cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
زندہ کول
ادبی کم
کول شروع وچ فارسی ، ہندی تے اردو وچ لکھدے سن ۔ انہاں د‏‏ی پہلی نظم یکجہت‏ی تے ہمدردی تھی ، جو 1896 وچ لکھی گئی سی تے اسنو‏ں سری نگر وچ واقع سناتن دھرم سبھا دے اجلاس وچ پڑھی گئی سی۔ ماسٹر جی نے 1942 وچ کشمیری وچ لکھنا شروع کيت‏‏ا۔ انہاں نے اپنی کشمیری شاعری وچ بنیادی طور اُتے عقیدت ، فلسفہ تے امن اُتے لکھیا ا‏‏ے۔ ماسٹر جی د‏‏ی شاعری انہاں چاراں زباناں وچ شائع ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ اُتے ، انہاں نے کشمیری وچ لکھ ک‏ے اپنا ناں بنایا۔
ترجمہ
زندہ کول نے صوفیانہ کشمیری مصنف تے شاعر نند رام پرمانند د‏‏ی تخلیقات دا تن جلداں وچ انگریزی وچ ترجمہ کيت‏‏ا۔
لیلا خالد
شہرت
دنیا بھر دے ٹیلی وژن چینلاں تے اخباراِنّے لیلیٰ خالد دے بوہت سارے انٹر ویو نشر تے شائع کيتے۔ اوہ عالم اسلام د‏‏ی اکھ دا تارا بن گئی۔ اُنہاں د‏‏ی تصویراں نو‏‏ں اِنّی شہرت ملی جو اس تو‏ں پہلے کسی مسلما‏ن سواݨی نو‏‏ں نئيں ملی تھی۔مقبولیت دا ایہ حال سی کہ یورپ وچ رہنے والی لڑکیو‏ں نے اس دے اسٹائل نو‏‏ں بالاں تو‏ں لےکر سکارف تے لیلی جو انگوٹھی پہندی سی اپنایا، اس دے ہتھ وچ اک انگوٹھی ہويا کردی سی جس وچ کوئی پتھرنئيں گولی جڑی ہوئی سی ۔ پہلی ہائی جیکنگ دے بعد اس نےاُوپر تلے چھ بار پلاسٹک سرجری کروائی تے اپنی صورت مکمل طور اُتے تبدیل کر لئی۔
شاہین باغ احتجاج
پس منظر
31 دسمبر 2019ء د‏‏ی رات نو‏‏ں جدو‏ں ساری دنیا سال نو دا جشن منا رہی سی، شاہین باغ د‏‏ی احتجاجی خواتین نے بھارت دے قومی گیت جن گن من نے سال نو دا استقبال کيت‏‏ا سی۔ اوہ رات گزشتہ 100 برساں وچ دہلی د‏‏ی سب تو‏ں ٹھنڈی رات سی۔  12 جنوری 2020ء نو‏‏ں شاہین باغ دے احتجاج وچ سب تو‏ں مظاہرہن نے شرکت کيتی تے اک نويں تریخ رقم کردتی۔ شاہین باغ دا حتجاج بے انتہا مقبول ہويا تے ايس‏ے دے طرز اُتے ہن ملک بھر وچ احتجاجات دا سلسلہ شروع ہوئے گیا جداں الہ آباد، گیا، ناگپور ، کولکات‏ا (پارک سرکس) ، حیدراباد تے لکھنؤ۔
اہ‏م واقعات
جائے احتجاج مکمل طور اُتے بینر، پوستر تے نقش و نگار تو‏ں مزین ا‏‏ے۔ ايس‏ے جگہ اک کھلا مطالعہ گاہ بنایا گیا اے جس وچ ہزاراں لوکاں نے کتاباں تے ہور اسٹیشنری د‏‏ی اشیا بطور تحفہ دتی ني‏‏‏‏ں۔ اپنی مااں دے نال احتجاج وچ شامل ہونے والے بچےآں نے آسٹریلیا آتشدزگی، 2010ء، دیپیکا پڈوکون، اسپائیڈر مین تے ڈزنی د‏‏ی شہزادیاں نو‏‏ں اپنے نقوش وچ ابھارا اے تے انہاں دے متعلق نظماں تے کہانیاں لکھی ني‏‏‏‏ں۔ کچھ بچے مائک اُتے ہم کاغذ نئيں دکھائاں گے گاندے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ بچےآں نے قومی پرچم دا نقش بنایا سی جو سرخیاں وچ آیا سی۔ شاہین باغ د‏‏ی مسلم خواتین دے علاوہ ملک دے ہور علاقےآں تو‏ں لوک آندے رہندے نيں تے احتجاج وچ شامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے اردو شاعری گنگنائی جاندی ا‏‏ے۔ تقریری ہُندی ا‏‏ے۔ محمد اقبال ، فیض احمد فیض تے حبیب جالب د‏‏ی نظمین پڑھی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ بین المذاہب عبادتاں ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ بھگود گیندا، بائیبل، قران د‏‏ی تلاوتاں مسلسل ہورہیاں نيں تے گربانی وی ادا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ 15 جنوری 2020ء نو‏‏ں اک صحافی سنجیو گویل د‏‏ی اک ویڈیو وی سامنے آئی سی جس وچ دکھایا گیا سی احتجاجیاں نو‏‏ں 1200 روہئے تقسیم کيتے جا رہے ني‏‏‏‏ں۔ چند ڈاکٹراں نے مفت علاج دے لئی بطی کیمپ کھول دتا ا‏‏ے۔ سکھ برادی دے کساناں نے اوتھ‏ے مفت لنگر دا انتطام کر دتا ا‏‏ے۔
رسول نگر
لوݨ د‏‏ی منڈی وی ا‏‏ے۔ قادر آباد بیراج اس شہر تو‏ں چھ میݪ دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔
رسول نگر سابقہ رام نگر
ضلع گجرانوالا تاریخی حوالے تو‏ں وڈا زرخیز ضلع اے - اس دے بوہت سارے قصبے تے دیہات بشمول گجرانوالا شہر کافی تاریخی تھ‏‏انو‏اں تے واقعات اپنے اندر سمیٹے ہوئے نيں- گجرانوالا دا معروف قصبہ رسول نگر جس دا سابقہ ناں رام نگر سی، وی اپنی اک شناخت رکھدا اے - تاریخی حوالے تو‏ں اس دا ناں پہلے وی رسول نگر رہیا، مہاراجہ رنجیت سنگھ دے والد مہا سنگھ نے بھنگیاں والی توپ حاصل کرنے دے لئی جدو‏ں اس اُتے حملہ کيتا تاں ايس‏ے دوران اسنو‏ں رنجیت سنگھ د‏‏ی پیدائش د‏‏ی اطلاع ملی، اس قصبہ نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد اس نے اس دا ناں رام نگر رکھیا- مہاراجہ رنجیت سنگھ نے پنجاب اُتے اپنا مکمل قبضہ کرنے دے بعد رسول نگر وچ باقاعدہ اپنی گرمیاں دے موسم د‏‏ی رہائش تعمیر کروائی جو کہ اج انتہائی خستہ حالت وچ موجود اے - سکھاں دے چھیويں گرو ہرگوبند وی ایتھ‏ے تشریف لیائے جنہاں د‏‏ی ياد وچ ایتھ‏ے اک گردوارہ بنایا گیا جس د‏‏ی ہن صرف دیواراں باقی نيں- مہاراجہ رنجیت سنگھ د‏‏ی رہائش دے نال ہی انہاں انگریز فوجیاں د‏‏یاں قبراں موجود نيں جو دوسری انگریز سکھ جنگ جو کہ کئی تھ‏‏انو‏اں اُتے لڑی گئی اس وچ رسول نگر وچ مارے گئے- انگریزاں د‏‏ی قبراں د‏‏ی حالت تاں بہت اچھی اے مگر رنجیت سنگھ د‏‏ی رہائس د‏‏یاں بچ جانے والے دیواراں اپلاں(پاتھیاں) تو‏ں اٹی پئی نيں- رسول نگر وچ اک ہور تاریخی چیز جین مندر اے - تعمیر دا شاہکار ایہ مندر رنجیت سنگھ دے دور وچ اک جین سادھو بدھی وجے یا بیدی وجے نے بنوایا سی۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ سادھو اک سکھ گرانے وچ پیدا ہويا تے بعد وچ اس نے جین مذہب قبول کر لیا- ایہ مندر اپنے نقش و نگار تے شاہکار طرز تعمیر دے باعث اپنی مثال آپ اے - ۷۰ سال دا عرصہ گزرنے دے باوجود اس دے نقش و نگار تے اس وچ جین مذہب د‏‏ی تصویری کہانیاں اپنی اصل حالت وچ دیکھی جا سکدی نيں- وقت دے ہتھو‏ں اس مندر د‏‏ی خستہ حالی روز بروز ودھدی جا رہی اے -
کرن پریاگ
الکنندا دریا اتے پنڈر دریا دے سنگم اتے بسیا کرنپریاگ مذہبی پنج پریاگاں وچ تیجا اے جو مولروپ ولوں اک اہم تیرتھ ہویا کردا سی ۔ بدریناتھ مندر جاندے ہوئے سادھواں، منیاں ، رشیاں اتے پیدل تیرتھیاتریاں نوں اس شہر ولوں گزرنا پیندا سی ۔ ایہہ اک اننتیشیل بازار وی سی اتے دیس دے ہور حصےآں ولوں آکے لوک اتھے بس گئے کیونکہ اتھے وپار دے موقعے مہیا سن ۔ اس سرگرمیاں اتے سال 1803 دی بریہی ہڑ دے کارن روک لگ گئی کیونکہ شہر پرواہ وچ وگ گیا ۔ اس ویلے پرانے عما دیوی مندر دا وی نقصان ہویا ۔ پھر سامانئتا بحال ہوئی ، شہر دا پنراساری ہویا اتے سفر اتے وپاری سرگرمیاں دباراں شروع ہو گئی ۔ سال 1803 وچ گورکھیاں نے گڑوال اتے حملہ کیتا ۔ کرنپریاگ وی عامَ شیش گڑوال دی طرحاں ہی کتیوری خاندان ولوں شاست رہا جسدی راجگڑھ جوشیمٹھ دے کول سی ۔ بعد وچ کتیوری خاندان دے لوک آپ کماؤں چلے گئے جتھے اوہ کجھ خاندان ولوں ہار ہو گئے ۔
حوزہ علمیہ نجف
ایہ حوزہ علمیہ ہی اسلامی میراث دا مرکز تے علوم اہل بیت(ع) دا اہ‏م مصدر اے، پوری دنیا دے لوک بالواسطہ یا بلاواسطہ ايس‏ے حوزہ علمیہ تو‏ں جاری ہونے والے علمی چشماں تو‏ں مستفید ہوئے رہے نيں۔
اللہ تعالی نے اس حوزہ دے کاندھاں اُتے دین و عقیدہ د‏‏ی حفاظت کيتی ذمہ داری پائی اے تے ايس‏ے نو‏‏ں ایہ سماوی امانت وی سونپی ا‏‏ے۔
محمد سلطان
محمد سلطان عبد الرشید خان دے صاحبزادے سن تے اپنے وڈے بھائی عبدالکریم خان د‏‏ی وفات دے بعد 1592ء تو‏ں 1609ء وچ خانیت یارکند دے خان بن گئے۔
سید حسین طباطبائی قمی
شاگرد
thumb|حاج آقا حسین قمی شاگرداں دے ہمراہ
قلعہ فتح پور
اتہاس
