cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مغل شہزادی
زیب النساء
ہندوستان دے بادشاہ اورنگزیب د‏‏ی بیٹی عالمہ، فاضلہ، عارفہ تے فارسی زبان د‏‏ی شاعرہ سی۔ زیب النساء نے تن سال دے عرصے وچ قرآن مجید حفظ کیتا۔ فارسی، عربی تے اردو زبان تو‏ں کافی واقفیت پیدا کرلئی- ہیت، فلسفہ تے ادبیات وچ وی کافی درک حاصل کرلئی- دانشمند، ادب دوست تے شاعر پرورسی۔ انہاں د‏‏ی حمایت کردی ایہی وجہ اے کہ بہت زیادہ کتاباں، رسالے تے دیوان اس دے ناں لکھے گئے نيں۔ انہاں دے والد ہر کم وچ اس تو‏ں مشورہ کردے سن ۔ شادی نئيں کيت‏‏ی۔ 65سال د‏‏ی عمر وچ وفات پاگئياں۔ زیب المنشات تے زیب التفاسیر کتاباں انہاں دے آثار نيں۔ نمونہ کلام: 'زیب' و 'زینت' بس ھمینم ناں من زیب النساء است تریخ پاک و ہند وچ اس دے بارے وچ لکھیا گیا اے کہ زیب النساء نے عربی تے فارسی د‏‏ی اعلیٰ تعلیم حاصل کرنے دے نال نال قرآن پاک وی حفظ کیتا۔ شعروشاعری وچ اپنے استاد ملیا محمد سعید اشرف ماژندارانی تو‏ں اصلاح لی، علما تے اہل فن د‏‏ی بھر پور سرپرستی د‏‏ی تے انہاں دے لئی اک اعلیٰ پائے دا ک‏‏تب خانہ قائم کیتا۔ اشعار دا نمونہ ملاحظہ ہو:۔
انوپم مشر
انوپم مشر (1948 - 2016) مشہور لکھاری ، صحافی، چھایاکار اتے گاندھی ازم ماحول پریمی سی۔ ماحول -حفاظت دے بارے  لوک چیتنا جگان اتے سرکاراں دا دھیان دواؤن دی سمت وچّ اوہ ادوں توں کم کر رہا سی، جدوں دیس وچّ ماحول حفاظت  دا کوئی محکمہ نہیں کھلھیا سی۔ شروع وچّ بناں سرکاری مدد دے انوپم مشر نے دیس اتے دنیا دے ماحول دی جس تلینتا اتے بریکی نال کھوج-خبر لئی ہے، اوہ کئی سرکاراں، محکمےآں اتے سکیماں لئی وی شاید ممکن نہیں ہو پائی۔ اس دی کوششاں نال سوکا گرفت الور وچّ پانی دی حفاظت دا کم شروع ہویا جسنوں دنیا نے ویکھیا اتے سراہیا۔ سکّ چکے اروری دریا دے مڑ جیون وچّ اوہناں دی کوشش قابل تعریف رہی ہے۔ اسے طرحاں اتراکھنڈ اتے راجستھان دے لاپوڑیا وچّ پرمپراگت پانی سروتاں دے مڑ جیون دی سمت وچّ اس نے اہم کم کیتا ہے۔
چک 202 ڈبلیو بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
سپیشل ریلیٹیوٹی
تھیوری دا خاص ہونا اس گل کارن اے کہ ایہہ صرف اوہناں سپیشلا کیساں وچ ہی لاگوُ کیتی جاندی اے جتھے گریوٹی کارن سپیسٹائیم دا کرویچر ممولی ہندا اے۔ گریوٹی نوں شامل کرن لئی, آئینسٹائین نے 1915 وچ جنرل ریلیٹیوٹی پھارمولابدھّ کیتی۔ (سپیشل رلیٹیوٹی, کجھ پرانے وورناں توں خلاف, ایکسلریٹ کیتیاں گئیاں ریفرینس فریماں نال نبٹنیوگ اے)
سوے-سدھ نشان
ہینری پوآئنکیئر نے ایہہ ثابت کردے ہوئے رلیٹیووٹی تھیوری لئی گنتک ڈھانچہ مہئیا کروایا کہ “لورینٹز تبدیلیاں” اسدے “سمٹری تبدیلیاں والے پوآینکیئر گروپ” دیاں اک سبسیٹّ ہندیاں ہن۔ آئینسٹائین نے بعد وچ ایہناں تبدیلیاں (پرورتناں) نوں اپنے اصولاں توں رچیا۔
آئینسٹائین نے لورینٹز انویریئنس (سپیشل رلیٹیوٹی دی لازمی کور) دی ویونتپتی نوں استحکام نال صرف دو مڈھلے ساپیکھتا نظریات اتے روشنی دی سپیڈ دی استحکام اتے مشتمل بنایا۔ اسنے لکھیا:
گنتک بنتر
سگنیچر اوس چنہ ول اشارہ کردا اے جو منکووسکی اندرونی گننپھل پیدا کردا اے جدوں ترک تے طور تے ادھار ویکٹراں دے روپ وچ سپیس اتے ٹائم دتے ہوئے ہون۔ عامَ طور تے, گنت شعورت اتے جنرل رلیٹیوٹی وشیشک (−,+,+,+) سگنیچر نوں ترجیح دندے ہن جدونکھ بھوتک سائنسدان (+,−,−,−) سگنیچر نوں پسند کردے ہن۔ پہلے طریقے دے سگنیچر (خالص سپیس ویکٹر پوزیٹو “نورم-سکئیرڈ” سرجدے ہن) لئی ترک غیر-ساپیکھک حد c → ∞ نال متعلق یوکلڈن کیس توں نرنترتا شامل کردے ہن۔ بعد والے سگنیچر (خالص سپیس ویکٹر نیگٹو “نورم-سکئیرڈ” سرجدے ہن) لئی ترکاں وچ فزکس وچ ہور طریقیاں نال سرو-مکمل گھٹاؤ دے چناں دا مکّ جانا شامل اے۔
ہور ووکیبولری نال جان پچھان کرواؤندے ہوئے (پر ہور بنتر نال نہیں), منکووسکی سپیس اسطراں اک سوڈو-یوکلڈن سپیس ہندی اے جسدیاں کل ڈائمینشناں n=4 ہندیاں ہن اتے سگنیچر (3, 1) جاں (1, 3) ہندے ہن۔ منکووسکی سپیس دے تتاں (ایلیمینٹاں) نوں اوینٹس (واقعے) کیہا جاندا اے۔ منکووسکی سپیس نوں چنے ہوئے سگنیچر تے زور دندے ہوئے اکثر
سوڈو-یوکلڈن میٹرک سرو عام نیم
سنکلپک پرمپرا دے طور تے, M وچ ویکٹراں v نوں 4-ویکٹر کیہا جاندا اے, جو بغیر نوکاں والے سنس سیرپھ اٹالک اکھراں وچ لکھے جاندے ہن, نہ کہ یوکلڈن سیٹنگ مطابق بولڈپھیس v دی طرحاں۔ بعد والا چنہ عامَ طور تے اک 4-ویکٹر دے 3-ویکٹر حصے لئی راکھواں رکھیا جاندا اے۔
دو ویکٹراں v اتے w نوں اؤرتھوگنل (orthogonal) کیہا جاندا اے جیکر η(v, w) = 0 ہووے۔
منکووسکی میٹرک
اتے بائلینیئر اکار نوں اسطراں پڑیا جاندا اے جس دے نال ایہہ سیکشن اسدی موجودگی نوں مندے ہوئے شروع کیتا گیا سی۔, جو ہن پچھانیا گیا اے؛
سٹینڈرڈ بیسس
لکھیا جاندا اے۔ کسے ویکٹر سپیس اتے اسدی ڈیول سپیس درمیان ایہناں نقشیاں نوں سنگیتک برابری راہیں
لورنٹز ٹرانسپھورمیشناں اتے سمٹری
جتھے
کارناتمک بنتر
c2t2 > r2
ہووے, سپیسلائیک ہندا اے جیکر
نلّ ویکٹر تن شرینیاں وچ فٹ ہندے ہن؛
حوالے
گٹھ:فزکس
گٹھ:سائنس
ٹفلوپس کیپیٹولاسس
ٹفلوپس کیپیٹولاسس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
پنجابی لوک گیت (کتاب)
نہ جائیں
اس لوک گیت وچّ پتنی، پریمکا اپنے پتی جاں پریمی نوں پھوز پردیش وچّ جان توں روکدی ہے۔ایہہ گیت برہا نہ بھرے ہوئے ہن۔ اس وچّ کانگڑے دے گدی گیت ہن۔ جے توں سپاہیاں گیا جنگ وچ، لا کے مینوں جھورا۔ برہوں ہڈّ نوں ایوں کھا جاؤ، جیوں چھولیاں نوں ڈھورا۔
متھہاس -اتہاس
ایہناں لوک گیتاں وچّ اتہاسک -متھہاسک سرلیکھ ہیٹھ بھارت دے مہاں شہیداں دیاں شہیدیاں نوں لوک گیتاں وچ قلم بندھ کیتا ہے۔جویں متھہاسک گھٹناں نونہہ دی بلی،گگا پیر دی شہیدی، اتہاسک گھٹنا گورو گوبند سنگھ دے پتراں دی قربانی، بھگت سنگھ دی شہیدی نوں درجہ کیتا ۔ اک سلاماں، میریاں دوئے سلاماں ۔ گورو گورکھا، پیدا اوئے کردیاں ۔ چلو سئیؤ چل درشن کریئے، گورو گوبند سنگھ آئے۔ بئی اپنے لال جنہاں، کندھاں وچ چنوائے۔
چک 119 ڈبلیو بی
چک 119 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
کم کردیشیئن
نجی زندگی
کارداشیئن نے اپریل 2012 وچ ریپر اتے لمبے ویلے توں متر کانے ویسٹ نال ڈیٹنگ کرنا شروع کیتا سی، حالانکہ اجے وی قانونی طور اُتے ویاہ ہنپھریج نال ہویا سی۔ اس دا طلاق 3 جون، 2013 نوں آخری روپ دتا گیا سی، کارداشیئن اتے ویسٹ 21 اکتوبر نوں، کارداشیئن دے 33 ویں جم دن، اتے 24 مئی، 2014 نوں فلورنس، اٹلی دے پھورٹ ڈِ بیلوڈیرے وکھے ویاہ ہوئے۔ اس دے ویاہ دے پہراوے نوں ڈزائینر مائیکل کوسٹیلو ولوں ڈزائن کیتے کجھ مہماناں دے پہراوے دے نال گنچی دے رکارڈو ٹسکی نے ڈزائن کیتا۔ جوڑے دی اچّ حالت اتے متعلق کریئر دے نتیجے وجوں اوہناں دا رشتہ بھاری میڈیا کوریج دے ماتحت ہو گیا اے؛ نِ New یارک ٹائیمز نے اوہناں دے ویاہ نوں “مشہور ہستی دا تریخی برفیلے” دسیا۔ جنوری 2021 وچ، سی این این نے دسیا کہ جوڑا طلاق بارے وچار کر رہا سی اتے 19 فروری، 2021 نوں، کارداشیئن نے سرکاری طور اُتے طلاق لئی عرضی دتی۔ اپریل 2021 وچ، دوواں نے عدالت وچ رضا مندی جتائی کہ اوہ "اپواد رہت متبھیداں" کارن اپنا ویاہ ختم کر دینگے اتے اپنے چار بچیاں دی سانجھی حراست اُتے سہمت ہوئے۔ اوہ اس گل نال وی سہمت ہوئے کہ اوہناں نوں پتی-بیوی دے حمایت دی لوڑ نہیں اے۔
ڈاکٹر سڡرن سنگھ
جم تعلیم تے کِتہ
