cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پرویز ہودبھائی
تعلیمی میدان
کوانٹم فیلڈ سی وری، پارٹیکل فینومولوجی تے سُاُتے سائمیٹری دے میداناں وچ پرویز ہودبھائی نے اپنے ریسرچ کیریئر دا خاصا وقت صرف کیتا۔ ایم آئی ٹی تو‏ں پی ایچ ڈی دی ڈگری وصول کرنے دے بعد انہاں دی ملاقات ریاض الدین تے ڈاکٹر عبد السلام تو‏ں ہوئی۔ ڈاکٹر عبد السلام جو پاکستان دے اک بہت مشہور تےنوبل انعام یافتہ سائنس دان نيں، ایہ دونے افراد ایم آئی ٹی وچ پارٹیکل فزکس اُتے لیکچرز دینے آیا کردے سن ۔ پرویز ہودبھائی نے اسی عرصے وچ اٹلی دے شہر ٹریسٹی وچ واقع انٹرنیشنل سینٹر فار سی وریٹکل فزکس وچ   پاکستانی طبیعیات داناں دے اک گروہ وچ شمولیت اختیار کر لی۔ ڈاکٹر پرویز ہودبھائی دا انہاں اقدام دے باعث انہاں لوگاں وچ اٹھنا بیٹھنا ہو گیا جو ڈاکٹرعبدالسلام دے شاگرد سن تے جنہاں نے 1970ء دی دہائی وچ عبد السلام دے زیرِ نگرانی سائنسی کم سر انجام دتے سن ۔
ہودبھائی نے جوہری ہتھیاراں تے انہاں تو‏ں منسلک ہر قسم دے منصوبےآں اُتے کڑی تنقید دی بالخصوص جنوبی ایشیاء وچ بلکہ بھارت تے پاکستان وچ انہاں دی اشاعت دے خلاف میدان وچ آئے۔ 2011ء وچ انہاں نے پاکستان دے تشاکلی نیوکلیئر ویپن پروگرام (جوہری ہتھیاراں دے منصوبےآں) دی شروعات دا ذمہ دار بھارت نو‏‏ں ٹھہرایا کیونکہ ایہ دفاع دے لئی پاکستان دا اک ردِ عمل سی ۔ ہودبھائی دے مطابق بھارت دے نیوکلیئر ٹیسٹ نے 1974ء وچ پاکستان نو‏‏ں مجبور کیتا کہ اوہ وی جوہری میدان وچ قدم رکھے۔ اس دے بعد اک مرتبہ پھر 1998ء وچ جدو‏ں بھارت نے پاکستان کو  ایٹمی حملےآں دی دھمکیاں داں تو پاکستان نو‏‏ں اسی ماہ اس تشویش ناک صورت حال نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں دیکھنا پيا تے جوہری میدان وچ داخل ہونے دے لئی اقدام کرنا پيا۔ اس گل کو مندے ہوئے کہ پاکستان دی نیوکلیئر ٹیکنالوجی نے ملک نو‏‏ں کسی وی بیرونی جارحیت تو‏ں بچایا اے تے بھارت تو‏ں بے شمار جنگی حالات تو‏ں وی محفوظ رکھیا اے، ہود بھائی نے دوسری طرف نیوکلیئر اسلحے دے بارے وچ کچھ خدشات ظاہر کیتے نيں کہ عین ممکن اے کہ ایہ کسی انتہا پسند گروہ دے ہتھ لگ جائے۔
دستاویزی فلماں
اپنی دستاویزی فلماں وچ ڈاکٹر پرویز ہودبھائی نے پاکستان تے بھارت دے جوہری منصوبےآں تےایٹمی ہتھیاراں اُتے شدید تنقید کيتی۔ انہاں نے پاکستان وچ طالبانائزیشن دے معاملے نو‏‏ں وی اٹھایا تے اس دے جنوبی ایشیاء اُتے ازجلد اثرات اُتے وی روشنی پائی۔ انہاں دی دستاویزی فلماں وچ ایہ دکھایا گیا کہ امریکا تے نیٹو فورسز افغانستان وچ افغانی لوگاں دی مدد نئيں کر رہیاں تے نہ ہی انہاں نے افغانستان دی معاشی تے معاشرتی زندگی دے لئی کوئی اچھے اقدام کیتے نيں بلکہ اس دے برعکس کرپشن تے بغاوت دے عناصر پیدا کیتے نيں جنہاں دا کافی حد تک  نقصان پاکستان نو‏‏ں وی ہويا ا‏‏ے۔
انگریزی فہرست
60. The Casimir effect upon a single plate, J.Phys.A38:10253-10256, 2005 and e-Print Archive: quant-ph/0411031. 61. Two-photon effect in lepton-antilepton pair photoproduction from a nucleon target using real photons, Phys.Rev.D73:054027, 2006 and e-Print Archive: hep-ph/0601182. 62. Holographic correspondence applied to vector meson emission from a heavy accelerated nucleus, Phys.Rev.D78:115015, 2008 and e-print arXiv:0809.1977 [hep-ph].
جنگ آزادی 1857ء
چربی والے کارتوس
سلگ رہی مایوسی نوں بھامبڑ بناؤن والا کارن چربی والے کارتوس سن۔ فوج وچ نوی قسم دی رائفل آئی۔ ‘پیٹرن ۱۸۵۳ اینفیلڈ رائفلز دا ماڈل کجھ استرھاں سی کہ اس وچ پیپر گولیاں پیندیاں سن جنہاں نوں پہلاں ہی گریز کیتا ہندا سی۔ فوجی نوں اس نوں لوڈ کرن لئی کارتوس نوں منہ نال کٹکے بارود دے پاؤڈر نوں چلن یوگ بنایا جانا سی۔ اس گریز وچ چربی شامل سی۔ سور دی چربی مسلمان لئی ورجت سی تے گاں دی چربی ہندو لئی مذہبی طور تے ورجت سی۔ اک وڈے انگریز نے اس بارے شنکا وی ظاہر کیتا سی کہ ٹیسٹ کرکے ویکھ لوو تے جے مذہبی بھاوناواں دا مصلیٰ اے تاں ایہناں کارتوساں نوں مقامی فوجیاں نوں اسدی سپلائی نہ کیتی جاوے۔ اگست ۱۸۵۶ وچ بریٹیش ڈزائن مطابق ایہناں کارتوساں دی پروڈکشن پھورٹ ولیئم کلکتے وچ شروع ہو گئی۔ گریز ورتی جانی شروع ہوئی تے ایہہ چربی گنگادھر بینرزی اینڈ کمپنی ولوں سپلائی کیتی گئی۔ جنوری وچ ایہہ افواہ چارے پاسے پھیل گئی کہ ایننفیلڈ کارتوساں وچ جانوراں دی چربی نال بنی گریز ورتی گئی اے۔ کمپنی دے افسر اس افواہ بارے جانو سن،ایہہ جانکاری اوہناں نوں اپنے کھپھیاں مخبراں توں مل رہی سی۔ ایہہ رپورٹاں ڈم ڈم وچ ہوئی اچّ جاتی تے نیویں جاتی دی کھہبڑ-بازی توں حاصل ہوئیاں۔ اسلئی اس موقعے ایہہ کارتوس میرٹ فوج لئی ہی سپلائی ہوئے تے ڈم ڈم وکھے ایہناں دی سپلائی روک لئی گئی۔
۲۷ جنوری نوں کرنل رچرڈ برچ جہڑا ملٹری سیکٹری سی نے حکم کیتا کہ ڈیپو توں جاری کیتے کارتوساں وچ کوئی گریز نہی اے تے فوجی اوہناں نوں آپ ہی اپنی مرضی دے گھول نال گریز کر لین۔ ایہہ تبدیلی وی کارتوساں وچ کر دتی گئی کہ لوڈ کرن لگیاں دندی وڈھن دی بجائ ہتھ نال ہی پاڑیا جا سکے۔ اس گل نے سگوں ایہہ وشواش پکا کر دتا کہ افواہ جھوٹھی نہی سی،سگوں سچمچّ ہی استرھاں دے کارتوس بن گئے سن تے اننھا دا ڈر سچا سی۔ ہن نوی افواہ ایہہ پھیل گئی کہ کارتوس دوآلے جو پیپر اے ایہہ پہلے پیپر نالوں سخت اے تے سخت اس کرکے اے کہ اسنوں چربی نال بھیوں کہ سخت کیتا گیا اے۔
جھانسی دی رانی
جھانسی دی رانی دے لقب نال مشہور لکشمی بائی اس بغاوت دی مکھ پاتراں وچوں اک سی۔ اس ویلے دی عورت دی سمت تے سمت نوں وی اس حوالہ وچ واچیا جا سکدا اے۔ خاص طور تے کلین پروار دیاں عورتاں دے روپ وچ۔ اسلئی جھانسی دی رانی بارے کجھ پھلار نال گل ہونی چاہیدی اے۔ اسدا بچپن دا نام منیکارنکا سی تے چھوٹا نام منوں۔ اسدا جم وارانسی دا اے جو بنارس وچ آؤندا اے۔ سن ۱۸۲۷ جاں ۱۸۲۸ اے۔ ماں دا نام بھگیرتھی تے پیؤ دا نام موروپنت ٹامبے سی۔ جم طریق بارے پکا پتہ نہی لگدا۔ ایہہ اجے چھوٹی سی جدوں ماں دا دہانت ہو گیا۔ سنبھوتا عمر دو سال سی۔پیؤ موروپنت ٹامبے چمناجی اپا دا صلاح کار سی جو بازی راؤ دوجے دا بھرا سی۔ منوں اجے تن سال دی ہی سی جدوں چمناجی اپا دا دہانت ہو گیا۔ منیکارنکا تن سال دی سی جدوں اسدا پیؤ بتھر چلا گیا تے اتھے جاکے بازی راؤ دی عدالت دا میمبر بن گیا۔ اپنے پیؤ دی پوزیشن کرکے اسدا بچپن محل وچ گزریا۔
رانی دے انصاف متعلق روس تے اسدے پربھاو
انگریز ایڈمنسٹریٹر نے اوہ پنڈ جو مہانلکشمی دے مندر لئی سپیشل کیتے ہوئے سن۔ ایہہ اوہ پنڈ سن جنہاں وچ راج پروار دی دیوی دا مندر سی تے لوک تے راج پروار اسنوں پوتر درجے نال نواجدے سن، دا سپیشل سٹیٹس ختم کر دتا گیا۔ رانی دے بھتے وچ ۱۰۰۰ روپئے دا وادھا کر دتا گیا تاں جو اوہ صرف مندر دی دیکھبھال کر سکے۔
سماجی تبدیلیاں
کرسچینٹی دے پرچارکاں دا کم تے ہوند لوکاں وچ روہ پیدا کر رہی سی۔
بیواہ دی دوجی شادی دی آگیا۔
ریلوے تے تار-گھرر سسٹم نوں لوکاں نے اپنے لئی خطرہ سمجھیا۔
رٹائرمینٹ وچ رہِ رہی رانی
۱۸۵۷,گنگادھر دی موت توں چار سال بعد فوج دے کجھ سپاہیاں ولوں بغاوت شروع ہو گئی۔ ایہہ صرف اتری بھارت تک ہی محدود سی۔ایہہ مئی ۱۰ نوں میرٹ توں شروع ہوئی۔بغاوت دیاں کئی وارداتاں ہوئیاں یورپیئن عورتاں تے بچیاں وچ بھاجڑ پے گئی۔ کئی موتاں وی ہوئیاں۔ کجھ انگریز مقامی لوکاں دی مدد نال بھجن وچ کامیاب وی ہو گئے۔
