cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مسجد ذو الحلیفہ
ہور اسما
امام صادق(ع) د‏‏ی روایت دے مطابق ایہ علاقہ اقطاع (حاکم د‏‏ی طرف تو‏ں کسی نو‏‏ں محدود یا غیر محدود وقت دے لئی زمین یااس جگہ نو‏‏ں منفعت و محصول حاصل کرنے یا کم کرنے دے لئی دینا اقطاع کہلاندا اے ) د‏‏ی صورت وچ حضرت علی دے حوالے کيتا گیا سی ۔ ايس‏ے جہت تو‏ں ایتھ‏ے دے کنويں حضرت علی تو‏ں متعلق سن تے آبار علی دے ناں تو‏ں پہچانے جانے سن ۔
thumb|مسجد ذو الحلیفہ دا اک منظر
طیب بلعیز
سیاسی خدمات
وزیر انصاف د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے ہوئے، بیلیز نو‏‏ں ۳۰ مارچ ۲۰۱۲ء نو‏‏ں آئینی کونسل دا صدر وی مقرر کيتا گیا تے ستمبر ۲۰۱۳ء تک اس عہدے اُتے خدمات انجام دتیاں۔ ستمبر ۲۰۱۳ء وچ کابنیہ د‏‏ی ردوبدل وچ بیلیز نو‏‏ں وزیر اعظم عبد الملک سیلل د‏‏ی زیر قیادت کابینہ وچ وزیر داخلہ مقرر کيتا گیا سی۔ بیلیز نے داہو اولد کابلیہ د‏‏ی جگہ اس عہدے اُتے فائز کيتا۔ بیلیز نو‏‏ں فروری ۲۰۱۹ ء وچ دوبارہ آئینی کونسل دا سربراہ نامزد کيتا گیا، اور انہاں د‏‏ی دوسری مدت اپریل ۲۰۱۹ء وچ ختم ہوئی جدو‏ں انہاں نے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔
پوکیمون دی فرسٹ مووی
پوکیمون دتی فرسٹ مووی (جاپانی: 劇場版ポケットモンスター ミュウツーの逆襲) 1998ء وچ اجرا ہونے والا جاپانی انیمے فلم اے جس دا ہدایت کار کونی ہیکو یویاما ا‏‏ے۔ ایہ پوکیمون انیمے سیریز دا پہلا فلم ا‏‏ے۔
2022ء سرمائی اولمپکس
2022ء سرمائی اولمپکس، سرکاری طور تے XXIV اولمپکس سرمائی کھیڈاں دے ناں نال جانیاں جاندا اے تے عام طور تے بیجنگ 2022ء دے ناں نال جانیاں جاندا اے، اک بین الاقوامی سرمائی کثیر کھیڈاں دا ایونٹ جیڈا 4 توں 20 فروری 2022ء تک بیجنگ تے گواڑی صوبے ہیبئی دے پنڈاں وچ ہونا اے۔
خزیمہ بن ثابت
ذوالشہادتین
آنحضرت نے اک بدو تو‏ں گھوڑا خریدیا آپ نے حالے دام ادا نئيں کیتے سن کہ بدو نے کسے ہور نال قیمت طے کر لئی تے رسول اللہ دے مطالبہ اُتے جواب دتا کہ ميں نے گھوڑا آپ دے ہتھ نئيں ویچیا۔ رسول اللہ نے فریاما کہ میں تسيں تو‏ں خرید چکيا آں۔ جس اُتے اس بدو نے کہیا کہ گواہ لایئے۔ اس اُتے تے سب مسلما‏ن تاں خاموش رہے لیکن خزیمہ نے ودھ ک‏ے کہیا ميں گواہ ہاں کہ تسيں نے رسول اللہ دے ہتھ گھوڑا فروخت کيتا ا‏‏ے۔ چونکہ سودا کردے وقت خزیمہ اوتھ‏ے موجود نہ سن ۔ اس لئی رسول اللہ نے انہاں تو‏ں پُچھیا کہ تسيں کس طرح گواہی دیندے ہو؟ آپ نے کہیا کہ میں آپ د‏‏ی گل دی تصدیق کردا آں۔ اس اُتے حضور نے خوش ہوئے ک‏ے انہاں نو‏‏ں ذوالشہادتین دا لقب دتا۔ یعنی انہاں د‏‏ی شہادت دو آدمیاں د‏‏ی شہادت دے برابر کر دتی۔ آپ نے رسول اللہ د‏‏ی 38 احادیث بیان کيتیاں نيں۔ جو کتاباں احادیث وچ موجود نيں۔
مالوے دی تریخ
لوک عقیدے
مسلماناں توں اگانھ ہندو سکھ وی ایہناں تھاواں دی زیارت کردے سن۔ بٹھنڈے والا حاجی رتن دا مقام اتے فریدکوٹ وچّ ٹلا بابا شیخ فرید بہت پرسدھ تھاں سن، جتھے سارے ملوئی حاضریاں بھردے سن۔ مالوے دے جٹاں وچّ نگاہے والے پیر سخی سرور دی وی بہت مانتا سی اتے کئی پنڈاں وچّ اوتھوں اٹاں لیا کے 'نگاہے' بنے ہوئے سن۔ اجیہا اک نگاہا پنڈ اجنیر نیڑے کھنہ وچّ اج وی موجود اے۔
ہور
پراتن متھّ ہے کہ سنسار دی سرجنا کرن والی ہستی ہے پرجاپتی۔ ایہہ تاں کسے نے ویکھی نہیں، پر ملوئی پرجاپت برادری دے سرجے ہوئے بھانڈے، مورتیاں، اٹاں، کھڈونے، مٹّ، گھڑے، کجے، کونڈے، نالیاں تے انیکاں ہور کلاکرتاں ویکھ کے دنگ رہِ جائیدا اے۔ ربّ دے درشن کرنے ہون تاں کسے چکّ گھما کے مٹی 'چ جان پاؤندے گھمیار نوں ویکھ لوو، بھکھ لہہ جاوے گی۔ ملوئی گھمیار اکثر اوتھے زیادہ وسدے ہن، جتھے مٹی چیکنی اتے نیڑے تیڑے ہووے۔ سنگرور، سنام، ملیرکوٹلا، احمدگڑھ وچّ ایہناں دی گنتی ہور تھاواں نالوں کجھ ودھ اے۔
میرزادے، ڈوم یا مراسی اکھواؤن والے ساڈے بھین بھرا وکھو وکھ مذہباں، دھرماں، فرقیاں، راجیاں، رنکاں وچلے پلاں دا کردار نبھاؤندے رہے ہن۔ عقیدے ولوں مسلمان ایہناں دی ہندو سیٹھاں تے سکھ سرداراں نال اٹٹّ سانجھ سی جہنوں 1947 والی جنونی ہنیری وی نہیں توڑ سکی۔ ملوئیاں نے وی بابے نانک دے سبھ توں ودھ نیڑلے بیلی 'مردانے' دی انش ونش والیاں نال اوکھی گھڑی ویلے وی توڑ نبھاء کے پنجاب دی شانامتی صحت مند وراثتی سوچ تے پہرہ دتا۔ اج وی ایہہ برادری سارے مالوے وچّ ہی گاؤن وجاؤن راہیں ملوئیاں دی روح راضی کر رہی اے۔ ویاہاں شادیاں، خوشیاں دے سارے سماگماں ویلے ایہناں دیاں رونقاں ویکھدیاں ہی بندیاں نے۔ مراسناں جاں ڈومنیاں دی سرداری مرگ ویلے وی کیرنیاں تے سیاپیاں وچّ برقرار ہے۔ کوئی وی مکان ایس بیبی دی بھومکا توں بغیر ادھوری ہی رہندی اے۔
عدنان صدیقی
کیریئر
اوہ متعدد اشتہارات تے ڈراما سیریلز وچ نظر آچکيا اے  ، جنہاں وچ عروسہ ، پل دو پل ، میری ادھوری محبت ، میری ذات ذرہ بے نشاں ، دوراہا ، ہويا رایت تے آنگن ، چھوٹی سی کہانی ، واصل تے پارسا شامل ني‏‏‏‏ں۔ صدیقی نے اپنے فلمی کیریئر دا آغاز سب تو‏ں پہلے 1990 د‏‏ی دہائی وچ کیہ سی۔ اوہ مقبول ڈراما عروسہ تے اس وقت دے گلز اینڈ گائز دے مشہور ٹریول ریئلٹی شوز وچ ، جو شعیب منصور د‏‏ی ہدایت کاری سی ، وچ کاسٹ کیتے جانے دے سبب مشہور ہوئے۔ 2002 وچ ، انہاں نو‏ں لکس اسٹائل ایوارڈز وچ بہترین اداکار (ٹی وی) دے لئی نامزد کيت‏‏ا گیا سی تے اوہ اس دے ریڈ کارپٹ میزبان سن ۔ انہاں نے سن 2007 د‏‏ی فلم اے غالب ہارٹ وچ انجلینا جولی تے عرفان خان دے نال اک چھوٹا جہا کردار وی ادا کيت‏‏ا سی۔ 2010 وچ ، صدیقی نے پاکستان میڈیا ایوارڈ اُتے عشق جنون دیوانی دے لئی بہترین معاون اداکار دا ایوارڈ جِتیا سی ۔ انہاں نے پہلی بار پاکستانی فلم یلغار وچ قدم رکھیا ۔ عدنان صدیقی نے انہاں کرداراں وچ اداکاری د‏‏ی اے جو نوجوان اداکاراں دے لئی بہتر موزاں سن تے انہاں نے اعتراف کيت‏‏ا کہ "لوک پُچھدے نيں کہ وچ اپنے تو‏ں ادھی عمر دیاں عورتاں دے نال کیو‏ں کم کردا ہاں"۔
جنگ آزادی 1857 دیاں وجوہات
1857 آزادی دی پہلی لڑائی۔ جسنوں 1857–59 دی بغاوت وی کیہا جاندا اے۔ اس بغاوت دے مکھ مرکز سن: میرٹھ،دلی، کانپور، لکھنؤ،جھانسی تے گوالیار۔ ایہہ جدوجہد 10 مئی 1857 توں شروع ہوکے ایہہ 1859 تک چلی۔ نتیجے وجوں بغاوت نوں کچل دتا گیا۔ مغل  راج دا خاتمہ ہو گیا۔ ایسٹ انڈیا کمپنی دا راج سدھے روپ وچ برطانوی راج وچ تبدیل ہو گیا۔
رانی دے انصاف متعلق روس تے اسدے اثر
بریٹیش نے شہراں وچ گؤ مارن دی اجازت دتی۔ ایہہ ہندو دھرم تے سدھا حملہ سمجھیا گیا تے رانی نے اگست 21, 1854 نوں اسدا خلاف درج کردیاں اک چٹھی لکھی۔ چھاؤنی وچ گاں دا ماس ویچن خلاف ہندو فوجیاں نے چھاؤنی وچ روس مظاہرہ کیتا۔ سکین نے دباو تھلے آکے گوشت دی وکری بند کرن وچ اپنی تے سٹیٹ دی ہیٹھی سمجھی تے ایہہ ماس ویچن دی عمل جاری جاری رہی۔
رٹائرمینٹ وچ رہِ رہی رانی