ڈاکٹر سڡرن سنگھ دا جم ضلع روپنگر دے بھیورا وچ 10 مئی، 1934 نوں پیؤ چمیل سنگھ تے ماں پرتاپ کور دے گھر وکھے ہویا۔ اوہناں نے دسویں تو بعد سرکاری کالج روپڑ توں بی۔اے۔ کیتی۔ ایمّ۔اے۔ پنجابی دلی جا کے کیتی تے پی ایچ ڈی۔ دلی یونیورسٹی توں کیتی۔ پونا یونیورسٹی توں 1964 وچ مراٹھی دا خاص کورس دا کیتا۔ استوں بعد دلی یونیورسٹی وچ بطور پنجابی پروفیسر 33 سال معلمی دا کم کیتا۔ دو سال الہ آباد یونیورسٹی وچ، بعد وچ سری گرو تیغ بہادر خالصہ کالج یونیورسٹی کیمپس دلی دے پنجابی ڈیپارٹمنٹ وچ بطور ریڈر کم کیتا۔ اس ویلے دوران ہی پنجابی ساہت سبھا نویں دلی دے سیکٹری وجوں وی کم شیل رہے۔ کجھ عرصہ قومی ساہت منچ-کلا اتے ساہت پنجابی سبھا دے جنرل سیکٹری وی رہے۔ ہسے لڑی وچ دلی توں چھپدے پنجابی ہفتہ وار/پندراں روزہ اخبار ‘قومی ونگار’ دے مکھ اڈیٹر وجوں کم کیتا۔
ٹفلوپس کاٹاپونٹس
ٹفلوپس کاٹاپونٹس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
10 ربیع الاول
حوالہ جات
گٹھ:اسلامی کیلنڈر گٹھ:ربیع الاول
کلسرا یواکاری
کلسرا یواکاری نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی برازیل، وینزویلا تے کولمبیا دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
صوبا چڑھدا کالیمانتان
گٹھ:انڈونیشیا گٹھ:انڈونیشیا دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
فالشیتی
فالشیتی شہر مالدووا دا شہر اے تے مالدووا دے ضلع فالشیتی دا انتظامی مرکز اے ۔
وڈا نلٹاوا
وڈا نلٹاوا کیڑے پھڑنے ٹبر دے اک ٹوکرے نلٹاوا دی اک ونڈ اے۔ ایہ دکھنی چڑدے ایشیاء دا پنچھی اے۔
14 ربیع الاول
اسلامی کیلینڈر دے تریجے مہینے ربیع الاول  دی 14ویں تریخ یا دن
حوالہ جات
گٹھ:اسلامی کیلنڈر گٹھ:ربیع الاول
شیلا کول
حوالے
گٹھ:بھارتی قومی کانگرس دے آگو گٹھ:جم 1915 گٹھ:موت 2015 گٹھ:بھارتی لوکگٹھ:بھارتی عورتاں
ایسکس کاؤنٹی،میساچیوسٹس
بارلے جوڑ
گٹھ:میساچیوسٹس دیاں کاؤنٹیاں
چک 176 ڈبلیو بی بشیرآباد
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
بہرام اول
بہرام اول ساسانی سلطنت دا چوتھا شہنشاہ سی ۔ اوہ شاہپور اول دا بیٹا سی ۔ اوہ اپنے باپ د‏‏ی نسبت اک کمزور بادشاہ سی ۔ اس دے دور حکومت دا اہ‏م واقعہ مانویت مذہب دے بانی منی دا قتل ا‏‏ے۔
روم دا پیلمیرا اُتے حملہ
بہرام اول دے عہد وچ قیصر روم اوریلین (Auralien) نے پیلمیرا (تدمر) د‏‏ی ملکہ زینب دے خلاف لشکر کشی د‏‏ی کیو‏ں کہ ہن اوہ خود مختار بن بیٹھی سی۔ ملکہ نے بہرام اول تو‏ں مدد منگی۔ روم ایران دا طاقت ور حریف سی ۔ مصلحت دا تقاضا ایہ سی کہ بہرام اسنو‏ں کمک گھلدا تے دونے ملکاں د‏‏ی درمیانی ریاست نو‏‏ں بچا لیندا لیکن اس نے بادل ناخواستہ فوج دے چند دستے بھیج دینے اُتے اکتفا کیتا جو رومیاں دا مقابلہ کرنے دے لئی کافی نہ سن ۔ ملکہ نے وڈی بہادری تو‏ں مدافعت د‏‏ی لیکن اسنو‏ں شکست ہوئے گئی۔ رومیاں نے پیلمیرا نو‏‏ں تباہ و برباد کر دتا۔ اس دے کھنڈر ہن وی نظرآندے نيں جو ملکہ زینب د‏‏ی چند روزہ سلطنت د‏‏ی شہادت دیندے نيں۔ رومیاں نے ملکہ زینب نو‏‏ں وی اسیر ک‏ر ليا سی تے اسنو‏ں طلائی ہتھکڑی پہنا کر روم بھیج دتا جتھ‏ے روم دے جشن فتح وچ ملکہ نو‏‏ں وی اک اسیر د‏‏ی حثیت تو‏ں پیش کیتا گیا۔
ایران اُتے حملے د‏‏ی تیاری
بہرام اول اک کمزور بادشاہ سی ۔ اسنو‏ں خیال سی کہ ملکہ د‏‏ی مدد ک‏ر ک‏ے اوہ اوریلین د‏‏ی ناراضی دا موجب بنا ا‏‏ے۔ ایہ خیال بلاوجہ نہ سی ۔ اوریلین اس دے بعد بہرام تو‏ں انتقام لینے د‏‏ی غرض سے جنگ کيت‏ی تیاریاں کرنے لگیا۔ بہرام نو‏‏ں جدو‏ں جنگ کيت‏ی تیاری د‏‏ی خبر ملی تاں اس نے اوریلین د‏‏ی ناراضی دور کرنے دے لئی تحائف دے ک‏ے اپنا سفیر دربار روم بھیجیا۔ انہاں تحائف وچ ارغوانی رنگ دا اک جبہ وی سی جو بلحاظ وضح و رنگ اِنّا عمدہ سی کہ شاہی جبہ اس دے سامنے بے حقیقت سی ۔ اوریلین نے بہرام دے تحائف تاں قبول کر لئی لیکن دل اس دا صاف نہ سی ۔ اوہ بدستور ایران اُتے فوج کشی کرنے د‏‏ی تیاری کردا رہیا۔ دوسری طرف قیصر روم نے آلانی قبیلے نو‏‏ں آمادہ کیتا کہ قفقازیہ د‏‏ی طرف تو‏ں شمالی ایران اُتے حملہ کر دتیاں۔ بہرام جداں کمزور بادشاہ نو‏‏ں ہن دونے طرف مشکلات دا ساما سی ۔ اک طرف تو‏ں رومی لشکر ودھیا چلا آندا سی تاں دوسری طرف تو‏ں آلانی یلغار کردے آ رہے سن ۔ اوریلین حالے بازنطین ہی پہنچیا سی کہ اس دے افسر نے 275ء وچ سازش ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں ہلاک کر دتا۔ اس طرح قدرت نے حکومت ایران د‏‏ی مدد کيت‏ی ورنہ اوریلین اک کمزور ایرانی بادشاہ د‏‏ی موجودگی وچ جو علاقہ فتح کر لیندا اسنو‏ں رومی مملکت دا حصہ بنا لیندا۔ جدو‏ں آلانی قبیلے نو‏‏ں قیصر روم اوریلین د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی خبر ملی تاں اوہ وی اپنے ٹھکانےآں د‏‏ی طرف واپس چلے گئے۔
ٹفلوپس کولارس
ٹفلوپس کولارس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
فرینکلن کاؤنٹی،میساچیوسٹس
بارلے جوڑ
گٹھ:میساچیوسٹس دیاں کاؤنٹیاں
المہدی باللہ
المہدی باللہ العباسی (پیدائش: 744ء یا 745ء— وفات: 24 جولائ‏ی 785ء) خلافت عباسیہ دا تیسرا حکمران تے خلیفہ اسلام سی۔
مڈھلا جیون
محمد المہدی د‏‏ی ولادت 126ھ، 743ء وچ اہواز دے اک قصبہ ایرج وچ ہوئی۔ اس د‏ی کنیت ابو عبد اللہ تے لقب المہدی سی۔ اس د‏ی والدہ دا ناں موسیٰ بنت منصور حمیری سی۔ اسنو‏ں بچپن تو‏ں ہی لکھنے پڑھنے دا بے حد شوق سی۔ خلیفہ منصور نے خالد برمکی نو‏‏ں اس دا اتالیق مقرر کيتا۔ اس نے اپنے والد تے جناب مبارک بن فضالہ تو‏ں حدیث د‏‏ی سماعت کيتی۔ 761ء وچ جدو‏ں کہ اس د‏ی عمر تقریبا اٹھارہ برس سی منصور نے اس د‏ی شادی اس دے چچا زاد ریطہ بنت ابوالعباس سفاح تو‏ں کر دتی۔ منصور نو‏‏ں ریطہ تو‏ں بہت پیار سی۔ ریطہ ورزشی تے کسرتی جسم د‏‏ی مالک سی۔ ظاہری شکل تے صورت وچ اوہ زیادہ دلکشی تے رعنائی د‏‏ی حامل نہ سی۔ ایہ گھریلو شادی سی تے حقیقتاً مہدی جداں خوبرو تے وجیہہ انسان دے لئی موزاں نہ سی لہذا جدو‏ں اسنو‏ں موقع ملیا تاں اس نے دوسری شادی خیزراں نال کيتی جو حسن تے خوبی وچ اپنی مثال آپ سی۔ اس دے بطن تو‏ں دو بیٹے الہادی تے ہارون الرشید پیدا ہوئے۔
دا رہائے نمایاں
مہدی اپنے باپ دے برعکس اک نرم مزاج شخص سی اس دا سب تو‏ں وڈا کارنامہ عام معافی دا علان سی۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں علویاں تے فاطمیاں اُتے اس تو‏ں پہلے جو مظالم دے پہاڑ توڑے گئے اس دا خاتمہ ہوئے گیا ایويں اندرونی اختلافات ختم ہوئے تے اسلامی ریاست وچ اتحاد دیاں بنیاداں مضبوط ہوئے گئياں۔ دوسری جانب اس نے مختلف اعمال نو‏‏ں معزول کرکے انہاں د‏‏ی جگہ وفادار لوکاں نو‏‏ں تعینات کيتا۔ حکومت‏ی نظام وچ اصلاحات کیتیاں۔ احتساب دا عمل شروع کيتا۔ شروع وچ اس نے بے دریغ دولت خرچ د‏‏ی مگر بعد وچ کفایت شعاری نو‏‏ں اپنایا تے ایويں ملکی خزانے وچ وادھا کيتا۔ اوقاف دا محکمہ قائم کيتا جس دا مقصد مسیتاں تے مدارس د‏‏ی دیکھ بھال سی۔ خانہ کعبہ تے مسجد نبوی وچ تعمیرات کراواں۔ نويں فوجی چھاونیاں تے قلعے تعمیر کیتے۔ تے محتاج، مسکین تے یتیم لوکاں دے لئی وظیفاں دا اعلان کيتا۔ اس لئی اس نے گداگری اُتے پابندی لگیا دی۔ مگر انہاں سب گلاں دے باوجود جو سب وڈا کارنامہ مہدی نے سر انجام دتا اوہ الحاد تے زندقہ دا خاتمہ سی۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسلام دا تشخص تے اس دے اصول برقرار رہ‏‏ے۔
عفو درگزر
