cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پریانکا چوپڑا
سماج سیوی کم
بھارت دے وزیر اعظم نرندر مودی نے 2014 وچ سوچھ بھارت مہم، بھارت سرکار ولوں اک قومی صفائی مہم، لئی چوپڑہ نوں "نورتن" نامک نوں نامزد ویکتیاں وچوں اک وجوں چنیا اے۔ اسنے ممبئی وچ اک کوڑا-بھرے علاقے دی صفائی اتے مڑ-وسیبے کرکے مہم نوں حمایت دتا اتے لوکاں نوں صفائی رکھن دی اپیل کیتی۔ 2015 وچ، اسنے "الی" نامک جیو-جنتو روبوٹ ہاتھی دے پیپل فار ایتھیکل ٹریٹمینٹ آف اینیملز (پیئیٹیئے)، جو امریکہ اتے یورپ دے سکولاں وچ ہاتھیاں اتے غلامی بارے بچیاں نوں سکھیا دین اتے لوکاں نوں سرکساں دا بائیکاٹ کرن لئی جگروکتا پھیلاؤندے ہن، نال کم کیتا۔ دسمبر 2016 وچ چوپڑہ نوں یونسپھ دے گڈول امبیسڈر دے روپ وچ تعینات کیتا گیا سی۔ سال 2017 وچ، اس نے سماجی کماں لئی اسدے یوگدان لئی سماجی نیاں لئی مدر ٹیریسا میموریال اوارڈ حاصل کیتا۔
میڈیا وچ
چوپڑہ بھارت وچ سبھ توں ودھ تنخواہ والیاں اتے اچیاں اتے مشہور ہستیاں وچوں اک اے۔ اس نوں سیکس سمبل اتے اک سٹائیل آئیکن وجوں درسایا گیا اے۔ میڈیا ولوں اس دی شکل، اکھاں، بلھاں اتے انوکھی دکھّ نوں اس دی خاص جسمانی خاصیتاں دے طور تے درسایا گیا اے۔ ڈزائینراں پھالگنی اتے شین پیکوک نے لکھیا، "اوہ اپنی چمڑی وچ سہج اے اتے جو وی اوہ پہندی اے اس وچ سوہنی لگدی اے، بھاویں ایہہ بکنی ہووے، چھوٹا جاں لمبا پہراوے جاں ساڑی ہووے"۔ اوہ عالمی وچ سبھ توں سندر، بااثر، طاقتور، اتے آکرشک مشہور ہستیاں دی لسٹ اُتے اچے ستھان تے اے۔ 2006، 2012، 2014 اتے 2015 وچ، یوکے میگزین ایسٹرن آئی نے اپنی "عالمی دی سبھ توں سیکسی ایشیائی خواتین" لسٹ وچ پہلا ستھان دتا اے۔  اوہ 2009 اتے 2010 وچ ورویز دی سبھ توں طاقتور عورتاں دی لسٹ وچ شامل کیتی گئی سی۔  اسنے 2011 وچ پیپلز ولوں "انڈیا دی بیسٹ-ڈریسڈ وومین آف دِ ییئر" دا نام دتا سی اتے میکسم نے تن وار اسنوں (2011، 2013 اتے 2016) "سال دی سبھ توں ہوٹ کڑی" وجوں چنیا۔ 2015 وچ، پیپلز نے اسنوں "سال دے سبھ توں دلچسپ لوک" دی لسٹ وچ شامل کیتا سی۔ 2016 وچ، ٹائم نے اسنوں "عالمی وچ 100 سبھ بااثر لوکاں" وچ نام دتا اتے اس دے کور تے وی پردرشت ہوئی۔ اسے سال، اوہ آسکمین دی ٹاپ 99 عورتاں دی لسٹ اُتے چوتھے ستھان اُتے رہی اتے پھوربس نے اس نوں دنیا دی اٹھویں سبھ توں ودھ ادائیگی والی ٹیوی اداکارہ دا نام دتا۔ 2017 وچ، بزنیٹ نے اس نوں بیانسے دے بعد دنیا دی دوجی "سبھ توں خوبصورت عورتاں" دا نام دتا۔ اسے سال، چوپڑہ نوں پیپل میگزین دی عالمی دی سبھ توں سوہنی عورتاں دا ناں دتا گیا۔ 2017 وچ، ویریٹی نے یونیسیپھ دے نال اس دے پراپکاری کم لئی پاور آف وومن انعام نال اعزاز کیتا، اتے پھوربس نے اسنوں 2017 اتے 2018 وچ عالمی دیاں 100 سبھ توں طاقتور عورتاں وچ درج کیتا۔    2018 وچ، چوپڑہ نوں ورائٹی ولوں 500 سبھ توں بااثر کاروباری لیڈراں وچ شامل کیتا گیا سی اتے مارکیٹ رسرچ فرم یوگوو نے اس نوں دنیا دی بارہویں سبھ توں تعریف یوگ عورت دا نام دتا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جم 1982 گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی فلم جگت گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
ٹینس
ٹینس دوکھڈاریاں یا دو ٹیماں جیدے چ ہر ٹیم چ دو کھڈاری ہوندے نیں تے ریکٹ تے کھدو دا کھیڈ اے۔
شیمرنت
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ تہران گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
پنجاب دی تریخ
پنجاب دی تریخ تے تہذیب دی اک لمبی کہاݨی اے جیہدے وچ اوہدا ادبی تے ثقافتی ورثہ اک وکھری شناخت تے پچھان رکھدا اے جنہوں پوری دنیا دیاں پرانیاں تہذیباں دے ساہویں اُچے سر تے پورے قد نال کھڑا کیتا جاسکدا اے۔ایس پنجابی ورثے دیاں جے کئی شکلاں تے پرتاں نیں جیہڑیاں ویلے تے حالات دے ٹورے نال دریاواں دیاں لہراں وانگوں اگے ودھدیاں رہیاں نیں ۔
مڈھلی تریخ
پنجاب والے تھاں چ انسان ہزاراں وریاں توں ریندا آیا اے۔ اتلے پنجاب دی سوانی رہتل 4 لکھ ورے پرانی اے۔ ایس رہتل دے دریائے سواں دے کنڈیاں توں پتھر دے بنے اوزار لبھے نیں۔ مہرگڑھ، بلوچستان، پاکستان  نویں پتھر ویلے دا اک گڑھ سی 9000 توں 5200 ورے پہلے تک لوک وسدے رۓ۔  ہڑپا رہتل، کانسی ویلا دی اک رہتل سی۔ ہڑپا  موہنجوداڑو  تے کئی ہور نگر ایدھے گڑھ سن۔ ایہ اج توں 4500 ورے پہلے وس رئی سی 3600 ورے پہلے باہروں آن والیاں دی ہلے باجوں مک گئی۔ ایتھوں دے لوکی مٹی دے برتن بنانا جاندے سن وائی بیجی کرنا جاندے سن تے اونہاں نیں چنگے نگر وی وساۓ۔ شکر، کھنڈ، گڑ، کاٹن دا کپڑا تے شطرنج ایتھے بنے۔ اناں دے نگر اک پدھر نال بنے سن۔
ہڑپا رہتل
آریاواں نے ایہاں لوکاں نوں تباہ برباد کیتا کجھ نوں اپنا غلام بنا لیا تےباقیاں نوں جنوب ول دھک دتا تے ایناں علاقیاں تے اپنا قبضہ کرلیئا ۔
ہڑپا رہتل دا کھلار
کانسی ویلہ پنجاب, پرانے پاکستان تے ھندستان چ 5300 ورے پیلاں ٹریا۔ ہڑپا رہتل دے واسی کانسی دیاں چیزاں بناں دے گرو سن۔ موہنجودڑو چوں کانسی دی بنی ہوئ نچدی کڑی دا بت لبیا اے۔
ویدک ویلا
ویدک ویلے دی جانکاری وید وچوں ملدی ایہ جتھے اس ویلے دی لوک رہتل تے کلچر نوں سپتا سندھو آخیا گیا اے۔ ویدک ویلا وچ پنجاب وچ لوک کئی برادریاں وچ بٹے ہوندے سن۔ برادریاں رل کے قبیلے بناندے سن تے ایناں قبیلیاں دے سرداراں نوں راجا آخیا جاندا اے۔ ایہ قبیلے آپس چ لڑدے ریندے سن تے ایناں لڑائیاں نال پنجاب وچ سنگت تے دشمنیاں ودیاں دے قبیلیاں نے رل مل کے نکے دیس بنا لۓ جیناں دا سردار بادشاہ/مہاراجا ہوندا سی۔ اس ویلے وچ پنجاب وچ اک خاص سیاسی فلاسفی ودی جیدے وچ جنگ تے مل مارنے شامل سی۔
رگویدک یگ دا سبھ توں اہم واقعہ دشراج لڑائی (دس راجیاں دا لڑائی) سی جہڑا کہ پرشنی دریا (اجکلھ دا راوی دریا) دے کنڈھے اتے بھارت ونش دے راجے سداس اتے دس قبیلیاں دے مہانسنگھ وچکار لڑیا گیا سی۔ دس قبیلے سداس دے خلاف اٹھ کھڑے ہوئے جس وچ پنج مکھ پرو، درہیس، انس، ترواسا اتے یادو سن اتے پنج چھوٹے قبیلے شامل سن، جہناں دا مول اجکلھ دے پنجاب دا شمال-مغربی اتے مغربی سرحد منیا جاندا اے - جہناں وچ پکھتاس، الینا، بھلن، وسانن اتے سوا شامل سن۔ راجے سداس دی مدد ویدک رشی وششٹ نے کیتی سی۔ راجے سداس دے سابقہ پروہت رشی وشوامتر نے دس قبیلیاں دے مہانسنگھ دا ساتھ دتا۔
گندھارا
گندھارہ اک پرانے دیس دا ناں اے جیڑا اتلے پاکستان دے پنجاب تے سرحد وچ تے اتلے افغانستان وچ وسیا ہویا سی۔ پوٹھوہار، پشاور دی وادی، سوات، دیر بونیر کابل بدخشاں بامیان تک دےاں تھاواں ایدے وچ ہیگیاں سن۔
گندھارہ ناں ہندوواں دی پوتر پوتھی رگوید چ آیا اے۔ اے ایرانی لکھتاں وچ وی دسدا اے۔ ایرانی بادشاہ دارا اول دے 23 صوبیاں چ اک گندھاراہ وی سی۔ یونانی تریخ لکھاری ہیروڈوٹس نے اپنی تریخ چ گندھارہ دا ناں دارا بادشاہ دیاں ٹیکس دین والیاں تھانوناں چ کیتا اے۔ پرانے ہندو ویلیاں چ گندھارا اترپاٹھا چ آندا سی۔ رامائن تے مہابھارت چ گندھارہ دے بارے چ لکھتاں نیں۔
ہند یونانی راج
پہلوی سلطنت دے اپنے کٹڑ مخالف رومی سلطنت نال چلیاں سینکڑیاں سالاں دیاں لڑائیاں توں پچھوں دکھن ایشیا دے اک مقامی پہلوی مکھی گونڈوفیرس، نے ہند-پہلوی سامراج دی قیام پہلی صدی ق م وچ کیتی۔ اس سامراج دی حد تکشلا توں لے کے اجکلھ دے دکھن-پوربی افغانستان اتے پاکستان تک سی۔ عیسائی لکھتاں مطابق - سینٹ تھومس - جہڑا کہ اک آرکیٹیکٹ اتے بہت نپن ترکھان سی - راجے گونڈوپھیرس دے دربار وچ بہت دیر ٹھہریا سی، اسنے راجے لئی تکشلا وچ اک محل بنایا سی اتے سندھو گھاٹی ول جان توں پہلاں گرجاگھر دے مکھی وی لائے سن، جس پچھوں اوہ مالابار ساحل پہنچیا۔
کشان سلطنت
کشن سلطنت تیجی صدی عیسوی چ توں ماڑی پینا شروع ہوئی تے ساسانی سلطنت تے گپتا سلطنت چ ونڈی گئی ۔
عرب حملہ
عرب فوجاں نے دکھن ایشیا دے وچ ڈونگھا جان دی کوشس کیتی پر گجرات وچ اوہناں نوں چالکیا راجٹبر دے دکھن بھارتی بادشاہ وکرمادتّ دوجے نے ہرا دتا، مالوا وچ رشتراکت راجٹبر  دے دکھن بھارتی جرنیل دنتیدرگ نے اتے پرتیہار راجٹبر  دے ناگبھٹ نے 8ویں صدی دی شروعات وچ ہرا دتا گیا۔۔   لگاتار مہماں دے چلدے وی 698 توں 700ء  تک، درہ خیبر  توں عرب فوج قندھار-غزنی-کابل روٹ قبضے وچ نہیں کر سکی۔ دکھنی افغانستان دے دو چھوٹے ہندو راجاں زابل اتے کابل نے سندھ اتے کوہ ہندو کش دے وچکار پیندے اس اہم علاقے نوں اپنے قبضے وچ بنائی رکھن لئی بہت زوردار ٹکر دتی۔
غزنوی سلطنت
اپنی سخر ویلے اس وڈی سلطنت چ مکمل افغانستان ، ایران ، پاکستان دے کئی حصے تے اتلا لہندا ہندستان شامل سن
محمود دے قبضے بعد پنجاب
مسلماناں دے دھاڑے توں پہلاں پنجاب ، باقی ہندوستان واہنگ اک ان مک گھیرے وچ پھسیا رہیا۔ ایس دور وچ راجیاں تے پنڈتاں دا طبقہ لوکاں تے دابے نال حکومت کردا رہیاپر پھیر وی پنجاب علم دی پدھر تے چوکھا اگے سی۔ محمود غزنوی (971-1030 ء)دے نال آون ولا ابو ریحان البیرونی (973-1048 ء) لکھدا ہے جو حملیاں پاروں وڈھی گنتی وچ پنڈت ، عالم، سیاستدان تے ہور ماہرین نس کے جنوب ول بھج گئے تے پنجاب وڈھے دماغاں توں وانجیا گیا۔ البیرونی پنڈت تے عالم طبقے دے پنجاب توں نسن نوں اک دکھانت دی گل دسدا ہے پر ایہہ وی کہیا جاندا ہے جو ایس نال پنجاب وچوں برہمناں دا کردار مک گیا تے اگوائی بیوپاری طبقیاں دے ہتھ آگئی۔ البیرونی ایہہ وی کہندا ہے جو ایس علاقے دے لوک شمال ولوں آون والے دھاڑویاں توں کئی طرحاں نال وکھ ہین۔ مثال دے طورایس علاقے دے لوک ہر کم کرن توں پہلاں اپنیاں تیویاں(زنانیاں) نال صلاح کردے ہین۔ ایس دا ایہہ مطلب ہے جو پنجاب انساناں تے خاص طور تے جنے زنانی دے رشتے بارے چوکھا اگونہا سی۔
احمدشاہ ابدالی دا چھیواں حملہ اتے وڈا گھلوگھارا
ات: فیصلہ ایہہ ہویا کہ سروپرتھم سردار جسا سنگھ آہلووالیا، مہنت عاقل داس ولوں ہی نپٹنگے۔ اس پرکار جنڈیالا نگر گھیر لیا گیا پر ویری پکھ نے ترنت مدد لئی احمد شاہ ابدالی نوں خط بھیجیا۔ احمدشاہ ابدالی نے پہلاں ولوں ہی سکھاں نوں بہتر دنڈ دا نشچا کر رکھیا سی۔ ات: اسنے پتر حاصل ہندے ہی کابل ولوں بھارت اتے چھیواں حملہ کر دتا۔ اوہ سیدھے جنڈیالے اپڑیا پر سماں رہندے سردار جسا سنگھ جی نوں ابدالی دے آؤن دی انفارمیشن مل گئی اتے انھاننے گھیرا چک لیا اتے اپنے پروار اتے فوجیاں نوں ستلج دریا اتے کسے سرکھات تھاں اتے پہنچان دا حکم دتا تاکہ نشچنت ہوکے ابدالی ولوں ٹکر لئی جا سکے۔
اٹھارویں صدی دا پنجاب
اٹھارہویں صدی پنجاب لئی بڑا اچیچا ویلا سی ، کیونکہ اوہدے وچ بھن توڑ وی بہت ہوئی تے پنجابی دا ادب وی اپنی سخراں تے پج گیا۔ بلھے شاہ تے وارث شاہ ہوراں ملانے قاضیاں دی مذہبی وچاردھارا خلاف اک نویں نظریے دی بنیاد رکھی۔ دوہیں وڈھیاں لکھاریاں دیاں لکھتاں وچ نویاں صنعتی تے بازارو وستاں دا بھرواں ذکر ہویا۔جے کر تسیں وارث شاہ دی ہیر دی تعریف وچ لکھے ہوئے دو بند ہی ویکھ لؤ تے تہانوں چین توں لے کے روم تک دیاں وستاں دا ذکر ملے گا۔ وارث شاہ نے متھ کے پنجابی سماج دے مڈھلے اداریاں (زمینداری نظام، مذہب، بیوپار ، جوگ، سماجی ادارے) دا اک اک کرکے ویروا کیتا تے نویں وچار دھارا دی سرجنا کیتی۔ پر اک گل ہے جو بلھے شاہ تے وارث شاہ نے ٹٹدے پرانے نظام تے پرانی اشرافیہ دی خجل خواری تے کافی افسوس کیتا تے پنجاب دی بربادی دا ودھا چڑھا کے ذکر کیتا۔ ایس دا ایہہ مطلب ہے جو اوہناں لئی سکھ حاکماں دی چڑھت دو دھاری تلوار سی۔سکھ لہر اک پاسے تے پرانے حاکم طبقے نوں مکا رہی سی تے دوجے پاسے نویں سرے توں پرانے نظام ورگا ہی نواں ڈھانچہ تیار کر رہی سی۔ وارث شاہ نے جدوں کہیا ’’اشراف خراب کمین تازہ، زمیندار نوں وڈھی بہار ہوئی‘‘ُ تے اوس مغلاں دے مکدے حاکم طبقے دی وی گل کیتی تے نال ہی زمینداراں نوں ملن والے نویں سکھ ول وی اشارہ کیتا۔ اصل گل تے ایہہ سی جو نویں سکھ حاکماں (گھٹو گھٹ شروع وچ) مغلاں دا ٹیکساں دا بندوبست مکا دتا تے اوہدی تھاں تے معمولی جیہی راکھی ٹیکس لایا۔زمیندار جیہڑے پہلاں ادھی یا اوس توں ودھ فصل سرکار نوں دیندے سن اوہناں نوں وڈھی چھوٹ مل گئی تے اوہ پہلاں نالوں بہتے خوشحال ہو گئے۔ ایس ویلے بنیاں باراں سکھ مسلاں پرانی اشرافیہ لئی تے زہر سن پر واہی جیجی کرن والیاں لئی نویں نعمت سن۔ مسلاں دے زمانے وچ آپو وچ دیاں لڑائیاں کارن پنجاب وچ وڈھی افراتفری سی پر رنجیت سنگھ نے (1799-1839)بھنگی مسل والیاں کولوں لہور کھوہ کے نویں پنجابی ریاست قائم کردتی۔ اوہنے اپنے چالیہہ سالاں دے راج وچ شمال توں آون والے دھاڑویاں دا سدا لئی مکو ٹھپ دتا۔ اوس دے زمانے وچ پنجاب وچ سکھ شانتی تے معاشی ترقی ہوئی پر اوہدے مرن توں مگروں سارا کجھ کھلر پلر گیا تے انگریزاں پنجاب تے قبضہ کر لیا۔
پنجاب چ سکھ مت دا ٹرن
پنجاب وچ سکھ مت دی نیہہ رکھن آلا بابا گرو نانک سی ، جہڑے سکھاں دے 10 گرآں جوں پہلے سن ۔
سکھ راج دی پنجاب فوج
پنجاب فوج (جسنوں لاہور فوج وی کیہا جاندا اے) سکھ سلطنت دی ملٹری فورس سی، جہڑی 1801–49 تکّ دفاع دی ذمیواری سی ۔اس پنجاب فوج دی کل گنتی 1،25،000 توں ودھ سی ۔ ایہ اپنے ویلے دی اک ودھیا فوج سی جسدے دیسی کمانڈراں دے نال نال یورپی کمانڈر وی سن جنہاں نے اسدی اساری یورپی سٹنڈر اتے کیتی سی ، ایسے لئی انگریزاں نوں پنجاب اتے مل مارن دی جرات نئیں ہوئی ، بھانویں اوہناں سارے ہندستان اتے مل ماریا ہویا سی ، پر جدوں مہاراجہ رنجیت سنگھ دے مرن مگروں سکھ سلطنت سازشاں دا شکار ہوئی تے فیر پنجاب فوج وی اینہاں سازشاں توں نا بچ سکی تے اینج برطانوی راج نے پہلی تے دوجی اینگلو سکھ جنگ چ سکھ راج نوں ہراون مگروں 1849ء چ برطانوی سلطنت نے پنجاب اتے مل مار لیا ۔
پنجاب دی سکھ سلطنت دے راجے
پہلی تے دوجی اینگلو سکھ جنگ جتن مگروں 1849ء چ برطانوی سلطنت نے پنجاب اتے مل مار لیا ۔
پنجابوں باہر پنجاب
مہاراجہ رنجیت سنگھ دے زمانے وچ ہزارہ، پشاور، جموں، بلتستان، کوہستان تے کشمیر ’’لہور دربار‘‘ دا حصہ سن۔ ہزارہ وکھرا سی،کشمیر وکھرا تے جموں وکھرا سی۔ 1846وچ فوج دی اڑی پاروں لہور دربار نوں انگریزاں نال لڑائی وچ نموشی ہوئی تے لہور دربار تے انگریزاں نال کیتے معاہدے پاروں کشمیر، ہزارہ، بلتستان تے جموں نوں رلا کے انگریزاں ہک ریاست بنا دتی تے جموں دے گلاب سنگھ نوں اوس دا وڈکا بنایا۔ایس ریاست وچ مسلماناں دی گنتری وادھو وی سی تے ایس وچ بولی جاون والی وڈی زباناں وچ کشمیری تے پنجابی رلتی سن۔ایہہ سب پرانے ریکارڈ وچ درج ہے۔ مہاراجہ دے دور توں کشمیر دے راجے لئی دو شیخ بھرا وار وار پردھان سن تے گلاب سنگھ جموں دا راجہ سی، پر اوس نوں انگریزاں ریاست جموں تے کشمیر دا پردھان بنا دتا۔ 1849سنوں لہور دربار تے انگریزاں مل مار لئی تے اوس توں بعد گلاب سنگھ توں جموں نیڑے کجھ ہور تھاواں دے کے ہزارہ پنجاب وچ رلا دتا گیا۔اوس ویلے دے ہزارے وچ اج دا شانگلہ، کالا ڈکا(ہن ڈھاکہ کہندے نیں) گورا ڈکا (ہن گھوڑا گلی کہندے نیں)، ٹھنڈیانی، ڈونگا گلی تے کالے پہاڑاں سنے بہوں تھاواں رلتی سن۔19ویں صدی دے اخیری دہاکیاں وچ انگریزاں ترے مونہی پالیسی پاروں پہلے افغانستان ناں دا ملک بنایا، فیر ڈیورینڈ لین بناون بعدوں فاٹا کھڑا کیتا تے فیر صوبہ سرحد بنایا تے ہزارے نوں ایس صوبہ وچ رلا دتا۔ جداں انہاں تھاواں نوں پنجاب وچوں کڈہیا گیا تے لوکاں بہوں احتجاج کیتے۔ ہزارے وال دے پنجابیاں دا کابل، پشور، کشمیر نال پرانا سانگا سی کیونجے ایہہ تجارتی رستہ سی۔ پچھلے118سالاں وچ ایہہ سب سلسلے ٹٹ گئے تے ایس دا زیادہ نقصان ہندکو، گوجری، پہاڑی، پوٹھوہاری(پرانا ناں پٹے داری)،سرائیکی، ہینکی لہجیاں وچ پنجابی بولن والیاں نوں ہویا۔
پنجاب برطانوی راج ہیٹھ 1849 توں 1947
1845ء چ پہلی اینگلو سکھ جنگ چ سکھاں دی ہار مگروں سارے وڈے فیصلے برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی کرن لگی ۔ آخیر چ انگریزاں نے رنجیت سنگھ دے سبتوں چھوٹے پتر دلیپ سنگھ نوں 1843ء چ تخت تے بٹھا دتا ، جہڑا اپنے بھائی مہاراجہ شیر سنگھ دی تھاں سکھ سلطنت دا راجہ بنیا ۔ 1849ء چ دوجی اینگلو سکھ جنگ دے مگروں سکھ سلطنت دلیپ سنگھ توں کھو کے انگریزاں نے برطانوی راج چ رلا لئی ۔
پنجاب رجمنٹ
پنجاب رجمنٹ پاک فوج دی سب توں پرانی تے سب توں ہنڈی ہوئی رجمنٹ اے۔ اینوں 1759 چ انگریزاں نیں قائم کیتا تے پاکستان بنن توں بعد اے پاک فوج دا حصہ بن گئی۔ ھندستان-پاکستان تقسیم توں بعد پنجاب ریجمنٹ دے 4 حصے پاکستان دے حوالے تے 1 حصہ ھندستان دے حوالے کر دتا گیا۔ پاکستانی پنجاب رجمنٹ دے چار فوجیاں نوں نشان حیدر دتا جا چکیا اے۔
پنجاب اتے انگریزی مل تے سکھ ریاستاں
1849 وچ انگریزاں نے دوجی اینگلو سکھ جنگ جت کے پنجاب راج نوں اپنے نال ملا لیا اتے ستلج پار ساریاں مسلاں دی ساری رہندی کھونہدی سیاسی اہمیت ختم ہو گئی بھاویں کہ اوہناں دی سماجی ، دھارمی جاں مالی حثیت اجے وی ختم نہیں ہوئی سی۔ جدوں 1857 دی سپاہی بغاوت ویلے انگریزاں نوں فوجی چنوتی ملی تاں پھر وی نویں راج وچ جڑے رہن لئی پنجاب وچوں سکھ راجیاں دی مدد کم آئی اتے دلی وکھے وی ساری طاقت دا تریخی مرکز مڑ سنبھالن وچ مددگار ثابت ہوئی۔ ہن انگریز نے اگلی آؤن والی صدی وچ سکھ حکمراناں نال اپنے سنبندھ پکی طرحاں سنسچت کر لئے۔ رانی وکٹوریا نے اگے توں ہور راجاں نوں اپنے وچ ملاؤنا ردّ کر دتا اتے راجیاں نوں اپنے متبنے بناؤن دا اختیار دے دتا تاں کہ اوہناں وچوں کسے نوں وی لاڈوا جاں کیتھل دی طرحاں نقصان نہ اٹھاؤنا پوے۔ اس توں علاوہ ریاست پٹیالہ ، ریاست نابھہ تے ریاست جیند نوں اک وڈا فیدہ حاصل ہویا کہ بناں متبنا بنائے مر جان والے راجا دی تھاں پھولکیاں پروار وچوں ہی حانشین نیوکت کرن لئی صلاحَ لئی جا سکدی سی اتے اجیہا ہی نابالغ راجا لئی ریجینسی کونسل نوں بناؤن لئی وی کیتا جا سکدا سی۔رعایتاں دی سپشٹ (صاف) نشانی سی خطاب، آنریری تمغے، مالیا معاف کرنا، مالی انعام اتے زمیناں دینیاں۔ کیونکہ عامَ طور تے انگریزاں دے ورودھیاں(مخافاں) دیاں نویاں جگیراں ضبط کر لئیاں جاندیاں سن اوہ صرے ریاستی علاقیاں دی ہور ونڈ وچ ہی مدد کردے سن۔ ریاست کپورتھلہ نے اودھ وچ علاقے حاصل کیتے اتے پٹیالہ، نابھہ اتے جیند نے ہریانہ وچ ضلعے پراپت کیتے۔ 1947 تک پٹیالہ، نابھہ، جیند، فریدکوٹ، کپورتھلہ اتے کلسیا دیاں سکھ ریاستاں برطانوی پنجاب دے سمندر وچ خدمختار ٹاپوآں وانگ رہیاں اتے ملٹری فوجیاں اتے اسلحے دے بھنڈار دے طور تے کم کردیاں رہیاں۔جدوں کتے اترلی لہندی سرحد تے خطرہ ہویا جاں چین، افریقہ اتے یورپ وچ جنگ ویلے وی ایہہ ساز و سامان دی اتے فوجی امداد کردیاں رہیاں۔
پنجاب دی دوجی ونڈ 1911ء
1911ء چ برطانوی ہند دا راجگڑھ کلکتہ توں دلی بدلیا گیا تے دلی نوں پنجاب توں کڈ کے دلی راجگڑھ علاقہ بنا دتا گیا ۔
پاکستان تے بھارت دا پنجاب
1947 وچ فرنگیاں دا راج ختم ہویا۔ دو نویں ملک بنے ہندوستان تے پاکستان۔ انگریز چپ چپیتے نکل گئے۔ نال نال پنجاب دی ونڈ وی ہوگئی۔ اوس ویلے پنجاب دی گُلابی دھرتی تے (انگریزی راج) توں اڈ 28 چھوٹیاں وڈیاں ریاستاں وی سن۔ پنجاب دے ایہہ راجے تے نواب انگریزاں دی سرپرستی نوں پورا مندے سن۔ تن توں ودھ دوابے پاکستان نوں ملے تے دو توں گھٹ ہندوستان نوں۔ نال ہی ریاستاں دے ختم ہون دا مُڈھ بجھ گیا۔ ہندوستان وی تے پنجاب وی ونڈیا گیا۔
چک 484 گ ب
چک 484 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
دهستان نقده
باہرلے جوڑ
fa:‎ دهستان نقده
اگامہ لہانزی
اگامہ لہانزی اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
مستورہ نالہ
مستورہ نالہ اک پعاڑی نالہ اے جیہڑا کرم ایجنسی چوں نکلدا اے تے باڑا نالہ نال رلدا اے۔
گردوارا جنم استھان
گردوارہ جنم استھان سکھاں دا اک پوتر گردوارہ اے جیڑا ننکانہ صاحب پاکستان چ اے۔ اے گردوارہ اوس تھان تے اے جتھے سکھان دے سب توں پہلے گرو نانک اپنے ماں تے پیو دے گھر جمے سن۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے اوس تھاں تے اے گردوارہ بنوایا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:عبادت گاہاں گٹھ:گرو نانک دیو
اوشیانا
دھرم
اوشینیا دا پرمکھ دھرم اسائیئت اے۔ روائتی دھرم چیتناوادی ہن اتے روڑیگت قبیلے قدرتی طاقتاں وچ روح ہون (ٹوک پسن وچ مسلئی) دا یعقین رکھدے ہن۔ آسٹریلیا اتے نیوزیلینڈ دیاں حالیہ مردمشماریاں وچ بہت سارے لوکاں نے "کوئی دھرم نہیں" نوں ہنگارا دتا اے جس وچ ناستکواد، شنکاواد، دھرم-نرپیکھ ماناختلاف اتے بدھیواد شامل اے۔ ٹونگا وچ روزانہ جیون پالینیشیائی اتے خاص کر کے عیسائی روایتاں توں کافی متاثر اے۔ تیاپتاتا، سموآ وچ بنیا بہا'ای پوجاگھر بہا'ای متّ دا اہم ستھان اے۔
الائی کھوار نالہ
بارلے جوڑ
گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
غوث علی
ناں غوث علی تے والد دا ناں سید احمد علی سی ۔ آپ حسنی حسینی سید سن ۔ پیدائش 1219ء وچ موضع استہاون وچ ہوئی تے وفات 26 ربیع الاول 1297ء وچ پانی پت وچ ہوئی۔ آپ دا مزار پانی پت وچ واقع ا‏‏ے۔ آپ سلسلہ قادریہ ، سہروردیہ ، چشتیہ تے نقشبندیہ وچ بیعت سن ۔ آپ دے مشہور خلفاء وچ محمد یوسف تے مولوی گل حسن شامل نيں۔
سیرت پاک
آپ قطب ارشاد سن ۔ آپ نو‏‏ں مرتبہ غوثیت وی حاصل سی ۔ آپ کمالات باطنی وچ یکتا تے توحید وچ لاثانی سن ۔ آپ نو‏‏ں نسبت جذب حاصل سی۔ ترک و تجرید ، قناعت و توكل ، ریاضت و مجاہدہ وچ اپنی مثال آپ سن ۔ آپ د‏‏ی سخاوت دا ایہ حال سی کہ جو کچھ آندا اسی وقت محتاجاں ، بیواواں تے مسکیناں وچ تقسیم کر دیندے سن ۔ سائل آپ دے کولو‏‏ں کدی خالی ہتھ نئيں گیا۔ خوارک آپ د‏‏ی بوہت گھٹ سی۔ کھانا سادہ پسند فرماندے سن ۔ لباس آپ دا سفید تے سادہ ہُندا سی ۔ رنگین کپئے نئيں پہندے سن ۔ آپ نو‏‏ں علم ظاہر تے علم باطن وچ کمال حاصل سی ۔ آپ منبع شریعت سن ۔ فصاحت ، بلاغت تے متانت وچ بے نظیر سن ۔
