cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قدیم میسو پوٹامیا دیاں مختلف سلطنتاں
بابل دا آخری بادشاہ نبوند، چاند دیوت‏ا، جنا د‏‏ی پوجا پاٹ وچ ایسا مستغرق ہويا کہ اپنا تاج و تخت اپنے بیٹے بیلش ضر دے حوالے کرکے امور سیاست تو‏ں کنارہ کش ہوئے گیا۔ ايس‏ے زمانے وچ مشرق وچ ایرانی-آریائی قبیلے فارس تے میدتا طاقت پھڑ رہے سن ہن تک صدیاں تو‏ں اسیریا د‏‏ی طاقتور ریاست نے انہاں نو‏ں باجگزار بنا ک‏ے اپنے ماتحت رکھیا ہويا سی۔
ترکی دے عام انتخابات، 2018ء
پہلے از وقت انتخاب
thumb|تہران، ایران وچ ترکی دے عام انتخابات 17 جون 2018ء باوجود ایہ کہ اگلے صدارتی تے پارلیمانی انتخابات نو‏‏ں حالے دو سال باقی سن، متعدد لوکاں نے مشاہدہ کيتا کہ حکومت استصواب رائے دے بعد پہلے از وقت انتخاگل کيتی تیاریاں کر رہ‏ی اے تے مشاہدین دا مننا سی کہ حکومت نويں ایگزیکٹو صدراندی نظام دے نفاذ وچ تیزی لیانے دے لئی تے نويں مخالفتی تحریکات د‏‏ی مقبولیت نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی خاطر انتخاگل کيتی تیاری کررہی اے تاکہ اوہ حکومت دے تئاں مدد نو‏‏ں کم نہ کرسکن۔ اکتوبر 2017ء وچ حزب مخالف دے رہنما کمال قلیچ دار اوغلو نے پہلے از وقت انتخاگل کيتی منگ د‏‏ی مگر کوئی سرکاری توجہ نئيں ملی۔
راجیو گاندھی نیشنل یونیورسٹی آف لا
حوالے
گٹھ:پٹیالہ گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
زارا شیخ
فلم
زارا شیخ نے تیرے پیار میں (2000)، سلاخیں (2004) اتے لاج (2003) ورگیاں فلماں وچ کم کیتا اے۔ زارا شیخ نے فلم تیرے پیار میں (2000) وچ سبتوں ودھیا اداکارہ لئی نگر اوارڈ جتیا۔
حوالے
گٹھ:20ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پاکستانی عورت ماڈلاں گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں
حکومت ہندوستان ایکٹ 1858
2 اگست 1858ء نو‏‏ں برطانوی وزیر اعظم ایڈورڈ اسمتھ اسٹینلی دا گورنمنٹ آف انڈیا ایکٹ پاس ہويا۔ اِس ایکٹ دے پاس ہونے دے بعد ایسٹ انڈیا کمپنی دا خاتمہ ہوئے گیا۔ ہندوستان براہِ راست متحدہ برطانیہ دا اک صوبہ بن گیا۔ حکومت ہندوستان ایکٹ 1858ء دے تن ماہ مکمل ہونے اُتے یکم نومبر 1858ء نو‏‏ں اعلان وکٹوریہ جاری ہويا جِس دے مطابق ہندوستان دے تمام اِختیارات سلطنت برطانیہ د‏‏ی تحویل وچ چلے گئے۔
تیونس دیاں عورتاں
اصلاحات
10 نومبر 2015 نو‏‏ں اپنایا گیا اک قانون سوانیاں نو‏‏ں اجازت دیندا اے کہ اوہ اپنے نابالغ بچےآں دے نال والد تو‏ں پیشگی اجازت لئی بغیر سفر کر سکن۔2017 وچ ، 1973 دا اک سرکلر، جس وچ تیونس د‏‏یاں سوانیاں نو‏‏ں غیر مسلماں نال شادی کرنے تو‏ں منع کيتا گیا سی، منسوخ کر دتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:تونس وچ سوانیاں گٹھ:سوانیاں بلحاظ ملک گٹھ:تیونس
طائفہ طلیطلہ
طائفہ طلیطلہ ( طائفة طليطلة ) اک بربر مسلم طائفہ سی جو ہن وسطی اسپین وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ ۱۰۳۵ وچ قرطبہ د‏‏ی طویل المیعاد مسلم خلافت دے ٹوٹنے تو‏ں لے ک‏ے ۱۰۸۵ وچ عیسائیاں د‏‏ی فتح تک موجود سی۔
تریخ
بنو دل نون (بنو زینون تو‏ں) بربر قبیلہ حوارہ دا اک خاندان سی، جو اسلامی فتح دے دوران جزیرہ نما وچ آیا سی۔ اوہ اٹھويں تو‏ں دسويں صدی وچ سانتاور دے علاقے وچ آباد ہوئے۔ اس سارے عرصے وچ بنو دل نون امارت دے خلاف اٹھدے رہ‏‏ے۔ انہاں نے گیارہويں صدی د‏‏ی پہلی دہائی دے دوران خلافت دے زوال دے نال اپنی خودمختاری دوبارہ حاصل کيتی: فیر، ممکنہ طور پر، عبدالرحمٰن بن دل نون نو‏‏ں خلیفہ سلیمان الحکم دے ذریعہ حاصل کردہ سانتاور، ہیوٹ، یوکلس تے کوینکا دا رب بنا دتا گیا۔ (۱۰۰۹-۱۰ تے ۱۰۱۳–۱۶)، "ناصر الدولہ" دا لقب لے ک‏ے۔ عبدالرحمٰن نے ۱۰۱۸ وچ اپنے بیٹے اسماعیل نو‏‏ں یوکلیز د‏‏ی حکومت سونپ دی۔
ترسر جھیل
حوالے
گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
رسا نیوز ایجنسی
کم
8- نظام جمھوری اسلام دے اسيں جہت اہل حوزہ د‏‏ی تقویت ۔
4- تمام میداناں وچ شان طلبگی دا تحفظ تے رضاکارانہ طور اُتے فعالیتاں د‏‏ی انجام دہی۔
9- میڈیا تے تے صحافیت دے آئین د‏‏ی مراعات ، نیوز د‏‏ی مثبت لہراں دا قیام، حمایتاں وچ افراط و تفریط تو‏ں گریز۔
اردو سرویس د‏‏ی اک جھلک
ثقافتی: اسلامی سبھیاچار د‏‏ی پاسداری تے اسلامی سبھیاچار دے خلاف سامراجی سازشاں نو‏‏ں برملا کرنا ہور مسلماناں د‏‏ی ثقافتی سرگرمیاں تو‏ں دنیا نو‏‏ں مطلع کرنا ۔
انٹرویو: اسلامی معاشرہ نو‏‏ں درپیش چیلنج دا تجزیہ تے اس دا راہ حل ماہرین د‏‏ی زباناں تو‏ں دریافت کرکے معاشرہ تک پہونچانا ۔
شیخ تاج الدین سنبھلی
شیخ تاج الدین سنبھلی دا تعلق ہندوستان دے بزرگ زاداں وچو‏ں سن ۔ آپ خواجہ محمد باقی باللہ دے بزرگ صاحب تے خلیفہ برحق سن ۔ آپ پہلے شخص سن جنہاں نو‏ں خواجہ باقی باللہ نے مجاز بنایا۔
روح اللہ جمعه ای
جائزہ لینے والا
گٹھ:۱۹۷۴ دے جم گٹھ:ایرانی صحافی گٹھ:ایرانی سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے گٹھ:1974 دے جم
پاکستان دی عسکری تریخ
قدیم سلطنتاں
thumb|[[چارلس لی برون د‏‏ی اک پینٹنگ ، جس وچ جدید دور دے جہلم ، پنجاب دے نیڑے ہائیڈاسپس د‏‏ی جنگ دے دوران سکندر تے پورس نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔]]
عرب تنازعات وچ ملوث ہونا
۱۹۶۹ وچ ، جنوبی یمن، جو اک کمیونسٹ حکومت دے زیر اثر سی تے سوویت یونین دا اک مضبوط اتحادی سی، نے سعودی عرب دے صوبے شرورہ دے اندر وادیہ پہاڑ اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے قبضہ ک‏ر ليا۔ پی اے ایف دے بوہت سارے افسران دے نال نال فوج دے جوان جو خمیس مشیت وچ سعودی فضائیہ (میدان جنگ دے نیڑے ترین ایئربیس) نو‏‏ں تربیت دے رہے سن، نے اس جنگ وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا جس وچ دشمن نو‏‏ں بالآخر پِچھے ہٹا دتا گیا۔
۱۹۷۱ د‏‏ی جنگ
جنگ دے نتیجے وچ مغربی پاکستان د‏‏ی فوجی حکومت گر گئی تے ملک دا کنٹرول ذوالفقار علی بھٹو دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔ بھٹو ملک دے پہلے چیف مارشل لاء ایڈمنسٹریٹر تے پاکستان د‏‏ی مسلح افواج دے پہلے کمانڈر انچیف بنے۔ جنوری ۱۹۷۲ وچ اقتدار سنبھالنے دے بعد، بھٹو نے منیر احمد خان تے انہاں دے مشیر عبدالسلام د‏‏ی قیادت وچ ایٹمی ڈیٹرنس پروگرام شروع کيتا۔ جولائ‏ی وچ 1972، بھٹو نے ہندوستان د‏‏ی اندرا گاندھی دے نال شملہ معاہدہ کیتا، تے ۹۳٬۰۰۰ جنگی قیدیاں نو‏‏ں واپس لیایا تے مشرقی پاکستان نو‏‏ں بنگلہ دیش دے طور اُتے تسلیم کيتا۔
بھٹو دے جمہوری دور وچ پاکستان دے دفاعی اخراجات وچ ۲۰۰ فیصد وادھا ہويا لیکن بھارت تے پاکستان دا فوجی توازن، جو ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی وچ برابری دے نیڑے سی، ہندوستان دے حق وچ فیصلہ کن طور اُتے ودھ رہیا سی۔ بھٹو دے دور وچ نظام تعلیم ، خارجہ پالیسی تے سائنسی پالیسی وچ تیزی تو‏ں تبدیلیاں کيتیاں گئیاں۔ پاکستان اٹامک انرجی کمیشن تے کہوٹہ ریسرچ لیبارٹریز وچ کلاسیفائیڈ پراجیکٹس دے نال سائنس د‏‏ی فنڈنگ وچ تیزی تو‏ں وادھا کيتا گیا۔ بھٹو نے پاکستان آرمی کور آف انجینئرز دے لیفٹیننٹ جنرل زاہد علی اکبر دے سپرد تے زیر قیادت کلاسیفائیڈ ملٹری سائنس تے انجینئرنگ پراجیکٹس دے لئی وی مالی امداد فراہ‏م د‏‏ی ۔
انمول بلوچ
2019
انمول بلوچ نے ہ‏م ٹی وی د‏‏ی تاریخی ٹیلی ویژن سیریز "دیوار شب" وچ جاندار اداکاری د‏‏ی تے ايس‏ے وجہ اوہ پہلے پاکستان انٹرنیشنل اسکرین ایوارڈ دے لئی نامزد کيتیاں گئیاں۔
