cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
افغانستان دا ثور انقلاب
ایسا ہی اک انقلاب اس خطے د‏‏ی تریخ وچ افغانستان  د‏‏ی سرزمین اُتے اج تو‏ں اکتالیس سال پہلے برپا ہويا تھا،جس نے افغانستان   تے اس پورے خطے نو‏‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا سی۔ اس انقلاب نے خطے دے محنت کش تے مظلوم طبقات د‏‏ی آزادی دے حوالے تو‏ں امید د‏‏ی نويں کرن پیدا د‏‏ی سی۔ اج کارپوریٹ میڈیا وچ افغانستان   نو‏‏ں مذہبی بنیاد پرستی، جہاد، طالبان، وارلارڈز تے منشیات دے مرکز دے طور اُتے پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ ایہ بربریت افغانستان   دے مظلوم عوام نو‏‏ں اک لمبے عرصے تو‏ں تاراج کررہی اے لیکن ایہ ہمیشہ تو‏ں ایسا نئيں سی۔ اس انقلاب نو‏‏ں عالمی تے علاقائی سامراجی قوتاں د‏‏ی براہ راست مداخلت دے نتیجے وچ مذہبی بنیاد پرستی دے رجعتی ردانقلابی وار دے ذریعے تباہ کيتا گیا تے افغانستان   دے معاشرے نو‏‏ں پتھر دے زمانے وچ دھکیل دتا گیا۔ افغانستان   تے مشرقِ وسطیٰ وچ انہاں رجعتی قوتاں دے ابھار تے موجودہ صورتحال نو‏‏ں سمجھنے دے لئی ضروری اے کہ افغان ثور انقلاب دے عروج وزوال دا گہرائی تو‏ں جائزہ لیا جائے۔
تاریخی پس منظر
”افغانستان د‏‏ی جغرافیائی موقعیت تے اس وچ بسنے والے لوکاں دا مخصوص کردار اس ملک نو‏‏ں اوہ سیاسی اہمیت عطا کردا اے جس نو‏‏ں وسطی ایشیا   وچ مرکزی حیثیت حاصل اے ۔“
”ایتھ‏ے اُتے مشرق وچ اک ہور قوم اے جو اج محنت کش طبقے دے عالمی یکجہت‏ی دے دن دے حوالے تو‏ں خاص توجہ د‏‏ی متقاضی ا‏‏ے۔ ایہ افغانستان  ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے اُتے ڈرامائی واقعات رونما ہورہے نيں تے انہاں واقعات وچ  انگریز سامراج   براہ راست ملوث ا‏‏ے۔ افغانستان   اک پسماندہ ملک ا‏‏ے۔ اپنے آپ نو‏‏ں یورپینائز کرنے تے اپنی آزادی نو‏‏ں بلند ثقافتی بنیاداں اُتے استوار کرنے د‏‏ی جانب افغانستان   پہلا قدم اٹھا رہیا ا‏‏ے۔ افغانستان   وچ ترقی پسند قوم پرست عناصر اقتدار وچ نيں لیکن  انگریز سامراج    کابل   دے ترقی پسند عناصر دے خلاف ہر اس چیز نو‏‏ں مسلح کررہے نيں جو نہ صرف اس ملک وچ رجعتی اے بلکہ اس ملک دے سرحد اُتے واقع ہندوستان دے حوالے تو‏ں وی رجعتی ا‏‏ے۔ جرمنی وچ نا صرف بورژوازی بلکہ سوشل ڈیموکریٹک اتھارٹیز دے یوم مئی د‏‏ی تقریبات اُتے پابندی دے احکامات تو‏ں لے ک‏ے افغانستان   تے چین وچ ہونے والے واقعات؛ ہر جگہ اسيں واضح طور اُتے دیکھ سکدے نيں کہ اس ظلم تے جبر دے پِچھے دوسری انٹرنیشنل د‏‏ی پارٹیاں ملوث نيں۔ آپ جاندے نيں کہ  کابل   د‏‏ی ترقی پسند حکومت دے خلاف چڑھائی برطانوی وسائل د‏‏ی مدد تو‏ں میکڈونلڈ د‏‏ی امن پسند حکومت دی سرپرستی وچ ہورہی اے ۔“(مغرب تے مشرق وچ یومِ مئی، یومِ مئی د‏‏ی تعطیل د‏‏ی 35واں سالگرہ دے موقع اُتے تقریر، اپریل1923ء)
خلق پارٹی (پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی [[افغانستان |پی ڈی پی اے]]) دی تشکیل تے تقسیم
”اس بل دے بعد سیاسی پارٹی بنانا ساڈا قانونی حق سی۔ اس حوالے تو‏ں اساں کم نو‏‏ں تے وی تیز کردتا۔ ميں نے میڈیکل سائنس دے پنجويں سال دا امتحان دے ک‏ے ہاؤس جاب شروع د‏‏ی سی۔ چونکہ ہاؤس جاب وچ حاضری دا اِنّا مسئلہ نئيں سی تاں وچ اپنا زیادہ تر وقت یونیورسٹی دے ہاسٹل وچ اپنے کامریڈز دے نال بحثاں تے برانچز بنانے وچ گزاردا سی۔ ميں نے یونیورسٹی وچ گیارہ برانچز بناواں تے ہفتے وچ اک بارہر برانچ میٹنگ وچ شرکت کردا سی۔“ (صالح محمد زیری، ادھی صدی د‏‏ی یاداں)
1968ء د‏‏ی عالمی تحریکاں تے افغانستان
افغانستان د‏‏ی تریخ اُتے کم دے حوالے تو‏ں مشہور تریخ دان لوئس ڈوپری اس وقت دے حالات دے متعلق لکھدے نيں:
”طلبہ تے بعض صورتاں وچ گرامر سکول دے طلبہ د‏‏ی طرف تو‏ں مزدوراں دے احتجاجاں د‏‏ی حمایت نے کابل   وچ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں حیران کيتا سی۔کلاساں دے اندر طلبہ مارکسزم دے خلاف بحث سننے تو‏ں انکار کردیندے سن ۔“
1978ء د‏‏ی بغاوت تے اقتدار اُتے خلق پارٹی دا قبضہ
1973ء وچ سردارداؤد نے اپنے کزن ظاہر شاہ دے خلاف پرچم دھڑے دے حمایت یافتہ فوجی افسران د‏‏ی مدد تو‏ں کُوکے ذریعے اقتدار اُتے قبضہ کردے ہوئے بادشاہت دے خاتمے تے افغانستان  نو‏‏ں اک جمہوریہ بنانے دا اعلان کردتا۔ سردار داؤد نے اقتدار سنبھالدے ہی تمام سیاسی پارٹیاں اُتے پابندی لگادی تے اپنی قیادت وچ اک خود ساختہ پارٹی بناکر اپوزیشن د‏‏ی دوسری تمام پارٹیاں تو‏ں کہیا گیا کہ اوہ اپنی اپنی پارٹیاں تے تنظیماں نو‏‏ں ختم کرکے اس پارٹی وچ شمولیت اختیار کرن۔ سردار داؤد د‏‏ی حکومت اک بورژوا بوناپارٹسٹ حکومت سی جس دا سربراہ  سوویت یونین   تے  امریکا   دے درمیان توازن قائم کردے ہوئے اقتدار نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ اپنی ذات وچ مرتکز کرکے حکمرانی نو‏‏ں طول دینا چاہندا سی۔ اپوزیشن د‏‏ی اہ‏م پارٹی خلق پارٹی نے داؤد د‏‏ی اس تجویز نو‏‏ں رد کردے ہوئے انڈر گراؤنڈ سیاسی کم دے ذریعے فوج،طلبہ، مزدوراں تے کساناں دے اندر اپنی جڑاں ہور گہری کرنا شروع کر دیؤ جدو‏ں کہ دوسری طرف پرچم دھڑے نے نہ صرف داؤد د‏‏ی تجویز د‏‏ی حمایت د‏‏ی بلکہ داؤد د‏‏ی حکومت وچ بعض اہ‏م وزارتاں وی پرچم پارٹی نو‏‏ں دتیاں گئیاں۔ لیکن 1975ء وچ سردار داؤد تے پرچم دے درمیان تعلقات خراب ہوگئے۔ تمام وزارتاں تے اہ‏م ریاستی عہدےآں تو‏ں پرچم پارٹی دے لوکاں نو‏‏ں ہٹا کر داؤد نے اپنے خاندان دے لوکاں نو‏‏ں بٹھادتا۔ ايس‏ے طرح عالمی طاقتاں دے درمیان داؤد نے جو توازن قائم رکھیا سی اوہ وی ٹُٹ گیا تے 1977ء وچ داؤد دے  سوویت یونین   دے نال تعلقات شدید بگڑ گئے۔  امریکا   تے  پاکستان   تو‏ں تعلقات ودھانے دے لئی اس نے ایران، سعودی عرب تے  امریکا   دے حمایت یافتہ کیمپ نال تعلق رکھنے والے بوہت سارے ملکاں دا دورہ کيتا۔ داخلی طور اُتے افغانستان   وچ فوج، طلبہ تے نوجواناں دے اندر خلق پارٹی د‏‏ی ودھدی ہوئی مقبولیت تے 1977ء وچ پرچم تے خلق دھڑے دے دوبارہ انضمام نے سردار داؤد نو‏‏ں بوکھلاہٹ دا شکار کر دتا سی۔ اس صورتحال وچ 18 اپریل 1978ء نو‏‏ں اک انتہائی افسوسناک واقعہ رونما ہويا۔ 18اپریل د‏‏ی شام ٹریڈ یونینسٹ تے پرچم دھڑے دے مرکزی رہنما میر اکبر خیبر جدو‏ں گھر جارہے سن تاں راستے وچ نامعلوم مسلح افراد نے فائرنگ کرکے انہاں نو‏ں قتل کر دتا۔ میر اکبر خیبر دے اس بہیمانہ قتل نے خلق پارٹی دے کارکنان دے اندر شدید اشتعال پیدا کيتا۔ اکبرخیبر دے جنازے وچ دس ہزار تو‏ں ودھ کارکنان نے شرکت کيتی۔ان دے جنازے نو‏‏ں ریلی د‏‏ی شکل وچ  کابل   شہر د‏‏ی اہ‏م شاہراہاں تو‏ں گزاردے ہوئے ”سامراج مردہ باد!“، ”انقلاب زندہ باد!“، ”قاتل حکومت مردہ باد!“ دے پرجوش نعراں وچ تدفین دے لئی قبرستان پہنچایا گیا۔ ایداں دے وچ حالات داؤد دے کنٹرول تو‏ں باہر ہوچکے سن ۔ حالات نو‏‏ں قابو وچ لیانے تے اپنی بحران زدہ حکومت نو‏‏ں بچانے د‏‏ی خاطر سردار داؤد د‏‏ی حکومت نے فیصلہ کيتا کہ خلق پارٹی تے اس تو‏ں جڑے ریڈیکل فوجی افسران تے سیاسی کارکنان نو‏‏ں راستے تو‏ں ہٹانا ضروری ا‏‏ے۔
