cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جنگ آزادی 1857 دے لُکے پہلو
جواب: درصورت مرقومہ فرض عین ہے، اور اوپر تمام اس شہر کے لوگوں کے اوراستطاعت ضرور ہے، اس کی فرضیت کے واسطے چنانچہ اب اس شہر والوں کو طاقت مقابلہ اور لڑائی کی ہے بسبب کثرت اجتماع افواج کے اور مہیا اور موجود ہونے آلات حرب کے تو فرض عین ہونے میں کیا شک رہا اور اطراف واحوال کے لوگوں پر جو دورہیں باوجود خبر کے فرض کفایہ ہیں، ہاں اگر اس شہر کے لوگ باہر ہوجائیں مقابلے سے یا سستی کریں اور مقابلہ نہ کریں تو اس صورت میں ان پر بھی فرض ہوجاویگا اور اسی طرح اور اسی ترتیب سے سارے اہل زمین پر شرقاً اور غرباً فرض عین ہوگا،اور جو عدو اور بستیوں پر ہجوم اور قتل وغارت کا ارادہ کریں تو اس بستی والوں پر بھی فرض عین ہوجائے گا بشرط ان کی طاقت کے۔                                                               (العبد المجیب احقر،نور جمال عفی عنہ)
بہت ہی افسوس کے ساتھ یہ کہنا پڑتا ہے کہ سرسیّد احمد خان اور منشی ذکاء اللہ نے اس فتویٰ اوراس کے پس منظر کی غلط ترجمانی کی ہے، علماء کے موقف کو مسخ کرنے کی کوشش کی ہے اور تحریک جہاد اور مجاہدین کی خلافِ واقعہ تصویر پیش کی ہے، سرسیّد صاحب کی مشہور کتاب ”اسباب بغاوت ہند“ سے دو اقتباسات پیش ہیں:
اس فتویٰ کا اثر یہ تھا کہ جاہل مسلمانوں کا جوش مذہبی زیادہ ہوگیا، جن مولویوں نے فتویٰ پر مہریں کی تھیں، وہ کبھی پہاڑی پر انگریزوں سے لڑنے نہیں گئے، مولانا نذیر حسین جو وہابیوں کے مقتدا اور پیشوا تھے، ان کے گھر میں ایک میم چھپی بیٹھی تھی اس فتویٰ پر کچھ مہریں اصلی اور کچھ جعلی تھیں، ایک مولوی کی مہر تھی جو غدر سے پہلے قبر میں سوچکا تھا۔(تاریخ عروج عہد انگلشیہ: ۶۷۵)
سرسید مرحوم اور مفتی ذکاء اللہ دونوں کے درج بالا بیانات غلط اور خلاف واقعہ ہیں، اصل واقعہ وہی ہے جو اوپر مذکور ہوا، حضرت مولانا محمد میاں صاحب نے ان دونوں حضرات کے بیانات کا احتساب کرکے ان کو غلط ثابت کیاہے۔ (ملاحظہ ہو علماء ہند کا شاندار ماضی: ۴/۱۶۴-۱۷۵)
کیوں کر آزردہؔ نکل جائے نہ سودائی ہو
شعر کا نام نہ لے گا کوئی دانا ہرگز
مولانا مظہر نانوتوی کے چھوٹے بھائی ہیں، شاملی کی جنگ میں حضرت مولانا محمد قاسم نانوتوی کی حفاظت کی نگرانی بھی آپ کے ذمہ تھی، تحریک کی ناکامی کے بعد جب داروگیر کا بادل چھٹا تو آپ نے ۱۸۶۱/ میں بریلی کالج کی ملازمت اختیار کرلی اور وہاں مطیع صدیقی کے کام میں اپنے بھائی مولانا محمد احسن نانوتوی کے شریک ومعاون ہوگئے، آپ دارالعلوم دیوبند کے دو سال مہتمم بھی رہے۔
۱۸۵۷/ کے انقلاب میں آپ نے اہم رول ادا کیا، جنرل بخت خاں نے آپ کو خصوصی ذمہ داری دی، تحریک کی ناکامی کے بعد جب جنرل بخت خاں دہلی سے لکھنوٴ روانہ ہوا تو مولانا بھی آپ کے ساتھ تھے، لکھنوٴ میں مولانا شاہ احمد اللہ صاحب دادشجاعت دے رہے تھے، آپ ان کے ساتھ شامل ہوگئے، بدایوں اور ککرالہ کے معرکوں میں بھی آپ نے اپنی بہادری کا سکہ جمایا، مولانا شاہ احمداللہ صاحب کی شہادت کے بعد ایسے روپوش ہوئے کہ آپ کے ماموں مولانا فضل رسول نے آپ کی تلاش میں قسطنطنیہ تک سفر کیا مگر کہیں سراغ نہ لگ سکا۔
اس جرم میں سزائے موت دی گئی۔
حشر تک نام ونشانِ پنجتن رہ جائے گا
آگ سے محفوظ اس کا تن بدن رہ جائے گا
سب فنا ہوجائیں گے کافی ولیکن حشر تک
مولانا سید احمدمیاں نے آپ کا خوبصورت تذکرہ اس انداز میں شروع کیا ہے:
علامہ فضل حق خیرآبادی
یہ تو گنتی کے چند نام ہیں، جن کا تذکرہ اس مختصر سے مقالہ میں کیاگیا، ورنہ نامعلوم کتنے گمنام مجاہدین ہیں، جنھوں نے اس انقلاب میں حصہ لیا،اور اپنا آخری قطرئہ خون بھی ملک وملت کے لئے نچھاور کردیا، جن کو رب العالمین کے سوا کوئی نہیں جانتا، لیکن ان کی قربانیوں اور خونِ شہادت کی لکیروں نے تاریخیں بنائیں، اور قریب ایک صدی تک یہ تحریک آزادی کسی نہ کسی درجہ میں جاری رہی، جس کے نتیجہ میں ۱۹۴۷/ میں اس ملک کو آزادی ملی،اوریہاں کے لوگوں کو آزادی کی شام و سحر نصیب ہوئی، اور سب سے بڑی بات یہ ہے کہ یہ سب کچھ ہمارے بزرگوں نے کسی دنیوی مفاد کے لئے نہیں کیا، بلکہ محض اللہ کی رضا کے لئے عبادت سمجھ کر کیا۔
میریزہاؤزن
میریزہاؤزن، سویٹزرلینڈ دے کینٹن شافہاوزن دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 820 لوک وسدے نیں۔
جنگ آزادی 1857 دے لُکے پہلو
________ حواشی:
کمپیوٹر بولی
کمپیوٹر بولی یا پروگرامنگ بولی (انگریزی:Programming Language) اک آپ بنائی گئی بولی اے جیہڑی کمپیوٹر نوں چلان لئی ورتی جاندی اے۔ کمپیوٹر بولیاں نال کمپیوٹر پروگرام تے سوفٹویئر بناۓ جاندے نیں۔ کمپیوٹر بولی اک قسم دیاں ہدایتاں ہوندیاں نیں جیناں نوں سمج کہ کمپیوٹر کوئی وی کم کردا اے۔ کمپیوٹر بولی سمجن تے لکھن آلے بندے نوں پروگرامر کیندے نیں تے کمپیوٹر بولی دی کسے خاص کم واسطے ہدایت نوں کوڈ کیندے نیں۔ پروگرامر کسے وی پروگرامنگ بولی وچ لکھاری کردا اے جیدے نال کمپیوٹر سمج جاندا اے کہ اونوں پروگرامر دا کم کنج کرنا اے۔
جنگ آزادی 1857 دے لُکے پہلو
خداوند اس سے رضامند ہے
(۲۸)  The Mutiny in the Bengal Army P.4
(۳۲)  ایضاً، ص:۱۶-۱۷۔
(۳۹)   احسن الاخبار ص:۱۲۲۔ ستر سال سے زیادہ کی عمر میں شادیوں کا سلسلہ جاری تھا۔
(۴۶)  خود بہادر شاہ نے ۱۸۴۸/ میں ان کی تعداد ۲۱۰۴ بتائی تھی۔ ملاحظہ ہو۔
(۵۳)  انگریز عید کے موقع پر کس طرح ہندومسلم فساد کے متمنی تھے ۔ دیکھئے:
تولچا
رومانیہ یورپ دا اک دیساے ، اسدا راجگڑھ بخارسٹ شہر اے ۔ تولچا شہر رومانیہ دا شہر اے تے رومانیہ دی تولچا کاؤنٹی دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
کارل ڈرائس
گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک
سینیگال گرگٹ
سینیگال گرگٹ گرگٹ دے ٹبر دا اک گرگٹ اے۔
اوپریٹنگ سسٹم
آپریٹنگ سسٹم د‏‏ی تریخ
آئی بی ایم نے ماضی دے نال پوری مطابقت نو‏‏ں برقرار رکھیا، تاکہ چھٹیاں وچ تیار کردہ پروگراماں نو‏‏ں ہن وی Z / VSE (اگر DOS / 360 دے لئی تیار کيتا جاندا اے ) یا Z / OS (اگر MFT یا MVT دے لئی تیار ہوئے تاں) کوئی تبدیلی نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔
فلولن
فلولن، سویٹزرلینڈ دے کینٹن اری دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 1,988 لوک وسدے نیں۔
عریشہ رازی
عریشہ رازی 17 اکتوبر 2002ء نوں پیدا ہون والی اک پاکستانی اداکارہ اے۔ عریشہ رازی  اردو ٹیلیوژن دی اک پاکستانی اداکارہ اتے ٹیلیوژن اتے میزبانی وی کردی اے۔ اسدا جم 17 اکتوبر 2002 نوں کراچی وچ ہویا۔ اسنے کجھ کمرشیل اشتہاراں وچ اداکاری نال اپنا کریئر شروع کیتا۔ اسنے اک سال دی عمر وچ اپنا پہلا وپاری کم کیتا۔ اوہ چھوٹی عمر وچ ہی کامیڈی شو ہم سب امید سے ہیں وچ کم کرکے اک مشہور بال کلاکار بن گئی۔ اوہ کئی وپاری کامیاب ٹیوی سیریزاں وچ سبھ توں مشہور اے، جویں عمیر دادی اور گھڑوال، مستانہ ماہی، کتنی گرہن باقی ہیں، آستانہ ،  سناتا ، نا کہو تم میرے نہیں، تنہائی، ملکہ عالیہ،  ابرو ، صدقے تمہارے۔      اس نوں اپنے سکول وچ سبھتوں سمجھدار لڑکی دے روپ وچ جانیا جاندا اے۔۔اس دا شوق جانکاری حاصل کرنا اتے اس اُپر کم کرنا اے۔
کریئر