اسدا کی روئیا ہوئگا،ایہہ کسے نوں وی نہی پتہ سی۔ ایہدے بارے وکھو وکھرے اتہاسکاراں دے آپو اپنے وچار ہن۔ اینٹونیاں پھریزر دا ورشن زیادہ مشہور اے،ایہہ ورشن اے “وٹ قین آئی ڈو؟ جے توں اپنے آپ نوں بچاؤنا چاہندی ہیں، قلعہ چھڈ دے کوئی وی تینوں نقصان نہی پہنچائگا۔ اس مطابق میرا ایہہ خیال اے کہ بغاوتی رانی دے قلعے دے خلاف نہی سن،اس لئی سبھدا وچار سی کہ لوک جھانسی دی رانی نوں کوئی نقصان نہی پہنچاؤننگے۔ اسدے بدلے رانی وی انھا نال ودھیا وہار ہی کریگی۔
انگریزاں دی جھانسی وچ واپسی
مقامی لوکاں نے انگریز دا راج وی دیکھ لیا سی پر اپنے راج وچ اوہ زیادہ سکھی تے خوش حال سن۔ بریٹیش نے انھ دے ریتی رواج دی وی پرواہ نہی کیتی سی تے اوہناں دیاں بھاوناواں نوں ٹھیس پہنچائی سی۔ اوہ اس انچااے راج نوں ہر حالت وچ روکنا چاہندے سن۔
جھانسی دا خون خرابہ
جھانسی وچ قتل عام چالو سی۔ ہر اگلے دن گلیاں وچ لڑائی ہندی۔ لٹمار،قتل،بھنتوڑ لگاتار جاری سی۔ بریٹیش فوجی تیزی نال انوحکمرانی ہینتا دیا نویا مثالاں قایم کر راے سن۔ اک ہندو پجاری جو اس ویلے اتھے سی جسدا نام وشنوں گوڈسے سی اپنے تزربیاں نوں قلم بند کر رہا سی۔ چار دنا نوں یاد کردا اس سارا تانڈو ناچ بیان کردا اے۔کمانڈر روز نے اپنے جواناں نوں حکم کیتا ہویا سی کہ کوئی وی جسدی عمر سولاں سال توں ودھ اے نوں مار دیوو، صرف عورتاں نوں چھڈ دیوو۔ کجھ جو بچکے بھجن وچ کامیاب نہی ہوئے اوہناں اپنے بچیاں تے بیوی سمیت کھوہاں وچ چھالاں مار کے جان دے دتی۔ کئیاں نوں کھوہ وچوں دھو کے کڈھیا جاندا تے پھر غصے وچ بندوقاں دے بٹاں نال ماریا جاندا۔ گوڈسے دے شبداں وچ، “ جدوں قتل عام تے لٹمار ختم ہوئی، سینکڑے ہی لاشاں نوں اکٹھا کرکے ڈھیر لگا دتا جاندا تے جو وی کسے دے ہتھ آؤندا اس ڈھیر تے سٹکے اگّ لگا دتی جاندی۔ شہر دا ہر چونک ایسے ڈھیراں نال بل رہا سی تے سارا شہر انجھ لگدا ہووے جویں سڑ رہا ہووے۔ ماس دے سڑن دی بو ہوا وچ رلی ہون کرکے ساہ لینا وی اوکھا سی۔ ڈاکٹر۔ لوء مطابق ہوک راے انساناں نوں وی بلدے ڈھیر تے سٹ دتا جاندا۔ ایہہ سارا کجھ اس بدچلن رانی تے اسدے پروار کرکے سی۔ ایہہ اوہ لوک وی سن جنہاں دا رانی نال کوئی لینا دینا ہی نہی سی۔ صرف ایہو قصور کہ اوہ اتھے رہِ راے سن۔ ایہناں وچ اوہ ۱۵۰۰ لوک وی سن جنہاں نوں ہنے جاے ہی بھرتی کیتا گیا سی تے ایہہ صرف روزگار دا مصلیٰ سی۔ ایہناں دی بھیڑی موت پچھے کوئی وی مورل دلیل نہی گھڑی جا سکدی۔ ایہہ کجھ اج وی دنیا وچ ہو رہا اے۔ کدے کتے تے کدے کتے۔ نام لکھن نال ٹوپک توں کھنجھ جان دا خطرہ اے پر ایہہ اوہ نفسیات اے جس مطابق کسے وی قتل عام دے اصل کھلاڑی ہمیشاں بچے وی رہندے ہن تے عامَ لوک اوہناں لوکاں لئی کیڑے مکوڑے ہی ہندے ہن۔ ایہہ اج وی ہو رہا اے۔ اکھنڈ بھارت وچوں نکلے حصیاں دے لوک ساڈے اپنے ہن۔ نھاں دا کلچر تے ریتی رواج ساڈے اپنے ہن۔ اتہاس اپنے آپ نوں دوہرا رہا اے۔ اج وی کسے اک گروہ دی سوچ نال انسانیت دا خون خرابہ ہو رہا اے۔ کی قصور اے اپھگانستن وچ رات نوں ستے ہوئے بچے دا۔ جسدا ہر چڑے دن نال مستقبل بدل جاندا اے۔ جھانسی وچلے بہوتیاں نے کوئی اک وی اپرادھ بریٹیش خلاف نہی کیتے ہونا۔ انگریز دے اپنے ریکارڈ مطابق ایہہ گنتی چار توں پنج ہزار اے۔
گوڈسے مطابق انگریز دے سرکاری انکڑیاں وچ درج دلیل مطابق،اوہناں نے صرف مرداں نں ہی قتل کیتا۔ عورتاں دی موت زیادہ تر ایکسیڈیٹل سی۔ گوڈسے نے لکھیا کہ ایہہ سارا قتل عام تے لٹمار بڑے سوچے سمجھے طریقے نال کیتا گیا۔ جھانسی دے بغاوتی جہڑی ۱۲ بنگال نیٹو انپھیننٹری جہڑی قلعے دی سرکھیا لئی تینات سی ساری دی ساری ماری گئی۔
بغاوتیاں دے آخری کم تے رانی دی موت
ساؤل ڈیوڈ اپنی ۱۸۵۷ دی بغاوت بارے لکھی کتاب وچ ایڈورڈ گریء دی ڈائری دا ذکر کردا اے جو ادوں ہسار اٹھ بٹالیئن دا سرجن سی۔ “رانی اپنے گھوڑے تے سوار سی۔ جدوں بریٹیش رسالے دے گھوڑ سواراں دے اچانک آ جان نال رانی نوں گھیرے وچ لئی اسدے ساتھیاں وچ بھگدڑ مچّ گئی۔ رانی بہادری نال اگے تکنیک تے اسنے اگے آ راے زخمی کرکے تھلے سٹ دتا۔شاید اسنے کٹار دا وار کیتا سی۔ کجھ سمے بعد جدوں بریٹیش ہتاش سی۔ اسنے اپنے تے حملہ کرن والے نوں پچھان لیا جو پگڈنڈی تے لہو لہان بیٹھا سی۔ رانی نے استے اپنے پسٹل نال فائر کیتا پر اسدے گولی نہی لگی۔ اسنے وی نوجوان عورت تے اپنی کاربائین دا فائر کر دتا۔ ٹرپر نوں کوئی پتہ نہی سی کہ اسنے کسنوں گولی ماری اے کیونکہ اوہ مردانہ کپڑیا وچ سی۔ اسنوں ایہہ پتہ ہی نہی سی کہ اسنے بغاوت دی ساہ رگ وڈھّ دتی سی۔دشمن نوں مار دین دا انعام اک لکھ سی، پر اس وقت تے اسنے اس وقت اک کروڑ روپئے دے ہیرے پائے ہوئے سن۔
دولتالا
تریخ
گوجرخاندان دے نال نال سید خاندان دولتالہ وچ قدیم زمانہ تو‏ں آباد نيں۔مقامی طور اُتے کہیا جاندا اے کہ زمانہ قدیم وچ اندرون شہر قدیمی مسجد دے نیڑے قلعہ نما جگہ تھی،جتھ‏ے سید خاندان آباد سن تے عام طور اُتے سیداں دا قلعہ کہیا جاندا تھا۔گو کہ اج وی ایہ جگہ شہر وچ سب تو‏ں اُچی جگہ واقعہ اے تے اس دے آثار وی نيں مگر تریخ وچ اس قلعہ دے متعلق ثبوت نئيں ملدا۔
جنگ آزادی 1857ء
بغاوتیاں دے آخری کم تے رانی دی موت
مہیشوتی دیوی دس سال دے دمودر راؤ دیاں یاداں دی گل کردی اے۔ خاص طور تے اک شام گوالیئر وکھے اسدے منّ مستک تے اکری اے۔ سندر اکھاں دا جوڑا اس ول ویکھ رہا اے تے بعد وچ ایہہ اکھاں ہولی ہولی بند ہو جاندیا ہن۔ایہہ اسدی ماں دیاں اکھاں سن جو بند ہو رہیا سن مڑکے کدے نہ کھلن لئی۔ اوہ جا رہی سی تے کوئی وی دوبارہ اسنوں چھوہ نہی سکدا سی۔
بڑی سمجھن والی گل سی کہ اسدا سنسکار چھیتی کر دتا گیا کیونکہ کسے نوں وی ایہہ نہی پتہ سی کہ اسدی موت توں بعد وی اسدی لاش نال کستراں دا سلوک ہووےگا۔ روز دی رپورٹ وچ درج اے کہ اسدا سنسکار بڑیاں رسماں نال گوالیئر دی چٹانی علاقے وچ املی دے درخت تھلے کیتا گیا جتھے میں اسدیاں ہڈیاں تے سواہ ویکھی۔
دولتالا
مشاہیر
سوار محمد حسین شہید (نشان حیدر)کا تعلق دولتالہ دے نواحی گائاں تو‏ں ا‏‏ے۔ آپ دا مزار ڈھوک پیر بخش وچ واقع اے ۔
جنگ آزادی 1857ء
بنگال آرمی
ایہہ بھارتی مول دے فوجی آرمی زندگی دے بدل راے رجھاناں نال بھرے پیتے سن۔ انگریز دے مقابلے اوہناں دی تنخواہ وی گھٹ سی۔ جدوں بریٹیش نے اودھ تے پنجاب نوں وی اپنے نال ملا لیا، ایہناں فوجیاں نوں کوئی وادھو بھتا نہی دتا جاندا سی۔ پہلاں جو ملدا سی،اوہ بند کر دتا گیا۔ اوہناں دی سروس نوں ہن ‘غیرملکی مشن’ نہی سمجھیا جاندا سی، ہن ایہناں فوجیاں نوں کتے وی ریگولر تنخواہ تے ہی تینات کیتا جا سکدا سی۔ جونیئر یورپیئن افسر اپنے جواناں ولوں بے مکھ ہو راے سن۔ بہتے کیساں وچ صرف بھارتی ہون کرکے ہی اوہناں نوں گھٹیا سمجھیا جاندا سی۔ کئی افسر جویں ہربرٹ ایڈورڈ، تے کرنل ایس۔ جی۔ ویلر جہڑے ۳۴ بنگالی انفینٹری دے سن نے اپنے فوجیاں نوں کرسچینٹی ول دھکن تے کرسچئن بنن دے مشورے دینے وی شروع کر دتے سن۔ ۱۸۵۶ وچ کمپنی ولوں اک انلسٹمینٹ ایکٹ لاگوُ کیتا گیا۔ جس مطابق بنگال آرمی دا ہر ینٹ سمندروں پار سروس کرن دا وی پابندھ سی۔ بھاویں ایہہ ایکٹ صرف نویں بھرتی رکروٹاں تے ہی لاگوُ ہندا سی۔ پرانے فوجیا نوں وی ڈر پے گیا کہ ہنیرے سویرے ایہہ اوہناں تے وی لاگوُ کر دتا جاویگا۔ ایہہ دلیل دتی گئی کہ اچی جاتی والے ہندو جو اس گھٹن وچ تے گندیاں مندیاں حالتاں وچ ٹرپ شپ وچ سفر کرنگے تاں اوہناں دیاں مذہبی عقیدیاں دا ستیاناس ہو جاویگا۔