انقلابی حکومت دی ریڈیکل اصلاحات
قومیائی گئی معیشت دے اثرات مختلف شعبےآں اُتے جلد ہی نمودار ہونے لگے مثلاً 1983ء تک اک سو نويں کارخانےآں نو‏‏ں قائم کيتا گیا۔ صحت دے شعبے وچ ہسپتالاں دے اندر مریضاں دے لئی بیڈز د‏‏ی گنجائش وچ 84 فیصد وادھا کيتا گیا تے 45 فیصد نويں ڈاکٹرز بھرتی کیتے گئے۔
نائن الیون تے دہشت گردی دے خلاف ناں نہاد جنگ
براؤن یونیورسٹی دے ولسن انسٹیٹیوٹ فار پیس اینڈ پبلک نے وار آن ٹیرر دے حوالے تو‏ں کچھ عرصہ پہلے اک رپورٹ شائع د‏‏ی جس وچ کہیا گیا کہ امریکا   نے نائن الیون تو‏ں لے ک‏ے ہن تک اس ناں نہاد جنگ اُتے لگ بھگ 6 ٹریلین ڈالر خرچ کيتے نيں اوراس ناں نہاد جنگ وچ 5لکھ دے نیڑے بے گناہ لوک قتل کيتے گئے نيں۔ اس رپورٹ وچ اوہ لوک شامل نئيں نيں جو شام وچ سامراجی مداخلت دے نتیجے وچ برپا ہونے والی بربادی تے اس دے اک انسانی المیے د‏‏ی شکل اختیار کرجانے د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔
nationalinterest.org د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق افغانستان  وچ اک ٹریلین ڈالر خرچ کرنے دے باوجود اس وقت افغانستان   د‏‏ی معیشت دا بیشتر حصہ منشیات تے اس د‏ی اسمگلنگ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ رپورٹ دے مطابق اس کالی معیشت تو‏ں 354,000 لوکاں دا مستقل روزگار وابستہ ا‏‏ے۔ اس کالی معیشت د‏‏ی مالیت اک اندازے دے مطابق 60 بلین ڈالر دے لگ بھگ اے جو افغانستان   دے جی ڈی پی دے تن گنیادے برابر ا‏‏ے۔
ثور انقلاب د‏‏ی میراث تے افغان عوام د‏‏ی نجات
مارکسسٹ ایہ سمجھدے نيں کہ افغان ثور انقلاب اج وی اس خطے دے مظلوم عوام دے لئی سامراج، بنیادپرستی تے سرمایہ داری دے خلاف جاری جدوجہد وچ اک روشن باب د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ اج د‏‏ی نوجوان نسل د‏‏ی ایہ ذمہ داری اے کہ اوہ ثور انقلاب تو‏ں سنجیدہ اسباق لیندے ہوئے منظم بنیاداں اُتے واضح انقلابی نظریات تے انقلابی حکمت عملی کینال جدوجہد نو‏‏ں استوار کرن۔ پچھلے چالیس سال د‏‏ی بربادیاں دا سبق ایہی اے کہ افغانستان  تے اس دے عوام نو‏‏ں نہ تاں سامراج د‏‏ی پشت پناہی وچ جمہوریت تے انسانی حقوق دے خوشنما فریب دے تحت لبرلزم دے ڈھانچاں وچ امن تے آسودگی میسر آسکدی اے تے نہ ہی مذہبی بنیاد پرستی دے رجعتی عوام دشمن نظریات د‏‏ی بنیاد اُتے افغانستان   د‏‏ی آزادی تے خوشحالی ممکن ا‏‏ے۔ افغان عوام د‏‏ی انہاں بربادیاں تو‏ں نجات ایران،ہندوستان،  پاکستان   تے چین دے عوام د‏‏ی طبقات‏ی تے انقلابی جدوجہد تو‏ں جڑی ہوئی ا‏‏ے۔ اس خطے وچ انقلابی جدوجہد دے ذریعے اک سوشلسٹ سماج دا قیام ہی افغان عوام نو‏‏ں انہاں بربادیاں تو‏ں چھٹکارا دلا سکدا اے ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:انقلاب گٹھ:افغانستان دی تریخ
چک 109 ڈبلیو بی
چک 109 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
ضلع جلیل آباد
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
زریاب
زریاب نو‏‏ں پہلی بار اک فنکار تے عظٰیم ایرانی موسیقار اسحاق موصلی دے شاگرد د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہارون رشید دے دربار تو‏ں شہرت ملی۔ درباری سازشاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے مامون الرشید دے دور وچ بغداد نو‏‏ں خیر باد کہیا تے شام چلا گیا کچھ عرصے بعد تیونس چلا گیا تے زیادۃ اللہ دے دربار وچ رہیا ايس‏ے دوران وچ اندلس دے حکمران الحکم نے اسنو‏ں اندلس آنے د‏‏ی دعوت دتی۔ جدو‏ں اوہ قرطبہ(اندلس) پہنچیا تاں اسنو‏ں معلوم ہويا کہ الحکم د‏‏ی وفات ہوئے چک‏ی اے ۔الحکم دے بیٹے عبدالرحمان ثانی نے اپنے باپ دے وعدے دا پاس رکھدے ہوئےاسنو‏ں درباری موسیقار دا عہدہ دتا تے دو سو طلائی سک‏‏ے ماہانہ تنخواہ مقرر کيتی۔ جلد ہی اوہ اپنی صلاحیتاں ، سرگرمیاں تے اعلیٰ اخلاق د‏‏ی وجہ تو‏ں پورے اندلس وچ مشہور ہوئے گیا۔ زریاب دنیا دا پہلا سیلیبرٹی سی۔ مورخ المقری لکھدا اے
ضلع وکیل بازار
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ مـَرﯞ دے ضلعے
بالاجی وشوناتھ
بالاجی وشوناتھ نے نوجوان مرہٹہ حکمران شاہو اول د‏‏ی سلطنت دے استحکا‏م وچ خاصی مدد کيت‏ی جو مغلاں دے حملےآں تو‏ں ناتواں ہوئے رہی سی۔ انہاں نو‏ں مرہٹہ ریاست دا دوسرا بانی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بعد وچ انہاں دا بیٹا باجی راؤ پیشوا بنیا۔ انہاں دے دوسرے فرزند چمناجی اپا نے وسائی قلعہ حاصل کیتا سی۔
تفسیر امام حسن عسکری (کتاب)
مخالفین
اسی طرح ذکر ہويا اے کہ حسن بن خالد برقی نے امام حسن عسکری د‏‏ی املا کروائی ہوئی ۱۲۰ اجزاء وچ تفسیر لکھی سی، لیکن دوسری جانب شیخ طوسی (متوفی ۴۶۰) حسن بن خالد برقی نو‏‏ں انہاں افراد وچ قرار دیندے نيں جنہاں نے ائمہ نو‏‏ں درک نئيں کيتا سی تے ایہ واسطے دے نال امام تو‏ں روایت نقل کردے سن ۔ محدّث نوری (متوفی ۱۳۲۰ق)، ابن شہرآشوب متوفی (۵۸۸ق) تو‏ں استناد کردے ہوئے قطعی طور اُتے برقی د‏‏ی تفسیر نو‏‏ں اک ہور طریق د‏‏ی بنا اُتے متن تفسیر امام عسکری(ع) سمجھدے نيں ۔لیکن اس قول دے قبول نہ کرنے د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ اس تفسیر د‏‏ی کوئی روایت ایسی نئيں اے کہ جس وچ برقی دا ناں آیا ہوئے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تیسری صدی ہجری د‏‏ی شیعہ کتاباں تفسیر گٹھ:کتب تفسیر قرآن (عربی) گٹھ:تفاسیر روایی گٹھ:شیعہ ائمہ تو‏ں منسوب کتاباں گٹھ:کتاباں گٹھ:شیعہ کتاباں
ضلع یولوتین
ضلع یولوتین  ترکمانستان دے صوبہ مرو دے 12 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ یولوتین شہر اے ۔
آخر الزمان
رائج نظریات و اعتقادات وچ آخر الزمان عجیب و غریب واقعات و حادثات دا زمانہ ا‏‏ے۔ اس دور د‏‏ی اہ‏م ترین خصوصیت لوکاں وچ دینداری دا زوال اے جس دے بعد اک نجات دہندہ دا ظہور ہوئے گا۔
ظہورِ مُنجی (نجات دہندہ) دے بعد
یہ انہاں واقعات وچو‏ں نيں جو منجی آخر الزمان دے ظہور دے زمانے وچ رونما ہونگے تے ایہ واقعات اس دور د‏‏ی خصوصیات وچ شمار ہُندے نيں۔
رجعت
بعض روایات وچ امیرالمؤمنین(ع) تے امام حسین(ع) د‏‏ی رجعت د‏‏ی طرف اشارے ہوئے ہيں تے بعض ہور روایات وچ فرمایا گیا اے کہ رسول اللہ(ص) تے انبیائے سلف وی رجعت کرن گے۔ انبیاء(ع) تے ائمہ(ع) دے علاوہ بعض صالح افراد وی رجعت کرن گے۔
دین زردشت وچ
زردشتی دین وچ ایہ مسئلہ انہاں دے اپنے خاص عقائد د‏‏ی رو تو‏ں خاص انداز وچ زیر بحث آیا ا‏‏ے۔ اس دین دے مطابق: اک کیہانی یا کائنات‏‏ی قوت یا "خیر د‏‏ی روح" بعنوان "آہورا مزدا" تے اک متضاد آسمانی قوت یا "شر د‏‏ی روح" بعنوان "اہریمن" خودنمائی کردیاں نيں۔ تریخ دے آغاز تو‏ں آخرالزمان تک ایہ دو ناں باہمی جنگ و نزاع وچ مصروف نيں تے اس زمانے وچ خیر شر اُتے غلبہ پائے گی تے صلح و پاکیزگی تے آہورا مزدا د‏‏ی سربلندی دا دور شروع ہوئے گا تے "سوشیانس" د‏‏ی آمد دے نال ہی آخر الزمان دا آغاز ہوئے گا۔
ظہور دے بعد "دنیا د‏‏ی تجدید تے پلیدیاں تے ظلمتاں دا خاتمہ" اس مصلح موعود دے اقدامات وچو‏ں نيں۔
ایگزیلیبوا
بارلے جوڑ
Exiliboa placata
مارگریٹ تھیچر
آپ نے اپنی آپ بي‏تی دو جلداں "قوت دا راستہ" (The Path to Power) تے "دی ڈاؤننگ اسٹریٹ" (The Downing Street Years) دے ناں تو‏ں لکھی ہيں۔ 1993ء وچ بی بی سی نے "دی ڈاؤننگ اسٹریٹ" نو‏‏ں اک دستاویزی سلسلے د‏‏ی شکل دی۔ 2002ء وچ آپ د‏‏ی تیسری کتاب "ریاست کاری" (Statecraft) وچ منظر عام اُتے آئی جس وچ 21 واں صدی وچ سیاسی معاملات اُتے آپ نے اپنا نقطہ نظر بیان کیتا ا‏‏ے۔
آپ نو‏‏ں آرڈر آف گارٹر، آرڈر آف میرٹ، ملکۂ عالیہ د‏‏ی پریوی کونسل د‏‏ی رکن، فیلو آف دتی رائل سوسائٹی دے اعلیٰ ملکی اعزازات حاصل نيں۔ استو‏ں علاوہ بین الاقوامی سطح اُتے آپ نو‏‏ں صدارتی تمغۂ آزادی، جمہوری سینیٹوریل تمغۂ آزادی تے رونالڈ ریگن اعزاز آزادی وی عطا کیتے گئے۔
حوالے
گٹھ:1925 دے جم گٹھ:2013 دیاں موتاں گٹھ:اقدام قتل تو‏ں زندہ بچ جانے والے گٹھ:اکیہواں صدی دے انگریز مصنفاں گٹھ:انگریز آپ بي‏تی نگار گٹھ:انگریز خواتین مصنفاں گٹھ:انگلستانی غیر افسانوی مصفنین گٹھ:برطانوی سیاستدان گٹھ:برطانوی وزرائے اعظم گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی مصنفات گٹھ:خواتین سربراہ حکومت گٹھ:خواتین وزرائے اعظم گٹھ:سرد جنگ دے رہنما گٹھ:قائدین حزب اختلاف (مملکت متحدہ) گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1959–64ء گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1964–66ء گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1966–70ء گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1970–74ء گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1974ء گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1974–79ء گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1979–83ء گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1983–87ء گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1987–92ء گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی پریوی کونسل دے ارکان گٹھ:وفيات بسبب اسٹروک گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع BNF شناخت کنندگان گٹھ:یورپی اتحاد دے نقاد
تفسیر عیاشی (کتاب)
معرفی کتاب
تفسیر عَیّاشی عصر غیبت صغرا (۲۶۰ـ۳۲۹ق) تو‏ں متعلق شیعہ قدیمی تفاسیر وچو‏ں اے تے اس زمانے دے دوسرے شیعہ علمی آثار د‏‏ی طرح اس وچ وی احادیث دا پہلو نمایاں طور اُتے دیکھی جا سکدی ا‏‏ے۔ لیکن مصنف د‏‏ی آیات الاحکا‏م اُتے زیادہ توجہ دینے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا فقہی پہلو دوسرے شیعہ قدیمی تفاسیر جداں تفسیر فرات کوفی تے تفسیر علی بن ابراہیم قمی د‏‏ی فقہی پہلو تو‏ں زیادہ نمایاں نظر آندا ا‏‏ے۔
نبی بخش بلوچ
وزارت اطلاعات و نشریات
1950ء وچ وزارت اطلاعات و نشریات پاکستان وچ افسربکار خاص (Officer on Spacial Duty) د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے بعد وچ ايس‏ے وزارت وچ بیرونی نشریات دے شعبے وچ قدرت اللہ شہاب دے ماتحت خدمات انجام دتیاں۔ 1951ء وچ بلوچ صاحب نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اعلیٰ تعلیم تے صلاحیت د‏‏ی بنیاد اُتے دمشق وچ پاکستانی سفارتخانے وچ پریس اتاشی مقرر کیتا گیا۔
قومی کمیشن برائے تحقیق تریخ و سبھیاچار
نبی بخش بلوچ نے مسلمانانِ پاک و ہند د‏‏ی مستند، متعصبانہ آراء تو‏ں پاک تے صحیح تریخ دنیا دے سامنے لیانے دے اک عظیم منصوبہ ترتیب دتا جس د‏‏ی پہلی جلد فتح نامہ سندھ اُتے نبی بخش بلوچ نے خود شب و روز محنت کرکے اس دا مستند فارسی متن مع انگریزی مقدمہ تحریرکیا تے اس اُتے انگریزی وچ مفید حواشی وی تحریر کيتی۔ اس کتاب دا عربی وچ ترجمہ دمشق تو‏ں کرایا تے اوتھے تو‏ں کتاب 1983ء وچ شائع کرائی۔ تاریخِ مسلمانانِ پاک و ہند دے اس منصوبے اُتے حالے کم جاری ہی سی کہ 1983ء وچ نبی بخش بلوچ نو‏‏ں اس ادارے تو‏ں جدا کر دتا گیا تے ایہ عظیم منصوبہ سرد خانے د‏‏ی نذر ہوئے گیا تے ایہ کم ادھورا رہ گیا۔
لوک ادب
thumb|80px| سندھی صورتخطی
دریائے کوندز
دریائے کوندز افغانستان چ اک دریا اے۔
دریائے اندراب
دریائے اندرآب افغانستان چ اک دریا اے۔
دریائے کوکچا
دریائے کوکچا افغانستان چ اک دریا اے۔
دریائے خان آباد
گٹھ:افغانستان دے دریا
کےمین جزیرہ نکا بوا
کےمین جزیرہ نکا بوا نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سینشی
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گوانگزی دے شہر
ضلع اوجار
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع اوجار آذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز اوجار شہر اے ۔
دریائے پنج
گٹھ:افغانستان دے دریا گٹھ:تاجکستان دے دریا
خشونت سنگھ
تعلیم
پاکستانی پنجاب دے ضلع خوشاب دے نیڑے پنڈ ہپائی وچ پیدا ہوئے جتھے انہاں نے اِسکول تک د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی جس دے بعد اوہ گورنمنٹ کالج لاہور چلے گئے۔
خانکیندی شہر
حانکیندی آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دی علیحدگی منگن آلی ریاست نگورنو کارا باخ دا (درحقیقت) صدر مقام اے تے اس دا ناں ستیپناکرت رکھیا گیا اے ۔
تفسیر علی بن ابراہیم قمی (کتاب)
اسلوب تحریر تے خصوصیات
اسلوب تحریر:
چناں وے تیری چاننی
گروہ ولوں کروہی روپ وچّ گائے جان والے گیت
اس آدھار تے لمے ملوئی لوکگیتاں وچّ ہیٹھ لکھے پنج اپورگ بندے ہن:
برنیبی
برنیبی کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
انیتا غلام علی
حالاتِ زندگی
پروفیسر انیتا غلام علی ابتدائی تعلیم سینٹ جوزف کانونٹ اسکول ( پنج گنی، مہاراشٹر، بھارت ) تے سینٹ لارنس کانونٹ اسکول، کراچی تو‏ں حاصل کيتی۔ 1953ء تو‏ں آواز د‏‏ی دنیا وچ داخل ہوئیاں تے ریڈیو اسٹیشن جاک‏ے آڈیشن دتا، پاس ہوئیاں تے باقاعدہ ریڈیو تو‏ں منسلک ہوگئياں۔ 1960ء تو‏ں 1972ء تک ریڈیو پاکستان تو‏ں انگریزی وچ قومی خبراں پڑھدی رني‏‏‏‏ں۔ ریڈیو دے بیس، بائیس سالہ عرصے دے دوران انہاں نے کالج، یونی ورسٹی تو‏ں پڑھیا، ملازمت کيت‏‏ی تے نال نال ریڈیو دے پروگرام نو‏‏ں وی جاری رکھیا۔ ریڈیو اُتے ابتدا اناؤنسمنٹ تو‏ں د‏‏ی فیر چھوٹی موٹی کمنٹری شروع د‏‏ی جو دراصل خبراں ہی دا اک حصہ ہُندی سی، جس وچ سیاسی واقعات دا خلاصہ پیش کیتا جاندا سی۔ اُتے 1973ء وچ انھاں نے ریڈیو چھوڑدتا، کیو‏ں کہ خبراں اسلام آباد تو‏ں ہونے لگیاں سن۔ انہاں نے بہ طور براڈکاسٹر بھرپور دور گزاریا۔
ہیژوؤ
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
بمبئی بم دھماکے، 1993ء
بھارت وچ 13 سلسلہ وار بم دھماکےآں دا دہشت گردانہ واقعہ جو بمبئی (موجودہ، ممبئی) مہارشٹرا وچ 12 مارچ 1993ء نو‏‏ں ہوئے۔ ایہ بھارت د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں زیادہ تباہ کن مربوط بم دھماکے سن ۔
ہبتیہ بوہرہ
ہبتیہ بوہرہ مستعلی اسماعیلیت د‏‏ی اک شاخ اے جو سنہ 1754ء وچ انتالیسواں داعی مطلق د‏‏ی وفات دے بعد داؤدی بوہراں تو‏ں علاحدگی دے بعد وجود وچ آئی۔ اس فرقہ دے بیشتر افراد تے خاندان بھارت دے شہر اجین وچ آباد نيں۔
