cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ملا عبدالرسول
شاہجہان بادشاہ نے ملیا عبدالرسول نو‏‏ں بلانے دے لئی پنج ہزاری امیر عبد اللہ خاں زخمی نو‏‏ں بھیجیا تِیہہ روپے ماہوار اپنے دستخط خاص سےطلبہ دے لئی مقرر ک‏ر ک‏ے تحریر بھیجی تے ایہ وعدہ وی کہ آپ دے بیٹےآں نو‏‏ں اسيں ہفت ہزاری امیر بنا دین گے، حضرت دے لئی چند ہزار روپے تے اک حمائل روانہ کيتی آپ نے صاف جواب دتا کہ ميں نے اللہ دے لئی پڑھیا تے اللہ دے لئی ہی پڑھیا رہیا ہون، دنیا طلبی مینو‏ں منظور نئيں، بادشاہ د‏‏ی خدمت میرے تو‏ں نہ ہوئے سک‏‏ے گی، نواب عبد اللہ خاں زخمی کوڑہ جہان آباد وچ پندرہ دن مقیم رہ‏ے، ناچار واپس گئے، بادشاہ تو‏ں آپ دے استقلال و استغناء دا حال بیان کیا، تاں بادشاہ نے اللہ تعالی دا شکر ادا کيتا کہ میری سلطنت وچ ایداں دے مستغنی لوک وی موجود نيں.
تہران وچ سعودی سفارتخانے اُتے حملہ
2 جنوری 2016ء بروز ہفتہ ممتاز سعودی شیعہ عالم نمر باقر النمر د‏‏ی پھانسی نو‏‏ں عدالتی قتل قرار دیندے ہوئے اس دے خلاف دنیا دے بوہت سارے ملکاں دے نال نال ایران دے وی کئی شہراں وچ شدید احتجاج کیتا گیا۔ تہران وچ ہونے والے مظاہرے وچ مشتعل مظاہرین نے سعودی عرب دے سفارتخانے د‏‏ی عمارت نو‏‏ں اگ لگانے د‏‏ی کوشش وی د‏‏ی سی تے عمارت وچ موجود فرنیچر نو‏‏ں توڑ دتا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے اُتے موجود عینی شاہدین دا ایہ وی کہنا اے کہ
سارہ قریشی
پیشہ ورانہ زندگی
سارہ نے کرین فیلڈ وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی تعلیم دے دوران اپنے تھیسس دے حصے دے طور اُتے 2018 وچ اس ٹیکنالوجی د‏‏ی نشوونما شروعکيتی سی ، تے ہن اوہ اپنے پروفیسر دے نال تعاون جاری رکھے ہوئے نيں۔ قریشی نے انکشاف کيتا کہ انہاں دے پروجیکٹ نے دو بین الاقوامی پیٹنٹ حاصل کیتے نيں تے اسنو‏ں تجارتی لحاظ تو‏ں دستیاب ہونے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ چھ سال لگياں گے۔
سپرہیروئینز دی لسٹ
اے
عائشہ / لیلی ( ونکس کلب )
امریکا شاویز (مارول کامکس)
ایرویٹ (ڈی سی کامکس)
بی
بیٹ وومین (ڈی سی کامکس)
کلیئر بینیٹ ( ہیروز )
بلوم ( ونکس کلب )
بلو سٹریک (مارول کامکس - MC2)
سی
چانس (مارول کامکس)
چیسٹیٹی (کیوس کامکس)
سنامن (ڈی سی کامکس)
کلی (مارول کامکس)
گل پور
گٹھ:آزاد کشمیر
آبا
آبا نائیجیریا دے چڑھدے دکھݨی علاقے دا اِک قدیم تاریخی قصبا اے۔ جیڑا آبا دریا دے کنڈھے تے اے۔ ایہہ قصبا قدیمی دور توں ہی صنعت و تجارت دی وڈی تھاں رہیا ہے۔ اجکل ایتھے کھجور دا تیل کڈھݨ توں اڈ کھجوراں نوں پیک کرݨ ٹیکسٹائیل پلاسٹک تے صابن بنان دیاں ملاں موجود نین۔
ملا ابو سعید
آپ دا ناں "ابو سعید" تے خطاب "دانشمند" سی، "ابو سعید دانشمند" اپنے والد گرامی شاہ خرم دے مدرسہ وچ تعلیم پائ انہاں نو‏ں تو‏ں بیعت و مجاز ہوئے، اپنے دور دے بہت وڈے فاضل تے صاحب نسبت بزرگ سن.
1930ء فیفا عالمی کپ
انتظامیہ
پہلے عالمی کپ وچ پندرہ ریفری تے لائن مین متعین کیتے گئے، جنہاں وچو‏ں گیارہ دا تعلق براعظم امریکا تو‏ں تے چار یورپ تو‏ں سن، یورپی ریفریاں وچ اک اک فرانس تے رومانیہ کا، جدو‏ں کہ دو بلغاریہ تو‏ں سن ۔ تے براعظم جنوبی و شمالی امریکا دے ریفریاں وچو‏ں چھ یورگوئے، اک اک ارجنٹائن، برازیل، چلی، میکسیکو، بولیویا تو‏ں سی۔
طریقہ کار
تیرہ ٹیماں نو‏‏ں چار گروپاں وچ ترتیب دتا گیا۔ پہلا گروپ چار ٹیماں اُتے تے باقی تِناں گروپ تن تین ٹیماں اُتے مشتمل سن ۔ ہر ٹیم نے اپنے گروپ وچ شامل ہر ٹیم تو‏ں اک اک مقابلہ کرنا سی۔ جیت د‏‏ی صورت وچ دو درجے (points) تے بلانتیجہ مقابلہ د‏‏ی صورت وچ صرف اک درجہ (point)ملدا۔ جے اک گروپ د‏‏ی دو ٹیماں اک جداں درجہ اُتے پہنچ جانيں تاں اس دے لئی اک ٹیم دے حق وچ فیصلہ کيتا جاندا کہ کیہڑی ٹیم اگلے مرحلہ وچ جائے گئی۔ تا اسيں اس گل کيتی نوبت نئيں آئی۔ اس طرح ہر گروپ تو‏ں اک اک ٹیم دوسرے مرحلے وچ پہنچی، جس نو‏‏ں ناک آؤٹ مرحلہ یا سیمی فائنل کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ فیصلہ نا ہونے د‏‏ی صورت وچ اضافی وقت دتا جانا سی مگر اس د‏ی ضرورت نہ پیش آئی۔
پہلا گروپ
صرف پہلا گروپ ہی ایسا سی جس وچ چار ٹیماں شامل سن، ارجنٹائن، چلی، فرانس تے میکسیکو۔ فرانس نے پہلے مقابلے وچ میکسیکو نو‏‏ں ہرا کر عالمی کپ د‏‏ی پسندیدہ (favourites) ٹیم تو‏ں دو روز بعد مقابلہ کرنا سی۔ فرانس دا گولچی مقابلہ شروع ہونے دے ویہہ منٹ بعد ہی زخمی ہوئے ک‏ے باہر چلا گیا تے کچھ دیر بعد ہی فرانس دا لورنٹ وی ارجنٹائن دے لوئیس مونٹی د‏‏ی کک تو‏ں زخمی ہوئے گیا۔ اس دے اکیاسیواں منٹ وچ لوئیس مونٹی نے مقابلہ دا واحد گول ک‏ر ک‏ے ارجنٹائن نو‏‏ں فتح دلا دی۔ فرانس و ارجنٹائن دے مقابلہ وچ اس وقت تنازع ہوئے گیا جدو‏ں چھ منٹ پہلے ہی ریفری المیڈا ریگو نے سیٹی بجا دی، مگر معاملہ حل ک‏ر ليا گيا تے چھ منٹ وقت ہور دتا گیا۔ فرانس دا اگلا مقابلہ چلی تو‏ں سی۔ جس وچ عالمی کپ د‏‏ی پہلی پینالٹی کک چلی دے خلاف فرانس نو‏‏ں ملی، مگر اس گک نو‏‏ں گولچی نے روک لیا اس طرح 19 جولائ‏ی 1930 نو‏‏ں گولچی ایلکس پہلا عالمی کپ دا گولچی بن گیا جس نے پینالٹی کک روکيتی۔ ارجنٹائن دا دوسرا مقابلہ میکسیکو تو‏ں سی جس وچ ارجنٹائن نو‏‏ں تن پینالٹی کک ملیاں، ايس‏ے دن میکسیکو دے گولچی نے فرنینڈو د‏‏ی پینالٹی روکيتی۔ ايس‏ے مقابلہ وچ گلرامو سٹائبل نے عالمی کپ وچ پہلی بار تن گول ( hat-trick)کیتے۔ ارجنٹائن دا کپتان مقابلہ وچ شریک نہ ہوئے سکیا سی، مگر اس دے باوجود 3-6 تو‏ں جیت گئے۔ ارجنٹائن اپنے سارے مقابلے جیت کر سیمی فائنل وچ پہنچ گيا۔
باہرلے جوڑ
چار دن مونٹی ویدو وچ ، عالمی کپ د‏‏ی کہانی
میر سلطان خان
حوالے
گٹھ:1905 دے جم گٹھ:1966 دیاں موتاں گٹھ:برطانوی شطرنج کھلاڑی گٹھ:پاک و ہند گٹھ:پاکستانی شطرنج کھلاڑی گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:تپ دق تو‏ں اموات گٹھ:شطرنج گٹھ:ضلع سرگودھا دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی وچ تپ دق تو‏ں اموات گٹھ:پاکستان وچ تپ دق تو‏ں اموات گٹھ:بھارتی شطرنج کھلاڑی
جیریمی رینر
مڈھلا جیون
جیریمی 1989 وچ موڈیسٹو دے پھریڈّ سی۔ بیئر ہائی سکول توں گریجوئیٹ ہویا اوہ موڈیسٹو جونیئر کالج وچ پڑھیا، جتھے اسنے کمپیوٹر سائنس اتے کرمینولوجی دی پڑھائی کیتی، اس توں پہلاں کہ اسنے چونویں وجوں ناٹک دی کلاس لئی اتے اداکاری وچ کریئر بناؤن دا فیصلہ کیتا۔
اندو متھا
ذا‏تی زندگی
1951 وچ ، متھا نے اپنے گھر والےآں د‏‏ی خواہش دے خلاف ممبئی دے اک میمن کیپٹن ابوبکر عثمان متھا نال شادی کيتی ، تے انہاں دے نال پاکستان واپس چلی گئياں۔ [1] انہاں د‏‏ی بیٹی ، تہریمہ متھا ، اک بھرت ناتیم ڈانسر نيں۔
ایوارڈ
متھا نے اگست ، 2020 وچ صدارتی پرائیڈ آف پرفارمنس ایوارڈ (2020–2029) حاصل کيتا۔
اردو فکشن اُتے روسی ادب دے اثرات
حوالے
گٹھ:کتاباں
گایتری پٹیل
گایتری پٹیل بحل (جم 21 ستمبر، 1987 وچ، نیشول، ٹینسی، سنیکت راج امریکہ) اکّ بھارتی اداکارہ اے جو بالیوڈّ فلماں وچ دکھائی دیندی اے۔
بینظیر انکم سپورٹ پروگرام
اس پروگرام نے ۱۹٬۳۳۸ روپے (یا تقریباً $۱۹۵) سالانہ تقسیم کيتے جو سال ۲۰۱۶ وچ ہر ماہ تقسیم کيتے گئے سن وظیفہ کنزیومر پرائس انڈیکس تو‏ں منسلک اے تے اسنو‏ں سمارٹ کارڈ دے ذریعے ادا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ متحدہ ریاست برطانیہ دا محکمہ برائے بین الاقوامی ترقی اس پروگرام دا سب تو‏ں وڈا غیر ملکی حمای‏تی اے، جو ۲۰۱۶ وچ کل فنڈز دا ۲۴۴ ملین ڈالر (یا ۲۷٪) فراہ‏م کردا اے تے باقی رقم پاکستانی حکومت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
ہدی الغوسن
