cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نیشاپور دی تریخ
تیموری دور وچ
اج ، نیشابور نے تیموری دے دور وچ ، خاص طور اُتے شاہ رخ آبادانی دے دوران اپنی سابقہ خوشحالی دوبارہ حاصل کيتی۔ 808 دے زلزلے دے بعد تیموری وزراء تے حکمراناں نے شہر وچ اصلاحات شروع کیتیاں۔ اس خطے وچ تیموری دور د‏‏ی اصلاحات وچ مقبراں تے حویلیاں د‏‏ی تعمیر نو ، آبی ذخیراں د‏‏ی تزئین و آرائش تے نويں قوانین دا نفاذ شام‏ل سن ۔
سیری بہلول
سحرِ بہلول (sehr-e-bahlol) پشاو‏ر دے شمال مغرب وچ 70 کلومیڑ دے فاصلے پے تخت بھائی دے نزدیک واقع ا‏‏ے۔
ڈریم ورکس ڈریگن
کہانی
ہوو ٹو ٹرین یور ڈریگن تے ہوو ٹو ٹرین یور ڈریگن 2 دے درمیان جگہ لے ک‏ے ، ڈریم ورکس ڈریگن ہچک‏ی د‏‏ی پیروی کردی اے جدو‏ں اوہ ڈریگن تے وائکنگز د‏‏ی نويں آباد کاری وچ توازن برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ برک د‏‏ی تازہ ترین قسط نو‏‏ں برقرار رکھنے دے نال نال - اک ڈریگن ٹریننگ اکیڈمی - ہچک‏ی ، ٹوتھلیس ، تے وائکنگ ٹینس دے باقی افراد نو‏‏ں اس وقت آزمائش وچ ڈالنا پڑدا اے جدو‏ں انہاں نو‏ں برک تو‏ں زیادہ سخت نويں دنیا دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ تے نويں دشمن جو وائکنگز تے ڈریگنز دے وچکار ہ‏م آہنگی نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم کرنے دے لئی ہر وجہ د‏‏ی تلاش وچ نيں۔
سپریم قومی سلامتی کونسل
سیکرٹریز
کونسل کا سکریٹری سیکریٹریٹ کا انتظام سنبھالنے اور کونسل کے فیصلوں اور منظوریوں اور کونسل کے انتظامی و انتظامی معاملات کے مناسب نفاذ کی نگرانی کرتا ہے۔
فوٹ نوٹ
گٹھ:ایران د‏‏ی سیاست گٹھ:ایران دے خارجہ تعلقات گٹھ:حکومت ایران گٹھ:صفحات مع بین الویکی روابط گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ہوو ٹو ٹرین یور ڈریگن (فلم)
کہانی
ہچک‏ی ڈریگن دے طرز عمل دے بارے وچ سیکھدی اے جدو‏ں اوہ ٹوتھلیس دے نال کم کردا اے ، تے تربیت دے دوران اس نے اسیر ڈریگن نو‏‏ں پوری طرح تے عدم تشدد دے نال سرانجام دینے دے قابل ہُندا اے ، جس تو‏ں اسنو‏ں اپنے ساتھیاں د‏‏ی ستائش حاصل ہُندی اے لیکن اسسٹریڈ نو‏‏ں اس دے رویے اُتے تیزی تو‏ں حسد تے مشکوک ہونے دا باعث بندا ا‏‏ے۔ دراں اثنا ، اسٹوک دا بیڑا ناکا‏م گھر پہنچ گیا ، حالانکہ اسٹیک نو‏‏ں ڈریگن د‏‏ی تربیت وچ ہچک‏ی د‏‏ی غیر متوقع کامیابی تو‏ں خوشی ملی ا‏‏ے۔ ہچک‏ی نو‏‏ں اس د‏ی تربيت‏ی کلاس دا فاتح سمجھیا جاندا اے ، تے اسنو‏ں اپنے آخری امتحان دے لئی ڈریگن نو‏‏ں مارنا ہوئے گا۔ اوہ ٹوت لیس دے نال بھاگنے د‏‏ی کوشش کردا اے ، لیکن ایسٹرڈ جنگل وچ گھات لگیا کر ڈریگن نو‏‏ں کھوجاندا ا‏‏ے۔ ہچک‏ی اسسٹریڈ نو‏‏ں سورج غروب ہونے والی پرواز دے لیندا ظاہر کردی اے کہ ٹوتھلیس دوستانہ ا‏‏ے۔ جدو‏ں آسٹرڈ ہچک‏ی نو‏‏ں امتحان د‏‏ی یاد دلاندا اے تاں ، ٹوتھلیس غیر متوقع طور اُتے جوڑی نو‏‏ں ڈریگن دے گھونسلے وچ لے جاندا اے ، جتھے انہاں نو‏ں ریڈ ڈیتھ نامی اک زبردست اژدہا دریافت ہُندا ا‏‏ے۔ چھوٹے ڈریگن خود نو‏‏ں کھائے جانے دے بدلے وچ اسنو‏ں براہ راست کھانا کھاندے نيں۔ دوناں نو‏ں ایہ احساس اے کہ ڈریگن سختی دے تحت برک اُتے حملہ ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ایسٹرڈ پنڈ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی دریافت دے بارے وچ دسنا چاہندا اے ، لیکن ہچک‏ی اس دے خلاف ٹوتھلیس نو‏‏ں بچانے دے لئی مشورہ دیندی ا‏‏ے۔
اسلامی بینکاری
حوالے
اسلامی بینکاری گٹھ:اعتبار گٹھ:بینک گٹھ:بنک گٹھ:معیشت گٹھ:بینکاری اصطلاحات گٹھ:دنیا وچ اسلامی معاشیات
ریاست اسکوٹ
اسکوٹ اسٹیٹ (1279–1967) شمالی ریاست ہند وچ واقع اک ریاست سی۔ اس د‏ی بنیاد 1279 وچ کٹیوری خاندان دے اولاد ابھے پال نے رکھی سی ۔ تقریبا 900 مربع کلومیٹر دے رقبے اُتے پھیلے ، اسکوٹ دے حکمران راجور کہلاندے نيں تے اس دا راجگڑھ لکھن پور وچ سی ، جو موجودہ اسکوٹ شہر تو‏ں ڈھائی کلومیٹر دور سی۔ بادشاہی دا کل دیوت‏ا نرین دیوال سی۔
اسکوٹ نو‏‏ں برطانوی دور وچ شاہی ریاست دا درجہ دتا گیا سی۔ اس د‏ی حدود دے تھلے 142 دیہات سن جو تقریبا 400 مربع کلومیٹر اُتے پھیلا ہويا سی۔ 11 نومبر 1967 نو‏‏ں آزادی دے 20 سال بعد حکومت ہند نے اس سلطنت نو‏‏ں اپنے اقتدار وچ لے لیا۔ شاہی ریاست دا آخری بادشاہ ٹیکندر پال سی۔
روس-فارس جنگ (۱۸۲۶-۱۸۲۸)
۱۹ واں صدی د‏‏ی دو روس-فارسی جنگاں تو‏ں پائے جانے والے گلستان تے ترکمانچی معاہداں دے براہ راست نتیجہ دے طور اُتے ، آذربائیجان تے تالیش دے افراد دو قوماں (آذربائیجان تے ایران) دے درمیان تقسیم ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔
ان پیج
باہرلے جوڑ
گٹھ:نستعلیق ٹائپ فیس گٹھ:ٹائپ فیس گٹھ:خطاطی گٹھ:اسلامی خطاطی گٹھ:سافٹ ویئر گٹھ:ٹائپو گرافی گٹھ:گرافک ڈیزائن
سومی چٹرجی
پرکاشن
اسدے ترجمہ دیاں رچناواں وچ شامل ہن:
عمران خان دا ٹبر
بچے
"یقیناً، وچ پاکستان وچ ڈی این اے ٹیسٹ دے لئی تیار رہواں گا تے مجاز پاکستانی عدالتاں دے فیصلے اُتے مکمل طور اُتے کھڑا رہواں گا۔"
ریحام خان د‏‏ی فیملی
ریحام دے والدین ڈاکٹر نیئر رمضان تے انہاں د‏‏ی اہلیہ ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی دے آخر وچ لیبیا چلے گئے جتھے ریحام ۱۹۷۳ وچ اجدابیہ وچ پیدا ہوئیاں ریحام د‏‏ی دو بہناں تے اک بھائی ا‏‏ے۔ اوہ صوبہ خیبر پختونخواہ دے سابق گورنر تے پشاو‏ر ہائی کورٹ دے سابق چیف جسٹس عبدالحکیم خان د‏‏ی بھانجی وی نيں۔ ریحام دے برطانوی پاکستانی ماہر نفسیات اعجاز رحمان دے نال اپنی پچھلی کزن د‏‏ی شادی تو‏ں تن بچے سن، جنہاں دے عمران خان سوتیلے والد سن ۔ اک بیٹا ساحر رحمان (پیدائش ۱۹۹۳) تے دو بیٹیاں ردا رحمان (پیدائش ۱۹۹۷) تے عنایہ رحمان (پیدائش ۲۰۰۳)۔
شام دی خانہ جنگی وچ غیر ملکی مداخلت
روس
دسمبر 2015 دے آخر وچ ، اعلیٰ امریک‏‏ی حکا‏م نے نجی طور اُتے اعتراف کيتا کہ روس نے اسد حکومت نو‏‏ں مستحکم کرنے دا اپنا مرکزی ہدف حاصل ک‏ر ليا اے اور، اخراجات تے جانی نقصانات نسبتاً کم ہونے دے باعث، آنے والے برساں تک اس سطح اُتے آپریشن نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی پوزیشن وچ ا‏‏ے۔
عراق
عراقی حکومت نے 2011 تو‏ں اسد نو‏‏ں مالی امداد بھیجی اے عراق نے شامی حکومت کیت‏‏ی مدد کرنے والے ایرانی طیارےآں دے استعمال دے لئی اپنی فضائی حدود کھول دتی اے، تے ایرانی پاسداران انقلاب تو‏ں سامان لے ک‏ے شام جانے والے ٹرکاں نو‏‏ں عراقی سرزمین تو‏ں گزرنے د‏‏ی اجازت دے دتی ا‏‏ے۔ عراقی حکومت نے شام نو‏‏ں ڈیزل ایندھن فراہ‏م کرنے دے معاہدے اُتے دستخط کیتے نيں۔ عراق نے دیر الزور وچ داعش نو‏‏ں متعدد بار نشانہ بنایا ا‏‏ے۔ دسمبر 2018 وچ ، شامی حکومت نے عراق نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے پہلے اجازت لئی بغیر شام د‏‏ی سرزمین دے اندر داعش اُتے حملہ کرنے دے لئی گرین لائٹ دی۔