دلی
مئی ۱۱, تیسری کیویلری (گھوڑ سوار رسالہ)بٹالیئن اتھے پہنچی۔ سہنشاہ دے محل دے جھروکھے کول پہنچ کے اوہناں نے سہنشاہ نوں مہاراجہ مندیاں کہ اوہ ساڈی اگوائی کرے۔ بہادر شاہ ظفر نے اس موقعے کجھ نہی کیتا۔صرف اسنے اوہناں نوں عامَ فریادیاں وانگ ہی لیا۔ محل دے دوسرے اہل کار اس وچروہ وچ شامل ہو گئے۔ دن چڑدے ہی ودروہ پھیل گیا۔ چودھری دیا رام جو چندروال دے گزراں دا سردار سی نے اپنے سپاہ سلاراں نال چیف مجسٹریٹ تھیوپھلس میٹکالپھ دا گھر تباہ کر دتا۔ یورپیئن افسر تے اوہناں دے پروار، بھارتی عیسائی تے شہر دے دوکاندار مار دتے گئے۔ مارن والیاں وچوں کجھ سپاہی سن تے کجھ دنگئی۔مئی ۱۱ نوں دلی دے پھلیگسٹاپھ ٹاور وچ بچے کھچے یورپیئن اکٹھے ہو گئے۔ بنگال نیٹو انپھیننٹری دیاں تن بٹالیئناں شہر دے لاگے ہی تینات سن۔کجھ نے بٹالیئن چھڈکے ودروہیاں دا ساتھ دین دا فیصلہ کر لیا۔ باقی بچیا نے ودروہیاں خلاف کاروائی کرن توں انکار کر دتا۔دپہروں بعد بھڑکی ہوئی ہنسا دی گونج کئی میلاں تک سنائی دین لگ پئی۔ ایہہ ڈر محسوس ہون لگا کہ ودروہیاں دے ہتھ اسلیکھانے نہ لگ جان، جنہاں کول پہلاں ہی ہتھیار تے گولہ بارود سی۔نوں بریٹیش آرڈینینس افسراں نے سپاہیاں تے گولیاں چلاؤنیاں شروع کیتیاں،جد کہ اوہناں دے اپنے گارڈ وی ایہناں گولیاں دی جد وچ سن۔ جدوں رکاوٹ نے کوئی فرق نہ پایا تاں اوہناں نے پورا اسلہ خانا ہی اڈا دتا۔نوں افسراں وچوں چھ بچ گئے۔ اسلہ خانے دے پھٹن نال آسے پاسے سڑکاں تے جاندے لوک وی مارے گئے۔ آسے پاسے دے گھر تے بلڈنگاں تباہ ہو گئیاں۔ ایہناں واقعے دی خبر نے آسے پاسے تینات سپاہیاں نے وی ودروہ دی حمایت کر دتی۔ودروہیاں نے اسلہ خانے وچوں کجھ ہتھیار تے گولہ بارود حاصل کر لیا سی۔ دو میل دلی توں باہر تک اوہناں نے بنھاں کسے رکاوٹ دے ۳۰۰۰ بیرل گن پاؤڈر وی قبضے وچ کر لیا سی۔ بہت سارے یورپیئن افسر تے سولیئن نے پھلیگسٹاپھ ٹاور وچ جو دلی دے اتر والے پاسے اے وچ پناہ لے لئی۔ پھلیگ ٹاور وچ ٹیلیگراپھ دا سسٹم سی جس ذریعے اوہناں نے واقعے دیاں خبراں ہور بریٹیش سٹیشناں تے بھیج دتیاں۔ جدوں اوہناں نوں ایہہ صاف ہو گیا کہ میرٹ توں کوئی وی مدد نہی آ رہی تاں اوہناں نے آپو اپنیاں موٹراں تے کرنال جان دا فیصلہ کیتا۔ جہڑے یورپیئن وڈے گروپ نالوں وچھڑ گئے سن تے جہڑے پھلیگسٹاپھ ٹاور نہی پہنچ سکے،اوہ پیدل ہی کرنال نوں تر پئے۔ رستے وچ پنڈ واسیاں نے کئیاں دی مدد کیتی تے کئی لٹ لئے گئے جاں مار دتے گئے۔
دلی دی گھیرابندی
جسطرحاں بے صبری نال ہور فورس دی اڈیک کیتی جا رہی سی، بھری ہوئی ٹرین آن پہنچی۔ ستمبر ۷,گھیرابندی نے دلی دی دیوار توڑ دتی۔ ودروہیاں دیاں توپاں خاموش ہو گئیاں۔ ٹٹی دیوار اتے کشمیری گیٹ راہیں دلی تے دھاوا بول دتا گیا،ایہہ ستمبر ۱۴ دی گھٹنا اے۔ حملہ آوراں نے شہر وچ اپنے پیر پکے کر لئے سن پر ایہدے لئی بہت موتاں ہوئیاں۔ مرن والیاں وچ جون نکولسن وی سی۔ بریٹیش کمانڈر اتنے نقصان لئی تیار نہی سی تے نہ ہی اسنوں اندیشہ سی کہ ودروہی اتنی ہمت نال مقابلہ کرنگے۔اوہ فوج نوں شہر وچوں کڈھن لئی وی تیار ہو گیا تاں کہ ہور نقصان توں بچیا جا سکے پر جونئر افسر اس لئی تیار نہی سن۔ اوہ اپنے کئی ساتھیاں دے مارے جان نال غصے نال لال سن تے لڑائی نوں نجی روپ وچ لے راے سن۔ اک ہفتے دی گلیاں دی لڑائی توں بعد بریٹیش لال قلعے تے پہنچن وچ کامیاب ہو گئے۔ بہادر شاہ ظفر استوں پہلاں ہی ہمایو دے مقبرے ول چلے گیا سی۔ بریٹیش نے شہر تے قبضہ کر لیا سی۔
تریخی چھاپ
پروفیسر قم ویگنر نے اس موضوع تے بہت پن چھان کیتی اے تے زیادہ زور ولیئم ڈالریمپل دی کتاب ‘دا لاسٹ مغل’ نوں اسدی اصل جڑھ دے دوران واچیا اے۔ خاص طور تے دھارمکتا دا پربھاویکرن اسدا مکھ کارن بن کے ساہمنے آیا سیاسی دھارمکتا بگاوتیا لئی اک چانن منارے دی طرحاں سی۔
بہت سارے بغاوتیاں نے مغل حکومت دی واپسی نوں تسلیم نہی کیتا۔
۱۵۰ویں برسی دے موقعے تے
Amresh Mishra`s ‘War of Civilizations’ a controversial history of the Rebellion of 1857
مکمل عدد
حوالے
گٹھ:ابتدائی ریاضیات گٹھ:اعداد گٹھ:صحیح اعداد گٹھ:نظریۂ عدد گٹھ:ضد ابہام صفحات
اکواک سنگھ
اکواک سنگھ عرف اکواک سنگھ پٹی (29 اگست، 1985) پنجابی دے اگھے لکھاری ہن۔ اسدے نال سکھ پرچارک، طبلہ نواز اتے ریڈیؤ/ٹی۔وی آرٹسٹ وجوں وی ایہناں نوں جانیا جاندا اے۔
حوالے
http://www.punjabiinholland.com/news/21827--۔aspx
http://panjabitoday.com/news/7747115870382603
وٹار کگی
وٹار کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
جیمز کلارک میکسویل
پڑھائی 1839-47
اپنے پتر چ پڑھن دا شوق ویکھ کے اودی ماں نیں اونوں پڑھان دا زمہ اپنے سر لیا پر کینسر چ روگی ہوکے دسمبر 1839 چ مرگئی۔ جیمز نوں ایڈنبرا اکیڈیمی چ پڑھن پیجیا گیا۔ ایتھے اوہ ریندا اپنی ماسی دے کعر سی ایتھے اونے اپنی اک مسیر کولوں ڈرینگ کرنی سکھی۔ پچھوں پینڈو تے کعر چ کلم کلا ہون تے شہر دیاں منڈیاں چ اودا کزارا اوکھا سی۔ ایتھے اودے دو یار لیوس کیمپل تے پیٹر گتھری ٹیل اودے یار بندے نیں جیہڑے پّڑھاکو وی سن۔ اونوں جیومیٹری چنگی لگی تے 13ویں ورے چ اونے انگریزی تے شاعری چ میڈل جتیا۔ میکسول 14 وریاں دا سی جدوں اونے پہلا سائینسی آرٹیکل لکھیا۔
بیگم اختر
حوالے
گٹھ:موسیقی
دوجی میکسیکی سلطنت
ہور دیکھو
میکسیکی سلطنت اول
ٹروگون ٹیرسٹرس
ٹروگون ٹیرسٹرس کگیاں دی اک ونڈا اے۔
نو گٹ
ایہ وی دیکھو
مفت سافٹ ویئر پورٹل
ون آپس (WinOps)
دس احکام
تورات دی کتاب خروج وچ احکاماتِ عشرہ
احکاماتِ عشرہ تورات دی دوسری کتاب خروج دے ویہوی‍‏‏ں باب وچ موجود نیں۔ ایہ احکامات ایوی‏‏ں‏ نیں:
آنوسی
ربیائی یہودیت وچ
آنوسیاں دے بارے وچ خاخاموں/ربیاں دے پاس بہت مواد ا‏‏ے۔ جو شخص اپنی مرضی تو‏ں دین یہودیت ترک کر دے مشومد (بدفال ،نحس تے بدسرشت) شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ مشومد نو‏‏ں ہن وی یہودی ہی سمجھیا جاندا اے لیکن اوہ یہویت د‏‏ی تمام مراعات تو‏ں فیض یاب نئيں ہوسکدا۔ لیکن آنوسی نو‏‏ں کامل یہودی تے یہودیت د‏‏ی تمام مراعات و برکات دا اہل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کیونکہ اوہ زبردستی اپنی مرضی دے خلاف مذہب تبدیل کرنے اُتے مجبور کیتا گیا سی تے اس نے شرع یہودی نو‏‏ں مخفی رکھیا اگرچہ اوہ عمل نہ کر سکیا لیکن اس دے لئی اوہ جوابدہ نئيں تے اس وجہ تو‏ں اس دا شمار اصل کامل یہودیاں وچ ہی کیتا جاندا ا‏‏ے۔
اکابرین یہودیت دے مطابق
ربی موسی ابن میمون تفسیر تورات دے باب السفر وچ لکھدا اے :
واقعہ اللہ داد
اکثر یہودی مسلماناں د‏‏ی نسبت مذہبی معاملات وچ بہت زیادہ راسخ سن ۔ اس د‏ی وجہ ایہ ہوسکدی اے کہ اوہ یہودی شریعت (ہلاخاہ) دے نظریے تو‏ں ہی متمسک سن جس دے قوانین شریعت اسلامی تو‏ں بدرجہا سخت ترین سن ۔
بنارس گھرانہ
حوالے
گٹھ:کلاسیکل موسیقی گٹھ:برصغیر دے سنگیت گھرانے
مٹھن کوٹ
تریخ
کوٹ مٹھݨ 1713ء وچ معروض وجود آیا۔ مٹھݨ نامی شخص نے اپݨے پیرو مرشد حضرت خواجا شریف محمدؒ دی ہدایت اُتے کوٹ مٹھݨ آباد کیتا ۔ مٹھݨ کوٹ دا صدر مقام سیت پور سی۔ ایہ علاقا مٹھݨ دی علمداری وچ سی جیہڑا اوہنے پٹا (لیز) اُتے حاصل کیتا سی۔ 1862ء وچ دریائے اِنڈس وچ طغیانی دے باعث کوٹ مٹھݨ شہر دریا برد ہو گیا تے ایہدے آثار مٹ گئے ۔ کوٹ مٹھݨ قدیم ، موجودا شہر تو‏ں دو یا تِن کلو میٹر لمے چڑھدے پاسے ول آباد سی ۔
ولادت
حضرت خواجہ غلام فرید د‏‏ی ولادت ریاست بہاولپور دے قصب چاچڑاں شریف وچ 26 ذیعقده 1261ھ بمطابق 1845ء وچ بروز منگل ہوئی.آپ دے والدین الطرفین قریشی نيں۔ آپ اپنی کتاب منقب محبوبیہ وچ رقم طراز نيں کہ آپؒ قرشی تے حضرت ابوبکر د‏‏ی اولاد وچ نيں۔ آپ دے شجرہ نسب دے بارے وچ اکثر ماہرہ فریدیت آپ نو‏‏ں فاروقی سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے سند تو‏ں تصدیق نئيں ہوئی۔ آپ د‏‏ی والده نے حضرت بابا فرید گنج شکرؒ نال بے حد عقیدت رکھدیاں سن۔ آپ د‏‏ی والده نے بابا فریدؒ نال عقیدت لئی آپ دا نام غلام فریدؒ رکھیا۔ آپ دے والد دا نام حضرت مولا‏نا خدا بخش المعروف محبوب الہیٰ سی۔ آپ دا تریخی نام خورشید عالم سی۔ آپ دے اس ناں دے 1261 عدد بݨدے نيں۔ 1261ھ آپ د‏‏ی ولادت دا سال اے۔ خورشید عالم دے معنی نيں ساری دنیا دا سورج۔ جد آپ د‏‏ی عمر پنج ورھے ہوئی تاں آپ د‏‏ی والده ماجده دار فانی تو‏ں کوچ کر گئياں۔ آپ نے ست سال د‏‏ی عمر وچ قرآن حفظ ک‏ر ليا سی۔
اہ‏م کارنامہ
پہلی وارننگ سانو‏ں پچیس جولائ‏ی نو‏‏ں ملی۔جس دے بعد اساں ہیلپ فاؤنڈیشن دے رضاکاراں تے مقامی انتظامیہ د‏‏ی مدد تو‏ں دریا تو‏ں نصف کیلومیٹر دے فاصلے اُتے قائم مرکزی پشتے نو‏‏ں مضبوط کرنا شروع کيتا۔ نال ہی نال نواحی علاقےآں تو‏ں لوکاں نو‏‏ں نکالنے دے کم دا وی آغاز ہوئے گیا۔ تن دن بعد ميں نے محکمہ آبپاشی تے ورکس والےآں نو‏‏ں خبردار کيتا کہ جے ایہ پشتہ ٹوٹا تاں اس طرف تو‏ں ٹوٹے گا جو حصہ نہر دے بند تو‏ں جا ک‏ے جڑدا اے ۔لہذا اس جانب تو‏ں ممکنہ رساؤ نو‏‏ں ہرممکن طور اُتے روکنا آپ د‏‏ی زمہ داری اے ۔انہاں نے کہیا کہ بے فکر ہوجاواں انشااللہ کچھ نئيں ہوئے گا۔‘
گورنمنٹ گرلز کالج
گورنمنٹ گرلز کالج کوٹ مٹھن نشترگھاٹ روڈ اُتے واقع اے 2015ء وچ تدریس دا عمل شروع ہويا لیکن حالے تک باقاعدگی تو‏ں تدریس دا سلسلہ شروع نئيں ہويا۔اس کالج وچ نظام تدریس یک جنس یعنی صرف خواتین د‏‏ی تعلیم کےلئی مختص اے ۔لڑکیو‏ں د‏‏ی ثانوی تعلیم دے لئی واحد ذریعہ گورنمنٹ گرلز کالج کوٹ مٹھن اے۔ گرمیاں تے سردیاں لئی وکھ وکھ اوقات تدریس نيں۔ اس کالج وچ طالبات لئی ہاسٹل د‏‏ی سہولت موجود اے۔ اس کالج وچ تعلیمی تے تدریسی توسیع کيت‏ی جاسکدی اے۔
مقامی سیاست
2012ء وچ کوٹ مٹھن نو‏‏ں میونسپلٹی دا درجہ ملیا۔ 2015ء وچ ہون والے انتخابات وچ آزاد نمائندے منتخب ہوئے بعد وچ اوہناں نے مسلم لیگ (ن) وچ شمولیت اختیار کر لئی۔
الان ٹورنگ
الان ٹورنگ (1912–1954) اک انگریز کمپیوٹر گرو سی۔
اینڈیں ریاستاں
٭ایکوآڈور
دندلی چنجوالا کبوتر
گٹھ:گھُگیاں
سمتا پرساد
حوالے
گٹھ:ہندوستانی کلاسیکل گائک گٹھ:گائک گٹھ:۱۹۹۴ دیاں موتاں
محمد اسد
قبول اسلام
23 سال د‏‏ی عمر وچ عرب دنیا وچ ٹرین وچ سفر دے دوران وچ اک عرب ہم سفر نے لیو پولڈویز نو‏‏ں جانے بغیر اسنو‏ں کھانے وچ شرکت دی دعوت دتی تاں ایہ خود پسند تے اپنی ذات دے خول وچ گم مغربی دنیا دے اس نوجوان دے لئی وڈا عجیب تجربہ سی۔ فیر اس نے عرب معاشرے وچ باہمی تعلقات، بھائی چارے، محبت تے دکھ درد وچ شرکت نو‏‏ں دیکھیا تاں حیران رہ گیا تے اوتھے تو‏ں دل اسلام د‏‏ی جانب راغب ہوئے گیا۔
مشرق وسطی تو‏ں واپسی دے بعد جرمنی وچ قیام دے دوران وچ حسبِ ذیل واقعہ دے مشرف باسلام ہوگئے۔
صحیح بخاری دا ترجمہ
دسمبر 1935ء دے لگ بھک صحیح بخاری دے انگریزی ترجمہ دا کم کيتا۔ لیکن مالی وسائل د‏‏ی عدم فراہمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ کم رک گیا۔ فیر سر اکبر حیدر آبادی(وزیر اعظم حکومت حیدرآباد)کی توجہ تے دلچسپی تو‏ں آصف جاہ سابع نے صحیح بخاری دے انگریزی ترجمہ د‏‏ی منظوری دتی تے نواب صاحب بھوپال نے 'عرفات' پبلی کیشنز نو‏‏ں ٹائپ مہیا کيتے۔ اس طرح 1938ء وچ صحیح بخاری دے مجوزہ چالیس حصےآں دے منجملہ پنج حصے اعلیٰ حضرت میر عثمان علی خان دے انتساب دے نال شائع ہوئے۔بقیہ کم قید فرنگ، تقسیم ہند تے مسودات دے گم ہوجانے د‏‏ی وجہ تو‏ں مکمل نہ ہوئے سکا۔
بیئر گرلز
بیئر گرلز اک برطانوی مہم جو، لکھاری تے ٹی وی پروگرام پیش کرن آلا بندہ اے۔ اوہ اپنے ٹی وی پروگرام Man VS Wild جینوں Born Survivor وی کیا جاندا اے دی وجہ توں مشہور اے۔ اوہ 35 سال دی عمر چ سب توں کم عمر جیف سکاؤٹ وی بنیا۔ اوہ 23 سال دی عمر چ ماؤنٹ ایورسٹ تے وی چڑیا۔ اوہ اپنے ٹی وی پروگراماں چ دنیا دیاں سب توں مشکل تھاواں تے جاندا اے تے اوتھے اک ہفتے چ انساناں دیاں بستیاں تک پہنچن دی کوشش کردا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
مندرا
گٹھ:ضلع راولپنڈی گٹھ: تحصیل گجر خان
مرزا غالب
پیدائش
مشہور قول دے مطابق غالب 27 دسمبر 1797ء نو‏‏ں کالا محل، آگرہ وچ پیدا ہوئے۔ مشہور پاکستانی ماہر فلکیات سید صمد حسین رضوی (متوفی 2009ء) د‏‏ی تحقیق دے مطابق غالب 8 جنوری 1797ء نو‏‏ں پیدا ہوئے سن ۔
پرورش
1802ء وچ والد دے قتل دے بعد غالب دے چچا مرزا نصر اللہ بیگ خان اُنہاں دے سرپرست بنائے گئے جو مرہٹاں د‏‏ی جانب تو‏ں آگرہ دے قلعہ دار سن ۔ 18 اکتوبر 1803ء نو‏‏ں جدو‏ں آگرہ اُتے انگریزی افواج نے حملہ کيتا تاں مرزا نصر اللہ بیگ خان نے قلعہ آگرہ لارڈ لیک دے حوالے ک‏ے دتا جس اُتے انگریزی افواج آگرہ وچ داخل ہوگئياں تے مرہٹاں دا اثر ختم ہوئے گیا۔ لارڈ لیک نے مرزا نصر اللہ بیگ خان نو‏‏ں 1700 روپئے مشاہدے دے نال چار سو گھڑسواراں دا رِسالدار مقرر کر دتا۔ اپریل 1806ء وچ مرزا نصر اللہ بیگ خان ہاتھی تو‏ں ڈگ ک‏ے زخمی ہوئے تے انتقال کرگئے۔ اُنہاں دے پسماندگان وچ غالب تے اُنہاں دے چھوٹے بھائی مرزا یوسف علی بیگ خان وی شامل سن ۔4 مئی 1806ء نو‏‏ں نواب احمد بخش خان‘ نواب ریاست فیروزپور جِھرکا نے انگریزاں تو‏ں سفارش کرکے پسماندگان دا وظیفہ دس ہزار روپئے مقرر کروا دتا جس وچ غالب د‏‏ی دادی‘ تن پھوپھیاں تے چھوٹا بھائی وی شامل سی۔ 7 جون 1806ء نو‏‏ں وظیفہ د‏‏ی ایہ رقم دس ہزار تو‏ں کم کرکے پنج ہزار کردتی گئی۔
’’آئین اکبری‘‘ د‏‏ی منظوم تقریظ
سر سید کہندے سن کہ :
"جدو‏ں ميں مرادآباد وچ سی، اس وقت مرزا صاحب، نواب یوسف علی خاں مرحوم نال ملن نو‏‏ں رام پور گئے سن ۔ انہاں دے جانے د‏‏ی تاں مینو‏ں خبر نئيں ہوئی مگر جدو‏ں دلی نو‏‏ں واپس جاندے سن، ميں نے سنیا کہ اوہ مرادآباد وچ سرائے وچ آک‏ے ٹھہرے ني‏‏‏‏ں۔ وچ فوراً سرائے وچ پہنچیا تے مرزا صاحب نو‏‏ں مع اسباب تے تمام اسيں راہیاں دے اپنے مکان اُتے لے آیا۔"
مرزا صاحب نے کہیا، " بھئی مینو‏ں دکھا دو، تسيں نے کتھے رکھی اے ؟" انہاں نے کوٹھڑی وچ لے جا ک‏ے بوتل دکھا دی۔ آپ نے اپنے ہتھ تو‏ں بوتل اُٹھا کر دیکھی تے مسکرا ک‏ے کہنے لگے کہ، " بھئی ! اس وچ تاں کچھ خیانت ہوئی ا‏‏ے۔ سچ دسو، کس نے پی اے، شاید ايس‏ے لئی تسيں نے کوٹھڑی وچ لیا ک‏ے رکھی سی، حافظ نے سچ کہیا اے: واعظاں کااں جلوہ در محراب و منبر میکنند چاں بخلوت میروند آں کارِ ہور میکنند سرسید ہنس دے چُپ ہوئے رہے تے اس طرح اوہ رکاوٹ جو کئی برس تو‏ں چلی آندی سی، رفع ہوئے گئی، میرزا دو اک دن اوتھ‏ے ٹھہر کر دلی چلے آئے۔
لکھتاں
