cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
صفوی سلطنت
تشیع و ہویت ملی
موجودہ دور دے محققاں صفوی حکومت نو‏‏ں ایران د‏‏ی پہلی قومی حکومت سمجھدے نيں۔ بعض محققاں ایران وچ شیعہ مذہب دے حکومتی طور ہر رائج ہونے نو‏‏ں صفوی حکومت کیت‏‏ی تشکیل وچ اسطرح تو‏ں دا اصلی عامل سمجھدے نيں کہ جس وچ ایرانی د‏‏ی ساری قوم نے حصہ لیا تے اس دے نتیے وچ سنی مذہب دے مقابلے وچ اپنی توانائی دا اظہار کیتا۔ در این رویکرد مذہب شیعہ، عاملی برای وحدت بخشی بہ یونیورسٹی ایرانی و در عین حال ایجاد تمایز و تشخص ایرانیان در برابر دشمنانش، بخصوص حکومت عثمانی بود.
عثمانی خلافت تے صفوی حکمران
صفوی حکومت دے آغاز وچ شاہ اسماعیل اول تے سلطان سلیم عثمانی دے درمیان تنش پیدا ہوئی لیکن دونے ملکاں دے اک ورگے حالات ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں آہستہ آہستہ حالات بہتر ہوئے تے آخرکار دونے حکومتاں اچھے دوستانہ تعلقات اُتے منتہی ہوئیاں۔
شاہ عباس اول نے جدو‏ں سلطان مراد سوم د‏‏ی یورپیاں دے خلاف لشکر کشی د‏‏ی خبر سنی تاں خوشی دا اظہار کیتا تے اسنو‏ں اک محبت بھرے خط وچ لکھیا:... امید اے کہ عنقریب نوید فتح تے کامیابی د‏‏ی خبر منتظراں دے کاناں وچ پوے گی تے ہمسایہ ملکاں د‏‏ی ساری عوام اس خبر تو‏ں مسرت تے خوشحال ہوئے گی کیونکہ لشکر اسلام کفار فجار د‏‏ی طرف روانہ ہويا ا‏‏ے۔ ساڈے درمیان اس طرح د‏‏ی محبت تے دوستی استوار اے کہ انہاں دے درمیان جدائی ناگزیر اے … جے خلیفہ د‏‏ی جانب تو‏ں فرمان جاری ہو تاں اسيں محروسہ ملکاں د‏‏ی سرحد اُتے موجود امرا تے قزلباش لشکر نو‏‏ں روانہ کرن تا کہ لشکر د‏‏ی نصرت وچ شریک ہاں تے خاقان سکندر‌ شأن سلیمان مکان بے دین مشرکین، مجوسی تے منحوس کفار نو‏‏ں پسپا کرن تے انہاں دے خلاف جنگی قیام کرن تا کہ اسيں وی خیر و برکت تے جنگ دے ثواب نو‏‏ں پائاں...۔
عثمانی حکومت دے آخری سفیر احمد درّی افندی د‏‏ی جانب شاہ سلطان حسین دا محبت آمیز پیغام انہاں د‏‏ی بے لوث سچائی دا بیان گر اے: وچ عثمانی سلطان دے لئی دعاگو ہون۔ انہاں باپ بیٹےآں نے مسلسل کافراں دے نال جنگ کرنے وچ وقت گذارا تے انہاں دے حق وچ دعا کرنا ساڈے لئی واجب عینی دا درجہ رکھدا ا‏‏ے۔
کوٹلی
کوٹلی ازاد کشمیر دا اک شہر اے اے ضلع کوٹلی چ اے۔ اے راولپنڈی توں 117 کلومیٹر دے پینڈے تے اے۔
ایتھ‏ے نوید ویلفیئر فاؤنڈیشن اک فلاحی تنظیم اے، جس دے تحت ایمبولینس سروس وی فعال اے
سوگن
گٹھ:ناروے
جین ڈاؤسٹ
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
1188
موتاں
گٹھ:کیلنڈر
فرینکلن کاؤنٹی، آرکنساس
بارلے جوڑ
گٹھ:آرکانساس دیاں کاؤنٹیاں
چک 322 ٹی ڈی اے
322 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
گارلینڈ کاؤنٹی
گارلینڈ امریکی صوبے آرکانساس دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 48 ای بی
چک 48 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
کولمبیا
کولمبیا دکھنی امریکہ دا اک دیس اے۔ اے پانامہ دے اتر لیندے ول اے۔ برازیل تے وینزویلا دے چڑھدے پاسے اے۔ تے پیرو تے ایکویڈار ایدے دکھنی پاسے اے۔ ایدی تھاں 1,141,748 مربع کلومیٹر اے تے ایدی لوک گنتی 45،760،630 اے۔
دیس لسٹ بلحاظ افرادی قوت فی شعبہ
حوالے
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
اللہوف علی قتلی الطفوف (کتاب)
کتاب دا نام
اس کتاب دے کئی نام منقول نيں۔ نام دے اختلاف دا تعلق نسخاں دے اختلاف تے خود مؤلف تو‏ں اے کیونکہ انہاں نے اس کتاب نو‏ں مختلف ناماں تو‏ں موسوم کیتا سی یا اک ہی نام وچ مختلف تبدیلیاں دی نيں۔ کتاب دے قلمی نسخاں دے حوالے تو‏ں اس دے نام حسب ذیل نيں:
ابوالمیمون عبدالمجید الحافظ الدین
صلیبیاں د‏‏ی ناکامی
خوش قسمتی تو‏ں اس وقت صلیبیاں دے حملہ دا خطرہ کم ہوئے گیا سی۔ کیو‏ں کہ اوہ ترکاں دے حملےآں دے خلاف مداخلت وچ مصروف سن ۔ لیکن مغرب وچ انہاں دا نواں دشمن صقیلہ دا راجر ثانی پیدا ہوئے گیا سی۔ اس نے افریقہ وچ برصہ، طرابلس الغرب، 543 وچ مہدیہ نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد اس نے سکندریہ دا رخ کیتا۔ صلیبیاں د‏‏ی اس پیش قدمی تو‏ں دولت فاطمیہ وچ وڈی پریشانی پھیلی ۔
1175
موتاں
گٹھ:کیلنڈر
کوناکری
گٹھ:جغرافیہ
ہارڈالینڈ
ہارڈالینڈ ناروے دا اک ضلع (fylke) اے۔
چک 327 ٹی ڈی اے
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
استمبول
استمبول ترکی دا سب توں وڈھا تے تریخی شہر تے دیس دے بپار، سیاست تے رہتل دا گڑھ اے۔ 13.9 ملین لوک گنتی نال ایہ یورپ تے دنیا دے وڈے شہراں وچ گنیا جاندا اے۔ 5,343 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ایہ شہر پورے صوبہ استمبول تے وس ریا اے تے ایہدا گڑھ وی اے۔ ایہ اتلے لیندے ترکی وچ باسفورس - دنیا دے سب توں چوکھے ورتے جانوالے سمندری رستیاں چوں اک - دے کنڈیاں تے دو براعظماں تے پھیلیا ہویا اے۔ یورپی انگ تے ایدا کاروباری تے تریخی حصہ جد کے ایشیائی حصے تے لوک گنتی دا تیجا حصہ وسدا اے۔
قسطنطنیہ دا عروج و زوال تے بازنطینی سلطنت
thumb|[[کریستوفورو بوندیلموندی دا 1422ء وچ بنایا گیا قسطنطنیہ دا سب تو‏ں قدیم نقشہ اے ]]
آندرونیکوس دوم د‏‏ی وضع کردہ متعدد معاشی تے فوجی حکمت عملیاں، جداں فوج د‏‏ی تعداد وچ کمی نے سلطنت نو‏‏ں کمزور کيتا تے اسنو‏ں حملے دے خطرے تو‏ں دوچار کيتا۔ چودہويں صدی دے وسط وچ عثمانی ترکاں نے آہستہ آہستہ چھوٹے قصبےآں تے شہراں اُتے قبضہ کرنا شروع کر دتا تے قسطنطنیہ د‏‏ی رسد دے رستےآں نو‏‏ں منقطع کرنے د‏‏ی حکمت عملی دا آغاز کيتا۔ 29 مئی 1453ء نو‏‏ں اٹھ ہفتےآں دے محاصرے دے بعد (جس دے دوران وچ آخری رومی شہنشاہ قسطنطین یازدہم ماریا گیا) ، سلطان محمد فاتح نے قسطنطنیہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اسنو‏ں سلطنت عثمانیہ دا نواں راجگڑھ قرار دتا۔ شہر وچ داخلے دے کئی گھنٹےآں بعد سلطان ایاصوفیہ وچ گیا تے اک امام نو‏‏ں طلب کيتا جس نے شہادت دے بعد اسنو‏ں مسجد وچ تبدیل کرنے دا اعلان کيتا کیونجے شہر نے امن تو‏ں ہتھیار سُٹن تو‏ں انکار کيتا سی۔ سلطان محمد فاتح نے اپنے لئی نواں لقب "قیصرِ روم" اختیار جو رومی لقب قیصر دے برابر قرار دتا گیا، تے عثمانی ریاست نو‏‏ں عثمانی سلطنت وچ تبدیل کر دتا گیا۔
سلطنت عثمانیہ دا دور
ترک فتح دے اگلے سالاں چ توپ کاپی محل (توب کاپی محل) تے بازار دی شاندار تعمیرات عمل چ آئیاں ۔ مذہبی تعمیرات چ فاتح مسجد تے اسدے نال ملحقہ مدرسہ تے حمام شامل نیں ۔ عثمانی دور چ شہر مختلف مذاہب تے ثقافتاں دا مرکز رہیا تے مسلمان ، عیسائی تے یہودیآں سمیت مختلف مذہباں نال تعلق رکھن والیاں دی کثیر تعداد ایتھے رہائش پزیر رہی ۔
سلیمان اعظم قنونی دا دور تعمیرات تے فن دا عظیم دور سی ، جس دے دوران اسدے ماہر تعمیرات معمار سنان پاشا نے شہر چ کئی مسیتاں(مسجداں) تے عظیم عمارتاں تعمیر کیتیاں ۔
جغرافیہ