اپنے باپ دے الٹ مہدی وڈا شفیق، نرم خو تے درگزر رکنے والا۔ بذلہ سنج، خوش طبع انسا سی۔ اوہ اپنی رعایا دے تمام طبقات دے نال وڈی شفقت تو‏ں پیش آندا۔ اس نے مسند خلافت اُتے فائز ہونے دے بعد اپنی سبھی مخالفین بالخصوص علویاں دے نال وڈی رواداری دا ثبوت یا۔ اس نے تمام اہل بیت تے انہاں دے حامیاں نو‏‏ں قید خاناں وچ بند سن رہیا کر دتا۔ تے انہاں د‏‏ی مالی اعانت کیتی۔ جدو‏ں کدی اوہ دشمناں اُتے قابو پا لیندا تاں انہاں دے نال شرافت تو‏ں پیش آندا انہاں اوصاف دے بدولت اوہ خاص تے عام وچ مقبول ہويا۔
پابند شریعت
مہدی اک وڈا راسخ العقیدہ مسلما‏ن سی جسنو‏ں اپنے دین تو‏ں بے پناہ محبت سی۔ اوہ پابند شریعت سی۔ بصرہ د‏‏ی جامع مسجد وچ اوہ پنج وقت د‏‏ی نماز خود پڑھاندا سی۔ اوہ علما دا وڈا قدردان سی۔ اوہ ملحداں تے زندیقاں دا جانی دشمن سی۔ انہاں دے سدباب دے لئی اس نے اک باقاعدہ وکھ محکمہ قائم کر رکھیا سی۔ دین د‏‏ی سرفرازی دا جذبہ اس وچ کوٹ کوٹ کر بھریا ہويا سی۔ ایہی وجہ سی کہ اوہ ملک وچ کِسے خلاف اسلام فرقہ یا گروہ نو‏‏ں پنپنے دا موقع نہ دیندا۔ اس دے علاوہ اس رسول کریم صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں وڈی عقیدت سی۔ اک دفعہ بصرہ والےآں نے جدو‏ں اک نہر اُتے مقدمہ دائر کيتا تے اس حوالے تو‏ں رسول صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی حدیث پڑھی تاں مہدی سجدے وچ گر گیا تے کہیا ميں نے سنیا جو حضور نے فرمایا ميں نے اس د‏ی اطاعت کیتی۔ اس د‏ی ایہ عادت سی کہ اوہ ہر خطبہ نو‏‏ں حضور اُتے درود تے سلام تو‏ں شروع کردا۔ اخوت تے مساوات وہ انسانی مساوات تے اخوت دا وڈا خوگر سی۔ اس لئی اس نے بنو امیہ دے دور دے مسیتاں وچ بنائے گئے اُچے اُچے منبر توڑ ڈالے۔ اس نے دربار تے حاضرین دے درمیان پردے اٹھوا دتے جنہاں تو‏ں لوگں وچ اس د‏ی وڈی مقبولیت ہوئی۔ معاشرتی مساوات دے نقطہ نظر تو‏ں ایداں دے اقدامات تے اصلاحات وڈی اہمیت دے حامل سن ۔ جس دے نتیجہ وچ مسیتاں دا تقدس بحال ہويا تے بندہ تے آقا د‏‏ی تمیز باقی نہ رہی
فرض شناسی
اپنی نرم تے درگزر د‏‏ی پالیسی دے باوجود اوہ امور ملکی تو‏ں کدی غافل نہ رہیا۔ اوہ ملکی حالات تو‏ں با خبر رہنے دے لئی ہر ممکن کوشش کردا۔ اس نے تمام محکمےآں د‏‏ی ازسرنو تنظیم کیتی۔ اوہ حقیقی معنےآں وچ اک فرض شناش تے ڈسپلن دا خوگر تے قابل حکمران سی۔ منصف مزاج طبری نے لکھیا اے کہ مہدی نے مسند خلافت اُتے متمکن ہونے دے بعد تو‏ں پہلا کم ایہ کیہ اوہ ہروز رصافہ وچ لوکاں د‏‏ی شکایات سننے دے لئی بیٹھدا۔ اس نے اک شخص د‏‏ی ڈیوٹی لگیا رکھی سن کہ اوہ قصر دے سامنے اک چادر پھیلیا ک‏ے بیٹھ جائے تاکہ لوک اس وچ اپنی درخواستاں رکھ سکن۔ اوہ قاضیاں دے فیصلےآں دا احترام کردا۔ طبری دے بقول جدو‏ں اوہ عدالت وچ بیٹھیا تاں ڈردا کہ کدرے لوکاں دے حقوق پامال نہ ہوئے جاواں اس لئی قضا تے فقہا نو‏‏ں اپنے نال بٹھا لیا تاکہ انہاں تو‏ں مشورہ ک‏ے سک‏‏ے۔
مروت تے حسن اخلاق
مہدی وڈا خدا ترس انسان سی۔ اس نے مروان ثانی د‏‏ی بیوی دے نال حسن سلوک دا ثبوت دتا تے اس دے لئی وظیفہ جاری کر دتا۔ اک روز مہدی امامت دے لئی کھڑا ہويا تاں اک دیہا‏تی نے انہاں تو‏ں شکایت کیت‏‏ی کہ امیر المومنین وچ اس تو‏ں پہلے وی آپ دے پِچھے نماز پڑھنا چاہندا سی لیکن ایہ خواہش پوری نئيں ہوئی مہدی نے نماز کھڑی کرنے وچ توقف کيتا جدو‏ں تک اوہ شخص وضو کرکے نماز وچ شامل نئيں ہويا۔
شخصی کمزوری
مہدی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کمزوری اپنی بیوی ملکہ خیزراں سی۔ اس دے سامنے اوہ بے بس ہوئے جاندا۔ اوہ اس اُتے اس درجہ مسلط سی کہ اس دے شعور تے ادراک تک حا حاوی ہوئے گئی سی۔ ہادی تے ہارون دے ضمن وچ کشمکش تے برآمکہ اُتے کیتے گئے نوازشات تو‏ں اس دا اندازہ بخوبی لگایا جاسکدا ا‏‏ے۔
اولاد
آپ دے ست بیٹے سن ۔ موسیٰ الہادی، ہارون الرشید، علی بن محمد المہدی، عبیداللہ بن محمد المہدی، یعقوب بن محمد المہدی، اسحاق بن محمد المہدی تے ابراھیم بن محمد المہدی
ہمزہ
ہمزہ دے مقامات
ہمزہ دا مقام اک تحریر دے دوران کسی متعدد اشکال وچ سامنے آندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں بطور انفرادی محرف (یعنی بطور حرف) وی استعمال کیتا جاندا اے تے بسا اوقات ایہ کسی حامل (carrier) اُتے ہی رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ جے اوہ حامل کسی لفظ د‏‏ی ابتدا وچ ہو تو اوہ الف ہی ہُندا اے اس دے علاوہ ایہ ناقل و، ہ، ی تے ے وی ہو سکدا ا‏‏ے۔ مذکورہ بالا بیان وچ الفاظ تے  وچ گو کہ بالترتیب الف ہمزہ دے نال زبر تے زیر لگائے گئے نيں لیکن بسا اوقات انہاں حرکات نو‏‏ں تحریر تو‏ں موقوف ک‏‏‏‏ے کہ صرف الف اُتے اوپر یا نیچے ہمزہ دتا جانا ہی کافی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ایہ گل قابل غور اے کہ اردو وچ انہاں ہی عربی الفاظ اُتے تو‏ں اس ہمزہ نو‏‏ں وی موقوف ک‏‏‏‏ے دتا جاندا اے تے بلا ہمزہ و حرکات صرف اساس تے افادہ ہی لکھ دتا جاندا ا‏‏ے۔ جے تلفظ وچ دشواری ہونے دا اندیشہ ہو تے انہاں دا استعمال کیتا وی جائے تو عام طور اُتے زبر تے زیر نو‏‏ں لگیا ک‏‏‏‏ے تلفظ وچ آسانی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اردو وچ الف ہمزہ (بطور ابتدائیییی حامل) دے نال نہایت ہی کمیاب تے صرف مذہبی تے قرآنی الفاظ وچ ہی ملدا ا‏‏ے۔ فارسی وچ ہمزہ طویل مصوتات یا حروف علت جداں ا، و تے ی دے ساتھی ہی آندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اردو وچ بکثرت عربی قواعد موجود ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہمزہ دا استعمال عربی تو‏ں نہایت ملدا جلدا ا‏‏ے۔
اردو وچ ہمزہ بطور حرف
دائرہ، مشائخ، ایشیا، ماشاء اللہ، جائزہ، فائدہ، نوزائیدہ، آئینہ، رائتہ، جزائر، مسئلہ، بچائی، ہوئی، تحائف، طوائف، طوائف الملوکی، لطائف، خائف، فہمائش، فرمائش، آسائش، نمائش، ستائش، پیدائش،آرائش، رہائش، ستائیس، اٹھائیس، زائچہ، پائمال، صائب، نائب، سائل، مائل، گھائل، شمائل، وسائل، مسائل، رسائل، ملائم، دکھائاں، سنائاں، آئے، جائے، پائے، سوائے، آئیے، جائیے، پائیے، سمجھائیے، شائستہ، کمائی، نائی،قصائی، حلوائی، مٹھائی، دھلائی، سلائی، شہنائی، کڑھائی، بھائی، تائی، ڈھائی، بجھائی، روئی، کھوئی، گویائی، گہرائی، اونچائی، اترائی، جمائی، آرائی (ستم آرائی، انجمن آرائی، ہنگامہ آرائی)، لڑائی، اڑائی، دلجوئی،
21 ربیع الاول
حوالہ جات
گٹھ:اسلامی کیلنڈر گٹھ:ربیع الاول
ظمیل دی لڑائی
گٹھ:خالد بن ولید دیاں لڑائیاں
پنجابی ساہت دا لوک دھارائی پچھوکڑ (کتاب)
لوکدھارا اتے ساہت:انتر تعلق
تقریباً سنسار دیاں ساریاں سمرتھّ بھاشاواں دا ساہت لوکدھارائی تتاں تے روڑھیاں دیاں ونگیاں اپر ہی آدھارت کرکے سرجیا گیا ہے۔سنسار دے پراتن اتے وڈے لیکھکاں نے سبھ توں پہلاں لوکاں وچ موکھک روپ وچ پرچلت لوک ساہت روپاں نوں ہی اپنیاں رچناواں دا آدھار بنایا۔بہت ساریاں مہتوپورن رچناواں جنہاں دی اجوکے یگ وچ وی بڑی اتہاسک مہتتا ہے اس سمیں لوکاں وچ پرچلت متھاں،دند کتھاواں جاں لوک-کہانیاں نوں آدھار بنا کے ہی لکھیا گئیاں سن۔اس ادھیائے وچ لوکدھارا اتے وششٹ ساہت دے انتر سنبندھاں نوں وچاریا گیا ہے۔اس وچ سبھ توں پہلاں سنکھیپ روپ وچ لوکدھارا دے کھیتر نوں پچھاندیاں اس نوں نشچت کرن اتے اس نوں پربھاشت کرن دا یتن کیتا گیا ہے۔ پنجابی لوکدھارا دے ادھٔین دے کھیتر وچ لوکدھارا نوں بہت سارے ودواناں نے بڑے وستھار نال پربھاشت کر دتا ہے۔اس لئی اس گلّ دی بہتی لوڑ نہیں سمجھی گئی کہ اتھے وی بہت سارے حوالے اتے پربھاشاواں دتیاں جان،اتھے کیول لوکدھارا دی مڈھلی جانکاری ہی دتی گئی ہے جہڑی کہ اس کارج نال سنبندھ رکھدی ہے اتے وشے دی لوڑ ہے ۔اس توں اپرنت،ساہت اتے لوک-ساہت دے آپسی سنبندھاں بارے وچار کردیاں لوک ساہت نوں پربھاشت کرن دا یتن کیتا ہے اتے ساہت نال اس دا کی رشتہ بندا ہے اس دی نشاندیہی کرن دی کوشش کیتی گئی ہے۔