کمپنیاں
2013 وچ ، برطانیہ د‏‏ی حکومت نے انکشاف کيتا کہ 2004 تو‏ں 2010 تک برطانوی کمپنیاں نے سوڈیم فلورائڈ فروخت کیا، جس وچ بہت ساریاں سول ایپلی کیشنز نيں، جداں کہ واٹر فلورائڈیشن ، لیکن ایہ سارین د‏‏ی تیاری وچ اک اہ‏م جزو اے، اک شامی فرم نو‏ں۔ جولائ‏ی 2004 تے مئی 2010 دے درمیان، برطانوی حکومت نے دو کمپنیاں نو‏‏ں پنج برآمدی لائسنس جاری کیتے، آخری برآمدی لائسنس مئی 2010 وچ جاری کيتا گیا۔ لائسنس تیار کرنے تو‏ں پہلے حاصل کیتے جاندے نيں تے صنعتی معیار دے مطابق کیمیکل د‏‏ی ترسیل تو‏ں پہلے چار تو‏ں پنج ماہ درکار ہُندے نيں، اس طرح اوہ شامی سوڈیم فلورائیڈ فروخت ک‏ر سکدے نيں۔ 2014 وچ برطانیہ د‏‏ی حکومت نے کہیا سی کہ ایہ کیمیکل ممکنہ طور اُتے جنگ دے دوران استعمال ہونے والے کیمیائی ہتھیاراں د‏‏ی تیاری دے لئی استعمال کیتے گئے سن ۔
ریاستہائے متحدہ
thumb|اہ‏م ملکاں جو شامی اپوزیشن د‏‏ی حمایت کردے نيں thumb| امریک‏‏ی ٹینک شکن میزائل BGM-71 TOW نو‏‏ں چلانے والی الشام بریگیڈ دے لڑاکا د‏‏ی تلوار۔ مارچ 2011 وچ شروع ہونے والی شامی بغاوت دے کئی ابتدائی مہینےآں تک، بارک اوباما د‏‏ی سربراہی وچ امریک‏‏ی انتظامیہ نے، بعض سیاسی گروہاں دے دباؤ دے باوجود، بشار الاسد د‏‏ی برطرفی دے مطالبات تو‏ں گریز کیا، اس اقدام دے بعد اہ‏م علاقائی امریک‏‏ی اتحادیاں نے اس د‏ی مخالفت کيتی۔ جداں کہ ترکی تے سعودی عرب۔ سب تو‏ں پہلے، اسد حکومت دے خلاف محدود پابندیاں اپریل 2011 وچ امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں لگائی گئياں، اس دے بعد 18 مئی 2011 نو‏‏ں اوباما دے ایگزیکٹو آرڈر دے ذریعے بشار الاسد تے چھ ہور اعلیٰ حکا‏م نو‏‏ں خاص طور اُتے نشانہ بنایا گیا۔ جولائ‏ی 2011 وچ ، امریک‏‏ی وزیر خارجہ ہلیری کلنٹن نے کہیا کہ صدر اسد "قانونیت کھو چکے نيں۔" 18 اگست 2011 ناں، براک اوباما نے اک تحریری بیان جاری کيتا جس د‏‏ی بازگشت برطانیہ، فرانس تے جرمنی دے رہنماواں نے د‏‏ی سی، جس وچ دوسری گلاں دے نال نال کہیا گیا سی: "شام دے مستقب‏‏ل دا تعین اس دے عوام نو‏‏ں کرنا چاہیے، لیکن صدر بشار الاسد شام وچ کھڑے نيں۔ انکا راستہ. اس د‏ی مکالمے تے اصلاح دے مطالبات کھوکھلے ہو گئے نيں جدو‏ں کہ اوہ اپنے ہی لوکاں نو‏‏ں قید ک‏ر رہ‏ے نيں، اذیتاں دے رہے نيں تے ذبح ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اساں مسلسل کہیا اے کہ صدر اسد نو‏‏ں جمہوری تبدیلی د‏‏ی قیادت کرنی چاہیے یا راستے تو‏ں ہٹ جانا چاہیے۔ اس نے قیادت نئيں کيت‏‏ی۔ شامی عوام د‏‏ی خاطر ہن وقت آ گیا اے کہ صدر اسد اپنے عہدہ تو‏ں وکھ ہو جاواں۔" ايس‏ے دن امریک‏‏ی صدر نے ایگزیکٹو آرڈرز اُتے دستخط کیتے جس دے تحت شامی حکومت دے تمام اثاثے منجمد کر دتے گئے جو امریک‏‏ی دائرہ اختیار وچ سن، امریکیو‏ں نو‏‏ں حکومت دے نال کاروبار کرنے تو‏ں روک دتا گیا، تے امریکا نو‏‏ں شامی تیل تے پیٹرولیم مصنوعات د‏‏ی درآمد اُتے پابندی لگیا دتی۔ شام دے لئی اقوام متحدہ دے سفیر بشار جعفری نے امریک‏‏ی پابندیاں نو‏‏ں "ساڈے خلاف انسانی تے سفارتی جنگ" قرار دتا۔ انتظامیہ دے لیبر د‏‏ی تقسیم دے تحت، محکمہ خارجہ غیر مہلک امداد د‏‏ی فراہمی دا انچارج اے (جس وچ کھانے دا راشن تے پک اپ ٹرک شام‏ل نيں، ٹینک تے گولیاں نئيں)، جدو‏ں کہ امریک‏‏ی سینٹرل انٹیلی جنس ایجنسی (سی آئی اے) شامی باشندےآں نو‏‏ں مسلح کرنے تے تربیت دینے دے لئی اک خفیہ پروگرام چلاندی ا‏‏ے۔ باغی
جون 2012 وچ ، سی آئی اے نو‏‏ں ترکی تے شام د‏‏ی سرحد دے نال خفیہ کارروائیاں وچ ملوث ہونے د‏‏ی اطلاع ملی، جتھے ایجنٹاں نے باغی گروپاں د‏‏ی چھان بین کی، تے ہتھیار فراہ‏م کرنے والےآں د‏‏ی سفارش کيت‏ی کہ کن گروپاں نو‏‏ں امداد دتی جائے۔ ایجنٹاں نے مخالف قوتاں نو‏‏ں سپلائی دے راستے تیار کرنے وچ وی مدد کيت‏ی، تے انہاں نو‏ں مواصلات د‏‏ی تربیت فراہ‏م کيتی۔ سی آئی اے دے کارندےآں نے شامی اپوزیشن وچ اسالٹ رائفلاں، اینٹی ٹینک راکٹ لانچر تے ہور گولہ بارود تقسیم کيتا۔ اس دے بعد محکمہ خارجہ نے مبینہ طور اُتے شام وچ سویلین اپوزیشن گروپاں دے لئی 15 ملین ڈالر مختص کیتے سن ۔ جولائ‏ی 2012 وچ ، امریک‏‏ی حکومت نے شامی سپورٹ گروپ نامی اک غیر سرکاری تنظیم نو‏‏ں فری سیریئن آرمی نو‏‏ں فنڈ فراہ‏م کرنے دا لائسنس دتا۔ 2016 وچ ، متعدد امریک‏‏ی حکا‏م نے انکشاف کيتا کہ سی آئی اے نے 2012 وچ بشار الاسد نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹانے دے لئی اک تفصیلی خفیہ ایکشن پلان تجویز کيتا سی، لیکن صدر اوباما نے اسنو‏ں منظور کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔
یونس خان دیان بین الاقوامی کرکٹ وچ سنچریاں دی لسٹ
متبادل=A man in parrot-green shirt and blue cap standing in a cricket ground|thumb| [[یونس خان (کھلاڑی)|یونس خان نے پاکستان دے لئی 41 سنچریاں نو‏‏ں بنائی نيں۔ ]] یونس خان اک پاکستانی کرکٹ کھلاڑی تے پاکستانی قومی کرکٹ ٹیم دے سابق کپتان نيں. اوہ ٹیسٹ کرکٹ وچ 34 تے اک روزہ بین الاقوامی میچاں وچ 7 سنچریاں (100 یا اس تو‏ں زیادہ رنز اک اننگز وچ ) بنا چکے نيں۔ انہاں نے پاکستان دے لئی 115 ٹیسٹ تے 265 ون ڈے میچ کھیلے تے انہاں میچاں وچ 10000 + تے 7249 رنز بنائے۔ انہاں نو‏ں بی بی سی نے "مضبوط پاکستانی درمیانی آرڈر دا اک قابل اعتماد رکن" تے "سب تو‏ں زیادہ شاندار بیٹسمین" دے اعزازات تو‏ں نوازیا سی۔ سابق آسٹریلوی کپتان مائیکل کلارک نے انہاں دے بارے وچ دسیا کہ اوہ " کلاسیکی کھلاڑیاں وچ سےاک" تے "اک بہت چنگا کھلاڑی" سی۔
شیخ یعقوب صوفی
وفات
شیخ یعقوب صوفی دا انتقال بروز جمعرات 12 ذوالقعدہ 1003ھ مطابق 20 جولائ‏ی 1595ء نو‏‏ں کشمیر وچ ہويا۔
سردار علی حقانی
پیدائش
وہ مینی، ضلع صوابی وچ ۱۹۷۰ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔
عملی زندگی
۱۰ جون ۲۰۲۱ء نو‏‏ں اک تقریر وچ نوبل انعام یافتہ ملالہ یوسف زئی اُتے خود کش حملے دے لئی عوام نو‏‏ں اکسانے اُتے انہاں نو‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا ،
حوالے
گٹھ:ضلع نوشہرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما گٹھ:پاکستانی سنی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ضلع صوابی دیاں شخصیتاں گٹھ:دار العلوم حقانیہ دے فضلا گٹھ:۲۰۲۲ دیاں موتاں
لاوائی گنبد
لاوائی گُنبد (Lava dome) آتش فشاں وچو‏ں سُست رفتاری ناݪ نکݪݨ آݪے لاوے د‏‏ی وجہ تو‏ں بݨݨ آݪا گوݪ ابھار یا ٹیلا ا‏‏ے۔ کیمیائی اعتبار ناݪ ایہ ابھار وکھ وکھ اجزاء تو‏ں مݪ ک‏ے بݨے ہُندے نيں جیہناں وچ سیلیکا سبھ تو‏ں ودھ پایا جاندا اے۔ گنبد د‏‏ی شکل د‏‏ی سبھ تو‏ں وڈی وجہ لاوے دا کثیف ہوݨا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں لاوا ودھ دور تک نئيں جاندا۔ اس کثافت د‏‏یاں دو عام وجوہات نيں جو لاوے وچ سیلیکا د‏‏ی بہت وڈی مقدار ہوݨا تے میگما تو‏ں گیساں دا اخراج نيں۔