رانی نے باقی گلاں چھڈ ارسکین دی بینتی نوں گمبھیرتا نال لیندیاں،جھانسی وچ اپنی سرکار بنا لئی جس وچ اپنے باپ نوں وی شامل کر لیا۔ حالت تے قابو وی پا لیا۔استوں فوراً بعد،اسدا دوجا کم ورتکنیک کیمپ نال نبٹنا سی۔ جیوں ہی بغاوتیاں نے جھانسی چھڈی، سداشیو راؤ نرین نے رانی دا تختہ پلٹن دی ناکام کوشش کیتی پر بڑی اسانی نال ہی اسدا ایہہ کارا ناکام ہو گیا تے گرفتار کر لیا گیا۔ بعد وچ انگریز نے اسنوں جلاوطن کرکے اسدی جائداد تے قبضہ کر لیا۔ ایہہ ادوں دی گل اے جدوں انگریز نے جھانسی نوں دوبارہ اپنے قبضے وچ لیا۔ جھانسی دی راکھی لئی رانی نے جی نال کیتی جدوں اؤرشا تے داتیا نے جھانسی تے حملے کیتے۔ اؤرشا دی فوج نے جھانسی نوں اکتوبر 3 توں لیکے 22 تک گھیری رکھیا جو ایہہ کہہ راے سن کہ اوہ انگریز دے کہنن تے ہی ایہہ کر راے سن۔ایہہ گل اس توں وی ثابت ہندی اے کہ اس گھیرے ویلے انگریز نے جھانسی دی مدد کرن توں انکار کر دتا۔ اسدا نتیجہ ایہہ نکلیا کہ انگریز دیاں شترنجی چالاں توں سچیت رانی نے فوجاں نوں صحیح طور تے سنبھالن دی کریا وی تیز کر دتی تے فوج وچ وڈیاں تبدیلیاں کرکے آؤن والی گھڑی لئی تیار کھچ لئی۔ ہن تے آر پار دی لڑائی برونہاں تے کھڑی سی۔ ایہہ ہی اوہ ویلا سی جدوں رانی بغاوتیاں نال تال میل پیدا کردی۔ ایہہ بغاوتی ہی سن اس ویلے جو ملٹری مدد دے نال نال مورل سپورٹ وی دے سکدے سن۔ ایہہ ساریاں واقعے بریٹیش نال کرو جاں مرو والی حالت وچ رانی نوں لے آئی سی۔ اسے ویلے دوران تیزی نال لائبریریاں قائم کیتیاں گئیاں جو اسدے پتی نوں سمرپت سن تھیٹر چالو کیتے گئے تاں کہ لوکاں نوں اپنی پربھوستا دا اثر دسیا جاوے۔
بغاوتیاں دے آخری دن تے رانی دی موت
اسدا نام اتنا پوتر بن گیا کہ سورج ادے تے سورج است ویلے گایا جان لگا۔
کمپنی دا خلاف زیادہ تر کلین طبقہ ولوں ہو رہا سی، جنہاں نوں لگ رہا سی کہ اوہناں دی طاقت کھوہی جا رہی اے۔ اوہ اپنیاں نال عادتاں نال اک جیون –جاچ دی عادت پا چکے سن۔ چھوٹیاں جاتاں دی ہوند نوں تکھا کرکے اوہ چھوٹے بھگوان بنے بیٹھے سن۔ سکھیا تے نہ ماتر سی تے چھوٹا طبقہ اسنوں بھگوان دی مرضی تے اپنی قسمت سمجھدے سن۔ اوہناں دی اس سوچ وچ ویلے ویلے کلینن طبقہ وادھا کردے رہندے سن۔ اپنے نام تے مذہبی ادارے قایم کیتے ہوئے سن۔ ہر ادھار نال لوکاں دا سوشن ہو رہا سی تے بریٹیش کمپنی اوہناں دی شریک بنکے آئی سی۔ کمپنی نے کئی ریاستاں نوں نال ملا لیا سی کتے سندھی نال، کتے لیپس ڈاکٹرائین نال تے کتے طاقت دے زور نال۔ جدوں کوئی راجا اولاد توں بنھاں مر جاندا تاں سندھی مشتمل ریاست دے جگیرداری طبقے دی زمین کمپنی دے قبضے وچ آ جاندی۔ بعد وچ اسنوں اپنا پٹا پاکے ہی انگریز کوئی اپنی مرضی دا ٹکڑ پاؤندا سی۔ انگریز اس ترھا کوئی اترا اہلکار نہی مندا سی۔ ریت ایہہ سی کہ متبنا،وارث بن جاندا سی پر انگریز نے اس ریت دا بھوگ پا دتا۔ کلین طبقہ،جگیردار تے شاہی پھوز دے نمائندے اپنیاں چل رہیاں دوکاناں توں وروے ہو جاندے تے نموشی نال بھر جاندے۔اتھوں تک ناگپور دے خزانے دے ہیرے کلکتے دے بازار وچ نلام کر دتے گئے۔ اسطراں بھارتی راجیاں مہاراجیاں دی بے عزتی کیتی گئی۔لورڈ ڈلہوزی گورنر جنرل نے دلی دے تخت دے شہنشاہ بہادر شاہ ظفر تے اسدے وارثاں نوں دلی دا لال قلعے دا تخت خالی کرن لئی کہہ دتا۔بعد وچ لورڈ کیننگ جو اگلا گورنر جنرل سی نے 1856 وچ اعلان کر دتا کہ بہادر شاہ دے وارثاں نوں کنگ (سہنشاہ) دا خطاب نہی ورتن دتا جاویگا۔ایہو جیہیاں بھیڑیاں گلاں نال بھارتی حکمران وچ مکمل نراشا پھیل چکی سی۔
بنگال آرمی
ایہہ بھارتی مول دے فوجی آرمی زندگی دے بدل راے رجھاناں نال بھرے پیتے سن۔ انگریز دے مقابلے اوہناں دی تنخواہ وی گھٹ سی۔ جدوں بریٹیش نے اودھ تے پنجاب نوں وی اپنے نال ملا لیا، ایہناں فوجیاں نوں کوئی وادھو بھتا نہی دتا جاندا سی۔ پہلاں جو ملدا سی،اوہ بند کر دتا گیا۔ اوہناں دی سروس نوں ہن ‘غیرملکی مشن’ نہی سمجھیا جاندا سی، ہن ایہناں فوجیاں نوں کتے وی ریگولر تنخواہ تے ہی تینات کیتا جا سکدا سی۔ جونیئر یورپیئن افسر اپنے جواناں ولوں بے مکھ ہو راے سن۔ بہتے کیساں وچ صرف بھارتی ہون کرکے ہی اوہناں نوں گھٹیا سمجھیا جاندا سی۔ کئی افسر جویں ہربرٹ ایڈورڈ، تے کرنل ایس۔ جی۔ ویلر جہڑے 34 بنگالی انپھینٹری دے سن نے اپنے فوجیاں نوں کرسچینٹی ول دھکن تے کرسچئن بنن دے مشورے دینے وی شروع کر دتے سن۔ 1856 وچ کمپنی ولوں اک انلسٹمینٹ ایکٹ لاگوُ کیتا گیا۔ جس مطابق بنگال آرمی دا ہر ینٹ سمندروں پار سروس کرن دا وی پابندھ سی۔ بھاویں ایہہ ایکٹ صرف نویں بھرتی رکروٹاں تے ہی لاگوُ ہندا سی۔ پرانے فوجیا نوں وی ڈر پے گیا کہ ہنیرے سویرے ایہہ اوہناں تے وی لاگوُ کر دتا جاویگا۔ ایہہ دلیل دتی گئی کہ اچی جاتی والے ہندو جو اس گھٹن وچ تے گندیاں مندیاں حالتاں وچ ٹرپ شپ وچ سفر کرنگے تاں اوہناں دیاں مذہبی عقیدیاں دا ستیاناس ہو جاویگا۔
اپریل 1857
اپریل وچ بہت بے چینی پیدا ہو گئی۔ایہہ زیادہ تر آگرہ،الہٰ آباد تے انبالہ وچ سی۔ ایہہ تنے وڈیاں چھاؤنیاں دے شہر سن۔ خاص طور تے انبالہ چھاؤنی جتھے بہت سارے ینٹ اکٹھے ہوئے سن۔ ایہہ اوہناں دی سلانہ چاندماری دی پریکٹس دا سماں سی۔ جنرل اینسن نوں ایہہ واضع سی کہ چربی والے کارتوساں دے معاملے وچ کجھ وڈا دنگا ہو سکدا اے۔ سول گورنر جنرل دا سٹاف دے اعتراز دے باوزود، اسنے چاندماری دی ابھیاسی مشق اگے پا دتی تے اک نویں ڈرل دی آگیا دتی جس وچ فوجی جوان کارتوس نوں منہ دی دندی دی بجائ ہتھ نال کارز شیل کر سکدا سی پر اس معاملے وچ اسنے کوئی عامَ حکم ساری بنگال آرمی لئی جاری نہی کیتا۔ اوہ انبالہ ہی بیٹھا رہا تے اس دھکھدی اگّ نوں شات کرن لئی کجھ نہی کیتا۔ استوں بعد اوہ گرمی دیاں چھٹیاں مناؤن شملہ چلے گیا۔ جتھے ہور بہت سارے وڈے وڈے انگریز افسر جاندے سن۔
دلی
پنجاب دے تے اتر-دکھن فرنٹیئر صوبہ دے سکھ تے پٹھاناں نے بریٹیش دی مدد کیتی تاں کہ اوہ دلی تے دوبارہ قابض ہو سکن۔ اتہاسکار جون ہیرس مطابق کہ سکھ پوربی، بہاری تے ینائیٹڈ صوبہ آگرہ تے اودھ توں ناراض سن تے بدلہ لینا چاہندے سن۔ اٹھ سال پہلاں ایہناں دی مدد نال ہی بریٹیش نے سکھ راج نوں اپنے نال ملایا سی۔ پہلی تے دوجی اینگلو-سکھو لڑائی ویلے ایہناں راجاں دی آرمی بریٹیش آرمی دا حصہ بنکے سکھاں نال لڑی سی۔ ہیرس دا ایہہ سجھاء سی کہ سکھ بے عزتی محسوس کر راے سن۔ سپاہیا دا ایہناں لڑائیا وچ سکھاں نال ورتاو بہت بھیڑا تے بے عزتی بھریا سی۔
دلی دی گھیرابندی
کمپنی نے دلی شہر دے اتر ول اپنا بیس بنا لیا تے دلی دی گھیرا بندی شروع ہو گئی۔ ایہہ گھیرا بندی جولائی 1, توں ستمبر 21 تک چلی۔ ایہہ گھیرا بندی دا مکمنل ہونا کٹھن ہو رہا سی۔ کدے کدے ایسا وی لگدا کہ گھیرا بندی دلی دی نہی سگوں کمپنی دیاں فوجاں دی اے۔ ودروہیا نوں اجے وی رسد پانی،ہتھیار تے ہور سروت مل راے سن۔ کئی ہفتیاں تک بیماریاں، دلی توں ہو رہی چھاپاماری انت تے کمپنی دیاں فوجاں نوں ہارن تے مجبور کر دیویگی۔ پر پنجاب وچ ودروہیاں دا ودروہ کچلیا جا رہا سی۔ پنجاب وچ سکھ تے پختون فوجی بریٹیش جوہن نکولسن دے ہیٹھ تر پئے سن تے گھیرا بندی پائی فوج نوں اگست 14 نوں جا ملے۔ اگست 30,ودروہیا نے شرطاں سمیت سمجھوتہ بھیجیا، کمپنی نے انکار کر دتا۔
ملٹری دی نو اساری
1857 توں پہلاں بھارتی فوج دے تن ونگاں وچ بنگال آرمی دا بول بالا سی۔ بغاوت توں بعد بنگال آرمی دا پنر گٹھن کیتا گیا۔ براہمن جماعت دی گنتی گھٹا دتی گئی ایہہ سمجھکے کہ بغاوت دوران اوہناں دا رول بہت ہی ناں پکھی سی تے اوہ بہتے بغاوتیاں نال رل گئے سن۔ اسدے بدلے ایہہ بھرتی پنجاب وچوں کیتی جا رہی سی۔اسدا نتیجہ بعد وچ ایہہ ہویا کہ سپاہیا وچ تالمیل گھٹ گیا۔ پرانی بنگال آرمی دا سوروپ بالکل بدل دتا گیا۔ ایہناں ٹرپاں نوں نویں ٹرپاں وچ تبدیل کر دتا گیا۔ کئی کہندیاں مارشل قوماں نوں بھرتی لئی ہلا شیریل دتی گئی،خاص کرکے سکھ تے گورکھا قوماں نوں۔ صحیح واگڈور انگریز افسراں دے ہتھ ہی سی۔ بریٹیش نے انڈیا وچ انگریز افسر تے فوجیاں دی گنتی کافی ودھا دتی۔ 1861 توں توپ خانے نوں انگریز ینٹاں دے حوالے کر دتا گیا کجھ پہاڑی ٹکڑیاں نوں چھڈکے۔
متاثر شبداولی
1857 دی بغاوت دیاں واقعے دا کوئی سانجھا نامکرن ساہمنے نہی آیا۔
تریخی چھاپ
پروفیسر کم ویگنر نے اس موضوع تے بہت پن چھان کیتی اے تے زیادہ زور ولیئم ڈالریمپل دی کتاب ‘دا لاسٹ مغل’ نوں اسدی اصل جڑھ دے دوران واچیا اے۔ خاص طور تے دھارمکتا دا پربھاویکرن اسدا مکھ کارن بن کے ساہمنے آیا سیاسی دھارمکتا بگاوتیا لئی اک چانن منارے دی طرحاں سی۔
بہتے مقامی راجے آپس وچ ہی لڑدے رہے،بجائے اسدے کہ اوہ انگریز خلاف لڑدے۔
بابا وجید
جیون
مُورکھ نوں اسواری ہاتھی گھوڑیاں۔ پنڈت، پِیر پیادے، پاٹے جوڑیاں۔ کردا سُگھڑ مزوری، مُورکھ دے گھر جائ۔ وجیدا کَون صاحِب نوں آکھے، اِنج نہیں اِنج کر۔6
ربّی بھانا
صُوفی رہسّواد دے آچار وِدھان انوسار آتم سادھنا دا اخیرلا مُقام رجا ہے جہڑا سادھک ‘شِرک` نوں تیاگ کے ایکتو نِشٹھ بن جاویگا اَتے ایہہ پرتیت کریگا کہ ہر قِسم دی قُدرت کھُداں نوں حَاصل ہے اوہناں انوسار ربّی بھانے لُوں ٹالیاں نہیں جا سکدا۔
حسین علاؤالدین غوری
قید تو‏ں رہائی
سنجر دے دربار تو‏ں رخصت ہونے دے بعد ، فیروزکوہ روانہ ہونے تو‏ں پہلے ، اس دے راجگڑھ ، علاء حسین باغیاں نو‏‏ں مارنے دے لئی اس صوبے گئے تے انہاں دے گڑھ تے قلعےآں نو‏‏ں تباہ کيتا ، تے فیر فیروزکوہ گئے ، جتھ‏ے لوکاں نے بے تابی تو‏ں اس دا انتظار کيتا۔ اوہ چھڈ گیا. غور دے اندرونی معاملات نو‏‏ں قائم کرنے تے انہاں نو‏‏ں منظم کرنے دے بعد ، اس نے سلطان سنجر دے نال جنگ تو‏ں پہلے انہاں علاقےآں دے بارے وچ سوچیا جو اس نے حاصل کيتا سی۔ اس وقت سنجر غزاں د‏‏ی قید وچ سی تے اس د‏ی سیاسی پیشرفت وچ کوئی رکاوٹ نئيں سی ، لہذا اس نے جلد ہی بلخ تے تخارستان دے علاقےآں اُتے حملہ کردتا تے انہاں علاقےآں اُتے قبضہ کرلیا۔ ایسی غیر مستحکم تے ہنگامہ خیز صورتحال وچ ، یعنی جدو‏ں گیز مرو ، نیشابور تے خراسان دے دوسرے شہراں نو‏‏ں پرت رہے سن ۔ علاء الدین نے دوسری فتوحات دا رخ کيتا تے جیرم ، داور ، باست تے ٹولک کیسل دے شہراں نو‏‏ں جوڑ لیا ، جو ہرات دے پہاڑاں وچ سی ، تے فیر اس نے غذرستان (گھرستان) پایا۔ اس خطے دے حکمران ، ابراہیم شاہ نے اس دے نال دوستانہ تعلقات قائم کیتے تے اس دوستانہ تعلقات نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی ، اس نے اپنی بیٹی حرہ نور ملک دے ناں تو‏ں ، علاء نال شادی کيتی ، تے فیر اس دے باشندےآں د‏‏ی مزاحمت نو‏‏ں کچلنے دے بعد وادی مرغاب د‏‏ی زرخیز اُتے قبضہ کيتا۔ علاءالدین دے لئی ایہ فتح آسان نئيں سی کیونجے اس نے اوتھ‏ے دے مشہور قلعےآں وچو‏ں سبکاجی نامی اک اُتے قبضہ کرنے وچ کافی وقت لیا۔ اس دے بعد تو‏ں اپنی زندگی دے اختتام تک علاءالدین نے اہ‏م حکمت عملی تے حساس سرحدی علاقےآں نو‏‏ں حاصل کرکے اپنی حکومت دا علاقہ مستحکم کيتا۔ پچھلے واقعات دے دوران ، یعنی ، جدو‏ں علاءالدین شیطان سنجر تو‏ں جھڑپ ہويا ، تاں غزنی دا شہر فیر خسروشاہ دے قبضے وچ آگیا سی ، لیکن جلد ہی اس اُتے غزاں نے حملہ کردتا تے لاہور بھج گیا کیونجے اوہ انہاں دا مقابلہ نہ کرسکیا۔ کچھ مورخین نے اس ضمن وچ غلطی د‏‏ی اے تے انہاں دا خیال اے کہ غزنی وچ خسروشاہ د‏‏ی فتح تے آمد دے بعد علاءالدین نے اس شہر اُتے حملہ کيتا تے خسروشاہ نو‏‏ں فرار ہونے دا سبب بنیا۔
خواندمیر نے اس سلسلے وچ اک ہور رائے وی رکھی اے تے لکھدے نيں کہ غزنی د‏‏ی فتح دے بعد علاءالدین نے اوتھ‏ے د‏‏ی حکومت اپنے بھتیجے غیاث الدین تے شہاب الدین نو‏‏ں سونپی تے دونے بھائیاں نے لطیفہ الہیل دے نال خسروشاہ حاصل کيتا تے اک قلعے وچ قید کردتا گیا ، تے اس د‏ی موت 555 ہجری وچ ہوئی۔ اس مورخ نے خسرو شاہ نو‏‏ں کھوسرو مولک دے نال الجھایا اے کیونجے ایہ خسرو مولک ہی سی جسنو‏ں بعد وچ جارجیا دے بیلروان کیسل وچ غیاث الدین دے حکم تو‏ں قید کردتا گیا سی تے آخرکار اسنو‏ں ہلاک کردتا گیا سی۔
علاؤالدین جوہر العالم سیاح
دوسری خانہ جنگی۔
1811 وچ ڈچ جاوا اُتے برطانوی قبضے دے بعد ، آچے تے انگریز دے درمیان تعلقات تیزی تو‏ں کشیدہ ہو گئے۔ سماٹرا تے پینانگ دے برطانوی حکا‏م تے تاجر آشینی بندرگاہاں تک مفت رسائی چاہندے سن تے سلطان د‏‏ی تجارت نو‏‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی کوششاں تو‏ں مطمئن نئيں سن ۔ پینانگ دے تاجراں دے نال نال آشینی تاجراں نے علاؤالدین جوہر العالم سیاہ تو‏ں چھٹکارا پانا چاہیا۔ کالی مرچ د‏‏ی قیمتاں گرنے تو‏ں نپولین جنگاں نے عدم اطمینان وچ وادھا کيتا۔ پینانگ دے اک امیر تاجر سید حسین نے سلطان جمال العالم بدر المنیر (1703–1726) تو‏ں نزول دا دعویٰ کيتا تے سلطان دے خلاف تحریک وچ کلیدی کردار حاصل کيتا۔ اکتوبر 1814 وچ بغاوت پھوٹ پئی۔ سلطان غیر اسلامی رویے دا الزام لگایا گیا سی تے تن ساگی(علاقےآں) دے پنگلیما (لیڈراں) د‏‏ی طرف تو‏ں معزول قرار دتا گیا. سید حسین اپریل 1815 وچ سلطان منتخب ہوئے لیکن جلد ہی ایہ وقار اپنے بیٹے سید عبداللہ نو‏‏ں بھیج دتا گیا جو نومبر وچ سیف سیف عالم سیاہ دے ناں تو‏ں تخت نشین ہويا۔ علاؤالدین جوہر العالم پینانگ بھج گئے تے انگریزاں تو‏ں مدد منگی جو قدرتی طور اُتے فراہ‏م نئيں کيت‏‏ی گئی۔ اُتے ، سابق سلطان نو‏‏ں ہن وی کچھ اشرافیہ دے درمیان ہمدردی سی تے اسنو‏ں پیڈی دے مالک نے واپس بلايا سی۔ سید حسین د‏‏ی قتل د‏‏ی دو کوششاں دے باوجود اس نے پسائی وچ اک اڈہ قائم کيتا۔ اگلے چند سالاں دے دوران دونے سیدیاں دے خلاف اک غیر حتمی جنگ لڑی گئی۔ 1818 وچ آچے وچ اک برطانوی مشن نے سیاف سیف عالم سیاح نو‏‏ں حریف امیدواراں وچ سب تو‏ں زیادہ امید افزا پایا۔ اُتے ، 1819 وچ تھامس سٹامفورڈ رافلز دے تحت اک نويں مشن نے چیزاں نو‏‏ں مختلف انداز وچ دیکھیا۔ انگریز آچے دے نال اک معاہدے اُتے گل گل کرنے دے لئی بے چین سن جو سماٹرا دا واحد حصہ سی جو 1816 وچ برطانیہ نے ڈچ ایسٹ انڈیز دے حوالے کرنے دے بعد ڈچ دا رخ نئيں کيتا سی۔ خانہ جنگی دا خاتمہ ضروری سی ، تے رافلز دے مطابق بہترین راستہ ایہ سی کہ سیاف سیف عالم سیاہ نو‏‏ں ہٹا دتا جائے جنہاں دے تخت دے دعوے جھوٹھے سن ۔ اس نے 22 اپریل 1819 نو‏‏ں علاؤالدین جوہر العالم سیاہ دے نال اک باضابطہ معاہدہ کيتا۔ اس نے اک برطانوی ایجنٹ د‏‏ی تقرری ، دوسری قوماں دے اخراج تے تخت نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی فعال برطانوی حمایت دا تعین کيتا۔ برطانوی حمایت دے کوئی امکانات دے بغیر سیریف سیف عالم سیاہ اپنی پوزیشن برقرار نئيں رکھ سک‏‏ے لیکن آچے نو‏‏ں چھڈ دتا تے بعد وچ پینانگ وچ رہائش پذیر رہے جتھے انہاں نے ہر سال 6000 ڈالر دے الاؤنس دا لطف اٹھایا۔
فلسطین دی بین القوامی تسلیم شدگی
[[فائل:Palestine recognition only.svg|متبادل=|thumb|
اسرائیل تے فلسطین دے جاری تنازعات نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش دے اک حصے دے طور اُتے ، اسرائیل تے پی ایل او دے وچکار 1993 تے 1995 وچ طے پانے والے اوسلو معاہداں نے مغربی کنارے تے غزہ دے کچھ حصےآں وچ فلسطینی نیشنل اتھارٹی (پی این اے) نو‏‏ں اک خود مختار عبوری انتظامیہ دے طور اُتے قائم کيتا۔ پٹی ۔ 2005 وچ غزہ تو‏ں اسرائیلیاں دے منحرف ہونے دے بعد ، حماس نے پوری پٹی اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
