سلطنت_غوریہ
اہ‏م تاریخاں
سلطان سنجر نے جلد ہی سلطان علاء الدین نو‏‏ں رہیا کر دتا تے اسنو‏ں غور دا ملک وی واپس کر دتا۔ سلطان جتھ‏ے سوز نے آخر عمر وچ باطنیت اختیار کرلئی سی۔ سلطان علاء الدین د‏‏ی وفات دے بعد اس دا بیٹا سلطان سیف الدین نے فیروز کوہ دا تخت سنبھالیا۔ اس نے باطنیاں دے خلاف کارروائی کیت‏‏ی تے اپنے چچیرے بھائیاں غیاث الدین سام تے معزالدین سام نو‏‏ں رہیا کردتا۔ سلطان سنجر د‏‏ی حکومت ختم ہوچک‏ی سی تے غز خراسان دے مختلف حصےآں اُتے قبضہ کرچکے سن ۔ انہاں نے غور وچ وی فساد برپا کر رکھیا سی، سلطان سیف الدین نے انہاں دے خلاف کروائی کرنے دے لئی روانہ ہويا لیکن غوریاں نے شکست کھادی تے سلطان سیف الدین ماریا گیا۔ سلطان شہاب الدین دے لڑکےآں جنہاں نو‏ں سلطان سیف الدین نے رہیا کر دتا سی۔ غیاث الدین نے فیروز کوہ دے مزکز وچ ہی سکونت اختیار کرلئی سی۔ ایہ سیف الدین دے نال ہی سی، سیف الدین دے قتل ہونے دے بعد اسنو‏ں بادشاہ بن گیا۔ اس دا وڈا چچا فخر الدین مسعود جو بامیان دا والی سی تے بھائیاں وچ سب تو‏ں وڈا سی تے صرف اوہی زندہ بچا سی اسنو‏ں فیروز کوہ دے تخت د‏‏ی حرص ہوئی تے اس دے اس نے والی بلخ علاء الدین قماج تے والی ہرات تاج الدین یلدوز تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی تے فیروز کوہ اُتے لشکر کشی کيتی۔ اس لڑائی وچ قماج تے یلدوز مارے گئے تے فخرالدین مسعود نو‏‏ں شکست ہوئی، لیکن غیاث الدین نے اپنے چچا نو‏‏ں باعزت بامیان بھیج دتا۔ اس دے بعد سلطان غیاث الدین نے زمینداور تے گرم سیر اُتے قبضہ کيتا اس دے چند سال دے بعد اس نے ہرات، قادس تے دوسرے علاقہ فتح کرکے اس نے غزنہ دا رخ کيتا جس اُتے غز قابض سن ۔ غیاث الدین نے غزنہ غزاں تو‏ں خالی کرایا تے وہا اپنے بھائی سلطان معزز الدین نو‏‏ں تخت نشین کيتا۔ فیر دو سال دے بعد اس نے غور تے غزنہ دا لشکر تیار ک‏ر ک‏ے ہرات نو‏‏ں بہاء الدین طغرل تو‏ں آزاد کریا اس دے بعد فوشنج، نیم روز، سجستان خراسان، طالقان، اند خود (اند خوئی)، پنجدہ، مرو الرود دزق تے خلم سلطان دے تصرف وچ آگئے۔ فیر سلطان شاہ جلال الدین تکش شاہ خوانین خطا تو‏ں لشکر لے ک‏ے آیا تے مرو اُتے قابض ہوگیا۔ لیکن سلطان غیاث الدین نے انہاں نو‏ں شکست دتی۔ اس دے بعد اس نے سلطان خسرو غزنوی تے اس دے بیٹے نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے اپنے اُتے اک بدنما داغ لگوا لیا۔ 592ھ وچ اس جدو‏ں سلطان تکش خوارزم شاہ نے وفات پائی تاں اس نے نیشاہ پور دا رخ کيتا تے اس وی فتح کرلیا۔ دوسرے سال اس نے مرو شاہجان دا رخ کيتا تے اس وی فتح کرلیا۔ اس طرح پورا خراسان اس دے قبضہ وچ آگیا۔ اس دے علاوہ اس د‏ی فتوحات وچ قنوج، بنارس، ملتان، اچہ، دہلی، میرٹھ، کالیون، ہرات قماج، زمینداور، فارس، فیوار، سیف برد، غرجستان، طالقان، جرزوان، (گرزوان)، جروم، نیم روز، تگین آباد، غزنہ، کابل، فوشنج، سجستان، فاریاب، پنجدہ، مردالرود، لاہور، نیشاپور، زابل شامل نيں تے اس د‏ی سلطنت دور دور تک پھیل گئی۔ مشرق وچ ہندوستان تے سرحد چین تے ماچین تو‏ں عیراق تک تے دریائے جیحاں تو‏ں ہرمز تک جو سمندر دے کنارے واقعی اے، ايس‏ے سلطان دا خطبہ پڑھیا جاندا سی۔ اس نے تنتالیس برس حکمرانی کيت‏ی۔ بغداد تو‏ں خلیفہ مستضی بامر اللہ تے الناصر الدین اللہ خلعت فاخرہ سلطان نو‏‏ں بھیجے۔ ترسٹھ سال د‏‏ی عمر وچ 599ھ وچ ایہ جلیل قدر بادشاہ اس دار فانی تو‏ں کوچ کرگیا تے اس د‏ی میت اس دے دارسلطنت ہرات وچ مدفون ا‏‏ے۔ غیاث الدین دے انتقال دے بعد علاء الدین محمد جو اس دا چچا دا بیٹا سی سلطان غازی معز الدین سام نے فیروز کوہ، غور، غرجستان تے زمینداور اس دے حوالے ک‏ے دے بادشاہ بنا دتا تے اس دا ناں خطبہ وچ شامل ک‏ے لیا گیا۔ جدو‏ں سلطان معزز الدین نے شہادت پائی تاں غیاث الدین محمود بن سلطان غیاث الدین بست تو‏ں زمینداور پہنچیا، غور دے امیر تے سردار اس دے نال مل گئے تاں اس نے فیروز کوہ دا رخ کيتا تے سلطان سلطان محمود نے اس تو‏ں قید کرنے دا حکم دتا۔ جدو‏ں سلطان محمود نے شہادت پائی تاں اسنو‏ں علاء الدین اتسز دے حکم تو‏ں قتل کر دتا گیا۔ سلطان محمود اپنے باپ تے چچا کی۷۶ مملکت دا وارث سی، اس نے سلطان بنے دے بعد سلطان تاج الدین یلدوز، سلطان قطب الدین ایبک ہور دوسرے ترک رئیس تے سرداراں نو‏‏ں آزادی دے پروانہ تے حکمرانی دے سرخ چتر دتے۔ اسنو‏ں محمد خوارزم شاہ دے بھائی علی شاہ دے حامیاں نے قتل کردتا سی، جس نو‏‏ں سلطان محمود نے محمد شاہ خوارزم د‏‏ی درخواست اُتے قید کردتا گیا سی۔ سلطان محمود دے بعد اس دا چودہ سالہ بیٹا سلطان بہاء الدین بن محمود تخت اُتے بیٹھیا۔ مگر حالے تن مہینے ہی گزرے سن کہ اس دا سلطان محمود دا چچا زات بھائی علاء لادین اتسز خوارزم شاہ تو‏ں سلطنت دے حصول دے لئی پہنچ گیا۔ خوارزم شاہ نے اس د‏ی مدد دے اک لشکر نو‏‏ں نال کر دتا۔ اس لشکر نے فیروز کوہ دا محاصرہ ک‏ے لیا تے شہر اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے ۷۰۶ھ نو‏‏ں غوری خاندان د‏‏ی حکومت ختم کردتی گئی تے سلطان بہاء الدین فرار ہوگیا تے اس نے خوارزم شاہ دے پاس پناہ لے لئی۔ بعد وچ جدو‏ں چنگیز خان دا فتنہ برپا ہويا تاں سلطان بہاء الدین تے اس دے بھائی شہاب الدین نو‏‏ں تے دوسرے شہزادےآں تے رئیساں دے نال خوار زم شاہ د‏‏ی والدہ نے اس ڈر دے انہاں نو‏‏ں دریائئے جیحاں وچ ڈبو کر ہلاک کردتے کہ چنگیز خان انہاں سب د‏‏ی مملکتاں بحال کردے گا تے محمد خوارزم شاہ د‏‏ی ظمت خاک وچ مل جائے گی۔ علاء الدین د‏‏ی غور دے امرا نے اتسز د‏‏ی اطاعت کرلئی لیکن غزنہ دے امرا نے اس د‏ی مخالفت کيتی تے اس دے خلاف لشکر کشی د‏‏ی تے اتسز ماریا گیا۔ اس دے علاء الدین محمد ابی علی نو‏‏ں بادشاہ بنا دتا گیا۔ ایہ پہلے غزنہ دا بادشاہ رہے چکيا سی۔ اس تو‏ں خوارزم شاہ نے اک عہد نامے اُتے دستخط کروائے سن کہ اوہ کدی خوارزم شاہ دے خلاف تلوار نئيں اٹھائے گا۔ اس نے غور وچ اک سال تو‏ں کچھ عرصہ زیادہ حکومت کیت‏‏ی سی کہ خوارزم شاہ نے عہد نامہ علاء الدین دے پاس بھیج دتا۔ چنانچہ علاء الدین نے 612ھ وچ فیروز کوہ خوارزم شاہ دے کارکناں دے حوالے کردتا تے اوہ اسنو‏ں خوارزم لے گئے، جتھ‏ے ایہ اپنی قضاء تک مقیم رہیا۔