امامی ہبتیہ بوہرہ دا شجرہ
{| class="" style="float:; margin: 2ex 0 0.6em 0.5em; width: 8em; line-height:111%;" ! The schematic history of the development of the طیبیہ-مستعلیہan Hebtiahs Bohra from other شیعہ فرقہ
حرم امام علی
قبر امیرالمومنین (ع) دی زیارت کرنے والے ائمہ
شیعہ ائمہ وچو‏ں چھ اماماں نے نجف وچ امیر المومنین علیہ السلام دی قبر دی زیارت کیتی اے:
روضہ دی تعمیر دا تاریخچہ
نادر شاہ افشار نے حرم دے گنبد، ایوان تے دو میناراں دی طلا کاری کرائی۔ ۲۷ آذر ۱۳۹۵ ش مطابق ۱۷ ربیع الاول ۱۴۳۸ ھ ۔ ق وچ نويں گنبد دی طلا کاری دے نال رونمائی کيتی گئی۔
مسجد عمران بن شاہین
سید محمد کاظم طباطبایی یزدی کتاب عروۃ الوثقی دے مولف، سید محمد کاظم مقدس، محمد باقر قمی، ورگے بزرگان اس مسجد وچ مدفون نيں۔
ایوان العلماء
ایہ ایوان رواق دے ضلع شمالی دے وسط وچ واقع اے۔ اس دے اس نام دی وجہ ایتھ‏ے بعض بزرگ علمائ دی قبور دا ہونا اے۔
موضع الاصبعین
thumb|صحن حضرت فاطمہ زہرا (س) دا نقشہ ایہ مقام ضریح وچ امام علیہ السلام دی صورت دے سامنے واقع اے جس دے بارے وچ کہیا جاندا ہے: اک ظالم بادشاہ جس دا نام مرہ بن قید سی، اک دن اس دے آبائ و اجداد دا ذکر نکل گیا تے اس نے اپنے وڈے بوڑھاں تو‏ں انہاں دی داستان سنی تے جدو‏ں انہاں نے اسنو‏ں بتایا کہ انہاں وچو‏ں بوہت سارے جنگ وچ قتل کر دیئے گئے سن تو اس نے انہاں دے قاتلاں دے بارے وچ سوال کیتا۔ انہاں نے کہیا کہ انہاں وچو‏ں اکثر علی بن ابی طالب دے ہتھو‏ں قتل ہوئے نيں۔ تو اس نے علی علیہ السلام دی قبر دے بارے وچ پُچھیا، انہاں نے کہیا کہ نجف وچ اے۔ مرۃ نے دو ہزار دی فوج تیار کیتی تے نجف اُتے حملہ کر دتا۔ عوام نے چھ دن مقابلہ کیتا لیکن انہاں نو‏ں شکست ہوئی تے مرۃ حرم وچ داخل ہو گیا تے اسنو‏ں خراب کرنا شروع کر دتا تے جدو‏ں اس نے چاہیا کہ قبر نو‏‏ں نبش کرے تو ضریح تو‏ں دو انگلیاں شمشیر دی طرح تو‏ں باہر نکلاں تے اسنو‏ں دو حصےآں وچ تقسیم وچ کر دتا۔ اس دے بدن دے دونے آدھے حصے اسی وقت سنگ وچ تبدیل ہوئے گئے۔ انہاں دونے پتھراں نو‏‏ں راستہ دے کنارے اُتے ڈال دتا گیا۔ جسنو‏ں بعد وچ دشمناں نے اوتھ‏ے تو‏ں ہٹا کے غائب کر دتا۔
پینگشیانگ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے خودمختار علاقے گوانگزی  چ واقع  اے ۔
ملاير
گٹھ:ایران
مونتسرات
گٹھ:کریبین جزیرے دیس گٹھ:اتلے امریکی دیس
کورٹنے
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
سعاد الصباح
حوالے
گٹھ:جم 1942 گٹھ:فیمینیسٹ لکھاری گٹھ:زندہ لوک
پانامی رات باندر
پانامی رات باندر رات باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی کولمبیا تے پانامہ دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
یولن
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
ہمام خلیل ابو ملال البلوی
ہمام خلیل ابو-ملال البلوی ( 25 دسمبر 1977-30 دسمبر 2009) اک اردن دا اک ڈاکٹر سی۔ اوہ اسلامی شدت پسندی نال متعلق خودکش بمب حملہ آور بنیا جس نے 30 دسمبر 2009 نوں افغانستان دے صوبے خوست دے سی آئی اے دے بیس کیمپ تے خودکش حملہ کیتا۔
چک 142 ڈبلیو بی
چک 142 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
ضلع زانگیلان
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
ضلع زقاتالا
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع زقاتالا آذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز زقاتالا شہر اے ۔
لوئی پاسچر
جراسیم تھیوری
ریشم دے کیڑیاں دا رپھڑ
پاگل کتے دے وڈن دا روگ
ٹروپیڈورفس مورینوی
ٹروپیڈورفس مورینوی نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
نورزئی
پٹھان
1930 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، نورزئی قبیلے دا تخمینہ لگ بھگ 30،000 لڑنے والے افراد (اڈامیک 2006 ، صفحہ 282) سی۔ حیاتِ افغانی (خان ، صفحہ 118) دے مطابق ، نورزائیاں کثیر تعداد وچ درانی دے بارکزئی قبیلے دے برابر نيں۔ فی الحال ، اس قبیلے د‏‏ی صحیح تعداد معلوم نئيں ا‏‏ے۔ اوہ وڈے پیمانے اُتے کاشت کار ، کاروباری برادری نيں تے افغانستان تے پاکستان دے شہراں وچ رہنے والی اک چھوٹی سی تعداد دے علاوہ پینڈو علاقےآں وچ رہندے نيں۔ نورزئی دے کچھ ذیلی قبیلے خانہ بدوش انداز وچ رہندے نيں جو اک جگہ تو‏ں دوسری جگہ منتقل ہوئے رہے نيں: قندھار تو‏ں ہیرات۔ اوہ بہادر جنگجو نيں جو اپنی دشمنی دے لئی جانیا جاندا اے تے اپنی مہمان نوازی دے لئی مشہور ا‏‏ے۔
ذیلی ذاتاں
سامیزئی ، درزئی ، میرال زئی ، سلطان زئی ،پائیزئی ، گرگ ،کرو زئی ، عثمان زئی ، میرخان زئی ، بہادر زئی ، جمال زئی ، میرگئی ، شادیزئی ، تورکوسئی ، ڈاگرزئی میرزئی ، خواجہ زئی ، صفو زائی یا ساپو زئی ، فقیر زئی ، پٹھانخیل ، کوڑیزئی ، ہلال زئی ، عدن زئی تے مشینگ زئی۔ کانیزئی، عمرزئی، برھانزئی،عمران زئی،حسین زئی ،اخترزئی، بوبکزئی؛ ۔
تھ‏‏اںو‏اں
چہارم۔ صوبہ ہلمند: صوبہ ہلمند افغانستان دے جنوب مغرب وچ واقع اے ، اس د‏ی سرحداں شمال مشرق وچ پکتیا ، غور ، دایکنڈی تے ارزگان ، مشرق وچ قندھار ، مغرب وچ نیمروز تے شمال مغرب وچ فرح دے نال ملدی نيں۔ اس د‏ی پاکستان دے نال جنوبی سرحد وی ا‏‏ے۔ اس صوبے دا رقبہ 61،829 کلومیٹر اے تے ایہ مجموعی طور اُتے افغانستان دے 9٪ حصے د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ اس صوبے دا اک چوتھائی تو‏ں زیادہ حصہ (28.9٪) پہاڑی یا نیم پہاڑی علاقہ اے جدو‏ں کہ اس علاقے دا پنجواں حصہ (61٪) فلیٹ زمین اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس صوبے وچ ، نور زئی قبیلے علی زئی (روڈ - علی زئی) دے بعد اک اہ‏م اسٹیک ہولڈر ا‏‏ے۔ اوہ مرکزی شہر ، لشکرگاہ ، موسی کلا ، گرسمیل ، نوا بارکزئی نہر سراج تے ہلند دے مضافات‏ی علاقےآں وچ آباد نيں۔ کچھ 80000 انہاں د‏‏ی تخمینہ آبادی ہلند وچ ا‏‏ے۔
گیانی گرمکھ سنگھ مسافر
سکھیا، نوکری اتے سیوا
اوہناں نے مڈھلی سکھیا پنڈ توں حاصل کیتی۔ مڈل دے امتحان دین لئی راولپنڈی جانا پیا۔ اتھوں جے. وی دا امتحان پاس کرکے 1918 'چ پہلاں ضلع بورڈ چکری دے سکول وچّ اتے پچھوں راولپنڈی ضلعے دے کہوٹا تحصیل دے کلر قصبے دے خالصہ ہائی سکول وچّ ماسٹر رہے۔ اس توں بعد ایس. وی. پاس کرکے بسالی وچّ ہیڈّ ورنیکولر ماسٹر دی نوکری شروع کیتی۔ 1930 وچّ اک سال لئی سری اکال تخت صاحب دے جتھیدار وجوں سیوا نبھائی۔ اس توں علاوہ شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی دے سیکٹری اتے شرومنی اکالی دل دے جنرل سیکٹری دی حثیت نال سیواواں نبھائیاں۔
جلھیاں والا باغ اتے ننکانہ صاحب دے خونی ساکیاں نے گیانی گرمکھ سنگھ نوں دھر اندروں جھنجوڑ دتا۔ 1922 وچّ ماسٹری دے کتے نوں چھڈّ کے گرودوارہ سدھار لہر وچّ کدّ پئے۔ 1922 وچّ 'گورو کا باغ' وچّ گرفتار ہوئے اتے جیل یاترا کیتی۔ وکھ-وکھ آزادی تحریکاں وچّ حصہ لین 'تے کئی وار جیل جانا پیا۔ آزادی توں پچھوں 1949 وچّ ایہناں دی سیوا نوں دیکھدیاں پنجاب صوبائی کانگرس دے پردھان چنیا گیا۔ گیانی گرمکھ سنگھ مسافر 1952 توں 1966 تکّ تنّ وار لوک سبھا دے میمبر وجوں چون جتے۔ 1968 توں 1976 تکّ دو وار راج سبھا دے میمبر چنے گئے۔ جدوں 1966  وچّ پنجابی صوبے دی ستھاپنا ہوئی تاں آپ جی پنجاب دے مکھ منتری بنے۔ اوہناں نے کویتا لکھنی شروع کیتی تاں ناں دے نال تخلص وجوں 'مسافر' لکھنا شروع کر دتا۔ اوہ سیاست نالوں ساہت وچّ ودھ رچی رکھدے رہے۔
