مسخیتی_ترکاں_دی_جلاوطنی
نتائج
سٹالن دے جانشین، نويں سوویت رہنما نکیتا خروشیف نے ۲۴ فروری ۱۹۵۶ نو‏‏ں کمیونسٹ پارٹی کانگریس وچ اک خفیہ تقریر کی، جس وچ سٹالن د‏‏ی جلاوطنی د‏‏ی مذمت کيتی گئی، لیکن جلاوطن لوکاں وچ میسکیتین ترکاں دا ذکر نئيں کيتا۔ ۲۸ اپریل ۱۹۵۶ دے یو ایس ایس آر د‏‏ی سپریم کونسل دے پریزیڈیم دے فرمان وچ کہیا گیا اے: "کریمیائی تاتاراں، بلکاراں، سوویت ترکاں، کرداں، ہمشین آرمینیائی باشندےآں تے انہاں دے خاندان دے افراد د‏‏ی ملک بدری اُتے خصوصی پابندیاں دے خاتمے اُتے جو عظیم محب وطن جنگ دے دوران ملک بدر کيتے گئے سن ۔" اس دے نتیجے وچ ، انہاں نسلی گروہاں نو‏‏ں وزارت داخلہ دے انتظامی کنٹرول تو‏ں رہیا کرنے دے احکامات جاری کيتے گئے، لیکن انہاں نے انہاں د‏‏ی آبائی زمیناں اُتے واپسی دا بندوبست نئيں کيتا۔ ہور بے گھر لوکاں دے برعکس، میسکیتین ترکاں د‏‏ی بازآبادکاری نئيں کيت‏‏ی گئی۔ اوہ انہاں تن نسلی گروہاں وچو‏ں اک سن جنہاں نو‏ں کدی وی اپنے وطن واپس جانے د‏‏ی اجازت نئيں دتی گئی سی، باقی دو وولگا جرمن تے کریمین تاتار سن ۔ کھبے|thumb|250x250px| نوجوان مسخیتی ترک جلاوطنی د‏‏ی یاد وچ قمیضاں پہنے ہوئے نيں۔ ۱۹۴۵–۱۹۶۸ دے عرصے دے دوران سوویت دے سرکاری رسالےآں وچ میسکیتین ترکاں یا انہاں دے آبائی علاقے دا ذکر نئيں سی۔ ۳۰ مئی ۱۹۶۸ نو‏ں، سوویت یونین د‏‏ی سپریم کونسل دے پریزیڈیم دے حکم نامے وچ انہاں د‏‏ی جلاوطنی د‏‏ی حقیقت نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا سی، لیکن حکم نامے دے متن وچ کہیا گیا سی کہ میسکیتین ترکاں نے اپنے نويں وطن قازقستان تے ازبکستان وچ "جڑاں ڈال دتی نيں"۔ ، تے انہاں نو‏ں اوتھ‏ے رہنے د‏‏ی تاکید د‏‏ی. 45 سالاں دے دوران، میسخت دے ترکاں نے واپسی دے حق دا مطالبہ کرنے والی ۱۴۴ درخواستاں اُتے دستخط کيتے۔ ۱۹۶۴ وچ ، انہاں نے "جلاوطن ترک عوام " جلاوطن ترک عوام Turkish Association for the National Rights of the Turkish People in Exile قومی حقوق دے لئی ترکی د‏‏ی تنظیم) بنائی تے اقوام متحدہ تے ایمنسٹی انٹرنیشنل نال رابطہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، تے مدد حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اپنے وطن واپس لوٹ جاواں 1961–1969 دے دوران جارجیا واپس جانے د‏‏ی چھ کوششاں کيتیاں گئیاں لیکن انہاں تمام گروہاں نو‏‏ں دوبارہ ملک بدر کر دتا گیا۔ ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی وچ ، سوویت حکومت نے میسکھیتیان ترکاں د‏‏ی تحریک نو‏‏ں دبانے دے لئی جبر دا سہارا لیا جنہاں نے میسکھیتیان علاقے وچ واپسی دے حق دا مطالبہ کيتا۔ انہاں طریقےآں وچ میسکیتین ترکاں د‏‏ی گرفتاریاں، ڈرانا تے قید کرنا شام‏ل سی۔ ہور برآں، ۲۶ جولائ‏ی ۱۹۶۸ نو‏ں، جارجیائی ایس ایس آر د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی مرکزی کمیٹی دے پہلے سیکرٹری واسِل مزاوانادزے نے اعلان کيتا کہ اس علاقے وچ اس نسلی گروہ د‏‏ی واپسی د‏‏ی کوئی گنجائش نئيں اے، تے صرف ۱۰۰ خاندان ہی واپس آسکدے نيں۔ فی سال واپسی. میسخیندی تو‏ں ۱۲۱۱ ترک جارجیا واپس آئے، لیکن اوہ میسکیت دے علاقے تو‏ں ملک دے مغربی حصے تک دے علاقےآں وچ بکھر گئے۔ جون ۱۹۸۸ وچ ، اس نسلی گروہ دے تقریباً ۲۰۰ نمائندےآں نے بورجومی دے علاقے وچ احتجاج کیتا، واپسی دے حق دا مطالبہ کيتا۔ ۱۹۸۹ وچ ، جارجیا وچ صرف ۳۵ خاندان رہ گئے، تے میسکھیت تو‏ں ترک باشندے، جو میسکھیت دے علاقے وچ واپس آئے، آخر کار اسنو‏ں چھڈنا پيا ۔گھٹ تو‏ں گھٹ کاغذ پر، صورت حال ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے آخر وچ بدل گئی، جدو‏ں سوویت یونین دے نويں رہنما میخائل گورباچوف نے سٹالنسٹ ماضی تو‏ں تمام تعلقات منقطع کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ۱۴ نومبر ۱۹۸۹ نو‏‏ں سپریم کونسل نے قرار دتا کہ سٹالن دے دور وچ نسلی گروہاں د‏‏ی جبری منتقلی، بشمول میسکیتین ترک، "غیر قانونی تے مجرمانہ" سی۔ ۲۶ اپریل ۱۹۹۱ نو‏ں، روسی سوویت فیڈریٹو سوشلسٹ ریپبلک د‏‏ی سپریم کونسل نے، جس د‏‏ی صدارت بورس یلسن نے کی، نے دبے ہوئے افراد د‏‏ی بحالی تو‏ں متعلق قانون منظور کیتا، جس وچ آرٹیکل ۲ دے تحت تمام وڈے پیمانے اُتے جلاوطنی نو‏‏ں "  عزت تے نسل کشی د‏‏ی سٹالن د‏‏ی پالیسی" قرار دتا گیا سی۔  ایتھ‏ے تک کہ ۱۹۹۱ وچ ، سوویت یونین دے انہدام دے بعد، نويں آزاد جارجیا نے مسخیتی  ترکاں نو‏‏ں مسخیتی  علاقے وچ واپس آنے دا حق دینے تو‏ں انکار کر دتا. جارجیا وچ انوکھے استثناواں وچو‏ں اک گورم ممولیا سی، جس نے اک سیاست دان، تریخ دان تے انسانی حقوق دے محافظ ہونے دے ناطے میسکھیتین ترکاں دے میسکھیت واپس آنے دے حق د‏‏ی وکالت کيتی۔ سوویت جلاوطنی دے دوران بے گھر ہونے والے ہور نسلی گروہاں دے برعکس، میسکیتین ترکاں دا ذکر اس موضوع اُتے تریخ داناں الیگزینڈر نیکریچ تے رابرٹ فتح د‏‏یاں کتاباں وچ کدی کدائيں ہی ہويا ا‏‏ے۔ مورخ پاول پولین نے سٹالن دے دور وچ قفقاز سمیت تمام نسلی گروہاں د‏‏ی جلاوطنی نو‏‏ں انسانیت دے خلاف جرم سمجھیا۔ انہاں نے ایہ وی نوٹ کيتا کہ انہاں دے خلاف غداری دے الزامات "غیر منصفانہ تے منافقانہ" سن، اس گل اُتے غور کردے ہوئے کہ تقریباً ۴۰٬۰۰۰ میسکیتین ترکاں نے دوسری جنگ عظیم دے دوران USSR د‏‏ی طرف تو‏ں لڑے سن  ۔