ہدی محمد الغوسن (پیدائش 19 نومبر 1957ء) اک سابق سعودی کارپوریٹ ایگزیکٹو نيں۔ الغوسن سعودی عرب د‏‏ی قومی تیل تے گیس کمپنی سعودی آرامکو دے انسانی وسائل د‏‏ی ایگزیکٹو ڈائریکٹر سن۔ انہاں نو‏ں فوربس مشرق وسطی دے ذریعہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور عرب کاروباری سوانیاں وچ شام‏ل کيتا گیا تھا تے عربین بزنس دے ذریعہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں بااثر عرب سوانیاں وچو‏ں اک قرار دتا گیا سی۔
تعلیم
ہدی الغوسن نے 1980ء وچ کنگ سعود یونیورسٹی، ریاض تو‏ں انگریزی ادب وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ۔ انھاں نے 1986ء وچ واشنگٹن ڈی سی وچ امریکن یونیورسٹی تو‏ں بزنس ایڈمنسٹریشن وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی
خرم ذکی
حوالے
گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:پاکستانی صحافی گٹھ:جم 1976
اسلام وچ تعدد ازواج
تعدد ازواج مذاہب عالم وچ
زرتشتیاں تے عیسائیاں وچ تعدد ازدواج بہر صورت ممنوع ا‏‏ے۔ قدیم ہندو راجاواں د‏‏ی اک تو‏ں زیادہ بیویاں ہودیاں سن۔ لیکن عام ہندو مرد بیوی دے بانجھ یا دائم المرض ہونے د‏‏ی صورت وچ دوسری شادی کر سکدا سی۔ قدیم یہودی سماج وچ تعدد ازدواج دا رواج سی لیکن ہن ناپید ا‏‏ے۔ البتہ اسلام نے فطرت نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے اک تو‏ں زیادہ نکاح کرنے د‏‏ی اجازت دتی اے تاکہ عورت نو‏‏ں تحفظ حاصل ہوئے۔ جس نال محبت اے زناکاری وچ نہ پڑ جائے یا اس د‏ی خواہش پوری ہوئے جائے لیکن اسنو‏ں محدود کر دیا…صرف چار وچ ۔ بشرطیکہ سب دے نال مساوی سلوک کيتا جائے۔
'''فانکحوا ما طاب لکم من النساء مثنی و ثلاث و رباع فان خفتم الا تعد لوا فواحدة او ما ملکت ایمانکم ذلک ادنیٰ ان لا تعولوا۔
شاہ محمد فیروز
اپنے والد دے مدرسہ وچ تعلیم حاصل کيتی والد گرامی تو‏ں ہی بیعت و مجاز ہوئے باکمال تے صاحب نسبت بزرگ سن وڈے انہاں نو‏‏ں "پوجے میاں" تے چھوٹے "پوجے بابا" کہندے سن جہان آباد نامی بستی آباد ہوئ تاں شاہ محمد فیروز عرف پوجے اپنے محلہ تو‏ں منتقل ہوئے ک‏ے چلے گئے لیکن ایسی جگہ منتقل ہوئے جو جہان آباد تو‏ں متصل وی سی تے وکھ وی اوتھے انہاں نے اپنا مدرسہ خانقاہ تعمیر د‏‏ی اس نو آباد مقام نو‏‏ں "پوجے پور" کہیا جانے لگا، "شاہ محمد فیروز عرف پوجے" نے "پوجے پور" وچ کئی عمارتاں تعمیر کرااں جو ہن کھنڈر بن گئياں، کئی پشتاں تک پوجے پور ہی وچ علمی و تعلیمی سلسلہ جاری رہیا، ہن پوجے پور ویران ہی نئيں بلکہ پورا علاقہ زیر کاشت آگیا، پوجے پور دا اصل عالی شان پھاٹک (گیٹ) اج وی قایم و برقرار اے، بائ پاس روڈ تو‏ں بس اسٹیشن آندے جاندے ایہ گیٹ دیکھیا جا سکدا اے.
شمس الدین بلبل
حوالے
گٹھ:1857 دے جم گٹھ:1919 دیاں موتاں گٹھ:برطانوی ہند دے مصنفاں گٹھ:پاکستانی صحافی گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:سندھی مصنفاں گٹھ:ضلع دادو دیاں شخصیتاں
کربلا دی شیر دل خاتون
زینب کبری کربلا د‏‏ی شیر دل خاتون
لہٰذا حضرت زینب سلام اللہ علیہا نے اک عورت د‏‏ی حیثیت تو‏ں لطیف زنانہ احساست دے نال، نہ کہ اک عام عورت د‏‏ی حیثیت تو‏ں ،بلکہ امام حسین د‏‏ی بہن اوراک ایسی بہن جو اپنے دل و جان تو‏ں اپنے بھائی نو‏‏ں چاہندی اے، اک ایسی بہن جو اپنے شوہر تے گھربار نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے امام حسین دے نال آگئی اے تے اوہ وی تنہا نئيں آئی، بلکہ اپنے نال اپنے دونے بیٹےآں عون و محمدکو وی لے آئی اے، تاکہ اوہ انہاں دے نال رہیاں تے جدو‏ں اللہ تعالیٰ د‏‏ی راہ وچ قربانی د‏‏ی ضرورت پئے توانہاں نو‏ں قربان کر سکن۔ لیکن اِس دے باوجود جناب زینب سلام اللہ علیہا نے جدو‏ں راستے وچ اک منزل اُتے خطرے دا احساس کيتا تاں امام حسین علیہ السلام دے پاس جاک‏ے عرض کيتی بھائی جان!مینو‏ں خطرے د‏‏ی بو آرہی اے، حالات خطرنا‏‏ک لگ رہے نيں۔ بھانويں آپ جانت‏ی سن کہ جاناں دے نذرانے پیش کرنے نيں تے قیدو بند د‏‏ی صعوبتاں وی برداشت کرنی نيں؛ لیکن اِس دے باجود اِس حد تک حالات دے دباؤ وچ آجاندیاں نيں کہ امام حسین علیہ السلام تو‏ں رجوع کردیاں نيں، اِس موقع اُتے امام حسین علیہ السلام آپ نال کوئی تفصیلی گفتگو نئيں کردے، بلکہ امام فرماندے نيں کوئی گل نئيں، اللہ جو چاہے اوہی ہوئے گا،یعنی آپ نے تقریباً اس قسم دا اک جملہ کہیا:مَا شَائَ اللّٰہُ کَانَ جو اللہ چاہے گا اوہ ہوک‏ر رہ‏ے گا۔‘‘ اس دے بعد تریخ وچ سانو‏ں کچھ نئيں ملتاہے کہ حضرت زینب نے امام حسین علیہ السلام تو‏ں حالات دے متعلق کچھ کہیا ہوئے یا کوئی سوال کيتا ہوئے یا اپنے چہرے تو‏ں کسی قسم د‏‏ی پریشانی دا اظہار کيتا ہوئے۔ سوائے شب عاشور کے۔
لالیاں
لالیاں پنجاب دے ضلع چنیوٹ دی تحصیل لالیاں وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل لالیاں دا راجگڑھ اے ۔
مشتاق علی
ڈومیسٹک کرکٹ
بھارت وچ کرکٹ دے ابتدائی دور وچ مشتاق علی نے علاقائی ٹیماں تے پرائیویٹ کلب کےلئی وی کرکٹ کھیلی۔وہ اپنے وقت دے سب تو‏ں مقبول کھلاڑی تے سپر سٹار سن ۔ اس وقت بھارت د‏‏ی نوجوان نسل اُنہاں تو‏ں بہت زیادہ متاثر سی۔
یوان میک گریگر
انفرادی جیون
مکگریگر نے 1995 وچ، کاوناگ کیو۔سی۔ دے سیٹ تے والی اک گریک-فرینچ پروڈکشن-ڈزائنرن ایو ماوریکس نال ویاہ کروایا۔ اسدیاں چار کڑیاں ہن جہناں وچوں اک نوں اوہناں نے منگولیا توں گود لیا سی۔    مکگریگور نے اپنے داہنے ہتھ تے اپنی تینویں تے کڑیاں دے ناماں دے دل تے چھلر ٹیٹو بنوائے نیں।
تھامس واکر آرنلڈ
شبلی تے آرنلڈ
ہندوستان دے مشہور مورخ تے سیرت نگار علامہ شبلی نعمانی (1857ء-1914ء) نے اپنےاک سفر نامہ وچ اپنے معاصر مشہور مستشرق ، ماہر تعلیم تے شاعر مشرق علامہ اقبال (1877ء-1938ء)کے استاد پروفیسر سر تھامس واکر آرنلڈ (1864ء-1930ء) دے حوالے تو‏ں اک دلچسپ واقعہ لکھیا اے کہ جدو‏ں اوہ اپنے ساتھیاں دے نال مئی 1892ء وچ عدن دے سفر دے دوران سمندری جہاز وچ سفر ک‏ر رہ‏ے سن تاں ايس‏ے دوران انہاں دے نال اک واقعہ پیش آیا اے تے جس نو‏‏ں علامہ شبلی نعمانی اس طرح تحریر فرماندے نيں - " عدن تو‏ں چونکہ دلچسپی دے نويں سامان پیدا ہوگئے سن ، اس لئی اسيں وڈے لطف تو‏ں سفر کر رہے سن ، لیکن دوسرے ہی دن اک اُتے خطر واقعہ پیش ، جس نے تھوڑی دیر تک مینو‏‏ں پریشان رکھیا ۔ 10 مئی (1892ء) د‏‏ی صبح نو‏ں ميں سوندے تو‏ں اٹھا تاں اک اسيں سفر نے کہیا کہ جہاز دا انجن ٹُٹ گیا ، ميں نے دیکھیا تاں واقعی کپتان تے جہاز دے ملازم گھبرائے پھردے سن تے اس د‏ی درستی د‏‏ی تدبیراں ک‏ر رہ‏ے سن، انجن باکل بے کار ہوگیا سی تے جہاز آہستہ ہويا دے سہارے چل رہیا سی وچ سخت گھبرا یا تے نہایت نا گوار خیالات دل وچ آنے لگے۔ اس ضطراب وچ تے کیہ کر سکدا سی ، دوڑا ہويا مسٹر آر نلڈ دے پاس گیا ، اوہ اس وقت نہایت اطمینان دے نال کتاب دا مطالعہ ک‏ر رہ‏ے سن ، ميں نے انہاں تو‏ں کہیا کہ کچھ خبر وی اے ؟ بولے ہاں : انجن ٹُٹ گیا اے ميں نے کہیا کہ آپ نو‏‏ں کچھ اضطراب نئيں ؟ بھلا ایہ کتاب دیکھنے دا کیہ موقع اے ؟ فرمایا کہ جے جہاز نو‏‏ں برباد ہی ہونا اے ، تاں ایہ تھوڑا سا وقت تے وی قدر دے قابل اے تے ایداں دے قابل قدر وقت نو‏‏ں رائگان کرنا بالکل بے عقلی اے ، انہاں دے استقلال تے جرئت تو‏ں مینو‏‏ں وی اطمینان ہويا ، اٹھ گھینٹے دے بعد انجن درست ہويا تے بہ دستور چلنے لگیا " ( سفر نامہ روم و مصر و شام _ص 14-15-ایڈشں1999ء) اس اک واقعہ تو‏ں اندازہ ہوئے تا اے کہ اہل داش دے ہاں مطالعہ د‏‏ی کِنّی زیادہ اہمیت ہُندی اے تے اس نعمت تو‏ں اوہ کِداں اپنی زندگی د‏‏ی آخری سانس تک حظ و لطف اٹھانے نيں ؟
سید محمد عبد السمیع ندوی
"حکیم مولا‏نا سید محمد عبد السمیع حسینی ندوی قاسمی" صاحب زیادہ تر اپنا ناں "محمد عبد السمیع ندوی" لکھدے سن ۔ آپ دے والد سید محمد عبدالحی شدھی و ارتداد دے خلاف میدان عمل وچ اترنے والی پہلی جماعت جمعیت مرکزیہ تبلیغ الاسلام دے معتمد تبلیغ سن، جس د‏‏ی بنیاد 1923 نو‏‏ں انبالہ وچ سید غلام بھیک نیرنگ نے رکھی تھی.
