدنا پور دے آس پاس دے طوفان تو‏ں متاثرہ علاقےآں دے لئی انسانیت سوز امداد د‏‏ی نسبتا but لیکن ناکافی فراہمی دے علاوہ ، [313] بنگال د‏‏ی صوبائی حکومت تے حکومت دونے دا ردعمل سست سی۔ [4 314] 1943 دے ابتدائی مہینےآں وچ نجی رفاہی تنظیماں [315 ] تو‏ں اک "غیر معمولی" حالے تک "قابل رحم طور اُتے ناکافی" امداد د‏‏ی فراہمی شروع کيتی گئی تے وقت دے نال نال بنیادی طور اُتے کلکتہ وچ وی ودھ گیا لیکن پینڈو علاقےآں وچ اک محدود حد تک. [6 316] اپریل وچ ، حکومت تو‏ں زیادہ امدادی دور دراز دے علاقےآں وچ بہنا شروع ہويا ، لیکن انہاں کوششاں نو‏‏ں دائرہ کار وچ محدود کردتا گیا تے وڈے پیمانے اُتے غلط راستہ دکھایا گیا ، [188]نسبتا دولت مند زمینداراں تے شہری درمیانے طبقے (اور عام طور اُتے ہندو) بھدرولکس نو‏‏ں زیادہ تر نقد تے اناج د‏‏ی فراہمی جاری اے ۔ [7 317] امداد دے اس ابتدائی دور وچ امداد د‏‏ی تن قسماں شامل نيں:  زرعی قرضے (دھان دے بیج ، ہل چلانے والے مویشیاں ، تے دیکھ بھال دے اخراجات د‏‏ی خریداری دے لئی نقد رقم) ، [319 319]] اناج نو‏‏ں بلا معاوضہ امدادی طور اُتے دتا جاندا اے ، تے "جانچ دے کم" اس نے سخت کم دے بدلے وچ کھانے تے شاید تھوڑی رقم د‏‏ی پیش کش کيتی۔ "امتحان" پہلو اس لئی پیدا ہويا کیونجے اک مفروضہ ایہ سی کہ جے نسبتا  وڈی تعداد وچ لوکاں نے پیش کش قبول کيتی تاں اس تو‏ں ایہ اشارہ ملدا اے کہ قحط د‏‏ی صورتحال ہن وی موجود ا‏‏ے۔ [320] زرعی قرضےآں نے پینڈو غریباں د‏‏ی بہت وڈی تعداد نو‏‏ں کوئی مدد کيت‏ی پیش کش نئيں کيت‏‏ی جنہاں دے پاس بوہت گھٹ یا نہ ہی زمین سی۔ [321] اناج د‏‏ی امداد نو‏‏ں سستی اناج د‏‏ی دکاناں تے کھلی منڈی دے درمیان تقسیم کيتا گیا سی ، تے اس تو‏ں زیادہ مارکیٹاں وچ جانا سی۔ منڈیاں وچ اناج د‏‏ی فراہمی دا مقصد اناج د‏‏ی قیمتاں کم کرنا سی ،   لیکن عملی طور اُتے پینڈو غریباں نو‏‏ں تھوڑی بہت مدد ملی ، بجائے اس دے کہ اوہ زبردست مہنگے داماں اُتے دولت مند بنگالیاں دے نال براہ راست خریداری دے مقابلے وچ حصہ ڈالاں۔ [3 323] اس طرح بحران دے آغاز تو‏ں لے ک‏ے اگست 1943 تک ، نجی خیراندی ادارے بہت ہی غریباں نو‏‏ں ریلیف د‏‏ی بنیادی شکل سی۔ [324]
معاشی تے سیاسی اثرات
نوآبادیات‏ی ریاست دے "خوفناک ردعمل" جدو‏ں اس نے برما دے خاتمے دے بعد طبی تے کھانے د‏‏ی فراہمی د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں کنٹرول کيتا تاں اس دے گہرے سیاسی نتائج برآمد ہوئے۔ سنجوئے بھٹاچاریہ نے لکھیا ، "نويں دہلی تے صوبےآں وچ بیوروکریٹس دے نال نال جی ایچ کیو (ہندوستان) اُتے ایہ گل جلد ہی واضح ہوگئی ،" کہ انہاں قلیل مدتی پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والی رکاوٹ - تے سیاسی سرمایہ انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ اثرات - ضروری طور اُتے ایسی صورتحال دا باعث بنیاں گے جدو‏ں راج د‏‏ی تحلیل دا باعث بننے والی وڈی آئینی مراعات ناگزیر ہاں گی۔ [150] ايس‏ے طرح ، کشتی تو‏ں انکار د‏‏ی پالیسی د‏‏ی ملک گیر مخالفت ، جداں کہ مہاتما گاندھی دے جھنڈے ایڈیٹوریلاں نے ٹائپ کيتا ، ہندوستان د‏‏ی تحریک آزادی نو‏‏ں مضبوط بنانے وچ مدد ملی. کشتیاں دے انکار نے عوام نو‏‏ں خوف زدہ کردتا۔ نتیجہ تنازعہ اک نکتہ سی جس نے 1942 د‏‏ی "ہندوستان چھڈو" د‏‏ی تحریک نو‏‏ں تشکیل دینے تے جنگ کابینہ دے ردعمل نو‏‏ں سخت کرنے وچ مدد کيتی۔ اک ہندوستانی نیشنل کانگریس (آئی این سی) نے کشتیاں د‏‏ی تباہی تے گھراں نو‏‏ں ضبط کرنے د‏‏ی سختی تو‏ں فیصلہ کن قرار داد نو‏‏ں چرچل د‏‏ی جنگی کابینہ نے غداری سمجھیا سی ، تے بعد وچ انہاں د‏‏ی اعلیٰ قیادت د‏‏ی گرفتاری وچ اہ‏م کردار سی۔ [5 355] بھارت وچ عوامی سوچ ، ذرائع ابلاغ د‏‏ی کوریج تے خیراندی کوششاں جداں اثرات د‏‏ی شکل وچ ، نیڑے تو‏ں وابستہ نتائج اُتے مشتمل اے: قحط اک قومی ناانصافی سی ، کسی وی تکرار د‏‏ی روک سیم اک قومی لازمی امر سی ، تے انسانی المیے وچ رہ گیا اس دا اٹھنا ایداں دے ہی سی جداں جواہر لال نہرو نے کہیا سی "... ہندوستان وچ برطانوی حکمرانی دے بارے وچ حتمی فیصلہ"۔ مورخ بینجمن آر سیگل دے مطابق:
میڈیا کوریج
کسی اخبار دے صفحہ اول دا نصف حصہ۔ مقالہ "عوامی جنگ" ا‏‏ے۔ عنوان "موت د‏‏ی قطار" ا‏‏ے۔ اک افسردہ ماں دا ہتھ تو‏ں تیار کردہ خاکہ اے جو بے ہوش یا مردہ مرد بچے نو‏‏ں سیمے ہوئے ا‏‏ے۔
ہنگری بنگال: قحط سالی تو‏ں متاثرہ افراد دے مشہور مناظر د‏‏ی اک عصری اسکیچ بوک : نومبر 1943 وچ چٹنا پرساد دے ذریعہ ضلع میدنا پور دے راستے اُتے جانے اُتے ، فوری طور اُتے انگریزاں نے پابندی عائد کردتی سی تے 5000 کاپیاں ضبط کرکے انھاں تباہ کردتا گیا سی۔ [375] اک کاپی چیتاپروساد دے اہل خانہ نے چھپی سی تے ہن ایہ دہلی آرٹ گیلری دے قبضہ وچ ا‏‏ے۔ [6 376] قحط دے خاکےآں دے لئی مشہور اک ہور فنکار زین العابدین سن ۔ [377]
ہسٹوریگرافی
الزام تراشی د‏‏ی اک آخری سطر وچ کہیا گیا اے کہ وڈے صنعت کاراں نے قیاس آرائیاں ، جنگی منافع خوراں ، ذخیرہ اندوزی تے بدعنوانی دے ذریعہ قحط د‏‏ی قلت پیدا کردتی سی یا کم تو‏ں کم نمایاں کيتا سی - "بےایمان ، بے دلیل اناج دے تاجر جھوٹی افواہاں د‏‏ی بنیاد اُتے قیمتاں ودھیا رہے نيں"۔ [2२२] اس مفروضے اُتے عمل کردے ہوئے کہ بنگال وچ قحط نے ڈیڑھ لکھ افراد د‏‏یاں جاناں لیاں سن ، فایمن انہاں نوںائری کمیشن نے اک "درخشندہ حساب کتاب" کيتا سی کہ "تقریبا a اک ہزار روپیہ [4£ in in وچ £؛؛ 90 90£،444 [42२3] یا 2 १،२78 [[4२4] 2019 وچ ہر موت اُتے منافع کمایا گیا "۔ [5 425] جداں ہی قحط انہاں نوںائری کمیشن نے کہیا ، "برادری دا اک بہت وڈا حصہ کافی مقدار وچ رہندا سی جدو‏ں کہ دوسرےآں نے فاقہ کشی ...[426]