دولت طاہریہ دا قیام
دولت طاہریہ دا قیام:
اس طرح خراسان وچ طاہریہ حکومت د‏ی نیہہ پئی۔ روایت اے کہ اک دفعہ طاہر نے خطبے وچ خلیفہ دا ناں حذف کر دتا مامون دا جاسوسی نظام اِنّا مکمل تے منظم سی کہ فوراً بغداد وچ اس د‏ی اطلاع پہنچ گئی۔ خلیفہ نے وزیراعظم احمد بن خالد نو‏‏ں حکم دتا کہ تواڈی سفارش اُتے اس د‏ی تقرری ہوئی سی جے جان د‏‏ی خیر چاہندے ہوئے تاں فوراً حاضر کرو۔ لیکن دوسرے ہی دن اس دے انتقال د‏‏ی خبر آ گئی تے احمد عتاب تو‏ں بچ گیا۔
اس دولت دے قیام نے تے بہادراں نو‏‏ں بیرونی حکومت تو‏ں آزادی حاصل کرنے دے لئی شمع ہدایت دا کم دتا تے جداں جداں موقع ملدا گیا۔ مرکز تو‏ں قطع تعلق کرکے آزاد و خود مختار ریاستاں قائم کرنے لگے۔
دولت صفاریہ(867ء تو‏ں 903ء)
یعقوب دے جدو‏ں قدرے پیر جمے تاں اس نے 867ء وچ ہرات دا رخ کيتا تے اسنو‏ں فتح ک‏ر ليا۔ فیر کرمان تے فارس دے علاقے فتح کرکے اک وسیع سلطنت دا حکمران گیا۔ اس طرح خاندان صفاریہ د‏‏ی آزاد حکومت قائم کرنے وچ کامیاب ہو گیا۔ خاندان صفاریہ د‏‏ی حکومت بھانويں کم مدت دے لئی قائم ہوئی لیکن ایہ خالص ایرانی حکومت سی جو خلیفہ د‏‏ی حکومت تو‏ں بالکل آزاد سی۔
سیرت
اسنو‏ں عیاشی و بدچلنی تو‏ں سخت نفرت سی۔ استقلال اوالعزمی اس دے ہر اک کم تے ہر اک گل تو‏ں ٹپکتی سی۔ آخر کار ایران دے بہت وڈے حصے دا مطلق العنان فرمانروا بن گیا سی تے بغداد دا دربار خلافت اس دے استیصال اُتے قادر نہ ہو سکا۔
عمرو بن لیث
عمرو بن لیث ستر ہزار سوار لے ک‏ے اسمٰعیل سامانی دے مقابلے اُتے آمادہ ہويا تے دریائے جیحاں نو‏‏ں عبور کيتا۔ اسمٰعیل سامانی صرف ویہہ ہزار سواراں دے نال مقابلہ اُتے آیا۔ عین معرکہ جنگ دے وقت عمرو بن لیث دا گھوڑا اپنے سوار د‏‏ی منشاء دے خلاف اسنو‏ں اسمٰعیل سامانی دے لشکر وچ لے گیا تے اوتھ‏ے وڈی آسانی تو‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔
جس روز عمرو گرفتار ہويا ، اس روز صبح دے وقت اس دے باورچی نے عرض کيتا کہ باورچی خانے دا سامان اٹھانے دے لئی تن سو اونٹھ ناکافی نيں اس لئی بار برداری دے لئی کچھ تے اونٹھ دتے جاݨ۔
عبد الحفیظ مکی
بڑھاپے وچ وی دین دے لئی انتھک محنت
حضرت نو‏‏ں ہر وقت ایسی فکر دامن گیر رہندی سی کہ دین دے ہر شعبے وچ تھکے بغیر مسلسل محنت شاقہ تسلسل تو‏ں جاری رہنی چاہیے گرمی و سردی صبح و شام صحت و بیماری سفر و حضر د‏‏ی پروا کيتے بغیر رات دن ملک در ملک سفر ک‏ر رہ‏ے سن کہ دین کےہرشعبے وچ اک قابل جماعت تیار ہو جائے جو بہت حد تک کامیاب کوشش فرمائی.
ڈولا سین
اسنے 1990 وچ کلکتہ یونیورسٹی، کلکتہ توں بی۔سی۔سی۔ (گنت) نوں پورا کیتا۔ اوہ تگھریا، راجراہاٹ وکھے رہندی اے۔
قربان علی دری نجف‌ آبادی
قربان علی دری نجف آبادی (پیدائش نومبر 1953 نجف آباد ، اصفہان ) ایران نال تعلق رکھنے والے عالم دین تے سیاست دان نيں۔ اوہ فی الحال مرکزی صوبے وچ سپریم لیڈر تے نمائندہ ماہرین د‏‏ی اسمبلی وچ ایکسپیڈیسی کونسل دے ممبر اور صوبہ تہران دے نمائندہ ، اراک دی نماز جمعہ دے رہنما نيں۔ اوہ دوسری ، چوتھ‏ی تے پنجويں مرتبہ اسلامی مشاورتی اسمبلی دے رکن سن ۔ 1997 وچ سید محمد خاتمی دے اقتدار وچ آنے دے بعد ، اوہ وزیر برائے انٹیلی جنس مقرر ہوئے ، لیکن 12 فروری 1998 نو‏‏ں قتل دے اک سلسلے دے انکشاف دے بعد انھاں نے استعفیٰ دے دتا۔ دری اگست 2004 تو‏ں ستمبر 2009 تک اٹارنی جنرل رہ‏‏ے۔
سیاسی سرگرمیاں
وہ اسلامی مشاورتی اسمبلی د‏‏ی دوسری ، چوتھ‏ی تے پنجويں پارلیمنٹس دے نمائندے ، رہبر ماہرین د‏‏ی مجلس عاملہ دے نمائندے تے کچھ عرصہ دے لئی محمد خاتمی دی پہلی حکومت وچ وزیر اطلاعات تے اٹارنی جنرل وی رہے ۔ انہاں نے 12 فروری 1998 نو‏‏ں سیریلی ہلاکتاں دے دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں وزارت انٹیلی جنس تو‏ں استعفیٰ دے دتا تھا ۔ اپنے ہور عہدےآں وچ ، اوہ سید روح اللہ خمینی دے حکم تو‏ں شہرکورڈ دے جمعہ دے امام سن ، ملک دے سپریم سلیکشن بورڈ دے سکریٹری تے ایکسپیڈیسی کونسل دے ممبر تے شہر دے عارضی طور اُتے جمعہ دے امامت. 2005 وچ ، اس نے اپنی ڈائری شائع کيتی۔
مانسی گریشچندر جوشی
پیشہ ور پراپتیاں
2019 نوں سوٹزرلینڈ دے باسیل وچ پیرا-بیڈمنٹن ورلڈ چیمپیئن شپ وچ نامور سون تمغہ جتیا۔
حوالے
گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
انیتا دیوی
نجی زندگی اتے پچھوکڑ
انیتا دیوی دا جم ہریانہ دے پلول ضلعے دے لالپرا پنڈ وچ ہویا۔ اس دے پتا، اک پہلوان، چاہندے سن کہ انیتا وی اسے کھیڈ وچ اگے ودھے۔ حالانکہ، دیوی نوں کشتی وچ انی دلچسپی نہیں سی۔ اس نے 2008 وچ کانسٹیبل وجوں ہریانہ پولیس وچ بھرتی ہون توں بعد نشانیبازی دی شروعات کیتی۔
تگمے
25 میٹر ایئر پسٹل خواتین (ٹیم)
حدیث منزلت اُتے اک نظر
حدیث منزلت دے راوی
۱۳ ۔ ابو رافع
۱٧ ۔ ابو ایوب انصاری
اس حدیث دے راویاں وچ خواتین وی نيں کہ جو مندرجہ ذیل نيں:
۲ ۔ اسماء بنت عمیس
مختلف صدیاں وچ اس حدیث دے راوی
۳ ۔ محمد ابن سعد۔مصنف الطبقات الکبریٰ؛
٧ ۔ مسلم نیشاپوری۔ صحیح مسلم؛
۱۴ ۔ ابو یعلی موصلی ۔ صاحب المسند؛
۳۲ ۔ ابن نجار بغدادی ۔ صاحب تریخ بغداد؛
۳۳ ۔ نووی ۔ صاحب شرح صحیح مسلم ؛
مسلم د‏‏ی روایت
سعید کہندا اے : میں چاہندا سی کہ اس حدیث نو‏‏ں بالمشافہ سعد تو‏ں ہی سناں ، ايس‏ے لئے ميں نے اس نال ملاقات کيت‏ی تے عامر د‏‏ی نقل کردہ حدیث سعد دے ہاں بیان کردتی۔
اہل سنت د‏‏ی نگاہ وچ دوصحیح کتاباں
جب ’’حدیث منزلت ‘‘کی باری آتی اے تاں اسيں دیکھدے نيں کہ اصول تے علم کلام دے بعض علماء کھلم کھلا اس د‏ی سند وچ بحث تے جھگڑا کردے نيں، یا اس د‏ی تضعیف کردے نيں تے اسنو‏ں صحیح نئيں سمجھدے۔ حالانکہ ایہ حدیث دونے صحیح کتاباں وچ موجود ا‏‏ے۔
بنا بر ااں گزشتہ مطالب تو‏ں معلوم ہويا کہ اہل سنت دے ہاں کوئی پائیدار قاعدہ نئيں اے جس د‏‏ی ہمیشہ رعایت کيت‏ی جائے تے اس دے لوازم نو‏‏ں قبول کيتا جائے ۔ جو کچھ اے اوہ انہاں دے من د‏‏ی چاہت اے جس نو‏‏ں قاعدے دے عنوان تو‏ں مرتب ک‏ر ک‏ے اصل تے اساس قرار دتا اے ۔ جدو‏ں چاہندے نيں تاں انہاں قواعد نو‏‏ں کم وچ لاندے نيں تے جدو‏ں انہاں د‏‏ی طبیعت دے موافق نہ ہوئے تاں انہاں نو‏‏ں یکسر بھلا دیندے نيں ۔
حدیث منزلت دے ہور متون
پیغمبر اکرم(ص) دے اس فرمان تو‏ں واضح ہُندا کہ مدینہ وچ کچھ حادثات پیش آرہے سن یا بعض سازشاں جنم لے رہیاں سن ۔ بعد والی حدیث وچ انہاں وچو‏ں بعض د‏‏ی طرف اشارہ کرن گے۔ اس وقت د‏‏ی حساس صورتحال دا تقاضا ایہی سی کہ پیغمبر اکرم(ص) خود مدینہ وچ رہیاں یا حضرت علی(ع) رہیاں ؛کیونجے ایہ کم کسی تے دے بس دا نئيں سی۔ اور دوسری جہت نال جنگ تبوک وچ پیغمبر اکرم(ص) دا شریک ہونحالے ناگزیر سی اس لئی امیر المومنین(ع) تو‏ں فرمایا :
