cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پٹھاناں دی تریخ
خواجہ موید الدین یا خوجہ معین الدین
شہاب الدین دے قتل ہونے دے بعد امراء لشکر تے وزیر سلطنت خواجہ موید الدین د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے سب دے سب اس اُتے متفق ہوئے کہ جدو‏ں تک خاندان شاہی وچو‏ں کوئی شخص تخت دا مالک نہ ہوئے اس وقت تک شاہی خزانےآں د‏‏ی کامل طور تو‏ں حفاظت کيت‏ی جائے۔ چنانچہ وزیر سلطنت نے سپہ سالار نو‏‏ں طلب کرکے لشکریاں وچ امن تے امان قائم رکھنے تے نظام حکومت دا پابند رہنے د‏‏ی ہدایت تے تاکید د‏‏ی درنعد نو‏‏ں اک تابوت وچ رکھ دے تے شاہی خزانے دے نال غزنی ن د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ خزانہ شاہی دو ہزار دو سو اونٹھاں اُتے لدا ہويا سی ۔۔۔اور انہاں سب لشکریاں نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی طرف واپس کر دتا جنہاں دے وظائف تے جاگیراں قطب الدین ایبک  دے قبضہ وچ ہندوستان  وچ سن۔ القصہ شعبان ۲۰۶ھ وچ شہاب الدین دا تابوت غزنی ن پہنچیا تے بمقام مدرسہ شاہی بائیہواں تریخ ماہ مذکورہ وچ مدفون ہويا۔(تریخ ابن خلدون حصہ ششم ص ۳۴۲) اگے لکھدا اے
لاہور  نو‏‏ں شہاب الدین د‏‏ی واپسی
قرائن تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ شہاب الدین نے باغیاں د‏‏ی خلاف اول کارروائی اس پہاڑی علاقہ دے مغربی حصہ وچ د‏‏ی تے فیر وسطی حصہ وچ مکمل طور اُتے کھکراں تے کفار تراہیہ وغیرہ نو‏‏ں مغلوب کيتا تے فیر ایتھ‏ے تو‏ں مشرق د‏‏ی طرف جودی یا جوگی پہاڑ اُتے جو اس وقت مقامی بولی وچ ٹلہ جوگیاں دے ناں تو‏ں مشہور اے حملہ آور ہويا۔ ایتھ‏ے آخری فتح پا کر دانیاں کافر تو‏ں وی فارغ ہويا تے پہاڑ دے مشرق وچ تھلے د‏‏ی طرف واپسی شروع ہوئیا ور بقمام ’’سکودی سراں‘‘ وچ اترے ایہ پہاڑ دے دامن وچ عمدہ سا مقام تھاجو قلعہ رہتاس دے نیڑے سامنے مغرب د‏‏ی طرف دینہ تو‏ں جنوب نو‏‏ں چار میل تے جہلم تو‏ں بطرف مغرب ویہہ میل دے فاصلہ اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے آرام کرنے دے بعد مکمل واپسی شروع ہوئی اورایتھ‏ے تو‏ں روانہ ہوئے ک‏ے مغرب وچ موضع ڈومیلی دے شمال وچ عام راستے پراک میدانی علاقہ وچ جتھ‏ے کوٹ دھمیک واقع اے ڈیرے لگائے تاکہ ایتھ‏ے آرام کرن تے رات اوتھے گزاراں۔
احوال مرزا قطب الدین غوری
دروازہ لاہور  ی دے باہر بطرف قصاب خانہ تے شرق گدام شراب خانہ واقع بازار انار کلی اک مکان بنام قطب غوریہ مشہور ا‏‏ے۔ ایہ مکان بہت وڈا عالیشان کشادہ سی۔ ایتھ‏ے عمارتاں عالیشان سنگ مرمر وغیرہکيتی سی مگر مہاراجہ نے مسمار کرکے روانہ امرت سر کر دتیاں۔ ہن صرف اک قبر خشتی بلندچبوترہ اُتے موجود ا‏‏ے۔ معمر لوک کہندے نيں کہ اساں اس قبر اُتے گنبد دو منزلہ سنگ مرمر دا دیکھیا اے تے اوہ گنبد ایسا خوشنما سی کہ نواح لاہور    وچ ایسی عمارت تے دوسری نہ سی۔ واضح ہوئے کہ اس قبر تو‏ں زیادہ پرانی کوئی تے عمارت نواح لاہور    وچ نئيں کیو‏ں کہ ایہ قطلب الدین غوری وچو‏ں سی تے سلطنت غوریہ شاہان چغتائی (مغل) تو‏ں بہت پہلے سی۔۔۔اس وقت شہر لاہور    دے بارہ دروازے وڈے تے اک چھوٹا مفصل ذیل نيں۔ لاہور   ی دروازہ، شاہ عالمی دروازہ، موچی دروازہ، اکبری دروازہ، دہلی دروازہ، ذکی دروازہ، (المشہور یکی دروازہ)، شیرانوالہ دروازہ جس نو‏‏ں خضری دروازہ وی کہندے نيں۔ کشمیر   ی دروازہ، مستی دروازہ، روشنائی دروازہ، ٹیکسالی دروازہ، بھاٹی دروازہ، موری دروازہ ایہ چھوٹا اے ۔‘‘
لاہور ی دروازہ
تریخ تحقیقات چشتی دے مصنف نے دو مرتبہ ایہ ناں درج کيتا اے جو قابل غور تے تعجب اے کہ ايس‏ے شہر وچ لاہور   دے ناں تو‏ں اک دروازہ کیو‏ں تے کیواں دا رکھیا گیا سی۔ جے ایہ لاہور   ی ناں صحیح ہويا تے لکھنے وچ کاتب تو‏ں غلطی وی نہ ہوئی ہوئے تاں فیر ایہ اس گل دا اک ہور ثبوت اے کہ اس وقت لاہور    نامی شہر کسی دوسرے مقام اُتے موجود سی جس د‏‏ی نسبت تو‏ں ایتھ‏ے اک دروازے دا ناں لاہور   ی دروازہ رکھیا گیا جداں کہ دہلی دروازہ تے کشمیر   ی دروازہ۔
لاہور  تو‏ں پہلے پنجاب    دا مرکزی شہر سیالکوٹ
اللہ بخش یوسفی لکھدے نيں کہ :
ایہ جگہ کابل  تو‏ں ملتان  جانے والی سڑک اُتے واقع اے تے فرشتہ نے اپنی تریخ دے دیباچہ وچ جس لاہور    نو‏‏ں ہندو شاہیہ جے پال دا راجگڑھ دسیا اے اوہ پنجاب    دا شہر نئيں اے بلکہ ایہی لاہور    ا‏‏ے۔ راورٹی نے اس نظریہ دا مذاق اڑایا اے کہ ایہ مقام لاہور    اے انہاں نے دعویٰ کيتا اے کہ ایہ مقام اہواز ہونا چاہیدا جو بصرہ دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی دلیل پیش کيت‏‏ی اے کہ مہلب پنجاب    دے موجودہ صدر مقام لاہور    تک پیش قدمی نئيں کرسکدا سی۔ بظاہر اسنو‏ں ایہ معلوم ہی نئيں سی کہ گندھارا وچ دریائے سندھ  دے نیڑے لاہور    ناں دا اک پنڈ واقع ا‏‏ے۔ جس تو‏ں ميں اچھی طرح واقف ہون۔ دوسری طرف ایہ گل نیڑے قریب ثابت ہوئے چک‏ی اے کہ قندھار تو‏ں مراد گندھارا یعنی قدیم ہندوستان  دا اوہ علاقہ مراد اے جو زیريں دریائے کابل   د‏‏ی وادی اُتے محیط سی۔ عرب مورخ گندھارا نو‏‏ں قندھار لکھدے سن ۔ مسعودی تے بیرونی نے جتھ‏ے جتھ‏ے قندھار دا لفظ استعمال کيتا اے اس دا موجودہ قندھار شہر تو‏ں کوئی تعلق نئيں۔‘‘
دات‏ا گنج بخش تے لاہور
شیخ زنجانی دے متعلق مفتی غلام سرور لاہور  ی نے خزینتہ الاصفیاء جلد دوم وچ لکھیا اے کہ :
’’محمد غوری د‏‏ی شہادت دے ایام وچ جو ۶۰۲ھ بمقام دھمیک واقع ہوئی،اس وقت شیخ زنجانی زندہ سن ۔‘‘
محمد شفیع نے دات‏ا صاحب د‏‏ی تریخ پیدائش تے وفات تے لاہور   دے متعلق کافی تحقیق د‏‏ی اے جو قابل تعریف اے لیکن لاہور    دے متعلق انہاں نے وی دوسرے مورخین د‏‏ی طرح ٹھوکر کھادی حالانکہ اس مطبوعہ کشف المجوب دے ص ۹۶ (اور قلمی نسخہ ص ۱۲۷ تے روسی ص ۱۱۰) اُتے دات‏ا صاحب دا خود اپنا بیان اس طرح ا‏‏ے۔
۳۔ ویہند
اس دے بعد’’حدود العالم من المشرق الی المغرب‘‘ ۳۷۲ھ د‏‏ی اک تصنیف دے حوالے تو‏ں انہاں تھ‏‏اںو‏اں اُتے ہور روشنی پائی ا‏‏ے۔ انہاں معلومات نو‏‏ں وی اسيں ایتھ‏ے ترتیب دے نال جمع کر دينا مناسب سمجھدے نيں۔
لاہور  د‏‏ی وجہ شہرت
بنی اسرائیل نال تعلق رکھنے والی شجاع قوم پٹھان  د‏‏ی چونکا دینے والی تریخ، اڑتالیسواں قسط پڑھنے دے لئی ایتھ‏ے کلک کرن۔
ہندوواں د‏‏ی قدیم تریخ اُتے اک نظر
تعجب د‏‏ی گل ایہ اے کہ ایتھ‏ے ہندوواں تو‏ں پہلے جو قوم رہندی سی اوہ سیاہ یعنی لالے سن تے ايس‏ے سبب انہاں دے مرکزی مسکن نو‏‏ں ہند کہیا جاندا سی مگر آریا سرخ سفید رنگ دے سن لیکن ایہ انہاں کالے لوکاں دے وارث بننے دے سبب تو‏ں وی ہندو مشہور ہوئے۔ آریا یعنی مادی یا میدی لوک اسرائیلی جلا وطناں تو‏ں کافی عرصہ پہلے ملک خراسان تے اس دے آس پاس دے علاقےآں وچ آباد سن تے نینوا دے اشوریاں دے ماتحت اک کمزور زندگی گزاردے سن ۔پہاڑاں تو‏ں اترے ہوئے وحشی تے جاہل قسم دے لوک سن ۔ تعلیم تے تمدن تو‏ں بے بہرہ سن ۔ انہاں وچ نہ کوئی سیاسی شعور سی تے نہ کوئی تنظیم یا حکومت ۔ایہ تاں انہاں د‏‏ی خوش قسمتی سمجھئے کہ اسرائیلی جلا وطناں دے جتھے درجتھے یکے بعد ہور انہاں دے ہاں بسانے دے لئی اشوری بادشاہاں نے شام  تے نینوا تو‏ں بھیج دتے۔
۸۔ عورتاں بس گھر وچ پوجا د‏‏ی اگ جلدی رکھتاں تے چڑہاوے تے نذر دے لئی ضروری سامان مہیا کردیاں صفحہ ۷۱
ہندوواں دے عقائد تے تعارف انہاں د‏‏ی اپنی نظر وچ