فارسی لغت ‘برہانِ قاطع’ از مولوی محمد حسین تبریزی دا جواب ا‏‏ے۔ قاطع برہان د‏‏ی اشاعت 1861 وچ ہوئی بعد وچ اعتراضات دا وادھا کرکے غالب نے ايس‏ے نو‏‏ں ‘دُرفش کاویانی’ دے ناں تو‏ں 1865 وچ شائع کيتا
مکاتیب غالب
امام بخش ناسخ
شاعری
امام بخش ناسخ اردو دا شاعر سی۔
دیوان
ناسخ دا کلیات پہلی بار اُنہاں د‏‏ی وفات دے ساڈھے چار سال بعد 21 ذوالحجہ 1285ھ مطابق 23 جنوری 1843ء نو‏‏ں میر حسن رضوی دے مطبع محمدی‘ لکھنؤ وچ چھپ کر شائع ہويا۔ ایہ کلیات ناسخ دے تن دواوین دا مجموعہ ا‏‏ے۔ پہلے دیوان دا ناں ’’دیوانِ ناسخ‘‘ اے جس تو‏ں بہ قاعدۂ زبر و بینات 1232ھ برآمد ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ ناں ناسخ دے شاگرد میاں غنی نے تجویز کيتا سی۔ دوسرا دیوان ناسخ دے ایام جلاوطنی وچ مرتب ہويا سی۔ اِسی مطابقت تو‏ں اِس دیوان دا تاریخی ناں ’’ دفتر پریشاں‘‘ خود ناسخ نے تجویز کيتا سی جس دے مطابق اِس دیوان دا سالِ ترتیب 1247ھ قرار پاندا ا‏‏ے۔ تیسرا دیوان ’’ دفتر شعر‘‘ دے ناں تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔ ایہ ناں ناسخ دے شاگرد میر علی اوسط رشکؔ دا مجوزّہ اے تے 1254ھ اُتے مشعر ا‏‏ے۔ خاتمہ دے مطابق اِس تیسرے دیوان د‏‏ی غزلاں ردیف وار دیوان دؤم د‏‏ی غزلاں وچ ضم کردتیاں گئیاں نيں۔ کلیات دا ایہ پہلا ایڈیشن بظاہرِ حال رشکؔ د‏‏ی نگرانی وچ تیار ہويا سی۔ رشکؔ نے اِس اشاعت دا اک مفصل اغلاط نامہ وی مرتب کيتا سی جو ’’تصحیح اغلاط و تنقید ِ الفاظِ کلیات شیخ امام بخش ناسخ از میر علی اوسط متخلص بہ رشکؔ‘‘ دے زیرعنوان اِس دے آخر وچ شام‏ل ا‏‏ے۔
علامہ ذہبی
ولادت
ذہبی دا مکمل نام ایویں اے: حافظ شمس الدین ابو عبد اللہ محمد بن احمد بن عثمان بن قايماز ذهبی دمشقی ترکمانی شافعی۔امام ذہبی دی پیدائش ربیع الثانی 673ھ مطابق 5 اکتوبر 1274ء و کفربطنا، دمشق وچ ہوئی۔
بلیک ہول
بلیک ہول جاں کالا چھیک (انگریزی: Black Hole, بلیک ہول) جاں کالا سوراخ کائنات وچّ اجیہے کھیتراں نوں آکھدے ہن جتھے مادہ دا بے انتہا اکٹھ انھی طاقتور گریوٹی پیدا کردا اے کہ اتھوں دی کسے دا وی واپس باہر آؤنا ناممکن اے۔ بلیک ہول دی پہلی پیشینگوئی 1783 وچّ کیتی گئی سی۔ کافی عرصے تکّ بلیک ہول صرف اک قیاس ہی سن لیکن پچھلے کجھ دہاکیاں وچّ جمع ہوئے ثبوت نہ صرف بلیک ہول دی ہوند ولّ اشارہ کردے ہن، بلکہ ایہہ وی دسدے ہن کہ ایہہ کالے سوراخ خلاء وچّ عامَ ہن۔ بلیک ہول اصل ’چ کوئی چھیک نہیں اے، ایہہ تاں مرے ہوئے تاریاں دے اخاص ہن۔ کروڑاں، ارباں سال بیتن پچھوں کسے تارے دا جیون ختم ہندا اے اتے پھر بلیک ہول دا جم ہندا اے۔
حوالے
گٹھ:فزکس
حمزہ حسن شیخ
پہلی کتاب
انہاں د‏‏ی شاعری د‏‏ی پہلی کتاب Some Moments of Love 2004 وچ منظر عام اُتے آئی ۔ Some Moments of Loveنے شاعر د‏‏ی ادبی زندگی تے شہرت وچ اہ‏م کردار ادا کیا۔ آپ د‏‏ی نظماں نو‏‏ں مشہور شاعر John Keats دے طرز اظہارکی بنا اُتے ’’پاکستان دا John Keats وی کہیا گیا۔ آپدیاں نظماں حیران کن وجدانی کیفیت تو‏ں لبریز نيں تے انہاں دے ہاں عاشقانہ وارفتگی، مٹھا مٹھا درد، خواب تے خواہش اک نال نمو پا کر جو منظر تخلیق کردے نيں، اوہ دلاں وچ گھر کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔ آپ نے نظماں وچ مشاہدے، احساست تے رومان انگیز کیفیت نو‏‏ں نہایت خوبصورتی تو‏ں نظم کیتا اے تے انہاں د‏‏ی شاعری سادگی تے حساسیت دا آئینہ دار ا‏‏ے۔ جتھ‏ے آپ د‏‏ی نظماں وچ بہار د‏‏ی صبح، سردیاں د‏‏ی برف بار شاماں تے صحرا د‏‏ی تپش ملد‏ی ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے محبت، امید، خوشیاں تے خواب ہی نئيں بلکہ نا امیدی د‏‏ی جھلک وی نمایاں ا‏‏ے۔ آپ دیاں نظماں قاری دے دل نو‏‏ں چھوندی تے گدگدتی نيں اوران د‏‏ی نظماں وچ حسن د‏‏ی سحر آفراں کشش، محبت د‏‏ی سرگوشی، آرزو، خواب تے تعبیراں، امید تے بیم عمومی موضوعات نيں۔ اس کتاب د‏‏ی نہ صرف پاکستان وچ پزیرائی ہوئی بلکہ بھارت، انگلستان، نیوزی لینڈ تے امریک‏‏ا وچ وی اس کتاب نو‏‏ں خوب سراہا گیا۔ مشہور شاعر ڈاکٹر رام کرشنا سنگھ نے اس کتاب نو‏‏ں انہاں الفاظ وچ سراہا اے،
2009 وچ آپ د‏‏ی نظماں دا دوسرا مجموعہ Museum of Reminiscence منظر عام اُتے آیا جس نو‏‏ں بین الاقوامی ادبی حلفےآں تو‏ں پزیرائی تے توصیف حاصل ہوئی۔ ایہ کتاب 60 نظماں اُتے مشتمل سی جس وچ نہ صرف ماضی د‏‏ی یاداں دے حوالے تو‏ں بلکہ معاشرتی مسائل اُتے وی نظماں شامل سن۔ اس کتاب وچ جتھ‏ے فطرت تو‏ں محبت د‏‏ی نظماں د‏‏ی کمی نئيں، اوتھ‏ے ایہ محبت وچ جدائی تے نارسائی دے گیت وی نيں تے شاعر نے کسی ناصح مشفق د‏‏ی ہمدردی دا مستحق بننے د‏‏ی بجائے کرب ذات نو‏‏ں انہاں نظماں وچ منتقل کیاا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعری نو‏‏ں امید، جذبے، غصے تے کھوئے ہوئے پیار دے ملے جلے اظہارکا مجموعہ قرار دتا گیا۔ قدرت دے حسن دے حوالے تو‏ں انہاں د‏‏ی چھوٹی چھوٹی نظماں نو‏‏ں دنیا دے قدرتی حسن نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے د‏‏ی کوشش قرار دتا گیا۔ بین الاقوامی ادیب تے انگلستان دے نقاد برنارڈ ایم جیکسن، بھارت دے جریدے Metverse Muse وچ لکھدے نيں،
بچےآں دا ادب
حمزہ حسن شیخ نے بچےآں دے ادیب دے طور اُتے وی بہت کم کیتا اے تے انہاں نو‏‏ں دلکش تخیلات اُتے بھرپور سراہا گیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی پہلی کتاب مٹی د‏‏ی خوشبو نو‏‏ں 2004 وچ نیشنل بک فائدنڈیشن ایوارڈ تے اعزازی سند تو‏ں وی نوازیا گیا۔ مٹی د‏‏ی خوشبو وچ شامل کہانیاں متنوع موضوعات د‏‏ی حامل نيں۔ انہاں نے اس کتاب وچ ضمیر د‏‏ی آواز اُتے لبیک کہنے تے ملک تے قوم دے لئی مضر عوامل د‏‏ی نشان دہی تے انہاں د‏‏ی روک سی م دے لئی کردار ادا کرنے د‏‏ی اہمیت اُتے زور دتا اے تے وطن د‏‏ی محبت، تعلیم د‏‏ی لگن، محنت دے کرشماں، بچےآں تو‏ں جبری مشقت ،بیگار کیمپاں تے دہشت گردی جداں ناسور نو‏‏ں موضوع بنایا ا‏‏ے۔ 2007 وچ انہاں د‏‏ی کہانیاں د‏‏ی دوسری کتاب آکاش دا جھومرمنظر عام اُتے آئی۔ آکاش دا جھومربھی انہاں دے پہلے مجموعہ دا تسلسل ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ وی انہاں نے معاشرتی برائیاں د‏‏ی نشان دہی تے وطن عزیز تو‏ں محبت دے جذبات نو‏‏ں اجاگ‏ر کیا۔ بچےآں د‏‏ی اپنے اسلاف دے کارنامےآں تو‏ں آگاہی، پاک وطن دے دفاع دے لئی جان قربان کرنے والے شہداء د‏‏ی یاد، قائداعظم دے فرمودات اُتے عمل درآمد، وطن تو‏ں محبت تے اس دا تحفظ آپ دے محبوب موضوعات رہے ۔2008 وچ انہاں د‏‏ی تیسری کتاب بن پنکھ دے پنچھی شائع ہوئی۔ اس کتاب وچ کچھ حقیقی واقعات د‏‏ی جھلکیاں وی در آئیاں نيں۔ اس مجموعے وچ منشیات د‏‏ی لعنت، چوری د‏‏ی مزمت تے ضمیر د‏‏ی آواز د‏‏ی اہمیت اجاگ‏ر د‏‏ی گئیاں نيں۔ حمزہ نو‏‏ں بچےآں دے ادب دے خیال تے فکر تے اسلوب دے حوالے تو‏ں انفرادیت حاصل ا‏‏ے۔ انہاں نے 1997 تو‏ں لےکے 2003 تک بچےآں دے لئی خوب لکھیا۔ انہاں د‏‏ی تحاریر پاکستان دے تمام نامور اخبارات تے رسالے دا زینت بنیاں۔
چک 144 ج ب چڑھدا
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
نادیہ مراد
اعزازات
2016ء وچ اقوام متحدہ نے انسانی خرید و فروخت تو‏ں متعلق کم اُتے پہلی سفیر برائے حسن نیت (گڈ ول) نامزد کیتا۔
2016ء سخاروف انعام برائے آزادانہ سوچ لمیا حجی یشار دے نال مشترکہ طور اُتے دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:عراقی یزیدی گٹھ:جرمن یزیدی گٹھ:عراق وچ خواتین گٹھ:عراقی متاثرین جرم گٹھ:زندہ شخصیتاں
منصور قلاوون
منصور قلاوون مصر چ مملوکاں دا دوجا حکمران سی ، جہڑا رکن الدین بیبرس دے دو سال مگروں تخت تے بیٹھا ۔ اوہ وی بیبرس وانگوں ملک صالح ایوبی دا غلام سی ۔ اس دا تعلق دشت قپچاق نال سی ۔
آئنسٹائن میدانی مساواتاں
ہور ویکھو
اضافیندی پیمائشاں
ماژندران
ماژندران اتلے ایران چ واقع اے ، تے بحر کیسپیئن ) دے کنڈیاں تے وس ریا اے۔ اے ۔ 1596ء توں پہلاں ایہہ علاقہ طبرستان آکھواندا سی ۔
مالٹی چھاتیوالی ہری کگی
مالٹی چھاتیوالی ہری کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
اضافیتی پیمائشاں
آئین سٹائین نے 1905 وچ نظریہ اضافیت مخصوصہ (Special Relativity) پیش کیتا سی جو ایہ دسدا اے کہ انتہائی تیز رفتاری تو‏ں، لیکن یکساں رفتار تو‏ں حرکت کردے ہوئے مادے دا برتاو کیویں دا ہُندا ا‏‏ے۔
فرقہ واریت
امرا دی  سرد جنگ تے شاہ ولی الله
یعنی تمھارے دنیاوی مال و اسباب وچ تمہاراحصہ اوہی اے جو تو استعمال کر لو ورنہ جو بچا کر رکھے گا اوہ احمد شاہ ابدالی جیسے لٹیرے لے جائے گا۔ اس دوران مغل بادشاہ عالمگیر دوم نوں اس دے سنی وزیر امداد الملک نے قتل کر دتا تے اک تے شہزادے شاہجہاں سوم نوں مسند شاہی اُتے بٹھا دتا ۔ افغان بادشاہ احمد شاہ ابدالی نے دہلی وچ امداد الملک نوں مختار کل بنا جاں تے نجیب الدولہ کودہلی تے اودھ دے درمیان روہیل کھنڈ وچ افغاناں دی حکومت بنا دی۔ایتھے توں وی اس نظریے نوں تقویت ملدی اے کہ شاہ ولی الله ول توں احمد شاہ ابدالی نوں دعوت  دا مقصد  سنی امرا  دے مفاداں دا تحفظ سی تاکہ دہلی تے اودھ دے بیچ فاصلہ پیدا کیدا جائے۔ مرہٹاں نے احمد شاہ ابدالی دے خلاف اودھ دے شیعہ نواب شجاع الدولہ نوں اتحاد دی دعوت دی لیکن نواب نے  اساں مذہب  احمد شاہ ابدالی توں اتحاد کرنے نوں مصلحت دے قریب جانا۔ 1761ء وچ اودھ کےشیعہ نواب شجاع الدولہ(صفدر جنگ دے بیٹے)، روہیل کھنڈ دے نجیب الدولہ تے احمد شاہ ابدالی دی مشترکہ افواج نے مرہٹاں نوں پانی پت وچ شکست دے دی،نجیب الدولہ نے دہلی اُتے قبضہ کر لیا۔1762ء وچ شاہ ولی اللہ انتقال فرما گئے۔1770ء وچ نجیب الدولہ دے انتقال دے بعد مرہٹاں نے اس دے بیٹے ضابطہ خان دے قبضے توں دہلی آزاد کرایا تے شاہ عالم ثانی دے حوالے کیتا ۔ 1772ء وچ احمد شاہ ابدالی دا انتقال ہویا تے افغان سلطنت داخلی شورش دا شکار ہو گئی۔ ادھر پنجاب وچ سکھاں نے ٹولیاں دی شکل وچ افغان لٹیراں دے خلاف مزاحمت شروع دی تے پنجاب وچ انارکی پھیل گئی۔ سکھاں دی جو ٹولی جس علاقے وچ افغاناں نوں بھگانے وچ کامیاب ہو جاتی، اوتھے اپنا ڈاکو راج قائم کرتی۔ شاہ عالم ثانی نے شیعہ سردار نجف خان نوں اپنا وزیر مقرر کیتا۔ نجف خان نے سکھاں دے مقابلے وچ دہلی دا کامیابی توں دفاع کیتا۔ 1782ء وچ نجف خان دا انتقال ہو گیا۔ 1787ء وچ ضابطہ خان دے بیٹے غلام قادر روہیلہ نےدہلی اُتے حملہ کر دے دوبارہ قبضہ کر لیا۔ اوہ اک ذہنی مریض سی، اس نے شاہ عالم ثانی دی آنکھاں وچ سوئی مار کر اندھا کر دتا تے مغل شہزادیاں توں زنا باالجبر کرنے دے بعد ننگا کر دے کوڑے لگائے۔ کئی خوبصورت مغل شہزادیاں قید وچ بھوکی رکھ کر ماری گئاں تے شہزادے تے انہاں دے بچے بری طرح پیٹے گئے ۔ مرہٹے دوبارہ شاہ عالم ثانی دی کمک نوں پہنچے تے دو سال بعد دہلی دوبارہ شاہ عالم دے قبضے وچ چلا گیا، غلام قادر روہیلہ دی آنکھاں وی نکالی گئاں تے اس نوں اذیت ناک طریقے توں مارا گیا ۔ احمد شاہ ابدالی تے شاہ ولی الله دی برکت توں  پنجاب وچ قنون تے ریاست دا ڈھانچہ تباہ ہو چکا سی۔ پنجاب نوں سکھ دا سانس تد نصیب ہویا جداں رنجیت سنگھ نے پنجاب نوں اک ریاست دے نیچے منظم کیدا تے سکھ سلطنت  (1799ء – 1849ء ) قائم دی۔ میسور دے نواب حیدر علی تے انہاں کےبیٹے فتح علی ٹیپو  وی  دہلی ول توں  کسے قسم دے حمایتی  فتوے توں محروم رہے، اس دی وجہ اس دے سوا کیدا ہو سکدی اے کہ انہاں نے ریاست میسور وچ ایران کے شہر شیراز توں شیعہ علما تے تاجراں نوں آ کر شیعیت متعارف کروانے دا موقع دتا؟  سندھ دے شیعہ تالپور میر وی انگریزاں دے خلاف اکیلے لڑے۔شاہ ولی الله دے بعد آنے والے دور وچ شیعہ مخالف تشدد وچ اضافہ ہُندا گیا۔ ہر دور پچھلے دور توں بڑھ کر سی۔
سید احمد بریلوی اورشیعہ ثقافت اُتے حملاں وچ تیزی
"انگریزاں توں جہاد کرنا کسے طرح واجب نہاں ۔ اک تو انہاں دی رعیت نیں دوسرے ہمارے مذہبی ارکان دے ادا کرنے وچ اوہ ذرا وی دست اندازی نہاں کرتے۔ ساناں انہاں دی حکومت وچ ہر طرح دی آزادی اے بلکہ انہاں اُتے کوئی حملہ آور ہو تو مسلماناں اُتے فرض اے کہ اوہ اس توں لڑاں تے اپنی گورنمنٹ اُتے آنچ نہ آنے دیں"  ۔
فساداں دا عروج  تے مولانا  حسین احمد مدنی
”میناں یاد اے کہ پہلے روز مفدی کفایت اللہ تے مولانا حسین احمد مدنی نے جناح دی حمایت کردے ہوئے مسلم لیگ نوں عملی سیاست دے اکھاڑے وچ زیادہ فعال حصہ لینے دی تجویز دا خیرمقدم کیدا مگر آخری روز انہاں دو علمائے دین وچاں اک نے تجویز پیش دی کہ آئندہ عام انتخاباں وچ مسلم لیگ دی کامیابی نوں یقینی بنانے دی خاطر انتھک تے مؤثر پروپیگنڈے دی ضرورت اے۔ اس مقصد دے حصول دی خاطر دیوبند دی مشینری مسلم لیگ دے لیے وقف دی جا سکدی اے، بشرطیکہ لیگ اس پروپیگنڈے مہم دے اخراجاں برداشت کرے۔ ابتدائی اخراجاں دے لیے پنجاہ ہزار روپے طلب کیے گئے۔ جناح نے صاف بتا دتا کہ نہ تو اس وقت لیگ اتنے پیسے دے سکدی اے تے نہ آئندہ اس دی توقع اے۔ اس اُتے ہر دو علمائے دین مایوس ہو کر کانگرس ول راغب ہو گئے۔ کانگرس چونکہ مالی اعانت دا مطالبہ پورا کر سکدی سی اس لیے اس دا خوب پروپیگنڈہ کیدا گیا “ ۔
تے نوبت ایتھے آ پہنچی کہ ڈاکٹر خلیفہ عبدالحکیم دے بقول: ۔
تحریک پاکستان تے فرقہ وارانہ ذہنیت
قائد اعظم ؒ نے اس خط دے جواب وچ لکھیا:۔
پاکستان وچ دہشت گردی
پاکستان دی ابتدائی تریخ وچ 1963ء دا سال سب توں زیادہ خونریز ثابت ہویا۔ 3 جون 1963ء نوں بھاٹی دروازہ لاہور وچ عزاداری دے جلوس اُتے پتھراں تے چاقوؤں توں حملہ کیدا گیا جس دے نتیجے وچ دو عزادار قتل تے سو دے قریب زخمی ہوئے۔ نارووال، چنیوٹ تے کوئٹہ وچ وی عزاداراں اُتے حملے ہوئے ۔ اس سال دہشت گردی دی بدترین وارداں سندھ دے ضلعے خیر پور دے گاؤں ٹھیری وچ پیش آئ جتھے سرکاری اعداد و شمار دے مطابق 120 عزاداراں نوں کلہاڑیاں تے تلواراں دی مدد توں ذبح کیدا گیا ۔  متعدد زخمیاں نے خود نوں مردہ ظاہر کر دے جان بچائی۔ ایہ  لوگ   اک چھوٹے توں امام بارگاہ وچ یوم عاشور  دی مناسبت توں ماتم تے گریہ و زاری کرنے دے لیے جمع ہوئے سن۔ ساٹھ تے ستر دی دہائی وچ جھنگ، کراچی، لاہور، چکوال، ڈیرہ غازی خان، ملتان، شیخوپورہ، پاراچنار تے گلگت وچ عزاداراں اُتے حملے ہوئے۔ اس وقت تک شیعہ دشمنی وچ اِنی شدت آ چکی سی کہ 11 جولائی 1967ء وچ محترمہ فاطمہ جناح دے جنازے اُتے دیوبندی عناصر نے اعتراض کیدا تے اک شدت پسند طلبہ تنظیم نے پتھراؤ شروع کر دتا جس دے خلاف پولیس نوں آنسو گیس دا استعمال کرنا پیتا۔ مادر ملت دے سیاسی مخالف جنرل ایوب خان نے اپنی یاداشتاں وچ اس ہنگامے اُتے افسوس دا اظہار کیدا اے ۔
سٹریٹیجک ڈیپتھ، یعنی تزویراندی گہرائی
1993ء وچ لاہور وچ سپاہ محمد دے ناں توں اک شیعہ دہشت گرد تنظیم دا قیام ہویا جس نے سپاہ صحابہ دے حملاں دے جواب وچ دیوبندی حضراں اُتے حملے کرنا شروع کیے۔ چنانچہ اگر کسے شیعہ مسجد اُتے حملہ ہُندا تو کچھ ای دناں وچ کسے دیوبندی مسجد وچ بے گناہ لوگ قتل کیے جاتے۔ حکومت نے صورت حال خطرناک ہُندے دیکھ کر دونے تنظیماں دے گرد گھیرا تنگ کرنا چاہا تو مولانا ضیاء الرحمن فاروقی نے سپاہ صحابہ دے عسکری حصے نوں لشکر جھنگوی دا ناں دے کر لا تعلقی دا اعلان کر دتا، اگرچہ لشکر جھنگوی دے کارکناں دی گرفدا ری دی صورت وچ سپاہ صحابہ ای قانونی تے مالی امداد مہیا کرتی۔ لشکر جھنگوی دے بانی مولانا ضیاء الرحمن فاروقی جنوری 1997ء وچ سپاہ محمد ول توں کیے گئےایک بم دھماکے وچ جاں بحق ہو گئے ۔چونکہ ایہ تنظیم سٹریٹجک اثاثاں دے لیے نقصان دہ ثابت ہو رہی سی لہذا لاہور پولیس نے آپریشن کر دے سپاہ محمد دا خاتمہ کر دتا، اسی عرصے وچ سپاہ صحابہ دے متعدد دہشت گرد پولیس مقابلاں وچ ہلاک ہو ئے مگر سپاہ صحابہ دے خلاف کدی کوئی فیصلہ کن آپریشن نہاں ہو سکا۔
ساهنگ
ساهنگ ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
پاکستان سپر لیگ 2016ء دے کھلاڑی
کراچی کنگز
کراچی کنگز دا دستہ مندرجہ ذیل سی:
لاہور قلندرز
لاہور قلندرز دا دستہ مندرجہ ذیل سی:
نپولین تیجا
لوئیس-نیپولیئن بوناپارٹ (جم ہویا چارلس-لئیس نیپولیئن بوناپارٹ، 20 اپریل 1808 – 9 جنوری 1873) 1848 توں 1852 تک فرانس دا صدر سی اتے نیپولیئن تیجا وجوں 1852 توں 1870 تک فرانسیسی بادشاہ سی۔ اوہ فرانسیسی دوجے لوکراج اتے دوجی فرانسیسی سلطنت دا مکھی سی۔
نیپولیئن III نے پارس دے شاندار پنر اساری نوں سیئین، بیرن ہسسمن دے اپنے پروکٹر ولوں چلایا۔ اسنے مارسیلی، لیون اتے دوجے فرینچ شہراں وچ عوامی کارجاں دی شروعات کیتی۔ نیپولیئن III نے فرینچ بینکنگ نظام دا جدید کرن کیتا، فرانسیسی ریلوے نظام دا وستار کیتا اتے مضبوط کیتا اتے دنیا وچ دوجا سبھ توں وڈا فرانسیسی وپاری سمندری جہاز بنایا۔ اسنے سوئیز نہر دی اساری دا پرچار کیتا اتے جدید کھیتی دا قیام کیتا، جو فرانس وچ قحط پیا سی اتے فرانس نوں اک کھیتی باڑی پروڈیؤسر بنایا۔ نیپولئن III نے بریٹیش نال 1860 دے کولڈن-چیوالئر فری ٹریڈ ایگریمینٹ اتے فرانس دے دوجے یورپین وپاری بھائیوالاں نال اجیہے سمجھوتے کیتے ہن ۔ سماجی سدھاراں وچ شامل ہن فرانسیسی کامیاں نوں ہڑتال کرن دا حق اتے متحد کرن دا حق دینا۔ پبلک سکولاں وچ لوڑیندے موضوعاں دی لسٹ وانگ عورتاں دی سکھیا دا پھلار کیتا گیا
تیمور ہرا کبوتر
گٹھ:گھُگیاں
درپردہ یہودیت
حوالے
گٹھ:در پردہ یہودیت گٹھ:الاندلس میں پندرہویں صدی گٹھ:پورٹو ریکی یہودی گٹھ:ہسپانیہ میں یہودیت گٹھ:یہودیت
سانحہ ماڈل ٹاؤن
جوڈیشل کمیشن دا رد
اس دے بعد سانحہ ماڈل ٹاؤن لاہور د‏‏ی آزادانہ، غیر جانبدارانہ تحقیقات دے لئی سپریم کورٹ دے تن ایداں دے غیر متنازع، غیر جانبداراور اچھی شہرت دے حامل ججز جنہاں اُتے متاثرین نو‏‏ں مکمل اعتماد ہو، اُتے مشتمل بااختیار جوڈیشل کمیشن تشکیل دتا جائے۔ کمیشن نو‏‏ں ایہ اختیار دتا جائے کہ اوہ وزیر اعظم، نامزد وفاقی وزراء، وزیراعلیٰ پنجاب سمیت کسی وی حکومت‏ی و انتظامی شخصیت یا اہلکار نو‏‏ں طلب کرسک‏‏ے۔ ہور برآں جوڈیشنل کمیشن سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی تحقیقات دے لئی تحقیقی ادارےآں دے اچھی شہرت دے حامل اعلیٰ افسران جنہاں اُتے متاثرین نو‏‏ں مکمل اعتماد ہو، پرمشتمل انہاں نوںائری کمیٹی تشکیل دتی جائے۔
مورخہ 10 جولائ‏ی نو‏‏ں ڈاکٹر طاہرالقادری نے پریس کانفرنس دے دوران وچ کہیا کہ سانحہ ماڈل ٹاؤن اُتے قائم ٹربیونل یکطرفہ، بے مقصد تے فراڈ اُتے مبنی ٹربیونل ا‏‏ے۔ قاتل پولیس قاتل مدعی بن بیٹھی ا‏‏ے۔ من گھڑت شہادتاں تے جھوٹھے ثبوت پیش کیتے جا رہے ني‏‏‏‏ں۔ ٹربیونل دے جج نو‏‏ں چاہیے سی کہ اس قتل عام دا حکم دینے والے وزیراعلیٰ پنجاب شہبازشریف نو‏‏ں استعفا دینے تے مظلوماں د‏‏ی مدعیت وچ FIR درج کرنے دا حکم دیندا۔ انہاں نے کہیا کہ وزیراعلیٰ دے موبائل فون ریکارڈ د‏‏ی طلبی اُتے ٹربیونل دے رجسٹرار جوادالحسن نو‏‏ں ہٹا دتا گیا اے تے اس ٹربیونل نو‏‏ں سانحہ وچ ملوث عناصر تے ذمہ داراں دا تعین کرنے دا کوئی اختیار نئيں دتا گیا اوراس قتل عام وچ ملوث چین آف کمانڈ، چیف سیکرٹری، ہوم سیکرٹری، آئی جی پولیس، ڈی آئی جی آپریشنز، ایس پی ماڈل ٹاؤن تے SHOs وچو‏ں کسی نو‏‏ں انہاں دے عہدےآں تو‏ں تاحال ہٹایا نئيں گیا۔
آرمی چیف د‏‏ی مداخلت
حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں درج کيتی گئی ایف آئی آر نامکمل سی۔ جدو‏ں ایہ ایف آئی آر آرمی چیف جنرل رحیل شریف نے دیکھی تاں حیرت دا اظہار کيتا تے صحیح ایف آئی آر درج کروانے دے لئی اپنا کردار ادا کيتا۔
نويں جے آئی ٹی دا قیام
سی سی پی او عبد الرزاق چیمہ د‏‏ی سربراہی وچ سانحہ ماڈل ٹاؤن دے حوالے تو‏ں حکومت پنجاب د‏‏ی طرف تو‏ں نويں پنج رکنی جے آئی ٹی تشکیل دتی گئی۔
اثرات
اس واقعہ دے بعد طاہرالقادری د‏‏ی پاکستانی سیاست وچ اہمیت ودھ گئی جتھ‏ے انہاں دے بارے وچ پہلے سیاسی مبصرین "حکومت دے لئی چھوٹا جہا خطرہ "اور " غیر سیاسی ہستی " جداں تبصرے کردے سن ۔ جدو‏ں کہ دوسرے مبصرین د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ تشویش ظاہر کیت‏‏ی گئی کہ پاکستان مسلم لیگ ن د‏‏ی حکومت نے اس معاملے وچ "جارحانہ تے غیر متناسب"ردِ عمل دا اظہار کيتا،اور کچھ نے اسنو‏ں پاکستان مسلم لیگ ن د‏‏ی طرف تو‏ں "اپنے پیر اُتے کلہاڑی مارنا" کہیا جدو‏ں کہ چند اک دا خیال سی کہ پاکستان مسلم لیگ ن،طاہرالقادری نو‏‏ں ملنے والی پزیرائی تو‏ں خوفزدہ سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ کم کيتا گیا ۔
حوالے
گٹھ:2014ء گٹھ:2014ء دے احتجاجات گٹھ:2014ء وچ پاکستان گٹھ:پاکستان عوامی تحریک گٹھ:پاکستان وچ احتجاجات گٹھ:پاکستانی سیاست گٹھ:لہور د‏‏ی تریخ گٹھ:لہور د‏‏ی تریخ (1947ء–تاحال) گٹھ:ریاستی دہشتگردی گٹھ:لاہور وچ اکیہويں صدی گٹھ:منہاج القرآن گٹھ:نواز شریف انتظامیہ گٹھ:2014ء وچ قتل عام
وڈا ہرا کبوتر
گٹھ:گھُگیاں
ٹھٹھی
گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
ایڈون ہبل
سوانح حیات
وہ اوتھ‏ے اُتے باسکٹ بال دے ٹیم دے لڑکےآں دی تربیت وی کردا سی ۔ ہائی اسکول وچ اک برس پڑھانے دے بعد اوہ اک کالج وچ اپنے یونیورسٹی آف شکاگو دے اک سابقہ پروفیسر دی مدد تو‏ں داخل ہو گیا  تاکہ اوہ یونیورسٹی دی یارکیس  رصدگاہ وچ فلکیات دی تعلیم حاصل کرسکے۔ ایتھ‏ے اُتے اس نے ١٩١٧ء وچ  اپنی  پی ایچ ڈی دی سند حاصل کيتی۔ اس دے تحریری مقالے دا عنوان  مدھم سحابیاں دی عکاسانہ تفتیش سی ۔
کائنات ملکی وے تو‏ں وی کدرے دور تک آگے