اسنے ڈرامہ مستانہ ماہی، نہ کہو تم میرے نہ، عمر دادی اتے گھڑوالے وچ کم کرنا شروع کر دتا، اسنے مشہور کامیڈی شو ہم سب امید سے ہیں وچ اک کھنڈ دی میزبانی کیتی۔ بعد وچ اسنے واہ واہ سبحان ﷲ وچ شریک میزبانی کیتی جو کہ بچیاں لئی اک نیٹ مقابلہ سی۔ اوہ تنہائی وچ گوہر ممتاز، عائشہ عمر، ازفار رحمان اتے صبا حمید دے نال پیش ہوئی۔ تنہائی نوں ہم ٹیوی اتے براڈکاسٹ کیتا گیا سی۔
باہرلے جوڑ
http://www.ursongspk.com/
فیوززبرگ
والدشٹاٹ، سویٹزرلینڈ دے کینٹن شوائز دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 4,945 لوک وسدے نیں۔
یورو کاپٹر ٹائیگر
یوروکاپٹر ٹائگر چار بلیڈ تے دو انجناں آلا حملہ کرن آلا ہیلیکاپٹر اے جینوں یورپی کمپنی یوروکاپٹر نے بنایا۔ اینوں 1980 دی دہائی چ بنان دا پروگرام شروع کیتا گیا مگر سوویت یونین دے ٹٹن توں بعد دفائی بجٹ کٹن دی وجہ توں ایدا پروگرام آہستہ ہوگیا سی۔ ٹائگر پہلا یورپی ہیلاکپٹر اے جیڑا سارا کمپوزیٹ شیواں دا بنیا ہویا اے۔ اے دوجی ہیلیکاپٹراں دے مقابلے تے بوت پھرتیلا اے تے اے ریڑار تے انفراریڈ سنسراں تے کٹ دسدا اے۔ ٹائگر ہیلیکاپٹراں نوں افغانستان، لیبیا تے مالی چ لڑن واسطے ورتیا گیا اے۔
چک 199 ای بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
سیما چیان
حوالے
گٹھ: چین دے لوک گٹھ: چینی اتہاسکار گٹھ: اتہاسکار گٹھ:چینی شخصیتاں
بادشاہ وو تی
باہرلے جوڑ
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016 گٹھ:چینی شخصیتاں گٹھ:بادشاہ گٹھ:چین دے بادشاہ گٹھ:شن راجٹبر گٹھ:چینی شاہی خاندان
دهستان آلان
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان سردشت ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
شہرستان دماوند
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ تہران
ٹیراکوٹا فوج
حوالے
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ گٹھ:چینی راج ٹبرگٹھ:چین دے راج ٹبرگٹھ:چین دی تریخ
انگولا
انگولا جیدا سرکاری نا "ریپبلک آف انگولا" اے،دکھنی افریقہ دا اک دیس اے۔ انگولا دا تھاں 1,246,700 مربع کلومیٹر / 481,354 مربع میل اے۔ انگولا دی لوک گنتی 18,498,000 اے۔ انگولا دی بولی پرتگالی اے۔ انگولا دا راجگڑھ لونڈا اے۔
چک 192 گ ب اوجلہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
اندرونی احتراقی انجن
اندرونی احتراقی انجن (internal combustion engine) اک ایسا انجن ہُندا اے جیہدے وچ توانائی بݨاوݨ لئی احتراق دا عمل، انجن دے اندر ای موجود اک خانے وچ واقع ہُندا اے ۔ دوجے لفظاں وچ اک ایہجا انجن جیہدے وچ بالݨ تے تکسید دے آپس وچ مل کے جلݨ یا احتراق کرن دا عمل اک مخصوص تے محدود خانے وچ ہوا کردا ہووے اوہنوں اندرونی احتراقی انجن کہیا جاندا اے تے ایہدا ایہ احتراقی خانا انجینئرنگ دی زبان وچاحتراقی حجیرا کہلوندا اے ۔
ٹیراکوٹا
حوالے
گٹھ:مٹی گٹھ:مورتی مواد
ایٹمی توانائی
ایٹمی بالن دا جیون
ایٹمی بالن: یورینیم یا پلوٹونیم ہوندا اے۔ پلوٹونیم قدرتی طور تے نئیں پایا جاندا تے اینوں ایٹمی ریایکٹراں چ بنایا جاندا اے تے یورینیم زمین دی کھل چ مجود اے۔ اینوں زمین توں کڈیا جاندا اے تے فیر اینوں پیلے کیک(yellowcake) چ بدل دتا جاندا اے جیڑا کہ 80٪ یورینیم ڈائی آکسائڈ ہوندا اے، اس یورینیم نوں پہلاں یورینیم ہیگزافلورائڈ چ بدل کے صاف کیتا جاندا تے تے فیر 3-4٪ یورینیم-235 دا ہوجاندا اے جیڑا کے ایٹمی ریایکٹر لئی ٹھیک ہوندا اے۔ ایٹم بمباں واسطے کم از کم 90٪ یورینیم-235 دا یورینیم بالن چائیدا ہوندا اے۔ اس توں بعد بالن دی مورت تے ایدے چ یورینیم-235 دی مقدار ریایکٹر دے حساب نال رکھی جاندے۔ اس یورینیم بالن نوں 6 وریاں تک تقریبا وقفے وقفے نال ایٹمی ری ایکٹر چ ورتیا جاندا اے تے اس ویلے چ جدوں 3٪ یورینیم فشن ریایکشن چ ورت کے مک جاندا اے تے فیر اینوں پانی دے تالاب چ پا دتا جاندا اے جتھے اے کوئی 5-10 وریاں تک ایتھے پیا ریندا اے۔ اس ویلے دے بعد اس بالن دی تابکاری تے گرمی اینی کٹ جاندی اے کے فیر اینوں دوبارہ ٹھیک کر کے ورتیا جاسکدا اے یا فیر بند کر کے فارغ کیتا جاسکدا اے۔
ایران دے صوبے
1950ء تک ایران کل 12 صوبیاں وچ تقسیم سی، جنہاں نوں  1950 وچ انتظامی طور اُتے تبدیل کر کے 10 ریاستاں وچ تبدیل کر دتا گیا۔ 1960ء تا 1981ء کئی ریاستاں نوں   اک اک کر کے صوبیاں دا درجہ دتا جاندا رہیا تے نال ای نال نویں صوبے وی بنائے جاندے رہے، جس نال صوبیاں دی تعداد ودھدی گئی۔ آخری بار 2004ء وچ صوبہ خراسان تقسیم کر کے تن نویں صوبیاں وچ تبدیل کیتا گیا۔ اس وقت ایران دے اکتیہ 31 صوبے نیں  ۔
ریمنکو ویلچا
رومانیہ یورپ دا اک دیساے ، اسدا راجگڑھ بخارسٹ شہر اے ۔ ریمنکو ویلچا شہر رومانیہ دا شہر اے تے رومانیہ دی ویلچا کاؤنٹی دا راجگڑھ اے ۔
خودی (اقبال)
محمد اقبال دا پیغام یا فلسفہ حیات کیتا اے جے چاہن تاں اس دے جواب وچ صرف اک لفظ ”خودی“ کہہ سکدے نيں اس لئی کہ ایہی انہاں د‏‏ی فکر و نظر دے جملہ مباحث دا محور اے تے انہاں نے اپنے پیغام یا فلسفہ حیات نو‏‏ں ايس‏ے ناں تو‏ں موسوم کیتا ا‏‏ے۔ اس محور تک اقبال د‏‏ی رسائی ذات و کائنات دے بارے وچ بعض سوالےآں دے جواگل کيتی تلاش وچ ہوئی ا‏‏ے۔ انسان کیتا اے ؟ کائنات تے اس د‏ی اصل کیتا اے ؟ آیا ایہ فی الواقع کوئی وجود رکھدی اے یا محض فریب نظر اے ؟ جے فریب نظر اے تاں اس دے پس پردہ کیاہے؟ اس طرح دے تے جانے کِنے سوالات نيں جنہاں دے جواگل کيتی جستجو وچ انسان شروع تو‏ں سرگرداں رہیا ا‏‏ے۔ اس طرح دے سوالات جنہاں تو‏ں انسان دے وجود دا اثبات ہُندا ا‏‏ے۔ اردو شاعری وچ اقبال تو‏ں پہلے غالب نے وی اُٹھائے سن ۔
اقبال دے ہاں خودی تو‏ں مراد
خودی کا سرِ نہاں لاالہ الا اللہ خودی ہے تیغ فساں لاالہ الا اللہ
چنانچہ ”اسرار خودی“ دے پہلے ایڈیشن دے دیباچے وچ لکھدے نيں،
خودی تے فقر
طلب و ہدایت دے لئی کِس‏ے مرد ِ کامل دے اگے سرِ نیاز جھکانا توخودی نو‏‏ں مستحکم کردا ا‏‏ے۔ لیکن مال و دولت و منصب دے لئی دست نگر ہونا اس ضعیف بناندا ا‏‏ے۔ گدائی صرف اِ سی دا ناں نئيں کہ مفلس دولت مند دا طفیلی بن جائے بلکہ دولت جمع کرنے دا ہروہ طریقہ جس وچ انسان محنت نہ کرے بلکہ دوسرےآں د‏‏ی محنت تو‏ں فائدہ اُٹھائے اقبال دے نزدیک گداگری ا‏‏ے۔ حتیٰ کہ بادشا ہ جو غریباں د‏‏ی کمائی اُتے بسر کردا اے سوال و گدجے ی دا مجرم اے
میکدے میں ایک دن ایک مرد زیرک نے کہا ہے ہمارے شہر کا سلطان گدائے بے نوا
خودی تے خدا دا تعلق
اقبال دے فلسفہ خودی د‏‏ی تفصیلات تے جزئیات دے مطالعہ تو‏ں اس قانون دا علم ہُندا اے جس اُتے عمل کرکے انسان اس درجہ نو‏‏ں پالینے دے قابل ہوئے جاندا اے جو اسنو‏ں حقیقتاً خلیفتہ اللہ دے منصب دا اہل بنا دیندا ا‏‏ے۔ اس قانون د‏‏ی پابندی خودی د‏‏ی تکمیل دے لئی لازمی ا‏‏ے۔ لیکن اس دے نال نال ایہ حقیقت وی اپنی جگہ مسلم اے کہ انسان تنہائی د‏‏ی زندگی نئيں گزاردا اوہ لازماً کِس‏ے معاشرہ، کِس‏ے قوم تے کِس‏ے ملت دا فرد ہُندا ا‏‏ے۔ فرد تے ملت دے درمیان رابطہ دے وی کچھ اصول تے قوانین ہُندے نيں ايس‏ے رابطے تے قوانین و اصولاں کواقبال نے بے خودی تو‏ں تعبیر کیتا اے
انفرادی خودی تے اجتماعی خودی دا تعلق