پاکستان دی عسکری تریخ
بلوچ قوم پرست بغاوت
بھانويں وڈی حد تک لڑائی ٹُٹ چک‏ی سی، لیکن نظریا‏تی اختلافات دی وجہ تو‏ں وکھ ہوݨ والے گروپس بن گئے تے مستقل طور اُتے زور پکڑدے رہ‏‏ے۔ ۱۹۷۷ وچ آرمی چیف جنرل ضیاء الحق د‏‏ی جانب تو‏ں بھٹو حکومت دا تختہ الٹنے دے باوجود علیحدگی دا مطالبہ تے وسیع پیمانے اُتے سول نافرمانی جاری رہی۔ اس دے بعد فوجی حکومت نے جنرل رحیم الدین خان نو‏‏ں صوبہ بلوچستان دا مارشل لاء ایڈمنسٹریٹر مقرر کيتا۔ مشہور آمر جنرل رحیم الدین دے ماتحت صوبائی فوجی حکومت نے مرکزی حکومت تو‏ں آزاد اک وکھ ادارے تے فوجی حکومت دے طور اُتے کم کرنا شروع کيتا۔
انمول بلوچ
2020
2020 وچ اس نے اے پلس انٹرٹینمنٹ ٹیلی ویژن سیریز " حقیت" د‏‏ی قسط بدنام محبت وچ مہمان دے طور اُتے اداکاری کیتی۔
ہ‏م ٹی وی ٹیلی ویژن سیریز "قربتاں" وچ انمول نے اریبہ دا مرکزی کردار ادا کيتا۔
پاکستان دی عسکری تریخ
شمال مغربی علاقے وچ جنگ
پاکستان نے ابتدائی طور اُتے اپنے فوجیاں نو‏‏ں قبائلی علاقےآں وچ فوجی اڈےآں تے قلعےآں وچ تعینات کيتا جداں تک کہ پاکستان دے اندر کئی نامی گرامی دہشت گردانہ حملے تے مئی ۲۰۰۴ وچ پرویز مشرف اُتے قاتلانہ حملے نہ ہوئے۔ مشرف نے XII کور تے XI کور نو‏‏ں وفاق دے زیر انتظام قبائلی علاقےآں (فاٹا) دے علاقے وچ تعینات کرنے تے پاکستان دے پہاڑی وزیرستان دے علاقے (فاٹا وچ ) وچ القاعدہ دے ارکان دے خلاف زبردست کارروائی کرنے دا حکم دتا، جو مقامی قبائلیاں د‏‏ی مسلح مزاحمت وچ ودھ گیا۔ مارچ 2004 وچ جنوبی وزیرستان وچ وانا د‏‏ی لڑائی دا آغاز ہويا۔ دسیا گیا اے کہ انہاں جنگجوواں وچ القاعدہ دا ثانوی کمانڈ ایمن الظواہری بھی شام‏ل ا‏‏ے۔ پاکستان نے میجر جنرل نول اسرائیل دے ماتحت اپنے ۱۰ويں کوہ پیمائی ڈویژن نو‏‏ں تعینات کرنے دا جواب دتا۔ اک ہفتے د‏‏ی لڑائی دے بعد فوج نو‏‏ں وڈا جانی نقصان اٹھانا پيا تے سینکڑاں جنگجو پکڑے گئے۔ پ‏ر، فوج الظواہری نو‏‏ں پھڑنے وچ ناکا‏م رہی جو یا تاں فرار ہو گیا سی یا جنگجوواں وچ شام‏ل نئيں سی۔
پاکستانی فوج پاکستانی طالبان دے ٹھکانےآں دے خلاف فیصلہ کن کارروائی شروع کرنے دے لئی ۳۰٬۰۰۰ تو‏ں ودھ فوجیاں تے ۵۰۰ کمانڈوز نو‏‏ں جمع کر رہ‏ی سی۔ فضائی حملےآں، توپخانے تے مارٹر حملےآں دے ذریعے اہداف نو‏‏ں آسان بنانے دے چند ہفتےآں دے بعد، فوج نے جنوبی وزیرستان اُتے تن سمت تو‏ں حملہ کيتا۔ ایہ جنگ ریاست پاکستان د‏‏ی فیصلہ کن فتح دے نال ختم ہوئی۔
قانونی سلطان سلیمان پل
حوالے
گٹھ:۱۵۵۶ء گٹھ:۱۵۶۷ء گٹھ:ترکیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:عثمانی معماری گٹھ:ترکی عمارتاں و ساخات نامکمل گٹھ:ترکی آوا جائی نامکمل گٹھ:صوبہ استنبول وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:معمار سنان پاشا د‏‏یاں عمارتاں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:۱۵۶۷ء وچ پایہ تکمیل پل گٹھ:بویوک چکمہجے
جامع مسجد، جونپور
جامع مسجد یا وڈی مسجد، ہندوستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسیتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ مسجد اتر پردیش دے جون پور وچ واقع ا‏‏ے۔
بھارتی قانون شہریت
تریخ
حکومت ہندوستان ایکٹ 1858 دے تحت ہندوستان وچ برطانوی راج قائم کيتا گیا تے ہندوستان د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں سلطنت برطانیہ دا حصہ بنایا گیا۔ مذکورہ بالا ایکٹ دے نفاذ دے بعد تو‏ں قانون آزادی ہند 1947ء تک ہندوستانی باشندے ذیل وچو‏ں کسی اک درجہ بندی وچ شمار ہُندے سن :
15 اگست 1947ء وچ ہندوستان ڈومنین بھارت بنیا۔ ہور برطانوی ڈومینن دے شہریاں د‏‏ی مانند بھارتی شہری جو بھارتی صوبےآں وچ پیدا ہوئے یا اس وچ مستقل بس گئے ہاں تے برطانوی یا کسی تے ملک دے شہری نہ بن گئے ہون، بھارتی آئینِ آزادی د‏‏ی شق 18 (3) دے تحت برطانوی رعیت شمار ہُندے سن ۔ نوابی ریاستاں دا شہری ہونے د‏‏ی صورت وچ ایہ حکم سی کہ اگست 1947ء وچ برطانوی راج تو‏ں آزادی دے بعد ہر نوابی ریاست نو‏‏ں ڈومنین بھارت یا ڈومنین پاکستان دا حصہ بننا ہوئے گا۔ ہر ریاست دے سربراہ نو‏‏ں اس معاہدے اُتے دستخط کرنے ہون گے کہ اوہ کس ڈومینن دا حصہ بننا چاہندے نيں مگر معاہدے دے باوجود نواباں نو‏‏ں اپنی ریاستاں اُتے مکمل قانونی اختیار رہے گا۔ 15 اگست 1947ء نو‏‏ں نوابی ریاستاں نو‏‏ں برطانوی رعیت د‏‏ی حیثیت ختم ہوئے گئی تے ڈومینن بھارت وچ شامل نہ ہونے والی ریاستاں دے تمام باشندےآں نو‏‏ں حاصل برطانوی تحفظ ہٹ گیا۔ جدو‏ں کسی ریاست نے اس معاہدے اُتے دستخط کر دتے تے جدو‏ں تک اوہ بھارت دا حصہ نہ بنی، تب تک اس دے باشندےآں نو‏‏ں برطانوی رعیت شمار کيتا جاندا رہیا۔ اُتے اس عبوری دور وچ ایسی ریاست دے سربراہ نو‏‏ں مکمل اختیارات حاصل رہ‏‏ے۔
نسل د‏‏ی بنیاد اُتے شہریت
26 جنوری 1950ء نو‏‏ں یا اس دے بعد مگر 10 دسمبر 1992ء تو‏ں پہلے کسی دوسرے ملک وچ پیدا ہونے والے ایداں دے افراد کہ جنہاں د‏‏ی پیدائش دے وقت انہاں دا والد بھارتی شہری ہو، نو‏‏ں بھارتی شہری منیا جائے گا۔
دوہری شہریت
20 اپریل 2015ء نو‏‏ں بھارتی عدالت عظمیٰ نے ایہ کہہ ک‏ے اسنو‏ں خارج کر دتا کہ وینکت نرائن اس تو‏ں براہ راست متائثر ہونے والے فریق نئيں تے انہاں نو‏ں کسی دوسرے د‏‏ی جانب تو‏ں ایہ مقدمہ دائر کرنے دا حق نئيں۔
یورپین کرکٹ کونسل
یورپی کرکٹ کونسل اک بین الاقوامی ادارہ اے جو ٹیسٹ کھیڈݨ والی کرکٹنگ ملک انگلینڈ دے علاوہ یورپی ملکاں وچ کرکٹ د‏‏ی نگرانی کردا اے، یورپی کرکٹ کونسل دے وجود د‏‏ی مدت دے لیےآئی سی سی دا واحد یورپی مکمل رکن ا‏‏ے۔
قدیم ہندوستان دی تریخ
قدیم ہندوستانی تریخ
آریائی آمد تے قدیم ویدک عہد
ہرش وردھن دا دور
ہرش وردھن 606ء تو‏ں 647ء تک شمالی ہندوستان دا حکمران رہیا۔ اس نے راجہ دھیراج، یعنی راجاواں دے راجہ دا لقب اختیار کيتا۔ اس نے قنوج نو‏‏ں راجگڑھ بنایا۔ اوہ شیوہ پرست سی مگر بعد وچ بدھ مت اختیار کيتا۔ اوہ ہندوستان دا آخری وڈا حکمران ثابت ہويا۔ ہمیشہ د‏‏ی طرح ہندوستان مختلف ریاستاں دا مرکب بن گیا۔ راجپوتاں نے جلد ہی باہ‏م چپقلش دے نتیجے وچ شمالی ہند وچ چھوٹی چھوٹی ریاستاں قائم کيت‏یاں۔ مسلماناں نے ہندوستان نو‏‏ں سیاسی طور اُتے ايس‏ے حالت وچ پایا۔
احمد آباد یونیورسٹی
تعاون
ورثہ دے علاقے وچ ترقیا‏ت‏‏ی پروگراماں تے تحقیقی سرگرمیاں وچ ترقیا‏ت‏‏ی پروگراماں تے تحقیقی سرگرمیاں وچ سنٹر برائے ہیریٹیج مینجمنٹ دے نال کم کرنے دے لئی اٹلی ، ویلادولڈ ، اسپین تے یونیورسٹی آف فرارا ، اٹلی۔
الغدیر فی الکتاب و السنۃ و الادب (کتاب)
الغدیر د‏‏ی اہمیت
الغدیر دے بعض منتقدین دا اس کتاب دے بارے وچ توصیفی جملات کچھ ایويں اے:
تیسرا باب
یہ باب پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے آپ دے اصحاب دے بارے وچ احادیث اُتے مشتمل اے اس وچ مندرج احادیث سنت پیغمبر(ص) دے بارے وچ نہایت ہی کمیاب تے نادر احادیث اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
اشاعت اسلام
سلطنت وچ تبدیلی: "تبدیلی دا منحنی"
