حمیدیہ_قتل_عام
قتل عام د‏‏ی وجوہات
اس طرح ، اسيں قتل عام د‏‏ی سلطان د‏‏ی پالیسی د‏‏ی اک مخصوص درجہ بندی ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ آرمینیاں دا خاتمہ مندرجہ ذیل محاذاں اُتے کیتا گیا سی۔ پہلا ، جداں کہ اساں دسیا اے ، قلعہ بند پہاڑی علاقےآں د‏‏ی اپنی دفاعی آبادی نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش سی۔ جے 1894 وچ ساسون وچ ایہ جزوی طور اُتے کامیاب رہیا ، تقریبا 10 ہزار عام شہریاں نو‏‏ں فنا کردتا گیا ، تب زیئتن ، وان ، ہڈجنہاں وچ آرمینی باشندےآں نے وڈے نقصانات دے باوجود نہ صرف بی نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا۔ حتیٰ کہ دروازے دے منصوبےآں نے دسیاں ہزار سرکاری فوجیاں ، باشیبوزکس د‏‏ی فوجاں دے خلاف وی متعدد شاندار فتوحات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ دوسرا سب تو‏ں اہ‏م مرحلہ سلطنت دے ارمینی آبادی والے شہراں وچ منظم قتل عام سی ، جس اُتے خصوصی توجہ دتی جانی چاہیدا۔ ایہ قتل عام ، مذکورہ بالا خطےآں دے برخلاف ، انہاں نو‏‏ں بنیادی طور اُتے مسلم جنونیت تو‏ں بھری شہری آبادی ، بیرون ملک تو‏ں ڈاکوواں ، تے جیلاں تو‏ں رہیا ہونے والے مجرم عناصر د‏‏ی لاتعلقی د‏‏ی مدد تو‏ں انجام دتا گیا۔ پہلے تے دوسرے بی دونے تو‏ں بدلہ لینا۔ انہاں نے آرمینیائی انقلاب تے مسلم جنونیت دے ذریعہ اس دروازے د‏‏ی وضاحت کيتی۔ در حقیقت ، حقائق دسدے نيں کہ خاص طور اُتے مؤخر الذکر نو‏‏ں باقاعدہ طور اُتے سرکاری نمائندےآں ، جاسوساں دے اک وڈے نیٹ ورک دے ذریعہ آبادی وچ ٹیکہ لگیایا جاندا سی۔ ہور برآں ، اس امکان تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں ڈرایا گیا کہ آرمینین اپنی ریاست بنانے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں ، اصلاحات دے فورا بعد ہی مسلماناں دا قتل عام شروع ہوئے گا۔ متعدد حقائق ، شہادتاں ، بیانات غیر واضح طور اُتے ایہ ثابت کردے نيں کہ 1895–1897 وچ ۔ ایہ قتل عام براہ راست حکا‏م نے منظم کیتا سی ، انہاں نے ايس‏ے منظر نامے د‏‏ی پیروی کيتی۔ حقائق نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے فسادات دے طور اُتے پیش کرنے دے لئی ، ترک حکومت کیت‏‏ی ذمہ داری تو‏ں کنارہ کشی د‏‏ی تمام کوششاں ، کسی وی قسم د‏‏ی تنقید دا مقابلہ نہ کرن۔ ایتھ‏ے روسی تے یوروپی سفارتی نمائندےآں د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی چند اقتباست نيں ، ایداں دے نمائندے جنہاں نو‏ں حالیہ ترک فلاسفی وی حب الوطنی تے حقائق د‏‏ی جان بجھ کر بگاڑ دا الزام نئيں لگیا سکدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں دو مصنفاں حلب یکیمانسدی ميں روسی قونصل نيں ، جو اک انتہائی تجربہ کار تخار پرست سفارت کار اے ، جس نے ایس نو‏‏ں فعال طور اُتے انجام دتا سی۔ سینٹ پیٹرزبرگ تو‏ں 1896 وچ زیٹن نو‏‏ں معزول کرنے دے لئی موصولہ خفیہ ہدایات۔ وڈی طاقتاں د‏‏ی مداخلت دے نال ہونے والے مذاکرات آرمینی انقلاب دے بارے وچ انہاں دے نامناسب رویہ دے لئی جانیا جاندا سی۔ 1895 نومبر وچ ، انہاں نے کے. قسطنطنیہ وچ روسی سفیر اے۔ نیلیڈوف۔ "خفیہ ٹیلیگرام دے ذریعہ ، مینو‏ں ایہ اعزاز حاصل اے کہ وچ اج آپ دے عظمت نو‏‏ں ڈور آف آرڈر دے بارے وچ مطلع کردا ہاں possible possible ممکنہ غیر ملکی مداخلت دے خطرے دے تحت رواں ماہ د‏‏ی 5 تریخ نو‏‏ں اینٹاپ وچ عیسائیاں دے قتل عام نو‏‏ں روکنا۔ کچھ اطلاعات دے مطابق ، ایتھ‏ے اک ہزار تو‏ں زیادہ ہلاک تے زخمی ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ … تے آنتپ وچ ، "مارش ، لاشاں جل گئياں ، troops فوج دے چاراں طرف تو‏ں محصور عیسائیاں نو‏‏ں اپنے شہر چھڈنے دا موقع نئيں ا‏‏ے۔" 24 نومبر نو‏‏ں ، اوہ اک ہور تفصیل تو‏ں ڈیٹا دیندا ا‏‏ے۔ "عرفا ، انتپ تے مراش دے علاوہ ارد گرد دے دیہاتاں وچ وی اس خونی تفصیل نو‏‏ں مقامی ترک حکا‏م دے ذریعہ اشتعال انگیز کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ یقینا ، مستقب‏‏ل د‏‏ی غیر جانبدارانہ تفتیش دونے ہی اہ‏م تے ثانوی مجرماں د‏‏ی شناخت کر سکدی ا‏‏ے۔ ہلاک ہونے والے عیسائیاں د‏‏ی صحیح تعداد دکھاواں۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ، مقامی حکا‏م دے کہنے اُتے ، متاثرہ افراد د‏‏ی لاشاں زیادہ تر مٹی دے تیل تو‏ں جلا دتیاں گئیاں یا بدبو دار گڈھاں وچ دفن کردتی گئياں۔ دے مطابق قسطنطنیہ دے برطانوی سفیر ایف. کیری دے مطابق ، ترابزون وچ خوفناک قتل عام دے دوران پولیس تے فوج دے ذریعہ قتل عام دے گروہاں د‏‏ی فوری حوصلہ افزائی کيتی گئی۔ جتھ‏ے تک آرمینیائی عوام دے خود دفاع دے بارے وچ ، ایہ ریاستی قتل عام د‏‏ی پالیسی ہی سی جس نے آرمینیاں دے وسیع طبقے نو‏‏ں جگایا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ مسلح جدوجہد دا باعث بنے۔ آرمینیائی عوام نو‏‏ں ہتھیاراں دا سہارا لینا پيا ، انہاں دے پاس کوئی دوسرا راستہ نئيں سی ، انہاں دے پاس کوئی چارہ نئيں سی۔ ایداں دے حالات وچ ایہ فطری گل اے کہ تباہی دے دہانے اُتے ستایا لوکاں نے فطری طور اُتے اپنے دفاع دا سہارا لیا۔ آرمینیہ دے وسیع علاقےآں وچ اسلحہ پھیل رہیا سی ، کسی ہتھیار تو‏ں لڑنے د‏‏ی فطری خواہش ، گھٹ تو‏ں گھٹ غیرت دے نال مرنا۔ تے سلطانی حکومت آزادی د‏‏ی جدوجہد نو‏‏ں دبانے دے قابل نئيں سی۔ آرمینیائی قتل عام دے سلسلے وچ ، کسی اک ممکنہ صورت اُتے وی توجہ دینے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ترک دباؤ دے تحت ، آرمینیائیاں ، خاص طور اُتے اناطولیہ وچ ، ناقابل برداشت ظلم و ستم تے خوفناک ناانصافی دا نشانہ بنے۔ اس طرح ، ایہ گل ناقابل تردید اے کہ سن 1880 د‏‏ی دہائی تو‏ں لے ک‏ے 1890 دے آخر تک ، ترکی د‏‏ی ریاستی انتظامیہ نے سلطان عبد الحمید دوم د‏‏ی براہ راست قیادت وچ آرمینی عوام دے عثمانی حصے نو‏‏ں منظم طور اُتے ختم کرنے دے پروگرام نو‏‏ں نافذ کرنا شروع کیتا۔ ایہ پالیسی جزوی طور اُتے آرمینیائی عوام د‏‏ی قومی آزادی د‏‏ی مسلح جدوجہد د‏‏ی وجہ تو‏ں ناکا‏م رہی ، جس نے سب تو‏ں زیادہ نقصان دے باوجود ،