”خودی د‏‏ی ایسی صورت جو اپنے علاوہ دوسرے انساناں نو‏‏ں نظر انداز کر ے اوہ تخریب تے بگاڑ د‏‏ی اک شکل ا‏‏ے۔ لہٰذا انسانی تجربے نے بتا یا کہ خودی د‏‏ی اک صفت ایہ وی اے کہ اوہ اپنے اسيں رنگ قسم د‏‏ی خودتی، شعور، تو‏ں متحد ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں اک اجتماعی خودی دا تصور پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ جس طرح افراد دا شعور اک جزو ہُندا اے، ايس‏ے طرح اجتماعی خودی دا شعور وی انفرادی خودی دے مانند اسيں رنگ دے نال شیرازہ بند ہُندا ا‏‏ے۔
تکمیل خودی دے لئی ملت اسلامیہ د‏‏ی ضرورت
مندرجہ بالا بحث تو‏ں ایہ گل سامنے آندی اے کہ خالص فلسفیانہ نظریے د‏‏ی حد تک انسانیت دا اک عالمگیر تصور ممکن ا‏‏ے۔ لیکن جدو‏ں اس تصور نو‏‏ں اک معین تے زندہ نصب العین د‏‏ی صورت دتی جائے تاں وسیع تو‏ں وسیع نظر رکھنے والا شخص وی اس گل اُتے مجبور ہوئے جاندا اے کہ انسانیت د‏‏ی تکمیل دا معیار کِس‏ے خاص ملت نو‏‏ں بنائے۔ اقبال دے نزدیک ملت بیضائے اسلام اس معیار اُتے پوری اترتی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی نظر وچ انسان د‏‏ی خودی د‏‏ی حقیقی تکمیل تے فرد و ملت دا متوازن ربط صرف اسلام ہی د‏‏ی ذریعہ ممکن ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ فرد ملت دا متوازن ربط صرف اسلام ہی دے ذریعہ ممکن ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اسلام وچ فرد تے ملت دا رشتہ نسل یا وطن دے روابط د‏‏ی بنیاد اُتے استوار نئيں ہُندا بلکہ توحید تے رسالت دا وسیع تے ہمہ گیر عقیدہ اس د‏ی بنیاد بندا ا‏‏ے۔
بے خودی تو‏ں خودی دا استحکا‏م
آخر اسيں اس نتیجہ اُتے پہنچدے نيں کہ فرد دے لئی جس طرح اپنی خودی د‏‏ی تربیت، ارتقاءتے استحکا‏م ضروری اے ايس‏ے طرح اس خودی نو‏‏ں اک آئین تے قانون د‏‏ی حدود وچ لیانا وی ضروری ا‏‏ے۔ ایہ آئین تے قانون اوہ ملت مہیا کردی ا‏‏ے۔ جس وچ اوہ فرد رکن ہُندا ا‏‏ے۔ اس آئین د‏‏ی حدود وچ آنے دے بعد اوہ تمام افراد جنہاں د‏‏ی انفرادی خودی تربیت دے مراحل تو‏ں گزر چک‏ی اے، اک اجتماعی خودی نو‏‏ں تشکیل دیندے نيں۔ ایہ اجتماعی خودی مربوط ہوئے جانے دے بعد اک جگہ فیر افراد د‏‏ی انفرادی خودی دے تحفظ تے استحکا‏م دے وسائل پیدا کردی ا‏‏ے۔
احساسِ خودی د‏‏ی توسیع
بے خودی یا اجتماعی خودی د‏‏ی تشکیل دے بعد ملت دے احساس خودی د‏‏ی تاں سیع دے لئی جنہاں ذرائع د‏‏ی ضرورت اے اوہ علم ِ کائنات تے تسخیر کائنات نيں۔ اس دے نال نال ایہ وی لازمی اے کہ ملت اپنی تریخ تے روایات د‏‏ی حفاظت کرے۔ تریخ اقوام د‏‏ی زندگی دے لئی قوتِ حافظہ دا درجہ رکھدی ا‏‏ے۔ تے حافظہ ہی اوہ چیز اے جس تو‏ں مختلف ادراکات دے درمیان ربط تے تسلسل پیداہُندا ا‏‏ے۔ خارجی حیات دے ہجوم وچ ”ماں “ یا ”ان “ دا مرکز حافظہ دے ذریعے ہی ہتھ آٹا ا‏‏ے۔ گویا حافظہ دے ذریعے فرد اپنے احساس ِ خودی د‏‏ی حفاظت کردا اے اس طرح تریخ دے ذریعہ ملت د‏‏ی زندگی دے مختلف ادوار وچ ربط تے تسلسل پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ ایہی شیرازہ بندی اے اس دے شعورِ خودی د‏‏ی کفیل تے اس دے بقائے دوام د‏‏ی ضامن بندی ا‏‏ے۔ دنیا وچ اوہی قوماں زندہ رہندیاں نيں جو اپنے حال دا رشتہ اک طرف ماضی تو‏ں تے دوسری طرف مستقب‏‏ل تو‏ں استوار رکھدی ا‏‏ے۔
ترجمہ:۔		”یعنی جس نے اپنے نفس نو‏‏ں پہچان لیا اس نے اپنے رب نو‏‏ں پہچان لیا“
ابو الوفا بوزجانی
ریاضیات وچ خدمات
370ھ وچ ابا حیان التوحیدی نے بوزجانی نو‏‏ں وزیر ابن سعدان تو‏ں متعارف کرایا جنہاں دے گھر وچ انہاں د‏‏ی مشہور مجالس منعقد ہوئیاں۔ انہاں مجالس دا احوال ابا حیان نے کتاب “الامتاع والؤانسہ” وچ رقم کرکے اسنو‏ں بوزجانی نو‏‏ں پیش کيتی۔
ناب
ناب باویریا جرمنی دا اک دریا اے جیڑا 165 کلومیٹر لماں اے۔ اے دریاۓ ڈینیوب وچ ڈگدا اے۔
صوبہ ودین
بلغاریہ براعظم یورپ چ بلقان دے علاقے چ واقع دیس اے اسدا راجگھر صوفیہ شہر اے ۔ بلغاریہ انتظامی طور اتے 28 صوبےآں ، جنہاں نوں مقامی طور اتے اوبلاست آکھیا جاندا اے ، چ ونڈیا ہویا اے ۔ بلغاریہ دے ہر صوبے دا ناں اس صوبے دے راجگڑھ دے ناں اتے اے ۔
ہیلیکاپٹر-19
ہیلیکاپٹر-19 اک چینی لڑاکا ہیلکاپٹر اے۔ اے لڑاکہ ہیلیکاپٹر-10 دے نال کم کرن لئی ڈیزائن کیتا گیا سی۔ اے جسوسی تے نشانے لبن دا کم کردا اے تے لڑاکا ہیلکاپٹر-10 اوناں نوں تباہ کردا اے۔
صوبہ بلاگوئیوگراد
باہرلے جوڑ
بلغاریہ دا حکومتی ڈھانچا
فيصل بن عبدالعزیز
گٹھ:سعودی عرب گٹھ:سعودی عرب دے بادشاہ گٹھ:سعودی شخصیتاں
ٹرین
thumb|300px|کھبے|ریل گڈی یا ٹرین thumb|300px|کھبے|مال بردار ٹرین
لینگسٹن ہیوز
جیمس مرسر لینگسٹن ہیوز (1 فروری، 1902–22 مئی، 1967) جوپلن مسوری توں اک امریکی شاعر، سماجی کارکن، ناول کار، ناٹک کار، اتے کالمنویس سی۔
خاندان اتے بچپن
اپنے ماتا-پیؤ دے وکھ ہون توں بعد اسدی ماں نے روزگار دی بھال وچ سفر کیتی اتے نوجوان لینگسٹون ہیوز مکھ طور تے لارینس، کنساس وچ اپنی نانی میری پیٹرسن لینگسٹن کول وڈا ہویا۔ کالا امریکن زبانی پرمپرا ولوں اتے اپنی پیڑھی دے جدوجہد دی انوبھواں دی بنیاد تے، میری لینگنسن نے اپنے پوتے وچ نسلی مان دی اک مضبوط بھاونا بھر دتی۔   اس نے اپنے زیادہ تر بچپنلارینس وچ بتایا۔ اپنی 1940 دی آتمکہانی 'دِ بگ سی' وچ اسنے لکھیا: "میں لمبے ویلے توں ناخوش سی اتے بہت اکلا سی، اپنی نانی نال رہندا سی۔ پھر ایہہ سی کہ کتاباں میرے نال واپرنیاں شروع ہو گئیاں، اتے میں کتاباں اتے بسّ کتاباں تے یعقین کرن لگا اتے کتاباں دی ادبھتّ دنیا وچ جتھے لوکاں نوں اگر دکھ جھلنا پیا سی، تاں اوہ سوہنی بولی وچ جھلیا، نہ کہ اکہرے ہجیاں وچ، جویں کہ اسیں کینسس وچ کردے سی۔"
شہرستان گرمی
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان گرمیایران دے صوبہ اردبیل دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز گرمی شہر اے۔
کنول مندر
کنول مندر (english : lotus Temple)  دلی وچ واقع اے، اس نوں بہائی مندر وی کہندے ہن، جو کہ 1986 وچ بن کے پورا ہویا۔ ایہہ اپنے پھلّ ورگے سائز کرکے ہر کسے دا دھیان کھچدا اے۔ اپنی خاص بنتر کرکے اس نوں کئی انعام ملے اتے اس بارے سوآں دی گنتی وچ اخباراں اتے رسالیاں وچ چھپیا۔ سارے بہا'ای مندراں دی طرحاں ایہہ مندر وی سارے دھرماں دے لئی سانجھا اے۔ ایہہ عمارت بنا کسے باہری سہارے کھڑیاں سنگمرمر دیاں 27 پتیاں دے روپ وچ بنی اے۔ اس عمارت دے 9 مکھ دروازے ہن اتے اسدی اچائی 40 میٹر اے۔ اس وچ 2500 لوکاں لئی اک ویلے بیٹھن دی تھاں اے۔
آئسٹ
آئسٹ باویریا جرمنی دا اک دریا اے۔ اے دریاۓ ڈینیوب وچ ڈگدا اے۔
سسکتے لوگ
راحیل
راحیل وی کہانی گو اے تے ایستھا تو‏ں پورے 18 منٹ چھوٹی ا‏‏ے۔ ست سال د‏‏ی عمر وچ اوہ جاپانی انداز وچ فوارے د‏‏ی طرح اپنے بالاں نو‏‏ں سر دے اُتے جما ک‏ر ک‏ے رکھدی سی۔ تے زرد فریم د‏‏ی عینک لگاندی سی۔ اوہ اک ذہین تے سیدھے خیال د‏‏ی لڑکی اے جو سماج تو‏ں کدی مطمئن نئيں ہو پائی۔
امو
راحیل تے ایستھا د‏‏ی ماں ا‏‏ے۔ اپنی نويں زندگی بسانے د‏‏ی غرض تو‏ں اس نے بابا نامی شخص نال شادی کیتاکہ اپنے خاندان تو‏ں دور رہ سک‏‏ے۔ اوہ اک شرابی سی جس نے اسنو‏ں طلاق دے دتی تے جدو‏ں اوہ امو تے اس دے بچےآں نو‏‏ں مارنے پیٹنے لگیا تب امو واپس اپنے گھر آگئی۔
بھارت وچ شیعیت
ابتدائی دور
ابن خلدون دے بقول خلیفہ منصور دے زمانے وچ سندھ دا عامل عمر بن حفص تشیع دی جانب میلان رکھدا سی۔ محمد نفس ذکیہ دے فرزند عبد اللہ اشتر، جنہاں نوں  کراچی وچ عبد اللہ شاہ غازی دے ناں توں جانا جاندا اے،400 افراد اُتے مشتمل زیدیاں دی اک جماعت دے نال اس دے کول آئے تو اس نے انھاں خاصے احترام نال نوازیا۔ حاکم عباسی منصور نوں   جدوں اس دی خبر پہنچی تے اس نے ہشام بن عمر ثعلبی نوں   انہاں دے قلع قمع کرنے دے لئی سندھ روانہ کیتا جتھے ہشام دے بھائی تے انہاں دے درمیان قتال ہویا جس دے نتیجے وچ عبد اللہ شاہ غازی شہید ہوئے تے انہاں دے ساتھی  اس علاقے وچ بکھرگئے ذہبی تے ابو الفرج اصفہانی نے وی اس ول اشارہ کیتا اے طبری نے ایہ واقعات 768ء (151 ہجری) وچ نقل کیتے نیں  ۔انہاں واقعات دی روشنی وچ یقین نال کہیا جا سکدا اے کہ 768 ء وچ جاں اس دے آس کول زیدیاں دی موجودگی شیعیت دے رواج دا باعث بنی۔
جنوبی ہندوستان وچ شیعیت
1347ء   وچ جنوبی ہندوستان دے علاقے دکن وچ پہلی شیعہ سلطنت قائم ہوئی جس نے شیعہ علما نوں   ہندوستان ول دعوت دتی۔  دکن  وچ شیعہ اقتدار  کسے نہ کسے شکل وچ 1687 ء   تک قائم رہیا۔ مغل بادشاہ اورنگزیب  عالمگیر دے ہتھوں  اس دے زوال دے اسی سال بعد  جنوبی ہندوستان وچ  1765ء وچ  میسور دے ہندو راجا دے شیعہ سپاہ سالار حیدر علی نے بغاوت کر کے  سلطنت خداداد   میسور قائم کیتی جو انگریزاں دے نال مسلسل جنگاں دے نتیجے وچ  1799ء وچ  فتح علی ٹیپو دی شکست دے نال ختم ہو گئی۔انگریز دور وچ  حیدرآباد وچ نظام دی ریاست وچ وی شیعاں نوں   امن وآزادی دا ماحول میسر رہیا۔1947 ء   وچ قیام پاکستان تے بعد وچ ریاست حیدرآباد دے بھارت وچ انضمام دے بعد   جنوبی ہندوستان دے بوہت سارے شیعہ وادئ سندھ ول ہجرت کر  کے آ گئے۔جنوبی ہندوستان وچ شیعہ سنی تعلقات ہمیشہ چنگے رہے نیں  ۔
شیعہ ثقافت اُتے تنقید وچ تیزی
"محرم وچ ذکر شہادت حسین کرنا اگر چہ بروایات صحیح ہو جاں سبیل لانا ،شربت پلانا چندہ سبیل تے شربت وچ دینا جاں دودھ پلانا سب ناجائز تے حرام اے" ۔   اسی دوران وچ مرزا غلام احمد قادیانی صاحب نے وی عزاداری اُتے شرک دا فتویٰ لایا تے شیعاں نوں  اسلام دے آنگن وچ پئی نجاست قرار دتا  ۔   علامہ سید علی الحائری نے "وسیلۃ  المبتلا"،"تبصرۃ العقلا"، "مہدی موعود" تے "مسیح موعود" دے عنوان توں مختصر  اردو کتابچے تے اک چار جلداں اُتے مشتمل فارسی  کتاب"غایۃ المقصود" لکھ کر مرزا غلام احمد قادیانی نوں   جواب دتا۔  دوسری طرف شیعہ علما نے متعدد مناظرے کیتے جس دے نتیجے وچ شیعہ مکتب فکر نوں   اپنا پیغام لوگاں تک پہنچا نے  تے غلط فہمیاں نوں   دور کرنے دا موقع ملیا تے اس طرح شمالی ہند وچ شیعیت نوں    مزید فروغ حاصل ہویا۔    اس سلسلے وچ علامہ سید محمد باقر چکڑالوی دا ناں خصوصی طور اُتے قابل ذکر اے۔عزاداری اُتے سب توں پہلا حملہ مولانا قاسم نانوتوی دی قیادت وچ دار العلوم دیوبند دے طلبہ نے کیتا۔ دیوبند قصبے دے رہائشی اہل سنت محرم وچ یاد کربلا مناندے سن۔ مولانا قاسم نانوتوی نے طلبہ دا جتھہ بنا کر دیوبند دے رہائشی اہل سنت نوں   دہشت زدہ کیتا تے کربلاکی یاد منانے توں روک دتا ۔
تحریک آزادی تے فرقہ وارانہ ذہنیت
1944ء وچ لاہور دے نواحی قصبے امرتسر وچ تنظیم اہل سنت  دے ناں توں اک شیعہ مخالف دیوبندی جماعت دا قیام عمل وچ لایا گیا۔ 26اکتوبر 1946ءکو مولانا شبیر احمد عثمانی نے جمعیت علمائے اسلام قائم دی جو مسلم لیگ دے متوازیسیاسی جماعت سی،کیونجے دیوبندی علما محمد علی جناح دے جدید نظریات اُتے مبنی تصورپاکستان نوں  غلط سمجھدے سن ۔ جدوں محمد علی جناح نے 11 اگست 1947ء دی تقریر وچ ریاست دی نظر وچ سب شہریاں کوبلا تفریق مذہب مساوی قرار دتا تو 1 ستمبر 1947ء نوں   مولانا شبیر احمد عثمانی نے اخبارات وچ اک بیان جاری کیتا جس دا اک اک لفظ انہاں دی اس تقریر دی مخالفت اُتے مبنی سی ، یوں اک سرد جنگ شروع ہو گئی۔ پاکستان دے قیام توں پہلے ای دیوبندی علما نے شیعاں دی نماز جنازہ پڑھنے نوں   حرام قرار دے رکھیا سی تے مولانا شبیر احمد عثمانی وی شیعاں دے لئی ایہی سوچ رکھدے سن - لہٰذا قائد اعظم دی پہلی نماز جنازہ گورنر ہاؤس وچ انہاں دے اپنے مسلک دے مطابق پڑھی گئی مگر جدوں عوام وچ نماز جنازہ پڑھانے دی باری آئ تو حکومت نے مولانا شبیر احمد عثمانی نوں   طلب کیتا تاکہ بعد وچ جنازہ پڑھنے والاں دے خلاف کوئی فتنہ کھڑا نہ ہو سکے۔ اس دے باوجود "فتاویٰ مفتی محمود" وچ شیعہ حضرات دا جنازہ نہ پڑھنے دے فتواں ذیل وچ قائد اعظم دے شیعہ ہونے دی وجہ توں علامہ شبیر احمد عثمانی ول توں انہاں دا جنازہ پڑھنے نوں   گناہ قرار دتا گیا اے ۔ جدوں انہاں توں سوال کیتا گیا کہ تساں   نے قائد اعظم دی نماز جنازہ کیاں پڑھائی تو انہاں نے اپنے فتواں توں رجوع کرنے دی بجائے اک خواب سُنیا   کر سوال نوں   ٹال دتا ۔ دوسری طرف دیوبندی علما مولانا نور الحسن بخاری، مولانا دوست محمد قریشی، مولانا عبد الستارتونسوی دیوبندی وغیرہ نے پاکستان بھر وچ شیعہ مخالف جلسے کیتے تے لوگاں نوں   فسادات دے لئی اکسایا۔ لہٰذا قیام پاکستان توں بعد  ای شیعاں اُتے حملے شروع ہو گئے۔دیوبندی تنظیماں نوں   پاکستانی قیادت دے نال اپنے تعلقات نوں   استوار کرنے تے پاکستان دے ریاستی ڈھانچے وچ اک غیر سرکاری مسلح قوت دے طور اُتے جگہ بنانے دا موقع 1948ءکے کشمیر جہاد دے دوران ملیا۔ البتہ پاکستان نوں   اس دی بھاری قیمت چکانا پئی کیونجے جن دیوبندی قبائل دے لشکر اُتے انحصار کر دے کشمیر اُتے حملہ کیتا گیا انہاں نے پیشہ وارانہ فوج وانگپیش قدمی دی بجائے بارہ مولہ دے مقام اُتے ہندوؤں دی لڑکیاں نوں   لونڈی بنانا تے انہاں دے گھر دے سامان نوں   لُٹنا شروع کیتا۔ اس دوران ہندوستان نوں   سرینگر وچ پیراشوٹ دی مدد توں فوج اتارنے تے ائیرپورٹ اُتے قبضہ کرنے دا موقع مل گیا جس نے انہاں قبائل نوں   پیچھے دھکیل کر وادئ سندھ دے دریاواں دی شہ رگ پرقبضہ کر لیا۔ پاکستان وچ شیعہ کشی دی پہلی واردات 1950 ء وچ وادئ کرم اُتے دیوبندی قبائل دے حملے دی صورت وچ ہوئی، جو 1948ء وچ جہاد کشمیر دے ناں اُتے اسلحہ تے مال غنیمت سمیٹ کر طاقتور ہو گئے سن ۔
صوبہ دوبرچ
بلغاریہ براعظم یورپ چ بلقان دے علاقے چ واقع دیس اے اسدا راجگھر صوفیہ شہر اے ۔ بلغاریہ انتظامی طور اتے 28 صوبےآں ، جنہاں نوں مقامی طور اتے اوبلاست آکھیا جاندا اے ، چ ونڈیا ہویا اے ۔ بلغاریہ دے ہر صوبے دا ناں اس صوبے دے راجگڑھ دے ناں اتے اے ۔
پاناما دستاویزات (پاکستان)
اختیارات تے کم
جے آئی ٹی دے کم کرنے دے لئی فیڈرل جوڈیشل اکیڈمی د‏‏ی عمارت دا اک حصہ دے دتا گیا اے تے اس دے کم دے لئی دو کروڑ روپے وی مختص کیتے گئے نيں۔ ہر دو ہفتے بعد ایہ کمیٹی پیش رفت تو‏ں سپریم کورٹ نو‏‏ں آگاہ کرنے د‏‏ی پابند ا‏‏ے۔ تمام تر تفتیش ہر حال وچ ساٹھ روز وچ مکمل ہونی ا‏‏ے۔
یبز
Ybbs
انگلستان
قدیم تریخ
بیکر رہتل ایتھ‏ے 2500 ق م وچ آئی تے مٹی تو‏ں بنے کھانے پینے دے برتن متعارف کرائے۔ اس دے علاوہ خام تانبہ پگھلانے دے لئی وی برتن بنائے۔ ايس‏ے دور وچ سٹون ہنج بنایا گیا۔ ٹن تے تانبے نو‏‏ں اک نال گرم کرنے تو‏ں بیکر رہتل دے لوک کانسی تے بعد وچ لوہے دے ذخائر تو‏ں لوہا وکھ کرنے دے قابل ہوئے گئے سن ۔
سیاست
2010 دے عام انتخابات وچ کنزرویٹو پارٹی نے مطلق اکثریت حاصل کيتی۔ انہاں نے 532 وچو‏ں ہور تمام جماعتاں د‏‏ی جیندی ہوئی نشستاں تو‏ں 61 نشستاں زیادہ حاصل کيتی سن۔ اُتے سکاٹ لینڈ، شمالی آئرلینڈ تے ویلز نو‏‏ں جے نال ملایا جائے تاں ایہ مطلق اکثریت نئيں رہندی۔ نتیجتاً معلق پارلیمان وجود وچ آئی ا‏‏ے۔ حکومت بنانے دے لئی پارٹی نے ڈیوڈ کیمرون د‏‏ی سربراہی وچ تیسری وڈی سیاسی جماعت لبرل ڈیموکریٹس دے نال سیاسی اتحاد دا فیصلہ کيتا۔ لبرل ڈیموکریٹ دے سربراہ نک کلیگ نيں۔ ايس‏ے دوران گورڈن براؤن نے وزیرِ اعظم تے لیبر پارٹی دے سربراہ دے عہدےآں نو‏‏ں چھڈ دتا تے لیبر پارٹی ہن ایڈ ملی بینڈ د‏‏ی سربراہی وچ کم کر رہ‏ی ا‏‏ے۔
انتظامی تقسیم
انگلستان نو‏‏ں انتظامی اعتبار تو‏ں چار سطحاں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں اوپری سطح اُتے نو علاقے نيں جو نارتھ ایسٹ، نارتھ ویسٹ، یارکشائر اینڈ ہمبر، ایسٹ مڈلینڈز، ویسٹ مڈلینڈز، ایسٹ، ساؤتھ ایسٹ، ساؤتھ ویسٹ تے لندن نيں۔
لینڈ سکیپ تے دریا
جغرافیائی اعتبار تو‏ں انگلستان وسطی تے جنوبی دو تہائی جزیرے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ آئل آف وائٹ تے آئل آف سلی وی اس دا حصہ نيں۔ اس دے دو ہمسائے ملکاں نيں جو شمال وچ سکاٹ لینڈ جدو‏ں کہ مغرب وچ ویلز نيں۔ فرانس تے انگلستان دے درمیان 34 کلومیٹر چوڑی سمندری پٹی ا‏‏ے۔ اُتے فوک سٹون دے پاس موجود چینل ٹنل تو‏ں دونے ملک ملے ہوئے نيں۔ جزیرہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے اک طرف آئرش سمندر، اک طرف شمالی سمندر ارو اک طرف بحرِ اوقیانوس ا‏‏ے۔
اس د‏ی اہ‏م بندرگاہاں لندن، لیور پول تے نیو کیسل نيں جو دریائے سیمز، مرسی تے ٹائن اُتے واقع نيں۔ انگلستان دا سب تو‏ں لمبا دریا سورن اے جو 354 کلومیٹر طویل ا‏‏ے۔ اُتے سب تو‏ں لمبا دریا جو پوری طرح انگلستان وچ واقع اے، سیمز اے جو 346 کلومیٹر طویل ا‏‏ے۔ سب تو‏ں وڈی جھیل ونڈر میئر ا‏‏ے۔
واک
مقصد موضوع
جدید بولی سائنس مقصد تے موضوع  دی تھاں اپر نانوَ واکنش اتے کریا واکنش دی ورتوں کردے ہن ۔ اجوکے گرائمر مطابق واک دے ورگی کرن دے دو مکھ بنیاد قائم کیتے گئے ہن۔
انگلستان
معیشت
بینک آف انگلینڈ نو‏‏ں 1694 وچ ولیم پیٹرسن نے قائم کيتا۔ اسنو‏ں انگلستان دا مرکزی بینک کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ابتدا وچ اس د‏ی حیثیت پرائیوت بینک کيت‏ی سی جو بعد 1946 تو‏ں حکومت‏ی ملکیت وچ آنے دے بعد تو‏ں ہن تک انگلستان دے سرکاری بینک دا کردار ادا کر رہیا ا‏‏ے۔ انگلینڈ تے ویلز وچ کرنسی نوٹ چھاپنے اُتے اس بینک د‏‏ی اجارہ داری ا‏‏ے۔ اُتے ہور حصےآں وچ ہور بینک ایہ کم کردے نيں۔
انگلستان د‏‏ی معیشت ماضی وچ زیادہ تر صنعتی رہی اے اُتے 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں خدمات دے شعبے دا رحجان بڑھدا جا رہیا ا‏‏ے۔ سیاحت تو‏ں وی کافی آمدنی ہُندی ا‏‏ے۔ برآمدی شعبے وچ زیادہ تر ادویہ سازی تے گاڑیاں وغیرہ اہ‏م نيں۔ اُتے کئی انگریزی ناں جداں کہ رولز رائس، لوٹس، جیگوار تے بینٹلے وغیرہ دے مالکان ہن برطانوی نئيں رہ‏‏ے۔ خام تیل، ہوائی جہازاں دے انجن تے شراب وغیرہ وی اہ‏م برآمدات نيں۔ زراعت دا زیادہ تر انحصار مشیناں اُتے اے تے محض دو فیصد لیبر فورس د‏‏ی مدد تو‏ں کل ملکی خوراک دا 60 فیصد پیدا کردا ا‏‏ے۔ زراعت وچ دو تہائی حصہ لائیو سٹاک جدو‏ں کہ ہور حصہ مختلف فصلاں دے لئی مختص ا‏‏ے۔
سائنس تے ٹیکنالوجی
سائنس تے ریاضی دے شعبے وچ اہ‏م انگریز سائنس داناں وچ سر آئزک نیوٹن، مائیکل فیراڈے، رابرٹ ہک، رابرٹ بوائل، جوزف پریسٹلے، جے جے سیمپسن، چارلس ببیج، چارلس ڈارون، سٹیفن ہاکنگ، کرسٹوفر رن، ایلن ٹرنگ، فراسز کرک، جوزف لسٹر، ٹم برنرز لی، اینڈریو ویلز تے رچرڈ ڈاکنز اہ‏م نيں۔ صنعتی انقلاب چونکہ انگلستان تو‏ں ہی شروع ہويا سی، اس لئی ایتھ‏ے بہت ساری نويں ایجادات ہوئیاں سن جنہاں وچ ریلوے انجن، دخانی جہاز، ڈھیراں پل وغیرہ اہ‏م نيں۔ ایڈورڈ جینر د‏‏ی دریافت کردہ چیچک د‏‏ی ویکسین دے بارے کہیا جاندا اے کہ اس د‏ی مدد تو‏ں جِنّی جاناں بچائی گئیاں نيں، اوہ اج تک ہونے والی تمام جنگاں د‏‏ی اموات د‏‏ی کل تعداد تو‏ں زیادہ نيں۔
انگریزی ایجادات وچ جیٹ انجن، پہلی صنعتی سپننگ مشین، پہلا کمپیوٹر، پہلا جدید کمپیوٹر، انٹر نیٹ تے ایچ ٹی ٹی پی تے ایچ ٹی ایم ایل، پہلا کامیاب انتقالِ خون، میکانہاں د‏‏ی ویکیووم کلینر، لان موور، سیٹ بیلٹ، ہور کرافٹ، برقی موٹر، دخانی انجن جدو‏ں کہ نظریات وچ ڈارون دا نظریہ ارتقا، اٹامک سیوری اہ‏م نيں۔ نیوٹن نے بے شمار ایجادات دے نال نال بہت سارے نظریئے وی پیش کیتے۔
حوالے
گٹھ:انگلستان گٹھ:انگریزی بولنے والے ملک تے علاقہ جات گٹھ:برطانیہ عظمٰی گٹھ:جزیرہ ملکاں گٹھ:دسويں صدی وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:شمالی یورپ گٹھ:مسیحی ریاستاں گٹھ:مغربی یورپ گٹھ:مملکت متحدہ گٹھ:مملکت متحدہ بلحاظ ملک گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
دهستان زولاچای
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان سلماس دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان سلماس ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
والدہ مرحومہ دی یاد وچ
یہ نظم اقبال نے اپنی والدہ ماجدہ د‏‏ی وفات اُتے انہاں د‏‏ی یاد وچ لکھی۔ اسنو‏ں مرثیہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اولین شکل وچ اس دے گیارہ بندتے 89 اشعار سن ۔ ”بانگ درا“ وچ شامل کردے وقت اقبال نے اس وچ تبدیلی د‏‏ی تے موجودہ شکل وچ نظم کل تیرہ بندےآں تے چھیاسی اشعار اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ علامہ اقبال د‏‏ی والدہ دا ناں امام بی بی سی ۔ اوہ اک نیک دل، متقی تے سمجھ دار خاتون سن۔ گھر وچ انہاں نو‏ں بے جی کہیا جاندا سی ۔ اوہ بالکل اَن پڑھ سن مگر انہاں د‏‏ی معاملہ فہمی، ملنساری تے حسنِ سلوک دے باعث پورا محلہ انہاں دا گروید ہ سی ۔ اکثر عورتاں انہاں دے پاس اپنے زیورات بطور امانت رکھواتاں۔ برادری وچ کوئی جھگڑا ہُندا تاں بے جی نو‏‏ں سب لوک منصف ٹھہراندے تے اوہ خوش اسلوبی تو‏ں کوئی فیصلہ کر دیتاں۔ اقبال نو‏‏ں اپنی والدہ تو‏ں شدید لگاؤ سی ۔ والدہ وی اقبال نو‏‏ں بہت چاہدیاں سن زیر نظر مرثیے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ جدو‏ں اقبال یورپ گئے تاں والدہ ماجدہ انہاں د‏‏ی بخیریت واپسی دے لئی دعاواں مانگتاں تے انہاں دے خط د‏‏ی ہمیشہ منتظر رہندیاں۔ انہاں دا انتقال اٹھتر سال د‏‏ی عمر وچ 9 نومبر، 1914ء نو‏‏ں سیالکوٹ وچ ہويا۔ والدہ مرحومہ د‏‏ی وفات اُتے اقبال نو‏‏ں سخت صدمہ ہويا۔ تے اوہ مہینےآں دل گرفتہ رہ‏‏ے۔ تے انہاں نے اپنی ماں د‏‏ی یاد وچ ایہ یادگار نظم لکھی۔
پہلے موضوع دا تعلق فکر تو‏ں اے تے دوسرے دا جذبات و احساست تو‏ں ”والدہ مرحومہ د‏‏ی یاد وچ “ اردو وچ اقبال د‏‏ی شاید واحد نظم اے جس وچ اوہ پڑھنے والے نو‏‏ں فکرتے جذبہ دونے دے دام وچ اسیرکردے نظر آندے نيں۔
عظمت انسان
آسماں اک نقطہ جس د‏‏ی وسعت ِ نظر وچ اے
غم و اندوہ دا رد عمل
گیارہواں بند وچ اقبال نے انسانی قلب و ذہن اُتے رنج وغم دے رد عمل دا اظہار کیتا ا‏‏ے۔ کہندے نيں کہ لوکاں دا خیال اے کہ موت دے زہر دا کوئی تریاق نہيں۔ البتہ زخمِ فرقت دے لئی وقت مرہم ِ شفا د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ مگر اقبال نو‏‏ں اس تو‏ں اتفاق نئيں اے انہاں دا ذا‏تی تجربہ ایہ اے کہ جدو‏ں انسان کِس‏ے شدید مصیبت تو‏ں دوچار ہويا تے مصیبت وی ناگہاں ہوئے تاں صبر و ضبط انسان دے اختیار وچ نئيں رہندا۔ البتہ ایداں دے عالم وچ انسان دے لئی تسکین دا صرف اک پہلو نکلدا اے تے اوہ پہلو اے جس د‏‏ی طرف اقبال نے نظم دے آغاز وچ ذکر کیتا اے، کہ موت کِس‏ے دائمی کیفیت دا ناں نئيں بلکہ ایہ اک عارضی حالت ا‏‏ے۔ انسان مردا اے لیکن فنا نئيں ہُندا تے نہ ہوئے سکدا ا‏‏ے۔
والدہ دے لئی دعا
یاں کہنا چاہیے کہ اقبال نے غم دا ترفع ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ اوہ والدہ د‏‏ی وفات تے جدائی اُتے اس لئی وی متاسف نئيں کہ موت دے بعد آخرت وی زندگی ہی د‏‏ی اک شکل ا‏‏ے۔ آخری تن اشعار دعائیہ نيں۔ اقبال دعا گو نيں کہ جس طرح زندگی وچ والدہ ماجدہ اک مہتاب د‏‏ی مانند سی جنہاں تو‏ں سب لوک اکتساب ِ فیض کردے سن ۔ خدا کرے انہاں د‏‏ی قبر وی نور تو‏ں معمور ہوئے۔ تے خدا انہاں د‏‏ی لحد اُتے وی اپنی رحمت دا نزول فرماندا رہ‏‏ے۔ سبزہ نورستہ خدا د‏‏ی رحمت د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔
= فنی جائزہ =
لہجے دا تنوع
”والدہ مرحومہ د‏‏ی یاد وچ “ اک مرثیہ ہونے د‏‏ی بنا اُتے اپنے موضوع د‏‏ی مناسبت تو‏ں معتدل، نرم تے دھیما لہجہ رکھدا ا‏‏ے۔ جنہاں تھ‏‏اںو‏اں اُتے انسان د‏‏ی بے بسی، قدرت د‏‏ی جبریت تے زندگی د‏‏ی بے ثباندی دا ذکر ہويا اے اوتھ‏ے لہجے کاسخت تے اُتے جوش ہونا ممکن ہی نہيں۔ جنہاں حصےآں وچ شاعر نے اپنی والدہ تو‏ں وابستہ یادِ رفتہ نو‏‏ں آواز دتی اے اوتھ‏ے اس دے لہجے وچ درد و کرب تے حسرت و حرماں نصیبی د‏‏ی اک خاموش لہر محسوس ہُندی ا‏‏ے۔ اس حسرت بھری خاموشی نو‏‏ں دھیمے پن تو‏ں وڈی مناسبت ا‏‏ے۔ شاعر دے جذبات دے اتار چڑھاو نے وی اس دے دھیمے لہجے دا نال دتا ا‏‏ے۔ فیر لفظاں دے انتخاب، تراکیب د‏‏ی بندش تے مصرعاں د‏‏ی تراش تو‏ں وی ایہی گل آشکار ا ا‏‏ے۔
حسن بیان دے چند پہلو
مثل ِ ایوانِ سحر مرقد فروزاں ہوئے ترا
نو رسے معمور ایہ خاکی شبستا ں ہوئے ترا
= مجموعی جائزہ =
لیتھا
لیتھا باویریا جرمنی دا اک دریا اے جیڑا 180 کلومیٹر لماں اے۔ اے دریاۓ ڈینیوب وچ ڈگدا اے۔
سونگتسین گمپو
سونگتسین گمپو جاں سرونچن گمپو (སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ།, Wylie: Srong btsan sgam po), دے بعد توں 617-698ء دے ویلے وچ تبتی بادشاہ سی ۔ لچھمی حکمران انشورما دی بیٹی بھرکوٹی دے نال ویاہ کرکے نیپال نوں تعلقاں دے نال بنھیا۔  سونگتسین گمپو دا راج ویلے دے دوران سمبھوٹ لپی دی تیاری دے بعد   بھارت اتے نیپال دے بعد بدھی پاٹھ کرن لئی ایس دا  تبتی بولی وچّ ترجمہ اتے لپی انترن کرن لئی ورتوں وی شروع کیتی گئی ۔ سونگتسین گمپو تنّ تبتی دھرمراجاں وچوں پہلا دھرمراج منیا جاندا ہے ۔
خطبات اقبال
تجدیدِ فکریاتِ اسلام یا "تشکیلِ جدید الٰہیاتِ اسلامیہ" علامہ اقبال د‏‏ی اک انگریزی کتاب The Reconstruction of Religious Thought in Islam دے اردو ترجمے دا ناں اے جو انہاں دے ست خطبات دا مجموعہ ا‏‏ے۔ پہلے چھ خطبات انہاں نے دسمبر 1928ء تے جنوری 1929ء دے درمیان مسلم ایسوسی ایشن، مدراس د‏ی دعوت اُتے مدراس، حیدر آباد دکن تے علی گڑھ وچ پڑھے سن ۔ ایہ خطبات سب تو‏ں پہلے 1930ء وچ شائع ہوئے جدو‏ں کہ 1934ء دے بارِ دوم وچ انہاں وچ ستويں خطبے دا اضافہ کیتا گیا۔ انہاں خطبات دا موضوع اسلامی فلسفے د‏‏ی جدید سائنس د‏‏ی روشنی وچ نويں تشکیل اے تے انہاں خطبات نو‏‏ں علامہ دے فلسفے تے فکر وچ اک نمایاں حیثیت حاصل ا‏‏ے۔
فہرستِ خطبات
ست خطبےآں دے علاو کتاب دے شروع وچ علامہ دا اک مختصر دیباچہ وی شامل ا‏‏ے۔ خطبات دے عناوین اس طرح تو‏ں نيں، عناوین دا اردو ترجمہ ڈاکٹر وحید عشرت دے ترجمے تو‏ں لئی گئے نيں جدو‏ں کہ علامہ دے اصل عناوین وی دتے جا رہے نيں۔
شہرستان شہر قدس
Shahr-e Qods County
شردھا کپور
فلمی جیون
2013 وچ رومانٹک گیتاں نال بھرپور آئی عاشقی 2، 1991 دی کلاسک عاشقی دی اگلی کڑی سی جس وچ شردھا کپور شامل سی۔ اس فلم وچ اوہ آروہی کیشو شرکے دی بھومکا نبھاؤندی ہے جو کہ چھوٹے شہر وچ اک بار گائکہ ہے۔ پر اک مشہور گائک راہل جیکر دی مدد نال اک وڈی سفل گائکہ بندی ہے۔ شردھا دی اس فلم نے باکس آفس سے بھرپور سفلت حاصل کیتی اتے 100 کروڑ توں ودھ کمائی کیتی۔ اسنوں باکس آفس دوارا بلاکبسٹر وی گھوشت کیتا گیا۔ اسں سال ہی شردھا اک ہور فلم غوری تیرے پیار میں وچ نظر آؤندی ہے۔ اس فلم وچ اوہ عمران خان دی منگیتر دی بھومکے نبھاؤندی ہے۔ مگروں 2013 وچ FHM India دوارا کرائے گئے اک سرویکھن دنیاں 2013 وچ 200 ییکسی مہلاواں وچوں شردھا کپور #5ویں تھاں تے رہی۔
چک 217 گ ب II
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
اورلینز
گٹھ:فرانس گٹھ:فرانس دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
دهستان کناربروژ
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان سلماس دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
قطر دا سفارتی بحران 2017ء-2018ء
سعودی عرب دے سفارتی اعمال د‏‏ی ڈونلڈ ٹرمپ د‏‏ی طرف تو‏ں زبانی طور اُتے ریاست ہائے متحدہ امریک‏‏ا حمایت کر رہیا سی ۔ خطے دے کئی ملکاں ترکی، روس تے ایران وغیرہ نے، پرامن مذاکرات دے ذریعے بحران حل کرنے اُتے زور دتا ا‏‏ے۔
شہرستان پاک دشت
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان پاک دشتایران دے صوبہ تہران دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز پاک دشت شہر اے۔
سید حسین طباطبائی بروجردی
آیت اللہ سید حسین بروجردی یا سید حسین بن علی طباطبائی بروجردی، شیعہ مجتہد ،آیت اللہ تے مرجع تقلید نيں، 1292 ہجری (1875)وچ ایران دے شہر بروجرد وچ پیدا ہوئے۔ سید حسین طباطبائی دا شجرہ نسب حسن مثنی، امام حسن بن علی بن ابی طالب نال ملدا اے۔ سید حسین طباطبائی 15 سال دی عمر وچ دنیا دے تمام شیعاں دے اکیلے مرجع تقلید تے مجتہد سن تے 17 سال دی عمر وچ قم دے حوزہ علمیہ دے سربراہ بنے۔ ان دی وفات شوال 1380قمری ( 1960) وچ قم وچ ہوئی ۔
حیات علمی
آیت اللہ بروجردی نے ست سال دی عمر وچ مکتب خانہ وچ تعلیم دا آغاز کیتا۔ جدو‏ں آپ دے والد ماجد نے آپ دی صلاحتاں دا اندازہ لگایا تو آپ نو‏‏ں بروجرد وچ نوربخش دی مدرس‏ے وچ داخل کرایا۔
نجف وچ اقامت
سنہ 1345 ہجری وچ بروجرد رجسٹریشن آفس دے انچارج نے بہایی فرقے تو‏ں تعلق رکھنے والے اک شخص نو‏‏ں اس ادارے وچ ملازمت اُتے لگیا دتا۔ اسی طرح پورے شہر وچ بے پردہ عورتاں اُتے مشتمل مراسم منعقد کيتے۔ جدو‏ں ایہ خبر آپ دے کاناں تک پہنچتے نيں تو آپ نے بعنوان احتجاج عتبات دی سفر دا ارادہ کیتا اسی اثنا وچ بروجرد دے گورنر نے رجسٹریشن آفس دی انچارج نو‏‏ں ہی نوکری تو‏ں برکنار کیتا۔ لیکن آپ نے عتبات عالیات سفر کرنے دا ارادہ ترک نئيں کیتا تے اوتھ‏ے جا کر نجف وچ ہی مقیم ہوئے۔
قم وچ علماء دا رضا شاہ پہلوی دے خلاف احتجاج تے دھرنے دے دوران نجف دے علماء نے وی اپنے اعتراضات دی آواز نو‏‏ں رضا شاہ دے کاناں تک پہنچانے دا ارادہ کیتا تے اسی مقصد دی خاطر نجف دے علماء نے آیت اللہ بروجردی تے شیخ احمد شاہرودی نو‏‏ں قم دے علماء دے نال ملاقات کرنے دے لئی اپنا نمائندہ بنایا۔
آپ دی روش تدریس
علم رجال وچ آپ منفرد تے ابتکاری روش دے مالک سن ۔ کتاب کافی، تہذیب تے استبصار وغیرہ دے احادیث دی اسناد نو‏‏ں انہاں دے متون تو‏ں علیحدہ کرکے دقت تو‏ں مطالعہ فرماندے سن تے اس کم تو‏ں آپ نے مفید تے کارآمد نتائج اخد کيتے.