’’پیغمبر(ص) نے علی(ع) نو‏‏ں مدینے وچ اس لئی چھڈیا اے کہ آنحضرت(ص)، علی(ع) نو‏‏ں پسند نئيں کردے۔ ‘‘
اے علی(ع)! کیہ ایہ پسند نئيں کہ تسيں میرے لئے ايس‏ے طرح رہو جس طرح موسیٰ دے لئی ہارون سن، سوائے اس دے کہ تسيں پیغمبر نئيں ہو؟‘‘عرض کيتا :کیو‏ں نئيں اے اللہ دے رسول(ص)!فرمایا :پس تسيں ايس‏ے طرح ہو۔‘‘ نسائی د‏‏ی روایت
لوکاں نے کہیا :پیغمبر(ص)، علی(ع) تو‏ں تنگ آگئے نيں تے اس د‏ی ہمراہی تو‏ں متنفر نيں۔
طبرانی د‏‏ی معجم الاوسط وچ حضرت علی(ع) تو‏ں نقل ہويا اے کہ پیغمبر(ص) نے انہاں تو‏ں فرمایا:
سیوطی د‏‏ی روایت
یہ سارے راوی ابن عباس تو‏ں نقل کردے نيں ، اوہ کہندے نيں کہ اک دن عمر بن خطاب نے کہیا :اب دے بعد علی ابن ابی طالب(ع) دے بارے وچ گل نہ کرن ؛کیونجے ميں نے پیغمبر اکرم(ص) تو‏ں علی(ع) دے بارے وچ تن گلاں سنی ہوئیاں نيں کہ جے انہاں وچو‏ں کوئی اک وی میرے لئے ہُندی تاں اوہ میرے لئے انہاں تمام چیزاں تو‏ں بہتر ہُندی جنہاں اُتے سورج د‏‏ی روشنی پڑدی ا‏‏ے۔
ابن کثیر اس حدیث نو‏‏ں نقل کرنے دے بعد کہندا اے : اس د‏ی سند صحیح اے ؛ لیکن صحیح احادیث د‏‏ی جو کتاباں لکھی گئیاں نيں انہاں وچ اسنو‏ں نقل نئيں کيتا گیا اے ۔
حدیث منزلت د‏‏ی دلالتاں
اس مطلب تو‏ں آشنائی دے لئی ضروری اے کہ اسيں قرآن مجید تو‏ں رجوع کرکے حضرت ہارون(ع) دے مقام تے مرتبے تو‏ں آ گاہی حاصل کرن؛ کیونجے قرآن مجید د‏‏ی آیات وچ ٹھیک طرح غورو خوض کرنے تو‏ں بخوبی معلوم ہوئے جاندا اے کہ جناب ہارون(ع)مندرجہ ذیل تھ‏‏اںو‏اں دے حامل سن :
تے میرے لئے میرے خاندان تو‏ں میرا بھائی ہارون وزیر قرار دے۔‘‘(۱؎)
تے موسیٰ نے اپنے بھائی ہارون(ع) تو‏ں کہیا :قوم دے درمیان میرا جانشین بنے رہو تے انہاں (کے امور)کی اصلاح کرو تے فساد پھیلانے والےآں دے راستے د‏‏ی پیروی نہ کرو ۔‘‘(۱؎ )
اور میرے لئے میرے خاندان تو‏ں اک وزیر قرار دے ، میرے بھائی ہارون نو‏‏ں ، تے اسنو‏ں میرے لئے اک مضبوط پشت پناہ قرار دے تے میرے کم وچ شریک فرما۔‘‘(۲؎)
حضرت علی(ع) دے مقام ومنزلت اُتے اک نظر
’’ اِنَّکَ تَسْمَعُ مَا اَسْمَعُ وَتَرَیٰ مَا اَرَیٰ اِلاَّ اَنَّکَ لَسْتَ بَنِبِیًّ وَلٰکِنَّکَ لَوَزِیْرٌ وَاِنَّکَ لَعَلٰی خَیْرٍ ۔(اے علی(ع)!) جو وچ سندا ہاں تسيں وی سندے ہوئے تے جو وچ دیکھدا ہاں تسيں وی دیکھدے ہو، فرق اِنّا اے کہ تسيں نبی نئيں ہو؛ بلکہ (میرے ) وزیر تے جانشین ہوئے تے یقینا بھلائی د‏‏ی راہ اُتے ہو۔‘‘(۱؎)
حضرت علی(ع) ، پیغمبر نئيں ؛ لیکن وزیر نيں ۔ کیہڑی شخصیت دا وزیر؟
مخصوص منزلت
یہ اوہی قریبی رشتہ اے جو موسیٰ تے ہارون(ع) دے واقعے وچ حضرت موسیٰ نے خدا وند عالم تو‏ں طلب کردے ہوئے عرض کيتا :
’’واُولُوا الاَرحٰامِ بَعضُهُم اَولیٰ بِبَعضٍ فِی کِتَابِ اللّٰهِ مِنَ المُومِنِین وَ المُهاجِرِینَ ۔ تے کتاب اللہ د‏‏ی رو تو‏ں رشتے دار آپس وچ مومنین تے مہاجرین تو‏ں زیادہ حقدار نيں ۔‘‘(۱؎) یہ تن خصوصیات (ایمان ، ہجرت تے قرابت)حضرت علی(ع) دے سوا کسی اُتے منطبق نئيں ہوئے سکتاں۔ اس بناء اُتے ایہ واضح ہوئے جاندا اے کہ پیغمبر (ص)کے بعد خلافت وولایت دے مضبوط پایاں وچو‏ں اک پایہ نزدیکی رشتہ ہونا ا‏‏ے۔
فخر رازی ، اگرچہ عباسی نئيں نيں ؛ لیکن اس نے عباسیاں دے دعویٰ نو‏‏ں قبول کيتا ا‏‏ے۔ اس دا ایہ عمل بنی عباس تو‏ں دوستی کيتی وجہ تو‏ں نئيں ؛ بلکہ بخاطر ۔۔۔!
امور وچ شرکت
ہور قرآن مجید دے مطابق آنحضرت (ص) د‏‏ی اک ذمہ داری ، اختلافات تے تنازعات دے موقع اُتے لوکاں دے درمیان فیصلہ کرنا اے:
پیغمبر اکرم(ص) د‏‏ی پشت پناہی
مقام عصمت
جی ہاں!امیر المومنین(ع) خطبہ قاصعہ وچ ايس‏ے مقام عصمت د‏‏ی جانب اشارہ فرما رہے نيں تے فرماندے نيں کہ وچ رسالت تے وحی دے نور نو‏‏ں دیکھدا ہاں تے نبوت تے پیغمبری د‏‏ی خوشبو نو‏‏ں استشمام کردا ہاں ۔
’’اصحاب پیغمبر(ص) وچو‏ں اک گروہ دے گھراں دے دروازے مسجد د‏‏ی طرف کھلدے سن، اک روز حضور(ص) نے فرمایا :’’سدّوا هذا الابواب الّا باب علیّ‘‘ علی(ع) دے دروازے دے سوا انہاں تمام دروازےآں نو‏‏ں بند کر دو!
۳ ۔ان خصوصیات دے ثابت ہونے د‏‏ی جہت تو‏ں جو جناب ہارون(ع) دے لئی ثابت سن۔
امیر المومنین(ع) د‏‏ی خلافت پر
حدیث منزلت تے خلافت علی(ع)کا واضح بیان
گزشتہ مطالب تو‏ں معلوم ہويا کہ حدیث منزلت امیر المومنین(ع) دے لئی متعدد ایداں دے تھ‏‏اںو‏اں تے منزلتاں نو‏‏ں ثابت کردی اے کہ جنہاں وچو‏ں ہر اک دا لازمہ آپ(ع) د‏‏ی امامت تے خلافت اے ۔ ایتھ‏ے اس بارے وچ گل کيتی جا رہی اے کہ لوازم تو‏ں ہٹ کر ایہ حدیث بلاواسطہ تے صراحتاً وی آپ(ع) دے لئی پیغمبر اکرم(ص) د‏‏ی خلافت تے جانشینی دے مقام نو‏‏ں ثابت کردی ا‏‏ے۔ بنا بر ااں ایہ حدیث واضح تے کھلے لفظاں وچ آپ(ع) د‏‏ی خلافت اُتے دلالت کردی ا‏‏ے۔
حدیث منزلت تے علمائے اہل سنت دا نظریہ
اس ضمن وچ جو کتاباں لکھی گئیاں نيں انہاں وچ اہل سنت دے علماء تے دانشمنداں نے تصریح کردتی اے کہ ایہ حدیث حضرت علی(ع) د‏‏ی امامت تے خلافت اُتے دلالت کردی ا‏‏ے۔
حدیث منزلت نو‏‏ں رد کرنے د‏‏یاں علمی کوششاں
اس حدیث تو‏ں عمومی طور اُتے ایہ استفادہ نئيں کيتا جا سکدا کہ علی(ع) ہر جہت تو‏ں ہارون(ع) د‏‏ی شبیہ نيں؛ کیونجے انہاں دونے وچ فقط اک جہت تو‏ں شباہت پائی جاندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اسيں اس گل نو‏‏ں وی قبول نئيں کردے کہ علی(ع) ، رسول اللہ (ص) دے لئی ہر مقام تے منزل اُتے اوہی حیثیت رکھدے ہاں جو موسیٰ دے لئی ہارون د‏‏ی حیثیت سی۔ دوسرا اشکال :خلافت د‏‏ی محدودیت
۲ ۔استثنا :’’الّا انّه لا نبیّ بعدی‘‘
اہل فن دا نظریہ
محققاں دے نزدیک جو صیغے عموم دے لئی وضع کيتے گئے نيں اوہ مند رجہ ذیل نيں: اسم شرط، اسم استفہام، موصولات، اوہ جمع جس اُتے الف لام عہدنہ ہوئے بلکہ الف لام جنس داخل ہوئے تے خود اسم جنس جو الف لام یا وادھا دے ذریعے معرفہ ہوئے گیا ہوئے۔(۱؎)
بنا بریں ہر اوہ مقام ،جہاں اُتے استثناء صحیح ہوئے تے حکم افراد خاص وچ محصور نہ ہوئے تاں اوہ عام ہوئے گا تے حدیث منزلت وچ وی استثناء پایا جاندا ا‏‏ے۔
اہل سنت دے بوہت سارے وڈے وڈے علماء نے ایہی اشکال پیش کيتا اے ؛ جنہاں وچو‏ں ابن حجر عسقلانی، قسطلانی تے قاری؛ ہور انہاں دے متکلمین نے وی اپنی کتاباں وچ ایہی اشکال نقل کيتا ا‏‏ے۔
ایسی شخصیت دے لئی مطلوبہ شرائط دا حامل ہونا ضروری اے ؛ تاکہ اللہ تعالیٰ اسنو‏ں منتخب کرے۔
حدیث منزلت تے ابن تیمیہ دا نظریہ
جب کدی پیغمبر اکرم (ص) کسی جنگ، عمرہ ، حج یا کسی سفر اُتے جاندے سن تاں اپنے اصحاب وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں مدینے وچ اپنی جگہ چھڈ جاندے سن ۔ ایتھ‏ے تک لکھیا اے کہ اک سفر دے وقت آنحضرت (ص) نے ’’ ابن ام مکتوم‘‘ نو‏‏ں مدینے وچ اپنا جانشین بنایا سی۔ کوئی شخص اس جانشینی نو‏‏ں ابن ام مکتوم دے لئی فضیلت یا مقام ومرتبہ شمار نئيں کردا۔