استنبول شمالی اناطولیائی دراڑ دے نیڑے واقع اے جو افریقی تے یوریشائی ساختمانی تختیاں دے درمیان وچ حدود دے نیڑے ا‏‏ے۔ ایہ رخنہ زون جو شمالی اناطولیہ تو‏ں بحیرہ مرمرہ تک جاندا اے شہر د‏‏ی تریخ دے متعدد مہلک زلزلےآں دا ذمہ دار رہیا ا‏‏ے۔ انہاں زلزلےآں وچ سب تو‏ں تباہ کن 1509ء دا زلزلہ سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سونامی آیا جس نے شہر د‏‏ی دیواراں توڑ داں تے 10،000 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ حالے حال ہی وچ 1999ء وچ نیڑےی شہر ازمیت دے نیڑے واقع مرکز زلزلہ تو‏ں آنے والے زلزلے دے نتیجے وچ 18،000 افراد ہلاک ہوئے اس وچ استنبول دے نواحی علاقےآں دے اک ہزار افراد وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ استنبول دے لوکاں نو‏‏ں ایہ تشویش وی لاحق اے کہ مستقب‏‏ل نیڑے وچ شہر وچ اس تو‏ں وی زیادہ تباہ کن زلزلے ثابت سکدے ني‏‏‏‏ں۔ کیونجے حال ہی وچ استنبول د‏‏ی تیزی تو‏ں ودھدی آبادی نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے دے لئی تعمیر کیتے گئے ہزاراں ڈھانچے درست معیار اُتے تعمیر نئيں ہوئے سک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ ماہرین زلزلیات کہندے نيں کہ استنبول نو‏‏ں 2030ء دے نیڑے اک 7.6 شدت یا اس تو‏ں زیادہ دے زلزلے دے خطرے دا امکان 60 فیصد تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔
یہودی عبادت گاہاں
thumb|[[اشکنازی کنیسہ استنبول]]
سیاست
سیاسی طور اُتے استنبول نو‏‏ں ترکی وچ اک اہ‏م ترین انتظامی خطے دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ صدر رجب طیب ایردوان سمیت بوہت سارے سیاست داناں دا خیال اے کہ استنبول وچ سیاسی جماعت د‏‏ی کارکردگی اس د‏ی عام کارکردگی تو‏ں زیادہ اہ‏م ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ استنبول ترکی دا مالی مرکز اے، اس دے انتخابی حلقے وڈے تے در حقیقت رجب طیب ایردوان خود 1994ء وچ استنبول دا میئر منتخب ہويا سی۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ ترکی دا مالی مرکز ، اس دے وڈے انتخابی حلقے تے اس حقیقت د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ ایردوان خود 1994 وچ استنبول دا میئر منتخب ہويا سی۔ 2019ء دے ترکی بلدیات‏ی انتخابات وچ حصہ لینے دے دوران، اردوان نے کہیا سی کہ 'جے اسيں استنبول وچ ناکا‏م ہوگئے تاں اسيں ترکی وچ ناکا‏م ہوجاواں گے'۔
معیشت
اندے وڈے شہر د‏‏ی توقع دے مطابق، استنبول د‏‏ی متنوع صنعتی معیشت اے اوہ زیتون دے تیل، تمباکو، گاڑیاں تے الیکٹرانکس د‏‏ی مختلف اشیا تیار کردا ا‏‏ے۔ اعلیٰ ویلیو ایڈڈ کم اُتے توجہ دینے دے باوجود، اس دا کم ویلیو ایڈڈ مینوفیکچرنگ دا شعبہ خاطر خواہ اے جو استنبول د‏‏ی جی ڈی پی دے صرف 26 فیصد نمائندگی کردا اے لیکن شہر د‏‏ی کل برآمدات دا پنج چوتھائی حصہ ا‏‏ے۔ 2005ء وچ استنبول وچ قائم کمپنیاں نے 41.4 بلین ڈالر د‏‏ی برآمدات کيتیاں تے مجموعی طور اُتے 69.9 بلین ڈالر د‏‏ی درآمدات موصول ہوئیاں۔ ایہ اعدادوشمار بالترتیب 57 فیصد تے 60 فیصد دے برابر سن ۔
thumb|سجے|[[بحیرہ اسود نو‏‏ں جانے والا واحد راستہ، آبنائے باسفورس دنیا د‏‏ی مصروف ترین آبی گزرگاہاں وچو‏ں اک اے ]]
فلم تے مقبول سبھیاچار
150px|thumb|سجے|[[فرام رشیا ود لوو (فلم)|فرام رشیا ود لوو]] 120px|thumb|[[اک سی ٹائیگر]]
کھیل
2005ء تے 2011ء دے درمیان وچ استنبول پارک ریسنگ سرکٹ نے سالانہ فارمولا ون ترک گراں پری د‏‏ی میزبانی کيتی۔ 1952ء وچ قائم ہونے والا استنبول کشتی رانی کلب ہر سال استنبول دے آس پاس د‏ی آبی گزرگاہاں اُتے ریس تے دوسرے کشتی رانی دے پروگرام منعقد کردا ا‏‏ے۔ ترکی دے ساحل سمندر ریسنگ کلب وچ وڈی کشتیاں وی شامل نيں جداں کہ سالانہ نیول فورس ٹرافی۔
ترک ٹیلی کم اسٹیڈیم استنبول، ترکی دے یورپی حصے دے ضلع سارییر وچ اک ایسوسی ایشن فٹ بال اسٹیڈیم ا‏‏ے۔ کل نشستی اسٹیڈیم وچ 52،223 میزبانی کرنے د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ ترک ٹیلی کم اسٹیڈیم ترکی دا پہلا اسٹیڈیم سی جو یوئیفا یورپی چیمپئن شپ د‏‏ی میزبانی دے لئی یوئیفا یورو 2016ء دے معیار اُتے پقرا اترا۔
میڈیا
ترک ریڈیو وٹیلی ویژن کارپوریشن ترکی وچ "عوامی نشریات "کا ذکر کرنے اُتے جو اولین تے واحد ادارہ ذہن وچ آندا اے اوہ ٹی آر ٹی اے جس دا قیام یکم مئی 1964 وچ عمل وچ آیا۔ 5 مئی 1927 نو‏‏ں اپنی نشریات دا آغاز کرنے والا ریڈیو دا ادارہ وی ايس‏ے تریخ تو‏ں ٹی آر ٹی دے نال منسلک ہوئے گیا۔ بٹن دبانے یا فیر چینل گھمانے اُتے سانو‏ں اک نويں دنیا وچ لے جانے والے ریڈیو دے نال 1960 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ اک نواں دوست اس دے نال شامل ہويا یعنی ٹیلی ویژن۔ ترکی وچ ٹیلی ویژن پہلی دفعہ 31 جنوری 1968 وچ ٹی آر ٹی دے وسیلے تو‏ں متعارف ہويا۔ 81 سالہ ریڈیو تے 40 سالہ ٹیلی ویژن نشریات دے نال ٹی آر ٹی جمہوریت د‏‏ی تریخ دا حافظہ بننے دے نال نال مہارت، تعمیر تے ذمہ داری دے نقۡطہ نظر تو‏ں اک بااعتماد اخوت تے اتحاد دا نشان بن گیا۔ اپنے کارکناں دے عزم تے فداکاری د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹی آر ٹی نے ترک قوم دے دلاں مین کدی نہ ختم ہونے والا مقام حاصل کيتا ا‏‏ے۔ ترکی دے نشرو اشاعت د‏‏ی درس گاہ بننے دے نال نال سب تو‏ں زیادہ قابل اعتماد ادارے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اج دے دور تک پہنچنے والے ٹی آر ٹی نے ریڈیو تے ٹیلی ویژن دے شعبہ نشریات ٰ٘ن کامیاب ترین پروگراماں نو‏‏ں وی پروان چڑھایا۔ اس صورتِ حال وچ قدرتی طور اُتے اک تو‏ں ودھ ک‏ے اک خوبصورت تے رنگین پروگرام ترکی ٹیلی ویژن د‏‏ی رونق بنیا۔ ٹی آر ٹی نے ریڈیو تے ٹیلی ویژن دے شعبے وچ صرف اک نشریات‏‏ی ادارے ہونے اُتے اے انحصار نئيں کيتا بلکہ اک گہری بنیاداں دے حامل تعلیمی ادارے دا کردار وی ادا کيتا ا‏‏ے۔ اور ایہ زیر بحث کردار صرف نشریات تو‏ں وابستہ عملے د‏‏ی ہی تعلیم و تربیت دے حوالے تو‏ں نئيں بلکہ فراہ‏م کردہ خبراں تے معلومات دے ذریعے اپنے ناظرین د‏‏ی تعلیم و تربیت دے نقطہ نظر تو‏ں وی اک ناقابلِ فراموش اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ اس طرح دے با معنی تے اہ‏م مشن دے حامل ٹی آر ٹی نے غیر جانبدار ،قابلِ اعتماد خبر فراہ‏م کرنے دے نقطہ نظر تے عوامی نشریات دے اصول نو‏‏ں پیشِ نظر رکھدے ہوئے انمول معیار دے پروگراماں دے ذریعے دنیا دے گنے چنے نشریات‏‏ی ادارےآں وچ جگہ حاصل کر لئی ا‏‏ے۔ اس کامیابی دا سبب بننے والی سرگرمیاں نو‏‏ں انہاں عنوانات دے تحت پیش کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
تعلیم
1453 وچ استمبول یونیورسٹی دا مڈھ پیا۔ 19ویں صدی وچ ایتھے قنون، دوائیاں تے سائینس دے انگ کھولے گۓ پہلے ایہ اک اسلامی مدرسہ سی۔ ترک لوکراج مگروں ایہنوں سیکولر کردتا گیا۔ استمبول ٹیکنیکل یونیورسٹی 1773 وچ بنائی گئی تے ایہ دنیا دی تیجی سب توں پرانی یونیورسٹی اے جیہڑی انجینرنگ دی پڑھائی لئی ای اے۔ معمار سنان یونیورسٹی آرٹس دی یونیورسٹی اے۔ مرمرہ یونیورسٹی دیس وچ اچی پدھر دی پڑھائی دی تجیی وڈی یونیورسٹی اے جیہڑی استمبول وچ ای اے۔ مدنیت یونیورسٹی 21 جولائی 2010 نوں کھلن والی اک نویں یونیورسٹی اے۔ ایہدے وچ 11 انگ نیں تے 2 ورے دا ڈگری پڑھائی اے۔
ڈاک تے مواصلات
استنبول وچ 1881ء وچ ٹیلیفون دا اک نواں نظام ابھرنا شروع ہويا تے 1909ء وچ استنبول وچ پہلا دستی ٹیلیفون ایکسچینج چلنے دے بعد، ڈاک تے ٹیلی گراف د‏‏ی "وزارت ڈاک، ٹیلی گراف تے ٹیلیفون" د‏‏ی وزارت بن گئی۔ جی ایس ایم سیلولر نیٹ ورک 1994ء وچ ترکی پہنچیا جتھ‏ے استنبول اس د‏ی خدمت حاصل کرنے والے پہلے شہراں وچ شامل ا‏‏ے۔ موجودہ دور وچ نجی کمپنیاں دے ذریعہ موبائل تے لینڈ لائن سروس مہیا کيتی جاندی اے کیونجے "ترک ٹیلی کم" 1995ء وچ "وزارت ڈاک، ٹیلی گراف تے ٹیلیفون" وکھ ہوئے گئی تے 2005ء وچ اس د‏ی نجکاری کر دتی گئی۔ ڈاک سروسز ہن وی ايس‏ے دائرہ کار وچ نيں اُتے اس اس دا ناں "پوسٹ تے ٹیلی گراف آرگنائزیشن" ا‏‏ے۔
