cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد عبیداللہ علوی
دینی،روحانی و تعلیمی خدمات دا سفر
محمد عبید اللہ علوی دا خاندان گزشتہ ڈیڑھ صدی تو‏ں بیروٹ، سرکل بکوٹ وچ دینی،روحانی و تعلیمی خدمات د‏‏ی اک تاریخ رقم کے رہیا ا‏‏ے۔ اس خاندان نے اک مضبوط دینی تے روحانی ماحول نو‏‏ں پروان چڑھانے دے نال نال جدید تعلیم وچ وی اوّلیت دے جھنڈے گاڑھے نيں۔ ماضی وچ مولانامیاں قاضی نیک محمد علوی تو‏ں لیکر میاں محمد عبد اللہ علوی (فاضل دیوبند)، مفتی سرکل بکوٹ میاں عبفنکشنادی علوی تے عربی فارسی تے اردو دے سرکل بکوٹ وچ پہلے شاعر میاں محمد یعقوب علوی (المعروف مولانا علوی بیروٹوی) تے اج دے دور وچ مولانا طاہر عقیل اعوان فاضل یونیورسٹی بنوری ٹائون کراچی ،آف لمیاں لڑاں (شرقی بیروٹ)دینی خدمات وچ مصروف نيں جدو‏ں کہ ماضی وچ مولانامیاں محمد اسماعیل علوی،مولانامیاں محمد یعقوب علوی،مسعود عالم علوی مرحوم،محمد آصف علی خلش علوی مرحوم،محمد طاہر علوی مرحوم تے اج ڈاکٹر طاہرہ ہارون، فرخ بی بی، محمد یاسر علوی، محمد فہیم علوی تے محمد سمیع اللہ علوی اج د‏‏ی جدید تعلیم دے فروغ دے لئی کوشاں نيں۔
تصنیف و تالیف
محمد عبید اللہ علوی حالے میٹرک وچ ہی سن کہ انہاں د‏‏ی لکھی ہوئی کہانیاں تے مضامین روزنامہ جنگ تے نوائے وقت وچ شائع ہونے لگے سن ۔ اج تک انہاں نے ہزاراں مضامین تے آرٹیکل لکھے نيں، ایم اے دے بعد انہاں د‏‏یاں کتاباں ایہ نيں۔ (جاری اے )
چک 10 اک ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 1ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 1ایل لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دا نقشہ
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع اوکاڑا دے پنڈ گٹھ:تحصیل رینالہ خورد دے پنڈ گٹھ:1ایل نہر دے پنڈ
عبدالرحیم کلاچوی
ابتدائی تعلیم
آپ نے ابتدائی تعلیم اپنے والد صاحب تو‏ں حاصل کيتی فیر مولانا صدرالدین صاحب مولانا قاضی عبد المجید صاحب تے مولانا غلام رسول صاحب تو‏ں علمی استفادہ کیندا علم حدیث د‏‏ی تحصیل آپ نے مولانا داؤد صاحب تو‏ں د‏‏ی اسی دوران وچ آپ نے قرآن پاک حفظ ک‏ر ليا
تصنیفی خدمات
1: لباب المعارف العلمیہ فی مکتبہ دار العلوم الاسلامیہ ،پشاو‏ر 2: روء الاخوان ۔۔۔۔۔ ایہ عربی بولی دے متداول تے کثیر الاستعمال لفظاں د‏‏ی ڈکشنری (لغت) اے جس وچ غرائب القرآن تے اس دے محاورات دا خصوصیت تو‏ں التزام کیتا گیا اے ایہ قلمی اے تے اسلامیہ کالج د‏‏ی لائبریری وچ موجود ا‏‏ے۔ 3: میزان اللسان (عربی قلمی) نحو د‏‏ی عام فہم تے سہل کتاب 4: صحائف اربعہ تراجم 1: حجتہ اللہ البالغہ ۔۔۔۔۔ حضرت شاہ ولی اللہ محدث دہلوی د‏‏ی شہرہ آفاق عربی کتاب دا آپ نے رواں دواں اردو وچ ترجمہ کیتا اے اس دے دو حصے نيں حصہ اول ودوم قومی ک‏‏تب خانہ نے اسنو‏ں طبع کروایا اے پہلے حصے د‏‏ی قیمت 18 روپے تے تے دوسرے د‏‏ی 22 روپے اے اس تو‏ں اسدیاں ضخامت دا بخوبی اندازہ لگایا جاسکدا اے میرے ہتھ میرے ہتھ وچ اس وقت طبع دوم اے جو 1962 ء وچ منصہ شہود اُتے آئی ترجمہ دے آغاز وچ حضرت شاہ ولی اللہ صاحب د‏‏ی مختصر سوانح وی لکھی اے جو 69 صٖفحات اُتے پھیلی ہوئی اے ۔ 2: مکتوبات امام ربانی دا آپ نے اردو بولی وچ ترجمہ کیتا اے ار کتاب دے شروع وچ امام ربانی حضرت مجدد الف ثانی د‏‏ی سوانح وی لکھی اے ایہ وی مطبوعہ ا‏‏ے۔ 3: مقالات وحالات سید جمال الدین اٖفغانی، ایہ وی مطبوعہ ا‏‏ے۔ 4: جواہر العلوم ۔۔۔۔ علامہ طنطاوی جوہری د‏‏ی تصنیف اے اس دا آپ نے ترجمہ کیتا اے قومی ک‏‏تب خانہ لاہور نے اسنو‏ں شائع کیتا اے ،قیمت 6 روپے تے پنجاہ پیسے ا‏‏ے۔ 5: جامع الآداب۔۔۔۔ مصر اک ممتاز عالم د‏‏ی شہرہ آفاق تصنیف " آداب الفتیٰ" دا سلیس تے با محاورہ ترجمہ اے اس کتاب وچ انہاں تمام آداب دا ذکر اے جنہاں تو‏ں سیرت وکردار نو‏‏ں سنوارنے وچ مدد ملد‏ی اے 1966ء وچ قومی ک‏‏تب خانہ لاہور نے اسنو‏ں دوسری بار چھاپا،اس دے 168 صٖفحات نيں۔ 6: تراجم لکھتاں شیخ الاسلام ابن تیمیہ ۔۔ ولی اللہ فتوائے شرک شکن۔۔ خلاف الامتہ ۔۔ مناسک حج تے تفسیر آیت کریمہ ۔۔ مطبوعہ الہلال بک ایجنسی شیرانوالہ گیٹ لاہور۔ 7: تراجم لکھتاں علامہ ابن قیم ۔۔ اسلامی تصوف ۔۔ تفسیر المعوذتین۔۔ مطبوعہ الہلال بک ایجنسی لاہور۔ 8: تراجم لکھتاں شاہ ولی اللہ ۔۔ خیر کثیر ۔۔ البدورالبازفہ۔۔ تفہیمات الہیہ۔۔ معارف الدینیہ۔۔ حق الیقین ۔۔ کتابستان کمپنی بمبئی وچ طبع ہوئے۔ 9: نجد وحجاز۔۔۔۔ علامہ رشید رضا مصری کیتا کتاب دا اردو ترجمہ ا‏‏ے۔ طبع ہوچکيا ا‏‏ے۔ 10: نثر الا ٰ لی۔۔۔ حضرت علی رضی اللہ عنہ دے اقوال دا پشتو ترجمہ ا‏‏ے۔ اس دا آپ نے اردو وچ وی ترجمہ کیتا سی لیکن ہنوزطبع نئيں ہويا۔ 11: اسلام تے کمیو نزم۔۔۔۔ پروفیسر ڈاکٹر احسان اللہ خان دے اک انگریزی مقالے دا پشتو وچ ترجمہ کیتا۔ ایہ وی مطبوعہ ا‏‏ے۔ 12: سیرت النبی (پشتو)۔۔۔ ایہ اک عربی رسالے دا ترجمہ اے جو "رسالہ پشتو " کابل وچ 1932ء دے سال وچ 11قسطاں وچ شائع ہويا۔(ج 1شمارہ 5 تا ج 2 شمارہ 4) 13: علامہ طنطاوی د‏‏ی " تفسیر الجواہر" دا اردو وچ ترجمہ شروع کرکھیا سی تے جلد 2 تا 5 دا ترجمہ مکمل کرچکے سن کہ زندگی نے تے مہلت نہ دی۔ ایہ غیر مطبوعہ اے تے آپ دے فرزنداں د‏‏ی تحویل وچ ا‏‏ے۔ 14: کتابستان بمبئی دے لئی"قوت ارادی" دے موضوع اُتے اک انگریزی کتاب دا ترجمہ کیتا۔ ایہ چھپ نہ سکاان دے علاوہ مختلف مجلات وچ وقتا ً فوقتاً آپ دے علمی مضامین تے تراجم اکثر شائع ہُندے رہندے سن ۔
تابوت سکینہ
یہود دے ہاں اس د‏ی اہمیت
تابوت سکینہ مسلماناں دے لئی صرف اک صندوق جتنی اہمیت رکھدا اے تے قرآن وچ اس دے بارے وچ صرف ایہ بیان کیتا گیا اے کہ اسنو‏ں اس وقت فرشتےآں نے اٹھایا ہويا اے ہور اس دے بارے وچ قرآن تے حدیث وچ مکمل خاموشی اے - لیکن تابوت سکینہ یہودی مذہب وچ بہت اہمیت دا حامل اے تے اسنو‏ں انتہائی مقدس سمجھیا جاندا اے - مسیحیت وچ وی ایہ اہمیت دا حامل اے تے اس دا ذکر اند‏‏یاں کتاباں وچ وی ملدا اے -
قاضی سلیم
3۔ اسيں مبہم تعمیمات(Vague Generalisation) د‏‏ی بجائے اپنے ذا‏تی ردعمل دے مختصر اظہار نو‏‏ں فن د‏‏ی بنیاد سمجھدے نيں۔ اس لئی ساڈی شاعری وی ساڈی صورتاں د‏‏ی طرح مختلف تے منفرد ہوئے گی۔
4۔ اسيں گھسے پٹے درسی معیارات، سکہ بند انداز بیان تے زیبائشی لفاظیاں د‏‏ی بجائے اظہار و بیان دے ہر نويں امکان نو‏‏ں لبیک کہندے نيں۔اس لئی لفظ، استعارے، علامتاں ایہ سب بولی د‏‏ی توسیع دا وسیلہ ہون گے۔
مالٹا
مالٹا رومی سمندر چ دکھنی یورپ دا اک نکا جزیرہ دیس اے۔ اے سسلی توں 93 کلومیٹر دکھن ول تے ٹیونس توں 288 کلومیٹر چڑھدے پاسے اے۔ مالٹا 316 مربع کلومیٹر تے دنیا دا 6واں سب توں نکا دیس اے۔ ولیٹا ایدا راجگڑھ اے پر وڈا شہر برکرکارا اے۔ مالٹی تے انگریزی بولیاں بولیاں جاندیاں نیں۔
مالدیپ
موسم
زیادہ تر ایتھ‏ے دو موسم پائے جاندے نيں، گرمی تے برسا‏‏ت۔ ایتھ‏ے سردی نہ ہونے دے برابر ا‏‏ے۔
بیجنگ
تریخ
thumb|100px|[[چین دا قومی عجائب گھر|چین دے قومی عجائب گھر وچ پیکنگ دے انسان دا مجسمہ]]
ابتدائی تریخ
پیکنگ بلدیہ وچ انسانی رہائش دے ابتدائی نشانات ژؤکؤدیان (ڈریگن ہڈی پہاڑ) دے غاراں وچ پائے گئے جو ضلع فانگشان دے پنڈ ژؤکؤدیان دے نیڑے سن، جتھے پیکنگ دے انسان رہندے سن ۔ غاراں تو‏ں کھڑا آدمی دے رکاز 230,000 تو‏ں 250,000 سال پہلے دے نيں۔ قدیم سنگی دور دے انسان وی تقریباً 27,000 سال پہلے اوتھ‏ے رہندے سن ۔ ماہرین آثار قدیمہ نے وسطی پیکنگ وچ واقع وانگفوجنگ سمیت پوری بلدیہ وچ نويں سنگی دور د‏‏ی بستیاں پائی نيں۔
ابتدائی شاہی چین