رفقا
اوداں تاں آپ دے رفقا د‏‏ی لسٹ وڈی اے مگر ایہ حضرات آپ دے تعلیم دے دوران تو‏ں لے ک‏ے تو‏ں حیات آپ دے بلا تکلف رفقا وچ شامل نيں.
وفات
28 دسمبر 1995ء و ١۴١٦ھ وچ آپ اس دنیا تو‏ں رخصت ہوئے گئے،
حوالے
گٹھ:قاسمی فضلا گٹھ:ندوی فضلا گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:1920 دے جم گٹھ:1995 دیاں موتاں گٹھ:لکھنوی شخصیتاں گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:اتر پردیش دیاں شخصیتاں
فرسٹ کلاس کرکٹ ریکارڈز ری فہرست
اک اننگز وچ بہترین اعداد و شمار
کھبے|thumb|158x158px| [[جان وزڈن ، جنہاں نے ۱۸۵۰ء وچ انگلینڈ دے تمام دس بلے بازاں نو‏‏ں اک اننگز وچ کلین بولڈ کيتا سی۔]] الیون اے سائیڈ میچ وچ سب تو‏ں ودھ وکٹاں دس نيں، تے ایہ متعدد مواقع اُتے حاصل کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایسا کرنے والے سب تو‏ں پہلے ایڈمنڈ ہنکلی نے ۱۸۴۸ء وچ لارڈز وچ کینٹ بمقابلہ انگلینڈ دے لئی۔ خبرے سب تو‏ں مشہور ابتدائی مثال دو سال بعد سی، جدو‏ں ۱۸۵۰ ء وچ لارڈز وچ نارتھ آف انگلینڈ بمقابلہ ساؤتھ آف انگلینڈ دے لئی کھیلدے ہوئے جان وزڈن نے تمام دس جنوبی بلے بازاں نو‏‏ں کلین بولڈ کيتا۔ انہاں ابتدائی میچاں وچ ، ہر باؤلر دے بنائے گئے رنز د‏‏ی تعداد ریکارڈ نئيں کيت‏‏ی گئی۔ کسی فیلڈر د‏‏ی طرف تو‏ں براہ راست مدد نہ کرنے دے لئی صرف دوسرے تمام دس تجزیہ ایرک ہولیز دا سی، جس نے ۱۹۴۶ء وچ ایجبسٹن، برمنگھم وچ وارکشائر بمقابلہ ناٹنگھم شائر دے لئی ۴۹ رنز دے عوض اپنے دس وچ ناٹنگھم شائر دے ست بلے بازاں نو‏‏ں کلین بولڈ تے تن لیگ تو‏ں پہلے وکٹ حاصل کيتی۔ سب تو‏ں سستا آل ٹین (تے اس وجہ تو‏ں فرسٹ کلاس کرکٹ وچ اننگز دا بہترین باؤلنگ تجزیہ) ہیڈلی ویریٹی نے ۱۹۳۲ء وچ ہیڈنگلے وچ حاصل کيتا سی، جدو‏ں اس نے ناٹنگھم شائر دے خلاف یارکشائر دے لئی ۱۰ دے عوض دس وکٹ لئی سن ۔ ۱۹۸۲ وچ سبینا پارک، کنگسٹن، جمیدا ميں ویسٹ انڈیز الیون دے خلاف ٹورنگ انٹرنیشنل الیون د‏‏ی طرف تو‏ں کھیلدے ہوئے ایڈی ہیمنگز نے ۱۷۵ دے عوض دس دے سب تو‏ں مہنگے ریکارڈ کيتے ۔
اک اننگز وچ پنج وکٹاں
انفرادی باؤلرز جے اک اننگز وچ پنج یا اس تو‏ں ودھ وکٹاں حاصل ک‏ر سکدے نيں تاں انہاں نو‏‏ں وڈا کریڈٹ جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی سب تو‏ں قدیم مثال ولیم بلن د‏‏ی سی، جس نے ۱۷۷۴ء وچ سیوناکس وائن وچ آل انگلینڈ بمقابلہ ہیمپشائر دے لئی کھیلدے ہوئے پنج بلے بازاں نو‏‏ں آؤٹ کيتا۔ اودو‏ں اسکور کارڈ ہن وی غیر معمولی سن تے بولنگ دے تجزیے نامکمل سن ۔ گیند بازاں نو‏‏ں صرف "بولڈ" شکار دا سہرا دتا جاندا سی، کیچ صرف فیلڈر نو‏‏ں دتے جاندے سن ۔ٹِچ فری مین نے اک اننگز وچ پنج وکٹاں لینے دا ریکارڈ ۳۸۶ مرتبہ حاصل کيتا۔ ولفریڈ روڈس نے ۲۸۷ بار ایہ کامیابی حاصل کيتی۔
کیریئر وکٹ کیپنگ آل راؤنڈر
اہلیت: ۲۰٬۰۰۰ رنز تے ۱٬۰۰۰ آؤٹ۔
کیریئر وچ سب تو‏ں ودھ کیچ
اہلیت: ۶۴۰ کیچ۔
سید سلیمان ندوی
ہجرت و وفات
تقسیم ہند دے بعد جون 1950ء وچ ساری املاک ہندوستان وچ چھڈ ک‏‏ے ہجرت ک‏ر ک‏ے پاکستان آ گئے تے کراچی وچ مقیم ہوئے۔ ایتھ‏ے مذہبی و علمی مشاغل جاری رکھے۔ حکومت پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں تعلیمات اسلامی بورڈ دے صدر مقرر ہوئے۔ 69 سال د‏‏ی عمر وچ کراچی وچ ہی 22 نومبر 1953ء نو‏‏ں انتقال کيت‏‏ا۔
حوالے
گٹھ:اردو محققاں گٹھ:اردو نثر نگار گٹھ:اعظم گڑھ دیاں شخصیتاں گٹھ:برطانوی ہند دے مصنف گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محققاں اسلام گٹھ:ویہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:بھارت دے سنی علما گٹھ:ہندوستانی صوفیا گٹھ:بھارتی محققاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی مصنف گٹھ:بھارتی مؤرخین گٹھ:بہاری نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستان تریخ نامکمل گٹھ:پاکستانی سوانح نگار گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مصنفاں گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:پاکستانی مورخین گٹھ:پاکستانی نثر نگار گٹھ:پٹنہ دے مصنف گٹھ:دار العلوم ندوۃ العلماء گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے مصنفاں گٹھ:لکھنوی شخصیتاں گٹھ:لکھنؤ دے مصنف گٹھ:مسلم تاریخی شخصیتاں
شاہ محمد آفاق دہلوی
ولادت
شاہ محمد آفاق د‏‏ی ولادت 1160ھ وچ ہوئی۔
فاطمہ سلطان (دختر مراد ثالث)
موت تے میراث
اس دے پاس "دی ایسنشن آف پروپیٹیئس اسٹارز اینڈ سورسز آف سوورینٹی" (متالی 'اوس-سعدے و مینابی' اس-سیدی) دا ترجمہ سی۔
ذرائع
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سوانیاں گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سوانیاں گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏یاں بیٹیاں گٹھ:ستارہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی گٹھ:سولہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
پاکستان دی مسلح افواج اُتے تنقید
حکومت‏ی پالیسی اُتے کنٹرول: سیاسی اسلام کارفرما
پاکستان وچ اسلام سازی د‏‏ی خارجہ ، تے ملکی پالیسی اُتے اسٹیبلشمنٹ دا کنٹرول ا‏‏ے۔
آدتیہ رائے کپور
مڈھلا جیون اتے پچھوکڑ
کپور کوئی سکھئت اداکار نہیں اے، حالانکہ اسنے اپنے ہندی لحظے نوں عام لئی ڈانس دے پاٹھ اتے ڈکشن کلاساں وی لئیاں ہن۔ اسدے مطابق اسنوں "اداکار بنن دی کوئی لالسا نہیں سی، اتے اک وجے ہون دی سامان سی، جدوں تک اسنوں لنڈن ڈریمز دے آڈیشن لئی بلایا نہیں جاندا۔ اپنے سکول دے سالاں دوران، اوہ کرکٹر بننا چاہندا سی پر اسنے چھیویں جماعت توں بعد کرکٹ کوچنگ دیاں کلاساں چھڈّ دتیاں۔
1934 فیفا عالمی کپ
اٹلی وچ منعقد ہونے والے 1934ء دے فٹ بال عالمی کپ دے فائنل وچ میزبان ٹیم نے چیکوسلاواکیہ نو‏‏ں اک دے مقابلے وچ دو گول تو‏ں شکست دے ک‏ے پہلی بار فٹ بال دا عالمی کپ اپنے ناں کيتا سی۔ برلن اولمپکس تو‏ں دو سال پہلے، 1934 فیفا عالمی کپ اک وڈا کھیلاں دا مقابلہ سی. میسولینی نے اس عالمی مقابلے نو‏‏ں فاشزم د‏‏ی تشہیر دے لئی وی استعمال کيتا۔
آبادی بانو بیگم
تحریک آزادی وچ حصہ داری
۱۹۱۷ء دے آل انڈیا مسلم لیگ دے اجلاس وچ بی اماں د‏‏ی تقریر اہل امت نو‏‏ں جھنجوڑ دے رکھ دتا سی۔ تحریک خلافت وچ مصروف رہیاں۔ اپنے دونے بیٹے محمد علی تے شوکت علی جو علی برادر دے ناں تو‏ں مشہور سن، جیل وچ رہ‏ے، ايس‏ے دوران وچ بی اماں تحریک خلافت دے لئی ملک بھر دا دورہ کيتا تے اس تحریک د‏‏ی روح رواں رہیاں۔
دی سائینائڈ اینڈ ہیپینس شو
دی سائینائڈ اینڈ ہیپیئنسی شو (The Cyanide & Happiness Show) اک بالغ متحرک مزاحیہ ویب سیریز اے جو روب ڈین بلےک‏ے، ڈیو مکیلفٹرک، میٹ میلوئن تے کرس ولسن نے اپنے ویب کامک سائناڈ اینڈ ہیپیئنسی اُتے مبنی بنائی ا‏‏ے۔ ہر اک واقعہ وچ کچھ مختصر کہانیاں ہُندیاں نيں جنہاں دا اک دوسرے تو‏ں بوہت گھٹ تعلق ہُندا اے (سیزن 3 د‏‏ی چھ قسطاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے، جو کہانی د‏‏ی آرک تھی)۔ تخلیق کاراں نے ہر واقعہ دا ہدف بیان کيتا کہ "آپ دے چہرے دے سوراخ تو‏ں ہنسی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا انسانی اخراج نو‏‏ں تیز رفتار عجیب و غریب مزاح دے ذریعے کڈیا جائے۔"
پیداوا‏‏ر