فوٹ نوٹس
کارماک Ó گرڈا (2007): "[ای] بنگال وچ شرح اموات 0.8 ملین تو‏ں لے ک‏ے 3.8 ملین تک اے today اج علمی اتفاق رائے تقریبا 2.1 ملین اے (ہال-میتھیوز 2005؛ سین 1981؛ مہارارتنا 1996)۔" [4]
داردی بولیاں
داردی بولیاں انڈو آریا بولیاں دی اک ذیلی شاخ اے جیہدی سبھ توں پرمکھ بولی کشمیری اے۔ داردی بولیاں شمالی پاکستان وچ بولیاں جاندیاں نیں ۔ داردی بولیاں وچ کشمیری دا اہم مقام اے کیونکہ ایہدا اپݨا پرچلت ادب اے ۔ پاکستان دے ضلع چترال دی کھوار بولی، گلگت دی شینا بولی مشہور داردی بولیاں نیں
داردی بولی دیاں خاصیئتاں
داردی بولیاں دیاں کچھ خاص چیزاں ہن جنہاں کرکے سارے ہند-آرئن بولی پروار وچ اسدی پچھان بندی اے، جویں کہ مہانپران وئنجناں دا اچارن الپپران وئنجنانں دی طرحاں ہندا اے (اداہرن روپ وچ: بھ نوں ب دی طرحاں اچاریا جاندا اے۔)
ر شبد انش دا ستھان وٹاندرا
داردی بولیاں وچ اکثر شبد انشاں دی تھاں وچ بدلاء آ جاندا اے، جس وچ اکو شبد ر اکھر دے آسے پاسے کوئی سور اپنی تھاں وچ پھیر بدل کر لیندا اے۔ ایہہ داردی بولیاں وچ پرانے دور توں ہندا آ رہا اے اتے گندھار کھیتر وچ (جتھے داردی بولیاں بولیاں جاندیاں ہن) بادشاہ اشوک دے زمانے دیاں شلاواں وچ وی ایہہ دیکھیا جا سکدا اے، جو 261 ای۔پو۔ توں 232 ای۔پو۔ وچ کھڑیاں ہوئیاں سن۔ بادشاہ اشوک دی اک اپادھی پریدرشی سی، پر ایہناں شلاواں اتے اکثر پریدرشی دیکھن نوں ملدا اے کیونکہ شبدئنش دے تھاں بدلاو نال مورت دی تھاں مورت ہو گیا۔ اویں ہی انھانں شلاواں تے دھرم دی تھاں دھرم ملدا اے۔ جدید دور وچ سنسکرت دے دیرگھ شبد دی جھلک کلش بولیاں دے دریگ شبد وچ ملدی ہیے۔ پالولا بولی وچ سنسکرت دا دربل(کمزور) بدلکے دربل بن جاندا اے اتے سنسکرت دا بھرج(اک پہاڑی کھیتر وچ اگھن والا درخت) بدلکے برہج بن جاندا اے۔ سنسکرت دا دردر کشمیری دا درولد بن جاندا اے اتے کرم کشمیری وچ کرم بن جاندا اے۔ داردی بولیاں دی ایہہ پرورتی پنجابی اتے پہاڑی بولیاں وچ وی کچھ حد تک دیکھی جا سکدی اے۔
حوالے
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:بھارت دیاں بولیاں گٹھ:ہند ایرانی بولیاں گٹھ:ہند آریا‌ئی بولیاں گٹھ:ہند یورپی بولیاں گٹھ:داردی بولیاں
برٹش اکیڈمی فلم اعزازات
باہرلے جوڑ
گٹھ:بافٹا ایوارڈ گٹھ:برطانوی فلم اعزازات گٹھ:مملکت متحدہ وچ سالانہ تقریبات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:برطانیہ
انیلہ قیوم آغا
انیلہ قیوم آغا (پیدائش 1965 ، لاہور ، پاکستان ) اک پاکستانی نژاد امریک‏‏ی مختلف نظام و ضوابط د‏‏ی فنکار ہا‏‏ے۔ انیلہ نے ڈرائنگ ، پینٹنگ تے وڈے پیمانے اُتے سماجی تے صنفی کردار ، عالمی سیاست ، ثقافتی ضرب تے ماس میڈیا اُتے کم کيتا 2014 وچ ، انیلہ دے اک آرٹ 'انٹرسیکشنز' نے آرٹ پرائز دے ناں تو‏ں بین الاقوامی آرٹ مقابلہ جِتیا۔ ، آرٹ پرائز د‏‏ی تریخ وچ پہلی بار سونیا کلارک دے نال مشترکہ طور اُتے پبلک ووٹ گرانڈ پرائز تے جیوریڈ گرانڈ پرائز دو مرتبہ جِت لیا۔
عثمانی سلطاناں دی تریخ
فتح قسطنطنیہ (بلاد روم/ استنبول)
عثمان اول درحقیقت وہ بہت ہی اعلٰی اوصاف کے حامل تھے - وہ دن کے مجاہد اور رات کے عابد کے ساتھ ساتھ انتہائی شریف النفس، سادگی پسند، مہمان نواز، فیاض اور رحم دل انسان بھی تھے۔ ان کا دور حکومت سلطنت عثمانیہ کی بنیادوں کو مضبوط کرنے کا سبب بنا۔ یہ عثمان اول کی ڈالی گئی مضبوط بنیادی ہی تھیں کہ ان کے انتقال کے بعد ایک صدی کے اندر عثمانی سلطنت مشرقی بحیرہ روم اور بلقان تک پھیل چکی تھی - عثمان اول کے بعد سلطنت کی فتوحات کا یہ عظیم سلسلہ عثمان اول کے جانشینوں نے جاری رکھا- لیکن 1402ء میں تیمور لنگ نے اناطولیہ پر حملہ کر دیا اور فتوحات کا سلسلہ کچھ وقت کے لئے تھم گیا -
سلطنت سکڑنے لگی
ہاتھوں میں تھا جو اکتوبر 1579ء میں اپنے قتل تک اس عہدے پر فائز رہے اور عثمانی سلاطین کی کمزوری کا اثر
کی جانب سے بھی مزید مراعات کا مطالبہ زور پکڑتا چلا گیا - یہاں تک کہ ملک میں خونی ہنگامے پھوٹ پڑے -
-
خلافت کا سورج غروب ہوگیا
بیرن اوپنہائمر کو مسلمانوں کی تاریخ کا جس قدر علم تھا، اگر اُسی قدر علم ترکوں کو بھی ہوتا تو سلطنتِ عثمانیہ کبھی ختم نہ ہوتی۔
منگولوں کی پے درپے یلغاروں کا   یہ سلسلہ  ارطغر  ل بن سلمان شاہ  نے ہی  روکا ،اور جب  سلجوقی سلطنت  اپنے اختتا امی دور سے گزر رہی تھی اس وقت   1281ء میں ارطغرل کی وفات کے بعد اس جاگیر کی سربراہی عثمان اول کے ہاتھ میں آئی -جنہوں نے 1299ء میں سلجوقی سلطنت سے خودمختاری کا اعلان کر کے عثمانی سلطنت کی بنیاد ڈالی۔ سلجوقی سلطنت یعنی سلاجقہ روم کی سلطنت کے خاتمے کے بعد اناطولیہ میں طوائف الملوکی پھیل گئی اور مختلف سردار اپنی اپنی خود مختیار ریاستیں بنا کر بیٹھ گئے جنہیں غازی امارات کہا جاتا تھا۔ 1300ء تک زوال کی جانب گامزن  عیسائی بازنطینی سلطنت اناطولیہ میں واقع اپنے بیشتر صوبے ان غازی امارتوں کے ہاتھوں گنوا بیٹھی۔ انہی امارتوں میں سے ایک مغربی اناطولیہ میں اسکی شہر کے علاقے میں واقع تھی جس کے سردار عثمان اول تھے۔ کہا جاتا ہے عثمان اول نے اس چھوٹی سی سلطنت کی سرحدیں بازنطینی سلطنت کی سرحدوں تک پھیلا دیں اور فتح کے بعد دار الحکومت بروصہ منتقل کر دیا۔ عثمان اول ترکوں میں انتہائی قدر کی نگاہ سے دیکھے جاتے ہیں۔ درحقیقت وہ بہت ہی اعلیٰ اوصاف کے حامل تھے۔ دن کے مجاہد اور رات کے عابد کے ساتھ ساتھ انتہائی شریف النفس، سادگی پسند، مہمان نواز، فیاض اور رحم دل انسان بھی تھے۔ ان کا دور حکومت سلطنت عثمانیہ کی بنیادوں کو مضبوط کرنے کا سبب بنا۔ یہ عثمان اول کی ڈالی گئی مضبوط بنیادی ہی تھیں کہ ان کے انتقال کے بعد ایک صدی کے اندر عثمانی سلطنت مشرقی بحیرہ روم اور بلقان تک پھیل گئی۔ سلطنت کی فتوحات کا یہ عظیم سلسلہ عثمان کے جانشینوں نے جاری رکھا لیکن 1402ء میں تیمور لنگ نے اناطولیہ پر حملہ کر دیا اور عثمانی سلطان بایزید یلدرم شکست کھانے کے بعد گرفتار ہو گیا لیکن یہ عثمانیوں کی اولوالعزمی تھی کہ انہوں نے اپنی ختم ہوتی ہوئی سلطنت کو نہ صرف بحال کیا بلکہ چند ہی عشروں میں فتح قسطنطنیہ جیسی تاریخ کی عظیم ترین فتح حاصل کی۔ اس سے عثمانیوں کا وقار دنیا بھر میں بلند ہوا۔ سلطنت عثمانیہ کی دوبارہ بحالی کا سہرا بایزید یلدرم کے بیٹے محمد اول کے سر جاتا ہے جو اپنے اعلیٰ اخلاق و اوصاف کے باعث ترکوں میں "محمد چلبی" کے نام سے جانے جاتے ہیں۔ فتح قسطنطنیہ ترکوں خصوصاً عثمانیوں کی تاریخ کا سنہرا ترین باب ہے۔ 29 مئی 1453ء میں 21 سالہ نوجوان سلطان محمد ثانی کی زیر قیادت اس لشکر نے محیر العقول کارنامے انجام دیتے ہوئے اس عظیم شہر کو فتح کیا اور اسے اپنا دار الحکومت بنایا۔ اس طرح محمد قیصر روم بن گیا اور یہ لقب اس کے ان ارادوں کو ظاہر کرتا تھا کہ عثمانی جلد روم پر بھی قبضہ کر لیں گے اور انہی مقاصد کے حصول کے لیے 1480ء میں عثمانی افواج جزیرہ نما اطالیہ پر اتریں اور اوٹرانٹو اور اپولیا کے شہروں پر قبضہ کر لیا لیکن 1481ء میں محمد فاتح کی وفات کے ساتھ ہی فتح اطالیہ کی مہم کا خاتمہ ہو گیا۔ تین براعظموں پر پھیلی اس وسیع و عریض  سلطنت  کا سب سے اہم ترین  کارنامہ اور برتری  اس کی سمندروں پر حکمرانی تھی – سمندروں پر حکمرانی کا اندازہ اس بات سے لگایا جاسکتا ہے کہ آدھی سے زیادہ دنیا  سمندری راستوں سے گزرنے پر محصولات عثمانی سلطنت کے حوالے کرتے تھے –
محمود ثانی نے 1839ء میں تنظیمات کے ذریعے ترکی میں جدید دور کی بنیاد رکھی دور تنظیمات (1839ء تا 1876ء) میں آئینی اصلاحات کا ایک سلسلہ متعارف کرایا گیا جس کے نتیجے میں ایک نسبتاً جدید فوج، بنکاری نظام کی اصلاحات نافذ ہوئیں اور جدید کارخانے قائم ہوئے۔ 1856ء میں خط ہمایوں کے ذریعے نسل و مذہب سے بالاتر ہو کر تمام عثمانی شہریوں کو برابری کا درجہ دینے کا اعلان کیا گیا۔ مسیحی اقلیتوں کو بھی خصوصی حقوق عطا کیے گئے جیسے 1863ء میں آرمینیائی دانشوروں کی مرتب کردہ 150 شقوں کے ضابطہ قانون کے تحت منظور شدہ دیوان نظام نامۂ ملت آرمینیان (Armenian National Constitution) ۔ اصلاحات کے اس دور کی سب سے اہم بات وہ دستور تھا جو قانون اساسی کہلاتا تھا جسے نوجوانان عثمان نے تحریر کیا اور 23 نومبر 1876ء کو نافذ کیا گیا۔ اس کے ذریعے تمام شہریوں کے لیے اظہار رائے کی آزادی اور قانون کی نظر میں برابری عطا کی گئیں۔ سلطنت کا پہلا آئینی دور (عثمانی ترک زبان: برنجی مشروطیت دوری) مختصر رہا لیکن اس کے نتیجے میں جو نظریہ فروغ پایا وہ مغربی جامعات میں تعلیم پانے والے نوجوانان عثمان نامی اصلاح پسند گروہ کے مطابق یہ تھا کہ ایک آئینی بادشاہت مملکت کے بڑھتے ہوئے مسائل کا خاتمہ کر سکتی ہے۔ 1876ء میں فوجی تاخت کے ذریعے سلطان عبدالعزیز (1861ء تا 1876ء) مراد پنجم کے حق میں دستبردار ہو گئے۔ مراد پنجم ذہنی معذور تھا اور چند ماہ میں ہی عہدے سے ہٹا دیا گیا۔ ان کے ممکنہ جانشین عبد الحمید ثانی (1876ء تا 1909ء) کو اس شرط پر بادشاہت سنبھالنے کی دعوت دی گئی کہ وہ آئینی بادشاہت کو تسلیم کریں گے جس پر انہوں نے 23 نومبر 1876ء کو عمل بھی کیا۔ لیکن پارلیمان صرف دو سال قائم رہی اور سلطان نے اسے معطل کر دیا اور بعد ازاں پارلیمان کو طلب کرنے کے لیے ان پر دباؤ ڈالا گیا۔ تاہم قانون اساسی کے اثرات کافی حد تک کم ہو گئے۔ اس عرصے میں سلطنت کو بیرونی جارحیت اور قبضہ گیری کے خلاف اپنے دفاع کے حوالے سے شدید خطرات کا سامنا رہا۔ 1798ء میں فرانس نے مصر پر قبضہ کر لیا۔ 1877ء کی روس ترک جنگ میں شکست کے بعد برلن کانگریس میں حمایت کے صلے میں 1878ء میں ایالت قبرص پٹے پر برطانیہ کے حوالے کرنا پڑا۔ سلطنت اپنے مسائل کو خود حل کرنے کے قابل نہ رہی اور مختلف یورپی ممالک کی مداخلت و اتحاد کے ذریعے اس کے مسائل حل ہونے پڑے مثال کے طور پر جنگ کریمیا جس میں عثمانیوں نے روس کے خلاف برطانیہ اور فرانس سے اتحاد کیا۔
تحلیل (1908ء-1922ء) استنبول کے ضلع سلطان احمد میں ایک عوامی مظاہرہ، 1908ء دوسرا آئینی دور (عثمانی ترک زبان: اکنجی مشروطیت دوری) سلطنت عثمانیہ کی حتمی تحلیل پر منتج ہوا۔ اس دور میں اتحاد و ترقی جمعیتی کی سیاست اور نوجوانان ترک (ترک زبان: جون ترکلر) کا سبب بننے والی تحریک نمایاں ترین ہیں۔ نوجوانان ترک کے انقلاب کا آغاز 3 جولائی 1908ء کو ہوا اور جلد ہی تحریک سلطنت بھر میں پھیل گئی اور نتیجتاً سلطان کو 1876ء کے آئین کی بحالی کا اعلان اور پارلیمان کو طلب کرنا پڑا۔ آئینی دور میں 1909ء کے جوابی تاخت اور واقعہ 31 مارچ کے جوابی انقلاب کے دوران میں رخنہ آیا جس کے ساتھ ہی سلطان عبد الحمید ثانی کے دور کا خاتمہ کر دیا گیا اور انہیں جلاوطن کر دیا گیا اور ان کی جگہ ان کے بھائی محمد پنجم کو تخت پر بٹھایا گیا۔ نوجوانان ترک کے انقلاب کے دوران میں سلطنت عثمانیہ کی داخلی صورتحال کا فائدہ اٹھاتے ہوئے 1908ء میں آسٹریا-ہنگری نے مقبوضہ بوسنیا و ہرزیگووینا کا باضابطہ الحاق کر دیا۔ آسٹریا-ہنگری نے 1877ء کی روس ترک جنگ اور برلن کانگریس (1878ء) کے بعد اس پر قبضہ کیا تھا۔ اطالیہ ترک جنگوں کے دوران میں سربیا، مونٹی نیگرو، یونان اور بلغاریہ پر مشتمل بلقان لیگ نے سلطنت عثمانیہ کے خلاف اعلان جنگ کر دیا جس کے نتیجے میں سلطنت عثمانیہ کو بلقان جنگ (1912ء-1913ء) کا سامنا کرنا پڑا اور اسے جزیرہ نما بلقان کے کئی علاقوں سے ہاتھ دھونا پڑے۔ لیبیا اور جزیرہ نما بلقان میں جنگیں اتحاد و ترقی جمعیتی کا پہلا بڑا امتحان تھیں۔ اطالیہ ترک جنگوں میں سلطنت کو لیبیا سے بھی ہاتھ دھونا پڑے۔ یہ پہلی جنگ تھی جس میں دنیا میں پہلی بار میدان جنگ میں ہوائی جہازوں کا استعمال بھی کیا گیا۔ 19 ویں صدی کے آخر میں قائم ہونے والی بلقان ریاستیں نسلی و قومی بنیادوں پر البانیہ، مقدونیہ اور تھریس (تراقیا) کے عثمانی صوبوں سے بھی اضافی علاقوں کے حصول کی خواہشمند تھیں۔ ابتدائی طور پر مارچ 1912ء میں سربیا اور بلغاریہ اور مئی 1912ء میں یونان اور بلغاریہ کے درمیان معاہدے طے پائے جس میں روس نے ثالث کا کردار ادا کیا۔ سرب-بلغاری معاہدے میں مقدونیہ کی تقسیم کا مطالبہ کیا گیا تھا جو پہلی بلقان جنگ کا سب سے اہم سبب بنا۔ دوسری بلقان جنگ کے آغاز کا اہم سبب سابق بلقان اتحادیوں میں نئے حاصل کردہ علاقوں کی تقسیم پر پیدا ہونے والے تنازعات تھے جس سے سلطنت عثمانیہ نے بھرپور فائدہ اٹھایا اور تھریس میں کئی علاقے دوبارہ فتح کر لیے۔ بلقان جنگ کے سیاسی نتائج 1913ء کے تاخت اور تین پاشاؤں کی حکومت کا سبب بنے۔ جنگ عظیم اول
تشبیہ
تشبیہ کے ارکان
مثلن
دوجی قِسم
مشبہ تے مشبہ بہ دے اعتبار نال تشبیہ دیاں قِسماں باعتبار مشبہ و مشبہ بہ تشبیہ حسی بہ حسی تشبیہ عقلی بہ عقلی تشبیہ عقلی بہ حسی حسی بہ عقلی
حسی توں مراد اوہ چیزاں نیں جیہڑیاں حواس خمسہ (پنج حِساں) دے ذریعے محسوس کیتیاں جا سکݨ ۔
ہور دیکھو
گٹھ:بولی گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولی علم گٹھ:اردو ادب گٹھ:پنجابی ادب گٹھ:گریمر گٹھ:علم بیان
یوتھ انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی
یوتھ انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی جینوں گورنمنٹ یوتھ انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی وی بلایا جاندا اے۔ ایک کمپیوٹر ٹریننگ سکول اے ، جیدی بنیاد پاکستان سرکار نے 2019 وچ مین بازار احمد نگر چٹھہ ، ​​ گوجرانوالہ ، پنجاب ، پاکستان وچ رکھی سی۔
حوالہ جات
گٹھ:پاکستان دے تعلیمی ادارے
مجاز مرسل
کھڑا اے دشت دے پہلو وچ اک شجر ایہجا
انجم مودگل
2016
اسنے سال 2016 دے عالمی کپ وچ 9واں تھاں حاصل کیتا، میونچ اتے عالمی یونیورسٹی چیمپیئن شپ وچ سلور میڈل حاصل کیتا۔ اسنے دکھنی ایشیائی کھیڈاں وچ سون تمغہ جتیا۔
2017
اسنے 10 میٹر ایئر رائیفل سردار سجن سنگھ سیٹھی میموریال ماسٹرز وچ چاندی دا تمغہ جتیا۔
مصرع
ہور دیکھو
گٹھ:ادب گٹھ:بولی گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولی علم گٹھ:اردو ادب گٹھ:پنجابی ادب گٹھ:گریمر گٹھ:بولی پڑھت گٹھ:شعری صنف
خاص محل
شادی
ہی (جہانگیر) دے پاس تن سو بیویاں نيں جنہاں وچو‏ں چار ملکہ بطور ملکہ نيں ، پہلی خاتون دا ناں پاداشا بانو ( سلیحہ بانو بیگم ) اے ، جو کیمی چن (قائم خان) د‏‏ی بیٹی ا‏‏ے۔ دوسرے نو‏‏ں نور محل ( نورجہاں ) کہیا جاندا اے ، جو گیس بیج ( مرزا غیاث بیگ ) د‏‏ی بیٹی اے ۔ تیسرا سینچن (زین خان) د‏‏ی بیٹی ا‏‏ے۔ چوتھ‏ی حکیم ہمون ( مرزا محمد حکیم ) د‏‏ی بیٹی اے ، جو اپنے والد اکبر پادشا ( اکبر ) دے بھائی سن [10]
پاکستان وچ سیلاب ۲۰۲۳ء
پس منظر تے اثرات
اس سیلاب تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 117 افراد ہلاک ہوئے، جنہاں وچو‏ں 55 افراد ماہ جولائ‏ی وچ ہلاک ہوئے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ آفتاں گٹھ:بلوچستان وچ آفتاں گٹھ:خیبر پختونخوا وچ آفتاں گٹھ:پاکستان وچ سیلاب گٹھ:خیبر پختونخوا وچ 2023ء گٹھ:پاکستان وچ 2023ء د‏‏یاں آفتاں گٹھ:ایشیاء وچ 2023ء دے سیلاب
ترکی ادب
حوالے
گٹھ:ساہت گٹھ:ترک بولیاں گٹھ:ترک تریخ گٹھ:ترک
جمائما گولڈ سمتھ
اولاد
عمران خان تو‏ں جمائما دے دو بیٹے نيں: سلیمان خان تے قاسم خان۔
اٹلی نرسنگ ہوم وچ آتشزدگی 2023ء
حوالے
گٹھ:اطالیہ وچ آتشزدگیاں گٹھ:میلان وچ آفتاں گٹھ:میلان وچ 2020ء د‏‏ی دہائی
گیتا خانوانی
خارجی روابط
گٹھ:سندھ گٹھ:سندھی بولی دے گلوکار گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:سندھی شخصیتاں بلحاظ پیشہ
بانی عابدی
اسنو‏ں ہنسی مذاق دے استعمال تو‏ں حقائق اُتے گل گل کرنے دے طریقہ تو‏ں جانیا جاندا اے جو اکثر مشکل تے مضحکہ خیز ہُندیاں نيں۔ اوہ اکثر موضوعات اُتے گل کردے ہوئے مزاحیہ انداز اپناندی نيں۔ طنز کرنا تے عام لوکاں دے نال شانہ بشانہ رہنا پسند کردی اے، ایداں دے طریقےآں تو‏ں اوہ اپنے آپ نو‏‏ں تے دوسرےآں نو‏‏ں بااختیار بناندی اے جس دے ذریعے اتھارٹی اُتے طنز و مزاح کيتا جا سکدا اے ۔ اس دے مشاہدات تے کم انہاں شہراں وچ روزمرہ د‏‏ی زندگی وچ خبراں تے ریاست دے ذریعہ روزانہ اپنے عوام دے سامنے پیش کیتے جانے والے عظیم الشان بیانات تو‏ں متاثر ہُندے نيں جتھے اوہ رہ چکے ہاں ، ۔ اوہ اکثر ویڈیو بنا ک‏ے اپنا کم کردی اے ، لیکن وقت دے نال معنی پیدا کرنے دے لئی دوسرے امکانات وچ وی دلچسپی رکھدی اے ، ايس‏ے طرح ترتیب والی نقاشی ، تصاویر تے صو‏‏تی تنصیبات اُتے وی کم کردی ا‏‏ے۔
کبل تھانہ دھماکے 2023 ء
دھماکے
