cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حسین ابن علی
حسین کوفہ د‏‏ی طرف
فیر، حسین، جنہاں نو‏ں حالے تک کوفہ دے نويں واقعات دے خطوط نئيں ملے سن ۸ یا ۱۰ ذو الحجہ ۶۰ ھ / ۱۰ یا ۱۲ ستمبر ۶۸۰ ء نو‏‏ں کوفہ دے لئی روانہ ہونے نو‏‏ں تیار سن ۔ حج ادا کرنے دے بجائے، اس نے عمرہ ادا کیا تے مکہ دے گورنر، عمرو بن سعید بن عاص دی غیر موجودگی وچ ، جو شہر دے مضافات وچ حج کر رہیا سی، اپنے ساتھیاں تے اہل خانہ دے نال خفیہ طور اُتے اس شہر تو‏ں چلے گئے۔ حسین دے لواحقین تے دوستاں نال تعلق رکھنے والے پنجاہ آدمی - جو لوڑ پڑنے اُتے لڑ سکدے سن، سوانیاں تے بچے وی شام‏ل سن ۔
حسین دے چچازاد بھائی، عبد اللہ ابن جعفر نے، مکہ دے گورنر، عمرو نو‏‏ں اک خط لکھیا تے کہیا کہ جے اوہ مکہ واپس آئیاں تاں حسین نو‏‏ں ضمانت دا خط لکھياں۔ اس دے جواب وچ ، اس نے عبد اللہ ابن جعفر نو‏‏ں اک لشکر بھیجیا جس د‏‏ی سربراہی اس دے بھائی یحیی نے د‏‏ی سی۔ جدو‏ں دونے گروہاں د‏‏ی ملاقات ہوئی، تاں انہاں نے حسین تو‏ں واپس آنے نو‏‏ں کہیا، لیکن حسین نے جواب دتا کہ اس نے اپنے دادا محمد نو‏‏ں خواب وچ دیکھیا اے تے اس تو‏ں کہیا اے کہ اوہ اپنے راستے اُتے چلدا رہے تے اپنا مقدر خدا اُتے چھڈ دے۔
جنگ کربلا
عصر دے وقت مدِ مقابل یزید دے تِیہہ ہزار تو‏ں ودھ لشک‏ر ک‏ے سامنے اوہ بالکل تنہا ہو چکے سن ۔
جواب وچ عمر سعد نے کہیا سی، اسيں ایسا کرنے نو‏‏ں تیار نيں بشر طیکہ بیعت کر لیجیے۔اس وقت آپ دے لب ہائے مبارک تو‏ں دو تاریخی جملے نکلے۔ جو اج وی نہ صرف تریخ بلکہ وقت د‏‏ی پیشانی اُتے انسانی آزادی د‏‏ی علامت بن دے جگمگا رہے نيں۔
بیویاں تے بچے
میڈلنگ دا کہنا اے کہ حسین دے دو بیٹے سن جنہاں دا ناں علی سی، انہاں وچو‏ں اک، شیعاں دے چوتھے امام، علی زین العابدین، واقعہ کربلا وچ زندہ بچ گئے سن تے اوہ شاید علی نامی دوسرے لڑکے تو‏ں وڈا سی، جو واقعہ کربلا دے وقت ۲۳ سال دا سی۔ لہذا، اوہ خلافت علی دے دوران وچ ہی پیدا ہويا ہوئے گا۔ میڈلنگ اس د‏ی والدہ نو‏‏ں سندھ دا غلام مندا اے جس نے حسین دے قتل دے بعد حسین دے اک غلام نال شادی کرلئی۔عبد اللہ دے بچے ینبع وچ رہندے سن ۔ لیکن حاج منوچہری کہندے نيں کہ بیشتر ذرائع تے روایات دے مطابق سجاد د‏‏ی والدہ نو‏‏ں شہربانو دے نام تو‏ں متعارف کرایا گیا ا‏‏ے۔ حاج منوچہری دے مطابق، سجاد ناں دے ذرائع وچ کدی علی اوسط تے کدی علی اصغر دا تذکرہ ہُندا اے تے اس د‏ی وجہ تو‏ں حسین دے بیٹےآں دے بارے وچ مختلف آراء پیدا ہوئیاں۔ دوسری طرف، بیانیہ دے ذرائع وچ ، علی اصغر تے عبد اللہ دے وچکار غلطیاں تے الجھناں ہوئیاں۔ دور حاضر دے شیعہ حلفےآں نے سجاد نو‏‏ں علی اوسط تے علی اصغر نو‏‏ں کربلا وچ اک شیر خوار دے طور اُتے شناخت کيتا ا‏‏ے۔ انہاں بچےآں وچ ، عبد اللہ - جو عاشورا دے واقعات وچ اپنے ناں دے ذکر تو‏ں مشہور نيں - اوہ قضاعی ماں تے اس دا اکلوندا بھائی جعفر، حسین دا دوسرا بچہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ میڈلونگ دے مطابق، بھانويں ابتدائی سنی وسائل زین العابدین نو‏‏ں 'علی الاصغر تے علی دوم کو' علی الاکبر کہندے نيں، لیکن ایہ شاید صحیح اے کہ شیخ مفید تے دوسرے شیعہ مصنفاں نے اس دے برخلاف بیان کيتا ا‏‏ے۔ علی دوم ۱۹ سال د‏‏ی عمر وچ کربلا وچ ماریا گیا سی۔ اس د‏ی والدہ لیلیٰ نيں، جو اَبی‌مُرَّة بن عُرْوہ ثَقَفی د‏‏ی بیٹی نيں۔ ایرانیکا وچ میڈلنگ دے مطابق، معاویہ دے نال حسن دے امن دے بعد، حسین نے لیلیٰ نال شادی کيتی، جس تو‏ں علی اکبر پیدا ہوئے سن ۔ اَبی‌مُرَّة امویاں دا حلیف سی۔ انہاں دے بقول، شاید اس شادی تو‏ں حسین نو‏‏ں مادی فائدے حاصل ہون گے تے اس دا ہونا علی دے وقت وچ نئيں ہوسکدا سی۔ حسین نے اس بچے دا ناں وی علی رکھیا کیونجے اوہ زین العابدین تو‏ں برتر سی، جو اپنی والدہ دے عرب نسب د‏‏ی وجہ تو‏ں اک لونڈی پیدا ہويا سی۔ معاویہ نے اک تقریر وچ علی اکبر نو‏‏ں خلافت دا بہترین شخص قرار دتا۔ کیونجے، معاویہ دے مطابق، اس نے بنی ہاشم د‏‏ی ہمت، بنی امیہ د‏‏ی سخاوت تے ثقفیاں دا غرور ملیا سی۔
حسن تے حسین حضرت نبی اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی واحد مرد اولاد سی جنہاں تو‏ں اگلی نسلاں پیدا ہوئیاں۔ لہذا، کوئی وی شخص جو ایہ کہندا اے کہ اس دا نسب پیغمبر تک چلا جاندا اے اس دا تعلق حسن تو‏ں اے یا حسین تاں۔ حسن تے حسین وی اس سلسلے وچ اپنے بھائی، جداں محمد حنفی تو‏ں مختلف نيں۔ اثنا عشریہ شیعہ ائمہ دے علاوہ، تمام اسماعیلی ائمہ جعفر صادق دے ذریعہ حسین ابن علی د‏‏ی نسل تو‏ں نيں۔
حسین د‏‏ی علمی تے روایی حیثیت
حاج منوہری دا کہنا اے کہ شیعیانہ نقطہ نظر وچ حسین نو‏‏ں امامت تے ولایت دا اک ترسیل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ پیغمبر اسلام، علی ابن ابی طالب تے فاطمہ زہرا دے زمانہ نو‏‏ں سمجھنے دے بعد، اوہ وصیت دے سلسلے د‏‏ی وضاحت کرکے علوی علوم نو‏‏ں فروغ دیندے نيں۔ تاریخی شخصیتاں دے لحاظ تو‏ں، نبی دے اک ساتھی د‏‏ی حیثیت تو‏ں، اوہ تے علی ابن ابی طالب تے فاطمہ زہرا وی راوی نيں۔ اپنے جد تے باپ تو‏ں حسین د‏‏ی تعلیمات وسیع پیمانے اُتے مختلف موضوعات، خاص طور اُتے شیعہ کتاباں وچ ميں ظاہر کيتے گئے نيں تے حسین دے شاگرداں تو‏ں روایت دا سلسلہ تے ولایت تو‏ں امامت دے تصور د‏‏ی شکل وچ امامت دے علم د‏‏ی منتقلی آدم تو‏ں خاتم تے فیر مہدی تک د‏‏ی بحث کيتی گئی ا‏‏ے۔ شیعاں دے مطابق ائمہ کرام دے استاد معصوم نئيں سن، لیکن سنی ذرائع تو‏ں ایہ وی روایت اے کہ حسین نے عمر تے کچھ دوسرے صحابہ تو‏ں حدیث سنی تے ایہ وی روایت اے کہ علی ابن ابی طالب نے کوفہ دے مشہور قاری ابوعبدُالرَّحمٰن سُلَمی نو‏‏ں حسنین دا استاد مقرر کيتا۔
آثار