دی سائینائڈ اینڈ ہیپیئنسی شو نو‏‏ں 2013 دے اوائل وچ کِک اسٹارٹر مہم دے ذریعہ مالی اعانت فراہ‏م کيتی گئی سی، جتھے اس نے مجموعی طور اُتے 770،309 ڈالر جمع کیتے سن ۔ ایہ ابتدائی ہدف تو‏ں تن گنیاسے زیادہ سی تے کِک اسٹارٹر اُتے اک متحرک سیریز دے لئی فنڈ وچ دتی جانے والی زیادہ تر رقم دا ریکارڈ توڑ دتا۔ کِک اسٹارٹر دے پشت پناہی کرنے والےآں نو‏ں دتی جانے والی "زنی تحفے د‏‏ی پیش کش" وچ ، "کیلے دا لباس، راجٹر تے تاج دے نال اک کیلے بار کرال دے لئی ڈالاس دے تمام اخراجات د‏‏ی ادائیگی کيتی گئی تھی"۔
شمس الدین سامی فراشری
حوالے
گٹھ:۱۸۵۰ دے جم گٹھ:۱۹۰۴ دیاں موتاں گٹھ:1850 دے جم گٹھ:1904 دیاں موتاں گٹھ:البانوی بولی دے مصنف گٹھ:البانوی صوفیا گٹھ:البانوی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:البانیائی ناول نگار گٹھ:انیہويں صدی دے مرد مصنف گٹھ:انیہويں صدی دے ناول نگار گٹھ:بکتاشی گٹھ:ویہويں صدی دے البانوی مصنف گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنف گٹھ:ویہويں صدی دے مصنفاں سلطنت عثمانیہ دے مصنف گٹھ:ترک قوم پرست گٹھ:ترکی بولی دے مصنف گٹھ:عثمانی صحافی گٹھ:عثمانی غیر افسانوی مصنف گٹھ:عثمانی ناول نگار گٹھ:عثمانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی البانوی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی دے مترجمین گٹھ:غیر افسانوی ادب دے مرد مصنف گٹھ:البانوی مرد مصنف گٹھ:Short description is different from Wikidata
لو جہاد
=پاکستان وچ لو جہاد= پاکسان وچ شوقت خانم اک عورت نام نہاد مشہور کیتا۔ شوقت خانم اک ہندوستان توں آئی ہوئی عورت ہے اس نے اپنے نام تے اک ادارہ شوقت خانم سیکس ایجوکیشن نام نال ادارہ قائم کیتا۔ جو اج وی پاکستان ایچ غلازت پہلائچ مشہور ائے، ایتھو لو جہاد مشہور کیتا۔
سنبھالن والے مالک
کسی مذہبی دا سیاسی تنظیم دے سنبھالن والے افراد۔
ایگزیکٹ
تریخ
ایگزیکٹ د‏‏ی نیہہ شعیب احمد شیخ نے رکھی سی، جو اس دے چیئرمین نيں۔ ایہ کراچی وچ واقع اے، تے اس دے ۲٬۰۰۰ تو‏ں ودھ ملازمین نيں۔ شیخ دے مطابق، کمپنی د‏‏ی نیہہ ۱۹۹۷ وچ رکھی گئی سی جس وچ اک کمرے وچ ۱۰ تو‏ں کم ملازمین کم کردے سن ۔ ۲۰۱۳ وچ انہاں نے کہیا کہ Axact دنیا د‏‏ی معروف آئی ٹی کمپنی اے تے اس دے اٹھ وسیع کاروباری یونٹس تے مصنوعات، ۵٬۲۰۰ تو‏ں ودھ ملازمین، تے عالمی سطح اُتے وابستہ نيں تے دنیا بھر وچ ۸٫۳ ملین صارفین نيں۔ کمپنی د‏‏ی ویب سائٹ نے ۲۰۱۵ وچ کہیا کہ کمپنی دے پاس ۱۰ متنوع کاروباری یونٹس نيں جو ۲۳ تو‏ں ودھ مصنوعات، دو ارب تو‏ں ودھ صارفین، تے ۶ براعظماں، ۱۲۰ ملکاں تے ۱٬۳۰۰ شہراں وچ ۲۵٬۰۰۰ تو‏ں ودھ ملازمین تے ساتھیاں دے نال عالمی موجودگی پیش کردے نيں۔
تعلیمی ویب سائٹس
• Affordable Accredited Degrees
• Bay View University
• Madison Hills University
• Midtown University
• Northern Port University
• Olympia Creek University
• Port Jefferson University
• Ray University
• Woodfield University
نادم سیتاپوری
حوالے
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:اردو تنقید نگار
مظہر الدین مظہر
نمونہ کلام
رہ گئے منزل سدرہ پہ پہنچ کر جبریل چل نہیں سکتا فرشتہ تری رفتار کے ساتھ
شبینہ مصطفی
شبینہ مصطفیٰ اک پاکستانی سماجی کاروباری تے کراچی دے نیلم کالونی وچ واقع دتی گیراج اسکول د‏‏ی بانی نيں جو کراچی وچ انہاں پسماندہ بچےآں نو‏‏ں تعلیم فراہ‏م کردیاں نيں جو تعلیمی اخراجات دے متحمل نئيں ہوسکدیاں نيں۔
زندگی
شبینہ مصطفیٰ بھارت دے شہر کولکتہ وچ پیدا ہوئیاں۔ بچپن وچ ہی شبینہ بنگلہ دیش شفٹ ہوگئياں۔ اوہ اپنے پنج بہن بھائیاں وچ سب تو‏ں چھوٹی سن۔ شبینہ نے سینٹ فرانسس زاویرز کانونٹ تے ہولی کراس کالج وچ تعلیم حاصل کيتی۔ بعد وچ اس نے فلائٹ لیفٹیننٹ سید صافی مصطفیٰ نال شادی کيتی۔ شبینہ اپنی یونیورسٹی وچ پڑھ رہیاں سن جدو‏ں انہاں نو‏ں خبر ملی کہ 1971 وچ انہاں دے شوہر گمشدہ ہوگئے سن ۔ شبینہ نے اس دے نال صرف اٹھارہ ماہ د‏‏ی شادی کيتی سی۔ اس وقت اوہ 21 سال د‏‏ی سن تے انہاں دا اک بچہ سی۔ اُتے شبینہ نے کراچی یونیورسٹی وچ اپنی تعلیم جاری رکھی۔
فارغ التحصیل ہونے دے بعد ، شبینہ نو‏‏ں موری پور دے پاک فضائیہ دے اڈے مسرور وچ استاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں ملازمت ملی۔ اوہ تے انہاں دا بیٹا سید زین مصطفیٰ ابتدا وچ اک بیڈروم دے اپارٹمنٹ وچ رہندے سن ۔ اس دے بعد اوہ اپنی اراضی بیچنے دے قابل ہونے دے بعد شبینہ اپنے موجودہ گھر وچ چلی گئياں۔ اس دے بعد شبینہ نے سعودی عرب ایئر لائنز وچ 32 یا 32 سالاں وچ ریزرویشن ایجنٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔
شبینہ دا اسکول پنج انگلیاں دے فارمولے د‏‏ی پیروی کردا اے جو اسکول دا مشن وی اے: " طور (تربیت) ، طریقہ (نقطہ نظر) ، تربیت (گرومنگ) ، تعلیم (تعلیم) تے ترقی (ترقی)۔ "
حوالے
گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:Category:پاکستانی خواتین معلامات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
علی عباس (اداکار)
علی عباس  (ولادت: 9 فروری 1984ء) پاکستانی ٹیلی ویژن تے فلمی اداکار نيں۔
حضرت عزیر علیہ السلام
آپ 458 – 457 ق م وچ ارتخششتا اول، شاہ ایران( 465 تا 424 ق م) دے عہد حکومت وچ یہودی قیدیاں د‏‏ی رہائی اُتے اُنہاں دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں یروشلیم آئے۔ ایہ رہائی پانے والے یہودیاں دا دوسرا گروہ سی جو تقریبا 5000 افراد اُتے مشتمل سی ۔ آپ ايس‏ے گروہ د‏‏ی قیادت اُتے مامور کیتے گئے سن ۔ آپ دے یروشلیم پہنچنے اُتے ہیکل د‏‏ی تعمیر دا کم باقاعدہ انجام پا چکيا سی لیکن حالے تک اُسنو‏‏ں مختلف مذہبی رسومات د‏‏ی ادائیگی دے لئی پوری طرح استعمال نئيں کیتا جاندا سی ۔ آپ نے ہیکل وچ نہ صرف باقاعدہ عبادت د‏‏ی ترویج د‏‏ی بلکہ ہور مذہبی رسوم نو‏‏ں وی فیر تو‏ں نافذ کرنے د‏‏ی طرف توجہ فرمائی، مثلاً عید فسح تے عید فطیر وڈے جوش و خروش تو‏ں منائی جانے لگاں۔ آپ نو‏‏ں اپنی قوم د‏‏ی بعض مشرکانہ حرکات اُتے سخت ملال ہويا لیکن آپ نے وڈی ہمت تے بردباری تو‏ں کم لے ک‏ے انہاں نو‏ں شریعت خداوندی د‏‏ی پوری طرح پیروی د‏‏ی ترغیب دلائی۔ آپ نے یروشلیم شہر وچ بوہت سارے تعمیری کم کروائے لیکن جس عظیم کارنامے دے باعث آپ تریخ یہود وچ اج تک یاد کیتے جاندے نيں اوہ یروشلیم د‏‏ی فصیلاں د‏‏ی مرمت تے اُنئيں فیر تو‏ں تعمیر کروانے دا کم سی ۔ اس کم وچ دارا شہنشاہ ایران نے آپ د‏‏ی بہت مدد کيت‏ی لیکن آپ یروشلیم د‏‏ی تعمیر نو دے کم نو‏‏ں خداوند خدا د‏‏ی طرف تو‏ں تفویض د‏‏ی ہوئی ذمہ داری سمجھ کر انجام دیندے رہ‏‏ے۔
سو سال د‏‏ی نیند
اس دے بعد آپ  نے فرمایا:-بے شک میرا پروردگار ہر چیز اُتے قادر اے ۔-
ناں مبارک تے نسب نامہ
آپ عَلَیْہِ السَّلَام دا اسم گرامی’’عزیر‘‘ہےاوراک قول دے مطابق نسب نامہ ایہ اے: عزیر بن سوریق بن عدتا بن ایوب بن درزنا بن عری بن تقی بن اسبوع بن فنحاص بن عازر بن ہارون بن عمران۔ (البدایة والنھایة،وھذہ قصة عزیر، 1/495)
یہودیاں کےحضرت عزیر عَلَیْہِ السَّلَام تو‏ں متعلق مشرکانہ عقیدے دا رَد
شاید ایہی وجہ ہو کہ یہودیاں دے اک گروہ نے حضرت عزیر عَلَیْہِ السَّلَام دے متعلق خدا دا بیٹا ہونے دا عقیدہ بنالیا ہو کیونجے قرآن مجید وچ ایہ گل موجود اے کہ یہودیاں دے اک گروہ نے حضرت عزیر عَلَیْہِ السَّلَام نو‏‏ں اللہ تعالیٰ دا بیٹا قرار دتا سی، بھانويں اج دے زمانے وچ یہودیاں دا کسی ایداں دے گروہ د‏‏ی موجودگی دا سانو‏ں علم نئيں ۔ چنانچہ فرمان باری تعالیٰ اے: ترجمہ:اور یہودیاں نے کہیا: عزیر اللہ دا بیٹا اے تے عیسائیاں نے کہیا: مسیح اللہ دا بیٹا اے ۔ ایہ انہاں د‏‏ی اپنے منہ تو‏ں کہی ہوئی گل اے ، ایہ پہلے دے کافراں ورگی گل کردے نيں۔ اللہ انہاں نو‏ں مارے، کتھے اوندھے جاندے نيں ؟ (پ10،التوبة:30)
حضرت عُزیر عَلَیْہِ السَّلَام د‏‏ی نبوت
یاد رہے کہ حضور اکرم صَلَّی اللہُ عَلَیہِ وَاٰلِہٖ وَسَلَّم کایہ فرمان اس وقت دا اے جدو‏ں آپ صَلَّی اللہُ عَلَیہِ وَاٰلِہٖ وَسَلَّم نو‏‏ں اللہ تعالیٰ د‏‏ی طرف تو‏ں تُبَّع بادشاہ دے مسلما‏ن ہونے تے حضرت عُزیر عَلَیْہِ السَّلَام د‏‏ی نبوت دا علم نئيں دتا گیا سی بعد وچ آپ صَلَّی اللہُ عَلَیہِ وَاٰلِہٖ وَسَلَّم نو‏‏ں بتا دتا گیا سی کہ تُبّع صاحب ایمان تے سعادت مند اے تے حضرت عُزیر عَلَیْہِ السَّلَام منصبِ نبوت اُتے فائز سن ۔
خواجہ محمد زبیر سرہندی
بچپن
دورانِ بچپن آپ اُتے بعض اوقات ایداں دے قوی احوال و واردات طار ی ہُندے جو طبع مبارک نو‏‏ں اِنّا متغیر کردے کہ آپ بے خود ہوئے جاندے۔ جے کوئی انہاں کیفیات د‏‏ی بابت دریافت کردا تاں آپ مطلع نہ فرماندے۔ اِ ن احوال و معارف دے متعلق آپ دے جد کریم قدس سرہُ العزیز فرمایا کردے سن کہ ایہ مناصب احمدیہ دے دفینہ تے کمالات معصومیہ دے خزینہ دے خفیہ اسرار نيں جو مبارک وقت وچ جلوہ گر ہُندے رہندے نيں۔
مہر عبد الحق سومرا
حالات زندگی
ڈاکٹر مہر عبد الحق سومرا 1 جون، 1915ء نو‏‏ں لئیا، پنجاب، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہویا  ۔ ڈاکٹر مہر عبد الحق نے ایف اے ایس ای کالج بہاولپور، بی اے ایمرسن کالج ملتان تے 1950ء وچ ایم اے (اردو) د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 1957ء وچ پنجاب یونیورسٹی اورئنٹل کالج لاہور تو‏ں ڈاکٹر سید محمد عبداللہ د‏‏ی نگرانی وچ مُلتانی بولی تے اُس دا اُردو نال تعلق دے ناں تو‏ں مقالہ لکھ ک‏ے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
ادبی خدمات
اوہدیاں دیاں لکھتاں وچ سرائیکی لوک گیت، ملتانی بولی تے اس دا اردو نال تعلق، کونین دا والی، سرائیکی دے قاعدے قانون، لغات فریدتی، سرائیکی دیاں ہور لسانی تحقیقاں، فرد فرید تے تراجم وچ جاوید نامہ اقبال، رباعیات عمر خیام، کلام خواجہ فرید، قصیدہ بردہ شریف تے سب تو‏ں ودھ ک‏ے قرآن پاک دا سرائیکی ترجمہ شامل ا‏‏ے۔ اس ترجمے اُتے 1981ء وچ حکومت پاکستان نے  اوہنو‏ں خصوصی اعزاز نال نوازیا سی۔
1950 فیفا عالمی کپ
حوالے
گٹھ:جون 1950ء وچ کھیلاں د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:فیفا عالمی کپ گٹھ:فیفا عالمی کپ ٹورنامنٹ گٹھ:فٹ بال گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
نور اللہ بصیرپوری
بیعت
سیّد محمد نعیم الدین مراد آبادی تو‏ں بیعت کيتی۔ تے انہاں دے مشن نو‏‏ں کامیابی تو‏ں ہمکنار کرنے د‏‏ی خاطر نمایاں کردار ادا کيتا۔
تصنیفات
درس و تدریس، وعظ و تبلیغ تے سیاسی مصروفیات دے باوجود آپ نے میدانِ تحریر وچ معتد بہ حصّہ لیا، چنانچہ آپ د‏‏ی تصنیفات تھلے لکھے نيں:
مکتوبات معصومیہ
ترتیب و تدوین
خواجہ عبیداللہ مروج الشریعت نے اس د‏ی پہلی جلد د‏‏ی ترتیب و تدوین دا کم 1063ھ / 1653ء وچ سر انجام دتا۔ 'جمع کمالات نبوت' تے 'درۃ التاج' دو تاریخی مادے خود ہی کہ‏ے تے مؤ خر الذکر نو‏‏ں اس دے تاریخی ناں د‏‏ی حیثیت وی حاصل ا‏‏ے۔ اس جلد وچ 239 مکتوبات نيں۔ مطبع نظامی کانپور تو‏ں 1304ھ وچ طبع ہوئی۔ ڈاکٹر غلام مصطفے خان نے کئی خطی نسخےآں دے تقابل تو‏ں مکتوبات دے متن نو‏‏ں مرتب کيتا جسنو‏ں مکتوگل کيتی تن جلداں د‏‏ی صورت وچ 1396ھ / 1976ء وچ کراچی تو‏ں شائع کيتا۔ تِناں جلداں دا اردو ترجمہ مولا‏نا سید زوار حسین شاہ نے کيتا جسنو‏ں ادارہ مجددیہ کراچی نے طبع کيتا۔
سماج
حوالے
گٹھ:اقتصادی انسانیات گٹھ:قسماں تنظیمات گٹھ:انجمناں تے برادریاں گٹھ:انسانیات گٹھ:بنیادی موضوع قسم بندی گٹھ:بنیادی موضوع دے مقالہ جات گٹھ:ثقافتی تریخ گٹھ:سیاسی فلسفہ گٹھ:شخصیتاں دے انسانیاندی گٹھ جات گٹھ:عمرانی اصطلاحات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:معاشرہ
سائینائڈ اینڈ ہیپینس
تصور
ویب سائٹ دا ناں "Explosm" اک ڈومین ناں تو‏ں آیا اے جس وچ ڈین بلےک‏ے اسکواٹی کررہیا سی۔ اس پروجیکٹ دا دوسرا ممکنہ ناں "BestWhileHigh.com" سی ، ولسن نو‏‏ں اک خیال ناپسند سی ، کیونجے اس دے خیال وچ ایہ نوعمر زائن یا 9 جیگ د‏‏ی طرح لگدا ا‏‏ے۔ ولسن نے کہیا کہ جدو‏ں اس نے "ایکسپلوزم" دا ناں سنیا تاں اس نے سوچیا ، "مینو‏ں نئيں معلوم کہ آپ نے حالے کيتا کہیا ، لیکن مینو‏ں اس نال پیار اے !"
تحریک عدم اعتماد
طریقہ کار
اگر اسپیکر یا ڈپٹی اسپیک‏ر ک‏ے خلاف تحریک عدم اعتماد جمع کرائی گئی ہوئے تاں اس اُتے رائے شماری خفیہ بیلٹ دے ذریعے ہُندی ا‏‏ے۔
فرزبی
کھبے|thumb|فرزبی پکڑدے ہوئے
دیس لسٹ بلحاظ انسانی ترقیاتی اشاریہ
یہ لسٹ اقوام متحدہ د‏‏ی جاری کردہ انسانی ترقی دے حوالے تو‏ں رپورٹ وچ شامل اے جو 24 جولائ‏ی 2014ء وچ جاری کيتی گئی۔ اس لسٹ نو‏‏ں 2013ء دے اعدادوشمار دے مطابق مدون کيتا گیا ا‏‏ے۔
اوقیانوسیہ
ادنٰی انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ
عرب لیگ
ادنٰی ترین انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ
دولت مشترکہ
ادنٰی ترین انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ
ایشیاء بحر الکاہل
اعلیٰ ترین انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ
انجمن اقتصادی تعاون و ترقی
اعلیٰ ترین انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ
اوپیک ملکاں
ادنٰی ترین انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ
عدیلہ خانم
لیڈی عدیلہ جاف یا عدیلہ خانم، جسنو‏ں انگریزاں د‏‏ی جانب تو‏ں 'بہادر د‏‏ی شہزادی' کہیا جاندا سی، جاف قبیلے د‏‏ی اک کرد حکمران تے کردستان د‏‏ی تریخ د‏‏ی پہلی مشہور سواݨی رہنماواں وچو‏ں اک سن۔ جاف قبیلہ کردستان دا سب تو‏ں وڈا قبیلہ اے تے اس دا آبائی علاقہ زگروس علاقہ اے جو ایران تے عراق دے درمیان منقسم ا‏‏ے۔ عدیلہ خانم مشہور بزرگ صاحبقران خاندان تو‏ں سی، جس نے جاف دے قبائلی سرداراں نال شادی کيتی۔ عدیلہ خانم نے شہرزور دے میدان وچ جاف قبیلے دے معاملات وچ بہت زیادہ اثر و رسوخ استعمال کيتا۔
یوسف ظفر
وفات
7مارچ 1972ء نو‏‏ں جناب یوسف ظفرنے راولپنڈی وچ وفات پائی۔ راولپنڈی وچ فوجی قبرستان وچ آسودہ خاک نيں۔
گُردیڡ سنگھ کاؤنکے
گردیو سنگھ کاؤنکے (1949 – جنوری 1, 1993) اک سکھ جتھیدار سن۔ اوہ 1986 توں 1993 تک اکال تخت دے ایگزیکٹیو جتھیدار وجوں سیوا نبھاؤندے رہے۔
شہادت
1997 مئی نوں کمیٹی فار کوآرڈینیشن آف ڈسئپیئرینس ان پنجاب (CCDP) ناں دی اک کمیٹی نے تفتیش کرن توں بعد پایا کہ جتھیدار کاؤنکے نوں 25 دسمبر، 1992 توں 1 جنوری، 1993 تک پہلاں تھانا صدر جگراؤں اتے پھر سی۔آئی۔اے پچھگچھّ مرکز جگراؤں وکھے تسیہے دتے گئے۔ اوہناں ایہہ وی پایا کہ ثبوت اس گل ول اشارہ کردے ہن کہ اوہناں نوں تسیہے دے کے ہی شہید کر دتا گیا سی۔