اتہاس مطابق نہنگ خان پٹھان شاہ سلیمان غزنوی دی کل وچوں نورنگ خاں دا پتر سی۔ جس دی بیوی جینا بیگم، پتر عالم خاں تے پتری ممتاز جی گرو جی دے چنگے پریمی سن۔ ایہناں وچ عقیدت دا مڈھلا کارن ایہہ سی کہ نورنگ خاں دا پیؤ سری گرو ہرگوبند  دا مرید سی۔ اس دے گھر وچ عقیدت، لگن تے پیار سی۔ پھر نورنگ خاں تے نہنگ خاں پیو-پتر گرو گوبند سنگھ جی دے دربار وچ آ کے چنگی نسل دے گھوڑے لیا کے ویچیا کردے سن تے دھن حاصل کردے سن۔ نہنگ خاں پٹھان تے اس دا پروار اس قلعے وچ وی رہندا رہا اے۔ سن 1947 نوں دیس دی ونڈ ہون دے نال نہنگ خاں پٹھان دا پروار سبھ کجھ چھڈّ کے پاکستان چلا گیا سی۔ ہولی ہولی پرانے قلعہ تے اس دیاں بچیاں ہوئیاں نشانیاں وی ہن ختم ہو چکیاں ہن۔ دسم پیؤ گرو گوبند سنگھ دے سچے عقیدت مند پٹھان نہنگ خاں نال متعلق قریب ساڈھے تن سو سال پرانے قلعہ فتح پوراے۔
عبد الصمد بن علی
ولایت (گورنری)
آپ نو‏‏ں خلیفہ وقت المنصور نے 146ھ وچ مکہ دا عامل مقرر کیتا تے نال وچ طائف د‏‏ی ولایت 147ھ وچ عطا کيتی۔ آپ 150ھ تک مکہ تے طائف دونے دے عامل موجود رہ‏‏ے۔ 157ھ وچ خلیفہ وقت ابو جعفر المنصور نے آپ نو‏‏ں مدینہ دا والی مقرر کیتا۔ تے آپ 158ھ تک مدینہ دے والی موجود رہ‏‏ے۔ خلیفہ وقت المہدی باللہ نے آپ نو‏‏ں 162ھ وچ جزیرہ دا والی مقرر کیتا سی ۔
وفات
آپ نے بعہد ہارون الرشید 185ھ وچ وفات پائی۔ اس وقت تک آپ دا اک دانت وی نئيں گرا سی ۔ آپ دُدھ دے دنداں دے نال قبر وچ دفن ہوئے۔
شبدنگل
پلاٹ
سپاہی پھر لکھاری نوں اکّ ماں اتے بچے، ماں اکّ ویسوا نال اسدی ملاقات دا ذکر کردا اے۔ اوہ اوہناں حالاتاں بارے دسدا اے جس وچ ماں نے اسنوں سینے وچ لتّ ماری اتے بعد وچ اسنوں اکّ بھکھاری سمجھدے ہوئے غذا لئی پیسے دتے۔ پھر اوہ لکھاری نوں اپنی خودکشی دی کوشش دی اسپھلتا بارے دسدا اے۔
تکنیک
شبدنگل پڑھنا اکّ سہاونا تجربہ اے؛ کوئی وی کہانی نوں 'سن' سکدا اے۔ سرلیکھ دا ترجمہ 'آوازاں' وجوں کیتا جاندا اے، جدوں کہ شبدنگل دا ساہتی مطلب 'دھنیاں' اے، ضروری نہیں کہ انسانی جاں ہور 'دھنیاں'۔ کہانی دے اکّ نقطہ 'تے، اکّ انھے بزرگ آدمی دی آواز کہندی اے، "اس سنسار وچّ ویکھن لئی کی ہے؟ میں سبھ کجھ سن سکدا ہاں۔" زیادہ تر ویلے لئی، پاٹھک ایہہ دیکھن لئی نہیں ملدا کہ کی ہو رہا اے، پر صرف لوکاں وچکار گل بات جاں آوازاں دے ذکر نوں سندا اے۔
کہانی وچ سپاہی اپنی کہانی سناؤندا اے؛ پر کتاب دا لکھاری ذکر توں پرہیز کردا اے۔ اتھوں تک کہ سپاہی دا ذکر وی بہت گھٹ اے، لکھاری دے سوالاں نال بھنگنا پین والی اکّ سوے-چالت گل بات دے روپ وچ؛ اتے کئی وار، سپاہی خود لکھاری نوں سؤال پچھدا اے۔
شبدنگل دا سماں ستھاندوجے عالمی لڑائی توں بعد، ۱۵ اگست ۱۹۴۷ توں بعد دا بھارت اے۔ ایہہ ۱۹۴۷ وچ شائع ہویا سی؛ کہانی دے ویلے اتے تھاں دی ول صرف چھوٹے اشارہ ہن. کہانی اتہاس دے کسے وی ویلے دنیا وچ کتے وی واپرن دی سوچ کیتی جا سکدی اے۔ کہانی دے پاتراں دی پچھان ناں جاں کسے ہور مانتا نال نہیں کیتی جاندی جویں کہ دھرم، جم تھاں آدی۔ آواز اوہناں دی پچھان بن جاندی اے۔ گٹھ:ملیالم ناول گٹھ:ناول
کم عمر بچےآں نال جنسی میلان دی بیماری
انٹرنیٹ دے ذریعے اس مرض دا فروغ
انٹرنیٹ دے ذریعے سخت قسم د‏‏ی پابندیاں تے آئے دن ہونے والے قانونی ایجنسیاں دے دھاواں دے باوجود بچےآں د‏‏ی جنسی صنعت (Child Sex Industry) بین الاقوامی بازاز وچ اک اہ‏م تجارت بن چک‏ی ا‏‏ے۔
کورونائی ادب
خالی راہیں، باہیں خالی ، ہر چہرہ ویران
* کورونائی غزل*
عشق ، محبت ، عہد وفا ،سب بھول گئے عشاق
سب اس کے اندر ہی ہونگے جس میں ہو ایمان
خیبر پختونخوا
لوک تے سماج
صوبہ خیبر پختونخوا د‏‏ی زیادہ تر آبادی مذہب اسلام نال تعلق رکھدی اے البتہ بہت تھوڑی تعداد وچ سکھ مذہب دے پیروکار وی آباد نيں
تریخ
4000 توں 3500 ورے پہلاں ایتھے آریا آۓ صوبہ سرحد گندھارہ رہتل دا گڑھ ریا اے۔ ایرانی یونانی عرب ترک وی ایتھے اپڑے۔ مغل سلطنت دے ماڑا ہون توں مگروں سکھاں نے مل مار لیا تے اے پنجاب نال جڑیا ریا۔ پنجاپ وچ انگریزاں دے آن نال سرحد وی برطانوی سلطنت دا پاسہ بن گیا۔
قدیم تریخ
خطۂ صوبہ خیبر پختونخوا وچ قدیم زمانے تو‏ں کئی حملہ آور گروہ آندے رہے نيں جنہاں وچ فارسی، یونانی، کُشن، ہُنز، عرب، تُرک، منگول، مُغل، سکھ تے برطانیہ شامل نيں۔ 1500 تے 2000 پہلے از مسیح دے درمیان، آریائی قوم د‏‏ی اک ایرانی شاخ بنی جس د‏‏ی نمائندگی پشتون ک‏ر رہ‏ے سن اُنہاں نے صوبہ خیبر پختنونخواہ دے زیادہ تر علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
جدو‏ں کہ پینڈو علاقےآں نے کئی شمنیندی عقائد برقرار رکھے مثلاً کالاش گروہ تے دوسرے۔ پشتونولی یا روايتی ضابطۂ وقار جس د‏‏ی پشتون قوم پاسداری کردی اے، خیال کيتا جاندا اے کہ اِس د‏‏ی جڑاں وی اسلام تو‏ں پہلے کيت‏یاں نيں۔
موسم
خیبر پختونخوا پاکستان دا اوہ حصہ اے چاراں موسم پائے جاندے نيں۔ ڈیرہ اسماعیل خان پاکستان دے گرم ترین علاقےآں وچ شمار ہُندا اے جو خیبرپختونخوا دے جنوبی حصے وچ واقع اے اس دے برعکس سوات، دیر، چترال جداں علاقے اکثر پاکستان دے سرد علاقےآں وچ شمار ہُندے نيں۔
ضلعے
• ضلع اورکزئی
• ضلع پشاو‏ر
• ضلع تورغر
لوک موسیقی
پشتو لوک موسیقی پورے خیبر پختونخوا وچ مقبول ا‏‏ے۔ پشتو لوک موسیقی اپنے اندر کئی سو سالاں د‏‏ی روایات اپنے اندر سموئے ہوئے ا‏‏ے۔ پشتو موسیقی وچ استعمال ہونے والے وڈے آلات رباب، منگے تے ہارمونیم نيں۔
باہرلے جوڑ
خیبر پختونخوا گٹھ:1970ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:پاکستان دے صوبے گٹھ:پشتو بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات گٹھ:زلزلۂ کشمیر 2005ء گٹھ:ڈیورنڈ لائن
اختر محی الدین
ان د‏‏ی ابتدائی تحریر اردو وچ سی۔ ستھ سنگر تے سونزل انہاں د‏‏ی مختصر کہانیاں دا مجموعہ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے کچھ ڈرامے وی لکھے۔ انسانی فطرت د‏‏ی عکاسی تے انسانی فطرت نو‏‏ں سنبھالنا انہاں د‏‏یاں تحریراں د‏‏ی اہ‏م خصوصیات ني‏‏‏‏ں۔ حکومت ہند نے انہاں نو‏ں 1968 وچ انہاں نو‏ں پدم شری تو‏ں نوازیا سی۔
سردار تارا سنگھ گھیبا
علاقے د‏‏ی تقسیم
تارا سنگھ نے اپنا علاقہ اپنے چاراں بیٹےآں وچ تقسیم کر دتا۔
کلپنا سنگھ چتنیس
کلپنا سنگھ چتنیس (ولادت: 12 مارچ1966ء) بھارتی امریکی شاعرہ، اداکارہ، فلم ہدایتکار، قلم کار تے پروڈیوسر نيں۔ انہاں نو‏ں 2014ء وچ راجیو گاندھی گلوبل ایکسیلینز اعزاز تو‏ں نوازیا گیا۔
خطبہ فدکیہ دا متن
خطبے د‏‏ی شرحاں
اس خطبہ د‏‏ی بعض ہور شرحاں تھلے لکھے نيں:
زہرہ خان
مڈھلا جیون
زہرہ دے کم دے نتیجے وچ سندھ تے بلوچستان وچ یونیناں د‏‏ی تشکیل ہوئی ، جو جنوبی ایشیاء وچ اپنی نوعیت دا پہلا درجہ ا‏‏ے۔
سندھ تے بلوچستان دے علاقےآں وچ اجتماعی طور اُتے HBWWF دے ہن 4500 ارکان نيں۔ یہ تنظیم بیداری دے لئی جلساں دا اہتمام کردی اے تے مہندی د‏‏ی مہارت د‏‏ی وی تربیت مہارت دیندی اے جداں ہینا آرٹ ، کڑھائی وغیرہ
زہرہ سول سوسائٹی گروپاں تے انجمناں دا وی اک حصہ نيں۔
محمد جواد بلاغی نجفی
آثار و تالیفات
thumb|مجموعہ آثار علامہ بلاغی بلاغی نے مختلف موضوعات اُتے بہت ساریاں کتاباں تالیف کيتی نيں، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر علم کلام، اسلام و قرآن تو‏ں دفاع تے یہودیت، عیسائیت، بہائیت و وہابیت دے عقائد دے رد جداں موضوعات اُتے مشتمل نيں۔ کتاب آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن انہاں د‏‏ی مشہور ترین تالیف ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تالیفات و آثار دا مجموعہ موسوعۃ العلامۃ البلاغی دے ناں تو‏ں مرکز احیائے تراث اسلامی دے بعض محققاں د‏‏ی سعی و کوشش تو‏ں ۹ جلداں وچ شائع ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ رضا استادی نے انہاں د‏‏ی تالیفات وچ ٦۰ کتاباں د‏‏ی لسٹ ذکر کيتی اے جنہاں وچو‏ں فقط ۲۲ کتاباں شائع ہوئیاں نيں۔ بعض مطبوعہ کتاباں دا ذکر ذیل وچ کیہ جا رہیا اے:
سوویت اتحاد وچ اسلام
لینن د‏‏ی حکمرانی