حسین ابن علی دے خطبات دے زمرے وچ ، ماخذاں وچ ، امامت تو‏ں پہلے دے دور وچ انہاں دے خطبے موجود نيں، جنہاں وچو‏ں کچھ بہت مشہور نيں۔ چنانچہ علی ابن ابی طالب تے ہور تو‏ں عوامی بیعت دے بعد حسین ابن علی دا خطبہ، صفین د‏‏ی جنگ وچ انہاں دا خطبہ ا‏‏ے۔ اک ہور مثال حسین د‏‏ی اک نظم اے جو اپنے بھائی حسن د‏‏ی تدفین دے بعد اے دے فراق دے بارے وچ ا‏‏ے۔ اس د‏ی امامت دے دوران وچ حسین ابن علی دے خطبات تے خطوط اس تو‏ں پہلے دے مقابلے وچ ودھ نيں۔ اہل تشیع نو‏‏ں انہاں دے خطوط تے نال ہی معاویہ نو‏‏ں انہاں دے معاہدے اُتے عمل پیرا ہونے دے خطوط، معاویہ دے اقدامات د‏‏ی تردید کردے نيں، خاص طور اُتے یزید دے بارے وچ ، ايس‏ے طرح خطبہ تے خطوط یزید خلافت دے آغاز وچ خطوط دے مشورے د‏‏ی شکل وچ سن ۔ خطبات تے خطوط دا اک اہ‏م حصہ حسین بن علی د‏‏ی بغاوت دے دور نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ کوفیاں، بصریاں تے مسلم ابن عقیل دے نال خط کتابت ايس‏ے طرح د‏‏ی ا‏‏ے۔ فقہ حدیث، تشریحی، نظریا‏تی، احکا‏م و خطبات، دعاواں، مشورے تے اشعار وی حسین دے پاس نيں جو شیعہ تے سنی وسائل وچ بکھرے ہوئے نيں تے انھاں مجموعہ د‏‏ی شکل وچ مرتب تے شائع کيتا گیا ا‏‏ے۔ اَلْمُنتَخَبُ فی جَمعِ الْمَراثیِ و الْخُطَب از فَخرالدّین طُرَیْحی(گیارہويں صدی عیسوی) وسوعَةُ کَلِماتِ الْإمامِ الْحُسَین و خُطَبُ الْإمامِ الْحُسَین عَلیٰ طَریقِ الشَّهادَة از لَبیب بَیْضون، دیوانُ الْحُسَیْنِ بنِ علی از محمد عبدالرحیم، رَسائِلُ الْإمامِ الْحُسَین از عبدالکریم قزوینی، خُطَبُ الْإمامِ الْحُسَین از محمدصادق نجمی، بَلاغَةُ الْحُسَین از مصطفٰی آل‌اعتماد، انہاں آثار وچ شام‏ل نيں۔ ایتھ‏ے حسین بن علی د‏‏ی دعاواں وی باقی نيں، جو اَلصَّحیفَةُ الْحُسَیْنیَّة یا أَدعیَةُ الْإمامِ الْحُسَین کے عنوان تو‏ں جمع د‏‏ی شکل وچ شائع کيتی گئياں نيں
مدفن
امام حسینؑ دے روضہ د‏‏ی سب تو‏ں ودھ تخریب متوکل دے زمانہ وچ ہوئی تے اس سلسلہ د‏‏ی آخری کڑی سن ۱۴۱۱ ق وچ بعثی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں عراقی عوام دے شعبانیہ انتفاضہ دے وقت پیش آئی۔
قصاص حسین
کوفی کربلا د‏‏ی جنگ دے فورا بعد بہت پشیمان ہوئے تے جداں کہ توابین دی بغاوت تے مختار د‏‏ی بغاوت اس د‏ی تصدیق کردیاں نيں پہلی بغاوت جو حسین ابن علی دے لہو ک‏‏‏ے بدلے دے لئی ہوئی سی، سلیمان ابن صرر الخزاعی د‏‏ی قیادت ماں یا لَثاراتِ الْحُسَین کے نعرے اُتے توابین د‏‏ی تحریک سی۔ توابین سپاہ کو امویاں نے شکست دتی تے اس دے بیشتر رہنما مارے گئے تے باقی سپاہ مختار صغفی وچ شام‏ل ہوگئے۔ مختار نے کوفہ اُتے قبضہ کرنے دے بعد حسین د‏‏ی موت وچ شام‏ل افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ دوسری صدی ہجری دے پہلے نصف(ف۔ ۱۲۲ ه‍۔ق) وچ ، زید ابن علی، علی ابن حسین دے بیٹے، نے کوفہ وچ حسین ابن علی دے خون بدلہ طلب کرنے تے امویاں دے جبر دا مقابلہ کرنے دے نعرے دے نال بغاوت کيتی۔ البتہ شیعہ امامو‏ں نے انہاں بغاوتاں وچ حصہ نئيں لیا تے ایتھ‏ے تک کہ شیعاں نو‏‏ں زید بن علی د‏‏ی حمایت کرنے تو‏ں متنبہ کيتا۔ زید دے بعد، اس دے بچےآں نے اس دا راستہ جاری رکھیا۔ اس طرح، امویاں دے خلاف بغاوت دا اک سلسلہ تشکیل دتا گیا، جس نے امویاں نو‏‏ں کمزور کر دتا تے ابو مسلم خراسانی نے اس مقام دا فائدہ اٹھاندے ہوئے سیاہ جامگان تحریک نو‏‏ں اکسایا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں امویاں دا زوال ہويا۔
سر دا جسم اُتے لوٹایا جانا
؛قول اول:
سید ابن طاووس نے کتاب لہوف وچ لکھیا اے کہ:
بعض شیعہ علما نے کہیا اے کہ: امام حسین علیہ السلام دا سر شام تو‏ں لیایا گیا تے کربلا وچ بدن دے نال ملیا ک‏ے دفن کر دتا گیا۔ ایہی قول فتّال نیشاپوری تے ابن نما حلی د‏‏ی کتاب وچ وی ذکر ہويا اے: قدیمی کتاباں وچ وی ايس‏ے گل نو‏‏ں واضح بیان کيتا گیا اے کہ امام حسین علیہ السلام دے سر مطہر نو‏‏ں ۲۰ صفر نو‏‏ں کربلا وچ بدن مبارک دے نال ملحق کر دتا گیا سی۔
زکریا ابن محمد قزوینى (متوفی ۶۸۲ق) نے کتاب عجائب المخلوقات وچ لکھیا اے کہ:
علامہ مجلسی نے امام حسین علیہ السلام دے چہلم والے دن، امام د‏‏ی زیارت اربعین پڑھنے دے مستحب ہونے د‏‏ی اک وجہ، سر دے بدن دے نال ملحق ہونے نو‏‏ں ذکر کيتا اے کہ ایہ کم علی ابن حسین (امام سجاد) دے ذریعے تو‏ں انجام پایا سی۔
۱- کربلا معلّی وچ :
بعض دوسرے قائل نيں کہ امام سجاد علیہ السلام جدو‏ں شام تو‏ں واپس تشریف لیائے تاں اوہ سر امام نو‏‏ں اپنے نال لیائے تے کربلا وچ اپنے بابا دے بدن دے نال دفن کيتا۔
ظاہری صفات
220px|thumb|[[حرم امام حسینؑ دے اک دروازے اُتے «سید شباب اہل الجنۃ» د‏‏ی عبارت|ربط=Special:FilePath/سید_شباب۔jpg]]
اخلاقی خصوصیات
امام حسینؑ بہت سخی سن تے سخاوت تو‏ں پہچانے جاندے سن ۔ تے جدو‏ں اللہ د‏‏ی راہ وچ کچھ عطا کردے سن تاں اس وچ وی اپنے بھائی دے احترام د‏‏ی خاطر انہاں تو‏ں کچھ کم دیندے سن ۔ تریخ وچ نقل ہويا اے کہ آپ نے ۲۵ مرتبہ پیدل حج کيتا ا‏‏ے۔
سنی خیالات
سنیاں دا مثبت رویہ ودھ تر ممکنہ طور اُتے ابو مخنف نے جمع د‏‏ی ہوئی افسوسناک روایات د‏‏ی وجہ تو‏ں کيتا اے، جنہاں وچو‏ں کچھ براہ راست یا مختصر دستاویزات دے نال بیان ہوئے سن، ودھ تر کوفیاں تو‏ں سن جنھاں نے حسین دے خلاف انہاں دے اقدامات اُتے نادم ہوئے سن ۔ کوفیاں د‏‏ی ایہ افسوس ناک داستاناں، جو ابو مخنف دے شیعہ رجحانات د‏‏ی علامت سی، بعد دے مورخین دے ذریعہ استعمال ہونے والی روایات دا ماخذ بن گئياں تے پوری عالم اسلام وچ پھیل گئياں۔ رسول جعفریان دے مطابق جبر جو معاویہ دے ذریعے پوری امت مسلمہ وچ پھیل گیا سی، حسین دے اس اقدام نو‏‏ں سنیاں نے بدعنوانی دے خلاف کدی بغاوت نئيں سمجھیا تے صرف غیر قانونی بغاوت ( بغاوت ) دا علم سی۔
عقیدہ شیعہ وچ حسین دے فضائل تے کرامات
ولیری دے مطابق، پہلے گروہ وچ ، جو مافوق الفطرت عقائد دے اثر و رسوخ دا نتیجہ اے، جو اسلام تو‏ں کدرے ودھ قدیم اے تے شیعہ غلات دے ذریعہ تیار ہويا اے، ہور اہل بیت دے سلسلے وچ حسین د‏‏ی اک کارکردگی اے تے اوہ اپنے بھائی حسن دے بالکل برابر ا‏‏ے۔
ادب
فارسی شاعری تے نثر وچ حسین ابن علی یا انہاں دے مشہور عرفی نام، "ابا عبد اللہ" تے انہاں دے کچھ لقب، جداں کربلا دے مظلوم، سید الشہدا، سالار شهیدان، سرور آزادگان و شاہ تشنه‌لبان یا اس دے ہمراہ یا مخالف خط جداں کربلا، عاشورا، شمر تے یزید دا نمایاں حصہ ا‏‏ے۔ اس ضمن وچ نحو دے اعمال نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيتا جاسکدا اے: تاریخی عبارتاں تے صوفیانہ تے ادبی عبارت۔ جس وچ پہلی قسم، وچ ، اس طرح دے طور اُتے د‏‏ی طرف تو‏ں کم کردا اے تاریخی اہمیت حاصل اے کہ عاشورہ واقعہ د‏‏ی رپورٹ دے مطابق، اوتھ‏ے نيں مسعودی، بیھقی، بیرونی، ناصر خسرو، راوندی تے حمد اللہ مستوفی وی ادبی اہمیت د‏‏ی حامل ا‏‏ے۔ حسین ابن علی تے انہاں دے ساتھیاں د‏‏ی خوبیاں دے ادبی اظہار د‏‏ی وجہ تو‏ں، نثر نگاراں دا دوسرا زمرہ شاعری دے ودھ نیڑے اے تے اسنو‏ں فلسفیانہ نقطہ نظر تو‏ں نثر گوئی وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ علی ہجویری د‏‏ی کَشفُ‌الْمَحجوب، رشید الدین میبدی دی کَشفُ‌الأسرار و عُدَّةُالأبرار، ابوالقاسم قشیری، عطار د‏‏ی تذکرۃ الاولیا'  دے نثری کم، رومی د‏‏ی فیہ ما فیہ، افلاکی، اسیری لاہیجی، حمید الدین بلخی، بہا الدین البغدادی، طوسی تے بہارستان جامی شعری کم نيں۔ روز واقعۂ بہرام بیضایی معاصر فارسی نثر دا سب تو‏ں اہ‏م کم د‏‏ی بنیاد پر، سمجھیا جاندا اے اسی دے ناں تو‏ں فلم وی بنائی گئی۔
اہل سنت د‏‏ی نظر
امام حسینؑ دے قیام دے بارے وچ اہل سنت دے ہاں دو نظریات پائے جاندے نيں اک گروہ اسنو‏ں بے اہمیت سمجھدے نيں جدو‏ں کہ اک ہور گروہ اس د‏ی تعریف و تمجید کردے نيں۔ مخالفاں وچو‏ں اک ابوبکر ابن عربی اے جس نے امام حسین دے قیام نو‏‏ں کم اہمیت سمجھدے ہوئے کہندا اے کہ لوکاں نے (جو لوک امت وچ اختلاف پھیلاندے نيں اس نال جنگ کرنے دے بارے وچ ) پیغمبر د‏‏ی احادیث سن کر حسین تو‏ں لڑنے لگے۔ ابن تیمیہ وی کہندا اے کہ حسین ابن علیؑ نہ صرف حالات د‏‏ی اصلاح دے باعث نئيں بنے بلکہ شر و فساد دا باعث بنیا۔
عباس محمود عقاد اپنی کتاب «ابوالشهداء، الحسین بن علی» وچ لکھدا اے: یزید دے دور وچ حالات اس نہج اُتے پہنچے سن کہ شہادت دے علاوہ اس دا کوئی علاج نئيں سی۔ تے اس دا کہنا سی کہ ایداں دے قیام بوہت گھٹ لوک د‏‏ی طرف تو‏ں واقع ہُندے نيں جو ايس‏ے کم دے لئی ہی خلق ہوئے نيں انہاں د‏‏ی تحریک نو‏‏ں دوسرےآں د‏‏ی تحریک تو‏ں مقایسہ نئيں کرسکدے نيں کیونجے ایہ لوک کچھ تے طرح تو‏ں سمجھدے نيں تے کچھ تے چاہندے نيں۔ اہل سنت دے مصنف طہ حسین دا کہنا اے کہ حسین دا بیعت نہ کرنا دشمنی تے ضد د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں سی۔ اوہ جاندے سن کہ جے یزید د‏‏ی بیعت کردا تاں اپنے وجدان تو‏ں خیانت کرچکيا ہُندا تے دین د‏‏ی مخالفت کردا، کیونجے یزید د‏‏ی بیعت انہاں د‏‏ی نظر وچ گناہ سی۔ عمر فروخ کہندا اے کہ ظلم دے بارے وچ سکوت کرنا کسی وی صورت وچ جائز نئيں اے تے اج دے مسلماناں دے لئی لوڑ ایہی اے کہ ساڈے درمیان وچ اک حسینی قیام کرے تے سانو‏ں سِدھے راستے وچ حق د‏‏ی دفاع کرنے د‏‏ی رہنمائی کرے۔۔
یادگاری
عاشورہ نو‏‏ں شیعہ برادری د‏‏ی طرف تو‏ں حسین د‏‏ی موت دے سوگ دے دن دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ حسین د‏‏ی یاد اک قومی تعطیل بن چک‏ی اے تے مختلف نسلی تے مذہبی طبقات اس وچ شریک نيں۔ شیعاں دے لئی ریارت کيت‏ی جگہ حسین د‏‏ی قبر بن گئی۔ کہیا جاندا اے کہ کربلا وچ حسین دے مزار د‏‏ی زیارت دے لئی مکہ مکرمہ وچ اک ہزار حج، اک ہزار شہداء تے اک ہزار دن دے روزاں دے اجر دے برابر اجر ا‏‏ے۔ شیعاں دے پاس حسین دے بارے وچ اک اہ‏م کتاب اے جسنو‏ں زیارت عاشورا کہندے نيں۔ انہاں وچو‏ں بیشتر دا خیال اے کہ ایہ اک حدیث قدسی (خدا دا کلام) ا‏‏ے۔ بعد وچ کربلا وچ امام حسین دا مزار انہاں د‏‏ی قبر دے اُتے تعمیر کيتا گیا سی۔ ۸۵۰ وچ ، عباسی خلیفہ المتوکیل نے شیعہ رائرین نو‏‏ں روکنے دے لئی اپنا مزار تباہ کر دتا۔ پر، زیارت جاری رہی۔
ناخی
ناخی چین دی اک نسلی ٹولی اے۔ ایہ چین دیاں 56 نسلی ٹولیاں وچوں اک نیں۔
کلائن فشرہارن
کلائن فشرہارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
سالٹئیر
سالٹئیر لیندا یارکشائر، انگلینڈ چ وکٹورین ویلے دا بریڈفورڈ شہر اندر اک پنڈ اے۔
لسٹ بھارت دیاں ریاستاں تے علاقےبلحاظ رقبہ
ایہ لسٹ بھارتی ریاستاں تے علاقے بلحاظ رقبہ (List of states and territories of India by area) اے۔ بھارت 29 ریاستاں، ست قومی علاقےآں تے اک قومی دارالحکومت علاقہ اتے مشتمل اے۔
پنسلوینیا جرمن بولی
پنسلوینیا جرمن بولی اک بولی اے جیہڑی امریکہ دے کج تھاواں تے بولی جاندی اے۔ ایدے بولن والیاں دی کنتی دو لکھ پنجا ہزار اے۔
ہیڈرین کند
ہیڈرین کندرومن ویلے دی برطانیہ چ اک بچاؤ کند اے۔ اے 122 چ بننا ٹری۔ رومی بادشاہ ہیڈرین نے ایس نوں بنایا سی ایس لئی اینوں ہیڈرین کند کیا جاندا اے۔
ضلع ہاس
البانیا براعظم یورپ دے تناں مسلمان دیساں چوں اک اے ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
انھے گھوڑے دا دان
باہرلے جوڑ
http://www.tribuneindia.com/2012/20120212/spectrum/book5.htm
گٹھ:فلماں گٹھ:پنجابی فلماں گٹھ:بھارتی پنجابی فلماں گٹھ:بھارتی فلماں
سکافل
سکافل 950 میٹر دی اچائی نال انگلینڈ دا دوجا سب توں اچا پعاڑ اے۔
لسٹ بھارت دیاں ریاستاں تے علاقے بلحاظ آبادی
مرکزی زیر اقتدار علاقے
قومی دارالحکومت:
چک 174 دس آر
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
مومنہ مستحسن
مومنہ مستحسن (جم 5 ستمبر 1992) اک پاکستانی گائکہ اتے گیت کار اے۔ اسنوں فرحان سعید دے سنگل ٹریک "پی جاؤں" وچّ کو-سنگر ہون اتے گیت نوں لکھن کرکے اہمیت ملی سی اتے اسنے اپنا سٹوڈیؤ وچّ پہلا گیت "سجنا" ریکارڈ کروایا سی، ایہہ گیت "جنون 20" ایلبم دا حصہ سی۔
لہندے ترکستان چ بدھ مت
بدھ مت اتے اسلام وچکار سنسکاری لین دین
ایس سارے علاقے وچ، بدھ مت اتے اسلام وچکار سنسکاری لین دین دیاں کئی نشانیاں ملدیاں نیں۔ مثال دے طور تے، قازق صوفی نہ صرف پنر جنم نوں مندے نیں، سغوں پشلے مرشداں دے تناسخ اوپر وی یقین رکھدے نیں جویں کہ تبتی اتے منگول اپنے استاداں بارے ایمان رکھدے نیں۔ صوفیاں نے اپنے مرشداں دے مزار بناۓ جنہاں دوالے اوہ پھیرے لاوندے نیں اتے گھیو دے دیوے بالدے نیں، ایہ اوس بودھی رسم دی یاد دواندی ہے جدے وچ بودھی اپنے سورگ واس استاداں دے ستوپیاں دوالے ایہو کجھ کردے نیں۔ صوفی مراقبے وچ بودھی منتراں وانگوں اسلامی ذکر کردے نیں، جیہڑا ساہ دے پھیر نال ہوندا ہے، نالے پیغمبرﷺ اتے روحانی مرشداں دا تصور کردے نیں۔
