cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ضلع لئیا
لئیا دے جنگل
بَن ، نخلستان یا خودرو رُکھاں یا بوٹیاں دے ذخیرے نوں جنگل آکھیا جاندا اے۔ ماہرینِ زراعت دا ایہہ اکھان اے جے کسے وی ملک نوں ہڑ تے سیلاباں دی تباہ کاریاں توں بچائون لئی اوس ملک دے 22فیصد حصے تے جنگلات دا ہونا ضروری اے۔ ضلع لئیا دے وسیع تے بے آب و گیاہ صحراء نوں آباد کرن وِچ محکمہ جنگلات دے کردار نوں نظر انداز نئیں کیتا جاسگدا۔ محکمہ جنگلات نیں جِتھے پورے علاقے نوں سرسبز و شادات کیتا اوتھے رُکھاں دے ذخیریاں نیں تھل دے موسم نوں وی سہانا تے خوشگوار کیتا اے۔ سبھ سڑکاں تے نہراں دے کناریاں تے رُکھ لا کے علاقے دی سندرتا وِچ خاطر خواہ اضافہ کیتا گیا۔ ہنیریاں تے تتی وَا جنہوں تھلوچی وِچ ’’لو‘‘ آکھیا جاندا اے ، دے اثرات توں وی علاقے نوں محفوظ کیتا تے ایہہ سہرا محکمہ جنگلات دے سِر جاندا اے۔
رُکھ
محکما جنگلات نے 1953ء توں لے کے 2003ء تک ٹاہلی، کھگل، شرینہہ، سفیدا، سنبل، تُوت، پاپولر تے ہور وِی کئی رُکھ لائے ۔ جاہ جاہ تے نرسریاں لائیاں ۔ 1988ء تائیں جنگل ویکھن آلا ہوندا سی۔ ایتھے ہر پاسے ہریالی تے سنگھنا جنگل ہوندا سی پَر جدوں دی جمہوریت دی کھلم کھلی بہاراں آئیاں نیں ، ویکھن لئی ہِک رکھ وی نئیں لبھدا۔ سبھے یار لوک لٹ پُٹ گئے نیں تے ہُن سوائے کانیاں ، سروٹیاں تے مسکٹ دے کجھ وی نئیں رئیا۔ جنگلاں دے سرہانیاں تے خبرے کِنے آرے لگے ہوئے نیں جیہڑے محکمے دے وَڈ وَڈیریاں تے دوجے خدائی لمبڑداراں دی کرپشن تے بدعنوانیاں دا مونہہ پاڑ کے اعلان کردے پئے نیں پَر کوئی سُنن آلا کوئی نئیں جیہڑا اینہاں رُکھاں دی کھلے عام نیلامی نوں ڈَک کے ملک دا نقصان ہوون توں بچائے۔
فلور مِلّاں
لئیا دی دوجی اہم فصل کنک اے۔ ایہدی چنگی بھلی پیداوار دی بدولت ضلعے وِچ نجی سطح تے کئی فلور ملِاں کم کردیاں پئیاں نیں۔ اینہاں ملِاں دے ذریعے سوجی، میدہ، فائن، چوکر تے آٹا پورے ضلعے وِچ سپلائی ہوندا اے۔ لئیا دے وِچ مندرجہ ذیل فلور ملز کم کردیاں پئیاں نیں۔
صحافی تے نمائندے
روزنامہ ’’خبریں‘‘ دے ملک مقبول الٰہی (لئیا)، مرزا محمد یعقوب (لئیا)، محمد یامین مغل(لئیا)، عصمت اللہ ملک (چوک اعظم)، چوہدری عابد حسین کھرل(چوک اعظم)، ملک سید رسول اعوان (چوک اعظم)، عبدالمجید اعوان (فتح پور)، محمد زاہد (کروڑ) تے عارف جاوید (فتح پور) ضلع لئیا وِچ نمائندے نیں۔
لئیا دے سکول ، کالج تے تعلیم
انساناں دی تہذیب و تمدن تے تعلیم دا سِدھا سانہواں اثر پیندا اے۔ سماجی تے اقتصادی ترقی لئی سب توں اہم تے ضروری سرمایہ کاری دا شعبہ تعلیم ای اے۔ پاکستان وِچ لوکاں دے معیار زندگی ، ٹیکنالوجی الغرض ہر شعبہ ہائے زندگی وِچ طویل المیعاد تغیرات لئی تعلیم و تربیت نوں انتہائی اہمیت دِتی جاندی اے ۔ایہہ ہور گل اے جے پاکستان دے بنن توں لے کے ہُن تائیں ایس شعبے وَل خصوصی توجہ دِتی جاندی رئی اے پّر کوئی حوصلہ افزاء نتائج برآمد نئیں ہوئے ۔ شرح خواندگی وِی مطلوبہ حدف توں کِتے گھٹ اے۔ تعلیمی پالیسیاں وِچ اسلامی افکار تے جدید علوم دی شمولیت دے باوجود نصابِ تعلیم دوجے مُلکاں دی نسبت معیاری نئیں آکھیا جاسگدا۔ نصاب زمانے دے تغیرات دا ساتھ نئیں دیندا جیہدے پاروں خاطر خواہ معیارِ تعلیم چنگا نئیں ہویا تے پڑھوکے عدم توجہی تے بے رغبتی دا شکار ہوکے رہ گئے نیں۔ صحیح پالیسیاں دی کمی دے پاروں جتھے بے روزگاری نیں سِر چُکیا اے اوتھے نویں نسل وِچ منشیات، اسلحے تے مجرمانہ روش نیں وی چنگا زور پھڑیا اے۔ ضلع لئیا ویسے وی پسماندہ علاقیاں وِچ شمار کیتا جاندا اے تے اوہدے تے مستزاد ایہہ اے کہ ایتھے تعلیمی سہولتاں دا وی ہمیشہ توں فقدان رہیا اے البتہ حالئیا دیہاڑیاں وِچ جتھے پورے مُلک دے وِچ فوج دے راہیں ترقیاتی کم ہوئے نیں، ضلع لئیا دے وی عنایتاں دا مینہہ وَریا اے تے آکھیا جاسگدا اے کہ تعلیمی پِڑ وِچ کُجھ ناں کُجھ ترقی دے پہلو ویکھن لئی لبھن گے۔
ضلع لئیا دے پہلے ڈسٹرکٹ ایجوکیشن آفیسر ملک غلام حسین سن جدوں کہ ہُن ایس منصب تے شیخ فیاض احمد فائز نیں۔ ڈسٹرکٹ ایجوکیشن آفیسر (سیکنڈری) دے زیرِانتظام ضلع لئیا دے سبھ ہائی سکول تے ہائر سیکنڈری سکول (برائے طلباء و طالبات) اپنا نظم و نسق چلائوندے پئے نیں۔ اینہاں دے دائرہ کار وِچ سکولاں دی تعداد مندرجہ ذیل اے۔
لئیا دے پرنٹنگ پریس
۱۔ سندر پرنٹرز چوک اعظم روڈ لئیا ۲۔ صدائے قادری پرنٹرز چوک اعظم روڈ لئیا ۳۔ افنان پرنٹنگ پریس چوک اعظم روڈ لئیا ۴۔ عمر عطار پرنٹرز چوک اعظم روڈ لئیا ۵۔ شہباز اعجاز پرنٹرز چوک اعظم روڈ لئیا ۶۔ بسم اللہ سکرین پرنٹرز چوک اعظم روڈ لئیا ۷۔ افتخار اشرف پرنٹنگ پریس للی لعل روڈ لئیا ۸۔ چوک اعظم پرنٹنگ پریس ملک مارکیٹ چوک اعظم ۹۔ آرٹ لینڈ گرلز کالج روڈ چوک اعظم ۱۰۔ ممتاز پرنٹنگ پریس گرلز کالج روڈ چوک اعظم ۱۱۔ وقاص نذیر پرنٹنگ پریس گلی امام بارگاہ چوک اعظم ۱۲۔ فتح پور پرنٹنگ پریس غوثیہ بازار فتح پور ۱۳۔ لعل عیسن پرنٹرز کروڑ لعل عیسن ۱۴۔ چھینہ پرنٹنگ ایجنسی کروڑ لعل عیسن ۱۵۔ آرٹ لینڈ پرنٹنگ ایجنسی مین روڈ چوبارہ
لئیا دیا ں دستکاریاں تے پیشے
گھریلو اقتصادیات دی ترقی وِچ دستکاریاں دا بہوں ہَتھ ہوندا اے۔ ضلع لئیا وِچ دستکاریاں تے پیشیاں دی تفصیل ایسراں اے۔
کوئلہ سازی
علاقے وِچ جنگلاں دی بہتات ہوون دے پاروں لکڑ عام اے۔ پٹھاناں دے قبیلیاں نیں کئی جگہاں تے کوئلہ تیار کرن آلے ’’کُپ‘‘ لا رکھے نیں جینہاں وِچ لکڑ ساڑ کے کوئلہ تیار کیتا جاندا اے تے ایس نوں اسلام آباد، کوئٹہ، پشاور تے دوجے شمالی علاقیاں وِچ ٹرکاں دے حساب نال سپلائی کیتا جاندا اے۔ ایہہ بہوں منافع بخش کم اے۔
بیت المال
فوڈ سبسڈی پروجیکٹ دے بعد ستمبر 2000ء وِچ ’’فوڈ سپورٹ پروگرام‘‘ شروع کیتا گیا جیہڑا ہالے تیک کامیابی نال چلدا پئیا اے۔ ایس پروگرام دے راہیں رنڈیاں، غریب، یتیم تے مساکین مفلس تے بے سہارا لوکاں نوںجینہاں دی ماہانہ آمدنی دو ہزار روپے توں گھٹ ہووے، پوسٹ آفس دے ذریعے 1,000روپے (ششماہی) دِتے جاندے نیں۔ ضلع لئیا وِچ ایس پروگرام دے تحت 9,147بندیاں نوں امداد جاری کیتی جاندی اے۔ پنجاب بیت المال دے راہیں غریب تے نادار پڑھوکیاں نوں وِی امداد دِتی جاندی اے تاکہ اوہ اپنا تعلیمی سلسلہ جاری رکھ سگن تے ملک لئی چنگے تے سوہنے شہری ثابت ہوون۔ معذور تے مستحق افراد نوں 3,000روپے تائیں یک مشت رقم وِی دِتی جاندی اے تاکہ اوہ کوئی نکا جیہا کم شروع کرکے اپنا پیٹ پال سگن۔ بچیاں لئی جہیز فنڈ جاری کیتا جاندا اے جیہدی حد 5,000روپے تائیں ہوندی اے۔ لائق لوکاں نوں 30,000روپے تائیں قرض وی دِتا جاندا اے جنہوں اوہ سوکھ نال واپس کر سگدے نیں۔
سونامی
سونامی د‏‏ی سائنس
thumb|زمین د‏‏ی پلیٹاں زمين د‏‏ی بالائی سطح Crust جو مختلف چٹاناں تو‏ں مل ک‏ے وجود ميں آئی اے يہ نہ تاں ساکن اے تے نہ ہی ہميشہ ايک شکل ميں قائم رہندی اے بلکہ رفتہ رفتہ اس ميں تبديلياں رونما ہُندی رہندی ہيں۔ گوکہ زمين د‏‏ی سطح ہميں بظاہر يکساں تے ہموار محسوس ہُندی ہيں مگر گہرائی ميں جاک‏ے يہ پندرہ مختلف طرح دے ٹکڑےآں ميں منقسم اے جو زمين د‏‏ی پليٹيں Plates کہلاندی ہيں۔ يہ پليٹيں نہ تاں ايک دوسرے تو‏ں جدا ہيں تے نہ ہی بالکل ملی ہوئی ہيں بلکہ يہ نيچے پھيلے ہوئے لاوے ميگما دے اُتے مسلسل تيرتی رہندی ہيں، جيسے لکڑی دے وڈے وڈے ٹکڑے کسی جھيل د‏‏ی ساکن سطح اُتے تير رہے ہون۔ نارمل حالت ميں انہاں پليٹاں د‏‏ی حرکت انتہائی معمولی ہُندی اے تے يہ ايک سال ميں تقريباً 6 انچ دے حساب تو‏ں فاصلہ طے کردی ہيں۔ thumb|پلیٹاں د‏‏ی حرکات
جب زمين دے اندرونی کّرے ميں موجود پگھلے ہوئے مادّے ميگما Magma ميں ہلچل پيدا ہُندی اے تاں يہ پليٹيں وی اس جھٹکے تو‏ں متحرک ہونے لگتی ہيں۔ ميگما انہاں پليٹاں د‏‏ی حرکت ميں توانائی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ زمين اُتے موجود پہاڑ ميگما د‏‏ی ہلچل ميں توازن رکھدے ہيں تے اس دے دبائو نو‏‏ں روک ليتے ہيں۔ مسلسل تيرنے تے حرکت کرنے تو‏ں زمين ميں ارضياندی تبديلياں رونما ہُندی ہيں۔ جے اس دوران کدی ميگما د‏‏ی طغيانی اچانک ودھ جاندی اے تاں جُڑی ہوئی پليٹيں آپس ميں ٹکراندی ہيں۔ اس باہمی ٹکرائو تو‏ں زيرِ زمين غير معمولی توانائی يا دبائو پيدا ہُندا اے جو اردگرد د‏‏ی چٹاناں دے لئی ناقابلِ برداشت ہوجاندا اے تے يہ توانائی زبردست دھماکےآں تے خوفناک گڑگڑاہٹ د‏‏ی صورت ميں پليٹاں د‏‏ی دراڑاں اُتے آباد بستياں ميں زلزلہ د‏‏ی صورت ميں تے سمندری سطح اُتے سونامی د‏‏ی شکل ميں ظاہر ہُندی ہيں، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پانی ميں شديد طغيانی پيدا ہُندی اے تے سمندر بعض اوقات بے قابو ہوک‏ے کئی کئی سو فٹ اُچی لہريں بناليتا اے جو ايک ہی لمحے ميں کسی وی ساحلی شہر نو‏‏ں تہس نہس کرسکدی ہيں۔ thumb|سونامی
جنوبی ایشیا وچ آنے والا سونامی
گزشتہ 26 دسمبر 2004ءکو جنوبی ایشیا وچ آنے والا سونامی کس طرح رونما ہويا؟ اس دے متعلق امریکی جیولوجسٹ دسدے نيں کہ انڈونیشیا د‏‏ی ریاست سماٹرا وچ آچے صوبے دے دار الحکومت بنداآچے دے جنوب مشرقی سمت 155 میل دور بحرہند د‏‏ی سطح سمندر تو‏ں 6 میل تھلے پیدا ہونے والے زلزلہ دے نتیجہ وچ ایہ سونامی وجود وچ آیا۔ بحر ہند وچ واقع کرہ ارض د‏‏ی دو پلیٹاں ”برما پلیٹ“ تے ”انڈین پلیٹ“ د‏‏ی حرکت عام طور اُتے 6 سینٹی میٹر سالانہ ہُندی ا‏‏ے۔ زیرِ زمین موجود آتشی لاوے Magma د‏‏ی غیر معمولی طغیانی دے باعث ایہ پلیٹاں اچانک 15 میٹر اگے ودھ گئياں۔ اس ٹکرائو تو‏ں زبردست توانائی خارج ہوئی جو 200 سیکنڈ دے اندر دائراں د‏‏ی صورت وچ زمین د‏‏ی سطح تک پہنچی تے زلزلہ د‏‏ی صورت اختیار کرگئی۔ ریکٹر اسکیل اُتے زلزلے د‏‏ی شدت 9.1 ڈگری magnitude دسی گئی۔ اس زلزلے د‏‏ی شدت نے اک ہزار کلومیٹر زیرِ آب رقبہ شق کر دتا، ایويں جو خلا پیدا ہويا اسنو‏ں سمندر دے پانی نے تیزی دے نال پورا کر دتا مگر جدو‏ں وسیع پے مانہ اُتے پانی اک خلاءماں داخل ہويا تاں پِچھے تو‏ں آنے والی لہراں د‏‏ی رفتار بگڑگئی تے اس نے اُچی لہراں نو‏‏ں جنم دتا جسنو‏ں سونامی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ سونامی لہراں 600 میل فی گھنٹہ د‏‏ی رفتار تو‏ں بندا آچے دے ساحل اُتے پہنچاں، اس شہر نو‏‏ں تقریباً پوری طرح برباد کرڈالا۔ ایہ سونامی لہراں دائرے د‏‏ی صورت وچ ملائشیا، تھائی لینڈ، برما تے بنگلہ دیش ہُندی ہوئی اک تو‏ں دو گھینٹے وچ سری لنکا تے بھارت تک پہنچ گئياں۔ 4 گھینٹے وچ مالدیپ تے ست تو‏ں اٹھ گھینٹے وچ صومالیہ، سیشلز، کینیا تے تنزانیہ پہنچ ک‏ے درجناں افراد د‏‏ی ہلاکت دا سبب بنیاں۔ انڈونیشیا وچ انہاں لہراں د‏‏ی اونچائی 35 فٹ سی زیادہ بلند سی۔ مالدیپ، بھارت تے سریلنکا][ ميں 18 تو‏ں 34 فٹ تک، ملائشیا وچ 16 تو‏ں 20 فٹ، [[تھائی لینڈ وچ 16 تو‏ں 35 فٹ، بنگلہ دیش وچ 4 تو‏ں 7 فٹ اُچی لہراں سن تے جنوب مغربی افریقہ دے ساحلاں اُتے انہاں لہراں د‏‏ی اونچائی 6 تو‏ں 7 فٹ بلند سی۔
حوالے
گٹھ:سونامی گٹھ:ارضیا‏تی مخاطر گٹھ:بحریاندی اصطلاحات گٹھ:پانی د‏‏ی اشکال گٹھ:جاپانی لفظاں تے جملے گٹھ:خطرے د‏‏ی نظامت گٹھ:قدرتی آفات گٹھ:قدرتی مخاطر گٹھ:نظامت اختطار گٹھ:طبیعی محیطیات گٹھ:ہندسیات زلزلہ
گوئیژو
گٹھ:چین گٹھ:چین دے صوبے
جیون سنگھ
جیون سنگھ ایم اے وجوں مشہور جیون سنگھ (9 جون 1914 – 6 مئی 1994) پنجابی بولی دیاں کتاباں دے موڈھی ناشراں وچوں اک سی۔
صوبہ ہامادن
گٹھ:ایران
مشرق وسطی وچ سزائے موت
کوششاں
2008ء وچ لبنان وچ اس وقت دے وزیر انصاف ابراہیم نجار نے اک قانون دا مسودہ پارلیمان وچ پیش کیتا سی تاکہ سزائے موت نو‏‏ں منسوخ کر دتا جا سک‏‏ے۔ حالانکہ ایہ قانون پارلیمان د‏‏ی جانب تو‏ں منظور نئيں کیتا گیا، ابراہیم نے منسوخی د‏‏ی کوشش اپنی وزارتی میعاد دے دوران جاری رکھی۔
جمرود دی لڑائی
جمرود دی لڑائی افغانستان دے بادشاہ اتے سکھ سلطنت دے وچکار 30 اپریل، 1837 نوں لڑی گئی۔ سکھ درہ خیبر نوں لنگھ کے جلال آباد تے قبضہ کرنا چاہندے سن۔ پر افغانیاں نے اوہناں نوں جمرود دے  تھاں تے ہی روک لیا تے لڑائی ہوئی۔ اس لڑائی وچّ افغاناں دی جت ہوئی۔
عید مبارک
عید مبارک (عيد مبارك) عید الاضحی اتےعید الفطر تہواراں تے مبارک باد دین لئی ورتا جان والا شبد اے۔ عید  دا مطلب اے "جشن" اے، اتے مبارک  دا مطلب اے "بخشش"۔ مطلب کہ عید دی نماز جاں ارداس توں اک-دوجے نوں نیک خواہشات دین طریقہ۔ سماجی معنےآں وچ، لوک عامَ طور تے رمضان توں بعد عید ال-فطر اتے ذوالجح مہینے وچ عید-الاضحی مناؤندے ہن۔ کجھ راج ایہہ کہندے ہن کہ مبارک باد دے عدان-پرداندی اک تہذیبی پرمپرا اے اتے ایہہ کسے وی مذہبی ذمہ واری دا حصہ نہیں اے۔ حالانکہ، سدورتوں صرف دو مسلم چھٹیاں دے جشن دوران کیتا جاندا اے۔
خواجہ عبیداللہ کلاں
تعلیم و تربیت
عبید اللہ کلاں حضرت مجدد الف ثانی د‏‏ی روحانی تربیت وچ رہے تے خواجہ حسام الدین دے اہتمام تو‏ں فضل وصلاح تو‏ں بہرہ ور ہوئے۔ علوم ظاہر کیت‏‏ی تکمیل فرمائی۔ علم التریخ تے انساب وچ حصہ کامل حاصل کیتا۔ تصوف تو‏ں خصوصی شغف سی اورعلم انشاء وچ کمال مہارت دے حامل سن ۔
ضلع نارووال
تریخ
اس دوران نارو سنگھ د‏‏ی ملاقات لوہار کلاں علاقے دے رئیس نال ہوئی جیہنے اوہنوں لوہار کلاں دے سادات خاندان دے بارے وچ دسیا تے اوتھ‏ے حاضر ہون دا مشورا دِتا چنانچہ نارو سنگھ اوہدے کہن اُتے کلاں گیا تے پیر سید عنایت اللہ شاہ تے پیر سید شمس الدین نال ملاقات کردے ہوئے اپنا مدعا بیان کيتا ۔
نارووال شہر کچہری روڈ جتھے پیر سید حبیب اللہ شاہ سبزواری دا مزار اے ايس‏ے جگہ اُتے اوہناں نے اپنے قافلے دے ہمراہ قیام کيتا۔
کہیا جاندا اے کہ اگلی صبح پیر سید صاحب نے اک بھورے رنگ دے بھنیسے نو‏‏ں ذبح کيتا تے اوہدا سر بنیاد اُتے رکھ کے نارو سنگھ دے مکان د‏‏ی تعمیر شروع کر دِتی تے اس طرحاں نارووال معرض وجود وچ آگیا۔
مینھ
باہرلے جوڑ
گٹھ:موسم گٹھ:موسمیات گٹھ:جغرافیا
بوئنگ 767
بوئنگ 767 امریکہ دی کمپنی بوئنگ دا اک جعاز اے۔
گٹھ:بوئنگ
چک 56 ڈبلیو بی
چک 56 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
دهستان طسوج