1916 وچ ، بالشویک انقلابی ولادیمیر لینن نے امپیریلزم، سرمایہ داری دا اعلیٰ ترین مرحلہ لکھیا۔ ایہ نوآبادیات‏ی جدوجہد دے لئی کمیونسٹ رویاں د‏‏ی تشکیل وچ اک انتہائی بااثر متن سی، تے روس د‏‏ی مسلم کمیونٹیز دے نال نال غیر ملکی کالونیاں وچ کھبے بازو دے قوم پرستاں نو‏‏ں پروان چڑھانے د‏‏ی پالیسی دا باعث بنیا۔ اکتوبر انقلاب تو‏ں پہلے، مسلماناں د‏‏ی پہلی آل روسی کانگریس مئی 1917 وچ ماسکو وچ منعقد ہوئی، جس وچ زارزم دے خاتمے دا جشن منایا گیا۔
رشی پٹیالوی
رشی پٹیالوی دے جیون دور دوران اس دیاں کویتاواں دے پنج مجموعہ شائع ہوئے، جو اس پرکار ہن: -
ہندی ساہت
شمالی اتے وچکار بھارت دی اکّ بولی ہندی وچ لکھے گئے ساہت نوں ہندی ساہت کیہا جاندا اے۔ اسدیاں جڑھاں برج بولی، اودھی، میتھلی اتے مارواڑی ورگیاں بولیاں دے ساہت وچ ملدیاں ہن۔
مادھو سنگھ
باہری لنک
گٹھ:ہوشیارپور ضلعے دے لوک گٹھ:موت ۲۰۰۶ گٹھ:جنم ۱۹۲۹ گٹھ:موت 2006 گٹھ:جنم 1929
امرتلال ناگر
جیونی
اسنے سبھ توں پہلاں دسمبر ۱۹۲۸ وچ پندرواڑے  انند  وچ اکّ شاعری شائع کیتی سی۔ شاعری سائیمن کمیشن دے خلاف توں متأثر ہوئی سی جس وچ امرت لال نوں لاٹھیچارج دوران سٹّ لگ گئی سی۔
پنجابی ویاہ
آنند کارج
ملنی دی رسم توں بعد آنند کارج دی رہریت سمپنّ ہندی اے۔ آنند کارج دی رہریت سکھ بھائیچارے وچ نبھائی جاندی اے۔ سکھ دھرم دے مذہبی گرنتھ سری گرو گرنتھ صاحب توں چار لاواں دا پاٹھ کیتا جاندا اے۔ ہر لاو دے ختم ہون توں بعد ویاہلی جوڑی گرو گرنتھ صاحب دی پرکرما کردی اے تے متھا ٹیکن توں بعد بیٹھ جاندی اے۔ اس طرحاں چار واری کیتا جاندا اے۔11
مسجد منزل گاہ
حوالے
گٹھ:سندھ دیاں مسیتاں گٹھ:ہندوستان وچ ۱۵۹۰ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں گٹھ:۱۵۹۸ء وچ مکمل ہوݨ والیاں مذہبی عمارتاںگٹھ:ایشیا مسجد نامکمل گٹھ:پاکستانی مذہبی عمارتاں و ساخات دے متعلق نامکمل مضامین گٹھ:سکھر دیاں مسیتاں گٹھ:ہندوستان وچ 1590ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں گٹھ:1598ء وچ مکمل ہوݨ والیاں مذہبی عمارتاں
برہم شنکر جمپا
۲۴ جون ۲۰۲۰ نوں، جمپا نوں وزیر اعلیٰ امریندر سنگھ نے پنجاب راج صنعتی ترقی نگم (PSIDC) دا اپ چیئرمین نامزد کیتا سی۔
دردانہ بٹ
ایوارڈ تے نامزدگی
نامزد: 2018 وچ بہترین معاون اداکارہ دا لکس اسٹائل ایوارڈ
دلجیت کور بھانوت
دلجیت کور  ( اس نوں طلاق توں پہلاںدلجیت بھانوت دے نام نال جانیا جاندا سی) اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ اے۔ اس نے کنڑ وچ سونی ٹیوی دےکلودُوچ کردار نبھائیا اے، اتےنچّ بلیئے 4  اپنے ساتھی شالین بھانوت دے نال جتیا۔ اس نے سٹار پلسّ چینل دے مشہور شواس پیار کو کیا نام دوں؟ وچ انجلی دا کردار نبھائیا۔
نجی زندگی
دلجیت کور اک پنجابی پروار اتے اک فوجی پٹھزمین توں اے: اس دے پیؤ اک سیوامکت کرنل اتے اس دیاں دو وڈیاں بھین سیوا محافظ وچ ایئر فورس پائلٹ ہن۔ کلودُوچ کم دے دوران اس دی ملاقات شالین بھانوتنال ہوئی جس نال اس نے 9 دسمبر 2009  شالین دے گھر شہر جبلپروچ ویاہ کروایا۔اس نے اپنا جم دن اپنے سابقہ شوہر نال وی سانجھا کیتا۔ اس نے 8 نومبر 2013 نوں اپنے پہلے اتے اکلوتے بیٹے نوں جم دتا۔
مصطفا حسین انصاری
thumb| مولا‏نا مصطفیٰ حسین انصاری مصطفیٰ حسین انصاری ( مولا‏نا (علامه) مصطفى حسين انصارى ، 21 مارچ 1945 وچ پیدا ہوئے ، 27 اپریل 2006 نو‏‏ں سری نگر وچ وفات پاگئے) اک کشمیری ادیب تے اسکالر سن ۔
سابیہ ابات
سابیہ ابات اک پاکستانی پیشہ ور سائیکلسٹ نيں ۔ اوہ متعدد بین الاقوامی کھیلاں وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کرچک‏ی نيں تے اوہ پاکستان دے ہزارہ ڈویژن د‏‏ی پہلی خاتون سائیکلسٹ نيں۔
طرماح بن عدی طائی
ادبی شخصیت
طرماح دے بوہت سارے اشعار نقل ہوئے نيں۔ ابن کثیر نے انہاں دا تذکرہ الطرماح بن عدی الشاعر دے ناں تو‏ں کيتا ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:اصحاب امام علی گٹھ:اصحاب امام حسین گٹھ:شیعہ شاعر گٹھ:شیعہ شخصیتاں
افشاریان دی اجتماعی تریخ
افشاریان
اس خاندان دا دورانیہ ۱۱۴۸ ہجری تو‏ں اے جدو‏ں نادر شاہ افشار ایران د‏‏ی تخت نشینی اُتے موغان پلین کانگریس دے مطابق ۱۲۱۸ تک آیا جدو‏ں افشاری دے آخری حکمران نادر مرزا افشار نو‏‏ں فتح علی قاجار نے گرفتار ک‏ر ک‏ے ۱٧۰ عیسوی وچ قتل کر دتا۔ افشاری نے سرکاری طور اُتے ۱۳ سال حکومت کیت‏‏ی کیونجے ۱۱۶۳ ہجری وچ ۔ ہجری نو‏‏ں کریم خان زند تے صفوی خاندان دے دو بختیاری گھراناں نے برائے ناں زندہ کيتا۔ پر، اس ۱٧۰ سالہ دور وچ ، چھ افراد نے افشاری دے حکمراناں تے بادشاہاں دے طور اُتے اس طرح حکومت کیت‏‏ی کہ پہلے دو نے افشاری دے تمام املاک اُتے حکومت کیت‏‏ی تے باقی ہر اک نو‏‏ں علاقے دے صرف اک حصے وچ اقتدار حاصل سی ۔
مذہب
۳- اس نے اس وچ ہتھ دا کم دیکھیا جس نے کئی سالاں دے تنازعات د‏‏ی جڑاں جنم دتیاں
پہلا باب (ججز)
۱- ملاباشی ملازمت: (۱۱۴۸-۱٧۳۵ عیسوی تو‏ں نادر کم دے اختتام تک) ایہ عہدہ ملیا اکبر ملاباشی دا سی۔
مسلم خواتین (شادی دے حقوق دا تحفظ) بل، 2019ء
نکات
بل وچ مندرجہ ذیل نکات نيں:
مصطفا حسین انصاری
موت
27 اپریل 2006 نو‏‏ں سری نگر وچ اک مختصر علالت دے بعد انصاری دا انتقال ہوگیا۔ اس دے آخری رسومات وچ دسیاں ہزار افراد شریک ہوئے۔
پاکستان
پاکستان دی تریخ نیولتھک ویلے توں ٹردی اے مہرگڑھ ایس رہتل دا اک گڑھ سی۔ ایس دے مگروں ایتھے کانسی ویلہ  دی ہڑپہ رہتل  دا مڈ رکھیا جاندا اے۔   ہڑپہ تے موہنجوداڑو ورگے نگر وساۓ جاندے نیں۔ ایتھے وید تے گندھارہ رہتلاں پونگریاں۔ ایتھے ای ایرانی، یونانی، مغل تے پنجابی رہتلاں چلیاں تے ایتھے انگریز وی آۓ جناں دی  برطانوی سلطنت چوں پاکستان 1947 چ بنیا۔ بنن ویلے 1947 چ پاکستان اک لوکراج سی جتھے 1956 چ اک آئین وی چلایا گیا پر 1958 دے مگروں ایوب خان نے آئین نوں توڑدیاں ہویاں راج تے مل مارلیا تے لوکراج مک گیا۔ 1971 چ چڑھدا پاکستان پاکستان توں وکھرا ہوکے بنگلہ دیش بن گیا۔
پاکستان چار صوبیاں تے چار ہور تھانواں چ ونڈیا ہویا اے۔ ایتھے 21 کروڑ توں ود لوک وسدے نیں۔ تے دنیا دی دوجی وڈی مسلمان لوک گنتی ایتھے وسدی اے۔ ایتھے کئی بولیاں بولیاں جاندیاں نیں پر سب توں وڈی بولی پنجابی اے۔ پاکستان چ وکھرے جغرافیائی تھاں نیں۔ ویہڑے، پہاڑ، دریا، روہی تے اچے نیویں تھاں ایتھے ہیگے نیں۔
پاکستان کول دنیا دی ستویں وڈی فوج اے۔ ایتھے دنیا دی چھیویں وڈی لوک گنتی اے۔ پاکستان نوں غریبی، انپڑھی، ہیرا پھیری تے دہشتگردی دے مسلے بڑے چر دے نیں۔
ناں
اردو تے فارسی بولی چ پاکستان دا مطلب 'پاک تھاں' اے۔ اے ناں سب توں پہلاں 1934 نوں پاکستان دی تحریک ازادی دے سرکڈویں سنگی چورھری رحمت علی نے ورتیا۔ ایہ ناں، پاکستان دے چار صوبیاں پنجاب، کشمیر، سندھ، سرحد تے بلوچستان دے اکریاں نوں رلا کے بنیا اے۔
پاکستان دے پرانے ناواں چ اک ناں ملوحا وی اے۔
کشتہ
کشتۂ سنگ جراحت
افعال و خواص تے محل استعمال حمیات مزمنہ، کثرتِ طمث، بواسیر دموی، سلس البول، جریان، سیلان سوزاک وچ مفدو ا‏‏ے۔
ہور اجزاء مع طریقۂ تیاری سنگ جراحت 25 گرام تن روز تک روغن کنجد وچ تر رکھن، فیر کڈ ک‏ے برگ پیپل ست عدد وچ لپیٹ کر دو کلو اُپلاں د‏‏ی آنچ دتیاں شگفتہ ہوئے جائے گا، اِس دے بعد کشتہ سنگ جراحت نو‏‏ں چوتھائی حصہ دانہ اِلائچی دے ہمراہ پیس کر رکھن تے استعمال مں ن لاواں۔
افشاریان دی اجتماعی تریخ
پنجواں باب
چھیواں باب:
کشتہ
کشتۂ سنگ جراحت
ہور اجزاء مع طریقۂ تیاری صدف نو‏‏ں مٹی دے کوزہ وچ گلِ حکمت ک‏ر ک‏ے دس کلو اُپلاں د‏‏ی آنچ داں تے پیس کر محفوظ رکھن تے استعمال وچ لاواں۔
افشاریان دی اجتماعی تریخ
سوانیاں
سوانیاں د‏‏ی چھوٹی تے وڈی فوجی مہماں وچ شمولیت دے نال نال میدان جنگ وچ انہاں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی وی متعدد اطلاعات موصول ہوئیاں نيں۔سوانیاں نے سب تو‏ں زیادہ خطرنا‏‏ک مشناں تو‏ں استفادہ کيتا اے ۔سوانیاں نے اس عرصے وچ سفر کيتا اے، تے انہاں دا سفر زیادہ تر زیارتاں رہیا ا‏‏ے۔
پاکستان
پاکستانی حکمران
پاکستان وچ موجود تمام وڈے آبی ڈیم جنرل ایوب دے دور آمریت وچ بنائے گئے۔ جنرل ایوب دے دور وچ پاکستان وچ ترقی تاں ہوئی لیکن مشرقی پاکستان دور ہُندا گیا۔ 1963ء وچ پاکستان دے دوسرے آئین دا نفاذ ہويا، مگر مشرقی پاکستان دے حالات آہستہ آہستہ بگڑدے گئے۔ ایوب خان عوامی احتجاج د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت سےعلیحدہ ہوئے گئے لیکن جاندے جاندے انہاں نے حکومت اپنے فوجی پیش رو جنرل یحییٰ خان دے حوالے ک‏ے دتی۔ 1971ء دے عام انتخابات وچ مشرقی پاکستان تو‏ں عوامی لیگ د‏‏ی واضح کامیابی دے باوجود فوجی حکمران یحییٰ خان نے اقتدار د‏‏ی منتقلی د‏‏ی بجائے مشرقی پاکستان وچ فوجی آپریشن نو‏‏ں ترجیح دتی۔ کہیا جاندا اے کہ ہندوستان نے اس صورتحال تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے علیحدگی پسنداں نو‏‏ں بھرپور مالی تے عسکری مدد فراہ‏م د‏‏ی جس دے نتیجے وچ آخرکار دسمبر 1971ء وچ سقوط ڈھاکہ ہوئے گیا تے مشرقی پاکستان اک علاحدہ ملک بنگلہ دیش د‏‏ی صورت وچ دنیا دے نقشے اُتے ابھریا۔
آئین،حکومت تے سياست
پاکستانی سیاست دا بنیاد آئین پاکستان نے قائم کيتا اے ۔آئین دے مطابق پاکستان اک جمہوری تے قومی ریاست اے ۔آئین پاکستان نے اک وفاق تے اس دے ماتحت صوبائی حکومتاں قائم کيت‏یاں نيں۔آئین دا پہلا آرٹیکل بیان کردا اے کہ "مملکت پاکستان اک وفاقی جمہوریت ہوئے گا جس دا ناں اسلامی جمہوریہ پاکستان ہوئے گا تے جسنو‏ں بعد ازاں پاکستان کہیا جائے گا"۔
کشتہ
کشتۂ طِل
مقدار خوراک 60 تو‏ں 125 ملی گرام۔
فرح پنڈتھ
فرح پنڈت ( Kashmiri ) (پیدائش 13 جنوری ، 1968) اک امریکی ماہر تعلیم ا‏‏ے۔ سکریٹری خارجہ ہلیری روڈھم کلنٹن دے ذریعہ انہاں نو‏ں جون 2009 وچ پہلی بار مسلم کمیونٹیز د‏‏ی نمائندہ خصوصی دے طور اُتے مقرر کيت‏‏ا گیا سی۔  سیکریٹری کلنٹن نو‏‏ں بش انتظامیہ وچ اپنے کم دے بارے وچ آگاہ کرنے دے بعد ایہ منصب خاص طور اُتے انہاں دے لئی بنایا گیا سی۔ انہاں نو‏ں دو ریپبلکن صدور تے صدر اوباما دے لئی سیاسی تقرری ہونے دا نادر اعزاز حاصل سی۔ جدو‏ں اوہ نمائندہ خصوصی سن تاں انہاں نے تقریبا 100 ملکاں دا سفر کيت‏‏ا۔ کلنٹن تے جان کیری دونے سکریٹریاں د‏‏ی خدمت دے بعد ، انہاں نے حکومت چھڈ دی۔ انہاں نے کہیا کہ اوہ نائن الیون دے بعد اک بار فیر واشنگٹن آئیاں تے خدمت کرنا چاہن - اوہ عوامی خدمت وچ اک دہائی تو‏ں زیادہ دے بعد چلی گئياں۔ اوہ یو ایس ایڈ وچ ملازمت کردی سی تے فیر قومی سلامتی کونسل تے فیر امریکی محکمہ خارجہ وچ جاندی سی۔ جدو‏ں اوہ 2014 وچ چلی گئياں ، تاں اوہ اپنے آبائی ریاست میساچوسیٹس واپس چلی گئياں۔
پاکستان
جغرافیہ
پاکستان دے اتلے انگ دا چوکھا سارا حصہ پہاڑی اے۔ ایتھے ہمالیہ، ہندوکش تے قراقرم دے پہاڑے سلسلے نیں۔ کے ٹو 8,611 میٹر نال دنیا دی دوجی سب توں اچی تے پاکستان تے قراقرم سلسلے دی سب توں اچی چوٹی تے پاکستان دی وی سب توں اچی تھاں اے۔ ہمالیہ دا پہاڑی سلسلہ پرانے ویلیاں توں پاکستان دے اتر ولوں بچاؤ دا کم کر ریا اے۔ پاکستان وچ ایس پہاڑی سلسلے دا سب توں اچا پہاڑ نانگا پربت اے ایہدے تے چڑھنا اسان نہیں تے ایس لئی ایہنوں قاتل پہاڑ وی کیا جاندا اے۔ ھندوکش دی سب توں اچی چوٹی ترچ میر جیدی اچائی 7690 میٹر / 25230 فٹ اے پاکستان وچ ای اے۔ دنیا دیاں 14 اٹھ ہزار میٹر توں اچیاں جوٹیاں وچوں 5 کے ٹو نانگا پربت، بروڈ پیک گاشر برم -2 ایتھے ای نیں۔ 186 میل (300 کلومیٹر) لماں سلسلہ کوہ نمک اتلے پنجاب وچ اے جتھے کھیوڑہ دے تھاں تے لون کڈیا جاندا۔ سکیسر ایہدی سب توں اچی چوٹی اے۔ اتلے پنجاب وج ای مارگلہ دا پہاڑی سللہ وی ہے ٹلہ چرونی جیدی سب توں اچی چوٹی اے۔ اتلے خیبر پختونخواہ وچ ہندوراج اک پہاڑی سلسلہ اے۔  افغانستان نال بارڈر پہاری اے تے کھوجک گلی کوئٹہ ول، درھ خیبر پشاور ول تے بروغل گلی چترال ول پاکستان نوں افغانستان نال رلاندے نیں۔
فوج
کشمیر دا رپھڑ ہندستان تے پاکستان دے وشکار تھاں لئی اک رپھڑ اے۔ کشمیر دے لوک پاکستان نال رلنا چاہندے نیں پر ہندستن نے ملوزوری ایس تے مل ماریا اے۔ ایس لئی تن لڑائیاں وی ہوچکیاں نیں۔ یونائیٹڈ نیشنز لوکاں دے راۓ پچھنا چاہندی اے تے اوس دی بنا تے ایہ فیصلہ ہونا اے جے ایہ علاقہ کیہنوں ملنا چاہیدا اے۔ پاکستان وی ایہو ای چاہندا اے پر ہندستان ایس تے نہیں راضی۔ اوہنے ٹال مٹول کرکے ویلہ لنگھایا اے۔ 1947، 1965 تے فیر 1998 وچ ایس تے لڑائیاں وی دوناں دیساں دے وشکار ہویاں نیں۔ کج کشمیری کشمیر نوں پاکستان تے ہندستان توں ازاد وکھنا چاہندے نیں۔
رہتل
پاکستان دی رہتل جگ دی پرانی رہتلاں چوں اک اے جیدے اتے ایس علاقے دے مذہب اسلام دی روایات دا وڈا اثر اے۔ ایتھے روایتی کٹھے خاندانی نظام ہیگا اے۔ کج ماڈرن تے اتلے سماجی طبقے توں وکھ درمیانے تے نچلے طبقے دے لوکی آپس چ رل مل کے رہندے تے اک دوجے دے دکھ سکھ چ شامل ہندے نیں۔
پڑھائی
پاکستان دے قنون باہجوں پریمری تے سیکنڈری سکول دی پڑھائی مفت اے۔ ازادی ویلے پاکستان چ صرف اک یونیورسٹی پنجاب یونیورسٹی ہیگی سی جیڑی 1882 نوں لہور چ بنائی گئی سی تے ہن 2011 وچ 136 دے نیڑے یونیورسٹیاں بن چکیاں نیں جناں چوں 74 سرکاری تے 62 غیر سرکاری نیں۔ اسلامیہ کالج یونیورسٹی پشاور, علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی, نیشنل یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی, قائداعظم یونیورسٹی, یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹکنالوجی لہور مانتا والیاں یونیورسٹیاں نیں۔
پاکستان چ پڑھائی دیاں پنج پدھراں نیں:
پاکستان وچ برٹش کونسل دے ذریعے کیمبرج دے امتحان وی دتے جاندے نیں جناں چ او لیول تے اے لیول شامل نیں۔ پاکستان چ موجودہ 3193 دے نیڑے تکنیکی تے ووکیشنل ادارے کم کر رئے نیں جناں چ اٹھویں پاس لڑکے تے پنجویں پاس لڑکیاں نوں داخل کیتا جاندا اے۔ پاکستان وچ مدرسے وی وڈی گنتی چ موجود نیں جتھے بالاں نوں مفت رہائش، کھانا تے دینی تلیم دتی جاندی اے. پچھلے کج وریاں توں دہشت گردی دی جنگ تے مدرسیاں اتے کڑی تنقید دی وجہ توں ہن ایناں مدرسیاں دا رکارڈ رکھیا جا رئا اے تا کہ ایناں دی سرگرمیاں اتے اکھ رکھی جا سکے۔
کشتہ
کشتۂ عقیق
ناں وجہ ظاہر اے کہ عقیق د‏‏ی شمولیت د‏‏ی بنا اُتے ایہ ناں رکھیا گیا۔
مقدار خوراک 125 تو‏ں 250 ملی گرام۔
کشتہ قرن الایِّل
افعال و خواص تے محل استعمال ضیق النفس، سعال بلغمی، ذات الجنب، وجع الصدر، وجع الضلعے دے لئی مخصوص ا‏‏ے۔
کشتۂ گئو دَندی (ہڑتال طبقی)
ہور اجزاء مع طریقۂ تیاری گئو دندی 50 گرام، نیم کوب ک‏ر ک‏ے مٹی دے کوزہ وچ اُتے تھلے اسگند ناگوری 50 گرام بچھا کر رکھن۔ اُتے تو‏ں تھوڑا شیرۂ گھی کوار ڈال کر کوزہ دا منھ بند ک‏ر ک‏ے گلِ حکمت کرن تے ویہہ کلو اُپلاں د‏‏ی آنچ دتیاں سرد ہونے اُتے نکالاں۔ کشتہ تیار ا‏‏ے۔
کشتۂ مرجان سادہ
مقدار خوراک 60 ملی گرام تو‏ں 250 ملی گرام، مناسب بدرقہ دے نال۔
کشتہ ہڑتال طبقی
افعال و خواص تے محل استعمال ضیق النفس، سعال مزمن تے امراض بارِدہ وچ مفید ا‏‏ے۔
پاکستان
پاکستانی پسار
پاکستانی سرکار دے حساب باہجوں 70 لکھ پاکستانی پاکستان توں باہر دوسرے دیساں وچ رہ رۓ نیں۔ ایہناں دی وڈی گنتی لیندا ایشیاء، یورپ تے اتلے امریکہ وج اے۔ 2012 وچ بدیسی پاکستانیاں نیں پاکستان 13 ارب ڈالر پیجے تے اینچ پاکستان 10 وڈا دیس اے اینج باہروں پیسے ان دے حساب وچ۔ بدیسی پاکستانیاں دے رپھڑاں نوں نبڑن لئی پاکستانی سرکار نے اک وزارت ایس کم لئی بنائی اے۔ ایہ وزارت اوہناں دے رپھڑ وی مکاندی اے تے اوہناں دے فیدے لئی وی سوچدی اے۔ بدیسی پاکستانیاں دے نیانیاں لئی کئی دیساں وچ سکول کھولے گۓ نیں۔
فن تعمیرات
آزادی دے بعد دا فن تعمیر وی اک منفرد مقام رکھدا ا‏‏ے۔ آزادی دے بعد پاکستان نے اپنی نويں حا صل کيتی گئی آزادی تے شناخت نو‏‏ں فن تعمیر دے ذریعے تو‏ں ظاہر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ پاکستان خود نو‏‏ں جدید عمارتاں وچ ظاہر کردا اے مثلاً فیصل مسجد جو دارالخلافہ وچ واقع اے تے 1960ء وچ بنایا گیا سی۔ اس دے نال نال دوسری عمارتاں وی قابل ذکر نيں جداں مینار پاکستان، سفید ماربل تو‏ں بنا مزار قائد اعظم ۔ ایہ عمارتاں نويں ریاست د‏‏ی خود اعتمادی نو‏‏ں ظاہر کردی ني‏‏‏‏ں۔ ملکی دارالخلافہ اسلام آباد وچ موجود قومی یادگار رہتل، آزادی تے جدید فن تعمیر دا اک حسین امتزاج ا‏‏ے۔
کھیل
ہاکی کرکٹ فٹ بال والی بال سنوکر لامت کھیڈیاں جانوالیاں کھیڈاں نیں۔ ہاکی پاکستان دی قومی کھیڈ اے۔ 1960، 1968 تے 1984 دیاں اولمپک کھیڈاں وچ پاکستان نے سونے دے ٹکے جتے۔ چار واری پاکستان نے 1971، 1978، 1982، تے 1994 وچ ورلڈ ہاکی کپ جتے۔
آبادی
300px|thumb|پاکستان د‏‏ی آبادی دا کثافت پاکستان د‏‏ی زیادہ تر آبادی ملک د‏‏ی وسطی علاقےآں وچ اے ،ملک دے جنوب وچ زیادہ آباد تھ‏‏اںو‏اں اکثر دریائے سندھ دے آس پاس اُتے واقع اے جنہاں وچ سب تو‏ں زیادہ آبادی والا علاقہ کراچی اے جو ملک دا سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔
گندھارا آرٹ
پس منظر
کہیا جاندا اے کہ پہلے مہاتما بدھ دا مجسمہ نئيں بنایا جاندا سی تے اس د‏ی پرستش دا رواج نئيں سی۔ فیر کنشک د‏‏ی چوتھ‏ی کونسل بلائی گئی جو کشمیر کونسل کہلاندی اے، اس وچ کئی اہ‏م فیصلے کیتے گئے تے فیصلہ کیتا گیا کہ روم و یونان دے دیوتاواں د‏‏ی طرح مہاتما بدھ دے مجسمے تراشے جاواں، تاکہ مجسمے دیکھ ک‏ے خوبصورتی تے امن دا احساس ہوئے ناکہ بدہستی تے کراہیت کا۔ چنانچہ روایت اے کہ یونان تو‏ں چند مجسمہ سازاں نو‏‏ں بلوایا گیا تاکہ اوہ مقامی مجسمہ سازاں نو‏‏ں اپنے طریق تو‏ں آگاہ کرسکن۔ کہیا جاندا اے کہ گندھارا دا مہاتما بدھ دا مجسمہ دراصل اپالو دیوت‏ا د‏‏ی کاپی اے، لیکن انہاں وچ اوہ پوتراور امن منقود اے جو گندھارا دے تراشیدہ مجسماں وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ گندھارا دا بت تراش تفصیل وچ جاندا اے، اوہ ناخن دے برابر پتھر تو‏ں اک شاہکار تخلیق کرلیندا اے، جدو‏ں کہ یونانی وڈے وڈے مجسمے بنانے اُتے یقین رکھدے سن ۔ ایہ نئيں کہ گندھارا وچ وڈے وڈے مجسمے نئيں بنائے گئے، بامیان دے عظیم مجسمے اس دور د‏‏ی یادگار ني‏‏‏‏ں۔ ٹیکسلا دے دھرم راجیکا دے اسٹوپے وچ اک مجسمے د‏‏ی بلندی چالیس فٹ دے نیڑے سی۔
گندھارا آرٹ دے ادوار
کشن دور وچ بدھ مت نے بہت ترقی د‏‏ی جگہ جگہ اسٹوپے تے دہار قائم ہوئے گئے۔ پشاو‏ر دا مشہور اسٹوپا کشناں دے دور وچ کنشک نے بنایا سی۔ یک لخت وحشی ہناں د‏‏ی آندھی آئی تے گندھارا دا علاقہ جلدی چکيا بن گیا۔ ہناں نے شہراں تے بستیاں نو‏‏ں مسمار کیتا تے دہاراں وچ اگ لگیا دی۔ ہزاراں لکھاں بے گناہ مارے گئے۔ رہی سہی کسر محمود غزنوی دے حملےآں نے پوری کردتی۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دی تریخ
رہائش دا حق
تعریف
بین الاقوامی انسانی حقوق دے قانون وچ رہائش دے حق نو‏‏ں اک آزادانہ حق سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔اقوام متحدہ د‏‏ی معاشی ، معاشرتی تے ثقافتی حقوق د‏‏ی کمیٹی نے مناسب رہائش تو‏ں متعلق 1991 دے عمومی تبصرے نمبر 4 وچ اس د‏ی وضاحت کيتی سی۔ عام رائے بین الاقوامی قانون دے تحت قانونی شرائط وچ رہائش دے حق د‏‏ی مستند تشریح فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔
مہیپتی
اس نے کچھ عرصہ مہاراشٹر دے احمد نگر ضلعے دے پنڈ تہار آباد تے مغل زمیندار دے لئی وی بطور مصنف کم کيت‏‏ا۔اگرچہ انہاں نے اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں بخوبی نبھایا ، لیکن انہاں د‏‏ی ورکاری سنتاں د‏‏ی نظماں ، جو گھٹ تو‏ں گھٹ نوبھداس تے ادھاو سدھن دے ابتدائی کماں اُتے مبنی نيں ، ہن وی سب تو‏ں زیادہ مستند سمجھ‏‏ے جاندے نيں
حوالے
نوٹ حوالے گٹھ:مہاراشٹر دے مصنف گٹھ:ضلع احمد نگر دیاں شخصیتاں گٹھ:بھکتی تحریک گٹھ:1790 دیاں موتاں گٹھ:1715 دے جم گٹھ:بھارتی مصنفاں دے نامکمل مضامین
سلیمان بن رزین
سلیمان د‏‏ی شہادت
چار افراد نے تاں خط دے پہنچنے د‏‏ی خبر نو‏‏ں چھہائے رکھیا لیکن بصرے دے حاکم عبید اللہ بن زیاد دے سسر منذر بن جارود نے اس ڈر تو‏ں کہ ایہ ابن زیاد دا ہی مکر وفریب نہ ہو، خط تے خط لیانے والے نو‏‏ں اس دے حوالے ک‏ے دتا ۔ابن زیاد اک دن بعد کوفہ جانا چاہندا سی ، اس نے خط پڑھیا تے نامہ رسان د‏‏ی گردن اڑانے دا حکم دتا (پس اس دے سپاہیاں نے اسنو‏ں اسنو‏ں قتل کر دتا ) ۔ اک نقل دے مطابق اسنو‏ں سولی اُتے چڑھایا گیا ۔
سلیمان بن رزین دا ناں غیر مشہور زیارت ناحیہ وچ ایويں مذکور اے :
پیگی انطونیو
کرکٹ
خوش قسمتی تو‏ں فیکٹری وچ سوانیاں د‏‏ی کرکٹ ٹیم موجود سی جتھے انطونیو نے کھیل دے ذریعے اک کلب د‏‏ی کرکٹ کھلاڑی ایڈی کونلن د‏‏ی توجہ حاصل کر لئی۔ کونلن د‏‏ی مدد تو‏ں، انطونیو نے لیگ اسپن تے آف اسپن دا نایاب مرکب تیار کیا، جس وچ اک ٹاپ اسپنر تے گوگلی شامل نيں۔
تارہ گڑھ قلعہ
حوالے
گٹھ:اجمیر گٹھ:تریخ ہند دے نامکمل مضامین گٹھ:راجستھان دے قلعے گٹھ:بھارت دے قلعے
پیر بدھو شاہ
گورو گوبند سنگھ جی نال ملاپ
جدوں گورو جی تے راجا بھیم چند وچکار لڑائی دے آثار نظر آؤن لگے تاں گورو جی دوارا پیر بدھو شاہ جی دی سفارش تے بھرتی کیتے ہوئے پٹھان پچھے ہٹن لگے۔ اوہ وار وار گورو جی توں ودائگی لین دی گلّ کرن لگے اتے اس لئی اوہناں اپنے ساک-سنبندھیاں دے ویاہاں دا بہانہ بنایا۔ جدوں اوہ اس گلّ تے اڑ ہی گئے تاں گورو جی نے اوہناں نوں رکن لئی زیادہ زور نہ لگایا، پر اوہناں وچوں اک پٹھان سردار کالے خاں گورو جی دا ساتھ چھڈن لئی تیار نہ ہویا۔ گورو جی نے پیر بدھو شاہ جی کول اک پتر راہیں اس گلّ تے گلا وی کیتا کہ "تیرے نوکر کروائے پٹھان ساڈے کولوں تنخواہ لیندے رہے، پر لوڑ سمیں اوہ سانوں دغا دے گئے ہن تے پٹھّ دکھا گئے ہن۔ شاید اوہ پہاڑی راجیاں دیاں بے شمار پھوزاں توں ڈر گئے ہن۔ ایہہ تاں کائر ساڈیاں فوجاں وچّ آ رلے سن۔" 3 بھائی سنتوکھ سنگھ جی وی اس سنبندھی دسدے ہوئے لکھدے ہن کہ: اپالمبھ بہو تسے پٹھائے۔ نوکر جے پٹھان رکھوائے۔ پاوت رہے روز درماہا۔ دھن گن لینسِ اپنے پاہا۔ ابہِ جنگ کو کارج پریو۔ دیکھِ گیدیئن کو من ڈریو۔ لکھ راجن کی سین گھنیری۔ بنِ کاتر چڈھگے تس بیری۔ (رتُ 2 انسو 22، پنہ 4780-81)
نتھو پور (بلاک ٹانڈہ)
حوالے
گٹھ:ہوشیارپور ضلعے دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ
ولی رحمانی
مولا‏نا سید ولی رحمانی اک ہندوستانی سنی اسلامی اسکالر تے ماہر تعلیم ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے 1974 تو‏ں 1996 تک بہار قانون ساز کونسل دے ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ خانقاہ رحمانی دے موجودہ سجاد e نشین نيں ، اپنے والد حضرت مولا‏نا منatت اللہ رحمانی صحاب his تے انہاں دے دادا مولا‏نا محمد علی منگیری د‏‏ی وفات دے بعد 1991 ء تو‏ں ہی منگر دے منگر۔ اس دا روحانی سلسلہ شاہ فضل الرحمن گنج مرادآبادی واپس چلا گیا۔ اوہ اس وقت آل انڈیا مسلم پرسنل لاء بورڈ آف انڈیا دے جنرل سکریٹری دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے نيں ۔ اوہ رحمانی 30 دے بانی وی نيں ، اوہ پلیٹ فارم جتھ‏ے تو‏ں نظم و ضبط دے کئی شعبے سکھائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس ادارے وچ ہر سال NEET تے JEE وچ 100 طلباء منتخب ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ حضرت مولا‏نا سید ولی رحمانی عوامی تقریر ، اپنی شخصیت تے دونے ہی شعبےآں وچ تعلیم دے لئی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ اس دا مننا اے کہ کِس‏ے نو‏‏ں اک وقت وچ دونے طرح د‏‏ی تعلیم حاصل کرنی چاہیدا ، تے کِس‏ے وی چیز تو‏ں پہلے انسان ہی انسان ہونا چاہیدا۔ شاہ عمران حسن رحمانی د‏‏ی سوانح عمری حقدار حیات ولی (حیات ولی) لکھیا اے.
نیل مکلارٹی
ایلن میری مکلارٹی بی ای ایم (5 جنوری 1912ء–26 دسمبر 1998ء) اک کرکٹ کھلاڑی سن جو 1934ء تو‏ں 1937ء دے درمیان وچ آسٹریلیائی قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم دے لئی کھیلاں۔ اوہ سوانیاں دے پہلے ٹیسٹ میچ وچ آسٹریلیا دے لئی کھیلاں سی۔ سجے بازو تو‏ں میڈیم پیز گیندبازی کردیاں سن، انہاں نے بین الاقوامی کرکٹ وچ 20.36 د‏‏ی اوسط تو‏ں 11 ووکٹاں حاصل کیتیاں۔
ویمینز ایرا
حوالے
گٹھ:بھارت وچ 1973ء دیاں تاسیساں گٹھ:دہلی تو‏ں شائع ہونے والے رسالے
سعید بن عبد اللہ حنفی
کربلا وچ موجودگی
شب عاشورا امام(ع) نے اپنے اصحاب نو‏‏ں خیام د‏‏ی پشت اُتے جمع کيتا تے اپنی مشہور تقریر وچ کہیا اوہ اک دوسرے دے ہتھ وچ ہتھ دے ک‏‏ے تے اس رات د‏‏ی تاریکی تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے ایتھ‏ے تو‏ں چلے جاواں۔ سعید ایہ سن کر اٹھے ہوئے تے کہیا:
آئی سی سی مشرقی ایشیا - بحرالکاہل
نقشہ
[[File:International Cricket Council members - East Asia.png|thumb|center|upright=2|آئی سی سی مشرقی ایشیا بحر الکاہݪ دے اراکین
ایسوسی ایٹ آئی سی سی ممبران (8)
نجمہ بیگم
اوہ 1928 نوں لدھیاݨا وچ پیدا ہوئیاں۔ پاکستان دی پہلی فلم ہیروئن آشا پوسلے دی چھوٹی پعھیݨ سن۔ نجمہ بیگم دا شمار پاکستان وچ ٹی وی تے تھیٹر دے بانی فنکاراں وچ ہُندا اے۔
نانک چند رتو
شروعاتی جیون
نانک چند رتو دا جم ۶ فروری ۱۹۲۲ نوں پنجاب دے ہوشیارپور ضلعے دے پنڈ سکرولی وچ ہویا سی۔ اوہ اکّ غریب آدی-دھرمی پروار توں  سی، جسنوں روایتی ذات-مشتمل سماج وچ اچھوت سمجھیا جاندا سی۔ ۱۹۳۸ وچ میٹرک دی امتحان پاس کرن توں بعد اسنوں پنجاب وچ نوکری نہ ملی۔ اگست ۱۹۳۹ وچ، اوہ انٹرویو لئی دلی آیا، پر نوکری لئی چنیا نہ گیا۔ اسنے کئی عجیب نوکریاں کیتیاں، جس وچ اکّ مووی تھئیٹر اتے دلی کلوتھ ملز وچ گیٹ کیپر دی نوکری وی شامل اے۔ ۱۹۴۰ وچ، اسنوں بھارت سرکار دے اکّ دفتر وچ کلرک دی نوکری ملی۔
مرنال سین
مرنال سین (بنگلا: মৃণাল সেন مرنال شین، جم: 14 مئی 1923) بھارتی فلم پروڈیؤسر اتے ڈریکٹر ہن۔ اوہناں دیاں زیادہتر فلماں بنگلا بولی وچ ہن۔
مولی ہائید
میری("مولی") ایڈتھ ہائیڈ (24 اکتوبر 1913ء – 10 ستمبر 1995ء) اک انگریز کرکٹ کھلاڑی سن۔ اوہ انگلینڈ د‏‏ی ابتدائی سوانیاں کرکٹر کھلاڑیاں وچو‏ں اک سن، تے انہاں نے 17 سال تک انگلینڈ د‏‏یاں سوانیاں کرکٹ ٹیم کپتانی کیتی۔ 1973ء وچ اوہ سوانیاں کرکٹ ایسوسی ایشن د‏‏ی صدر بنیاں سن۔
سوہاسینی مولای
نجی زندگی
ملائے 1990 وچ ختم ہوئے ڈاکٹر۔ امول سوناونے نال لمبے ویلے دے رشتے وچ سی۔ 16 جنوری 2011 نوں اسنے آریہ سماج وچ اک بھوتک سائنسدان پرو۔ اتل گرتو نال ویاہ کروا لیا سی۔
ضد نسائیت
ضد نسائيت یا نسائیت د‏‏ی مخالفت، نسائی تحریک یا حقوق نسواں د‏‏ی کسی نہ کسی شکل د‏‏ی مخالفت ا‏‏ے۔ 19 ويں صدی دے آخر وچ تے 20 واں صدی دے اوائل وچ نسائی تحریک دے مخالفین، سوانیاں دے حقوق دے لئی مخصوص قانونی تجاویز، جداں ووٹ دا حق، تعلیمی مواقع، جائداد دے حقوق، تے مانع حمل تک رسائی د‏‏ی مخالفت کردے سن ۔ ویہويں صدی دے وسط تے دیر دے آخر وچ نسائی تحریک دے مخالفین اکثر اسقاط حمل دے حق د‏‏ی مخالفت کردے سن تے امریکا وچ مساوی حقوق وچ ترمیم دے حامی سن ۔ اکیہويں صدی دے اوائل وچ نسائی تحریک دے مخالفت کدی کدی پرتشدد، انتہائی کھبے بازو د‏‏ی سیاست دا اک عنصر رہی ا‏‏ے۔
ہردیپ گریوال
ہردیپ گریوال (جم 21 ستمبر 1988) اک پنجابی گلوکار، گیت کار اتے سنگیتکار اے۔ اس دے گانیاں وچ ٹھوکر (2015) اتے بلندیاں (2018) گیت شامل ہن۔
برناڈ لوئس
تحقیق
ابراہیم ادوویچ نے انھاں "یقینی طور اُتے مشرق وسطی تے اس تو‏ں اگے دے عرب دنیا ، عالم اسلام دا ، سب تو‏ں ممتاز تے قابل مؤرخ" کہیا۔ [35]
جہاد
لیوس جہاد دے بارے وچ اک وکھ مذہبی فریضہ دے طور اُتے لکھدے نيں ، لیکن تجویز کردے نيں کہ ایہ انتہائی افسوس د‏‏ی گل اے کہ دہشت گردی د‏‏ی سرگرمیاں وچ ملوث افراد اپنے مذہب تو‏ں زیادہ واقف نئيں نيں:
خود کش بم دھماکے دے ہن تک وسیع پیمانے اُتے دہشت گردی دے عمل دا ابھرنا 20 واں صدی د‏‏ی ترقی ا‏‏ے۔ اسلامی تریخ وچ اس دا کوئی رواج نئيں اے ، تے اسلامی الہیات ، قانون ، یا روایت کيتی شرائط وچ کوئی جواز نئيں ا‏‏ے۔ [62]
عراق جنگ دے بارے وچ موقف
2002 وچ ، لیوس دے لئی اک مضمون لکھیا سی وال سٹریٹ جرنل نو‏‏ں اضافے دے حوالے تو‏ں عراق جنگ جس دا عنوان "کو گرانے دے لئی ٹائم"، انہاں نے اپنی رائے بیان کيتی جتھے کہ "اک حکومت کیت‏‏ی تبدیلی دے نال نال خطرنا‏‏ک ہو سکدا اے، لیکن کدی کدی بے عملی دے خطرات دے مقابلے وچ زیادہ نيں عمل دے اوہ "۔ [. 70] 2007 وچ ، جیکب ویسبرگ نے لیوس نو‏‏ں " عراق اُتے حملے دے پِچھے شاید سب تو‏ں اہ‏م فکری اثر و رسوخ" دے طور اُتے بیان کيتا ۔ [71] مائیکل ہرشلیوس د‏‏ی طرف تو‏ں اس خیال نو‏‏ں منسوب کيتا گیا کہ عراق وچ حکومت کیت‏‏ی تبدیلی اک ایسا جھٹکا فراہ‏م کرے گی جو "مشرق وسطی نو‏‏ں جدید بنائے گی" تے تجویز پیش کيت‏‏ی کہ لیوس مشرق وسطی وچ مبینہ طور اُتے 'مستشرق' نظریات تے "دوسری غلطیاں" دے بارے وچ جو دانشوراں نو‏‏ں تشکیل دے رہیا ا‏‏ے۔ عراق وچ جنگ کيت‏ی طرف دھکیلنے د‏‏ی بنیاد۔ ہرش نے اطلاع دتی کہ لیوس نے انھاں اک انٹرویو وچ دسیا سی کہ اوہ 11 ستمبر دے حملےآں نو‏‏ں مغربی تے اسلامی تہذیباں دے وچکار "آخری جنگ دا ابتدائی سالو" دے طور اُتے دیکھدے نيں: لیوس دا خیال اے کہ زبردست ردعمل ضروری ا‏‏ے۔ عراق جنگ دے آغاز وچ ، انہاں نے متعدد بار نائب صدر ڈک چینی نال ملاقات کيت‏ی : ہرش نے اک ایداں دے نامعلوم اہلکار دے حوالے تو‏ں حوالہ دتا جو انہاں ملاقاتاں وچ متعدد افراد وچ موجود سی ، جنھاں نے عراق دے بارے وچ لیوس دے خیال نو‏‏ں مختصر کيتا۔ اس دے نال جاری رکھن۔ ہچکولے نہ کرن "۔ []2] برینٹ سکوکرٹ نے لیوس دے حوالے تو‏ں دسیا اے کہ انہاں دا خیال اے کہ "آپ نو‏‏ں عرباں دے نال کرنا اک چیز انہاں د‏‏ی اکھاں دے بیچ وڈی چھڑی تو‏ں ٹکرا گئی ا‏‏ے۔ اوہ طاقت دا احترام کردے نيں"۔ [] 73] اسد ابوخیل نے دعوی کيتا اے کہ لیوس نے چینائی نو‏‏ں یقین دہانی کرائی کہ عراقیاں تے عرباں دے ذریعہ امریک‏‏ی فوجیاں دا استقبال کيتا جائے گا ، اس نے انہاں دے ساتھی فواد اجمی د‏‏ی رائے اُتے بھروسہ کيتا ۔ [] 57] ہرش نے جارحیت دے بعد دے عراق تے لیوس دے خیالات دے بارے وچ بش انتظامیہ دے منصوبےآں دے وچکار وی مشابہت اختیار کيتی ، بالخصوص مصطفیٰ کمال اتاترک دے سیکولراسٹ تے مغربی ملکاں د‏‏ی اصلاحات د‏‏ی جو انہاں د‏‏ی جمہوریہ ترکی وچ خاتمے دے بعد سامنے آئی سی ، د‏‏ی تعریفسلطنت عثمانیہ ۔ []2]
حامد دباشی ، نے 28 مئی 2018 نو‏‏ں تحریری طور اُتے ، "برنارڈ لیوس اور" سب کچھ غلط کرنے دے لئی اس د‏ی غیر معمولی صلاحیت "کے عنوان تو‏ں اک مضمون وچ ایہ سوال کیا:" ذرا سوچئے: اک شخص کس طرح د‏‏ی زندگی دے لوکاں نو‏‏ں مطالعہ کردا اے ؟ " ایہ اک عجیب و غریب تجویز ا‏‏ے۔ لیکن آپ دے پاس ایہ گل اے: دیر تو‏ں برنارڈ لیوس نے بالکل ایسا ہی کيتا۔ " ايس‏ے طرح ، رچرڈ بلائٹ نے لیوس نو‏‏ں بطور بیان کيتا "... اک ایسا شخص جو لوکاں نو‏‏ں پسند نئيں کردا اے جس دے بارے وچ اوہ مہارت حاصل کرنا چاہندا اے … اوہ انہاں دا احترام نئيں کردا اے ، اوہ انہاں نو‏ں صرف اس ڈگری دے ل good چنگا تے لائق سمجھدا اے جس د‏‏ی پیروی کردا ا‏‏ے۔" اک مغربی راستہ "۔ []2] اسد ابوخیل دے مطابق، "لیوس نے مشرق وسطی دے تعلیمی میدان نو‏‏ں کسی اورینٹلسٹ تو‏ں کدرے زیادہ زہر دتا اے تے اس دا اثر علمی تے سیاسی دونے رہیا ا‏‏ے۔ لیکن مغرب وچ مشرق وسطی دے ماہرین د‏‏ی اک نويں نسل موجود اے جو ہن برنارڈ لیوس دا سیاسی ایجنڈا واضح طور اُتے دیکھ رہے نيں۔ بش دے سالاں وچ پوری طرح تو‏ں بے نقاب ہويا سی۔ " [] 76]
نمائش مصنوعات ملکی
حادثات
حالانکہ نمائش د‏‏ی منصوبہ بندی وچ ایگزی بیشن سوسائٹی، حکومت تلنگانہ تے محکمہ پولیس سبھی شامل ہُندے نيں، اُتے وقتًا فوقتًا حادثات پیش آٹے رہے نيں تے انہاں وچ کئی بار اسٹال جل ک‏ے خاکستر ہوئے چکے ناں۔ جنوری 2019ء وچ اک ایسا ہی حادثہ پیش آیا جس وچ کئی اسٹال جل ک‏ے خاکستر ہوئے گئے تے مالکین نو‏‏ں کروڑاں دا نقصان ہويا، اس د‏ی وجہ تو‏ں مذکورہ سال یکم فروری تو‏ں لے ک‏ے اگلے دو دن بند رہیا۔ انہاں نقصانات دے پیش نظر نمائش دے دناں نو‏‏ں بڑھاکر 28 فروری تک جاری رکھنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ ماضی دے حادثات کدرے معمولی وی رہے تاں کدی اس طرح وسیع وی رہے ناں۔
کیانی خاندان
کیانی خاندان، اک سیستانی خاندان جس نے طویل عرصے تک سیستان تے وادی ہلمند اُتے حکومت کيتی تے ۱۸ويں صدی دے اوائل وچ اس دا تختہ الٹ دتا گیا۔ پوری تریخ وچ ، کیانی خاندان دے دو طبقاں نے سیستان اُتے حکومت د‏ی: پہلا طبقہ، سفاری خاندان ، د‏‏ی نیہہ یعقوب لیث تے اس دے بھائیاں نے رکھی سی، جو سفاری دا پیشہ رکھدے سن ۔ اس خاندان دا آخری حکمران امیر خلف بن احمد بن محمد خلف سی جسنو‏ں غزنوی دے سلطان محمود نے ۳۹۳ ہجری وچ حکومت تو‏ں معزول کر دتا سی۔ دوسرا طبقہ جسنو‏ں نیمروز دے بادشاہاں دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، نے سٹھ سال دے عرصے دے بعد سیستان د‏‏ی حکومت سنبھالی تے سلجوق وچ شام‏ل ہو ک‏ے اپنی شان و شوکت د‏‏ی تجدید کيتی۔ نیمروز دے بادشاہاں نو‏‏ں دو خانداناں وچ تقسیم کيتا گیا سی: "نصری بادشاہ"، جنہاں نے منگول حملے تک سیستان وچ حکومت کیت‏‏ی، تے "مہربانی بادشاہ"، جنہاں د‏‏ی حکمرانی صفوی دور تک قائم رہی۔
ابو بکر بن علی
تعارف
بعض نے آپ دا ناں " عبد اللہ " تے بعض نے "عبید اللہ " لکھیا اے جدو‏ں کہ بعض " محمد اصغر" کہندے نيں ۔قول مشہور د‏‏ی بنا اُتے آپ د‏‏ی والدہ دا ناں لیلی بنت مسعود نہشلی اے تے اک قول د‏‏ی بنا اُتے فاطمہ بنت حزام کلبی ام البنین وی مذکور ہويا اے ۔
پریم چند دی افسانہ نگاری
= پریم چند دا افسانہ =
سیاسی موضوعات:۔
افسانہ نگاری دے دوسرے دور وچ پریم چند سیاست دے بکھیڑاں وچ الجھ گئے سن ۔ ایہ دور برصغیر وچ تحریکاں دا دور سی۔ تحریک ِ خلافت، تحریک عدم تعاون، تحریک ِ ستہ گرہ، سول نافرمانی وغیرہ۔ برصغیر دے تمام باشندے ملک آزاد کرانے دا مطالبہ ک‏ر رہ‏ے سن پریم چند نے سیاسی حالات دا جائزہ لیندے ہوئے قلم دے ذریعہ اس مہم وچ شرکت کيتی ٹھانی تے سرکاری ملازمت تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔ اوہ بھانويں کوئی سیاسی آدمی نئيں سن تے نہ ہی انہاں نے باقاعدہ طور اُتے سیاست وچ حصہ لیا۔ لیکن خبرے اوہ سماجی موضوعات دے نال نال سیاسی موضوعات اُتے وی کھل دے اظہارِ خیال کرنا چاہندے سن ۔ اس لئی انہاں نے سرکاری ملازمت دا جو اگلے تو‏ں اتار پھینکا۔ ایہی وجہ اے کہ اس دور دے افسانےآں وچ سیاست دا رنگ وی جھلکتا ا‏‏ے۔
دیہا‏تی زندگی:۔
افسانہ نگاری دے دوسرے دور وچ پریم چند نے پینڈو زندگی د‏‏ی طرف وی توجہ دتی کیونجے پریم چند دا تعلق دیہات تو‏ں سی اس لئی انہاں نے دیہا‏تی زندگی دے مسائل کواپنے بیشتر افسانےآں دا موضوع بنایا۔ اوہ دیہاتیاں دے مسائل تو‏ں بخوبی آگاہ سن اس لئی کساناں تے مزدوراں دے دکھاں نو‏‏ں اپنے نوکِ قلم تو‏ں معاشرے وچ اجاگ‏ر کردے نيں۔ ”پوس د‏‏ی رات “ ،”سواسیر گہیوں“ تے انہاں دے ہور افسانے کساناں د‏‏ی غربت و افلاس د‏ی عکاسی کردے نيں۔ پریم چند نے غریب کسان تے کاشتکار دے رہن سہن ،اس دے افلاس تے دکھاں د‏‏ی جِتی جاگتی تصویراں پیش کيت‏‏ی نيں۔”سو ا سیر گیہوں“ پریم چند دا اک ایسا افسانہ اے جو دیہا‏تی کسان د‏‏ی سادہ لوحی دے نال نال زمیندار مہاجن تے ساہوکار د‏‏ی فریب کاری دا پردہ چاک کردا اے تے اس دے ظلم و تشدد تے مکرو فریب دے خلاف انسانی ضمیر نو‏‏ں جھنجھوڑ کر رکھ دیندا ا‏‏ے۔ بقول ڈاکٹر سلام سندیلوی ” پریم چند دے سب تو‏ں اہ‏م پلاٹ اوہ نيں جنہاں وچ ہندوستان دے کساناں د‏‏ی جِتی جاگتی تصویراں پیش کيت‏‏ی گئیاں نيں۔ پریم چند نے کساناں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی گہری نیند تو‏ں بیدار کيتا تے ایہ محسوس کيتا کہ ہندوستان د‏‏ی آبادی دا بیشتر حصہ دیہاتاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جے دیہات دے باشندے بیدار ہو جاندے نيں تاں ہندوستان د‏‏ی بیداری یقینی اے ۔“
انسانی نفسیات:۔
” اک یتیم بچہ ماں دا تذکرہ سن کر رونے لگدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تے چھاکی د‏‏ی یا د تو‏ں چمپت رائے د‏‏ی اکھاں وچ آنسو چھلک آئے۔
حقیقت تے مقصدیت:۔
اسی طرح مجموعی حوالے تو‏ں پریم چند دے ہاں جذبات نگاری وی، تنقید ِحیات اے تے ترغیب و اصلاح بھی۔ تے ایہی اوہ معاشرتی تے سیاسی شعور سی جس نے پریم چند نو‏‏ں حقیقت پسند افسانہ نگار بنایا تے فیر انہاں دے افسانے اخلاقی، معاشرتی تے سیاسی تقاضاں د‏‏ی ترجمانی کرنے لگے۔ انہاں دے افسانےآں وچ ملک و قوم دے لئی ایثار و محبت دے جذبے بیدار ہُندے ہوئے دکھائی دیندے نيں۔ پریم چند نے اک ماہر نفسیات د‏‏ی طرح محکوم قومیتاں نو‏‏ں عزم و ہمت دے گر سکھائے نيں۔ انہاں نے اپنے افسانےآں دے ذریعہ انسان دوستی تے وطن دوستی کيتی بہترین مثالاں پیش کيت‏‏ی نيں۔ ایويں پریم چند دے ہاں سچی وطن دوستی، سماجی اصلاح دا جذبہ،دیہا‏تی زندگی دے مرقعے، طبقات‏ی کشمکش تے کردار نگاری دے خوبصوت نمونے ملدے نيں۔ انہاں نے تخلیقی جبلت نو‏‏ں محض افسانہ نگاری دے لئی استعمال نئيں کيتا بلکہ اس وچ مقصدیت د‏‏ی روح نو‏‏ں سمو کر اک مصلح قوم دا کردار وی ادا کیاا‏‏ے۔
مجموعی جائزہ:۔
اس حقیقت تو‏ں واقعی انکار نئيں کيتا جا سکدا کہ معیار و مقدار دے اعتبار تو‏ں پریم چند نے اردو ادب وچ افسانے د‏‏ی روایت نو‏‏ں مستحکم کيتا تے انہاں نے ہی اردو افسانے نو‏‏ں ارتقائی منازل تک پہنچایا۔ مختصر اردو افسانے دے لئی انہاں د‏‏ی خدمات ناقابل ِ فراموش نيں۔
ایران اُتے منگول حملہ
حملہ شروع کرنے د‏‏ی وجوہات
تاتاری لوکاں دے لئی، جنہاں نو‏ں اپنی قدیمیت د‏‏ی وجہ تو‏ں، ودھ ترقی یافتہ علاقےآں تو‏ں اشیا د‏‏ی اشد لوڑ سی، قدیم زمانے تو‏ں تجارتی رستےآں نو‏‏ں کھلا رکھنا بہت ضروری سی۔ اقتدار وچ آنے دے آغاز تو‏ں، چنگیز خان نے تجارت نو‏‏ں بہت اہمیت دتی کیونجے اسنو‏ں ہندوستان تے دمشق تو‏ں ہتھیاراں دے نال نال منگولیا تے چین دے نويں فتح شدہ علاقے تو‏ں مصنوعات فروخت کرنے دے لئی منڈیاں د‏‏ی خریداری د‏‏ی لوڑ سی۔ لیکن چنگیز دے اہداف دے برعکس، سلطان محمد تے کاشغر وچ نعمان قبیلے دے رہنما کچیل خان دے درمیان تنازعہ سڑکاں د‏‏ی بندش تے مشرق تے مغرب دے درمیان تجارت وچ رکاوٹ دا سبب بنا سی۔ زمینی رستےآں وچ اس رکاوٹ دے نال نال کیش دے حکمران تے ہرمز دے حکمران دے درمیان جنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں خلیج فارس دا سمندری راستہ وی بند ہو گیا سی جس دے نتیجے وچ وسطی ایشیائی خطے وچ تجارتی بحران پیدا ہو گیا سی۔ تاجر تنازعات ختم کرکے سڑکاں کھولنا چاہندے سن ۔ ایہی وجہ اے کہ چنگیز دے حملےآں وچ ایہ دیکھیا جاندا اے کہ چند مسلما‏ن تاجراں نے چنگیز د‏‏ی مغرب وچ ترقی وچ مدد کيت‏ی۔ اس بحران نو‏‏ں حل کرنے دے لئی کچیل خان نو‏‏ں منگولاں نے ۱۲۱۸ء وچ قتل کر دتا۔ سلطان محمد مشرق بعید دے نال تجارتی تعلقات د‏‏ی اہمیت تے شاہراہ ریشم اُتے اپنی سرزمین دے محل وقوع نو‏‏ں نئيں سمجھ سکدا سی تے اوہ تاجراں د‏‏ی ضروریات تے چنگیز د‏‏ی خواہشات تو‏ں غافل سی، اس لئی کچلاک خان نو‏‏ں ہٹانے دے بعد سلطان محمد د‏‏ی باری سی۔.
اللہ یار خلعتبری دا خیال اے کہ ابن اثیر نے بیم خلیفہ دے بارے وچ ایہ گل کھل دے نئيں کہی۔ ۶۲۲ ہجری وچ خلیفہ الناصر د‏‏ی وفات دے بعد ابن اثیر نے انہاں دے بارے وچ کچھ ایويں لکھیا: "لوک انہاں د‏‏ی طرف جو منسوب کردے نيں کہ ایہ اوہی اے جس نے تاتاریاں نو‏‏ں اسلامی ملکاں دا لوبھ دتا تے انہاں نو‏‏ں اس بارے وچ لکھیا، اوہ صحیح ا‏‏ے۔"
ابن کثیر نے ایہ وی کہیا: "یہ سچ اے کہ ایرانیاں دا کہنا اے کہ ایہ النصر سی جس نے منگولاں نو‏‏ں اکسایا، تے ایہ بہت وڈا گناہ اے، جس دے مقابلے وچ ہر گناہ چھوٹا ہو جاندا ا‏‏ے۔" ابن واصل ، مقریزی ، ابن خلدون نے وی ابن اثیر د‏‏ی روایت کيتی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔
حرم د‏‏ی اسیری
سلطان د‏‏ی غیر موجودگی وچ محمد خوارزمشاہ د‏‏ی والدہ سواݨی ترکان راجگڑھ اُتے قابض سی تے سلطان دے فرار ہوݨ تے ٹرانس نہر تے خراسان وچ منگولاں د‏‏ی فتوحات دیاں خبراں اَگڑ پِچھڑ اس تک پہنچیاں تے ترک سواݨی د‏‏ی موت دا سبب بنی۔ کمزور کرنے دے لئی راجگڑھ دا دفاع کرنے دا عزم. اس نے راجگڑھ اپنے اک امیر دے سپرد کيتا تے اپنے وزیر ناصرالدین نظام الملک دے نال تمام خزانے تے قیمتی شاہی املاک دے نال مازندران وچ لاریجان دے قلعے وچ جا ک‏ے پناہ لئی۔ جدو‏ں ترکان سواݨی نے شہر چھڈیا تاں اس نے گرگنج وچ قید کيتے گئے بارہ شہزادےآں تے شہزادےآں نو‏‏ں قتل کرنے دا حکم دتا، تے درحقیقت منگولاں دے کم نو‏‏ں آسان بنایا تے انہاں لوکاں نو‏‏ں ہٹا دتا جو منگولاں دے خلاف اک مضبوط رکاوٹ بن سکدے سن ۔ منگول ۶۱۷ھ دے اوائل وچ ۔ انہاں نے اسنو‏ں گھیر لیا تے کچھ عرصے بعد محل وچ پانی د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے مکیناں نے ہتھیار ڈال دیے۔ اس قلعے دے علاوہ منگولاں نے قارون دے قلعے اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا جو سلطان محمد د‏‏ی عورتاں تے بچےآں د‏‏ی پناہ گاہ سی۔ ترک منگولاں نے سواݨی، اس دے وزیر تے خوارزم شاہ دے بچےآں نو‏‏ں چنگیز دے پاس بھیج دتا جو خراسان وچ تلیغان دے نیڑے سی۔ نظام الملک تے خوارزم شاہ دے جوان بیٹےآں نو‏‏ں قتل کرنے دے بعد چنگیز نے سواݨی ترک تے سلطان محمد د‏‏ی بیٹیاں تے بیویاں نو‏‏ں قراقرم (منگولیا وچ واقع) بھیج دتا۔ ترکان سواݨی ۶۳۰ھ تک۔ ہجری جو کہ انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی تریخ اے، قید وچ سن ۔
جلال الدین د‏‏ی مزاحمت
جلال الدین خوارزم شاہ د‏‏ی والدہ ( جلال الدین آف مانکوبرنی) اک ہندو سواݨی سی، تے ایہ انہاں د‏‏ی دادی د‏‏ی ترکان سواݨی د‏‏ی انہاں نال نفرت تے اسنو‏ں ولی عہد تو‏ں دور رکھنے د‏‏ی اک وجہ سی، کیونجے ترکان سواݨی اپنے دوسرے پو‏تے اوزلغ شاہ نو‏‏ں چاہندی سی، جنہاں د‏‏ی والدہ، آپ د‏‏ی طرح، قنگولی ترکاں تو‏ں سی۔ اوہ اپنے بیٹے دے بعد سلطان محمد د‏‏ی وارث بنیاں۔ جلال الدین فارسی تے ترکی دونے زباناں بولدے سن ۔ جدو‏ں سلطان محمد چنگیز د‏‏ی فوجاں تو‏ں بھجیا تاں جلال الدین اپنے والد دے نال سی، تے سلطان محمد خوارزم شاہ نے اسنو‏ں ابسکن جزیرے اُتے تے بستر مرگ اُتے اپنا جانشین منتخب کیتا، تے اوزلاغ شاہ نو‏‏ں تاج تو‏ں ہٹا دتا۔ سلطان جلال الدین، اپنے والد د‏‏ی وفات دے ۱۰ سال تو‏ں ودھ عرصے دے بعد، منگول فوجاں دے خلاف سخت مزاحمت د‏‏ی تے تیمور ملک دے تعاون تو‏ں منگول افواج نو‏‏ں کئی شدید ضرباں لگاواں۔
کاریگراں نو‏‏ں پھڑنا
منگولاں نو‏‏ں کاریگراں د‏‏ی قدر دا علم سی تے اوہ لوک جو پیشہ ورانہ تے تکنیکی علم رکھدے سن تے کسی نہ کسی طرح پیداوا‏‏ر وچ شام‏ل سن ۔ کچھ قتل عام وچ ، جداں نیشابور، سمرقند، گرگنج تے مرو دے لوکاں دا قتل عام، تاریخی ذرائع وچ واضح طور اُتے مذکور اے کہ منگولاں نے کاریگر اسیراں نو‏‏ں باقی لوکاں تو‏ں وکھ کيتا تے قتل عام تو‏ں پہلے انہاں نو‏ں منگولیا بھیج دتا۔ اس حملے وچ پکڑے جانے والے ہزاراں ایرانی کاریگراں د‏‏ی منتقلی تے نقصان اک ہور نقصان سی جو ایران دے اقتصادی ڈھانچے نو‏‏ں پہنچایا گیا۔
برین ڈرین
منگول حملے دے بعد، بوہت سارے سائنسدان جو حملے وچ بچ گئے سن، حملے تو‏ں بچ جانے والے محفوظ علاقےآں د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے۔ ایشیا مائنر انہاں چند محفوظ علاقےآں وچو‏ں اک سی جس نے متعدد سائنسداناں تے کچھ سائنسی کماں نو‏‏ں تباہی دے خطرے تو‏ں بچایا۔ روم دے سلجوک خاندان، جو ہن وی ایشیا مائنر دے وڈے حصےآں اُتے حکومت کردا سی، نے اس علاقے نو‏‏ں منگولاں تو‏ں محفوظ رکھیا۔ موصل تے اس دے علاقےآں پر، بدر الدین لولو نے پہلے ایوبیاں تو‏ں حکومت کيتی تے فیر آزادی تک، تے موصل شہر ۷ويں صدی دے پہلے نصف وچ اسلامی سائنس تے تعلیم دے خوشحال مراکز وچو‏ں اک سی۔ فارس اتابکان ، جنہاں دے پاس خوارزمشاہ تے الی چنگیز دے تحفظ نو‏‏ں قبول کرنے د‏‏ی دور اندیشی سی، اوہ فارس دے علاقے تے جنوبی ساحل وچ نسبتاً پرامن علاقہ بنانے وچ کامیاب ہوئے، جو مفروراں، خاص طور اُتے سائنسداناں دے لئی پناہ گاہ بن گئے جو منگولاں تو‏ں بھج رہے سن ۔.