چک 488 گ ب شمالی
چک 488 گ ب(شمالی) ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
گردوارہ مہدیانہ صاحب
بارلے جوڑ
Nankana Sahib
وارنا
بلغاریہ براعظم یورپ دا بلقان دے علاقے چ واقع اک دیس اے ، اسدا راجگھر صوفیہ شہر اے ۔
دهستان سردابه
ایہ ایران دے صوبہ اردبیل دے ضلعے شہرستان اردبیل دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
اسلامی خطاطی
اسلامی رہتل وچ خطاطی دا رول
thumb|200px|ترکی-شہر ادرنے، قدیم مسجد د‏‏ی دیوار اُتے لفظ اللہ لکھیا ہويا۔ خطاطی، بحیثیت اسلامی فن، کافی سراہی گئی۔ مذہب اسلام دے مننے والے دنیا دے مختلف ملکاں وچ نيں تے مختلف زباناں بولدے نيں۔ ایہ فن، مسلماناں د‏‏ی مختلف زباناں نو‏‏ں جوڑنے دا کم کیتا ا‏‏ے۔ عربی، فارسی، اردو، سندھی، آذیری، ترکی وغیرہ زباناں وچ وی ایہ فن مقبول ہويا۔ قرآن د‏‏ی کتابت وچ ایہ فن بہت ہی کار آمد رہیا۔ چھاپہ مشین ایجاد ہونے تو‏ں پہلے، کاتب حضرات ہی انہاں زباناں وچ کتابت تے اشاعتاں دا بیڑا اٹھایا۔ عثمانیہ دور وچ ‘دیوانی‘ خط عروج وچ آیا۔ دیوانی خط دا اک روپ ‘جلی دیوانی‘ یا ‘دیوانی الجالی‘ ا‏‏ے۔ رفتہ رفتہ، ‘رقع‘ خط دا ارتقا ہويا۔
میرزا ابو القاسم بن محمد حسن شفتی قمی
مقام علمی
میرزائ قمی محقق قمی دے نام تو‏ں مشہور سن تے فقہ و اصول وچ حجیت ظن مطلق، شئی واحد شخصی وچ امر و نہی دا اجتماع، مجتہد دے فتاوی دے مطابق مقلدین دے لئے قضاوت دا جواز، آپ دے خاص فقہی و اصولی نظریات وچو‏ں سن ۔
تالیفات
نقل ہويا اے کہ آپ نے مخلتف علوم وچ ۱۰۰۰ تو‏ں ودھ رسالے تحریر کيتے نيں۔ آپ دی بعض کتاباں ذیل وچ ذکر کيتی جا رہی نيں:
شاگرد
آپ دے شاگرداں دا تذکرہ مندرجہ ذیل سطور وچ کیتا جا رہیا اے:
اولیا چلبی
بولی وٹاندرے
اس سفر نامے دا اک ودھئیا بولی وٹاندرا امریکہ دی شگاگو یونیورسٹی دے اک پروفیسر رابرٹ ڈینکوف نے 2003ء چ کیتا ، جس دا ناں اولیا چلبی دی دنیا: اک ذہین عثمانی اے ۔
لٹخو نالہ
لٹخو نالہ ضلع چترال دا اک نالہ اے۔ اے گرم چشمہ، مومی تے شوگر کولوں لنگدا ہویا دریاۓ چترال نال جا ملدا اے۔
صوبہ اومسک
گٹھ:روس گٹھ:روس دا جغرافیہ
یاہو
یاہو انٹرنیٹ تے کم کرن والا تے ہتھ دین والا اک امریکی ادارہ اے جیہدا ہیڈکواٹر سنی ویل کیلیفورنیا امریکہ وچ اے۔ یاہو انٹرنیٹ تے اپنی ویب سائیٹ، یاہو میل،یاہو کھوجی، یاہو خبراں تے ہور کماں وچ لگیا ہویا اے۔ یاہو دی نیوں جنوری 1994 وچ جیری یانگ تے ڈیوڈ فائلو نے رکھی۔ تے پیلی مارچ 1995 نوں ایہنوں کمپنی بنا دتا گیا۔
چک 488 گ ب جنوبی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
روسے
باہرلے جوڑ
گٹھ:بلغاریہ دے شہر گٹھ:بلغاریہ دے آباد تھاں گٹھ:بلغاریہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ابن البواب
ابن البواب (پیدائش: 961ء– وفات: اگست 1022ء یا یکم ستمبر 1022ء) خلافت عباسیہ تے آل بویہ دے زمانے وچ عربی دا خطاط تے مصور سی ۔
وفات
ابن البواب دا انتقال ماہِ جمادی الاول 413ھ/ اگست 1022ء وچ بعمر 63 سال قمری (61 سال شمسی) بغداد وچ ہويا تے بابِ حرب دے قبرستان وچ امام احمد بن حنبل دے مدفن دے جوار وچ تدفین کيتی گئی۔ امام ابن الجوزی (متوفی 597ھ/1200ء) نے المنتظم فی تریخ الملوک و الامم وچ ابن البواب د‏‏ی موت تریخ بروز ہفتہ 2 جمادی الثانی 413ھ مطابق یکم ستمبر 1022ء نو‏‏ں ہوئی۔ ابن البواب د‏‏ی وفات اُتے عربی شاعر نے مرثیے کہ‏ے جنہاں وچ نقیب الاشراف سید مرتضیٰ موسوی (متوفی 436ھ/1045ء) دا وی مرثیہ شامل ا‏‏ے۔ شاعر نے ابن البواب دے خط نو‏‏ں بطور تشبیہ استعمال کیتا اے کیونجے اُس دا خط حسن و رعنائی وچ ضرب المثل سی ۔ ابو العلاء المعری (متوفی 449ھ/ 1057ء) نے شعر وچ اُس دے خط د‏‏ی ایويں تعریف کيت‏ی اے:
گریگوریو لوپیز
گریگوریو لوپیز ' (نومبر 17, 1897 – دسمبر 10, 1966)'  اک میکسیکی لکھاری تے شاعر سی۔ اوہ میکسیکی انڈین وشکار جمیا۔
اونٹاریو
بارلے جوڑ
گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا دے صوبے
سيد عقيل الغروى
ابتدائی حالات
سید عقیل 2 فروری 1964 وچ ہندوستان دے شہر بنارس وچ پیدا ہوئے تے بہت چھوٹی عمر وچ اپنے والدین دے نال ہجرت کرکے عراق دے شہر نجف اشرف تشریف لے گئے۔ نجف وچ کچھ سال رہنے دے بعد واپس بنارس آگئے تے بنارس دے اک کالج تو‏ں بارہويں جماعت دا امتحان پاس کیتا۔ فیر دہلی د‏‏ی مشہور یونیورسٹی یونیورسٹی ملیہ اسلامیہ تو‏ں گریجویشن مکمل کيتی۔ اس دے بعد دینی تعلیم حاصل کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں ایران دے شہر قم چلے گئے۔ کافی سال قم تے ایران دے ہور شہراں جداں کہ مشہد وچ دینی تعلیم حاصل کردے رہ‏‏ے۔ 1994 وچ آیت اللہ ناصر مکارم شیرازی تو‏ں اجازہ حاصل کرنے والے کم عمر مجتہد بنے۔ اسی دوران وچ انہاں دے ہور اساتذہ نے وی انہاں نو‏ں اجازہِ اجتہاد تو‏ں نوازیا۔
کاؤنٹی
کاؤنٹی ، برطانیہ ، آئرلینڈ ، آئس لینڈ تے یورپ  دے ہور کئی دیساں دی اک انتظامی اکائی اے  ، جہڑی پاکستان دے صوبیاں دی انتظامی اکائی ضلع دے برابر اے ۔
دوبیر کھوار نالہ
بارلے جوڑ
گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
بحرین، پاکستان
گٹھ:پاکستان دے شہر
بیشیگرام
بیشیگرام ضلع سوات پاکستان چ اک تھاں اے۔
جونس سالک
1947 وچ سالک نے یونیورسٹی آف پٹز برگ دے سکول آف میڈیسن وچ ملازمت اختیار کيتی۔ 1948 وچ اس نے اک منصوبے د‏‏ی نگرانی شروع کیتی جس دے لئی امداد اک قومی ادارے نے مہیا کیتی سی۔ اس منصوبے وچ پولیو وائرس د‏‏ی مختلف اقسام دا پتہ لگانا سی ۔ اس منصوبے تو‏ں دوہرا فائدہ اٹھانے دے لئی سالک نے پولیو د‏‏ی ویکسین بنانے دا وی سوچیا۔ قابل ترین محققین د‏‏ی جماعت بنا ک‏ے سالک نے ست سال تک تحقیق جاری رکھی۔ اس پروگرام دے آخری مرحلے نو‏‏ں امریکی تاریخ دا سب تو‏ں وڈا امتحان کہیا جاندا اے جس وچ لگ بھگ 20،000 ڈاکٹراں تے صحتِ عامہ دے افسران، 64،000 سکول تے 2،20،000 رضاکار شامل ہوئے۔ اس امتحان وچ کل 18،00،000 بچےآں نے حصہ لیا۔ 12 اپریل 1955 نو‏‏ں جدو‏ں اس ویکسین د‏‏ی کامیابی د‏‏ی خبر شائع ہوئی تو سالک اک قومی ہیرو بن ک‏‏‏‏ے سامنے آیا تے پورے ملک وچ جشن منائے گئے۔ سالک دا منصوبہ پولیو دے خلاف قابلِ عمل تے تیز ویکسین د‏‏ی تیاری سی جس تو‏ں اس نے کوئی مالی فائدہ نئيں اٹھایا۔ جدو‏ں سالک تو‏ں اس دے حقوق محفوظ کرنے د‏‏ی گل ہوئی تو سالک دا جواب سی کہ "اس دا کوئی پیٹنٹ نئيں۔ کیہ تسيں سورج دا پیٹنٹ کرا سکدے نيں؟" اندازہ اے کہ جے اس ویکسین نو‏‏ں پیٹنٹ کرایا جاندا تو اس تو‏ں لگ بھگ 7 ارب ڈالر د‏‏ی آمدنی ہُند‏ی۔
ٹیسٹ دے نتائج دا اعلان
بقول نیویارک ٹائمز، رپورٹ دے مطابق ویکیسن 80 تو‏ں 90 فیصد مؤثر ثابت ہوئی اے تے ایہ ٹیسٹ 11 ریاستاں وچ ہوئے سن ۔ اُتے 4٫40٫000 بچےآں نو‏‏ں ایہ ویکسین 44 امریکی ریاستاں، کینیڈا دے 3 صوبےآں تے فن لینڈ دے درالحکومت ہیلسنکی وچ دتی گئی سی۔
دنیا بھر بیماری دے خاتمے وچ کامیابیاں تے ناکامیاں
چین
پولیو دے خلاف آخری فتح تے سبین ویکیسن اختلافات
سالک د‏‏ی ویکسین نو‏‏ں سرکاری طور اُتے محفوظ قرار دتے جانے تو‏ں کئی سال قبل ڈاکٹر البرٹ سبین نے ویکسین د‏‏ی دریافت دے لئی زندہ وائرس استعمال کیتے سن ۔ پر سبین د‏‏ی سالک تو‏ں کھلی دشمنی سی۔
30واں سالگرہ، یوم جونس سالک
6 مئی 1985 نو‏‏ں امریکی صدر رونلڈ ریگن نے "یوم جونس سالک"(یوم جوناس سالک) دا نام دتا۔
ذا‏تی زندگی
شادی دے بعد سالک دے تن بچے پیدا ہوئے جنہاں دے نام پیٹر، ڈیرل تے جوناتھن سالک نيں۔ 1968 وچ طلاق دے بعد 1970 وچ سالک نے فرانسواز گیلو نال شادی کيتی۔
برقی چارج
چارج دی کنزرویشن
کسے آئسولیٹڈ سسٹم دا کل الیکٹرک چارج سسٹم اندر اپنے آپ وچ تبدیلیاں دے باو جود ستھر رہندا اے۔ ایہہ نیم فزکس دیاں معلوم ساریاں پرکریاواں لئی قدرتی طور تے ہی ہندا اے اتے اسنوں ویو فنکشن دے گیج انویریئنس توں اک لوکل قسم وچ ویونتبند کیتا جا سکدا اے۔ چارج دی کنزرویشن چارج-کرنٹ جاری سمیکرن (کنٹینیوٹی اکئیشن) بناؤندا اے۔ ہور سرو عام طور تے، چارج ڈینسٹی ρ وچ انٹیگریشن V دے اک وولیئم اندر کل چارج کلوزڈ سرپھیس S = ∂V راہیں کرنٹ ڈینسٹی J اتے ایریا انٹگرل ہندا اے، جو بدلے وچ خالص کرنٹ I برابر ہندا اے: اسطراں، الیکٹرک چارج دی کنزرویشن، جویں کنٹینیوٹی اکئیشن ولوں درسائی جاندی اے، ایہہ نتیجہ دندی اے: وقتاں (سمیاں) اتے  درمیان ٹرانسفر ہویا چارج دوویں پاسیاں دی انٹیگریشن راہیں حاصل کیتا جاندا اے: جتھے I کسے کلوزڈ سرپھیس راہیں خالص باہر ول دا کرنٹ ہندا اے اتے Q سرپھیس ولوں متاثر وولیؤم اندرلا الیکٹرک چارج ہندا اے۔
اوپرا
اوپرا اک انٹرنیٹ کھوجی اے۔ اے 1994 چ ناروے دی کمپنی لئی بنایا گیا سی۔
ڈگر
ڈگر پاکستان دے ضلع بونیر وچ اک شہر تے ضلع بونیر دا ضلعی راجگڑھ اے ۔
فرینکلن کاؤنٹی، ورجینیا
فرینکلن امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
انڈین لومڑ
انڈین لومڑ کتے دے ٹبر دا اک ماس کھانا اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء دا لومڑ اے۔
فریڈرک کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:ورجینیا دیاں کاؤنٹیاں
سید محمدمہدی بحرالعلوم
تعلیم و تحصیل
سید محمد مہدی بحر العلوم نے اپنی تعلیم دا آغاز اپنی زادگاہ وچ اپنے والد تے شیخ یوسف بحرانی (صاحب حدائق) کیتا۔ تے بعد وچ نجف اشرف چلے گئے جتھ‏ے انہاں نے شیخ مہدی بن محمد فتونی عاملی، شیخ محمد تقی دورقی تے سیخ محمد باقر ہزار جریبی تو‏ں کسب علم کیتا۔ اس دے بعد اوہ کربلا واپس لوٹ گئے تے اوتھ‏ے شیخ وحید بہبہانی دے درس وچ شرکت کيتی۔ انہاں نے سن ۱۱۸۶ وچ مشہد مقدس دا سفر کیتا تے ست سال تک اوتھ‏ے مقیم رہے۔ اس عرصہ وچ انہاں نے مجالس علمی وچ شرکت تے علماء دے نال مباحثات دے علاوہ میرزا محمد مہدی خراسانی دے پاس فلسفہ پڑھنا شروع کیتا۔ انہاں بزرگوار نے انہاں دے شامخ مقام علمی دے سبب انہاں نو‏ں بحر العلوم نو‏‏ں لقب دتا۔ انہاں تو‏ں پہلے ایہ لقب کسی دے لئے وی استعمال نئيں ہوندا سی لیکن انہاں دے بعد انہاں دے خاندان دے افراد اسنو‏ں استعمال کرنے لگے تے اج وی اوہ ایہ لقب اختیار کردے نيں۔
منابع
گٹھ:تیرہویں صدی ہجری دے شیعہ فقہا گٹھ:نجف وچ مقیم مراجع تقلید گٹھ:نجف وچ مدفون افراد گٹھ:تیرہویں صدی ہجری دے شیعہ اصولی گٹھ:بارہویں صدی ہجری دے شیعہ شعرا گٹھ:شیعہ شخصیتاں
پسچم ایکسپریس
ٹرین دا اتہاس
پچھم ایکسپریس نوں رسمی طور تے پچھم سپر ڈلکس ایکسپریس وی کیہا جاندا ہے۔ ایہہ سبھ توں پہلی ریل ہے جو کیندری ممبئی توں باندرا ٹرمینس ٹرانسفر ہوئی سی۔ ایہہ ریلگڈی جدوں ریل نمبر 12926 دے طور تے سنچالن کردی ہے اس ویلے ایہہ ریل حضرت نظام الدین سٹیشن تے نہیں رکدی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی ریلاں گٹھ:بھارتی ریلوے گٹھ:ریل گڈیاں
پطرس بخاری
پیدائش و ابتدائی تعلیم
اس زمانے دے رواج تے خاندانی روایات د‏‏ی پاسداری کردے ہوئے پطرس بخاری نو‏‏ں گھر اُتے ناظرہ قرآن پاک پڑھایا گیا۔ فارسی د‏‏ی تعلیم ضروری خیال کيتی جاندی سی ايس‏ے لئی "صفوۃ المصادر" دے ذریعے فارسی بولی دے قواعد د‏‏ی باقاعدہ تعلیم دتی گئی۔ دینی تے ثقافتی بنیاد فراہ‏م کرنے دے بعد والد نے آنے والے دور دے تقاضاں نو‏‏ں بھانپتے ہوئے دوستاں تے خیر خواہاں دے اعتراضات د‏‏ی پروا نہ کردے ہوئے نو سالہ پیر احمد شاہ (پطرس بخاری) نو‏‏ں انگریزی تعلیم دے لئی مشن اسکول پشاو‏ر وچ داخل کرادتا۔ مشن اسکول وچ داخل ہُندے ہی انہاں نے انگریزی نظماں زبانی یاد کرنا شروع کر دتیاں۔ اس زمانے وچ انگریزی دے استاد انگریز ہُندے سن جو بچےآں دے تلفظ دا خاص خیال رکھدے سن ۔ احمد شاہ د‏‏ی آواز، انگریزی لہجے تے خوبصورت تلفظ دے سبب انہاں د‏‏ی انگریزی نظم خوانی اُتے استاداں خصوصی توجہ دیندے سن ۔ اس طرح انگریزی ادب تو‏ں مانوسیت نے دلی لگاؤ د‏‏ی کیفیت پیدا کردتی۔۔ مشن ہائی اسکول وچ تعلیم دے اعلیٰ معیار تو‏ں پورا پورا فائدہ اُٹھایا تے 1913ء وچ پندرہ برس د‏‏ی عمر میٹرک وچ اعلیٰ نمبراں تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔ والد صاحب نے انہاں نو‏ں 1914ء وچ گورنمنٹ کالج لاہور وچ داخلہ دلوا دتا جتھ‏ے اوہ ابتدا وچ شرمیلے، کم گو تے ہوشیار طالبِ علم د‏‏ی حیثیت تو‏ں اُبھرے ۔ جتھ‏ے انہاں نے 1916ء تو‏ں 1922ء تک تعلیم حاصل کيتی۔
تنقید نگاری
پطرس بخاری د‏‏ی تنقید کسی خاص صنف تک محدود نئيں سی۔ اوہ نظم و نثر تمام اصنافِ ادب دے بارے وچ اپنی رائے دا اظہار کرنے اُتے قادر سن ۔ بخاری صاحب نے ڈراما، افسانہ تے ادب پرتنقیدی مضامین لکھے۔ تنقید دے سلسلے وچ پطرس دے مقالےآں د‏‏ی تعداد کم ا‏‏ے۔ انہاں نے دیباچاں تے تقریظاں وچ وی اپنی تنقیدی صلاحیتاں دا پوری طرح اظہار کيتا ا‏‏ے۔
شاعری
بخاری نے سنجیدگی تو‏ں نئيں محض تفریح دے لئی کدی کدی شعر کہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ نظماں تے غزلاں دونے شامل ني‏‏‏‏ں۔ بچےآں دے لئی وی مختصر تے خوبصورت سی نظم نقوش دے پطرس نمبر وچ شامل اے، انہاں نے فارسی بولی وچ وی شعر کہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ پطرس دا اک شعر ملاحظہ ہو:
گائیڈ (فلم)
گائیڈ دیو آنند دیاں بیہترین فلماں وچوں اک ہے ۔  ایہہ فلم آر کے نرائن دے مشہور ناول دِ گائیڈ اتے آدھارت سی ۔  اس فلم نوں کئی اوارڈ وی ملے نال ہی دیوَ آننند ساتھ وحیدہ رحمٰن دی ایکٹنگ نوں وی کافی شاباشی وی ملی۔ 2007 وچّ پورے 42 سال بعد گائڈ نوں کانس فلم فیسٹول وچّ وکھایا گیا سی ۔  ایہہ فلم نوں فلم انڈسٹری دی ماسٹرپیس کیہا جاندا ہے ۔ 6 فروری 2017 نوں اس فلم نے اپنے 51 سال پورے کر رہی ہے۔ ایہہ فلم اپنے سمے توں کافی اگانھ ودھو سی۔ ایہی کارن ہے کہ اج 50 سالاں بعد وی ایہہ ٹیلی ویژن چینلاں راہیں درشکاں دے ساہمنے آؤن تے ہوا دے اک جھونکے وانگ تروتازہ لگدی ہے۔ انجھ لگدا ہی نہیں کہ اس فلم دے ہیرو سمیت بہت سارے کلاکار اج اس دنیا وچ موجود ہی نہیں ہن جاں اس فلم دی ہیروئن اپنے عمر دے 79وے سال وچ وی اس فلم نوں یاد کرکے اپنے آپ نوں جوان محسوس کردی ہے۔ اس زمانے وچ اک عورت ولوں باغی طیور والا چرتر نبھاؤنا خالہ جی دا واڑا نہیں سی۔ کوئی سوچ وی نہیں سکدا سی کہ جس ویلے فلمی دنیاں وچ عورت خاصکر ہیروئن نوں پریمکا، پتنی تے ماں دی بھومکا لئی ہی بنیا منیا جاندا ہووے۔ اس سمیں اپنے پتی نال ودروہ کرکے پریمی دا پلہ پھڑن والی عورت دی کہانی تے ادھارت کوئی فلم سپرہٹّ وی ہو سکدی ہے. ایہہ اک اجیہی عورت دی کہانی سی جو اپنے سفنے پورے کرن دی خاطر بہت ہی ساہس نال اپنے بڈھے اتے نپنسک پتی نوں تیاگ کے اک نوجوان گائیڈ نال بھجّ جاندی ہے. روزی توں ڈانسر نلنی بنن تکّ دے سفر دوران فلم دی ہیروئن اپنے بے میل ویاہ دے سنبندھاں نوں ڈھون وجائے پرستھتیاں مطابق توڑن وچّ ہی وشواس رکھدی ہے۔ اس فلم راہیں عورت دے صدیاں پرانے سہنشیلتا دی مورتی دے روپ دی وجائے اک ودروہنی استری دا روپ نظر آؤندا ہے۔  جو ویاہ دے ستّ جنماں دے وندھن دی پرمپرا نوں توڑ دندی ہے۔