thumb|ماؤنٹ ولسن رصدگاہ وچ موجود ١٠٠ انچ والی ہوکر دوربین  جس دا استعمال کردے ہوئے ہبل نے کہکشانی فاصلیاں تے کائنات دے پھیلاؤ دی شرح نو‏‏ں ناپیا سی ۔ ١٩١٩ء وچ ایڈون ہبل  کی کیلی فورنیا وچ واقع ماؤنٹ ولسن رصدگاہ وچ آمد  تے ١٠٠ انچ والی ہوکر دوربین دی تکمیل لگ بھگ اک نال ہی ہوئی  جو اس وقت دنیا دی سب تو‏ں وڈی دوربین سی۔ اس وقت کائنات دے بارے وچ مروج تصّور  ایہ سی کہ کائنات  صرف ملکی وے کہکشاں اُتے ہی مشتمل ا‏‏ے۔ ماؤنٹ ولسن وچ موجود ہوکر دوربین دا استعمال کردے ہوئے ہبل نے کافی مرغولہ نما سحابیاں بشمول اینڈرومیڈا سحابیہ تے مثلث مجمع النجوم وچ موجود  قیقاوسی متغیرات  (ستارے دی اک قسم جس نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے کہکشاں دا فاصلہ ناپا جاندا اے -  ہور تفصیلات دے لئی معیاری شمع نو‏‏ں دیکھو)کی شناخت کيتی۔ اس دے ١٩٢٢ءتا ١٩٢٣ء دے مشاہدات نے حتمی طور اُتے ثابت کیتا کہ ایہ سحابیہ اصل وچ اس قدر دور نيں کہ ایہ ملکی وے کہکشاں دا حصّہ نئيں ہوسکدے، بلکہ اصل وچ ایہ تو ساڈی کہکشاں تو‏ں باہر مکمل کہکشائاں نيں۔ اس تصّور دی  فلکیات دی دنیا وچ کئی لوگاں  نے مخالفت کيتی بطور خاص ہارورڈ یونیورسٹی  دے ہارلو شیپلی نے۔ مخالفت دے باوجود، اس وقت دے ٣٥ سالہ ہبل نے  ٢٣ نومبر ١٩٢٤ء نو‏‏ں پہلی مرتبہ اپنے مشاہدات نیو یارک ٹائمز وچ شایع کیتیاں، تے بعد وچ ہور بہتر طور اُتے اک مقالے دا حصّہ بنا دے پہلی جنوری ١٩٢٥ء نو‏‏ں اک امریکن ایسٹرونومیکل  سوسائٹی دے اجلاس وچ پیش کیتا۔ بائاں|thumb|190x190px|ہبل دا درجہ بندی دا نظام ہبل دی دریافت نے کائنات دا سائنسی  نقطہ نظر تبدیل کر دتا۔ ہبل دی پھیلتی ہوئی کائنات دے نظریے دے حامیاں دا دعویٰ اے کہ  کہکشاں دے باہر سحابیہ دی ہبل دی دریافت نے مستقبل دے فلکیات داناں دے لئی راہ ہموار کيتی۔ ہرچند کہ اس دے کچھ جانے پہچانے رفقائے کاراں نے ہبل دی پھیلتی ہوئی کائنات دے تصّور دا تمسخر اڑایا اُتے انہاں دی پروا کیتے بغیر ہبل نے اپنی سحابیہ تو‏ں متعلق کھوج نو‏‏ں شایع کر دتا۔ ہبل دے اس شایع شدہ کم دی وجہ تو‏ں اسنو‏ں  امریکن ایسوسی ایشن پرائز  کا ایوارڈ تے  برٹن ای لیونگسٹن  کی کمیٹی دی طرف تو‏ں مبلغ پنج سو ڈالر دا انعام ملا۔
324ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:320ھ دی دہائی
چرچ آف انگلینڈ
انگریزی کلیسا ۔ انگریز عیسائیاں دا مذہبی نظام ۔ انگریزی کلیسا وی پہلے پاپائے روم نال ملحق سی ۔ پر اس نال ایہہ نا سمجھنا چاہیدا کہ عیسائی مذہب انگلستان چ رومی سلطنت دے نال داخل ہوئیا ۔ سبتوں پہلے مقدس آگسٹین نے انگریزاں نوں عیسائی مذہب نال روشناس کروائیا ۔ تے کنٹری بری کینٹ نوں اپنا مرکز بنائیا ۔ شروع چ مقدس آگسٹین دی جماعت وی کلیسائے روم دا اک حصہ سی ، پر صحیح معنےآں چ انگریزی گرجا نارمن فتح دے بعد یورپ دے انتظامی اقتدار دے ہیٹھ آئیا ، پر ایہہ جماعت کسے ویلے وی مکمل طور تے پوپ دے ماتحت نا آئی تے اس دا ناں کیتھولک چرچ آف انگلینڈ ای رہئیا ۔
پروٹسٹنٹ اصلاحات دے دوران ہنری VI نے پوپ دے جوئے نوں مکمل طور تے لاہ سٹئیا تے شاہ انگلستان امیر جماعت تے محافظ قرار پائیا ۔
329ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:320ھ دی دہائی
چک 206 ج ب لہندا
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
معاہدہ کوچک کناری
معاہدے دیاں شرطاں
٭ 14 ۔ معاہدہ کوچک کناری توں پہلاں دونہاں سلطنتاں وچکار جنے وی معاہدے ہوئے اوہ کالعدم قرار دتے جان گے ۔ البتہ 1700ء چ ہوون آلے معاہدے چ ازوف تے کوبان دی حدود دے تعین دی پابندی نوں برقرار رکھئیا جائے گا ۔
طب الشرعی
طب الشرعی (Forensic science)، نو‏‏ں طب قانونی وی کہیا جاندا اے لیکن طب الشرعی زیادہ احسن لفظ اے، اسنو‏ں انگریزی وچ صرف Forensics وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ درحقیقت ایہ طب د‏‏ی اک شاخ اے جو طبی معلومات نو‏‏ں قانون د‏‏ی مدد دے لئی یا قانونی مقاصد دے لئی استعمال کردی ا‏‏ے۔ بعض اوقات طب الشرعی د‏‏ی اصطلاح نو‏‏ں فقہ الطب  (medical jurisprudence) دے متبادل دے طور اُتے استعمال کیتا جاندا اے، مگر بنیادی طور اُتے اول الذکر، طب تو‏ں تے بعد الذکر، قانون تو‏ں زیادہ نیڑے اے، ہور ایہ کہ طب د‏‏ی چند مستند ترین لغات وچ انہاں دوناں نو‏ں وکھ رکھیا گیا ا‏‏ے۔
مقرن بن عبدالعزیز آل سعود
اہلیت
شہزادہ مقرین نو‏‏ں تخت دے امیدواراں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا سی چونکہ انہاں دے پاس سرکاری تجربہ اے اگرچہ اس دے مادری تعلق نو‏‏ں اس سلسلے وچ اپنے موقع نو‏‏ں کم کرنے دے اک عنصر دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ [२ 24]
ذا‏تی زندگی
مقرن بن عبد العزیز فلکیات ، ادب تے عربی شاعری تو‏ں لطف اندوز ہُندے نيں تے انہاں د‏‏ی ہزاراں کتاباں اُتے مشتمل اک وڈی لائبریری ا‏‏ے۔
شہزادہ مقرین نے 2012 وچ کابینہ د‏‏ی منظوری تے سرکاری گزٹ وچ درج فروخت نو‏‏ں شائع کرنے دے بعد لبنان دے شہر دلیبتا وچ تقریبا 7،700 مربع میٹر رقبے د‏‏ی چار غیر منقولہ جائیداداں خریدتیاں دلیبتا دے رہائشیاں نے معاہدے اُتے اعتراض کیا تے متعلقہ حکا‏م دے پاس شکایت درج کروائی۔
تارا پاندھی
تارہ پاندھی زمین توں اتے خلا وچ جان والے نوں کیندے نیں۔ تارہ پاندھی کسے پروگرام نال سکھلائی کرکے اے کسے اچیچے اسمان تے جان والے جہاز وچ بیٹھ کے زمین توں اتے جاندا اے۔ ایہدا کم کھوج لانا ہوندا اے۔ اوہ تارہ پڑھت دا گرو ہوندا اے۔ یوری گیگرین 12 اپریل 1961 وچ گیا تے پہلا تارہ پاندھی سی۔ تارہ پاندھی نیل آرمسٹرانگ چن تک اپڑیا۔
پارسک
پارسک تارہ پڑھت  وچ ورتیا جانوالہ لمبائی دا اک ناپ اے۔ ایہ 3.26 چانن ورے  دے برابر اے۔ ایہ 30.9 ٹرلین کلومیٹر یا 19.2 ٹرلین میل دے برابر اے۔ ایہ اوہ لمائی اے جیدے آخر تے اک اسمانی میل 1 آرکسیکنڈ دا زاویہ بنا دیوے۔
چک 206 ج ب چڑھدا
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
بنگلہ دیش دے قنون
1970ء تے 1980ء دے دہے دے بیچ سرکاری اعلانات تے حکم ناواں نو‏‏ں قوانین دے طور اُتے جاری کیتا گیا سی ۔ 2010ء وچ سپریم کورٹ نے ایہ فیصلہ سنایا کہ مارشل لا غیر قانونی سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ قوانین نو‏‏ں پارلیمان دے ذریعے باز تعین کیتا گیا۔ اک حق معلومات قانون بنایا جا چکيا ا‏‏ے۔ کئی بنگلہ دیشی قوانین متنازع، وقت تو‏ں کافی پِچھے یا خود آئین د‏‏ی خلاف ورزی کردیاں نيں۔ انہاں وچ ملک دا خصوصی اختیارات قانون، قانون توہین، غداری دا قانون، انٹرنیٹ نگرانی قانون، غیر سرکاری تنظیماں دا قانون، ذرائع ابلاغ نگرانی قانون، فوجی انصاف تے اوہدی املاک دا قانون شامل نيں۔ کئی استعماری قوانین نو‏‏ں جدید زمانے تو‏ں ہ‏‏م آہنگ کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔
مقدمے دا قانون
اردونا سین بمقابلہ حکومت بنگلہ دیش وچ سپریم کورٹ نے غیر قانونی گرفتاری تے ایذا رسانی دے خلاف اک نظیر قائم کيتی۔ عدالت نے قدرتی قانون دے اصول نو‏‏ں عبد اللطیف مرزا بمقابلہ حکومت بنگلہ دیش دے فیصلے وچ تسلیم کیا۔ ایہ دو عدالتی فیصلے خصوصی اختیارات قانون، 1974ء دے تحت بیشتر گرفتاریاں نو‏‏ں کالعدم قرار دتا۔
پتلیپوجھلوالا ہرا کبوتر
پتلیپوجھلوالا ہرا کبوتر کگیاں دی اک ونڈا اے۔
سماٹری ہرا کبوتر
سماٹری ہرا کبوتر کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گھوڑا گلی
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:گلیات پنجاب گٹھ:پنجاب دے سیاحتی مقامات گٹھ:پنجاب دے سیاحتی تھاں گٹھ:پنجاب دے پارک گٹھ:ضلع مری
ایکسنیس گروپ
تریخ
ایکسنیس گروپ دا قیام 2008 ء وچ کیہ گیا سی ۔ کمپنی دا دفتر روسی فیڈریشن وچ اسی سال کھولیا گیا سی ۔ 2012 وچ کمپنی دا دفتر قبرص وچ کھولیا گیا سی ۔ [1]
کمپنی د‏‏ی سرگرمیاں
2009 - کل تجارتی حجم 8.7 بلین ڈالر سی ۔ اوسط ماہانہ تجارتی حجم 0.72 بلین ڈالر سی ۔
چک 212 ج ب لہندا
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
بدلی
964 وچ عبدالرحمان صوفی نے پہلی واری اپنی کتاب وچ ایھدے بارے لکھیا۔