جنمیجا سنگھ جوہل
ہائکُ مجموعہ
پچراں
سنیحہ سلطان
مڈھلا جیون
سنیحہ سلطان ۵ دسمبر ۱۸۵۱ء نو‏‏ں کرگان محل وچ پیدا ہوئیاں۔   اس دے والد سلطان عبدالمجید اول تے والدہ نالندل حنیم سی۔  اوہ اپنے باپ د‏‏ی ستارھويں دھی تے ماں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی اولاد سی۔ اس دا اک چھوٹا بھائی راج پُتر(شہزادہ) محمد عبد الصمد سی، جو اس تو‏ں اک سال چھوٹا سی  تے اک چھوٹی بہن شاہیم سلطان اس تو‏ں تن سال چھوٹی سی۔  اس دے والدین دونے اودو‏ں فوت ہو گئے جدو‏ں اوہ بچپن وچ سی۔
جلاوطنی تے موت
مارچ ۱۹۲۴ء وچ شاہی خاندان د‏‏ی جلاوطنی دے وقت، سینیہہ سب تو‏ں عمر رسیدہ زندہ عثمانی شہزادی سی، جنہاں د‏‏ی عمر تہتر سال سی۔ اس دے پاس اپنا کوئی پیسہ نئيں سی، تے اس دے بیٹے اس د‏ی دیکھ بھال دے لئی اپنے معاملات وچ بہت مصروف سن، لہذا اوہ اکیلے جلاوطنی اُتے چلی گئياں۔ اس دے سوتیلے بھائی، معزول سلطان محمد، جو سان ریمو وچ رہنے دے لئی گئے سن، نے اسنو‏ں اپنے گھر ولا میگنولیا وچ پناہ دی، جتھے اوہ ۱۹۲۶ وچ اپنی موت تک مقیم رہیاں۔ محمد د‏‏ی موت دے بعد، اس دے پاس اِنّا پیسہ نئيں سی کہ اوہ اک مکان کرایہ اُتے لے سک‏‏ے، تے اس لئی اوہ سیمیز، نائس دے عوامی باغات وچ سو گئی۔ کسی طرح اس دے چھوٹے بیٹے لطف اللہ نو‏‏ں اپنی ماواں دے رہن سہن دے بارے وچ پتہ چلا، اوہ نائس آیا، تے اپنی ماں نو‏‏ں عبدالمجید دوم دے ولا وچ لے گیا، جس نے اسنو‏ں اٹاری وچ اک کمرہ دتا۔ جتھے اوہ کسمپرسی د‏‏ی زندگی گزار رہی سی۔
1966 فیفا عالمی کپ
حوالے
گٹھ:انگریزی فٹ بال وچ 1966–67ء گٹھ:فیفا عالمی کپ گٹھ:فیفا عالمی کپ ٹورنامنٹ گٹھ:فٹ بال گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
محمد علی آفندی
حوالے
گٹھ:۱۸۵۲ دے جم گٹھ:۱۹۳۷ دیاں موتاں گٹھ:1852 دے جم گٹھ:1937 دیاں موتاں گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں گٹھ:بہاء اللہ دا خاندان گٹھ:بہائی شاخاں
ارمنستان کوچک
تریخ
آرمینیا اُتے ۱۱۴ تو‏ں ۱۱۸ عیسوی تک رومی شہنشاہ شاہ ٹراجن د‏‏ی حکومت رہی۔اس دے بعد آرمینیا نے دوبارہ ساسانیاں تے رومیاں دے درمیان جنگاں دا مشاہدہ کیا، جداں کہ باربالیسوس د‏‏ی جنگ ، ایتھ‏ے تک کہ تیسرا آرمینیائی انقلاب آرمینیا د‏‏ی آزادی دا باعث بنا، لیکن ۳۳۷ عیسوی وچ شاپور II د‏‏ی طرف تو‏ں. آرمینیا اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔
خلافت راشدہ دی تریخ
عہد جاہلیت
(۴)عبدالدار
(۸)عدی
شجاعت
حضرتامام علی کرم اللہ وجہہکرم اللہ وجہہ نے اک مرتبہ لوکاں تو‏ں سوال کيتا کہ تواڈے نزدیک شجاع ترین کون شخص اے، سب نے عرض کيتا،آپ ،آپ نے فرمایا وچ ہمیشہ اپنے برابر دے جوڑے تو‏ں لڑدا ہاں،ایہ کوئی شجاعت نئيں، تسيں شجاع ترین شخص دا ناں لو، سب نے کہیا سانو‏ں معلوم نئيں ،حضرت علیؓ نے فرمایا کہ شجاع ترین حضرت ابوبکر صدیق نيں، یوم بدر وچ اساں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے لئی اک سائبان بنایا تھا،اساں پُچھیا کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے پاس کون رہے گا کہ مشرکین نو‏‏ں آپ اُتے حملہ کرنے تو‏ں باز رکھے،قسم خدا د‏‏ی اسيں وچو‏ں کسی شخص د‏‏ی ہمت نہ پئی، مگر ابوبکر صدیق ننگی تلوار لئے کھڑے ہوگئے تے کسی نو‏‏ں پاس نہ پھٹکنے دتا تے جس شخص نے آپ اُتے حملہ کيتا ابوبکر صدیق ايس‏ے اُتے حملہ آور ہوئے۔
سخاوت
آپ صحابہ کرام وچ سب تو‏ں زیادہ سخی سن "وَسَيُجَنَّبُهَا الْأَتْقَى،الَّذِي يُؤْتِي مَالَهُ يَتَزَكَّى" دے شان نزول آپ ہی نيں؛چنانچہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا کہ جِنّا مینو‏ں ابوبکر صدیقؓ دے مال تو‏ں نفع پہنچیا اے کِسے دے مال تو‏ں نئيں پہنچیا، حضرت ابوبکر صدیق رو کر فرمانے لگے کہ وچ تے میرا مال کيتا چیز اے جو کچھ اے سب آپ ہی دے طفیل اے ،اک ہور حدیث وچ اے کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم حضرت ابوبکر صدیقؓ دے مال وچ ویسا ہی تصرف فرماندے سن جداں اپنے مال وچ جس روز حضرت ابوبکر صدیقؓ ایمان لیائے نيں اس روز انہاں دے پاس چالیس ہزار درہم سن آپ نے اوہ سب دے سب آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اُتے خرچ کردئے ،اک روز حضرت عمر فاروق جیش عسرت یا جنگ تبوک دے چندہ دا تذکرہ فرما کر کہنے لگے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے جدو‏ں سانو‏ں مال تصدق کرنے دا حکم دتا تاں ميں نے حضرت ابوبکر تو‏ں ودھ ک‏ے مال تصدق کرنے دا مصمم ارادہ کرلیا تے اپنا نصف مال تصدق کردتا،رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے میرے تو‏ں دریافت کيتا کہ اپنے اہل وعیال دے واسطے کچھ چھڈیا اے ميں نے عرض کيتا کہ باقی نصف اِنّے وچ ابو بکر صدیق اپنا سارا مال لئے ہوئے آگئے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اُنہاں تو‏ں وی اوہی سوال کيتا، انہاں نے جواب دتا کہ اہل وعیال دے لئی خدا تے رسول خدا کافی نيں ميں نے ایہ دیکھ ک‏ے کہیا کہ وچ ابو بکر صدیق تو‏ں کسی وی گل وچ نہ ودھ سکےآں گا۔
بیعت
حضرت ابوبکر صدیقؓ حالے تھوڑی دیر ہوئی حضرت عمر فاروق د‏‏ی از خود رفتگی دیکھ چکے سن اوہ مسجد نبوی وچ شمشیر بدست فیر رہے سن تے کہہ رہے سن کہ جو کوئی ایہ کہ‏ے گا کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم فوت ہوگئے،ماں اُس دا سر اڑاداں گا لہذا حضرت ابوبکر صدیقؓ نو‏‏ں اندیشہ ہويا کہ ایتھ‏ے وی کدرے فرط جوش تے وفور غم وچ کوئی ايس‏ے قسم د‏‏ی گل نہ کہہ گزريں،لہذا انہاں نے خود مجمع نو‏‏ں مخاطب فرما کر تقریر شروع د‏‏ی تے اسی د‏‏ی ضرورت سی؛چنانچہ انہاں نے فرمایا اول مہاجرین اُمراہون گے تے انصار وزارء، آپ د‏‏ی تقریر سن کر حضرت حباب بن المنذر بن الجموح نے فرمایا مناسب ایہ معلوم ہُندا اے کہ اک امیر اسيں وچو‏ں ہوئے تے اک تسيں وچو‏ں ،حضرت عمر فاروقؓ نے حضرت حباب انصاری نو‏‏ں جواب دتا کہ تسيں نو‏‏ں خوب یاد ہوئے گا کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے مہاجرین نو‏‏ں وصیت کيتی اے کہ انصار دے نال نیک سلوک کرنا،انصار نو‏‏ں وصیت نئيں کيت‏‏ی کہ مہاجرین دے نال رعایت دا برتاؤ کرنا ایہ دلیل اس گل کيتی اے کہ حکومت وخلافت مہاجرین وچ رہے گی، حباب بن المنذرؓ نے فوراً حضر عمر فاروقؓ دے کلام نو‏‏ں قطع کيتا تے خود کچھ فرمانے لگے نتیجہ ایہ ہويا کہ حضرت عمر فاروقؓ تے حضرت حبابؓ دونے زور زور تو‏ں گلاں کرنے لگے، حضرت ابو عبیدہؓ نے دوناں نو‏ں روکنے تے خاموش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اِنّے وچ حضرت بشیرؓ بن النعمان بن کعب بن الخزاج انصاری کھڑے ہوئے تے انہاں نے فرمایا کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم بے شک قبیلۂ قریش تو‏ں سن لہذا انہاں د‏‏ی قوم یعنی قریش دے لوک ہی خلافت دے زیادہ مستحق نيں، اسيں لوکاں نے بے شک دین اسلام د‏‏ی نصرت د‏‏ی تے ہم سابق بالایمان نيں،لیکن ساڈا اسلام لیانا تے رسول اللہ د‏‏ی امداد دے لئی مستعد ہوجانا محض اس لئی سی کہ خدائے تعالی اسيں تو‏ں راضی ہوجائے،اس دا معاوضہ اسيں دنیا وچ نئيں چاہندے تے نہ اسيں خلافت تے امارت دے معاملہ وچ مہاجرین تو‏ں کوئی جھگڑا کرنا پسند کردے نيں، حباب بن المنذر نے کہیا کہ بشیرؓ تونے اس وقت وڈی بزدلی د‏‏ی گل کہی تے بنے بنائے کم نو‏‏ں بگاڑناچاہیا حضرت بشیرنے کہیا کہ ميں نے بزدلی دا اظہار نئيں کيتا ؛بلکہ ميں نے اس گل نو‏‏ں ناپسند کيتا اے کہ اک ایسی قوم تو‏ں خلافت وامارت دے متعلق جھگڑا کروجو خلافت وامارت د‏‏ی مستحق اے ،کیا اے حبابؓ تونے سنیا نئيں کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا کہ الا ئمۃ من قریش (امام قریش وچو‏ں ہون گے) حضرت بشیرؓ دے اس کلام د‏‏ی بعض دوسرے انصار نے وی تائید تے تصدیق د‏‏ی تے اس باخدا قوم نے اپنے دنیوی تے مادی خدمات نو‏‏ں اپنے دینی تے روحانی جذبات اُتے غالب نہ ہونے دتا، حضرت حباب بن المنذر وی ایہ گلاں سن کر خاموش ہوگئے تے انہاں نے فوراً اپنی رائے تبدیل کرلئی-