کہانی
جانکاری انوسار اس گیت 'چ دیوَ آنند اتے وحیدہ رحمٰن ہن اتے اس گیت نوں لتا منگیشکر دے بہترین گیتاں 'چوں اک منیا جاندا ہے۔ لتا نے وحیدہ رحمٰن دے 78ویں جنم دن 'تے اوہناں نوں ودھائی دندے ہوئے اس گلّ دا خلاصہ کیتا سی ۔ اوہناں نے ٹویٹر 'تے لکھیا، 'نمسکار'۔ اج وحیدہ جی دا جنم دن ہے۔ میں اوہناں نوں ودھائی دندی ہاں۔ اج دے دن اوہناں نال جڑی اک گلّ میں تہاڈے نال شعر کرنا چاہندی ہاں۔'
میری دلیل ایہہ سی کہ فلم دا مول وشا ایہہ سی کہ انت وچّ ہر اک ویکتی نوں اپنی جیواتما ولوں مارگدرشن ملدا ہے ،  لیکن کیونکہ میں عمر وچّ چھوٹا سی ،  میرے دوستاں نے مینوں گمبھیرتا ولوں نہیں لیا ! گائیڈ فلم نے اوہناں دے اتے اک الگ چھاپ چھڈی -  سکے دی سچائی اتے پانی دی کمی نال کساناں وچّ وکھن والی نریہتا. پردھانمنتری دسدے ہن کہ اس فلم دا اثر لمبے سمیں تکّ میرے دماغ وچّ رہا۔ بعد وچّ جدوں وی مینوں موقع ملیا تاں میں گجرات وچّ اپنے کارجکال دا اک وشال بھاگ پانی سنچار پرنالی نوں اک سنستھاگت روپ دین وچّ لگایا گائیڈ ’  دے درش دا دوہراو کیوں ؟  جیکر تسیں دیوَ آنند دی 1965 دی کلاسک فلم ‘گائیڈ ’ ویکھی ہے تاں ٹیوی سکرین اتے سکے نال پربھاوت کھیتراں کھاستور اتے مہاراشٹر دے درش تہانوں پہلاں ویکھے ہوئے لگنگے ۔  فلم دے انتم حصے وچّ راجو گائیڈ سکے نال پربھاوت کھیتر دے اک مندر وچّ شرن لیندا ہے ۔  پنڈ واسیاں نوں لگدا ہے کہ اوہ کوئی پجے ہوئے سوامیجی ہن اتے اوہ اسنوں تدّ تکّ اپواس کرن اتے مجبور کردے ہن ،  جدوں تکّ کہ ورکھا دے دیوتے کرپا نہیں برسا دندے ۔  اپواس رت سوامیجی دی کھیاتی جویں - جویں پھیلدی ہے ،  پورے علاقے دے ہتاش پینڈو ،  سفید ٹوپی پہنے ،  بیل گڈیاں اتے سوار مندر پجن لگدے ہن ۔  کی ایہی درش تسی مہاراشٹر دے سکا پربھاوت کھیتراں دے ٹیوی وجئلس وچّ نہیں ویکھ رہے ہو ؟  اتھے تکّ کہ پینڈو علاقہ اتے لینڈسکیپ وی اوہو جیہا ہی نظر آؤندا ہے ۔  اس سمانتا اتے کوئی حیرانی نہیں ہونی چاہیدی ۔  دیوَ آنند نے اندرنی گجرات دا اک پنڈ لمدیفلم دے اس حصے دی شوٹنگ لئی کھوج کڈھیا سی ،جتھے سکیا پیا ہویا سی۔  فلم وچّ وکھائی دے رہی بھیڑ دے زیادہتر لوک اصلی سن ،جو ایہہ افواہ سنکے آئے سن .اتھے دسنا بندا ہے کہ گجرات وچ اس فلم دی دھیمی شروعات ہوئی سی۔ پر اوتھے اچانک اکال پے جان کارن لوک راجو گائیڈ ولّ بھجے۔ فلم وچ راجو اکال ختم کرن لئی ہی 12 دناں دا اپواس رکھدا ہے اتے اسدی موت دے نال ہی وارث شروع ہو جاندی ہے۔ گجرات وچ فلم دے پوسٹراں اپر لکھیا گیا کہ گائیڈ راجو وارث لئی پرارتھنا کر رہا ہے اسدے نال ہی احمدآباد وکھے اس فلم نے اپنی سلور جبلی منائی سی۔ ہو سکدا ہے اسے درمیان ساڈے دیش دے ورتمان پردھانمنتری نے ایہہ فلم ویکھی ہووے۔           دیوَ آند نرمت اتے ابھنیت فلم گائیڈ ہندی - انگریجی دونو ہی بھاشاواں وچّ اکٹھے بنی سی ،  اس فلم نوں کل ستّ فلم پھیئر پرسکار پراپت ہوئے سن اتے سنسار پرسدھ آسکر پرسکار لئی وی گائیڈ دا نامانکن ہویا سی | بالیوڈّ دے کنگ خان اپنی آؤن والی فلم 'چ 'گائیڈ' دی بھومکا نبھاؤنگے۔ اصل 'چ نردیشک امتیاز علی خان شاہ رخ اتے انشکا نوں لے کے فلم بنا رہے ہن۔ خبراں انوسار ایہہ فلم 'گائیڈ' دا ریمیک ہے۔ آر. کے.نرائندے ناول 'تے آدھارت فلم 'گائیڈ' ہندی فلم جگت دے اتہاس 'چ میل دا پتھر منی جاندی ہے۔ نامور اتے مرحوم اداکار دیوَ آنند اتے ویجنتی مالا دی اس فلم دا نردیشن وجی آنند نے کیتا سی۔ جانکاری انوسار امتیاز دی ایہہ فلم وی اک گائیڈ اتے سیلانی دے رومانچک کہانی 'تے آدھارت ہوویگی۔ امتیاز دی کئی سالاں توں شاہ رخ نال کم کرن دی اچھا سی، جو ہن جا کے پوری ہوئی ہے۔ اس فلم انشکا شاہ رخ نال تیجی وار کم کرم جا رہی ہے۔ اس توں پہلاں ایہہ جوڑی 'رب نے بنا دی جوڑی' 'چ نظر آ چکی ہے۔ انشکا نے اسے فلم توں ہی اپنے کیریئر دی شروعات کیتی سی۔ فلم 'جب تک ہیں جان' 'چ وی انشکا شاہ رخ نال کم کر چکی ہے۔ ہن ایہہ صاف ہو گیا ہے کہ اس فلم 'چ جیکر شاہ رخ گائیڈ دا کردار نبھاؤنگے تاں انشکا سیلانی دی بھومکا 'چ نظر آویگی۔ اس 'چ وی گائیڈ اتے سیلانی دی ملاقات ہندی ہے اتے دوہاں وچکار پیار ہو جاندا ہے۔
خیسورہ نالہ
گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
الیکٹرک فیلڈ
کارن اتے وورن
کسے اکسار حالت (سٹیشنری چارجاں اتے کرنٹاں) دے سپیشل کیس (خاص معاملے) وچ، میکسویلّ-فیراڈیل انڈکٹو اثر الوپ ہو جاندا اے۔ نتیجن دوویں اکئیوشناں (سمیکرناں) (گاؤس دا اصول اتے فیراڈے دا اصول جس وچ کوئی وی انڈکشن ٹرم نہیں ہندی)، رل کے کولمب دا نیم بناؤندیاں ہن، جسنوں کسے چارج ڈینسٹی  (\mathbf{r} سپیس وچ پجیئن نوں درساؤندیاں ہن) واسطے
محمد دا ذکر پارسی مت دیاں کتاباں وچ
زند او ستا وچ |محمّد صلی اللہ عليہ وآلہ و سلم دا ذکر
آپ صلی اللہ عليہ و سلم نہ صرف فتح مکہ (دے روز) فاتح سن بلکہ رحيم وی سن جدو‏ں کہ اس نے اپنے خون دے پياسنو‏ں دشمناں نو‏‏ں ايہ کہہ ک‏ے معاف کر دتا، ” اج آپ تو‏ں کوئی انتقام نہيں ليا جائے گا” ۔ سوی شنت دے معنی اے، تعريف کيتا گيا۔ بحوالہ حيسٹنگ انسائی کلوپيڈيا، جس دا عربی ميں ترجمہ بندا اے ،”محمّد صلی اللہ عليہ وآلہ و سلم “۔
اساں آپ نو‏‏ں پوری انسانيت دے لئی رحمت بنا ک‏ے بھيجیا اے ۔
ابن آس محمد
سپر اسٹار ڈسٹ د‏‏ی ملازمت
اس دے بعد شوبز دے مختلف رسالے و جریدے دے وی مدیر رہے جنہاں وچ اسٹار اینڈ اسٹائل، شو لائف، مووی اسٹارز تے عمران ڈائجسٹ قابل ذکر نيں روزنامہ امت تو‏ں وابستہ ہوئے تاں عرصہ نو برس تک میگزین ایڈیٹر دے عہدے اُتے فائز رہے جن ادارےآں وچ ابن آس محمد نے صحافتی خدمات انجام دتیاں ،انہاں وچو‏ں کچھ د‏‏ی تفصیل ایہ اے
بچےآں دا ادب
بچےآں دے لئی لکھی جانے والی انگریزی د‏‏ی مقبول ترین کتاب ہیری پوٹر دا ترجمہ کیندا جو ست برس تک (ہر روز اک قسط) روزنامہ امت وچ شائع ہُندا رہیا۔بعد وچ انگریزی دے کلاسک ناول لارڈ آف دتی رنگز نو‏‏ں بچےآں دے لئی اردو وچ منتقل کیندا۔ اس طویل داستان نو‏‏ں جے بچےآں دے رسالے دے صفحات اُتے شائع کیندا جائے تاں 5600 صفحات بندے ني‏‏‏‏ں۔ تے تقریباً 4000 صفحات تو‏ں زیادہ ہیری پوٹر دے وی بندے ني‏‏‏‏ں۔
شکتو نالہ
شکتو نالہ اک پعاڑی نالہ اے جیہڑا وزیرستان پاکستان چ اے تے اے دریاۓ سند چ ڈگدا اے۔
تمیم داری
آیتِ قرآن کریم تے واقعہ حضرت تمیم
یا ایہا الذین آمنوا شہادة بینکم اذا حضر احدکم الموت الخ پ:۷، سورہ مائدہ آیت ۱۰۶،۱۰۷۔ علامہ قرطبی فرماندے نيں کہ ایہ آیات تمیم داری تے عدی بن بدّاء دے سلسلہ وچ نازل ہوئیاں اس وچ کِسے دا اختلاف نئيں ا‏‏ے۔
عصر دے بعد دوگانہ
حضرت عروہ بن الزبیر نے بیان کيتا کہ حضرت عمر لوکاں نو‏‏ں رکعتین بعد العصر تو‏ں منع کيتا کردے سن ۔ حضرت تمیم دے پاس پہنچے تاں انہاں نو‏‏ں وی منع کيتا تمیم داری نے کہیا واللہ وچ تاں ایہ نفل نئيں چھوڑاں گا تحقیق کہ ميں نے ایہ نماز اُس شخصیت د‏‏ی موجودگی وچ پڑھی اے جو آپ تو‏ں بہتر سی یعنی رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم ، تاں حضرت عمر نے فرمایا افسوس: اے تمیم جے تمام لوک تسيں جداں ہوجاواں تاں مینو‏ں کوئی پرواہ نئيں۔ (کتاب الناسخ والمنسوخ،ص:۱۵۵)
تنبیہ: ایہ دوگانہ بعد العصر مشروع نئيں ا‏‏ے۔ دراصل نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم دے پاس قبیلہ عبدالقیس دے کچھ لوک اسلام قبول کرنے دے لئی آئے سن انہاں نو‏‏ں اسلام تے اس د‏ی تعلیمات دسنے وچ آپ صلی اللہ علیہ وسلم انہاں دے نال مشغول رہے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سنت بعد الظہر چھُٹ گئی ایتھ‏ے تک کہ عصر کاوقت ہوگیا تاں آپ صلی اللہ علیہ وسلم نے نماز عصر دے بعد اس د‏ی قضا فرمائی۔ تے آپ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی عادت شریفہ سی کہ جدو‏ں کوئی عمل شروع کردے تاں اس اُتے مداومت کردے اس لئی ایہ دو رکعت آپ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خصوصیات وچو‏ں اے ایہی وجہ اے کہ آپ صلی اللہ علیہ وسلم لوکاں نو‏‏ں اس تو‏ں منع فرماندے سن ۔ پس حضرت تمیم دا عمل فرط محبت دا نتیجہ اے تے حضرت عمر دا منع کرنا شرع دے مطابق تے ارشادِ رسول دے موافق سی۔ (ابوداؤد شریف، فیض القدیر ۵/۲۸۶)
خطبہٴ جمعہ تو‏ں پہلے وعظ
حضرت فقیہ الامت مفتی محمود حسن گنگوہی دے لفظاں وچ ”حضرت تمیم داری ہر جمعہ نو‏‏ں خطبہ شروع ہونے تو‏ں پہلے احادیث سنایا کردے سن ۔ (حقیقت تبلیغ،ص: ۴۵)
فائدہ: ہور حاضرین نو‏‏ں نصیحت کرنے دے لئی وعظ کہنے نو‏‏ں خطبہ جمعہ تو‏ں وکھ رکھیا گیا تاکہ خطبہ جوکہ واجب اے اس د‏ی شان اپنے مسنون طریقے و انداز دے مطابق ممتاز تے نمایاں رہے خطبہ تے وعظ وچ خلط نہ ہوئے۔
بسم اللہ الرحمٰن الرحیم
1- اس آیت د‏‏ی تاریخی حیثیت
قرآن مجید دے مطالعہ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس آیت دا مضمون بہت قدیم زمانہ تو‏ں اہل مذاہب وچ نقل ہُندا چلا آ رہیا ا‏‏ے۔ ایہ فصیح وبلیغ لفظاں تاں ممکن اے پہلی مرتبہ قرآن مجید وچ نازل ہوئے ہون، لیکن جتھ‏ے تک اس دے مضمون دا تعلق اے ایہ کِس‏ے کم دے آغاز وافتتاح دے لئی اس قدر موزونیت ومناسبت رکھدا اے کہ دل گواہی دیندا اے کہ اللہ تعالیٰ نے اس د‏ی تعلیم انسان نو‏‏ں بالکل شروع ہی وچ دتی ہوئے گی۔ چنانچہ حضرت نوح علیہ السلام دے متعلق خود قرآن مجید وچ ایہ نقل اے کہ انہاں نے اپنے باایمان متعلقین تے اپنے ساتھیاں نو‏‏ں جدو‏ں کشتی وچ سوار کرایا تاں اس وقت ايس‏ے تو‏ں ملدے جلدے لفظاں کہ‏ے :
2- ایہ آیت دعا اے
اک ایہ کہ بِسْمِ اللّٰہِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیْمِِ تو‏ں قرآن مجید د‏‏ی تلاوت دا آغاز ک‏ر ک‏ے بندہ اس حکم د‏‏ی تعمیل کردا اے جو اللہ تعالیٰ نے پیغمبر صلی اللہ علیہ وسلم نو‏‏ں بالکل ابتدائی وحی نازل کردے وقت ہی دتا سی ۔ اِقْرَأ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِیْ خَلَقَ (1۔ سورہ علق) یعنی اپنے خداوند دے ناں تو‏ں پڑھ، جس نے پیدا کیتا۔
4- قرآن وچ اس آیت د‏‏ی جگہ
اس آیت تو‏ں متعلق اک اہ‏م سوال ایہ وی پیدا ہُندا اے کہ قرآن مجید وچ اس د‏ی اصل جگہ کتھے اے ؟ ایہ سوال اس وجہ تو‏ں پیدا ہُندا اے کہ ایويں تاں ایہ ہر سورہ دے شروع وچ ، سوائے سورۂ توبہ کے، اک مستقل آیت د‏‏ی حیثیت تو‏ں لکھی جاندی اے لیکن کِس‏ے سورہ وچ وی، ماسوائے سورۂ نمل کے، بظاہر اس دے اک جزو د‏‏ی حیثیت تو‏ں ایہ شامل نئيں ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں اس امر وچ اختلاف ہويا اے کہ ایہ کِس‏ے خاص سورہ دا حصہ وی اے یا ہر سورہ دے اُتے ایہ صرف بطور اک متبرک آغاز تے اک علامت امتیار دے ثبت ا‏‏ے۔ مدینہ، بصرہ تے شام دے قراء تے فقہا د‏‏ی رائے ایہ اے کہ ایہ قرآن د‏‏ی سورتاں وچو‏ں کِس‏ے سورہ کی  وی، بشمول سورۂ فاتحہ، آیت نئيں اے بلکہ ہر سورہ دے شروع وچ اسنو‏ں محض تبرک تے اک علامت فصل دے طور اُتے درج کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں اک سورہ دوسری تو‏ں ممتاز وی ہُندی اے تے قاری جدو‏ں اس تو‏ں کِس‏ے سورہ دا افتتاح کردا اے تاں اس تو‏ں برکت وی حاصل کردا ا‏‏ے۔ ایہی مذہب امام ابو حنیفہ رحمۃ اللہ علیہ دا ا‏‏ے۔
ایرانی انقلاب
ایس انقلاب باہجوں لکھاں ایرانیاں نوں ایران توں نسا دتا گیا۔
فکر امام خمینی رح
گذشتہ پنج یا چھ صدیاں وچ امام خمینی رح اوہ واحد رہبر نيں جنہاں نے نہ صرف انقلاب دے متعلق نظریا‏تی تھیوری بیان کيتی تے اسنو‏ں عملی یونیورسٹی وی پہنایا - تریخ وچ ایداں دے کم ہی لوک ملدے نيں جو ایہ وی لکھياں کہ کِداں تے کِداں انقلاب لیایا جائے تے فیر خود میدان عمل وچ شامل ہوئے ک‏ے اپنی کہی گلاں نو‏‏ں سچ کر دکھاواں - حقیقت وچ نظر و عمل دا جوڑ اسلامی انقلاب نو‏‏ں لیانے وچ امام خمینی رح د‏‏ی کامیابی دے اہ‏م دلائل نيں - مطلوبہ معاشرے وچ تحریک پیدا کرنے دے لئی دین تو‏ں رہنمائی حاصل کرنا امام خمینی تے اسلامی انقلاب دے اسلامی بیداری د‏‏ی تحریکاں اُتے اہ‏م ترین اثرات نيں جدو‏ں کہ اس تو‏ں پہلے ایہ تحریکاں لبرالیزم تے کمیونزم دے غبار تو‏ں آلودہ سی - بہت ہی کم لوک ایداں دے سن جو انقلاب لیانے دے لئی دین اُتے یقین رکھدے سن - امام خمینی رح د‏‏ی رہنمائی نے مسلماناں وچ بیداری د‏‏ی لہر پیدا ہوئی تے انہاں اُتے ایہ واضح ہوئے گیا کہ اصل قدرت اللہ تعالی د‏‏ی ذات اے تے اس د‏ی مدد تے اس دے دسے ہوئے اصولاں اُتے عمل کرکے انسان اپنے دنیاوی حقوق نو‏‏ں وی حاصل کر سکدا اے - امام خمینی رح نے تمام جہان اسلام تے کمزور اقوام اُتے ایہ واضح کر دتا کہ مشروعیت، مقبولیت، سادہ زندگی، انساناں د‏‏ی نجات ،ثقافتاں د‏‏ی نجات تے نظر و عمل د‏‏ی ترکیب سازی صرف تے صرف دین الہی دے راستے اُتے چلنے تو‏ں ہی ممکن اے - اوہ دین جو تمام جہان دے لئی یونیورسٹی اے - دوسرے لفظاں وچ اسيں ایہ کہہ سکدے نيں کہ حضرت امام خمینی رح تے ایران دے اسلامی انقلاب نے وڈے اچھے انداز وچ رہندی دنیا نو‏‏ں ایہ پیغام دتا اے کہ نجات دا واحد راستہ اسلام دے اصولاں اُتے عمل پیرا ہوئے ک‏ے ممکن اے تے ایہ اوہ راز اے جومسلکی لحاظ تو‏ں گمراہ تے تھکی ہوئی دنیا نو‏‏ں بیدار کرنے دے لئی کافی اے -
انقلاب دا اسلامی یعنی دینی ہونا
ایرانی انقلاب د‏‏ی سب تو‏ں پہلی شرط اسلام اے تے ایہ اس دے طرز تفکر، ماہیت تے اغراض و مقاصد د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ اس انقلاب دے رہبر اک روحانی تهے جو مرجعیت دینی دے منصب اُتے تهے، اس د‏ی تنظیم و ترتیب حوزہ علمیہ دینی دے ہزار سالہ مرکزی ادارہ دے ذریعے ہوئی۔ عوام تے اس انقلاب دے بانیاں دا مقصد اسلام تے قوانین اسلامی د‏‏ی حاکمیت تے استبداد داخلی تے استبداد عالمی دے چنگل تو‏ں رہائی تها۔ لہذا شرائط انقلاب ایران وچ دین اسلام د‏‏ی اساسی نقش د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ انقلاب صفت اسلامی تو‏ں متصف ہويا۔
دهستان قشلاق جنوبی
ایہ ایران دے صوبہ اردبیل دے ضلعے شہرستان بیلہ سوار دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
سیسنا 172
سیسنا 172 اک چار کرسیاں، اک انجن تے اچے تے پکے پراں آلا اک ہوائی جہاز اے۔ ایہنوں سیسنا کمپنی نے پہلی واری 1955 چ بنایا تے ہن تک اے جہاز بنایا جاریا۔ ایہ سب توں لامت بنن آلا جہاز اے۔
نگاری پریفیکچر
حوالے
گٹھ:تبت دے پریفیکجر گٹھ:شگاتسے پریفیکجر گٹھ:تبت گٹھ:چین دے پریفیکچر گٹھ:چین دی انتظامی ونڈ
کرمجیت سنگھ گٹھوالا
پرنسپل کرمجیت سنگھ گٹھوالا (23مارچ 1951-) دا جم پنڈ نارائن گڑھ ضلع سنگرور (پنجاب) وچ ہویا ۔ اوہناں نے پنجابی، ہندی اتے انگریزی دی ایم۔ اے۔ تک سکھیا حاصل کیتی ۔ زندگی دے ہر میدان نوں اوہناں نے نیڑیوں ہو کے ویکھیا اے ۔ اوہناں نوں بچپن توں ہی ساہت نال بہت پیار اے ۔
یاقوت مستعصمی
وفات
اواخر عمر تک اوہ بغداد وچ ہی مقیم رہیا تے 698ھ مطابق 1298ء وچ اُس دا انتقال بغداد وچ ہويا تے اُسنو‏‏ں امام احمد بن حنبل دے جوار وچ دفن کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:1298 دیاں موتاں گٹھ:اسلامی خطاطی گٹھ:تیرہويں صدی دے خطاط گٹھ:خلافت عباسیہ دیاں شخصیتاں گٹھ:عباسی خطاط گٹھ:عربی بولی دے خطاط گٹھ:مسلم مصور
حوزہ علمیہ قم
تاریخچہ
حوزہ علمیہ قم، دی بہت زیادہ قدامت اس شہر وچ مذہب شیعہ دی قدامت دا ثمرہ اے جو اشعری خاندان دی کوفہ تو‏ں قم ہجرت، تو‏ں قریبی تعلق رکھدا اے۔ دوسری صدی ہجری وچ شیعہ اشعریاں دی وسیع سطح اُتے ہجرت نے قم نو‏‏ں شیعہ مسلماناں دے اکثریتی شہراں دے زمرے وچ قرار دتا۔ دوسری حتی کہ پہلی صدی ہجری وچ قم وچ بود و باش رکھنے والے شیعہ محدثین دے حالات زندگی دا جائزہ لینے تو‏ں ظاہر ہوندا اے کہ اس شہر وچ دوسری صدی دے ابتدائی عشرےآں ہی تو‏ں شیعہ حوزہ علمیہ وجود وچ آچکيا سی پہلی صدی تو‏ں چوتھ‏ی صدی ہجری تک قم وچ بود و باش رکھنے والے خاندان اشعری دے 91 علماء تے رجال دین دی فہرست دا جائزہ لینے تو‏ں معلوم ہوندا اے کہ انہاں وچو‏ں 33 افراد دا تعلق دوسری صدی ہجری تو‏ں اے تے اس حقیقت تو‏ں معلوم ہوندا اے کہ حوزہ قم پہلی صدی دے اواخر تے پوری دوسری صدی دے دوران مکمل طور اُتے فعال سی
پہلی تے دوسری صدی دے شیعہ علماء
ابوبکربن عبداللہ اشعرى (زنده پہلی صدی دے آخر وچ)، محدّث تے امام صادق(ع) دے صحابی تے قم وچ اشعری خاندان دے علماء وچو‏ں نيں جنہاں دی نسل وچ بکثرت علماء ہوگذرے نيں۔
ادریس بن عبداللہ (جو سنہ 183 ہجری وچ زندہ سن)، امام صادق(ع) دے صحابی نيں؛ ۔
ائمۂ معصومین(ع) دے نال قریبی رابطہ
ائمۂ معصومین علیہم السلام دے نال قریبی رابطہ مکاتبات و مراسلات دی صورت وچ وی برقرار سی تے علمائے قم دے عراق، حجاز تے خراسان دی طرف سفر دی صورت وچ بھی۔ قم دے 91 اشعری علماء تے محدثین وچو‏ں 46 اک یا اک امام یا کئی ائمہ(ع) دے نال رابطے وچ سن یا انہاں تو‏ں ملاقات دا شرف حاصل کرچکے سن اشعری علماء دے سوا باقی قمی علماء وچ اصحاب ائمہ(ع) دی تعداد اس تو‏ں وی زیادہ تھی ایہ ربط و تعلق حوزہ قم دے اعتبار و عظمت وچ اضافے دا سبب ہويا تے حوزہ قم علوم اسلامی وچ مرجع و معیار بن کر ابھرا۔ شیخ طوسی تے علامہ مجلسی بحوالہ از شیخ طوسی لکھدے نيں: "اک دفعہ امام زمانہ(عج) دے تیسرے نائب خاص حسین بن روح نوبختی نے اپنی اک فقہی کتاب ـ بعنوان کتاب التأدیب نو‏‏ں قم بھجوایا تا کہ اس سرزمین دے علماء تے فقہاء اس کتاب دے مندرجات دی صحت و سقم دے بارے وچ اپنی رائے داں"۔
مدارس
چھیويں صدی وچ مدرسۂ امیرۃ بن شرف شاہ حسینی قم دا واحد مدرسہ نہ سی تے عبدالجلیل قزوینی دی تصریح دے مطابق اس شہر وچ مختلف فرقاں دی کتب تو‏ں بھرے ہوئے کتب خانے تے درس و تدریس دی محافل تے حلقے برقرار سن ۔ انھاں نے قم وچ 10 آباد مدارس دے نام لئے نيں جداں:
مآخذ
گٹھ:ایران وچ اسلام گٹھ:صوبہ قم وچ تعلیم گٹھ:یک جنسی اسکول گٹھ:ایران وچ تعلیم
رنگپور نالہ
رنگپور نالہ پیر پنجال دے پعاڑاں چوں نکلن والا اک پعاڑی نالہ اے۔ کوٹلی کول اے پونچھ دریا نال رلدا اے۔
پنڈت مان سنگھ کالیداس
پنڈت مان سنگھ کالیداس (13 اکتوبر 1865–1944) پنجابی دے پرمکھ قصہ کار ہن، پر اوہناں نوں بہتا کالیداس گجرانوالیا دے ناں نال ہی جانیاں جاندا اے ۔ اوہناں دا جم پنڈت جےَ دیال دے گھر گجرانوالہ وکھے ہویا۔ پنڈت جےَ دیال مہاراجہ شیر سنگھ دے درباری اہل کار تے پروہت سن۔آپ نے سنت ہری سنگھ جی گجرانوالیا دے اثر تھلے آکے سکھ دھرم قبول کیتا۔ اوہ اپنی رچنا وچ اپنا ناں کالی داس ہی لکھدے ہن تے اسے ناں نال ہی مشہور ہوئے ۔کالی داس نے مڈھلی تعلیم اپنے پیؤ تو حاصل کیتی پھر محلے دی مسیت دے مولوی صاحب تو اردو فارسی پڑھی۔ اس نوں پنجابی بولی تے ہندو شاشتراں دا بہت گوڑہا علم سی۔ اوہناں نے پنجاب دے مشہور لوکاں پورن بھگت،روپ بسنت، راجا رسالو،پرہلاد بھگت وغیرہ دے قصے لکھے ہن۔اوہناں دیاں رچناواں ہن: پورن بھگت، گوپی چند تے راجا بھرتھری ، روپ بسنت، درگا استتی، حقیقت رائے دھرمی، چرکھا نامہ، راجا مریال، بھورا کلی، پرہلاد بھگت، راجا ہریش چند، رامائن، گرُ کیاں ست ساکھیاں، راجا رسالو، سری گرُو مہما تے سلوک اتے جیون مکتی وغیرہ نیں ۔
قصہ پرمپرا دا مطالعہ
کالی داس نوں اپنے توں پہلاں لکھے جادیں کسیاں دا پورن علم سی۔ پر اوہ اپنے توں پہلے کساکاراں تو بہتا متاثر نہیں ہویا۔
قصہ کلا
کالی داس نے پنجابی قصہ کاری وچ پریورتن لیاندا۔اس پریورتن دے تن پکھ ہن :-
ہنری رائس
ہنری رائس اک کاما جنا سی۔ اوہ اپنے کم دے پچھے اینا پیا ریندا سی جے کھان پین بھل جاندا سی، ایس باہجوں پہلے 1902 تے فیر 1911 وچ ماندا پے گیا۔
پونچھ دریا
دریائے پونچھ ( جسنو‏ں پنچ ندی ، پنچ تاوہی ، پنچ دتی تاوہی وی کہیا جاندا اے [1] [لوئر الفا 1] ) جموںمیںہندوستان و کشمیر تے پاکستان وچ آزاد جموں‏ و کشمیر وچ دریائے جہلم دا اک معاون دریا اے ۔
ہندوستان دے پونچھ ضلع وچ بافلیاز دے نیڑے زیر تعمیر پرانائی ہائیڈرو الیکٹرک پروجیکٹ تو‏ں 37.5 میگا واٹ بجلی پیدا ہوݨ د‏‏ی امید اے تے اس تو‏ں ضلع وچ زرعی زمین دے اک وڈے حصے نو‏‏ں وی سیراب کيتا جائے گا۔ ایہ منصوبہ 2017–18 وچ مکمل ہونا سی لیکن اس وچ تاخیر ہو رہی ا‏‏ے۔ [4] [5] [6]
۱۹۸۹ دے انقلابات
۱۹۸۹ دے انقلابات نے ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے آخر تے ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اک انقلابی لہر دا اک حصہ تشکیل دتا جس دے نتیجے وچ وسطی تے مشرقی یورپ تے اس تو‏ں اگے وی کمیونسٹ حکمرانی دا خاتمہ ہويا۔ اس دور نو‏‏ں اکثر کمیونزم دا موسم خزاں وی کہیا جاندا اے تے کدی کدی اس دے زوال یا اقوام متحدہ دے موسم خزاں ،    بہار د‏‏ی اقوام متحدہ دے اصطلاح اُتے اک ڈراما وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کدی کدی ۱۸۴۸ دے انقلاگل کيتی وضاحت دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