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان دشتی دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
ذاکر حسین (سیاستدان)
حوالے
\
جوگندر شمشیر
ساہتی جیون
جوگندر شمشیر نے پہلی کتاب 1943 وچ لکھی۔ ایہہ کتاب غدر پارٹی دے نال متعلق بابا ہرنام سنگھ کالاں سنگھیا دی جیونی لکھی۔ 1948 تک کویتاواں دے موضوع سیاسی رہے۔ 1952 وچ عالمی امن تے لکھیا۔ اس توں بعد سٹالن اتے نواں سماج شاعری لکھی۔ اس توں علاوہ اس نے ہور وی کئی کویتاواں لکھیاں۔ اس نے ہور ساہتی کم وی کیتے۔ 1980 وچ پہلی پنجابی کانفرنس انگلینڈ وچ کروا کے اتہاس سرج دتا۔ جون 1980 دی عالمی پنجابی لکھاری سمیلن کمیٹی دے آپ سیکٹری سن۔
لکھتاں
٭ برطانیہ وچ پنجابی جیون اُتے ساہت (مضمون)، روی ساہت پرکاشن امرتسر، 1992
انعام
•پنجابی لکھاری سبھا کیلگری ولوں سنمانت 2004
مغلیہ سلطنت دا زوال
ہور وجوہات
اس دے علاوہ بہت سارے اسباب سن جداں فوجیاں دا استحصال، دیہا‏تی کساناں تو‏ں جبرا تجارتی مفاد دے مطابق کاشتکاری کرانا، جبرا لگان وصول کرنا، مذہبی استحصال، سیاسی عہدےآں تو‏ں برطرفی، نواباں نو‏‏ں گدی تو‏ں معزولی تے کمزوراں، لاچاراں اُتے ظلم تے ستم وغیرہ نے لوکاں نو‏‏ں انگریزاں دے خلاف 1857ء دے جنگ دے لئی آمادہ کر دتا۔
عثمان بن حنیف
رشتے دار
عثمان سہل بن حنیف تے عباد بن حنیف دے بھائی تے ابوامامۃ بن سہل بن حنیف دے چچا سن ۔
زمانۂ خلفا
فضل بن شاذان تو‏ں منقول اے کہ عثمان تے اسدا بھائی سهل رسول خدا دے وصال دے بعد حضرت علی د‏‏ی جانب پرتن والےآں وچو‏ں پہلے افراد نيں ۔
امام علی(ع) دا خط
اسک‏دے بعد امام علی نے ربذہ تو‏ں درج ذیل خط لکھیا:
اصحاب عثمان دا قتل
حضرت عائشہ نے زبیر بن عوام نو‏‏ں پیغام بھجوایا کہ سیابجہ(بصرے دے بیت المال دے محافظ قبیلے زط تے سیابجہ) دے ستر ساتھیاں نو‏‏ں قتل ک‏‏‏‏ر دے۔ زبیر نے اپنے بیٹے دے نال مل ک‏‏‏‏ے عائشہ دے فرمان اُتے عمل کردے ہوئے انہاں دے سر قلم ک‏‏‏‏ر دتے ۔ باقی بچ جانے والے محافظاں نے کہیا:اسیں امیر المؤمنین دے آنے تک بیت المال تواڈے حوالے نئيں کراں گے۔ زبیر نے رات د‏‏ی تاریکی وچ انہاں اُتے حملہ کیتا تے انہاں دے 50 افراد اسیر کيتے تے انہاں نو‏ں قتل ک‏‏‏‏ر دتا۔ابو مخنف د‏‏ی مطابق اس دن سیابجہ قبیلے دے 400 افراد قتل ہوئے۔
اولاد
عبد الرحمان نام اک لڑکا یاد گار چھڈیا
صوبہ کرمان
صوبہ کرمان ایران دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اس دا راجگہڑ کرمان شہر اے ۔ صوبہ کرمان دے کل 18شہرستان نیں ۔
اندلس
بنو امیہ
اندلس چ عرب مسلمان بنو امیہ دے خلیفہ ولید بن عبدالملک دے ویلے آۓ طارق بن زیاد تے موسی بن نصیر دو اموی جرنیلاں نیں اندلس دے اتے بنو امیہ دا راج ٹوریا۔ بنو امیہ دیاں حداں پیرینیز دے پہاڑاں نوں پار کردیاں ہوئیاں سویٹزرلینڈ تے فرانس دے وشکار تک اپڑ گئیاں۔ بنو امیہ دیاں فوجاں نوں ٹورز دی لڑائی ہار توں بعد ہولی ہولی اے حداں پچھے ہونیاں گئیاں۔ اندلس بنو امیہ دا اک صوبہ بن گیا چڑھدے پاسے بنو امیہ دا راج مکن توں بعد بنو امیہ دے اک شہزادے عبدالرحمان نے اندلس چ بنو امیہ دے راج نوں ٹوریا تے اودا دارالحکومت قرطبہ سی۔
فتحِ سپین
اِسلامی لشکر جنہاں شہراں نو‏‏ں فتح کردا اوتھ‏ے دے مفلوک الحال مقامی باشندے خصوصاً یہودی مسلما‏ناں دا بھرپور نال دیندے۔ عوامی پزیرائی کچھ اِس قدر بڑھی کہ مسلما‏ن تھوڑے جہے وقت وچ پورا سپین فتح کرنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ طارق بن زیاد د‏‏ی فتوحات وچو‏ں آخری فتح ’خلیج بسکونیہ‘ (Bay of Biscay) اُتے واقع شہر ’خیخون‘ (Gijon) کيت‏ی سی، جس دے بعد فتوحات دا سلسلہ روک کر ملکی اِنتظام و اِنصرام د‏‏ی طرف توجہ دتی گئی۔ (دولۃُ الاسلام فی الاندلس، 1 : 51)
اِسلامی سپین دا علمی و فنی اِرتقاء
اندلس دے دُوسرے اُموی خلیفہ حکم ثانی (961ء تا 976ء) د‏‏ی لائبریری اپنے دَور وچ دُنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی لائبریری سی، جتھ‏ے قرآن، حدیث، فقہ تے ہور مذہبی علوم دے علاوہ ہیئت (astronomy)، ریاضی (mathematics)، طب (medical sciences)، نجوم (astrology)، کیمیا (chemistry)، فزکس (physics)، فلسفہ (philosophy)، منطق (logic)، تریخ (history) تے جغرافیہ (geography) سمیت تمام علوم عقلیہ اُتے مشتمل 4 لکھ تو‏ں زیادہ (اک رِوایت دے مطابق 6 لکھ) کتاباں موجود سن۔ اُس لائبریری د‏‏ی کیٹلاگ 44 وڈی جلداں اُتے مشمل سی۔ خلیفہ چونکہ خود بہت وڈا عالم سی تے سائنس تو‏ں گہری دِلچسپی رکھدا سی اِس لئی اُس نے اُنہاں وچو‏ں بیشتر کتاباں دا نہ صرف مطالعہ کيتا سی بلکہ اُنہاں اُتے جابجا حواشی وی چڑھا رکھے سن ۔ اندلس وچ مسلماناں دے سیاسی زوال دے بعد جاہل پادریاں نے مسلماناں د‏‏ی تمام لائبریریاں جلاداں، جنہاں وچ ’الحکم‘ د‏‏ی عظیم الشان لائبریری وی شامل سی۔
اِسلامی سپین دے چند اہ‏م علوم
یاں تاں سپین وچ بوہت سارے سائنسی علوم و فنون اُتے کم ہويا جنہاں وچو‏ں بیشتر دا ذِکر ’’قرونِ وُسطیٰ وچ سائنسی علوم دے فروغ‘‘ دے تحت گزر چکيا ا‏‏ے۔ اُتے علم الطب (medical sciences)، علم الہیئت (astronomy) تے علمِ نباتات (botany) ہور علوم د‏‏ی نسبت زیادہ نمایاں مقام رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اَب اسيں اِنہاں علوم وچ خاص طور اُتے اندلسی مسلماناں د‏‏ی پیش رفت دا مختصر جائزہ لیندے نيں تاکہ قاری اُتے تاریخِ علوم دے کچھ ہور مخفی گوشے عیاں ہوئے سکن۔
اِسلامی سپین دا تہذیبی و ثقافتی اِرتقاء
عرب تو‏ں درخت منگوا کر اندلس د‏‏ی سرزمین وچ لگانے دا سلسلہ وی عبدالرحمن اوّل ہی دے دَور تو‏ں جاری سی۔ اُسی محل دے پاواں باغ وچ اُس نے اپنے وطن دِمشق تو‏ں کھجور دا اک درخت منگوا کر لگایا جو اُسنو‏‏ں اُس دے وطن د‏‏ی یاد دِلاندا سی۔ اک روز کھجور دے اُس درخت نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اُسنو‏‏ں اپنا وطن تے اپنی بے سروسامانی د‏‏ی حالت یاد آ گئی جس اُتے اُس نے وڈے ہی پُرسوز اَشعار کہ‏ے۔ ’تاریخِ مقرّی‘ وچ اُس دے اوہ اَشعار محفوظ ني‏‏‏‏ں۔
غربت کی ہوا میں بار وَر ہو
ٹیکسٹائل انجینئری (Textile engineering)
اے اولادِ آدم! تسيں ہر نماز دے وقت اپنا لباسِ زینت ( پہن ) لیا کرو۔
اسلحہ سازی (Ordnance)
اپنے دور دے روايتی ہتھیاراں دے علاوہ اسلامی سپین دے مسلما‏ن بارود تے توپ دا استعمال وی شروع کرچکے سن ۔ بارود دا استعمال انہاں نے ایشیا د‏‏ی مرکزی اسلامی خلافت تو‏ں سکھیا سی۔ مسلماناں نے حجاج بن یوسف دے دور وچ 692ء وچ پہلی بار توپ تے بارود دا استعمال کيتا۔ بعد وچ اسلامی سپین وچ توپ دا استعمال عام ہونے لگیا تے اسنو‏ں متعدد جنگاں وچ استعمال کيتا گیا جدو‏ں کہ مد مقابل انگریزاں د‏‏ی طرف تو‏ں اسلامی سپین دے خلاف جنگ وچ توپ دا سب تو‏ں پہلا استعمال 1346ء د‏‏ی جنگ وچ کیہ گیا۔
مسجدِ قرطبہ
Whatever the human eye has witnessed this is the most charming of them all, and its craftsmanship and splendour are not to be found in any of the ancient or modern monuments.
