اسلامی_خلافتاں_دی_تریخ
امین ومامون د‏‏ی زورآزمائی
سنہ۱۹۴ھ دے آخری ایام وچ امین نے مامون نوں ولی عہدی تو‏ں معزول کيتا تے مامون نے امین دا ناں خطبہ تو‏ں کڈ دتا، اس دے بعد امین نے ایہی نئيں کہ اپنے بیٹے نوں مامون د‏‏ی جگہ ولی عہد بنایا؛ بلکہ اپنے بھائی مؤتمن نوں بھی معزول کرکے اُس د‏‏ی جگہ اپنے دوسرے بیٹے عبداللہ نوں ولی عہد بنایا تے خطبےآں وچ موسیٰ وعبداللہ دا ناں لیا جانے لگا، ہن لڑائی تے زور آزمائی دے لئی امین ومامون نوں کسی چیز دے انتظار د‏‏ی ضرورت نہ سی، فضل بن سہل نوں مامون نے ذوالریاستین یعنی صاحب السیف والقلم دا خطاب دے کراپنا مدار المہام سلطنت بنایا، طاہر بن حسین بن مصعب بن زریق بن اسد خزامی نوں فوج دا سپہ سالاری سپرد کيتی گئی، فضل بن سہل نے سرحدی والایت رَے وچ جاک‏ے اوتھ‏ے دے جنگ آزمودہ سپاہیاں نوں فراہ‏م کیہ تے اس سرحدی علاقے دے لوکاں د‏‏ی اک فوج بھرتی کرکے سپہ سالار نوں سپرد کی، طاہر بن حسین نے ابوالعباس خزاعی نوں لشکر رَے دا امیرمقرر کيتا، ابوالعباس نے رَے وچ اپنے لشکر نوں کیل کانٹے تو‏ں درست کيتا، اُدھر امین الرشید نے عصمت بن حماد بن سالم نوں اک ہزار پیاداں د‏‏ی جمعیت تو‏ں ہمدان د‏‏ی طرف روانہ کرکے حکم دتا کہ تسيں ہمدان وچ مقیم رہ کراپنے مقدمۃ الجیش نوں سادہ د‏‏ی طرف روانہ کرنا، اس دے بع دامین نے اک وڈا لشکر مرتب کرکے فضل بن ربیع دے مشورے تو‏ں علی بن عیسیٰ بن ہامان د‏‏ی سپہ سالاری وچ مامون دے مقابلہ نوں خراسان د‏‏ی طرف روانہ کيتا، امین تے اس دے وزیر فضل بن ربیع د‏‏ی ایہ سخت غلطی سی کہ علی بن عیسیٰ نوں سپہ سالار بناکر خراسان د‏‏ی طرف روانہ کيتا، اہلِ خراسان علی بن عیسیٰ تو‏ں اس دے عہد گورنری تو‏ں ناخوش سن، اس دے آنے د‏‏ی خبر سن کراہلِ خراسان تے وی زیادہ لڑنے تے مارنے پرآمادہ ہوگئے، امین نے علی بن عیسیٰ نوں نہاوند، ہمدان، قم، اصفہان تے بلادِ جبل بطور جاگیر عطا کیتے تے خزانۂ خلافت تو‏ں ہرقسم دا سامان تے روپیہ ضرورت تو‏ں زیادہ دے کرپنجاہ ہزار سواراں دے نال رخصت کيتا تے عمال دے ناں فرامین جاری کيتے کہ علی بن عیسیٰ د‏‏ی کمک دے لئی لشکر روانہ کرن تے ہرقسم د‏‏ی امداد اس نوں پہنچاواں، علی بن عیسیٰ، امین د‏‏ی ماں زبیرہ خاتون تو‏ں رخصت ہونے دے لئی حاضر ہويا تواس نے مامون دے متعلق علی نوں نصیحت کيتی کہ اس نوں گرفتار کرکے نوں ئی بے ادبی دا برتاؤ نہ کرنا، شعبان سنہ۱۹۵ھ وچ علی بن عیسیٰ بغداد تو‏ں روانہ ہويا، خود خلیفہ امین تے ارکانِ سلطنت بطریق مشایعت اس لشک‏ر ک‏ے ہمراہ روانہ ہوئے، ایہ اس شان وشکوہ دا لشکر سی کہ اہلِ بغداد نے ہن تک ایسا عظیم الشان لشکر نئيں دیکھیا سی، علی بن عیسیٰ خلیفہ امین تو‏ں رخصت ہوک‏ے رَے دے نیڑے پہونچا تواُس دے ہمراہیاں نے رائے دتی کہ ہراول تے مورچے قائم کرنے چاہیئں؛ مگرعلی نے کہیا کہ طاہر جداں شخص دے مقابلہ وچ مورچے قائم کرنے د‏‏ی ضرورت نئيں اے، طاہر وی علی دے نیڑے پہونچنے د‏‏ی خبر سن کررَے تو‏ں نکلیا تے رَے تو‏ں پنج فرسنگ دے فاصلے پردونے دا مقابلہ ہويا، علی بن عیسیٰ دے ہمراہ پنجاہ ہزار تو‏ں زیادہ فوج سی تے طاہر بن حسین دے لشکر د‏‏ی کل تعداد چار ہزار فوج سی، دونے د‏‏ی قوتاں دا ایہ ایسا نمایاں فرق سی کہ علی بن عیسیٰ نے صف آرائی دے وقت اپنی فوج تو‏ں کہیا کہ انہاں لوکاں نوں قتل کرنے د‏‏ی ضرورت نئيں؛ بلکہ انہاں نوں گھیر کرگرفتار کرلینا چاہیے، علی بن عیسیٰ دے عظیم الشان لشکر نوں دیکھ کرطاہر بن حسین دے لشکر تو‏ں عین صف آرائی دے وقت کچھ لوک فرار ہوک‏ے علی بن عیسیٰ دے پاس چلے گئے؛ تاکہ فتح مند ہونے والے گروہ د‏‏ی شرکت تو‏ں فائدہ اُٹھاواں تے ہرقسم دے نقصان تو‏ں محفوظ رہیاں؛ مگرعلی بن عیسیٰ نے انہاں لوکاں نوں پٹواکر کڈ دتا تے بعض نوں قید کرلیا، اس تو‏ں طاہربن حسین نوں بہت فائدہ پہونچا، یعنی اس دے لشکر دا ہرمتنفس لڑنے تے مارنے مرنے پرآمادہ ہوگیا، آخر لڑائی شروع ہوئی، طاہر بن حسین دے میمن ہ تے میسرہ نوں علی بن عیسیٰ دے میسرہ تے میمن ہ نے شکست دے کربھگایا؛ مگرطاہر نے قلب لشکر نوں لے کرعلی دے قلب پرایسا حملہ کيتا کہ علی دا قلب شکست کھاکر پِچھے ہٹنے پرمجبور ہويا، ایہ حالت دیکھ کرطاہر دے میمن ہ تے میسرہ دے شکست خوردہ سپاہی لوٹے تے ہمت کرکے طاہر تو‏ں آملے، نہایت سخت معرکہ آرائی ہوئی تے ايس‏ے داروگیر وچ علی بن عیسیٰ دے گلے وچ اک تیر نے ترازو ہوک‏ے اس دا کم تمام کردتا، علی بن عیسیٰ دے گردے ہی تمام لشکر فرار ہويا تے طاہر دے تمام ہمراہیاں نے علی بن عیسیٰ دا سرکاٹ لیا، طاہر دے فتح مند لشکر نے دوفرسنگ تک فراریاں دا تعاقب کيتا تے لشکر بغداد قتل وگرفتار ہُندے ہوئے چلے گئے، رات د‏‏ی تاریکی نے حائل ہوک‏ے بقیہ فراریاں نوں قتل وگرفتاری تو‏ں بچایا، طاہر بن حسین رَے وچ واپس آیا تے فتح نامہ مامون د‏‏ی خدمت وچ روانہ کيتا کہ: