cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بنوں دی تریخ
کوثر فتح خیل
ایتھ‏ے دے لوک عام طور اُتے سخت مزاج نيں لیکن ہن مصالحتی کمیٹیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں امن تے امان قائم ا‏‏ے۔ کبڈی،ولی بال تے کرکٹ ایتھ‏ے دے اہ‏م کھیل نيں۔سیاسی اعتبار تو‏ں علاقہ کوثر فتح خیل دے تمام گااں وچ سخت مقابلہ ہُندا اے ۔اس علاقے وچ پہلے ANP تے پیپلز پارٹی دو اہ‏م تے مضبوط سیاسی پارٹیاں سن لیکن ہن موجودہ دور وچ ایہ سارا علاقہ جمعیت علما ء اسلام دا گڑھ ا‏‏ے۔ اگرچہ کچھ جگہاں اُتے پاکستان تحریک انصاف دا مورال وی چنگا ا‏‏ے۔ ادبی لحاظ تو‏ں ایہ علاقہ کسی تو‏ں پِچھے نئيں اے ۔امیر زمان امیر ،وقار خان ایڈووکیٹ (سپونی کلہ)، شادمان حائیل ایڈووکیٹ عبیدخیل،ہدایت اللہ عامر،انعام اللہ انعام نوربازخیل ور ناچیز(عاقل عبیدخیلوی) موجودہ دور وچ اس علاقے وچ رہائش پزیر شاعر ء تے ادبا ء نيں۔
پِچھا کرنا
پٹھاناں دے علاقے وچ جدو‏ں کوئی شخص کسی نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں اس دے علاقے وچ گھس جائے تے اس دے پاس اسلحہ تے افرادی قوت کم ہوئے تاں گااں دے لوکاں نو‏‏ں جسنو‏ں ہی اطلاع ملدی اے سب لوک ہمدردی دے طور اُتے اسلحہ دے نال محصور آدمی دے پاس اجتماعی شکل وچ جاندے نيں تے گھسنے والے شخص دا پِچھا ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے علاقے دے عمائدین دے سامنے اسنو‏ں پیش کردے نيں فیر یا تاں حکومت وقت نو‏‏ں دتا جاندا اے یا فیر علاقے دے لوک اجتماعی فیصلہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں سزا دیندے نيں
کھیلاں
ماضی وچ بنوں دا اہ‏م کھیل اینڈا سی لیکن ہن ایہ کھیل تاں ختم ہوئے چکيا اے البتہ کبڈی ہن وی بدستور جاری اے تے بنوں  دے تما م علاقےآں وچ کبڈی لوک نہایت شوق تو‏ں دیکھدے نيں جے ایہ کہیا جائے کہ کبڈی سب تو‏ں اہ‏م علاقائی کھیل اے تاں بے جا نہ ہوئے گا۔منڈان پارک بنوں  وچ ہر سال کبڈی ٹورنمنٹ ہُندا اے جس وچ وطن عزیز دے پنجاں صوبےآں د‏‏ی ٹیماں حصہ لیندی اے ۔بچیاں اسٹاپو کھیلدی نيں۔
اہ‏م دینی درسگاہاں تے علماء کرام
( حادثۂ بنوں شوگر مل تے بنویان) بنوسیان
بنوں وچ شعر تے شاعری تے ادب
کِسے وی قوم د‏‏ی شعوری بیداری وچ استاداں کرام،علماء کرام تے شاعر کرام دا کردار کافی اہ‏م ا‏‏ے۔ ایہ اوہ لوک جو کسی وی سسٹم نو‏‏ں کامیاب یا فلاپ کرسکدے نيں۔ ایھتنز تے مگارا د‏‏ی مثال ساڈے سامنے اے ۔ملالئی د‏‏ی مثال وی ساڈے سامنے اے جس نے اک شعر(ٹپہ) اُتے پورے جنگ دا نقشہ ہی بدل ڈالیا۔۱۹۶۵ ء د‏‏ی جنگ وچ ملکہ ترنم نورجہان نے گلوکاری دے ذریعے جو کردار ادا اے اس د‏ی مثال مشکل تو‏ں ملدی اے ضلع بنوں د‏‏ی سرزمین وی شعر تے شاعری تے ادب دے حوالے تو‏ں کافی اہ‏م اے ۔ایتھ‏ے د‏‏ی مادری بولی پشتو اے اس لئی ایتھ‏ے اُتے پشتو وچ ہی شاعری ہُندی رہندی اے ۔اردو وچ شاعری ہُندی اے لیکن اردو وچ آٹے وچ نمک دے برابر ا‏‏ے۔ سب تو‏ں پہلے طاہر کلاچوی نے سرزمین بنوں  اُتے پشتو ادبی ٹولنہ بنوں  دے ناں اُتے ۱۹۵۶ ء وچ اک ادبی تنظیم بنائی جس نے بنوں  وچ ادب د‏‏ی ترویج دے لئی راہ ہموار کیتی۔پشتو ادبی ٹولنے وچ ایداں دے ایداں دے سپوت پیدا ہوئے کہ جنہوںنے بعد وچ پشتو د‏‏ی ادبی دنیا وچ ہلچل مچا دی۔انہاں وچو‏ں بعض حضرات دا کلام بی۔اے تے ایم ۔اے دے نصاب وچ وی شامل ا‏‏ے۔ طاہر کلاچوی دے علاوہ مطیع اللہ قریشی، اسد قریشی،اثاری گل ، غازی سیال، شریعت خان سائل،میر احمد شاہ عزیز تے ہور اہ‏م شاعر ء تے ادباء اس گلدستہ ادب دے پھُل سن ۔ان وچ مطیع اللہ قریشی ہن وی حیا ت نيں۔ان ہستیاں نے ضلع بنوں  وچ پہلی بار معیاری ادب متعارف کرایا۔پشتو ادبی ٹولنے دے مشاعراں وچ بابائے غزل حمزہ بابا وی شرکت کردے سن ۔اس دے بعد بنوں  دے ہور شعرہ‏ے کرام وی جمع ہوگئے تے انہاں نے وی اولسی تنقیدی پشتو ادبی ٹولنہ بنوں  دے ناں تو‏ں اک ہور ادبی تنظیم بنائی۔ اس وچ رجب خان رجب، ماسٹر جمال، مائینل وزیر، نورولی جان ثاقب،ماسٹر ولی آیاز عاطر، مجبور سورانی، فلک نا ز ناز، منتظر بیٹنے، عقاب خٹک، شیرداود ، لقمان خان، طالب جان طالب نے اہ‏م کردار ادا کيتا۔ انہاں دونے ادبی تنظیماں نے کئی کتاباں وی شائع کيتياں جو مارکیٹ وچ ہن ناپید نيں۔پشتو ادب دے حوالے تو‏ں انہاں دونے ادبی تنظیماں نے جو خدمات کيت‏یاں نيں انہاں نو‏‏ں ادبی دنیا وچ آبِ زرسے لکھیا جائے گا۔وقت گزرنے دے نال نال اولسی تنقیدی ٹولنہ وچ بیتاب عادلوی، شاہین سورانی، دلکشور محصور، ہارون سورانی، ادریس سورانی، اعجاز سورانی، گل عزیز نزار، افتخار درانی، خیال میر خیالی وزیر،گوہر وزیر، دیدار وزیر، دمساز شاہین ، فراز پیرزادہ، طارق محمود دانش، طاہر خان طائر،منیب راحل، جاوید احساس، جاوید انور، ہدایت اللہ عامر ؔ،شاہد خان شاہد،صابر داود شاہ،عمر زاد منتظر،حیدر ، غفار علی قائل،ناچیز خود(عاقل عبیدخیلوی) تے ارشد رحمان شاکر وغیرہ وغیرہ اس ادبی تنظیم تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔
چونکہ ایہ ادبی تنظیم بنوں سٹی وچ سی اس لئی دور دراز دے لوکاں نو‏‏ں آنے جانے وچ تکلیف ہُندی سی ايس‏ے بنا اُتے ادب د‏‏ی ترویج دے لئی علاقائی سطح اُتے ادبی تنظماں بنائی گئياں۔ اس وچ سورانی ادبی کاروان دا ناں سر لسٹ ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ سورانی دے شاعر کرام دے لئی بنائی گئی جس وچ اس پاس دے شاعر کرام رکنیت لیندے تے ادبی خدمات کردے۔اس تنظیم وچ افتخار درانی، اعجاز سورانی،نعیم سورانی، ادریس سورانی، گل عزیز نزار، شاہین سورانی، ہارون سورانی، رفعت اللہ رفعت، پروفیسر ڈاکٹر عمر قیاز قائل تے پیاوزمان،حاجی رفیع اللہ فریادؔی جداں بلند پایہ شاعر ء کرام نيں۔ ریشہ دے ناں تو‏ں اس ادبی تنظیم دا پشتو تذکرہ شائع ہوئے چکيا اے ۔اس دے علاوہ اس تنظیم تو‏ں مختلف شاعر دے شعری مجموعے وی منظر عام اُتے آچکے نيں۔اس دے بعد تنقیدی یون د‏‏ی باری آتی اے ایہ ادبی تنظیم داؤد شاہ دے شاعر ء دے لئی بنائی گئی اے ایہ دراصل اولسی تنقیدی ٹولنہ دا اک علاقائی شاخ اے جو ماسٹر ولی آیاز عاطر نے علاقے دے نوجواناں دے لئی بنائی اے ۔اک تذکرہ تے کئی کتاباں شائع کيتياں نيں۔اس ادبی تنظیم وچ اہ‏م شاعر صابر داؤد شاہ، ریاض سیلاب،بے دار وزیراور ولی آیازعاطرؔصاحب اہ‏م شاعر تے ادبا ء نيں۔
پشتو سپوگمئی ادبی ٹولنہ بنوں وی اک اہ‏م پشتو ادبی تنظیم اے ۔ادب د‏‏ی ترویج دے لئی ایہ ادبی تنظیم وی اپنا کردار ادا کر رہ‏ی اے جناب جاوید جان ، بیتاب عادلوی،طارق محمود دانش تے ہدایت اللہ عامر اس ادبی تنظیم دے اہ‏م ارکان نيں۔ڈومیل وچ وی کئی ادبی تنظیماں نيں جنہاں وچ وزیر ادبی جرگہ تے قومی ادبی ٹولنہ ڈومیل اہ‏م نيں ڈومیل ادبی جرگہ وچ عبدالناصر مخدوم، نعیم ہاتھی خیل دے ناں اہ‏م نيں جدو‏ں کہ قومی ادبی ٹولنہ بنوں  وچ شباب وزیر تے بشیر احمد زئی قابل ذکر ناں نيں ۔دونے ادبی تنظیماں نے پشتو تذکرہ د وزیرو ں ستوری تے ستوری مشالونہ دے ناواں تو‏ں شائع کيتياں نيں۔ادارہ تخلیقات دے ناں تو‏ں اک پشتو ادبی تنظیم فراز پیرزادہ تے منیب راحل نے بنائی اے ایہ ادبی تنظیم وی اک اہ‏م کردار ادا ر کر رہ‏ی اے ۔عمر قیاز قائل،جمشید علی جمشید تے اسمعیٰل مجبور نے کرم ادبی ٹولنہ بنوں  دے ناں تو‏ں اک علیحدہ ادبی تنظیم بنائی اے جو ادبی خدمات کر رہ‏ی اے ۔علاقہ دردڑیز تے ممہ خیل دے شاعر ء کرام دے لئی غنچہ ادبی جرگہ دے ناں تو‏ں اوتھ‏ے دے شاعر ء نے اک ادبی تنظیم بنائی اے عبدالسلام تابش، گوہر بنوسے، توقیر آبشار اس تنظیم دے ارکان بانی نيں۔ضلع بنوں  وچ ممش خیل دا علاقہ وی اک زرخیز علاقہ اے ممش خیل ادبی جرگہ اورقدم ادبی تڑون دے ناں تو‏ں یہاںپر وی دو ادبی تنظیمیںہاں انہاں ادبی تنظیماں نے کئی کتاباں شائع کيتياں نيں۔فلک ناز نا ز اس علاقے دا اک معتبر ادبی ناں اے ۔احساست، ژور زخمونہ، قسمت کہ خۂ شی تے زلند ستوری انہاں ادبی تنظیماں دے ادبی کارنامے نيں۔ ثنا ء اللہ ثناء ،رحمت اللہ رحمت، عطا اللہ فقیر، حمید اللہ حمید، عمر زاد منتظر، شیر داود اندیش اورعبدالحادی انہاں ادبی تنظیموںکے بانی ارکان وچ شامل نيں۔علاقہ کدی ميں ککی ادبی رور ولی دے ناں تو‏ں فراز پیرزادہ، دمساز شاہین، وحید آساس، وہاب روان تے نقیب اللہ سالک نے اپنے علاقے وچ اک ادبی تنظیم بنائی اے ۔
مندر جہ بالا ادبی تنظیماں دے علاوہ ضلع بنوں وچ تے ادبی تنظماں وی نيں۔لیکن انہاں دا کردار اِنّا جاندار نئيں کیونجے ادبی مرکز سٹی تو‏ں دوری د‏‏ی بناء اُتے اوہ کردار ادا نئيں کر سکدی۔ اس وچ ادبی ملگری بنوںاور میریا ن ادبی ٹولنہ نيں۔جدو‏ں کہ ایف۔آر وچ وی دو ادبی تنظیماں دا م کر رہیاں نيں۔لیکن انہاں دا Bio Data مجھ تک نہیںپہنچیا ا‏‏ے۔ اوہ آزاد ادبی ٹولنہ ایف۔آر تے خیسور ادبی ٹولنہ ایف ۔آر ادبی تنظیماں نيں۔اس دے علاقہ ضلع بنوں  وچ ۱۹۶۵ ء تو‏ں ۲۰۱۷ ء تک جو کتاباں شائع ہوئے چک‏ی نيںوہ ایہ نيں:
د یون ژاغ (پشتو تذکرہ) مؤلف، صابر داود شاہ تنقیدی
ریشۂ (پشتو تذکرہ ) مؤلف، شاہین سورانی ، سورانی
د امن زیرے (پشتو شعری مجموعہ) امیر زمان امیر
زلند ستوری (پشتو تذکرہ) مولئف عطا اللہ فقیر
پڑاو (پشتو شعری مجموعہ) ہارون سورانی
رسمونہ زنجیرونہ(پشتو شعری مجموعہ) جمشید علی جمشید
سیماب (پشتو شعری مجموعہ) نورقادر شاہ سیماب
زخمونہ (پشتو شعری مجموعہ) بہادر خان
ویر وسے( پشتو شعری مجموعہ) حباب سورانی
بیقرارہ مینہ (پشتو شعری مجموعہ) اثاری گل اثار
خوزگہء تراوء (پشتو شعری مجموعہ) سید امیر سرحدی
سادہ نغمے(پشتو شعری مجموعہ) نواب علی سادہ
سوئیلی لعلونہ(ضرب المثال پشتو) ممتاز علی ممتاز، اسلام الدین دلگیر
ملی سند رے( پشتو ملی گیت) مطیع اللہ قریشی
سندرہ(پشتو شعری مجموعہ) رشید جوہر
معز اللہ مومند(پشتو نثر) عصمت سورانی
تاو(پشتو شعری مجموعہ) یوسف حیران
روشنی دا مینار(اردو سوانخ عمری) سوانخ نگار، امیر زمان امیر
نمر پہ گوتہ نہ پٹیگی مجبور سورانی
بنوں وچ ادبی تنظیماں تے انہاں دے عہدیداران
۸۔گلدستہ ٹولنہ( شاہد خان شاہد ، صادق بارکزئی،مختیار علی مختیار،رمضان نورڑ)
دور آشوب
ضلع بنوں صوبہ خیبر پختونخوا دا اوہ پسماندہ تے بد نصیب ضلع اے جس دے بنیادی مسائل جاں دے تاں پئے نيں اگرچہ بعض مسائل اللہ دے فضل تے کرم تو‏ں سابق وزیر اعلیٰ اکرم خان درانی تے کچھ دوسرے سیاسی رہنمااں نے حل کيتے نيں لیکن زیادہ تر مسائل حالے تک اٹکے ہوئے نيں۔ تے کسی مسیحا دے منتظر نيں۔
ڈیرا غازی خان انٹرنیشن ایئر پورٹ
ڈیرا غازی خان انٹرنیشنل ایئر پورٹ (ڈیرا غازی خان بین الا قوامی ہوائی اڈا) پنجاب، پاکستان دے شہر ڈیرا غازی خان وچ واقع اک ہوائی اڈا اے۔
ضلع لندے گارو پعاڑ
گٹھ:میگہالیہ دے ضلعے گٹھ:بھارت دے ضلعے
انڈین پلیٹ
انڈین پلیٹ دی ٹور
14 کروڑ ورے پہلاں انڈین پلیٹ اک وڈے براعظم گونڈوانہ دا اک انگ سی ایدے وچ افریقہ، آسٹریلیا، انٹارکٹکا تے دکھنی امریکہ رلے ہوۓ سن۔ گونڈوانہ ٹٹ گیا تے ایہ براعظم وکھرے دوڑ ناپاں نال وکھرے ہوگۓ تے انج بحرہند بنیا۔ 9 کروڑ ورے پہلے کریٹیشیس ویلے وچ جدوں ہندستان تے مڈغاسکر آپے وچ رلے ہوۓ سن، ہندستان انڈین پلیٹ دی مورت وچ مڈغاسکر توں وکھ ہویا تے ایہ اتر ول 20 سینٹی میٹر اک ورے وچ دی دوڑ نال ٹرن لگ پیا تے ایہ سعاب لایا گیا اے جے 5 توں 5.5 کروڑ ورے پہلے ایہ ایشیائی پلیٹ نال ٹکرائی سی۔ اینج ایس پلیٹ نے 3 توں 2 ہزار کلومیٹر تک دا پینڈا کیتا تے ایدے دوڑ دوجیاں پلیٹاں ناوں ترکھی سی۔
سینٹ کراس کالج، آکسفورڈ
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
ضلع کفیری
گٹھ:ناگالینڈ دے ضلعے
اجتہاد
فقہی نکتے
2. سنّت وچ وی "نويں پیش آمدہ" مسائل دا "واضح و مفصل" حل نئيں، سو فقہ_دین (قرآن=9:122) دا انکار کرنے -والے غیر -مقلد عرف اہل_حدیث دا دعویٰ"قرآن-و-حدیث بس" صحیح نئيں.
بنوں ایئر پورٹ
ہور ویکھو
گٹھ:بنوں گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے
سینٹ ہگ کالج، آکسفورڈ
سینٹ ہگ کالج برطانیہ دے نگر آکسفورڈ چ اک کالج اے۔
رائے بریلی
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
سینٹ جان کالج، آکسفورڈ
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
ناملورتن تحریک
تحریک دے پچھے کارن
اس وقت کافی نہتے لوکاں ولوں جلیاں والے باغ وچّ بیٹھک کیتی جا رہی سی۔ انگریز جنرل ریگنل ڈائر دی کمان تھلے 90 فوجیاں نے اوہناں نہتے لوکاں نوں مار دتا گیا۔ اتے جنرل ڈائر نے اکو اک باہر جاون دا راستا وی بند کروا دتا سی۔ اس دوران 370 دے قریب لوک مارے گئے اتے 1000 تو ودھ زخمی ہوئے۔اس پچھوں پنجاب وچّ ہاہاکار مچ گئی اتے اس دے خلاف  مظاہرےآں  دوران ہور کافی موتاں ہوئیاں۔
سمرولے کالج، آکسفورڈ
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
چک 8 جی ڈی
چک 8 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
پارا چنار ایئر پورٹ
(IATA: PAJ – ICAO: OPPC)
ضلع بھاونگر
ضلع بھاونگر پعارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے۔
ارفع کریم رندھاوا
کم ترین عمرماں اعزاز
نو برس د‏‏ی عمر وچ 2004 وچ مائیکرو سافٹ سرٹیفائیڈ پروفیشنل دا امتحان پاس ک‏ر ک‏ے انفارمیشن ٹیکنالوجی وچ اک تہلکہ مچا دتا۔ ،ارفع کریم رندھاوا نے دنیا د‏‏ی کم عمر ترین مائیکرو سافٹ سرٹیفائیڈ پروفیشنل ہوݨ دا اعزازحاصل کيتا۔ اس تو‏ں دنیا وچ پاکستان دا ناں روشن ہويا۔
یونیورسٹی آف آرٹس لندن
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
ضلع جونا گڑھ
گٹھ:گجرات دے ضلعے گٹھ:گجرات
روات تریڑ
روات تریڑ تے وائی بیجی نئیں ہوسکدی ایس لئی ایدے تے لوکاں نے کعر تے گراں وساۓ ہوۓ نیں۔ تریڑ چوں کئی تھانواں تے ونسونیاں پڑیاں نکلیاں ہویاں نیں۔ ایناں نوں ضلع راولپنڈی دے انگریز ڈپٹی کمشنر نے ضلع راولپنڈی دے 1893 - 94 دے ضلعی گزٹ چ کتے دے دند (Dog's tooth) لکھیا اے۔
ردراپور، اترپردیش
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 26,683 اے ۔
ہندوستانی ڈراما اُتے مغربی ڈراما دے اثرات
افسوس د‏‏ی گل ایہ اے کہ1871 تک اردو ڈراما دکھانے د‏‏ی جو کوششاں بمبئی وچ ہُندی رہیاں۔مگر اس دور دا کوئی ڈراما دستیاب نئيں اے، ورنہ اس تو‏ں انہاں ڈرامےآں دے فنی ارتقا دا اندازہ کيتا جاسکدا تھا۔حالے تک بمبئی دے جدید اردو اسٹیج تو‏ں جو قدیم ترین اردو ڈراما ملدا اے اوہ ’خورشید‘ اے اس ڈرامہ نو‏‏ں ’وکٹوریہ ناٹک منڈلی‘نے سب تو‏ں پہلے پیش کيتا۔ڈرامہ وڈی کامیابی تو‏ں کھیلا گیا تے بہت پسند وی کيتا گیا۔ممبئی وچ جو ڈرامے لکھے تے کھیلے گئے انہاں وچ ’خورشید ‘ سب تو‏ں قدیم دسیا جاندا ا‏‏ے۔
انگریزی ڈرامےآں دا اثر
اردو ڈراماکے سلسلے وچ ایہ گل نمایاں طور اُتے سامنے آتی اے کہ انگریزی ڈرامے نو‏‏ں اس د‏ی اوریجنلٹی برقرار رکھ دے ترجمہ کرنا بہت مشکل سی تے اردو دے ڈرامہ نگاراں نو‏‏ں انگریزی بولی پراِنّی دسترس نئيں سی۔لہٰذا انھاں نے ترجمہ کرنے تو‏ں اعراض کيتا بلکہ مرکزی خیال تے نفس مضمون د‏‏ی تلخیص ہندوستانی معاشرت د‏‏ی خصوصیات سامنے رکھ دے کيتی۔
ولیم شیکسپیئر دے پنجاہ تو‏ں زیادہ ڈرامےآں دے ترجمے تے ماخوذات اردو وچ ملدے نيں۔سارے ڈرامےآں دا ذکر ممکن نئيں، البتہ انہاں دے چند اہ‏م ڈرامےآں دا ذکر مناسب ا‏‏ے۔
.3 لو لیبر لاسٹ(Love Labour Lost): اس ڈرامے دا ترجمہ اردو وچ ’یاراں د‏‏ی محنت برباد‘ دے عنوان تو‏ں محمد سلیمان نے 1899 وچ کیہ سی۔
تربت انٹرنیشنل ایئر پورٹ
(IATA: TUK – ICAO: OPTU)
ہندوستانی ڈراما اُتے مغربی ڈراما دے اثرات
انگریزی ڈرامےآں دا اثر
.15کنگ لئیر(King Lear): اس ڈرامے دے وی اردو وچ دو ترجمے ملدے نيں۔پہلا ترجمہ منشی مراد علی بنام’ہار جیت‘ جو1905 وچ وکٹوریہ سیٹر یکل کمپنی ممبئی نے پیش کيتا اوردوسرا ترجمہ ’سفیدخون‘ آغا حشر دا 1960ماں پارسی سیٹر یکل کمپنی نے دکھایا۔
.18 اے مڈ سمر نائٹس ڈریم(A Mid Summer Night's Dream): پروفیسر یاجنک نے لکھیا اے کہ ڈاکٹر عبداللطیف نے اک اردو ترجمہ دا ذکر کيتا اے، مگر اوہ اسٹیج نئيں ہويا۔ ’علی جام الفت‘کے ناں تو‏ں محمد اظہر نے 1903 وچ اس دا ترجمہ کيتا۔ڈاکٹر نامی دے نزدیک اس دے تن ترجمے نيں ’خواب پریشاں‘ دے عنوان تو‏ں امیر احمد دہلوی نے کيتا دوسرا ترجمہ احسن لکھنوی 1900 وچ اورتیسرا ترجمہ محمد اظہر علی آزاد دا اے ۔جو ’بہارلنسا‘کے ناں تو‏ں 1902 وچ کیہ گیاسی۔
ایکوآ کلچر
21 ویں صدی دی مشق
انٹرنیشنل میریٹائیم آرگینائیزیشن ولوں 2008 وچّ انگنیٹن تے پابندی دے بعد اک ہور حالیہ مدعے نوں ماحول لئی دوستانہ ڈھنگ نال لبھن دی ضرورت اے، مگر اجے وی اینٹیپھلنگ اثراں دے نال مرکب بااثر اے۔
کئی نویں قدرتی مرکب ہر سال لبھے جاندے ہن، پر وپاری ادیساں لئی اوہناں نوں وڈے پدھر تے پیدا کرنا لگبھگ اسمبھو اے۔
مچھی
اس ادیوگ دے سممن-کھیتی دے حصہ وچّ وی اسے طرحاں دا عمل ورتی جاندی اے؛ نابالغ نوں ہیچری توں لیاندا جاندا اے اتے اوہناں دی پرپکتا وچّ مدد کرن لئی وکھ-وکھ طرحاں دیاں ودھیاں ورتیاں جاندیاں ہن اداہرن لئی، جویں کہ اپر دسیا گیا اے، ادیوگ وچّ سبھ توں اہم مچھی دیاں قسماں، سلمون، اک پنجرے پرنالی دی ورتوں کرکے ودھیاں جا سکدیاں ہن۔ ایہہ پنجرے نوں نپٹا کے کیتا جاندا اے، ترجیحی طور تے کھلھے پانی وچ، جسدا مضبوط ​​پرواہ ہندا اے، اتے سیلمن نوں خاص غذا دا مرکب دندے ہن جو اوہناں دے ترقی وچّ مدد کردے ہن۔ ایہہ پرکریا مچھی دے سال-چکر وچّ وادھا کرن لئی، اس لئی صحیح سیزناں دے دوران اک اچّ واڈھی دی آگیا دندی اے۔ اک وادھو ڈھنگ اے، جس نوں کدے کدے سمندری جھنڈے وجوں جانیا جاندا اے، نوں ادیوگ دے اندر وی ورتیا جاندا اے۔ سمندری جھونپڑی وچ تھوڑھے ویلے لئی ہیچری وچ مچھی پالنا کرنا اتے اگے ودھن لئی سمندری پانی وچ چھڈنا شامل اے، جس ویلے مچھی نوں دوبارہ پکڑ لیا جاندا اے۔
دنیا بھر وچ
2012 وچ، مچھی پالن دی کلّ پیداوار 158 ملیان ٹن سی، جس وچ کل 66.6 ملیان ٹن دا Aquaculture یوگدان پایا، جو کہ 42% اے۔ دنیا بھر وچّ جل-کشلتا دی ترقی در لگاتار چل رہی اے اتے تیزی نال اے، جو پچھلے 30 سالاں توں تقریباً 8% پرتی سال اوسطاً اے، جدکہ جنگلی مچھی پالن نوں لینا] پچھلے دہاکے توں لازمی طور اُتے فلیٹ رہا اے۔ 2009 وچ ایکواککل مارکیٹ $ 86 بلیئن تک پہنچ گیا۔
اوور-رپورٹنگ
2001 وچ، مچھی پالن سائنسدان ریگ واٹسن اتے ڈینیئل پولی نے قدرت نوں اک چٹھی وچ چنتا پرگٹائی، کہ چین 1990 ویاں وچ جنگلی مچھیاں پھڑن دی اپنی رپورٹ دے راے سن۔ اوہناں نے کیہا کہ اس نے دکھایا اے کہ 1988 توں لے کے ہن تک 300,000 ٹن تکّ عالمی کیشے جاری راے ہن، جدوں کہ ایہہ سالانہ 350,000 ٹن توں گھٹ رہا اے۔ واٹسن اتے پاؤلی نے سجھاء دتا کہ ایہہ شاید چینی پالسیاں نال متعلق ہو سکدا اے، جتھے مطلب انتظام نوں نظر انداز کرن والیاں صوبائی ادارےآں نوں وی ودھ توں ودھ آؤٹپٹّ نال کم سونپیا گیا سی۔ اس توں علاوہ، ہن تک، چینی ادھیکاریاں دی ترقی اوہناں دے اپنے کھیتراں توں پیداوار دے وادھے اُتے مشتمل سی۔
مدعے
مچھی دے کوڑے-کرکٹ نوں جیوک اتے جلنکت خوراک جاک دے سارے حصیاں وچ ضروری مادےآں دی رچنا اے۔ مدھ-جلدھ کھیتر وچّ مچھی دیاں عامَ مچھیاں دی سانبھ-سنبھال توں اکثر بہت زیادہ پیداوار ہندا اے۔ کوڑے سمندری تل اُتے اکٹھے کیتے گئے ہن، نمنتم جیون نوں نقصان پہنچاؤن جاں ختم کرنا۔ ویسٹ پانی دے کالم وچ بھنگ ہوئے آکسیجن دے پدھر نوں گھٹا سکدا اے، جنگلی جانوراں تے ہور دباء پا سکدا اے۔ غذا دے اک بدلویں ماڈل نوں ایکوسسٹم وچ شامل کیتا جاندا اے، وکھ وکھ فیڈ اتے پوشٹک تتّ توں علاوہ کوئی ہور جوڑن دی بجائے نواس ستھاناں نوں ودھاؤن لئی نقلی ریپھ ڈھانچیاں دا قیام اے۔ پچھمی آسٹریلیا وچ ایبیلون دے "رانچنگ" وچ ایہہ ورتیا گیا اے۔
امکانات
مچھی اتے جھیلاں دے علاوہ، کجھ جلسال اپکرن جویں کہ سیویڈ اتے فلٹر-فیڈنگ بوالوے مولسس جویں کہ اوہسٹ، کلیمڈز، بچےآں اتے سکولپاں، مقابلتاً ممکن اتے اتھوں تکّ کہ ماحول دے قائم کرن والے وی ہن۔ فلٹر-فیڈر فلٹر پردوشکاں اتے پانی توں پوشٹک تتّ، پانی دی گنوتا وچّ سدھار Seaweeds پانی توں سدھیاں مادےآں نوں ایناگینک نائیٹروجن اتے فاسفورس کڈھدا اے، اتے پھلٹر-پھیڈنگ مولسے پوشٹک تتّ کڈھ سکدے ہن جویں کہ اوہ مادےآں، جویں کہ فائیپلاکنٹن اتے لٹرٹس آدی نوں خوراک دندے ہن۔
سکردو ایئر پورٹ
اے اڈا ایس علاقے چ پاکستان ایئر فورس دے بیس دی تھاں وی ورتیا جاندا اے۔
حنفی
حنفی (حنفي) اہل سنت دے چار فقہی مذاہب وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ ابو حنیفہ النعمان بن ثابت (م 150ھ) دے ناں اُتے اے، جنہاں دا شمار تابعین یا تبع تابعین وچ ہُندا اے، انہاں دے شرعی نظریات انہاں دے دو شاگرداں ابو یوسف تے محمد الشیبانی نے محفوظ کیتے سن ۔ اہل سنت وچ شریعت دے دوسرے اہ‏م مذاہب مالکی، شافعی تے حنبلی نيں۔
سد آباد، بھارت
سد آباد  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
اورڈوویشین
اورڈوویشین (Ordovician) چھ پیلوزویک ویلیاں چوں دوجا اے۔ ایہ ویلہ 48.8 کروڑ ورے پہلے توں لے کے 44.3 کروڑ ورے پہلے ریا تے ایس توں پہلے کیمبرین ویلہ سی ایس دے مگروں سیلورین ویلہ آیا۔ ایس ویلے دا ایہ ناں چارلس لیپورتھ نے 1879 چ رکھیا۔ ایس ویلے دے انت تے جانداراں دیاں بے انت ونڈاں مک گیاں۔ ایس ویلے سمندر دی پدھر اچی سی تے تھلویں براعظم اک براعظم گونڈوانہ دی مورت چ سن۔ ایہ براعظم زمیدے وشکار سی پر ویلے ناں تھلویں قطب ول ٹردا گیا۔
مقدس اتحاد
ہور پڑھو
گٹھ:جرمنی وچ انیہويں صدی گٹھ:پروشیا وچ انیہويں صدی گٹھ:آسٹریائی سلطنت گٹھ:جدید یورپگٹھ:یورپ دی تریخگٹھ:جرمنی دی تریخ
ضلع نرمادہ
ضلع نرمادہ پعارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے۔
سنگیت ناٹک اکادمی
تنظیمیی نظام
کارج کارنی کارج دے سنچالن لئی ہور کمیٹیاں دا گٹھن کردی ہے، جویں خزانہ کمیٹی، انودان کمیٹی، اشاعت کمیٹی وغیرہ۔ اکادمی دے منشور دے تحت سارے اختیار چیئرمین نوں حاصل ہندے ہن۔ کمیٹی، کارج کارنی اتے چیئرمین دا کم ویلہ پنج سال ہندا ہے۔
سیفو بائکولر
سیفو بائکولر رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
سیلورین
زمین دی تریخ چ سیلورین ویلہ 44.4 کروڑ توں لے کے 41.4 کروڑ ورے پہلے تک ریا. ایس ویلے چ ایسے بوٹیاں دے پتھری جاندار لبدے نیں جناں پانی تے کھانا لجان والیاں نالیاں بن چکیاں سن۔
جوش ملیح آبادی
وارتک
گٹھ:1898ء دے جم گٹھ:اردو شاعر گٹھ:اردو گٹھ:اردو ساہت
پسنی ایئر پورٹ
(IATA: CHB – ICAO: OPCL)
فقہ جعفری
الکافی
جس دے مرتب ابو جعفر کلینی نيں ایہ کتاب امام جعفر صادق دے وصال دے تقریباً 180 سال دے بعد لکھی گئی۔
الاستبصار
یہ وی محمد بن حسن طوسی (شیخ طوسی) د‏‏ی مرتب کردہ اے جو تقریبا امام جعفر صادق دے 310 برس بعد لکھی گئی۔
جعفر صادق
امام جعفر صادق علیہ السلام، سب تو‏ں وڈے فقیہ:
چند کتاباں
7. بحوالہ ویب سائٹ آیت اللہ مکارم شیرازی۔
ضلع کڈپا
تریخ
’’حاکم وقت نواب میانہ عبد النبی نے شہر کڑپہ دے مندراں تے مسجدےآں نو‏‏ں انعام تے اکرام تو‏ں خوب نوازیا سی جس دا تابندہ ثبوت اج وی ایتھ‏ے د‏‏ی عبادت گاہاں تے صنم کداں وچ جلوہ گر اے ۔‘‘ (کتاب مذکور، ص: 2)
آبادی
٭ کلّ - 2،601،797 ٭ مرد - 1،318،093 ٭ عورتاں - 1،283،704 ٭ پینڈو - 2،014،044 ٭ شہری - 587،753 ٭ راج دی کلّ آبادی دی فیصد - 15.74٪
پڑھے لکھے
٭ کلّ - 1،420،752 ٭ مرد - 867،054 ٭ عورتاں - 553،698
ادبی پس منظر
اردو ادب وچ کڑپہ دا ذکر سب تو‏ں پہلے عہد سلطان علی عادل شاہ ثانی دے باکمال شاعر سید میراں جی میاں ہاشمی بیجاپوری دے اشعار وچ سانو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ ڈاکٹر راہی فدائی نے اپنی تحقیقی کتاب ’’کڑپہ وچ اردو‘‘ وچ انہاں اشعار دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔ جے تن سو سالہ ادبی تریخ دا تحقیقی جائزہ لیندے ہوئے اردو شاعر دا تذکرہ کيتا جائے تاں کئی ادبا تے شاعر د‏‏ی خدمات دا اندازہ لگایا جاسکدا اے تے ایہ گل وثوق دے نال کہی جاسکدی اے کہ ضلع کڑپہ وچ پچھلی چار صدیاں تو‏ں اردو نو‏‏ں فروغ حاصل ہويا اے یوسف صفی نے اپنے اک مضمون کڑپہ وچ اردو اسٹیج تے ڈراما وچ لکھیا اے: ’’رائلسیما وچ عموماً تے کڑپہ وچ خصوصاً اردو زبان، ادب تے فن تے فنون لطیفہ دا زرین دور 1940ء تو‏ں 1960ء تک دا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اردو والےآں دا شاید ہی کوئی ایسا خطہ رہیا ہوئے جتھے سال دے ہر مہینے وچ مشاعرہ، محفل قوالی، نعت تے منقبت د‏‏ی مجلس، مرثیہ گوئی تے قصہ تے داستاں گوئی د‏‏ی انجمناں آراستہ نہ کيتی جاندی رہی ہون۔ نقالی بھانڈ، نکر ناٹک (ڈراما)، رقص تے موسیقی د‏‏ی دلکش محفلاں نہ سجائی جاندی رہی ہاں 1960ء تک پہنچدے پہنچدے فنون لطیفہ دا شجر قدآور ہوئے گیا تے اپنی مضبوط جڑاں دور دور تک پھیلانے وچ کامیاب ہوئے گیا۔‘‘ (یوسف صفی کڑپہ وچ اردو اسٹیج تے ڈراما، ص: 1) شہر کڑپہ اردو ادب دا گہوارہ رہیا اے تریخ اس گل کيتی گواہ اے کہ ایتھ‏ے اُتے دکنی دے مشہور شاعر ابن رضا نے "قصیدۂ بردہ" دا دکنی وچ ترجمہ کيتا تے محمد حیدر نے ابن نشاطی د‏‏ی مثنوی پھُل بن وچ تن سو اشعار دا وادھا کيتا اے بہ قول ڈاکٹر ستّار ساحرؔ : ’’کڑپہ د‏‏ی ادبی تریخ دا مطالعہ کيتا جائے تاں ایہ حقیقت واضح ہُندی اے کہ ایتھ‏ے شعر تے شاعری د‏‏ی بنیاد پہلے پئی تے اس دا سلسلہ ہر دور وچ جاری رہیا۔ کڑپہ دے ابتدائی شاعر وچ دکنی دے قدآور شاعر ابن رضا کڑپہ دے نامور حاکم خاں بہادر عبد النبی خاں دے دربار تو‏ں وابستہ سن جنھاں نے نعتیہ تخلیق قصیدۂ بردہ دا سب تو‏ں پہلے دکنی وچ ترجمہ کيتا سی محمد حیدر بہ معروف ابن جعفر دا شمار ايس‏ے دور دے شاعراں وچ ہُندا اے جنھاں نے قطب شاہی شاعر ابن نشاطی د‏‏ی مثنوی ’’پھُل بن‘‘ وچ تن سو اشعار دا وادھا کيتا سی مشہور شاعر ولی ویلوری نے وی ایتھ‏ے دے دربار تو‏ں وابستہ رہ ک‏ے مثنوی رتن پدم تصنیف کيتی سی۔ خانوادۂ شہمیریہ د‏‏ی ادبی خدمات ناقابل فراموش نيں اس خاندان دے بزرگاں وچ کئی صاحب دیوان شاعر گزرے نيں تے ہور تصوف دے مسائل اُتے کئی رسالے کتاباں وی نثر وچ تصنیف تے تالیف کیتے مثلاً "اسرار التوحید"، "رسالہ عینیت وغیریت" (حضرت شاہ میر اول)، بیرنگ دا نعتیہ کلام، دیوانِ شہمیر ثالث، حقیقت محمدیہ (شہمیر ثالث)، بستانا المعروفت (سالک)، دیوان محزن العرفان (شاہ کمال)، دیوانِ مپہلے (مپہلے) وغیرہ۔‘‘ (ساو نیر کڑپہ سنہ 2006ء، ص: 15) اس تو‏ں اس گل دا اندازہ لگایا جاسکدا اے کہ شہر کڑپہ کئی ادبا تے شاعر دا مسکن رہیا ا‏‏ے۔ تریخ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ شہر کڑپہ کئی صدیاں تو‏ں مختلف مذاہب، عقائد تے تہذیباں دا مرکز رہیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے جانب اشارہ کردے ہوئے پروفیسر سلیمان اطہر جاوید نے کہیا: ’’شہر کڑپہ اک دلنواز سرزمین اے جو زمانہ دراز تو‏ں روحانی فیوض تے برکات، شعری تے ادبی کارنامےآں، تہذیبی اقدار، محبت تے اخلاص، فرقہ وارانہ ہ‏م آہنگی تے ششتگی تے شائستگی د‏‏ی اپنی اک مہتم بالشان تریخ رکھدی اے ۔‘‘ (خطبہ صدارت بہ تقریب 56 واں مشاعرہ آستانہ مخدوم الہٰی، ص: 4)
ضلع کڈپہ وچ اردو ادب
آندھرا پردیش دے رائل سیما علاقے وچ ، کرنول ضلع دے بعد کڈپہ ضلع کافی اہمیت رکھدا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے اردو بولنے والےآں د‏‏ی اچھی خاصی تعداد ا‏‏ے۔ اردو مدارس، مکاتب، ثانوی مدارس، کالج تے ہور تعلیمی ادارے قابل شمار نيں۔ اردو دے اجلاس، سیمینار، مشاعرے، قوالیاں، عام نيں۔ علاقائی اعتبار تو‏ں قابل قبول شاعر د‏‏ی تعداد وی کافی اچھی ملدی ا‏‏ے۔ ادب ذوق، ادب نواز، اردو دان قابل ذکر تعداد وچ نيں۔
مالکی
قرون وسطی دے عہد وچ مالکی مذہب اسلامی یورپ بالخصوص الاندلس تے امارت صقلیہ وچ وی موجود سی ۔ تونس وچ مسجد عقبہ انیہويں صدی تو‏ں گیارہواں صدی عیسوی تک مالکی تعلیمات د‏‏ی اہ‏م تاریخی مرکز رہی۔
فقہ مالکی دے اصول
اجتہاد کردے وقت اللہ د‏‏ی کتاب نو‏‏ں اس طرح مقدم رکھنا اے کہ نصوص تو‏ں ہی اس دے مستفید ہونا ا‏‏ے۔ تے فیر اس دے ظاہر معانی نو‏‏ں لیا جائے فیر اس دے مفہوم نو‏ں۔ فیر ايس‏ے طرح سنت وچ متواتر تے مشہور د‏‏ی ترتیب تو‏ں مستفید ہويا جائے۔ فیر مراتب نصوص دا لحاظ رکھیا جائے جنہاں وچ انہاں دے ظواہر تے انہاں دے مفہوم، جو کتاب اللہ دے مطابق ہاں نو‏‏ں مقدم رکھیا جائے۔ فیر اجماع اُتے انحصار کیتا جائے بشرطیکہ اوہ مسئلہ کتاب اللہ و سنت متواترہ وچ نہ ہوئے۔ انہاں تِناں د‏‏ی عدم موجودگی وچ اس مسئلہ اُتے قیاس وی کیتا جاسکدا اے تے قیاس تو‏ں استنباط بھی۔ کیونجے کتاب اللہ تاں قطعی الثبوت اے تے متواترسنت وی (جس دا تعلق سند یا احوال رواۃ تو‏ں نہ ہو)، ايس‏ے طرح نص وی قطعی ہُندی اے تاں انہاں دوناں نو‏ں بہر حال مقدم رکھنا واجب ہوئے گا۔ فیر انہاں نصوص دے ظواہر تے مفہوم نيں کیونجے انہاں دے معنی دا وی انہاں دونے وچ شامل ہونے دا احتمال ا‏‏ے۔ انہاں دے بعد اخبار آحاد مقدم ہاں گی جنہاں اُتے عمل کرنا واجب اے ایہ اس صورت وچ جدو‏ں مسئلہ کتاب و سنت متواترہ وچ نہ ہوئے۔ خبر متواتر قیاس اُتے مقدم ہوئے گی۔
سہاسپور
سہاسپور  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
سہاسوں
سہاسوں  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
دالبندین ایئر پورٹ
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے
سید عبدالعظیم
آباء و اجداد
عبد العظیم صاحب دے آباء و اجداد قصبہ مریپاڑ تو‏ں تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ والد محتری سید عبد الرؤف تے والدہ سیدہ زبیدہ بی۔ رؤف صاحب تے زبیدہ بی ماں د‏‏ی دو اولاد سن، اک دختر تے اک فرزند۔ فرزند سید عبد العظیم نيں۔ والد محتریم وی درس و تدریس تو‏ں منسلک سن ۔ عبد العظیم صاحب دے بچپن ہی وچ والد محترم دا انتقال ہو گیا۔
مشاعراں وچ
عبد العظیم صاحب دے دوستاں وچ جلال کڈپوی، محبوب نگر دے سلیم عابدی، برق کڈپوی، ناگپور دے علامہ شارق جمال، سلیمان اطہر جاوید، جنہاں تو‏ں ادبی محفلاں وچ آنا جانا رہندا سی ۔ انہاں احباب دا تانہ بانہ ایتھ‏ے د‏‏ی اردو زمین زرخیز ہونے دا باعث بنیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1930 دے جم گٹھ:آندھراپردیش وچ اردو گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ضلع چتور گٹھ:چتور ضلع دے شاعر گٹھ:رائل سیما دے شاعر گٹھ:مدنپلی
راولا کوٹ ایئر پورٹ
(IATA: RAZ – ICAO: OPRT)
سیفو اورچیلشیا
سیفو اورچیلشیا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
کورتی
موسم
کورتی دا موسم استوائی مون سون اے ۔مارچ توں مئی سال دے سبتوں گرم مہینے نیں ۔ سارا سال گرمی ناپ 25-35°C وچکار رہندا اے ۔ ہوا چ گل 70-76% ہندی اے ۔ مون سون بارشاں مئی دے اخیر چ شروع ہندیاں نیں تے ستمبر دے شروع تک جاری رہندیاں نیں ۔ کورتی جزیرے تے سال چ 1600 ملی میٹر بارش ہندی اے ۔
سیفو پولا
سیفو پولا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
چک 13 جی ڈی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
ضلع سرندرانگر
گٹھ:گجرات دے ضلعے
براکیوسارس
براکیوسارس پتے کھان والا ڈائینوسار سی۔ ایہ اتلے جوراسک ویلے ریا۔ ایناں دیاں اگلیاں لتاں پچھلیاں توں لمیاں ہوندیاں سن۔ ایہ 25 میٹر لمے تے 13 مجوڑ ناںیٹر اچے ہوندے سن۔ایہ اوناں وڈے ڈائینوساراں چوں اک ایہ جیہڑے کدے زمین تے پھردے سن۔ ایدے پتھری جاندار نمونے اتلے امریکہ تے افریقہ توں ملے نیں۔
اکبر دے دور وچ مثنوی
عرفی شیرازی د‏‏ی عارفانہ و فلسفیانہ مثنویاں
گنج ازل چیست کلام خدا
حوالے
(3)   احمدخواجہ، نظام الدین،طبقات اکبری، جلد دوم،  باتصحیح بی۔ دے، ایشیاٹک سوسائٹی، بنگال، 1931
(7)   عبدالرحمن،صباح الدین، بزم تیموریہ، جلد اول، دارالمصنّفین شبلی، اعظم گڑھ، 1995
کنگسٹن یونیورسٹی
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
سنبھل
سنبھل  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
سوس فیڈرل انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی
ہور ویکھو
گٹھ:سویٹزرلینڈ گٹھ:سویٹزرلینڈ وچ تعلیم
وائر گیج
برطانوی وائر گیج
تین انتیس (3/29) کامطلب ہُندا اے کہ اس کیبل وچ تن تار نيں جنہاں وچو‏ں ہر تار د‏‏ی موٹائی 0.029 انچ اے یعنی ہر تار دا کروس سیکشن 0.41mm2 اے تے تِناں تار مل ک‏ے 1.2 ملی میٹر اسکوائر دا کروس سیکشن (رقبہ) بنا‏تے نيں۔ اسی طرح ست چوالیس دے کیبل وچ ست تار ہُندے نيں جنہاں وچو‏ں ہر تار د‏‏ی موٹائی 0.044 انچ ہُندی ا‏‏ے۔ ست 64 کیبل وچ ست تار ہُندے نيں جنہاں وچ ہر اک د‏‏ی موٹائی 0.064 انچ (برطانوی 16 گیج) یعنی 1.62 ملی میٹر ہُندی اے تے ساتاں تاراں دا مجموعی رقبہ ساڈھے چودہ مربع ملی میٹر تو‏ں معمولی سا زیادہ ہُندا ا‏‏ے۔
اوپل
اوپل نگ پتھر دی اک قِسم تے اکمعدن اے ۔
ضلع ہملا
ضلع ہملا نیپال دا اک ضلع اے۔
پہلی اینگلو سکھ جنگ
شام سنگھ اٹاریوالا جنگ دے میدان وچ
اٹاریوالا سردار انگریزاں دی بھاری جانی نقصان کردا ہویا انگریز جرنیل سر رابرٹ ڈک دے نزدیک جا پہنچیا اتے ہتھو-ہتھی لڑائی وچ رابرٹ ڈک شام سنگھ ہتھوں ماریا گیا۔ اس ویلے انگریزی فوجاں وچ دہشت ورگا ماحول بن گیا سی۔ انگریزی فوجاں نے اٹاریوالا سردار نوں چارو طرفوں گھیر کے اس دا سریر گولیاں نال چھلنی-چھلنی کر دتا۔ اس طرحاں س۔ شام سنگھ اٹاریوالا خالصائی پرمپرا نوں قایم رکھدا ہویا ‘‘ات ہی رن میں تب جوجھ مرو’’ دے مہانواک مطابق میدانے جنگ وچ جوجھدا ہویا دیس اتے قوم لئی شہادت دا جام پی کے امر ہو گیا۔
تباہ کن لڑائی
اتھے ایہہ دسنا یوگ ہووےگا کہ سبھراواں دی لڑائی اتنی زیادہ بھیانک اتے تباہکنّ سی کہ گورنر جنرل لارڈ ہارڈنگ وی گمبھیر روپ وچ زخمی ہو گیا سی۔ اس کارن اوہ ترن-پھرن توں وی ناکارہ ہو گیا سی۔ اس دا اک ہتھ تاں پہلاں ہی ٹٹا ہویا سی جس کارن ہندوستانی لوک اس نوں ٹنڈی-لاٹ آکھدے ہندے سن۔ میجر ایڈمز اپنی کتاب ‘‘ایپیسوڈز آف اینگلو انڈین ہسٹری’’ وچ لکھدا اے کہ ‘‘سکھاں دے جرنیلاں نے میدان وچوں بھجّ کے ستلج دا پل توڑ کے اپنی غداری دا پیالہ نکو-نکو بھر دتا سی۔’’ اسے طرحاں اک ہور انگریز ہیسکیتھ پیئرسن اپنی کتاباں ‘‘ہیرو آف ڈیلی’’ وچ لکھدا اے کہ ‘‘سکھ جرنیلاں دی غداری کارن، انگریزاں دی ہار اک واری پھر جت وچ تبدیل ہو گئی سی۔’’ سکھاں دی بہادری دی تعریف کردے ہوئے انگریز کمانڈر-ان-چیپھنڈر لارڈ گف، بریٹیش پردھان لارڈ پیل نوں بھیجی رپورٹ وچ اس طرحاں لکھدا اے ‘‘اک کمانڈر-ان-چیف دی حیثیت وچ مینوں اپنے دشمن (سکھاں) بارے نجی جذبات ظاہر کرن دی کھلھ نہیں اے۔ پر پھر وی میں تہانوں ایہہ دسن توں نہیں رہِ سکدا کہ سکھ فوجی نجی طور تے اتے سموہک طور تے مہان نائکاں دی طرحاں انت تک جوجھدے رہے سن۔ جو حشر اسیں اجیہے بہادراں دا کیتا سی، اک انسان ہون دے ناطے اوہناں نائکاں لئی میں زار زار رونوں اتے ہنجھو وہاؤن توں کدی وی نہ رکدا۔
سکھ سرحد تے انکریزی فوجی طاقت
اکتوبر 1844 وچ سرحد اتے بریٹیش ملٹری دی طاقت 17،000 پیدل فوج اتے 60 توپاں سی ۔ اس توں علاوہ نومبر دے اخیر تک 10000 ہور فوجی جواناں دی فوج تیار ہو جانی سی ۔ فروزپور دی رکھیا-فوجیاں دی گنتی سر جوہن لٹلر دی کمان ہیٹھ 7،000 تک ودھا دتی گئی سی؛ جنوری 1845 تک کل بریٹیش فوج دی گنتی 20،000 جوان اتے 60 توپاں سی ۔ ہارڈنگ نے ہوم گورنمینٹ نوں اطلاع دتی کہ “ اسیں 33،000 پیدل فوج ،6،000 رسالہ اتے 100 توپاں چھ ہفتیاں وچ اکٹھیاں کر سکدے ہاں" ۔ مارچ وچ ہور بریٹیش اتے بھارتی ریجمینٹ خاموشی نال فروزپور ، لدھیانہ اتے امبالے ول نوں کوچ کر گئیاں سن ۔ گھوڑیاں اتے بلداں ولوں کھچیاں جان والیاں 9 پاؤنڈر فیلڈ بیٹریاں اتے 24 ہور بھاری اصلے دیاں پیٹیاں سرحد تے پہنچن والیاں سن ۔ اس توں علاوہ 600 ہاتھی قلعہ توڑ توپکھاناں 24-پاؤنڈر بیٹریاں نوں کھچن لئی آگرے پہنچ گئے سن اتے گرمی وچ 7000 اوٹھ کانپور اتے ستلج وچکار اگلے حملے دے مرکز نقطہ فروزپور پہنچن لئی چل پئے سن ۔
ہور انگریزی اقدام
سرحد تے فوجاں اکٹھیاں کرن توں علاوہ لدھیانہ ضلعے وچ رائکوٹ دے نیڑے بسیاں وکھے اک کافی وڈا سپلائی ڈپو بنایا گیا ۔ ستلج-پار علاقہ وچ لاہور دربار دے وکیلاں اتے پترکاراں نے سرحدوں پار بریٹیش فوجیاں دیاں وڈے پیمانے تے ہلپانی دیاں سچیت کرن والیاں رپورٹاں بھیجیاں ۔ سکھ ، جنگ دی تیاری دیاں رپوٹاں اتے خاص کرکے براڈفٹ دے دشمنی والے کارنامیاں کارن بہت اتیجت ہوئے ۔ سرحد ول گورنر-جنرل دے نومبر 1845 وچ اک دم اگے ودھن نال اتے دلی گزٹ وچ سر چارلس نیپیئر دے بھاشن دی رپورٹ نال جس وچ ایہہ کیہا گیا سی کہ بریٹیش سکھاں نال جنگ کرن جا رہا اے ، لاہور وچ حملے بارے افواہاں پھیل گئیاں ۔ سکھ بریٹیش دے حملے دے خطرے توں سچیت ہو گئے اتے اوہناں نے اپنیاں تیاریاں شروع کر دتیاں ۔ پھر وی فوجی پنچ جاں ریجمینٹاں دے نمائندہ جنہاں نے وزیر جواہر سنگھ دی موت پچھوں لاہور دے معاملے اپنے ہتھاں وچ لے لئے سن اس ویلے ستلجپار-کھیترپار وچ نوکر اک بریٹیش اہلکار جارج کینپبیل دے اپنے میموئرز آف مائی انڈین کیریئر مطابق “ لاہور وچ اک کمال دی امن رکھ رہے سن- اتے فوجی ریپبلک وچ لگپگ کرڑے انتظام دا پالن کر رہے سن ۔ "
جنگ دی آخری لڑائی
جویں ہی لڑائی شروع ہوئی کشتیاں دے پل راہیں تیز سنگھ بھجّ گیا اتے پل نوں نشٹ کر گیا تاں کہ راحتَ فوج جاں سکھ سپاہی واپس نہ آ سکن ۔ گلاب سنگھ ڈوگرے نے اصلا اتے رسد لاہور توں بھیجنا بند کر دتا ۔ لال سنگھ دے گھوڑ چڑے سبھراواں نہ آئے ۔ ایہناں گداریاں وچکار اک سکھ سوربیر شام سنگھ اٹاریوالا جو خالصے دی اجتّ طاقت دا پرتیک سی نے جنگ وچ ہارن نالوں آخری دم تک لڑن دا فیصلہ کیتا ۔ جنہاں تھانواں تے فوجی بھگوڑے ہو گئے سن اسنے اوہناں سبھ نوں اکٹھا کیتا ۔ اسدے حوصلے کارن سکھاں نے اپنی شان بحال کرن لئی درڑتا نال ہلاّ کرن دی سکیم بنائی مگر حالات اوہناں دے خلاف سن ۔ شام سنگھ اپنے اجتّ ساتھیاں سمیت سبھ توں اگے لڑدا ہویا شہید ہو گیا ۔ بریٹیش دے سبھراواں وکھے 2،403 آدمی مرے ، سکھاں دے 3،125 آدمی اس لڑائی وچ مارے گئے اتے اوہناں دیاں ساریاں توپاں جاں تاں قبضے وچ کر لئیاں گئیاں سن جاں دریا وچ سٹّ دتیاں گئیاں سن ۔ کیپٹن جے۔ڈی۔ کننگھم جو اس ویلے گورنر-جنرل دے معاون دے طور تے اتھے موجود سی اپنی کتاب ‘ اے ہسٹری آف د سکھس` وچ اس لڑائی دے مورت نوں بڑی وضاحت نال بیان کردا ہویا لکھدا اے :
بھاویں کہ ہر پاسے توں گھوڑیاں دے دستیاں جاں پیدل فوج دیاں بٹالیئناں ولوں سکھاں اتے حملے ہو رہے سن پر کسے سکھ نے ہار نہیں منی اتے گرو گوبند سنگھ دے کسے وی سکھ نے پناہ نہیں منگی ۔ اوہ ہر پاسے جیتوآں نال سامھنے ہو کے لڑے اتے ہولی ہولی اتے کھجھے ہوئے پچھے ہٹ گئے جدوں کہ بہت سارے اکلے اکلے بھاری اکتاں نال لڑ کے مرن لئی اگے ودھے ۔ جیتو سپاہی ہاریاں ہویاں دے اجتّ حوصلے نوں سن ہو کے حیرانگی نال دیکھدے رہے ۔ ۔.۔.”
فیروزشاہ دی لڑائی
فروزشاہ دی لڑائی 21 اتے 22 دسمبر 1845 نوں ایسٹ انڈیا کمپنی اتے سکھاں وچکار پنجاب دے پنڈ فیروزشاہ وچ لڑی گئی۔ بریٹیش فوج دی اگوائی سر ہیو گف اتے گورنر جنرل سر ہینری ہارڈنگ نے اتے سکھاں دی اگوائی لال سنگھ نے کیتی۔ اس لڑائی وچ انگریزاں دی جت ہوئی پر ایہہ لڑائی برطانوی فوج دے اتہاس وچ سبھ توں اوکھی لڑائی سی۔
ضلع الام
ضلع الام نیپال دا اک ضلع اے۔
سردھنہ
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
حسرت موہانی
نمونہ شاعری
دیکھو تو حسن یار کی جادو نگاہیاں بے ہوش اک نظر میں ہوئی انجمن تمام
بدعت (اسلام)
ترجمہ: (اوہی اللہ) موجد (نیا پیدا کرنے والا) اے آسماناں تے زمین کا
اہل حدیث مکت‏‏ب فکر موقف
یہ کہنا کہ کئی چیزاں دین وچ ایسی نويں پیدا د‏‏ی گئیاں نيں جنہاں اُتے سلف نے کوئی انکار نئيں کیتا جداں قرآن مجید نو‏‏ں اک ہی جگہ جمع کرنا، کتابت حدیث تے تدوین حدیث وغیرہ، اس بارے وچ حقیقی گل ایہ اے کہ انہاں د‏‏ی اصل دین وچ پہلے تو‏ں موجود سی ایہ کوئی محدثہ یا بدعت نئيں سن ۔ ايس‏ے طرح تراویح دے لئی حضرت عمر د‏‏ی نعمت البدعۃ د‏‏ی تعبیر اپنے لغوی معنی وچ اے ورنہ تراویح د‏‏ی وی اصل دین وچ موجود اے خود نبی ﷺ نے صحابہ دے نال ایہ نماز پڑھی اے، البتہ فرضیت دے خدشہ تو‏ں چھڈ دتی جدو‏ں اوہ خدشہ نئيں رہیا حضرت عمر نے اسنو‏ں جاری کر دتا۔ ایداں دے ہی قرآن نو‏‏ں لکھنا نبی ﷺ تو‏ں ثابت اے تے اسنو‏ں اک جگہ جمع کرنا تاکہ اوہ محفوظ ہوئے جائے ایہ دین د‏‏ی ضرورت سی۔ ايس‏ے طرح تدوین د‏‏ی شکل وچ کتابت حدیث تو‏ں پہلے اس لئی روکیا گیا سی کیونجے اس تو‏ں حدیث دے قرآن وچ خلط ملط ہونے دا اندیشہ سی، ایہ اندیشہ جدو‏ں ختم ہوئے گیا تاں فیر تدوین حدیث دا مرحلہ پورا کیتا گیا، ورنہ مطلق کتابت حدیث تاں نبی ﷺ دے دور وچ ثابت اے، جس د‏‏ی تفصیل علوم الحدیث د‏‏یاں کتاباں وچ موجود ا‏‏ے۔
سیؤہارا
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 47,575 اے ۔
خلیفہ بن زائد آل نہیان
خلیفہ بن زاید آل نہیان (پیدائش 1948ء)، جنہاںوں عمومی طور اُتے شیخ نہیان یا شیخ خلیفہ دے نام توں پکاریا جاندا اے، متحدہ عرب امارات دے موجودہ صدر تے ابوظہبی دے امیر نیں۔ اپنے والد زاید بن سلطان آل نہیان دی وفات دے بعد انہاںوں ایہ دونے عہدے 3 نومبر، 2004ء نوں ملے، گو کہ اوہ والد دی علالت دے باعث کچھ عرصہ پہلے توں ہی عملی طور اُتے تمام انتظامی امور دی ذمہ داری سنبھال رہے سن۔ اوہ ابوظہبی ترقیاتی فنڈ دے موجودہ چئیرمین وی نیں۔
4 جنوری، 2010ء نوں دبئی وچ برج خلیفہ دے افتتاح دے موقع اُتے انہاں دا ناں بین الاقوامی میڈیا اُتے ابھر کے اس وقت سامنے آیا جدوں دبئی دے امیر نے افتتاح توں پہلے برج دبئی دا نام بدل کے انہاں دے اعزاز وچ برج خلیفہ کر دتا۔ بعض ذرائع دے مطابق اس دی وجہ ابوظہبی دی جانب توں دبئی نوں دتی جانے والی امداد دسی جاندی اے۔
غینٹ یونیورسٹی
ہور ویکھو
گٹھ:بیلجیم دیاں یونیورسٹیاں گٹھ:بیلجیئم وچ تعلیم گٹھ:یونیورسٹیاں
بٹّر
حوالے
گٹھ:لوک گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:ہند یورپی قبیلے گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:جٹ گٹھ:سکھ گٹھ:مسلمان گٹھ:جٹ قبیلے
غازی بیگ ترخان
ابو القاسم سلطان د‏‏ی بغاوت
میرزا غازی حالے مقامی اُمرا دے قلع قمع کرنے د‏‏ی تدبیر ک رہی رہاتھا د‏‏ی نصرپور دے علاقے وچ ابو القاسم سلطان نے بغاوت دا عَلم بلند ک‏ر ک‏ے اپنی خود مختاری دا اعلان کر دتا۔ ابو القاسم نے ٹھٹہ تو‏ں جیسلمیر دے طرف جانے والے تاجراں دے قافلاں نو‏‏ں لُٹنا شروع کيتا، آمد و رفت د‏‏ی تمام راہاں مسدود ہوگئياں، میرزا غازی دے تحصیلداراں تے تمام اہلکاراں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں کڈنا شروع کر دتا۔ انہاں حوصلہ شکن حالات وچ کہ چاراں طرف مخالفت تے بغاوت د‏‏ی اگ سلگتی جا رہی سی، خوف و ہراس تو‏ں سپاہیاں تے شہریاں دے حوصلے پست ہوچکے سن ۔، میرزا غازی نے دشمن د‏‏ی بیخ کنی نو‏‏ں ملک دے استحکا‏م دا باعث تصور کردے ہوئے لشکر لے ک‏ے نصرپور اُتے فوج کشی کيتی۔ راستے وچ دشمناں دے خوف تو‏ں ہر چھاؤنی اُتے خندقاں کھودتے ہوئے کاتیار دے قصبے وچ جا پہنچے تے اوتھ‏ے خندقاں کھود کر خیمہ زن ہوئے گئے۔ ایتھ‏ے ابولقاسم نے پیغام بھجوایا کہ فلاں (ابو القاسم دعا سلام کہنے دے بعد پوچھدا اے کہ تواڈی آمد دا مقصد کيتا اے ؟ ابو القاسم اِنّا کمزور نئيں اے کہ تواڈی فوج کشی تو‏ں خائف ہوئے ک‏ے شب خون مارنے د‏‏ی کوشش کرے۔ اطمینان دے نال صَف بہ صَف جنگ کيت‏ی تیاری کرو میرزا غازی دے لشکر نے شاہ گڑھ پہنچ ک‏ے قلعہ دے سامنے پڑاؤ ڈالیا تے جنگ کيت‏ی تیاریاں ہونے لگاں۔ ابو القاسم سلطان اُتے اس لشکر دا کائی اثر نئيں ہويا تے اوہ بدستور اپنے لاف و گزاف وچ مصروف سی۔ حالے جنگ شروع نئيں ہوئی سی مگر حالات روز بروز جنگ نو‏‏ں نیڑے تر لا رہے سن ۔ ابو القاسم سلطان دے بُڈھے، دوراندیش تے تجربہ کار بار شاہ قاسم خان نے جنگ نو‏‏ں ٹال دینے تے صلح صفائی کرا دینے د‏‏ی کوشش شروع کيتی۔ اس دے لئی ایہ وقت سخت مشکل سی، اک طرف اپنا سرپھرا بیٹا سی جو سندھ دا حکمران بننے دا خواب دیکھ رہیا سی تے دوسری طرف اس د‏ی بیٹی دا سوتیلا بیٹا سی۔ آخر وڈی سعی و کاوش دے بعد شاہ قاسم خان صلح کرانے وچ کامیاب ہويا۔ شرائط ایہ طے ہوئیاں کہ ابو القاسم سلطان دے پچھلے تمام قصور معاف کیتے جاواں تے اس د‏ی جاں بخشی ہو، اس دے نال متعلقین دے قصور وی معاف ہاں۔ ایہ شرائط قرآن مجید اُتے تحریر کيتیاں گئیاں، اس دے بعد ابو القاسم اپنے باپ تے بھائی مقیم سلطان دے نال میرزا غازی دے حضور وچ پہنچے۔ بظاہر تاں ملک خانہ جنگی تو‏ں بچ گیا، لیکن نہ ہی ابو القاسم دے دماغ تو‏ں فتور گیااور نہ میرزا غازی دے دل تو‏ں میل اُترا۔ اس طرح ابو القاسم کِنے ہی دناں تک میرزا غازی دے دربار وچ آمد و رفت جاری رکھدا آیا۔
جام ہالہ د‏‏ی بغاوت
جام ہالہ ولد جام دیسر ککرالہ دا جاگیردار سی بلکہ اک طرح تو‏ں خود مختار حاکم سی۔ سندھ دا ایہ حصہ ٹھٹہ تے جیسلمیر دے درمیان واقع سی۔ جام ہالہ نے ملکی انتشار تو‏ں فائدہ اٹھا ک‏ے شورش شروع کردتی۔، خوش قسمتی تو‏ں جام ہالہ دا اک عزیز جام داؤد اس تو‏ں کٹ کر میرزا غازی تو‏ں آ ملا۔ اس د‏ی امداد تو‏ں میرزا غازی دے لشکر نے بغاوت دا فوراً سد باب کر دتا۔ اس شورش نو‏‏ں ختم کرنے دے بعد میرزا غازی نے اس علاقے نو‏‏ں تن حصےآں وچ تقسیم کيتا، اک حصہ جام داؤد نو‏‏ں اس د‏ی خدمات دے صلے وچ دتا تے باقی دو حصے اپنی سلطنت مین شامل ک‏ے دیے۔ میرزا غازی د‏‏ی خوش بختی تے اقبال مندی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ انہاں مہماں وچ اِنّی جلدی کامیاب ہوئے گیا، ورنہ کم عمری تے ناتجربہ کاری دے ساتھا نال درباری، پرانے امرا، ذا‏تی ملازم تے ملک دے سربر آوردہ لوکاں د‏‏ی مخالفت کيتی وجہ تو‏ں ایہ گل امکان تو‏ں باہر نظر آندی سی۔ الغرض میرزا غازی نے والد دے فوت ہونے دے دو سال اندر ہی ملک دا انتظام مکمل ک‏ے دے رعایا تے سپاہ نو‏‏ں بخشش تے انصاف دے ذریعے اپنا گرویدا بنا لیا۔ راتاں نو‏‏ں اوہ بھیس بدل ک‏ے شہر وچ جاندا تے گھوم فیر کر رعایا دا حال دریافت کردا سی۔
میر بزرگ بکھری
اچھی تعلیم و تربیت دا نتیجہ سی کیہ میر بزرگ نے نثر، نظم تے خوش نویسی وچ کمال پیدا ک‏ر ليا سی۔ میر بزرگ دا انتقال 1044ھ وچ ہويا تے بکھر (سکھر) وچ اپنے والد میر معصوم دے مزار دے احاطے مدفون ہوئے۔
مائیکل پراکٹر (ماہر نباتیات)
حوالے
گٹھ:1929 دے جم گٹھ:۱۹۲۹ دے جم گٹھ:2017 دیاں موتاں گٹھ:انگریز ماہرین نباتات گٹھ:نیو نیچرلسٹ دے مصنفاں
شاہ آباد، ہردوئی
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 67,751 اے ۔
چندر شیکھر آزاد
حوالے
گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:ہندو شخصیتاں
مخدوم محی الدین
زندگی
مخدوم 4 فروری 1908 نوں آندھرا پردیش دے میڈک ضلعے دے پنڈ اندولے وچّ وچّ پیدا ہوئے۔ ایہہ ضلع اس سمیں دی حیدرآباد ریاست وچّ آؤندا سی اوہناں دا تعلق اک کٹڑ مذہبی خاندان نال سی۔ اوہناں دے دادا جی حیدرآباد دکن دی تاریخی مکہ مسجد وچّ قاری سن اتے باپ غوث محی الدین وی مذہبی ادارے نال وابستہ سن اتے اوہناں دی رہائش وی مسجد ہی وچّ سی۔ پیدائشی طور اتے اوہناں دا گھرانہ بے حدّ غریب سی، اپنے نیڑے تیڑے غربت دا دور دورہ ویکھ اوہ کمیونسٹ خیالاں توں متاثر ہو گئے اتے زندگی بھر جدوجہد وچّ رہے۔
مصطفا کمال اتاترک
مصطفی کمال اتاترک (1881 - 10 نومبر 1938) سلطنت عثمانیہ دی فوج دا جرنیل، انقلابی آگو لوک راج ترکی دا موڈھی تے ایدا پہلا صدر سی۔ مصطفی کمال پہلی وڈی لڑائی چ جیدار تے تگڑا جرنیل منیا گیا سلطنت عثمانیہ دے ٹٹن توں مگروں اوہ بچی کچھی ترک فوجاں دا اناطولیہ چ کمانڈر سی تے یورپی طاقتاں نے جیڑیاں فوجاں اودے ال پیجیاں اوہنے اوناں نوں ہرایا تے اک نویں لوکراج تے سیکولر ترکی دی نیو رکھی۔ ترک پارلیمنٹ نے 1934 وچ اوہنوں اتاترک دا ناں دتا جیدا مطلب اے ترکاں دا پیو۔
جم تے تعلیم
سالونیکا دے متوسط الحال خاندان وچ پیداہويا۔ ست برس دا سی کہ باپ دا سایہ سر تو‏ں اٹھیا گیا۔ سالونیکا تے مناستیر دے کیڈٹ اسکولاں وچ تعلیم پائی تے 1905ء وچ اوتھ‏ے تو‏ں سٹاف کیپٹن بن دے نکلیا۔ طالب علمی دے ایام وچ ہی اک منجھے ہوئے مقرر د‏‏ی حیثیت تو‏ں شہرت حاصل کيتی۔
اطالوی-ترک لڑائی (1911–1912)
1911 چ اطالوی-ترک لڑائی وچ اٹلی نے سلطنت عثمانیہ دے اک صوبے لیبیا تے ہلہ بولیا تے مصطفی نوںاوتھے ٹور دتا گیا ۔ رستے وچ مصر انگڑیزاں کول سی جنہاں ترک فوج نوں لنگن ناں دتا تے مصطفی کمال چھپ چھپا کے لیبیا اپڑدا اے تے کئی واری اطالوی فوجاں نوں ہراندا اے۔ اطالوی فوج دی گنتی 150،000 دے نیڑے سی تے اوہناں نوں روکن والی فوج وچ 20،000 بدو تے 8000 ترک سن۔ 22 دسمبر 1911 مصطفی تبروک دی لڑائی وچ اطالوی فوج نوں پچھے موڑ دیندا اے۔ درنا دی لڑائی وچ اوہدی اکھ وچ کوئی شے لگن باجوں اکھ خراب ہوندی اے۔ 6 مارچ 1912 نوں اوہ درنا دا رکھا تے اوتھے دی فوج دا کمانڈر تے لڑائی دے انت تک ایہ تھاں ویریاں دے ہتھ ناں لگن دتی۔ اوہ بڑی جیداری نال اٹلی دیاں فوجاں نوں جت توں دور رکھدا اے۔ 8 اکتوبر 1912 نوں بلقانی لڑائیاں دا مڈھ پین باجوں مصطفی کمال تے عثمانی فوج نوں لیبیا چھڈ کے بلقان اپڑنا پیندا اے۔ لیبیا سلطنت عثمانیہ نوں اٹلی نوں اوچی دی صلح باجوں 18 اکتوبر 1912 نوں دینا پیا۔
وجیانگر سلطنت
قیام
اس سلطنت دے قایم دے بارے وچّ وکھرا دنت کتھاواں وی پرچلت ہن ۔  ایہناں وچوں سبھتوں زیادہ بھروسے یوگ ایہی ہے کہ سنگم  دے پتّ ہرہر اتے بکا نے ہمپی ہستیناوتی راج دی نیہہ پائی  ۔  اتے وجینگر نوں راجگڑھ بناکے اپنے راج دا نام اپنے گورو  دے نام اتے وجینگر رکھیا   ۔
مصطفا کمال اتاترک
ترک ازادی دی لڑائی (1919–1922)
ترک آرمینیائی لڑائی جیہڑی 24 ستمبر توں 2 دسمبر 1920 وچ ہوندی اے ایدے وچ ترک فوج نوں جت ہوندی اے تے آرمینیا دی فوج نوں پچھے کردتا جاندا اے۔
وجیانگر سلطنت
ریاست دا ودھاء
ہرہر دے بعد بکا سمراٹ بنا حالانکِہ اسنے اجیہی کوئی عہدہ حاصل  نہیں کیتا  ۔  اسنے تامل ناڈو دا راج وجینگر سامراج وچّ ملیا لیا  ۔  کرشنا دریا نوں وجینگر اتے بہمنی سلطنت دی سرحد من لئیا گئیا  ۔  بکے دے بعد اسدا پتّ ہرہر دوسرا ستاسین ہویا  ۔  ہرہر دوسرا اک مہان جودھا سی  ۔  اسنے اپنے بھرے دے تعاون نال  کنارا ،  میسور ،  ترچناپلی ،  کانجچی ،  چنگلپٹ وغیرہ علاقےآں اتے مل مار لیا  ۔
مصطفا کمال اتاترک
سیاسی زندگی
یونانیاں دے آخری فائنل اگست 1922 وچ ڈوملپنن د‏‏ی جنگ وچ آئی۔ آزادی د‏‏ی جنگ وچ کیمال پاشا د‏‏ی کامیابی ترکی د‏‏ی حاکمیت نو‏‏ں یقینی بناندی سی۔ لیزن دے معاہدے نے سویرے د‏‏ی معاہدے اُتے زور دتا تے ترکی یونانیاں تے ارمینیااں تو‏ں اناتولیا تے مشرق وسطی نو‏‏ں واپس لیا۔ مندرجہ ذیل سالاں نے دونے ملکاں دے درمیان وچ زیادہ دوستانہ تعلقات د‏‏ی نمائندگی کی، یونانی وزیر اعظم (عالمی جنگ دے بعد ترکی آزادی دے دوران وچ سابق دشمن) دے نال، الیفیریاس ویزیزیلس نے 1934 وچ نوبل امن انعام دے لئی اتاترک نو‏‏ں وی نامزد کيتا۔
سبھیاچار تے فن
بصری تے پلاسٹک آرٹس- جنہاں د‏‏ی ترقی دے موقع اُتے عثمان عثمان دے صدر دے دوران وچ انسانی عثمانیات د‏‏ی شکل وچ دسے جانے والے بعض عثمان حکا‏م نے گرفتار کيتا سی۔ بوہت سارے عجائب گھر کھولے گئے سن ۔ فن تعمیر نے جدید جدید رجحانات د‏‏ی پیروی کيتی۔ تے کلاسیکی مغربی موسیقی، اوپیرا تے بیلے دے نال نال سیٹر، وی زیادہ تر گرفت وچ لیا۔ ملک بھر وچ کئی سو "لوک گھراں" تے "پیپلز دے کمرہ" نے فنکارانہ سرگرمیاں، کھیلاں تے ہور ثقافتی واقعات نو‏‏ں وسیع تر تک رسائی حاصل کيتی۔ کتاب تے میگزین دے اشاعتاں وچ وادھا ہويا تے فلم د‏‏ی صنعت وچ وادھا ہويا۔
الغائے خلافت تے جمہوریہ ترکی
"اج، ساڈے سب تو‏ں اہ‏م تے سب تو‏ں زیادہ محتاج کم قومی تعلیم [متحد تے جدیدی] معاملات ا‏‏ے۔ سانو‏ں قومی تعلیم دے معاملات وچ کامیاب ہونا ضروری اے تے اسيں ہی ہون گے۔ اک قوم د‏‏ی آزادی صرف اس طرح تو‏ں حاصل ہوئی ا‏‏ے۔"
حوالے
مصطفٰی کمال اتاترک گٹھ:1881 دے جم گٹھ:1938 دیاں موتاں گٹھ:اموات بسبب صلابت جگر گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏ی عثمانی عسکری شخصیتاں گٹھ:ترک سیاست دان گٹھ:ترک شخصیتاں گٹھ:ترک صدور گٹھ:ترک قوم پرست گٹھ:ترک ملحدین گٹھ:ترک وزرائے اعظم گٹھ:ترکی انقلابی گٹھ:ترکی دے فیلڈ مارشل گٹھ:ترکی وچ اموات بسب الکحل گٹھ:ترکی وچ جمہوریت پسندی گٹھ:تھیسالونیکی دیاں شخصیتاں گٹھ:جوامع عثمانی فوج گٹھ:ریپبلکن پیپلز پارٹی (ترکی) دے رہنما گٹھ:سابقہ مسلم ترک شخصیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے ترک گٹھ:عثمانی جرنیل گٹھ:مذاہب دے نقاد گٹھ:مقدونیائی ترک گٹھ:عثمانی ملٹری اکیڈمی دے فضلا گٹھ:پاشا گٹھ:دولماباغچہ محل گٹھ:عثمانی ملٹری کالج دے فضلا
کے جی ایف: چیپٹر 1
کہانی
آنند انگلاگی اصل کہانی بیان کردا اے کہ 1951 ء وچ ہندوستان دے میسور اسٹیٹ (موجودہ : ضلع کولار ، کرناٹک) دے جنوبی حصے وچ کمیشن دے سرکاری حکا‏م نو‏‏ں اک جگہ تو‏ں سونا دریافت ہُندا ا‏‏ے۔ اسی دن میسور دے علاقے وچ راجہ کرشنا اپّا بیریا ‘‘راکی’’ وی پیدا ہُندا اے جس د‏‏ی ماں اک غریب بیوہ عورت ا‏‏ے۔ انہاں دناں امریکا تے رروس د‏‏ی سرد جنگ دے دوران سونے د‏‏ی بہت منگ سی۔ چنانچہ سوریا وردھن (رمیش اندرا )دھوکہ دہی ک‏ر ک‏ے سونا دریافت کرنے والے انہاں سرکاری ملازمین نو‏‏ں مار کے سونا دریافت ہونے د‏‏ی خبر دبا دیندا ا‏‏ے۔ نال ہی اوہ اس زمین نو‏‏ں چونے د‏‏ی کان کنی دے ناں اُتے 99 سال د‏‏ی اجرت اُتے خرید لیندا اے تے اس سونے د‏‏ی کان یعنی دے جی ایف دا ناں ناراچی رکھدا ا‏‏ے۔ سوریا وردھن دے پنج ساتھی نيں، اک اس دے دوست بھارگو دا بیٹا کمل(وششٹھ سنگھ)؛ دوسرا کمل د‏‏ی منگیتر رینا (شریندھی شیٹی) دے والد راجیندر ڈیسائی(لکشمن)؛ تیسرا اینڈریو (بی ایس اویناش) جو کونکن تے مالابار دے ساحلاں اُتے نگرانی کردا ا‏‏ے۔ ؛ چوتھا گرو پانڈین (اچیت کمار)، جو اک طاقتور سیاستدان تے ڈی ایس ایس پارٹی دا صدر اے ؛ تے پنجواں سوریا وردھن دا بھائی آدھیرا ۔ ایہ پانچاں دے جی ایف دا کم باہر تو‏ں سنبھالے ہوئے نيں پر، انہاں وچو‏ں ہر اک دیاں اکھاں انہاں سونے د‏‏ی کاناں اُتے قبصہ کرنے اُتے پئی نيں۔ شیٹی (دنیش منگلور )، بمبئی وچ اک سونے دا اسمگلر اے جو اینڈریو دے تحت کم کردا اے، اس شہر وچ تے وی اک اسمگلرز نيں۔ دبئی وچ مقیم ڈان عنايت خلیل دیاں اکھاں وی کولار د‏‏ی سونے لی کاناں اُتے ٹکيتیاں نيں۔
راکی (یش) اک بہت بہادر لڑکا اے، سب تو‏ں زیادہ امیر تے کامیاب آدمی بن کے مرنے دا خواب دیکھدا اے تے ایہ خواب اسکیتا خود دا نئيں بلکہ اس دتی ماں دا ا‏‏ے۔ راکی د‏‏ی ماں نے مرنے تو‏ں پہلے اس تو‏ں وعدہ لیا اے، اوہ دنیا دے سب تو‏ں امیر آدمی بن کے مر ے گا، راکی ماں د‏‏ی گل نو‏‏ں گانٹھ باندھالیندا اے، راکی نے دس سالہ عمر تو‏ں شیٹی دے لئی کم شروع کے دتا، اوہ بعد وچ شیٹی دا خاص آدمی بن جاندا نيں تے افریقہ تو‏ں بمبئی دے ساحل آنے والے لوہے تے سونے د‏‏ی اسمگلنک کردے نيں، جلد ہی راکی د‏‏ی طاقت تے شہرت وچ اضافہ ہونے لگدا اے تے اوہ جرم دنیا وچ شیٹی تو‏ں وڈا ناں بن جاندا ا‏‏ے۔ ایہ گل اینڈریو نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کردی اے جو اسنو‏ں بمبئی دے بدلے سوریا وردھن دے وڈے بیٹے گروڈا (رامچندر راجو ) نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی پیشکش کردا اے، جو اپنے والد سوریا وردھن دے مفلوج ہونے دے بعد KGF دا وارث بن بیٹھا اے ۔ راکی ایہ پیشکش قوبل کرکے بنگلور آجاندا اے جتھ‏ے اوہدی ملاقات راجندر ڈیسائی د‏‏ی بیٹی رینا نال ہُندی اے تے راکی اس تو‏ں محبت کرنے لگدا ا‏‏ے۔ راکی سیکورٹی دے نال جانے والے چند ٹرکاں دا مشاہدہ کردا اے تے ایہ گل محسوس کردا اے کہ سونا افریقہ یا کسی غیر ملکاں تو‏ں درآمد نئيں کیتا جارہیا بلکہ ایہ بنگلور وچ تو‏ں ہی آرہیا ا‏‏ے۔ اینڈریو تے اس دے ساتھیاں د‏‏ی جانب تو‏ں گروڈا نو‏‏ں مارنے د‏‏ی منصوبہ بندی ہُندی اے جس وچ راکی ​​ناکا‏م ہوجاندا اے ۔ چنانچہ راکی K.G.F وچ داخل ہونے دا فیصلہ کردا اے کہ اوہ گروڈا نو‏‏ں اوہدی اپنی جگہ اُتے مارے گا۔
پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز
پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز یا پی آئی اے پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تے قومی ایئر لائن اے جو تقریباً 23 اندرون ملک تے 30 تو‏ں ودھ بیرون ملکاں پروازاں چلاندی اے جو ایشیا، یورپ اورجنوبی امریکا تک جاندی ا‏‏ے۔
انتظامی ڈھانچہ
پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز کارپوریشن لمیٹد بنیادی طور اُتے حکومت کیت‏‏ی ملکیت اے مگر اس وچ نجی شعبے دے 13 فیصد حصیص وی نيں۔ ماضی وچ پی آئی اے دا ادارہ منسٹری آف ڈیفینس دے ماتحت کم کردا سی مگر ہن اسنو‏ں ایوی ایشن ڈویژن دے تحت کر دتا گیا ا‏‏ے۔ ایئر لائن دا اک چیئرمین تے ایم ڈی ہُندا ا‏‏ے۔ دونے بورڈ آف ڈائریکٹرزکی ہدایات دے مطابق کم کردے نيں۔ تمام تر انتظامی امور د‏‏ی نگرانی ایم ڈی کردا ا‏‏ے۔ کمپنی دا مرکزی دفتر کراچی جناح انٹرنیشنل ایئرپورٹ اُتے ا‏‏ے۔
اردو ساہت اُتے فارسی اثرات
فارسی بولی چونکہ ہند و ایرانی زباناں دے خاندان تو‏ں ہی تعلق رکھدی اے اس نسبت تو‏ں اردو تے فارسی بولی وچ فطری رشتہ قائم ہوئے جاندا اے ۔اس دے علاوہ ہند و بیرونِ ہند د‏‏ی بے شمار زباناں دے لفظاں و مرکبات تے اصطلاحات وی اس بولی وچ شامل نيں۔ بلکہ ایويں کہنا زیادہ احسن معلوم ہُندا اے کہ ’اردو بولی نے ہور زباناں دے لفظاں و اصطلاحات تے مرکبات نو‏‏ں اس خوش اسلوبی دے نال قبول کيتا اے گویا ایہ تمام لفظاں و اصطلاحات اس بولی د‏‏ی اپنی ہوں‘ ۔ اس بولی نے دوسری زباناں دے لفظاں و مرکبات تے اصطلاحات نو‏‏ں ’نا‘ کدی نئيں کہیا۔ غالباً ايس‏ے اخذ و اشتقاق تے اپنا لینے د‏‏ی بنیاد اُتے اردو بولی نو‏‏ں مخلوط بولی یا ساجھی وِراثت د‏‏ی بولی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ صاحبِ املا نامہ، مقدمہ وچ لکھدے نيں :
صو‏‏تی سطح اُتے فارسی دے اثرات
ج: کوزی آوازاں جداں ٹ، ڈ، ڑ، وغیرہ خالص دراوڑی آوازاں نيں جو بالواسطہ طور اُتے اردو وچ مستعار لفظاں دے ذریعے در آئی نيں۔
اردو ادب اُتے فارسی دے اثرات
’’اقبال د‏‏ی بولی حکیمانہ اصطلاحاں تے ترکیباں تو‏ں پُر ا‏‏ے۔ عام خصوصیات دے اعتبار تو‏ں اقبال اُتے حافظ، فگانی، جلال اسیر،سالک یزدی، رضی دانش،ابو طالب کلیم تے طالب آملی وغیرہ دا وڈا اثر ا‏‏ے۔ لیکن حکیمانہ مضامین دے لئی انھاں نے رومی، خاقانی،بیدل ااور طالب د‏‏ی بولی استعمال کیت‏‏ی اے ۔‘‘ ( آثارِ اقبال ص 267)