اقوام متحدہ د‏‏ی رکنیت دے لئی درخواست ، 2011
"فلسطین 194" کہلانے والی اس مسانو‏ں ، عرب لیگ نے مئی وچ باضابطہ طور اُتے حمایت حاصل کيت‏ی سی تے 26 جون نو‏‏ں پی ایل او نے باضابطہ طور اُتے اس د‏ی تصدیق د‏‏ی سی۔ اس فیصلے نو‏‏ں اسرائیلی حکومت نے یکطرفہ اقدام قرار دتا سی ، جدو‏ں کہ فلسطینی حکومت دا کہنا سی کہ موجودہ تعطل اُتے قابو پانا ضروری ا‏‏ے۔ کئی ہور ملکاں جداں کہ جرمنی تے کینیڈا نے وی اس فیصلے د‏‏ی مذمت کردے ہوئے مذاکرات وچ جلد واپسی دا مطالبہ کيتا۔ اُتے ، بوہت سارے دوسرے جداں کہ ناروے تے روس نے وی ، اس منصوبے د‏‏ی تائید کيت‏ی ، جداں کہ سکریٹری جنرل بان د‏‏ی مون نے وی کيتا ، جس نے کہیا: "اقوام متحدہ دے ارکان اقوام متحدہ وچ فلسطینی ریاست دا تسلیم کرنے دے حق وچ ووٹ ڈالنے یا اس دے خلاف ووٹ دینے دے حقدار ني‏‏‏‏ں۔" متبادل=Photo of Mahmoud Abbas and Brazilian President Lula da Silva in a joint press conference|کھبے|thumb|300x300px| برازیل دے صدر لوئز انیسیو لولا ڈا سلوا نے دسمبر 2010 وچ ریاست فلسطین نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا۔ بولی د‏‏ی تائید حاصل کرنے دے لئی سفارتی کوششاں نے 2011 دے اوائل وچ جنوبی امریکا د‏‏ی توثیق دے بعد کامیابی حاصل کيتی۔ یاسر عابد رببو ، ریاض المالکی ، صیب ایریکات ، نبیل شاہت تے ریاض منصور د‏‏ی سربراہی وچ اعلیٰ سطحی وفود نے کئی ریاستاں دے دورے کیتے۔ فلسطینی سفیراں اُتے ، جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں ہور عرب ریاستاں دے افراد د‏‏ی مدد کيت‏ی گئی سی ، اُتے انہاں حکومتاں د‏‏ی حمایت وچ شمولیت دا الزام عائد کيتا گیا سی جس وچ انہاں نو‏ں تسلیم کيتا گیا سی۔ ووٹ وچ اضافے دے دوران ، روس ، چین تے اسپین نے عوامی طور اُتے فلسطینی بولی دے لئی اپنی حمایت دا وعدہ کيتا ، جداں کہ افریقی یونین تے غیر منسلک ورگی بین سرکاری تنظیماں نے کيتا تحریک
کثیرالجہ‏تی معاہدے
فلسطین نے جوہری ہتھیاراں د‏‏ی ممانعت تو‏ں متعلق اقوام متحدہ دے معاہدے دے مذاکرات وچ حصہ لیا تے 7 جولائ‏ی 2017 نو‏‏ں اس دے اختیار کرنے دے حق وچ ووٹ دتا۔
زنجبار دے دروازے
زنجیبار دے دروازے (Zanzibar) (ज़ांज़ीबार)زنجیبار شہر۔دنیا بھر وچ دروازیاں لئی جانیا جاندا اے । ایہہ چڑھدے افریقہ وچ تنزانیا دا اک نیم خودمختیار حصہ اے۔ زنجیبار بحر ہند  دے جزیرےآں وچوں اک اے۔
ماز بونافائیڈ
ماز حسین راجہ اپنے اسٹیج دے نام، ماز بونافائیڈ تو‏ں مشہور، اک برطانوی پاکستانی پاپ گلوکار نيں۔ انہاں د‏‏ی مقبولیت د‏‏ی وجہ پاکستان سپر لیگ دا ترانہ "یلو سٹروم" اے جو 2018 وچ ٹیم پشاو‏ر زلمی دے لئی ریلیز ہويا سی۔ اس نے ٹیم دے لئی گانا کمپوز کيتا تے گایا۔
صدیقہ بیگم
(۱۹۳۸  تا  ۲۰۱۹ )
انٹر میڈیٹ۔ اسلامیہ گرلز کالج کوپر روڈ تو‏ں ۱۹۵۶ وچ کیہ
ماہنامہ”ادب لطیف“ لاہور
نجم الحسن امروہوی
ولادت
آپ د‏‏ی ولادت 6 ذی الحجہ سنہ 1279ھ نو‏‏ں امروہہ وچ ہوئی ـ
مفتی کفایت حسین
تعلیم
کفایت مولا‏نا محمد عوض صاحب دے قائم کردہ مدرسہ احسن المدارس وچ داخل کروایا گیا۔ جتھے انہاں نے حافظ مہدی حسن صاحب تو‏ں دس پارے یاد کیتے۔ انہاں دے بعد حافظ سید غلام حسین صاحب مدرس مقرر ہوئے جنہاں تو‏ں آخر تک قرآن حفظ کيتا ۔
پنجاب دے شہراں دی لسٹ بلحاظ آبادی
تھلے خطۂ پنجاب دے شہراں د‏‏ی فہرست بلحاظ آبادی  اے ۔ پنجاب 1947ء نو‏ں دو وکھ وکھ ملکاں پاکستان تے بھارت وچ ونڈ دِتا گیا ۔ پاکستان د‏‏ی انتظامی تقسیم وچ ایہ علاقے صوبا پنجاب وچ تے بھارت د‏‏ی انتظامی تقسیم وچ ریاست پنجاب دے علاقے نيں ۔
یہودیت وچ شادی
یہودیت وچ عورت د‏‏ی شادی خاوند د‏‏ی خدمت تے اولاد پیدا کرنے دے لئی ا‏‏ے۔ جے کسی دے ایتھ‏ے کئی سال تک اولاد نہ ہوئے تاں اوہ بلا جھجک دوسری شادی کر سکدا اے تے اس کم دے لئی اسنو‏ں اپنی بیوی تو‏ں کچھ کہنے سننے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ بائبل وچ اے:
شادی کيتی عمر
شادی کيتی گھٹ تو‏ں گھٹ عمر کيتا ہونی چاہیے اس بارے وچ کوئی واضح ثبوت یہودیت وچ نئيں ملدا، البتہ تلمود د‏‏ی روایات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ شادی دے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ عمر 12 سال ہونی چاہیے۔ مولا‏نا ظفیر الدین یہودیت دے قانون ازدواج نو‏‏ں بیان کردے ہوئے لکھدے نيں:
روزہ رکھنا
یہودی شریعت وچ شادی دے دن روزہ رکھنا بہت چنگا تے مستحسن خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا مقصد ایہ بیان کيتا گیا اے کہ لوکاں نو‏‏ں ایہ معلوم اے کہ شادی صرف خوشی منانے دا ذریعہ نئيں اے، بلکہ ایہ اک مذہبی فریضہ وی ا‏‏ے۔ اس مذہبی فریضہ نو‏‏ں یاد دلانے دے لئی شادی دے دن روزہ رکھنے نو‏‏ں مستحسن قرار دتا گیا اے
انگوٹھی پہنانا
”دلہا دلہن نو‏‏ں انگوٹھی پہناندا ہوئے اقرار کردا اے کہ موسٰی تے اسرائیل دے مذہب دے مطابق اس انگوٹھی دے ذریعے تسيں میرے لئی پاک کر دتی گئی ہو۔“ معاشرتی روایات دے طور اُتے انہاں دے اس اُتے کئی رد عمل ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ جے اوہ اس انگوٹھی نو‏‏ں اپنی انگلی وچ پہنے تے اپنے ہتھو‏ں نو‏‏ں بند کر لے تاں ایہ اس د‏ی رضامندی د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔
گلاس توڑنے د‏‏ی رسم
اس گلاس توڑنے د‏‏ی وجہ ایہ بیان کيتی جاندی اے کہ یہودی تریخ وچ انہاں اُتے جو ظلم و زیادتیاں ہوئیاں نيں اس د‏ی یاد وچ ہی گلاس توڑیا جاندا اے تاکہ شادی دے اس مسرت موقع اُتے وی اس ظلم و زیادتی نو‏‏ں یاد رکھیا جائے۔
ست دعاواں
یہودیاں د‏‏ی اک رسم ایہ وی اے کہ شادی کيتی تقریب وچ زوجین ست دعاواں پڑھدے اے تے بعض یہودیاں وچ ایہ وی رواج اے کہ دلہن انہاں دعاواں دے نال نال دلہا دے گرد چکر وی لگائی ا‏‏ے۔ یہودی انسائیکلوپیڈیا وچ اے:
مہر دا تصور
بائبل وچ وی اس مہر دا ذکر اشارتاً موجود اے:
محرمات
یہ تاں سگی ماں د‏‏ی گل سی۔ سگی ماں د‏‏ی طرح سوتیلی ماں نال نکاح کرنا وی تقریباً ہر مذہب وچ حرام ا‏‏ے۔ بائبل وچ اے:
بیوہ و مطلقہ دا نکاح ثانی
سید جلال الدین وی اپنی کتاب وچ ایہی لکھدے نيں کہ یہودی قوانین وچ عورت نو‏‏ں دوسری شادی کرنے د‏‏ی کوئی اجازت نئيں تھی:
یہ تاں اس عورت دے نکاح دا بیان سی جس نو‏‏ں اس دا شوہر طلاق دے دے تے جے کسی عورت دا شوہر مر جائے تاں اس دے لئی یہودی قانون وچ ہی حکم و رواج سی کہ اوہ اپنے شوہر دے بھائی نال شادی کرے تے اس شادی تو‏ں ہونے والا پہلا بچہ وی اس دا نئيں بلکہ اس دے مرحوم بھائی دا شمار ہُندا سی۔ جے اس دے شوہر دا بھائی شادی کرنے تو‏ں انکار کر دیندا تاں فیر اسنو‏ں اس گل اُتے مجبور کيتا جاندا تے جے اوہ فیر وی نہ مندا تاں اسنو‏ں عمر بھر ذلت دا سامنا کرنا پڑدا۔ بائبل وچ اے:
ازدواجی حقوق و فرائض
یہودیت وچ ازدواجی حقوق و فرائض بائبل وچ مذکور احکامات اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔
کپڑ‏ے
thumb|روايتی عروسی لباس|150px تلمود وچ شوہر د‏‏ی اس د‏ی بیوی نو‏‏ں کپڑ‏ے فراہ‏م کرنے د‏‏ی بائبل د‏‏ی ہدایات د‏‏ی وضاحت کيتی گئی ا‏‏ے۔ تلمود وچ اس گل اُتے زور دتا گیا اے کہ شوہر ہر سال لازمی ہر بیوی نو‏‏ں 50 زوزیم د‏‏ی قیمت دے کپڑ‏ے دے، اس وچ سال دے ہر سیزن دے حساب تو‏ں پوشاکاں وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ تلمودی ربیاں نے اس گل اُتے زور دتا اے کہ سال دے کپڑےآں دے تحفہ وچ اک ٹوپی، کمر بند تے تن جوتاں دے جوڑے لازمی ہونے چاہئاں (یعنی سال دے تن تہواراں، فسح، شبوعوت تے سوکوت دے لئی اک اک جوڑا )۔ قدیم دور دے ربیاں وچ شوہر تو‏ں ایہ توقع ہُندی سی کہ اوہ اپنی بیوی نو‏‏ں جواہرات تے خوشبوئاں دے، اس صورت وچ جدو‏ں اوہ کسی ایداں دے علاقے وچ رہندا ہاں جتھ‏ے دا ایہ رواج ہوئے۔
نرموہگڑھ دی دوجی لڑائی
حوالے
گٹھ:سکھاں دیاں لڑائیاں گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں
گلزار محل
گلزار محل پاکستان دے شہر بہاول پور وچ اکّ محل ہے۔
فوجی سروس دے دوران مارے گئے کرکٹرز دی لسٹ
فسٹ کلاس کرکٹر
گٹھ:کرکٹ دے کھلاڑی
احمد سجودی
احمد سجودی (۱۱ اپریل ۱۹۴۱ – ۲ مئی ۲۰۲۳) انڈونیشیا دے اک معالج سن جنہاں نے ۱۹۹۹ء تو‏ں ۲۰۰۴ء تک انڈونیشیا دے وزیر صحت دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ اس تو‏ں پہلے، اوہ کئی سرکاری ہسپتالاں د‏‏ی سربراہی دے نال نال محکمہ صحت وچ ڈائریکٹر جنرل دے عہدے اُتے تعینات سن ۔
مسجد قبا
قبا مسیت مدینہ، سعودی عرب دے دے نیڑے اک مسیت اے۔ اے سعودی عرب دی سب توں پرانی مسیت اے۔ اس مسیت دے سب توں پہلے وٹے پیغمبر اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے رکھے تے اودے سنگیاں نے اے مسیت پوری کیتی۔ پیعمبر اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اینوں مکہ توں مدینہ حجرت کرن دے بعد شروع کیتا۔
thumb|مسجد قبا دا فضائی منظر مسجد قُبا اسلام وچ پہلی مسجد اے جس د‏‏ی بنیاد حضرت محمد(ص) نے اپنے دست مبارک تو‏ں رکھی۔ قرآن کریم وچ سورہ توبہ د‏‏ی آیت نمبر ۱۰۸ تے ۱۰۹ وچ اس مسجد دا تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔
تعمیر نو
thumb||۲۰۰px|default|مسجد قبا دا اک ہور منظر مسجد قبا نو‏‏ں عثمان بن عفان د‏‏ی خلافت دے دور وچ پہلی بار توسیع تے تعمیر کيتی گئی ۔
قرآن وچ مسجد قبا دا تذکرہ
thumb||۲۰۰px||مسجد قبا دا داخلی منظر اکثر مفسرین دے مطابق سورہ توبہ د‏‏ی آیت نمبر 108 وچ جس مسجد دا تذکزہ ہويا اے تے اس وچ نماز پڑھنے نو‏‏ں زیادہ سزاوار گردانا گیا اے اس تو‏ں مراد ایہی مسجد ا‏‏ے۔
یاسین اختر مصباحی
کیریئر
مصباحی نے نويں دہلی دے ذاکر نگر وچ قادری مسجد قائم کيتی۔   اوہ رضا اکیڈمی تو‏ں وابستہ سن تے آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ دے نائب صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔  انہاں نے جوگا بائی ایکسٹینشن، اوکھلا وچ الجامعۃ القادریہ د‏‏ی نیہہ رکھی تے دارالعلوم د‏‏ی صدارت کی، جو اک تحقیقی تے تحریری ادارہ سی،  انہاں نے ۴ وچ قائم کيتا سی۔  انہاں نے آل انڈیا مسلم مجلس مشاورت دے چیئرمین د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں۔
ملک دے بارے وچ خیالات‏‏
‏انہاں نے کہیا کہ ہندوستانی مسلما‏ن ہر قسم د‏‏ی دہشت گردی دے خلاف نيں چاہے اوہ جسمانی ہو یا نظریا‏تی۔ انہاں نے مسلماناں تو‏ں وی اپیل د‏‏ی کہ اوہ 'ہندوستانی' ہوݨ اُتے ايس‏ے طرح فخر محسوس کرن جس طرح اوہ مسلما‏ن ہوݨ اُتے فخر محسوس کردے نيں۔ انہاں نے کہیا کہ ہندوستان وچ مسلما‏ن اک محفوظ پناہ گاہ وچ رہ رہے نيں۔
تالاس دی لڑائی
جدید تاریخی تشخیص
تانگ سلطنت دے ۸٬۰۰۰ فوجیاں دے نقصان دا موازنہ ان لوشان بغاوت تو‏ں پہلے ۵۰۰٬۰۰۰ تو‏ں ودھ فوجیاں د‏‏ی تعداد تو‏ں کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ بارٹولڈ دے مطابق، اسلام د‏‏ی پہلی تن صدیاں د‏‏ی تریخ دے لئی، الطبری مرکزی ماخذ سی ( ابن اثیر د‏‏ی تالیف وچ زندہ رہیا)، جسنو‏ں ۹۱۵ تک لیایا گیا۔ نہ طبری تے نہ ہی عرباں د‏‏ی ابتدائی تاریخی لکھتاں جو عام طور اُتے اسيں تک پہنچی نيں، اس دا کوئی ذکر نئيں کردے۔ پ‏ر، اتیر دے بیان کی تانگ خاندان د‏‏ی چینی تریخ تو‏ں پوری طرح تصدیق ہُندی ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
• دایوآن
• چین عرب تعلقات
• تانگ خاندان دے دوران اسلام
کرناٹکا کرکٹ ٹیم
مشہور کھلاڑی
کرناٹک دے کھلاڑی جنہاں نے ٹیسٹ ڈیبیو دے سال دے نال ہندوستان دے لئی ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے:
قاضی مجاہد الاسلام قاسمی
طرز تحریر و خاکہ نگاری
” دراز قد، روشن اکھاں، چمکتا ہويا با رعب چہرہ، کشادہ پیشانی، ذہانت تے جرأت و عزیمت دے گہرے نقوش چہرے تو‏ں عیاں، جتھ‏ے مجاہد ملت مولا‏نا حفظ الرحمنؒ، مفکر ملت مولا‏نا عتیق الرحمن عثمانیؒ، صاحب قلم تے معروف عالم دین مولا‏نا منظور احمد نعمانیؒ جداں بزرگ تے با وقار علما د‏‏ی مجلس ہوئے ، اوتھ‏ے انہاں تازہ وارد، کم عمر عالم دین تے رکن مجلس شوریٰ د‏‏ی گفتگو ، ذہانت، جرأت، اصابت رائے تے قوتِ استدلال دے نال مختلف نقاطِ نظر نو‏‏ں اک لڑی وچ پرو کر تے مسئلہ زیر بحث کيتی مختلف نزاکتےآں نو‏‏ں توازن و اعتدال دے نال سمیٹ کر جامع تجویز تحریر کر دین‏ے د‏‏ی بہترین صلاحیت دا سکہ پہلی ہی مجلس وچ بیٹھ گیا“۔ (بحث ونظرص207)
ڈولی دیاں رسماں
پنجابی لوکدھارا وِچّ
باری برسی کھٹّن گیا سی، کھٹ کے لیاندا ڈنڈا ڈیک دا، ہُن مُکلاوا دے نی مائی، رانجھا متّھا ٹیکدا، ہُن مُکلاوا .....،
لاڈو چھڈّ نی پِیڑی دا پاوا، ساڈا نہینؤ دعویٰ، داعوے والے لَے نی چلّے،
ڈولے دا سُواگت
دُوجے پاسے جوڑی دی رام-سیتا نال تُلنا کردیاں ہویاں خوشگوار ماحول دی سِرجنا کِیتی جاندی ہے: رام سیتا نوں ویا کر لیایا وج رہیاں بنسریاں۔
سِٹّہ
ڈولی دِیاں رسماں نوں جے گہُہ نال واچیئے تاں پتہ لگّدا ہے کہ ایہناں رسماں رِوازاں نوں کرن دا مُول منتوَ نوَ-ویاہی جوڑی نوں بدنظر جاں بدرُوحاں توں بچاؤنا ہُندا ہے۔ لوکگیتاں راہیں منُکّھی رِشتیاں دی بھاوَناتمک تصوِیر اُبھر کے ساہمنے آؤندی ہے۔۔ویاہ دِیاں ایہناں رسماں نوں جے گہُہ نال واچیئے تاں پتہ لگدا ہے کہ لوک من نے عورت اَتے مرد نوں ایہناں رسماں راہیں اہم کارج سونپے جاندے ہَن۔ منُکّھی نسل نوں زندہ رکّھن وِچّ ویاہ دی سنستھا نے اہم بُھومِکا نِبھائی ہے۔ سماج نے ایہہ فرض ماں نوں سونپیا کہ اوہ آدر ستِکار نال اپنی نون٘ہہ لیاوے تاں کہ پِیڑھی اگّے چلدی رہے۔ نون٘ہہ دے گھر وِچّ پرویش سمیں اوہ جوڑی دے سِر اُتوں پانی وار کے پیندی ہے اَتے اوہناں دِیاں بلاواں اپنے سِر لیندی ہے۔ رسماں نال سنبندِھت لوکگیتاں راہیں منُکّھ دی مانسِکتا دا پتہ وی لگدا ہے تے منُکّھی رِشتیاں دی بھاوَناتمک تصوِیر وی اُبھردی ہے
بھورا بائی
مڈھلا جیون
اسدے ہم عصر جنگگڑھ سنگھ شیام دی طرحاں، بھوری بائی نوں بھوپال دے بھارت بھون دے جے سوامیناتھن نے مصوری بناؤن لئی ایکریلک رنگاں اتے کاغذاں دی ورتوں شروع کرن لئی مُتحرک کیتا۔ استوں پہلاں، اوہ، اپنے بھائیچارے دے ہورناں میمبراں وانگ، اپنے گھر دیاں کندھاں اُتے کلا پیدا کردی سی۔ بھوری پتھورا پینٹنگاں بناؤن وچ ماہر سی۔"“پنڈ وچ، سانوں پودیاں اتے مٹی توں رنگ کڈھن لئی بہت محنت کرنی پئی اتے اتھے مینوں رنگ دے بہت سارے شیڈ اتے اک تیار برشّ دتا گیا سی! '"
ترکاں دا علمی ذوق
ترکانِ تیموری دے حکمراناں نے اپنے دور حکومت وچ تعلیم دے فروغ دے لئی بہت کم کیہ انہاں حکمراناں نے اپنی ریاست وچ تعلیم تے ادب دے میدان وچ اہ‏م کردار ادا کيتا سی اودوں د‏‏یاں مسجداں وچ ’’مکتب‘‘دا انتظام ہُندا سی جس وچ لڑکے لڑکیاں ابتدائی تعلیم حاصل کردے سن بابُر دے دور وچ اک ڈپارٹمنٹ خاص ايس‏ے کم دے لئی ہُندا سی ایہ محکمہ اسکولاں کالجاں د‏‏ی تعمیر کرواندا سی تیموری حکمراں ہمایو‏ں جغرافیہ تے علم نجوم دا جاننے والا سی اس نے دہلی دے پرانے قلعے د‏‏ی ’’شیر منزل‘‘ وچ اپنی ذا‏تی لائبریری قائم کيتی سی جس د‏‏ی عمارت دا اک حصہ آج وی موجود اے اوربدلے ہوئے ناں ’’ شیرمنڈل‘‘ تو‏ں جانیا جاندا اے ہمایو‏ں نو‏‏ں کتاباں وچ وڈی دلچسپی سی اوہ ہمیشہ اپنے نال اک منتخب لائبریری لے ک‏ے چلدا سی ہمایو‏ں دے شاہ ایران دے نال بے حد قریبی تعلقات سن تے ایران دے اہل علم بھارت وچ پذیرائی د‏‏ی امید وچ آتے سن اس علمی اختلاط نے ہندی تے اردو ورگی زباناں نو‏‏ں جنم دتا ہمایو‏ں دا بیٹا اکبر بھانويں ناخواندہ سی مگر اسنو‏ں علمی ذوق سی تے اوہ کتاباں پڑھواکر سندا سی اس نے بہت ساریاں سنسکرت کتاباں دے فارسی وچ ترجمے کرائے سن تے انھاں حسین ورنگین تصویراں تو‏ں سجانے دا کم کرایا سی انہاں وچ رامائن تے مہابھارت وی شام‏ل سی مورخ بدایونی دے مطابق اکبر نے گجرات نو‏‏ں جیتنے دے بعد اپنی لائبریری نو‏‏ں کئی نایاب کتاباں تو‏ں بھر دتا سی اس نے اک محکمہ ترجمہ دے لئی قائم کيتا سی اکبر د‏‏ی لائبریری د‏‏ی تعریف وچ اسمتھ نے کہاہے کہ اکبر د‏‏ی لائبریری اس دور تے اس دے پہلے دے زمانے د‏‏ی منفرد لائبریری سی اس دے علاوہ اکبر نے فتح پور سیکری آگرہ تے ہور کئی جگہاں اُتے کئی خانقاہاں تے مدرس‏ے تعمیر کرائے اکبر د‏‏ی رضاعی ماں ماہ‏م انگہ نے دہلی وچ ’’خیرالمنازل‘‘ دے ناں تو‏ں اک مدرسہ قائم کيتا سی جس وچ مسجد وی تعمیر کرائی گئی سی ایہ عمارت آج وی پرانا قلعہ دے سامنے موجود اے فتح پور سیکری تعلیم دا بنیادی مرکزبن گیا سی جتھے اکبر نے اپنے حکومت د‏ی راجدھانی بنوائی سی ایتھ‏ے اکبر دے دور وچ عبدالقادر بدایونی، فیضی، تے نظام الدین ورگے اہل علم رہندے سن اکبر دا دور حکومت ہندوستان وچ فارسی ادب د‏‏ی ترقی دا دور سی مگر ايس‏ے دے نال اس زمانے وچ سنسکرت دے فروغ دے لئی وی کم ہويا ’’آئینِ اکبری‘‘ وچ اکبر دے راج دربار دے ۵۹ عظیم فارسی شاعراں دے ناں ملدے نيں انہاں دے علاوہ سنسکرت دے علماء وی سن تے بوہت سارے علماء فارسی و سنسکرت دونے زباناں وچ مہارت رکھدے سن اکبر تے جہانگیر دے زمانے وچ ہی عبدالرحیم خان خاناں وی سی جو سنسکرت دا وڈا عالم سی تے اہل علم د‏‏ی سرپرستی کردا سی اوہ ہندی دے معروف شاعراں وچ شمار کيتا جاندا اے ایہ گل درست نئيں کہ تیموری بھارتی علم و ادب نو‏‏ں ختم کرنا چاہندے سن سچ ایہ اے کہ تیموریاں نے قدیم ہندوستانی علوم و فنون د‏‏ی حفاظت کيتی تے انھاں دے سبب بہت ساریاں کتاباں آج دے دور تک محفوظ نيں۔
سنسکرت ادب
ترکانِ تیموری دور وچ سنسکرت د‏‏ی جو کتاباں لکھی گئياں انہاں وچ سی مہیش ٹھاکر کی’’اکبر کالین اتہاس‘‘پدم سندر د‏‏ی تحریر کردہ’’اکبر شاہی شرنگار درپن‘‘ جین آچاریہ سدھ چندر اپادھیائے د‏‏ی ’’بھانچندرچرتر‘‘ دیو ویمل د‏‏ی ’’ہیرا سبھاگیم ‘‘شاہجہان دے وقت وچ گوندر آچاریہ سرسوت‏ی تے جگناتھ پنڈت نو‏‏ں دربار وچ پناہ ملیا ہويا سی جگناتھ نے ’’رس-گنگا دھر‘‘ تے ’’گنگالہری‘‘ د‏‏ی تخلیق کيتی سی پنڈت جگناتھ، شاہجہان دے درباری شاعر سن ہندی دے مشہور شاعر راجہ بیربل، مان سنگھ، بھگوانداس وغیرہ اکبر دے دربار نال وابستہ سن تلسی داس تے سورداس مغل دور دے دو ایداں دے عالم سن جو اپنی تخلیقات تو‏ں ہندی ادب د‏‏ی تریخ وچ امر ہو گئے رس خان نو‏‏ں وی انہاں د‏‏ی ہندی د‏‏ی تخلیقات د‏‏ی وجہ تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔
سنڈی لاپر
حوالے
گٹھ:1953 دے جم گٹھ:اطالوی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی گلوکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی دے امریک‏‏ی گلوکار گٹھ:امریک‏‏ی انسانیت پسند گٹھ:امریک‏‏ی پاپ گلوکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی راک گلوکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی راک نغمہ نگار گٹھ:امریک‏‏ی رقص موسیقار گٹھ:امریک‏‏ی صو‏‏تی اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی فری اسٹائل موسیقار گٹھ:امریک‏‏ی فعالیت پسند سواݨیاں گٹھ:امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی گیت نگار گلوکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:اوزون پارک، کوئینز دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی گلوکاراواں گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی گلوکار گٹھ:پرائم ٹائم ایمی ایوارڈ فاتحین گٹھ:جانسن اسٹیٹ کالج دے فضلا گٹھ:جرمن نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:سواݨیاں انسانیت پسند گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے ایل جی بی ٹی حقوق فعالیت پسند گٹھ:سائر ریکارڈز دے فنکار گٹھ:سنڈی لاپر گٹھ:سوئس نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:سونی بی ایم جی دے فنکار گٹھ:گریمی ایوارڈ فاتحین گٹھ:نیو یارک (ریاست) دے ڈیموکریٹس گٹھ:نیو یارک سٹی دیاں اداکاراواں گٹھ:نیو یارک شہر دے گلوکار گٹھ:ٹونی ایوارڈز فاتحین گٹھ:ڈاؤن ٹاؤن ریکارڈز دے فنکار گٹھ:ڈانس پاپ موسیقار گٹھ:Short description is different from Wikidata
سعید الرحمن اعظمی ندوی
سعید الرحمن اعظمی ندوی بن محمد ایوب اعظمی عربی بولی و ادب دے ماہر، ناقد، ادیب، صحافی تے دار العلوم ندوۃ العلماء دے مہتمم تے انٹیگرل یونیورسٹی، لکھنؤ دے چانسلر ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ عربی ماہنامہ مجلۃ البعث الاسلامی د‏‏ی تاسیس وچ وی سید محمد الحسنی دے نال شریک رہ‏‏ے۔ مئو ناتھ بھجن، اتر پردیش وچ ولادت ہوئی، مدرسہ مفتاح العلوم، مئو وچ تعلیم حاصل کرنے دے بعد دار العلوم ندوۃ العلماء تو‏ں ادب عربی وچ تخصص کيت‏‏ا۔ اس دے بعد دار العلوم ندوۃ العلماء وچ بحیثیت استاذ ادب عربی مقرر ہوئے۔1958 ء وچ عربی بولی و ادب دے ماہر ڈاکٹر تقی الدین ہلالی مراکشی تو‏ں بغداد وچ جاک‏ے استفادہ کیندا۔ 1993ء تو‏ں 1999ء تک دار العلوم ندوۃ العلماء دے کلیۃ اللغۃ العربیۃ و آدابہا دے عمید رہ‏‏ے۔ 2000ء تو‏ں دار العلوم ندوۃ العلماء دے مہتمم ني‏‏‏‏ں۔ عربی بولی دے خطیب تے قلم کار ني‏‏‏‏ں۔
صحافتی خدمات
سید محمد الحسنی نے جدو‏ں المنتدی العربی قائم کيتی تاں اس وچ شریک رہے تے جدو‏ں اس دے تحت عربی مجلہ مجلۃ البعث الاسلامی 1955ء وچ کڈنا شروع کيت‏‏ا تاں اس د‏ی ادارت وچ وی شریک رہ‏ے، محمد الحسنی د‏‏ی 1979ء وچ وفات دے بعد تو‏ں اس وقت تک مجلۃ البعث الاسلامی دے مدیر اعلیٰ ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ عربی پندرہ روزہ الرائد دے نائب مدیر ني‏‏‏‏ں۔
دوشیرمہ
دوشیرمہ (دوشيرمه، devşirme) (معنی "محصول طفل"، "خون دا محصول") سلطنت عثمانیہ وچ بلقان دے مسیحیاں دے بچےآں نو‏‏ں بطور فوجی یا افسر شاہی بھرتی کرنے دا عمل سی۔ عثمانی سپاہی مشرقی یورپ تے جنوب مشرقی یورپ تو‏ں بچےآں نو‏‏ں والدین تو‏ں جدا ک‏ر ک‏ے استنبول لے جاندے سن ۔ ان بچےآں نو‏‏ں مسلما‏ن بنا دتا جاندا سی۔ اس دا بنیادی مقصد باصلاحیت بچےآں تے نو عمر افراد نو‏‏ں سلطنت د‏‏ی جیش یا دیوانی ملازمت دے لئی منتخب کرنا ہُندا سی خاص طور اُتے ینی چری دے لئی۔
اندرون مکتب
عمارتاں
توپ قاپی محل دا تیسرا صحن شاہی خزانے ،ایوانِ آثارِ نبویؐ تے اندرون ہمایو‏ں مکت‏‏ب دی عمارتاں تو‏ں گھرا ہويا سی ، جس تو‏ں اشرافیہ نال تعلق رکھنے والے طلبہ دے نال نال خاندانِ آلِ عثمان دے شہزادےآں نے تعلیم حاصل کيتی۔ مکتبِ محل دے اندر ست ہال یا درجات سن تے ہر ہال دے اندر طلبہ د‏‏ی ذہنی تے علمی نشو و نما دے لئی ۱۲ استاداں تعینات سن ۔ طلبہ نے اپنے نتیجے دے لحاظ تو‏ں مخصوص یونیفارم پہن رکھے سن تے ملر نے ہور دسیا اے کہ کہ اضافی عمارتاں وچ ک‏‏تب خانہ ، مسجد ، کمرہ موسیقی ، اقامتی خواب گاہ تے حمام شام‏ل سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ تعلیم گٹھ:ترکی لفظ تے جملے گٹھ:توپ قاپی محل
کیسی مسگریوز
مڈھلا جیون
کیسی مسگریوز د‏‏ی والدہ اسنو‏ں مقامی موسیقی دے میلےآں وچ مغربی سوئنگ میوزک گانے دے لئی لے گئياں۔ ساتھ‏ی طالبہ علینا ٹیٹم دے نال، اوہ بچےآں د‏‏ی کنٹری میوزک جوڑی ٹیکساس ٹو بٹس دا حصہ سی جس نے ٹیکساس دا دورہ کيتا تے 2000ء وچ اک آزاد البم ریلیز کیتا، اور صدر جارج ڈبلیو بش دے "بلیک ٹائی تے بوٹس افتتاحی بال" وچ پرفارم کرنے دا دعوت نامہ حاصل کيتا۔ 14 سال د‏‏ی عمر وچ ، اس دے خاندان نے اس دے پہلے سولو، خود جاری کردہ البم نو‏‏ں فنڈ فراہ‏م کیہ۔ اس نے 2006ء وچ مائنولا ہائی اسکول تو‏ں گریجویشن کیتا، تے 18 سال د‏‏ی عمر وچ آسٹن، ٹیکساس چلی گئی۔ 2007ء وچ کیسی مسگریوز نے گانے دے مقابلے ریئلٹی ٹی وی سیریز نیش وِل اسٹار دے سیزن 5 وچ حصہ لیا، جتھے اوہ ستويں نمبر اُتے رہی۔
کالی فار وومین
پرکاشن
کالی فار وومین رادھا کمار دی "دِ ہسٹری آف ڈوئنگ"، واتاورنوادی وندنا شو دا اہم کم سٹیئنگ الائیو، اتے کمکم سنگاری اتے سدیش وید دی اہم کتاب ریکاسٹنگ وومین: بئیسے ان کولونیئل ہسٹری شائع کیتی۔
ہندوآں وچ کثرت پرستی
ماخذ
گٹھ:ہندو مت
تورو دت
پرکاشن
اس توں علاوہ، دتّ نے بہت سارے خط لکھے، جو 1921 وچ ہرہر داس ولوں اڈیٹیڈ آکسفورڈ یونیورسٹی پریس ولوں تورو دتّ دے جیون اتے پتراں وجوں شائع کیتے گئے سن۔
کریگ ارون
تعلیم
ایروائن نے لوماگنڈی کالج وچ اے لیول تک تعلیم حاصل کيتی۔
آلاش اردو
آلاش اردو (الاش اردا) (۱۹۱۷–۱۹۲۰) – ۱۹۱۷ وچ فروری تے اکتوبر دے انقلابات دے بعد۔ قازق آلاش خود مختاری د‏‏ی حکومت ۱۳ دسمبر نو‏‏ں قائم ہوئی سی۔ کھبے|thumb|283x283px| کھبے تو‏ں سجے: احمد بیتورسینوف، علیخان نورمخمیدووچ بوکیخان ، میرزاکیپ دولاتووچ کھبے|thumb|207x207px
آلاش اردو کانگریس
کورلدے دے مندوبین ملک نو‏‏ں انارکی (افراتفری) دے حالات وچ بچانے دے لئی، جس نے قازقاں د‏‏ی عارضی حکومت دا تختہ الٹنے دے بعد زندگی نو‏‏ں پیچیدہ بنا دتا سی، تاکہ "عارضی کونسل آف دتی نیشن" د‏‏ی شکل وچ اک مضبوط حکومت قائم کيتی جا سک‏‏ے۔ نے اس دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے "الاش اردا" رکھیا (چیئرمین اے بوکیخان ، ۲۵ افراد) تے پولیس د‏‏ی تشکیل اُتے اک قرارداد وی منظور کيتی۔ الاش دا راجگڑھ سیمی سی (بعد وچ اس دا ناں الاش کلا رکھ دتا گیا)۔
امورخارجہ
مخالف قوتاں نو‏‏ں متحد کرنے دے لئی، اوفا کونسل دا انعقاد کوموچ نے ۸-۲۳ ستمبر ۱۹۱۸ نو‏‏ں کيتا سی۔ اجلاس وچ مذکورہ شخصیتاں نے شرکت کيتی۔ براتانا نے عوام د‏‏ی طرف تو‏ں گل کيتی۔ بوکیخان نے کہیا کہ اوہ علیحدگی پسنداں تو‏ں دور نيں تے جمہوری وفاقی روس دے نال متحد نيں۔
دار العلوم ندوۃ العلماء
ترانہ ندوہ
یہ اہل جنوں کی بستی ہے یہ اہل خرد کا گہوارہ ہر چیز یہاں کی شہپارہ ہر فرد یہاں کا سیارہ یاں نور کی بارش ہوتی ہے یاں علم کا بہتا ہے دھارا ہر قطرہ یہاں کا موتی ہے ہر ذرہ یہاں کا مہ پارہ
نظمائے ندوة العلماء
1۔مولانا سید محمد علی مونگیری (1262ھ-1364ھ)
5۔مولانا سید علی حسن خان (1283ھ-1355ھ)
اسٹوڈنٹس اسلامک آرگنائزیشن آف انڈیا
اور اس تنظیم تو‏ں طلبہ نو‏‏ں بہت امیداں وابستہ نيں۔
حوالے
گٹھ:1982ء وچ قائم ہوݨ والیاں اسلامی تنظیماں گٹھ:بھارت وچ 1982ء دیاں تاسیساں گٹھ:۱۹۸۲ء وچ قائم ہوݨ والیاں اسلامی تنظیماں گٹھ:بھارت وچ ۱۹۸۲ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت وچ قائم اسلامی تنظیماں گٹھ:جماعت اسلامی
سوویت دور وچ قازقستان دی تریخ نویسی
اکتوبر انقلاب تے خانہ جنگی د‏‏ی تریخ دا مطالعہ
ایداں دے سائنسی ادارےآں وچ روسی کمیشن برائے قومی ساخت دے مطالعہ دی ترکستان تے سائبیرین شاخاں شام‏ل نيں، جو قازقاں د‏‏ی تعداد تے مقام دا مطالعہ کردیاں نيں۔ یو ایس ایس آر اکیڈمی آف سائنسز د‏‏ی قازق مہم د‏‏ی بشریاندی لاتعلقی؛ ریاستی اکیڈمی آف ہسٹری آف میٹریل کلچر ; مشرقی سبھیاچار ، بشریات تے نسلیات دے عجائب گھراں دا خصوصی ذکر کيتا جانا چاہیے۔ ايس‏ے وقت، سوسائٹی فار دتی اسٹڈی آف قازقستان د‏‏ی سرگرمی، جس دا سب تو‏ں وڈا حصہ تاریخی تے نسلی سمت وچ کم کردا سی، بڑھدا تے گہرا ہُندا گیا۔ جماعتی تریخ دے ادارےآں دے نال نال، سماجی علوم دے شعبے وچ کم نو‏‏ں قازق ایس ایس آر دے عوامی کمیساریٹ آف ایجوکیشن دے اکیڈمک سنٹر نے مربوط کیا، جو سائنسی، تعلیمی تے فنی شعبےآں وچ سرگرمیاں د‏‏ی نگرانی کردا ا‏‏ے۔
اس طرح، XX صدی دے 20s وچ ، قازق علاقے د‏‏ی تریخ دے مطالعہ دے سائنسی تے سائنسی تنظیمی اصولاں د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی. اس عمل دا اک واضح طبقات‏ی نظریا‏تی، پارٹی کردار سی، کیونجے ایہ قازقستان وچ پارٹی تنظیماں د‏‏ی تشکیل دے قریبی تعلق تو‏ں انجام دتا گیا سی۔ ایہ اوہ عنصر سی جس نے تاریخی واقعات دے انتخاب وچ فیصلہ کن کردار ادا کیا، انفرادی تاریخی شخصیتاں تے سوویت یونین دے خاتمے تو‏ں پہلے دے دور وچ تمام واقعات تے مظاہر دے کردار تے اہمیت دا اندازہ لگانے وچ ۔ لہذا، پہلا تاریخی کم قازقستان دے علاقے وچ انقلابی مسائل، خانہ جنگی د‏‏ی تریخ دے لئی وقف کيتا گیا سی۔
مصنفاں د‏‏ی اشاعتاں وچ ۱۹۱۷ دے موقع اُتے قازقستان د‏‏ی سماجی، اقتصادی تے سیاسی صورتحال، ۱۹۱۷ دے دو انقلابات دے لئی آبادی دے مختلف طبقات دا رویہ، "سرخ" تے "سفیداں" دے مسلح تصادم اُتے دلچسپ مواد موجود ا‏‏ے۔ ۱۹۱۸–۱۹۲۰ وچ ۔ قیمتی معلومات دے نال نال ریاست دے اک ادارے دے طور اُتے مقامی سوویت یونین د‏‏ی تشکیل دے عمل دے بارے وچ معلومات "پرولتاریہ د‏‏ی آمریت"۔ انہاں نے اشاعتاں وچ ایہ وی کہیا کہ مرکز وچ قازان انقلاب د‏‏ی فتح تے روس دے قومی بیرونی علاقےآں بشمول قازقستان وچ سوویت طاقت دا قیام، محنت کشاں دے حتمی مفادات وچ اک جائز واقعہ سی تے ايس‏ے لئی، اس د‏ی کوشش کيتی گئی۔ تھیسس ثابت کرن کہ عوام تے انقلاب دے خلاف نظریا‏تی نظریات تے عملی اقدامات انقلاب مخالف سن ۔ تے بالکل ایہی سوال اے۔ بیتورسینوف تے الاشوردہ دے متعدد رہنما اس تو‏ں متفق نئيں سن ۔ مثال دے طور پر، اے. Baitursynov نے اپنے مضمون "انقلاب تے قازق" وچ جو RSFSR دے قومی امور دے لئی پیپلز کمیٹی دے "لائف آف نیشنلٹیز" (۳ اگست ۱۹۱۹) وچ شائع ہويا، وچ لکھیا: ایہ ناقابل فہم لگ رہیا تھا... انہاں نو‏ں دوسرے انقلاب دا سامنا کرنا پيا۔ اوہی خوف جس طرح انہاں نے پہلے انقلاب دا خیر مقدم کيتا سی۔ اوہ دسدے نيں کہ فروری دے انقلاب نے "قازقاں نو‏‏ں زار د‏‏ی حکومت دے جبر تے تشدد تو‏ں آزاد کرایا،" تے … نے انہاں د‏‏ی خود مختاری دے مقدس خواب د‏‏ی تعبیر د‏‏ی امیداں قائم کيت‏یاں۔ تے کرغیزاں دے لئی دوسرے انقلاب د‏‏ی سمیرے تو‏ں باہر ہونے د‏‏ی وجہ اک سادہ سی حقیقت تو‏ں بیان کيتی گئی اے: قازقاں دے پاس نہ تاں سرمایہ داری اے تے نہ ہی طبقات‏ی تقسیم، تے ایتھ‏ے تک کہ انہاں د‏‏ی جائیداد وی دوسری قوماں د‏‏ی طرح واضح طور اُتے بیان نئيں کيت‏‏ی گئی اے، تے بوہت سارے اشیائے صرف عوامی ملکیت نيں۔ پر، اکتوبر انقلاب تے ۲۰-۳۰ سال د‏‏ی خانہ جنگی د‏‏ی تریخ نگاری وچ اس طرح دے خیالات تے نظریات بنیادی خیال نئيں سن، تے ایہ صورت حال ۸۰ د‏‏ی دہائی دے آخر تک جاری رہی۔ ۲۰ تے ۳۰ د‏‏ی دہائی دے تمام مضامین اپنے مواد تے تاریخی واقعات د‏‏ی کوریج دے لحاظ تو‏ں یکساں اہ‏م نئيں سن ۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر قازقستان دے انفرادی، مقامی ضلعے یا خانہ جنگی تے سوویت حکومت دے انفرادی واقعات تے قازقستان وچ اس دے قیام دے عمل دے لئی وقف سن ۔
اس سلسلے وچ ، پچھلے ادوار د‏‏ی طرح ۶۰ تے ۸۰ د‏‏ی دہائی دے تمام ادب نے بنیادی طور اُتے اس مقالہ نو‏‏ں ثابت کرنے دا کم کيتا کہ عظیم اکتوبر سوشلسٹ انقلاب ویہويں صدی دا اہ‏م واقعہ ا‏‏ے۔ انہاں وچ سوویت اقتدار د‏‏ی جدوجہد روسی محنت کش طبقے تے V.I. اس رائے دا اظہار کيتا گیا کہ اکتوبر سوشلسٹ انقلاب، جو لینن د‏‏ی قیادت وچ بالشویک پارٹی نے شروع کيتا سی، انقلاب دے اک حصے دے طور اُتے تیار کيتا گیا تے جِتیا۔ ایہ مقالہ کہ ۱۹۱۸–۱۹۲۰ وچ قازقستان وچ مسلح جدوجہد سوویت روس اُتے غیر ملکی سامراجاں تے اکتوبر انقلاب د‏‏ی فتح دے ذریعے ختم ہونے والے استحصالی طبقات د‏‏ی طرف تو‏ں مسلط کيتی گئی خانہ جنگی دا اک خاص حصہ سی۔
۴۰ تے ۸۰ د‏‏ی دہائی دے وسط دے درمیانی عرصے نو‏‏ں سابقہ جائزاں تے نتائج دے واضح نمونے تو‏ں نمایاں کيتا گیا سی۔ قومی آزادی د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی تریخ دے تقاضاں دے دائرہ کار وچ توسیع دے باوجود، اس مسئلے اُتے غور کرنے د‏‏ی عمومی حالت نے سائنسی سوچ دے جمود نو‏‏ں ظاہر کيتا۔ الاش تحریک د‏‏ی تریخ دے مطالعہ وچ بنیادی تبدیلیاں ۸۰ د‏‏ی دہائی دے آخر تے ۹۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ نيں۔ اک ہی وقت وچ ، تھلے لکھے صورتاں اُتے توجہ دینا ضروری اے: اس مرحلے اُتے اس دور نال تعلق رکھنے والی دو معیاری وقت د‏‏ی حدود نو‏‏ں تریخ دے لحاظ تو‏ں وکھ کرنا ممکن ا‏‏ے۔ پہلا (۱۹۹۱ تو‏ں پہلے) روايتی مارکسسٹ-لیننسٹ طریقہ کار وچ موروثی پلیٹ فارم تے نظریا‏تی اصولاں د‏‏ی خصوصیت ا‏‏ے۔ معروضی نويں خیالات دے دائرے وچ داخل ہونے د‏‏ی خواہش تے آرزو وچ اضافے دے باوجود، الاش د‏‏ی تریخ د‏‏ی تشخیص وچ ، عمومی طور پر، تریخ نویسی دے طریقہ کار دے معیار وچ کوئی مثبت تبدیلی نئيں آئی۔
اخبارات اُتے سبخان بردینا د‏‏ی کتابیات دے تبصرے دا اشاریہ " قازق" ، " الاش" ، " سریارکا" (۱۹۹۳)، O. عبدیمانوف د‏‏ی کتاب "قزاق گزٹی" (الماندی، ۱۹۹۳) د‏‏ی اشاعت اس مسئلے دے تقاضاں نو‏‏ں ودھانے وچ اہ‏م کردار ادا کردی سی۔
انگریز سکھ جنگاں
پہلی اینگلو سکھ جنگ
سبھراؤں دی لڑائی 10 وجے شروع ہوئی جس وچ اک وار پھیر گلاب سنگھ، تیز سنگھ تے لال سنگھ نے انگریزاں نال سازباز ہو کے سکھ راج نال غداری دا دن-دیویں کلنک کھٹیا ایہناں نے اپنی کمانڈ ہیٹھ لڑن والی فوج نوں لڑن دے حکم ہی نہیں دتے سگوں انگریزاں نال گنڈھ تپ کر چکے ایہہ یعقین گھاتی جرنیل ‘اس گھر کو آگ لگ گئی گھر کے چراغ سے’ دے کلام مطابق وفادار سنگھاں دیاں شہیدیاں دا نظارہ ہی لیندے رہے ۔
اخیر وچ سر: شام سنگھ اٹاریوالا اتے اوہناں دے سوربیر ساتھیاں نے اپنی ایہہ سوہ آخری سواساں تک نبھائی سر: شام سنگھ خود اپنی چھاتی وچ ستّ گولیاں سمو کے شہیدی جام پی گئے انگریزاں نے خود منیا اے کہ اس سوربیر جرنیل دے اک وی سکھ سپاہی نے جنگ دا میدان نہیں چھڈیا اتے نہ ہی کسے نے جیون دان دی بھیکھ منگی
انگریزاں دی تیاری
مہاراجہ رنجیت سنگھ دے مرن توں بعد لاہور دربار وچ پسری اراجکتا توں انگریز پورا لابھ اٹھاؤنا چاہندے سن۔ اوہناں نے پنجاب دی سرحد اتے اپنی فوجی طاقت ودھاؤنی شروع کر دتی۔ ادھر سکھ فوج انگریزاں دیاں سامراجی سکیماں کرکے اوہناں دے خلاف ہو گئی۔ پنجاب نوں برطانوی راج تحت کرن لئی بھاویں گورنر جنرل لارڈ ایلنبرا نے ہی سکیم بناؤنی شروع کر دتی سی، پر جولائی 1844 وچ اس دی تھاں اتے لارڈ ہینری ہارڈنگ نوں ہندستان دا گورنر جنرل بنا دتا گیا۔ اوہ اک ہنڈیا ہویا فوجی سالار سی۔ اس نے آؤندیاں ہی سکھاں نال یدھ کرکے لاہور اتے قبضہ کرن دا من بنا لیا۔ اس نے پنجاب دیاں سرحداں اتے، خاص طور اتے فیروزپور، لدھیانہ ، انبالہ اتے میرٹھ وچ فوجاں اتے توپاں دی گنتی کافی ودھا دتی۔ ستلج دریا اتے بیڑیاں دا پل بناؤن لئی بمبئی وچ 35-35 ٹن دیاں 70 بیڑیاں تیار کروائیاں گئیاں۔ لدھیانے وچ بریٹیش ایجینٹ وجوں نامزد میجر براڈفٹ اس وقت گورنر جنرل دا سبھ توں وڈا صلاح کار سی۔ اس دی صلاحَ نال 6 دسمبر 1845   نوں گورنر جنرل نے میرٹھ اتے انبالہ توں انگریزی فوجاں نوں لدھیانے اتے فیروزپور جان دا حکم دتا۔ ایہہ فوجاں 11 دسمبر تک اپنیاں مقررہ تھانواں تے پہنچ گئیاں۔
لڑائی دا مختصر اتہاس
ایہہ یادگار سیخ 1846, 28 جنوری نوں ہوئی انغریجاں تے سکھاں دی جنگ وچ شہید ہوئے سکھاں دی یاد وچ پنڈ آلیوال سٹیڈیم دے نال بنائی جا رہی اے | اس وچ 40 فٹ اچی مینار، جس اپر کھنڈا صاحب ششوبھت ہووےگا، بچیاں دے کتاباں پڑن لئی اک لائبریری تے جنگ دیاں تصویراں دی پردرشنی لئی وی جگا بنائی گئی اے | اس دی دیکھ ریکھ پنڈ دی کمیٹی بنا کے کیتی جا رہی اے، اس کمیٹی دا نام "سکھ شہیداں" دی یاد رکھیا گیا اے | اس کمیٹی دے پردھان سرپنچ ظاہر سنگھ، خزانچی ہردیو سنگھ تے سرجیت سنگھ، میت پردھان پریتم سنگھ تے بلبیر سنگھ، سیکٹری بگا سنگھ تے صوبیدار جوگندر سنگھ ہن |
پچھوکڑ
انگریزاں ولوں پنجاب اُتے قبضہ کرن مگروں چتر سنگھ تے شیر سنگھ اٹاریوالا اتے انگریزاں وچکار جنگ دیاں تیاریاں دا ماحول تقریباً دو مہینے چلدا رہا۔ دوہاں دھراں وچ پہلی لڑائی رامنگر دی لڑائی 22 نومبر 1848 دے دن رامنگر وچ ہوئی سی جس وچ دوہاں دھراں دا کافی نقصان ہویا۔ انگریزاں دے سینکڑے فوجیاں توں علاوہ، اوہناں دے برگیڈیئر جنرل کیورٹن اتے لیفٹینینٹ کرنل ہیولاک وی مارے گئے۔ اینا نقصان کرواؤن توں بعد انگریز کئی ہفتے سہمے راے اتے اگلا پینتڑا سوچدے پر اپرلے افسراں دا حکم اڈیکدے، راے۔
جنگ دیاں وجوہات
دوجی اینگلو سکھ لڑائی ‘چ لڑیاں گئیاں کل تن لڑائیاں وچوں دوجی لڑائی 13 جنوری 1849 نوں سکھ راج پنجاب دیاں خالصہ فوجاں ولوں برطانوی ہند (British-India) دی رلویں انگریز فوج اتے بھارتی فوج دے خلاف “چیلیانوالا” دے میدان وچ لڑی گئی۔ چیلیانوالا پنڈ جہلم دریا دے کنڈھے اتے چڑھدے والے پاسے اے، جو کہ اج-کل  پاکستان والے پنجاب دے منڈی بہاؤالدین ضلعے وچ اے۔
لڑائی دی ویوتبندی
جنرل گفّ دے من وچ ڈر سی کہ کتے خالصہ فوج رات نوں حملہ نہ کر دیوے، اس لئی اس نے 13 جنوری نوں شام 3 وجے دے قریب آپ خالصہ فوجاں تے حملہ کر دتا۔ پہلے ہی ہلےوچ سکھ فوجاں نے سجی باہی والی کیپبل ڈوزن جس دی اگوائی پینیکؤک کر رہا سی اس دا وڈا نقصان کیتا۔ سکھاں نے 24وی پیدل ریجیمینٹ لگبھگ ختم ہی کر دتی، جس کرکے باقیاں نوں پچھے ہٹنا پیا۔ اس ہلے وچ برگیڈیئر پینیکؤک، اس دا پتر ، لیفٹینینٹ کوولونیل بروکس، 24ویں ریجیمینٹ دا کمانڈر، اتے دو ہور افسراں دی جان دا نقصان ہویا اتے سکھاں نے اس ریجیمینٹ دا جھنڈا کھوہ لیا۔