روس_وچ_عظیم_جوز_دی_شمولیت
عظیم جوز قازق کوکان تے خیوا شونجر د‏‏ی حکمرانی وچ نيں، روس د‏‏ی جنوبی قازقستان تے وسطی ایشیا اُتے فتح
۱۹ ويں صدی دے پہلے نصف وچ ، قازقستان دے جنوب وچ صورت حال اس دے ہور علاقےآں دے مقابلے وچ اک مختلف انداز وچ قائم ہوئی سی۔ ۱۸ ويں صدی دے آخر وچ ، جنوبی قازقستان اُتے اکثر وسطی ایشیائی جاگیردار ریاستاں - خیوا، بخارا، خاص طور اُتے کوکن خانات دے حملے ہُندے سن ۔قازقستان دے جنوب نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی بہت ساریاں وجوہات سی۔ اوہ نيں: خزانے نو‏‏ں ٹیکساں تو‏ں بھرنے د‏‏ی ضرورت۔ جانوراں د‏‏ی مصنوعات، کھانے د‏‏ی اشیاء د‏‏ی فراہمی؛ وسطی ایشیا نو‏‏ں روس تے چین تو‏ں ملانے والے کارواں نو‏‏ں کنٹرول کرنا۔ وسطی ایشیائی خاناں دے سیاسی اثر و رسوخ تے اختیار نو‏‏ں مضبوط کرنا۔ قازقستان دے جنوب اُتے وسطی ایشیائی خانیتاں د‏‏ی براہ راست حکمرانی دا دور تقریباً ۱۸۱۰ تو‏ں ۱۸۶۶ تک رہیا۔ انہاں د‏‏ی جارحانہ پالیسی نو‏‏ں انگلینڈ د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ ۱۸۱۲–۲۰ وچ ، خیوا خان مقمد رحیم نے قازق دیہاتاں اُتے چھاپےآں دا سلسلہ شروع کيتا۔ ۱۸۰۹ وچ تاشقند شہر کوکن دے اختیار وچ آیا۔۱۸۱۳-۱۸۱۴ وچ کوکن نے کرناک اُتے قبضہ ک‏ر ليا جو ترکستان دے شہر دے نیڑے واقع اے ۔ترکستان اُتے قبضے د‏‏ی بنیادی وجہ عمر خان د‏‏ی مزار اُتے واپسی سی۔ خواجہ احمد یسوی۔ سب تو‏ں پہلے ترکستان نو‏‏ں فتح کرنا ضروری سی۔ اس نے اپنی فوج دے نال تاشقند چھڈیا تے ترکستان نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی سیرام تو‏ں اک ہزار اُتے مشتمل اشرافیہ د‏‏ی فوج بھیجی۔ کوکاناں دا حملہ غیر متوقع سی تے ترکستانیاں نو‏‏ں حیران کر دتا۔ ترکستان دے حکمران بھج گئے، شہر اُتے مکمل قبضہ ک‏ر ليا گیا تے بے رحمی تو‏ں لُٹ مار کيتی گئی۔ سائرام، ترکستان، شمکنت تے اولیات دے دشمناں دے قبضے وچ آنے تو‏ں کوکانیاں تے عوام دے درمیان تعلقات کشیدہ ہو گئے۔ ترکستان تو‏ں فرار ہونے والے توکے نو‏‏ں پناہ ملی تے بخارا تو‏ں مدد حاصل کيتی، اوتھ‏ے تو‏ں اس نے فوج جمع د‏‏ی تے کوکن دے لوکاں دے خلاف چل پيا۔ کوکاناں دے خلاف اک ہور مزاحمت ڈیوک ٹینٹیک د‏‏ی قیادت وچ قازقاں د‏‏ی بغاوت سی۔ ایہ بغاوت آزادی تے مخالف خاکن د‏‏ی سی۔ باغی جنہاں د‏‏ی تعداد ۱۲٬۰۰۰ سی اوہ سائرام دے پرانے قلعے وچ مرکوز سن ۔ ترکستان، شمکنت تے اولیاتہ شہراں دے باشندےآں نے باغیاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ پر، عمر خان د‏‏ی فوج دے نال غیر مساوی جنگ دے نتیجے وچ ، باغیاں نو‏‏ں شکست ہوئی تے اوہ دو کیمپاں وچ بٹ گئے۔ کوکانیاں نے باغیاں دے خلاف توپاں تے رائفلاں دا استعمال کيتا۔ قازقاں د‏‏ی طاقت کمزور پڑ گئی تے ٹینٹیکور نو‏‏ں دشمن دے سامنے ہتھیار سُٹن اُتے مجبور کيتا گیا۔ کوکان حکومت دے حملے دے خلاف قازقاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی شکست د‏‏ی وجہ بغاوت دے رہنما دے اختیارات دا فقدان تے بغاوت دا اختلاف سی۔ اعمال وچ مشترکہ فیصلے دا فقدان۔ اس نے بخار ریاست د‏‏ی مدد بند کر دتی، جو قازقستان دے جنوب اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی سی، تے مخالف د‏‏ی فوجی برتری نو‏‏ں ظاہر کيتا۔ بغاوت دا کوئی واحد مقصد نئيں سی، تے اس دے رہنما صرف اپنی طاقت دوبارہ حاصل کرنا چاہندے سن ۔ وسطی ایشیائی ریاستاں دے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں، قازقستان دے جنوب وچ دوسرے خطےآں تو‏ں مختلف کردار سی۔ کوکن د‏‏ی مضبوط طاقت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے قرون وسطیٰ دا جاگیردارانہ نظام غالب رہیا۔ قازق حکمراناں وچ اتحاد نئيں سی۔ ہر قبائلی گروہ دے اپنے خان سن تے اوہ وکھ تھلگ سیاست کردے سن ۔ قازقاں دے موسم سرما وچ قلعہ بندی دے نظام د‏‏ی تعمیر نے کوکانیاں نو‏‏ں وڈے علاقےآں اُتے کنٹرول کرنے تے انہاں علاقےآں تو‏ں ٹیکس وصول کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ قازقاں دا وڈا حصہ زکوٰۃ ادا کردا سی۔ اپنی فوجی ذمہ داریاں نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی، قازقاں نے کوکن خان د‏‏ی فوجی مہماں وچ حصہ لیا۔ قازقستان دے جنوب دے لئی اعلیٰ ترین انتظامی شخصیت تاشقند د‏‏ی اکم سمجھی جاندی سی۔ قازق حکمراناں، قازق خاناں تے سلطاناں دے اپنے سیاسی مفادات نيں، قازقستان دے جنوب وچ شاہی طاقت نو‏‏ں مضبوط کرنا۔ ۱۹ويں صدی دے وسط وچ ، روس کریمین جنگ (۱۸۵۴–۱۸۵۶) ہار گیا۔ اپنے نقصان د‏‏ی تلافی دے لئی، اس نے مشرق وچ خارجہ پالیسی نو‏‏ں فعال طور اُتے اگے بڑھانا شروع کيتا۔ روس د‏‏ی تیزی تو‏ں ترقی پذیر صنعتی تجارت نو‏‏ں نويں منڈیاں تے خام مال دے ذرائع د‏‏ی ضرورت سی۔ ایہی وجہ اے کہ روس د‏‏ی خارجہ پالیسی وچ جنوبی قازقستان تے وسطی ایشیا د‏‏ی اہمیت ڈرامائی طور اُتے ودھ گئی ا‏‏ے۔ سینٹ پیٹرزبرگ پیلس دے دفاتر وچ قازقستان د‏‏ی مکمل تسلط تے وسطی ایشیا دے ملکاں دے نال جامع تعلقات د‏‏ی ترقی دا سوال اٹھایا گیا۔ ۱۹ويں صدی دے دوسرے نصف وچ روسی سلطنت وچ صنعت تے تجارت نے تیزی تو‏ں ترقی کيتی۔ ہندوستان د‏‏ی طرف تو‏ں، ایہ بلا شبہ ثابت ہويا کہ انگلستان دا اک منصوبہ اے جو وسطی ایشیا تے قازقستان دے جنوبی علاقے وچ دلچسپی رکھدا ا‏‏ے۔ چین نے Zhetysu تے جنوبی قازقستان د‏‏ی سرزمین اُتے غیر جانبدارانہ پالیسی اُتے عمل جاری رکھیا۔ وجہ ایہ اے کہ چین ۱۸۴۰–۱۸۴۲ تے ۱۸۵۶–۱۸۶۰ د‏‏ی افیون دیاں جنگاں تو‏ں منہ نئيں موڑ سکا۔ اس دے علاوہ ۱۸۵۱–۱۸۶۰ وچ تائپنگ د‏‏ی بغاوت، خانہ جنگی دے نال نال ۱۸۲۲–۱۸۵۹ وچ مشرقی ترکستان وچ ناکا‏م بغاوت نے اس ملک دیاں بنیاداں ہلیا ک‏ے رکھ دتیاں اس مقام اُتے چین دا زیتیسو د‏‏ی طرف ودھنے دا ارادہ وی سی۔ ایہ فطری معلوم ہُندا سی کہ روسی سلطنت دا اصل ہدف قازقستان د‏‏ی حتمی فتح تے وسطی ایشیائی ریاستاں نو‏‏ں زیر کرنا سی۔