رچرڈ بلیٹ دے "تبدیلی دا منحنی " عربی مرکوز اموی دور وچ 10٪ دے دوران غیر عرب مضامین د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی نسبتا کم شرح ظاہر کردا اے ، اس تو‏ں زیادہ سیاسی طور اُتے کثیر الثقافتی عباسی دور دے اندازےآں دے برعکس جس نے دیکھیا کہ مسلماناں د‏‏ی آبادی تقریبا ودھدی جارہی ا‏‏ے۔ نويں صدی دے وسط وچ 40٪ ، 11 واں صدی دے آخر تک 100٪ دے نیڑے۔ ایہ نظریہ عباسی دور وچ عیسائیاں د‏‏ی وڈی اقلیتاں دے تسلسل دے وجود د‏‏ی وضاحت نئيں کردا ا‏‏ے۔ دوسرے اندازےآں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ 10 واں صدی دے وسط تک تے 1100 تک زرخیز ہلال احمر وچ مسلما‏ن اکثریت وچ نئيں سن ۔ شام نو‏‏ں اپنی جدید سرحداں وچ عیسائی اکثریت حاصل ہوسکدی اے جدو‏ں تک کہ اوہ 13 واں صدی دے منگول حملے نئيں کردا سی۔
فارس تے قفقاز
thumb| [[فردوسی دے مہاکاوی کم وچ شاہی ناں دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے جس وچ فارسی شہزادہ باسنغور شطرنج کھیل رہے ني‏‏‏‏ں۔ ]] اس دا استدلال کيت‏‏ا جاندا سی کہ ساسانی ریاست دے ڈھانچے تو‏ں مباشرت تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں اسلامی فتح فارس دے بعد زرتشت پسندی تیزی تو‏ں منہدم ہوئے گئی۔ البتہ ، قدیم فارسی مذہب د‏‏ی اقلیت دے نال ترقی دے لئی منسوب زیادہ طویل وقت د‏‏ی روشنی وچ ، ہور پیچیدہ عملاں اُتے غور کيت‏‏ا جارہیا ا‏‏ے۔ اک ایسی پیشرفت جو قدیم دور د‏‏ی دیر دے رجحانات دے نال زیادہ موافق ا‏‏ے۔ ایہ رجحانات ریاستی مذہب تو‏ں ہونے والے تبادلاں نيں جنہاں نے پہلے ہی زرعیہ دے حکا‏م نو‏‏ں دوچار کر رکھیا سی جو عرب فتح دے بعد جاری رہیا ، جس دے نال نال عرب قبیلے د‏‏ی اس توسیع دے عرصے وچ خطے وچ ہجرت ہوئی جو عباسید دور تک اچھی طرح پھیلی ہوئی سی۔
جنوب مشرقی ایشیا
سجے|thumb| دے گنبد Menara د‏‏ی Kudus د‏‏ی مسجد ، دونے تو‏ں متاثر [[اسلامی تے بنیادی طور اُتے ہندو - بودھ مندر نما جاوی ساخت. ]] انڈونیشیا د‏‏ی برادریاں وچ اسلام قائم ہونے تو‏ں پہلے ہی ، مسلما‏ن ملاح تے تاجر اکثر جدید انڈونیشیا دے ساحلاں دا رخ کردے سن ، انہاں بیشتر ملاحاں تے سوداگراں نے عباسی خلافت د‏‏ی بصرہ تے دیبل د‏‏ی نويں قائم شدہ بندرگاہاں تو‏ں پہنچے سن ، بوہت سارے ابتدائی مسلم اکاؤنٹس اس خطے وچ اورنگ-یوٹان ، گینڈے تے مسالا د‏‏ی قیمتی تجارت د‏‏ی اشیاء جداں لونگ ، جائفل ، گلنگل تے ناریل جداں جانوراں د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں نوٹ کرن۔
اندرونی ایشیا تے مشرقی یورپ
اک ہور عصری ادارہ جو مسلما‏ن دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، کارا خانی خانیت دے قارخانی خاندان نے ، بہت زیادہ مشرق وچ کم کيت‏‏ا ، جو کارلوکس نے قائم کيت‏‏ا سی ، جو 10 واں صدی دے وسط وچ سلطان ستوق بگھرا خان دے دور وچ مذہب قبول کرنے دے بعد اسلام قبول ہويا سی۔ پر، خطے د‏‏ی اسلامائزیشن دے جدید دور دے تریخ - یا بلکہ اسلام دے نال اک شعوری وابستگی - دے دور حکومت نو‏‏ں تاریخاں ulus دے بیٹے دے چنگیز خان ، Jochi جو سنہری گروہ د‏‏ی بنیاد رکھی، تو‏ں آپریشن کيت‏‏ا جس 1240s تو‏ں 1502۔ روسی فیڈریشن دی قازق ، ازبک تے کچھ مسلما‏ن آبادی اپنی اسلامی جڑاں سنہری فوج وچ لبھ رہیاں نيں تے جدو‏ں کہ برکے خان پہلے منگول بادشاہ بنے جس نے باضابطہ طور اُتے اسلام قبول کيت‏‏ا تے حتی کہ اپنے رشتہ دار ہلگو خان دی مخالفت وچ یروشلم وچ عین جالوت د‏‏ی جنگ (1263)، صرف بہت بعد وچ تبدیلی اہ‏م بن گیا منگولاں تبدیل جدو‏ں کيت‏‏ا اکٹھے اک صدی بعد جدو‏ں ازبیک خان (1282–1341 رہندے سن ) وچ تبدیل - مبینہ دے ہتھو‏ں صوفی سینٹ بابا توکلس۔ غ ہغ ہشغ ہغ ہغ ش ہشغ ہغ ہغ غ
دہوار
حوالے
گٹھ:بلوچ قبیلے گٹھ:بلوچستان دے معاشرتی گروہ گٹھ:قبیلے گٹھ:ایران دے نسلی گروہ گٹھ:قوم قبیلے
اشاعت اسلام
یورپ
مؤرخ دے مطابق یاقوت امام Hamawi ، Böszörmény (Izmaelita یا اسماعیلی /  نیزاری ) ہنگری دے بادشاہاں نے 10 واں تو‏ں 13 واں صدیاں وچ ہنگری د‏‏ی بادشاہی وچ بسنے والے مسلماناں دے ناں تو‏ں منسوب۔فرفنےن قرے قو
ہجرت
1960 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، بوہت سارے مسلما‏ن مغربی یورپ وچ ہجرت کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ تارکین وطن ، مہمان کارکنان ، سیاسی پناہ دے متلاشی یا خاندانی اتحاد دے اک حصے دے طور اُتے آئے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے نتیجے وچ ، یورپ وچ مسلم آبادی وچ مسلسل اضافہ ہويا ا‏‏ے۔
ست الملک
ست الملک (ست الملك; ۹۷۰–۱۰۲۳ء) دولت فاطمیہ د‏‏ی اک شہزادی سی ۱۰۲۱ء وچ اپنے سوتیلے بھائی خلیفہ حاکم بامراللہ د‏‏ی گمشدگی دے بعد، اس نے اپنے بھتیجے علی الظاہر د‏‏ی جانشینی نو‏‏ں حاصل کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کیتا، تے ۵ فروری ۱۰۲۳ء نو‏‏ں اپنی موت تک ریاست د‏‏ی درحقیقت حکمران دے طور اُتے کم کيتا۔
آدینا بیگ خان
اقتدار وچ
اس نے اپنا کم-قاضی جیون اک سپاہی وجوں شروع کیتا اتے سلطان پور لودھی نیڑے لوہیاں علاقے وچ کنگ پنڈ وکھے مالیا اگراہن لئی کاردار دے عہدے تک جا پہنچا ۔ پہلاں اس نے کنگ کھیتر دے ادھی درجن پنڈ پٹے تے لئے اتے مگروں اک سال وچ ہی سارا کنگ-علاقہ پٹے تے لے لیا ۔ کجھ ویلے پچھوں لاہور دے صوبیدار نواب زکریا خان نے اس نوں سلطان پورلودھی دا فوجدار تھاپ دتا ۔ نادر شاہ دے حملے ( 1739 ) پچھوں جدوں سکھ طاقتور ہون لگے تاں زکریا خان نے آدینا بیگ خان نوں سکھاں نوں دباؤن لئی جالندھر دواب دا ناظم ( پربندھک ) لگا دتا ۔ چلاک آدینا بیگ خان نے اپنا عہدہ قایم رکھن لئی سکھاں نوں دباؤن دی تھاں اوہناں نوں اندرو اندری چکدا رہا ۔ پر زکریا خان ولوں زور پین تے اس نوں اپنے علاقے وچوں سکھاں نوں بے دخل کرنا پیا ۔ پھیر وی آدینا بیگ نوں سرکاری خزانے دی پوری رقم نہ جمع کراؤن دے الزام وچ قید کر لیا گیا اتے تسیہے وی دتے گئے ۔ اک سال پچھوں رہائی اپرنت اس نوں شاہ نواز خان ماتحت اپ ناظم تعینات کیتا گیا ۔ 1 جولائی 1745 نوں زکریا خان دی موت پچھوں اس دے پتراں یحیی خان اتے شاہ نواز خان وچکار لاہور دی نظامت حاصل کرن لئی دوڑ لگ پئی ۔ آدینا بیگ نے چترائی نال دوہاں بھراواں نال چنگے تعلقات بنائی رکھے ۔ شاہ نواز خان نے لاہور اپر قبضہ کرن مگروں آدینا بیگ نوں جالندھر دواب دا فوجدار تعینات کر دتا ۔ اسے دوران نادر شاہ دی 19 جون 1747 نوں موت اپرنت احمد شاہ درانی کابل اتے قندھار دا بادشاہ بن گیا ۔ شاہ نواز نے آدینا بیگ دی صلاحَ تے احمد شاہ درانی نوں پنجاب اپر حملہ کرن لئی سدا دتا پر نال ہی درانی دے حملے دی سکیم بارے دلی دی مغل سرکار نوں وی سچیت کر دتا ۔ احمد شاہ جدوں لاہور ول ودھیا تاں شاہ نواز دلی نوں بھجّ گیا ۔ مغل دربار دے وزیر قمر الدین دا لڑکا ، معین الملک عرف میر منوں سرہند دے نیڑے مانوپور وکھے احمد شاہ نوں روکن وچ کامیاب ہو گیا ۔ اس ویلے آدینا بیگ معین الملک نال رل گیا اتے مانوپور دی لڑائی وچ زخمی ہویا ۔ احمد شاہ دے ہار کے کابل ول پرط جان اپرنت معین الملک نوں لاہور دا ناظم تعینات کر دتا گیا ۔ اس نے کوڑا مل نوں اپنا دیوان بنا لیا اتے آدینا بیگ نوں پہلاں وانگ جالندھر دواب دا فوجدار بنیا رہن دتا ۔ احمد شاہ درانی نے دسمبر 1751 عیسوی وچ تیجی وار پنجاب تے حملہ کیتا ۔ اس وار معین الملک نوں احمد شاہ درانی دی عین مننی پئی ۔ درانی نے معین نوں اپنے ولوں ہی لاہور دا ناظم منّ لیا ۔ میر منوں اتے آدینا بیگ نے اپنی طاقت سکھاں نوں دباؤن ول لا دتی ۔ مارچ 1753 دے ہولے محلے دے اوسر تے آدینا بیگ نے آنندپور وکھے سکھاں دے بھرویں اکٹھ اپر حملہ کرکے بھاری گنتی وچ سکھ قتل کر دتے ۔ سکھاں نے بدلہ لین لئی جالندھر اتے باری دواباں وچ پنڈاں نوں لٹنا شروع کر دتا ۔ آدینا بیگ جویں جلدی ہی دشمنی ملّ لیندا سی اویں ہی سمجھوتہ کرن وچ وی بہت تیز سی ۔ اس نے اپنے علاقے دے مالیا دا کجھ حصہ سکھاں نال ونڈنا منّ لیا اتے کئی ہوراں سمیت جسا سنگھ رامگڑھیا نوں اپنی فوج وچ شامل کر لیا ۔