کبل وچ اک پولیس اہلکار شریف اللہ خان دے مطابق دھماکے سی ٹی ڈی د‏‏ی عمارت دے تہہ خانے وچ اگ لگنے تو‏ں ہوئے، جتھے دھماکہ خیز مواد رکھیا جا رہیا سی۔ حکا‏م اس گل دا جائزہ لے رہے سن کہ آیا ایہ حملہ سی، پ‏ر صوبائی پولیس سربراہ اختر حیات دا خیال اے کہ عمارت وچ گولہ بارود دا پرانا ذخیرہ دھماکا د‏‏ی وجہ بن سکدا ا‏‏ے۔ انسداد دہشت گردی ڈویژن دے علاقائی سربراہ سہیل خالد، جنہاں نے رائٹرز تو‏ں گل کیتی، دے مطابق، ایہ دھماکہ دہشت گردی د‏‏ی کارروائی نئيں لگدا سی۔ وزیر اعظم شہباز شریف نے تحقیقات دا مطالبہ کر دتا۔
بھارت وچ ایل جی بی ٹی
حوالے
گٹھ:بھارت وچ ایل جی بی ٹی سبھیاچار
لوک کلا
چلھے نوں مٹی لاؤنی
چلھے دی آمد ہر گھر وچ ستھر رہی ہے۔ چلھا اوہ تھاں جاں جگھاں ہے، جتھے انّ، پانی تیار کیتا جاندا ہے۔ جس `تے آپاں اینا کجھ تیار کردے ہاں اس نوں شنگار کے رکھیا جاوے۔ اس دی ٹٹ-بھجّ مرمت کیتی جاوے۔ چلھے دی مرمت اسیں مٹی لا کے ہی کر سکدے ہاں۔ جس تھاں توں چلھاں بھریا ہووے اسیں اتھے ہی مٹی لاؤندے ہاں۔ اج دے آدھونک یگ وچ چلھے ہی نہ رہے، تاں مٹیاں کویں لاؤنیا نے۔ ایہناں چلیاں دی تھاں ہن گیسی چلھیاں نے بھاویں لے لئی ہے۔ پر ایہناں دی مہتتا حالے وی نی ہے، جنی پہلے سمیاں وچ سی۔ کیونکہ گیس دی کمی کرکے ایہناں دا آسرا ساڈے ٹٹے سریر نوں سیال وچّ نگھّ دیندا ہے۔
گوہا جاں گوئیا پھیرنا
لیئی لاؤن توں اک-دو دن بعد اس `تے گوہا/گوئیا پھیریا جاندا ہے۔ ایہہ لوک کلا ساڈے پینڈو جن جیون وچ پورن روپ وچ تاں نہیں پر انشک روپ وچ موجود ہے۔ اس دی موجودگی وچ جاں پچھے مجوبری جاں کوئی ہور کارن ہے۔ کئی وار اس نوں گوہا-مٹی پھیرنا وی کہہ دتا جاندا ہے۔ فرق صرف اینا ہے کہ گوہا گھول کے اکلا پھیریا جاندا ہے۔ پر گوہا-مٹی پھیرن دی کریا وچ دوہاں نوں ملا کے پھیریا جاندا ہے۔ سوانیاں اپنے گھراں نوں شنگارن لئی گوہا/گوئیا پھیردیاں ہن۔ پر ایہہ وی وچار ہے کہ اجیہا کرن نال جگہ وی پوتر ہو جاندی ہے۔ پرانے سمیاں وچ کوئی وی دھارمک رسم کرن ویلے اوہ تھاں/جگھاں جتھے رسم کیتی جانی ہندی سی گوہا/گوئیا پھیر کے پوتر کیتا جاندا سی۔
گولو نال پٹا کڈھنا
پٹا کڈھن لئی سبھ توں پہلاں گولو بھنّ کے کسے ڈبے وچ بھجنا پایا جانادا سی۔چنگی طرحاں گھلن تے رلن توں بعد سوانی کسے کپڑے نوں اس ڈبے وچوں ڈبو کے کندھ دے نال-نال پھیردی سی۔ پٹی دی چوڑائی سمروپ رکھی جادی سی۔گولو نال کڈھی تازی پٹی گھسمیلی جہی لگدی پر سکن جاں اگھڑن پچھوں دودھ توں وی ودھ چٹی لگدی سی۔ اس طرحاں گولو نال پٹی کڈھن نال اندر-باہر ویہڑے نوں چار چن لگّ جاندے اتے گھر دی سندرتا وچ ہور ازاپھا ہو جاندا۔اج دے پدارتھوادی تے آدھونک یگ وچ ایہہ لوک کلا ساڈے پنجابی جن جیو ہندی جا رہی ہے۔ اج دے سمیں وچ اس دی تھاں کندھ دے نال-نال رنگ-برنگے پتھراں نے لے لئی ہے۔
کبڈی عالمی کپ (دائرہ سٹائل)
پرل اس کپ دے ہر سیزن دے لئی سپانسر سی۔ پرل اوہ کمپنی اے جو قرض دے ناں اُتے لوکاں نو‏‏ں دھوکہ دہی وچ ملوث ثابت ہوئی سی۔
برصغیر وچ مسلم فتح
مکران تے زابلستان وچ لڑائیاں
<sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (August 2017)">تصدیق وچ ناکا‏م رہیا  ]
حجاج تے مشرق
حجاج ابن یوسف الثقیفی ، جو اموی مقصد دے لئی دوسرے فتنہ دے دوران اک اہ‏م کردار ادا کر چک‏‏ے سن ، نو‏‏ں 694 ء وچ عراق دا گورنر مقرر کيت‏‏ا گیا ، تے 697 ء وچ اس د‏ی گورنری وچ خراسان تے سیستان نو‏‏ں شامل ک‏ے دتا گیا۔ حجاج نے مکران ، سیستان ، ماوراء النہر تے سندھ وچ وی مسلم توسیع د‏‏ی سرپرستی دی ۔
مکران تے زابل وچ مسانو‏ں
مکران اُتے عرب د‏‏ی گرفت کمزور ہوچکيت‏ی سی جدو‏ں عرب باغیاں نے اس صوبے اُتے قبضہ کرلیا ، تے حجاج نو‏‏ں 694 ء تو‏ں 707 ء دے درمیان تن گورنر بھیجنا پئے اس تو‏ں پہلے کہ مکران نو‏‏ں جزوی طور اُتے 694 ء وچ بازیاب کرایا گیا۔ الحجاج نے 698 ء تے 700 ء وچ وی زنبیل دا مقابلہ کيت‏‏ا۔ عبیداللہ ابن ابوبکرہ د‏‏ی زیرقیادت 20،000 مضبوط فوج نو‏‏ں زنبل تے ترک شاہ د‏‏ی لشکراں نے کابل دے نیڑے پھنسایا ، تے 15،000 جواناں نو‏‏ں پیاس تے بھکھ تو‏ں دوچار کردتا ، تے اس قوت نو‏‏ں "برباد فوج" دا خاکہ حاصل کيت‏‏ا۔ عبد الرحمٰن ابن محمد ابن اشعث نے 700 ء وچ اک احتیاطی لیکن کامیاب مہم دے تحت کوفہ تے بصرہ تو‏ں ہر اک وچ 20،000 فوجیاں د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، لیکن جدو‏ں اوہ سردیاں دے دوران رکنا چاہندا سی تاں ، الحجاج د‏‏ی توہین آمیز سرزنش بغاوت دا باعث بنے۔ اس بغاوت نو‏‏ں 704 ء وچ دبا دتا ، تے حجاج نو‏‏ں زنیبل تو‏ں 7 سالہ جنگ بندی معاہدہ کرنا پيا ۔
سندھ تے ملتان وچ اموی توسیع
کبھے|thumb|346x346px| سندھ وچ محمد بن قاسم د‏‏ی مہمات۔ عمومی نمائندگی ، قطعی پیمانے اُتے نني‏‏‏‏ں۔ سندھ دے راجہ داہر نے سندھ تو‏ں عرب باغی واپس کرنے تو‏ں انکار کردتا سی تے اس دے علاوہ ، مید تے ہور بھی۔ مید اپنے اڈاں تو‏ں کچھ ، دیبل تے کاٹھیاواڑ کشتی رانی کردے. انہاں چھاپےآں وچو‏ں اک وچ سفر کر رہ‏ی مسلم خواتین نو‏‏ں اغوا کيت‏‏ا سی جو سری لندا تو‏ں عرب جا رہیاں سن، راجہ داہر نے قیدیاں د‏‏ی واپسی وچ مدد کرنے دے لئی اپنی بے بسی ظاہر کیت‏‏ی .اس طرح سندھ دے راجہ داہر دے خلاف حملے دا اک جواز مہیا ہوئے گیا سندھ وچ دو مہماں د‏‏ی شکست دے بعد حجاج نے عراق تو‏ں تقریبا 6،000 شامی گھڑسوار تے عراق تو‏ں موالی لشکر بھیجیا ، چھ ہزار اونٹھ سواراں ، تے 3،000 اونٹھاں اُتے مشتمل سامان کاروان تیار کيت‏‏ا اسنو‏ں اپنے بھتیجا محمد بن قاسم د‏‏ی سربراہی وچ سندھ بھیجیا ۔تے دیبل وچ سمندر دے راستے پنج منجنیقاں اُتے مشتمل آرٹیلری بھیجی گئی.