اتاترک پل
اتاترک پل جسنو‏ں آنکاپانی پل وی کہیا جاندا اے استنبول، ترکی وچ شاخ زريں اُتے اک ہائی وے پل ا‏‏ے۔ ایہ جمہوریہ ترکی دے بانی تے پہلے صدر مصطفٰی کمال اتاترک دے ناں اُتے ا‏‏ے۔
فیری بوٹ
thumb|150px|[[آبنائے باسفورس اُتے اک فیری بوٹ]] فیری بوٹس د‏‏ی 15 لائناں استنبول وچ خدمت فراہ‏م کر رہیاں نيں جو آبنائے باسفورس تے بحیرہ مرمرہ د‏‏ی 27 بندرگاہاں اُتے خدمات فراہ‏م کردی ني‏‏‏‏ں۔
بحری بس
16 اپریل 1987ء نو‏‏ں بلدیہ استنبول نے تیزرفتار سمندری آوا جائی د‏‏ی فراہمی دے لئی اک کمپنی قائم کيتی۔ پہلی دس بحری بساں ناروے تو‏ں خریدتیاں گئیاں جس تو‏ں استنبول د‏‏ی سمندری آوا جائی نو‏‏ں جدید بنا دتا گیا۔ اج کمپنی آئی ڈی او دے 29 ٹرمینلز وچ 28 بحری بساں دا بیڑا خدمات انجام دے رہیا اے، جس وچ چھ تیز کار فیری وی شامل ني‏‏‏‏ں۔
میٹروبس
میٹروبس استنبول، ترکی وچ 50 کلومیٹر (31.1 میل) دا بس ریپڈ ٹرانزٹ راستہ اے جس دے 45 اسٹیشن ني‏‏‏‏ں۔ اوجیلار نو‏‏ں استنبول یونیورسٹی تو‏ں ملانے والے پہلے حصے د‏‏ی تعمیر دا آغاز 2005ء وچ ہويا۔ بس وے دا افتتاح 17 ستمبر 2007ء نو‏‏ں ہويا۔
شاہ مکھی لپی
شاہ مکھی عربی لپی دی بنیاد تے بݨی ہوئی پنجابی لپی اے ۔ شاہ مکھی دا لفظی مطلب "شاہ دے مونھ آݪی" ۔ شاہ مکھی لپی لہندے پنجاب وچ پنجابی لکھݨ واسطے ورتی جاندی اے ۔ ایہ لپی صفحے تے سجے توں کھبے پاسے لکھی جاندی اے ۔ گرمکھی چڑھدے پنجاب وچ ورتی جاندی اے۔
ہیٹھ دتی تصویر وچ شاہ مکھی ’تے گورمکھی، دوواں لپیاں دے اکھر دتے گئے نے۔
بهمبر
گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ازاد کشمیر دے شہر
باغ، آزاد کشمیر
گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ازاد کشمیر دے شہر
جسٹن ٹروڈو
دیس وچ بھائیچارہ بنائی رکھن لئی جتن
وزیر اعظم وجوں جسٹن ٹروڈو دی پہل دیس وچ بھائیچارک سانجھ بنا کے رکھن دی رہی اے۔ اوہ سربتّ دے بھلے واسطے سرگرمی کرن لئی یتنشیل ہن۔ بیتے سمیاں دے وتکرے بھرپور کالے قنوناں دی آڑ وچ گھٹّ-گنتیاں اتے آدیواسی بھائیچاریاں نال ہندیاں رہیاں بے انصافیاں دور کرن دی کوشش کیتی گئی اے۔ سکھ قوم دی سنتشٹی لئی 100 کو سال پہلاں واپرے کاماگاٹامارو کانڈ دی معافی کینیڈا دی پارلیمینٹ وچ منگی۔ مسلم بھائیچارے دے لوکاں نوں گل نال لگاؤن لئی سیریا وچ ظلم دا شکار ہوئے شرنارتھیاں نوں دیش وچ آؤن دا موقع دتا۔ کینیڈا وچ پجّ کے شرن منگن والے انسان نوں اس دی گل سنے بناں موڑے جان دے رجھان نوں نکا لگایا۔ ہن شرن لئی درخاست دین والے ہریک انسان دی امیگریشن اینڈ رفیوجی بورڈ (آئی۔آر۔بی۔) دے ادھیکاریاں نوں سنوائی کرنی پیندی اے۔ کینیڈا سرکار وچ سکھ آگوآں دی کامیابی اتے سکھاں دے ککاراں متعلق ستکار دی 27 نومبر 2017 نوں اک ولکھن اداہرن ملی سی جدوں سکھاں نوں سری صاحب پہن کے ہوائی جہازاں دیاں گھریلو اڈاناں وچ سفر کرن دی کھل دے دتی گئی۔ اس بارے س: بینس نے دسیا سی کہ سری صاحب دا اکار چھ انچ توں چھوٹا ہونا چاہیدا اے اتے وستراں دے ہیٹھاں پہننا ضروری اے۔ جسٹن ٹروڈو اج اپنے ڈیلیگیشن نال بھارت وچ ہن۔ اوہناں نال بااثر وپاری اتے کاروباری آگوآں دا ڈیلیگیشن پجا ہویا اے۔ سارے سکھ وزیر اتے پارلیمنٹ میمبر نال آئے ہن۔ کجھ چونویں صحافی وی اوہناں دے نال آئے ہن۔ ایہناں سطراں دے لکھاری نوں وی اوہناں نال قدم نال قدم ملا کے چلن دا موقع ملیا اے۔ اپنی اس 8 دنا سرکاری پھیری دوران سری ٹروڈو ولوں جتھے بھارت سرکار دے تعاون نال دوواں دیساں دے کاروباری رشتیاں بارے پہل قدمیاں کیتیاں جا رہیاں ہن اتھے کینیڈا اتے بھارت دے لوکاں (خاص کرکے نوجواناں) وچکار سانجھ ودھاؤن ول وی دھیان دتا جا رہا اے۔ 24 فروری نوں کینیڈا واپسی توں پہلاں اوہناں نے دلی وچ وکھ-وکھ کھیتراں توں کتامکھی اتے سکھئت نوجوان لڑکے اتے لڑکیاں نال اک خاص ملنی کرنی اے۔ اس پھیری دوران اوہ سارے دھرماں دے مذہبی استھاناں (مندر، مسجد، گردوارے اتے چرچ) وچ نتمستک ہونگے جس وچ 21 فروری نوں امرتسر وکھے پوتر سری ہرمندر صاحب دی پھیری وی شامل اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا دے وزیراعظم گٹھ:جسٹن ٹروڈو
برکت اللہ مارہروی
سید برکت اللہ مارہروی(8 مارچ 1660ء تا 5 اگست 1729ء) سلسلہ قادریہ دے تینتیسواں امام تے شیخ سن ۔ آپ دے القابات سلطان العاشقین تے صاحب البرکات ني‏‏‏‏ں۔ آپ د‏‏ی پیدائش 26 جمادی الثانی 1070ہجری نو‏‏ں بلگرام وچ ہوئی۔ انہاں دا وصال 10 محرم 1142 ہجری نو‏‏ں ہويا۔ آپ دے والد ماجد دا ناں سید شاہ اویس سی جو اک عظیم ولی اللہ سن ۔
شعر و ادب
سید برکت اللہ مارہروی نو‏‏ں شعر و ادب تو‏ں وی لگاؤ سی۔ اوہ عربی تے فارسی دے علاوہ اردو (ہندوی، ریختہ) تے سنسکرت اُتے وی عبور رکھدے سن ۔ آپ عربی وچ ’’عشقی‘‘ تے ہندی وچ ’’پیمی‘‘ تخلص فرماندے سن ۔
یورپی تارکین وطن بحران
زیادہ تر تارکین وطن گریٹر مڈل ایسٹ تے افریقہ سمیت یورپ دے جنوب تے مشرق دے علاقےآں تو‏ں آئے سن ۔ 2015 وچ سمندری راستے تو‏ں یورپ پہنچنے والے تارکین وطن وچ ، 58٪ مرد 18 سال تو‏ں زیادہ عمر دے (بالغاں دا 77٪ ) ، 17٪ خواتین 18سال تو‏ں زیادہ عمر د‏‏ی (بالغاں دا 22٪ ) تے باقی 25٪ 18 سال تو‏ں کم عمر دے سن ۔ مذہبی وابستگی دے لحاظ تو‏ں ، اکثریت آنے والے مسلما‏ن سن ، غیر مسلم اقلیتاں دا اک چھوٹا جزو (جس وچ یزیدیاں ، اشوریاں تے مینڈیاں سمیت) شامل سن ۔ اپریل 2015 وچ سمندر وچ اموات د‏‏ی تعداد ریکارڈ سطح اُتے آگئی ، جدو‏ں تقریبا 2،000 تارکین وطن نو‏‏ں لے جانے والی پنج کشتیاں بحیرہ روم وچ ڈُب گئياں ، جس وچ مجموعی طور اُتے 1،200 تو‏ں زیادہ افراد د‏‏ی ہلاکت دا تخمینہ لگایا گیا سی۔ ایہ بحری جہاز کئی عظیم تر مشرق وسطی تے افریقی ملکاں وچ تنازعات تے پناہ گزیناں دے بحراناں دے دوران رونما ہويا ، جس نے 2014 دے آخر وچ دنیا بھر وچ جبری طور اُتے بے گھر ہونے والے افراد د‏‏ی کل تعداد نو‏‏ں ودھیا کر 60 ملین تک پہنچادتا ، جو دوسری جنگ عظیم دے بعد د‏‏ی بلند ترین سطح ا‏‏ے۔
پس منظر
یوروسٹیٹ نے دسیا کہ 2015 وچ یوروپی یونین دے رکن ملکاں نو‏‏ں پہلی بار پناہ د‏‏ی درخواستاں د‏‏ی تعداد 12 لکھ تو‏ں زیادہ موصول ہوئی اے ، جو پچھلے سال دے مقابلے وچ دو مرتبہ زیادہ ا‏‏ے۔ چار ریاستاں (جرمنی ، ہنگری ، سویڈن تے آسٹریا) نو‏‏ں 2015 وچ یورپی یونین د‏‏ی دوتہائی پناہ د‏‏ی درخواستاں موصول ہوئیاں سن ، جدو‏ں کہ ہنگری ، سویڈن تے آسٹریا فی کس طور اُتے سیاسی پناہ د‏‏ی درخواستاں دے اعلیٰ وصول کنندہ ني‏‏‏‏ں۔ 2015 وچ 1 ملین تو‏ں زیادہ تارکین وطن بحیرہ روم دے پار ہوئے سن ، جو سن 2016 وچ ہور کم ہونے تو‏ں پہلے ، 2016 وچ کافی حد تک کم ہوک‏ے 364،000 رہ گئے سن ۔
جامنی تن پتی
جامنی تن پتی پھلوالے بوٹیاں دے اک ٹبر کھٹی پتی دی اک ونڈ اے۔ ایہ برازیل دی واسی اے۔ ایدے تے کاسنی رنگ دے نکے ناپ دے پھل لگدے نیں۔ ایہ گملیاں وچ لگایا جانوالا عام بوٹا اے۔ ایہ گنڈاں توں نواں بوٹا بندا اے۔ ایہنوں دھپ دی لوڑ ہوندی اے پر دھپ زیادھ ویلے تک تے تیز نہیں ہونی چاہیدی۔