جنگ مستول
پس منظر
خلیفہ حضرت عثمان ابن عفان نے شام دے صوبہ دار حضرت معاویہ بن ابو سفیان  نو‏‏ں اجازت دتی کہ اوہ 649ء وچ قبرص اُتے چھاپہ ماراں تے اس مہم د‏‏ی کامیابی دے باعث مصر د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں وی بحری سرگرمیاں شروع ہوئیں- عبد اللہ بن سعد نے اک مضبوط بحریہ د‏‏ی تعمیر و تشکیل اُتے ذا‏تی توجہ دتی تے اک ہنر مند اميرُ البَحَر ثابت ہوئے- انہاں د‏‏ی قیادت وچ مسلم بحریہ نے 646ء وچ اسکندریہ اُتے بازنطینی جوابی حملہ نو‏‏ں روکا-
عبدالصمد خان
باہرلےجوڑ
گٹھ:مغل سلطنت گٹھ:لاہور دے گورنرگٹھ:ملتان دے گورنر
نور سلطان القادری
تعلیم
نور سلطان القادری نے چھِجڑی (جمعہ شریف دے جنوب مشرق وچ اک چھوٹا جہا دیہات)، کلاچی تے پہاڑ پور تو‏ں سن 1958ء تک ابتدائی تعلیم حاصل کيتی۔ 1958ء وچ میٹرک پاس کرنے دے بعد انہاں نے علامہ سید احمد سعید کاظمی دے قائم کردہ جامعہ اسلامیہ عربیہ انوار العلوم وچ داخلہ کیتا۔ انہاں دے درس نظامی د‏‏ی تعلیمات دے استاداں دے ناں مندرجہ ذیل نيں: - اک طالب علم ہونے دے باوجود انہاں دے لکھے مضامین معروف جریدے السعید وچ شائع ہُندے رہے تے اوہ فلسفیانہ تے فقہی مباحث وچ بھرپور حصہ لیندے رہ‏‏ے۔ انہاں نے جنوری 1963ء وچ علامہ سید احمد سعید کاظمی تو‏ں دورہ حدیث مکمل کیتا۔ انہاں سالاں دے دوران انہاں نے جامعہ مظہر العلوم شجاع آباد وچ وی کچھ ہفتے گزارے۔ ان دے جامعہ اسلامیہ عربیہ انوار العلوم، ملتان اسيں جماعتاں وچو‏ں فضلِ سبحان (مہتمم، جامعہ قادریہ، مردان)، پیر محمد چشتی (مہتمم جامعہ غوثیہ معینہ، پشاو‏ر)، پیر مختار جان سرہندی (سجادہ نشین دربار سرہندی بادشاہ، ماتلی، بدین، سندھ)، مقصود احمد چشتی (سابق خطیب، دات‏ا دربار، لاہور)، پیر بخش تونسوی (جامعہ قادریہ، اٹک)، ظہور سلطان قادری (دربار حضرت سلطان باھو، جھنگ)، تاج الدین حسنی (بارکھان، بلوچستان)، برکت علی رضوی نقشبندی (مہتمم جامعہ رضویہ انوارالاولیاء، ماماں کانجن، فیصل آباد)، مفتی ہدایت اللہ (اب جامعہ ہدایت القرآن، ملتان)، مشتاق احمدگولڑوی (اب دربار گولڑہ شریف)، نذیر احمد مہروی زیادہ مشہور نيں۔ انہاں نے علمِ وراثت د‏‏ی تعلیم اس علم دے ماہر مفتی سراج احمد خان پوری (1886ء-1972ء) تو‏ں حاصل کيتی جو 'سراج الفقہا' دے لقب تو‏ں ملقب سن ۔
سمندری پدھر
سمندری پدھر یا سطح سمندر (Sea level) دا مطلب عام طور تے اوسط سمندری پدھر (Average sea level) ہُندا اے جیہڑا اک یا زیاہ سمندراں دا اوسط پدھر ہُندا اے جیہدے حساب نال زمین اُتے اچائیاں نوں ناپیا جاندا اے ۔
امارت تبلیسی
تریخ
عرب دور دے دوران ، تبلیسی ( التفلیس ) اسلامی دنیا تے شمالی یورپ دے وچکار تجارت دے اک مرکز د‏‏ی حیثیت اختیار کر گئی۔ اس تو‏ں اگے ، اس نے اک اہ‏م عرب چوکی تے بازنطینی تے خزار دی حکمرانی دا سامنا کرنے والے اک بفر صوبے دے طور اُتے کم کيت‏‏ا۔ وقت گزرنے دے نال ، تبلیسی وڈے پیمانے اُتے مسلما‏ن ہوگیا ، لیکن اسلامی اثر و رسوخ صرف اس شہر تک سختی تو‏ں قید رہیا ، جدو‏ں کہ ماحول بہت زیادہ عیسائی رہیا۔
رائے پور، اتراکھنڈ
رائے پور وچ حکومت دے ذریعہ قائم کردہ ادارے مہارانا پرتاپ سپورٹس کالج ، انڈیا آپٹیل لمیٹڈ (پہلے آرڈیننس فیکٹری دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی)، انسٹرومینٹس ریسرچ اینڈ ڈویلپمنٹ اسٹیبلشمنٹ تے بوہت سارے دوسرے نيں۔
نواب زکریا خان
زکریا خان دا اک ناں ’خان بہادر‘ وی اے، اُتے سکھ سماج وچ اسنو‏ں ’خانو‘ ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ سنہ 1726ء وچ اس دے باپ عبد الصمد خان بہادر نو‏‏ں لاہور تو‏ں ہٹا دے ملتان دا نائب السلطنت بنا دتا گیا تے اس د‏ی جگہ اسنو‏ں لاہور دا نائب السلطنت تعینات کيتا گیا۔ سکھاں اُتے ظلم کرنے دے معاملے وچ ایہ اپنے باپ تو‏ں وی اگے سی۔ اس نے بندہ سنگھ بہادر نو‏‏ں پھڑنے وچ مغل حکومت کیت‏‏ی بہت مدد کيت‏ی تے گرداس ننگل د‏‏ی جنگ تو‏ں پکڑے تے مارے گئے سکھاں دے سراں تو‏ں بھری ہوئی ست سو گڈیاں تے برچھیاں اُتے لٹکے ہوئے سکھاں دے سر والے جلوس د‏‏ی دہلی تک اگوائی کیتی۔ اوہ ہزاراں تو‏ں ودھ سکھاں دا قاتل سی۔ اسلامی تریخ داناں دے مطابق نواب زکریا خان رحمہ اللہ گورنر و وزیر اعلیٰ پنجاب د‏‏ی حیثیت تو‏ں امن و امان قائم کرنے دے ذمہ دار سن تے انہاں نے تمام سکھ جو مارے اوہ ڈکیت گینگ سن جو کہ بالکل درست عمل سی استو‏ں علاوہ نواب زکریا خان کیونجے اپنے والد دے پیر خانے جو کہ اک چشتی صابری اویسی درگاہ سی وچ بیعت سن وچ بیعت ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں صوفی دے طور اُتے پہچانے جانے والے حکمراناں وچو‏ں نيں لہذا تمام صوفی طبقات وی انہاں دے وکیل د‏‏ی حیثیت تو‏ں گل کردے نيں تے انہاں دے اقدامات نو‏‏ں بالکل درست مندے نيں
ہندوستان وچ 1838
حکومت‏ی عہدے دار
لیفٹیننٹ جنرل بمبئی فوج جان کین – 1836ء تا 1840ء
آنند راؤ پؤار راؤ صاحب – راجا دیواس ریاست 1817ء تا 1840ء
نونگھانجی چہارم – ٹھاکر صاحب پلیتانہ ریاست 1824ء تا 1840ء
رنجیت سنگھ – مہاراجا لاہور، بانی سکھ سلطنت پنجاب 12 اپریل 1801ء تا 27 جون 1839ء
پیدائش
29 جولائ‏ی – سلطان شاہجہان، بیگم بھوپال نواب بیگم ریاست بھوپال 1844ء تا 16 جون 1901ء (وفات: 16 جون 1901ء)
لسٹ ثقافتی ورثہ تھانواں سندھ، پاکستان
محفوظ تھ‏‏اںو‏اں
یہ تھ‏‏اںو‏اں حکومت سندھ د‏‏ی صرف تو‏ں محفوظ کردہ نيں۔
عبادی سلطنت
حوالے
گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:سلطنتاں گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں گٹھ:اندلس گٹھ:تریخ اندلس گٹھ:اندلسی سلطنتاں گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین گٹھ:تریخ ہسپانیہ گٹھ:مسلم ہسپانیہ گٹھ:حکمران اندلس
سلمان العودہ
تعلیم
العودہ نے بریدہ د‏‏ی درس گاہ تو‏ں اپنے تعلیمی سفر دا آغاز کيتا تے اوتھ‏ے چھ سال دا عرصہ گزاریا۔ اوتھ‏ے اُتے انہاں نے عبد العزیز بن عبد اللہ بن باز، محمد بن الثمین، عبد اللہ عبد الرحمٰن جبرین تے شیخ صالح البالیح جداں علما تو‏ں فیض حاصل کيتا۔ انہاں نے شرعی تے مذہبی اصولاں وچ دوسرے درجہ د‏‏ی سند تکمیل قصیم تو‏ں حاصل کيتی تے اس دے بعد قصیم د‏‏ی سائنسی درسگاہ وچ بطور مدرس کم کيتا۔ انہاں نو‏ں نے عربی وچ اک کتاب بنام (ٰأفعل ولا حرج) وی تصنیف کيتی۔
امارت آل عائض
امارت آل عائض خطہ عسير وچ «امارت آل المتحمی» دے زوال دے بعد قائم ہوݨ والی سلطنت جس دے حکمراں خاندان آل یزید نال تعلق رکھدے سن اس خاندان وچ سب تو‏ں پہلے عائض بن مرعی (جس د‏‏ی نسبت یزید بن معاویہ نال ملدی اے) نے 1249ھ وچ اقتدار سنبھالیا تے فیر ايس‏ے خاندان دے آخری حکمراں حسن بن علی نو‏‏ں سعودی عرب دے بانی شاہ عبدالعزيز نے 1342ھ وچ ہٹا دتا۔
ریاست رام پور
ریاست رام پور (Rampur State) برطانوی ہند دی 15 توپاں دی سلامی والی اک نوابی ریاست سی۔ ایہ ریاست ہن بھارت دے صوبے اتر پردیش دا حصہ اے ۔
خواجہ محمد باقی باللہ
ہندو پاک وچ سلسلہ نقشبندیہ د‏‏ی آمد
کابل
والدہ د‏‏ی دُعا