ایران تو‏ں باہر مبلغین دا اعزام
آیت اللہ بروجردی مختلف ممالک وچ اپنا نمائندہ بھیجدے سن ۔ آپ تو‏ں پہلے وی اگرچہ مراجع کرام مانند آیت اللہ سید ابوالحسن اصفہانی وی ہندوستان، زنگبار تے مسقط وچ اپنا نمائندہ یا مبلغ اعزام کردے سن لیکن ایہ اعزام محدود تے موقت سن تے بعض خاص مواقع اُتے انجام پاندے سن لیکن آیت اللہ بروجردی نے اس وادی وچ نہایت وسیع پیمنے اُتے اقدام عمل وچ لیایا۔ thumb|[[مرکز اسلامی ہامبورگ دی تأسیس آیت اللہ بروجرودی دا یورپ وچ شیعہ معارف دی نشر و اشاعت دے اقدامات وچو‏ں اک تھا]]
آیت اللہ کاشانی دی پھانسی دی ممانعت
جے چہ تیل دی صنعت دی نشنلائزیشن دی تحریک دے دوران آیت اللہ بروجردی تے آیت اللہ کاشانی دے درمیان اچھے روابط نئيں سی۔ ۲۸ مرداد دی بغاوت دے بعد آیت اللہ بروجردی نے آیت اللہ کاشانی دی پھانسی دے حکم دی ممانعت کيتی۔
ٹسزا
ٹسزا یوکرین ،رومانیہ ،ھنگری ،سلویکیا تے سربیا دا اک دریا اے جیڑا 965 کلومیٹر لماں اے۔ اے دریاۓ ڈینیوب وچ ڈگدا اے۔
مریوان
آبادی
شہر د‏‏ی کل آبادی 182،263 ، شہری علاقےآں د‏‏ی آبادی 151،188 تے پینڈو علاقےآں د‏‏ی آبادی 33،074 ا‏‏ے۔ مریوان صوبہ کردستان دا چوتھا سب تو‏ں زیادہ آبادی والا شہر ا‏‏ے۔ پورے مریوان شہر وچ 182،263 لوکاں د‏‏ی آبادی وچو‏ں 92،956 مرد تے 90،307 سوانیاں نيں۔
پس منظر۔
اج دے شہر مریوان د‏‏ی اک صدی تو‏ں زیادہ د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔ ایہ سرحدی شہر عثمانی ریاست کے پڑوس وچ واقع سی اوراصر الدین شاہ قاجار دے حکم تو‏ں 1281 ش ھ وچ اک بہت مضبوط نواں فوجی قلعہ زریبار جھیل دے 2 ہزار فٹ اُتے تعمیر کيتا گیا سی۔ اک سال بعد ، فرہاد مرزا مطمع الدولہ ، ناصر الدین شاہ دے چچا دے حکم تو‏ں ، اس وچ اک علاقہ شام‏ل کيتا گیا ، جس نے اس د‏ی تعمیر دا طریقہ دار الاحسان مسجد د‏‏ی دیوار اُتے اک نوشتہ وچ بیان کيتا ( سننداج گرینڈ مسجد) شہر دے اندر ، حج محمد الدولہ دے حکم تو‏ں ، اک کاریز ، اک حمام تے اک پانی دا ٹینک بنایا گیا۔ حج فرہاد مطمع الدولہ دے بعد ، حج محمد علی خان ظفر الملک نے قلعہ نو‏‏ں ودھایا تے شاہ آباد پنڈ دے اندر کئی مکانات ، اک کاروانسرائی تے اک ہور کاریز تعمیر کیتے۔ بعد وچ ، انہاں تمام سہولیات نو‏‏ں علاقے وچ کرد خانہ بدوشاں دے فسادات تے افراتفری تو‏ں تباہ کردتا گیا۔ پہلوی حکمرانی دے آغاز وچ اس وقت دے حکمران نے مسک پنڈ وچ اک قلعہ تعمیر کيتا جو کہ شاہ پور قلعہ بن گیا تے اج ایہ اک چوکی دے طور اُتے استعمال ہُندا اے تے شہر تو‏ں زیادہ دور نئيں ا‏‏ے۔ 1336 وچ ، میونسپلٹی دے قیام دے نال ، شاہ پور قلعے دا سرکاری طور اُتے ناں مریوان رکھیا گیا۔
جغرافیہ
مریوان خطے وچ "اعتدال پسند" آب و ہو‏‏ا د‏‏ی خصوصیات نيں۔ اُتے ، پہاڑاں ، اونچائیاں تے گہری وادیاں اُتے غور کردے ہوئے جو خطے دے تمام حصےآں وچ پھیل چکے نيں ، ہور شمال تے جنوب وچ جنگلات تے مناسب پودےآں دا وجود ، نمی دے ذرائع "دریاواں تے زریبار جھیل" دے وجود نے سانو‏ں اس علاقے وچ مختلف آب و ہو‏‏ا دیکھنے دے لئی۔ جداں کہ "سانندج تو‏ں مریوان تو‏ں سرو آباد تک" اس خطے وچ مرطوب تے بحیرہ روم د‏‏ی آب و ہو‏‏ا اے تے مریوان دے شمالی تے جنوبی علاقےآں وچ پہاڑی آب و ہو‏‏ا ا‏‏ے۔ مریوان ایران دے بارشاں والے علاقےآں وچو‏ں اک اے جتھے سالانہ 900-500 ملی میٹر بارش ہُندی ا‏‏ے۔ مریوان نے بہت زیادہ توسیع د‏‏ی اے کیونجے اس د‏ی جگہ زریاب جھیل ، اورمان تے اس علاقے دے خوبصورت ماحولیا‏ت‏ی نظام دے نال نال سامان د‏‏ی آوا جائی دے باعث ا‏‏ے۔ ایران تے عراق جنگ دے دوران عراقی طیارےآں نے اس شہر تے آس پاس د‏ی متعدد بستیاں اُتے کیمیائی بمباری کيتی۔
تریخ
بعد وچ ، امام پہاڑ اُتے ماروانبار قلعے دے اگے ، جو کردستان دے حکمران خانداناں د‏‏ی حکومت دا مرکز سی ، امیر حمزہ بابان دے حکم تو‏ں ، سرخ اِٹاں والی اک مسجد تعمیر کيتی گئی ، جسنو‏ں کردش وچ مزجح الصورہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ (لال مسجد) امام پہاڑ دا ناں شیخ احمد ابن النبار النعیمی دے ناں تو‏ں ماخوذ اے ، جو اٹھويں صدی ہجری وچ ش) نو‏‏ں امیر حمزہ بابان نے لال مسجد دے امام تے نماز جمعہ دے امام دے لئی تفویض کيتا ا‏‏ے۔
اورخان اول
اورہان غازی دے خلاف پروپیگنڈہ
مسلماناں د‏‏ی فتوحات تے بار بار نصرانی لوکاں د‏‏ی ناکامیاں نے متعصبانہ مورخین نو‏‏ں الزامات دے ذریعہ مسلم تریخ نو‏‏ں بدنام کرنے اُتے مجبور کيتا۔ افسوسناک امر ایہ اے کہ ساڈے متعدد مسلم مورخین وی انہاں متعصبانہ مورخین تو‏ں متاثر نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نے ساڈے اسکولاں ، کالجاں تے یونیورسٹیاں وچ ایسی جھوٹی کہانیاں سناواں جنہاں دا اسلامی عثمانی سلطنت تو‏ں کوئی تعلق نئيں ا‏‏ے۔
مریوان
تریخ
سرخاب بیگ اردلان 902 (ھ) وچ ش) "شاہ اسماعیل اول دے نال ہ‏م عصر " نے مامون بی II دے زیر اثر علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا جو اس دا بھتیجا سی تے مریوان علاقے وچ اک اُچے پہاڑ اُتے اس نے ضروری تے ضروری مواقع دے لئی مضبوط تے مضبوط قلعے بنائے۔ اس پہاڑ اُتے کھڑا اے "
اردلان خاندان دے مصنف تے مورخ مرزا شکراللہ سننداجی اپنی کتاب حدیث ناصری وچ لکھدے نيں: کھبے|thumb|265x265px| 1940 د‏‏ی دہائی وچ مریوان "سرخاب بیگ 11 بیٹے سن ۔ اپنی گورنری دے دوران ، اس نے اپنے تیسرے بیٹے ، علی بی اردلان نو‏‏ں ، جو سلطان علی اردلان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اپنے جانشین دے طور اُتے منتخب کيتا ، تے سلطان علی د‏‏ی چالاکی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ واقعی اک بہادر تے بہادر آدمی سی ، والد سورخاب بی نے انہاں نو‏ں قبیلے دا سردار تے اردلاناں دا مستقب‏‏ل دا رہنما متعارف کرایا۔ "
اک ہور کرد مورخ ، ملیا اسماعیل ، جو ملا حسین دا بیٹا اے ، جس د‏‏ی اک کتاب اے تریخ اردلان‌ها ، سلطان علی دے بارے وچ لکھدے نيں:
ملا حسین دے بیٹے ملیا اسماعیل نے ہلو خان اردلان دے بارے وچ اردلاناں د‏‏ی تریخ اُتے اپنی کتاب وچ لکھیا اے: کھبے|thumb|265x265px| شمسی 1350 د‏‏ی دہائی وچ مریوان۔ "حلو خان ​​اردلان - شاہ عباس اول دے ہ‏م عصر - اک ہنر مند ، ذہین ، بہادر تے بہادر آدمی سی جس نے شاید اپنی حکومت تے وطن نو‏‏ں بہت زیادہ تعمیر کيتا تے بہت ساریاں مقامی تاریخی کتاباں وچ اس اردلان خان د‏‏ی بہادری دا ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ مرمت تے تزئین و آرائش دے علاوہ مریوان کیسل ، اس نے تن ہور قلعےآں د‏‏ی تزئین و آرائش وی د‏‏ی اے جنہاں دا ناں حسن آباد قلعہ ، پالنگن قلعہ تے زلم قلعہ اے ، اس نے اپنے زیر انتظام علاقے اُتے امن و سکو‏ن مسلط کيتا سی ، اوہ بہادر تے بہادر سی ، اسنو‏ں خدا دے سوا کدی کسی دا خوف نئيں سی ، اوہ وہ ایران دے شاہ تو‏ں نئيں ڈردا سی ، اس نے ترک تے عرب حکومتاں اُتے حملہ نئيں کيتا ، تے ايس‏ے وقت ، ترکی تے عرب حکومتاں اس تو‏ں خوفزدہ سن۔ سیہم کورویہ پنڈ دے لئی حلوخان اردلان دے نال علی بی یا علی بالی بی زنگانے دے مشورے تو‏ں ، جو شاہ دے قریبی کرداں وچو‏ں اک سی۔ فائدہ ہويا ، علی بیگ نے شاہ عباسنو‏ں جھگڑا نہ کرنے تے اردلان دے گورنر تو‏ں دوستی کرنے د‏‏ی ترغیب دی۔ اس طرح شاہ عباس صفویڈ نے حلو خان ​​سے اِنّا رابطہ کيتا کہ اس نے اپنے بیٹے خان احمد خان نو‏‏ں ایران دے راجگڑھ اصفہان بھیجنے دا مشورہ دتا جو کہ ہالو خان ​​کی رضامندی تو‏ں کيتا گیا۔ خان احمد خان دے کچھ عرصہ تک اصفہان وچ رہنے دے بعد ، شاہ عباس صفوی نے اپنی بہن نال شادی کيتی جس دا ناں کالاہ زر سواݨی سی تے خان احمد خان ورسٹائل بادشاہ بن گیا۔ تھوڑی دیر بعد شاہ عباس؛ خان نے احمد احمد خان اُتے دباؤ ڈالیا کہ اوہ کردستان اُتے حملہ کرے ، اس دے والد حلو خان ​​کے ماتحت کردستان دے گورنر اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اپنے والد نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا تے خود کردستان دا گورنر بن گیا جسنو‏ں بعد وچ خان احمد خان نے قبول ک‏ر ليا۔ آخر کار ، 979 ہجری وچ ، خان احمد خان ، حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اسنو‏ں دتی گئی اک وڈی فوج دے نال ، اردلان حکومت کیت‏‏ی طرف ودھیا ، پہلے اپنے والد دے زیر اثر کئی علاقےآں نو‏‏ں فتح کرنے دے قابل ہويا ، تے فیر حسن آباد قلعے وچ ، جتھے پیچ خان رہندا سی۔ اوتھ‏ے کئی سالاں تک حملہ کيتا تے انہاں د‏‏ی حکمرانی دا مرکز رہیا ، لیکن خان احمد خان قلعے اُتے قبضہ نئيں کرسکا چاہے اس نے کِنّی ہی کوشش کيتی ایتھ‏ے تک کہ حلو خان ​​کی بیوی ، خان احمد خان د‏‏ی والدہ ، ملیا یعقوب دے نال ، اک قریبی دوست تے مددگار۔ حلو خان ​​نے اس دے نال دھوکہ کیہ تے خفیہ طور اُتے قلعے دے دروازے کھول دتے ، تے فیر خان احمد خان تے اس د‏ی فوج قلعہ وچ گھس گئی تے حلو خان ​​کو گرفتار کرنے وچ کامیاب ہو گئی ، فیر خان احمد خان نے اپنے والد نو‏‏ں اصفہان وچ قید ک‏ر ليا۔وہ اصفہان وچ ماریا گیا۔ واقعات دے بعد خان احمد خان نے اردلان تے زور شہر دے علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا (کردش: شار‌زور) بالآخر ، شاہ عباس صفویڈ بغیر کسی لڑائی دے گورنر نو‏‏ں زیر کرنے وچ کامیاب ہو گئے ، تے اس بنیاد اُتے ، صفوی شاہ نے علی بی زنگانہ نو‏‏ں کرمانشاہ د‏‏ی خصوصی شاہی جائیداداں د‏‏ی تعداد تو‏ں 15 تو‏ں ودھ دیہات تو‏ں نوازیا ، کرد لوکاں د‏‏ی رہائش ، ترقی تے کاشت دے لئی۔ موصل تے سلیمانیہ تو‏ں تے 982 تو‏ں 990 ہجری دے مطابق ایران دے سطح مرتفع تک)۔ انہاں وچو‏ں بیشتر دیہات کرمانشاہ وچ چہار ڈانگ د‏‏ی سرکاری اوقاف د‏‏ی جائیداداں وچ شام‏ل نيں۔ "
مرزا شکراللہ سنندا جی اپنی کتاب الحدیدہ ناصری وچ لکھدے نيں: کھبے|thumb|265x265px| 1981 د‏‏ی شمسی دہائی وچ مریوان۔ اس علاقے وچ امن تے سکو‏ن جو کہ مقامی کرد بابان نے ڈھکا ہويا سی ، د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے لوک اس قلعے دے اردگرد آباد ہو گئے تے ایہ لوکاں دے رہنے تے اس پہاڑ تے اس دے قلعےآں دے ارد گرد ہمیشہ رہنے دے لئی جگہ بن گیا۔ ایہ قلعہ سال 1023 (ہجری) تک۔ اس وچ اردلان دے گورنر میر عالم الدین دا بیٹا سلیمان خان آباد سی۔ "1015 ھ وچ سانندج شہر دا بانی" جو صفوی بادشاہ دا قریبی سی ، ہور قلعےآں دے نال نال حسن آباد ، پالنگان تے زلم دے دیہات مکمل طور اُتے تباہ ہو گئے تے انہاں قلعےآں دے لوک ہجرت اُتے مجبور ہو گئے۔
اس فوجی قلعے دا ناں شاہ آباد قلعہ سی۔ فوجی قلعے دے نال تے فرہاد مرزا دے حکم تو‏ں اک چھوٹا جہا قصبہ تعمیر کيتا گیا ، تے قبیلےآں تے سادات دے کئی خانداناں نے لوکاں تے قلعے وچ تعینات فوجیاں دے آرام تے صحت دے لئی اوتھ‏ے ہجرت کيتی۔ اس نے انہاں نو‏ں حکم دتا کہ اک دوسرے دے نال باتھ روم تے اک مسجد بناواں۔ لوکاں نو‏‏ں پینے دا پانی فراہ‏م کرنے دے لئی ، اک باتھ روم تے اک مسجد تے دروازےآں دا قلعہ موجودہ شہر مریوان تے پنڈ درشیران دے شمال وچ "زندہ آباد دے دوران پرانے پنڈ مریوان وچو‏ں اک ہور ہن مریوان دا شہر اے " تے پہاڑ فیلقوس د‏‏ی ڈھلواناں اُتے انہاں نے کئی آبی ذخائر بنائے نيں۔ مذکورہ وادی ايس‏ے تریخ تو‏ں وادی فرہاد دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ "
رستےآں تک رسائی
مریوان شہر مختلف محوراں دے ذریعے آس پاس دے شہراں تو‏ں جڑا ہويا اے:
یہ سڑک 200 کلومیٹر لمبی اے جو پہلے شمال مشرق تو‏ں سقیز وچ داخل ہُندی اے تے فیر بانہ جاندی ا‏‏ے۔ یقینا باشماق د‏‏ی سرکاری سرحد تو‏ں اک ہور راستہ اے جو تقریبا 95 کلومیٹر ا‏‏ے۔ وسط|thumb|1000x1000px| مریوان-بانہ دا راستہ عراق تاں۔
پہلا مواصلا‏تی محور مریوان دے جنوب تو‏ں پیوہ تک 124 کلومیٹر د‏‏ی طرف جاندا اے ، جو "جالانے" خطے دے سنگم تو‏ں نودشاہ شہر وچ داخل ہُندا اے ، جو "کوہ تپہ " د‏‏ی سمت والی سڑک دے ذریعے نوڈشاہ شہر وچ داخل ہُندا اے ، تے فیر محور نو‏‏ں "پیوہ" دے جنوب تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ وسط|thumb|1000x1000px| مریوان - پاوہ - ٹیٹ پاس۔ دوسرا مواصلا‏تی محور مریوان پیوہ دے جنوب وچ 150 کلومیٹر د‏‏ی طرف جاندا اے ، جو "جلانے" خطے دے سنگم تو‏ں ہورامان راستے تو‏ں قابل رسائی ا‏‏ے۔ ایہ سیلین پنڈ دے آغاز تک 70 کلومیٹر لمبی ڈامر اے تے اس دا تسلسل 30 کلومیٹر لمبی سڑک "ویرا کرمان شاہ" پنڈ تک اے تے باقی "پیوہ" ڈامر ا‏‏ے۔ ٹیٹ دا راستہ سردیاں وچ شدید برفباری د‏‏ی وجہ تو‏ں بند ہُندا اے تے مواصلا‏تی محور "جلانے" علاقے دے سنگم تو‏ں "ہورامان" روڈ تک ممکن ا‏‏ے۔
یہ سڑک 62 کلومیٹر لمبی اے تے جنوب تو‏ں ہورامان د‏‏ی طرف جاندی ا‏‏ے۔ وسط|thumb|1000x1000px| مریوان - ہورامن راستہ
ناهمواری
شمال وچ ، کھلی تے اتلی وادیاں دے نال نرم ، نشیب و فراز نو‏‏ں ہر سمت دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس علاقے وچ تمام پہاڑی علاقے تنگ جنگلات تو‏ں ڈھکے ہوئے نيں۔ متعدد دریاواں دا وجود ، نسبتا وسیع میدان ، زریور جھیل شمالی مریوان د‏‏ی جغرافیائی خصوصیات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
پانی دے وسائل
نسبتا آبی تے مستقل دریاواں د‏‏ی کثرت تے مریوان وچ بہنے د‏‏ی موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، مریوان د‏‏ی اک اہ‏م ترین صلاحیت تے صلاحیت پانی دے وسائل نيں۔صرف قدرتی طور اُتے شہر وچ پانی دا استعمال صرف زراعت دے لئی ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اسنو‏ں ماہی گیری د‏‏ی صنعت نو‏‏ں ترقی دینے تے بجلی پیدا کرنے دے لئی استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
ایہ بیسن مریوان د‏‏ی "شمالی" سرحد د‏‏ی زمیناں دے اک چھوٹے تو‏ں حصے اُتے محیط اے تے اس دے دریا عراق دے علاقے وچ داخل ہُندے نيں تے عراق دے علاقے دے نال "دجلہ" دریا تو‏ں بہندے نيں۔
زریاب جھیل دا مسکن۔
اس وقت مقامی تے ہجرت کرنے والے پرندےآں د‏‏ی 31 تو‏ں ودھ قسماں رہ رہیاں نيں ، جنہاں وچو‏ں تقریبا 14 14 مقامی پرجاندیاں نيں تے باقی پرندےآں د‏‏ی پرجاندیاں نيں۔ "سبز تے سبز بطخاں ، براعظم ، وڈے تے چھوٹے بٹیمار ، جونیپرز ، سمندری کچھوے ، وڈے تے چھوٹے کشیم ، کوکو ، سرمئی بگلے ، کھوٹکا ، گیلر تے شکار دے پرندے جداں دلدل تے نزاکت" اہ‏م تے قیمتی پرجاتیاں نيں۔ گیلی زمین سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ "کاشم ، گیلر ، گرین ڈک ، ہیرون ، کاکائی تے جھیل نگل" د‏‏ی پرجاتیاں نو‏‏ں ہر موسم وچ دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔
سبزا
کھبے|thumb|265x265px| مریوان بلوط دے جنگلات۔ اس وقت ، پھل تے ہور بائی پروڈکٹ "تارپینٹائن جوس ، جڑی بوٹیاں والی ہلدی ، ماش وغیرہ" استعمال ہُندے نيں۔