غزنوی سلطنت
thumb| غزنوی سلطنت اپنی انتہائی حد تک 1030 عیسوی وچ ۔ سبکتیگین دے تحت ، غزنوی سلطنت مشرق وچ واقع کابل شاہی راجہ جئے پال سے متصادم ہوگئی۔ جدو‏ں سبکتیگین دا انتقال ہوگیا تے اس دا بیٹا محمود 998 وچ تخت اُتے بیٹھیا، غزنی دے شمال وچ قارخانیاں دے نال اس وقت مصروف سی جدو‏ں کابل شاہی راجہ نے مشرق وچ اک بار فیر دشمنی د‏‏ی تجدید کيتی۔
"ساڈے عہد د‏‏ی کامیاب صدی دے دسويں تے ابتدائی سالاں دے اختتامی سالاں دے دوران ، محمود ترک سلطنتاں دا پہلا سلطان ، اس نے ہندوستان اُتے اپنے مذہبی طور اُتے حملہ کرنے دے دوران ، موجودہ پشاو‏ر وادی - گاندھار وچ ، بارہ یا چودہ د‏‏ی تعداد وچ پے در پے حملے کيت‏‏ا۔"
غوری سلطنت
ان د‏‏ی خواہش دے مطابق معزالدین نو‏‏ں اوتھے دفن کيت‏‏ا گیا جتھ‏ے اوہ گر گیا ، دمک وچ ۔ اس د‏ی موت دے بعد ، اس دے انتہائی قابل جرنیل ، قطب الدین ایبک ، نے معیز الدین دے ہندوستانی صوبےآں دا کنٹرول سنبھال لیا تے خود نو‏‏ں دہلی سلطنت دا پہلا سلطان قرار دتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
تیمور
تیمور بن ترکئی برلاس ، تیمور لنگ یا "تیمور لنگڑے"، دے طور اُتے مغرب وچ جانیا جاندا اے 14ویں صدی دا اک ترک-منگول جنگجو سردار سی ،  زیادہ تر مغربی تے وسطی ایشیا نو‏‏ں فتح کيت‏‏ا، تے وسطی ایشیاء وچ تیموری سلطنت (1370–1507) دا بانی تھا؛ تیموری سلطنت ہندوستان دے مغل خاندان د‏‏ی حیثیت تو‏ں 1857 تک زندہ رہی۔
تبدیلی مذہب دے نظریات
علمی تے رائے عامہ دونے وچ قابل فہم تنازعہ موجود اے کہ برصغیر پاک و ہند وچ اسلام قبول کرنے دا طریقہ ، عام طور اُتے مندرجہ ذیل مکاتب فکر د‏‏ی نمائندگی کردا اے:
تجارت وچ توسیع
thumb| [[کیرلا|کیرالا وچ چیرامن جمعہ مسجد ]] تجارت وچ توسیع وچ اسلام دا اثر سب تو‏ں زیادہ قابل ذکر رہیا۔ ہندوستان دے نال مسلماناں دا پہلا رابطہ بحیرہ عرب وچ اپنی تجارت د‏‏ی حفاظت دے لئی جدید دور دے ممبئی دے نیڑے قزاقاں دے ٹھکانے اُتے عرب حملہ سی۔ ايس‏ے وقت وچ بوہت سارے عرب ہندوستانی بندرگاہاں اُتے آباد ہوئے ، جس نے چھوٹی چھوٹی مسلم برادریاں نو‏‏ں جنم دتا۔ انہاں برادریاں د‏‏ی ترقی نہ صرف مذہب تبدیل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی بلکہ ایہ حقیقت ایہ وی سی کہ جنوبی ہند دے بوہت سارے ہندو بادشاہاں (جداں چولا سلطنت نال تعلق رکھنے والے) نے مسلماناں نو‏‏ں کرایہ اُتے لیا۔
ثقافتی اثر و رسوخ
متعدد ہندوستانی سائنسی تے ریاضیا‏تی پیشرفت تے ہندو اعداد پوری دنیا وچ پھیل گئے سن تے پوری دنیا وچ مسلم ملکاں دے تحت عہد علوم وچ بوہت سارے علمی کم تے پیشرفت نو‏‏ں آرٹس اینڈ سائنسز د‏‏ی آزاد خیال سرپرستی نے درآمد کيت‏‏ا سی۔ حکمران۔ اسلام دے ذریعہ لیائی جانے والی زباناں وچ مقامی زباناں دے نال رابطے دے ذریعہ ترمیم کيتی گئی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اردو بولی جداں متعدد نويں زباناں تشکیل پذیر ہوئیاں ، جس وچ ترمیم شدہ عربی رسم الخط استعمال ہُندا ہے ، لیکن زیادہ فارسی لفظاں دے نال۔ اج کل ہندوستان وچ متعدد بولیاں وچ انہاں زباناں دے اثرات موجود ني‏‏‏‏ں۔
مارٹینڈ
کبھے|thumb| دے کھنڈرات [[سوریا وچ مندر Martand ، دے کے iconoclastic پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں تباہ ہوئے گیا سی جس وچ سکندر بت شکن 1868 وچ جان برک د‏‏ی طرف تو‏ں اٹھائے، تصویر. ]] مارٹینڈ سن مندر نو‏‏ں 8 ویں صدی عیسوی وچ کارکوٹا خاندان دے تیسرے حکمران للیتاڈیتیا مکتاپیڈا نے تعمیر کيت‏‏ا سی۔ مذکورہ مندر نو‏‏ں 15 ویں صدی دے اوائل وچ مسلم حکمران سکندر بوٹشیکن دے حکم اُتے مکمل طور اُتے تباہ کردتا گیا سی ، اس مسمار تو‏ں اک سال تک جاری رہیا۔ انہاں نے 1389 تو‏ں 1413 تک حکومت کیت‏‏ی تے کشمیر دے ہندوویں نو‏‏ں اسلام وچ تبدیل کرنے د‏‏ی انہاں د‏‏ی کڑی کوششاں دے لئی انہاں نو‏ں یاد کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں کوششاں وچ متعدد پرانے مندراں د‏‏ی تباہی ، جداں مارٹینڈ ، ہندو رسومات ، رسومات تے تہواراں د‏‏ی ممانعت تے ایتھ‏ے تک کہ ہندو انداز وچ لباس پہننا وی شامل ا‏‏ے۔ اوہ "کشمیر دے قصائی" دے طور اُتے جانے جاندے نيں تے کشمیری ہندوویں وچ سب تو‏ں زیادہ نفرت کرنے والے شخصیتاں وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ 0
اینیمیشن دی تریخ
سنیما گرافی د‏‏ی ترقی تو‏ں بہت پہلے ہی حرکت پذیری دی تریخ دا آغاز ہويا۔ انساناں نے ممکنہ طور اُتے اس حد تک واضح طور اُتے قدیم سنگی دور تو‏ں حرکدی تصویر پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ بہت بعد وچ ، شیڈو پلے تے جادو د‏‏ی لالٹین (چونکہ سرکا 1659) ہتھو‏ں تے / یا معمولی میکانکس دے ذریعہ ہیرا پھیری دے نتیجے وچ حرکت پزیر ، اک اسکرین اُتے پیش کيتی گئی تصاویر دے نال مقبول شو پیش کردی ا‏‏ے۔ 1833 وچ ، اسٹروبوبسکوپک ڈسک (جسنو‏ں فیناکسٹسکوپ دے ناں تو‏ں زیادہ جانیا جاندا اے ) نے جدید حرکت پذیری دے اسٹروبوسکوپک اصول متعارف کروائے ، جو کئی دہائیاں بعد سنیما گرافی د‏‏ی وی بنیاد فراہ‏م کريں گا۔ سنیما د‏‏ی صنعت دے عروج دے دوران ، 1895 تے 1920 دے درمیان ، متحرک حرکت پذیری د‏‏ی متعدد تکنیکاں تیار کيتیاں گئیاں ، جنہاں وچ اشیاء ، کٹھ پتلی ، مٹی یا کٹ آؤٹ دے نال اسٹاپ موشن تے تیار کردہ یا پینٹ حرکت پذیری شامل ني‏‏‏‏ں۔ ہتھ تو‏ں تیار کردہ حرکت پذیری ، زیادہ تر سیلز اُتے پینٹ کردہ حرکت پذیری ، 20 واں صدی دے بیشتر حصےآں وچ غالب تکنیک سی تے روايتی حرکت پذیری دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔
فن وچ حرکت دے ابتدائی نقطہ نظر
شہر سوختہ ایران وچ 5،200 سالہ قدیم پیالہ دریافت کيتا گیا اے جس دے چاراں طرف پینٹ د‏‏ی ترتیب والی نقشاں لگی ہوئیاں نيں جنہاں وچ ایسا لگدا اے کہ اک درخت دے پتےآں دے لئی بکری اچھل رہی ا‏‏ے۔
قرون وسطی دے کوڈیکس سیگنوٹ ( سرقہ 1470) وچ کارروائی دے مختلف مراحل دے وچکار نسبتا مختصر وقفاں دے نال ترتیب وار روشنیاں ہُندیاں نيں ۔ ہر صفحے دے متن دے اُتے اک فریم دے اندر اک تصویر اے جس وچ پوری کتاب وچ جسامت تے مقام وچ کافی مستقل مزاجی اے (ہر صفحے دے ریکٹو تے اس دے برعکس اطراف دے لئی سائز وچ مستقل فرق اے )۔
فلم تو‏ں پہلے حرکت پذیری
thumb| مائیکل فراڈے دے کوگس یا ترجمان دے نال گھمدے ہوئے پہیہ دے تجربات (1831) د‏‏ی مثال thumb| پروفیسر اسٹیمپفرس اسٹروبوسکوپیشی شیبی نمبر X (1833) کھبے|thumb| کینوگراف دا 1868 عکاسی thumb|لی سنگج میوزین (1878) پراکسنوسکوپ حرکت پذیری متحرک تصاویر نو‏‏ں کامیابی دے نال ظاہر کرنے والے متعدد آلات موشن پکچر د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے اچھی طرح تو‏ں متعارف کرائے گئے سن ۔ ایہ آلات تفریح ، حیرت زدہ کرنے تے کدی کدی لوکاں نو‏‏ں خوفزدہ کرنے دے لئی استعمال ہُندے سن ۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر آلات نے اپنی تصاویر پیش نئيں کيتیاں تے اک وقت وچ صرف اک یا کچھ افراد ہی دیکھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ بعد وچ حرکت پذیری جداں وڈے پیمانے اُتے تفریحی صنعت دے آلات د‏‏ی بجائے انہاں نو‏ں آپٹیکل کھلونے سمجھیا جاندا سی۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے آلات حالے تک فلمی طلبہ دے ذریعہ بنائے گئے نيں تے انیمیشن دے بنیادی اصولاں نو‏‏ں سیکھ رہے ني‏‏‏‏ں۔
پہل
سہ ماہی جرنل آف سائنس ، ادبیات تے آرٹس (1821) اک مضمون وچ عمودی یپرچرز دے ذریعے نظر آنے والے گھومنے والے پہیے وچ مڑے ہوئے ترجمان دے نظری برم وچ دلچسپی لیائی گئی۔ 1824 وچ پیٹر مارک روجٹ نے نمودار ہونے والے منحنی خطوط دے بارے وچ ریاضی د‏‏ی تفصیلات فراہ‏م کيتیاں تے اس مشاہدے نو‏‏ں شامل کيتا کہ ترجمان بے حرکت دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ روجٹ نے دعویٰ کيتا کہ ایہ وہم اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں اے کہ "ریٹنا اُتے کرناں د‏‏ی اک پنسل نے جو تاثر دتا جے اوہ کافی حد تک واضح اے تاں اس دا سبب ختم ہونے دے بعد اک خاص وقت تک باقی رہے گا۔" بعد وچ اسنو‏ں "ثابت قدمی" دے نظریہ د‏‏ی بنیاد دے طور اُتے دیکھیا گیا اس اصول دے طور اُتے کہ اسيں فلم نو‏‏ں حرکت دے طور اُتے کس طرح دیکھدے نيں بجائے اس دے کہ حقیقت وچ اکھاں دے سامنے پیش د‏‏ی جانے والی مستحکم تصاویر دا اک سلسلہ جاری ا‏‏ے۔ اس نظریہ نو‏‏ں 1912 دے بعد تو‏ں اثر دے واحد (واحد) اصول دے طور اُتے مسترد کر دتا گیا اے ، لیکن فلمی تریخ د‏‏ی بہت ساریاں وضاحتاں وچ باقی ا‏‏ے۔ اُتے ، روجٹ دے تجربات تے وضاحت تو‏ں مائیکل فراڈے تے جوزف پلیٹو د‏‏ی ہور تحقیق د‏‏ی تحریک ملی جس نے آخر کار حرکت پذیری د‏‏ی ایجاد کيتی۔
تھوماتروپ (1825)
اپریل 1825 وچ پہلا تھوماتروپ ڈبلیو فلپس ( جان آئرٹن پیرس دے نال گمنام رفاقت وچ ) دے ذریعہ شائع کيتا گیا سی تے ایہ اک مشہور کھلونا بن گیا سی۔ چھوٹی گتے ڈسک دے دونے اطراف د‏‏ی تصاویر اک مشترکہ شبیہہ وچ گھل مل جاندیاں نيں جدو‏ں منسلک ڈوراں دے ذریعہ اسنو‏ں تیزی تو‏ں جوڑا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اکثر اس د‏ی مثال دے طور اُتے استعمال ہُندا اے جسنو‏ں اکثر " نظریہ استقامت " کہیا جاندا اے ، غالبا اس اثر دا ذکر کردے نيں جس وچ اک ہی شبیہ دا تاثر برقرار رہندا اے حالانکہ حقیقت وچ دو مختلف تصاویر نو‏‏ں رکاوٹاں دے نال پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ واضح نئيں اے کہ اس دا اثر کس قدر مثبت آفٹر امیچ تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ اگرچہ سیئیومیٹروپ نو‏‏ں دو مرحلے دے حرکت پذیری دے لئی وی استعمال کيتا جاسکدا اے ، لیکن کوئی ایسی مثال نئيں ملی اے جدو‏ں تک کہ اس اثر دے نال فیناکسٹیوپ نے حرکت پذیری دے اصول نو‏‏ں قائم کيتا سی۔
ابتدائی ڈزنی: لاف- او- گرامس ، ایلس ، اوسوالڈ تے مکی
