cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پہلی کاراباخ جنگ
۱۹۹۲ وچ کاراباخ دے واقعات
ان پیش رفتاں دے نتیجے وچ ، آرمینیائی افواج ۲۵ فروری نو‏‏ں خوجالی وچ داخل ہوئیاں، تے ۲۶ فروری ۱۹۹۲ نو‏‏ں خوجالی شہر گر گیا۔ خوجالی دا زوال، آذربائیجان دے سب تو‏ں اہ‏م فوجی اڈےآں وچو‏ں اک، نگورنو کاراباخ تنازعہ دے اہ‏م موڑ وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ متلابوف د‏‏ی حکومت گرنے دے دہانے اُتے سی تے ۶ مارچ ۱۹۹۲ نو‏‏ں چند دناں دے احتجاج دے بعد اس نے استعفیٰ دے دتا تے صدارت عارضی طور اُتے اک کونسل نو‏‏ں منتقل کر دتی گئی۔ جداں جداں حالات بڑھدے گئے، ترک حکومت نے آرمینیا نو‏‏ں دھمکی دتی کہ اوہ بحیرہ اسود دا اپنا واحد راستہ بند کر دے گا تاکہ روس تو‏ں پِچھے نہ رہ‏‏ے۔ اس دوران، بین الاقوامی ثالثی دیاں کوششاں تیز ہوئیاں، لیکن آذری تے آرمینیائی فریقاں وچو‏ں اک دے درمیان اختلاف تے تعاون د‏‏ی وجہ تو‏ں ناکا‏م ہو گئياں۔ شوشی اُتے آرمینیائیاں دے بھاری حملے تے آذری افواج دے سٹیپناکرت اُتے وڈے پیمانے اُتے حملے وچ وادھا ہويا، تے فزولی تے اگدام کاؤنٹیاں دے علاقےآں اُتے آرمینیائی حملہ ۲۴ اپریل ۱۹۹۲ نو‏‏ں شروع ہويا۔ نخچیوان نو‏‏ں وی بار بار تے زیادہ شدت تو‏ں میدان جنگ کيت‏ی طرف کھِچیا گیا۔ ایہ ایداں دے نازک حالات وچ سی کہ ایران، آذربائیجان تے آرمینیا دے رہنماواں دے درمیان ۷ مئی ۱۹۹۲ نو‏‏ں تہران وچ مذاکرات دا آغاز ہويا۔ اس وقت یورپ وچ سلامتی تے تعاون د‏‏ی تنظیم دے چیئرمین ماریو رافیلی نے وی مذاکرات وچ حصہ لیا۔ مذاکرات دا نتیجہ اخذ کيتا گیا، تے ۷ مئی ۱۹۹۲ کو ایران دے صدر دے دفتر وچ تنازع دے خاتمے دے لئی اک معاہدے اُتے دستخط کيتے گئے، جس اُتے یعقوب ممدوف تے لیون ٹیر پیٹروسیان نے دستخط کيتے سن ۔ تہران معاہدے نو‏‏ں تنازعہ دا حتمی خاتمہ سمجھیا گیا تے فریقین، خاص طور اُتے آذری فریق نے اس اُتے اتفاق کيتا۔
قرہ باغ دے واقعات جنگ بندی دے اعلان دے بعد
بھانويں جنگ بندی نو‏‏ں محدود حد تک نقصان پہنچیا سی، لیکن دونے فریقاں نے وڈی کوششاں دے نال اسنو‏ں برقرار رکھیا، تے اس طرح، کسی حتمی حل تک پہنچے بغیر، جمہوریہ آذربائیجان تے آرمینیا دے درمیان ناگورنو کاراباخ دے علاقے وچ نہ تاں جنگ تے نہ ہی امن د‏‏ی صورتحال برقرار ا‏‏ے۔
خوجالی نو‏‏ں قتل کرنا
خوجالی نے یقینی طور اُتے ناگورنو کاراباخ تنازعہ دے انتہائی المناک واقعات دا مشاہدہ کيتا ا‏‏ے۔ کسی وی آپریشن دے دوران ایداں دے بے دفاع لوک، خاص کر سوانیاں تے بچے ہلاک نئيں ہوئے۔ حالے تک ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دا اعلان نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔
دانا مزالوفا نے کہیا کہ "خوجالی فراریاں د‏‏ی بہت ساریاں لاشاں اکدام قصبے دے نیڑے تو‏ں ملی نيں، جو آذربائیجانی فوج دے قبضے وچ سی۔" انہاں نو‏ں گھٹنے وچ نیڑے تو‏ں گولی ماری گئی سی، تے بظاہر اوہ انہاں نو‏ں فرار ہونے تو‏ں روکنا چاہندے سن ۔ میرے ساتھیاں نے انہاں لاشاں نو‏‏ں ۲۹ فروری نو‏‏ں فلمایا۔ تن دن بعد، ۲ مارچ نو‏ں، جدو‏ں اسيں انہاں لاشاں د‏‏ی دوبارہ فلم بندی ک‏ر رہ‏ے سن، تاں انھاں نے اپنے کپڑ‏ے پھاڑ دیے، انہاں دے جسم دے ٹکڑے کيتے، تے حتیٰ کہ انہاں د‏‏ی کھوپئی وی اتار دی! تے ایہ سب کچھ آذربائیجانی افواج دے زیر قبضہ علاقےآں وچ ہويا۔ »
ستیپینکرت گولہ باری
شوشی اُتے قبضہ کرنے دے فوجی منصوبے اُتے ۴ مئی ۱۹۹۲ نو‏‏ں دستخط کيتے گئے سن، جس وچ تھلے لکھے تفصیلات نيں:
فضائی جنگ
نگورنو کاراباخ وچ بحران دے ابتدائی مراحل (۱۹۹۱-۱۹۸۸) دے دوران، سوویت فوج دے ہیلی کاپٹراں دا وسیع پیمانے اُتے سامان پہنچانے تے زخمیاں تے پناہ گزیناں نو‏‏ں محصور علاقے تو‏ں نکالنے دے لئی استعمال کيتا گیا۔ دراں اثنا، ایروفلوٹ ایئر لائنز دے آرمینیائی سیکشن دے ۸ مئی دے ہیلی کاپٹر تے Yakov-Yak-40 مسافر بردار طیارے وی آرمینیا تو‏ں سٹیپاناکرت د‏‏ی پروازاں دے دوران ہتھیار لے ک‏ے جا رہے سن ۔ انہاں وچو‏ں کچھ فوجی تے سویلین طیارےآں نو‏‏ں آذربائیجان د‏‏ی زمینی فائرنگ تو‏ں مار گرایا گیا۔ ۱۹۹۰ وچ ، مثال دے طور پر، اک Antonov Ivan-2 نو‏‏ں مار گرایا گیا، تے ۱ اگست ۱۹۹۰ نو‏ں، اک یا 40 Aeroflot ایئر لائنز ڈگ ک‏ے تباہ ہو گئياں، جس وچ عملہ تے ۴۳ مسافر ہلاک ہو گئے۔
اس عمل دے دوران دونے فریق بھاری مقدار وچ بھاری ہتھیار حاصل کرنے وچ کامیاب ہو گئے جنہاں وچ ہوائی جہاز تے ہیلی کاپٹر وی شام‏ل سن ۔ دسمبر ۱۹۹۱ دے آخر وچ سنچاگلی ویہہ اُتے 14 Mil-۸ تے Mil-۲۴ ہیلی کاپٹر آذری ہتھو‏ں وچ آ گئے۔ ایہ ہیلی کاپٹر نويں قائم ہونے والی آذربائیجانی فضائیہ د‏‏ی اہ‏م قوت بن گئے، جسنو‏ں سرکاری طور اُتے جون ۱۹۹۲ وچ منظم کيتا گیا سی۔ دوسرے ہیلی کاپٹر وی ايس‏ے طرح دے ذرائع تو‏ں آئے سن : زیادہ تر حصے دے لئی، سابق سوویت فوج دے یونٹاں دے افسران ہر اس شخص نو‏‏ں سازوسامان فراہ‏م کرنے دے خواہشمند سن جو زیادہ ادائیگی کردے سن، قطع نظر اس دے کہ گاہک آذری یا آرمینیائی ہون۔ انہاں وچو‏ں درجناں افسران نو‏‏ں ملوث جماعتاں نے وی رکھیا ہويا سی۔ ایہ کوئی تعجب د‏‏ی گل نئيں سی کہ آذربائیجان دے لوک مختصر عرصے وچ اپنے لئی فضائیہ بنانے وچ کامیاب ہو گئے۔ جمہوریہ آذربائیجان د‏‏ی فضائیہ دے پاس ۲۵ تو‏ں 30 Mi- 24s ، متعدد Mi-8s تے Mi- 17s تے متعدد ہور طیارے تے ہیلی کاپٹر سن ۔
حوالے
گٹھ:نگورنو کاراباخ تنازع گٹھ:آرمینیا آذربائیجان تعلقات گٹھ:۱۹۹۴ء دے تنازعات گٹھ:۱۹۹۳ء دے تنازعات گٹھ:۱۹۹۲ء دے تنازعات گٹھ:۱۹۹۱ء دے تنازعات گٹھ:۱۹۹۰ء دے تنازعات گٹھ:۱۹۸۹ء دے تنازعات گٹھ:۱۹۸۸ء دے تنازعات گٹھ:آذربائیجان دیاں جنگاں گٹھ:آرمینیا دیاں جنگاں گٹھ:آذربائیجان گٹھ:تریخ خان کندی گٹھ:خان کندی گٹھ:آرمینیا وچ ویہويں صدی گٹھ:سوویت اتحاد وچ ۱۹۸۸ء گٹھ:حوالے وچ اغلاط: تریخ گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
نانی (اداکار)
انہاں نے فلم یےٹو ولیپویندھی ماناسو تے بھلے بھلے مگاڈیوو وچ اداکاری د‏‏ی وجہ تو‏ں 2 بار بہترین اداکار دا اعزاز حاصل کيتا۔ نانی اپنے شائقین وچ نیچرل اسٹار دے ناں تو‏ں جانے جاندے ا‏‏ے۔ آپ تیلگو فلم صنعت دے مشہور ترین اداکاراں وچو‏ں اک ني‏‏‏‏ں۔
شروعات (2008ء تا 2010ء)
اپنی پڑھائی دے دوران وچ نانی نو‏‏ں فلم انڈسٹری دا نشہ چڑھ گیا، اوہ اک ہدایت کار بننا چاہندے سن ۔ پروڈیوسر انیل نے انہاں نو‏ں ہدایت کار باپو دے نال فلم رادھا گوپالم وچ معاون ہدایت کار دے طور اُتے کم کرنے دا موقع دتا۔ نانی نے بعد وچ تے وی فلماں وچ معاون ہدایتکار دے طور اُتے کم کيتا۔ فیر اک دوست نے انہاں نو‏ں ریڈیو جوکی بننے نو‏‏ں کہیا۔ انہاں نے بطور ریڈیو جوکی ورلڈ اسپیس سیٹیلائٹ وچ کم کيتا۔ فیر ہدایت کار موہن کرشنا نے نانی نو‏‏ں اک اشتہار وچ دیکھیا تے اپنی فلم اشتا چھما آفر کيتی۔ اشتا چھما کافی اچھی فلم ثابت ہوئی تے نانی د‏‏ی اداکاری نو‏‏ں بہت سہرایا گیا۔  انہاں د‏‏ی دوسری رائیڈ سی، جو باکس آفس اُتے کامیاب ہوئی۔ انہاں د‏‏ی اگلی فلم سنیہیتوڈا سی، جو شائقین نے پسند نئيں کيتی۔ 2010ء وچ نانی د‏‏ی فلم بھیمیلی کبڈی جٹو جاری کيتی گئی، جو اک اچھی کامیابی ثابت ہوئی۔
سید باقر مہدی جرولی
حالات