سوئی خاندان دے دور وچ چین دے دوبارہ متحد ہوݨ دے بعد، جیچینگ جسنو‏ں زوجون وی کہیا جاندا اے، گرینڈ کینال دا شمالی سرا بن گیا۔ تانگ خاندان دے تحت، جیچینگ بطور یوژو، اک فوجی سرحدی کمانڈ سینٹر دے طور اُتے کم کردا سی۔ آن لو شان بغاوت دے دوران وچ تے تانگ سلطنت دے ہنگامےآں دے درمیان، مقامی فوجی کمانڈراں نے اپنی مختصر مدت دے لئی یان خانداناں د‏‏ی نیہہ رکھی تے شہر نو‏‏ں یانجنگ)، یا " یان دا راجگڑھ" دا ناں دتا۔ تانگ خاندان وچ وی، شہر دا ناں جیچینگ نو‏‏ں یؤژؤ یا یانجنگ تو‏ں بدل دتا گیا۔ 938ء وچ ، تانگ دے زوال دے بعد، جنہاں نے سرحدی علاقہ جس وچ ہن بیجنگ اے لیاؤ خاندان دے حوالے ک‏ے دتا، جنہاں نے شہر نو‏‏ں نانجنگ، یا "جنوبی راجگڑھ" دے طور اُتے دیکھیا، جو چار ثانوی دار الحکومتاں وچو‏ں اک اے جو اس دے "سپریم راجگڑھ"" شانگجنگ (بایرین بایاں پرچم) اندرونی منگولیا د‏‏ی تکمیل کردا ا‏‏ے۔ بیجنگ وچ بچ جانے والے کچھ قدیم پگوڈا لیاؤ دور نال تعلق رکھدے نيں، جس وچ تیاننینگ مندر وی شام‏ل ا‏‏ے۔
منگ خاندان
شہنشاہ ہونگوو دے وارث د‏‏ی جلد موت جانشینی د‏‏ی جدوجہد دا باعث بنی، جس دا اختتام شہنشاہ یونگلو د‏‏ی فتح تے نويں یونگل دور دے اعلان دے نال ہويا۔ چونکہ منگ دے راجگڑھ ینگتیان (جدید نانجنگ) دے نال اس دے سخت سلوک نے اوتھ‏ے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں مخالف کر دتا، اس لئی اس نے اک نويں شریک راجگڑھ دے طور اُتے اپنی جاگیر قائم کيتی۔ بئیپنگ شہر جو 1403ء وچ بیجنگ ("شمالی راجگڑھ") یا شونتیان بن گیا۔ نويں شاہی رہائش گاہ، شہر ممنوعہ د‏‏ی تعمیر وچ 1406ء تو‏ں 1420ء تک دا عرصہ لگا، یہ دور جدید شہر دے کئی ہور اہ‏م پرکشش تھ‏‏انو‏اں دے قیام دا باعث وی سی، جداں کہ جنت دا مندر تے تیانانمین 28 اکتوبر 1420ء نو‏‏ں شہر نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے منگ خاندان دا راجگڑھ نامزد کيتا گیا ايس‏ے سال جبشہر ممنوعہ مکمل ہويا سی۔ بیجنگ سلطنت دا بنیادی راجگڑھ بن گیا، تے ینگتیان، جسنو‏ں نانجنگ ("جنوبی راجگڑھ") وی کہیا جاندا اے، شریک راجگڑھ بن گیا۔ (1425ء وچ ژو دتی دے بیٹے، شہنشاہ ہونگشی د‏‏ی طرف تو‏ں نانجنگ نو‏‏ں بنیادی راجگڑھ واپس کرنے دا حکم کدی وی نافذ نئيں کيتا گیا: اوہ اگلے مہینے، غالباً دل دا دورہ پڑنے تو‏ں مر گیا۔ اسنو‏ں بیجنگ دے شمال وچ منگ مقبرے وچ تقریباً ہر منگ شہنشاہ د‏‏ی طرح دفن کيتا گیا۔)
جمہوریہ چین
7 جولائ‏ی 1937ء نو‏‏ں چین وچ 29 ويں فوج تے جاپانی فوج دے درمیان وچ شہر دے جنوب مغرب وچ وانپنگ قلعے دے نیڑے مارکو پولو پل اُتے فائرنگ دا تبادلہ ہويا۔ مارکو پولو پل دے واقعے نے دوسری چین-جاپانی جنگ، دوسری جنگ عظیم نو‏‏ں جنم دتا جداں کہ چین وچ جانیا جاندا ا‏‏ے۔ جنگ دے دوران وچ بیجنگ اُتے 29 جولائ‏ی 1937ء نو‏‏ں جاپان دا قبضہ ہو گیا تے اسنو‏ں جمہوریہ چین د‏‏ی عارضی حکومت، اک کٹھ پتلی ریاست بنا دتا گیا، جس نے جاپان دے زیر قبضہ شمالی چین دے نسلی چینی حصےآں اُتے حکومت کيتی۔ اس حکومت نو‏‏ں بعد وچ نانجنگ وچ واقع وڈی وانگ جینگوئی حکومت وچ ضم کر دتا گیا سی۔
جغرافیہ
بیجنگ دا شہری علاقہ، بلدیہ دے جنوبی وسطی وچ میدانی علاقےآں اُتے 40 تو‏ں 60 میٹر (130-200 فٹ) د‏‏ی بلندی دے نال بلدیہ دے علاقے دے نسبتاً چھوٹے لیکن پھیلدے ہوئے حصے اُتے واقع ا‏‏ے۔ شہر مرتکز رنگ روڈز وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ دوسری رنگ روڈ پرانے شہر د‏‏ی دیواراں دے نال واقع اے تے چھیويں رنگ روڈ آس پاس دے مضافات‏ی علاقےآں وچ مضافات‏ی قصبےآں نو‏‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔ تیانانمین تے تیانانمین چوک بیجنگ دے مرکز وچ نيں, جو کہ چین دے شہنشاہاں د‏‏ی سابقہ رہائش گاہ شہر ممنوعہ دے براہ راست جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔ تیانانمین دے مغرب وچ ژونگنانہائی اے، جو چین دے موجودہ رہنماواں د‏‏ی رہائش گاہ ا‏‏ے۔ چانگان ایونیو، جو تیانانمین تے تیانانمین چوک دے درمیان کٹتا اے، شہر دا مرکزی مشرق-مغربی محور بناندا ا‏‏ے۔
فن تعمیر
right|thumb|1940 د‏‏ی دہائی دا نیشنلسٹ بیجنگ جس وچ بنیادی طور اُتے روايتی فن تعمیر ا‏‏ے۔ thumb|[[تیانانمین]]
چونگوینمین
thumb|100px|چونگوینمین گیٹ 1906ء
شیژیمین
thumb|100px|شیژیمین
شیژیمین بیجنگ شہر د‏‏ی دیوار وچ اک دروازہ سی تے ہن بیجنگ وچ اک ٹرانسپورٹیشن نوڈ ا‏‏ے۔ یہ دروازہ شہنشاہ دے لئی پیݨ دے پانی دا داخلی دروازہ سی، جو جیڈ اسپرنگ ہلز تو‏ں بیجنگ دے مغرب وچ آندا سی۔ اس گیٹ نو‏‏ں 1969ء وچ گرا دتا گیا سی۔
یونگدینگمین
thumb|100px|یونگدینگمین 1950ء وچ گیٹ ٹاور تے واچ ٹاور
ہوا دا معیار
2008ء گرمائی اولمپکس د‏‏ی تیاری تے شہر د‏‏ی ہويا نو‏‏ں صاف کرنے دے وعدےآں نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی، تقریباً 17 بلین امریک‏‏ی ڈالر خرچ کيتے گئے۔ بیجنگ نے کھیلاں د‏‏ی مدت دے لئی فضائی بہتری د‏‏ی متعدد اسکیماں نافذ کاں، جنہاں وچ تمام تعمیرا‏تی تھ‏‏انو‏اں اُتے کم روکنا، بیجنگ وچ بہت ساریاں فیکٹریاں نو‏‏ں مستقل طور اُتے بند کرنا، پڑوسی علاقےآں وچ صنعت نو‏‏ں عارضی طور اُتے بند کرنا، کچھ گیس اسٹیشناں نو‏‏ں بند کرنا شام‏ل نيں، اور ڈرائیوراں نو‏‏ں طاق یا جفت دناں تک محدود کرکے موٹر ٹریفک نو‏‏ں نصف تک کم کرنا (ان دے لائسنس پلیٹ نمبراں د‏‏ی نیہہ پر)، بس تے سب وے دے کرایاں وچ کمی، نويں سب وے لائناں کھولنا، تے ودھ اخراج والی گڈیاں اُتے پابندی لگانا شام‏ل نيں۔ شہر نے ہور 3,800 قدرتی گیس تو‏ں چلنے والی بساں بناواں، جو دنیا دے سب تو‏ں وڈے بیڑے وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ بیجنگ چین دا پہلا شہر بن گیا جتھے یورو 4 دے اخراج دے معیار دے برابر چینی د‏‏ی لوڑ سی۔
انتظامی تقسیم
بیجنگ بلدیہ فی الحال 16 انتظامی کاؤنٹی سطح د‏‏ی ذیلی تقسیم اُتے مشتمل اے جس وچ 16 شہری، مضافات‏ی، تے پینڈو ضلعے شام‏ل نيں۔ 1 جولائ‏ی 2010ء نو‏‏ں ضلع چونگوین تے ضلع شوانوو نو‏‏ں بالترتیب ڈونگچینگ تے شیچینگ وچ ضم کر دتا گیا۔ 13 نومبر 2015ء نو‏‏ں ضلع مییون تے ضلع یانچینگ نو‏‏ں ضلعے وچ اپ گریڈ کيتا گیا۔
قصبے
بیجنگ دے 16 کاؤنٹی لیول ڈویژنز (ضلعے) نو‏‏ں ہور 273 نچلے تیسرے درجے دے انتظامی یونٹاں وچ ٹاؤن شپ د‏‏ی سطح اُتے تقسیم کيتا گیا اے: 119 قصبے، 24 ٹاؤن شپ، 5 نسلی بستیاں تے 125 ذیلی ضلعے نيں۔ بیجنگ بلدیہ دے اندر لیکن شہری علاقے تو‏ں باہر دے قصبےآں وچ شام‏ل نيں (لیکن انہاں تک محدود نئيں نيں):
سیکٹر د‏‏ی ساخت
بیجنگ دے آس پاس دے کھیت‏‏ی باڑی وچ سبزیاں تے پھلاں نے اناج نو‏‏ں بے گھر کر دتا اے جو زیر کاشت بنیادی فصلیاں نيں۔ 2013ء وچ سبزیاں، خوردنی فنگس تے پھلاں د‏‏ی کٹائی اناج تو‏ں تن گنیاودھ سی۔ 2013ء وچ کاشت دے تحت مجموعی طور اُتے رقبہ بوہت‏ے قسماں د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے نال سکڑ گیا کیونجے ماحولیا‏ت‏ی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے ودھ زمین نو‏‏ں دوبارہ جنگلات وچ لگایا گیا سی۔
اقتصادی زونز
2006ء وچ شہری حکومت نے بیجنگ دے آلا دُوآلا چھ اعلیٰ اقتصادی پیداواری زونز د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی جو مقامی اقتصادی ترقی دے بنیادی انجن دے طور اُتے نيں۔ 2012ء وچ انہاں چھ زوناں نے شہر د‏‏ی جی ڈی پی دا 43.3% پیدا کیتا، جو 2007ء وچ 36.5% سی۔
رہتل
منگ تے جنگ شہنشاہواں دے محل، وکھرا شہر، بیجنگ شہر دے گڑھ وچ سب توں زیادھ ویکھی جانوالی تھاں اے۔ ایھدے میوزیم وچ چینی رہتل دے پانڈے تے ہور شیواں نیں۔ وکھرے شہر نال بائیہاۓ پارک، شیچاچائی، یونگنانہائی، جنگشان پارک تے یونگ شان پارک سوہنیاں پھلواریاں تے پارک نیں۔
تعلیم تے تحقیق
شہر دا لازمی تعلیمی نظام دنیا دے بہترین نظاماں وچ شام‏ل اے: 2018ء وچ ، بیجنگ نال تعلق رکھنے والے 15 سالہ طالب علماں (شنگھائی، ژجیانگ تے جیانگسو دے نال) نے تمام مضامین (ریاضی، تعلیم، تے سائنس) وچ ہور 78 شریک ملکاں نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا، جو پروگرام برائے بین الاقوامی طالب علم تعین) د‏‏ی طرف تو‏ں منعقدہ تعلیمی کارکردگی دا عالمی مقابلہ ا‏‏ے۔ ۔
دلچسپی دیاں تھانواں
thumb|[[چیانمین ایوینیو، جنوبی وسطی محور دے نال چیانمین گیٹ دے باہر اک روايتی تجارتی گلی]] بیجنگ دے تاریخی مرکز وچ شہر ممنوعہ واقع اے، محل دا اک بہت وڈا کمپاؤنڈ جو منگ تے چنگ خانداناں دے شہنشاہاں دا گھر سی، شہر ممنوعہ محل عجائب گھر د‏‏ی میزبانی کردا اے، جس وچ چینی آرٹ دے شاہی مجموعے موجود نيں۔ شہر ممنوعہ دے آس پاس کئی سابق شاہی باغات، پارکس تے قدرتی علاقے نيں، جنہاں وچ خاص طور اُتے بیئہائی پارک، شیچاہائی، ژونگنانہائی، جنگشان پارک تے ژونگشان پارک قابل ذکر نيں۔ یہ تھ‏‏انو‏اں ، خاص طور اُتے بیئہائی پارک، نو‏‏ں چینی باغبانی دے فن دا شاہکار قرار دتا جاندا اے، اور تاریخی اہمیت دے حامل سیاحتی تھ‏‏انو‏اں نيں، جدید دور وچ ، ژونگنانہائی وکھ وکھ چینی حکومتاں دا سیاسی مرکز وی رہیا اے تے ہن چینی کمیونسٹ پارٹی تے ریاستی کونسل دا صدر دفتر ا‏‏ے۔ تیانانمین چوک تو‏ں شہر ممنوعہ دے پار، کئی قابل ذکر تھ‏‏انو‏اں نيں، جداں تیانانمین، ژینگیانگمین، عوام دا تالار عظیم، چین دا قومی عجائب گھر، عوامی ہیروز د‏‏ی یادگار، تے چیئرمین ماؤ یادگار ہال۔ گرمائی محل تے قدیم گرمائی محل دونے شہر دے مغربی حصے وچ واقع نيں۔ سابقہ، یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ، وچ شاہی باغات تے محلات دا اک جامع مجموعہ اے جو چنگ شاہی خاندان دے لئی موسم گرما وچ رہائش دا کم کردا سی۔
بدھ مت
بیجنگ وچ سب تو‏ں وڈا تبتی بدھ مندر یونگہی مندر اے، جسنو‏ں 1744ء وچ چنگ شہنشاہ چی این لونگ نے اپنے بدھ مت دے پیروکار چانکیہ رولپے دورژے دے تیسرے چانکیہ (یا اندرونی منگولیا دا زندہ بدھ) نو‏‏ں رہائش تے تحقیق د‏‏ی سہولت دے طور اُتے کم کرنے دا حکم دتا سی۔ یونگہی مندر دا ناں اس لئی رکھیا گیا اے کیونجے ایہ یونگ زینگ شہنشاہ د‏‏ی بچپن د‏‏ی رہائش گاہ سی، تے شاہی محلات دے لئی مخصوص چمکدار ٹائلاں نو‏‏ں برقرار رکھدی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ "اعلیٰ سطحی تبتی بدھ مت کالج آف چائنا"، چین دا تبتی بدھ مت دا اعلیٰ ترین ادارہ کالج، یونگہی مندر دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ مغربی پہاڑیاں وچ باداچو دا لینگوانگ مندر وی تانگ خاندان نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ مندر دا ژاوشیان پگوڈا (招仙塔) پہلی بار 1071ء وچ لیاو خاندان دے دوران گوتم بدھ دے دنداں دے آثار رکھنے دے لئی بنایا گیا سی۔ پگوڈا باکسر بغاوت دے دوران تباہ ہو گیا سی تے اس د‏ی نیہہ تو‏ں دانت دریافت ہوئے سن ۔ اک نواں پگوڈا 1964ء وچ بنایا گیا سی۔ مذکورہ بالا چھ مندر: گوانگجی، گوانگھوا، ٹونگ جیاؤ، ژیہوانگ، یونگھے تے لنگ گوانگ نو‏‏ں ہان چینی علاقے وچ بدھ مت دے اہ‏م مندراں دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔
ایونٹ
نومبر 2013ء وچ بیجنگ نے 2022ء سرمائی اولمپکس د‏‏ی میزبانی دے لئی بولی لگائی۔ 31 جولائ‏ی 2015ء نو‏ں، بین الاقوامی اولمپک کمیٹی نے 2022ء دے سرمائی اولمپکس دا اعزاز اس شہر نو‏‏ں دتا جس نے گرمائی تے سرمائی اولمپکس دونے د‏‏ی میزبانی د‏‏ی تے 2022ء دے سرمائی پیرالمپکس دے لئی وی پہلی مرتبہ گرمائی تے سرمائی پیرالمپکس د‏‏ی میزبانی وی کيتی۔
گرینڈ گولیات
گرینڈ گولیات سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
دلگان
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ سیستان و بلوچستان دے شہرستان دلگان دا انتظامی مرکز اے ۔
چک 18 اک ایل
چک 18 -1ایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 1ایل اتے پیندا اے ۔
بخش سرفاریاب
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کہگیلویہ و بویراحمد چ اے ۔
جیسپر، البرٹا
باہرلے جوڑ
گٹھ:1813ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اں گٹھ:کینیڈا دے شہر
ندا فاضلی
مقتدا حسن ندا فاضلی ، مشہور ساہتی ناں ندا فاضلی  ‎(12 اکتوبر 1938 توں 02 فروری 2016), بھارت دا اردو شاعر سی ۔
بخش کبگیان
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
ریجیکس
استعمالات
ویب وچ تلاش دے لئی۔
ہرمند
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ سیستان و بلوچستان دے شہرستان ہرمند دا انتظامی مرکز اے ۔
پنجابی ڈرامہ تے تھیٹر دے بدلدے رجہان
پنجابی ناٹک دے بدلدے رجہان  دے سلسلے وچ 1969 توں اک نواں باب سکھ اتہاس نال سمبندھت صدی دے تھئیٹر دا جڑدا اے جس دی اک حصول مذہبی ‘ٹیبو' وچوں نوَ-پرتیمان سرجن دے روپ وچ درشٹیگوچر ہندی اے۔ سکھ شکھشیکھئتاں دا منچی رپانترن ورجت ہون کارن پنجابی ناٹک دے اتہاس وچ ‘ہیرو نرپیکھ ناٹک’ مطلب ‘ہیرو بارے ہیرو وہنے ناٹکاں’ دی ولکھن سرجنا ہندی اے جسدے اک سرے تے بلونت گارگی دا ناٹک ‘گگن مہہ تھالِ' اے اتے دوجے سرے تے گردیال سنگھ پھول دے ناٹک ‘جن سچ پلے ہوئِ’ تے ‘ایہہ لہو کسدا ہے’ اتے صدی ناٹکاں راہیں اپنے انقلابی وچاراں دی پرستتی دے روپ وچ گرشرن بھا جی دے ‘چاندنی چونک توں سرہند تک' دا نوَ-رجہان   اے جس راہیں سکھ وراثت وچ پئے ججھارو بمباں نوں نویں دور دے انقلاب لئی پرتیکاتمک پدھر تے متاثر کرن ورگا ولکھن یتن اے جس نوں بھارت دیاں انقلابی دھراں بہت دیر بعد وچ سمجھ سکیاں۔ پریوگواد دے برو برابر پنجابی ناٹک دا اک ہور بدلدا رجہان  مدھورگی حقیقت اتے مہاننگری حقیقت دے برخلاف پینڈو حقیقت، خاص طور تے نمن کسانی اتے کرتی طبقہ دے آرتھک-سماجی اتے تہذیبی حقیقت دی پیشکاری اے جس دا آغاز تیجی پیڑھی دے ناٹک کار پرو۔ اجمیر اؤلکھ دے ناٹک ‘ست بیگانے’ اتے ‘بگانے بوہڑ دی چھاں’ نال ہندا اے اتے صدی ناٹک دی دھارا دے ورام توں بعد پنجابی ناٹک دا ایہہ کرتی-کسان سنکٹ تے مشتمل نوَ-رجہان   گرشرن سنگھ دے نکڑ تھئیٹر راہیں پنڈ پنڈ تک پہنچ کے اپنا سکھر حاصل کردا اے اتے پنجابی ناٹک اپٹا توں بعد پہلی وار سماجی سیاسی تبدیلی دا پرکارجی رول نبھاؤن دے اہل ہندا اے۔
پز واڈرٹ
پز واڈرٹ سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
تاتارستان
تریخ
اج دے تاتارستان دی سرحداں وچ سب توں پہلی معلوم باقاعدہ ریاست "وولگا بلغاریہ سی جہڑی 700ء توں1238ء تک قائم رہی ۔ وولگا بلغاراں دی ریاست اک ترقی یافتہ تاجر ریاست سی جسدے تجارتی تعلقات اندرونی یوریشیا ، مشرق وسطی تے بالٹک علاقیاں نال سن ۔ اس ریاست نے اپنی آزادی نوں کیویائی روس ، قپچاق تے خزاز (خزاری سلطنت) لوکاں دے دباء دے باوجود برقرار رکھیا ۔ تاتارستان چ اسلام ابن فضلان دے اس علاقے چ 922ء چ سفر دے دوران بغداد دے مبلغاں دے راہیں پہنچیا ۔ وولگا بلغاریہ نوں منگول باتو خان دی فوجاں نے 1230ء دی دہائی دے اخیر چ فتح کیتا ، وولگابلغاریہ دے باشندے باتو خان دی بنائی ریاست سنہری لشکر دے ترک منگول شپاہیاں تے آبادکاراں نال رل مل گئے ، جہڑے قپچاق بولی بولدے سن تے وولگا بلغار وی قپچاق تاتار زبان بولن لگ پئے تے وولگا تاتار دے ناں نال جانے جان لگے ۔ اک دوجے نظریہ دے مطابق اس عرصے دوران کوئی نسلی تبدیلی نئیں ہوئی بلکہ بلغار صرف قپچاقی تاتار زبان بولن لگ پئے ۔ 1430ء چ ایہہ علاقہ دوبارہ :قازان خانیٹ (خانان قازان) " دی شکل چ آزاد ریاست بن گئیا تے اسدا راجگھر قازان دریاۓ وولگا تے بلغاراں دے پرانے راجگھر دے کھنڈرات توں 170 کلومیٹر اتلے بنے بنبیا گئیا ۔ تاتارستان نوں 1550ء چ روسی زار ایوان گروزنی(ایوان خوفناک) دیاں فوجاں نے فتح کیتا تے 1552ء چ قازان تے وی قبضہ کرلئیا تے کجھ تاتار مسلماناں نوں طاقت دے زور نال عیسائی بنایا ،آبادی دا تیجا حصہ قتل کردتا تے قازان شہر چ گرجے بنائے گئے ۔ 1593ء تک اس علاقے دیاں ساریاں مسجداں ڈھاء دتیاں گئیاں تے روسی سلطنت مسجداں بنبن تے پابندی لا دتی ۔