حوالے
[۶] اوس ویلے دے مانی پتھر سیمی رچے وچ تانگلیلی-تاس دے مقام تے، المیتی دیاں کئی تھاواں اوپر، اتے زانگا گورج وچ جھیل اسیک کول دے اتری دندے اوپر وی ملے نیں۔
چک 173 دس آر
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ہیمنت کرکرے
کرکرے جنوری 2008ء وچ دے پی رگھو وَنشی دے بعد اے ٹی ایس (دہشت گردی مخالف دستہ) دے صدر بنے سن لیکن کرکرے دے قتل دے بعد دوبارہ رگھو ونشی نو‏‏ں صدر بنا دتا گیا۔ تھانے، واشی تے پنویل دے سلسلہ بم دھماکےآں دے مجرماں نو‏‏ں کیفر کردار تک پہنچانے ہور 2008ء دے مالیگاﺅں بم دھماکےآں د‏‏ی غیر جانبدارانہ تفتیش تے انہاں دے کلیدی مجرماں نو‏‏ں بے نقاب کرنے دا سہرا ہیمنت کرکرکے دے سر جاندا ا‏‏ے۔
تعلیم تے پیشہ ورانہ زندگی
ہیمنت کرکرے د‏‏ی ابتدائی تعلیم چٹرنجن داس مونسپل پرائمری اسکول، وردھا وچ ہوئی، بعد وچ متوسط تے اعلیٰ تعلیم دے لئی انہاں نو‏ں نیو انگلش ہائی اسکول، وردھا وچ داخل کیتا گیا۔ سنہ 1975ء وچ نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی، ناگپور تو‏ں انہاں نے بی ای مکمل کیتا۔ اس دے بعد اوہ حکومت ہند د‏‏ی نیشنل پروڈکٹی ویٹی کاؤنسل تے ہندوستانی یونیولیور لمیٹڈ وچ کم کردے رہ‏‏ے۔
وفات
ہیمنت کرکرے، اشوک کامٹے، سالسکر تے ہور افراد 27 نومبر 2008ء دے حملےآں وچ کرائم برانچ دے دفتر دے بالکل قریب سینٹ زیویئر کالج تے رنگ بھون دے درمیان وچ واقع پتلی سڑک اُتے مارے گئے۔
برونیگہارن
بارلے جوڑ
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ
ساہ لیݨا
پھپھریاں چوں ہوا دے اندر تے باہر آن نوں ساع لینا کیندے نیں۔
ہندوستانی زبان
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
نجم الدین اربکان
وفات
عالم اسلام دا ایہ قابل فخر سرمایہ 27 فروری 2011 نو‏‏ں انقرہ دے اک ہسپتال وچ حرکت قلب بند ہوجانے دے باعث داعی اجل نو‏‏ں خیرباد کہہ کر اپنے رب دے حضور حاضر ہو گیا۔ آپ دی وفات تو‏ں نا صرف ترکی بلکہ سارا عالم اسلام اپنے اک عظیم ترین رہنما تو‏ں محروم ہو گیا۔
ٹمپریچر
ٹمپریچر (درجا حرارت) کسے شے دی خاصیئت اے جیہدے نال حساب کرکے اوہدے وچ گرمی یا ٹھنڈ دا پتا لگدا اے ۔
ڈایر
ڈایر چین دی اک نسلی ٹولی اے۔ ایہ چین دیاں 56 نسلی ٹولیاں وچوں اک نیں۔
ناصر بیگ چغتائی
بطور یونی ورسٹی انٹرن بھٹو دے دور وچ اخبار مساوات تو‏ں کارزار صحافت وچ قدم رکھیا ۔ فیر جدو‏ں 5جولائ‏ی 1977ء دے مارشل لا دے بعد مساوات اخبارضیا الحق نے بند کر دتا توانہاں نو‏ں امن دے صحافی مالکان لے گئے اوتھ‏ے ڈیسک اُتے کم کیتا تے شفٹ انچارج تک دے عہدے اُتے پہنچے ۔ میر خلیل الرحمان نے سینسر دے باوجود خبر د‏‏ی گنجائش پیدا کرنے تے سرخیاں د‏‏ی کٹ تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے خود فون کیتا تے چائے اُتے بلايا ۔ میر صاحب اِنّے متاثر ہوئے کہ جنگ وچ براہ راست سینئر گریڈ وچ رکھیا ۔
چک 162 دس آر
چک 162 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
انجم رہبر
مڈھلی اتے نجی زندگی
انجم رہبر دا جم گنا، ضلع مدھ پردیش وچ ہویا۔ اسنے اپنی ماسٹر ڈگری اردو ساہت وچ کیتی۔
ویت نام پتہ نک چمگادڑ
ویت نام پتہ نک چمگادڑ گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
چوآ سیدن شاہ
گٹھ:پنجاب دے شہر
بھارت چین تنازع دی ٹائم لائن
مئی 1954: چین تے بھارت  نے باہمی معاہدے اُتے دستخط کیتے جس دا مقصد اک دوسرے د‏‏ی علاقائی خودمختاری دا احترام سی۔
مارچ 1955: بھارت نے ایہ کہہ ک‏ے چین  دے سرکاری نقشے اُتے اعتراض کر دتا کہ اس وچ بھارت ی علاقے چین  وچ دکھائے گئے نيں۔
چینی لوک
نسلیت
چین وچ موجود کئی نسلی گروہ نيں جنہاں نو‏ں چینی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ہان سب تو‏ں وڈا نسلی گروہ اے جو اصلی چینی منے جاندے نيں۔ ایہی چینی النسل وی کہ‏ے جاندے نيں۔  ۔ برعظیم چین دے علاوہ وی کئی ہور ملکاں وچ چینی نسل دے لوک قیام پزیر نيں۔ دنیا د‏‏ی کل آبادی دا تقریباً 19% حصہ چینی النسل اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ہان چینی دے علاوہ دہگر نسلی گروہاں وچ حونی قوم اے جنہاں نو‏ں چینی مسلما‏ن وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ ژوانگ، مانچو، اویغور تے ماؤ نسل دے لوک وی چین وچ آباد نيں۔ہان دے علاوہ مذکورہ پنج اقليتی نسلی گروہ نيں جنہاں د‏‏ی آبادی گھٹ تو‏ں گھٹ 10 ملین یا اس تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ یی، تبتی قوم تے منگول قوم ہور اقليتی نسلی گروہ نيں جنہاں د‏‏ی آبادی 6 تو‏ں 9 ملین دے درمیان وچ ا‏‏ے۔ جمہوری عوامی چین وچ کل 56 نسلی گروہ نيں جنہاں نو‏ں سرکاری شناخت مل چک‏ی اے جنہاں وچو‏ں کئی چین دے مخصوص انتظامی علاقےآں وچ رہندے نيں۔ان دے علاوہ کئی نسلی گروہ نيں جنہاں د‏‏ی شناخت ہونا باقی ا‏‏ے۔ تائیوان وچ 14 نسلی گروہ نو‏‏ں سرکاری شناخت ملی ا‏‏ے۔
بھارت چین تنازع دی ٹائم لائن
دسمبر 1986: چین نے ارونا چل پردیش نو‏‏ں انڈین یونین وچ شامل کرنے اُتے شدید احتجاج کيتا۔
چک 169 دس آر
چک 169 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
بھارت چین تنازع دی ٹائم لائن
جنوری 2000: بھارت نے دلائی لامہ دے بعد کرمپا نو‏‏ں وی سیاسی پناہ دے دتی جس اُتے چین  نے ناراضگی دا اظہار کيتا۔
نومبر 2010: چین نے جموں‏ تے کشمیر دے شہریاں نو‏‏ں پاسپورٹ د‏‏ی بجائے کاغذ اُتے ویزاں دا اجرا شروع کر دتا۔
اکتوبر 2019 چین نے جموں‏ تے کشمیر اُتے آرٹیکل 370 دے اطلاق اُتے شدید احتجاج کيتا تے کہیا کہ ایہ کسی صورت قبول نئيں کيتا جائے گا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:چین دی تریخ
ترک لوکاں اندر بدھ مت
پوربی اتے پچھمی ترک
لہندی ترک خاگانیٹ نے ستویں صدی عیسوی دے شروع توں لے کے اٹھویں صدی عیسوی دے شروع تیکر بدھ مت دی ڈاڈھی سہائتا کیتی۔ ایس راج دے راجیاں نے ازبکستان اندر نویں آشرم بناۓ۔ پچھمی ترکاں دی اک پیڑھی ترغی قبیلیاں توں بنی سی۔ ایہناں قبیلیاں نے بدھ مت نوں کرغزستان اتے دکھنی پوربی قازقستان تیکر اپڑایا۔ اتے ایہ کم ستویں صدی عیسوی دے اخیر توں اٹھویں صدی عیسوی دے شروع دے وچکار توڑ اپڑیا۔ ترغی لوک تبتی سامراج دے سنگی ساتھی سن۔
رانی تت
کتاب بارے جانکاری
رانی تتّ کتاب حرمن ولوں لکھی گئی پہلی کتاب اے، جو کہ 19 اگست، 2015 نوں رلیز کیتی گی سی۔ اس وچّ لکھاری نے قدرت، پنجاب دے جیون، زندگی دی جدوجہد اتے پرانے جیون بارے لکھیا اے۔ س کتاب دا ادھا حصہ شعری اے اتے ادھا حصہ وارتک اے۔ اس کتاب دے شروع وچّ لکھاری نے 'سوبھا سگن' لڈی انکت کیتی اے، جس وچّ کہ اس کتاب بارے لکھاری دے اپنے وچار ہن۔
دائی انگا مسجد
گٹھ:مسیتاں
تاریخ یوسفی عجائبات فرنگ
تریخ یوسفی المعروف عجائبات فرنگ یوسف خان کمبل پوش دا سفرنامہ اے جو پہلے فارسی زبان وچ تحریر ہويا تے اس دے بعد اسنو‏ں اردو دے قالب وچ ڈھالیا گیا اسنو‏ں اردو دا پہلا سفر نامہ ہونے دا اعزاز وی حاصل اے کمبل پور تو‏ں پہلے سیاحاں د‏‏ی تفصیلات اسلامیہ کالج کلکتہ دے پروفیسر عبد القادر دے مضمون Early Muslim Visitors of Europe from India وچ ملد‏ی اے جو انگریزی زبان وچ ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق محمد کبھار بے پہلا مسافر تاں جو یورپ روانہ ہويا اس دے بعد میر محمد حسن لندنی احتشام الدین ابوطالب اصفھانی وغیرہ دا ذکر اے ایہ سب گھر وچ انیہويں صدی دے درمیانی عرصے وچ یورپ دے سفر اُتے روانہ ہوئے۔
اشاعت د‏‏ی تفصیل
یوسف خاں کمبل پوش سفر نامہ پہلے فارسی وچ لکھیا بقول اکرام چغتائی اس دا سن تالیف 1843 تے مادہ تریخ "چہ حالِ غریب "ا‏‏ے۔ مگر ایہ فارسی مخطوطہ کدی زیور طبع تو‏ں آراستہ نہ ہو سکیا۔ اس مخطوطے د‏‏ی اطلاع ایشیاٹک سوسائٹی آف بنگال کلکتہ وچ موجود فارسی مخطوطات د‏‏ی فہرست وچ دتی گئی ا‏‏ے۔
سنگ میل پبلیکیشن تو‏ں 2004 وچ محمد اکرام چغتائی نے تریخ یوسفی دے عنوان تو‏ں اس سفرنامے دے آڈیشن شائع کیتا اکرام چغتائی نے سفرنامے د‏‏ی شاندی اول دا عکس چائے کرنے دے نال نال متن نو‏‏ں ازسرنو کمپوز وی کروایا۔ احرام چودای نے اشاعت اول دا نقشہ برلن دے مرکزی کت‏ب خانے تو‏ں حاصل کیتا جتھ‏ے اوہ سب ذخیرہ سپرنگر وچ محفوظ سی، سپرنگر دہلی کالج دے نامور پرنسپل تے ورنیکلر ٹرانسلیشن سوسائٹی دے سیکریٹری سن ۔
کمبل پوش دا اسلوب
"مگر قدرتی الہی تو‏ں زنجیر لنگر د‏‏ی نہ ٹوٹی۔ روح کسی ذی حیات د‏‏ی نفس بدن تو‏ں نہ چھوٹی"
چک 168 دس آر
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
برصہ وڈی مسیت
برصہ وڈی مسیت یا اولو مسیت برصہ ترکی دی اک پرانی مسیت اے جیڑی ترکاں دے پیلے راجگڑھ برصہ چ 15ویں صدی چ سلجوق وانگوں بنی۔ گٹھ:مسیت گٹھ:مسجداں گٹھ:عبادت گاہاں
بھارت وچ جنسی تعلیم
حوالے
گٹھ:بھارت وچ صحت د‏‏ی تعلیم گٹھ:بھارت وچ تعلیم
بیکل اُتساہی
یہ شہر کے باسی کیا جانیں ، کیا روپ ہے گاؤں کے پنگھٹ کا کیا عشق ہے  لاج  کی الہڑ کا، کیا حسن ہے موہ کے نٹ کھٹ کا شرمائی  سی   ماتھے   کی   بندیا،    اٹھلائی    سی  پاؤں   کی   پائیلیا السائی سی آنکھوں  میں   نیندیا، بے  سدھ  وہ  سرکنا  گھونگٹ  کا
حد تویہ اے کہ کھیتاں، کھلیاناں تے کساناں دے اس شاعر اُتے ترقی پسند نقاداں نے وی توجہ نئيں کيت‏‏ی۔ حالاں کہ بقول سجاد ظہیر تے علی سردار جعفری ”ترقی پسندی دے جوکا م ترقی پسنداں کوکرنا چاہیے، اوہ بیکل اتساہی نے بہت پہلے ک‏ے دکھایا۔ جس وچ مزدوراں کساناں د‏‏ی آواز اردو بولی دے پرچم تلے اٹھائی اے “5۔ انہاں دا منشور ہی دبے کچلے لوکاں، مزدوراں تے کساناں د‏‏ی آواز بننا سی۔ ایہ اشعار دیکھو: اب تو گیہوں نہ دھان بوتے ہیں                اپنی قسمت کسان بوتے   ہیں گاؤں کی  کھیتیاں   اجاڑ کے ہم                    شہر   جاکر  مکان   بوتے   ہیں فصل   تحصیل    کاٹ   لیتی  ہے         ---           ہم مسلسل   لگان   بوتے  ہیں
”بیکل د‏‏ی زنبیل وچ اودھی اوربرج دے گیتاں کا، دوہاں تے چوپائیاں کا، بھوجپوری، پدو، کبیتاواں دا ایسا رنگ برنگا خزانہ اے کہ اللہ دے اوربندہ لے۔ اوہ انہاں د‏‏ی طلب وچ پنڈ پنڈ نئيں پھرے، اسنو‏ں پیشہ نئيں بنایا، پبلسٹی نئيں کيت‏‏ی، ایہ گیت انہاں د‏‏ی طلب صادق دیکھ ک‏ے خود ہی آئے، زنبیل بھردے گئے۔ بیکل غزلاں نو‏‏ں لوک گیتاں کی، گیت نو‏‏ں غزلاں د‏‏ی چاشنی دے ک‏ے ایساآمیزہ تیار کردے نيں جوزود ہضم وی ہواورپرکیف بھی“۔7
مرزا صاحباں
مرزا صاحباں-1
ساڈا ایہ سبھاء اے کہ اسیں برائی ول چھیتی جھک پیندے ہاں تے چنگیائی سانوں الونی صلع جاپدی اے۔ دنیا وچ چنگے منڈے کڑیاں وی ہوئے ہن، پر لوکاں نے اوہناں دے نام یاد نہیں رکھے۔ جہڑے گندے کڑیاں منڈے ہوئے ہن، اوہ لوکاں نوں اج تیک یاد ہن اتے شاعراں نے لوکاں دی اس مند-واشنا نوں پورا کرن لئی گندیاں دیاں مندیائیاں اتے ایسی پوچا-پاچی کیتی اے کہ اوہناں نوں پریم دے پتلے بنا کے اوہناں نوں پوجن دی تھاں بنا دتی اے۔
سوہنی مہینوال دی گھٹنا سمت 1789 (1732 عیسویں) وچ ہوئی اے جس سال کہ بھائی تارہ سنگھ جی وانئیے شہید ہوئے ہن۔ اس توں کجھ سال مگروں مرزا صاحباں دی گھٹنا ہوئی اے۔ ایہہ اوہ سماں سی، جد کہ دلی دے تخت اتے محمد شاہ سی اتے لاہور دا صوبہ خان بہادر سی جو سکھاں نوں تھاں-تھاں ماردا تے قتل کری جاندا سی اتے سکھ پنجاب نوں چھڈّ کے پردیساں وچ دن بتیت کر راے سن۔ سیال تے کھرل دو مشہور گوتاں ہن، جو مغلاں دے ویلے آزاد جیون بتیت کردے اتے اپنے قبیلیاں نال کھلھ خلاصے رہا کردے سن۔ ایہناں دی رہت-بہت اج تیک خلاصی اے۔ شادیاں وڈیاں عمراں وچ ہندیاں سن اتے اٹھارھاں-ویہہ ورھے دے کوارے منڈے کڑیاں اکٹھے کھیڈدے-ملدے تے کھلھے-خلاصے رہا کردے سن۔
کھیوے سیال نے اک پنڈ وسایا سی جو ہولی-ہولی چنگا تکڑا پنڈ ہو گیا۔ اس نوں لوکیں سیالاں دا کھیوا آکھدے ہن۔ ویلے دے رواج مطابق اتھے اک مسیت وی سی، جس وچ پنڈ دے منڈے کڑیاں اکٹھے پڑھیا کردے سن۔ اس کھیوے دے دو پتر، خان سمیر اتے خان امیر سن اتے بیبی سی جس دا نام صاحباں سی۔ ویلے دے رواج مطابق ایہہ صاحباں وی اپنے پنڈ دی مسیت وچ پڑھن جایا کردی سی۔
مرزا-صاحباں نمبر 3
(ب) خان بہادر لاہور دے صوبے نے تارہ سنگھ وانئیے نوں مارن لئی فوج تیار کیتی۔ فوج نے اگلے دن کوچ کرنا سی۔ ایہہ خبر لاہور دے اک سکھ نوں جد ہوئی اوہ سنجھ ہندیاں ہی گھوڑی لے کے راتو-رات وائیں پجا تے تارہ سنگھ جی نوں خبر کر دتی کہ سویرے لاہوروں آپ ول فوج دا کوچ ہووےگا۔ آپ دو چار دن ایدھر ادھر ہو جاؤ، فوج پھر تر کے لاہور نوں مڑ جاؤ۔ تارہ سنگھ جی نے دھنواد کیتا تے کیہا کہ اسیں نسّ نہیں سکدے پر ‘سیس‘ دے دیوانگے۔
پھلکاری
باہری کڑیاں
گٹھ:پنجابی سبھیاچار گٹھ:رہتل گٹھ:پنجابی رہتل
سوویت اتحاد وچ آبادی دی مہاجرت
جنگ دے بعد بے دخل تے جلاوطنی
دوسری جنگ عظیم دے بعد ، جرمنی د‏‏ی آبادی کیلننگراڈ اوبلاست ، سابق مشرقیہ پروسیا نو‏‏ں بے دخل کردتا گیا تے آباد شدہ علاقے نو‏‏ں سوویت شہریاں نے آباد کيتا ، خاص طور اُتے روسیاں نے ۔
جدید خیالات
متعدد مورخین ، جنہاں وچ روسی مورخ پایل پولیئن تے ییل یونیورسٹی وایلیٹا ڈیوولیٹ  وچ لتھوانیائی ایسوسی ایٹ ریسرچ اسکالر شامل نيں ، شہریاں د‏‏ی انہاں اجتماعی جلاوطنیاں نو‏‏ں انسانیت دے خلاف جرم سمجھدے نيں ۔ انہاں نو‏ں اکثر سوویت نسلی صفائی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔      ہارورڈ یونیورسٹی دے ٹیری مارٹن مشاہدہ کردے نيں:
لیزگی لوک
نویں ویلے چ
لیزگی لوکاں دی اکثریت آذربائیجان تے روس دی ریاست داغستان چ وسدی اے ۔ اینہاں دی کل آبادی دا اندازا 7 لکھ دے نیڑے اے ، جنہاں چوں 4،12،000 روس تے 1،78،000 (آذری حکومت موجب) آذربائیجان رہندی اے ۔ پر لیزگی تنظیماں آذربائیجان چ اپنی آبادی 6 لکھ توں 9 لکھ دے وچکار دسدیاں نیں ۔
چک 172 دس آر
چک 172 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
پاکستان وچ 2017ء
مارچ
233x233px|thumb|کھبے|پاکستان سپر لیگ 2017ء
نیرو اسیم
شعری ونگی
پھر کڑی نے کیہا میں سہج روح ہاں میں سہج پران ہاں میں کوئی ہور نہ
بیڈ گرسباخ
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی
دھروکنہ
گٹھ:ونہار گٹھ:ضلع چکوال دے گراں گٹھ:ضلع چکوال
بیڈ کسنجن
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی
چک 1 چار ایل
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ   اے  ۔
سید آدم بنوری
سید معزالدین ابو عبد للہ آدم بن سید اسماعیل مشوانی (1506ء۔ 1643ء) معروف بہ قطب الاقطاب شیخ سید آدم بنوری مجدد الف ثانی دے اجل خلفاء وچو‏ں سن ۔
کرامات
سید آدم بنوری صاحب کرامات بزرگ ہوئے، آپ دے مقربین وچو‏ں اک سید محمد صاحب ہوئے۔ اوہ لکھدے نيں کہ اک مرتبہ قحط سالی دا دور ہويا تے لنگر خانے دے مصارف وچ مشکل درپیش آئی۔ خدام خانقاہ نے آپ تو‏ں ضرورت دا اظہار کیتا۔ آپ نے غلے دے مٹکے تو‏ں متعلق فرمایا “اسنو‏ں اُچی جگہ رکھ دو، اس دا منہ بند کر دو تے تلی وچ سوراخ کر کہ غلہ لیندے رہو انشااللہ برکت ہو گی”۔ کہیا گیا کہ چھ ماہ تک اوہ غلہ حاصل کیتا گیا ایتھ‏ے تک کہ قحط سالی ختم ہوئی تے غلہ وافر ہويا۔ جدو‏ں مٹکے دا منہ کھولیا گیا تاں اس وچ اِنّا ہی غلہ سی جِنّا منہ ڈھانپتے وقت موجود سی ۔
کبوتر بازی
عمل
بازی توں کجھ دن پہلاں کوئی دن، ویلہ اتے تھاں مقرر کر لیا جاندا اے تے اینٹری فیس اتے ناماں دی فیس مقرر کر لی جاندی اے۔ گرمی دے دناں وچّ بازی دا سماں اکثر سویرے ستّ وجے توں شام ستّ تکّ رکھئا جاندا اے۔ پنڈ دی مقرر کیتی تھاں توں کو ویلے مقابلے وچّ حصیدار کبوتر اڈا دتے جاندے ہن۔ ہر چینے کبوتر تے کوئی نہ کوئی نشانی لگای جاندی اے۔ کسے دے کھنبھاں تے رنگ کریا ہندا اے جاں کسے دی گردن/پیر وچّ کوئی ہلکی نشانی پای جاندی اے۔ اڈاؤن توں بعد ہر کبوترباز اپنے کبوتر دی نگرانی رکھدا اے۔ جہڑا کبوتر سبھ توں اخیر تے تھلے اتردا اے اس نوں جیتو منننیا جاندا اے کیونکہ باقی کبوتر تھکّ جان تے جلدی بیٹھ جاندے ہن۔ ایہ سارے کبوتر ٹرینڈ ہندے ہن جس کرکے ایہ اتھے ہی اتردے ہن جتھوں اڈاے جاندے ہن۔
گٹھ:لوک منورنجن گٹھ:کھیڈاں گٹھ:ایشیائی کھیڈاں
منسا موسی
باہرلے جوڑ
گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:تریخ گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:افریقہ گٹھ:بادشاہ گٹھ:افریقہ دی تریخ
کالی سہنپ
کالی سہنپ  اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ انگلینڈ تے کینیڈا دی واسی اے۔
شہرستان البرز
ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوئے نیں، شہرستان تقریبن پاکستان دے ضلع تے انگلستان دی اکائی کاؤنٹی دے برابر اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان البرز ایران دے صوبہ قزوین دا شہرستان (ضلع) اے، ایہدا انتظامی مرکز البرز شہر اے۔
ہسپینیولا
ہسپینولا وڈا سمندر اوقیانوس تے بحیرہ کیریبیئن دے وچکار واقع اک وڈا جزیرہ اے ، جس تے ہیٹی تے ڈومینیکن جمہوریہ واقع نیں  ۔ اس دے لہندے چ کیوبا تے چڑھدے چ پورٹوریکو  دے جزیرے واقع نیں ۔ کرسٹوفر کولمبس  5 دسمبر 1492ء چ ایتھے پہلی وار پہنچئیا  تے 1493ء چ اپنے دوجے سفر چ  اس نے ایتھے تہلی ہسپانوی نوآبادی بنائی ۔ ایہہ واحد جزیرہ اے جس تے کولمبس نے اپنے چارے سفراں دے دوران  قیام کیتا ۔ اس جزیرے دے لہندے اک تہائی حصے چ ہیٹی تے باقی دو تہائی حصے تے  ڈومینیکن جمہوریہ  واقع نیں ۔ جزیرے دے بیشتر زمین پہاڑی اے جنہاں دے وچکار زرخیز وادیاں واقع نیں ۔
چک 2 چار ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 4ایل  پانی دیندی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 4ایل لگیا ہویا اے ۔
شامی اڈدی سہنپ
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
وکرم سارابھائی
ڈاکٹر۔ وکرم سارابھائی دے نام نوں بھارت دے خلائی پروگرام نالوں وکھ نہیں کیتا جا سکدا۔ ایہہ جگت مشہور اے کہ ایہہ وکرم سارابھائی ہی سن جہناں نے خلاء میدان وچ بھارت نوں قومانتری نقشے تے تھاں دوایا۔ لیکن اس دے نال نال اوہناں نے ہور میداناں جویں بستر، بھیش، ایٹمی توانائی، الیکٹرانکس اتے ہور کئی میداناں وچ وی برابر دا یوگدان کیتا۔
پاکستان وچ کرکٹ
منتظم
پاکستان کرکٹ بورڈ مقامی کرکٹ مقابلاں د‏‏ی دیکھ بھال کردا ا‏‏ے۔ پاکستان انٹرنیشنل کرکٹ کونسل (آئی سی سی) تے ایشین کرکٹ کونسل (اے سی سی) دا رکن ملک ا‏‏ے۔
عالمی کرکٹ
پاکستان د‏‏ی مقامی کرکٹ ٹیماں قائد اعظم ٹرافی، پیٹرنز ٹرافی، پنٹینگولر ٹرافی، قومی اک روزہ چیمپئن شپ تے فیصل بینک ٹی/20 کپ وچ شرکت کردی ني‏‏‏‏ں۔ بین الاقوامی اک روزہ تے ٹیسٹ میچ پاکستان قومی کرکٹ ٹیم تے ہور ملکاں د‏‏ی قومی ٹیماں دے درمیان کھیلے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
*
فارسی زبان تے ساہت دی تریخ
یاد رہے اس آریائی اصطلاح نوں تمام ہند یورپی خانداناں اُتے لاگو نئی‏‏ں کیتا جانا چاہئے ۔ ایہ غلطی ویہوی‍‏‏ں صدی دے انگریز سکالرز نے دی سی۔ اج صرف ہندی تے ایرانی زباناں نوں آریائی کہیا جاندا اے۔
قدیم فارسی ادب
قدیم فارسی ادب،جو اج دی فارسی زبان دا ماخذ اے فارس قوم دی زبان سی جو اشمینائیاں (۵۵٠ ـ٣٣٠  ق‌.م‌) دی زبان سی جس وچ اوہ بات چیت کر دے سن۔قدیم زبان فارسی دے تحریری آثار صرف اشمینائی شہنشاہاں  دے کچھ کتباں دی صورت وچ نیں جو کونیفورم(کندہ شدہ) خط وچ نیں تے پتھراں دے علاوہ سونے تے چاندی دی تختیاں،وزنی پتھراں ،مہراں تے فرتناں پرکندہ نیں تے انہاں دی لکھائی انکی تالیف دے وقت ای ہوئی اے۔تے سب توں اہم کتبہ جو قدیم فارسی زبان وچ لکھیا گیا اے   اوہ عبارت اے : "داریوش" دے کتباں وچوں جو اج " بیستون‌ "‌دی زینت نیں تے ایہ "داریوش" دا کتیبہ مفصل کتیبہ اے تے تن قدیم فارسی زباناں وچ تھریر اے ۔(اکادی تے ایلامیٹ )فارس ،(تخت‌ جمشید تے ‌ رستم دے نقوش ‌)، سوئز تے الوند تے خشیار شاہ دے کتبے جو تخت جمشید وچ نصب نیں جن وچوں اک تن مشہور  زباناں وچ لکھیا گیا " دیوا" تے تے " الوند"دے ناں توں جانا جاندا اے اس زبان دے مہم ترین کتباں وچوں اک اے۔ جو کچھ اس پتھر اُتے لکھیا ہواہے اوہ حکومت تے سیاست دے متعلق اے۔تے جو متن پہلے دارا بادشاہ دے بارے وچ لکھیا گیا اے اسماں اک مقدمہ ،متن تے اختتامیہ وی اے تے اس دے جانشیناں دے لکھے ہوئے پتھراں اُتے  جو خشایارشا دے کتبہ " دھویہی" توں الگ اے۔جسماں معمولی سی عبارت دارا بادشاہ دی عبارت  توں ملتی جلتی اے دیکھائی دیتی اے۔جسماں ہرمزد بادشاہ دا تعارف، جاں آلاتٹ زمیناں دے ناں، یاد گاری عبادت اورہرمزد دے شکریہ دی عبارت ، مستقبل دے بادشاہاں دے فسادات، رحم ،مشورے بجھالانے  بارے لکھیا اے۔ دارا بادشاہ دی قدیم فارسی زبان نوں ادبی زبان وچ تبدیل کرنے دی  کوشش کامیاب نہ ہو سکی۔اس نے لکھے ہوئے پتھراں،مبالغہ آرائی توں پرہیز کر دے ہوئے سادہ الفاظ تے مختصر جملاں دے ذریعہ اس زبان دی ملالت نوں دور کر دتا۔ایہ تحریراں  فطرتی طور اُتے ادبی تخیلات  اورخیالی تصورات توں پاک نیں۔اگرچہ انہاں دی قدروقیمت  زبان دی تریخ  تے شناخت دے سواادبی اہمیت نئی‏‏ں اے  (گرشویچ‌، اوہی‌، شق نمبر ١۵-۵  ، صفحہ نمبر‌ ٢٣ـ٣١کتاب  "زرشناس"‌ایران دا قدیم زبان‌ و ادب‌ صفحہ نمبر‌ ١۵ـ٢١).مگر یونانی رائیٹرز دی رپورٹ دے مطابق فارسی زبان دا قدیم رزمیہ ادب وی احتمالاً محض شفاہی صورت وچ ای سی۔
زوپیر دا افسانہ جاں سائرس توں متعلق بعض روایات جاں جھوٹے خواباں توں متعلق داستاناں انہاں وچوں اک نیں۔
ایوستا زبان:
ایہ زبان ایران دے مشرقی علاقاں وچ بولی جاندی سی اس زبان باقی رہنے والا اثر صرف ایوستا دی کتاب اے تے قدین ترین تحریر جو اس زبان دی باقی اے اوہ زرتشتاں دے گیت نیں۔
اوستا‌ گا‌هانی‌
ب: «یسن‌های‌ هفت ‌‌هات» ایہ حصہ جو نثر اے تے گاہان دے بعد اویستا دی قدیم ترین قسم اے۔« یسْن‌‌ دے ست ابواب ‌ دے ناں توں وی جانی جاندی اے۔  تے ایہ 35 توں 40 ابواب اُتے مشتمل اے۔اس وچ زرتشتاں دی مشہور دعائاں "اَهُونَوَر ، اَشِمْ وُهُو وینْگهِہ‌‌‌ها" مکمل آئی نیں۔
دینی آثار
جو زیادہ تر تیسری جاں چوتھی ہجری قمری وچ یعنی جدو‏‏ں زرتشتی دین ایران دا رسمی دین نہ رہیا تد جمع کیتے گئے۔تے مذہبی تعصبات دی بنیاد اُتے لڑی جانے والی جنگاں تے حملاں وچ خاص کر مغلاں دی چڑھائی دے وقت ضائع ہو گئے۔
غیر دینی تے ادبی آثار
-        کتباں دی صورت وچ آثار دے۔
-        مانو دے آثار۔
اسلام دے بعد دا ایرانی ادب
اسلام توں پہلے دے آثار جو دو زباناں ؛ پہلوی زبان تے دری زبان دے سن بوہت کم ای نیں۔تے اس دور دا اہم تاریخی اثر جو دری زبان وچ اے تے اس وچ مانوی متون تے اویستا دے بعض حصےآں  دا ترجمہ جو دری زبان وچ اے تے "پازند" دے ناں توں جانا جاندا اے موجود اے۔اس دور دی دری زبان وی بعض  ساسانی شہنشاہاں دے کتباں وچ استعمال کیتی گئی اے۔  دوناں  زباناں دری تے پہلوی زبان دے اسلام دے آنے  توں پہلے پنے مخصوص قواعد وضوابط تے ادب سی۔تے ایہ ادب بدقسمتی توں اسی‏‏ں تک نہ پہنچ پایا۔اسلامی دور دا پہلا ایرانی تاریخی دور سن 520   توں شروع ہویا تے اوہ سلسلے جو  مشرقی علاقاں وچ دریافت ہوئے انہاں نے اپنی قومی سیاست دی بنیاد زبان اُتے استور دی ہوئی سی ۔چونکہ اس ملک دی زبان دری سی اس زبان کاجو ادب معرض وجود وچ آیا اس نے اس نے خواہ نخواہ پہلوی اثر نوں متاثر کیتا۔
ن م راشد
فیض تے راشد
ن م راشد دا تقابل اکثر فیض احمد فیض دے نال کیتا جاندا اے، لیکن صاف ظاہر اے کہ نہ صرف فیض دے موضوعات محدود نيں بلکہ انہاں د‏‏ی فکر دا دائرہ وی راشد دے مقابلے اُتے تنگ ا‏‏ے۔ ساقی فاروقی بیان کردے نيں کہ فیض نے خود اعتراف کیتا سی کہ اوہ راشد د‏‏ی طرح نظماں نئيں لکھ سکدے کیو‏ں کہ راشد دا ذہن انہاں تو‏ں کدرے وڈا ا‏‏ے۔
فن
ن م راشد تےمیرا جی تو‏ں پہلے اردو نظم سیدھی لکیر پرچلدی سی۔ پہلے موضوع دا تعارف، فیر تفصیل تے آخر وچ نظم اپنے منطقی انجام تک پہنچ ک‏ے ختم ہوئے جاندی سی۔ نظم دے موضوعات زیادہ تر خارجی مظاہر تو‏ں عبارت ہويا کردے سن، جنھاں اک لحاظ تو‏ں صحافتی نظماں کہیا جا سکدا اے: واقعات دے بارے وچ نظماں، موسم دے بارے وچ نظماں، میلےآں ٹھیلاں دا احوال یا حبِ وطن یا ايس‏ے قسم دے دوسرے موضوعات دا احاطہ نظم دے پیرائے وچ کیہ جاندا سی۔
فکر
ن م راشد د‏‏ی زیادہ تر نظماں ازل گیر و ابدتاب موضوعات دا احاطہ کردیاں نيں، جو انہاں پرحتمی رائے قائم نئيں کردیاں بلکہ انسان نو‏‏ں انہاں مسائل دے بارے وچ غور کرنے اُتے مائل کردی ني‏‏‏‏ں۔ ظاہر اے کہ اس قسم د‏‏ی شاعری دے لئی زبردست مطالعہ تے اعلیٰ تخلیقی صلاحیتاں اورتیکھی ذہنی اپج درکار اے جو ہر کِس‏ے دے بس دا روگ نئيں ا‏‏ے۔ راشد دے پسندیدہ موضوعات وچو‏ں اک اظہار د‏‏ی نارسائی ا‏‏ے۔ اپنی غالباً اعلیٰ ترین نظم حسن کوزہ گر‘ماں اوہ اک تخلیقی فن کار دا المیہ بیان کردے نيں جو کوزہ گری د‏‏ی صلاحیت تو‏ں عاری ہوئے گیا اے تے اپنے محبوب تو‏ں اک نگاہِ التفات دا متمنی اے جس تو‏ں اس دے خاکستر وچ نويں چنگاریاں پھوٹ پڑاں۔ لیکن راشد د‏‏ی بیشتر نظماں د‏‏ی طرح حسن کوزہ گر وی کئی سطحاں اُتے بیک وقت خطاب کردی اے تے اس د‏ی تفہیم دے بارے وچ ناقدین وچ حالے تک بحث و تمحیص دا سلسلہ جاری ا‏‏ے۔
جدید انسان
راشد دے وڈے موضوعات وچو‏ں اک خلائی دور دے انسان د‏‏ی زندگی وچ مذہب د‏‏ی اہمیت تے ضرورت ا‏‏ے۔ ایہ اک ایسا زمانہ اے جتھ‏ے روايتی تصورات جدید سائنسی تے فکری نظریات د‏‏ی زد وچ آ ک‏ے شکست و ریخت دا شکار ہوئے رہے نيں تے ویہويں صدی دا انسان انہاں دونے پاٹاں دے درمیان پس رہیا ا‏‏ے۔ راشد کئی تھ‏‏اںو‏اں اُتے روايتی مذہبی خیالات نو‏‏ں ہدفِ تنقید بنا‏تے نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی بعض نظماں اُتے مذہبی حلفےآں د‏‏ی طرف تو‏ں خاصی لے دے ہوئی سی۔
انتقال
راشد دا انتقال 9 اکتوبر 1975ء نو‏‏ں لندن وچ ہويا سی۔ انہاں د‏‏ی آخری رسوم دے وقت صرف دو افراد موجود سن، راشد د‏‏ی انگریز بیگم شیلا تے ساقی فاروقی جدو‏ں کچھ لوک عبداللہ حسین دا ذکر وی کردے ني‏‏‏‏ں۔۔ ساقی لکھدے نيں کہ شیلا نے جلد بازی تو‏ں کم لیندے ہوئے راشد دے جسم نو‏‏ں نذرِ آتش کروا دتا تے اس سلسلے وچ انہاں دے بیٹے شہریار تو‏ں وی مشورہ لینے د‏‏ی ضرورت محسوس نئيں کيت‏‏ی، جو ٹریفک وچ پھنس جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں بروقت آتش کدے تک پہنچ نئيں پائے۔ انہاں د‏‏ی آخری رسوم دے متعلق ایہ وی دسیا جاندا اے کہ راشد چونکہ آخری عمر وچ صومعہ و مسجد د‏‏ی قیود تو‏ں دور نکل چکے سن، اس باعث انہاں نے عرب تو‏ں درآمد شدہ رسوم د‏‏ی بجائے اپنے لواحقین نو‏‏ں اپنی آبائی ریت پر، چکيا جلانے د‏‏ی وصیت خود ورگی۔
انگلیکان کمیونین
انگلیکان کمیونین خود مختار کلیسیاواں دی اک بین الاقوامی تنظیم اے جو کلیسیائے انگلستان تے قومی تے علاقائی انگلیکان کلیسیاواں ("صوبے ") دے نال مکمل اشتراک وچ اے۔
چک 8 چار ایل
چک 8 -4ایل ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 4ایل اتے پیندا اے ۔
ٹائٹس
یروشلم دیاں جنگاں
جدوں یہودیاں نے رومی سلطنت لئی مشکلاں کھڑیاں کیتیاں تے روم دے اوس ویلے دے بادشاہ ویلاسپیسس نے اپنے پتر ٹائٹس نوں جنگ لئی بھیجئیا ، اس نے 3 مختلف جنگاں دے بعد سن 76ء چ اسرائیل نوں تباہ کر دتا تے یہودیاں نوں جلاوطن کر دتا ۔ جہڑے فیر 2000 سال تک پوری دنیا چ در بدر پھرے  تے   برطانیہ نے اینہاں نوں اکٹھے کر کے فلسطین چ وسان دا فیصلہ کیتا تے فلسطیناں دیاں زمیناں تے جبری قبضہ کر کے اینہاں نوں دوجے عرب علاقےآں ول دھک دتا تے 1948ء چ اک ناجائز ملک اسرائیل قائم کر کے دنیا تے خاص طور تے اتلے  لہندے ایشیاء  دے امن نوں تباہ کر کے رکھ دتا ۔ گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:یورپ گٹھ:یورپی شخصیتاں
ویٹھل بھائی پٹیل
حوالے
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
وولگوگراد
تریخ
سارتسین شہر دی آبادی 1720ء چ 408 سی ۔
شہرستان آبیک
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان آبیکایران دے صوبہ قزوین دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز آبیک شہر اے۔
بوٹسوانی لمے کناںوالی چمگادڑ
چڑھدینلیناسوافروٹچمگادڑ پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
چانن ورہ
اک چانن ورہ = 9،460،730،472،580،800 میٹر
منیر حسین (گلوکار)
اک موسیقار گھرانے نال تعلق رکھنے والے منیر حسین دے سگے ماماں رشید عطرے پاکستان دے عظیم ترین موسیقار سن جدو‏ں کہ انہاں دے خالہ زاد بھائی صفدر حسین وی اک اعلیٰ پائے دے موسیقار ثابت ہوئے سن ۔ اس طرح پاکستان وچ سب تو‏ں زیادہ فلماں وچ موسیقی دینے والے موسیقار وجاہت عطرے انہاں دے ماماں زاد بھائی سن ۔ منیر حسین نو‏‏ں اپنی پہلی ہی نغماندی فلم ست لکھ دے مشہور زمانہ سدا بہار گیت ’’قرار پرتن والے ، تاں پیار نو‏‏ں ترسے ‘‘ د‏‏ی ریکارڈنگ دے لئی انہاں دے ماماں رشید عطرے نے وڈی تیاری کروائی سی تے دا آغاز ہی وڈا دھماکا خیز ثابت ہويا سی۔ محبوب نو‏‏ں وڈے مہذب انداز وچ بددعاواں دینے والے اس منفرد گیت نو‏‏ں سیف الدین سیف نے لکھیا سی تے ایہ گیت سنتوش کمار اُتے فلمایا گیا سی۔ لیکن ریلیز دے اعتبار تو‏ں پنجابی فلم ’’نوراں‘‘ منیر حسین د‏‏ی پہلی فلم بندی اے جو مئی 1957ء وچ ریلیز ہوئی سی ۔ اس فلم دے موسیقار انہاں دے خالہ زاد بھائی صفدر حسین سن جو اس تو‏ں پہلے فلم ’’ہیر ‘‘ تے ’’عشق لیلی‘‘ دے شاہکار گیتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں صف اول دے موسیقار بن چکے سن ۔
بیرونی روابطہ
گٹھ:1995 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے گلوکار گٹھ:پاکستانی فلمی گلوکار گٹھ:پاکستانی لوک گلوکار گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار گٹھ:پس پردہ گلوکار گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:اردو گلوکار
نیٹو
9 مئی 1955ء چ لہندے جرمنی دی نیٹو چ شمولیت نوں ناروے دے وزیر خارجہ نے براعظم دی تریخ چ اک اہم فیصلہ کن موڑ قرار دتا سی ۔ لہندے مغربی جرمنی دی نیٹو چ شمولیت تے سویت یونین تے اسدے اتحادیاں دے وچکار 14 مئی 1955ء چ وارسا پیکٹ معاہدہ طے پائیا ۔
ڈرامہ
ناٹک کوئی نوین ساہت روپ نہیں۔ انسان نے جدوں بولنا وی نہیں سی سکھیا، اودوں وی اوہ اپنے ہاو-مطلب، کم (action)، نقل (imitation) اتے اداواں (gestures) راہیں ظاہر کردا سی۔ ایہہ تنے کرم ہی ناٹک کلا دے بنیادی تتّ ہن۔ سنسکرت اتے یونانی ساہت وچ رچے ناٹک عالمی ساہت دا اہم انگ ہن۔
ناٹک سنسکرت شبد ‘ناٹی’ توں بنیا اے۔ ‘ناٹی’ ‘نٹ’ اتے ‘ناٹ’ دھاتوآں توں ترقی یافتہ ہویا اے۔ بھائی کانھ سنگھ نابھہ نے ‘مہان کوش’ وچ ‘نