cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مھدی منتظر تے اسلامی فکر
حدیث ثقلین
اورامت (اورصحابہ)کو انہاں وچ صرف پہلے شخص کوجاننے د‏‏ی ضرورت سی تاکہ پیغمبرکے بعدوہ دینی امورماں اس کیطرف رجوع کرن اوروہ انہاں کوگمراہی تو‏ں بچا سک‏‏ے۔پھروہ اے کہ اپنے بعداک شخص کومعین کرے جوامت کوگمراہیاں تو‏ں بچانے والا ہوئے تے یونہی اس کاسلسلہ چلتارہے ایتھ‏ے رک کہ امر نو‏‏ں گمراہی تو‏ں بچانے والا آخری محافظ قرآن دے ہمراہ حوض کوثرپیغمبرکے پاس پہنچ جائے ۔
امام مہدی کتاباں اہل سنت وچ
۵۲ ۔الفتاویٰ الحدیثیہ، ص ۱۸۔
۵۳ ۔ینابیع المودۃ، باب ۵۸، ص ۲۶۸، طبع ۸، دار الکتب العراقیہ، سال ۱۳۸۵ ھ۔
۱۳٧ ۔ینابیع المودۃ، با ۴، ص ۳۶۔
۱۳۸ ۔ینابیع المودۃ، با ب ۵۹، ص ۲۸۵۔
مذکورہ روایت دے مہم نکات۸۴
امام مہدی عقل تے علم د‏‏ی روشنی وچ
اس شبہے نو‏‏ں سوال د‏‏ی صورت وچ وی پیش کيتا جاسکدا اے کہ کیہ ایہ ممکن اے اک انسان کئی صدیاں تک زندہ رہے ؟اس سوال دے جواب دے لئی مسئلہ امکان د‏‏ی بطور رتمہید وضاحت کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔
امام مہدی کتاباں اہل سنت وچ
جواب دتا : ميں نے جعفر بن محمدیعنی امام صادق تو‏ں زیادہ کسی نو‏‏ں فقیہ ترین نئيں پایا ، منصورعباسی نو‏‏ں جدو‏ں کوئی حیرت زدہ مسئلہ درپیش ہُندا تاں اوہ کسی نو‏‏ں میرے پاس بھیج دیندا سی ۔ اک دن اس نے میرے تو‏ں کہیا : اے ابو حنیفہ ! لوک جعفر بن محمد دے شیفتہ ودیوانے ہورہے نيں ۔ تسيں سخت ترین فقہی مسائل تیارکرو اورميں نے چالیس فقہی سوال کرلئے نيں فیر انہاں دے سامنے پیش کرن گے اورفیر کہیا: پہلے ميں نے انہاں تو‏ں سوالات کيتے جدو‏ں ميں انہاں تو‏ں سوال کردا سی تاں اوہ مینو‏ں اس سوال اُتے اِنّا مُسلّط نظر آندے سن اورفرماندے سن : تسيں اس مسئلہ وچ ایہ کہندے ہو، اہلِ مدینہ دا ایہ قول اے اورہم اہلِ بیت ایہ کہندے نيں۔ کسی مسئلہ وچ اوہ ساڈے اسيں عقیدہ ہُندے، کسی وچ اہلِ مدینہ دے تے کسی وچ انکا قول اسيں سب تو‏ں بالکل علیحدہ ہوتاتھا ایتھ‏ے تک کہ ميں نے ايس‏ے طرح انہاں تو‏ں تمام سوالات دریافت کيتے اورانہاں نے وڈی عظمت وشان تو‏ں انہاں دے قانع کُنندہ جوابات دتے۔ فیر ابوحنیفہ نے ہور کہیا: تاں کيتا اِختلاف اقوال د‏‏ی صورت وچ مینو‏ں جو اسيں وچو‏ں ذیادہ عالم اوردانا ترین فرد اے اس تو‏ں روایت نئيں کرنی چاہیئے؟!
امام مہدی عقل تے علم د‏‏ی روشنی وچ
یعنی اوہ امکان جو فعلا اورواقعا ممکن اے اورواضح طور اُتے وجود رکھدا اے ۔
امام مہدی کتاباں اہل سنت وچ
سچ بتائیے آخر اوہ کیہ چیز اے جو اعلم تے افقہ الناس د‏ی طرف رجوع کرنے وچ مانع اے، تے انہاں دے مذہب د‏‏ی پیروی کرنے تو‏ں روک رہی اے ؟
"وَ مِنه ا عَن اِبْنُ الْخَشَّابِ قالَ حَدَّثَنا أَبُو الْقَاسِمِ طَاهِرُ بْنُ هَارُونَ بْنِ مُوسَى الکاظِمِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ، قَالَ سَيِّدِي جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، اَلْخَلَفُ الصَّالِحُ مِنْ وُلْدِي وَ هُوَ الْمَهْدِيُّ اِسْمُهُ مُحَمَّدُ وَ كُنْيَتُهُ أَبُو الْقَاسِمِ يَخْرُجُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ يُقَالُ لِأُمِّهِ نَرْجِسُ وَ عَلَى رَأْسِهِ غَمَامَةٌ تُظِلُّهُ مِنَ الشَّمْسِ تَدُورُ مَعَهُ حَيْثُ مَا دَارَ تُنَادِي بِصَوْتٍ فَصِيحٍ هَذَا الْمَهْدِيُّ سَلامُ الله ِ علَیه "
پہلی دلیل : امام حسن تے امام حسین تے اولاد بنی الزہرا دے ذریت تے اولاد پیغمبرؐ ہونے اُتے سورہ انعام د‏‏ی آیت ۸۴ تے ۸۵ ملاحظہ فرماواں:
۱۴۶. کنوز الحقائق، عبد الرئوف مناوی۔
امام مہدی عقل تے علم د‏‏ی روشنی وچ
اے یحییٰ کتاب نو‏‏ں قوت دے نال پکڑلو تے اساں اسنو‏ں بچپن ہی وچ نبوت عطا کيتی(سورہ مریم ۱۹۔۱۲اورفصل دوم دے نمبر۵، اور۸ وچ ابن حجر ہیثمی شافعی اوراحمد بن یوسف قرمانی حنفی کااعتراف گزرچکيا اے کہ مہدی نو‏‏ں بچپن وچ حکمت عطاہوئی)
مہدی محمد ابن حسن عسکری نيں
کسی اُتے ایہ گل مخفی نئيں اے کہ امام مہدی دے بارے وچ وارد ہونے والی احادیث مختلف امور نو‏‏ں بیان کردیاں نيں جداں آپ دا ناں بعض خصوصیات ، ظہور د‏‏ی علامات ،رعیت دے درمیان فیصلے کرنے د‏‏ی روش اس دے علاوہ اوربہت سارے امور اوربلاشک انہاں وچو‏ں ہر حدیث وچ ضروری نئيں اے کہ لفظ مہدی وی ذکر ہوئے کیونجے اس دے بغیر وی مراد واضح اے مثلا اک حدیث جو امام مہدی  کانام لےک‏ے انہاں د‏‏ی اک صفت بیان کردی ا‏‏ے۔
امام مہدی کتاباں اہل سنت وچ
۱۰۶. الطّالبین، حافظ اَلجعابی۔
اشکال:۱۴۵
فیر حضرت علی علیہ السلام نے فرمایا: توانو‏‏ں خدا د‏‏ی قسم دے ک‏‏ے سوال کردا ہاں کہ کیہ تسيں جاندے ہوئے کہ خداوند عالم نے سورہ حج وچ ارشادہ فرمایا اے:( یا اَیُّه َا الَّذینَ آمَنُوا اِرۡکَعُوا وَ اسۡجُدوُا وَ اعۡبُدوُا رَبَّکُمۡ وَ افۡعَلُوا الۡخَیۡرَ لَعَلَّکُمۡ تُفۡلِحُونَ اِلی آخِرِ السُّورَةِ ) (۵۲) ، تے ایہ آیات سن کر سلمان نے رسول خداﷺ تو‏ں عرض کيتا سی کہ ایہ کون لوک نيں جنہاں اُتے آپؐ گواہ نيں تے ایہ لوکاں اُتے گواہ نيں؟ خداوند عالم نے جنہاں نو‏ں منتخب کيتا تے دین وچ انہاں دے لئی سختی نہ رکھی تے اوہ آپؐ دے جد ابراہیم  دے دین اُتے نيں، ایہ کون لوک نيں؟ حضور نے فرمایا: ایہ فقط تیرہ مخصوص افراد نيں نہ کہ پوری امت۔ سلمان نے عرض کيتا: یا رسولؐ اللہ سانو‏ں انہاں دا تعارف کروا دیجئے۔ فرمایا: وچ تے میرا بھائی علی علیہ السلام تے گیارہ فرزند۔
۱۴ ۔عقد الدرر فی اخبار المنتظر، ص ۵۶، یوسف بن یحیی مقدسی شافعی، از علمائے ستويں صدی ہجری۔
اہل بیت رسول خداﷺ کون نيں؟۲۶۲