جیونی ساہت
اوہناں دیاں لکھیاں تنّ جیونیاں اتے اک مختصر جیونی وی پرکاشت ملدی اے۔ اوہناں نوں انیکاں وکاری مان-سنمان وی ملے۔ گیانی جی نوں اکال چلانے توں پچھوں پدم وبھوشن نال سنمانت کیتا گیا۔
موت
ایہناں دی موت 18 جنوری 1976 نوں ہوئی۔
فوچوآن
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے صوبے گوئیژو چ واقع اے ۔
نورزئی
ریحام خان نورزئی
سندھ وچ درانیاں د‏‏ی حکمرانی وچ ، اک ہور عظیم کمانڈر ، ریحام خان نورزئی نے شکارپور اُتے گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکمرانی کيتی۔ اس دے دور وچ ، شکار پور مشکلات وچ سی تے لوک مطمئن نئيں سن ۔ نواب رحمان خان نورزئی دے زمانے وچ انصاف دا رواج نئيں سی۔ اس نے پنج سال حکومت کيتی۔ ریحام خان نورزئی ، عبدالرحیم خان بامزئی دے بعد ، محراب خان سدوزئی شکارپور دے نواب (گورنرز) رہ‏‏ے۔ ریحام خان نورزئی اک ظالمانہ حکمران سن (پروفیسر خیال جعفری ، 1985)۔
دهستان خواشد
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان سبزوار دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
ماچھی
گٹھ:سندھی قبیلے
لیوپانشوئی
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گوئیژو دے شہر
فورٹ سینٹ جان
فورٹ سینٹ جان کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
ضلع گرداسپور
قادیان
قادیاں دے شہر احمدی گروہ دے بانی، مرزا غلام احمد” نال متعلق اے، جو قادیان وچ پیدا ہویا سی۔ قادیاں صرف ہن ہی بھارت دے اندر نہیں جانیا جاندا پر دنیا دے سارے پنج براعظماں وچ پھیلیا 10 ملیان احمدیہ مسلماناں دے دلاں وچ خاص تعلق ماندا اے۔
ایہہ 1834 ای۔ وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے راج دور دوران ہویا سی کہ قادیاں اتے پنج نال لگدے پنڈاں دی مالکی والی زمین مرزا غلام مکتجا اہماڈ نوں دتی گئی سی جو مسیحا دے پیؤ میرا غلام احمد دے پیؤ سن۔
دهستان ربع شامات
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان سبزوار دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
چیاپان بوا
چیاپان بوا نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دهستان دره‌یام
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان سبزوار دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
نینسی ما رات باندر
نینسی ما رات باندر رات باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی برازیل، کولمبیا تے پیرو دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
رینہوآئی
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گوئیژو دے شہر
جولیا لوپز ڈے المیڈا
زندگی
اوہ اک رجے پجے پچھوکڑ دی سی اتے عورتاں دے جیون دے گھریلو تتاں دی حمایت کردی سی۔ حالانکہ اوہ عورت دی سکھیا نوں پروار لئی بہتر سمجھدی اتے اس نے برازیل دی اکیڈمی آف لیٹرز وچ شامل ہون لئی کوشش کیتی، پر ناکام رہی۔
لیندا گیٹ
لیندا گیٹ یروشلم/بیت المقدس دے پرانے شہر چ اک گیٹ اے۔
چک 149 ڈبلیو بی
چک 149 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
کالےسروالا رات باندر
کالےسروالا رات باندر رات باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی برازیل، بولیویا، کولمبیا تے پیرو دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
اموی معاشرہ
مصوری
اسلام شبیہ سازی یا مجسمہ گری د‏‏ی اجازت نئيں دیندا۔ اس بنا اُتے مسجدےآں وچ کدرے وی تصاویر یا انسانی تے حیوانی شبیہ نئيں بنائی گئياں لیکن چونکہ حسن تے اس دا استحسان فطرت انسانی دا تقاضاں وچو‏ں اک اے اس لئی ہندسی اشکال یا پھل پھُل دا سہارا لیا، ایہ بیل بوٹے تے پھُل پتیاں اسلامی مصوری د‏‏ی بنیاد قرار پاواں۔ خالص توحید دے پرستارےآں دا آغوش فطرت وچ پناہ لینا اک قدرتی تے حقیقی فعل سی بعض خلفاء نے اپنے حماماں یا محلات د‏‏ی دیواراں اُتے رجزیہ تے فحش تصاویر د‏‏ی نقاشی نو‏‏ں اختیار کيتا لیکن بہ حیثیت مجموعی اسلامی فن مصوری انہاں قباحتاں تو‏ں پاک رہیا
موسیقی
= معاشرتی حالت =
حکمران خاندان دے افراد
اموی خلفاء شہزادے انہاں دے اعزہ تے اقارب جو وسیع زمیناں دے مالک بن چکے سن ۔ جس د‏‏ی آمدن تو‏ں عیش تے آرام د‏‏ی زندگی بسر کردے سن ۔ انہاں نو‏‏ں سیاسی اثر تے رسوخ وی حاصل سی تے اعلیٰ مناصب اُتے وی فائز کیتے جاندے سن ۔
ڈاکٹر اندرجیت کور
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ گٹھ:جم 1942 گٹھ:سماج سیوی
بولیوی ٹیٹی
بولیوی ٹیٹی نویں دنیا دے باندراں وچوں اک باندر اے۔ ایہ ساکی ٹبر چوں اے تے دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
سٹر کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:کیلیفورنیا دیاں کاؤنٹیاں
ضلع کانگارلی
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
دهستان رباط
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان سبزوار ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
ٹیہاما کاؤنٹی
ٹیہاما امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
دهستان رباط‌جز
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان سبزوار دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
ییولاخ شہر
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
چک 165 ڈبلیو بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
پاکستان ہیلی کاپٹر حادثہ 2015ء
8 مئی 2015ء نو‏‏ں دن دے وقت پاکستانی فوج دا مل می-17 ہیلی کاپٹر شمالی پاکستان دے علاقہ گلگت بلتستان د‏‏ی وادی نلتر وچ حادثہ دا شکار ہويا۔ جس وچ دو پائلٹ، انڈونیشیا تے ملائشیا دے سفیراں د‏‏ی بیویاں تے فلپائن تے ناروے دے پاکستان وچ تعینات سفیر ہلاک ہوئے،  پرواز وچ 11 غیر ملکی تے 6 پاکستانی سوار سن، جنہاں وچو‏ں 8 ہلاک تے ہور زخمی ني‏‏‏‏ں۔ زخمیاں وچ ہالینڈ تے پولینڈ دے سفیر وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ حادثہ دا سبب کیتا سی، اس د‏ی تحقیقات جاری نيں، ابتدائی طور اُتے بعض ذرائع ابلاغ (جداں بی بی سی اردو) دے مطابق ہیلی کاپٹر آرمی پبلک اسکول وچ اتردے ہوئے عمارت تو‏ں ٹکرایا۔ جس تو‏ں ایہ سانحہ رونما ہويا۔
ارمتراؤد مورگنر
زندگی
مورگنر دا پہلا ویاہ جوچم شریک، بعد وچ پرکاشک اؤپھباؤ-ویرلاگ دے اڈیٹر نال ہویا۔ اس نے 1967 وچ اک پتر نوں جم دتا۔ مورگنر اتے شریک نے 1970 وچ طلاق لے لیا۔ اس نے پھر 1972 وچ اک ہور ساتھی شاعر اتے لکھاری پال وائنس نال ویاہ کروایا۔ پوربی جرمن وچ وائنس، سٹازی دے اک 'انئدھکارک اہلکار' سی۔ اوہناں دا طلاق 1977 وچ ہویا۔ مورگنر دا 1987 وچ کینسر دا پتہ لگیا۔ اس نے 1980ویاں وچ کئی اوپریشن کروائے، پر 1990 وچ اس دی موت ہو گئی۔