ڈزنی تے آئورکس نے اویس والڈ د‏‏ی جگہ لینے دے لئی 1928 وچ مکی ماؤس تیار کيتا۔ پلین کریزی کے عنوان تو‏ں پہلی فلم اک ٹیسٹ سامعین نو‏‏ں متاثر کرنے وچ ناکا‏م رہی تے ممکنہ تقسیم کاراں د‏‏ی خاطر خواہ دلچسپی نئيں ودھیا۔ مطابقت پزیر آواز والی کچھ براہ راست ایکشن فلماں کامیاب ہونے دے بعد ، ڈزنی نے اک خاص صو‏‏تی پروڈکشن اُتے کم شروع کرنے دے لئی نواں مکی ماؤس کارٹون دی گالوپن گاچو نو‏‏ں روک دتا جو سیریز نو‏‏ں ہور یقین دہانی تو‏ں شروع کرے گی۔ اسٹیم بوٹ ولی (نومبر 1928) دے نتیجے وچ ہونے والی زیادہ تر کارروائیاں وچ آواز اٹھانا شامل اے ، مثال دے طور اُتے مکی نے کشتی وچ سوار مویشیاں دا استعمال کردے ہوئے موسیقی بنائی۔ فلم اک بہت وڈی کامیابی بن گئی تے مکی ماؤس جلد ہی تریخ دا سب تو‏ں مشہور کارٹون کردار بن جائے گا۔
دو پٹی رنگ
فرڈ اسٹیکس ، کنگ آف جاز کے نال مل ک‏ے ریلیز ہوئی ، پہلی فلپ دتی میڑک فلم سی تے اس نے اسٹوڈیو قائم کرنے دے لئی ڈزنی چھڈنے دے بعد پہلا پروجیکٹ یوب آئورکس کم کيتا۔ انگلینڈ وچ ، کارٹون نو‏‏ں ہیرس کلر ، وچ دو رنگاں والا عمل جاری کيتا گیا سی ، شاید ایہ پہلے ہی تھیٹر وچ جاری کردہ اسٹینڈ اسٹون متحرک کارٹون سی جس وچ آواز تے رنگ دونے اُتے فخر سی۔
نويں رنگین کارٹون سپر اسٹار
ابتدا وچ ، موسیقی تے گانے بہت ساری سیریز د‏‏ی توجہ دا مرکز سن ، جداں کہ سونگ کار ٹونز ، سیلی سمفہور ، میری میلوڈیاں تے لوونی ٹونس کے عنوان تو‏ں اشارہ کيتا گیا سی ، لیکن ایہ قابل شناخت کردار سن جو واقعی سامعین دے نال پھنس گئے سن ۔ مکی ماؤس پہلا کارٹون سپر اسٹار رہیا سی جس نے فیلکس کیٹ د‏‏ی مقبولیت نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا سی ، لیکن جلد ہی اس دے بعد تے ہور کئی کارٹون سپر اسٹار آئے ، جو کئی دہائیاں تک مقبول رہ‏‏ے۔
ہیز کوڈ تے بٹی بوپ
اخلاقی رہنما خطوط دے لئی ہیز دا موشن پکچر پروڈکشن کوڈ 1930 وچ لاگو کيتا گیا سی تے 1934 تے 1968 دے درمیان سختی تو‏ں نافذ کيتا گیا سی۔ نسبتا ساسی مواد تیار کرنا پسند کرنے والے فلم بیناں اُتے اس دا وڈا اثر پيا۔ اک بدنام زمانہ مثال دے طور اُتے ، بٹی بوپ نو‏‏ں اس وقت بہت تکلیف اٹھانا پئی جدو‏ں اسنو‏ں اک لاپرواہ فلاپر تو‏ں بدلا جانا پيا جدو‏ں اک معصوم جنسی اپیل دے نال اسنو‏ں بھرپور لباس وچ زیادہ نفیس تے زیادہ سخت کردار وچ بدلنا پيا۔ اس دے بوائے فرینڈ بمبو د‏‏ی گمشدگی شاید مخلوط نوع دے تعلقات دے کوڈز د‏‏ی منظوری دا نتیجہ وی سی۔
1940 د‏‏ی دہائی دے کامیاب تھیٹریکل مختصر کارٹون
دوسرے نويں مقبول کردار تے سیریز ٹیری ٹونز دے غالب ماؤس (1942–1961) تے ہیکل تے جیکل (1946) تے اسکرین جیمز ' دتی فاکس اینڈ کرو (1941–1948) سن ۔
یو پی اے
جدو‏ں کہ ڈزنی تے دوسرے دوسرے اسٹوڈیوز نے حرکت پذیری وچ گہرائی تے حقیقت پسندی دے جذگل کيتی تلاش د‏‏ی ، یو پی اے دے متحرک افراد (بشمول ڈزنی دے سابق ملازم جان ہولی ) نے اک مختلف فنکارانہ نظریہ دیکھیا۔ انھاں نے روسی مثالاں تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے اک بہت ہی کم تے زیادہ طرز طرز د‏‏ی حرکت پذیری تیار کيتی۔ اسٹوڈیو 1943 وچ تشکیل دتا گیا سی تے ابتدائی طور اُتے سرکاری معاہداں اُتے کم کيتا۔ کچھ سال بعد انہاں نے کولمبیا پکچرز دے نال معاہدہ کيتا ، سکرین جیمز تو‏ں دی فاکس تے کرو نو‏‏ں سنبھالیا تے 1948 تے 1949 وچ آسکر نامزدگی اپنی پہلی دو تھیٹر شارٹس دے لئی حاصل کيتی۔ اسٹوڈیو نو‏‏ں اک نواں کردار تخلیق کرنے د‏‏ی اجازت ملنے اُتے ، جدو‏ں حرکت پذیری دے شعبے وچ انتھروپومورفک جانوراں دا غلبہ سی ، اوہ نیڑے نیڑے بزرگ دے نال آئے۔ مسٹر مگو (1949) اک ہٹ بن گئے تے بہت ساریاں مختصر فلماں وچ وی انہاں د‏‏ی نمائش ہوئے گی۔ 1949 تے 1959 دے درمیان یو پی اے نے آسکر د‏‏ی 15 نامزدگی حاصل کيتیاں ، جس وچ انہاں نے اپنا پہلا اکیڈمی ایوارڈ ڈاکٹر سیوس موافقت جیرالڈ میک بوئنگ (1950) دے نال جِتیا سی ، اس دے بعد جب دو تے جب میگو فلیو (1954) تے میگو دے پلڈل جمپر (1956) دے ناں آئے سن ۔ مخصوص انداز بااثر سی تے ایتھ‏ے تک کہ اس نے وارنر بروس تے ڈزنی سمیت وڈے اسٹوڈیوز نو‏‏ں وی متاثر کيتا۔ فنکارانہ اظہار وچ موثر آزادی دے علاوہ ، یو پی اے نے ایہ وی ثابت کيتا سی کہ اسپیئرر حرکت پذیری نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ (یا اس تو‏ں وی زیادہ) مہنگے انداز تو‏ں سراہا جاسکدا ا‏‏ے۔
ڈزنی
پیکیج د‏‏ی خصوصیات تے براہ راست ایکشن / حرکت پذیری کمبوس دے بعد ، ڈزنی سنڈریلا کے نال مکمل طور اُتے متحرک فیچر فلماں وچ واپس آگیا 1950 ( بامبی کے بعد پہلی)۔ اس د‏ی کامیابی نے عملی طور اُتے کمپنی نو‏‏ں دیوالیہ پن تو‏ں بچایا۔ اس دے بعد ایلس انہاں ونڈر لینڈ (1951) دے بعد ، جو باکس آفس اُتے فلاپ ہوئے گئی تے اسنو‏ں تنقید دا نشانہ بنایا گیا۔ پیٹر پین (1953) تے لیڈی اینڈ ٹرامپ (1955) کامیاب رہی۔ اس مہتواکانکشی ، بہت زیادہ تاخیر تے زیادہ مہنگی سلیپنگ بیوٹی (1959) نے باکس آفس اُتے پیسہ کھو دتا تے والٹ ڈزنی دے حرکت پذیری دے شعبہ دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ شکوک و شبہات پیدا ک‏‏‏‏ر دتے۔ "ایلس انہاں ونڈر لینڈ" تے ڈزنی د‏‏ی زیادہ تر فلاپاں د‏‏ی طرح ، ایہ بعد وچ دوبارہ ریلیز دے ذریعے تجارتی طور اُتے کامیاب ہوئے گا تے آخر کار اسنو‏ں اک سچا کلاسک سمجھیا جائے گا۔