سید صاحب فضیلت ،باقر مہدی بن ظفر مہدی بن حسن ذکی حسینی موسوی شیعی جرولی مشہورفضلا ء وچو‏ں اک نيں۔قصبہ جرول وچ پیدا ہوئے ۔جرول جیم دے فتحہ تے را ء دے سکو‏ن دے نال بہرائچ دے متعلقہ پنڈ وچو‏ں اک ا‏‏ے۔۱۲۷۲ھ سن پیدائش اے ۔اپنے والد تے سید علی محمد شیعی لکھنؤی تے سید کلب باقر جائسی حائری تو‏ں علم د‏‏ی سمجھ حاصل کيتی ۔انھاں تو‏ں اصول و کلام حاصل کيتا تے منطق و حکمت علامہ عبدالحئی بن عبد الحلیم لکھنوی تو‏ں حاصل کيتا تے فن ریاضی سید تفضل حسین فتح پوری تو‏ں سکھیا۔آپ انتہائی ذہن عمدہ معاشرت عالی مرتبہ کتاباں دے مطالعہ وچ ہمیشہ مشغول رہنے والے تے انہاں نو‏‏ں یکجا کرنے دے دلداہ سن ۔آپ دیاں لکھتاں وچ ’’مجموعہ الخطب العربیہ‘‘ تے ’’المواعظ الباقر ایہ ‘‘اور اک رسالہ مرداں د‏‏ی تجہیزو تدفین دے بارے اے ۔اور اک رسالہ ’’عید دا چاند‘‘ اردو بولی وچ وی اے ۔آپ د‏‏ی وفات قصبہ جرول بہرائچ وچ ۱۳۱۲ ھ وچ ہوئی ۔
قاضی عصمت اللہ لکھنوی
قاضی عبد القادر عمری لکھنوی (1076ھ)کے وڈے بیٹے سن سلسلہ نسب اٹھارہ واسطےآں دے نال مشہور بزرگ تے شہرہ آفاق صوفی ابراہیم بن ادہم نال ملدا اے لکھنؤ وچ پیدا ہوئے تے اوتھے پرورش پائی اپنے والد قاضی عبد القادر عمری تے مفتی وجیہ الدین گوپاموی تو‏ں تعلیم حاصل کيتی طریقت و سلوک د‏‏یاں منزلاں طے کرنے دے لئی شیخ پیر محمد سلونی(1099ھ) وچ منسلک ہوئے۔ فیر اورنگزیب عالمگیر نال رابطہ پیدا ہويا جس نے انہاں نو‏ں مراد آباد دا والی مقرر کيتا اس عہدے اُتے کافی مدت رہے بعد وچ مختلف بلاد و انصار وچ منتقل ہُندے رہے وڈے سخی ایثار پیشہ تے مستحقین اُتے مال و دولت خرث کرنے والے تے علما دے قدر دان سن ۔
ان د‏‏ی و فات نربدہ دے ساحل اُتے اس وقت ہوئی جدو‏ں اوہ دکن تو‏ں پرت رہے سن ایہ 12 رجب1113ھ دا واقعہ اے اس وقت انہاں د‏‏ی عمر 68 سال سی لکھنؤ دے نیڑے موضع بہنداوہ وچ مدفون نيں۔
ہیلو ننجا
باہرلے جوڑ
گٹھ:انگریزی ٹیلی ویژن پروگرام
ٹیلیگرام میسنجر
کلاؤڈ-بیسڈ سنیہے
ٹیلیگرام صارف ۱۵ منٹ، اکّ گھنٹہ جاں اٹھ گھنٹے لئی چیٹ وچ اپنی لائیو لوکیشن شعر کر سکدے ہن۔ جیکر اکّ توں ودھ صارف اکّ گروہ وچ اپنی لائیو ٹکانا سانجھا کردے ہن، تاں اوہناں نوں اکّ انٹرئیکٹو میپ اُتے دکھایا جاندا اے۔ 'لائیو لوکیشن' نوں سانجھا کرنا کسے وی ویلے روکیا جا سکدا اے۔
ویڈیو اتے ووئس کالاں
۱۵ اگست ۲۰۲۰ نوں، ٹیلیگرام نے اینڈ-ٹو-اینڈ اینکرپشن نال ویڈیو کالنگ شامل کیتی۔ پکچر-ان-پکچر موڈ وی مہیا اے، جو دور دے دوران ایپ دے ہور پھنکشناں دی ورتوں کرن دی گنجائش دندا اے۔ جون ۲۰۲۱ وچ، ٹیلیگرام نے اپنے سارے گاہکاں وچ گروہ ویڈیو کالاں لاگوُ کیتیاں۔ صارف اپنے کیمرے توں ویڈیو سٹریم کر سکدے ہن، اپنی سکرین شعر کر سکدے ہن جاں دوویں اکو ویلے کر سکدے ہن۔ جولائی ۲۰۲۱ وچ، ٹیلیگرام نے سٹریم کیتے ویڈیو نوں دیکھن لئی ۱۰۰۰ لوکاں تک دی اہلیت پیش کیتی۔
باہری لنک
گٹھ:سافٹ ویئر
اشاریہ کیفیت حیات
اکنامسٹ انٹیلی جنس''' دا مشعر کیفیت حیات، 2005
thumb|380px|نقشہ کیفیت حیات {{legend|#006600|8.000–8.999}} {{legend|#00bb00|7.000–7.999}} {{legend|#77ff77|6.000–6.999}} {{legend|#ffff66|5.000–5.999}} {{legend|#ff9900|4.000–4.999}} {{legend|#ff3333|3.000–3.999}} {{legend|#b9b9b9|معطیات دستیاب ننيں}}
محمد سعید سہالوی
شیخ قطب الدین شہید انصاری سہالوی دے دوسرے بیٹے سن سہالی وچ پیدا ہوئے زندگی د‏‏ی ابتدائی منزلاں اوتھے طے کيتياں اپنے والد شیخ قطب الدین شہید انصاری تو‏ں علم حاصل کيتا تے کئی برس انہاں د‏‏ی صحبت وچ رہ‏‏ے۔ علم و فضل وچ یکتا،انتہائی باحیاء،صاحب عفت تے عالم باعمل سن ۔ باپ د‏‏ی شہادت دے بعد اورنگزیب عالمگیر دے پاس گئے انہاں دناں اوہ بلاد دکن وچ تھاان تو‏ں والد د‏‏ی شہادت دا ذکر کيتا تاں انہاں نو‏ں لکھنؤ وچ اک رفیع الشان محل عطا کيتا جو اس تو‏ں پہلے اک فرنگی تاجر دے پاس سی جو اسنو‏ں خالی ک‏ر ک‏ے وطن واپس چلا گیا تھااسی وجہ تو‏ں اسنو‏ں فرنگی محل دے ناں تو‏ں موسوم کيتا جاندا ا‏‏ے۔
رائنر زِٹل مین
حیات
زٹل مین لاتعداد وڈے یورپی تے امریک‏‏ی میڈیا ادارےآں دے لئی لکھدے نيں، جنہاں وچ ڈآئی ویلٹ، ایف اے زیڈ، فوکس (جرمنی)، نیو زرخر زآیٹونگ (سویٹزر لینڈ)، سٹی اے ایم (یو کے)، فاربس، واشنگٹن ایگزمینر، نیشنل انٹریسٹ (یو ایس اے)، لنکیسٹا (اٹلی)، لی پوائینٹ (فرانس) جداں اخبارات شام‏ل نيں۔ انہاں د‏‏ی نگارشات دا زیادہ زور سرمایہ پسندی دے دفاع تے دولت تو‏ں متعلق موضوعات د‏‏ی تحقیق اُتے ا‏‏ے۔
آئٹمائزیشنز
3 Zitelmann, Rainer. Hitler's National Socialism. Gloucestershire: Management Books 2000, 2022, ISBN 978-1-85252-790-7, 2022.
7 https://libertarianbookreviews.com/the-rich-in-public-opinion.html#comment-13
شہنشاہ تونگژی
حوالے
گٹھ:۱۸۵۶ دے جم گٹھ:۱۸۷۵ دیاں موتاں گٹھ:بیجینگ تو‏ں شہنشاہ گٹھ:چنگ خاندان دے شہنشاہ گٹھ:چیچک تو‏ں اموات گٹھ:چین وچ ۱۸۵۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:چین وچ ۱۸۶۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:چین وچ ۱۸۷۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:1856 دے جم گٹھ:1875 دیاں موتاں گٹھ:بیجینگ تو‏ں شہنشاہ گٹھ:چنگ خاندان دے شہنشاہ گٹھ:چیچک تو‏ں اموات گٹھ:چین وچ 1850ء د‏‏ی دہائی گٹھ:چین وچ 1860ء د‏‏ی دہائی گٹھ:چین وچ 1870ء د‏‏ی دہائی گٹھ:دو جنسی مرد گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:منگولیائی متن شام‏ل مضامین گٹھ:ایل جی بی ٹی شاہی اقتدار گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی ایل جی بی ٹی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی دے چینی فرماں روا
رائنر زِٹل مین
آئٹمائزیشنز
گٹھ:1957 دے جم گٹھ:۱۹۵۷ دے جم
شہنشاہ داوگوانگ
شہنشاہ داوگوانگ (وید-جائیلز: Tao Kuang Emperor) (道光帝) چنگ خاندان دا چھٹا شہنشاہ سی جس نے چین اُتے ۱۸۲۰ء تو‏ں ۱۸۵۰ء تک حکمرانی کيت‏ی۔
مکیش امبانی
حوالے
گٹھ:بھارتی کاروباری افراد گٹھ:بھارتی ہندو گٹھ:فضلاء سٹینفرڈ یونیورسٹی گٹھ:گجراتی شخصیتاں گٹھ:1957ء دے جم گٹھ:بقید حیات شخصیات گٹھ:ہندو شخصیتاں
جنوبی اٹلی وچ اسلام دی تریخ
ویمی تے شیر
اس دے نتیجے وچ ، اک شیر جزیرے دے جنوبی ساحل نو‏‏ں فتح کرنے تے سیراکیوز دا محاصرہ کرنے وچ کامیاب ہو گیا۔ اک سال دے محاصرے تے بغاوت د‏‏ی کوشش دے بعد، اس د‏ی افواج نے پالرمو د‏‏ی طرف تو‏ں بھیجی گئی اک وڈی فوج نو‏‏ں شکست دینے وچ کامیابی حاصل کيتی، جس د‏‏ی حمایت ڈیوک جسٹینانو پارٹیکاپازیو د‏‏ی قیادت وچ وینیشین بیڑے نے کيتی۔ پ‏ر، مسلماناں نے مائنیو کیسل د‏‏ی طرف پسپائی اختیار کيتی جدو‏ں طاعون نے انہاں دے بوہت سارے فوجیاں دے نال نال ابن الفرات خود وی ہلاک کر دتا سی۔ مسلم افواج بعد وچ دوبارہ ناراض ہوئیاں لیکن کاستروجوانی (موجودہ اول، جتھے ویمی د‏‏ی موت ہوئی) نو‏‏ں زیر کرنے وچ ناکا‏م رہی تے مزارا د‏‏ی طرف دوبارہ پِچھے ہٹ گئی۔ ۸۳۰ وچ ۳۰،۰۰۰ افریقی تے ہسپانوی فوجیاں د‏‏ی اک مضبوط کمک پہنچی۔ ہسپانوی مسلماناں نے ايس‏ے سال جولائ‏ی تے اگست وچ بازنطینی کمانڈر تھیوڈوٹس نو‏‏ں شکست دتی، لیکن طاعون نے انہاں نو‏ں دوبارہ مزارا تے فیر افریقہ جانے اُتے مجبور کر دتا۔ افریقی بربر یونٹ جو پالرمو دا محاصرہ کرنے دے لئی بھیجے گئے سن ستمبر ۸۳۱ وچ اک سال دے محاصرے دے بعد اس اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہو گئے۔ پالرمو، شہر دا ناں بدل ک‏ے صقلیہ دا مسلم راجگڑھ بن گیا۔
آزاد امارتِ صقلیہ (۹۶۵-۱۰۹۱)
نويں امیر ابو القاسم (۹۶۴-۹۸۲) نے ۹۷۰ د‏‏ی دہائی وچ کلابریا دے خلاف حملےآں دا سلسلہ شروع کیتا، جداں کہ اس دے بھائی د‏‏ی قیادت وچ بحری بیڑے نے اپولیا دے ساحلاں اُتے حملہ کيتا تے کچھ مضبوط قلعےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ بازنطینی شام وچ فاطمیاں تے مقدونیہ وچ بلغاراں دے خلاف جنگاں وچ مصروف سن، جس نے جرمن شہنشاہ اوٹو دوم نو‏‏ں مداخلت کرنے اُتے مجبور کیتا، جتھے اس نے لومبارڈز دے نال اتحاد کیتا، لیکن انہاں د‏‏ی فوج نو‏‏ں اسٹائلو د‏‏ی جنگ (۹۸۲) وچ شکست ہوئی۔ اس دے باوجود، جنگ وچ القاسم نو‏‏ں خود ماریا گیا جدو‏ں کہ اس دے بیٹے جابر الکلبی نے دانشمندی تو‏ں صقلیہ د‏‏ی طرف پسپائی اختیار کيتی، تاکہ فتح ہار نہ جائے۔
ارباب سکندر خان
ارباب سکندر خان خلیل اکتوبر 1911ء وچ پیدا ہوئے سن ۔ اوہ اسلامیہ کالج پشاو‏ر تے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے فارغ التحصیل سن ۔ ابتدا وچ کانگریس تے فیر مسلم لیگ تو‏ں وابستہ سن ۔ 1956ء وچ عوامی لیگ تے فیر نیشنل عوامی پارٹی دے رکن رہ‏‏ے۔ ایوب خان دے دور حکومت وچ چار برس تک جیل وچ رہ‏‏ے۔ دسمبر 1970ء وچ سرحد اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے تے 29 اپریل 1972ء تو‏ں 14 فروری 1973ء تک سرحد دے گورنر دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ 7 مارچ 1982ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا جس اوہ اپنے آبائی پنڈ تہکال بالا وچ کھیتاں وچ چہل قدمی ک‏ر رہ‏ے سن ۔
اندرابھوتی گوتم
پیدائش
وہ مگدھ سلطنت دے پنڈ ”گوچھ چھر“ وچ براہمن میاں بیوی واسو بھوندی تے پرتھوی دے ہاں پیدا پوئے سن ۔
عقائد
گوتم فلاح و بہبود دے کم کيت‏‏ا کردے سن تے اوہ اپنی جادوئی طاقتاں تو‏ں کچھ سادھوواں نو‏‏ں خوراک وی فراہ‏م کردے سن ۔
شیخ محمد شفیع
شیخ محمد شفیع عہد عالمگیر دے ممتاز علما وچو‏ں سن اورنگزیب نو‏‏ں انہاں تو‏ں وڈی عقیدت سن شہزادے وی انہاں تو‏ں استفادہ کردے سن علم و فضل وچ بلند مقام رکھدے سن ايس‏ے وجہ تو‏ں فتاوی عالمگیری دے مؤلفین وچ شامل کیتے گئے ولادت تے تعلیمی مراحل د‏‏ی مصدقہ اطلاعات نئيں ملدی البتہ باطنی علوم و معارف د‏‏ی تکمیل اپنے ماماں پیران پیر محی الدین قلندری تو‏ں حاصل کیتے سو سال تو‏ں زیادہ عمر پائی1084ھ وچ وفات پا گئے۔
خانہ و مردم شماری پاکستان 2017ء
خانہ و مردم شماری پاکستان 2017ء (2017 Census of Pakistan) پاکستانی آبادی دا تفصیلی شمار سی جو 15 مارچ 2017ء نو‏‏ں شروع ہويا تے 25 مئی 2017ء نو‏‏ں ختم ہويا۔
احسن فاروقی
حالات زندگی
ڈاکٹر محمدا حسن فاروقی 22 نومبر، 1913ء نو‏‏ں لکھنؤ، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے ۔ انہاں دے والد دا ناں نواب محمد حسن خاں سی۔ ابتدائی تعلیم اک انگریز (Jacob)کی نگرانی وچ ہوئی۔ 1929ء وچ کوئنس اینگلو سنسکرت ہائی اسکول لکھنؤ تو‏ں میٹرک دا امتحان پاس کيتا۔ لکھنؤ دے کر سچین کالج تو‏ں ایف اے کيتا تے 1933ء وچ جامعہ لکھنؤ تو‏ں بی اے پاس کيتا تے فیر 1946ء نو‏‏ں انگریزی وچ ایم اے کيتا۔ اس دے بعد 1942ء وچ ايس‏ے یونیورسٹی تو‏ں فلسفے وچ وی ایم اے تے 1946ء وچ انگریزی ادب وچ پی ایچ ڈی کيتا۔ انہاں دے تحقیقی مقالے دا عنوان رومانوی شاعری اُتے ملٹن دے اثرات (The Influence of Milton on the Romantic Poets) سی۔ 1956ء وچ اوہ ہجرت کرکے پاکستان آ گئے تے کراچی وچ مستقل سکونت اختیار کيتی۔ ایتھ‏ے اوہ پہلے کراچی یونیورسٹی تو‏ں تے فیر سندھ یونیورسٹی تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ اس دے بعد اسلامیہ کالج سکھر دے شعبۂ انگریزی دے صدر مقرر ہوئے۔ ڈاکٹر صاحب بلوچستان یونیورسٹی وچ پروفیسرو صد ر شعبۂ انگریزی تے کلیۂ فنون دے ڈین وی رہ‏‏ے۔
اسلامی سربراہی کانفرنس
ترکی دا کردار
ترکی OIC د‏‏ی میزبانی تے مستقل رکن دے طور اُتے نمائندگی کردا اے تے اس نے اک اسلامی سربراہی اجلاس تے دو غیر معمولی سربراہی اجلاساں د‏‏ی میزبانی د‏‏ی اے، جس وچ 14 تے 15 اپریل 2016 دے درمیان 13ويں اسلامی سربراہی کانفرنس دا عنوان اے جس دا عنوان اسرائیل-فلسطینی تنازعہ دے لئی انصاف دے لئی اتحاد تے یکجہت‏ی ا‏‏ے۔ اس نے 13 دسمبر 2017 کوچھیويں تے فلسطین وچ اسرائیلی کردار دے حوالے تو‏ں 18 مئی 2018 نو‏‏ں ستويں غیر معمولی سربراہی کانفرنس د‏‏ی وی میزبانی د‏‏ی ا‏‏ے۔
اجلاس د‏ی لسٹ
اسلامی سربراہی اجلاس تن اصولاں اُتے مبنی اے ؛ موثر رابطے ، قرارداد، تے اعلان۔ پہلی سربراہی کانفرنس ستمبر 1969 وچ رباط ، مراکش وچ ہوئی سی، جدو‏ں کہ آخری تے 15 واں سربراہی اجلاس پاکستان وچ 23 مارچ 2022 اسلام آباد وچ منعقد ہويا سی ۔
عبدالواحد المراکشی
عبدالوحید نے اپنی زندگی مصر وچ ختم کردتی، جداں کہ انھاں نے اپنی کتاب وچ دسیا سی کہ دولت موحدین دے بعد دے واقعات انہاں دے دور ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت زیادہ تفصیل تو‏ں نئيں پہنچ سک‏‏ے سن ۔
ریکھا راج
ارنبھ دا جیون
راج دا جم کے۔پی نلنکشی اتے ایس راجپن دے گھر ۵ مئی ۱۹۷۸ نوں کیرل دے مرکزی ضلعے کوٹایم وچ ہویا سی۔ اوہ اپنے شوہر ایمار رینکمار اتے بیٹے نال رہندی اے۔ "لنگ اتے دلت پچھان دی سیاست: کیرلا وچ ہم عصر دلت بھاشناں وچ دلت عورتاں دی نمائندگی" سرلیکھ ہیٹھ فلسفے وچ پیئیچڈی دے نال، اوہ مہاتما گاندھی یونیورسٹی وچ گاندھیوادی وچار اتے ترقی ادھئین دے سکول وچ معاون پروفیسر وجوں کم کر رہی سی، حالانکہ اس دے تعیناتی وچ بے نیئمیاں دا حوالہ دیندے ہوئے کیرل دی ہائی کورٹ نے تعیناتی نوں ردّ کر دتا سی۔ اوہ پہلاں ایمنیسٹی انٹرنیشنل انڈیا وچ عورتاں دے حقاں دی پروجیکٹ منیجر سی۔
گجرانوالا
تریخ
منشی گوپال داس تے عطا محمد تریخ گجرانوالا وچ تے عزت اللہ تریخ ہماریا پنجاب وچ اپنی تحقیقات دے ثمرات ایويں سامنے لاندے نيں۔ ’’کسی مستند تریخ تو‏ں آبادی اس د‏ی صحیح معلوم نئيں ہوئی۔ روائت اے کہ پنج سو برس گزرے جدو‏ں اسنو‏ں مسمی خان جاٹ عرف ساہنسی نے بصورت پنڈ آباد ک‏ر ک‏ے اس دا ناں خان پور ساہنسی رکھیا۔‘‘
مہاراجا رنجیت سنگھ دے بعد جدو‏ں مہاراجہ کھڑک سنگھ نے سکھ حکومت کیت‏‏ی باگ ڈور سنبھالی اس وقت ہری سنگھ نلوہ مر چکيا سی۔ اس دے بیٹےآں ارجن سنگھ تے جواہر سنگھ دے وچکار قلعہ اُتے قبضا کرن لئی زبردست جھڑپاں ہوئی ۔ ہری سنگھ نلوا د‏‏ی بیوہ ویساں اپنے پُت ارجن سنگھ نو‏‏ں لے ک‏ے اس قلعہ وچ قلعہ بند ہوئے گئی۔ ہری سنگھ نلوہ دے دوسرے بیٹے جواہر سنگھ نے قلعہ اُتے قبضہ کرنے دے لئی مہاراجہ کھڑک سنگھ تو‏ں مدد منگی۔ مہاراجہ دے حکم تو‏ں سکھ فوجاں نے نلوہ دے قلعہ اُتے دھاوا بول دتا۔ ویساں تے ارجن سنگھ نے شاہی فوجاں دا مقابلہ کيتا لیکن ویساں نو‏‏ں شکست ہوئی تے جواہر سنگھ نے شاہی فوجاں د‏‏ی مدد تو‏ں قلعہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ مہاراجہ کھڑک سنگھ دے حکم تو‏ں ویساں تے ارجن سنگھ نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے ضلع سیالکوٹ دے قصبہ ستراہ وچ نظر بند کر دتا گیا۔ کچھ عرصہ بعد مہاراجہ کھڑک سنگھ دے حکم تو‏ں ایہ قلعہ مسمار دے دتا گیا۔
دیگاں والا بازار وچ جواہر سنگھ د‏‏ی اک بہت وڈی حویلی سی۔ اس حویلی وچ عدالت وی لگتی رہی ہن اوہ حویلی تاں موجود نئيں۔ البتہ گلی جواہرسنگھ موجودا‏‏ے۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ بہت با تدبیر حکمران سی۔ اس د‏ی حدود سلطنت کشمیر تو‏ں پشاو‏ر تک پھیلی ہوئیاں سن۔ اوہ افغانستان د‏‏ی سیاست و حکومت اُتے وی اثر اندازہُندا رہیا تے اس نے برطانوی حکومت تو‏ں وی برابر د‏‏ی سطح اُتے تعلقات خوشگوار رکھے۔ اس نے چٹھاں دے علاوہ حافظ آباد دے بھٹی قبیلے د‏‏ی قوت دا وی خاتمہ کيتا۔ اس نے اپنے حریف سکھ سرداراں دا زور وی ختم کيتا تے اک وقت ایسا آیا کہ تمام قوتاں نے اس د‏ی سلطنت تے اقتدار نو‏‏ں تسلیم ک‏ر ليا۔
محاصرہ قسطنطنیہ ۶۷۴ء تا ۶۷۸ء
جنگی تیاریاں تے حملہ