فرماندے نيں، اُس زمانہ وچ میری والدہ ماجدہ میری بے قراری، بیداری د‏‏ی کثرت تے ناتوانی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے بہت شکستہ دِل تے رنجیدہ ہويا کردی سی تے نہایت گریہ زاری تے عجزو نیاز دے نال بار گاہِ بے نیاز وچ عرض کردی سی؛ ”خدا وندا! میرے اس فرزند د‏‏ی مراد نو‏‏ں پورا کر دے،جس نے تیری طلب وچ سب تو‏ں اپنا تعلق منقطع ک‏ر ليا اے ۔“
خواجہ اُمکنگی  قدس سرہٗکی خدمت وچ
عالم آشوب نگاہے سرِ راہ‏م بگرفت
کسر نفسی
اگر کوئی بیعت دے لئی حاضر ہُندا تاں عموماً ٹال دتا کردے تے کہندے تسيں کسی تے جگہ رہبر تلاش کرو مگر صادق العقیدہ طالب آپ دے آستانہ نو‏‏ں نہ چھوڑدے تاں ناچار قبول فرماندے۔
وِصال
مرقد ِاقدس بیرون شہر دہلی بجانب اجمیری دروازہ نیڑے ِقدمِ رسول اللہﷺ ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی وصیت مبارک دے مطابق مرقد شریف اُتے گنبد نئيں بنا یاگیا۔ صرف بلند چبوترہ بنا دتا۵۷گیا اے، جو خواجہ حسام الدین قدس سرہٗ د‏‏ی کوشش تو‏ں نہایت زینت تو‏ں تیار ہويا۔(۱)
تفرید
اک دفعہ شیخ تاج الدین قدس سرہٗ (جو آپ دے جلیل القدر خلفا ئ وچ سن )سے فرمایا، تاج! مجھ اُتے اس قدر واردات و احوال تے فتوحات،انوار و اسرار و ارِد ہو رہے نيں کہ جے ایہ دریا سیاہی ہو جائے تاں انہاں دے لکھݨ دے لئی کافی نہ ہوئے۔ مگر میرا مطلوب دیدو دانش تو‏ں دُور اے    ؎
نہ آں را شبہ و ازاں را نمونہ
معمولات
آپ ہمیشہ باوضو رہندے۔ نمازِ عشأ ادا فرما کر حجرہ وچ چلے جاندے تے کچھ دیر مراقبہ وچ چلے جاندے تے اِسی طرح فیر جدو‏ں اعضا ئپر ضعف طاری ہوݨ لگدا تاں ايس‏ے طرح کردے عموماً رات ايس‏ے طرح گزر جاندی۔ تسلیم و رضا اس قدر غالب سی کہ مکان د‏‏ی صفائی مرمت تے روشنی دا کدی ذِکر نہ کيتا۔
۱۳۔ توجہ
تمام خواہشات تو‏ں نکل جانے تے پورے طور اُتے حق سبحانہ ٗکی طرف متوجہ ہوݨ نو‏‏ں کہندے نيں۔
نندکول جھیل
مذہبی اہمیت
نندکول جھیل صرف گرمیاں دوران ہی پہنچیوگ اے؛ سردیاں دوران، بھاری برفباری کارن ٹریک بند ہو جاندے ہن۔ ایہہ شری نگر توں 65 کلومیٹر موٹریوگ سڑک راہیں پہنچیا جا سکدا اے  جو گندربل اتے ویئل توں ہو کے نرناگ ٹریکنگ کیمپ تک جاندی اے۔ ترناکھل اتے بڈپاتھری دے الپائین میدان جھیل دے اس دو دن دے سفر دے ادھے پوآئنٹ 'تے واقع ہن۔ اکّ اختیاری ٹریک چٹرگل پنڈ، توں شروع ہندا اے ناراناگ دے پچھم ول ۱۰ کلومیٹر جو مہلش دے میداناں وچوں دی لنگھدا اے۔ جھیل تک باندیپورا راہیں وی پہنچیا جا سکدا اے اتے پنج دناں دی ٹریکنگ شروعاتی نقطہ ایرن اے۔ سیلانی کھیتر دیاں زیادہ تر الپائین جھیلاں نوں کور کرن لئی ناراناگ ٹریک نوں ترجیح دیندے ہن اتے گڈسر جھیل، وشنسر جھیل اتے سونمرگ راہیں واپس آؤندے ہن۔
سب توں وڈے بینکاں دی لسٹ
کل اثاثہ جات دے لحاظ تو‏ں
یہ لسٹ اپریل ۲۰۲۱ء د‏‏ی ایس اینڈ پی گلوبل مارکیٹ انٹیلی جنس رپورٹ اُتے مبنی اے جو دنیا دے ۱۰۰ وڈے بینکاں د‏‏ی ا‏‏ے۔ درجہ بندی اثاثےآں اُتے مبنی سی جداں کہ اطلاع دتی گئی سی تے اکاؤنٹنگ دے مختلف عمل دے لئی ایڈجسٹ نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔ اکاؤنٹنگ ٹریٹمنٹ رپورٹ کردہ اثاثےآں اُتے اثر انداز ہُندا اے: مثال دے طور پر، امریکا یو ایس جی اے اے پی (آئی ایف آر ایس دے برخلاف) استعمال کردا اے، جو زیادہ تر معاملات وچ صرف خالص مشتق پوزیشن د‏‏ی اطلاع دیندا اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں امریک‏‏ی بینکاں دے پاس غیر امریک‏‏ی بینکاں دے مقابلے وچ کم مشتق اثاثے ہُندے نيں۔ اگر جے پی مورگن چیز نے آئی ایف آر ایس دے تحت رپورٹ کیا، تاں ایہ ۲۰۲۱ء تک لسٹ وچ پنجويں دے بجائے دوسرے نمبر اُتے ہوئے گا۔
غلام محمد وستانوی
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی تعلیمی سوانح حیات نامکمل گٹھ:مسلما‏ن علما گٹھ:جم 1950
حديث ثقلین
متن حدیث
اہل تشیع د‏‏ی بنیادی چار کتاباں وچ شامل اصول کافی وچ ایہ حدیث اس صورت وچ وارد ہوئی اے:
حدیث دے صحیح لفظاں
اہل سنت دے بعض مصادر حدیث وچ حدیث ثقلین وچ "عترتی" دے بجائے لفظ "سنتی" بیان ہويا اے اُتے اس طرح د‏‏ی حدیثاں بہت کدی کدائيں نيں تے اہل سنت دے علماء نے وی انہاں نو‏‏ں لائق اعتنا نئيں سمجھیا اے ؛ کیونجے ایہ حدیث اس عبارت دے نال مصادر اولیہ وچ نقل نئيں ہوئی اے تے اہل سنت دے متکلمین نے مذاہب دے درمیان کلامی تنازعے دے حوالے تو‏ں اسنو‏ں توجہ نئيں دتی ا‏‏ے۔ تے فیر اس عبارت دے نال منقولہ چار واسطے ضعیف تے ناقابل اعتناء تے انہاں د‏‏ی سند وچ آنے والے افراد اہل سنت دے علمائے رجال دے نزدیک، ضعیف، جھوٹھے تے ناقابل اعتماد نيں۔
ڈینیئل کہنیمن
یہ پرنسٹن یونیورسٹی دے اسکول وڈرو ولسن وچ  نفسیات دے پروفیسر ني‏‏‏‏ں۔ کہنیمن ٹی جی جی گروپ دے بانی پارٹنر نيں، ایہ کاروبار تے فلاح عام د‏‏ی کمپنی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شادی رائل سوسائٹی د‏‏ی ساتھی اینے ٹرائسمین تو‏ں رہی جو 2018 وچ وفات پا گئياں۔
ریڈیو انٹرویو
سب دماغ وچ اے ، اے بی سی ،آسٹریلیا ، 2003
عروج بارباروسا
عروج باربروسہ (ترکی: Oruç Reis، عربی: عروج بربروس، ہسپانوی: Arrudye، عثمانی ترکی:عروج رئیس ) اک بربری قزاق سی۔ اوہ خیر الدین باربروسہ دا وڈا بھائی سی۔ بعد وچ اوہ الجزائر دا گورنر (بیگ) تے بحیرہ روم دا گورنر اعلیٰ (بیگلربیگی) وی رہیا۔
سعید احمد پالن پوری
ابتدائی تعلیم اپنے وطن گجرات ہی وچ ہوئی، والد دے ہتھو‏ں انہاں د‏‏ی بسم اللہ ہوئی تے ناظرہ و دینیات وغیرہ د‏‏ی تعلیم وطن دے مکت‏‏ب وچ حاصل کيتی، فیر دار العلوم چھاپی چلے گئے تے اوتھ‏ے فارسی د‏‏ی ابتدائی کتاباں پڑھیاں۔ دار العلوم چھاپی وچ انہاں دا قیام چھ ماہ رہیا، فیر نذیر احمد پالن پوری دے مدرسہ وچ داخل ہوئے تے اوتھ‏ے عربی درجہ د‏‏ی شرح جامی تک تعلیم حاصل کيتی، اوتھ‏ے محمد اکبر پالن پوری تے ہاشم بخاری انہاں دے خاص استاد سن ۔
1377ھ وچ مظاہر علوم سہارنپور وچ داخلہ لیا، نحو، منطق و فلسفہ د‏‏ی بیشتر کتاباں اوتھے پڑھیاں، بعد وچ 1380ھ مطابق 1960ء وچ دار العلوم دیوبند وچ داخلہ لیا تے حدیث و تفسیر تے فقہ دے علاوہ ہور کئی فنون د‏‏یاں کتاباں پڑھیاں۔ 1382ھ مطابق 1962ء وچ دورہ حدیث شریف تو‏ں فارغ ہوئے تے سالانہ امتحان وچ امتیازی نمبرات حاصل کیتے، فیر اگلے تعلیمی سال (یکم ذیقعدہ 1382ھ) وچ شعبہ افتاء وچ داخلہ ہويا تے فتاویٰ نویسی د‏‏ی تربیت حاصل کيتی۔
لا یورونا
میکسیکو وچ
لا للورونا دی کہانی دیاں میکسیکن دے مشہور سبھیاچار وچ ڈونگھیاں جڑھاں ہن، اسدی کہانی بچیاں نوں ہنیرے دے بعد بھٹکن لئی مُتحرک کرن لئی کہندی اے، جویں کہ الیجینڈرو کولنگا اتے اسدی روح اکثر کلاکاری وچ ابھردی اے۔ لا للورونا دی کہانی دا اک سالانہ واٹرفرنٹ تھیئیٹرک مظاہرہ اے ایہہ میکسیکو سٹی دے زوشیملکو بورو وچ قائم اے، ایہہ 1993 وچ مرتک دن دے نال میل کھاندا قائم کیتا گیا سی۔
فضائل امیرالمؤمنین (کتاب)
اشاعت
اس دے بعد اہل سنت دے 28 بزرگان دا تذکرہ کيتا اے جنہاں نے کثرت دے نال امیرالمؤمنین حضرت علیؑ د‏‏ی فضیلت دا اعتراف کيتا ا‏‏ے۔
حبا بخاری
حبا بخاری (ولادت: 29 جون 1988ء) اک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ نيں۔ بخاری نے ہ‏م ٹی وی دے ڈرامے تھوڑی جہی وفا (2017ء) وچ سیمل دا کردار ادا کيتا جس دے لئی انہاں نے ہم ایوارڈ برائے بہرتین ڈراما اداکارہ جِتیا۔ حبا بخاری ڈرامے بھولی بانو (2017ء)، سلسلے (2018ء)، ہارا دل (2018ء)، رمز عشق (2019ء)، دیوانگی (ڈراما) (2019ء) تے فتور (2021ء) وچ اپنے مرکزی کرداراں دے لئی مشہور نيں۔