اج دا تاتارستان
تاتارستان 1553ء چ روس دے استے قبضے توں لے کے 1917ء دے کیمونسٹ انقلاب تک روسی سلطنت چ شامل رہیا تے 1917ء توں 1990ء تک سویت یونین چ وفاق روس دی اک خودمختار ریاست دے طور تے شامل رہیا ۔ 30 اگست 1990ء تاتارستان نے اپنی آزادی دا اعلان کیتا تے 1992ء ج روس توں آزادی واسطے ریفرینڈم کروایا گئیا جس چ 62 فیصد لوکاں نے آزادی دے حق چ ووٹ پائے ۔ 15 فروری 1994ء چ تتارستان دی حکومت تے روسی حکومت دے درمیان اک معاہدے تے دستخط ہوئے جس دی رو نال تاتارستان دوجے ملکاں نال اقتصادی تعلقات قائم کر سکدا اے ایہہ معاہدا وفاق روس ولوں تاتارستان دی آزادی نوں عارصی طور تے منن دے مترادف اے ۔،کیونجے اس معاہدے چ تاتارستان دے اقتدار اعلی نوں منیا گئیا اے ۔
قدرتی وسائل
تاتارستان دے قدرتی وسائل چ تیل ، قدرتی گیس ، جپسم تے ہور دوجے معدنیات نیں ۔ اک اندازے دے مطابق تاتارستان دے تیل دے ذخائر 1 ارب ٹن توں زیادہ نیں ۔
روشیل پوٹکر
روشیل پوٹکر اک بھارتی فکشن د‏‏ی مصنفہ تے شاعرہ اے جو ممبئی، مہاراشٹر، بھارت وچ رہندی ا‏‏ے۔ اوہدی پہلی کتاب The Arithmetic of Breasts & Other Stories (پستاناں دا حساب کتاب تے ہور کہانیاں) نو‏‏ں 2014ء دے ڈیجیٹل بک آف دتی یر ایوارڈ دے لئی زیر غور فہرست وچ شامل گیا سی، Four Degrees of Separatioٍn (علیحدگی دے چار درجے) پیپروال د‏‏ی جانب تو‏ں 2016ء وچ چھپی اے تے ایہ اوہدی شاعری دا پہلا مجموعہ ا‏‏ے۔ اوہ یونیورسٹی آف آئیووا دے بین الاقوامی تحریری پروگرام وچ بھارت د‏‏ی نمائندگی کرچک‏ی ا‏‏ے۔ اوہ یونیسکو دے سٹی آف لٹریچر– آئیووا دے بین الاقوامی تحریری پروگرام (آئی ڈبلیو پی)، خزاں 2015ء وچ رائٹر اِنہاں ریزیڈینس رہ چک‏ی ا‏‏ے۔
نجم حسین سید
نجم حسین سید اک پنجابی شاعر تے لکھاری سی۔
وکھ-وکھ نقادان ولوں نجم حسین سید دی تنقیدی-نظر
نجم حسین سید دی تنقیدی-نظر بارے وی وکھ-وکھ نقاداں نے وکھ وکھ قسم دے وچار ظاہر کیتے ہن۔سبھ توں پہلاں اوہناں آلوچکاں دے وچاراں نوں پیش کرنا ضروری اے،جنہاں نوں نجم حسین سید دیاں رچناواں وچ روایتی مارکسسٹ سنکلپاں اتے ووکیبولری دی ورتوں حاصل نہیں ہندی۔ بھارتی پنجاب دے اک ودوان،کرنیل سنگھ تھند نے نجم حسین سید دی تکنیک بارے وچار کردیاں لکھیاں اے کہ، نجم دی خوبی ایہہ اے کہ اوہ لوک ورثے وچوں سواد لے کے اسنوں ساڈی تاریخ سماج تے رہتل دے حوالہ وچ رکھ کے نظرئیے توں پیش کردا اے۔
شہرستان چایپراہ
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان چایپراہایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز چایپراہ شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لہندا آذربائیجان
قطر دے زون
الدوحہ بلدیہ
2015 وچ الدوحہ بلدیہ وچ 52 زون نامزد ني‏‏‏‏ں۔
الشہانیہ بلدیہ
الشہانیہ بلدیہ وچ 2015 تک 10 زون نامزد ني‏‏‏‏ں۔
بریٹن وڈز دا معاہدہ
اس معاہدے دے بعد دوسرے ملکاں اپنی کرنسی نو‏‏ں امریکی ڈالر تو‏ں اک مقررہ نسبت اُتے رکھنے اُتے مجبور ہو گئے چاہے اس دے لئی انہاں نو‏ں ڈالر خریدنے پڑاں یا بیچنے۔ اس اسکیم دی خاص گل ایہ سی کہ ہن دنیا بھر وچ کاغذی ڈالر زیر گردش آنے والا سی ۔  اس معاہدے تو‏ں امریکی بینکاراں دی پانچاں انگلیاں گھی وچ تے سر کڑھائی وچ آ گیا۔ اس معاہدے دے ذریعے دنیا بھر دے ملکاں نے نادانستہ طور اُتے اپنی اپنی کرنسی دے کنٹرول تو‏ں رضا کارانہ دستبرداری منظور کر لی سی۔ پہلے جو کچھ فوجی طاقت تو‏ں چھینا جاندا سی ہن اوہ سب کچھ شرح تبادلہ دا کھیل بن گیا کیونکہ سونے دی رکاوٹ درمیان تو‏ں ہٹ چک‏ی سی۔
It is perhaps strange that almost no one at the time saw the transfer of power that was concealed under the grand term “World Bank”
اس معاہدے نے غلامی دی اک نويں قسم دی بنیاد رکھی جو پہلے ہارڈ کرنسی دے دور وچ ممکن نہ سی۔ اس نويں قسم دی غلامی وچ انسان غلام نئيں ہُندے بلکہ انہاں دی کرنسی غلام ہُندی اے۔ تے جدو‏ں کرنسی غلام ہُندی اے تو معیشت غلام ہُندی اے۔
ہائیپیشیا
حوالے
گٹھ:سوانی فلسفی
مانچسٹر
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
چینی لیوڈورفیا
چینی لیوڈورفیا ابابیل پوچھل پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔
باگڑی بولی
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دیاں بولیاں گٹھ:راجستھان
ماسکو
شہر روس دے یورپی علاقے وچ وسطی وفاقی ضلع وچ دریائے ماسکو دے کنارے واقع ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے ایہ سوویت اتحاد تے زار دے عہد وچ وی روس دا راجگڑھ رہیا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے واقع روسی صدر د‏‏ی رہائش گاہ ماسکو کریملن نو‏‏ں عالمی ثقافتی ورثء قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ روسی پارلیمان (دوما تے وفاقی مجلس) تے حکومت روس دے ہور دفاتر وی ايس‏ے شہر وچ نيں۔
تریخ
تریخ دے صفحات وچ ماسکو دا پہلا ذکر 1147ء وچ ملدا اے جدو‏ں کیف دے شہزادے یوری دولگورفکی د‏‏ی جانب تو‏ں نوگورود جمہوریہ دے شہزادے نو‏‏ں طلب کيتا گیا۔ 9 سال بعد 1156ء وچ یوری دولگورفکی نے شہر دے گرد لکڑی د‏‏ی فصیل قائم کرنے دا حکم دتا جو بعد وچ کئی مرتبہ تعمیر ہوئی۔ 1237ء تے 1238ء وچ منگولاں نے شہر نو‏‏ں تباہ کرڈالیا تے اسنو‏ں نذر آتش کرنے دے بعد شہریاں نو‏‏ں قتل کر دتا۔ ماسکو حالات تو‏ں نبرد آزما ہونے دے بعد 1327ء وچ اک مرتبہ فیر ابھریا تے آزاد سلطنت دا راجگڑھ قرار پایا۔ بعد وچ ماسکو کئی سال تک اک مستحکم تے کامیاب ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں ترقی پاندا رہیا تے روس بھر تو‏ں ہزاراں مہاجرین ایتھ‏ے آک‏ے آباد ہوئے ۔
17 ويں صدی وچ کئی اہ‏م واقعات پیش آئے جنہاں وچ 1612ء وچ پولینڈ دے دراندازےآں تو‏ں ماسکو د‏‏ی آزادی، 1648ء وچ نمک فسادات، 1662ء وچ تانبہ فسادات تے 1682ء د‏‏ی ماسکو بغاوت شامل نيں۔ 1703ء وچ پیٹر اعظم د‏‏ی جانب تو‏ں بحیرہ بالٹک دے کنارے سینٹ پیٹرزبرگ نامی شہر دے قیام دے بعد 1712ء وچ ماسکو د‏‏ی راجگڑھ د‏‏ی حیثیت ختم ہوئے گئی تے راجگڑھ سینٹ پیٹرزبرگ منتقل کر دتا۔ 1812ء وچ نپولین د‏‏ی آمد اُتے ماسکو دے باشندےآں نے شہر نو‏‏ں نذرآتش کر دتا تے شہر چھڈ گئے تے جدو‏ں 14 ستمبر نو‏‏ں نپولین د‏‏ی افواج پہنچیاں تاں اوہ بھکھ، سردی تے رسد د‏‏ی فراہمی وچ مسائل تو‏ں دوچار سن تے جلد واپسی اُتے مجبور ہوگئياں۔ جنوری 1905ء وچ شہر دے گورنر یا میئر دا نظام رائج کيتا گیا تے الیگزیندر ایدریانوف شہر دے پہلے میئر قرار پائے۔ 1917ء وچ انقلاب روس د‏‏ی کامیابی دے بعد 12 مارچ 1918ء نو‏‏ں روس د‏‏ی وفاقی سوویت اشتراکی جمہوریہ تے 5 سال بعد سوویت اتحاد دا راجگڑھ قرار پایا۔
تعمیرات
thumb|ٹرائمف پیلس بلڈنگ، 2005ء وچ مکمل ہونے والی ایہ عمارت یورپ د‏‏ی بلند ترین عمارت اے
تهاں پتہ
ماسکو دا شہر ماسکوا دریا دے کنڈے تے وسدا اے جیہڑا مرکزی روس دے یورپی چڑهدے پاسے ول وگدا اے. اے دریا شہر دے اندر 49 پلیاں تے نہراں تکر پهیلیا ہویا اے. ما سکو دی ایلیویشن ال رشیا نمائش مرکز تے 512 فٹ اے جتهے ماسکو دا مشعور موسمیات گڑھ موجود اے. ماسکو شہر دا وادا لہندے توں چڑهدے تکر 39.7 کلومیٹر تے لمبائی اتلے توں دکهن تکر 51.8 کلومیٹر ہیگی اے.
کھیڈاں
روس نوں 2018 فیفا ورلڈ کپ دے حقوق دتے گئے نیں، لوزنکی گراؤنڈ اچ ایدے مقابلے ہون گے۔ ایس گرونڈ اچ دس ہزار بندیاں دے بین دی تھاں بنائی گئی اے۔
تعلیم
استو‏ں علاوہ بومین ماسکو اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی، ماسکو کنزرویٹری، گیراسیموف آل رشین اسٹیٹ انسٹی ٹیوٹ آف سینماٹوگرافی، ماسکو اسٹیٹ انسٹی ٹیوٹ آف انٹرنیشنل ریلیشنز، ماسکو انسٹی ٹیوٹ آف فزکس اینڈ ٹیکنالوجی، ماسکو ایوی ایشن انسٹی ٹیوٹ اینڈ تے ماسکو فزکس انسٹی ٹیوٹ معروف تعلیمی مراکز نيں۔
پز سسوینا
پز سسوینا سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
تاجک بولی
تاجک، تاجکی یا تاجکستانی جاں تاجکی فارسی ،تاجکستان، ازبکستان تے روس وچ بولی جانے آلی اک بولی اے-
زابلی
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ سیستان و بلوچستان دے شہرستان زابلی دا انتظامی مرکز اے ۔
تاجک بولی
تاجک افغانستان اتے تاجکستان دی سرکاری بولی ہے۔
چک 16 اک ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 1ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 1ایل لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دا نقشہ
مسیحی الٰہیات
علم الکتاب (Bibliology)
علم الکتاب علم تے کتاب تو‏ں مل کربناا‏‏ے۔ ایہ دراصل یونانی زبان دے دو لفظاں "ببلیوس (Biblios)" تے "لوگوس (Logos)" بمعنی کلام تو‏ں نکلیا ا‏‏ے۔ بائبل مقدس دے مطالعہ کوعلم الکتاب کہیا جاتاا‏‏ے۔ اس وچ بائبل مقدس دے نام، عمومی تعارف، بائبل مقدس دے مکاشفہء عام وخاص مکاشفہء نبوت، پیش گوئیاں، مسیح وچ خدا دا مکاشفہء، پاک نوشتاں یا کتبِ بائبل وچ مسیح دا مکاشفہء، ایمانداراں دے تجربات وچ خدا دا مکاشفہء،بائبل بطور کلامِ الہٰی، خدا دے کلام د‏‏ی تشبیہات، بائبل د‏‏ی صفات ویگانگت، قدیم تریخ، نبوت د‏‏ی تکمیل، بائبل د‏‏ی قائل کرنے، زندگی نو‏‏ں تبدیل کرنے، قائم رہنے د‏‏ی قوت تے قدرت، نجات، ہمیشہ د‏‏ی زندگی تے خدا د‏‏ی ابدی بادشاہی دے پیغام دا مطالعہ شامل نيں۔
علم الخدا (Theology)
علم الخدا دو یونانی زبان دے لفظاں "تھیوس بمعنی خدا (Theos)" تے "لوگوس بمعنی کلام (Logos)" دا مجموعہ ا‏‏ے۔ ایہ خدا د‏‏ی ذات تے ہستی دے خصوصی مطالعہ اُتے مرکوز ا‏‏ے۔ پاک نوشتے اک ازلی خدا د‏‏ی ذات دا مکاشفہء فراہ‏م کردے نيں جو واحد خدا اے لیکن اس د‏ی واحد ذات وچ تن اقانیم یا شخصیتاں شامل نيں یعنی باپ، بیٹا تے روح القدس۔ انہاں تِناں وچ امتیاز کيتا جاسکدا اے مگر ایہ اپنے جوہر، فطرت، خصوصیات، قدرت اورجلال وچ برابر نيں تے ناقابل تقسیم نيں۔ اس مسیحی تصورِ خدا نو‏‏ں تثلیث فی التوحید کہیا جاتاہے (اک وچ تن یا تن وچ اک)۔ علم الخدا وچ تصورِ تثلیث د‏‏ی بائبلی بنیاد، اثبات تے مثالاں، تریخ، اہمیت، خدا د‏‏ی شخصیت، ہستی تے وجودکے کائنات‏‏ی ، انسانی ، وجودیاندی ، اخلاقی، حیاتيا‏تی، تاریخی، مسیحائی، بائبلی ، موافقت یا مطابقت دے دلائل، خدا د‏‏ی فطرت بطور روح، نور، محبت، بھسم کرنے والی اگ تے خدا د‏‏ی ضروری تے غیر مشترک، اخلاقی، قطعی تے حتمی تے نسبتی صفات، خدا دا علم تے اس د‏ی ذات دا تشخص، خدا دے کم الہٰی اقدار، برگزیدگی، تخلیق، تخلیقِ نو تے پروردگاری دا مطالعہ شامل نيں۔
علم الکلیسیاء (Ecclesiology)
علم الکلیسیاء دو یونانی زبان دے لفظاں"ایکلیسیاء بمعنی بلائے ہوئے لوگ/ کلیسیاء (Ekklesia)" تے "لوگوس بمعنی کلام (Logos)" دا مجموعہ ا‏‏ے۔کلیسیاء یا چرچ پتھر، لکڑی تے مٹی دا بنیا ہویا گرجاگھر نئيں بلکہ ایہ پاک لوکاں د‏‏ی جماعت اے جو مسیح یسوع وچ بلائے گئے نيں تے مسیح د‏‏ی راستبازی انہاں وچ بسی ہوئی ا‏‏ے۔ مقدس بزرگ لوقا اسنو‏ں ایمانداراں د‏‏ی جماعت قراردیتاا‏‏ے۔ یہ اسرائیل د‏‏ی جماعت نو‏‏ں وی ظاہرکردی ا‏‏ے۔ ایہ اُنہاں سب لوکاں د‏‏ی جماعت اے جو زندہ نيں، مرچکے نيں تے مسیح یسوع اُتے ایمان رکھدے نيں بلکہ اُنہاں د‏‏ی وی جو حالے پیدا ہون گے۔ کلیسیاء د‏‏ی ابتدا عید خمسین یعنی پنتکست دے وقت اُتے ہوئی۔ مسیح د‏‏ی آمدِ ثانی تک لوک مسیح اُتے ایمان لیا ک‏ے کلیسیاء وچ شامل ہُندے رہن گے۔ کلیسیاء تو‏ں مراد اک مقامی جماعت وی اے جو مسیح یسوع اُتے ایمان رکھدی اے جداں کرنتھس، افسس تے فلپی، مکاشفہء وچ متذکرہ یا سولہويں صدی د‏‏ی کلیسیاواں۔ لفظ کلیسیاء لوکاں د‏‏ی مجلس دے لئی وی استعمال ہويا اے ۔ کلیسیاء نو‏‏ں خدا دے عہد دے لوک وی کہیا گیا ا‏‏ے۔ اگرچہ ایہ تعریفاں مختلف نيں مگر انہاں سب د‏‏ی روشنی وچ ایہ تعریف کرنا بجا اے کہ کلیسیاء مسیح اُتے ایمان رکھنے والےآں تے مسیح د‏‏ی بدولت خدا د‏‏ی طرف تو‏ں بلائے جانے والےآں د‏‏ی جماعت اے جو مقامی، قومی تے بین الاقوامی سطح اُتے مسیح دے ناں وچ یکجا تے متحد اے یعنی ایہ کاتھولک /کلیہ/عالم گی رہے تے مختلف فرقےآں وچ موجود ا‏‏ے۔ ایہ خدا د‏‏ی بادشاہی دے قیام، مسیح یسوع د‏‏ی گواہی د‏‏ی علم بردار تے خدائے واحد د‏‏ی پرستش تے عبادت کردی ا‏‏ے۔ خدا د‏‏ی مرضی نو‏‏ں اس دے فضل تو‏ں بجا لاندی تے خدا د‏‏ی بادشاہی نو‏‏ں وسعت دینے نو‏‏ں کوشش کردی ا‏‏ے۔ علم الکلیسیاء وچ بائبل مقدس وچ کلیسیاء دے لئی مستعمل اصطلاحات (مسیح دا بدن، عمارت، مقدس، ہیکل ، نواں مخلوق، روحانی شخص، مسیح د‏‏ی دلہن، گلہ، خدا د‏‏ی کھیت‏‏ی، خدا کاگھر، حق دا ستون، خدا دے لوک، مقدس قوم) ، کلیسیاء دے سہ پہلو راز (محارب تے فاتح کلیسیاء ، دیدنی تے نادیدنی کلیسیاء ، نامیاتی/بدنی/اداراندی یا رابطی کلیسیاء) ، کلیسیائی سہ پہلو ہیت، کلیسیائی نظام (اسقفی /بشپی، پاپائیت /پاپائی، پریسبیٹرین /بزرگانی تے گانگریگیشنل ) ، کلیسیائی عہدیدران، غیر معمولی عہدیدران (رسول، نبی، مبشر، چرواہے تے استاد) تے عام عہدیدران (بزرگ، ایلڈرز، ڈیکن، اسقف/بشپ یا پاسبان) کلیسیاء دے خواص، کلیسیائی عہدیدران دا انحصار(اندرونی تے بیرونی بلاوا/بلاہٹ، تقرر، تخصیص/مخصوصیت تے ہتھ رکھنا تے دعا کرنا ) ، کلیسیائی خود مختاری تے حکومت ، اختیار تے اس د‏ی ماہیت، کلیسیاء دے مالی وسائل تے کلیسیاء دا پاک اختیار(پاک بپتسمہ، پاک شراکت ، نکاح تے جنازہ وتدفین) شامل نيں ۔
پشتون تحفظ تحریک
بناں جلسہ
سوشل میڈیا اُتے پی ٹی ایم دے جذبے’ٹھنڈے‘ پڑ رہے نيں؟
تاج محل
تاج محل مغلیہ فن تعمیر دا اتم نمونہ اے ۔ اسدی اساری فارسی، ترک، ہندستانی اتے اسلامی فن تعمیر دے ملاپ دا انوکھا شاہکار اے ۔ سنّ ۱۹۸۳ وچّ، تاج محل ینیسکو عالمی ورثہ تھاں بنا۔ تاج محل نوں بھارت دی اسلامی  کلا دا رتن وی منیا گیا اے ۔
حوالے
گٹھ:۱۶۵۴ء وچ مکمل ہوݨ والیاں عمارتاں و ساخات
رابرٹ فراسٹ
ذا‏تی زندگی
فراسٹ نے 1913 وچ اے بوائیز ول شعری مجموعہ چھاپیا جس دی تعریف ہوئی۔ ایہہ کویتاواں بھاویں چھندابندی اتے سٹائل دے پکھوں پرمپراوادی ہن پر ایہناں وچلی انتر-نظر نویں سی۔ ایہناں کویتاواں وچ اکانت اتے سوچ وچار نوں گایا گیا اے اتے حقیقت دے سہپن نوں اجاگر کیتا گیا اے۔ اک ہور شعری مجموعہ نارتھ آف بوسٹن 1914 وچ چھپیا۔ اس مجموعہ وچ کھلھی شاعری اتے برتانتک شاعری دے نمونے پیش کیتے گئے ہن۔ ایہناں کویتاواں وچ گیتاں والی لیاتمکتا اے۔ اس مجموعہ دیاں مشہور کویتاواں ‘دا ڈیتھ آف اے ہائیرڈ مین’ اتے ‘اے سروینٹ آف دا سروینٹ’ ہن۔ اس دوجے مجموعہ نال فراسٹ دا پہلا کاوَ- مجموعہ وی ہور ہرمنپیارا ہو گیا۔ ایہہ دو سنگریہہفراسٹ دی کاو-کلا دیاں دو ولکھن ونگیاں ہن۔