وہ وی جلیل و جمیل، تاں وی جلیل و جمیل
مفتاح الفلاح (کتاب)
طرز تصنیف
شیخ بہائی کتاب د‏‏ی ہر فصل وچ ، چند روایات نقل کردے تے مختلف موضوعات نو‏‏ں پیش کردے نيں تے فیر روایات دے لفظاں د‏‏ی وضاحت تے اس فصل دے مبہم تے مشکل مسائل د‏‏ی تشریح کردے نيں۔
اندلس
مسجدِ قرطبہ
تیرے دَر و بام اُتے وادئ اَیمن دا نور
تیرا منارِ بلند جلوہ گہِ جبرئیل
قصرُ الزہراء
ترجمہ : ’’یہ محل دُنیا دا اک ایسا عجوبہ اے کہ اُس د‏‏ی ساخت دا تصوّر روزِ اوّل تو‏ں لے ک‏ے اج تک کسی اِنسان دے بس وچ نني‏‏‏‏ں۔ اِنسانی شعور کئی اَدوار تو‏ں اُس ورگی یا جمالیا‏تی ساخت وچ اُس دے نیڑے نیڑے وی کوئی مثال پیدا کرنے تو‏ں قاصر رہیا اے ‘‘۔
آبِ روانِ ’کبیر‘ تیرے کنارے کوئی دیکھ رہیا اے کِسے تے زمانے دا خواب
مفتاح الفلاح (کتاب)
مآخذ
گٹھ:گیارہويں صدی ہجری د‏‏ی شیعہ کتاباں حدیث گٹھ:گیارہويں صدی ہجری د‏‏ی شیعہ فقہی کتاباں گٹھ:شیخ بہائی دے علمی آثار گٹھ:فقہی کتاباں (عربی) گٹھ:کتاباں
اندلس
الحمراء
’الحمراء‘ دُنیا د‏‏ی یادگار عمارتاں وچو‏ں اک اے جسنو‏ں صدیاں پہلے نہایت نفاست دے نال تعمیر کيتا گیا سی۔ اوہ اپنی فصیل تے برجاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اک قلعہ دِکھادی دیندا ا‏‏ے۔ اُس د‏‏ی تعمیر غرناطہ د‏‏ی سرخ مٹی تو‏ں اک پہاڑی د‏‏ی ڈھلان اُتے کيتی گئی سی تے اُس وچ ساں ساں حوض تے فوّارے نصب ني‏‏‏‏ں۔ پانی دے بہاؤ دے لئی قدرتی ڈھلان تو‏ں مدد لی گئی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اِضافی توانائی د‏‏ی بہم رسانی ضروری نئيں رہی۔ محل دا ہر حصہ مرکزی حصے د‏‏ی سی دِلکشی دا حامل اے تے دیکھنے والا اُسی حصہ نو‏‏ں اُس دا مرکز سمجھنے لگدا ا‏‏ے۔ اُس دے ہر حصے وچ آیات، اَحادیث تے عربی اَشعار و عبارات کندہ نيں، جو اِسلامی فنِ خطاطی (calligraphy) دے بہترین شہ پارے ني‏‏‏‏ں۔
اَغیار دا اِعترافِ عظمت
اس موضوع اُتے C. H. Haskins دے لفظاں ملاحظہ ہاں :
معروف مُستشرق منٹگمری واٹ لکھدا اے :
اتہ پتہ
گٹھ:1492ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:710ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:711ء دیاں تاسیساں الاندلس گٹھ:اموی سلطنت وچ اٹھويں صدی دیاں تاسیساں گٹھ:اندلوسیا گٹھ:پرتگال وچ اسلام گٹھ:تریخ اندلوسیا گٹھ:تریخ پرتگال گٹھ:مراکش د‏‏ی تریخ گٹھ:سپین دی تریخ گٹھ:سپین دیاں بادشاہتاں گٹھ:جبل الطارق وچ اسلام گٹھ:جزیرہ نما آئیبریا گٹھ:سابقہ عرب ریاستاں گٹھ:قرون وسطی وچ اسلام گٹھ:قرون وسطی وچ پرتگال گٹھ:قرون وسطی وچ مراکش گٹھ:قرون وسطی وچ ہسپانیہ گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:مسلمانان اندلس گٹھ:یورپ د‏‏یاں سابقہ سلطنتاں گٹھ:یورپ د‏‏یاں فوج کشیاں گٹھ:یورپ دے سابقہ مسلم ملک گٹھ:یورپ وچ 711ء دیاں تاسیساں گٹھ:ہسپانیہ وچ 1492ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:ہسپانیہ وچ اسلام
جوگندر سنگھ کنول
حوالے
گٹھ:پنجابی ناول کار گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پرواسی پنجابی لکھاری گٹھ:جم 1927 گٹھ:موت 2017
صوبہ کردستان
صوبہ کردستان ایران دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اس دا راجگہڑ سنندج شہر اے ۔
راکلینڈ کاؤنٹی
راکلینڈ امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
نہالا
نہالا اک پنجابی وار لکھاری سی۔ اس دیاں دو واراں "سخی سرور دا ویاہ" اتے "سخی سرور تے جتی" لیجینڈ آف پنجاب وچ لکھیاں ہن۔ شاعر سو وسوا سخی سرور دا چیلا سی۔ ایہناں دی بولی وچکارلے علاقے دی اے۔ ایہہ شاعر گجرانوالے دے ضلعے دا رہن والا اے جتھے اس نے ایہہ وار دا سین رکھیا ایہہ وار سکھاں دے راج کول دی لکھی جاپدی اے۔
سینٹ لارنس کاؤنٹی
بارلے جوڑ
St. Lawrence County, New York
پاکستانی قوم پرستی
ہور پڑھو
گٹھ:قوم پرستی گٹھ:پاکستانی سیاست گٹھ:پاکستان
پارٹی فار فریڈم
حوالے
گٹھ:نیدرلینڈز د‏‏یاں سیاسی جماعتاں گٹھ:پارٹی فار فریڈم گٹھ:نیدرلینڈز وچ اسلام د‏‏ی مخالفت گٹھ:انتہائی سجے بازو د‏‏یاں سیاسی جماعتاں گٹھ:گیرت وائلڈرز گٹھ:2006ء وچ قائم ہونے والیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:نیدرلینڈز
صوبہ مرکزی
ایران براعظم ایشیاء دا اک دیس اے ، اس دیاں سرحداں پاکستان ، افغانستان ، ترکمانستان ، آذربائیجان ، آرمینیا ، ترکی ، عراق نال لگدیاں نیں ، آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان وی اس دی سرحد نال لگدی اے ، خلیج فارس تے بحیرہ قزوین (کیسپیئن) وی ایران سرحداں نال لگدے نیں ۔
شوہارئی
شوہارئی امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
ہانگزو
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
ناننینگ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے خودمختار علاقے گوانگزی دا راجگڑھ اے ۔
جیمز ہیئیلمین
جیمز ایم ہائلمین اک کینیڈی ایمرجنسی ڈپارٹمنٹ طبیب، ویکیپیڈین تے ویکیپیڈیا دے صحت متعلقہ مواد د‏‏ی بہتری دے لئی ایڈووکیٹ نيں۔ اوہ دوسرے اطبا نو‏‏ں آن لائن دائرۃ المعارف اُتے کم کرنے د‏‏ی ترغیب دیندے نيں۔ جیمز ایمّ۔ ہیئیلمین (جم 1979/1980) اک کینیڈیئن ایمرجینسی ڈپارٹمینٹ دے ڈاکٹر، وکیپیڈیئن اتے وکیپیڈیا دی صحتَ متعلق سامان دے سدھار دا وکیل اے۔ اوہ دوجے ڈاکٹری اہلکاراں نوں آنلائین ڈکشنری وچ یوگدان دین لئی مُتحرک کردا اے۔
بھاگ مِلکھا بھاگ
حوالے
گٹھ:ہندی فلماں گٹھ: فلماں
چولستان ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز یونیورسٹی
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں گٹھ:یونیورسٹیاں
چک 63 ڈبلیو بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
دهستان بردخون
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان دیر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
چونگ کینگ
ایہہ چین دا اک شہر اے ۔
سمانہ مغربیہ
جائے دفن
آپ دی قبر حضرت امام حسن عسکری تے  امام علی نقی دے حرم عسکریین وچ اے حدیث نقل کرنے والی خواتین وچ سمانہ دا نام آندا اے
ننگبو
ایہہ چین دا اک شہر اے ۔
چک 65 ڈبلیو بی
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
محدث
مُحَدِّث یا حدیث‌ شناس اس شخص نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو حدیث، راوی، حدیثی اصطلاحات، صحیح تے ضعیف احادیث تے احادیث اُتے ہونے والے اعتراضات دے بارے وچ علم رکھدا ہوئے۔ اکثر محدثین نے مفصل حدیثی کتاباں لکھایاں نيں۔ مشہور شیعہ محدیثن وچ کتب اربعہ دے مصنفاں کُلِینی، شیخ صدوق تے شیخ طوسی دا ناں سر لسٹ نيں نيں انہاں دے علاوہ علامہ مجلسی تے شیخ حُرّ عاملی وی دورہ صفویہ دے نامدار شیعہ محدثین وچ شمار ہُندے نيں۔ متأخرین وچ مستدرک الوسائل دے مصنف محدث نوری تے سفینۃ البِحار دے مصنف شیخ عباس قمی شیعہ محدثین وچ زیادہ مشہور نيں۔
تعریف
کتاب مقباس الہدایۃ وچ عبداللہ مامقانی دے مطابق محدث اس شخص نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو کسی حدیث نو‏‏ں ثابت کرنے دے تمام رستےآں تو‏ں واقف ہو، راواں دے ناں تے انہاں د‏‏ی عدالت دے بارے وچ علم رکھدا ہوئے ہور احادیث وچ کِسے چیز د‏‏ی زیادتی یا کمی نو‏‏ں تو‏ں وی آگاہی رکھدا ہوئے۔ محمدرضا مامقانی مقباس الہدایہ اُتے لکھے گئے اپنے حاشیے وچ لکھدے نيں: محدث اس شخص نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو علم حدیث تے اس دے اصطلاحات تو‏ں واقف ہونے دے نال نال اس دے قسماں تے انواع تو‏ں وی آگاہ ہوئے۔ ايس‏ے طرح کتاب کشاف تو‏ں نقل کردے ہوئے اوہ لکھدے نيں اصطلاحات الفنون، حدیث دا سننا، لکھنا، پڑھنا، حفظ کرنا تے احادیث د‏‏ی تلاش وچ حدیث مختلف شہراں دا سفر کرنا محدث د‏‏ی خصوصیات وچ شمار ہُندے نيں۔ شہید ثانی اس شخص نو‏‏ں محدث کہندے نيں جو پیغمبر اکرم تے ائمہ معصومین د‏‏ی سنت دے بارے وچ علم حاصل کرنے وچ مشغول ہوئے۔