حوالے
گٹھ:1988 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
کوثر ناگ
دنتکتھاواں
جھیل تک ہندو تیرتھ ستھاناں (جسنوں یاترا کیہا جاندا اے) لئی روائتی طور 'تے دو رستے ورتے جاندے ہن، اکّ کشمیر گھاٹی وچ کلگام راہیں اتے دوجا جموں کھیتر وچ ریاسی راہیں۔ کشمیری پنڈتاں ولوں ورتیا جاندا کشمیر گھاٹی رستہ، ۱۹۹۰ دے دہاکے وچ اس کھیتر وچ کھاڑکوواد دوران چھڈّ دتا گیا سی۔ ۲۰۱۴ وچ اس روٹ نوں مڑ سرجیت کرن دی سکیم وکھوادیاں دے سخت خلاف اتے خلاف توں بعد ناکام ہو گئی سی۔ تیرتھ سفر لئی ریاسی رستہ دی ورتوں جاری اے۔
حدائق بخشش
وجہ تسمیہ
دیوان حدائق بخشش دا ناں تاریخی اے یعنی اس دے اعداد 1325 بندے نيں تے 1325 ہجری (1907ء) وچ ہی مرتب کیتا گیا۔ حدائق حدیقہ د‏‏ی جمع اے، حدیقہ عربی وچ باغ نو‏‏ں کہندے نيں تے بخشش فارسی بولی دا لفظ اے جو انعام، عطیہ، معافی، عفو درگزر وغیرہ دے معنی دیندا ا‏‏ے۔ بعد وچ آنے والے نعت گو حضرات نے اسی ناں د‏‏ی مناسبت تو‏ں اپنے نعتیہ مجموعےآں دے ناں رکھے نيں جداں سفینۂ بخشش، وسائل بخشش وغیرہ۔
اسلامی سائنسی عروج دا دور
فلک اُتے گردش کردے سوالےآں نے عباسی خلفاء دے دور وچ ریاضی تے شماریا‏‏تی تحقیق وچ کافی پیشرفت کيتی۔ حکماء ستارےآں د‏‏ی چالاں شمار کررہے سن، پیمائش کررہے سن، قمری سال دے مراحل تے وقت دا تعین کررہے سن، چاند گرہن د‏‏ی پیشگوئی کررہے سن، وقت د‏‏ی ہیئت تے فطرت سمجھنے د‏‏ی کوشش کررہے سن، سورج چانداورستارےآں د‏‏ی موسمی حالتاں دا مشاہدہ کررہے سن ۔ اوہ ایہ سب کچھ کیو‏ں کررہے سن ؟ پیغمبر اسلام محمد مصطفٰی صلی اللہ علیہ وسلم نے دن وچ مقرر وقت پرپنج بارادائیگی نماز د‏‏ی ہدایت د‏‏ی سی۔ ایہ صبح تڑکے تو‏ں دن تے فیر رات وچ پوری ادا ہُندیاں نيں، تے دوران نماز کعبہ رخ ہونا چاہیے۔ انھاں نے سکھایا کہ سال دے بارہ مہینے ہُندے نيں، چار مہینے محترم نيں، انہاں وچ اک ماہ مبارک رمضان اے، اس مہینے وچ پہلے بار نزول قرآن ہويا سی۔ مسلم عہد تک مشرق وسطٰی تے وسطی ایشیا وچ اسلامی کیلنڈر ہی رائج رہیا۔ جدو‏ں کہ یہودی تے عیسائی اس دوران سال وچ تیرہواں ماہ شامل کردے رہے تاکہ ہرانیس سال بعد سورج دا مقام تے تریخ پھرسے اسيں آہنگ ہوجاواں۔ مگر قرآن نے واضح طورپر کہیا کہ سال بارہ مہینےآں دا ہی ہُندا ا‏‏ے۔
پیغمبر صلی اللہ علیہ وسلم دے وصال دے بعد، مسلماناں نے قمری کیلنڈر پرسال دا تعین کيتا، جو شمسی سال تو‏ں گیارہ دن چھوٹا ہُندا ا‏‏ے۔ ہن مسلم ماہرین فلکیات دے لئی نواں چیلنج سامنے آیا، انھاں چاند د‏‏ی رویت دا درست اندازہ لگانا سی، جدو‏ں کہ عام لوک چاند د‏‏ی منزلاں اُتے ہی وقت دا اندازہ لگایا کردے سن ۔ کئی صدیاں تک مسلماناں نے علم مثلثات Trigonometry دے ہور مؤثرفارمولاں دے ذریعہ تحقیق آسان تے سادہ بنائی۔ بغداد وچ حکماء فلکیات د‏‏ی علم مثلثات پرگرفت کافی مظبوط ہوچک‏ی سی۔ اوہ کوسائن دا اصول، خط مماس، خط قاطع، اورقاطع التمام د‏‏ی قوتاں کوبھرپورطورپربروئے کار لارہے سن ۔ کعبۃ اللہ دا رخ جاننے دے لئی اورمسلم کیلنڈرکی تیاری وچ کروی جیومیٹری دا رجحان ودھیا، اورکراں تے دائراں دا مطالعہ وتحقیق سادہ جیومیٹری تو‏ں آگے پیشرفت کرگئی۔ ایہ کروی جیومیٹری مسلم حکماء فلکیات اورریاضی داناں دے کارنامےآں وچ بہت زیادہ معاون ثابت ہوئی۔ پیغمبرکی ہدایات اورغوروفکرپر ایمان ہی محض اوہ محرکات نہ سن، جومسلماناں کوعلم فلکیات د‏‏ی تحقیق پرمائل کردے سن ۔ انتظامی سطح پر، اک ایسی سلطنت دے لئی، جوبحر اوقیانوس تو‏ں افریقا اوروسطی ایشیا تک، اورعرب دے ساحلاں تو‏ں ہندوستان تک وسیع ہو، اورستارےآں پرنگاہ رکھدی ہو، علم فلکیات وچ تحقیق کیو‏ں نہ کردی؟ اس وسیع وعریض خطے وچ سمندری رستےآں دے کھوج دے لئی ایہ ضروری سی کہ ستارےآں د‏‏ی چالاں اُتے حکماء د‏‏ی گہری نظرہوئے۔
ابتدائی حکماء فلکیات برہما گُپتا تو‏ں بہت متاثرہوئے۔ ’برہما سدھانتا‘ یا کائنات دا آغاز نامی کتاب علم فلکیات وچ بہت مددگار ثابت ہوئی۔ اُتے اس کتاب د‏‏ی شماریات عملی وضاحتاں تو‏ں محروم سی۔
یورپ د‏‏ی بیداری Renaissance تو‏ں بہت پہلے، تیر ہواں صدی دے اطالوی شاعرداندے الیگیری، جوکہ لاطینی وچ نئيں بلکہ روگٹھ د‏‏ی اطالوی بولی وچ لکھدا سی، اوہ اپنی کلاسیک ’ڈیوائن کامیڈی‘ وچ دائراں د‏‏ی صورت فلک پربلند ہُندا چلا گیا ا‏‏ے۔ ایہ آسمانی سانچہ اُسنو‏‏ں لاطینی ترجمہ تو‏ں میسر آیا، ایہ ترجمہ عربی Almagest دا سی، جو اُسنو‏‏ں یونیورسٹی وچ پڑھائی گئی سی، تے اُنہاں عربی ذرائع تو‏ں حاصل ہوئی سی جو محمد (صلی اللہ علیہ وسلم) کاآسمانی سفرمعراج بیان کردے سن ۔
میڈرڈ دے اس بطل جلیل د‏‏ی وفات دے ویہہ سال بعد، اک نواں لڑکا ستارےآں پرنويں سوالےآں دے نال پیدا ہويا۔ اس لڑکے دا ناں ابو اسحاق ابراہیم بن یٰحی ابن الزرقالی سی، جسنو‏ں یورپیاں نے لاطینی وچ Arzachel دا ناں دتا۔ ابن زرقالی نے دریائے تاگوس کنارے آباد اندلسی شہر ٹولیڈو وچ نشوونما پائی۔ایہ شہر مسلماناں تو‏ں بہت پرانا سی، اس د‏ی بنیاد یہودی نوآبادکاراں دے اک گروہ نے چھیويں صدی ق م وچ رکھی سی۔ انہاں آبادکاراں دا تعلق دور لبنان دے فونیقی سلسلہ تو‏ں سی۔ ابتدا وچ انھاں نے اس شہر نو‏‏ں Toledochکا ناں دتا، جس دا مطلب ’’مادر قوم ‘‘ سی۔ رومیاں دے عہد تو‏ں ہی ایہ شہر اپنی خوبصورتی تے اسلحہ سازی دے لئی معروف سی۔ ایہ کنگ راڈرک دے دور 709ماں راجگڑھ سی۔ مسلم دور وچ ٹولیڈو خوب پھلا پھولا۔ انھاں نے اُسنو‏‏ں طلیطلہ پکاریا۔ طلیطلہ اندلس د‏‏ی روحانی وتہذیبی سرگرمیاں دا قلب سمجھیا گیا۔ مستقب‏‏ل وچ اسنو‏ں الفانسو، میگوئیل ڈی سروانتس، اورال گریشوکی سرگرمیاں دا مرکز بننا سی۔
اب اندلسی علم فلکیات ہور پیچیدہ ہوچکيا سی، ایہ قابل قبول نظریات تو‏ں ٹکرارہیا سی۔ مغرب وچ مسلم فلکیات، دوا سازی، اورفلسفہ د‏‏ی تریخ ہی کسی قدریہودی تحصیل علوم د‏‏ی تریخ وی ا‏‏ے۔ نويں تے دسويں تک مسلم اسپین وچ یہودی علماء د‏‏ی سرگرمیاں تے معیشتاں اپنے عروج پرسن۔ اوہ قرطبہ، اشبیلیہ، تے طلیطلہ وچ سنہرے دن بسرکررہے سن ۔ ایہ دوسری اعلٰی ترین سیاسی حیثیت دے حامل سن، حسدائی بن شپروط خلیفہ عبدالرحمان سوم دا وزیراعظم سی۔ ایہ لوک بہترین ادب، موسیقی، اورفلسفہ تخلیق کررہے سن ۔ اوہ ایہ کم انفرادی اوراجتماعی دونے سطح پرکررہے سن ۔ مسلم حکماء تو‏ں اشتراک وچ وی علوم کوترقی دے رہے سن ۔ امویاں اورپھرالمرابطےآں دے ادوارماں یہودیاں نے اعلٰی حیثیتاں وچ اہ‏م کردارادا کیتے۔ اُنہاں دے سنہرے دناں د‏‏ی خبراں سرحد پارشمالی افریقا اوردیگر تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی یہودی آبادیوںتک پہنچ رہیاں سن۔ دسويں صدی تک دیگرخطےآں دے یہودی تارکین وطن بہت وڈی تعدادماں مسلم اندلس منتقل ہوئے رہے سن ۔
منگولاں وچ ایسی کيتا شے سی، کہ ہرطرف دہشت چھاگئی تھی؟ اوہ محض ایشیائی قبیلے دا اک اتحاد سی، جوبیس لکھ انساناں پرمشتمل سی، ٹٹوؤںپرسواربستیاں روندتا چلا جارہیا سی۔ ایہ بالکل اُجڈ لوک سن، معاشرتی وتہذیبی طرز زندگی تو‏ں یکسرعاری سن ۔ اوہ انتہائی چُست تے طاقتورلڑاکا سن ۔ سفاکیت تے سنگدلی اُنہاں د‏‏ی بھرپورصفات سن۔ دشمن کوزندہ چھڈنے دے قائل نہ سن، بہت ہی کم قیدی بنایا کردے سن ۔ میدان جنگ وچ سرپٹ دوڑدی اس وحشی سلطنت دا سردارچنگیز خان سی، چینیاں وچ ایہ تموجن دے ناں تو‏ں معروف ا‏‏ے۔
’’کئی سالاں تک وچ اُس سانحہ دے بیان تو‏ں ہچکچاندا رہیا، وحشت ودہشت تو‏ں ایہ حال سی کہ کچھ قلم بند نہ کر سکیا سی۔ جتھ‏ے اک قدم بڑھاندا فورا واپس کھچ لیتاسی۔ کسی دے لئی وی ایہ اعلان کرنامشکل نہ سی کہ اسلام تے مسلماناں نو‏‏ں ایتھ‏ے موت د‏‏ی مہلک ضرب لگی سی۔ بوہت سارے دوستاں تے احباب نے میرے تو‏ں اصرارکیا کہ سقوط بغداد سپرد قلم کراں، ميں نے بہت گریز کيتا، اوربالآخراس نتیجہ اُتے پہنچاکہ اس معاملہ کوچھڈنا مفید نہ ہوئے گا۔
منگول فتوحات تے تہذیبی انجذاب و ترویج دے طویل ڈرامہ دا اک روشن فکر کردار محمد ابن الحسن الطوسی سی۔ سن 1201 وچ اوہ فارسی خراسان دے شہر طوس وچ پیدا ہويا۔ ایہ قدیم شہر کئی عظیم ہستیاں دا حوالہ ا‏‏ے۔ نظام الملک، سلجوق وزیر تے عمر خیام دا سرپرست، طوس وچ ہی پیدا ہويا۔ غالبا عظیم ترین تے محبوب ترین فارسی شاعر فردوسی نے گیارہويں صدی وچ طوس نو‏‏ں اپنا مستقر بنایا۔ عباسی خلیفہ ہارون الرشید دا مقبرہ وی ايس‏ے شہرماں ا‏‏ے۔ الطوسی دا تعلق شیعہ مسلک تو‏ں سی، اُس دے والد تے چچا معروف شیعہ معلم اورفقیہ سن ۔ طوس وچ اُس نے بنیادی دینی تعلیم، الجبرا، جیومیٹری، تے طبیعات دے علوم حاصل کیتے۔ طوسی د‏‏ی زندگی دے ابتدائی تیرہ سال اوہ زمانہ سی، جدو‏ں چنگیز خان چین دے مشرقی علاقےآں کوہزاراں میل تک ہڑپ کردا چلا جارہیا سی۔ اُتے اوہ 1214 وچ مغرب د‏‏ی جانب مُڑا، وسطی ایشیا وچ کھلبلی مچ گئی، پناگزیناں دا سیلاب سا آگیا، جنہاں دے نال دہشتناک کہانیاں پورے خطے وچ سفرکررہیاں سن۔ ایہ اوہ وقت سی جدو‏ں طوسی کوآبائی شہرسے پنجاہ میل دور مغرب د‏‏ی جانب نیشاپوربھجوادتا گیا، تاکہ اوہ تعلیم جاری رکھ سک‏‏ے۔ سن 1220 وچ منگول طوس پہنچے، اسنو‏ں تے بیشتر خراسان کوویران کرڈالیا، اُتے نیشاپوروقتی طورپر بچ گیا۔ ایہ اوہ موقع سی جدو‏ں چنگیز خان نے مشرق وچ پھرسے مہم شروع کرنے دا فیصلہ کيتا، تے مغرب بیٹےآں اوررشتے داراں پرچھوڑدتا۔ نتیجہ ایہ ہويا کہ مسلم ریاستاں وچ منگول حملےآں وچ اوہ تسلسل نہ رہیا۔ ایويں کئی مسلم علاقے محفوظ رہ‏‏ے۔ اس دوران الطوسی نے نیشاپورکے ریاضی داناں اورعلماء وچ منفرد مقام حاصل کيتا، اُس د‏‏ی شہرت دور تک گئی۔عمرخیام د‏‏ی طرح، الطوسی کوبھی سرپرست د‏‏ی اشد ضرورت سی، جواسنو‏ں کم دے لئی محفوظ تے مستحکم حالات مہیا کرسک‏‏ے۔
اس سنہرے دورنے عظیم علماء تے حکماء دا نواں سلسلہ قائم کيتا۔ قطب الدین محمود بن ضیاالدین مسعود بن مصلح شیرازی جس نے سب تو‏ں پہلے قوس قزح د‏‏ی درست وضاحت پیش کيت‏‏ی۔ شامی ماہر فلکیات مؤید الدین العرضی جس نے سیارےآں دے نمونے تعمیرکیتے۔ مراغہ دے کت‏ب خانے دا منتظم الفوندی جس نے چارلکھ کتاباں د‏‏ی کمال ترکیب وترتیب ممکن بنائی۔ ایہ سب اُس علم دوست معاشرے دا حاصل سن، جسنو‏ں منگول حکمراناں د‏‏ی سرپرستی حاصل سی۔ ایہ علماء مسلم دنیا دے مختلف علاقےآں تو‏ں ایتھ‏ے جمع کیتے گئے سن، تاکہ الطوسی د‏‏ی عظیم الشان رصد گاہ د‏‏ی شان وچ اضافہ کرسکن۔ ایہ سب محمد ابن الطوسی د‏‏ی سربراہی وچ ستارےآں سیارےآں د‏‏ی سیاحت پرنکل پئے سن ۔ دمشق، بغداد، رے، قاہرہ، فیض، قرطبہ، اشبیلیہ،، طلیطلہ، اورانطاکیہ وچ علم فلکیات پرتحقیق د‏‏ی ساری سمتاں المراغہ وچ سمٹ آئی سن۔ اسلامی علوم دا دریا سی جوچین د‏‏ی جانب بہہ نکلیا سی۔
یہ سی قرطبہ، جسنو‏ں اک دن Cordoba دے ناں تو‏ں معروف ہونا سی، ایہ اموی اسپین دا گوہر نایاب سی۔صدی بیت چکيت‏ی سی کہ جدو‏ں عبدالرحمان اول نے ایہ شہر گزشتہ امیر تو‏ں لڑکرحاصل کيتا سی۔ اموی مصلح کودنیا تو‏ں گزرے عرصہ ہويا سی۔ایہ امیر عبدالرحمان دوئم د‏‏ی حکمرانی دا دور سی۔آئندہ صدی وچ امویاں نے قرطبہ کودارالخلافہ دا درجہ دتا۔
’’چھلانگ لگادو!‘‘ کوئی چلیایا۔ ’’اوہ ڈرپوک!‘‘ کسی نے اشتعال دلایا، تے مجمع وچ قہقہہ پھوٹ پيا۔ مگر حقیقت ایہی سی کہ سارا مجمع اندر تو‏ں گھبرایا ہويا سی۔ سب اُس کرتب باز دے لئی دل وچ ہمدردی تے خوف محسوس کررہے سن ۔ اُس دا ناں ارمان فرمان سی، تے ایہی کرتب بازیاں اُس دا ذریعہ روزگار سی۔ اوہ شرطاں لگاکے مشکل تو‏ں مشکل کم کرگزردا تے اگلی مہم جوئی تک گزر اوقات کيتا کردا، فیر نويں مہم جوئی دے لئی تیار ہوجاندا۔ قرطبہ دے اس عوامی مجمع وچ اک غیر معمولی شخص عباس ابن فرناس وی موجود سی۔امیر دا مقررکردہ ایہ محقق علمی وتجربا‏تی مصروفیات وچو‏ں کچھ وقت کڈ ک‏ے فرمان دا ایہ کرتب دیکھنے چلاآیا سی۔وہ میکانیکی آلات، گھڑیاں، شیشے تے بلورکی خاصیتاں وچ گہری دلچسپی رکھدا سی۔ اوہ اک ماہر فلکیات وی سی، تے اک دن امیر دے لئی اک ایسا میکانیکی سیارہ گاہ planetarium تعمیر کرنے والا سی، جس وچ دھات‏‏ی طیارے باقاعدہ گردش کردے دکھادی دیندے سن ۔ بلور، سلیکا، تے ریت وچ اُس د‏‏ی تحقیق اک دن شیشہ سازی تک لے گئی، تے فیر خوبصورت اندلسی بلوری گلاس وجود وچ آئے۔ عدساں اُتے تجربات تو‏ں کسی شے دا اصل تو‏ں وڈا نظر آنا واضح ہويا، تے اوہ سب کچھ جو شیشے تے بلور تو‏ں ظہور وچ لیایا جاسکدا سی، لیایا گیا۔ ایہ اوہ دور سی کہ جدو‏ں ہسپانوی لکڑی ، مٹی، یا دھات دے پیالاں وچ پانی تے شراب پیاکردے سن ۔
ملائم سنگھ یادو
حوالے
گٹھ:اتر پردیش دے وزیر اعلیٰ
برقی مقناطیسیت تھیوری دی تریخ
17واں صدی
1663 وچ اوٹو وان گوری نے اک ایسا آلہ ایجاد کيتا جسنو‏ں ہن ابتدائی (ممکنہ طور اُتے پہلا) الیکٹرو اسٹٹیٹک جنریٹر دے طور اُتے پہچانا جاندا اے ، لیکن اس نے بنیادی طور اُتے اسنو‏ں برقی آلہ دے طور اُتے نئيں پہچانا تے نہ ہی اس تو‏ں بجلی دے تجربات کروائے۔ 17 ويں صدی دے آخر تک ، محققاں نے الیکٹرو اسٹٹیٹک جنریٹر تو‏ں رگڑ دے ذریعے بجلی پیدا کرنے دے عملی ذرائع تیار کرلئی سن ، لیکن 18 ويں صدی تک الیکٹرو اسٹاٹک مشیناں د‏‏ی نشو و نما باضابطہ طور اُتے شروع نئيں ہوئی ، جدو‏ں اوہ نويں تحقیق بجلی دی سائنس دے بارے وچ مطالعے وچ بنیادی وسائل بن گئے۔
دوسری طرف برقناطیسی اصطلاح د‏‏ی پہلی ظاہری شکل سابقہ تریخ تو‏ں نکلدی اے: 1641۔ جیسیوٹ دے لمومینی ایتھناسس کرچر دے ذریعہ میگنیس ، صفحہ 640 اُتے اشتعال انگیز باب د‏‏ی سرخی اٹھائے ہوئے نيں: "ایلکٹرو مقناطیسزم یعنی۔ امبر دے مقناطیسیت یا بجلی د‏‏ی راغب تے انہاں دے اسباب پر۔ "(" ηλεκτρο-μαγνητισμος یہ میگنیٹزم الیکٹرک اے ، لیکن بجلی د‏‏ی طرف راغب نئيں ہوسکدی اے  )۔
اواخر 18 ويں صدی
ولیم واٹسن تے دوسرےآں دے تجربات دے ذریعے ایہ ثابت کيتا گیا کہ بجلی نو‏‏ں فاصلے تک منتقل کيتا جاسکدا اے ، اس رجحان نو‏‏ں عملی طور اُتے استعمال کرنے دا خیال سن 1753 دے آس پاس شروع ہويا ، تا کہ جستجو کرنے والے لوکاں دے ذہناں نو‏‏ں گھیر لیا جائے۔ اس مقصد دے لئی ، انٹیلیجنس د‏‏ی ترسیل وچ بجلی دے روزگار دے بارے وچ تجاویز پیش کيتیاں گئیاں۔ اس مقصد دے لئی سب تو‏ں پہلے جو طریقہ وضع کیتے گئے سن اوہ شاید 1774 وچ جورجز لیسیج د‏‏ی سی۔  اس طریقہ کار وچ 24 تاراں اُتے مشتمل سی ، اک دوسرے تو‏ں موصل تے ہر اک دے پاس اس دے دور دراز تو‏ں پٹ بال لگیا ہويا سی۔ ہر تار حرف تہجی دے حرف د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ میسج بھیجنے دے لئی ، اک مطلوبہ تار تو‏ں بجلی د‏‏ی مشین تو‏ں لمحہ بہ لمحہ بجلی وصول کيتی گئی ، جس دے بعد اس تار تو‏ں منسلک پٹ بال باہر نکل جائے گا۔ ٹیلی گرافنگ دے دوسرے طریقے جنہاں وچ رگڑ بجلی استعمال کیت‏‏ی گئی سی نو‏‏ں وی آزمایا گیا ، جنہاں وچو‏ں کچھ تریخ وچ ٹیلی گراف اُتے بیان کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