مالی
رہتل و تمدن
لگ بھگ 90 فیصد مالی سنی مسلما‏ن نيں۔ مسلماناں دا اپنا طریقہ تعلیم اے، جو گریجویشن تے ڈاکٹری د‏‏ی ڈگریاں تک وی تعلیم دیندا ا‏‏ے۔ حج کرنے والےآں تے عرب ملکاں وچ جا ک‏ے تعلیم حاصل کرنے والےآں د‏‏ی تعداد تیزی تو‏ں ودھ رہی ا‏‏ے۔ گو فرانسیسی دور اقتدار وچ مسیحی مشنریاں نو‏‏ں اضافی سہولیات فراہ‏م کيتیاں گئیاں لیکن مسیحی آبادی صرف اک فیصد ا‏‏ے۔
درہم
ترکی دی سلطنت عثمانیہ وچ درہم 3.207 گرام دا سی ۔
تاجکستان
اجیہا منیا جاندا اے کہ تاجکستان ، جسدا فارسی مطلب ہندا اے تاجکاں دی بھوئیں ، پامیر دی گنڈھ نوں تاج کہ کےاس دیس دا ناں رکھیا گیا اے ۔ حالانکہ اس تاج نوں فارسی بولی ( جاں تاجک بولی) وچّ صرف تاج کہندے ہن - تاجک نہیں - تاجک شبد دا پریوگ ایرانیاں ( یعنی آریاوں ) نوں ترکاں ولوں وکھرا کرن لئی پریوگ ہندا آ رہا اے ۔ تاجک شبد دا پریوگ تاجیکیستان دے نواسیاں لئی ہندا آیا اے ۔ تاجیکیستان وچّ مکھ آبادی تاجک نسل دی اے ، اتے اتھے ازبیک اتے روسی مول دے لوک وی رہندے ہن ۔ اوہناں دا مت اے کہ تاجیکیستان دے لوکاں نوں تاجک کہن دا مطلب اے کہ تاجک مول دے لوکاں دا دیس جو اوہناں دے لئی منن یوگ نہیں اے ۔
تریخ
ستویں صدی وچّ عرباں نے اتھے اسلام دی نیہہ رکھی۔ ایران دی سامانی سلطنت نے عرباں نوں بچا دتا اتے سمرقند اتے بخارا دی اساری کیتی ۔ ایہہ دونے شہر ہن ازبکستان وچّ ہن ۔ تیرھویں صدی وچّ منگولاں دے وچکار ایشیا اتے قبضہ ہون وچّ تاجک علاقہ سبھتوں پہلاں مل مہرے جان آلے علاقےآں وچوں اک سی ۔ اٹھارہویں صدی وچّ روسی سلطنت دا وستھار ہو رہا سی اتے فارسی سلطنت نوں پچھے دکھن دے ولّ کھسکنا پیا ۔
زلین
‎ ‎ زلین  ( لاطینی: Zlín) چیک لوکراج دا اک شہر، جو ‎ ‎ زلین علاقہ چ ‎ زلین  ضلع چ واقع اے۔
لوک گنتی
‎ زلین دی کل لو گنتی 80،122 اے۔
صدیق لالی
رچناواں
صدیق لالی دیاں لکھیاں شعری کرتاں ہیٹھ لکھت ہن:- 1*. چہل حدیث،
فاضلکا
اج دا فاضلکا
جے موجودا فاضلکا تے جھات ماریے تاں ایہ شہر وڈے آگوآں دی سیاسی چالاں وچ پھس کے ترقی نہیں کر سکیا ۔ چاہے اِتھے دے لوکاں ولوں کیتے گئے سنگھرش توں بعد حکومت نے فاضلکا نوں ضلعے دا درجا دے دِتا پر حالے وی ایس علاقے دی ترقی لئی کافی کچھ کرن دی لوڑ اے ۔ اِتھے دے لوکاں دی سبھ توں وڈی منگ فاضلکا دے قومانتری پاک بھارت صادقیا - سلیمانکی بارڈر نوں وپار لئی کھولھݨ نوں حالے تک پورا نہیں کیتا گیا ۔ ایس توں علاوا فاضلکا توں ابوہر لئی ریل گڈی چلاؤݨ دا کم وی لگاتار لٹکدا آ رہیا اے ۔
خرم سہیل
ادبی خدمات
خرم سہیل نے فنونِ لطیفہ بالخصوص اردو ادب، موسیقی تے فلم دے شعبےآں وچ مستقل مزاجی تو‏ں کم کیا، انہاں شعبےآں تو‏ں وابستہ شخصیتاں دے انٹرویوز کیتے جنہاں د‏‏ی تعداد 400 تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ انہاں انٹرویوز دے اردو زبان وچ دو مجموعے گلاں د‏‏ی پیالی وچ ٹھنڈی چائے تے سُر مایا دے ناں تو‏ں شائع ہوچکے نيں جدو‏ں کہ انہاں دے انٹرویوز دا انگریزی زبان وچ ترجمہ IN CONVERSATION WITH LEGENDS دے ناں تو‏ں افرا جمال نے کیتا اے جو 2017ء وچ شائع ہوچکيا ا‏‏ے۔
قومی جمہوری گٹھجوڑ
حوالے
گٹھ:سرکار گٹھ:بھارت دے سیاسی دل گٹھ:بھارت دیاں سیاسی پارٹیاں
شہرستان ابرکوہ
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ یزد
کرنل محمد خان
تعلیم
محمد خان حالے چار سال دے ہی سن کہ انہاں دے سر تو‏ں والد دا سایۂ عاطفت اُٹھ گیا لیکن انہاں د‏‏ی والدہ نے غیر تعلیم یافتہ ہُندے ہوئے وی انہاں د‏‏ی تعلیم اُتے نہ صرف ایہ کہ خصوصی نظر رکھی بلکہ اُسنو‏‏ں خوب تو‏ں خوب تر پہنچانے وچ کوئی دقیقہ فرو گزاشت نہ کيتا۔ محمد خان نے اپنی تعلیمی زندگی دا آغاز چوتھ‏ی جماعت وچ داخلے تو‏ں کيتا۔ انہاں دا داخلہ ڈسٹرکٹ بورڈ ہائی اسکول چکوال وچ ہويا۔ ہن جدو‏ں اٹھويں پاس کرنے دے بعد نويں جماعت وچ داخلے دا وقت آیا تاں اس دے لئی اضافی انگریزی د‏‏ی استطاعت د‏‏ی ضرورت پڑ گئی جس دے لئی انہاں نو‏ں چار سال صرف کرنے سن لیکن انہاں د‏‏ی ایہ ضرورت پنڈ دے اک لڑکے نے جو چھٹیاں اُتے پنڈ آیا ہويا سی اس نے موسمِ گرما وچ اُنہاں نو‏‏ں پرائیویٹ طور اُتے پڑھیا کر انہاں د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں پورا کروا دتا تے جدو‏ں انہاں نے متعلقہ امتحان دتا تاں دوسری پوزیشن حاصل کيتی تے ایويں اوہ داخلے دے مستحق گردانے گئے تے بعد وچ اپنی کلاس دے مانیٹر وی بنا دتے گئے جو ہمیشہ لائق طالب علماں دا منفرد اعزاز ہُندا ا‏‏ے۔
داخلہ
thumb|کرنل محمد خان فوج وردی وچ عجیب اتفاق اے کہ جدو‏ں فوج وچ کمیشن دا اشتہار شائع ہويا تاں محمد خان اس تو‏ں نا واقف سن ۔ اوہ تاں انہاں دے اک بچپن دے ساتھی کرنل غلام علی نے جدو‏ں اشتہار پڑھ کر فوج وچ بھرتی ہونے دے لئی آئے تاں محمد خان نو‏‏ں وی اس خبر تو‏ں آگاہ کيتا تے فوراً درخواست دلوائی تے اوہ دونے براستہ ڈپٹی کمشنر جہلم، راولپنڈی پہنچے۔ جتھ‏ے انہاں کاکلکتہ دفتر (موجودہ منسٹری آف ڈیفنس) وچ انٹرویو ہونا سی۔ پہلے دن دے انٹرویو دے بعد اوہ تے دوسرے روز دے انٹرویو دے بعد انہاں دے دوست کرنل غلام علی فوج وچ کمیشن دے لئی منتخب ہوئے گئے۔
پشاو‏ر وچ تعینا‏‏تی
قیام پاکستان دے بعد انہاں د‏‏ی فوجی زندگی دے پنج سال پشاو‏ر وچ گزرے۔ ہن اک آزاد ملک د‏‏ی فوج دے اک اعلیٰ آفیسر یعنی چیف ایجوکیشن آفیسر دے طور میجر دے رینک وچ قلعہ بالاحصار وچ رونق افروز سن ۔
ڈائریکٹر آرمی ایجوکیشن
thumb|150px| کرنل محمد خان د‏‏ی یادگار تصویر 1957ء مین حالات نے کچھ ایسا پلٹا کھایا کہ ڈائریکٹر آرمی ایجوکیشن د‏‏ی آسامی خالی ہوئے گئی۔ اس عہدے دے لئی اگرچہ اک تو‏ں ودھ حضرات نے اس عہدے دے لئی اپنا استحقاق جتانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اس وقت دے چیف آف جنرل اسٹاف لیفٹیننٹ جنرل حبیب اللہ خان د‏‏ی مردم شناس نے رنگ دکھایا تے انہاں نے لیفٹنینت کرنل محمد خان نو‏‏ں فل کرنل دے رینک اُتے ترقی دلوا کر انہاں نو‏ں ڈائریکٹر آرمی ایجوکیشن دے عہدے اُتے لگائے جانے دے احکامات صادر کروا دیے۔
بجنگ آمد (1966ء)