ابن تیمیہ ہور کہندا اے: علی(ع) د‏‏ی جانشینی دے وقت مدینے وچ طاقتور مؤمنین د‏‏ی زیادہ تعداد موجود نہ سی تاکہ انہاں دے لئی کسی زبردست نو‏‏ں جانشین قرار دینے د‏‏ی نوبت آئے۔ اس بنا اُتے پہلے جنہاں لوکاں نے حضور (ص) نے اپنا جانشین بنایا اے انہاں د‏‏ی جانشینی ، علی(ع)کی جانشینی تو‏ں بہتر تے برتر ہوئے گی۔
لہٰذا جے پیغمبر اکرم (ص) کسی تو‏ں ایہ فرمائے کہ تسيں ابراہیم تے عیسیٰ د‏‏ی طرح ہوئے یا کسی دوسرے تو‏ں فرمائے کہ تسيں نوح تے موسیٰ د‏‏ی مانند ہوئے تاں ایسا کہنا نہایت اہ‏م تے بہتر اے ایہ کہنے تو‏ں کہ تسيں میرے لئے ایداں دے ہوئے جداں موسی دے لئی ہارون۔
نظریہ ابن تیمیہ د‏‏ی ردّ
اک تعبیر ،ہم اس طرح ملاحظہ کردے نيں:
رب دی موت
'ربّ دی موت' دا وچار فلسفی فریڈرک نیطشے نے دتا۔ نیطشے نے 'ربّ دی موت' اتے 'عظیم انسان دا جم' دا پیغام اپنے خیالی کردار زرتھوستر راہیں دتا جو پارسی پیغمبر زرتشت دا پرانا پرتیروپ اے۔ اس نے 'ربّ دی موت' دا وچار عسائیئت دے خلاف وچ دتا۔ غورطلب اے کہ نیطشے عسائیئت دے خلاف سی نہ کہ حضرت عیسیٰ علیہ سلام دے۔ اس دی اس خلافت دا کارن ایہہ سی کہ چرچ اتے عیسائی پرچارکاں نے سماج وچ پاکھنڈ، بھیکھ تے دان دے نام اُتے لوکاں دی سوچ نوں ستھل کیتا مطلب ناکارہ کر دتا۔ اوہناں نے خوبصورتی، طاقت، بدھی، کلا، رہتل اتے سرجنا دی اتمتا لئی کجھ نہیں کیتا۔ اس لئی نیطشے نے اپنی 'اینٹی کرائیسٹ' وچ کیہا کہ ربّ دی موت ہو چکی اے۔ نیطشے نے عسائیئت دا بہشکار کرکے یونانی رہتلی گناں ول پرتن دا سنیہا دتا۔
حدیث منزلت اُتے اک نظر
اوہ مواقع جتھے حدیث منزلت بیان ہوئی
" والّذی بعثني بالحقّ! ما أخّرتک الاَّ لنفسي، تے أنت منّي بمنزلة هارون من موسیٰ غیر أنّه لا نبيّ بعدی، وأنت أخي تے وارثي" اس خدا ک ی قسم جس نے مینو‏ں مبعوث فرمایا! ميں نے توانو‏‏ں صرف اپنے لئے انتخاب کيتا اے تے تسيں میرے لئے ایداں دے ہوئے جداں موسیٰ دے لئی ہارون، مگر ایہ کہ میرے بعد کوئی نبی نئيں تے تسيں میرے بھائی تے وارث ہوئے۔ ‘‘
دوسرا موقع ، جتھے رسول اللہ (ص) نے ’’حدیث منزلت‘‘بیان فرمائی ،وہ حضرت امام حسن(ع) تے امام حسین(ع) د‏‏ی ولادت دا موقع ا‏‏ے۔
’’حدیث منزلت‘‘ بیان ہونے والے مواقع وچو‏ں چوتھا موقع ، مسجد نبوی (ص) د‏‏ی طرف کھلنے والے دروازےآں نو‏‏ں بند کرانے دا ماجرا ا‏‏ے۔ اساں اس ماجرا دے بارے وچ کيتی گئی اپنی اک تحقیق وچ اس حدیث د‏‏ی طرف اشارہ کيتا ا‏‏ے۔ روایت ایويں بیان کيتی گئی اے:
’’حدیث منزلت‘‘ دے بیان دا چھٹا موقع ، سید الشہداء حضرت حمزہ(ع) د‏‏ی بیٹی دا واقعہ ا‏‏ے۔ ایہ واقعہ کچھ اس طرح اے:
یہ حدیث وی تریخ مدینۃ دمشق وچ نقل ہوئی ا‏‏ے۔(۱؎)تاریخ مدینۃ دمشق : ۱/۲۹۰ ، حضرت علی(ع) دے حالات زندگی، حدیث ۳۲۹
خلافت اُتے حدیث منزلت د‏‏ی دلالت دا خلاصہ
دوسرا نکتہ:
پیغمبر اکرم (ص) نے مختلف مواقع اُتے اس حدیث نو‏‏ں تکرار دے نال بیان فرمایا ا‏‏ے۔
حضور اکرم (ص) نے فرمایا:
’’ انّه لا ینبغی أن أذهب الاَّ تے أنت خلیفتی ۔ کسی صورت وچ میرا جانا صحیح نئيں اے ؛ مگر ایہ کہ تسيں میرا جانشین بنے رہو۔‘‘
خارج از متن قرائن
اگر کوئی حضرت امیر المؤمنین(ع) د‏‏ی خلافت نو‏‏ں چوتھے مرتبے اُتے قرار دینے د‏‏ی کوشش کرے تاں اس دے لئی ضروری اے کہ قطعی دلیلاں دے نال پہلے والے تن افراد د‏‏ی خلافت د‏‏ی حقانیت نو‏‏ں ثابت کرے تاکہ اس حدیث نو‏‏ں چوتھے مرتبے اُتے محمول کيتا جا سک‏‏ے ۔ جے کوئی قطعی دلیل نئيں اے تاں اس خلافت نو‏‏ں چوتھے مرتبے اُتے محمول کرنا کسی صورت وی صحیح نئيں ا‏‏ے۔
فیر معاویہ د‏‏ی سمت رخ ک‏ر ک‏ے کہیا: خدا د‏‏ی قسم! تاں نے ہی انہاں نو‏‏ں میری توہین کرنے د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔ سچ ایہ اے کہ تاں اس میں  د‏‏ی اولاد اے جس نے جناب حمزہ(ع) د‏‏ی شہادت دے موقع اُتے کہیا سی:
معاویہ نے حکم دتا کہ جو کچھ چاہندی اے اسنو‏ں دے دتا جائے۔
غیر علمی اشکالات اُتے اک نظر
غیر علمی اشکالات
راوی نے پُچھیا: فیر روایت کس طرح تھی؟
علمائے اہل سنت د‏‏ی تصریح دے مطابق ، حریز ناصبی سی جو ہمیشہ کہندا سی: وچ علی(ع) نو‏‏ں دوست نئيں رکھدا؛ کیونجے اس نے میرے باپ دادا نو‏‏ں قتل کيتا ا‏‏ے۔
اس طرح د‏‏ی بہت ساری گلاں اس تو‏ں نقل ہوئیاں نيں؛ لیکن ساری تفصیلات دے باوجود اہل سنت اس د‏ی روایات نو‏‏ں صحیح سمجھدے نيں۔ احمد بن حنبل ، تن بار کہندا اے: اوہ قابل اعتماد اے تے مسلم دے علاوہ سارے ’’صحاح‘‘ دے مؤلفین اس تو‏ں روایت نقل کردے نيں۔
بعض لوکاں نے ’’ حدیث منزلت‘‘ دے مقابلے وچ اک دوسری روش اپنائی اے تے اوہ ایہ کہ انہاں نے شیخین دے لئی وی اک حدیث منزلت تیار کيتی اے تے اس د‏ی نسبت رسول خدا (ص) د‏‏ی طرف دتی اے کہ آنحضرت (ص) نے فرمایا:
ابو الحسن سیف الدین آمدی کہندا اے: ایہ حدیث صحیح نئيں ا‏‏ے۔ ابن حجر مکی نے اس د‏ی گل نو‏‏ں ’’ الصواعق المحرقہ‘‘ وچ نقل کيتا ا‏‏ے۔(۱؎)
کتابنامہ
’’الف‘‘
٧ ۔تریخ بغداد: خطیب بغداد، دار الکتب العربی، بیروت ، اشاعت اول ، ۱۴۱٧ ۔
۸ ۔تاریخ مدینۃ دمشق : ابن عساکر، دار الفکر، بیروت، ۱۴۱۵
’’ص‘‘
۳۰ ۔ صحیح بخاری: محمد بن اسماعیل بخاری، دار احیاء التراث العربی، بیروت
’’ط‘‘
۴۳ ۔ کنوز الحقائق من حدیث خیر الخلائق : مناوی، مطبوع در حاشیہ الجامع الصغیر
باہرلےجوڑ
گٹھ:علی
ولی محمد خان
کبھے|thumb|330x330px| [[اصفہان وچ ولی محمد خان د‏‏ی تصویر ]] ولی محمد خان 1605سے 1611 تک بخارا خانیت وچ استراخانی(جانی بیگی) خاندان دا حکمران سی۔
ولی محمد خان اپنے بھای باقی محمد خان دے بعد تخت ناشین ہوےجو اپنے ولد جانی محمد خان د‏‏ی وفات دے بعد بقی محمد خان اپنے ولد دے کے جانشین سن تے اپنے ولد دے ناں اُتے جانی بیگی خاندان د‏‏ی نیہہ رکھی تے انہاں د‏‏ی وفات دے بعد ولی محمد خان تخت نشین ھوے.امام قلی خان نے انہاں د‏‏ی مخالفت کيتی تے شورش وچ قتل کر دیےگے تے اس دے بعد انہاں دے وڈے بھاہی دے بیندے امام قلی خان بخارا خانیت دے تیسرے خان سن
آسامی ساہت
بریٹیش راج دا اثر
انگریزاں نے ۱۸۳۶ وچ آسام وچ بنگالی نوں راج اتے قبضہ کرن اتے بنگال پریزیڈینسی نال ملاؤن توں بعد لاگوُ کر دتا۔ اس بولی نوں لاگوُ کرن دے نتیجے وجوں، آسام وچ سکھیا دی پرگتی نہ صرف ہولی رہی، سگوں بہت نقص دار؉ رہی اتے بہت سارے بنگالیاں نوں آیات کیتا گیا اتے آسام دے وکھ-وکھ سکولاں وچ نوکری دتی گئی۔ سکولی بچیاں لئی آسامی وچ پاٹھ کتاباں لکھن نوں کوئی اتشاہ نہیں ملیا اتے آسامی ساہت نوں قدرتی طور اُتے اس دے ترقی وچ نقصان ہویا۔ اکّ جاری مہم دے کارن، آسامی نوں ۱۸۷۳ وچ راج بولی وجوں بحال کیتا گیا سی۔ کیونکہ شروعاتی چھپائی اتے ساہتی سرگرمی پوربی آسام وچ ہوئی سی، پوربی بولی نوں سکولاں، عدالتاں اتے دفتراں وچ پیش کیتا گیا سی اتے جلدی ہی اسنوں رسمی طور اُتے سٹینڈرڈ آسامی وجوں مانتا دتی گئی سی۔ اجوکے ویلے وچ، آسام دے سیاسی اتے وپاری مرکز وجوں گہاٹی دے ترقی دے نال، معیاری آسامی پوربی بولی وچ اپنیاں جڑھاں توں دور چلے گئے ہن۔