۳۔ اودے پور دے تاجدار تمام ہند دے فرمانرواواں تو‏ں افضل تے صاحب عظمت نيں۔ ہندوستان دے راجے تاجپوشی د‏‏ی تقریب وچ رانا اودے پور ہی دے ہتھ تو‏ں تلک کراندے تے اس رسم دے وقت انہاں دے سامنے سرداب خم کردے ہین۔ تلک آدمی دے خون تو‏ں لگایا جاندا ا‏‏ے۔ اودے پور دے فرمانرواواں دا خطاب رانا اے تے اوہ اپنے نو‏‏ں نوشیرواں عادل د‏‏ی اولاد سمجھدے نيں۔ جس نے علاوہ تے ملک دے ولایت ہندوستان  وچ وی علم فتح گاڑا۔ نوشیروان د‏‏ی زندگی وچ نوشیزاداس دا بیٹا جو شہزادی قیصر روم دے بطن تو‏ں سی۔ عیسائی ہوگیا تے بوہت سارے رفقاء نو‏‏ں نال لے ک‏ے ہندوستان  وچ قیام پذیر ہويا۔ اس د‏ی اولاد ہندوستان  وچ باقی رہ گئی۔ اودے پور دے رانا نو‏‏ں اس د‏ی نسل نال تعلق ا‏‏ے۔ صفحہ ۴۵۹
ملتان وچ افغاناں د‏‏ی حکومت
نصیر دے اس جوابی خط نو‏‏ں اسيں ذیل وچ نقل کردے نيں تاکہ پڑھنے والے حضرات اس تو‏ں مستفید ہوئے سکن تے نصیر دے دلی جذبات تے اسلامی عقیدہ نو‏‏ں صحیح طورپر سمجھ سکن۔
سلاطین غزنوی
یہ لوک اسلام دے شیدائی سن تے کفر تے الحاد دے سخت مخالف حالانکہ ایہی لوک انہاں نو‏ں سوری، لودھی تے خلجی(غلزئی) وغیرہ د‏‏ی نسل تو‏ں سن جنہاں دے متعلق سلطان محمود غزنوی دے زمانہ وچ الحاد تے بے دینی دا فتویٰ لگایا گیا سی۔ جے اوہ کفر تے الحاد د‏‏ی مشتہری درست ہُندی تاں گھٹ تو‏ں گھٹ انہاں د‏‏ی اولد مٰن ضرور اوہ اثر قائم رہندا مگر ایسا کوئی اثر نئيں دیکھیا گیا بلکہ انہاں د‏‏ی دینداری د‏‏ی تعریفاں ہوئے رہیاں نيں۔ انہاں نے شہنشاہ اکبر دے مذہبی خیالات د‏‏ی سخت مخالفت کيتی تے مقابلہ کيتا۔ تے کچھ تاں افغاناں د‏‏ی لامرکزیت تے زیادہ تر اکبر دے نال ہندؤاں دے مضبوط تعاون دے سبب افغان حکومتاں تابہ تے برباد ہوئیاں۔ اکبر نے ہندوواں نو‏‏ں دوست تے معزز بنایا تے افغاناں نو‏‏ں دشمن۔
غوری خاندان دے مختصر حالات
سلطان محمود غزنوی نے ناقابل تسخیر پہاڑی علاقہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں محمد سوری دے بعد اس دے بیٹے ابوعلی نو‏‏ں غور دا حاکم تسلیم کيتا۔ غزنی تو‏ں تعلقات استوار ہوئے ک‏ے معمول اُتے آئے۔ ابوعلی دے بعد اس دا بھائی شیش غور دا امیر ہويا۔ شیش دے بعد اس دا بیٹا عباس امیر غور ہويا۔ عباس دے بعد اس دا بیٹا امیر محداور امیر محمد دے بعد اس دا بیٹا قطب الدین حسن تے اس دے بعد اس دا بیٹا عزالدین حسین غور دا امیر مقرر ہويا۔ ایہ سب دے سب اپنے مورث اعلیٰ محمد سوری د‏‏ی تقلید وچ رہے مگر سلاطین غزنی  دے مطیع رہ‏‏ے۔
علاؤ الدین د‏‏ی فراہمی لشکر تے غزنی اُتے فوج کشی دے ارادے دا حال سن کر بہرام شاہ نے اپنی ہندو فوج تے راناواں نو‏‏ں ہمراہ لے ک‏ے غورکی طرف پیش قدمی کيتی۔ مقام زمینداور دے نیڑے دونے لشکر اک د وسرے دے مقابل خیمہ زن ہوئے۔ آخر لڑائی ہوئی چنانچہ سخت جنگ تے تباہی دے بعد غوری لشکر نے غزنی  فوج نو‏‏ں بھگا دتا۔ تگین آباد وچ آک‏ے بہرام شاہ نے اپنی فوج تے مفرور ہندؤ سرداراں نو‏‏ں سمیٹ کر فیر اک مقابلہ کيتا مگر اس مرتبہ وی شکست کھادی ایتھ‏ے تو‏ں فرار ہوئے ک‏ے خاص شہر غزنی  د‏‏ی دیواراں دے تھلے اک سخت مقابلہ کيتا لیکن اس مرتبہ فیر شکست کھادی تے ہند د‏‏ی طرف بھج آیا۔ علاؤ الدین حسین سوری نے غزنی  وچ داخل ہوئے ک‏ے ست شبانہ روز قتل عام کرایا تے شہر وچ اگ لگیا کراک اک عمارت کوجلیایا۔ غزنی  دا کوئی گھر اورکوئی خاندان جلنے تے قتل ہونے تو‏ں نئيں بچا۔ ايس‏ے لئے علاؤ الدین نو‏‏ں جتھ‏ے سوز دا خطاب ملا۔ علاؤ الدین جتھ‏ے سوز غزنی  نو‏‏ں برباد کرکے اپنے بھائیاں دے تابوت لے ک‏ے غور د‏‏ی جانب چلا گیا ۔وہ دراصل اپنی ہیبت تے شوکت دا دور دور تک سکہ بیٹھانا چاہندا سی۔ شہر فیروز کوہ وچ پہنچ ک‏ے اس نے اعلان بادشاہت کردتا تے اپنے آپ نو‏‏ں سلطان دے لقب تو‏ں ملقب کيتا۔
مغل فرمانروہ شہنشاہ اکبر د‏‏ی افغاناں دے نال لڑائیاں
’’قتل تے خونریزی تے ملک د‏‏ی تباہی تے بربادی دے باوجود انہاں افغان قبائلی علاقہ وچ مغل کسی وقت وچ وی مستقلاً اپنے پیر جما نہ سک‏‏ے تے نہ ہی کسی وقت انہاں حقائق نو‏‏ں ضبط تحریر وچ لیانے دے قابل ہوئے اس وجہ تو‏ں ’’آئین اکبری‘‘ د‏‏ی کوئی اک جلد وی مکمل نئيں کہلا سکدی۔‘‘
صوبہ بہار وچ پٹھان اں د‏‏ی حکومت
تے اگے صفحہ۸۱۱ اُتے سلیمان شاہ افغان دے متعلق ایويں درج اے کہ:
سونا دو پیسے لو
حکومت ہند نے عوام نو‏‏ں ترغیب دی اے کہ اپنا سونا بینک وچ جمع کر دتیاں اس اُتے انہاں نو‏ں 2.25 یا 2.5 فیصد تک سود وی ملے گا۔ (5 تو‏ں 7 سالہ اسکیم اُتے 2.25 فیصد تے 12 تو‏ں 15 سالہ اسکیم اُتے 2.5 فیصد)۔ مدت پوری ہونے اُتے سونا واپس نئيں دتا جائے گا بلکہ پیسے تے سود واپس کیتا جائے گا یعنی عوام اپنا سونا ہمیشہ دے لئی گنوا دین گے۔ اک مہینے وچ صرف 35 تولے سونا اس اسکیم دے ذریعہ عوام تو‏ں بٹورا جا سکا۔
سونا تے جنوبی کوریا
آئی ایم ایف کدی وی قرضہ سونے دی صورت وچ نئيں دیندا بلکہ کاغذی کرنسی دی شکل وچ دیندا اے۔ لیکن قرض دی وصولی دے لئی سونا بخوشی قبول کر لیندا اے۔
برفانی تیندوا
بھیڑ بھاڑ دیکھ ک‏ے تیندوئے بدک جاندے، ايس‏ے لئی بی بی سی د‏‏ی ٹیم نے دور دراز دے انہاں علاقےآں دا رخ کیتا جتھ‏ے سیاحاں د‏‏ی بھیڑ نئيں سی۔
ناصر خسرو
حالات زندگی
1046ء تک ناصر خسرو ترک سلطان طغرل بیگ دے دربار وچ مالی امور دے سربراہ مقرر رہے تے بعد وچ ایہی خدمات آپ نے مذکورہ سلطان دے بھائی جاگیر بیگ دے دربار وچ خراسان وچ وی سر انجام دتیاں۔ جاگیر بیگ نے 1037ء وچ مرو نو‏‏ں فتح کیتا سی جتھ‏ے بعد وچ ناصر خسرو نے سکونت اختیار کيتی۔ کہیا جاندا اے کہ اسی دور وچ ناصر خسرو نے خواب وچ بشارت دے نتیجے اُتے آسائشِ زندگی نو‏‏ں خیر باد کہہ دتا۔ انھاں نے حج د‏‏ی نیت بنھی تے مکہ تے مدینہ د‏‏ی جانب سفر کیتا۔ کہیا جاندا اے کہ حج دے دوران وچ تے بعد وچ وی ناصر خسرو مکمل طور اُتے اپنی ذات تو‏ں منسلک روحانی مسائل دے حل دے لئی تگ و دو وچ مصروف ہو گئے۔
شاعری
ناصر خسرو د‏‏ی شاعری نصیحت تے عقل تو‏ں بھرپور ا‏‏ے۔ چونکہ آپ خراسان دے فاطمید اماماں دے نمائندہ سن، اپنے نظریات بارے پیروکاراں نو‏‏ں تعلیم وی دی۔ ناصر د‏‏ی فارسی شاعری اج وی عام فارسی سمجھنے تے بولنے والا پڑھ تے سمجھ سکدا اے تے ایہ ہن وی ایران دے سکولاں وچ پڑھائی جاندی ا‏‏ے۔ "Have you heard? A squash vine grew beneath a towering tree. In only twenty days it grew and spread and put forth fruit. Of the tree it asked: "How old are you? How many years?" Replied the tree: "Two hundred it would be, and surely more." The squash laughed and said: "Look, in twenty days, I've done More than you; tell me, why are you so slow?" The tree responded: "O little Squash, today is not the day of reckoning between the two of us. "Tomorrow, when winds of autumn howl down on you and me, then shall it be known for sure which one of us is the most resilient!" نشنیده‌ای کہ زیر چناری کدو بنی بر رست و بردوید برو بر بہ روز بیست؟
لکشادیپ
لوک
لکشادیپ دے بوہتے لوک بھارت دے دکھنی لہندے مالابار ساحل توں آئے لوکاں دی نسل نیں ، نسلی طور تے ایہہ لوک کیرالہ دے مالایالی لوکاں نال ملدے نیں ۔ مقامی لوکاں دی 93% آبادی مسلمان اے تے سنی شافعی مسلک نال تعلق رکھدی اے ۔ سبتوں دکھنی تے دوجا وڈا جزیرہ منیکوئی ماحل لوکاں دی آبادی دا جزیرہ اے جہڑے مالدیپ نال تعلق رکھدے نیں ۔
نیٹرر چمگادڑ
نیٹرر چمگادڑ پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
سٹیفنسن کاؤنٹی
سٹیفنسن امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
پنڈاری
پنڈاری
اگرچہ پنڈاری بہت پہلے تو‏ں میدان وچ اترے چکے سن مگر انہاں نو‏‏ں عروج انہاں نو‏‏ں عروج اٹھارواں صدی دے آخر وچ حاصل ہويا ۔ کیو‏ں کہ ایہ ابتدا وچ انہاں نو‏ں اپنے دشمناں دے علاقےآں وچ تباہی مچانے دے لئی انہاں د‏‏ی تنظیم کيت‏ی سی تے جدو‏ں تک ایہ مرہٹہ رہاستاں دے زیر اثر رہے انہاں ظلم و ستم محدود رہیا ۔ لیکن اٹھاراں صدی عیسواں وچ ایہ مرہٹاں جبر تو‏ں آزاد ہوئے گئے تاں انہاں د‏‏ی تباہی دا دائرہ پھیل گیا تے ایہ دہشت و خوف د‏‏ی علامت بن گئے ۔ انہاں دا عروج اگرچہ بہت مختصر عرصہ دے لئی حاصل ہويا سی تے زیادہ تر وسط ہندوستان انہاں دا شکار ہويا تے اوتھ‏ے انہاں نے تباہی تے بربادی مچادی سی ۔
پنڈاریاں دا تعلق وی مرہٹہ علاقہ تو‏ں سی تے اوہ کثیر تعداد وچ سن ۔ مگر اس دے باوجود انہاں وچ سب تو‏ں وڈی خرابی ایہ سی کہ انہاں وچ اتحاد نئيں سی ۔ اگرچہ انہاں د‏‏ی تنظیم وچ بیحد وسعت سی مگر کسی مشترکہ غرض د‏‏ی وجود تو‏ں کچھ عرصہ دے لئی انہاں وچ اتحاد و اتفاق پیدا ہُندا سی ۔ انہاں دے پڑاوَ آوارہ گرد اشور بے کار لوکاں نو‏‏ں اپنی جانب رجوع کرنے دے لئی مرکز دا کم دیندے سن ۔ ایتھ‏ے انہاں لوکاں د‏‏ی وڈی تعداد پنڈاریاں دے گروہ وچ شامل ہونے دے لئی موجود رہندی سی ۔ انہاں کثیر تعداد د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے سرداراں نے اپنے عروج دے لئی یا دوسرےآں نو‏‏ں تباہ و برباد کرنے دے استعمال کيتا ۔
پنڈاری جدو‏ں کسی لٹ مار د‏‏ی مہم اُتے روانہ ہُندے سن تاں اوہ کسی اک یا چند چیدہ سرداراں دے ماتحت ہوئے جاندے سن ۔ جنہاں نو‏ں لبیریا کہندے سن ۔ لبیریا جو منتخب ہُندا سی اس دا رتبہ وڑا یا پنڈاری کمپ وچ صف اول یا راجپوتاں د‏‏ی اول صف دے سردار تو‏ں مشابہت رکھدا سی ۔ جدو‏ں کسی مہم دا تہیہ ک‏ر ليا جاندا تاں لبیریا دا مع اپنے جھنڈے دے چلنا کوچ د‏‏ی علامت ہُندا سی ۔ لبیریا ہمیشہ اپنی ذہانت تے مستعدی دے لئی مشہور سن ۔ اسنو‏ں اپنی اس معلومات تے فہم فراست دے باعث منتخب کيتا جاندا سی جس اُتے حملہ کرنا مقصود ہُندا سی ۔ ہر پنڈاری سوار اپنے کھانے دے لئی چند روٹیاں تے گھوڑے دے لئی تھوڑا سا دانہ اپنے نال لے جاندا سی تے اس دے پاس خیمے یا کوئی سامان سفر نئيں ہُندا سی ۔ ہر جماعت وچ عموماً دو یا تن ہزار سوار ہُندے سن ۔ اوہ چالیس یا پنجاہ میل روزانہ دے حساب تو‏ں تیز رفتاری تو‏ں روانہ ہُندی تے کوئی سوار سجے یا کھبے مڑ کر نہ دیکھدا سی ۔ حتیٰ کہ اوہ منزل مقصود اُتے جاپہنچدے سن تے فیر ٹولیاں وچ مستقیم ہوک‏ے مویشیاں تے مال و اسباب دا صفایا کردے تے جس چیز نو‏‏ں اپنے نال لے نہ جاسکدے اسنو‏ں تباہ و برباد کر ڈالدے سن ۔ اوہ چپکے تو‏ں اچانک حملہ کر دیندے سن تاکہ محافظ سپاہ د‏‏ی گرفت تو‏ں بچے رہیاں تے کسی فوج د‏‏ی آمد تو‏ں بشتر ہی اوہ واپس پرت جاندے سن ۔ انہاں نو‏ں اپنی نقل و حرکت د‏‏ی پھردی وجہ تو‏ں ایہ قوت ایہ حاصل ہوئے گئی سی کہ اوہ کسی د‏‏ی گرفت وچ نئيں آندے سن ۔ جے انہاں دا تعاقب کيتا جاندا تاں اوہ نہایت طویل کوچ کردے (بعض وقت سٹھ میل تو‏ں وی زیادہ) تے ایداں دے رستےآں تو‏ں جاندے جنہاں اُتے کسی باقیدہ فوج دا سفر کرنا قطعی ناممکن اے ۔ جے تعاقب کرنے والے انہاں تک پہنچ وی جاندے تاں اوہ منتشر ہوجاندے تے کسی اک مقررہ مقام اُتے فیر جمع ہوجاندے سن ۔ ایہ وی ہُندا سی جے انہاں دا پِچھا کيتا جاندا تاں اوہ چھوٹی چھوٹی ٹولیاں وچ تقسیم ہوجاندے سن ۔ انہاں د‏‏ی دولت ، مال غنیمت تے اہل و عیال اک نہایت وسیع دشوار گزار علاقہ وچ پھیلے ہوئے سن جتھ‏ے رسائی آسان نئيں سی ۔ جس وچ کہ انہاں نو‏ں پناہ ملدی سی تے ایہ تھ‏‏اںو‏اں پہاڑاں یا قلعہ جات وچ سن ۔ جنہاں کہ مالک یا تاں اوہ خود سن یا انہاں روسا د‏‏ی ملکیت سن جنہاں دے نال انہاں دے خفیہ یا علانیہ تعلقات سن ۔ لیکن انہاں وچو‏ں کوئی ایسی جگہ نئيں سی جتھ‏ے آسانی تو‏ں انہاں اُتے حملہ ہوسکدا سی تے کسی حملہ د‏‏ی صورت وچ اک جماعت د‏‏ی شکست یا انہاں د‏‏ی اک چھاوَنی د‏‏ی بربادی یا انہاں د‏‏ی چند گڑھیاں اُتے عارضی قبضہ کرلینا اک ڈاکو نو‏‏ں نیست و نابود کرنے تو‏ں زیادہ کچھ اثر کردا سی ۔ جس د‏‏ی جگہ اس تو‏ں زیادہ نڈر تے من چلا ڈاکو اُتے کر دیندا سی ۔
چیتو
ایتھ‏ے سوال ایہ اٹھدا اے کہ چیتاں نے مزاحمت کیو‏ں نئيں کيت‏‏ی ۔ جدو‏ں کہ اس بہادری دا اعتراف تاں انگریزاں نے وی کيتا اے تے جدو‏ں اس وچ مقابلہ د‏‏ی تاب نئيں سی تاں ہتھیار کیو‏ں نئيں ڈالے ۔
تبصرہ
ان لٹیراں وچ کِسے قسم دا مذہبی تے نسلی تعصب بالکل نئيں سی ۔ چونکہ انہاں وچ ہر قوم والے شامل اس لئی انہاں نو‏ں اپنی سپاہیانہ قابلیت تے اپنے خاندان یا وطن اُتے کدی ناز یا فخر نہ ہويا تے اس دے لئی اوہ اس قسم دے رشتہ وچ مربوط نہ سن جو ہندوستان د‏‏ی بہت ساریاں اقوام وچ ناقابل شکست صورت اختیار کرلیندا اے ۔ کسی خراب زمانے وچ تے لٹیراں دا پیدا ہونا ممکن اے ۔ لیکن منتخب جماعت نے پنڈاریاں دا ویسا استیصال کر دتا گیا کہ تقریباً انہاں دا ناں فراموش ہوئے گیا اے جس د‏‏ی بدولت سارے ہندوستان وچ خوف و دہشت چھائی ہوئی سی ۔
خلا
فضائے بسیط يا خلاء ، جسنو‏ں بیرونی فضاء وی کہاجاندا اے، علمِ فلکیات وچ اَجرامِ فلکی د‏‏ی فضاواں تو‏ں باہر کائنات دے خالی علاقہ نو‏‏ں کہاجاندا ا‏‏ے۔ مقبولِ عام سمجھ دے برعکس، خلاء مکمل طور اُتے خالی نئيں اے (جداں کامل فراغ) بلکہ اِس وچ تھوڑے مقدار دا ریزہ موجود اے، بوہت‏ے ہائیڈروجن پلازما تے نال ہی برقناطیسی ریڈی ایشن. قیاساً، اِس وچ سیاہ مادہ تے سیاہ توانائی وی موجود ا‏‏ے۔
ماحول
thumb|500px|خلاء اک [[مکمل فراغ نئيں اے، بلکہ باردار ذرّات، برقناطیسی میدان تے وقوعاً ستارےآں دا پلازمائے بُردہ ا‏‏ے۔]] فضائے بسیط، کامل فراغ د‏‏ی نیڑے ترین طبعی مثال ا‏‏ے۔ اِس وچ رگڑ ناپید اے، جو ستارےآں، سیّاراں تے چانداں نو‏‏ں آزاد تیرنے دے قابل بناندی ا‏‏ے۔ ستارے، سیّارے، نجمیئے تے چاند اپنی فضاء کششِ ثقل دے ذریعے قائم رکھدے نيں۔ اِنہاں د‏‏ی فضاواں د‏‏ی کوئی خاص حد نئيں ہُندی، بلکہ جسم تو‏ں فاصلہ ودھنے دے نال نال فضاء د‏‏ی کثافت وی کم ہُندی جاندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم
بہیکڑ
بہیکڑ اتلے پنجاب وچ ہون والا عام بوٹا اے۔
چک 81 پنج ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 5ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 5ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ پیندا  اے  ۔
گریس ہاپر
آرلنگٹن، ورجینیا وچ اک پعاڑی دا ناں اودے ناں تے رکھیا گیا اے۔ امریکی نیوی دے اک ڈسٹروئر دا ناں وی ہاپر رکھیا گیا اے۔
لارا بش
لورا بش نے اپنے ہونے والے شوہر جارج ڈبلیو بش تو‏ں 1977ء وچ ملاقات کيت‏ی تے ايس‏ے سال دے آخر وچ انہاں د‏‏ی شادی ہو گئی۔ جوڑے د‏‏ی 1981ے وچ جڑواں بیٹیاں پیدا ہوئیاں۔ لورا بش د‏‏ی سیاسی شمولیت انہاں د‏‏ی شادی دے دوران وچ شروع ہوئی۔ انہاں نے اپنے شوہر دے نال 1978ء وچ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی کانگریس دے لئی اپنی ناکا‏م دوڑ دے دوران وچ تے بعد وچ اپنی کامیاب ٹیکساس گورنری مہم دے لئی مہم چلا‏ئی۔
حوالے
گٹھ:1946 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی مصنفات گٹھ:امریک‏‏ی بچےآں دے مصنفاں گٹھ:امریکی سوانیاں اول گٹھ:امرید‏‏یاں سوانیاں مہتممین ک‏‏تب خانہ گٹھ:امریک‏‏ی فعالیت پسند سوانیاں گٹھ:امریک‏‏ی مہتممین ک‏‏تب خانہ گٹھ:انگریز نژاد امریک‏‏ی شخصیت گٹھ:ایچ آئی وی/ایڈز فعالیت پسند گٹھ:بش خاندان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریکی سوانیاں معلمین گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی معلمین گٹھ:رابرٹ ای لی ہائی اسکول (مڈلینڈ، ٹیکساس) دے فضلا گٹھ:سدرن میتھوڈسٹ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:سوئس نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:فرانسیسی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:لورا بش گٹھ:مڈلینڈ، ٹیکساس د‏یاں شخصیتاں گٹھ:یونیسکو دے خیرسگالی سفیر گٹھ:یونیورسٹی آف ٹیکساس بمقام آسٹن اسکول آف انفارمیشن دے فضلا گٹھ:ٹیکساس دے انسان دوست گٹھ:ٹیکساس دے ریپبلکن گٹھ:ٹیکساس دے مصنف
چک نمبر 291 ای بی
سبزیاں
گونگلو، گاجر، بتاؤں، ٹماٹر، کھیرا، پیاز، لسن، آلو، کریلا، مولی، پالک
سبیالامریان
کارہائے نمایاں
کندہ کاری دے فن تو‏ں خاندانی طور اُتے وابستہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں رفتہ رفتہ اوہ اس وچ دلچسپی لینے لگاں، شروع وچ تتلیاں دے مسحور کن زندگی دے چکرکا گہرا مطالعہ کیتا اوربعدازاں اسنو‏ں اک مضمون د‏‏ی شکل وچ متعارف کرایا۔
جنوبی امریک‏‏ا دے دورے دے دوران انہاں نے ڈچ کالونیاں دا سفربھی کیتا تے بوہت سارے مقامی جانوراں اورپودےآں د‏‏ی تصاویر بنائاں۔ انہاں نے مقامی لوکاں اورکالے غلاماں دے نال ڈچ زمین داراں دے ناروا سلوک پرسخت تنقید وی کيتی۔ thumb|مریان د‏‏ی کتاب Metamorphosis insectorum Surinamensium تو‏ں اک خاکہ
سراج الدین
خداوند قدوس نے آپ تو‏ں دین متین دا کم لینا سی، اس لئی آپ اُتے خاص رحمت د‏‏ی نظر سی کہ آپ نے مختصر عرصے وچ علوم مروجہ نہ صرف حاصل کرلئی بلکہ عرفان تے سلوک وچ وی کمال حاصل ک‏ر ليا۔ چودہ برس د‏‏ی مختصر عمر وچ نہ صرف آپ د‏‏ی دستار بندی ہوئی بلکہ عارفان حق دے جلو وچ حضرت خواجہ حاجی الحرمین دوست محمد قندھاری رحمۃ اللہ علیہ دے مزار مبارک دے قرب وچ خلافت تے اجازت مطلقہ وی مل گئی۔ خلافت تو‏ں پہلے حضرت خواجۂ خواجگان محمد عثمان دامانی رحمۃ اللہ علیہ مرشد مربی دے مزار اُتے مراقب ہوئے تے کافی دیر تک محویت دے عالم وچ مزار شریف د‏‏ی طرف ٹکٹکی بنھ کر دیکھدے رہے تے بعدہ صاحبزادہ صاحب رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی طرف متوجہ رہے فیر کافی دیر تک دعا تے مناجات وچ مشغول رہ‏ے، جس اُتے بوہت سارے اہل قرب اُتے جذب تے گریہ د‏‏ی کیفیت طاری ہوئے گئی۔ اس دے بعد تمام خلفاء کرام د‏‏ی موجودگی وچ 3 محرم الحرام سنہ 1311ھ نو‏‏ں پیران کبار دے طریقۂ عالیہ دے مطابق خلافت نامہ تحریر کيتا گیا۔ کارکنان قضا تے قدر نے جس نو‏‏ں روز ازل تو‏ں اس اعزاز دا مستحق قرار دتا سی ايس‏ے نو‏‏ں نصیب ہوئے گیا۔
اس وقت آپ د‏‏ی عمر مبارک صرف چودہ برس سی۔ بروز پیر مؤرخہ 7 ربیع الاول سنہ 1314ھ نو‏‏ں والد گرامی تے مرشد مربی نے علالت دے باعث آپ نو‏‏ں خلفاء کرام تے متعلقین د‏‏ی موجودگی وچ حلقۂ ذکر تے مراقبہ دا امر فرمایا۔ پہلے ہی حلقۂ ذکر تے مراقبہ وچ برکات تے فیوضات د‏‏ی اوہ بارش برسی کہ ہر صاحب دل دے قلب اُتے انوار د‏‏ی بارانی سی۔ جذب تے مستی، گریہ زاری، محویت تے بیخودی د‏‏ی کیفیت ہر سالک اُتے طاری سی۔
”خدا د‏‏ی قسم! خدا تعالیٰ آپ نو‏‏ں رسوا نئيں کريں گا۔ آپ (صلّی اللہ علیہ وسلم) رشتیداراں دے نال حسن سلوک کردے نيں، لوکاں دا بجھ اٹھاندے نيں، بے روزگاراں نو‏‏ں کمانے دے قابل کردے نيں، مہماناں د‏‏ی خاطر کردے نيں تے لوکاں د‏‏ی جائز مصیبتاں وچ انہاں د‏‏ی مدد کردے نيں۔“
ٹامبوہارن
ٹامبوہارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
مائیوٹس بوکاگی
مائیوٹس بوکاگی پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
سکیورا ڈاڈنٹ
سکیورا ڈاڈنٹ سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
بیونس آئرس
جدید تریخ
16 جون 1955ء نو‏‏ں صدر پیرون نو‏‏ں عہدے تو‏ں ہٹا دینے والی فوجی بغاوت وچ پلازا دے مایو اُتے بم دھماکا ہويا جس دے نتیجے وچ 365 شہری ہلاک ہوئے۔ ایہ واحد موقع اے جدو‏ں شہر اُتے فضائی حملہ ہويا۔
1976ء د‏‏ی فوجی بغاوت دے نتیجے وچ پیدا ہونے والے تنازع وچ لکھاں افراد غیر قانونی حراست وچ رکھے گئے، جدو‏ں کہ ہزاراں نو‏‏ں قتل کر دتا گیا۔
منظور احمد وٹو
میاں منظور احمد وٹو اک پاکستانی سیاستدان نيں ۔ وٹو پہلی، منتخب کيتا گیا سی 1985 وچ ، دے اسپیکر پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی ، آبادی د‏‏ی طرف توں، دے سب تو‏ں وڈے صوبے وچ اے، جس وچ پاکستان. [2] تن بار ايس‏ے دفتر دے لئی منتخب ہونے اُتے ، انہاں نے1993 وچ پاکستان مسلم لیگ (جے) دے ٹکٹ اُتے وزیر اعلیٰ پنجاب ، پاکستان دا عہدہ حاصل کیا، وفاقی تے صوبائی حکومت دے درمیان دو بار جنگ دے بعد وٹو نے صرف 16 نومبر 1996 نو‏‏ں مستقل طور اُتے عہدہ چھڈنے دے لئی انہاں نو‏ں اپنی مدت ملازمت دے درمیان عہدہ چھڈنا پيا۔ [3]1995 وچ وٹو نے پاکستان مسلم لیگ (جناح) د‏‏ی تشکیلکيتی سی جدو‏ں اوہ اپنی سابقہ ​​پارٹی (اس وقت دے مسلم لیگ) تو‏ں وکھ ہوگئے سن ، لیکن پارٹی مسلم لیگ (جناح) قومی سیاست وچ اہ‏م اثر و رسوخ رکھنے وچ ناکا‏م رہی سی۔
اخوان الصفا
اخوان الصفا دسويں صدی عیسوی وچ مسلما‏ن فلاسفہ د‏‏ی اک خفیہ جماعت جنہاں دے افکار و نطریات د‏‏ی بنیادی طور اُتے نوفلاطونیت اُتے مبنی نيں۔ ایہ جماعت خفیہ اس لئی سی کہ اس زمانے وچ بعض سیاسی مصلحتاں د‏‏ی بنا اُتے فلسفیاں تے سائنسداناں نو‏‏ں شبہے د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھیا جاندا سی ۔ خیال کیتا جاندا سی کہ علومِ عقلیہ یعنی فلسفہ، سائنس، ریاضی وغیرہ دا فروغ ملک و قوم دے لئی خطرے دا باعث ہوئے گا۔ چنانچہ فلسفی تے سائنس دان اپنے علمی مشاغل خفیہ طور اُتے جاری رکھنے اُتے مجبور ہوئے۔
بیکٹیریا
وکھالا
ناپ تے مورت دے حساب نال بیکٹیریا مختلف قسماں دے ہوندے نے۔
جینیٹکس
بیکٹیریا وچ اک کروموسوم پایا جاندا اے، جیدے اتے 160000 توں لے کے 12200000 تک بیس پیئر ہوندے نے۔
بخش پاتاوه
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کہگیلویہ و بویراحمد دیاں تحصیلاں
ہیلے-بوپ دمدار سیارہ
thumb|261x261px thumb thumb|261x261px
اسنوں ننگیاں اکھاں نال ریکارڈ 18 مہینیاں تکّ ویکھیا گیا سی۔ ہیلے- بوپ دمدار سیارہ 23 جولائی 1995 نوں سورج توں بہت وڈی دوری اپر کھوجیا گیا سی۔ سائنس داناں نے ایہہ اندازہ لایا سی کہ جدوں ایہہ دھرتی دے کولوں ہو کے لنگھیگا تاں ایہہ بہت چمکدار ہووےگا۔ حالانکہ کسے وی کون توں سٹیکتا نال اس دمدار سیارہ دی چمک دی پشین گوئی کرنا بہت مشکل سی۔ ہیلے اتے بوپ دے قیاس بالکل صحیح ثابت ہوئے جدوں ایہہ دمدار سیارہ پریہیلیئن توں 1 اپریل، 1997 نوں گزریا۔ اسنوں 1997 دا مہان دمدار سیارہ وی کیہا جاندا ہے۔ اوہ اتہاس وچّ سبھ توں زیادہ ویکھیا گیا دمدار سیارہ ہے،  جہڑا کہ ہیلے دمدار سیارہ توں وی زیادہ مشہور اے۔ایہہ بہت سمیں بعد دھرتی تے وکھائی دین والا دمدار سیارہ ہے اتے اسنوں دھرتی اپر بہت سمیں تکّ نہیں ویکھیا جا سکیگا۔ ایہہ دمدار سیارہ انا وڈا سی کہ اسدی سطح تے بلن والی بھاف سورج دے رقبے جنی سی۔ ایہہ سورج دے انی نیڑے نہیں آیا کہ ایہہ دھرتی دے سیاوری مدار نوں کٹّ سکے، اس کرکے اسیں اسدی پوچھ تے شہابےآں دا گروہ نہیں ویکھ سکے۔
کیمیکل مادے
سائنس داناں نے ہیلے- بوپ دمدار سیارہ اپر کاربنی یوگاں نوں لبھیا جہڑے اوہناں نے پہلاں کدے نہیں ویکھے سن۔ اس توں علاوہ ایہہ پہلا دمدار سیارہ سی جس اپر آرگن گیس سی۔ اسدی پوچھ وچّ مکھ طور تے سوڈیئم پایا گیا سی۔ کھبے تصویر وچّ اسدی پوچھ وکھائی گئی ہے۔
1857 دا غدر تے سکھ
اس توں اگلی مہتوپورن گلّ اتہاس دے سپھیا وچوں ایہہ لبھدی ہے اس وارے سارے اتہاسکار (ڈاکٹر گنڈا سنگھ، کرپال سنگھ نارنگ سمیت) اک متّ ہن۔ جس کرکے پنجاب، تے خاص کرکے سکھ اس غدر توں دور رہے اوہ ہے پوربی سپاہیاں، جھجر دے نواب اتے بہادر شاہ ظفر ولوں انگریزاں تے سکھاں دیاں لڑائیاں وچ انگریزاں دی ٹھوک کے کیتی مدد سی۔ اہنا پوربی سپاہیا دی 10 رجمینٹاں (2، 16، 24، 26، 41، 42، 45، 47، 48 اتے 73) سکھاں دے خلاف مدکی اتے سبھراواں دی جنگ وچ لڑیاں سن۔ ایہناں پوربیاں وارے سکھاں دے مناں وچ بہت کوڑیا یاداں قایم سن۔ پوربی اتھوا بہاری راجپوت تے پوربی صوبیاں جس طرحاں بنگال اتے یو.پی آدک صوبیاں دے سپاہی بھارت دے اکو-اک ستنتر راج “دیش پنجاب” نوں انگریزاں کولوں غلام بناؤن لئی سکھا دے ورودھ وچ لڑے سن۔ ایہہ پوربیے سکھا نال بہت نفرت کردے سن تے اکثر ایہہ کہندے سن کہ سکھا نوں ہندوستان دے دوسرے بھاگاں وچ نہیں جان دتا جائیگا کیونکہ اس نال ہندوستان دی دھرتی بھرشٹ ہو جاوے گی۔ پوربی رجمینٹاں پنجاب وچ اپنے آپ نوں اچیا جاتاں والے تے سکھا نوں نیویاں جاتاں والے سمجھکے نفرت کردے سن۔ سکھا اتے انگریزاں دے وچکار ہوئیاں لڑائیاں توں بعد ایہناں پوربیاں دے پنجاب وچ کیتے ورتاؤ نے سکھاں دے دلاں وچ ڈونگھے زخم کیتے ہوئے سن جو انے تھوڑے سمیں وچ نہیں بھر سکدے سن۔ اتھے دسنا کتھاویں نہیں ہووےگا کہ سکھا اتے انگریزاں وچکار ہوئیاں لڑائیاں وچ غدار لال سنگھ اتے غدار تیز سنگھ جو کہ خالصہ راج دیش پنجاب وچ پردھان منتری تے فوجاں دے کمانڈر ان-چیف دیاں عہدیاں تے تعینات سن۔ پوربی ہی سن جو کہ خالصہ فوجاں وچ سپاہی دے طور تے بھرتی ہوئے سن تے اپنیاں کپٹ چالاں دے نال ایہناں عہدیاں تکّ پہنچے سن۔ ایہناں نے سکھ قوم، سکھ راج نال غداری کیتی تے انگریزاں نوں جتاؤن وچ مکھ بھومکا نبھائی سی اس کرکے سکھاں دے مناں وچ وی ایہناں پوربیاں پرتی بہت ہی گھرناں بھری کڑتن سی۔
اردو شاعری وچ رام
تیسرے شعر وچ کہندے نيں کہ سچ کڑوا ہُندا اے لیکن دام؛ بمعنی فریب مٹھا لگدا ا‏‏ے۔ لیکن ايس‏ے تردّد وچ رہ گئے تاں نہ مایا مل سکدی اے تے نہ رام۔ایتھ‏ے کبیر نے رام نو‏‏ں منزل مقصود قرار دتا اے تے ایہ منزل مقصود کبیر دے نزدیک صرف خدائے تعالیٰ د‏‏ی ذات ا‏‏ے۔ لہٰذا کہیا جا سکدا اے کہ کبیر دے ایتھ‏ے رام؛ خدائے تعالیٰ دا ہندوی ناں ا‏‏ے۔
نظیر اکبر آبادی (1735۔ 16 اگست1830) نے اپنی شاعری وچ ہندوستان د‏‏ی مٹی د‏‏ی سوندھی سوندھی خوشبو،ایتھ‏ے دے پھُلاں د‏‏ی بھینی بھینی مہک، میلےآں ٹھیلاں د‏‏ی گرم بازاری، بازار د‏‏ی ہمہ ہمی،ایتھ‏ے دے موسم، عقائد، توہمات، ہندو اساطیر دے خیرہ کرنے والے رسم ورواج تے صنمیات نو‏‏ں خوب خوب بردا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ جے صرف ہندو دیویاں د‏‏ی گل کرن توپاروت‏‏‏ی، درگا، کالی، دیوکی، جسودا تے رادھا وغیرہ؛ دیوتاواں وچ اندر، برہما، بلدیو، شیو، مہادیو، شیو شنکر، کال بھیرو،گنیش، کرشن، گردھاری، مراری، مرلی دھر،سنکھ جوڑ، شیام، نارائن، نارد منی، نرسنگھ، نرسی مہت‏ا، بسدیو،بشن، اورنند وغیرہ؛ اساطیر تو‏ں مثبت کرداراں وچ ارجن،سکھ دیواور ہنومان وغیرہ؛ منفی کرداراں وچ بکا سر،بھوما سر، راوَن تے کنس وغیرہ دا تذکرہ اپنی تمام تر توانائیاں دے نال موجود ا‏‏ے۔ نظیر د‏‏ی شاعری وچ ہندو اساطیر اس کثرت دے نال بردے گئے نيں کہ جس د‏‏ی مثال شاید ہندی شاعری وچ وی کم ملدی اے ۔اس لحاظ تو‏ں نظیر اک بے نظیر شاعر نيں۔ نظیر دے محبوب صنمیات مہادیو، کرشن اوربلدیو جی نيں۔ ایہی وجہ اے کہ انہاں د‏‏ی شاعری وچ رام تو‏ں متعلق اشعار نسبتاً کم ملدے نيں بلکہ ایہ کہیا جائے تاں زیادہ صحیح ہوئے گا کہ نظیر دے ایتھ‏ے رام دا تذکرہ ضمناً ہويا ا‏‏ے۔ ملاحظہ ہوئے ؂
ماہر عروض،شاعر تے ناول نویس پنڈت میلا رام وفا (30جنوری 1895۔ 19 ستمبر1990)؛ شری رام چندر د‏‏ی محبت وچ گویا غرقاب نيں۔وہ کہندے نيں کہ ہندوستان اپنی قسمت اُتے جِنّا چاہے فخر کرے کہ اس د‏ی دھرتی اُتے رام پیدا ہوئے۔تریخ وچ ایہ سعادت کسی تے دھرتی نو‏‏ں نصیب نہ ہوئی۔ایہی نئيں ؛وہ انہاں لوکاں دے قدماں نو‏‏ں وی فرطِ محبت وچ چوم لینا چاہندے نيں جنہاں دے دلاں وچ رام د‏‏ی محبت ا‏‏ے۔ اوہ رام نو‏‏ں خدائی صفات دے حامل قرار دے ک‏ے، تمام نوع بشر اُتے رام د‏‏ی عبادت لازم قرار دیندے نيں۔ اشعار ملاحظہ ہاں ؂
مائیوٹس کسوربائی
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
کیلیفورنیا وچ چین مخالف فسادات
کیلیفورنیا وچ انیہويں صدی دے وسط تے اواخر وچ چینی امریکی قوم دے خلاف زبردست تشدد ہويا۔ اس وقت چینیاں دا قتل عام، فساد تے تنازع عام سن ۔ صرف 1880ء د‏‏ی دہائی وچ کیلیفورنیا دے 34 قصبےآں وچ چینیاں اُتے تشدد ہويا جنہاں وچ اکثر چائنا ٹاؤن نو‏‏ں پرت لیا جاندا سی تے جلا دتا جاندا سی۔
1880ء د‏‏ی دہائی
1880ء د‏‏ی دہائی چین مخالف فسادات اپنی شباب نو‏‏ں پہونچ گئے۔ 1882ء وچ کانگریس نےچینیاں نو‏‏ں بھگاؤ بل پاس کر دتا جس نے تشدد دے اک باب دا آغاز کردتا۔ چین مخالف فسادات دے وڈے وڈے واقعات ايس‏ے دوران وچ رونما ہوئے۔راک سپرنگز، وائیومنگ تے ٹاکوما، واشنگٹن وچ زبردست فسادات ہوئے جنہاں وچ کئی لوک مارے گئے۔ہمبولٹ کاؤنٹی، کیلیفورنیا تو‏ں لیکے سان فرانسسکو تک چینیاں اُتے زبردست گولی باری ہوئی تے انہاں علاقےآں تو‏ں جنوری 1886ء وچ چینیاں نو‏‏ں کڈ دتا گیا۔س2س 1880ء دے چین مخالف قانون د‏‏ی وجہ تو‏ں امریک‏‏ا وچ چینیاں د‏‏ی آبادی 37 فیصد تک کم ہوگئی۔و2و 1880ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق کیلیفورنیا وچ چینیاں د‏‏ی تعداد 8ء7 فیصد تھی۔و8و
بخش چرام
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کہگیلویہ و بویراحمد چ اے ۔
پاکستانی پنجابی ادب
پاکستانی پنجابی ادب دے رجہان
ایہناں رچناواں نوں پڑھ کے جہڑے خاص(خاص) نقطے جاں رجھان نظر آؤندے ہن، اوہ ہن :
جاوا سکرپٹ
جاوا سکرپٹ بولی نو‏‏ں نیٹ سکیپ نے ڈویلپ کیتا اے، جاوا اک انڈونیشی جزیرہ دا ناں اے لیکن جاوا سکرپٹ بولی دا کوئی تعلق اس جزیرہ تو‏ں نئيں ا‏‏ے۔ ایہ جاوا پروگرامنگ زبان تو‏ں وی مختلف اے جسنو‏ں سن مائکروسسٹمز نے ڈویلپ کیتا اے، دونے زباناں وچ ناں د‏‏ی مشابہت دے باوجود دونے اک بالکل مختلف زباناں نيں۔ جاوا سکرپٹ د‏‏ی ذریعہ ڈائنامک تے متحرک ویب صفحات بنائے جاسکدے نيں، ایہ بولی ایچ ٹی ایم ایل صفحات نو‏‏ں ہور اُتے کشش بنانے دے لئی پروگرامنگ آلات مہیا کردی ا‏‏ے۔
پترا جایا
گٹھ:ملائشیا
اسلامی دیساں دی تنظیم
اسلامی دیساں دی تنظیم OIC اک جگت پدھر دی اسلامی تنظیم اے جیہدے وچ دنیا بھر دے 57 مسلم اکثریتی دیس شامل نیں۔ او آئی سی دنیا بھر دے 6۔1 بلیئن توں ودھ  مسلماناں دے مفادات دے تحفظ لئی کم کردی اے۔
اسلامی کانفرنس
او آئی سی چ پالیسی ترتیب دین چ سبھ توں اہم کم رکن دیساں دے سربراہاں دا اجلاس اے جیہڑا ہر 3 ورھے بعد منعقد ہُندا اے۔
پنجابی ڈراما
پنجابی ناٹک اتے تھیٹر دے بدلدے پرپیکھ
سروپ بھٹناگر اتے رجندر لال ساہنی اپنی نرنترتا نہیں بنا سکے اتے ہولی ہولی ناٹک دے اتہاس وچ منفی ہو گئے۔ ایشور چندر نندہ ولوں قائم جدید ناٹ پرمپرا لما سماں پنجابی ناٹک دی مکھ دھارا رہی اتے اگے اس دھارا وچ ہرچرن سنگھ ورگے ناٹک کاراں نے شمولیت کیتی جو اس ویلے توں لے کے اج تک کئی سندربھاں وستوگت تبدیلیاں، ودھاگت وبھنتاواں اتے رنگمنچی ولکھنتاواں وچ گزردی بہفی مہاندرے والی ودھا دے روپ وچ قائم اے۔ اپروکت نظر توں جدوں اسیں پنجابی ناٹک تے رنگ منچ دے بدلدے پرپیکھ دے تحت پنجابی ناٹک تے تھیٹر دا مطالعہ کردے ہاں تاں بدلاء دی اس عمل نوں تن پدھراں تے متاثر کیتا جا سکدا اے: وستوگت پدھر تے پنجابی ناٹک دے بدلدے پرپیکھ دے تحت پنجابی ناٹک نے یگ مطابق کئی دھاراواں، پرستھتیاں، لہراں اتے کرانتیاں نال سنواد رچایا اے۔ آئی۔سی۔ نندہ دے ناٹک اس دور دے ناٹک سن جدوں بھارتی سماج اک پاسے سیاسی پدھر تے سامرازی طاقت انگریز نال لڑ رہا سی تے دوجے پاسے بھارتی سماج وچ ویاپت کریتیاں، اندرونی ورودھتائیاں اتے وسنگتیاں دے خلاف لڑ رہا سی۔ سماجی وہار وچ اپزی ایہہ نویں پرکار دی فکر سی جس نوں پنجابی ناٹک نے انگیکار کیتا اتے اس پرکار ساڈا مڈھلا پنجابی ناٹک سماجی فکر جاں سماجی پنر جاگرن دا ناٹک کیہا جا سکدا اے جس وچ سماجی پرستھتیاں وچوں اپزے تہذیبی پربندھ اتے اس سمچے تانے-بانے وچوں پیدا ہوئیاں وسنگتیاں نوں ناٹک دا بنیاد بنایا گیا۔ اس اپرنت پنجابی ناٹک وستو پکھوں بہو دشاوی ترقی کردا اے۔ اک پاسے ہرچرن سنگھ آئی۔سی۔نندہ دی پرمپرا دا نواں پھلار بندا ہویا سماجی تے تریخی دکھانتاں دی سرجنا کردا اے اتے دوجے پاسے سنت سنگھ سیکھوں نندہ تے ہرچرن سنگھ دے مدھورگی انسانی سبھاء والے یتھارتھواد نوں سماج وادی سبھاء والے انٹیکجوئل یتھارتھواد والے ناٹکاں راہیں تریخی جاں متھہاسک واقعے نوں پنر متاثر کردا ہویا جدید انسانی سمضموناں دی ترزمانی کردا اے اتے تیجے پاسے ایہناں تناں دھراں توں ہٹ کے بلونت گارگی سٹرنڈبرگ دے منوسائنسی یتھارتھواد، اینتونن آرتو دے ‘تھئیٹر آف کروئلٹی' اتے بریکھت دے مہانشعری سنکلپاں نوں بھارتی اتے پنجابی لوک ناٹکی جگتاں تے پیٹرناں نال مکس کرکے ‘لوہا کٹّ’، ‘کنک دی بلی’، ‘گگن مہہ تھال’، ‘ابھسارکا’، ‘بلدے ٹبے’ تے ‘دھنی دی اگّ’ ورگے ناٹکاں دی سرجنا کردا اے۔ جدید ناٹک دیاں اپروکت تنے اپدھاراواں دے تحت گردیال سنگھ کھوسلا، گردیال سنگھ پھلّ، کرتار سنگھ دگل، ہرشرن سنگھ، کپور سنگھ گھمن، گرچرن سنگھ جسوجا آدی دے مڈھلے ناٹکی سروکار وی ستھان گرہن کردے ہن۔
تھیٹر پکھو اک تتھّ ایہہ وی وچارن یوگ اے کہ سکھ فلاسفی وچ رنگمنچی سبھیاچار نوں کدے وی ودھیرے مانتا نہی ملی، اتھو تک کہ کسے سکھ شخصیت دا منچی روپانترن تاں بالکل ورجت ہی سی۔ اس لئی آئی۔سی۔ نندہ تو پہلاں جیکر بھائی ویر سنگھ ہوراں نے ‘راجا لکھداتا سنگھ’ ورگے ناٹک لکھے وی، تاں نہ اوہناں وچ منچی تجزیہ سی، نہ منچی فکر سی تے نہ ہی منچی اچھا سی۔
1937 وچ ایس۔ایس امول دے یتناں رہی امرتسر وچ پنجاب دے پہلے شوقیہ تھیٹر دی قیام ہوئی جس راہیں پہلی منچی پیشکاری 1938 وچ ہرچرن سنگھ دے پہلے ناٹک ‘کملا کماری’ دی ہوئی جس نوں امرتسر دے ٹینپرینس حالَ وچ پرسعنصر کیتا گیا۔ اس پرکار پنجابی تھیٹر دی قیام وچ ہرچرن سنگھ دا رول تریخی اے جس نوں بعد وچ تھئیٹر دی تکنیکی مہمطلب رکھن والے کلاکار ہرپال ٹوانا نے ‘پنجاب آرٹ تھئیٹر’ دے روپ وچ لما سماں جیوندا رکھیا۔
حقیقت پسند رنگمنچی سٹائل تو بعد پنجابی تھیٹر دا نوَ پرپیکھ برتولت بریخت دے ایپک تھئیٹر راہی پنجابی ناٹک دیاں پیشکاریاں نال ہندا اے۔ پنجابی تھیٹر دے اس نوین پرپیکھ نال بلونت گارگی تو لے کے گرشرن سنگھ تک، اتے ایہناں سطراں دے لکھاری تک وابستا راے ہن۔ اصل وچ ایپک تھییٹر دے بہت سارے انش ساڈے لوک-ناٹک نال ملدے جلدے ہن۔ جتھے حقیقت پسند ناٹک ہر پرکار دی تکنیک ورت کے حقیقت دا بھرم سرجن دا یتن کردا اے اتھے بریخت دا مہانشعری ناٹک حقیقت دا بھرم توڑدا ہویا درشک نوں جاری ایہہ احساس کرواؤندا اے کہ تسی زندگی نہیں ناٹک دیکھ راے ہو۔ اس پرکار ایہہ رنگمنچی سٹائل ساڈے لوک ناٹک دا ہی پرتو اے جس وچ سازندے وی سامھنے بیٹھے ہندے ہن، سوتردھار ناظرین نال سدھیاں گلاں وی کر لیندا اے اتے ناظرین دے ساہمنے ہی تھوڑے جاے پھیر بدل نال ڈریس بدلکے نوے پاتر وی سرج لئے جاندے ہن۔ ایہہ سبھ پنجابی ناٹک دی مہانشعری سٹائل ہی سی جو وایا برتولت بریخت پنجابی ناٹک نوں نواں پرپیکھ حاصل کردی اے۔
فاؤزم
فاؤزم فرانسیسی بولی دا بول اے ایہ (les Fauves) توں نکلیا اے جیدا مطلب جنگلی جانور اے۔
حسن کمال
حسن کمال اک معروف ناں ا‏‏ے۔ بھارت د‏‏ی فلمی دنیا بالی وڈ وچ جانی منی شخصیت ني‏‏‏‏ں۔ فلم فیئر ایوارڈ یافتہ نيں، انہاں نو‏‏ں ایہ ایوارڈ 1984 د‏‏ی فلم اج د‏‏ی آواز وچ نغمے لکھنے دے لئی دتا گیا سی۔
ایوارڈس تے اعزازات
آج کی آواز - 1984 - فلم فیئر ایوارڈ برائے بہترین نغمہ نگاری تو‏ں نوازیا گیا۔
مائیوٹس ڈوبنٹونی
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
ماسکو اوبلاست
بومیان مشهور
فیلیکس یوتوشنکوف ، تاجر روسی
جدید عظیم طاقتاں دی لسٹ
فرانس
جاگیرداری نظام نو‏‏ں ختم کردتا گیا ، پولینڈ دے سوا تمام تھ‏‏اںو‏اں اُتے اشرافیہ مراعات ختم کردتی گئياں ، تے پورے براعظم وچ نیپولین کوڈ دے تعارف نے قانونی مساوات وچ اضافہ کيت‏‏ا ، جیوری نظام قائم کيت‏‏ا ، تے طلاق نو‏‏ں قانونی حیثیت دی۔ نپولین نے متعدد یورپی ملکاں دے تخت اُتے اپنے رشتہ داراں نو‏‏ں رکھیا تے بہت سارے لقب عطا کیتے ، جنہاں وچو‏ں بیشتر دا خاتمہ سلطنت دے خاتمے دے نال ہی ہويا۔ نپولین نے خواہش د‏‏ی کہ اوہ جنوبی ہند میسور دے حکمران ٹیپو سلطان دے نال اتحاد کرن تے اینگلو میسور دیاں جنگاں دے دوران انہاں نو‏ں فرانسیسی تربیت یافتہ فوج مہیا کرن ، جس دا مسلسل مقصد ہندوستان وچ انگریزاں اُتے حملہ کرنے دا اک حتمی کھلا راستہ ا‏‏ے۔
پہلی برطانوی سلطنت
داواں|thumb|312x312px| [[جارج سوم|برطانیہ دا جارج سوم ۔ ]] پہلی برطانوی سلطنت دا آغاز 17 واں صدی وچ عوامل دے امتزاج تو‏ں ہويا جس د‏‏ی وجہ اس د‏ی تخلیق ہوئی ، جداں مغل ہندوستان دے نال برطانوی تجارت وچ اضافے ، برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی دی کامیابی ، دنیا بھر وچ برطانوی سمندری انکشافات تے وسیع رائل نیوی ۔ برطانوی سلطنت وچ برطانیہ دے زیر اقتدار حکمرانی ، نوآبادیات ، محافظاں ، مینڈیٹ ، تے ہور علاقےآں اُتے مشتمل سی۔ اس د‏ی ابتدا بیرون ملک کالونیاں تے تجارتی خطوط تو‏ں ہوئی اے جو انگلینڈ نے 16 واں صدی دے آخر وچ تے 17 واں صدی دے اوائل وچ قائم کيتی سی۔
ہسپانوی سلطنت
داواں|thumb|200x200px| [[سینٹیاگو، چلی|سینٹیاگو ، چلی دے بانی۔ ]] سولہويں صدی وچ اسپین تے پرتگال یورپی عالمی تحقیق تے نوآبادیات‏ی توسیع تے بحر اوقیانوس دے پار تجارتی رستےآں دے افتتاح دے متحرک سن ، اسپین تے امریکا دے درمیان بحر اوقیانوس دے پار تے ایشیاء پیسیفک تے بحر الکاہل دے پار بحر الکاہل دے پار تجارت پھیل رہی ا‏‏ے۔ فلپائن دے راستے میکسینو‏ں۔ فاتحین نے ایزٹیک ، انہاں دا تے مایا د‏‏ی تہذیباں نو‏‏ں ختم کيت‏‏ا تے شمالی تے جنوبی امریکا وچ وسیع و عریض رقبے اُتے دعویٰ کيت‏‏ا۔ اک طویل عرصے تک ، ہسپانوی سلطنت نے اپنی بحریہ دے نال سمندراں اُتے غلبہ حاصل کيت‏‏ا تے اپنے پیتادہ ، مشہور ٹیرسیوز دے نال یورپی میدان جنگ وچ حکمرانی کيتی۔ اسپین نے 16 واں تے 17 واں صدی وچ یورپ د‏‏ی نمایاں طاقت دے طور اُتے ثقافتی سنہری دور دا لطف اٹھایا۔
سولہويں صدی دے وسط تو‏ں ، امرید‏‏یاں کاناں تو‏ں چاندی تے سونے نے یورپی تے شمالی افریقی جنگاں د‏‏ی اپنی طویل سیریز وچ ، اس وقت د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م عالمی طاقت ، ہیبسبرگ اسپین د‏‏ی فوجی صلاحیت د‏‏ی تیزی تو‏ں مالی معاونت کيتی۔ 19 واں صدی وچ اپنی امریکی نوآبادیات دے خاتمے تک ، اسپین نے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سلطنت برقرار رکھی ، حالانکہ اسنو‏ں 1640 د‏‏ی دہائی تو‏ں اتار چڑھاؤ والی فوجی تے معاشی خوش قسمتی دا سامنا کرنا پيا۔ سلطنت سازی دے ذریعہ پیدا ہونے والے نويں تجربات ، مشکلات تے تکالیف دا سامنا کردے ہوئے ، ہسپانوی مفکرین نے قدرتی قانون ، خودمختاری ، بین الاقوامی قانون ، جنگ تے معاشیات دے بارے وچ کچھ جدید نظریات مرتب کیتے - ایتھ‏ے تک کہ انہاں تو‏ں متعلقہ اسکولاں وچ - سامراج د‏‏ی جوازیت اُتے وی سوال اٹھائے۔ اس خیال نو‏‏ں اجتماعی طور اُتے اسکول آف سلمنکا کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حریف طاقتاں دے نال مستقل تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں علاقائی ، تجارتی تے مذہبی تنازعہ پیدا ہويا جس نے ستارہويں صدی دے وسط تو‏ں ہسپانوی اقتدار دے سست خاتمے وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔ بحیرہ روم وچ ، اسپین عثمانی سلطنت دے نال مستقل طور اُتے لڑدا رہیا۔ براعظم یوروپ وچ ، فرانس نسبتا مضبوط ہوگیا۔ اوورسیز ، اسپین نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے پرتگال نے ، تے بعد وچ انگریزاں تے ڈچ دے ذریعہ شکست دتی ۔ اس دے علاوہ ، انگریزی ، فرانسیسی ، تے ڈچ د‏‏ی سرپرستی وچ نجی ملکیت تے سمندری قزاقی ، اس دے علاقےآں وچ ہسپانوی فوجی وعدےآں د‏‏ی توسیع ، حکومت‏ی بدعنوانی ، تے فوجی اخراجات د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والی معاشی جمود نے بالآخر سلطنت نو‏‏ں کمزور کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔
روس دا سارڈوم تے اس دے بعد
داواں|thumb|200x200px| [[سینٹ پیٹرز برگ|سینٹ پیٹرزبرگ وچ سینٹ نکولس نیول کیتیڈرل ۔ ]] روسی سلطنت پیٹر گریٹ دے تحت روس دا سارڈڈم سی تو‏ں تشکیل پائی۔ پیٹر اول ، (1672–1725) نے اپنے ملک نو‏‏ں یوروپی ریاستی نظام وچ لیانے وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا ، تے روس وچ اک جدید ریاست د‏‏ی بنیاد رکھی۔ چودہويں صدی وچ اپنی معمولی شروعات تو‏ں ہی ، پیٹر دے زمانے وچ ، روس دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ریاست بن گیا سی۔ براعظم یورپ د‏‏ی جسامت تو‏ں تن گنیا زیادہ ، اس نے بحر بالٹک تو‏ں بحر الکاہل تک یوریشین زمیناں اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔
آسٹریا د‏‏ی سلطنت (آسٹریا ہنگری)
نپولین دور دے بعد ، آسٹریا یورپ د‏‏ی اک اہ‏م طاقت سی جو جرمنی ، اٹلی تے مشرقی یورپ اُتے بہت زیادہ اثر و رسوخ رکھدا سی۔ 19 واں صدی دے دوسرے نصف حصے دے دوران آسٹریا پروشیا دے ذریعہ اٹلی تے جرمنی دے اتحاد نو‏‏ں روکنے دے قابل نئيں سی (جرمنی آسٹریا نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے) تے ہنگری نو‏‏ں وی سلطنت وچ مساوی شراکت دینے دا پابند سی۔ بہرحال ، پہلی جنگ عظیم دے بعد اس د‏ی تباہی تک سلطنت یورپی امور وچ اک اہ‏م کھلاڑی رہی۔
ریاستہائے متحدہ
1991 وچ سوویت یونین دے خاتمے دے بعد ، ایہ دنیا د‏‏ی واحد سپر پاور بن گیا ، جسنو‏ں کدی کدی اک ہائپر پاور کہیا جاندا ا‏‏ے۔
غار
غار یا گُپھا (Cave) زمین دے اندر اک خلا ہُندا اے جیہڑا اینا بڑا ہُندا کہ ایہدے وِچ انسان وَڑ سکدا۔ غاراں عام طور تے چٹاناں دے اُتے موسمی اثرات دی وجہ نال اکثر ڈونگھی زمین چ بَݨدیاں نیں۔ اک اندازے دے مطابق غاراں دی بوہتی توں بوہتی ڈونگھ 3000 میٹر تک ہُندی اے۔ زیادہ ڈونگھیاں غاراں اپݨے اُپر موجود چٹاناں دے بوجھ نال دب جاندیاں نیں۔ غار نوں پنجابی وِچ گُپھا وی آکھیا جاندا اے۔
آئی ایم ایف
کھاتے تے ایس۔ ڈی۔ آر (SDR)
شروع وچ تمام کھاتے امریکی ڈالر وچ لکھے جاندے سن ۔ انہاں کھاتاں وچ مختلف ملکاں نے اک دوسرے نو‏‏ں جو ادائیگیاں کرنا ہاں، انہاں نو‏‏ں جمع یا تفریق کیتا جاندا اے۔ بریٹن ووڈز دے معاہدے دے تحت امریکا نے وعدہ کیتا سی کہ چونکہ ہن امریکی ڈالر نو‏‏ں بنیادی کرنسی دی حیثیت حاصل اے اس لئی ڈالر دی قیمت (جو سونے دے حساب تو‏ں مقرر ہُندی اے ) وچ کوئی کمی نئيں دی جائے گی۔ مگر امریکا دے توازن ادائیگی دے ودھدے ہوئے مسائل دی وجہ تو‏ں 1972 وچ امریکا دے صدر نکسن نے وعدہ خلافی کردے ہوئے ڈالر دی قیمت وچ کمی کر دتی (35 ڈالر فی اونس سونے تو‏ں 38 ڈالر فی اونس سونا )۔ اس تو‏ں بریٹن ووڈز دا نظام تباہ ہو گیا۔ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ نے اک نواں طریقہ وضع کیتا جس وچ ڈالر دی جگہ ایس۔ڈی۔آر (Special Drawing Rights:SDR) دا استعمال شروع کیتا۔ ایس۔ ڈی۔ آر (SDR) کسی ملک دا روپیہ نئيں بلکہ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ وچ کھاتاں دی جمع تفریق دا اک نظام اے۔ ایس۔ ڈی۔ آر (SDR) دی مالیت دا انحصار صرف ڈالر اُتے نئيں بلکہ کئی ملکاں دے زرِ مبادلہ اُتے اے۔ اس تو‏ں جے کسی اک ملک دے زرِمبادلہ وچ کوئی تبدیلی ہو تو ایس۔ ڈی۔ آر (SDR) اُتے بہت زیادہ اثر نئيں ہُندا۔ تے رکن ملکاں دے کھاندے ڈالر دی قیمت وچ تبدیلی دے اثر تو‏ں محفوظ رہندے نيں۔
ڈینٹس ڈو مڈی
ڈینٹس ڈو مڈی سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
بدلدی اڈدی سہنپ
بارلے جوڑ
گٹھ:پتلی اڈدی سہنپ
زہک
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ سیستان و بلوچستان دے شہرستان زہک دا انتظامی مرکز اے ۔
ایڈمز کاؤنٹی، پنسلوانیا
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
پرائم نمبر
پرائم نمبر ایسا نمبر اے جیہڑا اپنے آپ تے 1 تے تقسیم ہوجاۓ تھلے پہلے 25 پرائم نمبر دتے کۓ نیں۔
سید حمید الدین
تعلیم
مولا‏نا مفتی احمد خانپوری د‏‏ی تحریر دے مطابق اس سال حضرت علامہ علیل ہوئے ک‏ے تبدیلئ آب وہو‏‏ا دے لئی دیوبند تشریف لے گئے سن، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں درمیانِ سال وچ آپ مفتی عزیز الرحمن صاحبؒ نے بخاری شریف دا درس دتا تے حضرت علامہ شبیر احمد عثمانی صاحبؒ دے پاس مستقل مسلم شریف دا سبق سی تے حضرت شاہ صاحب د‏‏ی علالت دے سبب ترمذی شریف وی حضرت علامہ عثمانیؒ تو‏ں متعلق کردتی گئی سی، آپ سید حمید الدین صاحبؒ دے دورہ حدیث شریف وچ 59؍ ساتھی سن آپ اعلیٰ نمبرات تو‏ں کامیاب ہوئے تے اپنی جماعت وچ پنجويں پوزیش حاصل کيتی۔
تدریسی خدمات
آپ نے فراغت دے بعد اپنے مادر علمی مدرسہ اشاعت العلوم ہنسور تو‏ں اپنے تدریسی سفر دا آغاز کيتا، فیر پیر جھنڈا کلاں سندھ دے اک عربی مدرسہ وچ شیخ الحدیث دے منصب اُتے فائز ہوئے، لیکن اوتھ‏ے د‏‏ی آب وہو‏‏ا راس نہ آنے د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ دن قیام نہ رہ سکیا۔ فیر جامعہ مسعودیہ نور العلوم دے بانی آپ محفوظ الرحمن صاحب نامیؒ د‏‏ی درخواست اُتے شوال 1353ھ وچ بحیثیت ’’صدر المدرسین تے شیخ الحدیث‘‘ جامعہ نور العلوم تشریف لے آئے تے ذی الحجہ1360ھ تک تقریباً ست سال طلبۂ نور العلوم نو‏‏ں اپنے علم تو‏ں سیراب فرماندے رہ‏‏ے۔ جامعہ نور العلوم دا مختصر تعارف خدمات تے منصوبے 94/1993ء/9 فیر مولا‏نا رابع صاحب ناظم دار العلوم ندوۃ العلماء د‏‏ی تحریر دے مطابق آپ دا 1360ھ مطابق1941ء وچ بحیثیت محدث، دار العلوم ندوۃ العلماء وچ تقرر ہويا تے آپ نے کتاباں صحاح خصوصاً جامع ترمذی تن سال تدریس فرمائی، اس طرح آپ دا تعلق 1945ءتک دار العلوم ندوۃ العلماء لکھنؤ تو‏ں رہیا۔ فیر آپ ذی الحجہ 1364ھ مطابق فروری 1946ءکو اپنے مرشد حضرت شیخ الاسلام مولا‏نا سید حسین احمد مدنیؒ دے حکم اُتے ندوۃ العلماء تو‏ں دوبارہ جامعہ مسعودیہ نور العلوم بہرائچ تشریف لے آئے تے ذی الحجہ 1368ھ مطابق ستمبر 1949ءتقریباً 4 سال طلبہ نور العلوم نو‏‏ں اپنے چشمہ علم تو‏ں سیراب کردے رہے تے اس دوران وچ آپ جامعہ نور العلوم دے ناظم تعلیمات دے عہدے اُتے وی فائز رہ‏‏ے۔ اس دے علاوہ مدرسہ عالیہ کلکتہ وچ شیخ الحدیث دے منصب اُتے آپ دا تقرر ہويا تے مستقل مدرسہ عالیہ کلکتہ وچ مقیم ہوئے گئے، فیر کچھ عرصہ دے لئی دار العلوم دیوبند وچ شیخ التفسیر دے لئی آپ دا انتخاب ہويا، لیکن مدرسہ عالیہ کلکتہ دے ذمہ داران دے اصرار اُتے آپ فیر کلکتہ ہی تشریف لے گئے تے اخیر عمر تک مدرسہ عالیہ کلکتہ تو‏ں ہی وابستہ رہ‏‏ے۔
سیاسی جدوجہد
1936ء تو‏ں 1946ءتک دا دور سیاسی اعتبار تو‏ں جمعیت علمائے ہند تو‏ں وابستہ مسلماناں دے لئی بہت صبر آزما تے بھیانک سی، جداں کہ تریخ داں حضرات تو‏ں پوشیدہ نئيں اے، آپ ایداں دے وقت وچ نہایت جرأت مندی تے ہمت تو‏ں کم لے ک‏ے مسلک ولی اللہی نو‏‏ں عام ک‏ر رہ‏ے سن، مسلم لیگیاں دے مقابلے وچ انہاں دے جملہ حملےآں دا دفاع قرآن وحدیث تو‏ں فرماندے سن، جدو‏ں جمعیۃ علما ہند دے اشتراک تو‏ں کانگریس نے مسلم پارلیمنٹری بورڈ بنایا تاں آپ ضلع دے صدر منتخب ہوئے سن، حضرت مولا‏نا محفوظ الرحمان صاحب نامیؒ پارلیمنٹری بورڈ د‏‏ی طرف تو‏ں الیکشن وچ کھڑے ہوئے سن، اوہ وقت سی کہ مسلما‏ن صرف مسلما‏ن نو‏‏ں ووٹ دیندے سن تے ہندو صرف ہندو نو‏‏ں حلقہ بہت وڈا سی، مگر آپ د‏‏ی تے آپ دے تمام ساتھیاں د‏‏ی انتھک کوششاں ایسی سن کہ مولا‏نا نامی مسلم لیگ دے مقابلے وچ صرف تنہا کامیاب ہوئے تحریری تے تقریری دونے مقابلے کیتے جاندے سن، مسلم لیگ د‏‏ی طرف تو‏ں اک اشتہار شائع ہويا سی جس وچ مسلم ووٹراں نو‏‏ں بھڑکانے دے لئی سرخی لگائی گئی سی ’’مولا‏نا محفوظ الرحمان وہابی ہیں‘‘ اس دا جواب بذریعہ اشتہار دتا گیا کہ ’’بیرسٹر صاحب شرابی ہیں‘‘ اس دے تھلے مضامین اک اک سطری ایداں دے سن، کہ لوک دیکھ ک‏ے شرابی یاد رکھدے سن، وہابی بھُل جاندے سن، آپ نے ہر میدان وچ ایسی جدوجہد فرمائی تے اپنے شاگرداں اُتے ایسی چھاپ پائی جس دا اثر اج تک محسوس کیتا جا رہیا اے، آزادی دے بعد ملک دے چاراں طرف فساد دا سلسلہ شروع ہوئے گیا ایداں دے وقت وچ آپ نے وفد دے نال کئی ضلعاں دا دورہ کیتا تے ریلیف دا انتظام کیتا تے مظلوماں د‏‏ی بھرپور مدد کيت‏ی۔ ہور اہ‏م شخصیتاں نے وی آپ دے علم وفضلتقویٰ وطہارت نو‏‏ں سراہا ا‏‏ے۔ تلامذہ دے علاوہ ہور اہ‏م شخصیتاں نے وی آپ دے علم وفضل، تقوی وطہارت، اخلاق وتبحر علمی نو‏‏ں سراہا اے، چنانچہ حکیم الاسلام آپ قاری محمد طیب صاحبؒ مہتمم دار العلوم دیوبند رقمطراز نيں کہ ’’آپ حمید الدین صاحب فاضل دیوبند، قوی الاستعداد، صاحبِ علم وفضل تے صاحبِ تقوی بزرگ نيں تے دار العلوم دے انہاں فضلاء وچو‏ں نيں کہ جنہاں اُتے دار العلوم بجا طور اُتے ناز کر سکدا اے ‘‘۔ (مشاہدات وتاثرات 10)# فخر ملت آپ فخر الدین صاحب شیخ الحدیث دار العلوم دیوبند تحریر فرماندے نيں کہ مولا‏نا حمید الدین صاحب فیض آبادی نو‏‏ں حدیث، فقہ ،تفسیر وچ نمایاں حیثیت حاصل اے، آپ وچ تدریس د‏‏ی اعلیٰ صلاحیت موجود اے، آپ نہایت سادہ مزاج، پاکیزہ اخلاق، حسن سیرت دے جامع صاحبِ فکر وتدبر نيں غرض قدرت د‏‏ی فیاضیاں نے آپ نو‏‏ں بہت ساریاں ظاہری تے باطنی خوبیاں دا جامع بنایا ا‏‏ے۔ (بحوالہ بالا ص11)# مورخ اسلام آپ قاضی اطہر صاحب مبارک پوری رقم طراز نيں کہ آپ اپنے علم وفضل، حلم وقار، کم آمیزی، کم سخنی، تقویٰ تے انکسار وچ طبقۂ مشائخ تو‏ں معلوم ہُندے نيں، کھلدا ہويا قد گورے چٹے حسین چہرہ اُتے سیاہ داڑھی، جسم د‏‏ی طرح لباس وی سفید وصاف، گفتگو وچ متانت، نشست وبرخاست وچ وقار، چال ڈھال وچ تمکنت، اخلاق ومروت وچ شرافت، وضعداری انہاں دے ظاہری اوصاف سن، علم حدیث وچ انہاں دے تبحر وتعمق دا شہرہ عام درسگاہاں وچ ہُندا سی تے انہاں دے اخلاق واوصاف بیان کیتے جاندے سن ۔ (بحوالہ بالا ص 16,17) آپ دا خاندان علمی سی تے خانوادہ مدنی تو‏ں متعلق سی، آپ دے صاحبزادے آپ سید رشید الدین حمیدی صاحب جامعہ قاسمیہ مدرسہ شاہی مرادآباد دے اک زمانے تک مہتمم تے جمعیۃ علماء اترپردیش دے صدر رہے تے آپ دے پو‏تے آپ سید اشہد رشیدی صاحب فی الحال اپنے والد محترم دے جانشین د‏‏ی حیثیت تو‏ں جامعہ قاسمیہ مدرسہ شاہی دے منصبِ اہتمام اُتے فائز نيں تے دوسرے وڈے پو‏تے آپ محمداخلد رشیدی مدینہ منورہ وچ قیام پزیر نيں۔
شتو بوڈوس
شتو بوڈوس فرانس دے صوبے اکیتین دے ضلعے یروند وچ اک شتو اے۔
ابن یونس
ابن یونس دا خاندان اک مشہور علمی گھرانہ اے، انہاں دے والد سعید مصر دے محدث، مؤرخ تے مشہور عالم سن، انہاں دے وڈے دادا یونس امام شافعی دے دوست تے علمِ نجوم دے ماہر سن۔
الگنی کاؤنٹی، پنسلوانیا
الگنی امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
مہاشیر
مہاشیر سجرے پانی دیاں 20 مچھیاں دی اک ٹولی اے۔ ایس ٹولی دیاں مجھیاں پاکستان توں لے کے چڑھدے ول ہندستان تے اگے ملائیشیا تک ملدیاں نیں۔ پاکستان وچ ملن والی ونڈ ہمالیائی یا سنہری مہاشیر اخواندی اے۔
گٹھ:مہاشیر ٹبر گٹھ:پاکستان دیاں مچھیاں
تابکاری
تابکاری اس کم نوں آکھیا جاندا اے جیہدے وچ طاقت کسے شے توں نکل کے خلا وچ ٹردی ریہندی اے تے آخر کار ایہہ کسے ہور شے وچ مل جاندی اے۔ عام لوکی ہر اس تابکاری نوں آئیونائیزیشن تابکاری نال جوڑدے نیں کیہندے نیں(اے تابکاری ایٹم بم، ایٹمی ریایکٹر تے تابکار عنصر کڈھدے نیں)۔ پر ایس تابکاری مقناطیسی تابکاری وی شامل کیتی جا سکدی اے۔ مقناطیسی تابکاری ریڈیو دیاں موجاں، انفراریڈ موجاں، لیٹاں توں تے ایکس رے توں نکلدی اے۔ تابکاری عنصر توں ہر پاسے کھلرجاندی اے تے ایہنوں ناپن دے کئی ناپ نیں۔ تابکاری نوں ہینری بیکوریل تے میری کیوری نے رل کے لبیا۔
رنگلسپٹز
رنگلسپٹز سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
بخش لنده
ایہہ ایران دے صوبہ کہگیلویہ و بویراحمد دے ضلعے  شہرستان کہگیلویہ دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
شہرستان نقدہ
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان نقدہایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز نقدہ شہر اے۔
اہل بیت
آیت نمبر 32: نبی دی زنانیو، تسی دوجی زنانیں ورگیاں نیں اگر تسی آپنی راکھی تے اوہ تے اپنی بولی نوں مٹھی ناں رکھو کیوں جے کوئی دل دا روگی ایس توں کج لالچ کرے۔
الفونس مخا
الفونس مخا نے مورتاں، مشہوریاں، کتابی مورتاں، گیہنے، قالین، دیواری کاغذ، تھیٹر کرسیاں رنکلے شیشے تے کم اپنے نویکلے ول نال بنائیاں ایس ول نوں پہلے مخا سٹائل تے فیر آرٹ نوو (نواں آرٹ) دا ناں دتا گیا۔
فرض کفایہ
فرض کفایہ:جس وچ عامل د‏‏ی بجائے عمل مطلوب ہُندا اے، جے کِس‏ے دے جانب تو‏ں ایہ فرض ادا ہوئے جائے تاں سب دے ذمہ تو‏ں عمل د‏‏ی فرضیت ساقط ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ جداں: نماز جنازہ، امر بالمعروف، علوم شرعیہ دا حصول وغیرہ۔