دهستان کراب
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان سبزوار دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
اکدن دا پتنگا
اکدن دے پتنگے کیڑیاں دی اک پتی اے۔ ایہناں کیڑیاں دا جیون چھوٹا ہوندا تے ایس باہجوں ایہناں دا ایہ ناں اے۔ ایہ پانی دے واسی نیں۔
ونچورا کاؤنٹی
ونچورا امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
سنت سنگھ سیکھوں
سنت سنگھ سیکھوں (30 مئی 1908-7 اکتوبر 1997) پنجابی دے اک ناٹک کار، فکشن رائٹر (گلپ-لکھاری) اتے کھوجی تنقید نگار سن۔
کاہلوں
مشہور لوک
2.ابرار الحق، پاکستانی پاپ / راک گلوکار۔
می ٹو تحریک
حوالے
گٹھ:فیمینزم گٹھ:نسائیت
ماں سہاگن شگن کرے
حوالے
گٹھ:کتاباںگٹھ:پنجابی رہتلگٹھ:پنجابی کتاباںگٹھ:پنجابی ساہت
اجمیر سنگھ اولکھ
ننگا ڈھڈ (آپ بیتی)
جا کے ویری دے بواے تے اڑ جا ویری دے ٹاکرے نوں، تیار ہو کے توں کھڑ جا! ویری دے ٹاکرے نوں … اجمیر جدوں اجے بچہ ہی سی تاں کساناں دی جاگیرداراں خلاف مظارا لہر نے زور پھڑ لیا سی۔ کمیونسٹاں دی لال پارٹی اگوائی کر رہی سی۔ پنڈاں وچ کمیونسٹاں دیاں کانفرنساں ہندیاں جتھے جاگیرداراں دا ٹاکرا کرن لئی جوشیلے گیت گائے جاندے۔ پنڈ دے ہور بچیاں وانگ ‘جمیر’ اتے وی اس لہر دا بڑا اثر ہویا۔ اوہ شامیں جاں رات نوں بچیاں والیاں کھیڈاں کھیڈدے ہتھاں وچ لال جھنڈیاں پھڑ کے جاں خالی ہتھ ہی جگیرداری تے بسویداری خلاف اوہو جاے نعرے لاؤن لگدے جہو جاے کانفرنساں وچ سندے۔ جمیر نعرے لاؤن والیاں وچ اکثر آگوُ رول ادا کردا۔ اوہدے وچ اک وادھا ایہہ سی کہ اوہ گیت لکھ وی لیندا سی تے گا وی لیندا سی۔ پرائمری سکول وچ اوہدا سبھ توں نیڑلا آڑی سکھدیو سی تے ہائی سکول وچ حاکم سنگھ سماؤں سی جو بعد وچ نکسلی آگوُ بنیا۔
ڈاکٹر گرمیت سنگھ
ڈگری
ڈاکٹر.گرمیت سنگھ نے 1983 وچّ اپنی پی-ایچ.ڈی ڈگری مکمل کرکے ‘گورو نانک دیوَ یونیورسٹی’ دے پنجابی مطالعہ سکول وچّ لکچرار لگے۔ اوہ نیشنل فوکلور کانگرس تے فیری لوکدھارا دے اہم ادارےآں دے میمبر رہے۔ اوہ ہن وی بطور پروفیسر پڑھائی دا کارج کر رہے ہن تے اپنا رچناتمی کھوج کارج وی نرنتر کر رہے ہن۔ ڈاکٹر.گرمیت سنگھ 14 پی-ایچ.ڈی.دے کھوج پربندھ اتے 40ایم.فل.دیکھوج نبندھ کروا چکے سن۔
مامونی رایسم گوسوامی
مامونی رایسم گوسوامی (14 نومبر 1942ء-29 نومبر 2011ء) (آسامی زبان:ইন্দিৰা গোস্বামী) اک آسامی مصنفہ، شاعرہ، پروفیسر تے لکھاری سن۔ انہاں نو‏ں 1983ء وچ ساہتیہ اکیڈمی اعزاز، 2001ء وچ گیان پیٹھ انعام، تے پرنسپل پرنس کلاوس لاوریٹ انعام، 2008ء تو‏ں نوازیا جا چکيا ا‏‏ے۔ اوہ عصر حاضر د‏‏ی مشہور ادیبہ نيں جنہاں د‏‏ی کئی کتاباں آسامی تو‏ں انگریزی وچ ترجمہ ہو چکيا‏‏ں نيں۔
ذہنی دباؤ
بچپن ہی تو‏ں انہاں نو‏ں ذہنی دباو دا سامنا کرنا پيا۔ اپنی خود نوشت سوانح عمری، دتی انہاں فنشڈ آٹوبایگرافی، وچ انہاں نے لکھیا اے کہ انہاں نے شیلونگ وچ کئی بار اپنے گھر تو‏ں کودنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ متعدد خود کشی دے اقدام نے انہاں د‏‏ی جوانی د‏‏ی زندگی نو‏‏ں اجیرن بنا دتا۔ شادی دے محض 18 ماہ بعد انہاں دے کرناٹک نزاد شوہر دا کشمیر وچ اک سڑک حادثہ وچ انتقال ہو گیا جس دے بعد انہاں نے نیند د‏‏ی گولیاں لینی شروع کر دتیاں۔  اس دے بعد انہاں نو‏ں آسام لیایا گیا تے انہاں نے درس و تدریس دا سلسلہ شروع کیتا تے سینک اسکول، گوالپارا وچ معلمہ ہو گئياں۔ ایتھ‏ے نے انہاں فیر لکھنا شروع کیتا لیکن اس بار انہاں د‏‏یاں تحریراں وچ زندگی دے حادثات د‏‏ی جھلک صاف دکھادی دیندی سی بالخصوص شوہر د‏‏ی وفات تے مدھیہ پردیش تے کشمیر وچ زندگی گزارنے دا تجربہ انہاں اُتے کافی اثر کر چکيا سی ۔
چک 166 ڈبلیو بی
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
جمال خاشقجی
قتل د‏‏ی تصدیق
سعودی ولی عہد نے صحافیاں نو‏‏ں ایہ تیقن دلایا کہ سعودی قائدین قتل دے نويں رہنمایانہ خطوط نافذ کرنے دا ارادہ رکھدے نيں تو‏ں کہ مستقب‏‏ل دے سیاسی قتلاں نو‏‏ں معیاری بنایا جا سک‏‏ے تے بے تکے حملےآں دے واقعات نو‏‏ں روکیا جا سک‏‏ے۔
ہسپانوی
یورپ
ہسپانوی بولی یورپ چ سپین دی سرکاری بولی اے جتھوں کے اے ٹری۔ اے جبرالٹر تے اندورہ چ جوکھے سارے لوکاں دی بولی اے۔ ساری دنیا چ اے 20 دیساں دی بولی اے ایدے نال اینوں برطانیہ جرمنی تے فرانس چ نکیاں نکیاں ٹولیاں وی بولدیاں نیں۔ یورپی جٹ دی اے سرکاری بولی اے۔ سویٹزرلینڈ دے 1.7٪ لوکاں دی اے ماں بولی اے۔ اینج اے 4 سرکاری بولیاں نال سویٹزرلینڈ دی وڈی اقلیتی بولی اے۔
افریقہ
افریقہ چ ہسپانوی استوائی گنی تے افریقی یونین دی سرکاری بولی اے۔
رائل سپینش اکیڈمی
رائل سپینش اکیڈمی ہسپانوی بولی نوں اک ورگا رکھ واو کم کرر‎ی اے جیدے ڈکشنریاں تے ہور رلدیاں کتاباں چھاپناں اے۔
اسرائیل ہانگ کانگ تعلقات
تریخ
1958ء وچ اک تاجر شخص ویکٹر زیرینسکی ہانگ کانگ وچ اسرائیل کااعزازی قونصل مقرر کیتا گیا۔ ایہ تقرر اس وقت تک جاری رہیا جدو‏ں تک کہ اسرائیلی د‏‏ی سفارتی موجودگی نو‏‏ں 1985ء وچ رسمی طور اُتے تسلیم نئيں کیتا گیا۔ تب قونصل عمومی نو‏‏ں ہانگ کانگ تے مکاؤ دے لئی مشترکہ طور اُتے نامزد کیتا گیا سی۔ ہانگ کانگ د‏‏ی جانب تو‏ں تکنیکی کاروباراں د‏‏ی ابتدا تو‏ں دل چسپی انہاں دو ملکاں دے بیچ تعلقات نو‏‏ں ہور تقویت پہنچانے لگیا۔ اینویسٹ ایچ کے جو ہانگ کانگ خصوصی انتظامی علاقائی حکومت دا اک محکمہ اے، اسرائیلی کاروباری ماہرین د‏‏ی مدد تو‏ں قائم کیتا گیا سی۔ اسرائیل دے شروع کردہ کاروباراں نے اک اضافہ کنندہ پروگرام دے حصے دے طور اُتے کم کیتا جس دا ناں اسٹارٹ می اپ ایچ کے ا‏‏ے۔ اس دے تحت $500,000 دے سرمایہ د‏‏ی پیش کش، ہانگ کانگ دا اک دورہ، ایشیائی کاروباری ماہرین دا تربيت‏ی پروگرام تے علاقے دے اہ‏م تکنیکی تقاریب وچ شمولیت شامل ا‏‏ے۔
اسرائیلی پارلیمان دے صدرنشین یولی ایڈیلسٹین نے 2016ء وچ ہانگ کانگ دا دورہ کیتا تاکہ اسرائیل تے ہانگ کانگ دے روابط نو‏‏ں تقویت فراہ‏م د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ انہاں نے انہاں دونے دے خوش گوار تعلقات نو‏‏ں خوش آئند قرار دتا۔
ہوفمان ٹیٹی
ہوفمان ٹیٹی نویں دنیا دے باندراں وچوں اک باندر اے۔ اے دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
نوروز
نوروز ایرانی نویں سال دا پہلا دن اے۔ 21 مارچ نوں نوروز منایا جاندا اے۔ ایہ دن صدیاں توں ایران (کردستان) وج منایا جاریا اے تے ایھ سیال دے انت تے نویں رت دی نشانی اے۔ ایہ دن ایران تے جتھے ایرانی اثر ہے اوہناں تھانواں تے منایا جاندا اے۔ لکھتاں وچ ایہ پہلی واری دوجی صدی وچ آیا۔ ہخامشی سلطنت وچ ایس دن نوں اہم دن منیا جاندا سی۔
پس منظر
ایران دے معروف دانشور، ریاضی داں تے منجم ابو ریحانی دے نزدیک نوروز خلقت د‏‏ی پیدائش دا جشن اے تے ایسا دن اے جو لوکاں نو‏‏ں اس گل اُتے تیار کرتاہے کہ اپنی پرانی چیزاں نو‏‏ں نويں چیزاں وچ تبدیل کرکے خود نو‏‏ں آراستہ تے اپنی روح نو‏‏ں تازگی عطاکرے۔ نوروز اکیس مارچ مطابق یکم فروردین یعنی نويں سال دے آغاز جشن دا دن اے جو بہت ہی قدیم چشن شمار ہوتااے، نويں سال د‏‏ی تحویل تے بہار دے معتدل لمحات دے نال جشن نوروز دا آغاز ہوتاہے ۔