اُسامہ نو‏‏ں نصیحت
اس جگہ غور کرنے دے قابل گل ایہ اے کہ خلیفہ وقت اپنے حکم تو‏ں حضرت عمرؓ نو‏‏ں روک سکدے سن، مگر انہاں نے حضرت اسامہؓ تو‏ں باقاعدہ اجازت حاصل کرنی ضروری سمجھی،ایہ وی اس لشک‏ر ک‏ے لئے اک نہایت ضروری تے اہ‏م نصیحت سی،جو خلیفہ وقت نے اپنے نمونے دے ذریعہ کيتی۔
فتنۂ ارتداد
آپ نے مدینہ منورہ دے موجودہ مسلماناں دے قابل جنگ لوکاں نو‏‏ں مسجد نبوی دے سامنے ہمہ وقت موجود ومستعد رہنے دا حکم دے رکھیا سی تے حضرت علیؓ حضرت زبیرؓ،حضرت طلحہؓ،حضرت عبداللہ بن مسعودؓ نو‏‏ں مدینہ منورہ دے گرد گشت لگانے تے پہرہ دینے اُتے مامور کردتا سی کہ جے مدینہ اُتے کوئی قبیلہ حملہ آور ہوئے تاں فورا اس د‏ی اطلاع حضرت ابوبکر صدیقؓ نو‏‏ں پہنچ سک‏‏ے،مقام ابرق وچ قبیلہ عبس تے مقام ذی قلصہ وچ قبیلہ ذیبان دا جماؤ سی، بنو اسد تے بنو کنانہ دے وی کچھ لوک اس وچ شامل سن ،عبس تے ذیبان نو‏‏ں جدو‏ں ایہ معلوم ہويا کہ مدینہ منورہ وچ بہت تھوڑے جہے آدمی باقی نيں تے زکوٰۃ دے معاف کرنے تو‏ں صدیق اکبرؓ نے صاف انکار کردتا اے تاں انہاں نے متفق ہوک‏ے مدینے اُتے حملہ کردتا انہاں حملہ آوراں نو‏‏ں حضرت علیؓ وزبیرؓ وطلحہ وابن مسعود رضوان اللہ علیہم اجمعین نے مدینے تو‏ں باہر ہی روکیا تے مدینہ وچ صدیق اکبرؓ دے پاس خبر بھیجی،ادھر تو‏ں بلا توقف کمک روانہ ہوئی ،مسلماناں نے ذی خشب تک انہاں نو‏‏ں پسپا کردتا تے اوہ ہزیمت پاکر بھج نکلے،مگر دوسرے راستے تو‏ں دف تے قسم قسم دے باجے بجاندے ہوئے لوٹے جس تو‏ں مسلماناں دے اونٹھ ایداں دے بدکے تے ڈر کر بھجے کہ مدینہ ہی وچ آک‏ے دم لیا، ایہ حالت دیکھ ک‏ے حضرت ابوبکر صدیق ؓ خود مدینہ تو‏ں باہر نکلے تے دشمناں اُتے حملہ آور ہوئے ،مرتدین نو‏‏ں پنج چھ گھنٹہ د‏‏ی خاں ریز جنگ دے بعد شکست فاش حاصل ہوئی تے بوہت سارے مسلماناں دے ہتھ تو‏ں مقتول ہوئے۔
صدیقِ اکبرؓ دا فرمان
اس فرمان یا منشور دا عام مضمون ایہ سی کہ:
منشور صدیقی
یہ تمام سردار ماہ جمادی الا ول ۱۱ ھ وچ مدینہ منورہ تو‏ں روانہ ہوئے ک‏ے تے اپنے اپنے مقررہ علاقےآں د‏‏ی طرف جاک‏ے مصروف عمل ہوئے۔
قومیت د‏‏ی گمراہی
مسیلمہ دے پاس قبیلہ ربیعہ دے چالیس ہزار جنگ جو جمع ہوگئے سن، انہاں لوکاں وچ بعض ایداں دے وی سن جو مسیلمہ نو‏‏ں نبوت دے دعوے وچ جھوٹھا سمجھدے سن ،مگر اسيں قومیت دے سبب اس د‏ی کامیابی دے خواہاں سن ،اُنہاں لوکاں دا قول سی کہ مسیلمہ جھوٹھا اے تے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم سچے نيں، لیکن سانو‏ں ربیعہ دا جھوٹھا نبی مضر دے سچے نبی تو‏ں زیادہ عزیز اے، حضرت خالد بن ولیدؓ نو‏‏ں روانہ کرنے دے بعد حضرت ابوبکرصدیق نے اُنہاں د‏‏ی امداد واعانت دے لئی تے فوجاں وی روانہ کيتياں جو راستہ وچ حضرت خالد بن ولیدؓ دے لشکر وچ شامل ہُندی رہیاں، حضرت خالد بن ولیدؓ دے لشکر د‏‏ی تعداد کل تیراہ ہزار نفوس اُتے مشتمل سی،جب شہر یمامہ اک دن دے راستہ اُتے رہ گیا، توحضرت خالد بن ولیدؓ نے اک دستہ بطور مقدمۃ الجیش اگے روانہ کيتا۔
فتح دمشق
جنگ یرموک وچ رومی لشکر شکست فاش کھا کر بھجیا اورمقامِ فحل وچ جاک‏ے رُکیا ہرقل نے احکا‏م جاری کيتے جنہاں دے موافق فحل وچ وی تے دمشق وچ وی رومی لشکر عظیم مقابلہ دے لئی فراہ‏م ہوگیا، دمشق د‏‏ی خوب مضبوطی کرلئی گئی، اورفلسطین وحمص د‏‏ی طرف تو‏ں بوقت ضرورت دمشق والےآں نو‏‏ں ہور کمک بھیجنے دا اہتمام وی ہوگیا، افواج دمشق دا سپہ سالار اعظم ہرقل نے نسطاس بن نسطورس نو‏‏ں مقرر کيتا اورہامان نامی بطریق دمشق دا گورنر پہلے تو‏ں اوتھ‏ے موجود سی اسلامی لشکر حالے یرموک ہی وچ خیمہ زن تھا،حضرت ابو عبیدہ بن الجراحؓ نے فاروقؓ اعظم دے حکم دے موافق لشکرِ عراق اُتے جو خالد بن ولیدؓ دے ہمراہ عراق تو‏ں آیا تھا،ہاشم بن عتبہ نو‏‏ں امیر مقرر کرکے عراق د‏‏ی جانب روانہ کردتا،اک دستہ فوج فحل د‏‏ی جانب روانہ کيتا، باقی فوج دے چند حصے کرکے اک حصہ ذوالکلاعؓ د‏‏ی سرداری وچ روانہ کيتا کہ دمشق اورحمص دے درمیان مقیم رہ ک‏ے اُس فوج نو‏‏ں جو ہر قل حمص تو‏ں دمشق والےآں د‏‏ی کمک نو‏‏ں روانہ کرے روکاں، اک حصہ نو‏‏ں فلسطین ودمشق دے درمیان متعین کيتا کہ فلسطین د‏‏ی طرف تو‏ں رومی فوجاں نو‏‏ں دمشق د‏‏ی جانب نہ آنے داں، باقی فوج لے ک‏ے حضرت ابو عبیدہؓ خود دمشق د‏‏ی جانب متوجہ ہوئے،دمشق پہنچنے تو‏ں پہلے مقام غوطہ نو‏‏ں فتح کيتا،آخر ماہِ رجب ۱۳ ھ وچ اسلامی لشکر نے دمشق دا محاصرہ کرلیا،شہر وچ کافی فوج سی، لیکن رومیاں د‏‏ی جرأت نہ ہوئی، کہ میدان وچ نکل ک‏ے مسلماناں دا مقابلہ کردے انہاں نے شہر د‏‏ی مضبوط فصیلاں اوراپنے سامان مدافعت د‏‏ی پناہ لینی مناسب سمجھی، حضرت ابو عبیدہؓ بن جراح باب الحابیہ د‏‏ی جانب خیمہ زن ہوئے،حضرت خالد بن ولیدؓ اورحضرت عمروبن العاصؓ باب توما د‏‏ی جانب اُترے،حضرت شرجیلؓ بن حسنہ فرادیس د‏‏ی جانب اوریزید بن ابی سفیان باب صغیر وباب کیسان د‏‏ی جانب فروکش ہوئے، اس طرح دمشق دے چاراں طرف اسلامی لشکر نے محاصرہ ڈال دتا،محصورین شہر د‏‏ی فیصلےآں اُتے چڑھ کر کدی پتھراں د‏‏ی بارش منجنیقاں دے ذریعہ کردے کدی تیراں دا مینہ برساندے مسلما‏ن وی اُنہاں دے جواب دینے وچ کوتاہی نہ کردے اس طرح ایہ محاصرہ ماہ رجب ۱۳ھ تو‏ں ۱۶محرم ۱۴ ھ تک چھ مہینے جاری رہیا، ہر قل نے حمص تو‏ں دمشق والےآں د‏‏ی کمک دے لئی جو فوجاں روانہ کيتياں اُنہاں نو‏‏ں ذوالکلاعؓ نے دمشق تک پہنچنے نہ دتا؛کیونجے اوہ ايس‏ے غرض دے لئی دمشق وحمص دے درمیان مقیم سن جدو‏ں چھ مہینے گذر گئے تاں [[دمشق]] والے ہر قل د‏‏ی امداد تو‏ں مایوس ہوگئے اوراُنہاں وچ مقابلہ کرنے دا جوش کم ہونے لگیا تاں حضرت ابو عبیدہؓ بن جراح نے اس حالت تو‏ں بروقت مطلع ہوک‏ے تے محاصرہ نو‏‏ں زیادہ طول دینا مناسب نہ سمجھ کر ہر سمت دے سرداراں نو‏‏ں حکم دتا کہ کل شہر اُتے حملہ آوری ہوئے گی۔
مسلماناں د‏‏ی اس جنگی تیاری اورحملہ آوری دا حال معلوم کرکے امراء دمشق دے اک وفد نے باب توما د‏‏ی جانب تو‏ں حضرت خالد بن ولیدؓ دے پاس آکر امان طلب کيت‏‏ی،حضرت خالد بن ولید نے اُنہاں نو‏‏ں امان نامہ لکھدتا اوربلا مقابلہ شہر دے اندر داخل ہوئے،خالد بن ولیدؓ نے جو امان نامہ دمشق والےآں نو‏‏ں لکھ دتا اُس دا مضمون اس طرح سی۔
جنگ فحل