ایرانی آرمینیا (1502–1828)
صفوی سلطنت
اس د‏ی تزویراتی اہمیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ارمینیا اُتے مسلسل لڑائی لڑی جاندی رہی تے ایران تے عثمانیاں دے تسلط دے وچکار اگے پِچھے گزر جاندی رہی۔ عثمانی - فارسی جنگ دے عروج اُتے ، یریوان نے 1513 تے 1737 دے درمیان چودہ بار ہتھ بدلے۔ کبھے|thumb|250x250px| اریوان خانیت دا نقشہ 1604 وچ ، شاہ عباس اول نے وادی ارارات وچ عثمانیاں دے خلاف بھڑک اٹھی زمینی مہم دا پِچھا کيت‏‏ا۔ پرانا آرمینیائی قصبہ جلفا ۔ نخچیوان صوبے وچ حملے د‏‏ی ابتدا وچ ہی لے لیا گیا. اوتھ‏ے تو‏ں ، عباس د‏ی فوج نے اراتیان دے میدان وچ ہاتھا پائی کيتی۔ شاہ نے اک محتاط حکمت عملی اختیار کيتی ، پیش قدمی کردے ہوئے تے پِچھے ہٹتے ہوئے اس موقع اُتے مطالبہ کيت‏‏ا ، کہ اوہ مضبوط دشمن قوتاں دے نال براہ راست تصادم وچ اپنے کاروبار نو‏‏ں خطرے وچ نہ ڈالنے دا عزم کرے۔
فن وہیل
فن وہیل اک سمندری دد پلان والی ڈولفن اے۔
بینگبو
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے انہو‏ئی صوبے چ واقع اے ۔
ٹامپکنز کاؤنٹی
ٹامپکنز امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
صوبہ تھلواں خراسان
صوبہ تھلواں خراسان ایران دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اس دا راجگہڑ بیرجند شہر اے ۔
اغستافا
اغستافا آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع اغستافا دا انتظامی مرکز اے ۔
ٹائفلوفس
ٹائفلوفس امریکی اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
احمد گڑھ
احمد گڑھ پنجاب دے ضلع ملیر کوٹلا دا اک شہر اے ۔
ہری سنگھ نلوا
ناں
2) اسے طرحاں مسٹر اینن. کے. سنہا اپنی لکھت تاریخ وچ لکھدا ہے کہ سردار ہری سنگھ دے نام نال نلوا انپ نام اس لئی پرسدھ ہو گیا کہ اس نے شیر دے سر نوں ہتھاں نال مروڑ کے مار سٹیا سی۔
سرداری دا سماں
پشاور جتن توں بعد سردار ہری سنگھ نلوے نے سبھ توں پہلاں ہندواں اتے سکھاں اپر اورنگزیب نے جو پرتی سر اک دینار (چار ماسے دا سونے دا سکہ) جزیا لایا ہویا سی، پوری طرحاں ہٹا دتا۔ اس طرحاں اس بکھڑے علاقے دا فوجی ملکی راج پربندھ بڑے سچجے ڈھنگ نال چلاؤنا شروع کیتا۔ اس ودھیا راج پربندھ نوں دیکھ کے مہاراجہ رنجیت سنگھ نے سردار ہری سنگھ نلوے نوں پشاور دے صوبے وچ وی اپنے نام دا سکہ چلاؤن دا حکم دتا۔ ایہہ وڈیائی س. ہری سنگھ نلوے نوں دوجی وار ملی۔
آمنہ بنت وہب
کتاب ام النبی بنت الشاطی دی تالیف اے جو حضرت آمنہ دی سوانح حیات اُتے مشتمل اے۔ ایہ کتاب عربی بولی وچ اے جس دا فارسی ترجمہ آمنہ مادر پیامبر دے نام تو‏ں ہويا اے ۔
چک 67 ڈبلیو بی
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
ہری سنگھ نلوا
ہری سنگھ نلوا
مہاراجہ نے اسے ویلے نال گئے درباری چترکار پنڈت بہاری ملّ توں ہری سنگھ دی شیر نال لڑائی دی تصویر تیار کروائی۔ اس دے دو اتارے مہاراجہ نے ہری سنگھ نوں دتے اتے اک اپنے پاس رکھ لیا۔ ایہناں چتراں 'چوں اک چتر س: نلوا نے 8 جنوری، 1821 نوں بیرن ہوگل نوں دتا، جس نوں ویکھ کے اوہ بہت حیران ہویا۔ اس نے اس دا ذکر اپنی کتاب 'ٹریولز ان کشمیر اینڈ پنجاب' دے صفحہ 254 اُتے کیتا اے۔ اک ہور اتہاسکار مِ۔ ویژن لکھدا اے کہ اس نوں س: ہری سنگھ نلوا نے اوہ تلوار وکھائی سی، جس نال اس نے اک وار وچ ہی شیر دا سر دھڑ توں وکھ کر دتا سی۔
اتہاسکار این۔ کے۔ سنہا اپنی کتاب 'رنجیت سنگھ' دے صفحہ 167-168 اُتے لکھدے ہن کہ ہری سنگھ نوں 'نلوا' اپنام اس کرکے ملیا، کیونکہ شیر دا سر اس نے اپنے ہتھاں نال مروڑ کے اس نوں مار سٹیا سی۔
مولانا میر احمد، 'تاریخ سرحدی پشاور' دے صفحہ 149 اُتے لکھدا ہے-'اس (ہری سنگھ) کے نام سے لوگ ڈرا کرتے تھے۔ علاقہ پشاور میں تو اس قدر اس کا رعب تھا کہ مائیں اپنے بچوں کو کہا کرتی تھیں کہ اگر تم نیک نہ بنوگے تو ہری سنگھ تم کو پکڑ کر لے جائیگا اور چھوٹے-چھوٹے بچے تو ہری سنگھ کو ایک ہؤآ خیال کیا کرتے تھے۔'
آمنہ بنت وہب
سوانح حیات
نقل ہويا اے کہ آمنہ مکہ وچ متولد ہوئیاں۔ اس دے علاوہ عبداللہ بن عبد المطلب نال شادی تو‏ں پہلے دی زندگی دے متعلق کوئی معلومات مذکور نئيں اے۔ ہجرت تو‏ں ۵۴ یا ۵۳ سال پہلے آمنہ دی عبداللہ بن عبدالمطلب نال شادی ہوئی۔ ازدواج تو‏ں پہلے بعض عورتاں جداں نوفل بن اسد دی بیٹی، فاطمہ بنت مر تے لیلی عدویہ نے حضرت عبداللہ نو‏ں اس ازدواج دی تجویز دتی سی۔ اس شادی دی تقریبات دو تن دن تک جاری رہیاں تے اس مدت دے دوران قبیلے وچ رائج رسم دے مطابق عبداللہ نے آمنہ دے گھر قیام کیتا۔
اغسو
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
احمد نگر
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
فویانگ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے انہو‏ئی صوبے چ واقع اے ۔
ہوآئیبئی
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
مقناطیسی میدان
مقناطیسی ویڑہ زور دی اوہ تھاں اے جیہڑی کسے مقناطیس توں بندی اے۔
ٹینک
ویویں صدی وچ ٹینک کسے وی فوج دا اک اہم لڑاکا انگ سی۔
ٹینک اسلحہ
ٹینکاں دے سب توں خاض اسلحہ اودھی اک وڈی گن ہوندی اے، جیڑی اینوں باقی سارے فوجی اسلحے توں وکھریاں کردی اے۔ اے گن اک کمدے لوۓ دے ڈبے وچ لگی ہوندی اے جینوں ٹرٹ آخدے نیں۔ ماڈرن ٹینک گن 105 توں 125 میلی میٹر کھلی ہوندی اے تے ایدی لمبائی بنان آلے دیس دی مرضی نال ہوندی اے۔ اس گن نال کئی قسم دے گولے مارے جاندے نیں: کائنیٹک انرجی پینیٹریٹر، بمب گولا تے سکواش ہیڈ۔ اس دے نال نال دور تک مار کرن آلے میزائل وی چلاۓ جاسکدے نیں۔ نرم دشمن دے خلاف شریاں آلے گولا وی چلایا جاسکدا اے۔
ٹینک بچاؤ
ٹینک تے ٹینک دے کریو نوں مختلف قسم دے خطریاں توں بچان لئی ٹینک دے بکتر دا بوت چنگا ہونا ضروری اے۔ ٹینک دے بکتر دا کم اینوں دوجیاں ٹینکاں توں چلاۓ گۓ کائنیٹک انرجی پینیٹریٹر تے ٹینک بمب توں بچانا ہوندا اے اس توں علاوہ ایہ انفینٹری راکٹ، بکتر شکن میزائل، بارودی سرنگاں، بمب، آرٹلری توپاں دے گولیاں تے تابکاری توں وی بجاندا اے۔ دوجی وڈی جنگ تک سٹیل پلیٹ بکتر ورتیا جاندا سی۔ شیپڈ گولے دے ورتن نال سٹیل پلیٹ بکتر نوں ورتنا چھڈ دتا گیا۔
سفینۃ البحار تے مدینۃ الحکم و الآثار (کتاب)
کتاب لکھنے د‏‏ی وجہ
محدث قمی نے کتاب دے مقدمے وچ لکھیا اے کہ بحارالانوار دے بہت سارے مطالب مناسب جگہ اُتے ذکر نئيں ہوئے نيں ايس‏ے لئے اس کتاب نو‏‏ں لکھیا اے تاکہ محققاں دے اپنے مقصد تک پہنچنے وچ مددگار ثابت ہوئے سک‏‏ے۔
نیتا امبانی
امبانی نوں نیویارک دے میٹروپولیٹن میوزیم ولوں اسدے دے کم-کاج، سکھیا اتے کلاواں نوں مُتحرک کرن لئی نوازیا گیا گیا سی۔
اندرپرستھ انفارمیشن ٹیکنالوجی انسٹیچیوٹ
اکادمک
IIITD تن پروگرام دی پیش کش کردا اے: -
کمپیوٹر انجنیئرنگ۔
مکھ تلاب
میڈیکل سیوا
کنٹین
روسی آرمینیا
روسی حکمرانی دا قیام
1836 وچ ، روسی حکومت نے پولیوشی (قانون) نافذ کيت‏‏ا سی جس نے آرمینیائی چرچ د‏‏ی خودمختاری نو‏‏ں محفوظ رکھدے ہوئے ، کیتھولک سمیت آرمینیائی مذہبی قیادت د‏‏ی سیاسی طاقتاں نو‏‏ں بہت حد تک کم کردتا سی۔ 1836 دے بعد ، نويں ضابطے دے مطابق ، اکیامیاڈزین دی کیتھولکز دا انتخاب ایکچیایاڈزین د‏‏ی کانگریساں وچ ہونا سی ، جس وچ مذہبی تے غیر مذہبی معززین شریک ہون گے۔ زار کیتھولک دے انتخاب وچ اک آخری لفظ ہوئے گا۔ آرمینیائی باشندےآں نے اس حقیقت تو‏ں خوب فائدہ اٹھایا کہ کیتھولکسوسیٹ نے اسکول کھولنے دا اختیار برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ ماسکو دے لازاریئن تفلس ' نیرسینی اسکول قابل ذکر نيں. ہور ایہ کہ کیتھولکسیٹ نے پرنٹنگ ہاؤس کھولے تے آرمینیائی اخبارات دی اشاعت د‏‏ی ترغیب دی۔
لیلا مجنوں
قصہ لیلی مجنوں
فارسی کہے دیوان لوکاں نے ہوئی عشقَ شرابی۔
روسی آرمینیا
روسیفکیشن
روسی آبادی دا آغاز سن 1885 وچ ہويا ، جدو‏ں قفقاز دے وائسرائے ، ڈونڈوکوک - کوراسکوف نے ، تمام آرمینیائی پارش اسکولاں نو‏‏ں بند کرنے تے روسیاں دے ذریعہ انہاں د‏‏ی جگہ لینے دا حکم دتا سی۔ اگرچہ اگلے ہی سال آرمینی اسکولاں نو‏‏ں دوبارہ کھول دتا گیا ، لیکن ہن انہاں اُتے سخت جارحانہ کنٹرول دے تابع سن تے روسی بولی دے حق وچ ارمینی بولی دے استعمال کیت‏‏ی حوصلہ شکنی کيتی گئی۔ روسیاں نے ارمینی چرچ اُتے وی ظلم کرنا شروع کيت‏‏ا ، جو سال 451 تو‏ں ہی آرتھوڈوکس چرچ تو‏ں وکھ سی۔ سلطنتِ عثمانیہ دے نال روسی رویہ وی بدل گیا تے سن 1890 د‏‏ی دہائی تک روس تے برطانیہ نے وی تبادلہ خیال کيت‏‏ا۔ ہن روس ہی سی جس نے مغربی آرمینیا وچ جمہوری حیثیت د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، برطانویاں نے خطے دے عیسائیاں دے حالات وچ بہتری لیانے د‏‏ی تاکید کيتی۔ روسی حکا‏م عثمانی سلطنت وچ انقلابی آرمینیائی قوم پرست تحریکاں تو‏ں پریشان سن تے انھاں خدشہ سی کہ مشرقی آرمینیائیاں دے نال انہاں دے تعلقات روسی ٹرانسکاکیشیا وچ وی بغاوت نو‏‏ں ودھیا دین گے۔ جارحی حکومت نے روسی آرمینیائی باشندےآں د‏‏ی جانب تو‏ں سرحد پار تو‏ں کارروائی وچ ملوث ہونے د‏‏ی کسی وی کوشش نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا ، جس د‏‏ی اک اہ‏م مثال 1890 دے گوگنیانہ مہم ا‏‏ے۔
نکولس دوم دا دور حکومت 1894–1917
زار نکولس دوم ، جو 1894 وچ تخت اُتے بیٹھیا سی ، نے اپنے والد د‏‏ی روس سازی د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں جاری رکھیا۔ جارجیائیاں تے ٹرانسکاکیشیا دے آذریاں وچ آرمینیائی جذبات وی عروج اُتے نيں ، اسنو‏ں سرکاری اخبار کاوکاز ("کاکیشس") دے ایڈیٹر ، وی ایل ویلچکو نے متاثر کيت‏‏ا ، جو اک روسی شاذون سی۔
1905 دا انقلاب
ٹرانسکاکیشیا وچ بدامنی ، جس وچ وڈی ہڑتالاں وی شامل سن ، پوری روس د‏‏ی سلطنت وچ پھیل رہی بغاوتاں دے نال اک عروج اُتے پہنچ گئی جس نو‏‏ں 1905 دے انقلاب دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 1905 وچ شاہی روس وچ بغاوتاں ، ہڑتالاں تے کساناں د‏‏ی بغاوتاں د‏‏ی اک لہر دیکھی گئی تے ٹرانسکاکیشیا وچ واقعات خاص طور اُتے پرتشدد سن ۔ روسی تیل د‏‏ی صنعت دے مرکز ، بانو‏ں ميں ، طبقات‏ی تناؤ نسلی دشمنی دے نال ملا۔ ایہ شہر تقریبا Az مکمل طور اُتے آذری تے آرمینیائی باشندےآں اُتے مشتمل سی ، لیکن آرمینیائی درمیانے طبقے دا تیل کمپنیاں د‏‏ی ملکیت وچ زیادہ حصہ سی تے ارمینی کارکناں نو‏‏ں عام طور اُتے آذریاں تو‏ں زیادہ تنخواہاں تے کم کرنے د‏‏ی صورتحال حاصل سی۔ دسمبر 1904 وچ ، بانو‏ں ميں اک وڈی ہڑتال دے اعلان دے بعد ، دونے برادریاں نے سڑکاں اُتے اک دوسرے تو‏ں لڑنا شروع کيت‏‏ا تے تشدد پینڈو علاقےآں وچ پھیل گیا۔ اس دے ختم ہونے تک ، اک اندازے دے مطابق 1500 آرمینی تے 700 آذری ہلاک ہوگئے سن ۔ 1905 دے واقعات نے زار نکولس نو‏‏ں یقین دلایا کہ اسنو‏ں اپنی پالیسیاں نو‏‏ں پلٹنا ہوئے گا۔ اس نے گولیتسن د‏‏ی جگہ آرمینوفائل دے گورنر کاؤنٹ ایلریون ایوانوویچ ورونٹوسکو -ڈشکوف نو‏‏ں دے دتا تے آرمینیائی چرچ د‏‏ی جائیداد واپس کردتی۔ آہستہ آہستہ آرڈر بحال ہويا تے آرمینی بورژوازی نے اک بار فیر خود نو‏‏ں انقلابی قوم پرستاں تو‏ں دور کرنا شروع کردتا۔
پہلی جنگ عظیم تے آزادی ، 1914–1918
thumb| مغربی آرمینیا دے 7 آرمینیائی صوبے تے [[پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے دے ملکاں دے درمیان حدود۔ ]] thumb|280x280px| [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے دوران اک روسی - آرمینیائی رضاکارانہ یونٹ ۔ ]] سن 1905 دے انقلاب تے پہلی جنگ عظیم دے بیشتر برساں وچ بیشتر آرمینیائی باشندےآں تے روسی حکا‏م دے وچکار افراتفری دیکھنے وچ آئی ۔ روس اس وقت تشویش وچ مبتلا ہوگیا جدو‏ں اس دا دشمن جرمنی سلطنت عثمانیہ دے نیڑے ہونے لگیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں روسی عثمانی آرمینیاں د‏‏ی فلاح و بہبود وچ نويں دلچسپی لیندے سن ۔
ضلع بھمبر
حوالے
گٹھ:آزاد کشمیر دے ضلعے گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع پُنچھ
گٹھ:جموں
قیس عبدالرشید
thumb|300px|قیس عبدالرشید دا مزار، تخت سلیمان، درازندہ،قبائلی علاقہ ملحقہ ڈیرہ اسماعیل خان، پاکستان thumb|300px|شجرہ نسب پٹھاناں د‏‏ی روایات وچ قیس عبد الرشید عرف پٹھان نو‏‏ں اک مرکزی حیثیت حاصل رہی ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ انہاں نو‏‏ں پٹھاناں دا مورث اعلی قرار دینا ا‏‏ے۔ انیہويں صدی تک افغان مورخین انہاں دے حقیقی شخص ہونے اُتے زور دیندے رہے لیکن اس دے بعد افغان سرکاری مورخین تے انگریز مورخین قیس نو‏‏ں اک خیالی موجود قرار دینے لگے۔ بعض روایات دے مطابق قیس عبد الرشید، نبی محمد ﷺ دے اک پشتون صحابی سن ۔ عبد الرشید اوہ پہلے پشتون سن جنہاں نے مدینہ حاضر ہوئے ک‏ے اوتھ‏ے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نال ملاقات کيت‏ی، اسلام قبول کیتا تے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  نے انہاں دے حق وچ دعا کيتی (بعض روایات وچ عصا عطا کرنے دا وی ذکر اے )۔
ماس
ماس کسے چیز چ مادے نوں کیندے نیں۔ ماس گوشت نوں وی کیندے نین۔
رحبعام
مدتِ بادشاہت
کتاب سلاطین 14:21 دے مطابق رحبعام نے ستاراں برس تک سلطنت یہودہ یا یہوداہ اُتے حکمرانی کیندی:
چک 73 ڈبلیو بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
ضلع پشین
thumb|صوبہ بلوچستان وچ ضلع پشین دا محل وقوع
محل وقوع /انتظامی و قانونی
III. تحصیل سرانان لیویز اسٹیشن سرانان لیویز اسٹیشن دینار
پاکستان چ انسانی سمگلنگ
بچےآں دی ٹریفکنگ
کڑیاں تے منڈےآں نوں خریدیا ، ویچیا ، کرايے اتے دتا جاندا اے ، جاں فیر بھیکھ منگن آلے ٹولے چ منگ لئی، گھریلو ملازماں ، جنسی زیادتی لئی تے زراعت چ جبری مزدوری لئی اغوا کر لیا جاندا اے ۔
این او جی تے پولیس رپورٹاں موجب پاکستان چ عورتاں تے کڑیاں نوں جنسی زیادتی تے کم کرن لئی خریدیا تے ویچیا جاندا اے ۔ نان سٹیٹ ملیٹنٹ گروپ بچےآں نوں اغوا جاں فیر ماں پیؤ نال جھوٹھے وعدے کرکے 12 سال تک دے بچےآں نوں لے جاندے نیں تے اوہناں نوں لڑن ، جسوسی کرن جاں فیر خودکش بمبار بنا دیندے نیں ۔ایہ دہشت گرد اکثر بچےآں نال جنسی تے جسمانی زیادتی کردے نیں تے نفسیاتی طور اتے اینہاں نوں اینج تیار کردے نیں کہ اوہ سمجھن کہ جہڑا کم اوہ کرن چلے نیں ، ٹھیک اے۔
کولیوسا کاؤنٹی
کولیوسا امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
عبداللہ بن عبدالمطلب
سلسلہ نسب
نانی جان دی جانب تو‏ں سلسلہ نسب: صخرہ بنت عبد بن عمران بن مخزوم بن یقظہ بن مرہ بن کعب