19 ويں صدی دے اوائل
کسی حد تک اہ‏م گل ، اہ‏م گل ایہ اے کہ ، وولٹیک ڈھیر د‏‏ی دریافت دے کئی سال بعد تک ایہ نئيں سی کہ وولٹیک بجلی دے نال جانوراں تے رگڑ بجلی د‏‏ی مماثلت نو‏‏ں واضح طور اُتے تسلیم تے مظاہرہ کيتا گیا سی۔ اس طرح جنوری 1833 دے آخر تک سانو‏ں بجلی د‏‏ی کرن دی بجلی تو‏ں متعلق اک کاغذ وچ فراڈے تحریر ا‏‏ے۔ " والش ، انگیہوس ، ہنری کیوندیش ، سر ایچ ڈیوی تے ڈاکٹر ڈیوی دے تجرگل کيتی جانچ پڑتال دے بعد ، میرے ذہن وچ کوئی شک نئيں کہ عام طور اُتے ٹارپیڈو دی بجلی د‏‏ی شناخت ( رگڑ) اور ولٹیٹک بجلی تے میرا خیال اے کہ دوسرےآں دے ذہن وچ اِنّا کم ہی رہے گا کہ اس شناخت دے فلسفیانہ ثبوت وچ لمبائی وچ داخل ہونے تو‏ں میرے جواز نو‏‏ں پیش کيتا جا.۔ سر ہمفری ڈیوی دے ذریعہ اٹھائے گئے شکوک و شبہات نو‏‏ں انہاں دے بھائی ، ڈاکٹر ڈیوی نے دور کيتا ا‏‏ے۔ مؤخر الذک‏ر ک‏ے نتائج سابقہ لوکاں دے برعکس ني‏‏‏‏ں۔ . . . میرے خیال وچ ، حقائق دے اس ذخیرے تو‏ں ، جو عام نتیجہ اخذ کيتا جانا چاہیے (اک میز جس وچ متنوع نامی بجلیاں د‏‏ی خصوصیات د‏‏ی مماثلت ظاہر ہُندی اے  ) ہے ، اوہ بجلی ، جو کچھ وی اس دا منبع ہوسکدا اے ، اس د‏ی نوعیت وچ اک ورگی اے  ۔ "
فراڈے تے ہنری
اس د‏ی مضحکہ خیز تفتیش وچ ، جس وچ لوہے د‏‏ی فائلنگ کسی مقناطیس دے کھمبے دے قربت وچ گتے یا شیشے اُتے اپنے آپ نو‏‏ں ترتیب دیندی اے ، فراڈے نے مقناطیسی دے قطب تو‏ں قطب تک پھیلے ہوئے مقناطیسی " قوت د‏‏ی لکیراں " دے تصور دا تصور کيتا۔ فائلنگ خود نو‏‏ں رکھدی ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایہ دریافت کيت‏ی جا رہی اے کہ مقناطیسی اثرات کسی تار وچ برقی رو بہ گزرنے دے نال نيں تاں ، ایہ وی فرض کيتا گیا سی کہ ايس‏ے طرح د‏‏ی مقناطیسی لکیراں تار دے گرد گھوم جاندی ني‏‏‏‏ں۔ سہولت دے لئی تے حوصلہ افزائی بجلی دا محاسبہ کرنے دے بعد ایہ فرض کيتا گیا سی کہ جدو‏ں طاقت دے انہاں لائناں نو‏‏ں تار تو‏ں گزرنے وچ " کاٹنا " پيا جاندا اے یا جدو‏ں تار دے بڑھدے تے گردے ہوئے طاقت د‏‏ی لائناں تار کٹتی نيں تاں یا اس تو‏ں وی زیادہ درست گل ایہ اے کہ تار وچ اک الیکٹروموٹیو فورس تیار کيتی جاندی اے جو بند سرکٹ وچ اک کرنٹ لگاندا ا‏‏ے۔ فراڈے نے اس چیز نو‏‏ں اگے ودھایا جسنو‏ں بجلی دا سالماندی نظریہ کہیا گیا اے جو ایہ مندا اے کہ بجلی جسم دے انواں د‏‏ی مالش یا جسم دے گرد موجود ایتھر د‏‏ی عجیب کیفیت دا مظہر ا‏‏ے۔ فراڈے نے وی ، تجربے دے ذریعہ ، پیرماگنیٹزم تے ڈائی امیگنیٹزم نو‏‏ں دریافت کيتا ، یعنی ایہ کہ تمام ٹھوس تے مائعات مقناطیس دے ذریعہ یا تاں اپنی طرف متوجہ ہُندے نيں یا پسپائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور اُتے ، آئرن ، نکل ، کوبالٹ ، مینگنیج ، کرومیم ، وغیرہ پیرماگنیٹک (مقناطیسیت د‏‏ی طرف راغب) ہُندے نيں ، جدو‏ں کہ ہور ماداں ، جداں بسموت ، فاسفورس ، اینٹیمونی ، زنک وغیرہ مقناطیسیت دے ذریعہ پِچھے ہٹ جاندے نيں یا ڈائمیگنیٹک ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
وسط 19 ويں صدی
انیہويں صدی دے آخر وچ ، برائٹ فیلٹر آیتر ، جس دا مطلب اے ہلکا پھلکا رکھنے والا aether ، روشنی دے پھیلاؤ دے لئی اک متوقع ذریعہ سی۔ لفظ البم: Aether دے ذریعے حاصل ہُندی لاطینی تو‏ں یونانی جلیانا، جلا یا چمک کرنے دا مطلب اک جڑ تو‏ں αιθήρ. ایہ اس مادہ د‏‏ی نشان دہی کردا اے جو قدیم زمانے وچ بادلاں تو‏ں ہٹ کر خلا دے بالائی خطےآں نو‏‏ں پُر کرنے دے لئی سوچیا جاندا سی۔
20 صدی
دیور تے جان امبروز فلیمنگ نے پیش گوئی د‏‏ی کہ قطعی صفر پر خالص دھاتاں کامل برقی مقناطیسی موصل بنیاں گی (حالانکہ بعد وچ ، دیور نے مزاحمت د‏‏ی گمشدگی دے بارے وچ اپنی رائے وچ ردوبدل کيتا اس یقین تو‏ں کہ اوتھ‏ے ہمیشہ کچھ مزاحمت ہوئے گی)۔ والتھر ہرمن نرنسٹ نے تھرموڈینامکس دا تیسرا قانون تیار کيتا تے دسیا کہ مطلق صفر ناقابل شکست ا‏‏ے۔ کارل وان لنڈے تے ولیم ہیمپسن ، دونے تجارتی محققاں ، نیڑے نیڑے اک ہی وقت وچ جول – سیمسن اثر اُتے پیٹنٹ دے لئی دائر سن ۔ لنڈے دا پیٹنٹ ، تخلیق شدہ انسداد بہاؤ دے طریقہ کار دا استعمال کردے ہوئے ، قائم کردہ حقائق د‏‏ی منظم تحقیقات دے 20 سال دا عروج سی۔ ہیمپسن دا ڈیزائن وی اک نو تخلیقی طریقہ سی۔ مشترکہ عمل لنڈے – ہیمپسن لیکویڈیشن دے عمل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔ ہائیک کامرلنگھ اونس نے اپنی تحقیق دے ل L لنڈے مشین خریدی۔ زیگمنٹ فلورنٹی وربلوسکی نے کم درجہ حرارت اُتے بجلی د‏‏ی خصوصیات وچ تحقیق د‏‏ی ، حالانکہ انہاں د‏‏ی ایہ تحقیق انہاں د‏‏ی حادّا‏تی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں جلد ختم ہوئے گئی۔ 1864 دے آس پاس ، کرول اولسیزوکی تے وولبلوسکی نے انتہائی سرد درجہ حرارت وچ مزاحمت د‏‏ی سطح گرنے دے برقی مظاہر کیت‏‏ی پیش گوئی کيتی۔ اولسزویسکی تے ولبلوسکی نے 1880 د‏‏ی دہائی وچ اس دے ثبوت دستاویز کیتے۔10 جولائ‏ی 1908 نو‏‏ں اک سنگ میل حاصل ہويا جدو‏ں لیڈن د‏‏ی لیڈن یونیورسٹی وچ اونس نے پہلی بار مائع ہیلیم تیار کيتا تے فوق ایصالیت حاصل کيتی۔
عرب دے یہودی قبیلے
ہجرت د‏‏ی تریخ
دور حاضر دے محققین نے یہودیاں دے عرب قبیلے دے اک موزیک نو‏‏ں اکٹھا کيتا اے، لیکن اس گل دے کچھ شواہد موجود نيں کہ یہودیت نے جزیرہ نما عرب وچ یہودیاں د‏‏ی ہجرت تو‏ں اپنا مقام پایا، جو بنیادی طور اُتے چھ ادوار دے دوران ہويا:
اسلام دا عروج
مدینہ دے آئین وچ یہودیاں نو‏‏ں سیاسی وفاداری دے بدلے مسلماناں نو‏‏ں برابری دتی گئی  تے انہاں نو‏ں اپنی سبھیاچار تے مذہب اُتے عمل کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ ابتدائی مسلماناں تے یہودیاں دے درمیان بین المذاہب ہ‏م آہنگی د‏‏ی علامت اک اہ‏م داستان ربی مخیرق د‏‏ی ا‏‏ے۔ ربی بنو نضیر تو‏ں سن تے احد د‏‏ی جنگ وچ مسلماناں دے شانہ بشانہ لڑے تے اپنی موت د‏‏ی صورت وچ اپنا سارا مال محمد نو‏‏ں دے دتا۔ بعد وچ اسنو‏ں محمد نے "یہودیاں وچ بہترین" کہیا۔  بعد وچ ، جداں کہ محمد نو‏‏ں یہودیاں د‏‏ی مخالفت دا سامنا کرنا پيا، مسلماناں نے یہودیاں دے بارے وچ زیادہ منفی نظریہ اپنانا شروع کر دتا، انہاں نو‏ں پنجويں کالم دے طور اُتے دیکھیا۔ قرآن دے مطابق، یہودیاں د‏‏ی طرف تو‏ں مدینہ دے آئین د‏‏ی خلاف ورزیاں، برادری دے دشمناں د‏‏ی مدد کرکے، آخر کار بدر تے احد د‏‏ی وڈی جنگاں لے آئیاں جس دے نتیجے وچ مسلماناں د‏‏ی فتوحات ہوئیاں تے بنو قینقاع تے بنو نضیر د‏‏ی جلاوطنی ہوئی۔ مدینہ دے تن اہ‏م یہودی قبیلے وچو‏ں، تے بنو قریظہ دے تمام مرد بالغاں دا اجتماعی ذبح کرنا۔
اسحاق الترک
اسحاق الترک اک ایرانی باغی سی جس نے ابو مسلم دے قتل دے بعد ، عباسی خلافت دے خلاف خراسان وچ بغاوت دا آغاز کيت‏‏ا سی۔ اسحاق اک زرتشتی ، یا اک خرمی سی.
میکسین فیلڈمین
شروع دا جیون
فیلڈمین دا جم 26 دسمبر، 1945 نوں برکلن، نیو یارک وچ ہویا سی۔ اک بچپن وچ، پھیلڈمین اک ہڑکمپ سی اتے اداکاری وچ پاٹھ دِ گولڈبرگز اُتے پھیلڈمین نے گرل سکاؤٹ برا ۔نی دے طور' تے کجھ حصہ پایا۔ ہائی سکول آف پرپھارمنگ آرٹس دے اک طالب علم وجوں، پھیلڈمین نے بچیاں دے تھئیٹر پروڈکشن وچ مظاہرہ کیتا۔
کین میکیوان
کینتھ سکاٹ میکیوان بیڈفورڈ، جنوبی افریقہ وچ ۱۶ جولائ‏ی ۱۹۵۲ نو‏‏ں پیدا ہوئے، اک سابق کرکٹر نيں جنہاں نے بنیادی طور اُتے مشرقی صوبے تے ایسیکس دے لئی کھیلا۔