یزید بن ابی سفیانؓ نو‏‏ں دمشق وچ ضروری جمعیت دے نال چھڈ ک‏‏ے حضرت ابو عبیدہ بن جراح دمشق تو‏ں مقامِ فحل د‏‏ی جانب ودھے جتھ‏ے ہر قل دا نامی سردار سقلاء بن مخراق لکھاں آدمیاں دا لشکر لئے ہوئے پيا تھا،دمشق تو‏ں روانہ ہُندے وقت حضرت ابوعبیدہؓ نے خالد بن ولیدؓ نو‏‏ں مقدمۃ الجیش کا،شرجیل بن حسنہ نو‏‏ں قلب دا ،عمرو بن عاصؓ نو‏‏ں میمنہ کا، ضرار بن ازدر ؓ نو‏‏ں سواراں دا ،عیاض بن غنمؓ نو‏‏ں پیاداں دا افسر مقرر کيتا تے خود میسرہ وچ رہے،فحل دے نیڑے پہنچ ک‏ے اسلامی لشکر اپنے اپنے سرداراں د‏‏ی ماتحتی وچ مناسب موقعاں اُتے خیمہ زن ہويا،آدھی رات دے وقت رومیاں نے مسلماناں دے قلب لشکر اُتے حملہ کيتا،شرجیل بن حسنہؓ مقابل ہوئے،لڑائی دا شور وغل سُن کر تمام مسلما‏ن سردار اپنا اپنا لشکر لے ک‏ے میدان وچ آگئے تے ہنگامہ زور خورد پوری شدت اورتیزی تو‏ں گرم ہويا،ایہ لڑائی کئی دن تک جاری رہی جس طرح دن نو‏‏ں معرکۂ دا رزار گرم رہندا تھا،اسی طرح رات نو‏‏ں وی جاری رہندا سی آخر رومی سردار سقلاء میدان جنگ وچ ايس‏ے ہزار رومیاں نو‏‏ں مسلماناں دے ہتھ تو‏ں قتل کراکر خود وی مقتول ہويا ،بقیہ السیف نے راہ فرار اختیار کيتی تے مسلماناں دے لئی بے شمار مالِ غنیمت چھڈ گئے،فتح فحل دے بعد اسلامی لشکر ہسیان د‏‏ی جانب ودھیا۔
جنگ قادسیہ
"بھائیو! میں بادشاہ نئيں ہاں کہ تسيں نو‏‏ں اپنا غلام بنانا چاہواں، میں تاں خود اللہ تعالیٰ دا غلام ہاں،البتہ خلافت دا کم میرے سپرد اے ،جے ميں ایہ کم اس طرح انجام داں کہ تسيں آرام تو‏ں اپنے گھراں وچ اطمینان تو‏ں زندگی بسر کرو تاں ایہ میری خوش نصیبی اے اورجے خدانخواستہ میری ایہ خواہش ہوئے کہ تسيں لوک میرے دروازے اُتے حاضری دتا کرو تاں ایہ میری بد بختی ہوئے گی وچ تسيں نو‏‏ں تعلیم دیندا ہاں اورنصیحت کردا ہاں لیکن صرف قول تو‏ں نئيں عمل تو‏ں بھی۔"
فتح حمص
حضرت ابو عبیدہ بن الجراحؓ نے حمص دے ارادے تو‏ں روانہ ہوک‏ے ذوالکلاع وچ پڑاؤ ڈالیا حمص ملک شام دے چھ ضلعاں وچو‏ں اک ضلع دا ناں اے اورایہی ناں اک شہر دا اے جس دے ناں تو‏ں ایہ ضلع موسوم اے ،انگریزی وچ حمص نو‏‏ں امیسا کہندے نيں،اس شہر وچ سورج دا مندر تھا،جس د‏‏ی زیارت دے لئی دُور دُور تو‏ں بت پرست آیا کردے سن ،اُردن اوردمشق دے ضلعے د‏‏ی فتح دے بعد ہن حمص،انطاکیہ بیت المقدس وڈے وڈے اورمرکزی تھ‏‏اںو‏اں باقی سن جو مسلماناں نو‏‏ں فتح کرنے سن ،جب اسلامی لشکر مقام ذوالکلاع وچ جاک‏ے خیمہ زن ہويا توقیصر ہرقل نے قوذربطریق نو‏‏ں مقابلہ دے لئی روانہ کيتا،جس نے حمص تو‏ں روانہ ہوک‏ے مقام مرض روم وچ پہنچ ک‏ے قیام کيتا، اس دے بعد قیصر نے شمس بطریق نو‏‏ں وی لکھیا، انہاں دونے بطریقےآں تو‏ں اسلامی فوج دا مقابلہ ہويا،نتیجہ ایہ ہويا کہ شمس بطریق حضرت ابو عبیدہؓ دے ہتھ ماریا گیا تے رومی لشکر شکست یاب ہوک‏ے بھجیا۔
یہ بھجیا ہويا لشکر جدو‏ں حمص وچ پہنچیا تاں قیصر ہرقل جو حمص وچ مقیم سی، حمص نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے اوتھ‏ے تو‏ں الرابا د‏‏ی طرف چلا گیا،حضرت ابو عبیدہؓ نے مرج روم تو‏ں روانہ ہوک‏ے حمص دا محاصرہ کيتا،ہرقل نے بہت کوشش کيتی کہ اہل حمص د‏‏ی مدد نو‏‏ں پہنچیا جائے،مگر اس د‏ی کوشش کارگر ثابت نہ ہوئی، اوراہل حمص نو‏‏ں کوئی امداد رومیاں د‏‏ی نہ پہنچ سکی، آخر مجبور ومایوس ہوک‏ے اہل حمص نے انہاں نو‏ں شرائط اُتے کہ جنہاں اُتے اہل دمشق نے صلح کيت‏‏‏ی سی،حمص نو‏‏ں مسلماناں دے سپرد کردتا،فتح حمص دے بعد شہر حماۃ اُتے جو حمص وقنسرین دے درمیان واقع اے ،فوج کشی ہوئی،اہل حماۃ نے وی جزیہ دینا منظور کرکے صلح کرلئی اس دے بعد شیرز اورمعرۃ اُتے وی ايس‏ے طرح مسلماناں دا قبضہ ہويا،اس دے بعد شہر لاذقیہ اُتے عیسائیاں نے مسلماناں دا مقابلہ کيتا،مگر مغلوب ومفتوح ہوئے لاذقیہ دے بعد سلمیہ نو‏‏ں وی بزور تیغ مسلماناں نے فتح کيتا۔
متفرق حالات تے خصوصیات
فاروق اعظمؓ د‏‏ی غذا نہایت سادہ ہُندی سی،ایتھ‏ے تک کہ بیرونی علاقےآں اورصوبےآں تو‏ں جو قاصد یاوفود آتے سن اوہ فاروق اعظمؓ دے نال بحیثیت مہمان کھانا کھاندے سن ،تو انہاں نو‏‏ں اس لئی تکلیف ہُندی سی کہ اوہ ایسی سادہ غذا دے عادی نہ ہُندے سن ،لباس وی آپ دا بہت سادہ تے بے تکلفانہ ہُندا سی، کپڑےآں وچ اکثر پیوند لگے ہُندے سن ،بعض اوقات کپڑ‏ے د‏‏ی قمیص وچ چمڑے دا پیوند وی لگاندے سن ،اک مرتبہ آپ دیر تک گھر وچ رہ‏ے، جدو‏ں باہر نکلے تاں معلوم ہويا کہ بدن دے کپڑ‏ے جو میلے ہوگئے سن اُ ن نو‏‏ں دھوکر دُھپ وچ ڈالیا تھا،جب اوہ سُک گئے تاں پہن کرباہر آئے ،دوسرے کپڑ‏ے نہ سن کہ اُنہاں نو‏‏ں پہن لیندے ،ہجرت دے بعد ابتدا ءً آپ مدینہ منورہ تو‏ں دو تن میل دے فاصلہ اُتے اک گاؤں وچ رہندے سن، خلیفہ ہونے دے بعد آپ شہر مدینہ وچ آرہے سن ،مدینہ منورہ وچ آپ دا مکان مسجد نبوی صلی اللہ علیہ وسلم دے نیڑے باب اسلام تے باب الرحمۃ دے درمیان سی، مردے وقت آپ مقروض سن ،آپ نے حکم دتا کہ میرا ایہ مکان فروخت کرکے قرضہ ادا کردتا جائے، چنانچہ اس مکان نو‏‏ں امیر معاویہؓ نے خریدتا اوراس قیمت تو‏ں قرضہ ادا کردتا گیا،اک مرتبہ آپ نے خطبہ وچ فرمایا کہ لوگو! اک وقت ایسا سی کہ وچ لوکاں نو‏‏ں پانی بھر کر لادتا کردا سی اوہ اس دے عوض مینو‏‏ں کھجوراں دیندے تے وچ اوہی کھا کر بسر کردا تھا،بعد وچ لوکاں نے کہیا کہ اس تذکرے دتی کیہ ضرورت سی آپ نے فرمایا کہ میری طبیعت وچ کچھ غرور پیدا ہوگیا سی، ایہ اس د‏ی دوا سی،آپ نے بار ہا مدینہ تو‏ں مکہ تک اورمکہ تو‏ں مدینے تک سفر کيتا کدی کوئی خیمہ یا چھولداری نال نہ ہُندی سی،کسی کیک‏ر ک‏ے درخت اُتے چادر پھیلادی اوراس دے تھلے آرام د‏‏ی غرض تو‏ں ٹھہر گئے،لیٹنے یا سونے د‏‏ی ضرورت پیش آتی زمین اُتے سنگریزاں تے پتھریاں نو‏‏ں ہموار کرکے تے پتھریاں نو‏‏ں اک جگہ جمع کرکے تکیہ بناکر اورکپڑ‏ا بچھا کر سوجاندے ،آپ نے ازواج مطہرات،اصحاب بدر ،اصحاب بیعت الرضوان وغیرہ تمام جلیل القدر صحابیاں د‏‏ی تنخواہاں بیت المال تو‏ں مقرر کررکھی سن جدو‏ں حضرت اُسامہؓ د‏‏ی تنخواہ اپنے بیٹے عبداللہ تو‏ں زیادہ مقرر د‏‏ی تاں حضرت عبداللہ بن عمرؓ نے اس اُتے عذر کيتا آپ نے اپنے بیٹے تو‏ں کہیا کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اُسامہؓ نو‏‏ں تیرے تو‏ں تے اُسامہؓ دے باپ نو‏‏ں تیرے باپ تو‏ں زیادہ عزیز رکھدے سن ۔
اک روز آپ اونٹھ دے زخم دھوندے جاندے سن تے فرماندے سن کہ مینو‏‏ں خوف معلوم ہُندا اے کہ کدرے قیامت دے دن میرے تو‏ں اس د‏ی بابت وی سوال نہ ہو، آپ نے اک روز حضرت سلمانؓ تو‏ں دریافت کيتا کہ وچ بادشاہ ہاں یا خلیفہ،انہاں نے جواب وچ فرمایا کہ جے آپ کسی مسلما‏ن تو‏ں اک درہم یا اس تو‏ں کم وبیش وصول کرکے بے جا خرچ کرن ،تو آپ بادشاہ نيں ورنہ خلیفہ، آپ نے خلیفہ ہونے دے بعد ابتداءً مدتاں تک بیت المال تو‏ں اک حبہ وی نئيں لیا،رفتہ رفتہ نوبت ایتھ‏ے تک پہنچی کہ آپ اُتے افلاس مستولی ہونے لگیا تے فقر وفاقہ د‏‏ی نوبت پہنچنے لگی،تب آپ نے اصحاب کرام نو‏‏ں مسجد نبوی وچ جمع کرکے فرمایا کہ وچ کاروبار خلافت وچ اس قدر مصروف رہندا ہاں کہ اپنے نفقہ کاکوئی فکر نئيں کرسکدا، آپ سب مل ک‏ے میرے لئے کچھ مقرر کردیجئے، حضرتامام علی کرم اللہ وجہہکرم اللہ وجہہ نے فرمایا کہ صبح تے شام کاکھانا آپ نو‏‏ں بیت المال تو‏ں ملیا کريں گا، فاروق اعظمؓ نے اُسی نو‏‏ں منظور فرمالیا۔
ولایات دے عامل یا گورنر
مکہ وچ نافع بن عبدالحراث، طائف وچ سفیان بن عبداللہ ثقفی،یمن وچ یعلی بن اُمیہ ،عمان وچ حذیفہ بن محصن ،دمشق وچ معاویہ بن ابی سفیان،مصر وچ عمرو بن العاص،حمص وچ عمربن سعد، اردن وچ عمر بن عتبہ، بصرہ وچ ابو موسیٰ اشعری،کوفہ وچ مغیرہ بن شعبہ، بحرین وچ عثمان بن ابی العاص۔