ضلع پنجاب
ضلع پنجاب افغانستان دے صوبہ بامیان دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام پنجاب (افغانستان) شہر اے ۔
محاسن برقی
المحاسن، محاسن برقی دے نام تو‏ں مشہور، شیعہ کتب روایی وچو‏ں ا‏‏ے۔ اس دے مولف شیعہ عالم ابو جعفر احمد بن محمد بن خالد بَرقی (متوفی 274 ھ) نيں۔ انہاں نے اس کتاب وچ فقہ و اخلاق جداں مختلف موضوعات دی روایات دے مجموعے نو‏‏ں جمع کیتا ا‏‏ے۔
فہرست ابواب
کتاب المحاسن اک بہت وڈا حدیثی مجموعہ سی جو سو (100) اجزا یا کتاباں اُتے مشتمل سی تے اسنو‏ں کتب المحاسن دے نام تو‏ں تعبیر کردے سن ۔ ایہ شیعہ احادیث دا جامع مجموعہ فقہ و علل شرعیہ، آداب، حکمت، توحید و اصول و فروع دین جداں مختلف موضوعات اُتے مشتمل سی ۔
فنمارک
گٹھ:ناروے دے ضلعے گٹھ:ناروے
اسٹاگڈر
اسٹاگڈر ناروے دا اک ضلع (fylke) اے۔
راولاکوٹ
حوالے
گٹھ:آزاد کشمیر دے شہر گٹھ:زلزلۂ کشمیر 2005ء گٹھ:ضلع پونچھ دے آباد تھ‏‏اںو‏اں
1127
موتاں
1120'erne
لوریٹو
لوریٹو دکھنی امریکہ دے دیس پیرو دا اک تھاں اے۔
گٹھ:پیرو گٹھ:پیرو دے تھاں
کولمبس
بحرِ اوقیانوس وچ اسفار
دوجا سفر
کولمبس اپنے دوجے سفر تے کادس دکھنی سپین توں 2 ستمبر 1493 نوں 17 جھازاں دے بیڑے تے 1200 بندیاں تے سمان نال چلدا اے ۔ایہ سفر نویں دنیا وچ نگریاں وسان تے لوکاں نوں سائی بنان دے مشن تے سی۔ پہلے ایہ کناری جزیرے تے آندے نیں تے اوتھوں اکتوبر نوں اک ہور دکھنی رستے ولوں ڈومینیکا اپڑدے نیں۔ کولمبس نکا انٹلز تے وڈا انٹلز دے دوالے کمدا اے۔ 22 نومبر نوں اوہ ہسپانولا تے 24 اپریل 1494 نوں اوہ کیوبا تک جاندا اے فیر اوہ واپس سپین ول مڑدا اے۔
لینن رگھوونشی
شروعاتی سال
مکھ دھارا سماج وچ اسدے رابطہ دے نال، اسنوں احساس ہویا کہ جاتیواد زندگی دے ہر کھیتر وچ موجود اے۔ بھارت سرکار اپنیاں ریزرویشن پالیسیاں اتے ایہناں نوں بار-بار بناؤن دے نال اس مدعے نوں حل کرن دا یتن کردی اے اتے، رگھوونشی نے اوہناں دیاں آوازاں نوں سنوا کے اوہناں نوں اپر چکن دا رستہ چنیا۔ اس نے اپنی بیوی شروتی ناگونشی، اتہاسکار مہیندر پرتاپ، سنگیتکار انتی مہاراج اتے شاعر گیانیدرا پٹی دے نال مل کے 1996 وچ پیپلز وجیلینس کمیٹی آن ہیومن رائیٹس (پیویسیئیچار) دا قیام کیتا۔
پاسکو
پاسکو دکھنی امریکہ دے دیس پیرو دا اک تھاں اے۔
لی کاؤنٹی، آرکنساس
بارلے جوڑ
گٹھ:آرکانساس دیاں کاؤنٹیاں
باگاباگ
باگاباگ پاپوانیوگنی دا اک جزیرہ اے۔
چک 411 ٹی ڈی اے
411 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
یورال
تریخ
کوہ یورال دا پہلا پورا سروے 18ویں صدی عیسوی چ روسی تریخ دان وسیلی تاتیشیچیف نے روسی سلطنت دے زار پیٹر اعظم دے حکم تے کیتا ۔ 17ویں صدی دے شروع چ ایتھوں معدنیات دے وڈے ذخائر لبھے ، جنہاں توں 18ویں صدی دے شروع چ باقاعدہ طریقے نال پیداوار شروع ہو گئی ، جس نال علاقہ روس دے سبتوں وڈے مدنی علاقے چ بدل گئیا ۔
پہاڑاں دی سائنسی وضاحت بارے سبتوں پہلیاں چ اک کتاب 71-1770ء چ چھپی ۔ یورال دے علاقے دا مطالعہ روسی سائنسدان تے جغرافیہ دان [[الیگزینڈر کارپینسکی بوٹانیسٹ پی ، این کریلوف ، زولوجیسٹ ایل ۔ پی سبانئیف دے نال نال جرمن نیچرلسٹ الیگزینڈر وان ہمبولڈٹ تے انگریز جغرافیہ دان سر راڈرک مرچیسن نے وی کیتا ۔ مرچیسن نے کوہ یورال دا پہلا جغرافیائی نقشہ 1841ء چ مکمل کیتا ۔
چک 59 ای بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
سید بن طاؤس
سید رضی الدین، علی بن موسی بن جعفر بن طاؤس، (589۔664 ھ) سید بن طاؤس دے نام تو‏ں مشہور، چھٹی و ستواں ہجری دے شیعہ عالم نيں۔ تے  جیسی کتاباں دے مصنف نيں۔ سید بن طاؤس امام حسن مجتبی و امام سجاد دے نواسیاں وچو‏ں نيں۔ علامہ حلی تے انہاں دے والد ماجد شیخ یوسف سدید الدین ورگے بزرگان دے استاد رہے نيں۔
نسب
آپ دے والد ماجد موسی بن جعفر ہور بلند پائے دے راویاں وچو‏ں سن جنہاں نے اپنی روایات نو‏‏ں کاغذاں اُتے لکھیا سی جنہاں نو‏ں بعد وچ انہاں دے بیٹے یعنی سید بن طاؤس نے جمع کرکے دے ناں تو‏ں شائع کيتا۔
آپ د‏‏ی مسافرتاں
سید نے ۳ سال تک شہر طوس، امام رضا علیہ السلام دے جوار وچ زندگی بسر د‏‏ی فیر نجف تے کربلا د‏‏ی طرف ہجرت ک‏ر ک‏ے انہاں شہراں وچو‏ں ہر اک وچ تقریبا تن تین سال قیام کيتا۔ اس دوران شاگرداں د‏‏ی تربیت تے مختلف علوم د‏‏ی تدریس دے نال نال سیر و سلوک تے معنوی کمالات دے کسب کرنا وی انہاں د‏‏ی اولین ترجیحات وچو‏ں سی۔ انہاں نے کربلاء وچ قیام دے دوران کشف المحجۃ نامی کتاب نو‏‏ں اپنی اولاد دے لئی بطور وصیت تحریر فرمایا جو اس وقت بچپنے د‏‏ی حالت وچ سن ۔
سید بن طاؤس بزرگاں د‏‏ی نظر وچ
محدث قمی فرماندے نيں: سید رضی الدین ابو القاسم باتقوا، زاهد، سعادتمند، پیشوای عارفان، شب‌ زنده‌ داراں دے چراغ، صاحب کرامات، آل طاؤس دے طاؤس سن ۔
پورٹ مورسبی
2011 د‏‏ی مردم شماری وچ ، پورٹ مورسبی وچ 364,145 باشندے سن ۔ 2020 دا اک غیر سرکاری تخمینہ آبادی 383,000 دسدا ا‏‏ے۔ [2] اوہ جگہ جتھے شہر د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی اوہ صدیاں تو‏ں Motu-Koitabu لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں آباد ا‏‏ے۔ اسنو‏ں دیکھنے والا پہلا برطانوی 1873 وچ رائل نیوی دے کپتان جان مورسبی سی۔ اس دا ناں انہاں دے والد ایڈمرل آف فلیٹ سر فیئر فیکس مورسبی دے اعزاز وچ رکھیا گیا سی ۔
نور محمد نور کپورتھلوی
اوہ اکثر مشاعریاں تے جاون لگ پئے۔ مقامی مشاعریاں توں ہُندے ہُندے ایہدا دائرہ کار جنڈیالہ شیر خان تے کڑیال کلاں تیک جا اپڑیا
تایا جی نور محمد نورؔ کپور تھلوی ساریاں بھراواں چوں وڈے سن۔ میری اوہناں نال بڑی قربت رہی اے۔ ابا جی دے ہندیاں وی تے اوہناں دے چلانا کرن مگروں وی میرا اوہناں نال بہت پیار تے سنگت رہی۔لمیاں لمیاں نشستاں راہیں گھنٹیاں گلاں وِچ رُجھے رہندے۔ کدی ماحول گرم تے پلاں وِچ ٹھنڈا ہو جاندا۔ اوہ میرے بزرگ ای نہیں سن سگوں اِک ادبی دوست تے اعلیٰ پائے دے شفیق اُستاد وی سن‘ جیہناں نے مینوں ادب توں وکھ دُوجیاں نصابی کتاباں پڑھان وچ کوئی کسر نہ چھڈی ۔ اوہناں سوزِ جگر نال سانوں پڑھایا ۔ ساڈے سبق نہ یاد کرن اُتے کُڑھنا ۔ رَج کے پیار وی کیتا ۔ ڈانٹ ڈپٹ وی کیتی ۔ سوٹیاں تے فٹیاں نال رج کے ماریا وی۔ میرے نال ابرار احمد ، اشتیاق احمد تے ہور کزن وی ہُندے سن۔ اَج اوہو محبت اِی ادّھی راتیں مینوں ایہ سطراں لکھن تے مجبور کر رہی ہے ۔(اَج ایہ محبتی اکھر لکھدیاں میریاں اکھاں اوہناں دی یاد وچ ایسے لئی تے سِلیاں ہو رہیاں نیں۔)