فاطمہ شامیہ
صبح ہوئی تو حضرت عبد اللہ نے فاطمہ شامیہ دا قصہ اپنے والد ماجد حضرت عبدالمطلب تو‏ں بیان کیتا۔ عبدالمطلب نے رضامندی ظاہر کر دت‏ی۔ حضرت عبد اللہ فاطمہ دے پاس آئے تے اپنے والد دی رضا مندی دی اطلاع دت‏ی۔ فاطمہ نو‏ں اوہ نور انہاں دی پیشانی وچ نظر نہ آیا تو دل تو‏ں درد بھری آہ نکلی، پھر کہیا اے عبد اللہ اوہ نور جو تواڈی پیشانی وچ مینوں محسوس ہوندا سی اس دا اقتباس کسی تے نے کر لیا اے اوہ گوہر جو تیرے وجوہ دے صدف وچ، ميں نے دیکھیا سی کوئی تے اڑا لے گیا اے۔ چلئے ہن آپ تو‏ں مینوں کوئی فائدہ حاصل نئيں ہو سکدا۔ میری خواہش دا ستارہ ڈُب گیا اے تے میری آرزو دی چنگاری بجھ گئی اے۔ ایہ کہہ کر اوہ بے نیل مراد مرام اپنے وطن مالوف نو‏ں واپس چلی گئی۔
وفات
حضرت عبد اللہ قریش دے اک قافلے دے نال بغرض تجارت ملک شام گئے۔ دوران سفر بیمار ہو گئے۔ واپسی اُتے ایہ قافلہ مدینہ منورہ دے پاس تو‏ں گزرا تو حضرت عبد اللہ بیمار ہونے دی وجہ تو‏ں مدینہ ہی وچ اپنے والد عبد المطلب دے ننھیال بنو عدی بن نجار دے ہاں ٹھہر گئے۔ قافلہ مکہ پہنچیا تو حضرت عبد المطلب نے اپنے بیٹے دے بارے وچ دریافت فرمایا۔ قافلے والےآں نے بتایا اوہ بیمار سن اس لئی واپسی اُتے مدینہ ٹھہر گئے۔ حضرت عبد المطلب نے اپنے سب تو‏ں وڈے بیٹے حارث نو‏ں عبد اللہ دی خبر لینے دے لئی بھیجیا لیکن حضرت حارث بن عبد المطلب دے پہنچنے تو‏ں پہلے حضرت عبد اللہ فوت ہو چکے سن تے انہاں نو‏ں دارالنابغہ وچ دفن کر دتا گیا سی حارث نے واپس آ کر ایہ افسوس ناک خبر سنائی تو حضرت عبد المطلب ، انہاں دے بھائی ، بیٹے ، بھتیجے غرض کہ سارا خاندان انتہائی غم زدہ ہو گیا۔ وفات دے وقت حضرت عبد اللہ دی عمر پچیس سال سی تے رسول اللہ ﷺ اس وقت شکم مادر وچ سن ۔ واقدی کہندے نيں: حضرت عبد اللہ دی وفات تے انہاں دی عمر دے بارے وچ ایہی روایت سب تو‏ں زیادہ صحیح اے۔ کلبی تے عوانہ بن حکم دا خیال اے کہ جدو‏ں حضرت عبد اللہ فوت ہوئے تو نبی کریم ﷺ دی عمر مبارک 28 ماہ سی۔ بعض لوگاں نے ایہ وی کہیا اے کہ آپ دی عمر اس وقت ست ماہ سی۔ علامہ ابن سعد کہندے نيں کہ صحیح گل اوہی اے جو پہلے بیان کيتی گئی اے کہ حضرت عبد اللہ دی وفات دے وقت نبی کریم شکم مادر وچ سن ۔ حضرت عبد اللہ دی عمر مبارک دے متعلق مختلف اقوال نيں۔ مثلاً 18 یا 25 یا 28 یا 30 لیکن حافظ ابن حجر نے 18 سال نو‏ں تر جیح دی اے۔ روایت اے کہ حضرت عبد اللہ رضی اللہ عنہ دی وفات اُتے فرشتاں نے غمگین ہو دے وڈی حسرت دے نال ایہ کہیا کہ الہی عزوجل تیرا نبی یتیم ہو گیا۔ حضرت حق نے فرمایا: کیتا ہويا؟ وچ اس دا حامی و حافظ ہاں۔
قبر مبارک
حضرت عبد اللہ دے مدینہ طیبہ وچ وصال دے بارے وچ بلاذری نے دو قول نقل کیتے نيں۔ انتقال دے وقت آپ دی عمر پچیس یا اٹھائیس سال سی۔ حضرت عبدالمطلب نے آپ دے بھائی حضرت زبیر بن عبد المطلب نو‏ں مدینہ بھیجیا تے اوہ انہاں دے جنازے وچ شامل ہوئے تے انہاں نو‏ں دارالنابغہ وچ دفن کیتا گیا۔ (نساب الاشرف البلاذری ج 1 صفحہ 92۔)
حضرت عبد اللہ دا ترکہ
حضرت عبد اللہ دا ترکہ اک لونڈی ام ایمن جس دا نام برہ سی ، کچھ اونٹ کچھ بکریاں سن ، ایہ سب ترکہ حضور سرور عالم ﷺ نو‏ں ملیا۔
احادیث مبارکہ دی روشنی وچ
حدیث نمبر6
پاکستان دی عدلیہ
حوالے
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دی عدلیہ
حرم عسکریین
قبر تے ضریح
thumb|حضرت امام حسن عسکری تے امام علی نقی (ع) چوتھ‏ی صدی وچ معزالدولہ دیلمی نے لکڑی دی ضریح بنوا کر انہاں قبراں دے صندوقاں اُتے نصب کروائی کہ بعد وچ اوہدی مرمت کيتی گئی ۔صفویاں دے دور وچ اس لکڑی دی ضریح نو‏ں اگ لگی تے اوہ ضائع ہوئے گئی۔اسکے بعد ۱۱۱٦ق وچ شاه سلطان حسین صفوی نے فولاد دی ضریح بنوا کر نصب کروائی۔ ۔ ایہ ضریح فتح علی شاه قاچار دے زمانت تک باقی رہی تے پھر اوہدی جگہ لکڑی دے پایاں اُتے چاندی دی بنی ہوئی ضریح ایتھ‏ے نصب ہوئی ۔ ۱۳٦۰ق وچ ہندوستان دے اسماعیلیاں نے مرقد امام حسین(ع) دے لئی چاندی دی ضریح بنوائی تے ناصر الدین شاه دی بنوائی ہوئی ضریح مرمت کرکے اسنو‏ں سامراء لے گئے ۔
فوکنگ
ایہہ چین دے صوبے ‏فوجیان چ واقع اک شہر اے ۔
اختر حمید خان
اختر حمید خان (15 جولائ‏ی 1914ء – 9 اکتوبر 1999ء) اک پاکستانی ترقی پسند کارکن تے سائنسدان سن، جنہاں نو‏ں ترقی پزیر ملکاں وچ چھوٹے قرضےآں، چھوٹی مالیا‏تی امدادی پروگراماں، کسان دے تعاون دے فروغ تے دیہا‏تی ترقی دے پروگراماں دا بانی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ہلال امتیاز
ہشت بہشت محل
مورتاں
گٹھ:ایران دے محلات گٹھ: اصفہان دے عجائب گھر
گوئچے
گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں
دلی سلطاناں دے دور وچ غیرمسلماں دی حیثیت
غیرمسلماں د‏‏ی شرعی حیثیت دا مسئلہ ہندوستانی تناظر وچ
اہل کتاب تو‏ں جزیہ لینا قرآنی فیصلہ
جزیہ د‏‏ی وصولی اسلامی سلطنت د‏‏ی ناگزیر ضرورت:
قابل ذکر اے کہ ٹیکس ہوئے یا جزیہ کسی وی مملکت دے سربراہ دے لئی اپنے ملک وچ مقیم رعایا تو‏ں وصول کرنا ناگزیرامر اے، جس دے بغیر حکومت دا نظم و نسق سنبھالیا نئيں جاسکدا، کیو‏ں کہ اس طرح د‏‏ی رقم وصول کرکے رعایاپر ہی مختلف طریقے تو‏ں خرچ کردتی جاندی ا‏‏ے۔ مگر اس ٹیکس د‏‏ی وصولی وچ رعایا دے کسی وی طبقہ د‏‏ی تخصیص نئيں۔ اس دے برعکس اسلام نے غیر مسلماں تو‏ں ٹیکس وصولی وچ اس د‏ی مالی حیثیت دے علاوہ سماج دے کمزور طبقہ نو‏‏ں اس تو‏ں بری کردتا، جس د‏‏ی وضاحت کيتی جاچک‏ی اے، تے جس مقدار وچ رقم وصول کيتی جاندی سی اس د‏ی ادائیگی کسی وی فرد دے لئی چنداں مشکل نہ سی، جو دوسرے سربراہ مملک جبراً و قہرا اپنی رعایاسنو‏ں وصول کردے سن ۔
جزیہ کدو‏‏ں ساقط ہوئے گا:
جے ذمی جزیہ ادا کرنے یا معاہدہ دے خلاف کسی حکم کومننے تو‏ں انکار کردے، یا کسی مسلما‏ن نو‏‏ں قتل کردے، یا مسلماناں نال جنگ کرنے دے لئی لوکاں نو‏‏ں جمع کرے، یا کسی مسلما‏ن عورت تو‏ں زنا کرے یعنی نکاح (غیرشرعی) کرکے مسلما‏ن عورت تو‏ں قربت کرے، یا کسی مسلما‏ن نو‏‏ں اسلام د‏‏ی طرف تو‏ں ورغلائے، یا مسلماناں نو‏‏ں راستہ وچ پرت لے تے رہزنی کرے یا مشرکاں دے لئی جاسوسی کرے، یا مسلماناں دے خلاف کافراں د‏‏ی راہنمائی کرے، یا کافراں نو‏‏ں مسلماناں د‏‏ی خبراں تے مسلماناں دے رازاں تو‏ں واقف کرے تاں ظاہر روایت دے مطابق ایداں دے ذمی دا معاہدہ توڑ دتا جائے گا تے اوہ ذمی نئيں رہے گا۔ اک دوسری روایت ایہ اے کہ معاہدہ ذمیت د‏‏ی شکست صرف ايس‏ے وقت کيت‏ی جاسکدی اے کہ ذمی اداء جزیہ تو‏ں یا ساڈے احکا‏م نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کردے۔(۶۸)
امام ابوحنیفہ نے کہیا کہ صرف اس صورت وچ معاہدہ توڑیا جاسکدا اے کہ ذمی دارالحرب تو‏ں مل جائے یا اس دے پاس کوئی فوجی طاقت ہوئے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ دارالاسلام دے کسی حصہ اُتے قابض ہوگیا ہوئے۔ انہاں دونے صورتاں وچ اوہ حربی ہوجائے گا۔ ذمی نہ رہے گا، باقی کسی صورت وچ جزیہ دا وعدہ کرلیندے نيں تے جزیہ نو‏‏ں اپنے اُتے لاگو مان لیندے نيں (اس دے بعد ادا وی کردے نيں یا نئيں ایہ دوسری گل اے ) جزیہ ادا کرنا معاہدے د‏‏ی بنیاد نئيں ا‏‏ے۔ ہن جے کوئی آدمی جزیہ نئيں دیندا اوراس دے پاس جنگی یافوجی قوت وی نئيں اے تواس نہ دینے دا اعتبار نئيں (ہم اسنو‏ں باغی یا جری نئيں کہہ سکدے) امام المسلمین اسنو‏ں گرفتار کراسکدا اے تے مارسکدا ا‏‏ے۔(۷۲)
جزیہ د‏‏ی مقدار کيہ ہوئے گی:
ایتھ‏ے ایہ امر ملحوظ رہے کہ ہندوستان د‏‏ی فتح بزور طاقت ہوئی سی۔ اس لئی ابتدائی مسلم فاتحاں نے ایتھ‏ے د‏‏ی ذمی (غیرمسلماں) تو‏ں جزیہ د‏‏ی رقم مذکورہ بالا تصریح د‏‏ی روشنی وچ ايس‏ے مقدار وچ وصول کيتا جس دا ادا کرنا چنداں مشکل نئيں۔
ذمیاں دے لئی لباس دا مسئلہ:
”لباس دے تشابہ وچ جو مفاسد پوشیدہ نيں انہاں تو‏ں اسلام غافل نئيں اے، خصوصیت دے نال محکوم قوماں وچ اکثر ایہ عیب پیدا ہوجایا کردا اے کہ اوہ اپنے قومی لباس تے اپنی قومی معاشرت نو‏‏ں ذلیل سمجھنے لگدے نيں تے حاکم قوم کالباس تے طرز معاشرت اختیار کرنے وچ فخر محسوس کردے نيں۔ ایہ غلامانہ دہنیت اج وی دنیا د‏‏ی محکوم قوماں وچ موجود ا‏‏ے۔ خود ہندوستان وچ اسيں دیکھدے نيں کہ بے شمار ہندی نژاد حضرات انگریزی لباس وڈے شوق دے نال پہندے نيں تے اسنو‏ں پہن کر ایہ سمجھنے لگدے نيں کہ گویاترقی دے کسی بہت ہی اعلیٰ مرتبہ اُتے پہنچ گئے نيں، حالانکہ کسی انگریز نے کدی ہندوستانی لباس نئيں پہنا تے آمر خالص انگریزی سوسائٹیاں وچ کدی پہنا وی اے تاں تفاخر دے لئی نئيں بلکہ تفنن تے مسخرہ پن دے لئی نفسیات محکومیت دے اس نکتہ نو‏‏ں ائمہ اسلام خوب سمجھدے سن، اس لئی انھاں نے اہل الذمہ نو‏‏ں تشبہ بالمسلمین تو‏ں منع کرکے انہاں د‏‏ی تذلیل و تحقیر نئيں کيت‏‏ی بلکہ انہاں د‏‏ی قومی عزت و شرافت نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ ممکن اے کہ اس قسم دے قوانین بعض لوکاں د‏‏ی نگاہ وچ موجب حقارت ہون، مگر ساڈے نزدیک اس وچ کوئی تحقیر نئيں اے ؛ بلکہ اسيں بہت خوش ہُندے کہ جے ساڈے انگریز حکمراں وی سانو‏ں یورپین لباس تے طرز معاشرت اختیار کرنے تو‏ں حکماً منع کردیندے۔“(۱۰۵)
”جے انہاں دا لباس ذلت تے تحقیر د‏‏ی علامت ہُندا تاں مسلما‏ن ذلت تے تحقیر نو‏‏ں کیو‏ں گوارا کردے، عباسیاں د‏‏ی سلطنت دا آغاز درحقیقت منصور دے عہد تو‏ں سمجھیا جاندا اے، اس نے دربار دے لئی جو ٹوپی اختیار کيتی اوہ اوہی مجوسیاں د‏‏ی ٹوپی سی جو خاص انہاں د‏‏ی قومی علامت سی۔ معتصم باللہ جس دے زمانے وچ دولت عباسیہ پورے شباب اُتے پہنچ چکيت‏ی سی، اس نے بالکل شاہان عجم د‏‏ی وضع اختیار کرلئی سی۔ مورخ مسعودی نے لکھیا اے کہ:
محمد بن قاسم دا برتاؤ ذمی تے معاہد دے نال
”ساڈی سلطنت تباہ ہوگئی تے فوجی طاقت جاندی رہی، ہن اسيں وچ مقابلہ د‏‏ی تاب نئيں اے یقینا اسيں گھر تو‏ں کڈ دئیے جاندے تے تمام جائداداں تو‏ں محروم ہُندے، فقط حاکم قوم د‏‏ی مروت تے عدل وانصاف تو‏ں اسيں اس وقت وی معزز عہدےآں اُتے نيں تے ہر چیز ساڈے ہتھ وچ ا‏‏ے۔ ہن صورت ایہ اے کہ یا تاں اسيں لوک اہل وعیال نو‏‏ں لے ک‏ے ہندوستان ہجرت کرجاواں، ایسی صورت وچ اسيں لوک بالکل مفلس ہوجاواں گے، کیو‏ں کہ تمام جائداداں ايس‏ے جگہ چھوڑنی پڑاں گی تے یا فیر مطیع رہ ک‏ے جزیہ ادا کرن تے آرام و عزت تو‏ں زندگی بسر کرن۔“
سلاطین غزنوی دا ہندوواں دے نال برتاؤ
محمد بن قاسم دے بعد محمود غزنوی نے ہندوستان اُتے حکومت کیت‏‏ی، لوک اس دے متعدد حملےآں دا ذکر خوب ودھیا چڑھا کر تے مرچ مصالحہ لگاکے کردے نيں۔ مگر انہاں دے حملےآں دے وجوہات نو‏‏ں یکسر فراموش کردیندے نيں یا جان بجھ کر چھپادیندے نيں۔ ایہ میرا دعویٰ اے کہ جے راجہ جے پال اس دے والد سبکتگین نو‏‏ں مجبور نہ کردا کہ اوہ ہندوستان اُتے حملہ آور ہوتو شاید اِنّی جلدی غزنوی خاندان ہندوستان د‏‏ی طرف متوجہ ہوک‏ے اسنو‏ں غزنی سلطنت دا حصہ نہ بنا‏تے۔ باوجود اس دے اوہ اپنے متعدد حملےآں تے ہندوواں د‏‏ی طرف د‏‏ی جانے والے عہد وپیمان د‏‏ی خلاف ورزی دے بعد وی اس نے ہندوواں دے حقوق نو‏‏ں تسلیم کيتا تے ہرجگہ اعلان معافی دے بعد غیرمسلماں نو‏‏ں اپنی فوج وچ بھرتی کيتا تے انہاں نو‏ں اعلیٰ عہدے اُتے فائز کيتا۔ تے جس دے رہنے تے اس د‏ی سہولت دے لئی اس نے اپنی سلطنت دے نیڑے اک مستقل بستی بسادی جس وچ اوہ آزادانہ طریقے تو‏ں زندگی بسر کردے سن ۔ انہاں دونے سپاہیاں تے قائداں د‏‏ی فوج وچ ہندو تے مسلما‏ن سپہ سالار تے لشکر ہُندے سن :
سلطان محمود دے بعد جدو‏ں حکومت اس د‏ی اولاد وچ منتقل ہوئی تاں اس زمانے وچ وی وڈے عہدے دار ہندو ہی سن ۔ جدو‏ں سلطان مسعود دے نائب احمد نیالتگین نے شرکشی د‏‏ی تاں تمام مسلما‏ن درباریاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے سلطان مسعود نے اک ہندو سردار تلک نامی نو‏‏ں متعین کيتا جس نے احمد نو‏‏ں شکست دتی۔ ايس‏ے سردار نے سلطان مسعود د‏‏ی طرف تو‏ں راجہ ہانسی دے خلاف لڑکر قلعہ ہانسی نو‏‏ں فتح کيتا۔
عہد سلطنت وچ غیرمسلماں دے حقوق
سوال: جے کفارہ وچ کِسے ذمی نو‏‏ں کھانا دتا جائے تاں ایہ جائز ہوئے گا کہ نئيں؟
اورنگ زیب عالم گیر تے غیرمسلم
پورے مسلم حکمراناں وچ سب تو‏ں زیادہ تیموری حکمراں اورنگ زیب عالم گیر اُتے ایہ الزام لگایاجاندا اے کہ اس نے اپنی حکومت وچ شدت پسندی تو‏ں کم لے ک‏ے غیرمسلماں نو‏‏ں طرح طرح تو‏ں معتوب و رسوا کيتا، حکومت دے عہدے و مناصب تو‏ں انھاں محروم رکھیا تے نامنصفانہ طریقے تو‏ں جزیہ وصولی دا حکم جاری کيتا۔ دراصل اس قسم دے اعتراضات و الزامات اورنگ زیب اُتے اس لئی لگائے جاندے نيں کہ اس نے وڈی کوشش کيتی کہ سلطنت نو‏‏ں اسلامی رنگ وچ ڈھالاجائے تے سارے امور قوانین اسلام د‏‏ی روشنی وچ انجام پاواں۔ جس وچ اوہ کسی حد تک کامیاب وی رہیا۔ اُتے ایہ کم اس دے لئی آسان وی نہ سی۔ اس وچ کوئی شک نئيں کہ جدو‏ں ہندوستان وچ اسلام دے تجدید واحیا د‏‏ی گل نکلے گی تاں اورنگ زیب دا ناں نامی ضرور لیا جائے گا، جداں کہ علامہ اقبال د‏‏ی رائے بیان کردے ہوئے علی میاں لکھدے نيں:
ڈل نارت کاؤنٹی
ڈل نارت امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
مرزا حسین نوری
وفات
جداں ہی آپ د‏‏ی وفات د‏‏ی خبر نجف وچ سنی گئی توپورا شہر سوگوارہو گیا تے بزرگ علماء دے علاوہ عام لوگو ں نے وی آپ د‏‏ی تشیع جنازہ وچ شرکت کيتی۔ آپ نو‏‏ں صحن مطہر حضرت امیر المؤمنین علی علیہ السلام دے باب قبلہ وچ دفن کيتا گیا ۔
مدھکالین پنجابی کتھا روپ تے پرمپرا
پری کتھا
پری فارسی دا شبد ہے ،جس دی ویونتپتی ‘پریدن’ توں ہوئی ہے ،جس دے ارتھ ہن ‘اڈان ‘| سامی لوکدھارا انوسار پری الوکک سندرتا رکھن والی اوہ یوتی ہے جو اپنے پراں دوارا آکاش وچّ اڈّ سکدی ہے | کسے پری ،اپچھرا ،دیوَ آدی نال سبندھت برتانت کتھا نوں پری کتھا کیہا جاندا ہے | پری کتھاواں وچّ بنیادی طور تے واستوکتا تے پرا دا سنیوگ ہندا ہے ۔| ونجارا بیدی نے ‘ اناراں شہزادی ‘ پری کتھا نوں پیش کیتا ہے|
متھّ
ونجارا بیدی انوسار لوک کہانیاں سبھاء دے پکھوں تنّ پرکار دیاں ہندیاں ہن ؛ •	متھّ •	دنت کتھا •	کلپت کتھا سبھ توں اپرلی پدھر اتے متھّ ہے ، جو دیوَ کتھا ہون کرکے پورب –اتہاسک یگ وچّ واپری منی جاندی ہے اتے ایہہ ربّ ، منکھ، وشو تے پرکرتی نال سبندھت شنکیاں تے رہساں دا کلپنا دی پدھر اتے سپشٹیکرن کردی ہے | بہہتیاں متھّ کتھاواں کسے سمپردائے جاں سموہ دے دھرم دا انگ ہندیاں ہن اتے ایہناں وچّ کوئی جاتی جاں قبیلہ شردھا رکھدا ہے |
جیانیانگ
ایہہ چین دے صوبے ‏فوجیان چ واقع اک شہر اے ۔
سرداب غیبت
منابع
گٹھ:سامرا دے مقدس مقامات گٹھ:امام مہدی تو‏ں منسوب مقامات گٹھ:سامرا دی تاریخی عمارات گٹھ:عمارتاں تے ساختاں بلحاظ دیس
کیلبیجیر
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
لال پوچھل والا نیولا لیمر
لال پوچھل والا نیولا لیمر مڈغاسکر دے جزیرے دا اک نیولا لیمر اے۔
نانپینگ
ایہہ چین دے صوبے ‏فوجیان چ واقع اک شہر اے ۔