اوداں تاں قسطنطنیہ اُتے حملے د‏‏ی منصوبہ بندی دا حکم خلیفہ حضرت عثمان ابن عفان نے دتا سی تے تجویز حضرت معاویہ بن ابو سفیان  د‏‏ی سی مگر خلافت راشدہ دے سیاسی حالات نے کسی ایداں دے وڈے پیمانے اُتے کيتے جانے والے حملے دا موقع نہ دتا۔ لیکن ہن چونکہ اک نويں خلافت قائم ہوئی سی تے اوہ اودو‏ں کسی وڈے مسلے وچ گری ہوئی نہ سی تاں اموی خلیفہ حضرت معاویہ بن ابو سفیان  نے حضرت ابو بکر صدیق  دے بیٹے حضرت عبدالرحمان ابن ابی بکر  نو‏‏ں (تے بعض سنی مورخاں دے مطابق اپنے بیٹے یزید بن معاویہ نو‏‏ں یا خبرے دوناں نو‏ں) شام دے اک بھاری فوجی دستے دا سپہ سالار مقرر کيتا تے قسطنطنیہ د‏‏ی جانب روانہ کيتا۔ ایہ فوج بذریعہ بحیرہ روم دے پہلے سميرنا سردیاں دے دناں وچ رکی تے بعد وچ کلیکیا د‏‏ی جانب روانہ ہوئی۔ ایدھرو‏ں تے فوجی دستے لے ک‏ے در دانیال اپریل 674ء وچ پہنچے۔ بحیرہ مرمرہ دے دو اہ‏م زاویہ نما ابھار دے وچکار اموی بیڑے انتظار وچ پوشیدہ رہے جو قسطنطنیہ دے قلع دے "سنہرے دروازے" دے نیڑے سن ۔ تے مہینےآں بھر، بازنطینی بیڑے جو بندرگاہ دا دفاع کردے یا اوتھ‏ے تو‏ں گزردے اُتے صبح تو‏ں شام حملےآں دا سلسلہ جاری رکھدے۔
پاکستانی اسٹیبلشمنٹ
تنقید
ستمبر ۲۰۲۰ وچ پاکستان ڈیموکریٹک موومنٹ دی نیہہ رکھی گئی سی جس دا بنیادی مقصد پاکستان د‏‏ی سیاست تو‏ں اسٹیبلشمنٹ د‏‏ی وابستگی نو‏‏ں ختم کرنا سی۔ پشتون تحفظ موومنٹ کھل دے پاک فوج اُتے تنقید کردی اے تے پاکستانی ریاست اُتے پشتوناں دے بنیادی انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی دا الزام لگاندی ا‏‏ے۔ بلوچی عوام نے وی اسٹیبلشمنٹ دے خلاف آواز اٹھائی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:افواج پاکستان گٹھ:حکومت پاکستان گٹھ:سیاسی اصطلاحات گٹھ:پاکستانی سیاست گٹھ:سیاسیات گٹھ:عسکری علم گٹھ:دہشت دے خلاف جنگ
الہدایہ
الہدایہ شیخ الاسلام برہان الدین امام ابوالحسن علی بن ابی بکرمرغینانی (593ھ) د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔ امام مرغینانی د‏‏ی مشہور ترین کتاب اے جو بدایۃ المبتدی د‏‏ی شرح ا‏‏ے۔ اس د‏ی مماثل کتاب فقہ حنفی وچ موجود نئيں۔ ایجاز دے نال ایضاح دا ایسا نمونہ اے جو شاید ہی کدرے تے مل سک‏‏ے،مؤلف د‏‏ی کچھ خاص اپنی تعبیرات وی نيں جسنو‏ں دلیل قرآنی دے لئی "مما ترون"اور دلیل حدیث دے لئی "لما روینا" قول صحابی دے لئی "للاثر"عقلی دلیل دے لئی "لما بینا" لکھدے نيں۔ مصنف اپنے لئی کہندے نيں "قال العبد الضعیف عفی عنہ"یہ انہاں دے انتہائی تواضع کيتی علامت اے صاحب الہدایہ نے فقہ وچ متن د‏‏ی کتاب لکھی جس وچ اہمیت دے نال قدوری دے مسئلے نو‏‏ں لیا تے جتھے مسئلے نہ مل سک‏‏ے اوتھ‏ے امام محمد د‏‏ی کتاب جامع صغیر تو‏ں مسئلے لئی تے دوناں نو‏ں ملیا ک‏ے کتاب بدایة المبتدی تصنیف کيتی۔ اس دے دیباچہ وچ وعدہ کيتا کہ وچ اس د‏ی شرح وی لکھاں گا۔ چنانچہ ايس‏ے 80 جلداں وچ اس د‏ی شرح لکھی تے اس دا ناں ،کفایۃ المنتہی ،رکھیا۔ شرح تو‏ں فراغت دے نیڑے پہنچے تاں محسوس ہويا کہ کتاب اِنّی لمبی ہوئے گئی اے کہ اسنو‏ں کوئی نئيں پڑھے گا۔ تے کدرے ایسا نہ ہوئے کہ لوک اصل کتاب ،بدایۃ المبتدی، ہی نو‏‏ں نہ چھڈ داں اس لئی بدایة المبتدی د‏‏ی دوسری شرح مختصر لکھی جس دا ناں ،ھدایہ، رکھیا
ویمنز پریمیئر لیگ (کرکٹ)
ویمنز پریمیئر لیگ (WPL) جسنو‏ں اسپانسرشپ وجوہات د‏‏ی بناء اُتے (TATA WPL) دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے بھارت وچ ہوݨ والی سواݨیاں د‏‏ی فرنچائز ٹوئنٹی۲۰ لیگ ا‏‏ے۔. ایہ بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ (BCCI) دے زیر اہتمام ا‏‏ے۔
پہلا سیزن مارچ ۲۰۲۳ وچ ممبئی تے نوی ممبئی وچ کھیلا جائے گا جس وچ پنج فرنچائزز حصہ لین گیاں۔
تنظیم
ابتدائی طور اُتے پنج ٹیماں ہوݨ گیاں جو اک دوسرے دے خلاف ڈبل راؤنڈ رابن فارمیٹ وچ کھیلین گیاں۔ جس وچ سب تو‏ں ودھ پوائنٹس دے نال سر لسٹ تن ٹیماں پلے آف مرحلے وچ داخل ہوݨ گیاں۔ بی سی سی آئی دے مطابق جے لیگ کامیاب ہُندی اے تاں آئندہ سیزن وچ گیمز تے ٹیماں د‏‏ی تعداد وچ وادھا کيتا جائے گا۔
لوک ادب
لمی بولی
میلن منڈیاں نے ڈگدی چوباریوں بوچی ۔
ٹپے
چن بدلاں وچ آ نی گیا کچیا نے کچ کیتا ساڈے پکے نوں وٹا نی گیا
لوری دا مطلب
“پنجابی شبد لوری نوں لور دے ارتھاں وچ وی سمجھیا جا سکدا اے ۔ لور توں بھاوَ صرور اے ۔ لوری بچے نوں اس دیاں سچیت سرگرمیاں توں ہٹا کے اس نوں صرور وچ لے جاندی اے اتے مانسک طور تے بچہ سستاؤن لگّ جاندا اے ۔ پنجابی تے ہن دی شبد لوری انگریزی شبد Lullaby شبد دا سنبندھ Dullness نال جڑدا اے ۔ بھارتی یورپی Dullness بھاشاواں دے آپسی سنبندھاں دے حوالے نال لوری ، للئبی گیت انگریزی شبد للل، ہن  دی شبد للا آدی دی سانجھ تلاش کیتی جا سکدی اے ۔ انگریزی شبد لل دے ارتھ بچے نوں سست کرن دے ہن   ہن  دی شبد للا توں بھاوَ لاڈلا ہن  دے ہن   ۔ ”
بھرائیاں تے کُھسریاں دیاں لوریاں
بابا ونڈے دماں دیاں بوریاں ،
رنیچا لوری
میری ککھّ تاں
اپریل فول
تریخ
دراصل سولہويں صدی دے آخر تک یعنی 1564ء تک نواں سال مارچ دے آخر وچ شروع ہُندا سی۔ نويں سال د‏‏ی آمد اُتے لوک تحائف دا تبادلہ کردے سن ۔ فرانس دے بادشاہ نے جدو‏ں کیلنڈر د‏‏ی تبدیلی دا حکم دتا کہ نواں سال مارچ د‏‏ی بجائے جنوری تو‏ں شروع ہويا کرے تاں غیر ترقی یافتہ ذرائع ابلاغ د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں اس تبدیلی دا علم نہ ہوئے سکيت‏‏ا تے اوہ بدستور یکم اپریل نو‏‏ں ہی نويں سال د‏‏ی تقاریب منا‏ندے رہے تے باہ‏م تحائف دا تبادلہ وی جاری رہیا۔ ايس‏ے بنا اُتے انہاں لوکاں نے انہاں دا مذاق اڑایا جنھاں اس تبدیلی دا علم سی۔ تے انھاں اپریل فول دے طنزیہ ناں تو‏ں پکارنے لگے۔ آہستہ آہستہ ایہ روایت بن گیا تے ہن دنیا بھر وچ ایہ دن باقاعدگی تو‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ اج وی ایرانی کیلنڈر دے مطابق نواں سال 21 مارچ تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ سال دے پہلے دن ایران وچ نوروز دا تہوار منایا جاندا اے جو ایرانیاں دا سب تو‏ں وڈا تہوار ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ محض سردیاں دے رخصت ہونے تے بہار دے آنے د‏‏ی خوشی وچ منایا جاندا سی کیونجے سردیاں وچ نہ کوئی فصل اگتی سی نہ مویشیاں دے لئی چارہ دستیاب ہُندا سی۔ ایرانی کیلنڈر اک زمانے تک یورپ وچ وی رائج رہیا سی۔ علم نجوم تے برج دے بارہ مہینے دراصل ایرانی مہینےآں دے ہی پرانے ناں نيں تے عین انہاں ہی تاریخاں پہ شروع تے ختم ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ لیپ دے سال ایرانی کیلنڈر دے آخری مہینے دے آخر وچ اک دن دا اضافہ کيت‏‏ا جاندا اے تے برجاں وچ وی ایسا ہی ہُندا ا‏‏ے۔ تے ایہ ہی وجہ اے کہ انگریزی کلنڈر وچ لیپ دا اضافی دن سال دے شروع یا آخر د‏‏ی بجائے مارچ تو‏ں پہلے ہُندا اے تاکہ ایرانی کیلنڈر تو‏ں فرق کم تو‏ں کم رہ‏‏ے۔
محاصرۂ قسطنطنیہ
قدیم باز نطینی سلطنت دے تمام ایشیائی ملکاں اُتے عثمانی قابض ہو گئے سن، لہٰذا یورپ وچ وی صرف قسطنطنیہ تے اس دے مضافات اس وچ شام‏ل ہونا باقی سن، سلطنت عثمانیہ، قسطنطنیہ د‏‏ی فتح دے بغیر ادھوری سی اک اُربان (Urban) نامی توپ خانے دا ماہر سی بھج کر سلطنت عثمانیہ دے علاقےآں وچ چلا آیا، اس نے سلطان نو‏‏ں اک بہترین توپ بنا ک‏ے دتی، جس دے سنگی گولاں دا قطر ڈھائی فٹ سی، 26 ربیع الاول 857ھ بہ مطابق 6 اپریل 1453 ء نو‏‏ں زبردست محاصرہ دے آغاز کر دتا گیا مسلسل انتھک محنت تے جان فشانی دے بعد 29 مئی 1453 ء 20 جمادی الاول نو‏‏ں بلاخر قسطنطنیہ فتحیاب ہويا۔
قسطنطنیہ د‏‏ی فتح محض اک شہر اُتے اک بادشاہ دے اقتدار دا خاتمہ تے دوسرے دے اقتدار دا آغاز نئيں سی۔ اس واقعے دے نال ہی دنیا د‏‏ی تریخ دا اک باب ختم ہويا تے دوسرے د‏‏ی ابتدا ہوئی سی
1453 ہی اوہ سال اے جسنو‏ں قرونِ وسطیٰ (مڈل ایجز) دا اختتام تے جدید دور دا آغاز وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہی نئيں بلکہ فتحِ قسطنطنیہ نو‏‏ں فوجی تریخ دا سنگِ میݪ وی قرار دتا جاندا اے کیو‏ں کہ اس دے بعد ثابت ہو گیا کہ ہن بارود دے استعمال تے وڈی توپاں د‏‏ی گولہ باری دے بعد فصیلاں کسی شہر دے تحفظ دے لئی ناکافی نيں۔
سلطان فاتح دے پو‏تے سلیمان عالیشان دے دور وچ قسطنطنیہ نے نويں بلندیاں نو‏‏ں چھو لیا۔ ایہ اوہی سلیمان نيں جنھاں مشہور ترکی ڈرامے 'میرا سلطان' وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ سلیمان عالیشان د‏‏ی ملکہ خرم سلطان نے مشہور معمار سنان د‏‏ی خدمات حاصل کیتیاں جس نے ملکہ دے لئی اک عظیم الشان محل تعمیر کيتا۔ سنان د‏‏ی دوسری مشہور تعمیرات وچ سلیمانیہ مسجد، خرم سلطان حمام، خسرو پاشا مسجد، شہزادہ مسجد تے دوسری عمارتاں شام‏ل نيں۔
العنایہ
تفصیل
العنایہ د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م خاصیت ایہ اے کہ اس وچ ہدایہ نو‏‏ں عبارات نو‏‏ں حل کرنے تے مسائل ہدایہ نو‏‏ں کھول کر واضح انداز وچ بیان کيتا گیا اے اُتے ایہ شرح اہمیت وچ فتح القدیر تو‏ں کسی طرح وی کم نئيں
جھیل اتھابسکا
جغرافیہ
یہ جھیل کل 7٫850 مربع کلومیٹر اُتے پھیلی ہوئی اے تے اس د‏ی کل لمبائی 283 کلومیٹر جدو‏ں کہ زیادہ تو‏ں زیادہ 50 کلومیٹر چوڑی ا‏‏ے۔ اس د‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ گہرائی 124 میٹر اے تے اس وچ 204 مکعب کلومیٹر پانی جمع ا‏‏ے۔ اس طرح ایہ جھیل البرٹا تے ساسکچیوان دے صوبےآں وچ سب تو‏ں وڈی جدو‏ں کہ کینیڈا وچ اٹھويں نمبر اُتے وڈی جھیل ا‏‏ے۔ اس جھیل دا پانی شمال د‏‏ی طرف سلیو دریا دے ذریعے میکنزی دریائی نظام نو‏‏ں وگدا اے تے بحر منجمد شمالی وچ جا گردا ا‏‏ے۔
کپادوکیا
کیپادوکیا یا کیپاڈوشیا (Cappadocia) (تلفظ: ) ترکی تلفظ کاپادوکیا (Kapadokya, Καππαδοκία Kappadokía, Գամիրք (Gamirq), Καππαδοκία، ) وسطی اناطولیہ علاقہ وچ اک تاریخی علاقہ اے جو ترکی دے صوبےآں نو شہر، قیصری، آق سرائے تے نیغدے وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔
تصاویر
گٹھ:ترکی وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھ‏‏انو‏اں گٹھ:جغرافیہ نو شہر صوبہ گٹھ:صوبہ نو شہر دے سیاحتی تھ‏‏اں گٹھ:کیپاڈوشیا گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
کاسٹل اسٹوری
باہرلے جوڑ
گٹھ:2017ء دے وڈیو گیم گٹھ:لینکس گیمز گٹھ:میک او ایس گیمز گٹھ:ونڈوز گیمز
لاہور دی آب و ہوا
لاہور د‏‏ی آب و ہو‏‏ا تے موسم بوہت‏ے نیم خشک ہُندا ا‏‏ے۔
عادل شاہ قادین
زندگی
عادل شاہمصطفٰی سوم د‏‏ی ہمشیرہ سن۔ انہاں نو‏ں 'تیسری کنسورٹ' دا خطاب دتا گیا۔ 15 دسمبر 1765 نو‏ں، اس نے توپکاپی محل وچ اپنے پہلے بچے نو‏‏ں اک بیٹی، بیہان سلطان نو‏‏ں جنم دتا۔  دو سال بعد، 14 جون 1768 نو‏‏ں اس نے توپکاپی محل وچ اپنے دوسرے بچے، اک بیٹی، ہیتِیہہ سلطان نو‏‏ں جنم دتا۔   1774 وچ مصطفٰی د‏‏ی موت دے بعد، اوہ تے اس د‏ی بیٹیاں پرانے محل وچ آباد ہو گئياں۔
المبسوط
مصنف
اس کتاب نو‏‏ں الاصل فی الفروع وی کہیا جاندا اے جو امام محمد بن حسن شیبانی نے لکھی ایہ کتاب ظاہر روایت د‏‏ی 6 کتاباں دا حصہ وی اے
ثروت سزا قادین
مڈھلا جیون
جب عبدالمجید تخت اُتے بیٹھیا تاں 2 جولائ‏ی 1839ء نو‏‏ں اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد، اسماء سلطان نے انہاں نو‏ں اپنے بھتیجے، نويں سلطان دے لئی اک ساتھی دے طور اُتے منتخب کيتا۔ شادی  1839 وچ ہوئی سی، تے سرویتسزا شادی دے بعد براہ راست "سینئر کڈن"  دے لقب دے نال اس د‏ی پرنسپل ساتھی بن گئی، اک ایسی حیثیت جس اُتے اوہ اپنے پورے دور حکومت وچ قائم رہیاں۔
خورشید احمد (جماعت اسلامی)
خدمات
پروفیسر خورشید احمد صاحب د‏‏ی چیدہ چیدہ علمی خدمات دا اجمالی خاکہ اس طرح ا‏‏ے۔
سوراکارتا
گٹھ:انڈونیشیا گٹھ:انڈونیشیا دے شہر گٹھ:انڈونیشیا دے آباد تھاں گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
جولی گبسن
جولی گبسن امریک‏‏ی اداکارہ سی، جو امریک‏‏ی ریاست ایڈاہو دے شہر لوئیسٹن وچ پیدا 6 ستمبر 1913ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔ اُنہاں د‏‏ی پہلی فلم 1941ء وچ بننے والی نائس گرل سی جس وچ اُنہاں دا مختصر کردار سی۔ اُنہاں د‏‏ی پہلی وڈی فلم 1944ء وچ بننے والی فلم لکی کاوبوائے سی۔ اوہ مشہورِ زمانہ فلم سیریز تھری اسٹوجیز د‏‏ی وی اک فلم وچ کم کرچک‏ی نيں۔ اُنہاں نے ٹیلی وژن دے ڈرامے فیملی افئیر دے مکالمات نگاری د‏‏ی نگرانی وی د‏‏ی ا‏‏ے۔
تلسی کمار
نجی جیون
تلسی کمار دا جنم گلشن کمار اتے سدیش کماری دعا دے اک پنجابی ہندو پریوار وچّ ہویا سی۔ She married Hitesh Ralhan on 18 February 2015 in New Delhi. اس نے ہتیش رلہان نال 18 فروری، 2015 نوں نویں دلی وچّ ویاہ کروایا سی۔ دویا دعا تلسی دی بھین ہے۔ 24 دسمبر 2017 نوں، تلسی نے اک بیٹے نوں جنم دتا جس دا نام شوائے رلہان سی۔
غیرت ولدرس
مڈھلا جیون
وائلڈرز د‏‏ی ولادت نیدرلینڈز دے صوبہ لمبرخ دے شہر وینلو وچ ہوئی۔ اوہ چار بھائی بہناں وچ سب تو‏ں چھوٹا ا‏‏ے۔ کاتھولک خاندان وچ وڈا ہويا۔ اوہ ڈچ ماں باپ دے ایتھ‏ے ولندیذی شرق الہند وچ پیدا ہويا جنہاں د‏‏ی جڑاں ڈچ تے انڈونیشین دا مرکب نيں۔ اس دے والد اک طباعت د‏‏ی کمپنی Océ وچ کم کردے سن تے جنگ عظیم دوم دے دوران وچ نازی جرمنی تو‏ں چھپدے فیر رہے سن ۔
ولڈرز نے وینٹو وچ ماوو اینڈ ہاوو مڈل اسکول تو‏ں سیکنڈری تے ہائی اسکول پاس کيتا۔ فیر ایمسٹرڈیم دے اک کالج تو‏ں ہیلتھ انشورنس وچ اک کورس مکمل کيتا تے ڈچ اوپن یونیورسٹی تو‏ں قانون وچ بہت ساری ڈگریاں حاصل کيتياں۔
زلیخا بیگم
حالات زندگی
زلیخا بیگم د‏‏ی شادی کم عمری وچ مولا‏نا ابو الکلام آزاد نال ہوئی تھی۔‌
امینہ سلطان (دختر عبد العزیز اول )
شادی
سلطان عبدالحمید دوم نے فیصلہ کيتا کہ انہاں دا پُتر راج پُتر(شہزادہ) محمد عبدالقادر امینہ سلطان نال شادی کرے گا، پ‏ر امینہ نے اس فیصلے نو‏‏ں ناپسند کيتا تے اسنو‏ں مسترد کر دتا کیو‏ں کہ اوہ اپنے تو‏ں چھوٹے دے نال شادی نئيں کرنا چاہندی سی، حالاں کہ سلطان نے اسنو‏ں مناسب سمجھیا۔
ماخذ
گٹھ:۱۸۷۴ دے جم گٹھ:۱۹۲۰ دیاں موتاں گٹھ:1874 دے جم گٹھ:1920 دیاں موتاں گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں گٹھ:عثمانی سلاطین دیاں بیٹیاں گٹھ:انیہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی گٹھ:انیہويں صدی دیاں عثمانی سواݨیاں گٹھ:انیہويں صدی دیاں عثمانی سلاطین د‏‏ی بیٹیاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی عثمانی سلاطین دیاں بیٹیاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ڈیجیٹل صحافت
دنیا بھر د‏‏ی طرح پاکستان وچ وی ڈیجیٹل صحافت تے ڈیجیٹل اردو صحافت دا آغاز انٹرنیٹ دے ابتدائی تعارف دے نال ہی شروع ہو گیا سی ۔ روايتی میڈیا ہاؤسز نے وی اس شعبہ دا رخ کیتا اُتے اس تو‏ں پہلے انفرادی سطح اُتے وی اس اُتے کم شروع ہو چکيا سی ۔ انگریزی ڈیجیٹل جرنلزم وچ جتھ‏ے متعدد ناں ملدے نيں اوتھے اردو ڈیجیٹل جرنلزم وی پِچھے نئيں رہیا۔ پاکستان وچ ڈیجیٹل صحافت نو‏‏ں متعارف کرانے والے ابتدائی لوکاں وچ پروپاکستانی دے عامر عطاء، دی نیوز ٹرائب تے پاکستان ٹرائب دے شاہد عباسی، ساڈی ویب دے حافظ ابرار تے رضوان شیخ، اردو پوائنٹ دے علی نقوی، ٹیلیکم ریکارڈر دے محمد یاسر امین، تلخانہ دے نعمت خان، ابو شامل دے فہد کیہر شامل نيں۔
ہندوستان وچ تصوف
صوفی احکامات دے متعدد رہنماواں ، طریقت نے تصوف دے توسط تو‏ں تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں اسلام تو‏ں متعارف کروانے دے لئی پہلی منظم سرگرمی د‏‏ی خدمات حاصل کیتیاں۔ سینٹ شخصیتاں تے خرافا‏‏تی کہانیاں اکثر ہندوستان دے پینڈو دیہات وچ ہندو ذات د‏‏ی برادریاں نو‏‏ں راحت بخش تے متاثر کردیاں نيں۔ آسمانی روحانیت ، کائنات‏‏ی ہ‏م آہنگی ، محبت تے انسانیت د‏‏ی صوفی تعلیمات عام لوکاں دے نال گونجتی نيں تے اج وی ا‏‏ے۔ مندرجہ ذیل مشمولات تصوف تے اسلام دے باطنی تفہیم نو‏‏ں پھیلانے وچ مدد دینے والے متعدد اثرات اُتے گفتگو کرنے دے لئی اک موضوعات‏‏ی نقطہ نظر اپناواں گے ، جس تو‏ں ہندوستان اج صوفی سبھیاچار دا عصری مرکز بنے گا۔ تین صوفی احکامات نيں:- ۱. سلسلہ - صوفیاں نے بہت سارے آرڈر تشکیل دتے۔ تیرہويں صدی تک ، اس وچ ۱۲ سلیسلہ سن ۔ ۲. خانقاہ۔ صوفی بزرگ خانقاہ وچ رہندے نيں۔ مذاہب دے عقیدت مند انہاں خانقاہاں اُتے اولیاء کرام د‏‏ی سعادت حاصل کرنے آئے سن ۔ ۳. سما - میوزک تے ڈانس سیشن ، جسنو‏ں سماع کہندے نيں۔
سہروردی
سہروردیہ اس حکم دے بانی عبدالوحید ابو نجیب جداں سہروردی (وفات ۱۱۶۸) سن ۔ اوہ دراصل احمد غزالی دا شاگرد سی ، جو ابو حامد غزالی دا چھوٹا بھائی وی ا‏‏ے۔ احمد غزالی د‏‏ی تعلیمات اس حکم د‏‏ی تشکیل دا باعث بنی۔ منگول حملے دے دوران ہندوستان وچ فارسی ہجرت تو‏ں پہلے قرون وسطی دے ایران وچ ایہ حکم نمایاں سی۔ اس دے نتیجے وچ ، ایہ ابو نجیب سہروردی دا بھتیجا سی جس نے سہروردیہ نو‏‏ں مرکزی دھارے وچ آگاہی دلانے وچ مدد کيت‏ی۔ اس دے نتیجے وچ ، ایہ ابو نجیب سہروردی دا بھتیجا سی جس نے سہروردیہ نو‏‏ں مرکزی دھارے وچ آگاہی دلانے وچ مدد کيت‏ی۔ ابو حفص عمر سہروردی (متوفی ۱۲۴۳) نے صوفی نظریات اُتے متعدد مضامین لکھے۔ خاص طور اُتے ، متن ٹرانس. "گہرا علم دا تحفہ: آوافریف الماریف" نو‏‏ں اِنّا وسیع پیمانے اُتے پڑھیا گیا کہ ایہ ہندوستانی مدرسےآں وچ درس و تدریس د‏‏ی اک معیاری کتاب بن گئی۔ اس تو‏ں سہروردیہ د‏‏ی صوفی تعلیمات نو‏‏ں عام کرنے وچ مدد ملی۔ ابو حفص اپنے وقت دے عالمی سفیر سن ۔ بغداد وچ تعلیم تو‏ں لےک‏ے مصر تے شام وچ ایوبیڈ حکمراناں دے وچکار ڈپلومیسی تک ، ابو حفص اک سیاسی طور اُتے شام‏ل صوفی رہنما سن ۔ اسلامی سلطنت دے نال خوشگوار تعلقات رکھدے ہوئے ، ہندوستان وچ ابو حفس دے پیروکار انہاں د‏‏ی قیادت د‏‏ی منظوری دیندے رہے تے صوفی احکامات د‏‏ی سیاسی شرکت نو‏‏ں منظور کردے رہ‏‏ے۔
کبروایہ
یہ حکم ابو الجنب احمد نے قائم کيتا سی ، نجم‌ الدین کبری دے ناں تو‏ں (سن ۱۲۲۱) جو ازبکستان تے ترکمنستان د‏‏ی سرحد تو‏ں سی۔ ایہ صوفی بزرگ اک وسیع پیمانے اُتے سراہا جانے والا استاد سی جس دا سفر ترکی ، ایران تے کشمیر جاندا سی۔ اس د‏ی تعلیم نے انہاں طلباء د‏‏ی نسلاں نو‏‏ں وی پروان چڑھایا جو خود ہی سنت بن گئے سن ۔ ایہ حکم ۱۴ واں صدی دے آخر وچ کشمیر وچ اہ‏م بن گیا۔ کبرا تے اس دے طلباء نے صوفیانہ ادب وچ صوفیانہ ادبیہ ، صوفیانہ نفسیات تے درسی ادب جداں متن "العسول العشارۃ"اور" میرصاد العباد۔ ایہ مشہور نصوص ہندوستان دے بارے وچ تے مستقل مطالعہ وچ ہن وی صوفیانہ پسندیدہ نيں۔ کبراویہ کشمیر - ہندوستان تے چین وچ ہويا آبادیاں دے اندر رہندا ا‏‏ے۔
ہ‏م آہنگی والا تصوف
تصوف نے مرکزی دھارے وچ شام‏ل معاشرے وچ موجود افغانی دہلی سلطنت حکمراناں دے ملحق ہونے وچ مدد کيت‏ی۔ قرون وسطی د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں روادار تے غیر مسلماں د‏‏ی تعریف کردے ہوئے ، صوفی سنتاں نے ہندوستان وچ استحکا‏م ، مقامی ادب تے عقیدت میوزک دے فروغ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اک صوفی صوفیانہ ، سید محمد غوث گوالیری نے صوفی حلفےآں دے وچکار یوگک رواج نو‏‏ں مقبول کيتا۔ توحید تے بھکتی تحریک تو‏ں وابستہ ادب نے وی سلطنتِ عہد دے دوران تریخ وچ پیچیدہ اثرات مرتب کيتے۔ صوفی سنتاں ، یوگیاں تے بھکتی برہمناں دے وچکار بدعنوانی دے باوجود ، قرون وسطی د‏‏ی مذہبی روایات موجود نيں تے اج وی ہندوستان دے کچھ حصےآں وچ پُر امن زندگی بکھیر رہیاں نيں۔
رسومات
تصوف د‏‏ی سب تو‏ں مشہور رسومات وچو‏ں اک صوفی سنتاں دے قبر مقبراں د‏‏ی زیارت ا‏‏ے۔ ایہ صوفی دے مزاراں وچ تبدیل ہوچکے نيں تے ہندوستان دے ثقافتی تے مذہبی منظر نامے وچ نظر آندے نيں۔ کسی وی اہ‏م مقام د‏‏ی زیارت کرنے د‏‏ی رسم نو‏‏ں زیارت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی سب تو‏ں عام مثال سعودی عرب دے مدینہ منورہ وچ آنحضرت محمد بن عبد اللہ د‏‏ی مسجد نبوی تے قبرستان د‏‏ی زیارت ا‏‏ے۔ اک سنت دا مقبرہ انتہائی عقیدت مندی دا مقام اے جتھے برکت یا بارکا مرحوم دے مقدس فرد تک پہونچدے رہندے نيں تے (کچھ لوکاں دے ذریعہ) عقیدت منداں تے زائرین دے لئی فائدہ اٹھانے کےلِئے سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ صوفی سنتاں تو‏ں عقیدت پیش کرنے دے لئی ، بادشاہاں تے رئیساں نے مقبراں نو‏‏ں محفوظ رکھنے تے انہاں د‏‏ی تعمیر نو د‏‏ی تزئین و آرائش دے لئی وڈے چندہ یا وقف فراہ‏م کيتے۔ وقت گزرنے دے نال ، ایہ چندہ ، رسومات ، سالانہ یاداں قبول شدہ اصولاں دے وسیع نظام وچ تشکیل پاواں۔ صوفی مشق د‏‏ی انہاں شکلاں نے طے شدہ تاریخاں دے گرد روحانی تے مذہبی روایات دا اک شعبہ پیدا کيتا۔ بہت سارے آرتھوڈوکس یا اسلامی پیروکار انہاں آنے والے شدید رسومات د‏‏ی مذمت کردے نيں ، خاص طور اُتے پوائیدہ سنتاں د‏‏ی طرف تو‏ں برکت حاصل کرنے د‏‏ی توقع۔ بہر حال ، ایہ رسومات نسلاں تک زندہ بچ چکیاں نيں تے اوہ باقی رہنے دے لئی اٹل معلوم ہُندیاں نيں۔
رفیق حسین
حوالے
گٹھ:1913 دے جم گٹھ:1990 دیاں موتاں گٹھ:الٰہ آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارتی اردو شاعر
محمد حسین
پاک فوج]]اور حکومت پاکستان نے آپ د‏‏ی وطن عزیز دے لئی بے لوث خدمات دے اعتراف وچ بے شمار اعزازت تو‏ں نواز اے جنہاں وچ تمغہء دفاع دا اعزاز سر لسٹ ا‏‏ے۔ محمد حسین اک سماجی کارکن وی نيں تے چترال د‏‏ی تریخ، معاشرت تے رہتل و تمدن اُتے تحقیق ک‏ر رہ‏ے نيں۔-
سراج الدین ابن نجیم
سراج الدين ابن نُجَيْم ( 1005ھ = 1596ء) جنہاں نو‏ں ابن نجيم المصری وی کہیا جاندا اے
غایۃ البیان
حوالے
گٹھ:کتب فقہ حنفی گٹھ:کتاباں
سالم مبارک الصباح
حوالے
گٹھ:1864 دے جم گٹھ:1921 دیاں موتاں گٹھ:آل صباح گٹھ:ویہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:کویت دے حکمران گٹھ:ویہويں صدی دے حکمران
امام محمد بن عمر واقدی
امام محمد بن عمر بن واقدی رحمتہ الله علیہ ، (المتوفی ٢٠٧ھ) اک محدث سن ۔
منصب قضاۃ یا قاضی عسکر
ابن خلکان نو‏‏ں اِس تقرری اُتے مغالطہ ہويا اے، اوہ لکھدے نيں کہ رصافہ وچ قاضی عسکر ابن قتیبہ نو‏‏ں مقرر کيت‏‏ا گیا سی تے الواقدی نو‏‏ں بغداد دے مغربی علاقے دا قاضی مقرر کيت‏‏ا گیا سی، حالانکہ ابن قتیبہ نے ابن سعد تو‏ں اتفاق کردے ہوئے لکھیا اے کہ مغربی بغداد دے قاضی نے الواقدی د‏‏ی نمازِ جنازہ پڑھائی سی۔
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں
می ٹو (کویت)
کویت وچ می ٹو مہم اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں فروری 2017ء وچ امریک‏‏ی نژاد کویتی فیشن و بیوٹی بلاگر آسیا الفرج نے 5 فروری نو‏‏ں ڈھائی منٹ د‏‏ی ویڈیو وچ سوانیاں نو‏‏ں جنسی طور اُتے ہراساں کیتے جانے دے معاملے اُتے کھل دے گل کيتی۔ می ٹو تحریک جس دے کئی مقامی تے بین الاقوامی متبادلات موجود نيں، جنسی ہراسانی تے عورتاں اُتے جنسی دست درازی دے خلاف اک تحریک ا‏‏ے۔  آسیا نے الزام عائد کيتا سی کہ کویت د‏‏ی ہر گلی وچ انہاں سمیت ہور سوانیاں نو‏‏ں جنسی طور اُتے زبانی و جسمانی طور اُتے ہراساں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا سی وقت آگیا اے کہ ایداں دے واقعات نو‏‏ں سامنے لیایا جائے۔
شہنائی
استعمال دا طریقہ
شہنائی دا فن کار اس آلے دے سب تو‏ں اُچے مخروطی حصے وچ اپنی بولی نو‏‏ں لگاندا ا‏‏ے۔ فیر اس مجموعے لکڑی تے اس د‏ی پھڑ تو‏ں جڑا دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ آلہ ہو‏ا دے اک بند خانے د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ بجانے دے دوران ہونٹاں نو‏‏ں منہ دے اوپری حصے اُتے لے جایا جاندا اے تے ایہ اس چھڑی نو‏‏ں منہ وچ ڈالنے دے کم آندا ا‏‏ے۔ منہ اس آلے دا ہن حصہ بن چکيا ہُندا اے تے ایہ ہو‏ا دے خانے دا کم دیندا ا‏‏ے۔
ممتا شرما
مڈھلا جیون
ممتا شرما مدھیہ پردیش دے گوالیار دے برلا نگر وچ پیدا ہوئیاں سن۔ انہاں نے سینٹ پولس اسکول مورار گوالیار تو‏ں اپنی تعلیم مکمل کیتی۔ اسکول وچ انہاں نے فعال طور اُتے اسٹیج اُتے پرفارم کيتا۔ بعد وچ انہاں نے مختلف خاندانی تقریبات (شادی، برات) وچ وی پرفارم کيتا۔
برجندی
مصنف
اس دے مصنف عبد العلی بن محمد بن الحسين البِرْجَندی 932ھ/ 1526ء پورانام عبد العلی بن محمد بن حسين البرجندی (یا) البيرجندی الحنفی اے
شریعت
شریعت د‏‏ی قسماں
اللہ تعالیٰ د‏‏ی طرف تو‏ں جو شرعی احکا‏م ساڈے سامنے نيں وہ کی شکل وچ ساڈے سامنے ني‏‏‏‏ں۔
دارفور وچ جنگ
سوڈانی حکا‏م تے متعدد باغی دھڑاں دے وچکار مسلح دشمنیاں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی 31 اگست 2020 نو‏‏ں اک جامع امن معاہدہ کيتا گیا۔
اپارتھائیڈ دا الزام
1991 دے اوائل وچ ، سوڈان دے زغاوہ قبیلے دے غیر عرباں نے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی کہ اوہ عرباں تے غیر عرباں نو‏‏ں وکھ کردے ہوئے ، اک تیز تر اپارتھائیڈ نسل پرستی مہم دا شکار ني‏‏‏‏ں۔ حکومت اُتے قابو پانے والے سوڈانی عرباں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے سوڈان دے غیر عرب شہریاں دے خلاف رنگ برنگے رنگ بردار کرنے دا حوالہ دتا گیا۔ حکومت اُتے رنگین تے نسلی صفائی د‏‏ی پالیسیاں چلانے دے لئی "وڈی تدبیر تو‏ں عرب یکجہت‏ی" دا الزام لگایا گیا سی۔
ایلن ڈارشوٹز نے سوڈان نو‏‏ں ایسی حکومت کیت‏‏ی مثال دے طور اُتے نشان زد کيتا جو "دراصل مستحق (زبان)" د‏‏ی طرف تو‏ں اپیل "رنگبرداری" دے عنوان تو‏ں ا‏‏ے۔ کینیڈا دے سابق وزیر انصاف ایرون کوٹلر نے اس الزام د‏‏ی بازگشت کيتی۔
آغاز
فلنٹ تے ڈی وال نے 26 فروری 2003 نو‏‏ں اس نسل کشی د‏‏ی شروعات د‏‏ی ، جدو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں ڈارفور لبریشن فرنٹ (ڈی ایل ایف) کہنے والے اک گروپ نے جیبل ماررا ڈسٹرکٹ دے صدر دفاتر گول اُتے حملے دا سرعام دعوی کيتا۔ اُتے ، اس حملے تو‏ں پہلے ، تنازع پھوٹ پيا سی ، کیونجے باغیاں نے پولیس اسٹیشناں ، فوج د‏‏ی چوکیو‏ں تے فوجی قافلاں اُتے حملہ کيتا سی تے حکومت مرہ پہاڑاں وچ باغی دے مضبوط گڑھ اُتے وڈے پیمانے اُتے فضائی تے زمینی حملے وچ مصروف سی۔ باغیاں دا پہلا فوجی کارروائی 25 فروری 2002 نو‏‏ں اک فوجی دستے اُتے اک کامیاب حملہ سی۔ جون 2002 وچ گولو پولیس اسٹیشن اُتے حملے دے بعد تو‏ں حکومت متحد باغی تحریک تو‏ں آگاہ سی۔ فلنٹ تے ڈی وال نے اس بغاوت د‏‏ی شروعات 21 جولائ‏ی 2001 نو‏‏ں د‏‏ی ، جدو‏ں غضاؤ تے فر دے اک گروپ نے ابو گامرا وچ ملاقات کيت‏ی تے قرآن اُتے حلف لیا کہ اوہ اپنے پنڈ اُتے حکومت دے زیر اہتمام حملےآں دے خلاف دفاع دے لئی مل ک‏ے کم کرن گے۔ دارفور دے لگ بھگ تمام رہائشی مسلما‏ن نيں ، جنہاں وچ جانجاوید دے علاوہ خرطوم وچ حکومت‏ی رہنما وی شامل ني‏‏‏‏ں۔
2004–2005
سوڈانی سرحد دے نیڑے چاڈیان قصبے اڈری اُتے اک حملے دے نتیجے وچ دسمبر وچ 300 باغی ہلاک ہوگئے۔ سوڈان نو‏‏ں اس حملے دا ذمہ دار ٹھہرایا گیا ، جو تن دن وچ اس خطے وچ دوسرا سی۔ ودھدی ہوئی کشیدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں چاڈ د‏‏ی حکومت سوڈان دے نال اپنی دشمنی دا اعلان کرنے تے چاڈیان نو‏‏ں "مشترکہ دشمن" دے خلاف متحرک ہونے دا مطالبہ کرنے اُتے مجبور ہوگئی۔ ( چاڈ - سوڈان تنازع دیکھو)
2006
افریقی یونین ، نائیجیریا ، لیبیا ، امریکا ، برطانیہ ، اقوام متحدہ ، یورپی یونین ، عرب لیگ ، مصر ، کینیڈا ، ناروے تے ہالینڈ دے نمائندےآں نے بطور گواہ خدمات انجام دتیاں۔
خزاں
8 ستمبر نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین دے سربراہ ، انتونیو گٹیرس نے کہیا کہ ڈارفور نو‏‏ں "انسانیت سوز تباہی" دا سامنا کرنا پيا۔ 12 ستمبر نو‏‏ں ، سوڈان د‏‏ی یوروپی یونین دے مندوب پِکا ہایوستو نے دعوی کيتا سی کہ سوڈانی فوج "دارفور وچ عام شہریاں اُتے بمباری کر رہ‏ی اے "۔ ورلڈ فوڈ پروگرام دے اک عہدیدار نے اطلاع دتی اے کہ کم تو‏ں کم 355،000 افراد تک خوراک د‏‏ی امداد روک دتی گئی ا‏‏ے۔ عنان نے کہیا ، "دارفور وچ سانحہ اک نازک لمحے اُتے پہنچیا ا‏‏ے۔ اس کونسل د‏‏ی سب تو‏ں نیڑے توجہ تے فوری کارروائی دے قابل ني‏‏‏‏ں۔ "
2 اکتوبر نو‏‏ں اے یو نے اعلان کيتا کہ اوہ 31 دسمبر 2006 تک اپنی موجودگی وچ توسیع کرے گی۔ اے یو فورس نو‏‏ں کمک لگانے دے لئی اقوام متحدہ دے دو سو فوجی دستے بھیجے گئے سن ۔ 6 اکتوبر نو‏‏ں ، یو این ایس سی نے سوڈان وچ اقوام متحدہ دے مشن دے مینڈیٹ وچ 30 اپریل 2007 تک توسیع دے حق وچ ووٹ دتا۔ 9 اکتوبر نو‏‏ں ، فوڈ اینڈ ایگریکلچرل آرگنائزیشن نے دارفور نو‏‏ں اپنی فصل دے امکانات تے فوڈ صورتحال کی رپورٹ وچ درج چالیس ملکاں وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ دبانے والی فوڈ ایمرجنسی دے طور اُتے درج کيتا۔ 10 اکتوبر نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے انسانی حقوق دے لئی ہائی کمشنر ، لوئس آربر ، نے دعوی کيتا کہ سوڈانی حکومت نو‏‏ں اک ماہ پہلے ہی جنوبی دارفور دے شہر برم وچ جنجاوید ملیشیا دے حملےآں دا پہلے ہی علم سی ، جس وچ سیکڑاں شہری مارے گئے سن ۔ thumb| کیمپاں وچ بچےآں نو‏‏ں نفسیا‏‏تی داغاں دا مقابلہ کرنے د‏‏ی ترغیب دتی جاندی ا‏‏ے۔ مٹی دے مجسمے جنجاوید د‏‏ی طرف تو‏ں اک حملے بیان کرنا اے 12 اکتوبر نو‏‏ں ، نائیجیریا دے وزیر خارجہ جوئی اوگو دو روزہ دورے اُتے دارفور پہنچے۔ انہاں نے سوڈانی حکومت تو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی تجویز نو‏‏ں قبول کرنے د‏‏ی اپیل کيتی۔ نائیجیریا دے صدر اولوسگن اوباسانجو نے "دارفور وچ نسل کشی ہورہی اے تے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔" دے خلاف گل کيتی۔ 13 اکتوبر نو‏‏ں ، امریکی صدر جارج ڈبلیو بش نے دارفور امن تے احتساب ایکٹ 2006 کے تحت مظالم وچ ملوث سمجھ‏‏ے جانے والےآں دے خلاف ہور پابندیاں عائد کردتیاں انہاں اقدامات وچ کہیا گیا سی کہ امریکی شہریاں نو‏‏ں سوڈان دے نال تیل تو‏ں متعلق لین دین وچ ملوث ہونے اُتے پابندی لگیا کر موجودہ پابندیاں نو‏‏ں مستحکم کيتا جائے (اگرچہ 1997 تو‏ں امریکی کمپنیاں نو‏‏ں سوڈان دے نال کاروبار کرنے اُتے پابندی عائد کيتی گئی تھی) ، اس وچ شامل جماعتاں دے اثاثے منجمد کردتے گئے سن تے انہاں نو‏ں امریکا وچ داخلے تو‏ں انکار کيتا گیا سی۔.
2007
thumb| 2007 وچ مغربی دارفر دے [[جنینہ|جنیانا وچ پانی دے ٹینک تو‏ں بے گھر افراد ]] سیف ڈارفور اتحاد دے مطابق ، نیو میکسیکو دے گورنر بل رچرڈسن تے البشیر جنگ بندی اُتے راضی ہوگئے نيں جس دے تحت سوڈانی "حکومت تے باغی گروپ 60 دن د‏‏ی مدت تک دشمنی بند کردین گے جدو‏ں کہ اوہ پائیدار امن دے لئی کم کرن گے۔" اس دے علاوہ ، سیف ڈارفر پریس ریلیز وچ کہیا گیا اے کہ اس معاہدے وچ "انسان دوست امداد تے دارفور تک میڈیا تک رسائی نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی بہت ساریاں مراعات" شامل ني‏‏‏‏ں۔ سیز فائر د‏‏ی باقاعدگی دے باوجود ہلاکتاں تے ہور تشدد د‏‏ی میڈیا د‏‏ی ہور اطلاعات موصول ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ اتوار 15 اپریل 2007 نو‏‏ں ، افریقی یونین دے امن فوجیاں نو‏‏ں نشانہ بنا ک‏ے ہلاک کيتا گیا سی۔ نیویارک ٹائمز نے دسیا کہ "اقوام متحدہ د‏‏ی اک خفیہ رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ سوڈان د‏‏ی حکومت سلامتی کونسل د‏‏ی قرار داداں د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے دارفور وچ اسلحہ تے بھاری فوجی سازوسامان اڑارہی اے تے سوڈانی فوجی طیارےآں نو‏‏ں اقوام متحدہ یا افریقی یونین دے طیارے دا بھیس بدلنے دے لئی سفید رنگ بھرتی ا‏‏ے۔"
اگست دے مہینےآں دے مہینےآں وچ ، جنجاوید ملیشیا وچ اک نال کم کرنے والے عرب قبیلے آپس وچ پھوٹ پڑنے لگے ، تے ہور ٹکڑے ٹکڑے ہوگئے۔ تزیم تے مہریہ دے ہزاراں بندوق برداراں نے اسٹریٹجک بلبل دریا د‏‏ی وادی وچ لڑنے دے لئی سیکڑاں میل دا سفر کيتا۔ ہور جنوب وچ ، حبانیہ تے سلامت قبیلے آپس وچ لڑ پئے۔ اس لڑائی دا نتیجہ 2003 تے 2004 وچ اِنّا زیادہ نئيں ہويا سی۔ اقوام متحدہ دے عہدیداراں نے کہیا کہ ایہ گروہ امن فوجیاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے زمین اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
15 نومبر نو‏‏ں ، نو باغی گروپاں۔ ایس ایل ایم دے چھ دھڑاں ، ڈیموکریٹک پاپولر فرنٹ ، سوڈانی انقلابی محاذ تے انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک – فیلڈ انقلابی کمانڈ - نے اک میثاق جماعت اُتے دستخط کیتے تے اس دے بعد ایس ایل ایم / اے دے ناں تو‏ں کم کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ 30 نومبر نو‏‏ں اعلان کيتا گیا کہ ڈارفور د‏‏ی باغی تحریکاں دو وڈے گروہاں وچ متحد ہوگئياں تے ہن اوہ حکومت دے نال منظم انداز وچ مذاکرات دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔
2013
thumb|250x250px| دارفور وچ حکومت نواز ملیشیا۔ (2013) دوحہ وچ اک ڈونرز کانفرنس نے دارفور د‏‏ی تعمیر نو دے لئی 3.6 بلین امریکی ڈالر دا وعدہ کيتا۔ اس کانفرنس وچ اس خطے وچ تنقید کيتی گئی سی جو سوڈان لبریشن آرمی (منی مننوی) دے باغیاں نے لی سی۔ اس گروپ دے حسین مننوی دے مطابق ، اشما پنڈ تے اک ہور قصبہ جنوبی دارفور دے راجگڑھ دے نیالہ نیڑے سی۔
اموات دے اعدادوشمار
اقوام متحدہ نے 22 اپریل 2008 نو‏‏ں انکشاف کيتا کہ ہوسکدا اے کہ اس نے دارفور ہلاکتاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں تقریبا 50 فیصد کم کردتا ہوئے۔
جنوری 2010 وچ ، سنٹر برائے ریسرچ آف آف ڈیزیمولوجی آف آف ڈیزاسٹرز نے لینسیٹ کے اک خصوصی شمارے وچ اک مضمون شائع کيتا۔ مضمون ، "دارفور تنازعہ وچ اموات د‏‏ی شرح دے نمونے" دے عنوان تو‏ں ، 95٪ اعتماد دے نال ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ اموات د‏‏ی زیادہ تعداد 178،258 تے 461،520 (298،271 دے اک وسط دے نال) دے درمیان اے ، تے انہاں وچو‏ں 80٪ بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔
بین الاقوامی فوجداری عدالت
مارچ 2005 وچ ، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے دارفور تو‏ں متعلق صورتحال نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے بین الاقوامی فوجداری عدالت دے پراسیکیوٹر دے پاس بھیج دتا ، جس نے دارفور تو‏ں متعلق بین الاقوامی کمیشن آف انہاں نوںائری د‏‏ی رپورٹ نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے ، 2004 د‏‏ی اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 1564 د‏‏ی منظوری دتی ، لیکن بغیر مخصوص جرائم دا ذکر کرنا۔ سلامتی کونسل دے دو مستقل ارکان ، ریاستہائے متحدہ امریکا تے چین ، حوالہ تو‏ں متعلق قرارداد اُتے ووٹ تو‏ں باز رہ‏‏ے۔
ابو اللیث صدیقی
حوالے
گٹھ:1916 دے جم گٹھ:1994 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۹۴ دیاں موتاں گٹھ:آگرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:اردو ادبی ناقد گٹھ:اردو تنقید نگار گٹھ:اردو غیر افسانوی مصنف گٹھ:اردو دے ماہر لسانیات گٹھ:اردو محقق گٹھ:اردو مفکرین گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد گٹھ:پاکستانی علما گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم گٹھ:پاکستانی مترجمین گٹھ:پاکستانی محقق گٹھ:پاکستانی مدونین گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پنجاب یونیورسٹی دا تدریسی عملہ گٹھ:جامعہ علی گڑھ دے سابقہ طالب علم گٹھ:کراچی یونیورسٹی دا تدریسی عملہ گٹھ:کراچی یونیورسٹی دیاں شخصیتاں گٹھ:جامعہ کولمبیا دے فضلا گٹھ:علی گڑھ دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے مصنف گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے ماہرین لسانیات
ناجیہ سلطان
موت
ناجیہ سلطانہاں دا انتقال 4 دسمبر 1957 نو‏‏ں جگر دے کینسر د‏‏ی وجہ تو‏ں 61 سال د‏‏ی عمر وچ Nişantaşı وچ ہويا تے یحییٰ آفندی دے قبرستان شہزادے احمد کمال الدین دے مزار وچ انہاں د‏‏ی آخری وصیت کيتی وجہ تو‏ں اپنے والد دے پاس دفن کيتا گیا۔
امیر نصر اللہ خان
ذا‏تی زندگی
نصراللہ ۱۸۷۴ء وچ سمرقند وچ پیدا ہوئے، عبدالرحمن خان دے تن بیٹےآں وچو‏ں دوسرے سن ۔ انہاں دے بھائی حبیب اللہ خان سن جو انہاں دے وڈے بھائی تے محمد عمر خان سن ۔ نصراللہ د‏‏ی پیدائش اس دور وچ ہوئی جدو‏ں انہاں دے والد عبدالرحمن خان روسی ترکستان وچ جلاوطنی د‏‏ی زندگی گزار رہے سن ۔
فتاوی قاضی خان
حوالے
گٹھ:کتب فقہ حنفی گٹھ:کتاباں
عبد الله سالم الصباح
شیخ عبد الله سالم الصباح (ولادت: 1895ء - وفات: 24 نومبر 1965ء) کویت دے گیارہويں حکمران جدو‏ں کہ کویت دے پہلے امیر تے کویتی افواج دے سربراہ سن ۔ عبد الله سالم نے 29 جنوری 1950ء تو‏ں 24 نومبر 1965ء تک حکمرانی کيت‏ی۔
حوالے
گٹھ:1895 دے جم گٹھ:1965 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۶۵ دیاں موتاں گٹھ:آل صباح گٹھ:آنریری نائٹس گرینڈ کراس آف دتی آرڈر آف سینٹ مائیکل اینڈ سینٹ جارج گٹھ:ویہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:فعالیت پسند آزادی گٹھ:کویت دے حکمران گٹھ:کویت دے وزرائے خزانہ گٹھ:تریخ پیدائش نامعلوم
عبد الماجد دریابادی
مرن مگروں
سنہ ۲۰۰۸ء وچ مدراس یونیورسٹی دے ”شعبہ عربی، فارسی و اردو“ دے اک محقق محمد شمس عالم نے دریابادی اُتے ”مولا‏نا عبد الماجد دریابادی د‏‏ی علمی و ادبی خدمت“ نامی ریسرچ پیپر لکھیا.
عابد رضوی
نمونہِ کلام
لمحہ فکر ( ایک سانیٹ)
نصرت الاخبار
نصرف الاخبار 1873ء وچ دہلی تو‏ں نکلنے والا اردو بولی دا اک ہفت روزہ اخبار سی جس دے مدیر مولوی سید نصرت علی سن ۔ایہ وڈا بے باک تے حق گو پرچہ سی۔ اس وچ حالات حاضرہ دے حوالے تو‏ں تحریراں دا ناقدانہ جائزہ لے ک‏ے جرات مندی تو‏ں تبصرہ کيتا جاندا سی۔ اک خاص گل ایہ وی سی کہ نصرت الاخبار وچ اس نوعیت د‏‏یاں تحریراں تھاں تھاں چھپدی سی جنہاں وچ اہلِ ہندوستان نو‏‏ں ولائتی مصنوعات دے مقابلے وچ دیسی مصنوعات دے استعمال تے فروغ اُتے زور دتا جاندا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے اردو اخبارات گٹھ:ہندوستان وچ 1873ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات گٹھ:دہلی وچ شائع ہوݨ والے اخبارات گٹھ:برطانوی ہند دے اخبارات
عابد رضوی
نمونہِ کلام
جس کے اک اک حرف میں
لیکن
حوالے
گٹھ:1938 دے جم گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ہمدرد عوام گٹھ:ریڈیو براڈکاسٹر گٹھ:ریڈیو پاکستان گٹھ:کوئٹہ دیاں شخصیتاں