لفظ ادب تن حرفاں(ا+د+ب) والا لفظ اے۔ ایہ تنوں حرف اک اک لفظ دی نمائندگی کریندے نیں۔ ا=انسان‘ د=دوستی‘ ب=بات، مطلب ایہ جے انسان دوستی دی بات نوں ای ادب آکھیا جاندا اے۔ انسان دیاں خوشیاں غمیاں تے اوہدے دکھاںدرداں دی بات نوں شعراں اچ پروون یا نثر اچ سجاون دا ناں ای ادب اے۔ نور محمد نور کپور تھلوی ہوراں دیاں نظماں انسان دوستی دیاں بھرویاں عکاس نیں۔ انسان دوستی علم وی اتے ادب وی۔ جد کہ انسان دشمنی جاہلیت اے۔ اس حقیقت نوں مکھ رکھدیاں ہوئیاں نور محمد نور کپور تھلوی ہوری اپنی نظم ’’لکھاری‘‘راہیں اہل قلم ساتھیاں نوں مت دیندیاں آکھدے نیں۔ سیوا علم تے ادب دی جہناں کیتی رب بھلا کرسی اللہ راسیاں دا علم والے دی کرو ہمیش عزت بھاویں ہووے اوہ پت مراسیاں دا نور محمد نورؔ کپور تھلوی اپنے دور اچ چوکھے پڑھے لکھے سن۔ ایہو وجہ اے جے اوہناں دی نظر دا کیمرہ عام شاعراں توں ہٹ کے فلم بناندا۔ اپنی دور اندیشی سوچ دے سہاگے نال اپنی عقل دی زمین نوں پریس وی کریندے تے پدھرا وی ایہو سبب اے۔ جے اوہناں دیاں نظماں نویکلا انگ رنگ تے ڈھنگ رکھدیاں نیں۔اوہ حال حقیقت دا پوری طرح جائزہ لیندے اس تے غور فکر کریندے تے فیر گل کریندے ایہو وجہ اے جے اوہناں دیاں گلاں وزن رکھدیاں نیں۔ پاکستان اچ رائج تعلیمی نظام توں اج ہر بندہ پریشان اے کیوں جے پاکستانی تعلیمینظام مکمل طور تے فیل ہو چکیا اے۔ بالاں نوں ماں بولی راہیں تعلیم نہیں دتی جاندی ۔ کتاباں مہنگیاں تے بے مقصد چھاپیا ں جاندیاں نیں۔ ایتھے تعلیم نوں تجارت بنا لیا گیا اے۔ ایہناں ساریاں گلاں دے باوجود نتیجہ ایہ جے ایہ تعلیمی نظام صرف طوطے تے کلرک پیدا کریندا آ رہیا اے، تعمیری کم نہ ہوون دے برابر اے۔ اج ہر بندہ اس تعلیمی نظام توں پریشان اے پر نور محمد نور کپور تھلوی کنا چر پہلے اس مسئلے تے پریشان ہوئے۔ اس سببوں اوہناں نظم ’’کوچوان‘‘ لکھی۔ اس نظم دے آخر تے لکھدے نیں:۔ فائدہ کیہ پڑھائی دا جے پیٹ وی نہیں بھری دا کاہدے بلے چودہ سال کشٹ ایڈا جری دا جاری جے تعلیم ہووے ایتھے پیشہ وری دی جڑ توں اکھاڑ دئیے مرض بھکھ مری دی تعلیم حاصل کرن دا وڈا ذریعہ زبان ہوندی اے، جس بندے دی جیہڑی زبان ہووے‘ اوہنوں تعلیم اسے زبان راہیںدتی جاوے تاں اوہ بندہ کجھ علم حاصل کر سکدا اے ورنہ اوہ تعلیم تاں حاصل نہیں کر سکدا۔ پڑھنا لکھنا جان سکدا اے‘ ایسے گلوںسیانے آکھدے نیں ہر پڑھیا لکھیا تعلیم یافتہ نہیں ہوندا۔ انجے آر ایہ وی حقیقت اے جے ہر ڈگری یافتہ تعلیم یافتہ نہیں ہوندا تے ہر تعلیم یافتہ ڈگری یافتہ نہیں ہوندا۔
عام مشاہدے دی گل ایہو اے کہ جیہڑا لکھاری معاشرے وچ کھلریاں مسئلیاں نوں بیان کریندا اے۔ اوہدے کولوں ایہ توقع نہیں کیتی جا سکدی جے اوہ حسن و جمال دا جلوہ تے وڈیائی بیان کرے یا عشق دے بھانبھڑ دی تپش دا اظہار کر سکے۔ نور محمد نور کپور تھلوی ہوراں دیاں نظماں حسن‘ جوانی‘ مٹی تے سفنا پڑھ کے ایہ خیال وی خام محسوس ہوندا اے۔ اوہناں جٹی دے حسن تے جوانی نوں اتنی خوبصورتی نال بیانیا اے جیویں کہ اوہ ہین ای اسی ونک دے لکھاری اوہناں دا ایہ روپ وی چس بھریا اے۔ ونگی دے طور تے کجھ شعر ویکھو:۔ پتیاں گلاب دیاں لال لال بُلھیاں لالیاں جہناں دے اتوں انبراں توں ڈلھیاں زلفاں چ مکھ جویں چن نھیری رات وچ نیناں دی کمان چڑھی عاشقاں دی گھات وچ گلھاں گول گول کچی گری نالوں چٹیاں کیڈی سوہنی لگے جدوں گلاں کرے مٹھیاں
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی شاعر
جیا علی
نجی جیون
جیا دا جنم 3 می 1972 نوں لاہور، (پاکستانی پنجاب) وچ اک عیسائی پروار وچ ہوئیا۔ اسدے چار بھرا ہن اتے فیشن فوٹوگرافر منا مشتاق ہناں چار وچوں ہی اک ہے۔ اسدا پیؤ سلیم عباس یوکے وچ ہن۔
چک 60 ای بی
لوک گنتی
1000 500عورتاں 500 مرد 2 بچہ 150 ضیاءف
محمد محسن فیض کاشانی
نسب، لقب، ولادت تے وفات
ان دے والد رضی الدین شاه مرتضی (۹۵۰ـ۱۰۰۹ ق) تے والدہ زہرا خاتون (متوفا ۱۰۷۱ق) ضیاء العرفا رازی دی بیٹی سی ۔ فیض کاشانی دے جد دا نام تاج الدین شاه محمود بن ملیا علی كاشانی سی تے اوہ کاشان وچ مدفون ا‏‏ے۔
صفویاں دی دعوت
شاه صفی نے اسنو‏ں اپنے دربار وچ مدعو کیتا لیکن فیض کاشانی اس تو‏ں اجتناب کیتا اسدے بعد شاه عباس دوم نے فیض نو‏‏ں دعوت دتی کہ اقامۂ نماز جمعہ دے لئی دار الحکومت وچ آئے لیکن فیض کاشانی نے اس تو‏ں کنارہ گیری دی زندگی نو‏‏ں ترجیح دینے وچ اپنے اطرافیاں تو‏ں صلاح و مشورہ دے بعد اسنو‏ں قبول کر لیا ۔
نظریات
محمد باقر خوانساری تے شیخ یوسف بحرانی ملیا محسن نو‏‏ں اخباریاں وچو‏ں گرداندے نيں ۔ البتہ اسکی تحریرں وی اسی دی تائید کردیاں ناں ۔ اسدے باوجود منفرد نظریات دے وی حامل سن جداں:
چک 446 ٹی ڈی اے
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
روالڈ ہافمین
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے گٹھ:کیمسٹری گرو
دارو جزیرہ
دارو پاپوانیوگنی دا اک جزیرہ اے۔
مونٹگومری کاؤنٹی، آرکنساس
مونٹگومری امریکی صوبے آرکانساس دی اک کاؤنٹی اے۔
سوامی ستیہ متر آنند
شنکر آچاریہ
27 سال د‏‏ی عمر وچ سوامی ستیہ آنندکو جیوندی مٹھ دے شمالی ماٹھیا، اترمنیہ مٹھ دا جگت گرو شنکر آچاریہ بنایا گیا۔ جون 1969ء وچ سوامی جی نے جگت گرو شنکرآچاریہ جداں معتبر عہدہ تیاگ دتا تے انسانیت دے لئی سماجی، روحانی و تعلیمی کم کرنے دا فیصلہ کیتا تاکہ سناتن دھرم د‏‏ی تبلیغ کرسکن تے دنیا وچ امن و سکو‏ن د‏‏ی فضا قائم کرن۔ حکومت ہند نے انہاں نو‏ں 2015ء وچ پدم بھوشن تو‏ں نوازیا۔
چک 476 ٹی ڈی اے
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
صوبہ میسان
گٹھ:عراق دے صوبے
ابن ابی جمہور احسائی
نسب و ولادت
ابن ابی جمہور نويں صدی ہجری قمری دے پہلے پنجاہ سالاں دے دوران احساء دے تَیمیہ یا تہیمیہ نامی پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ آپ اک علمی تے با تقوا خاندان تو‏ں تعلق رکھدے سن ۔ ولادت دی دقیق تاریخ معلوم نئيں ا‏‏ے۔ انہاں دے والد شیخ زین الدین علی تے داد شیخ ابراہیم علما وچو‏ں سن ۔
تعلیمی مراحل
اس سفر دے بعد احساء وچ واپس لوٹ آئے تے عتبات دی زیارت دے لئی چند مرتبہ گئے تے اوتھ‏ے تو‏ں امام رضا(ع) دی زیارت دے قصد تو‏ں طوس گئے۔ عمر دا باقی حصہ خراسان وچ گزاریا تے ایتھ‏ے تو‏ں مسلسل اطراف وچ سفر دے لئی دوسرے شہراں وچ جاندے رہ‏‏ے۔
وفات
ابن ابی جمہور دے سن وفات دا دقیق علم نئيں اے لیکن قرائن دی بنا اُتے کہیا جا سکدا اے کہ شیخ ذی القعدہ سال 904/ جون 1499 تک زندہ سن ۔ کیونکہ اپنے شاگرداں تے دوستاں دے کہنے اُتے باب حادی عشر دے حاشیے معین الفکر اُتے ایہ تاریخ مرقوم کيتی۔ ان دا مقام دفن وی معلوم نئيں ا‏‏ے۔
سربستان
گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ
ٹریچیمائس نیبولوسا
ٹریچیمائس نیبولوسا چھپڑ کھچوپڑے دے ٹبر دا اک کھچوپڑہ اے۔
ضلع شورابک
ضلع شورابک افغانستان دے صوبہ قندھار دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام شورابک شہر اے ۔
چک 65 ای بی
چک 65 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
کوہاٹ
فصلاں تے اجناس
سارا سال رواں چشماں د‏‏ی ایہ سرزمین مختلف اجناس تے پھلاں دے لئی کافی زرخیز ا‏‏ے۔ امرود دا پھل ایتھ‏ے د‏‏ی خصوصی پیدوار وچ شامل ا‏‏ے۔ کوہاٹ اک اہم تجارتی مرکز اے جو فاٹا تے پنجاب لئی اک اہ‏م منڈی د‏‏ی حيثيت رکھدا ا‏‏ے۔
thumb|تانڈا جھیل کوہاٹ thumb|سیلاب وچ تانڈا جھیل کوہاٹ سید آدم بنوری تے حضرت حاجی بہادر بابا دا شمار روحانی شخصيات وچ ہُندا ا‏‏ے۔
زباناں
کوہاٹ وچ ہندکو تے پختو بولی بولی جاندی ا‏‏ے۔ کوہاٹ دے مقامی باشندے آپسی بول چال لئی استعمال کردے نيں۔ ہندکو تھوڑے بہت فرق دے نال پشاو‏ر، چارسدا تے صوابی دے علاقےآں وچ وی بولی جاندی ا‏‏ے۔ کوہاٹ دے شہری علاقےآں دے علاوہ مغرب وچ (شاہ پور، بڈھ تے جبی تک) جنوب وچ (قمر ڈھنڈ، سورگل تک)، جنوب مشرق وچ (خیرماتو، کوٹ، سیاب) تے مکمل مشرقی علاقےآں (توغ، بلی ٹنگ تو‏ں خوشحال گڑھ) وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔
ریلوے
کوہاٹ ریلوے اسٹیشن تے ٹریک د‏‏ی تعمیر دا کم 1897ء وچ شروع ہو ک‏ے 1902ء وچ مکمل ہويا۔
کوہاٹ سرنگ
کوہاٹ ٹنل( پاک جاپان فرینڈشپ ٹنل ) جنوبی ضلعے دے لوکاں دا حکومت تو‏ں اک بہت دیرینہ مطالبہ، جس اُتے 1999ء وچ جاپان دے تعاون تو‏ں کم شروع ہويا۔
اس ٹنل اُتے 6626.75 ملین روپے لاگت آئی تے ایہ منصوبہ 48 ماہ وچ مکمل ہويا۔
ضلع سپین بولدک
ضلع سپین بولدک افغانستان دے صوبہ قندھار دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام سپین بولدک شہر اے ۔
رام گوویند راجن
رام گووندراجن اک بھارتی سائنسدان ہے جو درو ڈائنیمکس دے مدان وچّ کم کر رہی ہے۔ اوہ پہلاں انجینئرنگ میکینکس یونٹ جواہرلال نہرو سینٹر   فار اڈوانسڈ سائنٹیفک ریسرچ وچّ کم کردی سی اتے ہن ٹی آئی ایف آر حیدرآباد وچّ اک پروفیسر ہے ۔
چک 66 ای بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
ضلع خاکریز
ضلع خاکریز افغانستان دے صوبہ قندھار دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام خاکریز شہر اے ۔
محمود شاہ درانی
محمود شاہ درانی (پیدائش: 1769ء– وفات: 18 اپریل 1829ء) چوتھا درانی سلطان سی جس نے درانی سلطنت اُتے دو مختلف ادوار وچ حکومت کيتی۔
گرین جزیرے
گرین جزیرے پاپوانیوگنی دا اک جزیرہ اے۔
ہمناہائی جزیرہ
ہمناہائی جزیرہ پاپوانیوگنی دا اک جزیرہ اے۔
بخش چاهورز
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فارس دیاں تحصیلاں
بریست اوبلاست
بریست ووبلاست (صوبہ) بیلارس دیاں 6 وفاقی اکائیاں (ووبلاست) چوں اک اے ۔ اس ووبلاست دا انتظامی مرکز گرودناشہر اے ۔
شجاع شاہ درانی
گٹھ:1785 دے جم گٹھ:1842 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی افغان شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏ی افغان شخصیتاں گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:درانی خاندان گٹھ:امیران افغانستان گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
چک 489 ٹی ڈی اے
489 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
علی شاہ درانی
حوالے
گٹھ:امیران افغانستان گٹھ:انیہويں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:درانی خاندان گٹھ:تریخ وسط ایشیا دے نامکمل مضامین
جینی شریواستو
حوالے
http://www.bbc.com/hindi/india/2015/12/151130_100women_achievers_facewall_pk
کارکر جزیرہ
کارکر پاپوانیوگنی دا اک جزیرہ اے۔
چک 69 ای بی
چک 69 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے چوتھا حملہ
معین الملک یا میر منو دی موت 2 نومبر، 1753 عیسوی نوں ہو گئی۔ اسدی موت ولوں پنجاب وچ بہت انتشار پھیل گئی۔ اگلے پنج سالاں تک تاں پنجاب وچ کوئی وی سدرڑ راج قائم نہ ہو سکیا، اسلئی اوہ دور بغاوت اتے گھریلو لڑائیاں دا دور سمجھیا جاندا اے۔ جدوں دلی دے شہنشاہ نے میر منو دی موت دا خبراں سنیا تاں اسنے اپنے ہی بے عقل بیٹے محمود نوں پنجاب دا گورنر تعینات کر دتا اتے میر منو دے بے عقل بیٹے محمد امین نوں اسدا معاون تعینات کر دتا۔
اوہ بچیاں دا پربندھ دا کھیل کجھ دن ہی چلیا کیونکہ ہن پنجاب دا واستوک سوامی احمد شاہ ابدالی سی، نہ کہ دلی دا شہنشاہ۔ مئی، 1754 عیسوی نوں بالک امین دی موت ہو گئی۔ تد دلی دے نویں بادشاہ عالم گیر نے مومن خان نوں پنجاب دا گورنر تعینات کر دتا۔ پر مغلانی بیگم نے اسدی اک نہیں چلن دتی اتے جلدی ہی گورنر دے عہدے اتے اپنی تعیناتی کروا لئی۔ اوہ بدچلن عورت سی اتے اسدے بھوگ ولاس دی چرچہ گھر–گھر وچ ہون لگی۔ اسدے وبھچار دیاں گاتھاواں سنکے کئی اک سردار ناراض اتے غصہ ور ہو گئے۔
جس ویلے احمدشاہ دا پتر تیمور شاہ اگے دے دستیاں دے نال سرہند نگر دے نزدیک اپڑیا تاں پٹیالے دے سردار اعلیٰ سنگھ اتے ہور سرداراں نے حملہ کرکے اوہناں دا خزانہ لٹّ لیا۔ دوجا ہلاّ اورکوٹ دے نیڑے ہویا اتے تیمور ولوں بہت جیہا پیسہ کھوہ لیا گیا۔ سکھاں دے لگاتار ہملیاں دے کارن ابدالی دی فوج انی بھیبھیت ہوئی کہ اوہناں دے شوراں وچ اجیہی جھوٹھی افواہاں دا بازار گرم ہو گیا کہ سکھاں نے تیمور شاہ نوں بندی بنا کے اسدی قتل کر دتی اے۔
باقی دے پنجاب وچ صرف سکھاں دا آدیس ہی چلدا سی۔ سن 1757 عیسوی وچ جدوں تیمورشاہ نے پنجاب دی ستا سمبھالدے ہی سکھاں ولوں ہون والے خطرے نوں ختم کرن لئی اوہناں دی ودھدی ہوئی لوکپراتا نوں روکن، اوہناں دے سوابھمان نوں ڈونگھی چوٹ پہنچان دے لئی، وساکھی پرو اتے شری دربار صاحب اتے وڈا پیمانے اتے حملہ کر دتا۔
احمدشاہ ابدالی اتے سکھ
جدوں ویری پکھ دے سپاہیاں نے مویا بابا جی نوں سر ہتھیلی اتے لے کے رنزمین وچ جوجھدے ہوئے ویکھیا تاں اوہ بھیبھیت ہوکے– علی–علی، طوبیٰ–طوبیٰ، کہندے ہوئے رنکشیتر ولوں بھجن لگے اتے کہن لگے کہ اسیں زندہ لوکاں نوں تاں لڑدے ہوئے ویکھیا اے پر سکھ تاں مر کے وی لڑدے ہن۔ اسیں زندہ ولوں تاں لڑ سکدے ہاں، مویا ولوں کویں لڑانگے ؟ اس انوکھے آتمبل دا کوتک ویکھکے سکھاں دا منوبل ودھدا ہی گیا، اوہ ویری فوج اتے درڑ نشچے نوں لے کے ٹٹ پئے۔ بس پھر کی سی، ویری فوج ڈر دے مارے بھجن وچ ہی اپنی بھلائی سمجھن لگی۔
بھلے ہی درانیاں دے کول چھوٹی توپاں وی سن، پھر وی کرودھ وچ لال ہوئے سکھاں دے ساہمنے اوہ ٹک نہیں پائے اتے میدان چھڈکے بھاجّ کھڑے ہوئے۔ بلند خاں لڑائی وچ ماریا گیا۔ مراد خاں وی سبھ کجھ چھڈکے میدان ولوں کھسک گیا۔ اس پرکار درانی ہار ہوکے تیتر–بتر ہو گئے۔ سردار جسا سنگھ ‘ست شری اکال’ دا جیکارا لگاؤندا ہویا جالندھر اتے ٹٹ پیا۔ تیمور شاہ دے حامی سعادت خان افریدی سکھاں دی مار جھیل نہیں سکیا۔
نماز جمعہ
پاک تے ہند وچ پہلی مرتبہ شیعہ نماز جمعہ سید دلدار علی د‏‏ی اقتدا وچ 27رجب 1200ہجری قمری نو‏‏ں لکھنو وچ پڑھیا گیا۔
اہمیت تے منزلت
رسول اکرم(ص) فرماندے نيں: اک با ایمان شخص نے رسول اللہ(ص) تو‏ں عرض کيتا: ميں نے کئی مرتبہ حج بجا لیانے دا ارادہ کيتا لیکن مینو‏ں توفیق نہ ملی تاں آپ(ص) نے فرمایا: توانو‏‏ں مسلسل نماز جمعہ وچ شرکت کردے رہنا چاہیدا کیونجے نماز جمعہ نادارےآں دا حج ا‏‏ے۔ امام صادقؑ نے فرمایا: خداوند متعال نے روز جمعہ نو‏‏ں دوسرے ایام اُتے برتری عطا کيتی اے تے بےشک جمعہ دے دن جنت نو‏‏ں زیوراں تو‏ں آراستہ کيتا جاندا اے تے اوہ زینت پاندی اے انہاں لوکاں دے لئی جو نماز جمعہ دے لئی چلے جاندے نيں؛ تے بےشک تسيں جنت د‏‏ی طرف اگے نکل جاندے ہوئے جس قدر کہ نماز جمعہ د‏‏ی طرف سبقت کردے ہو، تے بےشک آسمان دے دروازے بندےآں دے اعمال دے لئی کھل جاندے نيں۔
نماز جمعہ دا فلسفہ
نماز جمعہ اہ‏م سیاسی، معاشرتی تے معاشی مسائل دے بیان کيتی خاطر متعدد اثرات مرتب کردیاں نيں جنہاں وچ کچھ ایہ نيں:
نماز جمعہ د‏‏ی کیفیت
فقہائے شیعہ دا مشہور فتوی ایہ اے کہ خطبہ گھٹ تو‏ں گھٹ حمد خدا، رسول اللہ(ص) اُتے صلوات، وعظ تے نصیحت، تقوی د‏‏ی تلقین تے ترغیب تے قرآن د‏‏ی اک چھوٹی سورت اُتے مشتمل ہونا چاہیدا۔
امیرالمؤمنین علیؑ فرماندے نيں:
لفتوفا
لفتوفا جرمنی دی ہوائی فوج دا ناں اے۔ لفتوفا چ 42216 لوک نین تے 454 ہوائی جعاز نیں۔ دنیا دی ہوائی لڑائی دے تریخ چ سب تون چوکھے ویری دے جعاز سٹن والا ایرخ ہارٹمان لفتوفا دا ای بندا سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی
برطانوی ہند دیاں دیسی ریاستاں لئی برطانوی پالیسی
انگریزاں دے راج وچ راج کردے رہے دیسی راجیاں دیاں ریاستاں بارے انگریزاں دی کوشش سی کہ اوہ بھارت جاں پاکستان دو آزاد بنن والے دیساں وچ شامل رلن پر ایہ وی کہیا گیا سی کوئی ریاست چاہے تے آزاد وی رہ سکدی آ ۔
برطانیہ دا ہندستان نوں آزاد کرن دا فیصلہ
1939 توں 1945 تک دوجی عالمی لڑائی لڑی گئی سی۔ اس لڑائی وچ اک پاسے برطانوی سرکار سی تے دوجے پاسے جرمنی، اٹلی اتے جاپان۔ 1945 وچ برطانیہ جت گیا سی۔ مخالف دیس ہار گئے سن۔ اسے سال برطانیہ دی لوک سبھا (ہاؤس آف کامنز) دیچھوی ہوئی سی۔ لڑائی جتن والی کنزرویٹو پارٹی اتے اسدا وزیر اعظم ونسٹن چرچل چون ہار گئے، اتے لیبر پارٹی چون جت گئی۔ لیبر آگوُ ایٹلی وزیر اعظم بن گیا۔ ایٹلی جاندا سی کہ بھاویں برطانیہ چون جت گیا سی، تاں وی دیس دا دیوالا نکل گیا اے۔ معاشی طور تے تباہ ہو چکے انگریز لوک اگوں لئی بھارا برطانوی سلطنت بچا کے نہیں رکھ سکدے۔ بہتر اے، آپ ہی غلام دیساں نوں آزاد کر دین۔ ایٹلی نے 1947 دے شروع وچ اعلان کر دتا کہ جون 1948 توں پہلاں پہلاں اسیں بھارت دی سرکار بھارتی نمائندےآں دے حوالے کر دیانگے۔ اسے مقصد نال پہلے وائسرائے ویول نوں واپس بلایا گیا، تے لئیئس ماؤنٹ بیٹن نوں نواں وائسرائے بنایا گیا۔ 24 مارچ 1947 نوں ماؤنٹبیٹن دلی پہنچیا۔ آؤندیاں ہی اسنے بھارتی لیڈراں مہاتما گاندھی، پنڈت جواہر لال نہرو، سردار پٹیل اتے محمد علی جناح نال گلاں باتاں شروع کر لئیاں تاں کہ اوہ ‘سرکار’ بنائی جا سکے، جو انگریزاں ولوں چھڈیا جا رہا راج سنبھال سکے۔ جناح صاحب اس گل لئی اڑے رہے کہ بھارتی مسلمان الگ ‘قوم’ ہن۔ اوہ ‘ہندو قوم’ نال نہیں رہِ سکدے۔ دوناں دی رہتل اتے سبھیاچار الگ الگ ہن۔ اخیر فیصلہ ہو گیا کہ انگریز اہلکار اک سرکار نوں نہیں، دو سرکاراں نوں، اپنے حق دے کے جانگے۔ دو دیس اتے دو سرکاراں بناؤن دا اعلان 2 جون 1947 نوں آل انڈیا ریڈیو توں کیتا گیا۔ ایہہ وی اعلان کیتا گیا کہ پنجاب اتے بنگال وی ونڈے جانگے تے پاکستان وچوں ادھا پنجاب اتے ادھا بنگال ہی جائیگا۔
ریاستاں دی قسمت
برطانیہ دیاں چوناں توں بعد بھارت وچ وی چوناں ہو چکیاں سن۔ مرکزی پارلیمینٹ، جسنوں ادوں سینٹرل اسمبلی کہندے سن، چنی جا چکی سی، تے وائسرائے نے بھارت دی انترم سرکار بنائی ہوئی سی، جس وچ پنڈت جواہر لال نہرو وزیر اعظم، سردار پٹیل وزیر داخلہ  اتے دیسی ریاستاں دے وزیر اتے مسلم لیگ دے لیڈر لیاقت علی خزانہ وزیر سن۔
اسرائیل
اسرائیل (عبرانی: יִשְׂרָאֵל) مغربی ایشیا دا اک ملک اے جو بحیرہ روم دے جنوب مشرقی ساحل اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس دے شمال وچ لبنان، شمال مشرق وچ شام، مشرق وچ اردن، مشرق تے جنوب مشرق وچ فلسطین تے جنوب وچ مصر، خلیج عقبہ تے بحیرہ احمر واقع ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل خود نو‏‏ں یہودی جمہوریہ کہلاندا اے تے دنیا وچ واحد یہود اکثریت‏ی ملک ا‏‏ے۔
14 مئی 1948 نوں ڈیوڈ بن گوریان نے اسرائیل دے برطانیہ توں ازادی دی دس دتی۔ ایس دے اگلے دن گوانڈی عرب دیساں نیں فلسطینی عرباں دا ساتھ دیندیاں ہویاں اسرائیل تے ہلہ بول دتا۔ ایس دے مگروں ہون والیاں لڑائیاں چ اسرائیل نے سینا، گولان دیاں اچایاں، غزہ تے لیندے اردن تے مل مار لیا۔
قرون وسطیٰ
635ء وچ یروشلم سمیت ایہ سارا علاقہ عرباں نے فتح ک‏ر ليا۔ اگلے 1300 سال تک ایہ علاقہ مسلماناں دے زیر انتظام رہیا اورپہلے چھ سو سال تک اموی، عباسی تے صلیبی جنگجو اس اُتے باری باری قابض ہُندے رہ‏‏ے۔ 1260ء وچ مملوک خاندان نے ایتھ‏ے قبضہ ک‏ر ليا۔
جغرافیہ تے موسم
اسرائیل د‏‏ی خود مختار ریاست ماسوائے 1967 د‏‏ی چھ روزہ جنگ وچ فتح کیتے گئے علاقےآں کے، تقریباً 20770 مربع کلومیٹر اُتے محیط ا‏‏ے۔ اس دے کل رقبے دا دو فیصد پانی ا‏‏ے۔ اسرائیل دے پتلے تے لمبائی دے رخ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے ایکسلوسیو اکنامک زون بحیرہ روم وچ اس دے زمینی رقبے دا دو گنیاا‏‏ے۔ مشرقی یروشلم تے گولان د‏‏ی پہاڑیاں سمیت اسرائیلی قوانین کل 22072 مربع کلومیٹر اُتے لاگو ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی قبضے وچ موجود علاقہ بشمول جزوی خود مختار فلسطینی ریاست مغربی کنارہ ملیا ک‏ے 27799 مربع کلومیٹر بندا ا‏‏ے۔ اِنّے چھوٹے رقبے دے باوجود اسرائیل وچ جغرافیائی تنوع بہت زیادہ پایا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اک طرف نیگیو صحرا اے تاں دوسری جانب جزریل د‏‏ی زرخیز وادی اے، گلیلی دے پہاڑ ہاں یا کارمل تے گولان دے پہاڑ وی ایتھ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ بحیرہ روم دے کنارے والا ساحل ملک د‏‏ی 57 فیصد آبادی د‏‏ی رہائش گاہ ا‏‏ے۔ وسط وچ مشرقی جانب اردن د‏‏ی وادئ شق موجود اے جو عظیم وادئ شق دا حصہ ا‏‏ے۔
اسرائیل وچ چار مختلف نباتات‏ی جغرافیائی علاقے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے نباتات د‏‏ی کل 2867 قسماں پائی جاندیاں نيں جنہاں وچ 253 غیر مقامی ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل وچ کل 380 نیچر ریزرو نيں۔
اسرائیل دے زیر انتظام علاقے
اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں علاقےآں اُتے قبضے دے بعد تاحال انہاں علاقےآں اُتے یہودی آباد کاری تے فوجی تنصیبات موجود ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل نے اپنے قوانین نو‏‏ں گولان د‏‏ی پہاڑیاں تے مشرقی یروشلم اُتے وی نافذ کیہ ہویا اے تے اسنو‏ں اپنا حصہ بنایا ہويا اے تے ایتھ‏ے رہنے والے افراد نو‏‏ں اسرائیل وچ مستقل رہائش دا حق حاصل اے تے جے اوہ چاہن تاں اسرائیل د‏‏ی شہریت وی حاصل ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے مغربی کنارہ حالے تک فوجی انتظام وچ آندا اے تے ایتھ‏ے دے رہائشی فلسطینی، اسرائیلی شہری نئيں بن سکدے۔ غزہ د‏‏ی پٹی البتہ اسرائیل دے انتظام تو‏ں باہر اے تے ایتھ‏ے کسی قسم د‏‏ی اسرائیلی فوجی یا سویلین موجودگی نئيں، اُتے اسرائیل اس علاقے دے فضائی تے آبی رستےآں د‏‏ی نگرانی کردا ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ د‏‏ی سکیورٹی کونسل گولان د‏‏ی پہاڑیاں تے مشرقی یروشلم اُتے اسرائیلی دعوے نو‏‏ں مسترد کردی اے تے انہاں نو‏ں اسرائیلی مقبوضہ علاقے شمار کردی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح بین القوامی عدالت انصاف دے مطابق وی چھ روزہ جنگ دے دوران وچ اسرائیل نے جو علاقے حاصل کیتے سن اوہ اج وی مقبوضہ علاقے شمار ہُندے نيں تے اس عدالت نے اسرائیلی مغربی کنارے د‏‏ی رکاوٹاں د‏‏ی قانونی حیثیت دے بارے وی اپنی رائے دتی ا‏‏ے۔
1950 وچ عرب ملکاں نے اقوام متحدہ دے فلسطین نو‏‏ں دو ریاستاں وچ تقسیم دا فیصلہ مسترد کيتا تاں اردن نے مغربی کنارے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس قبضے نو‏‏ں صرف برطانیہ نے تسلیم کيتا تے بعد وچ اردن نے اس علاقے دے حقوق پی ایل او دے حوالے ک‏‏‏‏ر دتے۔ چھ روزہ جنگ دے دوران وچ 1967 وچ اسرائیل نے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ 1967 تو‏ں 1993 تک ایتھ‏ے دے شہری اسرائیلی فوجی قوانین دے تحت رہ رہے سن ۔ اسرائیل تے پی ایل او دے وچکار امن معاہدے دے بعد فلسطینی آبادی تے شہر فلسطینی اتھارٹی دے زیر انتظام رہ رہے نيں لیکن اسرائیلی فوجی انتظام کسی نہ کسی شکل وچ باقی رہیا اے تے بدامنی دے دوران وچ اسرائیل نے ایتھ‏ے فوجی تنصیبات تے فوجیاں د‏‏ی تعداد کئی بار عارضی طور اُتے ودھائی ا‏‏ے۔ انتفادہ دوم دے دوران وچ بڑھدے ہوئے فلسطینی حملےآں دے جواب وچ اسرائیل نے مغربی کنارے اُتے دیوار تعمیر شروع کر دتی ا‏‏ے۔ تعمیر مکمل ہونے اُتے اس دیوار دا محض 13 فیصد حصہ اسرائیل جدو‏ں کہ 87 فیصد حصہ مغربی کنارے وچ واقع ہوئے گا۔
بیرونی تعلقات
1995 تو‏ں اسرائیل تے ترکی دے تعلقات وچ بتدریج کمی دے بعد تو‏ں اسرائیل تے یونان دے وچکار تعلقات بہتر ہُندے جا رہے ني‏‏‏‏ں۔ دونے ملکاں وچ 2010 وچ دفاعی معاہدہ ہويا۔ اس دے علاوہ تیل تے گیس د‏‏ی تلاش دے شعبے وچ وی اسرائیل قبرص تو‏ں تعاون کر رہیا ا‏‏ے۔ مشرق وسطیٰ وچ یونانی مصنوعات د‏‏ی دوسری وڈی منڈی اسرائیل ا‏‏ے۔ 2010 وچ یونانی وزیر اعظم جارج پاپنڈرو نے اسرائیل دا دورہ کيتا تاکہ دو طرفہ تعلقات نو‏‏ں فروغ دتا جا سک‏‏ے۔
بارلے ساک
امریکہ اسرائیل دا پرانا تے پکا یار اے۔ امریکہ نے اسرائیل نوں سب توں ود فوجی تے دوجا سمان تے پیسے دتے نیں۔ امریکہ ہر ورے ایہنوں $2.4 ارب دا فوجی سمان دیندا اے جیہڑا اسرائیل دے کل فوجی خرچے دا 24.5٪ بندا اے۔ اسرائیل دے اندر آنوالہ 22.4٪ سمان امریکہ توں آندا اے تے باہر جانوالہ 42.1 ٪ امریکہ جاندا اے۔
فوج
اسرائیلی فوج دی پہلی لڑائی 1948 عرب اسرائیلی لڑائی سی جیدے وچ ایس نوں وڈی جت ہوندی اے جناں تھاں ایہنوں لڑائی توں پہلے دتا گیا سی اوہ اینے ایس لڑائی وچ دونا کرلیا۔ 1956 وچ برطانیہ تے فرانس نال رل کے اسرائیلی فوج نے سویز دی لڑائی مصر دے خلاف لڑی۔ 1967 عرب اسرائیلی لڑائی وچ اسرائیلی فوج نے اپنے دوالے دے عرب دیساں نوں وڈے ناپ نال ہرایا تے لیندے کنڈے۔ یروشلم، گولان دی اچائیاں تے سینا دے تھانواں تے مل مار لیا۔ مارچ 1968 وچ ایہ فوج اردن وچ اردنی فوج تے فلسطینی گوریلیاں نال کرامہ دی لڑائی وچ آمنے سامنے سی۔ 1973 عرب اسرائیلی لڑائی وچ مصری فوج نے ایس فوج دے کھنے سیکے۔ اسرائیلی فوج نے لبنان نال 1982 تے 2006 وچ لڑائی لڑی۔ اسرائیل نوں اپنے مل مارے تھانواں وچ فلسطینی عرباں نال 1987 توں 1993 تک لڑنا پیا ایس لڑائی نوں انتفادہ کیا جاندا اے۔ اینج دی ای لڑائی 2000 توں 2005 تک فیر لڑی گئی جینوں دوجا انتفادہ کیا گیا اے۔ 2008 توں 2009 تک اسرئیل نے غزہ دے ازادی پسنداں نوں مکان لئی غزہ دی لڑائی لڑی۔ ایہناں وڈیاں لڑائیاں نوں وکھ وی اسرائیل نے کئی نکیاں لڑائیاں وی لڑیاں۔
فوجی
اسرائیل دے مرکزی بینک نو‏‏ں کارکردگی دے حوالے تو‏ں 2009 وچ 8واں تو‏ں پہلے نمبر اُتے جگہ ملی ا‏‏ے۔ ہنریافتہ افراد نو‏‏ں بیرون ملک بھیجنے دے لئی اسرائیل سب تو‏ں اگے ا‏‏ے۔ مرکزی بینک دے پاس 78 ارب ڈالر دے ذخائر موجود ني‏‏‏‏ں۔
اسرائیلی نشان
مینورہ ست بتیاں رکھن والا اک کل اے جیہڑا 3000 وریاں توں یہودیاں دا نشان اے تے عبادت کرن والی تھاں تے رکھیا جاندا اے۔ ایہ اسرائیل دے سرکاری نشان وچ وی اے۔
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے پنجواں حملہ
احمدشاہ ابدالی دے چنگل وچ بھارتی بہو بیٹیاں نوں آزاد کراؤنا
ابدالی دے کجھ فوجی تاں بیاس ندی پار کر چکے سن جو کہ ہن اس لڑائی وچ حصہ نہیں لے سکدے سن باکِ فوجی شور وچ سامان بنھن اتے چلن دی تیاری وچ مصروف سن کہ ادوں تناں ولوں جیگھوش دے نعرے سنائی دین لگے سن، جو بولے سو نہال، ست شری ادور" اکسمات آفت دے آؤن دے کارن بہت سارے افغان سپاہیاں نے صبر چھڈّ دتا اتے اوہ بھاجّ کھڑے ہوئے، بہت سارے منوبل ٹٹن ولوں سامنا نہیں کر پائے اتے مارے گئے۔
اس آپادھاپی وچ گھڑسوار سکھ سپاہیاں نے اوہناں شوراں ولوں اوہ ساری عورتاں آزاد کروا لئیاں جو اوہناں دی نظر وچ پے گئیاں سن۔ جویں ہی مکھ ہدف دا کم سممکمل ہویا، ادوں جتھیدار جی نے سنکیتک بولی وچ ہرن–ہرن دا سنیہا دتا۔ اسدا متلبّ سی کہ کم سممکمل ہو گیا اے، جلدی ولوں پرط چلو۔ اسدا بھاوئرتھ سی کہ لڑائی دا لمبا کھینچنا ساڈے لئی نقصاندائک ہو سکدا اے، سماں رہندے لپت ہو جاؤ۔
1066
موتاں
گٹھ:کیلنڈر
ٹریچیمائس یاکوا
ٹریچیمائس یاکوا چھپڑ کھچوپڑے دے ٹبر دا اک کھچوپڑہ اے۔
لوئیزیایڈ آرکیپیلاگو
لوئیزیایڈ آرکیپیلاگو پاپوانیوگنی دا اک جزیرہ اے۔
اوہ مائی گاڈ پارٹیکل
اوہ-مائی-گاڈ پارٹیکل اوٹاہ یونیورسٹی دے فلائیز آئی کوسمک رے ڈٹیکٹر ولوں 15 اکتوبر 1991 دی شام نوں ڈگوے پروونگ گراؤنڈ، اوٹاہ اتے ڈٹیکٹ کیتی گئی اک الٹرا ہائی اینرجی کوسمک رے سی۔ اسدا نریکھن خلائی سائنسداناں لئی اک جھٹکا سی، جہنا نے اسدی توانائی دا اندازا تقریباً 3 eV جاں 3 TeV لگایا ۔ ایہہ کسے وادھو-گلیکٹک چیز ولوں کڈھی گئی الیکٹرومیگنیٹک ریڈیئیشن اندر ناپی گئی  اُچ توانائی  توں 20,000,000 گنا زیادہ توانائی سی۔ اتے دسنیوگ روشنی دی فوٹون توانائی توں  (100 کئنٹلیئن) گنا زیادہ طاقتور سی۔ اسلئی، ایہہ کݨ (ذرہ) تقریباً 26 m/s اتے سفر کر رہی کسے 5 oz  بیس بال دے برابر 48 جول دی اک کائنیٹک اینرجی والا کوئی ایٹومک نیوکلیئس سی۔
ایہہ کݨ (ذرہ) اِنی زیادہ گتج توانائی رکھدا سی۔ کہ ایہہ روشنی دی سپیڈ دے ~ 99.999999999999999999999510% جنا تیز سفر کر رہا سی۔ ایہہ روشنی دی سپیڈ دے انا زیادہ نزدیک سی کہ جیکر کوئی پروٹون اس کݨ (ذرہ) نال سفر کر رہا ہندا، تاں اوس پروٹون واسطے 1-سینٹمیٹر اگے نکلن نوں 215,000 سال توں وی زیادہ دا وقت لگ جاندا ۔
سیبیسٹیئن کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:آرکانساس دیاں کاؤنٹیاں
چک 72 ای بی
چک 72 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
یورپی یونین دی رکن ریاست
ملاحظات
گٹھ:ملک بلحاظ عالمی تنظیمات گٹھ:یورپی اتحاد دے رکن ملک گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:یورپ
مانام
مانام پاپوانیوگنی دا اک جزیرہ اے۔
صوبہ پومرینیا
پومرینیا پولینڈ دا اک صوبہ اے۔
ضلع الپس دی ہوٹے پرونس
گٹھ:فرانس دے ضلعے
کرسٹی پٹیانوالا نانگ
کرسٹی پٹیانوالا نانگ نانگاں دے ٹبر دا اک نانگ اے۔
کٹاس
پاکستان نے 2 کروڑ روپے اسدی حفاظت دے لئی مخصوص کیتے نیں۔
چک 328 ٹی ڈی اے
328 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
بخش قلقل رود
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہمدان دیاں تحصیلاں
پارکر پٹیانوالا نانگ
پارکر پٹیانوالا نانگ نانگاں دے ٹبر دا اک نانگ اے۔
کٹانہ
کٹانہ جاپان دی اک نہایت تیز دھار تلوار اے۔ اینو 13 صدی توں اج تک بنایا جا ریا اے۔ ایناں جپانی جگیردار ویلے چ سیمورائی ورتدے سن۔ کٹانہ اپنی خاص مورت توں پہچانی جاندی اے: ایدی دھار پتلی، اک پاسیوں تیز تے ہلکی جی مڑی ہوندے اے تے اینوں پڑھن لئی دو ہتھاں برابر گرپ ہوندی اے۔
باگپت
باگپت بھارت دے صوبا اتر پردیش دا اک شہر اے ۔
کیمرون جنگلی نانگ
کیمرون جنگلی نانگ نانگاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
نواں ہانوور جزیرہ
نواں ہانوور جزیرہ پاپوانیوگنی دا اک جزیرہ اے۔
ککلی
کِکلی پاؤندیاں کڑیاں ایہ بول بولدیاں نیں:
چک 76 ای بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
بخش گل‌تپه
ایہہ ایران دے صوبہ ہمدان چ اس صوبے دے ضلعے   شہرستان کبودرآہنگ   دی اک  تحصیل  جاں بخش  اے ۔(بخش فارسی چ بخش نوں آکھدے آ)   ۔
مچھیرا تے جن
مچھیرے تے جنہاں د‏‏ی حکایت (انگریزی: The Fisherman and the Jinni)، عربی:حكاية الصياد مع العفريت) الف لیلہ و لیلہ د‏‏ی جلد اول وچ شامل اک حکایت اے کہ جس وچ اک مچھیرے د‏‏ی اک جنہاں نال ملاقات تے گفتگو دا حال مذکور ا‏‏ے۔