۶ ۔ احمد بن حنبل(٧٧) ، نسائی(٧۸) ، حاکم(٧۹) تے ذہبی اپنی تلخیص وچ درجہ ذیل روایت کيتی صحت دا اعتراف کردے نيں۔ ہور ہور افراد جداں صاحبان سنن وی اس د‏ی صحت اُتے اتفاق تے اجماع دا اظہار کردے نيں تے تمام افراد نے اسنو‏ں "عمرو بن میمون" تو‏ں نقل کيتا اے ؛ اوہ کہندے نيں: وچ ابن عباس دے پاس بیٹھیا ہويا سی کہ ۹ گروہ انہاں دے پاس آئے تے کہیا: اے ابن عباس یا آپ ساڈے نال تشریف لائیے یا اپنے اطراف خلوت کیجئے اسيں آپ تو‏ں علیحدگی وچ کچھ گلاں کرنا چاہندے نيں۔
دوم: کسی مکان تے مقام وچ وارد ہونے والے افراد د‏‏ی دو قسماں ہُندیاں نيں:
۳۴. جارود بن منذر العبدی،
مہدی محمد ابن حسن عسکری نيں
ہور حکن دتا کہ آپ د‏‏ی نوکرانیاں نو‏‏ں قید کردتا جائے اورآپ د‏‏ی عورتاں نو‏‏ں رسن بنھ دئیے جاواں اورجعفرکذاب شیعاں دے پاس اپنے بھائی عسکری والا مقام ومرتبہ حاصل کرنے دے لالچ وچ اس د‏ی مدد کر رہیا سی اورجداں کہ شیخ مفید نے لکھیا اے ايس‏ے وجہ تو‏ں امام عسکری دے پسماندہ گان اُتے قید وبند اورتذلیل توہین ورگی مصیبتاں ٹُٹ پڑاں (الارشاد۲:۳۳۶)
امام مہدی کتاباں اہل سنت وچ
حضرت علی علیہ السلام نے فرمایا: یاد رکھو! مہدیؑ تمام لوکاں وچ سب تو‏ں زیادہ رسول اکرمﷺ تو‏ں مشابہ ہون گے، انہاں دا ناں پیغمبر دے ناں اُتے تے انہاں دے والد دا ناں پیغمبر اسلامﷺ دے والد دے ناں اُتے ہوئے گا(۶۴) ۔ مہدی، فاطمہ زہرا د‏‏ی اولاد وچو‏ں ہون گے، اوہ ذریت حسینؑ تو‏ں نيں۔ یاد رکھو جو شخص وی مہدی (عج اللہ فرجہ الشریف) دے علاوہ کسی دوسرے شخص نو‏‏ں اپنا امام قرار دے گا خداوند عالم اس اُتے لعنت کريں گا۔
۱۵۱. لسان المیزان، ابن حجر۔
مناقب تے خصائص امیر المؤمنین علی علیہ السلام دے بارے وچ کتاباں اہل سنت تو‏ں چالیس روایات
۱۰ ۔ فرشتےآں د‏‏ی مدد وچ شباہت۲۵۴
اوّلاً: رسول اکرمﷺ لفظ "بعدی" تصریح فرما رہے نيں کہ میرے بعد میرا جانشین تے خلیفہ علی علیہ السلام ا‏‏ے۔
پہلا حصہ: (امّ المؤمنین) جناب امّ سلمہ تے عائشہ تو‏ں ۲۲ روایات۲۶۳
مہدی محمد ابن حسن عسکری نيں
پس امام مہدی دے بارے وچ اس دا اوہی موقف تھ اجو فرعون دا موسی کہ بارے وچ سی چنانچہ خوف د‏‏ی وجہ تو‏ں موسی د‏‏ی ماں نے بچپن ہی وچ آپ نو‏‏ں سمندر د‏‏ی لہراں دے حوالے کردتا تھا
امام مہدی کتاباں اہل سنت وچ
یا حضرت عمر اپنے اس قول وچ سچے نئيں نيں تے حضرت علی تے جناب عباس اُتے لگائی گئی تُہمت باطل اے. ایسی صورت وچ عمر اپنی جھوٹی شہادت تے نقل مسلم دے مطابق نہ حضرت عمر لائق خلافت قرارپاواں گے تے نہ ہی حضرت ابو بکر، کیو‏ں کہ نہ دروغگو لائقِ خلافت اے اورنہ ہی اوہ شخص جو کسی ایداں دے افراد کولوکاں اُتے خلیفہ بنادے ۔
۱٧۹. مناقب، احمد حنبل۔
۱۸۰. مناقب، بیہقی۔
اولاد فاطمہ زہراسلام اللہ علیھا دے بارے وچ اشکال دا دندان شکن جواب
اس موقع اُتے حضرت زہرا سلام اللہ علیھاکی اولاد تے جانشینان پیغمبر گرامی قدر دے بارے وچ اہل تسنن د‏‏ی جانب تو‏ں کيتے گئے اک اشکال دا جواب دینا مناسب سمجھدا ہون۔
۲٧ ۔ینابیع المودۃ، باب ۵٧، اس باب د‏‏ی آخری روایت، ص ۲۶٧، طبع ۸، دار الکتب العراقیہ، سال ۱۳۸۵ ھ۔
۲ ۔ بعض افراد ایداں دے ہُندے نيں جو دروازے تو‏ں داخل ہُندے نيں ۔ مذکورہ بالا روایت وچ حضور سرورکائنات نے فرمایا اے کہ علی علیہ السلام مجھ تک آنے دا راستہ اے لہذا جو میرے پاس آنا چاہندا اے اسنو‏ں چاہیے کہ ايس‏ے دروازے دے ذریعے آئے۔ ہن جے کوئی شخص غیر راہ یا اس دروازہ تو‏ں ہٹ کر ورود دا دعویٰ کردا اے تاں اسنو‏ں سارق دے سوا کچھ نئيں کہیا جاسکدا۔
۱۸. الدر النشیر ، جلال الدین ابنِ ابی بکر سیوطی ( متوفی ۸۸۱ ھ ق )،
اس روایت وچ چند اہ‏م نُکات
امام جعفرصادق علیہ السلام د‏‏ی اعلمیت وافضلیت دے بارے وچ ابوحنیفہ تے علمائے عامّہ دا اعتراف
مہدی محمد ابن حسن عسکری نيں
کہیا جاندا اے حکمراناں د‏‏ی کوشش کيتی سی کہ حق حقدار ہی نو‏‏ں ملے اس لئی اوہ امام عسکری دے جانشین دے بارے وچ جستجو کررہے سن تاکہ جعفرکذاب اپنے دعویٰ د‏‏ی بنا اُتے ناحق میراث نہ لے جائے
امام مہدی کتاباں اہل سنت وچ
امیرالمؤمنین نے فرمایا: خدا د‏‏ی قسم مہدی (عج اللہ فرجہ الشریف) ہرگز جھوٹھ نئيں بولاں گے اوہ دین خدا د‏‏ی مدد کرنے والے نيں ۔۔۔ انہاں دے پسر عم سید حسنی بارہ ہزار سواراں دے ہمراہ انہاں تو‏ں ملحق ہوجاواں گے، سید حسنی پہلے انہاں تو‏ں عرض کرن گے کہ آپؑ دے پاس کوئی علامت اے جس د‏‏ی بنیاد اُتے اسيں آپ د‏‏ی بیعت کرن؟
مہدی محمد ابن حسن عسکری نيں
۲۔ پنجويں صدی ہجری جے علماء وچو‏ں مشہور نساب سید عمری:۔
امام مہدی کتاباں اہل سنت وچ
۱۱۱. عوالم، شیخ عبد اللہ بن نور اللہ بحرانی۔
۵۸. النھایة فی غریب الحدیث والاثر ( ابنِ اثیر الجزری ، ۶۰۶ ھ ق)،
۲۲. رُوحُ المعانی ، شہاب ُ الدین سیدمحمودآلوسی مُفتی بغداد (متوفی۱۲٧۰ ھ ق )،
۳۴ ۔"وَ عَنۡ یَزیدَ بن الۡخَلیلِ الۡاَسَدی، قالَ: کُنۡتُ عِنۡدَ اَبی جَعۡفَر مُحَمَّدِ بن عَلیٍّ‘ فَذَکَرَ آیَتان یَکُونانِ قَبۡلَ الۡمَه ۡدیّ  ، لَمۡ یَکوُنا مُنۡذُ اَه ۡبَطَ الله ُ تَعالی آدَمَ  ، وَ ذلِکَ: اَنّ الشَمۡسَ تَنۡکَسِفُ فیِ النَّصۡفِ مِنۡ شَه ۡرِ رَمَضانِ وَ الۡقَمَرَ فی آخِرِه ، فَقالَ لَه ُ رَجُلٌ، یَا ابۡنَ رَسُولِ الله ِ! لا، بَلِ الشَّمۡسُ فی آخِرِ الشَّه ۡرِ وَ الۡقَمَرُ فی النَّصۡفِ؛ فَقالَ اَبُو جَعۡفَر -  - : اَعۡلَمُ الَّذی تَقولُ، اِنَّه ُما آیَتانِ لَمۡ یَکُونا مُنۡذُ ه َبَطَ آدَمُ  "
٧۴ ۔سورہ صافات (۳٧) آیت ۲۴۔
٧۵ ۔ینابیع المودۃ، باب ۶۵، ص ۳۶۹، طبع ۸، دار الکتب العراقیہ، ۱۳۸۵ ھ۔
دلیل کہ بارہ خلفاء تو‏ں مراد بارہ امام نيں
صدوق نے کافی د‏‏ی روایت نو‏‏ں اپنے باپ تو‏ں تے انہاں نے علی بن ابراہیم تو‏ں نقل کيتا اے (الخصال ۲: ۴۸۰۔۵۰ ابواب الاثنی عشر)
امام مہدی کتاباں اہل سنت وچ
ارشاد ہُندا اے:
۸. ابنِ عساکر(۱۲) تے ابنِ حجر مکی(۱۳) ، سبطِ ابنِ جوزی(۱۴) تے ہیثمی(۱۵) نے روایت کيتی اے کہ رسول خداﷺ نے حضرت علی علیہ السلام تو‏ں فرمایا:اِنَّ اَوَّلَ اَرْبَعَةٍ یَدخُلُونَ الجَنَّةَ اَنَا وَأَنْتَ وَالحَسَن وَالحُسَین، تے ذرارِینَا خَلْفَ ظَه وُرِنَا، وَاَزوَجُنَا خَلْفَ ذرارِینَا، وَشِیعَتُنَاعَنْ اَیْمَانِنَاوَعَنْ شَمَائِلِنَا ؛ اے علی بیشک جنت وچ داخل ہونے والے پہلے چارافراد وچ تسيں تے حسن وحسین نيں اورفیر ساڈی ذریت، فیر ساڈی زوجات اورساڈے شیعہ ساڈے سجے کھبے وارِد ہونگے۔
دلیل کہ بارہ خلفاء تو‏ں مراد بارہ امام نيں
"حسین بن علی دے بعد نوامام ہون گے انہاں وچ نواں قائم ہوئے گا(اصول کافی ۱:۵۳۳۔۱۵باب ۱۲۵)
امام مہدی کتاباں اہل سنت وچ
"بَنوُنا بَنوُ اَبۡنائِنا وَ بَناتُنا بَنوُه ُنَّ اَبۡناء الرِّجال الۡاَباعِد"
یعنی ساڈے بیٹےآں دے بیٹے تے بیٹیاں ساڈے بیٹے تے بیٹیاں نيں لیکن ساڈی بیٹیاں دے بیٹے اسيں تو‏ں دور نيں (یعنی ساڈے بیٹے نئيں نيں)۔
اک شخص کہنے لگا: اے فرزند رسول ہرگز ایسا نئيں اے بلکہ سورج رمضان دے آخر وچ تے چاند نصف رمضان وچ ہوئے گا۔
۲۰ ۔ یوسف بن یحیی(۲۹) نے امیرالمؤمنین  تو‏ں روایت کيتی اے :"وَ عَنۡ اَمیرِ المُؤۡمِنینَ عَلیِّ بن ابیطالبٍ‘، فی قِصَّة الۡمَه ۡدیِّ، قالَ: وَلا یَتۡرُکُ بِدعَةً اِلّا اَزالَه ا، وَلا سُنَّةً اِلّا اَقامَه ا، وَ یَفتَحُ قُسۡطُنۡطینیَّةَ وَ جِبالَ الدِّیۡلَم، فَیمکُثُ عَلی ذلِکَ سَبۡعَ سنِینَ مِقدارُ کُلِّ سَنَةٍ عَشرُ سِنینَ مِن سنِینِکُمۡ ه ِذه ِ، ثُمَّ یَفۡعَلُ الله ُ ما یَشاءُ "
احمد بن محمد کرزری تو‏ں نقل کيتا اے کہ اوہ کہندے نيں: ميں نے عبد اللہ ابن احمد بن حنبل تو‏ں سنیا اے، انہاں نے کہیا: ميں نے اپنے والد (احمد بن حنبل) تو‏ں سوال کيتا کہ صحابہ وچ افضل تے برتر کون اے ؟ میرے والد نے حضرت ابوبکر، عمر تے عثمان دا ناں لیا تے چپ ہوگئے۔ ميں نے سوال کيتا: اے بابا! تاں فیر علی بن ابی طالب‘ دا مقام تے مرتبہ کيتا اے ؟ آپ نے انہاں دا ناں کیو‏ں نئيں لیا؟ انہاں نے جواب دتا اوہ اہل بیت وچو‏ں نيں یاد رکھو! انہاں لوک دا علی علیہ السلام تو‏ں موازنہ نئيں کيتا جاسکدا۔
اب آپ خود سورہ زمر د‏‏ی آیت نمبر ۱۶ تے ۱٧ د‏‏ی روشنی وچ فیصلہ کر لیجئے کہ ساڈے ہشتگانہ جوابات دے بعد وی اس روایت مجعولہ نو‏‏ں قبول کرنے د‏‏ی گنجائش باقی رہ جاندی اے ؟!
سوال: رحلت رسولؐ دے بعد سقیفہ تے فدک دے موقع اُتے تے علی علیہ السلام نو‏‏ں جبرا مسجد لے جاندے ہوئے، در خانہ علی علیہ السلام نو‏‏ں اگ لگاندے وقت کن لوکاں نے علی علیہ السلام تو‏ں اپنی دشمنی نو‏‏ں علنی کردتا سی؟
۶۳. معجم صغیر (طبرانی)
۵۶. سعد الدین تفتازانی (متوفی ٧۸۳ ھ ق)،
ابن عدی تے بیہقی نے شعب الایمان وچ حضرت علی علیہ السلام تو‏ں روایت کيتی اے کہ رسولؐ خدا نے فرمایا: جو شخص میری عترت تے اہل بیت علیھم السلام دے حق نو‏‏ں نہ پہچانے چاہے اوہ انصار وچو‏ں ہوئے یا چاہے عرب تے غیر عرب ہوئے اوہ تن چیزاں وچو‏ں اک اے: یا منافق اے، یا ولد الزنا اے یا ولد حیض ا‏‏ے۔
۳۱ ۔ علی علیہ السلام "افضل رجالِ العالمین" نيں
امیرالمؤمنین  نے فرمایا: اپنا آخری سوال پیش کرو۔
نکتہ: امام محمد باقر  اولین اوہ امام نيں جنہاں د‏‏ی والدہ ماجدہ امام حسن  د‏‏ی دختر نیک اختر نيں(۳۸) لہذا ایہ امام، حسنی وی نيں تے حسینی  وی نيں ہور انہاں دے بعد تمام ائمہ حسنی وی نيں تے حسینی وی پس بنابر اں حضرت مہدی (عج) امام حسن  دے وی فرزند قرار پاواں گے ايس‏ے لئے امیر المؤمنین علی نے فرمایا: مہدی خلقت وچ حسن  تو‏ں مشابہ نئيں بلکہ اخلاق وچ حسن د‏‏ی شبیہ نيں۔
۲۳ ۔مسند احمد حنبل، ج۵، ص ۳۵۶۔
۲۴ ۔ مسند احمد حنبل، ج۵، ص ۳۵۶۔
امام مہدی عقل تے علم د‏‏ی روشنی وچ
اوران دے اس کہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ اساں اللہ دے رسول عیسیٰ ابن مریم نو‏‏ں قتل کردتا حالانکہ نہ تاں انہاں نے اسنو‏ں قتل ہی کيتا اورنہ سولی ہی دتی مگر انہاں دے لئی اک دوسرا شخص عیسٰی دے مشابہ کردتا گیا جو لوک اس بارے وچ اختلاف کردے نيں یقینا اوہ لوک اس دے حالات د‏‏ی طرف دھودے ميں پئے نيں انہاں نو‏‏ں اس واقعہ د‏‏ی خبر وی نئيں فقط اٹکلی دے پِچھے نيں اورعیسی ٰ نو‏‏ں انہاں نے یقینا قتل کيتا بلکہ خدا نے انہاں نو‏ں اپنی طرف اٹھا لیا اے اورخدا بڑازبردست تدبیر والا اے (النساء :۴۔۱۵۸۔۱۵٧۔۴)
امام مہدی کتاباں اہل سنت وچ
۶ ۔ سید ابوبکر بن شہاب الدین علوی(۱۱) نے باب اول دے ضمن وچ ترمذی، ابن جریر، ابن منذر، حاکم، ابن مردویہ، بیہقی، ابن ابی حاتم ، طبرانی، احمد بن حنبل، ابن کثیر، مسلم بن حجاج، ابن ابی شیبہ تے سمہودی تو‏ں عمیق تحقیقات دے مطابق اہل سنت دے اکابر علماء تو‏ں روایت کيتی اے کہ ایہ آیت تطہیر (احزاب/ ۳۳) خمسہ طیبہ یعنی رسول خدا، علی تے فاطمہ تے حسن تے حسین علیھم السلام د‏‏ی شان وچ نازل ہوئی اے ؛ تے قابل توجہ گل ایہ اے کہ انہاں نے اپنی اس کتاب وچ ثابت کيتا اے کہ قیامت تک پیدا ہونے والے تمام سادات کہ جنہاں اُتے صدقہ حرام اے اوہ سب ذرّیت تے اہل بیت علیھم السلام رسولخداﷺ وچ شامل نيں۔(۱۲)
۱۹۲. نظرۃ عابرۃ، شیخ محمد زاہد کوثری۔
ابن حجر مکی نے صواعق محرقہ "فصل دوئم ۔فضائل علی" حدیث نمبر ۱٧ دے ذیل وچ روایت کيتی اے کہ طبرانی نے سندِ حسن تو‏ں ام سلمہ تو‏ں انہاں نے رسولؐ اللہ تو‏ں روایت کيتی اے کہ آپؐ نے فرمایا: جس نے علی علیہ السلام نال محبت د‏‏ی اس نے مجھ نال محبت د‏‏ی تے جس نے مجھ نال محبت د‏‏ی اس نے خدا نال محبت د‏‏ی (پس علی علیہ السلام نال محبت، خدا تے رسولؐ نال محبت اے ) ہور جس نے علی علیہ السلام نال دشمنی د‏‏ی اس نے مجھ نال دشمنی د‏‏ی تے جس نے مجھ نال دشمنی د‏‏ی اس نے خدا نال دشمنی د‏‏ی (لہذا دشمن علی ؑ۔ دشمن خدا تے رسولؐ اے )۔
۱۲ ۔ منتخب کنز العمال، ج۶، ص ۳۲۔
۴۸. ولی الدین تبریزی (متوفی بعداز ٧۴۱ ھ ق)،
"وَ عَنۡ اَبی جَعۡفَر مُحَمَّدِ بۡنِ عَلیٍّ‘، اَنَّه ُ قالَ : اِذَا رَأَیۡتُمۡ ناراً مِنَ الۡمَشرِقِ ثَلاثَةَ اَیّام اَوۡ سَبۡعَةً، فَتَوَقَّعُوا فَرَجَ آلِ مُحَمَّدٍ اِنۡ شاءَ الله ُ تعالی، ثُمَّ قالَ : یُنادی مُنادٍ مِنَ السَّماءِ بِاِسۡمِ الۡمَه ۡدیِّ فَیُسۡمِعُ مَنۡ بِالۡمَشرِقِ وَ مَنۡ بِالۡمَغرِبِ، حَتّی لا یَبۡقی راقِدٌ اِلّا اسۡتَیۡقَظَ، وَ لا قائِمٌ اِلّا قَعَدَ، وَ لا قاعِدٌ اِلّا قامَ عَلی رِجۡلَیۡه ِ، فَزَعاً مِنۡ ذلِکَ فَرَحِمَ الله ُ عَبۡداً سَمِعَ ذلِکَ الصَّوۡتَ فَاجابَ، فَانَّ الصَّوۡتَ الاَوَّلَ ه ُوَ صَوۡتُ جِبۡریلَ الرُّوحِ الۡاَمینِ  "
" وَ فی الۡمَناقِبِ عَنۡ عَلی بۡنِ سوید عَنۡ مُوسی الۡکاظِمِ فی ه ذه الآیةِ قالَ جَنۡبُ الله ِ اَمیرُ المؤۡمِنینَ عَلیُّ وَکَذلِکَ ما بَعۡدَه ُ مِنَ الۡاَوۡصیاءِ بِالۡمَکانِ الرَّفیعِ اِلی اَن یَنۡتَه یَ الۡاَمۡرُ اِلی آخِرِه ُمُ الۡمَه ۡدی سَلامُ الله ِ عَلَیۡه ِمۡ"
۴۶. عبد اللہ بن ابی اوفیٰ،
مہدی محمد ابن حسن عسکری نيں
رہیا ایہ کہ کدو‏‏ں قیام کريں گا ؟ تاں ایہ وقت دسے گا میرے تو‏ں میرے باپ نے اورانہاں نے اپنے آباء واجداد تو‏ں تے انہاں نے پیغمبراسلام تو‏ں نقل کيتا اے کہ آپ نے فرمایا اوہ قیامت د‏‏ی طرح اچانک تواڈے پاس آجائے گا(ینا بیع المودت ۳:۱۱۵۔ ۱۱۶باب ۸۰، اس وضاحت دے نال کہ اسنو‏ں حموینی شافعی د‏‏ی فرائد السمطین تو‏ں نقل کيتا اے )
امام مہدی کتاباں اہل سنت وچ
خروج مہدی (عج اللہ فرجہ الشریف) د‏‏ی پنج علامات نيں: ۱ ۔ خروج سفیانی، ۲ ۔ خروج تے قیام یمانی در یمن، ۳ ۔صدائے آسمانی، ۴ ۔ بیداء (مکہ تے مدینہ دے وچکار) د‏‏ی زمین دا دھنسنیا، ۵ ۔ نفس ذکیہ دا قتل (جنہاں نو‏ں محمد بن حسن کہندے نيں)۔
اَوّلاً : امام صادق علیہ السلام نو‏‏ں سادات اہلِ بیت وچو‏ں مندے نيں پس انہاں دے اقرارکی بناء اُتے اہلِ بیت د‏‏ی شان وچ نازل ہونے والی تمام آیات امام صادق اُتے صادق آئیاں گی جداں آیۂ تطہیر ، آیۂ مودّت وغیرہ۔
ثانیاً : اوہ حضرت امام صادق دے فضائل تے کمالات نو‏‏ں اِنّا مشہور تے معروف سمجھدے نيں کہ خورشید عالم تاب د‏‏ی طرح انہاں دے نور تو‏ں ساری دنیا روشن اے ۔ کیہ ایہ ظلم تے ستم نئيں کہ اسيں اہلِ بیت د‏‏ی شان وچ نازل ہونے والی آیات تے انہاں دتی مدح وچ وارد ہونے والی روایات اُتے کوئی توجہ نہ داں اوران تو‏ں منہ موڑ کر غیراں دے سامنے سرتسلیم خم کرداں؟
۸۱ ۔ینابیع المودۃ، باب ۵۹، ص ۲۹٧، طبع ۸، دار الکتب العراقیہ، ۱۳۸۵ ھ۔
"اَخۡرَجَ الطَّبَرانی فی الاَوۡسَطِ عَنۡ الحسن بن علی اَنّ رَسُولَ الله ﷺ، قالَ: اِلْزَمُوا مَوَدَّتَنَا أَهْلَ الْبَيْتِ فَإِنَّهُ مَنْ لَقِيَ اللَّهَ تعالی وَ هُوَ يَوِدُّنا دَخَلَ الْجَنَّةَ بِشَفَاعَتِنَا وَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يَنْفَعُ عَبْدًا عَمَلُه ُ الَّا بِمَعْرِفَةِ حَقِّنَا (۳۳) "
میرے بعد بارہ امام ہون گے جنہاں وچ اوّلین امام تسيں ہوئے اے علی! تے آخری امام قائم ہون گے۔ مہدی (عج اللہ فرجہ الشریف) اوہ نيں جنہاں دے ہتھو‏ں اُتے خداوند عالم مشرق تے مغرب د‏‏ی فتح عنایت کريں گا۔
۱۹۵. النّہایۃ فی غریب الحدیث، ابن اثیر۔
" ه ؤُلآءِ اَلۡاَئِمَةُ الۡاِثنا عَشَرَ اَوَّلُه ُمۡ اَنا وَ آخِرُنا اَلۡقَائِمُ الۡمَه ۡدی (عج) "
۳ ۔ ستويں صدی ہر ی دے بزرگ عالم اہل سنت یوسف بن یحیی مقدسی شافعی د‏‏ی کتاب عقد الدّرر تو‏ں اساں کافی روایات نقل کيتی نيں تے ہور روایات آئندہ نقل کرن گے۔ اہل سنت دے علمی حلقہ وچ ایہ کتاب اس قدر اہمیت د‏‏ی حامل اے کہ کثیر التعداد علماء نے اس کتاب د‏‏ی روایات نو‏‏ں اپنی اپنی کتاباں وچ زینت دتی ا‏‏ے۔ مثلاًٍ: جلال الدین سیوطی نے کتاب "العرف الوردی فی اخبار المہدی" وچ ؛ ابن حجر ہیثمی نے کتاب "القول المختصر فی علامات المہدی المنتظر" وچ ؛ متقی ہندی نے کتاب "البرہان فی علامات مہدی آخر الزمان" وچ تے علی بن سلطان محمد ہروی حنفی نے کتاب "المشرب الوردی فی مذہب المہدی" وچ تے ہور علماء نے وی نقل کيتی نيں۔
۱۲ ۔"وَ فی الۡمَناقِبِ حَدَّثَنا عَبدُ الۡواحِدِ بۡنِ عَبدُوسِ العَطارِ النِیشابوری قالَ حَدَّثَنا حَمدانُ بن سُلِیمانِ النیشابُوری عَن مُحَمَّدِ بن اِسماعیلِ بن بَزیع عَن صالِح بن عَقَبَه عَن اَبی جَعفَرَ مُحَمَّدٍ الۡباقِرِ عَن اَبیه ِ عَن جَدِّه عَن اَمیرِ الۡمؤۡمِنینَ عَلی سَلامُ الله ِ عَلَیه ِم قَالَ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِﷺ: الْمَهْدِيُّ مِنْ وُلْدِي، اسْمُهُ اسْمِي وَ كُنْيَتُهُ كُنْيَتِي وَ ه ُوَ أَشْبَهُ النَّاسِ بِي خَلْقاً وَ خُلْقاً تَكُونُ لَهُ غَيْبَةٌ وَ حَيْرَةٌ تَضِلُّ فِي الْاُمَم حَتّی تَضلَّ الخَلقُ عَن اَدیانِه ِم فَعِندَ ذلِک يُقْبِلُ كَالشِّهَابِ الثَّاقِبِ یَأتی بِذَخیرَةِ الاَنبیاءِ عَلَیه مِ السلام فَيَمْلَأُ الۡاَرضَ قِسْطاً تے َ عَدلاً كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلماً "
٧۸. شہابُ الدین حلوانی شافعی (متوفی ۱۳۰۸ ھ ق)،
شیعہ دے معنی تے حقیقت ِ تشیّع
۱۳ ۔"وَ عَن اَبی عَبدِ الله ِ الحُسَینِ بن عَلی‘ اَنَّه ُ قالَ: لِصاحِبِ ه ذَ ا الاَمر – یعنی المَه دتی  - غَیبَتانِ اِحداه ُما تَطُولُ حَتی یَقُولَ بَعضُه ُم ماتَ وَ بَعضُه ُم قُتِلَ وَ بَعضُه ُم ذَه َبَ وَلا یطَّلِعُ عَلی مُوضِعِه ِ اَحَدٌ مِن وَلِیٍّ وَلا غَیرِه ِ اِلَّا الۡمَولی الَّذی یَلی اَمرَه ُ "
۲ ۔ حضرت علی علیہ السلام دے اس فرمان "امر مہدی شب وچ استوار کردتا جائے گا" تو‏ں کيتا مراد اے ؟
اسفار انبیاء وچ ناں مہدی (عج)۱۶۹
حضرت علی علیہ السلام تو‏ں کسی دا موازنہ نئيں کيتا جاسکدا
میر سید علی ہمدانی شافعی نے کتاب مودۃ القربی (مودت ہفتم) وچ ابو وائل دے توسط تو‏ں ابن عمر تو‏ں روایت کيتی اے:
" مَنۡ لَمۡ یَقُلۡ عَلِیٌّ خَیۡرُ النّاس فَقَدۡ کَفَرَ"
قسم دوم: ایسی روایات نيں جنہاں وچ اہل بیت "مروی عنہ" نيں یعنی ایسی روایات جنہاں وچ اقوال اہل بیت نو‏‏ں نقل کيتا گیا ا‏‏ے۔
نکتہ: ایہ روایات اہل سنت د‏‏ی معتبر کتاباں وچ نقل ہوئیاں نيں جنہاں دے طُرُق تے راوی وی اہل سنت حضرات ہی نيں؛ تے اسيں آئندہ صفحات اُتے انہاں تو‏ں اہ‏م موارد وچ استناد کرن گے۔
٧۸. الجمع بین الصحیحین (عبدری)
مہدی محمد ابن حسن عسکری نيں
۸۔ کمال الدین وچ صحیح سند کینال روایت نقل کيتی اے کہندے نيں "مینو‏ں میرے باپ نے بیان کيتا انہاں نے عبداللہ بن جعفر حمیری تو‏ں انہاں نے ایوب بن نوح تو‏ں انہاں نے محمد بن ابی عمیر تو‏ں انہاں نے جمیل بن دراج تو‏ں انہاں نے زرارة تو‏ں اوہ کہندے نيں حضرت جعفر صادق نے فرمایا:۔
ميں نے عرض کيتا لوک اس زمانہ وچ کیہ کرن گے؟توفرمایا ايس‏ے شی دے نال تمسک کرن جو انہاں دے پاس اے حتی کہ ظاہر ہوئے جائے(کمال الدین ۲:۳۵۰۔۴۴باب ۳۳)
امام مہدی کتاباں اہل سنت وچ
" عَنۡ اَبی ذَرۡ الغفاری رَضِیَ الله ُ عَنۡه ُ، قالَ: قالَ رَسوُل الله ِ صَلَّی الله ُ عَلَیۡه ِ وَ آلِه : سَتَکونُ مِنۡ بَعۡدی فِتۡنَةٌ فَاِنۡ کانَ ذلِکَ فَالزموُا عَلیَّ بن اَبیطالِبٍ فَاِنَّه ُ الۡفاروُقُ بَیۡنَ الۡحَقِّ وَ الۡباطِلِ"
۲۲. حاکم نیشاپوری (متوفی ۴۰۵ھ ق)،
اس دے علاوہ بشارات پیغمبر اسلام دے ذیل وچ روایات نمبر ۱ ۔ ۲۱ ۔ ۲۸ ۔ ۳۰ ۔ ۳۵ وی حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی بلافصل خلافت اُتے دلالت کر رہیاں نيں۔ ايس‏ے طرح کتاباں اہل سنت وچ مرقوم بشارات ائمہ اہل بیتؑ دے ذیل وچ روایات نمبر ۱۱ تے ۳۲ وی ايس‏ے مطلب اُتے دلالت کر رہیاں نيں۔
۳ ۔ بیہقی، خطیب خوارزمی تے ابن مغازلی شافعی نے اپنی اپنی کتاب مناقب وچ نقل کيتا اے کہ رسول اکرمﷺ نے حضرت علی علیہ السلام تو‏ں فرمایا:
ثالثاً: جے گمان تے خیال باطل وچ پئے ہوئے نيں تاں وی اوہ لوک نيں جنہاں د‏‏یاں کتاباں حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی بلافصل خلافت اُتے دلالت کرنے والی روایات تو‏ں بھری پئی نيں لیکن اسک‏‏ے باوجود حبّاً لِخَلفائھم، بے جاتعصُب نے انہاں دتی اکھاں وچ اس طرح دھُول جھونک دتی اے کہ انہاں روایات اُتے اوہ حضرات کوئی توجہ ہی نئيں دیندے نيں ۔ ذیل وچ اسيں بطور نمونہ چندروایات پیش کررہے نيں۔
۱۵ ۔ علی علیہ السلام باب حِطّہ (مغفرت) نيں
۵۲. عوف بن مالک،
ان مسائل دے جوابات میرے پاس موجود اس کتاب وچ محفوظ تے مرقوم نيں جو ميں نے اپنے اجداد تے ہارون بن عمران تو‏ں ا رث وچ حاصل کيتی اے جس دا مطلب ایہ اے کہ اس دے اجداد تے انبیائے ماپہلے مثلاً ہارون تے موسیٰ جاندے سن کہ پیغمبر اسلام دے نزدیک علی علیہ السلام دا اوہی مقام اے جو حضرت موسیٰ دے نزدیک حضرت ہارون دا مقام سی۔
۳ "وَ فیه ِ (اَی فی ه ذا الکتاب فرائد السمطین) عَنَ الحَسَنِ بن خالد، قالَ قالَ عَلیُّ بن مُوسَی الرِّضا  اَلوۡقۡتُ الۡمَعلُومُ ه ُوَ یَوۡمُ خُروجِ قائِمِنا، فَقیلَ لَه ُ مَنِ القائِمِ مِنۡکُم، قالَ  :
۸ ۔ تریخ یعقوبی، ج۲، ص ۳۸۱۔
۸۰. رہتل الآثار ( طبری)
۱۸ ۔مناقب بیہقی؛ مناقب خوارزمی تے مناقب مغازلی شافعی۔
جب منادیِ آسمان تو‏ں ندا دے گا، "حق آل محمدؐ وچ اے " تاں اس وقت مہدی (عج) موعود دا ظہور ہوجائے گا۔
۲۶. خطیبِ بغدادی (متوفی۴۶۳ھ ق)،
" اَلۡحَدیثُ الثّامِنُ: عَن بُرَیۡدَة رَضِیَ الله ُ عَنۡه ُ، قالَ: قالَ رَسوُل الله ِ صَلَّی الله ُ عَلَیۡه ِ وَ آلِه : لِکُلِّ نَبِیٍّ وَصی تے وارِثٌ وَ اِنَّ عَلیّاً وَصِیّی وَ وارثی "
۱۲ ۔قاموس اللغۃ۔
مہدی ہويا وچ اڑدے ہوئے پرندے نو‏‏ں اشارہ کرن گے تاں اوہ انہاں دے ہتھ اُتے آجائے گا تے اک ٹوٹی ہوئی لکڑی نو‏‏ں زمین وچ دبا دین گے تاں اوہ فورا ہری بھری ہوجائے گی تے اس دے اُتے پتے نمودار ہوجاواں گے۔
نکتہ: یوسف بن یحیی(۲۴) نے ایہ روایت مفصل وی نقل کيتی اے کہ جدو‏ں سید حسنی اپنی سپاہ دے ہمراہ حضرت مہدی دا سامنا کرن گے تاں انہاں تو‏ں عرض کرن گے: "ه َل لَکَ مِن آیةٍ فَنُبایِعُکَ ؟" آپ دے مہدی (عج) ہونے دا کیہ ثبوت اے کہ اسيں آپ د‏‏ی بیعت کرن؟
مہدی (عج) خوبصورت تے نورانی ہون گے
امیرالمؤمنین  نے فرمایا: پیغمبر اسلامﷺ دے بعد بارہ امام ہون گے جنہاں نو‏ں مخالفین د‏‏ی کوئی مخالفت نقصان نہ پہنچیا سک‏‏ے گی۔
۳۸. سبطِ ابنِ جوزی (متوفی۶۵۴ ھ ق)،
"عَنۡ عَبۡدِ الله ِ بن مَسۡعوُد رَضِیَ الله ُ عَنۡه ُ، قالَ: قالَ رَسوُلُ الله ِ صَلَّی الله ُ عَلَیۡه ِ وآلِه : اَنَا وَ عَلِیٌّ مِنۡ شَجَرَةٍ واحِدَةٍ، وَ النّاسُ مِنۡ اَشۡجَارٍ شَتّی"
۲۱. خطابی (متوفی ۳۸۸ھ ق)،
۲۲. تمیم الداری ( ۵۰ ھ ق).
۴۲. قرطبی مالکی (متوفی ۶٧۱ ھ ق)،
پہلا باب
۸. جابربن عبدُاللہ انصاری (٧۸ ھ ق).
" اَلۡحَدیثُ التّاسِعُ: عَنۡ سَعۡدِ بۡنِ اَبی وَقّاص رَضِیَ الله ُ عَنۡه ُ ، قالَ: قالَ رَسوُلُ الله ِ صَلَّی الله ُ عَلَیۡه ِ وآلِه : مَنۡ آذی عَلِیّاً فَقَدۡ آذانی، قالَه ا ثَلاثاً "
۱۸. معاذ بن جبل ( ۱۸ ھ ق).
"عَنۡ اَنَسِ بن مالِک رَضِیَ الله ِ عَنۡه ُ، قالَ: قُلۡنا لِسَلۡمان سَلۡ النَّبیﷺ مَنۡ وَصِیُّه ُ؟ فَسَألَه ُ فَقالَ: یا سَلۡمانُ وصیِّی تے وارثِی وَ مُقۡضی دَیۡنی وَ مُنۡجِزُ وَعۡدی عَلِیُّ بن ابیطالِبٍ کَرَّمَ الله ُ وَجۡه َه ُ"
اک اہ‏م سوال :
جو کچھ محترم قارئین د‏‏ی خدمت وچ پیش کيتا گیا اے اوہ ایداں دے حقائق اُتے مشتمل اے جنہاں وچ کسی شک تے شبہ د‏‏ی گنجائش نئيں اے تے ایہ فضائل دا ایسا سمندر اے جس دا ساحل نئيں ا‏‏ے۔
"نَصَّ النَّبِی عَلیٰ اَنَّ الاِمَامَ عَلِیٌّ وَعَیُّنَه ُ وَعَرَفَتِ الصَّحَابَةُ ذَالِکَ وَلٰکِنْ کَتَمَه ُ عُمَرُ لِأَ جْلِ أَبِیْ بَکْر ۔(۲۵)
"اَلۡحدیثُ التّاسِع وَالۡعِشۡرُونَ: عَنۡ اَبیِ الدَّرۡدا رَضِیَ الله ُ عَنۡه ُ، قالَ: قالَ رَسوُلُ الله ِ صَلَّی الله ُ عَلَیۡه ِ وآلِه : عَلِیٌّ بابُ عِلۡمی وَ مُبَیِّنٌ لِاُمَّتِی ما اَرۡسَلۡتُ بِه مِنۡ بَعۡدی، حُبُّه ُ ایمانٌ تے َ بُغۡضُه ُ نِفاقٌ وَ النَّظَرُ اِلَیۡه ِ رَأۡفَةٌ وَ مَوَدَّتُه ُ عِبادَةٌ"
نکتہ: شیخ سلیمان کہندے نيں کہ صاحب فردوس تے احمد بن حنبل نے وی ایہ روایت نقل کيتی ا‏‏ے۔
میر سید علی ہمدانی نے کتاب "مودۃ القربی" مودت نمبر ۴ وچ روایت کيتی اے کہ عتبہ بن عامر جہنی دا کہنا اے: رسول اللہ نے اسيں تو‏ں تن چیزاں د‏‏ی بیعت لی: اول ایہ کہ اللہ دے سِوا کوئی معبود نئيں اے اوہ واحد تے یکتا اے اس دا کوئی شریک نئيں ا‏‏ے۔ دوئم ایہ کہ محمد مصطفیٰ اللہ دے نبیؐ نيں، سوئم ایہ کہ علی علیہ السلام نبی دے وصی نيں۔ پس جو شخص وی انہاں تن وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں وی ترک کردے گا تاں اوہ کافر ہوجائے گا۔ فیر نبی نے اسيں تو‏ں فرمایا: دیکھو! اس علی علیہ السلام نال محبت رکھنا کیونجے خدا وی انہاں نال محبت رکھدا اے تے انہاں دے بارے وچ شرم وحیاء رکھو کیونجے خدا وی انہاں دے بارے وچ شرم تے حیاء رکھدا ا‏‏ے۔
۲۴. عمر تے بن مرۃ الجھنی،
شیعہ درحقیقت لوکاں دے گروہ نو‏‏ں کہاجاتاا‏‏ے۔ اس لفظ دا اِطلاق واحد ، تثنیہ، جمع ، مُذکر اورمؤنث سب اُتے اک ہی معنی وچ ہُندا اے اوراک ہی لفظ استعمال ہُندا اے ۔ ایہ لفظ انہاں لوکاں دے لئی مشہور اورعَلَم بن گیا اے جو حضرت علی اوران دے اہلِ بیت د‏‏ی ولایت دے قائل نيں ایتھ‏ے تک کہ ایہ لفظ انہاں حضرات تو‏ں مختص ہوگیاہے ۔ پس جدو‏ں ایہ کہیا جاندا اے کہ فلاں شخص شیعہ اے تاں لوکاں نو‏‏ں پتہ چل جاتاہے کہ اس شخص دا تعلُق انہاں لوکاں تو‏ں اے تے جدو‏ں ایہ کہیا جاندا اے کہ شیعہ مذہب وچ اس طرح ہوتاہے تواس دا مطلب ایہ ہُندا اے کہ انہاں لوکاں دے ایتھ‏ے اس طرح اے ۔
شیخ سلیمان(۲۰) نے حدیث نمبر ۳۰ دے ذیل وچ معاذ بن جبل تو‏ں روایت کيتی اے کہ رسولؐ خدا نے فرمایا: علی علیہ السلام دے چہرہ د‏‏ی طرف دیکھنا عبادت ا‏‏ے۔
۲۱. طلحہ،
۱۰. قرۃ ابن ایاس المزنی،
۸۔ ابوالفضل احمد بنِ ابو طاہر تریخ بغداد وچ ہور ابنِ ابی الحدید شرح نہجُ البلاغہ وچ حضرت عمر دے حالات دے ذیل وچ اس طرح روایت کردے نيں :
مہدی موعود (عج)، قائم آل محمدؐ تے ذریت احمدؐ مختار نيں
"قال رسول الله ﷺ: لَا تَقُومُ السَّاعَةُ حَتی تُمۡلَاَ الۡاَرضُ ظُلماً وَ جَوراً وَ عُدواناً ثُمَّ یخرُجُ مِنۡ اَه ۡلِ بَیتِی مَنۡ یَمۡلَاُه ا قِسطاً وَ عَدلاً کَما مُلِئَت ظُلماٍ وَ عُدواناً "
ہور اک دوسرے مقام اُتے ائمہ اہل بیت  د‏‏ی طرف رجوع کرنے دا حکم دیندے ہوئے ارشاد فرماندا اے:( فَاسۡئَلوُا اَه ۡلَ الذِّکۡرِ اِنۡ کُنۡتُمۡ لا تَعلَموُنَ ) (۱۱۴) ؛ پس جے تسيں نئيں جاندے ہوئے تاں اہل ذکر تو‏ں سوال کرلو۔ صحیح السند روایات دے مطابق اہل ذکر تو‏ں اہل بیتؑ نو‏‏ں مراد لیا گیا ا‏‏ے۔ اہل ذکر کيتی طرف رجوع کرنے دے حکم تو‏ں ایہ نتیجہ نکلدا اے کہ:
زمانۂ غیبت وچ امامت مہدی (عج) اُتے ثابت قدم رہنے والے یاقوت سرخ د‏‏ی مانند نيں
کیا سورہ طہ د‏‏ی آیات ۲۸ تو‏ں ۳۲ وچ منزلت ہارونیہ بیان نئيں کيت‏‏ی گئی؟ پس حدیث منزلت نو‏‏ں انہاں آیات کریمہ "وَ اجۡعَلۡ لی وَزیراً مِنۡ اَه لی ۔۔۔" وچ ضمیمہ کرنے تو‏ں ایہ نتیجہ حاصل ہُندا اے کہ پیغمبر اکرمؐ دے بعد انہاں دے وزیر تے جانشین حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی نوبت آجاندی اے ؛ جس طرح حضرت موسیٰ دے بعد انہاں دے جانشین حضرت ہارون نو‏‏ں مقام ومنزلت حاصل سی۔
نکتہ: ایہ روایت طبرانی نے "الکبیر" وچ ابن مسعود تو‏ں تے متقی ہندی نے کتاب البرہان فی علامات مہدی آخر الزمان" وچ طبرانی تو‏ں نقل کيتی ا‏‏ے۔
قران کریم د‏‏ی آیات وچ ہیر پھیر تے تحریف تو‏ں بچانے د‏‏ی اک اہ‏م صورت ایہ وی سی کہ اس وچ نبی کریمؐ دے خلفاء تے جانشین دے اسماء دا تذکرہ صراحت تو‏ں نہ کيتا جائے تاکہ مریض فکرن تے دشمنان دین مبین اس وچ کمی تے بیشی کرنے د‏‏ی فکر وچ نہ لگياں۔ بلفظاں ہور خداوند عالم نے قران کریم وچ اہل بیت علیھم السلام دے اسماء دا تذکرہ نہ کرکے اسنو‏ں لوکاں د‏‏ی دستکاریاں تو‏ں محفوظ رکھیا ا‏‏ے۔
"الْمَهْدِيُّ مِنْ وُلدِي وَجه ُه ُ کَالکَوبِ الدُّرّی اَللونُ لَوْنٌ عَرَبِيٌّ وَ الجِسمُ جِسْمٌ إِسْرَائِيلِيٌّ يَمْلَأُ الْأَرْضَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً يَرْضَى لِخِلَافَتِهِ أَهْلُ السَّمَاءِ وَ أَهْلُ الْأَرْضِ وَ الطَّيْرُ فِي الْجَوِّ ، یملِکُ عِشرین سَنَه "
پس جے پیغمبر اکرمﷺ تو‏ں ایہ روایت نقل ہُندی اے کہ میرے بعد علی بن ابی طالب‘ تواڈے امام ہون گے تاں اس تو‏ں مراد ایہ اے کہ نبی کریمؐ دے ۲۵ سال بعد علی علیہ السلام امام قرار پاواں گے۔
۲ ۔ تواڈا مولا تے سرپرست کون اے ؟ کور دِ ل لوکاں نے اظہار نہ کيتا جدو‏ں کہ سب نے کہیا۔
۲۳ ۔ صاحب ینابیع المودۃ(۵۰) نے مرفوعاً ابو سعید خدری تو‏ں روایت کيتی اے کہ رسول خداﷺ نے فرمایا:
"نَصَّ النَّبیﷺ عَلی اَنَّ الۡاِمامَ علی علیه السلام ، وَ عَیَّنَه ُ وَ عَرَفَتِ الصَّحابَةُ ذلِکَ وَ لکِنۡ کَتَمَه ُ عُمَرُ لِاَجۡلِ اَبی بَکر "
اب اسيں اپنے محترم قارئین دے لئی مذکورہ دس روایات وچ موجود چند اہ‏م نکات پیش ک‏ر رہ‏ے نيں:
کیا خداوند عالم نے قران کریم وچ سورہ نجم د‏‏ی آیت نمبر ۶ وچ ارشاد نئيں فرمایا: "اِنہاں هُوَ اِلَّا وَحیٌ یُوحیٰ "
"قال رسول الله ﷺ: مَن اَنکَرَ خُروُجَ الۡمَه ۡدی (عج) فَقَد کَفَرَ بِما اَنزَلَ عَلی مُحمّد وَ مَن اَنکَرَ نُزُولَ عیسی  فَقَد کَفَرَ وَ مَن اَنکَرَ خُرُوجَ الدَّجّال فَقَد کَفَرَ "
۲۰ ۔ شیخ سلیمان بلخی حنفی(۴۵) نے صاحب اربعین دے توسط تو‏ں حذیفہ بن الیمان تو‏ں روایت کيتی اے: "سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِﷺ يَقُولُ: وَيْحَ هَذِهِ الْأُمَّةِ مِنْ مُلُوكٍ جَبَابِرَةَ كَيْفَ يَقْتُلُونَ وَ یطرُدُونَ المُسلمِینَ يَا حُذَيْفَةُ لَوْ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيَا إِلَّا يَوْمٌ وَاحِدٌ لَطَوَّلَ اللَّهُ ذَلِكَ الْيَوْمَ حَتَّى يَمْلِكَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي يُظْهِرُ الْإِسْلَامَ وَ لَا يُخْلِفُ وَعْدَهُ وَ هُوَ عَلی وَعده ِ قَدیرٌ "
٧۸ ۔خصائص العلویہ، ص ۶۔
٧۹ ۔مستدرک، ج۳، ص ۱۲۳۔
۸۰ ۔مسند، ج۵، ص ۳۵۶۔
۲ ۔ ترمذی(۹) ، احمد ابن حنبل، تے ابن ماجہ(۱۰) ، بخاری(۱۱) تے بلخی حنفی تے ابن طلحہ شافعی(۱۲) نے مسنداً روایت کيتی اے:
۱۲ ۔سبط ابن جوزی، تذکرۃ الخواص، باب ۶۔
۱۳ ۔شیخ سلیمان قندوزی بلخی حنفی، ینابیع المودہ، باب۹۴، ص ۴۹۱، طبع۸، دار الکتب العراقیہ سال ۱۳۸۵ ھ ۔
دوم۔ جے اس گل نو‏‏ں صحیح تسلیم کرلیا جائے کہ لفظ "بعدی" نو‏‏ں مع الفصل اُتے حمل کرنا بغیر کسی قرینہ دے صحیح اے تاں آنحضرت د‏‏ی رحلت دے بعد حضرت علی بلافصل خلیفہ وی قرار پاواں گے کیونجے اک مسلَّم قاعدہ اے کہ جدو‏ں کسی لفظ نو‏‏ں حقیقی معنی اُتے حمل کرنا مشکل ہوجائے تاں اسنو‏ں اقرب المجازات اُتے حمل کيتا جاندا اے بنابراں حضرت علی علیہ السلام نبی کریمؐ دے بعد بلافصل خلیفہ قرار پاواں گے کیونجے لفظ بعدی دا اقرب المجازات مورد بلافصل ہی ا‏‏ے۔
بطور نمونہ پیش کيت‏‏ی جانے والی ایہ تن روایات آپ نے ملاحظہ فرمائی نيں انہاں وچ حضورؐ سرور کائنات نے نصّ جلی دے مطابق فرمایا اے کہ میرے بعد پہلے امام علی بن ابی طالب‘ ہون گے۔
مہدی اسيں تو‏ں نيں تے دین اسيں اُتے تمام ہوئے گا
میرے اہل بیت علیھم السلام وچو‏ں اک فرد مبعوث ہوئے گا
شیخ سلیمان بلخی حنفی(۵۸) بذریعہ کتاب "غایۃ المرام"، سمعانی د‏‏ی کتاب "فضائل الصحابہ وچ ابو سعید خدری تو‏ں نقل کردہ روایت نو‏‏ں نقل کردے نيں : "آنحضرت (پہلے از رحلت) بستر بیماری اُتے سن کہ ايس‏ے اثنا وچ فاطمہ زہرا تشریف لاواں تے باپ نو‏‏ں دیکھ ک‏ے گریہ کناں ہوگئياں او عرض کرنے لگياں: اے بابا جان آپ دے بعد امت وچ آپ د‏‏ی عدم موجودگی تو‏ں خائف ہون۔ حضور نے فرمایا: خداوند عالم نے بھرپور مشاہدہ دے بعد اہل زمین وچو‏ں تواڈے باپ نو‏‏ں منصب رسالت دے لئی انتخاب کيتا اے فیر بھرپور مشاہدہ دے بعد تواڈے شوہر دا انتخاب کيتا اے فیر اس نے مینو‏ں انہاں تو‏ں تواڈی شادی دا حکم دتا تاں ميں نے اس دے حکم اُتے عمل کردے ہوئے تواڈی شادی کردتی، تواڈے شوہر سب تو‏ں زیادہ عالم تے بردبار نيں۔ اعلان اسلام کرنے وچ سب اُتے مقدم نيں۔ خداوند عالم نے اسيں اہل بیت نو‏‏ں ست ایسی خصال تے خصوصیات عطا کيتی نيں جو اوّلین تے آخرین وچ کِسے نو‏‏ں عطا نئيں کيت‏‏ی نيں۔ ساڈے نبی تمام انبیاء تو‏ں بہتر نيں تے اوہ تواڈے والد نيں۔ انہاں دا وصی، تمام نبیاں دے اوصیاء تو‏ں افضل اے تے اوہ تواڈے شوہر نيں۔ ساڈا شہید تمام شہداء تو‏ں افضل اے تے اوہ تواڈے والد دے چچا حمزہ نيں۔ بہشت وچ جسنو‏ں آزادانہ گھومنے دے لئےخداوند عالم نے پَر عطا کيتے نيں اوہ جعفر وی اسيں ہی تو‏ں نيں۔ اس امت دے دو سِبط اسيں ہی وچو‏ں نيں تے اوہ تواڈے بیٹے نيں تے اس امت دے مہدی اسيں وچو‏ں نيں۔
۸٧ ۔صواعق محرقہ، ابن حجر مکی، مقصد پنجم، ص ۱۰۵؛ طبقات ابن سعد، ج۴، ص ٧۰۔
۸۵ ۔شرح نہج البلاغہ، ج۳، ص ۹٧۔
"اَنۡتَ اِمامُ وَ وَلیُّ کُلِّ مُؤۡمِنٍ وَ مُؤمِنَه ٍ بَعۡدی "
۵۰ ۔ایضاً، ص ۹۸، طبع مسجد مقدس جمکران، سال ۱۴۲۵ھ ۔
یہ روایت ابو الحسن احمد بن جعفر بن منادی تے ابو عبد اللہ نعیم بن حماد نے وی نسب المہدی وچ کتاب اَلفتن صفحہ نمبر ۱۰۱ تو‏ں نقل کيتی ا‏‏ے۔
۳ ۔ ہور یوسف بن یحیی نے روایت نقل کيتی اے (٧) ۔
جب زمین ظلم تے ستم تو‏ں بھر جائے گی تاں اس وقت میری عترت وچو‏ں اک مرد خروج کريں گا جو ست یا نو سال حکومت کريں گا تے زمین نو‏‏ں عدل تے انصاف تو‏ں بھر دے گا۔
حاکم(۳۸) نے ايس‏ے روایت نو‏‏ں ابو سعید خدری تو‏ں نقل کيتا اے تے کہیا اے کہ ایہ روایت مسلم د‏‏ی شرط دے مطابق صحیح اے لیکن انہاں نے اسنو‏ں نقل نئيں کيتا ا‏‏ے۔
ذرا سوچئے کِنّی عجیب گل اے یہ! اس طرح تاں حضرت علی علیہ السلام تے ہور لوکاں وچ کوئی امتیاز ہی نہ رہے گا؛ کیونجے جس شخص د‏‏ی وی لوک بیعت کرلاں اوہ خلافت دے لئی ا ولی ہوجائے گا لہذا اس بنیاد اُتے حضرت علی علیہ السلام تے ہور اصحاب تے عوام سب برابر تے مساوی قرار پاواں گے۔ پس غدیر دے دِن نبی کریمﷺ لفظ "بعدی" دے ذریعے کیہڑی فضیلت بیان کرنا چاہندے سن کہ جسنو‏ں صرف حضرت علی علیہ السلام تو‏ں مختص کرنا چاہندے سن ؟!
"اگر دنیا اک دن تو‏ں زیادہ باقی نہ رہے تاں خدا اس دن نو‏‏ں اِنّا طولانی کر دے گا ایتھ‏ے تک کہ پروردگار عالم میری اولاد وچو‏ں میرے ہمنام فرزند نو‏‏ں مبعوث کريں گا۔ اس موقع اُتے سلمان فارسی نے کھڑے ہوک‏ے سوال کيتا، یا رسول اللہ اوہ آپؐ دے کس فرزند د‏‏ی ا ولاد وچو‏ں ہوئے گا؟
پس اس فرمان رسالتؐ دے باوجود بعض اہل سنت معاویہ دا کِداں احترام کردے نيں تے انہاں نو‏ں "خَالُ المؤمنین (۱٧) " دے ناں تو‏ں یاد کردے نيں؟! حالانکہ انہاں نے علی علیہ السلام نال جنگ کيت‏ی سی، کيتا پیغمبر اسلامﷺنے حضرت علی علیہ السلام تو‏ں نئيں فرمایا: اے علیؑ! تسيں نال جنگ مجھ نال جنگ ا‏‏ے۔ تفصیلات دے لئی مؤلف ہذا د‏‏ی کتاب "اول مظلوم عالم امیر المؤمنین علی علیہ السلام " د‏‏ی طرف رجوع فرماواں۔
۱۰۹ ۔یونس (۱۰) آیت ۳۲۔
"اِنَّ اَبا ه ُرَیۡرَة قالَ قالَ رَسُولُ الله ِ ﷺ: كَيْفَ أَنْتُمْ إِذَا نَزَلَ ابْنُ مَرْيَمَ فِيكُمْ وَ إِمَامُكُمْ مِنْكُمْ "
ابو ہریرہ نے کہیا کہ پیغمبر اکرمﷺ نے فرمایا: توانو‏‏ں کِداں لگے گا جدو‏ں کہ فرزند مریم عیسیٰ تواڈے درمیان نازل ہون گے تے تواڈے امام مہدی موعود تسيں وچو‏ں ہون گے۔
۲ ۔ اساں اس تو‏ں پہلے دوسری فصل وچ روایت نمبر ۳۴ دے ذیل وچ ماہ رمضان وچ نمودار ہونے والی دو علامات ظہور تے وی نقل کيتی سن لہذا اس طرح رمضان المبارک وچ تن مندرجہ ذیل علامات ظاہر ہاں گی:
۱۰۵ ۔کفایۃ الطالب، ص ۱٧۔
۸. فائدے الفکر فی ظہور المھدی ، المنتظر ، شیخ مرعی عالم ،
۵۵ ۔ایضاً، ص ۱۲۴، طبع مسجد مقدس جمکران، سال ۱۴۲۵ ھ۔
۶۶ ۔ان روایات دا عنوان ایہ اے: "حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی بلافصل خلافت اُتے روایات نبویؐ"۔
۱۰۱. المنار ( ابنِ القیم)
جعلی روایتِ "عدم اجتماع نبوت تے سلطنت" دے جوابات
اے عوف توانو‏‏ں کیواں دا لگے گا جدو‏ں میری امت تہتّر فرقےآں وچ بٹ جائے گی انہاں وچو‏ں اک فرقہ جنت وچ تے باقی تمام فرقے جہنم وچ جاواں گے، فیر آنحضرت نے آخر الزمان دے چند فتنےآں دا تذکرہ فرمایا تے فیر فرمایا: انہاں فتنےآں دا سلسلہ جاری رہیگا ایتھ‏ے تک کہ میرے اہل بیت وچو‏ں اک مرد خروج کريں گا جسنو‏ں مہدی کہندے نيں۔ پس جے تسيں نے انہاں دے زمانے نو‏‏ں درک کرلیا تاں انہاں د‏‏ی اطاعت تے فرمانبرداری کرنا تاکہ تسيں ہدایت پانے والےآں وچو‏ں ہوجاؤ۔
کدی فرمایا: جدو‏ں تک مہدی نئيں آئیاں گے زمانہ ختم نہ ہوئے گا۔
مظلومیت علی علیہ السلام تے روایات مہدی (عج) شیعہ مذہب د‏‏ی حقانیت
اس مقام اُتے روایات حضرت مہدی موعود نقل کرنے والی کُتب اہلِ سُنّت دے بارے وچ چند نکات دا ذکر کرناضروری اے :
دوم: آپ نے ایتھ‏ے غور فرمایا ہوئے گا اساں ایتھ‏ے جنہاں کتاباں دا ذکر کيتا اے اوہ ۲۰۰ ھجری قمری یعنی احمد بن حنبل امام حنبلی ( متوفی ۲۴۱ ھ ق) دے زمانۂ حیات تو‏ں شروع ہوئے رہیاں نيں ، اورشاید حضرت مہدی موعود دے بارے وچ اسيں تک پہنچنے والی اہل ِ سُنّت د‏‏ی قدیم ترین کتاب " الفتن والملاحم " اثر حافظ نعیم بن حماد مروزی ( متوفی ۲۲٧ھ ق) اے. ایہ " بُخاری" اورہور صحاح ستہ لکھنے والےآں دے اُستاد شمارہُندے نيں اس کتاب دا اک نسخہ حیدراباد دکن (ھند) دے کت‏ب خانے دائرة المعارف عثمانی وچ اس شمارے "۳۱۸٧۔۸۳"کے نال تے اک نسخہ دمشق دے کتابخانہ ظاہریہ وچ شمارۂ ۶۲۔ادب تے اک نسخہ اِنگلستان وچ عجائب خانے دے کتابخانے وچ محفوظ ا‏‏ے۔(۲)
سوم : عصر حاضر وچ جنہاں نے خصوصیت دے نال اپنی کتاب نو‏‏ں روایات مہدی تو‏ں زینت دتی اے اوہ مصر دے شیوخ الازھر نيں یعنی ایہ مذاہب چہارگانہ دے مفتیِ اعظم نيں تے اہل ِ سنّت دے ایتھ‏ے بلندترین علمی مقام تے مرتبہ دے حامل نيں.
۱. البرھان فی علامات مہدی آخر الزماں، معروف عالم اہل سنت ملّا علی متقی ہندی (متوفی ، ۸٧۵ ھ ق)،
جوابات:
۶۹ ۔حافظ ابو جعفر محمد بن جریر طبری، الولایۃ۔
بیان حقائق روایت "قسیم الجَنَّۃِ وَ النَّارِ"
اس روایت وچ بوہت سارے قابل توجہ نکات پائے جاندے نيں مثلاً:
۱. پیغمبر اکرمﷺ اس روایت وچ امامت تے وصایت علی علیہ السلام د‏‏ی تصریح فرما رہے نيں جو حضورؐ دے بعد خلافت بلافصل د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ پس اس د‏ی روشنی وچ حضرت عائشہ دا ایہ فرمان باطل ہوجاندا اے کہ پیغمبر اکرمؐ نے کوئی وصیت نئيں فرمائی، کیونجے وصیت دے بغیر وصی دا معین کرنا غلط ہوئے گا لہذا حضرت ابوبکر، عمر تے عثمان د‏‏ی خلافت باطل قرار پائے گی۔
۴۵ ۔عقد الدّرر فی اخبار المنتتظر، باب ۳، ص ۶۹، طبع مسجد مقدس جمکران، سال ۱۴۲۵ھ۔
۳۰ ۔ صاحب ینابیع المودہ(۵) نے ابو طفیل بن عامر واثلہ (کے جس دے بارے وچ اتفاق نظر اے کہ ایہ آخری صحابی پیغمبر نيں جنہاں نے ۱۰۰ ہجری قمری وچ انتقال پایا اے ) دے توسط تو‏ں حضرت علی علیہ السلام تو‏ں روایت نقل کيتی اے:
۱۳. تلخیص البیان فی علامات مہدی آخرُ الزمان ، ابنِ کمال پاشا حنفی (۸۴۰ھ ق).
۴۰ ۔عقد الدرر، باب ۳ "فی عدلہ تے حلیتہ، ص ۶۴۔
۴۲ ۔عقدر الدّرر فی اخبار المنتظر، باب ۳، فی عدلہ تے حلیتہ، ص ۶۵، طبع مسجد مقدس جمکران ۱۴۲۵ ھ۔
۴٧ ۔عقدر الدرر فی اخبار المنتظر، باب ٧ "فی شرفہ تے عظیم منزلَتہ" ص ۲۱۰۔
چہارم۔ آپ دے اس قول "کہ رسول اکرمﷺ د‏‏ی مراد ایہ اے کہ علی علیہ السلام انہاں دے ۲۵ سال بعد خلیفہ قرار پاواں گے" دا مطلب ایہ ہوجائے گا کہ حضرت علی علیہ السلام خلفاء ثلاثہ دے دور اقتدار وچ انہاں دے تے کسی وی مسلما‏ن دے مولیٰ نئيں ہوسکدے تے ایہ گل پیغمبر اکرمؐ دے اس فرمان دے مخالف اے کہ جس وچ آپؐ فرماندے نيں: "اَلَسۡتُ اَوۡلی بِکُمۡ مِنۡ اَنۡفُسِکُمۡ ؟" کیہ ميں تواڈی جاناں اُتے خود تسيں تو‏ں زیادہ اولویت نئيں رکھدا ہاں؟ سب نے یک بولی ہوک‏ے کہیا: کیو‏ں نئيں یا رسولؐ اللہ۔ فیر آپ نے فرمایا:"مَنۡ کُنۡتُ مَوۡلاه ُ فَه ٰذا عَلیُّ مَوۡلاه " جس دا ميں مولا ہاں بلا امتیاز علیؑ اس دے مولا نيں؛ تے جس وقت حضرت ابوبکر تے عمر نے جدو‏ں غدیر دے دن پیغمبر اسلام د‏‏ی بولی مبارک تو‏ں ایہ کلمات سنے سن تاں کہنے لگے: "اَمۡسَیۡتَ یَابۡنَ اَبیطالبٍ مَوۡلی کُلِّ مُؤۡمِنٍ وَ مُؤۡمِنَةٍ " اے فرزند ابو طالب اج آپؑ ہر مؤمن تے مؤمنہ دے مولیٰ بن گئے نيں۔ آپ نے ملاحظہ کيتا کہ حضرت ابوبکر تے عمر خاص عصر غدیر تصریح ک‏ر رہ‏ے نيں کہ علی علیہ السلام تمام مؤمنین تے مؤمنات دے مولیٰ نيں۔(۱۰۵)
۵۸ ۔شیخ سلیمان بلخی حنفی قندوزی، باب ٧۶، ص ۴۴۳، طبع دار الکتب العراقیہ۔
۲۱ ۔ صحیح، ج۲، ص ۲۰٧، کتاب المہدی، طبع مصر مطبعۃ التازیہ۔
۲۲ ۔ مسند، ج۱، ص ۳٧٧، طبع مصر ۱۳۱۳ ھ ق۔
۳۵. الملاحم ، ابوالحسین احمد بن جعفر بن محمد بغدادی ، ابنِ المنادی ( ۳۳۶ ھ ق).
۳۶. المھدی ، تالیف ادریس عراقی مغربی.
۱۸.الجوابُ المقنعُ المُحررُ فی الرَّدِ علیٰ مَنْ طغی تے تبحر بدعویٰ انّه عیسی اوالمهدی المنتظر ،شیخ محمد حبیب اللہ بن مایابی الجکنی الشنقیطی المدنی.
۳۱ ۔ینابیع المودۃ، باب ٧۲، ص ۴۳۲، طبع ہشتم دار الکتب العراقیہ سال ۱۳۸۵ ھ ق۔
۳۲ ۔صحیح ابن ماجہ، ج۲، باب خروج المہدی من ابواب الفتن۔
۲۹ ۔صحیح مسلم، ج۱، باب نزول عیسیٰ۔
"وَ عَنِ الزُّه ری، قالَ : اِذا الۡتَقَی السُّفۡیانی وَ الۡمَه دیُّ لِلۡقِتالِ یَوۡمَئِذٍ یُسۡمَعُ صَوۡتٌ مِنَ السَّماءِ: اَلا اِنَّ اَوۡلیاءَ الله ِ اَصۡحابُ فُلانٍ یَعنی الۡمَه ۡدی "
۲۵.رِسَالَة فی المَهدِیْ ، ایہ مجموعہ ترکی دے کتابخانہ اسعد افندی سلیمانیہ وچ ۳٧۵۸ شمارہ دے نال محفوظ اے.