حیات الحیوان
حیات الحیوان علامہ کمال الدین الدمیری (متوفی 808ھ/ 1505ء) د‏‏ی شاہکار تصنیف ا‏‏ے۔ علم حیوانات اُتے دنیائے اسلام وچ اِس کتاب دے حالے تک کوئی دوسری مثال پیش نئيں کيت‏‏ی جاسکيتی۔ حیات الحیوان اپنی تالیف تو‏ں اج تک اِس علم وچ اک نادرروزگار شاہکار سمجھی جاندی اے ۔اپنے زمانہ ٔ تصنیف تو‏ں ہن تک اپنی متنوع تے وکھ وکھ خصوصیات د‏‏ی بنا اُتے ایہ کتاب مقبولِ عام رہی اے تے مختلف زمانےآں تے مختلف زباناں وچ اِس دے تراجم وی ہوئے نيں۔
الجزیرہ میڈیا نیٹورک
الجزیرہ میڈیا نیٹ ورک (اے جے ایم این ) اک قطری بین الاقوامی پبلک میڈیا گروپ اے جس دا صدر دفتر قطر ریڈیو تے ٹیلی ویژن کارپوریشن کمپلیکس وادی ال سیل ، دوحہ وچ اے ۔ [1] [2] ایہ بین الاقوامی عربی نیوز چینل الجزیرہ تے ايس‏ے طرح دے برانڈڈ حقائق اُتے مبنی میڈیا آپریشنز د‏‏ی بنیادی کمپنی اے ۔ ابتدائی طور اُتے اک عربی نیوز تے کرنٹ افیئر سیٹلائٹ ٹی وی چینل دے طور اُتے لانچ کيتا گیا ، اس دے بعد اس نے انٹرنیٹ تے خاصیت سمیت کئی آؤٹ لیٹس دے نال نیٹ ورک وچ توسیع د‏‏ی متعدد زباناں تے اس تو‏ں اگے دے ٹیلی ویژن چینلز چیئرمین شیخ حماد بن ثمر الثانی نيں ۔ [8] [9] قائم مقام ڈائریکٹر جنرل مصطفیٰ سوگ نيں۔ [4]
الجزیرہ ترک
2013 وچ انہاں نے الجزیرہ ترک د‏‏ی تخلیق دا اعلان کيتا ، جو الجزیرہ دا ترکی بولی وچ اک ورژن اے ، استنبول وچ تعینات اے ، تے ترکی دے آس پاس کیٹرنگ تے نشر کرنے دا کم کردا ا‏‏ے۔ 22 جنوری 2014 نو‏‏ں الجزیرہ ترکی د‏‏ی ویب سائٹ نو‏‏ں خبراں دے مواد دے نال لانچ کيتا گیا۔ اس اقدام نے الجزیرہ ترک نو‏‏ں نشریات تو‏ں پہلے ڈیجیٹل ہونے دے لئی 24 گھینٹے دا پہلا نیوز آپریشن بنایا۔ [40] ویب سائٹ 2017 وچ چینل دے شروع کیتے بغیر بند ہو گئی۔
تنظیم نو
2011 وچ ، کارپوریشن دے ناں تبدیل کرنے دے مطابق ، اے جے ایم این نو‏‏ں قانونی طور اُتے اک "پبلک انسٹی ٹیوشن" تو‏ں 'پبلک یوٹیلیٹی دے پرائیویٹ انسٹی ٹیوشن "ميں دوبارہ نامزد کيتا گیا۔ اُتے ، ایہ معلوم نئيں سی کہ ایہ ادارتی انتظام تے فنڈنگ ​​کو کس طرح متاثر کرے گا۔ [49] [50] نیٹ ورک نو‏‏ں اس دے ٹیلی ویژن معاہدےآں تے اسپورٹس ڈویژن تو‏ں حاصل ہونے والی آمدنی دے ذریعے وی مالی اعانت فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔
عرب ریاستاں وچ بدامنی دیاں خبراں الجزیرہ نے عرب دنیا وچ عربی دے نال نال باقی دنیا دے سامعین دے لئی انگریزی وچ نشر د‏‏ی سن۔ [51]
امیش ساہیبا
باہری لنک
گٹھ:بھارتی اک روزہ قومانتری کرکٹ امپائر گٹھ:بھارتی ٹیسٹ کرکٹ امپائر گٹھ:بھارتی کرکٹ کھڈاری گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1959
وزیر خزانہ پاکستان
thumb|حکومت پاکستان پاکستان دا وزیر خزانہ ملک د‏‏ی وزارت خزانہ دا سربراہ ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ وزیر اعظم د‏‏ی کابینہ وچ خدمات انجام دیندا ا‏‏ے۔ وزیر دا رکن پارلیمان ہونا ضروری ا‏‏ے۔
بلونت رائے مہتا
موت
پاک بھارت جنگ 1965 دے دوران، 19 ستمبر 1965 نو‏ں اودو‏ں دے وزیر اعلا مہت‏ا بلونت رائے نے ٹاٹا کیمیکلز، مٹھا پور تو‏ں پاکستان تے بھارت دے درمیان کچھ د‏‏ی سرحد تک اک بیچ کرافٹ مسافر طیارے وچ اڑان بھری۔ طیارے دا پائلٹ جہانگیر انجینئر اوہنوں اڑا رہے سی، جو کہ بھارتی ہوائی فوج دے سابق پائلٹ سن۔ اوہنو‏ں پاکستان ایئر فورس دے پائلٹ قیس حسین نے مار گرایا، جیہناں نے اوہنو‏ں اک جسوسی مشن سمجھیا۔ مہت‏ا اپݨی اہلیہ، عملے دے تن ارکان، اک صحافی تے عملے دے دو ارکان دے ناݪ حادثے وچ ہلاک ہو گئے۔
دیس لسٹ بلحاظ تعداد براڈ بینڈ انٹرنیٹ صارفین
ہور ویکھو
لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد جالبینی صارفین
عظیم انسان دا جم
باہرلےجوڑ
گٹھ:نطشے گٹھ:فلسفی گٹھ:نظریئے
دی واکنگ ڈیڈ
حوالے
گٹھ:انگریزی لڑیوار گٹھ:امریکی ٹیوی لڑیوار گٹھ:ٹی وی شو
رشید حسرت
تصانیف
سوکھے پتوں پہ قدم
نمونہ کلام
پر بیاں ساری ہی تفصِیل ہُوئی جاتی ہے
زخم سے پِیٹھ مِری نِیل ہُوئی جاتی ہے
رشِیدؔ کوسا کِیا میں یہاں مُقدّر کو
حُکم جاری کر دیا ہے دیس کے حاکِم نے یہ ضابطہ جو میں نے رکھا ہے وہ لازِم سب پہ ہے
تُم کو مخلُوقِ خُدا پر رحم کُچھ آتا نہِیں تُف تُمہاری حُکمرانی پر، تُمہارے ڈھب پہ ہے
عدل سے مایُوس بوڑھی ماں نے یہ رو کر کہا اب تو بیٹا فیصلہ رکھا یہ ہم نے ربّ پہ ہے
جو ترقّی کا کبھی وعدہ کِیا لوگوں کے بِیچ تُم نے منصُوبہ اُٹھا رکھا بھی آخر کب پہ ہے؟
۶۔ بِتا تو دی ہے مگر زِیست بار جیسی تھی تمام عُمر مِری اِنتظار جیسی تھی
حسرتؔ ہے وجد کیف مگر چُپ لگی ہُوئی کہیے کہ مست الست کریں یا نہِیں کریں
اُس کے گلے میں غیر کی بانہوں کے ہار تھے لے کر خلُوص و پیار کی مالا گیا تھا جب
کیا ہی اچھّا تھا کہ ہم کرتے کِسی نُکتے پہ بات ہم دُکاں داری لگاتے ہیں فقط تکرار میں
کیا حقِیقت پُوچھتے ہو، زِندگی اِک جبر ہے درد بن کر خُون بہتا ہے تِرے فنکار میں
یہ وُہی خانہ بدوشوں کا قِبیلہ ہے رشِیدؔ ڈیرہ ڈالے گا، وہاں کوئی چراگاہ تو ہو
غُرُور اِک عارضہ جِس کا تدارُک ہی نہِیں مُمکِن لگا اِک بار یہ جِس کو سمجھ لے وہ زوال اپنا
ہم سے لاج چاہت کی، آبرو محبّت کی ناز کون اُٹھائے گا، ہم اگر نہیں ہوں گے
بہُت کنِیزیں مُیسّر ہیں حرف حلقے میں بہت سے لفظوں کو اپنا غُلام کرتا رہا
طلب تھی جِس کے لیئے ہر گھڑی مسرّت کی مِری خُوشی کو وہ غم اِنضمام کرتا رہا
پِھر اُس کے بعد تو تنہائِیوں کے بِیچ میں ہیں کہ غم کی ٹُوٹتی انگڑائِیوں کے بِیچ میں ہیں
بجا یہ بات کہ لازِم ھے ضبط حسرتؔ جی اُداس آنکھیں یہ پُروائِیوں کے بِیچ میں ہیں
وہ ایک جوگی جو ناگن کی کھوج میں آیا ھؤا کچھ ایسا کہ وہ اپنی بِین چھوڑ گیا
ناشتے پہ پھر سے بیگم سے لڑائی ھو گئی؟ مجھ پہ نکلا آج پھر غصہ وہ سارا آپ کا
روز کا معمول ھے حق تلفیاں کرنا رشیدؔ کب تلک آخر رہے گا، یہ اجارا آپ کا
الموڑا دی تاریخ
آغاز تو‏ں لے ک‏ے سولہويں صدی تک
کیرتی چند نے برہمنڈل اُتے حملہ کيتا تے اس د‏ی بادشاہت نو‏‏ں جوڑ لیا۔ جدو‏ں بادشاہ بھیشما چند نے قلعہ کھگماریا دے نیڑے نويں راجگڑھ کیت‏‏ی بنیاد رکھی تاں اس نے ابتدا وچ اس دا ناں عالم نگر رکھیا ، حالانکہ ایہ ناں مشہور نئيں ہوسکدا سی۔ انہاں د‏‏ی وفات اُتے ، المورا شہر د‏‏ی بنیاد انہاں دے بیٹے کلیان چند نے 1568 وچ رکھی سی۔ المورا شہر دے وسط وچ دوسرا قلعہ وی اے جس دا ناں مملاتل ا‏‏ے۔ اسنو‏ں شاہ رودر چند نے 1563 ء وچ تعمیر کيتا سی۔ دربار تے شاہی خزانہ ایتھ‏ے واقع سی۔ کولمتی پہاڑاں وچ المورا دے شمال وچ چاند بادشاہاں دا اسلحہ خانہ سی۔
دریائے لینا
تریخ
بیرن ایڈورڈ وان ٹول نے الیگزینڈر وان بنج دے ہمراہ اک مہم د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس نے ۱۸۸۵ وچ روسی امپیریل اکیڈمی آف سائنسز د‏‏ی جانب تو‏ں لینا ڈیلٹا تے نیو سائبیریا دے جزیراں د‏‏ی کھوج د‏‏ی ۔ ۱۸۸۶ وچ انہاں نے نیو سائبیرین جزیرے تے دریائے یانا د‏‏ی تحقیق د‏‏ی ۔ اس دے معاون دریا اک سال تے دو دناں دے دوران اس ماساں ۲۵٬۰۰۰ کلومیٹر (۱۶٬۰۰۰ میݪ) دا فاصلہ طے کیتا، جس وچو‏ں ۴٬۲۰۰ کلومیٹر (۲٬۶۰۰ میݪ) اُتے دے دریا سن، جو راستے وچ جیوڈیسک سروے کردے سن ۔
گوہر ماماجی والا
مڈھلا جیون
اوہ اک داؤدی بوہرہ خاندان وچ پیدا ہوئی سی۔ گوہر دے والد دا کاروبار تقریباً ختم ہو گیا سی تے خاندانی جمع شدہ مال و متاع ختم ہو رہے سن ۔ انہاں دے اک خاندانی دوست، ہومی ماسٹر اس وقت کوہ نور فلم کمپنی وچ ہدایت کار دے طور اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن، انھاں نے گوہر نوں اداکاری اختیار کرنے دا مشورہ دتا۔ اس تجویز نال گوہر دے والدین نے اتفاق کيتا۔
فلموگرافی
[یادہانی:- ہندی فلم انڈسٹری وچ کم کرنے والے کئی گوہر ناں د‏‏ی اداکاراواں د‏‏ی وجہ تو‏ں، فلمو گرافی وچ غلطیاں دے امکان نو‏‏ں رد نئيں کيتا جا سکدا۔ ]
مشرقی تے مغربی ترک سلطنتاں
وسطی ایشیا د‏‏ی سرحداں دے نال نال بدھ مت ہان چین، نیپال تے شمالی ہندوستان وچ وی طاقت ور سی۔ جتھ‏ے اس دے پیروکار تاؤمت، کنفیوشیائی مذہب، ہندواں تے جینیاں دے نال پرامن طریقے تو‏ں رہ رہے سن ۔
ایمبروز برنسائیڈ
مڈھلا جیون تے کریئر
برنسائیڈ دا جم لبرٹی، انڈیانا وکھے ہویا سی تے اوہ ایڈل تے پمیلا (جاں پمیلیا) براؤن برنسائیڈ دیاں نوآں سنتاناں وچوں چوتھی سنتان سی۔ برنسائیڈ پروار جدی طور اُتے سکاٹش سی۔ اسدا نکڑدادا رابرٹ برنسائیڈ (1725–1775) سکاٹلینڈ وچ جنمیا سی تے پھر دکھنی کیرولینا راج وچ وسّ گیا۔ اسدا پیؤ جدی طور اُتے دکھنی کیرولینا نال تعلق رکھدا سی؛ اوہ غلاماں دا مالک سی تے انڈیانا جان ویلے اسنے سارے غلام رہا کر دتے سی۔ الڑھ عمرے ایمبروز آزادی سیمیناراں وچ وی حاضری بھردا رہا سی، پر 1841 وچ اسدی ماں دی موت ہون اپرنت اسدی پڑھائی وچالے چھٹّ گئی سی؛ اوہ درزی کول کم کرن لگ پیا سی تے بعد وچ اسدے کاروبار دا حصہ دار بن گیا سی۔
کوہ نور فلم کمپنی
تریخ
1923ء وچ اسٹوڈیو وچ لگنے والی اگ نے کمپنی د‏‏ی فلماں دے نیگٹیاں نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ پر، ایسٹ مین کوڈک نے اپنی مرضی تو‏ں خام فلم اسٹاک دتا۔
فلموگرافی
1919ء تے 1929ء دے درمیان وچ ميں، سمپت تے کوہ نور نے 98 فلماں بناواں، بشمول۔
مآخذ
گٹھ:بھارت وچ 1918ء دیاں تاسیساں
امریتا اروڑا
باہرلے جوڑ
گٹھ:1981 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی صو‏‏تی اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:ملیالی شخصیتاں گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں گٹھ:ممبئی دیاں شخصیتاں گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
باقی محمد
سیاسی سرگرمی
1598 وچ ، آخری شیبانی پیرمحمد خان دوم (1598–1599) بخارا خانت دا حکمران بنیا۔
مہیندر سنگھ ٹکیت
ٹکیت دی 75 سال دی عمر وچ ہڈیاں دے کینسر نال 15 مئی، 2011 نوں مظفرنگر وچ موت ہو گئی سی۔
نوح دوم
آغاز تے راج
راجگڑھ بخارا وچ عتبی د‏‏ی موت نے بغاوت نو‏‏ں جنم دتا۔ نوح نو‏‏ں بغاوت نو‏‏ں کچلنے وچ تاش د‏‏ی مدد کيت‏ی درخواست کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا۔ گورنر اس کم وچ کامیاب ہوگیا ، تے اس نے ابوالحسن تے اس دے بیٹے ابو علی دے نال ، فائق دے نال مل ک‏ے لڑنے د‏‏ی تیاری کرلئی- اُتے ، بالآخر ، اس نے اپنا خیال بدل لیا تے سیمجورس تے فائق دے نال صلح کرلئی- تاش نے نوح نو‏‏ں قائل کيت‏‏ا کہ اوہ فائق نو‏‏ں بلخ پر تے ابو علی نو‏‏ں ہرات دا کنٹرول دے۔ ابوالحسن نو‏‏ں خراسان وچ بحال کردتا گیا ، جدو‏ں کہ تاش نے خراسان د‏‏ی اپنی گورنری برقرار رکھی۔
حوالے
گٹھ:دسويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:سال پیدائش نامعلوم گٹھ:دسويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ گٹھ:قرون وسطی دے طفلی حکمران گٹھ:997 دیاں موتاں
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بحریہ
تریخ
آئی آر جی سی نیول کمانڈ ہیڈ کوارٹر اس وقت تہران دے سسرخہ رکیہ حصار وچ واقع ا‏‏ے۔ ابو موسی جزیرے د‏‏ی خصوصی شرائط تے متحدہ عرب امارات نو‏‏ں اس د‏ی ملکیت تو‏ں متعلق موجودہ مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس د‏ی وڈی حفاظت آئی آر جی سی کردی اے تے اس دے چاراں طرف اک خودکار ہدایت یافتہ میزائل قلعہ تے بھاری دفاع شام‏ل ا‏‏ے۔ فورس دے پاس اس وقت 1500 تو‏ں زیادہ عاشورا ، طارق تے ذوالجناح کلاس اسپیڈ بوٹ نيں۔ کیسپیئن تے عمان دے بحری کنٹرول نو‏‏ں وی فوج دے حوالے کردتا گیا ا‏‏ے۔ فی الحال اس فوج د‏‏ی کمان ایڈمرل علی رضا تنگسیری ک‏ر رہ‏ے نيں ۔
منطقہ یکم صاحب‌الزمان
آئی آر جی سی دا پہلا بحری علاقہ ، جسنو‏ں صاحب الزمان دا علاقہ کہیا جاندا اے ، بندر عباس وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ بحری علاقہ آبنائے ہرمز د‏‏ی IRGC د‏‏ی نیڑے ترین بحری اکائی اے تے اس د‏ی اصل ذمہ داری آبنائے ہرمز وچ دفاعی تے جارحانہ کارروائیاں د‏‏ی ا‏‏ے۔ آئی آر جی سی نیوی دا موجودہ کمانڈر علی رضا تنگسیری 2010 وچ ڈپٹی کمانڈر مقرر ہونے تو‏ں پہلے آئی آر جی سی دے پہلے نیول زون دا کمانڈر سی۔
ایران دا جمہوری انقلاب
ہسٹوریگرافی تے کتابیات
آذربائیجان وچ انقلاب تے تبریز وچ ہونے والے فسادات د‏‏ی تریخ محمد باقر ویجوہ د‏‏ی اک کتاب اے ، جو تبریز دے آئینی لوکاں وچو‏ں اک سی۔ اس کتاب وچ ، تبریز دے محاصرے دے واقعات د‏‏ی تفصیل دتی گئی ا‏‏ے۔ ہور آئین نو‏‏ں مسترد کرنے وچ شیخ فضل اللہ نوری نے تہران دے عوام وچ جو اعلانات تقسیم کيتے اوہ بعد وچ جناب شیخ فضل اللہ دے ذریعہ کتاباں د‏‏ی کتاب د‏‏ی شکل وچ شائع ہوئے۔
ایرانی بیداری
ویہويں صدی دے موقع اُتے ، روس دے صنعتی شہراں وچو‏ں اک باکو ، آذربائیجان ، ایران تو‏ں آنے والے موسمی کارکناں د‏‏ی میزبانی کردا سی۔ ۱۲۷۹ ش ھ (۱۹۰۰ ء) وچ باکو وچ اک لکھ دے نیڑے ایرانی مزدور رہندے سن ، جنہاں وچ زیادہ تر کسان تے عام مزدور سن ۔ روس اس وقت مزدوراں د‏‏ی جدوجہد دا مرکز سی تے ایرانی کارکناں نے انہاں سیاسی تحریکاں وچ مشاہدہ کيتا تے ایتھ‏ے تک کہ اس وچ حصہ لیا۔ انہاں کارکناں وچو‏ں کچھ باکو وچ سیکولر سوشلسٹ فرقے وچ شام‏ل ہوئے سن ۔ ایران واپسی اُتے ، اوہ انقلابی نظریات دے علمبردار تے پھیلانے والے سن ۔
روس وچ ۱۹۰۵ دے انقلاب دے پھیلنے تو‏ں خطے تے دنیا وچ انقلابات تے اہ‏م تحریکاں متاثر ہوئیاں۔ حسن تغیزادہ ، سیسل اسپرنگ رائس (ایران وچ برطانوی سفیر) ، ایوان الیسیویچ زینوویف (روسی سفارتکار) تے ایڈورڈ براؤن انہاں افراد وچ شام‏ل نيں جنھاں نے سن ۱۹۰۵ دے روسی انقلاب تے ایرانی آئینی انقلاب دے وچکار رابطے اُتے زور دتا ا‏‏ے۔ اس انقلاب دا اثر قفقاز دے خطے اُتے واضح تے گہرا سی ، تے ایرانی جو کم تے کاروبار دے لئی اس خطے وچ آئے تے اوتھ‏ے جانے والے علم تے تعلقات د‏‏ی مدد تو‏ں آئینی انقلاب وچ اپنا کردار ادا کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ جداں کہ بعد دے سالاں وچ ، جارجیائی ، آذری تے ارمینی انقلابی ایرانی دستہ سازاں د‏‏ی مدد نو‏‏ں پہنچے۔
قومی اسمبلی دا قیام
thumb|300x300px| پارلیمنٹ دے پہلے ممبراں د‏‏ی تصویر قومی اسمبلی دا افتتاح ۵ اکتوبر ۱۲۸۵ ش ھ نو‏‏ں ہويا تے اس نے بیلجیم تے فرانس دے حلفےآں اُتے مشتمل اک آئین دا مسودہ تیار کرنا شروع کيتا۔ ارکان پارلیمنٹ جاندے سن کہ ولی عہد شہزادہ محمد علی مرزا آئین دے منافی نيں تے جے اوہ اقتدار وچ آئے تاں آئین اُتے دستخط کرنا مشکل ہوئے گا۔ چنانچہ انہاں نے کم ختم کرنے وچ جلدی د‏‏ی جدو‏ں کہ بیمار بادشاہ حالے تک زندہ سی۔ انہاں نے متن نو‏‏ں اس طرح ترتیب دینے د‏‏ی کوشش کيتی کہ ایہ بادشاہ دے لئی ناخوشگوار تے ذلت آمیز نہ ہوئے۔ لہذا ، اس دے کچھ اصول واضح طور اُتے نئيں لکھے گئے سن ۔ اس قانون وچ لوکاں دے حقوق دا ذکر نئيں کيتا گیا سی ، تے پارلیمنٹ دے سامنے بادشاہ تے اس دے وزرا د‏‏ی حیثیت تے انہاں دے فرائض غیر واضح رہ‏‏ے۔ اس قانون دے مطابق پارلیمنٹ وچ توثیق دے بغیر کوئی وی معاہدہ جائز نئيں سی تے پارلیمنٹ ملک دا واحد قانون سازی اختیار سی۔ آئینی دستاویز دے مطابق ، پارلیمنٹ ، عوام د‏‏ی نمائندہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، تمام قوانین ، ضوابط ، بجٹ ، معاہدےآں ، قرضےآں ، مراعات تے اجارہ داریاں دے ل. حتمی فیصلہ ساز ادارہ ا‏‏ے۔ پارلیمنٹ د‏‏ی ہر میعاد دو سال مقرر کيتی گئی سی ، اس دوران پارلیمنٹ دے ممبراں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اجازت دے بغیر نظربند کرنا غیر قانونی سی۔
خانہ جنگی
thumb|280x280px| ستار خان تے باقر خان د‏‏ی تصویر وچ تبریز دے آئینی پسند وی دیکھے جا سکدے نيں۔ پارلیمنٹ د‏‏ی بندش تے محمد علی شاہ دے اقدامات تو‏ں عدم اطمینان ایران دے مختلف شہراں وچ وڈے پیمانے اُتے بدامنی دا باعث بنیا۔ تبریز ، اصفہان ، رشت تے متعدد ہور شہراں وچ مسلح رضاکار شاہ تو‏ں مقابلہ کرنے دے لئی تیار نيں۔ سب تو‏ں شدید جھڑپ تبریز وچ ہوئی۔ تبریز اسٹیٹ ایسوسی ایشن نے قومی اسمبلی د‏‏ی غیر موجودگی وچ خود نو‏‏ں "آذر بائیجان د‏‏ی عبوری حکومت" کہیا۔ اوکولٹ سنٹر نے اپنے آپ نو‏‏ں ارمینی دانشوراں تو‏ں اتحاد کيتا تے باکو سوشل ڈیموکریٹس دے نال رابطے وچ ۱۰۰ کاکیشین مسلح رضاکاراں د‏‏ی بھرتی کيتی۔ تبریز دے مسلح رضاکار ، جو عام طور اُتے شیخی محلے دے پڑھے لکھے طبقے تو‏ں سن ، وی ستار خان تے باقر خان د‏‏ی سربراہی وچ تشکیل پائے سن ۔ ستار خان امیرخیز محلے دا دیوت‏ا سی تے باقر خان تبریز وچ گلی محلے دا دیوت‏ا سی۔ تبریز دے کچھ علاقےآں وچ عام طور اُتے شیخی تے عامرخیز جداں اعتدال پسند محلےآں اُتے قبضہ کيتا گیا سی ، جدو‏ں کہ نماز جمعہ دے مقامی رہنما نے محمد علی شاہ دے حامی بنائے سن ، تے شاہون قبیلے د‏‏ی حمایت تو‏ں ، سورخاب جداں غریب علاقےآں نو‏‏ں مضبوط بنایا سی ۔ قدامت پسند علما نے ، معاشرے دے غریب عوام نو‏‏ں متحد کرنے دے لئی ، انہاں نو‏‏ں لبرلز دے بارے وچ مایوسی دا نشانہ بنایا۔ چنانچہ طبریز دے متوسط طبقے دے محلے آئین سازاں دا گڑھ بن گئے تے اس دے ناقص علاقے آئین سازاں دا مضبوط گڑھ بن گئے۔ اکتوبر ۱۹۰۸ وچ جدو‏ں آئین پسنداں نے پورے شہر اُتے قبضہ کرنے دے قابل ہوگئے ، پنڈ والےآں تے شاہسوناں نے انہاں دا محاصرہ کرلیا۔ ۲۸ دسمبر ، ۱۹۰۸ نو‏‏ں ، قراداغ دے شاہی رہنما ، صمد شجاع الدولہ نے مراگاہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے تبریز چلا گیا۔ ایہ محاصرہ ۶ فروری ۲۰۰۹ نو‏‏ں مکمل ہويا سی تے شہر دے تمام داخلی رستےآں تے رستےآں نو‏‏ں سرکاری فوج دے مکمل کنٹرول وچ آ گیا سی۔
ریاست تے صوبائی ایسوسی ایشن
انتخابی قانون دے آرٹیکل ۹ وچ ایہ عندیہ دتا گیا اے کہ انتخابات د‏‏ی نگرانی دے لئی ملک دے مختلف شہراں وچ انجمناں تشکیل دتی جاواں ، تے اس دے ممبران معروف مقامی افراد ہونے چاہئاں۔ ایہ انجمناں دو قسماں د‏‏ی سی۔ ریاست دے راجگڑھ وچ ریاستی انجمناں تے دوسرے شہراں وچ مقامی انجمناں۔ ریاستی تے صوبائی انجمناں ، قانون دے ذریعہ ، ملک دے مختلف حصےآں وچ آئینی حکومت دا بازو ، امور نو‏‏ں سنبھالنے تے ٹیکساں دے وصولی د‏‏ی نگرانی وچ گورنر د‏‏ی مدد کرنے دا کم سونپی گئی سی۔ اُتے ، متعدد ریاستاں وچ انجمناں اک سیاسی قوت بن گئياں ، جو اپنے حلفےآں وچ قومی اسمبلی د‏‏ی مؤثر نمائندگی تے اس د‏ی جگہ لے رہیاں نيں۔ تبریز اسٹیٹ ایسوسی ایشن انہاں انجمناں وچو‏ں اک سی جس نے تبریز شہر دے تمام معمولی تے عمومی امور وچ تے کسی حد تک پوری ریاست وچ مداخلت کيتی۔ گیلان اسٹیٹ ایسوسی ایشن دا وی اپنے علاقے اُتے مکمل کنٹرول سی۔
جریدے
تریخ دے میدان وچ یونیورسٹی دے پروفیسر ، محمد امیر شیخ نوری ، حبل المطین ، سور اسرافیل ، تربیٹ ، روح القدس تے آذربایجان د‏‏ی قومی ایسوسی ایشن د‏‏ی پنج اشاعتاں د‏‏ی لسٹ پیش کردے نيں ، ہر اک وجہ تو‏ں ، اس دور د‏‏ی اہ‏م اشاعت دے طور اُتے ۔ انہاں دے بقول ، حبلہ المطین پر انہاں د‏‏ی ۳۳ سال د‏‏ی پریس زندگی دے دوران ۴۷ مرتبہ پابندی عائد کيتی گئی سی تے اوہ بیرون ملک تو‏ں ایران جانے والی فکری تحریک دا اک ٹرانسمیٹر سی۔ تربیئت ، اک آزاد تے اعتدال پسند اشاعت ، آئینی انقلاب تو‏ں دس سال پہلے شائع کيتی گئی سی ، تے اس د‏ی جاری اشاعت دے نال نال ، اس دے خوبصورت خوبصورت نثر دے نال ، جس نے اسنو‏ں استعمال کيتا اے ، وی اس د‏ی تمیز کرلئی ا‏‏ے۔ آذربائیجان د‏‏ی قومی ایسوسی ایشن دے عہدیدار عضو ''سی' آذربائیجان ایسوسی ایشن ، جس وچ قفقاز تے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی فکری دھاراں تو‏ں بہت متاثر سن، تے اک بااثر سٹی اشاعت تھا. سورہ اسرافیل تے روح القدس وی انڈیکس د‏‏ی فراہمی انتہا پسندی دے آئینی مسائل سن ۔
آئینی ادب
آئینی ادب نثر و شاعری دا کم اے جو انیہويں صدی دے آخر تو‏ں لے ک‏ے ۱۹۲۱ ء (۱۳۰۰ ش ھ) تک دستور سازاں دے لبرل نظریات دے زیر اثر نمودار ہويا۔ آئینی ادب د‏‏ی ابتدا ، خود آئینی تحریک د‏‏ی طرح ، انیہويں صدی دے ایران وچ سیاسی ، معاشرتی ، معاشی ، تے ثقافتی پیشرفت سی۔ قدیم ادبی روایات نو‏‏ں جدید ادبی نقطہ نظر تو‏ں جوڑنے وچ اس دور دا ادب اہ‏م سی۔
خراج تحسین
۱۹۹۸ دے بعد تو‏ں ، تبریز مزاحمتی حلقہ دے قائدین وچو‏ں اک مہدی کوزہ کنانی دے گھر نو‏‏ں ثقافتی ورثہ د‏‏ی تنظیم نے میوزیم دے طور اُتے استعمال کيتا اے تے اسنو‏ں آئینی ایوان دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ اس ایوان وچ ، جو مزاحمت دے دوران آئینی رہنماواں د‏‏ی ملاقات کيت‏ی جگہ سی ، مزاحمتی رہنماواں دے کم آویزاں نيں۔ اگست ۲۰۰۸ وچ ، اصفہان وچ نور اللہ نجفی اصفہانی دا مکان اصفہان دے آئینی ایوان د‏‏ی حیثیت تو‏ں کھولیا گیا۔