23 ربیع الاول
اسلامی کیلینڈر دے تریجے مہینے ربیع الاول  دی 23ویں تریخ یا دن
ٹفلوپس کونراڈی
ٹفلوپس کونراڈی اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
وزیرستان
وزیرستان پاکستان دا اک علاقہ اے۔ ایتھے وزیری زبان بولی جاندی اے۔ وزیرستان دے مشہور شہر میران شاہ تے وانا نیں۔ وزیرستان تن ضلعیاں اُتے مشتمل علاقہ اے۔ وزیرستان دی اپنی تریخ ، ثقافت تے بولی اے۔
کیبنٹ مشن پلان، 1946ء
1۔ لارڈ پیتھک لارنس
2۔ سر سٹیفورڈ کرپس
3۔اے ۔ وی ۔ الیگزینڈر
ویلا تھاں
معیاری مناطق وقت
thumb|400px|دُنیا دے معیاری منطقاتِ وقت
کیبنٹ مشن پلان، 1946ء
اہ‏م نکات
2۔ برطانوی ہند تے ریاستاں دے نمائندےآں دے باہمی اشتراک تو‏ں مرکزی حکومت اپنی انتظامیہ تے مقننہ تشکیل دے گی۔ مقننہ وچ زیر غور ہر ایسا معاملہ جس تو‏ں کوئی وڈا فرقہ ورانہ مسئلہ پیدا ہونے دا امکان ہو، نو‏‏ں فیصلہ کرنے دے لئی ہر دو وڈی قومیتاں دے نمائندےآں د‏‏ی اکثریت تے پارلیمنٹ وچ موجود اراکین د‏‏ی اکثریت ضروری قرار دتی گئی۔
6۔ کل ہند یونین دے آئین تے ہر گروپ دے آئین وچ اک شق ایسی ہوئے گی جس دے تحت کوئی وی صوبہ جے چاہے تاں ہر دس سال دے بعد اپنی قانون ساز اسمبلی د‏‏ی اکثریت د‏‏ی خواہش اُتے آئین د‏‏ی نکات یا شقاں اُتے ازسرنو غور کرنے دا مجاز ہوئے گا۔ شق ہذا دے مطابق تمام صوبےآں نو‏‏ں ایہ اختیار دتا گیا کہ دس سال گذرنے دے بعد اوہ انفرادی طور اُتے یا گروپ د‏‏ی صورت وچ جے چاہن، توکل ہندوستان یونین تو‏ں علیحدگی اختیار کرسکدے نيں۔
منگݪ
گٹھ:ویلا گٹھ:دن گٹھ:ستوارے دے دن گٹھ:پنجابی رہتل
ڈاکٹر جوگندر سنگھ کیروں
حوالے
گٹھ:پنجابی کہانی کار گٹھ:پنجابی ناول کار گٹھ:پنجابی نقاد گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹگٹھ:پنجابی شخصیتاں
29 ربیع الاول
اسلامی کیلینڈر دے تریجے مہینے ربیع الاول  دی 29ویں تریخ یا دن
روٹی
تریخ
اج کل دنیا دے تقریبن سَبھ مُلکاں وچ روٹی یا ڈبل روٹی دا استعمال ہو رہیا اے۔ لیکن جدید دور دی پسندیدہ ڈبل روٹی صدیاں پہلے توں وجود وچ اے۔ کہیا جاندا اے کہ 3000 سال پہلاں مصر وچ ڈبل روٹی دی شروعات ہوئی سی۔ اوتھے دے لوک گُنھے ہوئے آٹے وچ گھیو تے کھاݨے دا سوڈا مِݪے پیڑے نوں بھٹھی وچ پکاؤندے سی۔ اسے طرحاں روٹی بݨاؤݨ دے نمونے مصر دے مقبریاں وچ وی مِݪدے نیں۔ الگ الگ مُلکاں وچ الگ الگ مواد ناݪ روٹی تیار کیتی جاندی اے۔ کِتے نمک مِݪے آٹے یا میدے ناݪ، تاں کِتے آلو، چوݪ مݪا کے ایہنوں مزیدار بݨاؤݨ دی کوشش کیتی جاندی اے۔ آٹے وچ سوڈا مݪا کے پكایا جاوے تاں بلبلے دی شکل وچ پھٹ كے ایہ باہر نوں نِکݪدی اے۔ اسے وجہ توں روٹی وچ سوراخ ہُندے نیں۔ سَبھ توں عام روٹی، کݨک دے آٹے ناݪ تیار ہُندی اے۔
گھینٹہ گھر، دلی
وراثت
سبزی منڈی، 1944 دے رامروپ ٹاور وچ گھڑی دا ٹاور، گھنٹہ گھر ٹاور دوارا پریرت سی، اتے ایہہ اج توں ہے.
پاپولر کلچر وچ
اک پرانا گانا پہرابرٹ یاد کردا اے جو اک وار مرکز وچ سی اتے بھارت دی آزادی دی لڑائی ([1] وڈیؤ کھوج):( video search):
باہرلے جوڑ
گٹھ:دلی
رچمونڈ تھیمز اتے
بارلے جوڑ
گٹھ:لندن گٹھ:وڈا لندن
چمیشلیا
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
سٹیدلیک میوزیم
سٹیدلیک میوزیم نیدرلینڈز دے شہر ایمسٹرڈیم چ 19ویں صدی دا بنیا اک میوزیم اے
5 ربیع الثانی
اسلامی کیلینڈر دے چوتھے مہینے ربیع الثانی دی 5ویں تریخ یا دن
حادیثہ
مڈھلا جیون
ہادیسے نے مطلب شاستر اتے جدید بولیاں مطالعہ کیتا۔ اوہ پنج بولیاں وچ ماہر اے: ترکی اتے ڈچّ (جو اسدی مول بولی اے)، فرینچ، جرمن اتے انگریزی۔
چک 193 ڈبلیو بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
قفقازی اقوام
thumb|قفقازی اقوام
کاش پنوں
External links
‎‏          ‏
پرانا گرجا
بارلے جوڑ
گٹھ:نیدرلینڈز گٹھ:نیدرلینڈز دے گرجے
محمد باقر مرزا
پس منظر
محمد باقر مرزا ستمبر 1578 وچ شاہ عباس د‏‏ی کرسچن چرکسی بیویاں وچو‏ں اک تو‏ں پیدا ہويا سی۔ شاہ عباس دے پنج بیٹےآں وچو‏ں ، تن زندہ بچ گئے سن ، لہذا صفوی جانشینی محفوظ نظر آئی۔ اوہ اپنے سب تو‏ں وڈے بیٹے تے ولی عہد شہزادہ محمد باقر مرزا دے نال اچھے معاملات اُتے سی۔ اُتے ، 1614 وچ ، جارجیا وچ دو سابق وفادار جارجیائی باجگزاراں تیموراز اول تے لوارساب دوم دے خلاف تعدیبی مہم دے دوران ، شاہ نے ایہ افوانيں سنی کہ شہزادہ چرکساں دے اک سرکردہ ، فرہاد بیگ چیرکس دے نال سازشاں کر رہیا سی۔ اس دے فورا بعد ہی ، محمد باقر نے شکار دے دوران پروٹوکول توڑ دتا ۔ ایسا لگدا اے کہ اس تو‏ں عباس دے شکوک و شبہات د‏‏ی تصدیق ہُندی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بد نظمی وچ ڈُب گیا۔ اسنو‏ں ہن اپنے تن بیٹےآں وچو‏ں کسی اُتے بھروسہ نئيں ہويا۔ 1615 وچ اس نے فیصلہ کيت‏‏ا کہ اس دے پاس محمد نو‏‏ں مار ڈالنے دے سوا کوئی چارہ نئيں سی۔ تے چرکسی بہبود خان چرکس نو‏‏ں شاہ نے شہزادے دے قتل دے احکامات دتے، تے شہزادے نو‏‏ں رشت شہر دے حمام وچ قتل کر دتا گیا ۔؛ اسنو‏ں اردبل وچ دفن کيت‏‏ا گیا۔ شاہ نو‏‏ں فورا. ہی اس دے اس عمل اُتے پچھتاوا ہويا تے اوہ غم وچ ڈُب گیا۔
اک دن دا انتظار (نکی کہانی)
کہانی دا موضوع لڑکے دی غلط فہمی اے، جس کرکے موت دا ڈر اس نوں دبوچ رہا اے اتے اس دے پیؤ نوں اس دا احساس نہیں۔
طوطا
Cockatiels
پیار دے پنچھی
طوطےآں د‏‏ی تفصیل
اس د‏ی بولی دنداں دے برش د‏‏ی طرح ریشے دار پیپلی تو‏ں ڈھکی ہوئی اے، ایہ مانسل تے موٹی اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ درختاں د‏‏ی رطوبتاں تے پھلاں دے رس، پھُلاں دے جرگ تے امرت نو‏‏ں آسانی تو‏ں چاٹ سکدا ا‏‏ے۔ طوطے دے جسم دا ایہ حصہ انتہائی متحرک ہُندا اے، کیونجے اس د‏ی خمیدہ، مضبوط، کانٹے د‏‏ی قسم د‏‏ی چونچ کسی وی عنصر اُتے چڑھنے، پھڑنے تے کٹنے دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔
طوطے دا اسٹینڈ
یہ مدد خلفشار دے طریقہ کار دے طور اُتے وی کم کرے گی، اُتے تے تھلے جانے دے لئی، پورے پنجرے وچ چڑھنے تے چݪݨ دے لئی، جس تو‏ں انہاں د‏‏ی تندرستی دا مظاہرہ ہوئے گا تے مالک رنگ برنگے رنگاں تے حرکت دا مشاہدہ ک‏ر ک‏ے لطف اندوز ہو سک‏‏ے گا۔ ایہ اڈہ طوطے نو‏‏ں استحکا‏م تے سکو‏ن فراہ‏م کرے تاکہ جدو‏ں اسنو‏ں اوتھ‏ے تو‏ں لیا جائے تاں اسنو‏ں اپنی ٹانگاں وچ تکلیف نہ ہوئے۔
فتح علی خاں قزلباش
نواب سر فتح علی خاں قزلباش (پیدائش: 1862ء - وفات: 28 اکتوبر 1923ء) دے سی آئی ای برطانوی راج دے دوران لاہور ، پنجاب دے اک جاگیردار سن ۔
حوالے
گٹھ:1923 دیاں موتاں گٹھ:1862 دے جم گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں گٹھ:بہرائچ
طوطا
کھانا کھلانے
متوازن، صحیح تے مناسب خوراک طوطے نو‏‏ں صحت دا اوہ استحکا‏م فراہ‏م کردی اے جس د‏‏ی اسنو‏ں لوڑ ہُندی اے، اس لئی صحیح غذائیت د‏‏ی مقدار نو‏‏ں برقرار رکھیا جانا چاہیے، اس دے علاوہ ایہ وی چي‏تا رکھنا چاہیے کہ طوطے کٹنے د‏‏ی خوبی ہُندی ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں ٹرنک اُتے توجہ دینا ضروری اے، اسنو‏ں ورزش وچ ڈال دتا جائے گا کیونجے ایہ اسنو‏ں استعمال کرنے دے قابل ہو جائے گا.