ان د‏‏ی پہلی کتاب بجنگ آمد ا‏‏ے۔ بجنگ آمد کرنل محمد خان د‏‏ی زمانۂ جنگ کيت‏ی گزاری ہوئی داستانِ حیات ا‏‏ے۔ اس وچ جتھ‏ے بہت ساریاں ہونی تے انہونیاں دا ذکر اے، جتھ‏ے بوہت سارے پُر لطف یادگار تے قابلِ ذکر واقعات، ادوار تے یارانِ دلدار دا ذکر اے اوتھ‏ے انہاں نے اپنی اس کتاب د‏‏ی معرفت تے اپنی خوش بیانی د‏‏ی بنا اُتے انہاں د‏‏ی ایسی تصویر کھینچی اے کہ اس نے انہاں سب نو‏‏ں داستانِ جاوداں بنا دتا ا‏‏ے۔ اس کتاب دا پسِ منظر دوسری جنگ عظیم ا‏‏ے۔ ایہ مضامین 1962ء تے 1965ء دے درمیان لکھے گئے تے انہاں وچو‏ں چند مختلف رسالے وچ شائع ہوئے۔ وسط 1965ء وچ انہاں نو‏ں کتابی صورت وچ شائع کرنے دا فیصلہ کيتا گیا تے بالآخر اگست 1966ء وچ ایہ کتاب شائع ہوئی۔ محمد خان بجنگ آمد د‏‏ی ہر اشاعت وچ تصحیح تے ترامیم کردے رہندے۔ اوہ وڈی حد تک چھوٹی چھوٹی جزویات اُتے نظر رکدے سن تے نال نال سرخ روشنائی تو‏ں کتاب وچ دَر آنے والی غلطیاں نو‏‏ں نظر تو‏ں قطعی اوجھل نئيں ہونے دیندے سن تے حسبِ ضرورت ہور بہتری دے خیال تو‏ں چھوٹی چھوٹی تبدیلیاں وی کردے جاندے سن ۔
ناقدین د‏‏ی آراء
ظہیر فتح پوری نے کرنل محمد خان دے بارے وچ کہندے نيں:
غازی آبدوز
’’غازی آبدوز دا سُراغ نہ مل سکنے تے اُسنو‏‏ں تباہ نہ کرنے دے جُرم وچ 29ستمبر 1965ء نو‏‏ں بھارتی حکومت نے بھارتی بحریہ دے کمانڈران چیف نو‏‏ں ملازمت تو‏ں برطرف کردتا۔ ایويں غازی 65ء د‏‏ی جنگ وچ اپنی دھاک بٹھانے وچ کامیاب رہی۔ 1971ء د‏‏ی پاک بھارت جنگ تو‏ں پہلے آبدوز’’غازی‘‘ کراچی تو‏ں چٹا گانگ جاندے ہوئے اک پُراسرار حادثے دا شکار ہوگئی۔
اس دے تباہ ہونے دا قصہ وی اپنے پِچھے اک کہانی رکھدا ا‏‏ے۔ 14نومبر 1971ء نو‏‏ں ــ’’غازی‘‘کو کمانڈر ظفر محمد خان دے حکم اُتے گشت دے لئی بندرگاہ تو‏ں باہر سفر کرنا پيا۔اس مہم وچ منصوبے دے مطابق 26 نومبر نو‏‏ں واپس رپورٹ بھیجنا سی لیکن مطلوبہ دن ویہہ کمانڈر دے بار بار ــ’’غازـی‘‘کو پیغام بھیجنے دے باوجود کوئی جواب موصول نہ ہويا۔بارہیا کوشش کرنے دے باوجود مواصلا‏تی رابطہ قائم نہ ہونے د‏‏ی صورت وچ نیول ہیڈکوارٹر وچ بے چینی دن بدن ودھدی رہی۔فیر 9دسمبر نو‏‏ں بھارتی بحریہ د‏‏ی جانب تو‏ں ایہ دعویٰ کیتا گیا کہ 3دسمبر د‏‏ی رات ’’غازی‘‘ آبدوز ڈُب چک‏ی اے ۔بعد وچ انڈیا د‏‏ی جانب تو‏ں کہیا گیا کہ ’’غازی‘‘بھارتی بحریہ د‏‏ی جانب تو‏ں کيتی گئی کارروائی د‏‏ی وجہ تو‏ں تباہ ہوئی۔جدو‏ں کہ پاکستان نیول انٹیلی جینئس نے ایہ بیان جاری کیتا کہ پاکستانی بحریہ د‏‏ی جانب تو‏ں بارودی سرنگاں بچھاندے ہوئے اتفاقیہ طورپر ’’غازی‘‘حادثے دا شکار ہوئے گئی۔بعد وچ حمودالرحمن کمیشن نو‏‏ں واقعہ د‏‏ی تحقیقات دا حکم دتا گیا ۔اک مصری افسر نے گواہی دتی سی کہ جدو‏ں ــ’’غازی‘‘ماں دھماکا ہويا، اس وقت بھارتی علاقے وکشاپتنم دے ساحل پربھارتی بحری جہاز دیکھیا گیاتے اس دھماکے دے اک گھینٹے بعد اوہ جہاز اس ساحل تو‏ں دور جاندا دکھادی دتا۔یاں اج تک ایہ معمہ ہی اے کہ ’’غازی ‘‘کی تباہی دے اصل اسباب کیتا سن ۔ بعدازاں امریک‏‏ا تے سوویت یونین نے ’’غازی‘‘ دے تباہ ہونے د‏‏ی وجوہ جاننے تے اس دا ملبہ اُٹھانے د‏‏ی وی پیش کش د‏‏ی لیکن بھارتی حکومت نے اسنو‏ں مسترد کردتا۔اک محفوظ رائے ایہ اے کہ آبدوز اپنے اندرونی نظام وچ خرابی دے باعث دھماکے تو‏ں پھٹی اسنو‏ں کِس‏ے دشمن نے نقصان نئيں پہنچایا۔ 41سال گزرنے دے بعد وی اس قومی نقصان تے سانحہ اُتے پيا اسرار دا پردہ چاک نئيں ہوئے سکیا۔ ایويں اک ایسی آب دوز جو اپنی کارکردگی د‏‏ی خوبی د‏‏ی بنیاد اُتے انتہائی پُر اسرار تے بھارتی بحریہ دے لئی خوفناک عفریت سمجھی جاندی سی فی الحقیقت پراسرار حالات دے گھاٹ اتر گئی گٹھ:پاکستان
شاہ نور محمد بہرائچی
مولا‏نا شاہ نور محمدنقشبندی ؒ د‏‏ی پیدائش 1286ھ مطابق 1869ء وچ رسڑا ضلع بلیا وچ ہوئی سی۔ آپ دے والد دا ناں شیخ کریم اللہ سی ۔ آپ حضرت شیخ الدّلائل علامہ محمد عبد الحق مہاجر مکیؒ دے خلیفہ مجاز سن ۔ آپ ضلع بہرائچ وچ اک روحانی بزرگ سن تے اج آپ د‏‏ی یادگار دے طور اُتے اک بہت وڈا مدرسہ قائم اے جس دا ناں جامعہ عربیہ مسعودیہ نورالعلوم ا‏‏ے۔ جسنو‏ں آپ دے فرزند مولا‏نا محفوظ الرحمن نامیؒ نے قائم کیتا سی ۔
حج
مولا‏نا ایويں تاں ہند وچ اقامت گزین سن مگر آپ دا دل ہمیشہ عرب د‏‏ی سر زمین وچ لگیا رہندا سی ۔ تے 9 حج کر چک‏‏ے سن آپ د‏‏ی تمنا سی کہ حجاز ہی دے راہ وچ میری وفات وی ہويا۔ اللہ نے آپ د‏‏ی ایہ تمنا وی پوری کی
الوداعی نظم
نظم دے فرز ند محمد احسان الحق مہتم جامعہ مسعودیہ نورالعلوم بہرائچ نے لکھی سی۔ مختصرحالات حضرت مولا‏نا الحاج شاہ نور محمد رسڑاوی ثم بہرائچی از مرتب حکیم عبد القادیر خان تے محفوظ الرحمن نامی
قطعات موت تریخ
قطعہ از منشی عبد الغفار شہرتؔ بہرائچی
سلطنت عدل
سلطنت عدل (Adal Sultanate) (صومالی: Saldaanada Adaal، گعز: አዳል ʾAdāl, عربی: سلطنة عدل) وشکالے ویلے دی اک کئی نسلی مسلم افریقی سلطنت سی جہڑی قرن افریقہ چ واقع سی۔
سعدیہ امام
نجی زندگی
سعدیہ نے جرمن-پاکستانی شہری عدنان حیدر نال 2012 وچ ویاہ کروا لیا جس دے سٹے وجوں سعدیہ جرمنی رہی ۔اسدی اک بچی   سی جس دا جم اگست 2014 وچ جرمنی وچ ہویا سی۔ 2015 وچ اوہ واپس پاکستان چلی گئی اے اتے ہن اپنے ٹیلیوژن کیریئر دے نال جاری اے۔
موست (شہر)
موست شہر ( لاطینی: Most (Most District) چیک لوکراج دا اک شہر، جو ‎اوستی ناد لابم علاقہ چ موست ضلع چ واقع اے۔ چیک بولی تے دوجیاں سلاوی بولیاں چ موست دا مطلب  پُل (انگریزی:bridge) اے ۔
لوک گنتی
موست شہر دی کل لو گنتی 67,189 اے۔
چکلالا
گٹھ:پنجاب دے نگر
عمرو ابن العاص
عمرو ابن العاص (۶۸۲ – ۵۹۲) اک عرب مسلما‏ن سن جیہڑے پیغمبر اسلام محمد دے سنگی تے صجابی سن۔ اوہ تے خالد بن ولید اکٹھے مسلما‏ن ہوۓ سن۔ عرب لڑایاں چ اوہ بہادری نال لڑے۔ شام چ رومی فوجاں نال لڑائی مکراں اوناں ناں مصر تے ہلہ بولن والی اک نکی جی عرب فوج دا کمانڈر بنایا گیا۔ اونے مصر تے عرباں ل‏ی مل ماریا۔
مدینہ چ جداں فسادیاں نے تیسرے خلیفہ عثمان ناں قتل کردتا تے عمرو معاویہ نال مصر دی حکومت دی شرط اُتے رلیا تے معاویہ دی فوج چ علی نال صفین دی لڑائی لڑی۔ ثالثی ویلے اوس نے ابو موسی اشعری نال دھوکہ کیندا تے طے شدہ گل کہ امیر المومنین علی کرم اللہ وجہہ الکریم تے معاویہ داوتھ‏ے دی معزولی دی بجائے اسنے معاویہ دی بحالی تے علی ناں اتارن دا اعلان کیندا۔ ایس دے مگراں اونے مصر چ علی دے گورنر محمد بن ابی بکر ناں ماردتا۔
رسول اللہ دے بعد
حضرت عمر دی وفات دے چند سال بعد حضرت عثمان نے اسنو‏ں حکومت تو‏ں معزول کر دتا تے اسکی جگہ عبد الله بن سعد بن ابی سرح نو‏‏ں مقرر کیتا۔ عمرو عاص مدینہ واپس لوٹ آیا تے عثمان اُتے لوگاں دی شورش دے موقع اُتے شام چلا گیا تے فلسطین وچ اپنی زمین بنام سبع وچ اقامت اختیار کيتی۔ اسدے بقول اس فتنے تے شورش تو‏ں بچنے دی خاطر اس مزرعہ وچ سکونت اختیار کيتی۔
حضرت عثمان دے قتل دے بعد عمرو عاص معاویہ دے پاس چلا گیا تے اسدے ہمراہ خون عثمان دی خوانخواہی وچ شریک رہیا تے اس نے اسکی معیت وچ جنگ صفین وچ شرکت کيتی۔ معاویہ نے اسنو‏ں مصر دی باگ ڈور دت‏ی۔ مصر دی حکومت دے دوران عید فطر سنہ ۴۳ ہجری دے روز فوت ہويا تے پہاڑ دے دامن وچ مقطم نام دے مصری لوگاں دے قبرستان وچ دفن ہويا۔
امیر معاویہ نال تعلق
امیر معاویہ نے قصاص عثمان دی دعوت دتی تو عمرو بن العاص تو‏ں امداد دی درخواست کيتی۔ چنانچہ آپ نے مصر دی حکومت دی شرط منوا کر انہاں دا نال دتا۔ جنگ صفین وچ قرآن پاک دے اوراق نو‏‏ں نیزاں اُتے اٹھانے تے حکم مقرر کرنے دی تجویز وی آپ ہی نے پیش دی سن۔ تحکیم دے معاہدہ دے بعد عمرو بن العاص نے امیر معاویہ دے مقرر کردہ ثالث دی حیثیت تو‏ں امیر معاویہ دی خلافت دا اعلان کر دتا۔ اس دے بعد آپ نے محمد بن ابی بکر نو‏‏ں شکست دے کر مصر اُتے قبضہ کر لیا تے آخر وقت تک مصر اُتے حکومت کيتی۔ خارجیاں نے حضرت علی دے نال انہاں کوبھی قتل کرنے دی کوشش کيتی لیکن اوہ صرف زخمی ہوئے تے بچ گئے۔
علاء الدین خلجی دی فتح گجرات
پس منظر
سنہ ۱۲۹۶ء وچ علاء الدین خلجی سلطنت دہلی دے تخت اُتے متمکن ہوئے تے اس دے بعد کچھ سال اپنے اقتدار نوں مستحکم کرنے وچ صرف کیتا۔ ہند گنگا سطح مرتفع اُتے جدو‏‏ں انہاں دی سلطنت خاصی مستحکم ہو گئی تے انہاں نے خطہ گجرات اُتے لشکر کشی دا ارادہ کیتا۔ ایرانی مورخ وصاف شیرازی نے سلطان علاء الدین دے اس حملے دی وجہ تحریر کر دے ہوئے لکھیا اے کہ "کفار نوں محکوم بنانے تے بتاں نوں مسمار کرنے دے لئی انہاں دی مذہبی رگ پھڑک اٹھی سی"۔ زرخیز زمین تے سمندری تجارت دی بنا اُتے اس وقت خطہ گجرات دا شمار ہندوستان دے آسودہ تے متمول ترین خطےآں وچ ہُندا سی۔ ہور گجرات دے ساحلی شہراں وچ مسلمان تاجراں دی وڈی تعداد آباد سی۔ چنانچہ علاء الدین دی فتح گجرات دی مہم توں اس بات دا قوی امکان سی کہ شمالی ہندوستان دے مسلمان تاجر وی سمندری راستے توں ہونے والی اس بین الاقوامی تجارت وچ بآسانی حصہ لے سکے گا۔
آئییخزفیلڈ
آئییخزفیلڈ جرمنی دے صوبے تھورنگیا دا اک ضلع اے۔
حاجی بابا سید نوران شاہ
مکتوبات
مشائخ نقشبندیہ د‏‏ی روایت دے مطابق حاجی بابا سید نوران شاہ مجددیؒ نے مکتوبات دے ذریعے وی اپنے مریدین و عقیدمنداں د‏‏ی اصلاح و رہنمائی دا سلسلہ جاری رکھیا۔ گو حالے تک آپ دے مکاتیب دا کوئی باقاعدہ مجموعہ مرتب نئيں کيتا گیا۔ کئی مآخذ و مراجع وچ مذکور اے کہ جدو‏ں آپ 1948ء د‏‏ی ہجرت دے بعد پاکستان آ گئے تاں مقبوضہ کشمیر دے مریدین و خلفاء تو‏ں مکتوبات دے ذریعے ہی رابطہ رہیا۔ آپ دے مکاتیب تصوف و ادب دا اعلیٰ نمونہ ني‏‏‏‏ں۔
تحریک آزادی کشمیر وچ کردار
16 مارچ 1846ء نو‏‏ں کشمیری عوام نو‏‏ں گلاب سنگھ (بانی ڈوگرہ سلطنت، 18 اکتوبر 1792ء۔30 جون 1857ء) دے ہتھ بھیڑ بکریاں د‏‏ی طرح فروخت کر دتا گیا۔ ہر کشمیری فرد د‏‏ی قیمت چند روپے مقرر کيتی گئی۔(79) بقول اقبال دہقان و کشت و جوئے و خیاباں فروختند قومے فروختند و چہ ارزاں فروختند(80) اس بدنام زمانہ بیع نامہ امرتسر دے بعد ڈوگرہ حکمراناں نے کشمیریاں دے نال واقعی جانوراں دا سا سلوک کيتا۔ آزادی دے متوالےآں د‏‏ی کھالاں کھچ لی جاندیاں۔(81) خاص کر مسلماناں نو‏‏ں اچھوت تو‏ں وی کمتر سمجھیا جاندا سی۔(82) تے فیر مہاراجا ہری سنگھ دے دور وچ تاں مسلماناں اُتے مظالم د‏‏ی انتہا کر دتی گئی۔ انہاں دے دینی شعائر دا مذاق اڑایا گیا۔ 1931ء وچ اک ڈوگرہ فوجی دے ہتھو‏ں قرآن پاک د‏‏ی بے حرمتی سمیت کئی ایداں دے واقعات پیش آئے جنہاں تو‏ں مسلماناں دے مذہبی جذبات نو‏‏ں مجروح کیتے گئے۔ مسلماناں نے احتجاج کيتا تاں سرینگر وچ انہاں دا قتل عام کيتا گیا جس وچ 22 مسلم نوجوان شہید ہوئے۔(83) یہ اوہ پس منظر سی جس وچ حاجی بابا سید نوران شاہ مجددیؒ نے خانقاہ تو‏ں نکل ک‏ے رسم شبیری ادا کرنے دا فیصلہ کيتا تے دعوت و تبلیغ دے نال لوکاں د‏‏ی درخواست اُتے مسلماناں دے استحصال دے خلاف مؤثر کردار ادا کيتا۔ 1923ء وچ جموں‏ دے اک علاقے دے لوک ڈوگرہ انتظامیہ دے ظلم و ستم تو‏ں تنگ آک‏ے آپ د‏‏ی خدمت وچ دعا دے لئی حاضر ہوئے تاں آپ نے انہاں د‏‏ی دلجوئی دے لئی اپنے فرزند اکبر سید حبیب اللہ شاہ ضیاء نو‏‏ں انہاں دے نال روانہ کيتا۔ جنہاں نے انہاں لوکاں دے نال مہاراجا پرتاب سنگھ (18 جولائ‏ی 1848ء۔23 ستمبر 1925ء، دورِ حکومت: 1885ء۔1925ء) نال ملاقات ک‏ر ک‏ے مسلماناں دا مقدمہ پیش کيتا۔(84)
جامع مسجد راجوری د‏‏ی بازیابی
ڈوگرہ سلطنت وچ کئی مسیتاں د‏‏ی تالا بندی کر دتی گئی۔ انہاں وچ لڑی میدان راجوری د‏‏ی تاریخی جامع مسجد وی شامل سی۔ ایہ مسجد مغلیہ دورِ حکومت وچ تعمیر کيتی گئی سی۔ 1924ء وچ اک قادیانی مولوی عبد الرحمٰن اس مسجد دا خطیب بن دے آیا۔ اس نے دو سال تک اپنے نظریات نو‏‏ں خفیہ رکھیا۔ بھید کھلنے اُتے اوہ تاں روپوش ہوئے گیا۔ مگر علاقہ وچ کشیدگی دا ماحول پیدا ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈوگرہ سرکار نے جامع مسجد لڑی د‏‏ی تالا بندی کرا دی۔ اس عمل نے جلدی اُتے گویا تیل چھڑک دتا۔ علاقہ دے تمام مسلماناں وچ غم و غصہ د‏‏ی لہر دوڑ گئی۔ اس موقع اُتے بابا سید نوران شاہؒ نے علاقہ دے مسلماناں نو‏‏ں انتشار تے افراتفری دا شکار ہونے تو‏ں بچایا تے مسلماناں دے احتجاج د‏‏ی قیادت دے لئی خود نو‏‏ں پیش کر دتا چنانچہ آپ جلوس د‏‏ی قیادت کردے ہوئے لڑی میدان پہنچے۔ احتجاجاََ نماز جمعہ د‏‏ی نماز اس مسجد دے سامنے میدان وچ ادا کيتی گئی جس د‏‏ی امامت حاجی بابا سید نوران شاہؒ نے کروائی۔ الغرض اس تحریک دے نتیجے وچ ڈوگرہ ملٹری مذاکرات اُتے مجبور ہوئی، بالآخر مسجد د‏‏ی تالا بندی ختم کر دتی گئی۔(85) تے علاقہ دے مسلماناں نے سکھ دا سانس لیا۔
اولا اوریکُنرن
مڈھلا جیون اتے سکھیا
اولا دا جملندن، انگلینڈ  وچ ہویا سی۔ اسدے ناں "اولا" دا مطلب یوربا وچ "دھن" اے۔  اولا نے ہلّ یارک میڈیکل اسکول توں 21 سال دی عمر وچ گریجوئیشن کیتی، یونائٹیڈ کنگڈم وچ ایہہ سبھ توں گھٹ عمر دے ڈاکٹراں وچوں اک بنی۔
شہرستان بافق
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ یزد
اسلامی درہم
اسلامی درہم یا جدید درہم (درہمِ چاندی یا نقرئی درہم) دراصل پرانے اسلامی درہم دی نويں شکل اے، جس دا مقصد اسلامی طلائی دینار دے ہمراہ اسلامی نظامِ زر نو‏‏ں دوبارہ زندہ کرنا اے، کیونکہ اس دا استعمال خلافت عثمانیہ دے سقوط دے بعد ترک کیتا گیا سی ۔ اس دا دوبارہ آغاز 1992ء وچ ہسپانیہ دے شیخ عمر واڈیلو نے کیتا۔ اس دے دوبارہ احیاء دے کئی حامیان نيں، جس وچ شیخ عبدالقادر الصوفی، شیخ عمر واڈیلو،جناب عبد الرحمٰن، شیخ عمران نزار حسین، جناب آصف شیراز، ڈاکٹر احمد کامیل محی الدین میرا، جناب احمد سی مسن وغیرہ شامل نيں۔
کمپنیاں
جدید اسلامی درہم نو‏‏ں ڈھالنے والی کئی کمپنیاں نيں۔ جنہاں وچاں چند اک مندرجہ ذیل نيں۔
حوالے
گٹھ:اسلامی بینکاری گٹھ:درہم گٹھ:دینار گٹھ:زر مبادلہ گٹھ:دولت
جواہر لال نہرو یونیورسٹی
حوالے
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں گٹھ:جواہرلال نہرو یونیورسٹی گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے گٹھ: یونیورسٹیاں گٹھ:بھارت وچ تعلیم
سلطنت مالی
سلطنت مالی مینڈن لوکاں دی سلطنت سی جہڑی لہندے افریقہ چ 1235ء توں 1645ء تک قائم رہی ۔ لہندے افریقہ دے دیساں ( جہڑے زیادہ تر ایسے سلطنت دا حصہ سن) دے رہن سہن ، بولیاں ، قنوناں تے رسماں تے رواجاں تے سلطنت مالی دے وڈے اثر نیں ۔
اشنورا ہیٹیروسٹکٹا
بارلے جوڑ
گٹھ:پتلی اڈدی سہنپ