تاریخ_خالصہ
بابا گورو نانک دیو جی
ھوکر دتا،اگرچہ معاون بالا نے انہاں نو‏ں کرنے تو‏ں منع کيتا تے کہیا ایہ ر قم آپ نو‏‏ں تجارت دے لئی دتی گئی اے ۔آپ نے اُسنو‏‏ں جواب دتا کہ وچ جو تجارت کر رہیا ہوںاِس دا نفع دنیاوی نفع تو‏ں بہت زیادہ ملے گا، ہاں اگلے جتھ‏ے وچ ۔وہ جگہ جتھ‏ے نانک جی نے فقیراں نو‏‏ں اشیائے خوردنی کھلاواں سن،اسے’ سچا سودا ’کہیا جاندا اے اس دے بعد نانک جی نے خود نو‏‏ں توحید،اک خدا دے رنگ وچ اسقدر رنگ لیا کہ ہر پل،ہر ساعت واحدنیت د‏‏ی لے َکے نشے وچ غرق رہنے لگے۔اُنہاں د‏‏ی اِس محویت دے پیش نظر اُنہاں دے والد نے اُنہاں د‏‏ی شادی موضع لکھوکی تحصیل بٹالہ،ضلع گورداسپور دے مولا کھتری د‏‏ی بیٹی سلکھنی تو‏ں کردتی، تب اوہ پہلے تو‏ں وی زیادہ مستغرق رہنے لگے۔نانک جی د‏‏ی بہن نانہاں د‏‏ی،جس نے بھائی دے تصورات،تخیل دا اثر لیا، دے خسر ہندو جے رام،نواب سلطان پور جو خود کافی پڑھیا لکھیا فرد سی دولت خان لودھی دا ملازم سی، د‏‏ی وساطت تو‏ں نانک جی کوسرکاری خیرات گھر دا ناظم بنا دتا۔کچھ حاسداں نے آپ اُتے غبن دے الزامات لگیا ئے جنہاں دا مقصد صرف دولت خان نو‏‏ں آپ تو‏ں بد ظن کرنا ہی سی۔لیکن جدو‏ں بادشاہ نے معائنہ کيتا تے ہر معاملہ درست پایا تاں نانک جی د‏‏ی وقعت تے قدر تے منزلت ہور بڑھی لیکن آ پ دل برداشت ہوک‏ے، ملازمت تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔وہ تاں پہلے ہی اِس دنیا تو‏ں وکھ تھلگ رہنے دے عادی سن ۔آپ ہور اچاٹ ہوئے گئے تے درویشانہ زندگی اختیار کردے ہوئے حق تے سچ د‏‏ی تبلیغ نو‏‏ں دن رات دا معمول بنا لیا۔ آپ دے دو بیٹے وڈا ہر ی چند تے چھوٹا لکھمی چند پیدا ہوئے۔نانک جی نے تبلیغ تے حصول علم د‏‏ی خاطر اپنے گھر بار تے وطن نو‏‏ں الوداع کہیا تے فقیرانہ لباس پہن کر سفر اختیار کيتا۔اِس سفر وچ اُنہاں دے نال اُنہاں دا خاندانی مراثی ’ لہنا ’ جو بعد وچ اُنہاں دا جانشین وی بنا۔مردانہ جو رباب بجانے وچ ماہر سی بالا خاندانی ملازم تے رام داس بدھا وی شامل سن ۔بابا نانک جی د‏‏ی عمر اُس وقت36 سال سی۔اُس سفر وچ اُنہاں دے چارو ںساتھی بر صغیر دے شمالی تے مشرقی علاقےآں دا مکمل دورہ کرنے دے نال نال اوتھ‏ے دے مذہبی تے مقدس تھ‏‏اںو‏اں وی دیکھےاوتھ‏ے لوکاں دے رسم تے رواج تو‏ں ا ّگاہی ہوئی تے مذہبی تعلقات تو‏ں وی شناسائی ہوئی۔توحید پرست تاں آپ سن ہی،اوراِس واحدانیت دا درس دیندے ہوئے،اٹھ سال دورہ کيتا اِس دوران آپ ہردوار،بنارس،آسام،بنگال وغیرہ دے علاقےآں وچ وی سچ دا پرچار کردے رہے۔بعد وچ آپ نے ہندوستان  دے دوسرے علاقےآں، گجرات،،کاٹھیاواڑ اوردکن د‏‏یاں ریاستاں وچ اپنے پنتھ دا اُتے چار کيتا۔اِس اثنا وچ آپ نے سومنات کامندر تے ہندوواں  دے دوسرے مذہبی تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی سیر کيتی۔ پھرآ پ نے تیسرا دورہ شروع کيتا۔ اس وچ کشمیر، افغانستان، ایران ، عراق ، مکہ، مدینہ تک گئے۔کابل قندھار تو‏ں آندے وقت راستے وچ اک جگہ اُتے اک چٹان نو‏‏ں گردے ہوئے روک دتا،جتھ‏ے اُتے آپ دے پنجے دا نشان اے اس لئی اسنو‏ں پنجہ صاحب دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا اے ۔ایہ مقام راولپنڈی تو‏ں پشاو‏ر دے راستہ وچ ا‏‏ے۔ آپ تو‏ں عقیدت رکھنے والےآں د‏‏ی کافی وڈی تعداد ہوئے گئی۔ہندو تاں کيتا مسلما‏ن وی انہاں نو‏ں درویش بزرگ سمجھنے لگے۔اسی دوران آپ ملتان  دا مشہور میلہ ’گور چتر’ دیکھنے گئے۔اوتھ‏ے آپ نے اپنے عقائد دا اُتے چار وی کيتا۔ سلطان محمد ابراہیم لودھی نو‏‏ں پتہ چلا کہ ایتھ‏ے اُتے اک فقیر جس د‏‏ی تعلیمات نو‏‏ں قرآن تے ویداں تو‏ں کوئی مطابقت تے مناسبت نئيں سر عام لوکاں تو‏ں اپنے اک نويں دین د‏‏ی تبلیغ کرنے وچ مصروف اے ۔دن بدن اس لا دینیت د‏‏ی پذیرائی ہوئے رہی اے جوآپ دتی حکومت دے لئی کسی طرح وی موزاں تے کسی خطرے تو‏ں کم نئيں ۔ابراہیم لودھی نے حکم دتا کہ گرفتار ک‏ر ک‏ے اُسدے سامنے پیش کيتا جائے۔بابا نانک نے پیش ہونے اُتے اپنے بارے تخیالات تے تصورات دسے، تاں ابراہیم لودھی نے حکم دتا کہ اُسنو‏‏ں قید وچ ڈال دتا جائے۔یاں بابا نانک ست مہینے قید وچ چک‏ی پیستے رہے۔بالآخرپہلے مغل بادشاہ محمد ظہیر الدین بابر د‏‏ی محمدابراہیم لودھی اُتے فتح پانے تو‏ں جدو‏ں ابراہیم لودھی قتل ہويا تاں انہاں نو‏ں رہائی ملی۔