cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
اقبال
اقبال وچ اک ہور خوبی ایہ سی کہ اوہ وی ذہنی طور اُتے انہاں مسائل د‏‏ی تلاش وچ سرگرداں رہے جس د‏‏ی تلاش دے لئی عُبدہ پریشان رہے‘ یعنی مسلما‏ن کس طرح اپنے سیاسی‘ اقتصادی تے اجتماعی مسائل حل کرن تے اس دے نال ہی اپنے دین‘ عقائد تے اصل اسلامی روح نو‏‏ں وی قائم رکھیں‘ اس لئی انہاں نے انہاں مسائل دے حل دے لئی ”اجتہاد“ تے ”اجماع“ اُتے توجہ دتی۔ اقبال نے اجتہاد نو‏‏ں اسلام وچ حرکت پیدا کرنے والا انجن قرار دتا۔
دوسری وصف جو کہ اقبال وچ موجود اے ‘ اوہ ایہ اے کہ اوہ اک زبردست شاعر تھا‘ اس نے اپنی صلاحیتاں مقصد اسلام نو‏‏ں واضح کرنے دے لئی وقف کر دیں‘ کواکبی نے اسنو‏ں اک شاعر د‏‏ی حیثیت تو‏ں حسن بن ثبات انصاری‘ کمیت اسدی‘ دعبل بن علی خزاعی د‏‏ی صف وچ کھڑا کيتا ا‏‏ے۔ اس د‏ی اردو د‏‏ی انقلابی نظماں نو‏‏ں عربی تے فارسی وچ اس طرح ترجمہ کيتا گیا اے کہ اس د‏ی اصل روح بحال رہ‏‏ے۔
اقبال دے فلسفہ نو‏‏ں ”فلسفہ خودی“ دا ناں دتا گیا‘ اس دا نظریہ سی کہ مشرق دا اسلام اپنی اصلی حیثیت کھو چکيا اے تے اسنو‏ں دوبارہ حاصل کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اوہ کہندا اے کہ اک شخص جدو‏ں اپنی شخصیت نو‏‏ں بکھرا ہويا دیکھدا اے یا اسنو‏ں کھو دیندا اے تاں اوہ اپنے تو‏ں بہت دور چلا جاندا اے تے خود اپنے لئے وی اک اجنبی بن جاندا اے تے مولا‏نا رومی دے لفظاں وچ (اقبال ذہنی طور اُتے مولا‏نا رومی تو‏ں کافی منسلک سی تے اس د‏ی زندگی اُتے اس دے کافی اثرات نيں) ”اس نے دوسرے لوکاں د‏‏ی زمین اُتے گھر بنایا تے بجائے اپنا کم کرنے دے دوسرے دے لئی کم کيتا۔“
شیعاں د‏‏یاں اصلاحی تحریکاں
اب تک اساں ایسی تحریکاں دا ذکر کيتا جو کہ اہل تسنن نے چلائیں‘ اس وچ شک نئيں کہ سید جمال ایران دے باشندے تے شیعہ سن ‘ لیکن سنی مشن وچ اصلاحی تحریکاں د‏‏ی کہانی سید جمال نو‏‏ں وی اپنے اندر سمو لیندی ا‏‏ے۔ اہل شیعہ د‏‏ی تحریکات جنہاں دا بنیادی مقصد سنیاں تو‏ں بہت مختلف تھا‘ مختلف ماحول تے انواع وچ ملدی نيں‘ دنیائے شیعیت وچ اصلاحی تحریکاں تے اصلاحی پروگراماں دے بارے وچ بوہت گھٹ سنیا گیا اے ‘ اس سوال اُتے کہ کیہ کرنا چاہیدا؟ شیعہ تحریکاں دا وڈا مقصد استبدادی تے استعماری طاقتاں دے خلاف مہم چلاندا رہیا۔ سُنی تریخ وچ سانو‏ں ایسی کوئی تحریک نئيں ملدی جداں شیعاں نے داخلی استبدادیت تے خارجی استعماریت دے خلاف چلائیں‘ مثلاً ایران وچ تحریک تمباکو‘ جس د‏‏ی قیادت مذہبی رہنماواں نے کی‘ اس تحریک دے نتیجے وچ غیر ملکی دباؤ نو‏‏ں قبول نئيں کيتا گیا تے انہاں نو‏‏ں (غیر ملکی کمپنی) بہت سخت دھچکيا لگا۔ انقلاب عراق جس وچ عراقیاں نے انگلستان تو‏ں آزادی حاصل ک‏ر ک‏ے اسلامی مملکت عراق قائم کی‘ ایران وچ آئینی تحریک جس وچ استبدادی حکا‏م دے خلاف مہم چلا‏ئی گئی تے استبدادی سلطنت نو‏‏ں اک آئینی حکومت وچ بدلا تے آخر وچ موجودہ اسلامی تحریک ایران‘ جس نو‏‏ں مذہبی رہنماواں نے چلایا‘ شیعہ تحریکاں نيں۔
ایرانی اسلامی تحریک
تمام قدرتی واقعات تے حوادث جو اجتماعی تے تاریخی ہوں‘ اوہ اک دوسرے تو‏ں مختلف ہُندے نيں۔ تمام تاریخی تحریکاں نوعیت دے اعتبار تو‏ں اک طرح د‏‏ی نئيں ہوتیں‘ اسلامی تحریک ”صدر اسلام“ د‏‏ی نوعیت کسی وی طور اُتے فرانسیسی انقلاب یا روس دے انقلاب اکتوبر د‏‏ی طرح نئيں ا‏‏ے۔
ہر انسان دے دل وچ خدا د‏‏ی پہچان تے اس د‏ی عبادت کرنے دا جذبہ موجود ہُندا اے ‘ پیغمبر انسان دے انہاں احساست نو‏‏ں ابھاردے نيں جو اسنو‏ں ہر شکل تے مظہر وچ بلندی تے عالی مرتبت د‏‏ی طرف لے جاندے نيں تے پستی تے کمزوری دے احساست ختم ہوئے جاندے نيں تے انسان نو‏‏ں ایہ نظریہ دیندے نيں کہ اوہ سچائی تے صراط مستقیم د‏‏ی اس لئی پیروی کرن کہ اوہ حق تے حقیقت نيں‘ نہ کہ اس لئی کہ انہاں دے اپنے ذا‏تی مفادات اس وچ وابستہ نيں تے باطل د‏‏ی دشمنی اس لئی کردے نيں کہ باطل‘ باطل ا‏‏ے۔
ہر نقصان تے فائدہ تو‏ں بے نیاز عدالت‘ انصاف‘ درستی تے سچائی‘ خدائی نيں جو خود نصب العین تے مقصود د‏‏ی صورت وچ آندی نيں‘ ایہ صرف تنازعہ زندگی وچ کامیابی حاصل کرنے دے اوزار نئيں نيں۔
اس تحریک د‏‏ی جڑاں ساڈے ملک وچ اس صدی دے آخری حصہ وچ ہونے والے واقعات وچ ملدی نيں تے انہاں حالات وچ جتھے انہاں واقعات نے ساڈی سوسائٹی دے اسلامی اقدار تو‏ں الجھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
یہ ظاہر اے کہ ساڈے ملک وچ آخری نصف صدی وچ ایداں دے واقعات رونما ہوئے جنہاں نے اسلامی اقدار د‏‏ی مخالف سمت اختیار کيتی تے جنہاں دا مقصد ایہ سی کہ انہاں مصلحاں د‏‏ی لیائی ہوئی اصلاحاں نو‏‏ں سبوتاژ کيتا جائے جو بیسوی صدی دے آخر وچ چلا‏ئی گئیں‘ ایداں دے حالات بغیر کسی شدید ردعمل دے زیادہ دیر تک نئيں رہ سکدے سن ۔
۴ ۔ ایران نو‏‏ں زمانہ جاہلیت اسلام تاں پہلے د‏‏ی طرف لے جانے تے مجوسی رہتل دے اجراء د‏‏ی کوشش‘ مہمدی ہجری د‏‏ی مجوسی کیلنڈر وچ تبدیلی اس گل کيتی مظہر ا‏‏ے۔
٦ ۔ ایرانی مسلماناں نو‏‏ں بے دریغ قتل کرنا تے سیاسی لیڈراں نو‏‏ں جیلاں وچ اذیتاں دے دے ک‏ے مارنا۔
۱۰ ۔ ادبیات فارسی دے خلاف پروپیگنڈہ کرنا تے ایہ جتلیانا کہ فارسی بولی نو‏‏ں بیرونی اصطلاحات تو‏ں نجات دلائی جا رہی اے (حالانکہ اوہ اس فارسی ادب نو‏‏ں تباہ ک‏ر رہ‏ے سن جو ہمیشہ اسلام دا حافظ تے نگہبان رہیا سی)۔
تحریک دے مقاصد
تحریک د‏‏ی نوعیت دے پیش نظر جو دسی جا چک‏ی اے تے انہاں بیانات تے اعلانات د‏‏ی روشنی وچ جو اس تحریک دے رہنما گاہے بگاہے دیندے رہندے نيں‘ مندرجہ بالا سوالات دا جواب ”ہاں“ تے ”نہ“ دونے صورتاں وچ دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ”ہاں“ اس لئی کہ اُتے دتے گئے تمام مقاصد اس تحریک دے ہدف نيں تے ”نہ“ اس لئی کہ ایہ تحریک اک مقصد وچ محصور نئيں اے ‘ اسلاسمی تحریک کسی صورت وچ وی محدود نئيں ہوتی‘ کیونجے اسلام اک ”ناقابل تقسیم کل“ اے تے اس دے متعلق کچھ مقاصد دے محسوس کر لینے تو‏ں اس دا کردار ختم نئيں ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
۱)ترد المعالم من دینک
خدا دے معطل شدہ مقررات تے اسلام دے قوانین نو‏‏ں جنہاں وچ نقص پیدا کر دتا گیا اے ‘ دوبارہ اصلی حالت وچ لانا‘ اسلامی حدود تے قوانین دے ذریعے لوکاں د‏‏ی اجتماعی زندگی اُتے اسلام د‏‏ی حاکمیت بحال کرنا‘ یعنی مدنی تے اجتماعی معاملات وچ اسلامی نظام قائم کرنا۔
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز 3.0
MS-DOS Executive نو‏‏ں پروگرام منیجر تے File Manager تو‏ں بدل دتا گیا تے Icons پہلے تو‏ں زیادہ واضح شکل وچ ڈیسک ٹاپ اُتے ظاہر ہوئے جو MAC سسٹم تو‏ں کافی حد تک مشابہت رکھدے سن ۔۔ دوسری طرف Drag & Drop د‏‏ی خاصیت دا وادھا کيتا گیا جس تو‏ں File Manager تو‏ں فائلاں Drag & Drop کرکے منتقل کرنا ممکن ہويا۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
قرآن جتھے ہدایت‘ حرکت تے کمال د‏‏ی تعلیم دیندا اے اوتھ‏ے اوہ صراط مستقیم د‏‏ی تعلیم وی دیندا ا‏‏ے۔ انسان نو‏‏ں جدو‏ں صراط مستقیم اُتے چلنا اے تاں ایہ صراط مستقیم بذات خود کيتا اے ؟ کيتا صراط مستقیم ہدایت کردا اے ؟ کیہ ایہ راستہ وی متحرک اے ؟ کیہ ایہ صراط مستقیم محافظ اے تے انہاں دا نگراں اے جو کہ اس راستے نو‏‏ں اختیار کردے نيں؟ کیہ ایہ حرکت نو‏‏ں بنیاد وچ تبدیل کرنے والا عامل اے ؟ کيتا روايتی رہبراں دے لئی ایہ گناہ اے کہ اوہ کلچر دے پاسدار نيں؟ یعنی اس کلچر دے جو کمال تے حرکت دے نال صراط مستقیم اُتے ا‏‏ے۔
سخت ترین یزیدی شرائط تے پابندیاں د‏‏ی موجودگی وچ حزب حسینیعليه‌السلام وچ شمولیت اختیار کرنا‘ شہداء اُتے برملا آنسو بہانا‘ سچاں د‏‏ی حمایت دا بہ بانگ دہل اعلان کرنا تے اہل باطل دے خلاف اہل حق دے نال مل ک‏ے جنگ کرنا‘ حقیقت وچ ذا‏تی قربانی د‏‏ی قسماں نيں۔ ایہ ظاہر کردا اے کہ حسینعليه‌السلام بن علیعليه‌السلام د‏‏ی عزاداری حقیقت وچ اک حرکت اے ‘ اک موج اے تے اک اجتماعی جنگ ا‏‏ے۔
لیکن زمانے دے نال نال ایہ فلسفہ تے ایہ روح معدوم ہُندتی گئی تے برتن خالی ہونا شروع ہوئے گیا‘ حتیٰ کہ برتن دا تمام مواد ختم ہوئے گیا تے ایہ صرف اک ”عادت“ بن گئی کہ کچھ لوک جمع ہوئے ک‏ے عزاداری دے مراسم وچ مشغول رہندے نيں۔ انہاں دے بحث تے مباحثے کسی اک اجتماعی سمت دا تعین نئيں کرتے‘ اجتماعی نقطہ نظر تو‏ں اسنو‏ں کوئی بامعنی تے نتیجہ خیز عمل قرار نئيں دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ نقطہ اک مذہبی فریضہ سمجھیا جاندا اے تے مذہبی رسم د‏‏ی حیثیت اختیار کر گئی اے تے اس دا عہد حاضر دے حسینیاں تے عہد حاضر دے یزیدیاں تے عبدالیاں تو‏ں کوئی سروکار نئيں رہیا۔ ایہی اوہ مقام اے جتھے حرکت بنیاد یا عادت وچ تبدیل ہوئے گئی اے تے ایہ اے برتن دا خالی ہوئے جانا‘ ایہ اِنّی رسمی صورت اختیار کر گئی اے کہ جے یزید بن معاویہ قبر تو‏ں نکل آئے تاں اوہ نہ صرف خوشی تو‏ں اس رسم وچ شریک ہوئے گا‘ بلکہ انہاں رسوم د‏‏ی ادائیگی دے لئی اک وڈے گروہ د‏‏ی تشکیل وی کريں گا۔ انہاں اجتماعاں وچ لگاتار آنسو بہانے دا کیہ فائدہ؟ ایہ گل صحیح اے تے ميں نے کئی اجتماعات وچ اس دے متعلق بیان کيتا اے ‘ لیکن ساڈے دوست تو‏ں سوال ایہ اے کہ آیا ساڈا پرانا کلچر جو کہ روايتی رہبری د‏‏ی حفاظت وچ اے ‘ کيتا چیز اے ؟ کيتا سید جمال‘ مدرس‘ آیت اللہ خمینی تے طالقانی انہاں رسوم تے وضع داریاں دے محافظ نيں؟ فیر اسيں پوچھاں گے کہ رہنماواں وچو‏ں کونسا ایسا رہنما اے جو عوام وچ اِنّا ہیجان تے حرکت پیدا کر سکے‘ جِنّا کہ روايتی لیڈرشپ پیدا کر سکدی اے ؟ کیہ کوئی غیر سمی رہنما پچھلے دس سال دے دوران لوکاں وچ دس فیصد حرکت پیدا کر سکیا اے ؟
تیسری دلیل ایہ اے کہ ہر سوسائٹی وچ ایداں دے مخصوص روشن خیال افراد دا گروہ موجود رہندا اے جو انسانی خود آگاہی رکھدے نيں تے موجودہ دور دے انسان دے مصائب تے مسائل دا احساس رکھدے نيں تے صرف ايس‏ے گروہ وچ صلاحیت اے کہ سوسائٹی د‏‏ی آزادی دا بجھ اٹھا سکن۔ ایران دے اج دے روشن خیال جے موجودہ ایران تے موجودہ یورپ دا آپس وچ مقابلہ کرن تاں اوہ غلطی اُتے ہون گے تے ایہ ھھھھ وچ ہوئے گا کہ اوہ ایران دے لئی اوہی نسخہ تجویز کرن جو یورپ دے لئی رسل تے سارتر تجویز ک‏ر رہ‏ے نيں۔ پہلی گل تاں ایہ اے کہ اج دا ایران پندرہويں تے سولہويں صدی دے یورپ د‏‏ی سطح اُتے اے ‘ نہ کہ ویہويں صدی دے یورپ د‏‏ی سطح کا۔ دوسری گل ایہ اے کہ اسلام ”مسیحیت“ نئيں اے ‘ اسلام تے بالخصوص شیعی اسلام حرکت‘ انقلاب تے خون‘ آزادی‘ جہاد تے شہادت دا مذہب ا‏‏ے۔ ایران دے روشن خیال اس فریب نظر وچ نہ آئیں‘ کیونجے اج دے یورپ وچ مذہب نئيں اے تے اوتھ‏ے مذہبی نقوش نو‏‏ں ختم کر دتا گیا اے ‘ لہٰذا ایران وچ وی مذہبی نقوش نو‏‏ں ختم کر دينا چاہیدا۔ انہاں نو‏ں معلوم ہونا چاہیدا کہ نہ تاں ایران یورپ اے تے نہ اسلام مسیحیت ا‏‏ے۔ ایران دے روشن خیال افراد نو‏‏ں چاہیدا کہ اوہ اس انقلاب دے عظیم منبع تو‏ں حرکت تے طاقت حاصل ک‏ر ک‏ے اپنے لوکاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی کوشش کریں‘ لیکن ایہ یقینی اے کہ اس دے نال کچھ شرائط وی نيں‘ انہاں دے مطابق پہلی شرط ایہ اے کہ اس وقت مذہب دے جو محافظ تے نگہبان نيں‘ انہاں د‏‏ی نمبرداری ختم کرنی چاہیدا۔
پر جے اسلام اک وسیلہ تے اوزار اے تاں فیر ایہ حقیقی اسلام اے نہ کہ اوہ اسلاسم جس اُتے صرف اسلام دا خول چڑھایا گیا ہو‘ جے ہر وسیلہ تے اوزار دے استعمال دے لئی خصوصی مہارت حاصل کرنا ضروری ہُندی اے تاں فیر اسلام دے لئی وی ایسا ہونا چاہیدا۔ کیہ تسيں تصور ک‏ر سکدے نيں کہ اک ناں نہاد روشن خیال جو فلاں پروفیسر دے نال صبح دے ناشتے وچ شریک رہندا اے ‘ کدی اس نے ایسا علم حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے کہ حقیقی تے نقلی اسلام د‏‏ی پہچان د‏‏ی جا سک‏‏ے؟ تے کدی سوسائٹی دے مفاد دے لئی اس علم نو‏‏ں استعمال کيتا اے ؟
رسالہ ”اقبال معمارِ تجدید بنائے اسلام“ وچ سید جمال د‏‏ی سرگرمیاں تے انہاں نے اسلامی دنیا وچ جو ہیجان تے انقلابی کیفیت برپا کر دی‘ دے بارے وچ تجزیہ کردے ہوئے درج اے کہ
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز 2000 سرور
یہ نیٹ ورک مینیجمنٹ دے لئی اک مکمل سسٹم اے جس نے سابقہ تمام سسٹمز وچ نیٹ ورک دیاں مشکلاں نو‏‏ں حل کرکے آسان کيتا اس دے بہت سارے ایڈیشن نيں جنہاں وچ قابل ذکر ونڈوز 2000 سرور تے ونڈوز 2000 ایڈوانس سرور نيں۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
ہم اس بے لوث عظیم الشان قیادت نو‏‏ں زبردست خراج تحسین پیش کردے نيں تے ساڈے لئے ایہ گل باعث فخر ہوئے گی کہ انہاں شاندار خدمات نو‏‏ں تریخ دے صفحاں وچ محفوظ کر لین تے خداوند عزوجل دے سامنے دست بدعا ہاں کہ انہاں د‏‏ی کامیابیاں وچ وادھا کرے۔
تحریک دا بحران
۱) غیر ملکی نظریات دا دخل
اسلام دے خلاف دوسرا طریقہ خود اسلام دے پیروواں دے ہتھو‏ں استعمال ہوا‘ بعض دفعہ پیروکار مکت‏‏ب فکر نو‏‏ں طور اُتے نہ سمجھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں دوسرے متوازی نظریات تو‏ں شعوری تے غیر شعوری طور اُتے متاثر ہوئے جاندے نيں تے دوسرے نظریات نو‏‏ں اپنے مکت‏‏ب دے رنگ وچ پیش کردے نيں‘ ايس‏ے طرح دے حالات اسلام دے اولین ادوار وچ پیش آئے‘ مثلاً کچھ لوکاں نے اسلام د‏‏ی خدمت دے خیال تو‏ں یونانی فلسفہ‘ ایرانی رسومات تے آداب تے ہندوستانی تصوف نو‏‏ں اسلامی تعلیمات وچ شامل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ خوش قسمتی تو‏ں صاحبان دانش حضرات د‏‏ی عمیق نظراں نے انہاں گلاں نو‏‏ں فوراً بھانپ کر انہاں دا تدارک کيتا‘ انہاں نے انہاں دا تنقیدی جائزہ لے ک‏ے درآمد شدہ نظریات د‏‏ی بیخ کنی کیتی۔
یہ سچ ہوئے سکدا اے کہ جغرافیائی تے غیر جغرافیائی بنیاداں اُتے سُنّی دنیا شیعہ دنیا د‏‏ی نسبت دور حاضر د‏‏ی رہتل تے اس دیاں مشکلاں دے بارے وچ زیادہ علم رکھدی اے تے انہاں نے انہاں مشکلات نو‏‏ں حل کرنے دے لئی مستعدی تو‏ں کوشش وی د‏‏ی ہوئے گی۔ اس دے مقابلے وچ شیعاں نے انہاں مشکلات دے حل دے لئی زیادہ مستعدی نئيں دکھائی‘ لیکن پچھلے چند سالاں وچ سنیاں تے شیعاں نے اس میدان وچ جو کم کيتے نيں انہاں دے تقابل تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے ‘ اہل بیت اطہارعليه‌السلام دے مکت‏‏ب د‏‏ی پیروی د‏‏ی برکت تو‏ں شیعاں دے پیش کردہ نظریات زیادہ گہرے تے زیادہ منطقی نيں۔ سانو‏ں اس د‏ی ضرورت نئيں اے کہ اسيں عُبدہ‘ اقبال‘ فرید وجدی‘ سید قطب‘ محمد قطب‘ محمد غزالی جداں حضرات نو‏‏ں اپنا ماڈل بناواں۔
۳) نامکمل چھڈنا
یہ اک مثال تو‏ں سمجھایا جا سکدا اے کہ فرض کریں‘ انجینئراں دے دو گروپ تعمیرات دے دو مختلف پلان دیندے نيں‘ اک گروپ نے نہایت محتاط طریقے تو‏ں پلان بنایا تے اس د‏ی تمام تفصیلات تے اندرونی ڈھانچہ د‏‏ی وضاحت کيتی اے تے اس دے مقابل وچ دوسرے گروپ نے جو تعمیرات وچ کافی مہارت رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں دا اعتماد رکھدا اے ‘ اپنے پلان د‏‏ی تفصیلات تو‏ں آگاہ نئيں کيتا اے ‘ صرف زبانی طور اُتے یقین دلایا اے کہ اس د‏ی بنائی ہوئی بلڈنگ اعلیٰ درجہ د‏‏ی ہوئے گی‘ تاں ایہ ممکن اے کہ اس گروپ د‏‏ی مبہم تے غیر واضہ اعلان د‏‏ی وجہ تو‏ں اسيں دوسرے گروپ د‏‏ی طرف مائل ہوئے جاواں۔
”آفرین اے انہاں لوکاں اُتے جنہاں نے جہاد اصغر تاں مکمل ک‏ے لیا‘ لیکن جہاد اکبر حالے باقی اے ۔“
سوال ایہ پیدا ہُندا اے کہ اوہ کون شخص اے جو اس پیغمبرانہ کم نو‏‏ں سرانجام دینے د‏‏ی قدرت رکھدا اے ؟
و غیر تقی یا مر الناس بالتقی
الطمع دق موبد
قم دی تريخ
زمانہ انقلاب اہل قم نے ١٩ /دی ماہ ١٣۵٦ ئه ش شاہ دے خلاف قيام کرکے اس شہر دے لئی سند افتخار حاصل کيا اے ۔ایران  عراق جنگ وچ  اس شہر نے تقریبا ۵٢٠٠ شہيد دتے نیں  تے تقریبا ٧ ٦٠٠ جانباز اں نے جنگ وچ  شرکت کرکے اس شہر دا سر بلندکر دتا اے ۔
قم د‏‏ی فضيلت
”رجل من اهل قم یدع الناس الیٰ الحق یجتمع معه قوم کزبر الحدید لا تزلهم الریاح العواصف ولا یکلون من الحرب ولا یجبنون تے علی الله یتوکلون والعاقبة للمتقين “ ”قم  والےآں وچ  تو‏ں اک شخص لوکاں نو‏‏ں حق د‏‏ی طرف بلائے گا اک گروہ اس دے پاس جمع ہوئے جائيں گے جو فولاد د‏‏ی مانند ہون گے انهيں تيز ہوائيں متزلزل نہيں کر سک‏‏ے گا ، اوہ جنگ تو‏ں نہيں اکتائيں گے ، اوہ صرف خداپر توکل کرن گے ،آخر کار متقين دا مياب ہون گے۔
آداب زيارت
٦ ۔ زیارت تو‏ں پہلے ایسی چيز نہ کهائيں جس تو‏ں دوسرےآں نو‏‏ں اذیت ہوئے ۔
حضرت معصومہ (س)کے مختصر حالات
تاريخ ولادت
٢۔ فاطمہ صغریٰ ،ملقب بہ بی بی ہيبت ۔ روس وچ آذربائيجان دے شہر باکو وچ  مدفون نیں  ۔
اسماء تے القاب
۵۔ وسائل الشيعہ ،ج/ ٢١ ص/ ٣٩٠
٦۔فروع کافی ،ج ٦ ص/ ١٩
٣ (فاطمہ وسطیٰ
۴ ( فاطمہ اخریٰ(١)
لقب معصومہ
٢۔ اتقان المقال،/ ٧۵
محدثہ آل محمد
۵ ( رضيہ
قم د‏‏ی طرف روانگی
حضرت معصومہ نے غم تے بيماری د‏‏ی حالت وچ موسیٰ بن خزرج دے گھروچ  ١٧ روز عبادت د‏‏ی تے ١٠ ربيع الثانی ٢٠ ١ هء نو‏‏ں بھائی د‏‏ی ملاقات کيت‏ی مشتاق بہن نے بھائی د‏‏ی ملاقات تو‏ں اپنی آنکهاں نو‏‏ں ٹهنڈاکيئے بغير عالم غربت وچ  وفات پائی آپ دے وفات تو‏ں قم  ماتم کدہ بن گيا ۔
حضرت معصومہ قم عليہا السلام دے معجزات
انهاں نے رقيہ دے چچا نال رابطہ قائم کيا تے کہیا کہ رقيہ نو‏‏ں قم لے آو اوتھ‏ے تو‏ں ڈاکٹر سمعی دے پاس تہران لے جائيں گے ۔ اس زمانے وچ  رقيہ دے والدین فریضہ حج د‏‏ی ادائےگی دے سلسلے وچ  مکہ معظمہ گئے ہوئے سن ۔
٣۔ ابو فضل امير کاوہی صوبہ صوبہ ساری مازندران دے باشندے نیں انهاں نے حضرت معصومہ دے ذریعہ اپنی شفا یابی دا معجزہ اس طرح بيان کيا اے ۔ وچ  تين سال پہلے کمر درد تے فالج وچ  مبتلا ہوگيا سی ۔ اپنے علاج وچ  تمام پونجی خرچ کردتی سی ليکن کوئی فائدہ نہيں ہويا سی ۔ بالکل زمين گير ہوگيا سی ۔ قم  مشہد تے تہران دے ہسپتالاں وچ  مہيناں ایڈمٹ رہیا مگر کوئی نتيجہ حاصل نہ ہويا ۔ ہر جگہ تو‏ں مایوس ہوگيا تاں ثامن الحجج حضرت امام رضا عليہ السلام دے روضہ وچ  پناہ لی تے امام تو‏ں شفا منگی ليکن نصيب نہ ہوئی ۔
نخجوان تو‏ں اک نوجواں ، حمزہ قم آندا اے ليکن حوزہ علميہ دے ذمہ داراں نے اس دا داخلہ لينے تو‏ں اس لئی عذر خواہی د‏‏ی کہ اس د‏ی اک آنکه خراب سی ۔ ظاہر اے کہ ایداں دے مقرر تے خطيب د‏‏ی گل موثر ثابت نہيں ہُندی اے ۔ حمزہ نے اصرار کيا کہ استعداد تے لياقت دے باوجود مجهے اس سعادت تو‏ں کياں محروم کيا جارہیا اے ؟ ذمہ داران نے انسانی عواطف د‏‏ی بنا اُتے داخلہ دے شرائط دے بر خلاف سيکڑاں طلبہ دے ساته اس دا بهی انتخاب کر ليا ۔ تہران وچ  انہاں آذربائيجانی طلبہ دا پرتپاک استقبال کيا گيا ۔ اس پروگرام وچ  ٹی وی دے افراد اس منظر نو‏‏ں فلمانے دے لئی آئے سن ۔ تصویر لينے والے نے کيمرہ دا رخ زیادہ تر حمزہ د‏‏ی حد تو‏ں زیادہ ابهری ہوئی آنکه د‏‏ی طرف رکها ۔ جدو‏ں حوزہ علميہ قم  وچ  انہاں آذربائيجانی طلبہ نو‏‏ں اک مدرسہ وچ  جگہ دے دتی گئی تاں س پروگرام د‏‏ی کيسٹ مدرسہ دے سرپرست نو‏‏ں دے دتی گئی اوہ محفوظ رکهے ۔ مدرسہ دے سرپرست نے اک دن اوہ کيسٹ مدرسہ وچ  دکهائی کہ جس وچ  حمزہ د‏‏ی ابهری ہوئی اک آنکه دا مضحکہ خيز منظر دیکھ ک‏ے طلبہ نو‏‏ں بے ساختہ ہنسی آگئی ۔
شفائے کامل پائی ۔ ١٨ روز تک اساں انهيں قم ہی وچ  رکها جشن مسرت منعقد کيا تے شاعران مودت نے قصيدہ خوانی د‏‏ی ١٨ روز بعد اپنے پيراں تو‏ں چل ک‏ے اوہ صحيح تے سالم تہران گئے ۔
حرم مطہر دا گنبد
۴ ميٹر اے ۔ جو / ۴ در ۴ ٠ / مرقد منور دے ارد گرد دو ميٹر دیوار تے طول تے عرض تقریبا ٨٠ ٩ ۵ ٠ ء ه وچ بنایا گيا اے تے ایہ مرقد معرق کاشی تو‏ں آراستہ اے ۔ اس وقت ایہ دیوار ایسی ضریح اے جس وچ  چاندی پوش چھوٹی چھوٹی کهڑکياں نیں  ۔(٢)
____________________
ايوان طلائی ایوان طلاء تے اس دے بغل وچ دو چھوٹے چھوٹے ایوان روضہ مقدسہ دے شمال وچ  واقع نیں  ۔ جنهيں ٩٢ ۵ هء وچ  گنبد د‏‏ی تجدید بنا صحن عتيق تے گلدستون دے بنا‏تے وقت شاہ ٩٨ ميٹر تے / اسماعيل صفوی دے زمانے وچ  بنایاگيا۔ ایہ ایوان طول وعرض دے اعتبار تو‏ں ٧٠ ١ ميٹر د‏‏ی / بلندی دے لحاظ تو‏ں چودہ ميٹر اے ۔ دیوار دا نچلا حصہ ( تين طرف تو‏ں ) ٨٠ بلندی تک آٹه گوشہ فيروزے والے کاشی دے چھوٹے چھوٹے ٹکڑےآں تو‏ں آراستہ اے اس دے درميان کتهئی رنگ دے چھوٹے چھوٹے ٹکڑے نیں  جو کاشی دے حاشئے نو‏‏ں ( لاجوردی نقش تے نگار ) چاراں طرف تو‏ں گهيرے نیں  انہاں دے اُتے اک کتبہ اے جس دا اک سوم سفيد لاجوردی زمين وچ  ایوان دے کے ارد گرد دکهائی دیندا اے جس دا متن نورانی حدیث “ الا تے من مات علی حب آل محمد مات شہيدا ” تو‏ں آخر حدیث ۔
ايوان آئينہ دے منارے
بر فراز پایہ ایوان دو منارے نیں جنہاں وچ  تو‏ں ہر اک چهت د‏‏ی سطح تو‏ں ٢٨ ، ميٹر تے ٣ ميٹر اے ایہ آستانے د‏‏ی بلند ترین عمارت اے ۔ ایہ منارہ سطح بام تو‏ں تين ميٹر / گھرائی ٣٠ ٢ ميٹر تک / تے آٹه متساوی الضلعے فیر آدها ميٹر تزئين فیر اک ميٹر لمبا اے ۔ اس دے بعد ۵ بارہ برجستہ گوشے نیں  تے تمام دے بعد ( لکڑی دے منارے دے نيچے ) اک استوانہ اے جس اُتے اک کتبہ اے اس د‏ی چوڑائی تقریباً اک ميٹر اے انہاں مناراں وچ  تو‏ں اک دے کتبے دا متن ایہ اے : “ لا حول ولا قوة الا بالله العلی العظيم ” ۔ تے دوسری طرف : “ سبحان الله تے الحمد لله تے لا الہ الا الله تے الله اکبر ” اے ۔ فیر اک بلند عمارت اے جس د‏‏ی چوڑائی تقریبا اک ميٹر اے اس دے اُتے اک چوبی منارہ اے جس دا قبہ موجود اے دونے منارے اُتے تو‏ں نيچے تک گرہی کاشی تو‏ں مزین نیں  جنہاں دے در ميان خداوند عالم دے ناں دیکھے جاسکدے نیں  ۔(١)
____________________
٦ ( حرم مطہر د‏‏ی مسجداں (
مسجد دا معماری خاکہ
اس مسجد وچ اک وڈا سا گنبد اے جس دا قطر ٣٠ مربع ميٹر تے بلندی سطح بام تو‏ں ١ ۵ مربع ميٹر اے تے شبستان تو‏ں اس د‏ی بلندی ٣ ۵ مربع ميٹر اے اس دے بلند وبالا گلدستے سطح بام تو‏ں ٢ ۵ مربع ميٹر تے سطح زمين تو‏ں ۴۵ مربع ميٹر نیں  ايس‏ے طرح گهنٹی بجنے والی خوبصورت گهڑی اُتے اک چھوٹا تو‏ں گنبد اے جو چاراں طرف تو‏ں دکهائی دیندا اے ایہ مسجد تزین تے کاشی کاری دے اعتبار تو‏ں آخری صدی وچ  اسلامی ہنر دا اک عظيم نمونہ شمار ہُندی ا‏‏ے۔
مسجد بالا سر
آیت الله مرتضیٰ حائری آیت الله شيخ ابوالقاسم قمی
صحن بزرگ ( اتابکی)
) شہيد حاج مہدی عراقی )حجرہ ، ۴ ٣ ) حجة الاسلام کوثری ( حجرہ ، ۴ ٣
صحن عتيق
) آیت الله فيض قمی( ایوان طلا) مقبرہ خدام آستانہ مقدس ( حجرہ ، ١و ١١
حرم مطہر دے دفتری امور
لہٰذا اس مقام اُتے اسيں چاہندے نیں کہ قارئين د‏‏ی خدمت وچ  انہاں دفتری امور دا اک مختصر خاکہ پيش کرن ۔
٣) واحد بودجہ تے اعتبارات
بين المللی دفتر۔
جعفر آباد د‏‏ی زمين
اس دے علاوہ بهی ادارہ د‏‏ی کار کردگی نا قابل فراموش اے جيسے پستہ انگور وانار دے باغات لگانا تے انہاں د‏‏ی بہتری دے لئی ہر طرح د‏‏ی جدید معلومات حاصل کرنا ۔
اس زمين اُتے چار گہرے کنوئيں تے اک دوز نالی اے جو اس ١١٠ /هيکٹر زمين نو‏‏ں پانی فراہ‏م کردے نیں ۔
شہر قم وچ مشہور امام زادہ
شہر قم ایويں تاں ہميشہ تو‏ں شيعاں د‏‏ی توجہ دا مرکز رہیا اے ليکن حضرت فاطمہ معصومہ (س) د‏‏ی وفات دے بعد ائمہ طاہرین عليہم السلام دے چاہنے ولاں دا وطن بن گيا ۔ ائمہ د‏‏ی اولاد تے بزرگان دین دے حضور نے اس آسمان ولایت اُتے چار چاند لگیا دتا اے اس گل دا اندازہ ائمہ د‏‏ی کثير تعداد اولاد جو چار سو چوليس تک پہنچک‏ی اے بہتر طور اُتے لگایا جا سکدا ا‏‏ے۔
١١ ۔ امام زادہ جمال تے جعفر غریب دے مقبرے ،کاشان روڈ اُتے قبرستان بقيع تو‏ں پہلے واقع ا‏‏ے۔
١٣ ۔ امام زادہ علی ابن جعفر دا مقبرہ خيابان انقلاب ميدان امام حسين (س)،گلزار شہدا اُتے واقع ا‏‏ے۔
١ ۵ ۔ امام زادہ شاہ جعفر د‏‏ی زیارت گاہ خيابان نيروی ہوائی (شاہ ابراہيم ) اُتے واقع ا‏‏ے۔
١ ٦ ۔ امام زادہ سيد معصوم د‏‏ی زیارت گاہ نيروگاہ دے آخر وچ پٹرول پمپ تو‏ں پہلے واقع ا‏‏ے۔
١٨ ۔ امام زادہ سيد جمال الدین (شاہ جمال) دا مقبرہ خيابان اراک اُتے چيک پوسٹ تو‏ں پہلے واقع ا‏‏ے۔
حوزہ علميہ دا اجمالی تعارف
ان علمی مدارس دے علاوہ اج حوزہ علميہ قم وچ  بہت زیادہ تعداد وچ  تحقيقی ادارہ بهی نیں  ایہ ادارے خود اک مستقل علمی دریا نیں  ۔حوزہ علميہ قم  دے ایہ تمام امتيازات حضرت فاطمہ معصومہ دے برکدی وجود تو‏ں نیں  ۔اور اس سلسلے وچ  غير معمولی کوشش انقلاب اسلامی اس اس دے قائد امام خمينی د‏‏ی نیں  تے اج اس انقلاب اسلامی دے ناخدا رہبر معظم حضرت آیة الله العظمیٰ سيد علی خامنہ ای دامت برکاتہ نیں  ۔ آخر وچ  اسيں موت د‏‏ی آغوش وچ  سونے والے بزرگان دے علو درجات تے موجودہ حضرات د‏‏ی توفيقات وچ  وادھا د‏‏ی دعا کردے نیں  ۔
قم دے بعض تحقيقی تے تعليمی مراکز
مرکز جہانی علوم اسلامی ۔چہار راہ شہدا ،خيابان معلم ،ہوٹل صفا دے سامنے ۔
نگارستان اشراق ۔خيابان شہدا،ٹيلفون : ٧٧ ۴۴۵ ٢٧٠ ۔
آيات عظام دے دفاتر
آیة الله العظمیٰ بہجت ۔ خيابان شہداء ۔فون: ٧٧ ۴ ٣٢٧١
بعض اشاعتی مراکز
مسجد مقدس صاحب الزمان ( امام زمانہ تو‏ں مربوط کتابيں ) مسجد جمکران ۔ فون : ٧٧٢٧ ٦۵٦ بوستان کتاب (انتشارات دفتر تبليغات اسلامی ) ميدان شہدائ
قم دے رسالہ تے مجلات
اخبار ایمان ۔ خيابان انقلاب پلاک ۵ ٠ ٦ ، فون : ٧٧ ٢ ۵ ٢٢٢
قم دے مرکزی بينک
بينک تجارت ۔ خيابان آذر ، ۵ ۔ ٧٧ ۵٦ ٢١
بينک رفاہ کار گران۔ ميدان مطہری ۔ ٦٦ ١٢٧٣ ۴
سنيما ہال
ورزشگاہ شہيد طاہریان۔ ميدان آزادگان ، ٦٦۵ ٨٧٠ ٦
ورزشگاہ شہدائے ٧تير۔ ميدان ٧٢ تن ، ٦٦۵ ١٣٣٠
ميثم ۔ ساحلی ، ٧٧٢ ٦ ٣٠٠
ارم۔خيابان آیت الله نجفی، ٩١ ۔ ٨٩٧٧ ۴۴ ٠
رز۔ ميدان امام خمينی ، ١۔ ٦٦ ١٣٣٠٠
قدیمی طرز دے ہوٹل
باغ صبا۔ فلکہ زنبيل آباد ، ٢٩٣٧٣٧ ۴ ٣
شبستان۔ فلکہ ٧٢ تن ، ٦٦۵ ٩٩ ۵۵
سالن غذا خوری ایران ۔ بلوار امين ، استگاہ دکتر صادقی : ٢٩٢٧٩ ٦ ٨
رستوران ایرج۔بلوار امين ، استگاہ دکتر صادقی: ٢٩٣ ۵٦ ٠ ٦
وادی السلام ۔خيابان امام موسیٰ صدر : ٦٦ ٠٢٢٧٩
حضرت ولی عصر (خيریہ)۔بلوار جمہوریہ اسلامی یزدان شہر ٢٩٢ ۴ ٣١٠
دکتردہقان ۔نيرو گاہ بعد وچ فلکہ حافظ : ٨٨ ۵ ٣٩٨ ۵
طبی مراکز
فلپائن دے شہراں دی لسٹ
حوالے
گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں بلحاظ دیس گٹھ:لسٹ فلپائن دے شہر گٹھ:فلپائن دے شہر
فلپائن دے شہراں تے میونسپلٹیاں دی لسٹ
فلپائن انتظامی طور تے 81 صوبےآں وچ ونڈیا اے۔ ایہ میٹرو منیلا سمیت میونسپلٹیاں وچ ونڈے نیں۔
ماخذ
گٹھ:لسٹاں گٹھ:لسٹ فلپائن دے شہر گٹھ:ملکی ونڈاں دیاں لسٹاں گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں بلحاظ دیس
نیرج وورا
نیرج وورا (22 جنوری 1963 – 14 دسمبر 2017) اک بھارتی فلمی اداکار، لکھاری، ڈریکٹر اتے سنگیتساز سی۔ اوہ صوبہ گجرات دا رہن والا سی۔ اوہ عامر خان دی رنگیلا فلم لکھن نال چرچہ وچ آیا سی۔ ڈریکٹر وجوں اسدی پہلی فلم کھلاڑی 420 سی، جو کہ 2000 وچ آئی سی۔ 2006 وچ اسنے پھر ہیرا پھیری فلم دا ڈریکشن کیتا اتے ایہہ فلم لکھی وی اسنے آپ ہی سی ۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1963 گٹھ:موت 2017 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی فلمی اداکار گٹھ:فلم ڈریکٹر گٹھ:فلم پروڈیؤسر گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:بھارتی فلمی جگت
بنگال پریزیڈینسی
بیرونی رابطے
گٹھ:بنگلہ دیش دی تریخ گٹھ:تاریخ کولکتہ گٹھ:تاریخ اوڈیشہ گٹھ:تاریخ مغربی بنگال گٹھ:تاریخی ہندوستانی خطے گٹھ:1947ء میں تحلیل ہونے والی ریاستیں اور عملداریاں
لال جی سنگھ
مڈھلا جیون اتے سکھیا
اتر پردیش وچ جونپور ضلعے دے کلواری نام دے چھوٹے جہے پنڈ دے نواسی مرحوم ٹھاکر سورج نرائن سنگھ دے گھر 5 جولائی 1947 نوں ڈاکٹر۔ لالجی سنگھ دا جم ہویا سی۔ اس دے پیؤ اک کسان سن اتے پنڈ دے مکھی وجوں سیوا کردے سن۔ سنگھ نے کالوری دے اک سرکاری سکول وچ اپنی اٹھویں تک اپنی سکھیا لئی۔ کیونکہ سینئر کلاساں لئی پنڈ وچ ہور کوئی سکھیا دی سہولت نہیں سی، اس نوں اپنے پنڈ توں 6-7 کلومیٹر دور پنڈ پرتاپگنج دے اک ہور سکول وچ بھرتی کروایا گیا۔ انٹرمیڈئیٹ تک سکھیا ضلعے وچ لین دے بعد اچّ سکھیا لئی 1962 وچ شری سنگھ بی ایچ یو گئے۔
سکھاں دا دلی اُتے مل
اسنے دسیا کہ جتھے چاندنی چوک وچ مسجد اے، اوہی تھاں اے، جتھے گرودیو وراجمان سن اتے اوہناں اتے جلاد نے تلوار چلائی سی۔ اسنے دسیا کہ میں اوہناں دناں 9 سال دا سی اتے اپنے پیؤ دے نال آئی سی۔ میرے پیؤ نے اوہ تھاں اپنی مشق ولوں پانی پاکے دھوتی سی۔ ایہہ مسجد اوہناں دناں نہیں ہویا کردی سی۔
3. گروولوں شری موتی باغ صاحب جی اتادِی تریخی گرودواریاں دی اساری کروائی۔
سخی آہو باہو
حوالے
گٹھ:چکوال دے مزار
روبن شرباٹسکی
روبن چارلس شرباٹسکی، جونیئر۔ (جم جولائی 23، 1980) کارٹر بیس اتے کریگ تھومس ولوں "ہاؤ آئی میٹ یوئر مدر" ناٹک وچ بنایا اک خیالی کردار اے جو کنیڈیئن ایکٹرنی کوبی سملڈرس ولوں نبھایا گیا اے۔
کردار دا اتہاس
اس ناٹک وچ روبن نوں اک آزاد وچاراں والی اتے خود اعتمادی نال بھربھور اک زنانی درسایا گایا اے۔ اوہ شروعات وچ کسے نال وی تعلقات وچ ہون توں ڈردی اے، اسے کرن اس دا ٹیڈ موسبی نال تعلقات ٹٹ جاندا اے۔ پھیر اوہ کئی بندیاں نوں ڈیٹ کردی اے پر کیتے وی اس دی دال نہیں گلدی| پھیر اس نوں اس دے اپنے ہی دوست بارنی سٹنسن نال پیار ہو جاندا اے پر ایہہ رشتہ وی کجھ جم نہیں پاندا| اخیر وچ اسنوں دوبارہ بارنی نال پیار ہو جاندا اے اتے ایہہ جوڑا 7ویں سیسن دے اخیر وچ ویاہ کروا لیندے ہن۔
انوشہ اسد
انوشہ اسد ( جم 13 ستمبر، 1983) اک پاکستانی ماڈل اتے میک اپ آرٹسٹ اے۔
عدنان ساجد خان
شروع دا جیون
اوہ 20 توں ودھ فلماں دا حصہ رہا اے
اکالی کور سنگھ جی نہنگ
جم
کور سنگھ نے لگبھگ 1886 دے قریب پنڈ چکار (مظفرآباد، کشمیر) دے اس گھرانے وچ جم لیا، جس گھرانے دے دو (سہجدھاری) بزرگ سرینگر کشمیر دی ریناوڑی بستی توں (ہور نانک پنتھیاں، مطلب برہم داس دی اولاد بھائی کرپا رام وغیرہ نال) کشمیری پنڈتاں دی سنگت نال سری آنندپور صاحب پجے سن۔ ایہناں دو بزرگاں دے نام سن، بھائی ترلوکی ناتھ رینا تے ایہناں دے پتر بھائی امولک چند رینا۔ اس گھرانے دے اپروکت جیونکاراں نے دسم پیؤ توں امرت چھک کے سنگھ پدویاں پائیاں تے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ویلے جنمے بھائی مہاں سنگھ دے گھر اپروکت متی نوں بھائی مہاں سنگھ دے گھر پہلا بچہ اکالی کور سنگھ (جنہاں دا خاندانی نامکرن پورن سنگھ دے روپ وچ ہویا سی) جنمیا۔ ایہناں دے پیؤ علاقے دے اچّ کوٹی دے پراپکاری تے نام-بانی دے رسیے دے روپ وچ جانے جاندے سن۔
ڈولورس ہوئیرٹا
حوالے
گٹھ:جم 1930 گٹھ:زندہ لوک
اکالی کور سنگھ جی نہنگ
راج-گھرانیاں تے سردے پجدیاں نوں سکھی پیار نال جوڑنا
ایہہ گل ورلیاں نوں ہی پتہ اے کہ سکھی پیار لئی کجھ کو راجے-رانیاں تے سرداراں نوں قربانی دینی پئی پر بہتے راجے رانے تے سردار اس گرسکھی پیار توں سکھنے رہے۔ 1947 توں پہلاں مہاراجہ فریدکوٹ، مہاراجہ نابھہ ہیرا سنگھ تے رپدمن سنگھ اتے مہاراجہ پٹیالہ یادوندر سنگھ اس پیار لئی مشہور سن۔ جنہاں راجے رانیاں نے اک دم انگریزی اثر ماتحت سکھی سروپ نوں تیاگ کے عیسائیت پروان کر لئی، اوہناں دی لسٹ تاں بڑی لمی اے۔ جیکر کجھ مہان تپسوی (سنت بابا عطر سنگھ، گیانی بچن سنگھ، بھائی ارجن سنگھ باگڑیاں، اکالی کور سنگھ نہنگ آدی ایہناں راج-گھرانیاں تے کروڑپتیاں دے اندر سہردتا نہ جگاؤندے تاں بچیا-کھچیا سکھی پیار وی شاید پتتپنے وچ پرورعنصر ہو جاندا۔ اکالی جی نے مہاراجہ بھپندر سنگھ ولوں ستائے اپنے اک دیوان دیاں دو بچیاں نوں (اس دی جلاوطنی دوران تے موت توں اپرنت) دھرم دیاں دھیاں بنا کے پالیا تے ویاہیا، جنہاں وچ اک س۔ عطر سنگھ، خالصہ ہوٹل، سرینگر نال ویااے جان توں اپرنت مشہور سدھارک بیبی بھاگونت کور دے روپ وچ مشہوری نوں حاصل ہوئے اتے جیون-پرئنت اپنے آپ نوں نیلے کھدر پوش لباس وچ، پلنگ روپ وچ ہی مخاتب ہندے راے (میں گیا سی، میں بیٹھا سی) جو چڑھدیاں کلاں دا پرتیک اے۔
برقی فلکس
مختصر سارانش
، نوں فیلڈ دے سمکون علاقہ دے کمپونینٹ نال حجم)۔ کسے سرفپھیس
الیکٹرک فیلڈ اے اتے
جتھے
اس تعلق نوں اپنی انٹگرل قسم اندر الیکٹرک فیلڈ واسطے گاؤس لاء دے طور تے وی جانیا جاندا اے اتے ایہہ چار میکسویل دیاں اکوئیشناں وچوں اک اکوئیشن اے۔ جدونکہ الیکٹرک فلکس اجیہاے چارجاں توں متاثر نہیں ہندا جو بند سطح اندرلے چارج نہیں ہندے، پھیر وی خالص الیکٹرک فیلڈ
، گاؤس دے قنون دی سمیکرن وچ، بند سطح توں باہر رکھے چارجاں راہیں متاثر ہو سکدی اے۔ جدونکھ گاؤس دا قنون سارے حالات واسطے لاگوُ ہندا اے، اتھے ایہہ صرف اسان کیلکلیشناں واسطے ہی فائدیمند رہندا اے جدوں الیکٹرک فیلڈ اندر سمروپیؤ دی اچّ ڈگری موجود ہووے۔ اداہرن دے طور تے، سفیریکل اتے سلنڈریکل سمٹری۔
) دیاں S I یونٹاں رکھدا اے، جاں اسدے برابر ہی، نیوٹن میٹرز سکئیئرڈ فی کولومب (
kg·m3·s−3·A−1
کولمب دا قنون
F = (|کیؤ-ون| ✕ |کیؤ-ٹو|)/( (4πε₀ r2)
کیونکہ S I یونٹاں وچ چارج کولومب وچ درسایا جاندا اے، اسلئی،
ایپسائیلن-نوٹائیلن دیاں یونٹاں = C2 N-1 m-2
ویکٹر روپ وچ کولومب دا قنون
(
ولوں
کیلکلیٹ کردی اے۔
ریل گڈی
ریلگڈی جو اج آواجائی اتے بھار ڈھوہن دا مکھ واہن اے۔ بھارت دا ریلوے محکمہ سبھّ توں وڈا محکمہ اے۔ ریل دا اتہاس بہت پرانا اے۔ بھاف انجن توں شروع ہو کہ بجلی والی ریلگڈی بن چکی اے۔
مہاراجہ رنجیت سنگھ میوزیم
گٹھ:عجائب گھر گٹھ:ضلع امرتسر گٹھ:پنجاب، بھارت
سکھ روہیلہ لڑائی
ایہناں گلاں نوں دھیان وچ رکھ کے نجیب الدولہ نے سوچیا کہ جیکر اسے طرحاں سکھاں دی طاقت ودھدی رہی تاں اجیہی حالت وچ مغل اپنی راجگڑھ ولوں وی ہتھ دھو بیٹھنگے اتے مغل شہجادوں اتے ملکہ زینت محل دی رکھیا کرنا وی اسدے لئی اسمبھو ہو جاویگا۔ پردھانمنتری نجیب الدولہ نوں اجیہی سمبھاوت حالت دا آبھاس ہو رہا سی، ات: اسنے اپنی لچاری دی اطلاع الاہباد وچ وراجمان شاہ عالم دوسرا نوں اس پرکار بھیجی۔ اسنے پتر وچ تھلے لکھے وچار ظاہر کیتے–
پہلی افیونی لڑائی
پہلی افیونی جنگ (First Opium War) (چینی: 第一次鸦片战争) جسنوں اینگلو چینی جنگ (Anglo-Chinese War) برطانیہ تے چین دی چنگ سلطنت دے کار سفارتی تعلقات، تجارت، تے چین وچ غیر ملکی شہریاں لئی انصاف دی انتظامیہ تے انہاں دے  متضاد نقطہ ہائے نظر دی وجہ توں ہوئی۔
ڈبی مینا
ڈبی مینا (pied myna) دکھن ایشیا اتے دکھن چڑھدا ایشیا وچ پایا جان والا پنچھی اے۔
دھان چڑا
دھان چڑی (انگریزی:en:Indian grey hornbill) برصغیر وچ پایا جان والا عام پنچھی اے۔ ایہہ عامَ طور تے نر اتے مادہ دے جوڑے دے روپ وچ ہی وکھائی دندا اے۔ اس دے کھنبھ رنگ دے ہندے ہن اس لئی اسنوں انگریزی وچ گرے (سلیٹی) ہورنبل کیہا جاندا اے۔ بھارتی دھان چڑی درمیانے قد دی ہندی اے جسدی لمبائی 61 cm ہندی اے۔ اس دی کلغی چوٹی اتے تکھی ہندی اے۔
الیکٹروسٹیٹکس
کولومب دا قنون
دو پوآئنٹ چارجاں درمیان کشش دی فورس چارجاں دے میگنیٹیوڈ دے معکب دے ڈائریکٹلی پروپوشنل  ہندا اے اتے اوہناں درمیان دوری دے انورسلی پروپوشنل  ہندا اے۔ فورس ہمیشاں دوویں چارجاں دی  پوزیشن نوں ملاؤن والی لائن دے نال نال  ایکٹ  کردا اے۔ F ∝ (|کیؤ-ون| ✕ |کیؤ-ٹو|)/(r2) جاں F = k (|کیؤ-ون| ✕ |کیؤ-ٹو|)/(r2)
لاگوُ ہون یوگ معیار
3.API RP 2003 (1998) Protection Against Ignitions Arising Out of Static, Lightning, and Stray Currents
راجہ راؤ
راجا راؤ دا جم 5 نومبر 1909 نوں میسور ریاست دے اک چھوٹے نگر حسن وکھے ہویا۔ اس دا ناں راجا اس لئی رکھیا گیا کیونکہ اس دا جم اودوں ہویا جدوں راجا راؤ دا پیؤ میسور دے مہاراجہ دا اپنے گھر آؤن اتے سواگت کر رہا سی۔ راجا راؤ دا جم اک کٹڑ براہمن پروار وچ ہویا۔ اس دا براہمن پروار وچ جم لینا اتے براہمنوادی پرجذبات اتے پرمپراواں دے ماحول وچ پلنا کجھ اوہ پکھ سن جنہاں نے راجا راؤ دے وچاراں اتے عالمی-نظریہ نوں نردھارت کرن دا کم کیتا۔ اپنے ناول دا سرپینٹ اینڈ دا روپ دے ہیرو رامامالک وانگ راجا راؤ وی اس وچار دا دھارنی سی کہ براہمن اوہ ہندا اے جہڑا سچ نوں سمرپت ہندا اے، جہڑا برہما نوں جاندا اے۔ راجا راؤ نے راما مالک دے پاتر راہیں بہتا کجھ اپنے-اپنے بارے لکھیا اے۔ راجا راؤ اس دیس اتے صوبہ وچ جنمیا اتے پلیا جس وچ پرمپرا جیون دے ہر کم وچ جیونت روپ وچ حاضر اے اتے کم شیل رہندی اے۔ بھارت وچ براہمن نہ صرف سبھ توں اچی جات ہن سگوں براہمن اچتم علم دا بھنڈار وی ہن۔ براہمناں نے ہزاراں سالاں توں بھارت دے جیون دے ہریک کھیتر وچ وڈملاّ اتے اہم رول ادا کیتا اے۔ راجا راؤ نے اپنے ناولاں دے ہیرو براہمناں نوں بنا کے براہمنواد پرتِ اپنے ڈونگھے علم اتے وڈا تجربہ نوں پیش کیتا اے۔ اس ڈھنگ راہیں راجا راؤ نے بھارتی رہتل دے امیر پکھاں نوں وی پیش کیتا اے۔
جسا سنگھ رامگڑھیا
رامگڑھیا مثل
اس ویلے میرٹھ تے دلی وی اوہناں دی لٹّ توں نہیں بچّ سکے تے سردار جسا سنگھ  نے دلی توں مغلاں دیاں چار (4) توپاں وی لٹّ لئیاں سن ۔ رامگڑھیا مثل دے بانی خوش حال سنگھ  ، تے نند سنگھ  سن پر اس مثل نوں زیادہ مشہوری سردار جسا سنگھ جی رامگڑھیا کرکے ہی ملی ۔ جدوں سردار جسا سنگھ رامگڑھیا اپنے 100 سنگھاں سمیت رام - راؤنی وچ جوجھ رہے 500 ججھارو سنگھاں نال جا رلے ۔ اس ویلے خالصہ پنتھ دی خوشی ہوئی سردار جسا سنگھ تے پنتھ نے خوش ہوکے رام - راؤنی دا قلعہ سردار جسا سنگھ رامگڑھیا دے ماتحت کر دتا ،طاقی رام راؤنی دے قلعے دی راکھی کیتی جا سکے جدو سکھ قوم دے سبھ جرنیلاں تے سنگھاں نے مل کے رام - راؤنی دا قلعہ بنا لیا تے ایہہ حکومت نوں سدھی چیلنج دین والا قدم سی۔
حوالے
گٹھ:سکھ جرنیل گٹھ:جم 1723 گٹھ:موت 1803 گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ
بِجڑا
بارلے جوڑ
گٹھ:درزی پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی
داوینا ریچمن
thumb|آئیکلاتھنگ، اک آئیپیڈ اکیوپمنٹ داوینا ریئچمن ولوں لانچ کردے ہوئے
داوینا ریئچمن اک آسٹریلیائی کاروباری صلاح کار اے  جسنے فیشن شو اتے آئیپیڈ اکیوپمنٹ لانچ کیتا۔
سکھیا
ریئچمن نے 2003 وچ، سڈنی یونیورسٹی توں بیچلر آف کمپیوٹر سائنس دے نال گریجوئیشن کیتی  اتے 2006 وچ سڈنی دی یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی وچ ایم بی اے کیتی۔
چھپڑی بگلا
وکھالہ
اس دا رنگ بھوسلے قد درمیانے دا اس دی لمبائی 40 توں 45 سینٹیمیٹر، پراں دا پھیلاء 75 توں 90 سینٹیمیٹر اتے بھار 250 توں 275 گرام ہندا اے۔ اس دی چھاتی سلیٹی بھا والی بھوری ہندی اے۔ گھسمیلے سر، گردن اتے چھاتی اتے موٹیاں بھوریاں ٹٹیاں-بھجیاں لیکاں ہندیاں ہن۔ پراں دا ہیٹھلا پاسہ دودھ چٹا اتے چھوٹی پوچھ بھوری ہندی اے۔ ایہناں دی چنجھ نیلی بھا والی پیلی، اکھاں پیلیاں اتے لتاں گندھلی جہی ہری بھا والیاں پیلیاں ہندیاں ہن۔ برسات دے موسم ایہناں دی پٹھّ لاکھی بھا والی گوڑھی بھوری ہو جاندی اے۔ لتاں لال بھا مارن لگ پیندیاں ہن اتے سر اتے چٹے لمبے کھنبھ اگّ پیندے ہن۔
برساتی پپیہا
بُڈھے آدمی نے سمجھیا کہ بیل پیاسنو‏ں نيں ، لیکن گھر وچ بیلاں نو‏‏ں کھانا کھلانے دے لئی اِنّا پانی نئيں سی۔ انہاں بیلاں د‏‏ی پیاس بجھانے دا واحد راستہ سی ، انہاں نو‏ں گدھے تو‏ں ڈیڑھ کلو میٹر دے فاصلے اُتے دریائے گدھے د‏‏ی پہاڑی تک لے جانا۔ مہینے جیٹھ د‏‏ی پوری دوپہر نو‏‏ں ، گدھاں تک بیلاں نو‏‏ں لے جانا تے پانی پینا اپنے آپ وچ اک مشکل کم سی۔
سیدھی سیدھی بھحالے خاموشی تو‏ں راضی ہوگئی۔ بیٹی گھر وچ بنی ہوئی گرم کھیر چھُٹ رہی سی۔ اُتے تو‏ں گرمی اِنّی زیادہ سی کہ اسنو‏ں گدھے دے پاس جانے دا احساس ہی نئيں ہوسکدا سی۔ اچانک اس د‏ی حماقت اُتے اسنو‏ں ہنسی تے غصہ آیا۔ اوہ سوچنے لگی کہ جانور کدی بول سکدا ا‏‏ے۔ کون جاندا کہ ميں نے بیل نو‏‏ں پانی تک نئيں دتا۔ وچ اپنی ماں دے پاس جاواں گا تے اسنو‏ں بتاواں گا کہ پانی بیل اُتے آگیا ا‏‏ے۔ جداں ہی ایہ خیال آیا ، اس نے فرتیلی نظراں تو‏ں بیل نو‏‏ں گھر د‏‏ی سمت موڑ دتا۔ غریب پیاسنو‏ں بیل نے پانی پئے بغیر گھر د‏‏ی طرف چلنا شروع کيتا۔
سکھنا جنگلی جیون رکھ
رکھ دی سانبھ سنبھال
اس رکھ دی سانبھ سنبھال چنڈی گڑھ انتظامیہ دے ون اتے جنگلی جیون ڈیپارٹمنٹ دے ماتحت اے۔
برساتی پپیہا
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی
چوئیسل کبوتر
حوالے
گٹھ:گھُگیاں گٹھ:پنچھی گٹھ:عالمی دے الوپ ہو رہے پنچھی
گرجھ
روپ ریکھا
بوہتیاں گرجھاں دی اک عامَ خاصیت، عامَ کھنبھاں توں بغیر گنجا سر اے۔ اس نال ماس کھاندے ویلے سر صاف رکھن وچ مدد ملدی اے۔ کھوج توں پتہ چلدا اے کہ ننگی چمڑی ٹمپریچرریگلیشن (وویمن) وچ اک اہم کردار نبھا سکدی اے۔
ویول سکیم
ویول سکیم برطانوی ہند چ 1945 وچ لارڈ ویول ولوں آئی سی۔ 1945 دے شروع وچ لڑائی (دوجی عالمی لڑائی) دی حالت کافی سدھر چکی سی اتے امریکہ نے بریٹیش سرکار اتے بھارت دے مسئلے دے حل لئی دباء پاؤنا شروع کر دتا سی۔ دوجا، بھارت دی معاشی حالت کافی نگھر چکی سی اتے لکھاں لوک اناج دی تھوڑھ کارن مر رہے سن۔ تیجا، کانگرسی لیڈراں نوں لما سماں جیلھاں وچ رکھن کارن بھارتیاں وچ کافی بے چینی پائی جا رہی سی اتے اوہ سرکار دی نیت اُتے شکّ کرن لگے۔ چوتھا، انگلینڈ وچ سیاسی بدلاء ہوئے، جداں کہ چرچل نے وزیراعظم دے عہدے توں استعفٰی دے دتا سی اتے چھیتی ہی نویاں چوناں کرائیاں جانیاں سن۔ ایہناں حالات وچ بھارت دے گورنر جنرل لارڈ ویول نے بریٹیش لیڈراں نال صلاحَ مشورے پچھوں بھارت دے مسئلے دے حل لئی کجھ سجھاء دتے سن۔
حوالے
گٹھ:برطانوی ہند گٹھ:بھارت دی تریخ
نیلی جلکُکڑی
سائز
اس دی لمبائی 45 توں 50 سینٹیمیٹر، نر دا بھار 1050 گرام اتے مادہ دا بھار 850 گرام، رنگ چکمدار نیلی بھاہ والا جامنی ہندا اے۔اس دا سر سلیٹی بھاہ والے نیلے رنگ دا اتے چنجھ سرخ لال ہندی اے۔ چنجھ دی جڑھ توں کافی سارا لال ماس متھے تک جاندا اے۔ اس دی دھون لمی، چھاتی اتے ڈھڈّ دا اگلا حصہ چمکدار نیلی بھاہ والے جامنی رنگ دا ہندا اے۔ اس دی پٹھّ اتے کھنبھاں دی جڑھاں کول نیلے-جامنی رنگ وچ بھوراپن دسدا اے۔ اس دیاں اکھاں وی بھوری بھاہ والیاں لال ہندیاں ہن۔ اس دیاں لتاں لال، طاقتور، موٹیاں اتے پنجے وڈے ہندے ہن۔ اس دی پوچھ ہری بھاہ والی بھوری-نیلی-جامنی لنڈی ہندی اے۔ اس دے ہیٹھاں چٹے کھنبھ ہندے ہن۔ ایہہ تیرنا، اڈنا وی جاندیاں ہن۔
بابا نودھ سنگھ
جیون
29 مارچ 1748 دے دن سربت خالصہ دا اکٹھ سری اکال تخت صاحب وکھے ہویا، جتھے 65 جتھیاں نوں 11 مسلاں وچ ونڈن دا گرمتا پاس کیتا گیا۔ بابا دیپ سنگھ شہیداں دی مثل اتے بابا نودھ سنگھ شکرچکیا مثل دے مکھی تھاپے گئے پر بابا نودھ سنگھ نے اپنی مثل دی ذمہ واری اپنے پتراں گربخش سنگھ، بھاگ سنگھ، آگیا سنگھ تے بابا اکا سنگھ نوں سونپ دتی تے آپ بابا دیپ سنگھ کول سری دمدما صاحب پہنچ گئے۔ بابا دیپ سنگھ نے اوہناں دیاں قوم متعلق نبھائیاں سنوجواناں توں خوش ہو کے اتے قوم نوں پیش آؤن والیاں چنوتیاں دا مونہتوڑ جواب دین لئی اپنی مثل دا میت جتھیدار تھاپ دتا۔ اوہ اک مرکزی پاتر نوں کٹھپتلی بنا کے اسنوں ہر بھانت دی حالت تے واقعے وچوں وی لنگھا کے مرضی دے سٹّ کڈھے ہن۔ اوہناں سارے سدھار دا ادھار سکھ مت نوں بنا کے تے دوجے متاں نوں تیڑی روشنی وچ دکھا کے ناول کار اس نوں سکھ گھیرے تک ہی محدود کر دیندا اے۔ بابا نودھ سنگھ چبے دے میدان وچ 13 نومبر 1757 نوں شہید ہو گئے۔
سدپارہ جھیل
سدپارہ جھیل سطح سمندر توں آٹھ ہزار پنچ سو فٹ دی بلندی سکردو شہر توں کچھ دور  واقع اے۔ ایہ خوبصورت جھیل مٹھے پانی توں لبریز اے تے اس دے دو تن سمت سنگلاخ چٹاناں نیں۔ موسم سرما وچ انہاں پہاڑاں تے برف پڑدی اے تے جدوں گرمیاں دے آغاز وچ ایہ برف پگھلنا شروع ہندی اے تے نہ صرف اس دا بلکہ کجھ گھینٹےآں دی مسافت تے واقع دیوسائی نیشنل پارک توں نکلن  والے قدرتی ندی نالےآں دا پانی وی وکدا ہویا اس وچ جا ڈگدا اے ۔
ویکٹوریا نکونگ
جیون
نکونگ کورا آل ایریا میوزک اوارڈ دے طور تے دوبھاشی پیشکاراں نال، کورا صدر لئی پی۔اے۔ اتے 2012 وچ، آخرکار اک شو پروڈیوسر وجوں کم کیتا۔ سال 2011 توں 2014 وچکار اسنے انترقومی میلے دا انعقاد کیتا سی جویں کہ اکون، الویسا سلانہ فیشن شو، بینن وچ ایمٹیئین ییلو ثمر، انٹرنیشنل افریکن اتھلیٹکس کمپیٹیشن 2012 نال افریکی سنگیت دی 50 ویں برسی سن۔
منتھل بدھا مجسمہ
منتھل بدھا مجسمہ پاکستان دے بلتستان علاقے وچ گوتم بدھ دا پہار وچ کھدیا اک مجسمہ اے ۔
بابرہ شریف
ماڈلنگ تے ٹی وی
بابرہ نے 12 سال د‏‏ی عمر تو‏ں ماڈلنگ شروع کر دتی، 1973 وچ اوہ جیٹ پاؤڈر واشنگ دے اشتہار وچ آئیاں تے بہت جلد جیٹ پاؤڈر لڑکی دے طور اُتے پہچانی جانے لگياں تے گھر گھر وچ مشہور ہوئے گئياں ۔ ايس‏ے سال محسن شیرازی دے ٹی وی ڈرامے کرن کہانی وچ کم کيتا جسنو‏ں حسینہ معین نے لکھیا تے پی ٹی وی اُتے چلا۔ اس دے بعد اوہ بہت عرصہ بعد 1992 وچ انور مقصود دے لکھے ڈرامے نادان نادیہ وچ دوبارہ جلوہ گر ہوئیاں   ۔ لکس دے اشتہار "آخر لوگ ہمارا چہرہ ہی تو دیکھتے ہیں" نے انھاں بہت پذیرائی دلوائی ۔
فلموگرافی
اسنے 100 توں ودھ فلماں وچ کم کیتا اے۔
ایوارڈ
٭ 1976 وچ شبانہ فلم اُتے بہترین اداکارہ دا ایوارڈ
2003 وچ لکس اسٹائل ایوارڈ وچ لکس آئیکن آف بیوٹی ایوارڈ جِتیا ۔
بھکتی ساہت دا شروع تے بھگت رویداس
دویتا دویتاواد
’ اے۔ نمبارک دے مت نوں ‘بھیدا بھیدواد’ وی آکھدے ہن۔ مدھو نے علم نالوں بھگتی نوں اہمیت دتی اے اتے مکتی حاصل کرن لئی ہری کیرتن، سمرن، بھجن، نام جاپ تے دھیان ضروری اے۔ بھگتی اتے پرماتما دی ڈریکٹ انوبھوتی ولوں ہی جیو نوں مکتی مل سکدی اے۔ دویتواد نال بھارتی دھرم دیانتداری وچ بھگتی دی اہمیت قائم ہوئی۔ شنکر نے روح پرماتما دی ‘ادویتتا’ نوں سدھ کرن لئی کوئی اثر ن چھڈی۔ پرتوں ولبھ اچاریہ نوں ایہناں توں اک نویں سمت ملی۔ اسنے مدھو دی بھگتی نوں تاں قبول لیا پر دویتتا دی ورودھتا کیتی۔ اسے طرحاں سنکر دی ادویتتا نوں تاں قبول کر لیا۔ پر علم دی ورودھتا کیتی۔ اس طرحاں اک نویں متّ خالص ادویتواد دا جم ہویا۔
پھیری پھڑھی والے کامے
لاطینی امریکہ اتے کیریبیئن(Caribbean)
سیلانیاں جاں کھریدداراں دی وڈی گنتی کارن ہون والی چوری دے ڈر توں بچن لئی ایہہ وکریتا اپنی گنتی محدود رکھدے ہن۔
یو۔پی۔ایس
یو۔پی۔ایس(انگریزی:UPS) Uninterruptible power supply دا چھوٹا روپ اے۔ایہہ طرحاں دا آلہ ہندا اے جو بجلی دے جان اپرنت وی کجھ ویلے لئی توانائی دندا رہندا اے تے کمپیوٹر نوں بند نہیں ہون دندا۔اس وچ اک بیٹری لگی ہندی اے جو بجلی ہندے ہوئے اپنے آپ نوں چارج کردی رہدی اے تے بجلی جان تے کمپیوٹر نوں پاور سپلائی دندی اے۔ ایہ تن قسماں دے ہندے ہن- آنلاین، لاین انٹریکشن اتے سٹینڈبائی۔
1947 توں پہلاں دے پنجابی ناول
فولادی پھل (1934)
اس ناول وچ نانک سنگھ دی سماجی درد دی تیبرتا چوتھی گھٹ گئی جاپدی اے۔ جویں چٹے لہو دے نپٹ دکھانت توں پچھوں اس دیاں بھاوناواں کجھ وشرام کرنا لوڑدیاں ہون۔ اس ناول دا نام صرف اس دی نائکہ سرلا دے گن لچھناں دا سوچک ہی اے۔ اوہ آپ دسدے ہن کہ “کتاب دا نانؤں فولادی پھلّ بے شک پاٹھکاں نوں کجھ انوکھا جیہا جاپیگا تے شاید پرسپر ورتکنیک وی کیونکہ فولادی تے پھلّ دے بالکل متمزاد چیزاں ہندیاں ہن۔ پر اپنے ناول دی نائکہ سرلا نوں میں انا دو پرسپر ورتکنیک گناں دی پرتیک دے طور تے پیش کیتا اے۔ اک اجیہا انسان اے جس دے سبھاؤ وچ پھل دی کوملتا تے پھولاد دی کرڑائی دوویں گن نالوں نال چلدے ہن۔ جکے سہپن، سہدرتا تے کوملتا دے ادگاراں نال سرلا دا ہردا لبریز اے اتھ سوے-سنگم، دڑھتا تے کٹھورتا ورگے پھولادی گن وی اس اندر پائے جاندے ہن۔
اسلامى تہذيب تے ثقافت
اسلام دا اس زمانے دی ہور تہذیباں یعنى ایران، روم تے مصر دا ہمسایہ بننے تو‏ں انہاں تہذیباں تو‏ں روابط دے اسباب فراہ‏م ہوے ،پیغمبر اسلام (ص) نے صلح حدیبیہ دے بعد (جسکى وجہ تو‏ں جزیرہ عرب وچ اسلام دی حاکمیت مستحکم ہوئی) ہمسایہ ملکاں دے حکا‏م نو‏‏ں خطوط بھیج کر مسلماناں دے انہاں تو‏ں روابط دے اسباب فراہ‏م کیتے، ایہ صورت حال پیغمبر اکرم (ص) دے بعد خلفاء راشدین دے دور ، بنى امیہ تے بنى عباس دے دور وچ بھى بحال رہى ،بنى عباس دے دورکے وسط وچ اسلام تن براعظماں ایشیاء ، آفریقا تے یورپ تک پھیل گیا، اس دورانیہ وچ دین اسلام دی جغرافیائی حدود مشرق وچ اج دے چین دی سرحد تک ، مغرب وچ اج دے مراکش تک کہ جو اس زمانے دے مغربى افریقا دی آخرى آبادى تھى ،شمال وچ تمام ماوراء النہر دا علاقہ تے جنوبى سائبریا، ایشیا صغیر دا وسیع حصہ، بحیرہ روم دا تمام مشرقى ساحل تے پیرہور pyrenees دی پہاڑ یاں جو کہ اسپین تے فرانس وچ حد فاصل نيں تے جنوب وچ مجمع الجزائر یعنى جنوبى شرقى ایشیا، جزیرہ جافنا جو کہ سرى لندا ميں اے اورصحرہ‏ے افریقا دے جنوب تک پھیلى گئی سن _
سیموئل ہینٹنگٹن دی نظر وچ تمدن تو‏ں مراد اعلى سطح دی ثقافتى گروہ بندى تے ثقافتى تشخص دا وسیع ترین درجہ اے _(۱) ہنرى لوکس تمدن نو‏‏ں باہمى پیوستہ دا اک ایسا مظہر سمجھتاہے جو اجتماعی، اقتصادی، سیاسى مسائل حتى آرٹ تے ادب نو‏‏ں بھى سموئے ہوئے اے _(۲)
۳)منیر البعلبکى  موسوعة المورد ، ج ۳، ۲۸_
مجموعى طور اُتے اس بنیادى مفہوم دی ایويں تعریف دی جاسکتى اے کہ رہتل یا تمدن ، سبھیاچار دی ترقى تے پیش رفت تے اجتماعى نظم دی قبولیت دا نتیجہ اے یعنى صحرانشینى دے مرحلہ تو‏ں نکلنا تے اجتماعى امور دے منظم ہونے دی شاہراہ پرقدم رکھنا_
تہذیباں دی پیدایش تے ترقى وچ متعدد اسباب دا کردار اے :اک سبب امن تے سکو‏ن دا ہونا اے ، یعنى اضطراب تے پریشانیاں دا کم ہونا اے ، دوسرا سبب جو کہ در حقیقت ہر رہتل دی اصلى روح اے قومى غرور تے یکجہتى اے یا ابن خلدون دی تعبیر دے مطابق عصبیت وقومیت اے _
ابن خلدون دی نظر وچ ہر تمدن تن مراحل نو‏‏ں طے کردا اے ں : جنگ تے مقابلہ دا ابتدائی مرحلہ ، خود غرضى تے استبداد دا مرحلہ تے آخر دا ر ریاکارى تے فساد دا مرحلہ جوکہ تمدن دا اختتام شمار ہوتاہے ، دور حاضر دے الجزائرى دانشور مالک بن بنى بھى اسى اساس اُتے اسلامى تمدن دے تن مراحل روح ، عقل تے غریزہ نو‏‏ں سمجھدے نيں انکا عقیدہ اے کہ: اسلامى تمدن وچ اٹھويں صدى ہجرى دے بعد تو‏ں خواہشات نفسانى دا روح اُتے غلبے دا مرحلہ شروع ہويا تے اسلامى تمدن ترقى دے مرحلہ تو‏ں دور ہوگیا_(۱)
مورخین عرب دی تریخ نو‏‏ں تن ادوار وچ تقسیم کردے نيں :
۲۳ مہاجرین تے انصار وچ عقد اخوت قائم ہويا تے مسلماناں تے غیر مسلم قبیلے وچ با ہمى تعاون دا معاہدہ طے پایا، یعنى حقیقت وچ اسلامى سیاسى معاشرہ بھى مدینہ دی طرف ہجرت دے بعد تشکیل پایا، مدینہ دی اسلامى حکومت اک حکومت دے لئی ضرورى تمام لوازمات یعنى زمینى جگہ ، آبادى ، حاکمیت تے دفترى تے انتظامى نظام دی حامل تھی_
لہذا تحریر دے لئی مناسب انتخاب  دا غذ سی مسلما‏ن شروع وچ ماوراالنہر دے علاقے فتح کرنے دے زمانے وچ دا غذ تو‏ں آشنا ہوئے سن، سمرقند کہ جتھے بوہت سارے چینى دا غذ سازى دی صنعت وچ مشغول سن اوتھ‏ے تو‏ں ایہ صنعت ہور اسلامى سرزمیناں وچ منتقل ہوئی ، دا غذکے خام مال نو‏‏ں مختلف مقدار وچ استعمال کرنے دی وجہ تو‏ں پہلى صدى ہجرى وچ مختلف انواع قسماں دے دا غذ تیار ہوئے سن، ایہ دا غذ اپنى نوعیت ، استحکا‏م ، ضخامت ، چمک تے رنگ وچ اک دوسرے تو‏ں مختلف ہُندے سن _
۳_ترجمے دی تحریک:
۴_ اسلامى تمدن وچ علمى مراکز
ان تمام اسلامى تعلیمى ادارےآں وچ دو علمى مرکز بہت زیادہ اہمیت دے حامل وچ انہاں دو وچ اک ربع رشیدی اے کہ بوہت سارے علماء دی آمد تے رفت دا مقام سی کہ جو اوتھ‏ے علمى دا ماں وچ مصروف سن ،دوسرا شنب غازانیکہ جو ایل خاناں دے دور وچ تعمیر ہويا کہ جس وچ مختلف ا فراد دے درمیان متعدد علمى معلومات دا تبادلہ ہويا کردا تھا_
اسلامى علم نجوم دے حوالے تو‏ں اسلامى دانشوراں دی معلومات دا آغاز یونانى علم نجوم دی کتاباں دے ترجمہ بالخصوص بطلیموس دی تالیفات دے ترجمہ تو‏ں ہويا، اسکى تالیفات دی شروحات لکھنے تو‏ں ایہ معلومات بڑھتى رہیاں فیر اسک‏‏ے نظریات اُتے تنقید شروع ہوئی تے آخر دا ر اسک‏‏ے نظریے تے رائے دے خلاف کئی نظریات پیش ہوئے_ انہاں اسلامى دانشوراں دے ایہ نظریات بعد وچ پیش کوپرینک دے نظریات دی شکل وچ شہرت پاگئے کیونجے اس پولینڈ دے دانشور کوپرینک دی بطلیموس دی تھیورى اُتے تنقید تو‏ں کئی صدیاں پہلے ایہ تمام اعتراضات اسلامى دانشور پیش کرچکے سن _
اسلامى نجوم وچ ابتدائی اہ‏م ترین معلومات چاہے نظرى ہاں یا رصد گاہاں دے ذریعہ حاصل شدہ بطلیموس دی کتاب  مجسطى کے ترجمہ تو‏ں حاصل ہوئیاں عالم اسلام وچ اس کتاب دے گھٹ تو‏ں گھٹ تن تراجم تے متعدد شروحات تو‏ں اسيں واقف نيں کتاب مجسطى دا عالم اسلام وچ مطالعہ ایداں دے مکت‏‏ب نو‏‏ں وجود وچ لیانے دا باعث بنا کہ جس دا دا م ستارےآں دا جائزہ لینے دے لئی رصد گاہاں وچ فعالیت کرنا تے علم نجوم دے مخصوص جدول (فلکیاتى جنتری) کہ جنہاں نو‏ں عربى وچ زیج کہیا جاتاہے تیار کرنا سی، عالم اسلام وچ دوسرى صدى تو‏ں بارہويں صدى ہجرى تک لکھى جانے والى فلکیاتى جنتریاں دی تعداد ۲۲۰ تک اے، علم نجوم دے انہاں تمام اسلامى ماہرین نے انہاں جنتریاں وچ کوشش دی اے کہ دقیق انداز تو‏ں ستارےآں دی خصوصیات تے انہاں دے متعلقہ حقائق نو‏‏ں دریافت کرن انہاں دی کوششاں دی بدولت فلکى اجرام دے متعلق دقیق تے عمیق معلومات سامنے آئیاں ، انہاں وچ اک اہ‏م
اسلامى ماہرین دے فلکیاتى تقاویم دی تیارى دے لئی مسلسل فلکیاتى مشاہدات دی بدولت  تقدیم اعتدالین دے مفہوم تک رسائی ممکن ہوئی تقدیم اعتدالین یعنى کئی سالاں وچ زمین دی محورى حرکت دی بدولت ہر سال دائرة البروج دے طول وچ ۵۰ سیکنڈ قوسى دا وادھا ، اسلامى ماہرین فلکیات نے بتدریج اپنے مشاہدات دے دوران ستارےآں دے دائرة البروج دی خصوصیات دے بارے وچ اپنى حاصل کردہ معلومات تے بطلیموس دی فراہ‏م کردہ معلومات وچ فرق نو‏‏ں محسوس کرلیا تے تقریبا سبھى نے اپنى اپنى فلکیاتى تقویم وچ تقدیم اعتدالین دے فرق نو‏‏ں تحریر کيتا اے ، انہاں تو‏ں سے اک اہ‏م ترین کوشش جابر بن عبداللہ بتّانى نے انجام دى انہاں نے تقدیم اعتدالین دی مقدار۲/۵۰ سکینڈ قوسى تک دریافت دی _(۱)
میکانیات دا علم مسلماناں دے ہاں  علم الحیل کہلاندا سی  علم حیل قدیم علماء دے نزدیک آلات دا علم اے تے انہاں تمام آلات دا تعارف کرواندا اے جو کہ جو مختلف دا م انجام دیندے نيں اگرچہ بعض نظریات جو کہ علم الحیل تو‏ں متعلقہ کتاباں وچ ملدے نيں انہاں دی جڑاں مشرق بعید (چین جاپان تے غیرہ ) تے ایران دے خطے وچ پائی جاتى نيں _
۱)دانشنامہ جہان اسلام ج ۱ بارود دے ذیل وچ _
۵۳ اہل مغرب دی تمام طبى تریخ وچ اسطرح طب دے تمام موضوعات اُتے مشتمل جامع تے انسائیکلوپیڈیا طرز دی کتاب ابھى تک وجود وچ نئيں آئی تھى بلادلیل نئيں اے کہ کتاب قانون لاطینى بولی وچ ترجمہ دے بعد بہت ہى سرعت تو‏ں اہل غرب دے دانشوراں تے ڈاکٹراں دی مورد توجہ قرار پائی تے انہاں دے میڈیکل دا لجاں وچ اک درسى مضمون دے عنوان تو‏ں تدریس ہونے لگی_(۱)
لیکن جالینوس دی طبى آراء اُتے سب تو‏ں اہ‏م اعتراضات کہ جو مشہور ہونے کہ ساتھساتھاسلامى طب وچ قابل فخر مقام رکھدے نيں اوہ ابن نفیس دمشقى نے چھٹى صدى ہجرى وچ پیش کیتے جناب ابن نفیس اہل تجربہ اور
کیمیا دا مقولہ علم، فن تے جادو اُتے اطلاق ہُندا سی کہ بتدریج کمیسٹرى اُتے اطلاق ہونے لگیا کیمیا دا موضوع اک روحانى قوت دے جسنو‏ں غالباً  حجر الفلاسفہ دا ناں دتا گیا اے دی موجودگى وچ مواد نو‏‏ں تبدیل کرنے تو‏ں متعلق سی، کیمیا انہاں پنہان علوم دی اک قسم اے کہ جنہاں نو‏ں اصطلاحاً کلُّہ سر کہیا جاتاہے ایہ اصطلاح پنج علوم دے پہلے حروف تو‏ں بنائی گئی اے اوہ پنج پنہانى علوم ایہ نيں کیمیا ، لیمیا، ہیمیا، سیمیا، ریمیا _
جناب جابر خالص مایعات مثلا پانى ، شیرہ ،گھى تے خون تے غیرہ دی تقطیر(۱) کيتا کردے سن تے اوہ ایہ سمجھدے سن
۲)تقطیر اک کیمیائی عمل اے کہ جسماں حرارت دے ذریعے قطرہ قطرہ کڈیا جاتاہے_