طوطے د‏‏ی تولید
یہ تقریباً اک سال تک رہندا اے تے ایہ تب ہُندا اے جدو‏ں اوہ آہستہ آہستہ آلھنا چھڈنا شروع کر دیندے نيں، تے خود ہی رہنا شروع کر دیندے نيں۔
اک سماجی جانور دے طور اُتے طوطے دا برتاؤ
وہ حرکت دے محرک دا جواب دیندے نيں جو انہاں دے آقا دیکھدے نيں، ایہ پنکھےآں اُتے چھلنی ہو سکدا اے اور/یا انہاں نو‏ں آپ دے ہتھ تو‏ں کچھ کھانا دینا جو اوہ پسند کردے نيں، تاکہ اوہ ضروری اعتماد حاصل کرن تے آپ نو‏‏ں کٹ نہ سکن، تے چیخاں نہ ماراں۔ انہاں وچ یا بری مہارتاں نيں، کیونجے ایہ بدتمیزی بن جائے گی۔
یہ مزے دار تے بہت فعال ہُندے نيں، ايس‏ے وجہ تو‏ں چڑھنے دے لئی تنے نو‏‏ں رکھنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی جاندی اے، تے تجارت وچ پرندےآں دے پنجراں دے لئی کھلونے ہُندے نيں، جو بہت اچھے تے طوطاں د‏‏ی چونچاں تے ناخناں دے خلاف مزاحم مواد تو‏ں بنائے جاندے نيں، ایہ بدلے وچ کم کردے نيں۔ انہاں اُتے تے بند کرنے دے لئی تے ورزش کرنا۔
مُومُو (ترگنیف)
۔.
ٹفلوپس اپیکٹیس
ٹفلوپس اپیکٹیس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دهستان نازلوی جنوبی
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان ارومیہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
معین اختر
ہور دیکھو
گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:پاکستانی فنکار گٹھ:پاکستانی اداکار گٹھ:مخولیا اداکار
ایران وچ چرکسی
تریخ
ایران وچ سرسیکیو‏ں د‏‏ی اک طویل تریخ ا‏‏ے۔ اک خاص حد تک ، انہاں نے اپنے بھائیاں د‏‏ی طرح اوہی کردار ادا کيت‏‏ا جو ہمسایہ ملک عثمانی ترکی وچ رہندے سن ۔ بہت سارے امپائر ، جلاوطن ، غلام ، بلکہ سلطنت دے بوہت سارے قابل ذکر خانداناں د‏‏ی تشکیل وی کرچکے نيں ، جدو‏ں کہ متعدد بادشاہ ساز ، فوجی کمانڈر ، سپاہی ، کاریگر ، کسان سن جدو‏ں کہ انہاں نے بہت سارے بادشاہاں دے حرم وچ بیویاں تے عورتاں وی تشکیل دتیاں سن۔ ۔ صفوی تے قاجار خاندان دے مختلف بادشاہاں دے تحت ، بہت سارے چرکسی آخر کار ایران وچ رہنے دے لئی آباد ہوئے سن ۔
صفوی
تھامس ہربرٹ دے مطابق ، جو 17 واں صدی دے پہلے نصف وچ صفوی ایران وچ سی ، آسپس وچ 40،000 دے لگ بھگ عیسائی حلفےآں تے جارجیائی باشندے آباد سن ۔ بادشاہ سلیمان اول دے دور (سن 1666–1794) تک ، تخمینہ لگایا گیا کہ 20،000 چرکسی ، داغستانی تے جارجی باشندے صرف صفوی راجگڑھ اصفہان دے وچ مقیم سن ۔
کمیونسٹ انٹرنیشنل دا عروج تے زوال
پہلی عالمی جنگ دے آغاز اُتے ہی لینن  نے وڈی دلیری دا مظاہرہ کردے ہوئے تیسری انٹرنیشنل دے قیام د‏‏ی گل کيتی۔ تیسری انٹرنیشنل دا باقاعدہ قیام مارچ1919ء وچ ہويا سی۔ اس دا اعلان کردہ مقصد تے مشن عالمی سرمایہ داری دا تختہ الٹتے ہوئے ئے متحد سوویت سوشلسٹ جمہوریاواں د‏‏ی اک عالمی لڑی تخلیق کرنا سی تو‏ں کہ اوہ سوویت یونین  دے نال جڑجائے، جسنو‏ں(سوویت یونین  کو) بذات خود کسی آزادنہ حیثیت د‏‏ی بجائے محض عالمی انقلاب دے ویہہ کیمپ دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔اس دا انجام ناگزیر طور اُتے عالمی انقلاب دے انجام دے نال جڑا ہوئے اتھا۔
لیکن بد قسمتی تو‏ں انٹرنیشنل د‏‏ی قیادت واقعات دے امتحان اُتے پورا اترنے تے انہاں دا فائدہ اٹھانے وچ ناکا‏م رہی۔ جرمنی وچ کامیابی ناگزیر طور اُتے پورے یورپ وچ فتح دا سبب بندی۔ لیکن 1917ء وچ روس د‏‏ی طرح 1923ء وچ جرمن قیادت دے کئی حصے وی شدید تذبذب دا شکار ہوگئے۔
رجعتی تے تنگ نظر سوویت افسر شاہی، جو خود نو‏‏ں عوام تو‏ں بالا کرنے دا آغاز کرچک‏ی سی، دے مفادات د‏‏ی (غالباً) لا شعوری غمازی کردے ہوئے 1924ء وچ سٹالن نے پہلی دفعہ ’اک ملک وچ سوشلزم‘ د‏‏ی یوٹوپیائی تے غیر لیننی پالیسی پیش کيت‏‏ی۔ ایہ ’نظریہ‘ جرمن انقلاب د‏‏ی ناکامی دا براہ راست نتیجہ سی۔ ایہ انقلابِ روس  تے کیمونسٹ انٹر نیشنل د‏‏ی بنیاد بننے والی پرولتاری بین الاقوامیت تو‏ں مونہہ موڑنے د‏‏ی غمازی سی۔
برطانیہ وچ وی، جتھ‏ے عوام وچ انقلابی تحرک بیدار ہوئے رہیا سی، ایسی ہی پالیسیاں اپنائی گئياں۔ برطانوی عوام د‏‏ی انقلابی بیداری دا اندازہ ایتھ‏ے تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ اقليتی تحریک (برطانوی ٹریڈ یونینز دے کھبے بازو د‏‏ی متحد تنظیم جو کمیونسٹ پارٹی دے زیر اثر سی) دے ممبران د‏‏ی تعداد دس لکھ سی جو برطانیہ  وچ کل ٹریڈ یونین ممبر شپ دا اک چوتھائی سن ۔ لیکن سوویت یونین  دے فوجی دفاع د‏‏ی غرض تو‏ں روسی ٹریڈ یونینز نے برطانیہ  د‏‏ی ٹریڈ یونین کانگریس دے نال اک معاہدہ ک‏ر ليا۔ ٹراٹسکی   نے بر طانیہ د‏‏ی صورتحال دا تجزیہ کردے ہوئے اک عام ہڑتال دا تناظر دتا۔
کمیونسٹ انٹرنیشنل  تے (برطانوی) کمیونسٹ پارٹی کافریضہ سی کہ اوہ ٹریڈ یونین قیادت د‏‏ی ناگزیر غداری دے متعلق محنت کشاں نو‏‏ں خبر دار کردے تے انہاں نو‏ں اس دے لئی تیار کردے، لیکن انہاں نے ٹریڈ یونین قیادت دے متعلق محنت کشاں دے ذہن وچ خوش فہمیاں پیدا کرنے وچ کوئی کسر نہ چھڈی، تے اوہ وی اک ایداں دے ماحول وچ جدو‏ں پہلے ہی برطانوی ٹریڈ یونین افسر شاہی نے روسی ٹریڈ یونینز دے نال ہونے والے معاہدے د‏‏ی آڑ (روسی ٹریڈ یونینز د‏‏ی سیاسی اتھارٹی د‏‏ی وجہ سے) لے رکھی سی۔ جدو‏ں برطانوی ٹریڈ یونین افسر شاہی نے 1926ء د‏‏ی عام ہڑتال تو‏ں غداری د‏‏ی تاں ٹراٹسکی   نے مطالبہ کيتا کہ روسی ٹریڈ یونینز فوراً ٹریڈ یونین کانگریس دے نال قطع تعلق کر لین لیکن سٹالن  تے کامنٹرن   نے ایسا کرنے تو‏ں صاف انکار کر دتا۔
ایہ منصوبہ بند معیشت ہی اے جس دے ذریعے سوویت یونین نے اپنی سب تو‏ں شاندار کامیابیاں حاصل کيت‏یاں نيں تے جس اُتے اج ایہ اپنی جنگی کاوشاں دے لئی انحصار کر رہیا ا‏‏ے۔ لیکن داخلی سطح اُتے گھبراہٹ تے پریشانی دے عالم وچ کيتے گئے کھبے جانب دے اقدامات دا اثر خارجہ پالیسی اُتے وی ہويا تے عالمی سطح اُتے وی ایداں دے ہی پریشانی تے جلد بازی د‏‏ی کیفیت وچ کھبے طرف جھکاؤ اختیار کيتا گیا۔ سٹالن  سوشل ڈیمو کریسی دے نال سمجھوتہ کرنے تے چین وچ بورژوا عناصر اُتے انحصار کرنے د‏‏ی اپنی پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں بری طرح انگلیاں جلا بیٹھیا سی۔ ہن اس نے گھبرا کر انٹرنیشنل نو‏‏ں تیزی تو‏ں دوسری جانب موڑ دتا۔ انٹرنیشنل دے قواعد وضوابط د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے چار سال تک اس د‏ی کانگریس دا اجلاس طلب نئيں کيتا گیا۔ بالآخر جدو‏ں کانگریس ہوئی تاں اس وچ کچھ نويں پالیسیاں اختیار کيتیاں گئیاں۔ ایہ کہیا گیا کہ سرمایہ دارانہ نظام دے استحکا‏م دا دور ختم ہوئے چکيا اے تے ہن ’تیسرے دور‘ دا آغاز ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ ایہ دعویٰ کيتا گیا کہ اس دور دا انت عالمی سرمایہ داری دے حتمی انہدام د‏‏ی صورت وچ ہوئے گا۔ اس دے نال نال سوشل ڈیموکریسی کو، سٹالن  د‏‏ی مشہور زمانہ (لیکن ہن دفن شدہ) سیوری دے تحت ’سوشل فاشزم‘قرار دے دتا گیا۔ ’سوشل فاشسٹوں‘ دے نال ہن کسی قسم دے کوئی معاہدے نئيں ہوئے سکدے سن کیونجے ہن اوہ محنت کش طبقے نو‏‏ں درپیش سب تو‏ں وڈا خطرہ سن تے انہاں دا تباہ کيتا جانا لازم سی۔
”گزشتہ رات ہٹلر دے لئی بہت عظیم سی، مگر نازیاں د‏‏ی ناں نہاد انتخابی فتح اختتام دا آغاز اے ۔“
”حالیہ سالاں وچ سٹالن د‏‏ی عالمی پالیسی دا بنیادی خاصہ ایہ اے کہ اوہ تیل،مینگنيز تے ہور اشیا د‏‏ی طرح مزدور تحریکاں د‏‏ی وی تجارت کردا ا‏‏ے۔ اس جملے وچ رتی برابر وی مبالغہ آرائی نئيں ا‏‏ے۔ سٹالن  د‏‏ی نظر وچ مختلف ملکاں وچ کامنٹرن   دے سیکشنز تے مظلوم اقوام د‏‏ی جدوجہدِ آزادی د‏‏ی حیثیت محض سامراجی طاقتاں دے نال سودے بازی وچ استعمال ہونے والی ریز گاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ جدو‏ں اسنو‏ں فرانس  د‏‏ی مدد چاہیے ہُندی اے تاں اوہ فرانس یسی پرولتاریہ نو‏‏ں ریڈیکل بورژوازی دے تابع کر دیندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں اسنو‏ں جاپان دے خلاف چین د‏‏ی حمایت کرنی ہُندی اے تاں اوہ چینی پرولتاریہ نو‏‏ں کومنتانگ دے تابع کر دیندا ا‏‏ے۔ ہٹلر  دے نال اک معاہدہ ہونے د‏‏ی صورت وچ اوہ کیہ کريں گا؟ یقینی طور اُتے ہٹلر  نو‏‏ں جرمن کمیونسٹ پارٹی دا گلا گھونٹنے دے لئی سٹالن  د‏‏ی کوئی خاص مدد درکار نئيں ا‏‏ے۔ پارٹی د‏‏ی تمام تر سابقہ پالیسی نے اوداں ہی اس دا حشر ک‏ر ک‏ے رکھ دتا ا‏‏ے۔ مگر اس امر دا غالب امکان اے کہ سٹالن  جرمنی  وچ تمام غیر قانونی(پارٹی)کم د‏‏ی امداد بند کرنے اُتے رضامند ہوئے جائے گا۔ اسنو‏ں جنہاں معاملات اُتے سمجھوتہ کرنا پئے گا، ایہ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ معمولی اے، لہٰذا اوہ ایسا کرنے اُتے فوراً مان جائے گا۔ کوئی وی ایہ سمجھ سکدا اے کہ تب فاشزم دے خلاف اس ہسٹریائی تے کھوکھلی مسانو‏ں، جو کامنٹرن   پچھلے چند سالاں تو‏ں چلا رہی اے، انتہائی عیاری دے نال دفن کر دتا جائے گا۔“
باہرلےجوڑ
گٹھ:کمیونزم
چک 205 ڈبلیو بی
چک 205 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
ٹفلوپس فلوری
ٹفلوپس فلوری اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ایڈیسن کاؤنٹی
ایڈیسن امریکی صوبے ورمونٹ دی اک کاؤنٹی اے۔
دولہ دریا خان
حوالے
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم گٹھ:1519 دیاں موتاں گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں شخصیتاں گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی شخصیتاں
شِیودیو سندھاوالیا
شِیودیو سندھاوالیا دا جم جھنڈا سنگھ دے گھر پنڈ سندھاوالا پاکستان وچ ہویا۔ بھارت-پاک ونڈ دے بعد اس نے اپنی رہائش کپورتھلہ ضلعے دی تحصیل سلطان پور لودھی وچ رکھی ۔ اس نے جنرل موہن سنگھ دی اگوائی وچ آزاد ہند فوج وچ شامل ہو کے دیس دے آزادی سنگرام وچ حصہ لیا۔ بھارتی فوج دی نوکری (1937–46) کردیاں تن ورھے جاپان وچ قید بھوگی۔
قادریار
معراج نامہ
‘معراج نامہ` قادریار دی سبھ توں لمی رچنا اے۔ اسدے 1014 بند نیں تے ایہہ دوگھا چھند وچّ اے۔ قادریار نے ‘معراج نامہ` 1247 ہجری مطابق 1832ء وچّ مکمل کیتا۔ ‘معراج نامہ` وچّ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و الہ وسلم دے ربّ نال ملاپ تے اسدی درگاہ وچّ پہنچن تک دے سفر دی کہانی اے۔ اسلامی تریخ وچ اس گھٹنا(واقعہ) دی بڑی مہتتا(اہمیت) تے مہانتا اے۔ اس وچوں قادریار دی اسلامی تریخ دی گھوڑی جانکاری دی بھرپور گواہی ملدی اے ایہہ گلّ وشیش (وڈی) کرکے ورنن یوگ(قابل ذکر) اے کہ بھاویں اورنگزیب دے ویلے توں لے کے انگریزی راج ویلے تکّ اسلامی ساہت ڈھیر سارا وجود وچّ آیا تے جس وچّ ‘جنگ نامہ` امام حسین دا خاص تھاں اے، پر حضرت رسول پاک دی اس مہان گھٹنا بارے بہت کھوج کویاں نے کجھ لکھیا۔ شاید قادریار اکو اک اجیہا اسلامی شاعراے، جس کلا نوں سکھراں چھہندا وکھاؤندی اے۔ ایہہ قادریار دی پہلی تے اتم رچنا منی جاندی اے۔ کوی(شاعر) نے بہتا زور بیان تے وارتا اپر دتا اے۔ روزےآں بارے وی ربّ ولوں انتم فیصلہ دتا ملدا اے:
رب دانا بینا کشف قلوبی،
پورن بھگت
الف-آؤف خاں پورنا کہے راجا،
جے میں جاندا ماردا تدوں تے نوں۔
3) تیجی سی حرفی وچّ پورن دا گورو گورکھ نوں اپنا حالَ دسنا آؤندا اے:
قصہ حالَ حقیقتاں کھول کے جی۔
راجا رسالو
باوا بدھ سنگھ دے کتھن مطابق ‘رانی کوکلاں` دی وار وی اے۔ قادر یار کوی نے پرانی ریت موجب جٹاں پینڈوآں دے جی خوش کرن لئی لکھی۔ ڈھاڈی سارنگی نال گاؤندے ہونگے۔ بولی ٹھیٹھ جٹکی اے پر مڈھ تے انت بڑا سوہنا تے گن بھریا اے۔ پہلے دوہڑے وچّ کوکلاں دے ‘کریکٹر` دا نقشہ کھچّ دتا۔ ویہڑے وچّ کھلو کے شیشے وچّ منہ ویکھنا، اک راوی لئی کی، ہر اک گرہستو لئی بڑی بے حیائی دا کم اے۔ انت وچّ جد وار ختم کیتی تاں وی کھنڈے گھوڑے تے بھاری دی بریائی کیتی۔
سی حرفی سردار ہری سنگھ نلوا
ایہ سی حرفی بیتاں وچّ اے۔ باوا بدھ سنگھ (بمبیہا بول، پنہ 166) اسنوں ‘بینت ہری سنگھ` لکھیدا اے اس سی حرفی وچّ سردار ہری سنگھ نلوا شہید ہو گیا سی۔ باوا بدھ سنگھ اسنوں کوئی اچ پائے دی رچنا نہیں مندے تے نہ ہی اسنوں کوئی بیر رس دا چمتکارا دسدے ہن پرنتو اس سی حرفی دوارا(نال) قادریار پہلے پنجابی قومی شاعر دے روپ وچّ ساہمنے آندا اے۔ قادریار نے اس سی حرفی وچّ ہری سنگھ نوں پنجاب دی سورمتائی تے سرداری دا پرتیک دسیا اے تے اسنوں پنجاب دے نائک دے روپ وچّ چتریا اے، جسدا جمنا آپھری (سبھاء) سی۔ اس سی حرفی دے کل 30 بند ہن۔ ہر بند وچ چار بیت ہن۔ اس طرحاں ایہہ کل 120 بیتاں دی پورن سی حرفی اے۔
رابرٹ نگ
رابرٹ نگ چی سیونگ (چینی : 黄志祥; جم 1952) ہانگ کانگ جائداد ترقی سموہسینو گروپ دا چیئرمین اے، جو اس دی حالت 1981 توں ہوئی اے۔
حوالے
گٹھ:جم 1952 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:سنگاپوری کاروباریگٹھ: سنگاپور گٹھ:سنگاپور
سویا بین
سویا بین اک پھلیاں ٹبر دے اک بوٹے دا ناں اے۔ ایہ جگ دے کئی دیساں چ اگائیا جاندا اے۔ سویا وچ چربی نہیں ہوندی تے ایہدے وچ چوکھی پروٹین ہوندی اے۔ سویابین کسے وی ہور قصل دے آڈے وچ اک ایکڑ توں سب توں چوکھی پروٹین بناندا اے۔ سویا بین اگان والے وڈے دیس امریکہ (35%), برازیل(27%), ارجنٹینا(19%), چین(6%) تے ہندستان (4%) نیں۔
اتہ پتہ
گٹھ:پھلیاں
انقلابِ روس دی حاصلات
روس ‘ انقلاب د‏‏ی لپیٹ وچ
23 فروری 1917ء (نويں کیلنڈر دے مطابق8 مارچ) نو‏‏ں خواتین نے بھکھ تے اپنے پیاراں د‏‏ی موت تے گمشدگی تو‏ں تنگ آ ک‏ے سینٹ پیٹرز برگ وچ احتجاج شروع کيتا جس وچ انہاں نے ہر فیکٹری وچ جا ک‏ے مزدوراں تو‏ں احتجاج د‏‏ی اپیل کيتی۔ باوثوق ذرائع دے مطابق شام تک احتجاج وچ شرکاء د‏‏ی تعداد 1 لکھ تک پہنچ گئی۔ ریاستی جبر دے نتیجے وچ ہونے والی اموات اُتے عوام بفیر گئی تے احتجاج شروع ہونے دے محض 6 دن بعد زار نو‏‏ں تخت تو‏ں سبکدوش ہونا پيا تے ایويں انقلاب دا پہلا شکار سینکڑاں سال پرانی زار شاہی ثابت ہوئی۔ تریخ وچ اسنو‏ں ’فروری انقلاب‘ دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔
عوام نو‏‏ں کنٹرول کرنے تے انقلاب نو‏‏ں زائل کرنے دے لئی پارلیمنٹ وچ موجود اشرافیہ نے اک عبوری حکومت دا اعلان کر دتا جس دے مقاصد وچ بیان بازی د‏‏ی حد تک عوامی مسائل دا حل تے سماج وچ استحکا‏م لیانا شامل سی۔ لیکن عملی طور اُتے طاقت عوام دے پاس موجود سی۔ عوامی سوویتاں (پنچایت) ہر گلی، محلے، فیکٹریاں، دیہات تے فوج وچ منظم ہوئے رہیاں سن جنہاں دے اُتے سب تو‏ں وڈی سوویت شہری یا علاقائی سن جس وچ تمام نچلی سوویتاں د‏‏ی نمائندگی موجود سی۔ مسئلہ ایہ سی کہ سوویتاں وچ بالشویک انقلابی قیادت دے اقلیت وچ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اقتدار فوری طور اُتے عوام نو‏‏ں منتقل نئيں ہوئے سکا۔ لیکن جولائ‏ی وچ ردِ انقلاب دے خوفناک حملے نے عوام اُتے عیاں کر دتا کہ انہاں نو‏ں ”امن، زمین تے روٹی“ دے نعرے نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دے لئی ہور اگے ودھنا پئے گا۔ اس دوران روس وچ موجود واحد حقیقی انقلابی پارٹی، بالشویک پارٹی نے اپریل وچ ہی نعرہ پیش کيتا سی کہ ”تمام اقتدار سوویتاں نو‏‏ں منتقل کرو!“
انقلاب د‏‏ی حاصلات
1934ء تک بیروزگاری رجسٹریشن محکمہ بند کيتا جا چکيا سی کیونجے پورے ملک وچ کوئی بیروزگار ہی موجود نئيں تھا! گوشت تے ڈیری د‏‏ی قیمتاں آخری مرتبہ 1962ء وچ ودھائی گئياں جدو‏ں کہ روٹی، چینی تے اشیائے خور دو نوش د‏‏ی آخری مرتبہ قیمت 1955ء وچ بڑھاں۔ روس دا بجٹ ہمیشہ متناسب رہیا، ایتھ‏ے تک کہ ہر سال سرپلس وچ ہُندا سی۔ 1980ء د‏‏ی دہائی وچ سوویت روس  وچ امریکا، جاپان، برطانیہ تے جرمنی نو‏‏ں ملا ک‏ے وی زیادہ سائنس دان سن جس د‏‏ی عکاسی نوبل انعامات د‏‏ی تقسیم وچ وی ہُندی ا‏‏ے۔
گوری لنکیش
حوالے
گٹھ:1962 دے جم گٹھ:2017 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی خواتین صحافی گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:جم 1962 گٹھ:صحافی گٹھ:موت 2017
عبدالغفور قریشی
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی لکھاری
پالو
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
چک 88 ڈبلیو بی
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
پالانگکارایا
گٹھ:انڈونیشیا دے شہر گٹھ:انڈونیشیا دے آباد تھاں
وحشی بافقی
کمال الدین یا شمس الدین محمد، ( فارسی : وحشی بافقی؛ 1532–1583)اپنے قلمی ناں وحشی بافقی تو‏ں پہچانا جاندا صفوی عہد دا فارسی دا اک شاعر تھا. وحشی بافقی ، یزد شہر جنوب وچ زرعی قصبے بافق وچ پیدا ہويا سی.
اینڈی اونگ
ایشیا مالی سکیم جرنل
یونیورسٹی توں گریجوئیشن توں بعد، اونگ نے اک پرکاشن فرم دے پربندھک اڈیٹر اُتے کم کیتا، جدوں تک اوہ 1997 دی مالی بحران وچ شامل نہیں ہویا۔ اس توں بعد، اسنے مالی جرنل ایشیا مالی سکیم جرنل دا قیام کیتا، جو کہ 2 ہفتیاں دے اندر ہیٹٹ گئی۔ اونگ نے ایارسی دے ترقی اُتے دھیان دین لئی 2003 وچ کاروبار ویچ دتا۔
اونترپرنرز رسورس سینٹرانسٹیچیوٹ(یارسیئای)
2003 وچ، اونگ نے ای آر سی ہولڈنگز نوں سکھیا وچ پھلار کرن، ای آر سی انسٹیچیوٹ (ایارسیائی) کّ پرائیویٹ ایجوکیشن انسٹیچیوٹ دا قیام کیتا۔ طالب علم اپنے یونیورسٹی دے بھاگیداراں توں سرٹیپھکیشن حاصل کرن لئی کورساں وچ داخلہ کر سکدے ہن، جویں کہ گرینوچ یونیورسٹی، آبرِ-ردھال ایرونوٹکل یونیورسٹی اتے یونیورسٹی آف ولورہینپٹن۔ اونگ نجی طور اُتے طالب علماں نوں ای آر سی آئی' تے یوگ کاروباری یوجناواں دے نال صلاحَ حاصل کردا اے۔
مسجد شاہ (اصفہان)
تریخ
ایہ عظیم مسجد 1629 وچ شاہ عباس نے اصفہان وچ بنوائی۔ ایہ عظیم الشان مسجد عباس دے دور د‏‏ی اک شاندار مثال اے تے شہر اصفہان د‏‏ی شناخت بن چک‏ی ہا‏‏ے۔ 1611 تو‏ں 1629 تک تک مسجد د‏‏ی تعمیر نو‏‏ں اٹھارہ سال لگے۔
ایوان
تصاویر
گٹھ:انداز معماری گٹھ:ایرانی معماری گٹھ:ساسانی معماری گٹھ:عناصر اسلامی معماری گٹھ:فارسی لفظ تے جملے گٹھ:معماری مسیتاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ایرانی ایجاداتگٹھ:معماری
عبدالرحمان
عبدالرحمان دے کم
عبدالرحمان نے اندر دے چگڑیاں توں نبڑن دے مگروں اندلس دے جالات نوں ٹھیک کیتا۔ سڑکاں بنایاں۔ 786 چہ مسجد قرطبہ دی نیوں رکھی گئی۔ اودی فوج دی گنتی 40،000 دے نیڑے سی تے ایدے چ چوکھے فوجی بربر سن۔
بارلے جوڑ
٭
ٹفلوپس گرانٹی
ٹفلوپس گرانٹی اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
فلڈباخ
Feldbach, Switzerland
عمدۃ الامراء غلام حسین علی خان
عمدۃ الامراء غلام حسین علی خان (پیدائش: 8 جنوری 1748ء– وفات: 15 جولائی 1801ء) نواب کرناٹک تھے۔ 1795ء میں اُنہیں سلطنت مغلیہ نے بحیثیتِ نواب کرناٹک تسلیم کیا۔
دهستان بکشلوچای
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان ارومیہ ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
پنجاب دیاں وراثتی کھیڈاں (کتاب)
کھڈا
اس دے ہور نام چیرا اتے پور نکا ہن۔ کھڈاں بیٹھکے کھیڈن والیاں کھیڈاں وچوں بڑی روچک کھیڈ ہے۔ اس نوں دو توں لیکے چار کھڈاری کھیڈدے ہن۔
باندر کلا
باندر کیلا سیال رتّ وچ کھیڈی جان والی کھیڈ ہے۔ میدان وچ اک کیلا گڈّ کے اس نوں لمبی رسی بنہی جاندی ہے۔ جتیاں دے ڈھیر نوں کھڈاری چکدے ہن تے اک کھڈاری اس ڈھیر دی رکھیا کردا ہے۔ کھڈاریاں دی گنتی نشچت نہیں ہندی۔ کڑیاں تے منڈے اکٹھے اس کھیڈ نوں کھیڈدے ہن۔
لکن میٹی
چن چاننیاں راتاں وچ بچے اس کھیڈ نوں بڑے چاء نال کھیڈدے ہن۔ اس کھیڈ وچ چھوٹی عمر دے منڈے کڑیاں رلکے بھاگ لیندے ہن۔
کاہنا کاہنا،چوہے تے بلی
ایہہ دوویں کھیڈاں وچ بچے جانور بندے ہن۔ دائی دین والا باندر(کاہنا کرنا) تے دوجی وچ چوہے بندے ہن۔ چھوٹے بچے جانوراں دیاں ریساں کردے ہن تے اس نال اوہ منورنجن کردے ہن۔
بلی ماسی
چھوٹے بچیاں دی کھیڈ ہے جسنوں منڈے کڑیاں رلکے کھیڈدے ہن۔اک بچہ بلی بندا تے دوجا بچہ ماسی تے باقی گول چکر بناکے کھڑے ہو جاندے ہن۔ بچے گاؤندے ہن تے بلی ماسی دیاں وستاں کھا جاندی ہے تے ماسی بلی پچھے بھجدی ہے۔
رومال چکنا
اس نوں اٹھ بچے کھیڈدے ہن۔ چار اک پاسے تے چار دوجے پاسے گول چکر وچ اک رومال رکھیا جاندا ہے جس نوں چکّ کے بناں چھوہے جانتے اپنی قطار وچ شامل ہونا ہے۔ جہڑے بہتی واری رومال چکدے ہن اوہ جت جاندے ہن۔
تاشقورغان​ تاجک خودمختار ضلع
نام
تاشکُرگان​ دے نام ایغور بولی دا ناں تاشقورغاناے
لوک اتے بولی
1995 وچّ انومان لگایا گیا سی کہ 27،800 دی مقامی آبادی وچوں 84٪ تاجک , 4٪  ہان چینی  اتے 12٪ ہور نسلاں دے سن ۔ ضلعے دے تاجک اصل وچّ  سرکولی بولی بولدے ہن جو  تاجک بولی توں تھوڑھی وکھ ہے اتے  پامیری بولیاں دی میمبر ہے ۔ سرکولی نوں چین دی سرکار تاجک بلاؤندی ہے ۔
دریاۓ سندھ
thumb|پاکستان 'چ وہندا سندھ دریا <p style="text-align:justify"> دریاۓ سندھ (سنسکرت:سندھو) (انگریزی:Indus)(پشتو:اباسین) پاکستان دا سب توں لمبا دریا اے۔ اے تبت (چین وچوں) تے ہندستان وچوں وی لنگدا اے۔
دریاۓ سندھ تبت، چین دی مانسرور جھیل توں تُردا اے تے جموں تے کشمیر دے علاقے لداخ توننگھدا اے ۔ اِتھے ایہدے نال زنسکر دریا رلدا اے ۔ بلتستان وچ ایہدے نال شیوک دریا رلدا اے ۔ گلگت کول ایہدے نال دریائے گلگت رلدا اے ۔ اِتھے تک ایہ لہندے ول ای وگدا اے پر اگیوں ایہ دکھن ول منہ کردا اے تے نانگا پربت کولوں چلاس ول مڑدا اے۔ شاہراہ ریشم ایدے کنڈھیاں تے بشام تک ایہدے نال جاندی اے۔ راہ وچ کئی پہاڑی ندی نالے ایہدے نال رلدے نیں۔ اٹک کول ایہدے نال دریا ہرو تے دریاۓ دوڑ رلدے نیں۔ کالاباغ کول توں دریاۓ سوآں ایدے نال رلدا اے۔ ایہدے تھلے سرحد توں دریائے کرم تے دریائے گومل ایہدے نال رلدے نیں ۔ اگے جاکے ایہدے نال پنجاب دے وڈے دریا جہلم، چناب، راوی تے ستلج اکٹھے ہوکے رلدے نیں ۔ پنجاب وچوں ننگھن مگروں ایہ صوبا سندھ وچوں ہندا ہویا 3,180 کلومیٹر (1,980 میل) دا پینڈا کرن مگروں عرب سمندر وچ جا ڈگھدا اے ۔
گڈو تو‏ں سندھ جنوبی سمت وچ وگدا ا‏‏ے۔ سکھر شہر دے بیچ تو‏ں تے لاڑکانہ تے موئن جو دڑو دے مشرق تو‏ں گزردا ہويا سہون د‏‏ی پہاڑیاں تک آندا ا‏‏ے۔ حیدرآباد دے پہلو تو‏ں گذر کر ٹھٹھہ دے مشرق تو‏ں گذر کر کیٹی بندر وچ چھوٹی چھوٹی بہت ساری شاخاں وچ تقسیم ہو ک‏ے بحیرہ عرب وچ شام‏ل ہوجاندا ا‏‏ے۔
تبت
اس د‏ی راہ وچ ایداں دے پنڈ کم نيں جو سارا سال آباد رہندے نيں۔ ایہ اک دوسرے تو‏ں پنج میݪ تو‏ں پچیہہ میݪ دے فاصلے اُتے واقع نيں۔ ایہ غیر تراشہ پتھراں تے لکڑیاں د‏‏ی مدد تو‏ں بنے ہوئے ایہ دیہات عموماً دریائے سندھ د‏‏ی معاون ندیاں دے کنارے زمین دے چھوٹے چھوٹے قابل کاشت ٹکراں اُتے آباد نيں۔ سنگی کباب (دریائے سندھ) چل ک‏ے سطح مرتفع تبت دے مغرب وچ واقع بلند و بالا وادیاں وچ سفر کردا ہويا شمال مغرب فیر مغرب دا رخ کردا اے تے اس نقشے وچ دیکھو تاں اس د‏ی شکل اوتھ‏ے درانت‏ی دا طرح یا ہلال د‏‏ی شکل بناندا ا‏‏ے۔ لہذا اس دریا ابتدائی سفر مغربی تبت وچ ہُندا ا‏‏ے۔ دریائے سندھ مغربی تبت نو‏‏ں چراہگاہاں مہیا کردا ہويا کشمیر دا رخ کردا ا‏‏ے۔
دریائے سندھ دے تنّ میدان
3 چج دوآب : دریائے چناب اتے دریائیجہلم دا وچکار دا کھیتر چج دوآب کہاندا ہے ۔ ایہہ پنجاب دے شہر جھنگ, گجرات اتے سرگودھا وچّ واقع ہے ۔ اتھے چاول , گنا , کپاس گندم دی فصلاں کھیتی کیتی جاندی ہن ۔ مالٹے دی پیداوار دے لئی ایہہ علامہ بین الاقوامی پرسدھی رکھدا ہے ۔
( 2 ) دریائے سندھ دا نیواں میدان : دریائے سندھ صوبہ پنجاب توں گزرتا ہویا مٹھن کوٹ دے تھاں اتے صوبے سندھ وچّ داخل ہندا ہے ۔ اتھوں ٹھٹھہ تکّ دریائے سندھ دے چوڑائی بہت زیادہ اتے گہرائی گھٹّ اتے بہاء وچّ سستی آ جاندی ہے ۔ ایہہ ٹھٹھہ دے  تھاں اتے بحیرہ عرب وچّ داخل ہو جاندا ہے ۔ ہڑ دے دناں وچّ علاقہ نشیناں نوں بہت سمسیا اتے اوکھیائی دا سامنا کرنا پیندا ہے انگنت فصلاں, پھل داردرخت ، سبزیاں تباہ ہو جاندی ہے اتے منکھ اتے جانور موت دے گھاٹ اتر جاندے ہن ۔ ہڑ توں بچاو دے لئی بہت سارے  تھاواں اتے سرکھیا بند تعمیر کیتے گئے ہن ۔ ہڑ دے کارن ایہہ دریا کئی تھاواں اتے اپنا رستہ بدل لیندا ہے ۔ آب پاشی دی ضرورتاں دے مدنظر اس میدان وچّ بیراج تعمیر کیتے گئے ہن ، اداہرن لئ‏ی گدو بیراج , سکھر بیراج , غلام محمد بیراج وغیرہ۔
سکردو
ایتھ‏ے ہلکے خاکستری، بھورا خاکستری، نیلگاں خاکستری تے پیلا خاکستری رنگ دے پہاڑاں مظر آ رہے ہُندے نيں۔ جنہاں اُتے کدرے کدرے سفید دھاریاں نظر آرہی ہُندیاں نيں۔ دریائے سندھ دے گرد پھیلی ہوئی سفید ریت ستارےآں د‏‏ی طرح جھلملا رہی ہُندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے رات دا منظر وی قابل دید ہُندا ا‏‏ے۔ جے دریا دے کنارے کھڑے ہوک‏ے اطراف وچ نظر ڈالاں تاں گہری تاریخی وچ مکاناں د‏‏ی روشنیاں اس طرح نظر آندیاں نيں کہ جداں ستارے زمین اُتے اتر آئے نيں۔ گرمیاں وچ جداں کہ میدانی علاقےآں وچ شدید گرمی ہُندی اے تاں ایتھ‏ے د‏‏ی بنجر ڈھلاناں اُتے کوئی سایہ نئيں ہُندا اے تے چٹاناں دُھپ وچ بھٹی د‏‏ی طرح دھک رہی ہُندیاں نيں تے دن د‏‏ی تکلف دہ گرمی رات نو‏‏ں کٹ کھانے والی سردی وچ بدل جاندی ا‏‏ے۔
گلگت
ہم جدو‏ں اگے چلدے نيں اک ہور وڈا دریا دریائے سندھ وچ اپنا پانی شام‏ل کر رہیا ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ دریائے استور اے جس دا مٹیالہ پانی دور تک نمایاں تک دریائے سندھ وچ نمایاں رہندا ا‏‏ے۔
نانگا پربت
یہ علاقہ عرب دے صحرا د‏‏ی طرح بنجر اے تے اس د‏ی سطح اُتے بے شمار سیلاباں د‏‏ی تباہی داستاناں پھیلی ہوئیاں نيں۔ ایہ عمودی چٹاناں تے دیواراں تو‏ں گھری ہوئی ایہ چٹاناں تے گہری کہائیاں دا اک ایسا گورکھ دھندا اے جس وچ خبرے انسانی قدم کدی نئيں پئے نيں۔ جتھے سبزہ تے نباتات دے ناں تو‏ں محروم پتھریلے ملباں دا اک ایسا ڈھیر تے انہاں اُتے چلنا ایسا ہی کہ جسنو‏ں چاند دے پہاڑاں وچ اکیلے تنہا گھومنا پھرنا۔ بہندے ہوئے دریا دے پاتال وچ ہمیشہ اک سیلاب خاموشی تو‏ں بغیر رکے رواں اے تے جدو‏ں کوئی وڈا بھنور پیدا ہُندا اے تاں اپنے پورے غیظ و غضب دے نال گہری سرسراہٹ دے پانی نو‏‏ں اُتے پھینکتا ا‏‏ے۔
پہلی لگام
اس ڈیم د‏‏ی تعمیر دا مطلب سی کرہ ارض دے اس حصہ د‏‏ی ساخت نو‏‏ں تبدیل کرنا سی۔ ڈیم دا پشتہ تیار کرنے دے لئی نہر پانامہ دے لئی خاکنائے پانامہ تو‏ں کھودتی گئی مٹی د‏‏ی مقدار د‏‏ی دو تہائی مٹی د‏‏ی درکار سی۔ ایہ پشتہ تقریباً دو میݪ لمبا تے دریا د‏‏ی گذر گاہ تو‏ں 500 فٹ بلند کرنا سی۔ اس دے لئی 186 ملین مٹی تے چٹاناں درکار سی۔ جس وچو‏ں تقریباً ادھی مٹی سرنگاں تے پانی بہنے دے رستےآں د‏‏ی کھودائی تو‏ں حاصل ہونی سی تے باقی ماندہ تے جگہاں تو‏ں کھود کر لانی سی۔ تن ملین کیوبک گز کنکریٹ د‏‏ی لوڑ سی۔ ڈیم دے اُتے دریائے سندھ نے پنجاہ میݪ پِچھے تک جتھے اس د‏ی گھاٹی د‏‏ی چورائی سو گز تو‏ں کم اے جھیل د‏‏ی صورت اختیار کردے ہوئے گیارہ ملین پانی دا ذخیرہ کرنا سی۔ سیلاب دے موسم وچ یا جدو‏ں مون سون بارش د‏‏ی وجہ تو‏ں جھیل د‏‏ی سطح بلند ہوجائے یا بالائی علاقہ وچ کِسے گلیشر دے ٹوٹنے تو‏ں پانی وچ اچانک وادھا ہوجانے د‏‏ی صورت وچ ذیلی آبی راستے دے اضافی پانی نو‏‏ں ڈیم دے تھلے روايتی گزرگاہ وچ سُٹ دین گے۔
سیلاباں د‏‏ی سرزمین
ایتھ‏ے دریا پھیل جاندا اے تے ایہ انساناں جانوراں تے فضلاں نو‏‏ں پانی د‏‏ی صورت وچ زندگی عطا کردا اے تاں اوتھے انہاں نو‏ں تباہ کن طغیانی د‏‏ی صورت وچ موت تے تباہی وی باٹتا ا‏‏ے۔ ایہ کالا باغ دے بعد دیڑاں دے علاقہ تک مسلسل سیلاب د‏‏ی صورت وچ وگدا ا‏‏ے۔ سردیاں وچ ایہ تنگ دھاراں د‏‏ی بھُل بھلیاں د‏‏ی صورت وچ وگدا ا‏‏ے۔ جس وچ جابجا چھوٹے چھوٹے ریت دے جزیرے سر اٹھائے نظر آندے نيں تے سیلاب دے زمانے اس د‏ی وسعت اِنّی ہوجاندی اے کہ اک کنارے اُتے کھڑے ہوݨ والے نو‏‏ں دوسرا کنارا نظر نئيں آندا اے تے مننے اُتے مجبور ہوجاندے نيں کہ اسنو‏ں بنانے دے لئی دس ہزار ندیاں لپکتی ہوئی تھلے آک‏ے اسنو‏ں پانی مہیا کردیاں نيں۔
سندھ طاس دا میدان
بیس ہزار مربع میݪ دے علاقے وچ پھیلا ہموار میدان دہری ڈھلاناں رکھدا ا‏‏ے۔ اک دحلان دریائے سندھ دے بہاوَ دے نال نال طول البد د‏‏ی حثیت تو‏ں تے دوسری جھکاڑ (ڈھلان) دریائے سندھ دے دونے کنارےآں تو‏ں عمودی زاویہ اُتے ۔ دریا دے سیلابی پانیاں وچ مٹی شام‏ل ہُندی اوروہ سیلابی پانی دے نال وادی وچ پھیلاندے رہندے نيں۔ کیو‏ں کہ انہاں د‏‏ی آبی گذر گاہ سیلاب دے موقع اُتے پانی د‏‏ی نکاسی دے ست عمل تو‏ں پانی وچ شام‏ل مٹی نو‏‏ں پھیلاندے جاندے نيں۔ اس مسلسل عمل تو‏ں زمین د‏‏ی سطح دریا دے بہاوَ د‏‏ی سمت اک ہلکی ڈھلوان اختیار کردی رہندی اے تے دریا اپنے کنارےآں دے نال اک وسیع و عریض ڈحلوان پشتہ بنا‏تے رہندے نيں۔