جلالی کلنڈر عرفی سال نو‏‏ں فطری سال دے نال تطبیق کرنے وچ کامیاب ہوئے گیا۔ تے نہ صرف نوروز بہار دے اول وچ یا منجمین د‏‏ی اصطلاح وچ بہار نقطہ اعتدال وچ قرار پایا اے بلکہ تام عرفی موسم حقیقی موسم دے نال منطبق ہوئے گئے ۔ یہ گل دلچسپ اے جس سال دا جلالی کلنڈر دے نال حساب کيتاجاتاہے عیسوی سال دے برخلاف ہر دس ہزار برس وچ اس وچ تے حقیقی سال دے درمیان وچ تقریباً تن دن دا فرق ہوجاتاا‏‏ے۔ لیکن ہمیشہ حقیقی سال دے مطابقہ ہوتاہے تے کدی وی اس تو‏ں پِچھے نئيں رہتاا‏‏ے۔ ايس‏ے لئی جلالی کلنڈرماں عیسوی سال ثابت نئيں نئيں فقط سالانہ رصد د‏‏ی بنیاد اُتے معین ہُندے نيں۔
چنانچہ اسيں کہہ چکے نيں نوروز دا ناں خیام دے ناں تو‏ں جڑا ہويا اے باوجود اس دے کہ اوہ اک دانشور تے فلسفی سن انھاں نے اپنے اشعار وچ دنیا د‏‏ی گردش پرتوجہ دتی اے تے اسنو‏ں اپنابنیادی نظریہ قراردتا ا‏‏ے۔ درحقیقت اوہ ایداں دے شخص نيں جنہاں نے اس گردش نو‏‏ں دیکھیا اے تے اسنو‏ں محسوس کيتا اے انھاں نے سال سال تے مہینےآں د‏‏ی آمد، انسان دے بُڈھے ہونے تے زمانے دے گذرنے تے فانی ہونے نو‏‏ں مکمل طور اُتے درک کيتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئی خیام نے زندگی تے نوروز دے بہار دے بارے وچ جو اشعار کہ‏ے نيں انہاں وچ تے دوسرےآں دے اشعار وچ بنیادی فرق پایاجاندا ا‏‏ے۔ انھاں نے موت وزندگی دے بارے وچ فلسفیانہ تے عمیق رباعیات کہی نيں ایسی رباعیات اوہ شخص کہہ سکدا اے جس نے دنیا دے بارے وچ بہت دقیق تے باریکیو‏ں دے نال غور و فکر د‏‏ی ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئی ہر سال د‏‏ی آمد اُتے خیام د‏‏ی یاد آندی اے جنھاں نے دنیا دا دقیق ترین کلنڈر مرتب کيتا اورسانو‏ں خوبصورت ترین اشعار تحفے وچ دتے تے نوروز د‏‏ی تریخ وی لکھ دتی تاکہ انہاں دے بعد د‏‏ی نسلاں جدو‏ں نوروز دا جشن منائيں تاں اوہ افتخار دے نال نوروز دے پرشکوہ تے قدیم جشن نو‏‏ں یاد کرسکن ۔
دهستان سلطان‌آباد
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان سبزوار دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
مقبرہ نادر شاہ
مشہد وچ مقبرہ نادر شاہ اک عمارت اے جس دا ڈیزائن ہوشنگ سیہون نے تیار کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
تریخ
مغل سلطنت دے خلاف نادر د‏‏ی کامیاب مہم دے بعد ، اوہ بے پناہ دولت لے ک‏ے اپنے وطن لُٹیا: تخت طاؤس ، کوہ نور ہیرا تے "700 ہاتھیاں ، 4،000 اونٹھاں تے 12،000 گھوڑے تمام سونے ، چاندی تے قیمتی پتھراں تو‏ں لدے سن ۔ ”۔ قلات شہر وچ اپنی پرت کھسوٹ چھپاندے ہوئے ، نادر نے فورا. مغل کاریگراں نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اسنو‏ں مغل طرز وچ اک عظیم الشان مقبرہ - کاخ خورشید ، یا 'سورج دا محل' تعمیر کرنے دے لئی فارس لیایا سی۔
شیخ عبداللہ محمد بن قسوم
مجلس دے اختتام اُتے آپ د‏‏ی دعا
مجلس دے اختتام اُتے آپ ہمیشہ ایہ دعا کردے: “یا اللہ ! سانو‏ں بھلائی سنیا تے بھلائی دکھا، اے اللہ ! اسيں اُتے سایہ عافیت ہمیشہ قائم رکھ، اے اللہ! ساڈے دلاں نو‏‏ں تقویٰ تو‏ں جوڑ دے تے اس گل کيتی توفیق دے جو تیری پسند تے رضا ہو۔” تے فیر سورۃ البقرة د‏‏ی آخری آیتاں تلاوت فرماندے۔ ایہ اوہی دعا اے جو اسيں وی اپنی مجلس دے خاتمے اُتے لازماً پڑھدے نيں، (اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ) ميں نے حرم شریف وچ خواب وچ حضور اکرم  نو‏‏ں دیکھیا، پڑھنے والا آپؐ دے سامنے صحیح بخاری پڑھ رہیا سی جدو‏ں اوہ پڑھ چکيا تاں آپؐ نے ایہی دعا منگی، لہذا اِس (دعا) اُتے میرا رشک تے ودھ گیا۔
آپ دے رو ز و شب دا معمول
آپ نے اپنے روز و شب دا معمول ایويں بنھ رکھیا سی: فجر د‏‏ی نماز پڑھنے دے بعد طلوعِ آفتاب تک ذکر اذکار کردے، فیر دو رکعت (نفل ) پڑھدے تے اپنے گھر چلے جاندے، اپنی کتاباں اٹھاندے تے طالب علماں نو‏‏ں دن چڑھنے تک تعلیم دتا کردے، فیر گھر جاندے تے جے روزے تو‏ں نہ ہُندے تاں کچھ کھاندے پیندے، فیر چاشت د‏‏ی نماز پڑھدے تے تھوڑی دیر آرام کردے، فیر اٹھدے اچھی طرح وضو کردے، جے کچھ اندراج وغیرہ کرنا ہُندا تاں اوہ کردے، نئيں تاں اللہ دا ذکر کردے۔
حوالے
گٹھ:شیوخ ابن العربی گٹھ:مسلم شخصیتاں
نکولائی نوسکوف
باہری لنک
گٹھ:روسی لوکگٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:۱۹۵۶ دے جم
دریاۓ چلکوٹن
چلکوٹن اتلے امریکہ دا اک دریا اے۔
اوجار
اوجار آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع اوجار دا انتظامی مرکز اے ۔
سوہن سنگھ سیتل
مڈھلیاں رچناواں
باراں-تیرھاں سال دی عمر وچّ اوہناں نے کویتا(شعر) لکھنی شروع کر دتی سی۔ 1924 وچ اوہناں دی کویتا پہلی وار 'اکالی' اخبار وچ چھپی۔ 1927 وچّ اوہناں دی کویتا 'قدرت رانی' کلکتے توں چھپن والے پرچے 'کوی' وچ چھپی۔ ایہہ کویتا اوہناں دیاں شعری مجموعے ( کویتاواں دے سنگریہہ) 'سجرے ہنجھو' وچ شامل اے۔ 1932 وچّ اوہناں نے کجھ کہانیاں وی لکھیاں جو مہینہ وار رسالے وچ وی چھپیاں۔ اوہناں دیاں کہانیاں 'قدراں بدل گئیاں'، ' اجے دیوا بل رہا سی' اتے 'جیب کٹی گئی' خاص کر جکریوگ (قابل ذکر) نیں۔
سنسار نوں الوداع
اس مہان کرانتی کاری(انقلابی)، وچاروان، ڈھاڈی، وارکار، کوی، اتہاسکار، کہانی کار، ناول کار گرسکھ ساہتکار دی یاد وچ گورو پنتھ وچ ڈھاڈیاں دے جم داتے-سرپرست-چھیوینست گورو ہرگوبند صاحب جی دے جم استھان 'گورو کی وڈالی' امرتسر وکھے شرومنی گرودوارہ پربندھک کمیٹی ولوں 'گیانی سوہن سنگھ سیتل' یادگاری ڈھاڈی اتے کویشری کالج اساری ادھین اے۔
دهستان فروغن
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان سبزوار ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
رہینوٹافلوپس گراسیلس
رہینوٹافلوپس گراسیلس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
قلباجار
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ناہر سنگھ
دھرم نرپکھّ حکمران
اوہ اک یوگ اتے دھرم-نرپکھّ حکمران سی جس نے فرقو سدبھاونا نوں اگے ودھایا، (31 جولائی 1857) مغل بادشاہ بہادر شاہ ظفر نوں اس دی چٹھی کہندی اے: "حالانکہ میں، اپنے دل وچ، ہندو دھرم نوں مندا ہاں، پھر وی میں مسلمان لیڈراں دیاں ہدایتاں دی پالنا کردا ہاں اتے اس دین دے انویائیاں دا آگیاکار ہاں۔ میں (بلبھگڑھ) دے قلعے اندر اک اچی سنگمرمر دی مسجد تک دی اساری کرن تک گیا ہاں۔ میں اک کھلھی ڈلھِی عیدگاہ وی بنائی اے"۔
گرینڈ فورکس
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
جنرل ریلیٹویٹی
پریبھاشا اتے مڈھلے اپیوگ
پچھلے سیکشن وچّ لکھی گئی سمگری جنرل رلیٹیوٹی نوں پربھاشت کرن لئی ساری لازمی جانکاری رکھدی ہے، اسدیاں مکھ وشیشتاواں دا وورن دندی ہے، اتے بھوتک وگیان اندر اتی مہتوپورن مہتتا دا اک سوال کردی ہے کہ، موڈل بناؤن لئی تھیوری کویں ورتی جا سکدی ہے۔
ماڈل اساری
آئینسٹائین دیاں اکئیشناں غیر-ریکھک (نونلینیئر) انشک (پارشل) ڈپھرینشیئل اکئیشناں ہن اتے، اسطراں، انبنّ حلّ کرنیاں مشکل ہن۔ پھیر وی، کئی انبنّ سلیوشن (حلّ) گیات ہن، بھاویں صرف کجھ ہی سدھا بھوتکی اپیوگ رکھدے ہن۔ سبھ توں چنگی طرحاں پرسدھ حلّ، اتے بھوتک وگیان دے درشٹیکون توں سبھ توں زیادہ دلچسپ حلّ، شوارزچلڈ حلّ، ریشنر-نورڈسٹروم حلّ اتے کرّ میٹرک حلّ ہن، جہناں وچوں ہریک حلّ کسے ہور طریقے نال خالی برہمنڈ اندر بلیک ہول دی کسے قسم، اتے پھریڈمن-لیمٹرے-روبرسٹن-واکر اتے ڈِ سٹر یونیورسز، نال سبندھت ہے۔ ہریک اک پھیل رہے کوسموس نوں بیان کردا ہے۔ مہان سدھانتک دلچسپی دے انبنّ ہلاں وچّ گوڈل یونیورس (جو وکرت سپیس-ٹائم وچّ ٹائم-ٹریول دی گپت سمبھاونا نوں کھولدا ہے)، ٹاؤب-نٹّ سلیوشن (اک ماڈل برہمنڈ جو ہوموجینیئس ہے، پر اینیسوٹروپک ہندا ہے)، اتے اینٹی-ڈی-سٹرے سپیس (جو ہنے مالڈاسینا کنجیکچر نام دے سندربھ وچّ پربل ہویا ہے) شامل ہن۔
چکرپتھاں دے سریاں (ایپسائیڈز) دا اگرگمن (پریسیشن)
جنرل رلیٹیوٹی وچّ، کسے چکرپتھ (اؤربٹ) دے انتم سرے (سسٹم دے ماس دے کیندر توں نیڑے دی پہنچ والا کسے وستو دا بندو) پریسیسّ ہو جاویگا- اؤربٹ انڈاکار نہیں ہندا، پر انڈاکار (ایلپس) دے برابر دسن والا ہندا ہے جو اپنے پھوکس دوآلے گھمدا ہے، نتیجے وجوں اک روز-کرو پیدا کردا ہے- جویں تصویر وچّ دکھایا گیا ہے۔ آئینسٹائین نے سبھ توں پہلاں رزلٹ نیوٹونیئن لمٹ پرستت کردے اک سنکھیپ میٹرک دی ورتوں نال کڈھیا اتے چکر لگا رہی چیز نوں اک ٹیسٹ پارٹیکل دی طرحاں لیا۔ اسدے لئی، ایہہ تتھّ بہت مہتو رکھدا سی۔ کہ اسنے گریویٹیشنل پھیلڈ اکئیشناں دا گھٹو گھٹّ صحیح روپ تاں پچھان لیا ہے : تتھّ ایہہ سی کہ اسدی تھیوری نے، 1859 وچّ اربین لی ویریئر دوارا پہلاں توں خوجے گئے گریہہ مرکری (بدھ) دی سورج دے نیڑے نیم ورودھ شفٹ دی سدھی ویاکھیا دتی سی۔
ایرانی فن تعمیر
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایرانی فنون گٹھ:ایرانی معماری گٹھ:ایرانی سبھیاچار گٹھ:اسلامی معماری گٹھ:ایران
اسماعیلی (شہر)
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
دهستان قصبه غربی
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان سبزوار دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
سارنگ پور
سلطنت مغلیہ دے زوال دے بعد سارنگپور
1705ء وچ اورنگزیب د‏‏ی وفات دے بعد جدو‏ں بغاوتاں تے خود مختار ریاستاں دا دور شروع ہويا تاں سارنگپور وی مغربی مالوہ دے راجااں ، مرہٹاں تے اس دے بعد سندھیا حکومت کیت‏‏ی عملداری وچ آگیا، اس دوران بوہت سارے ملک گیراں نے اس اُتے حملہ کیتے تے اک مدت حکمرانی وی د‏‏ی لیکن فیر اوہ سندھیا دے زیر حکومت رہیا ایتھ‏ے تک کہ انڈین یونین وچ ضم ہو گیا، اس دے بعد سےاج تک ایہ انڈیا دے صوبہ مدھیہ پردیش دا اک تاریخی شہر اے
انقلاب روس
کامیاب سرکشی
عبوری مطالبات دے بروقت استعمال دے نال (امن، روٹی تے زمین، تمام طاقت سوویتاں دے لئی) تے لچکدار طریقہ کار (متحدہ فرنٹ)کے ذریعے بالشویک سوویتاں وچ محنت کشاں تے سپاہیاں د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں جیتنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ اس وقت لینن نے لکھیا کہ”بحران پک چکيا اے، بغاوت د‏‏ی گھڑی آن پہنچی اے ۔“ حکمران طبقاں نو‏‏ں جنگ، زمین تے آزادی دے مسائل درپیش سن تے ایہ بہت پیچیدہ ہُندے جا رہے سن ۔بورژوازی دا دماغ کم نئيں کر رہیا سی۔جمہوری پارٹیاں، جنہاں وچ منشویک تے سوشل انقلابی شامل سن، سامراجی جنگ کيت‏ی حمایت، مصالحانہ پالیسیاں تے بورژوا تے جاگیرداراں د‏‏ی ملکیتاں وچ رعایت دینے دے باعث عوام وچ اپنی مقبولیت کھو چکے سن ۔باشعور فوج ہن سامراجی عزائم دے لئی لڑنے دے لئی تیار نہ سی۔جمہوری مشوراں د‏‏ی پروا نہ کردے ہوئے مزارعاں نے جاگیرداراں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جاگیراں تو‏ں اٹھا ک‏ے باہر سُٹ دتا۔دور دراز سرحداں د‏‏ی مظلوم قومیتاں پیٹروگراڈ د‏‏ی بیوروکریسی دے خلاف اٹھیا کھڑیاں ہوئیاں۔ محنت کشاں تے فوجیاں د‏‏ی اہ‏م ترین سوویتاں وچ بالشویک اہ‏م کردار ادا ک‏ر رہ‏ے سن ۔السر پک چکيا سی۔ اسنو‏ں ہن جراح د‏‏ی ضرورت سی۔
ایداں دے چھنکی کہ بانگِ درا بن گئی
دستِ مظلوم ہتھکڑی د‏‏ی کڑی
دریاۓ پلیٹ
اپالاچیکولا اتلے امریکہ دا اک دریا اے۔
کاملوپس
کاملوپس کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
آ مین آف د پیپل
ویکھو
گٹھ:کتاباں
سبھیاچار وچ کھسرے
سبھیاچار وچ ہجڑیاں/کھسرےآں دا ستھان
ہر اک خطے دا اپنا-اپنا ستیاچار اتے اپنے-اپنے وکھو-وکھرے ریتی رواج ہندے ہن۔ لگبھگ ہر ستیاچار سماج وچ لنگ مشتمل نر اتے معدہ مطلب عورت اتے مرد دو لنگ مقرر کیتے گئے ہن۔ پر اس توں علاوہ سماج وچ ‘تیجا لنگ وی پایا جاندا اے جس نوں سماج اتے سبھیاچار وچ پروان نہیں کیتا جاندا، بھاویں اس نوں اجوکے ویلے وچ سرکار ولوں پروانگی دتی گئی اے، مگر پھر وی لوک انھاں نوں پروان نہیں کردے۔ پر انھاں دا سماج وچ اپنا الگ گروہ جاں سمودائے ہندا اے۔ ایہہ گروہ ہی ہجڑے انسان نوں اپنے نال رلا لیندے ہن۔ پنجابی سبھیاچار وچ خسریاں دا وکھرا ستھان اے جویں کسے گھر نویں جمے بچے والے دے گھر جا کے ودھائی منگنا اتے نویں ہوئے منڈے دے ویاہ والیاں دے گھر جا کے ودھائی منگنا نال ہی ناچ-گاؤن دا کم وی کردے ہن۔ اس طرحاں ہجڑے لوک وکھو-وکھرے پنڈاں وچ جا کے خوشی دے ویلے ودھائی منگدے ہن۔ ہجڑیاں وچ اک وڈی چیز تاڑی ہندی اے جس ولوں ہر اک ہجڑے نوں ودھائی منگن دا ڈھنگ سکھایا جاندا اے۔
حوالے
1.	میں لکشمی میں ہجڑا (ترجمہ کلوندر سنگھ ملوٹ)
بسمل فریدکوٹی
بسمل فریدکوٹی (اصل ناں گردھاری لال) (1 نومبر 1926-14 دسمبر، 1974) اسدا جم پہلی نومبر، 1926 نوں پنڈت پالی رام دے گھر پنڈ ڈھولن ستائی چکّ (ہن پاکستان) وچّ ہویا۔
قلعہ فلک الافلاک
تریخ
فلانی الافلاک قلعہ ساسانی دور وچ تعمیر ہونے والی سب تو‏ں اہ‏م ڈھانچاں وچ شامل ا‏‏ے۔ جدو‏ں تو‏ں ایہ 1800 سال پہلے تعمیر ہويا سی تب تو‏ں ایہ متعدد ناواں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ریکارڈ شدہ ناواں نے اسنو‏ں شاپور-خاست یا صبرخاست قلعہ ، دز باز ، خرم آباد محل تے بالآخر فلک الافلاک قلعے تو‏ں تعبیر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
آرکیٹیکچرل لے آؤٹ
قلعے د‏‏ی تعمیر وچ جو مواد استعمال ہُندا اے اوہ کیچڑ د‏‏ی اینٹاں ، کیچڑ تو‏ں چلنے والی اِٹ ، پتھر ، لکڑی تے مارٹر ني‏‏‏‏ں۔ متبادل=|وسط|thumb|800x800px|فلک الافلاک قلعے دا پینورما
ڈیہومیڈیفائر
اس تو‏ں پہلے ، ماہرین دا خیال سی کہ قلعے دے تھلے دے تمام علاقے اُتے محیط 1 میٹر تو‏ں زیادہ د‏‏ی اونچائی والی ایہ dehumidifier نہراں رہائشیاں دے لئی پوشیدہ آؤٹ ني‏‏‏‏ں۔ لیکن حقیقت وچ ، خطے وچ بدلدی آب و ہو‏‏ا تے زیرزمین پانیاں تو‏ں واقف ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ساسانیڈ انجینئرز نے قلعے نو‏‏ں ڈیہومیڈیفائر تو‏ں آراستہ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
دریائے ریو گرانڈے
ریو گرانڈے اتلے امریکہ دا اک دریا اے۔
کیلوونا
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں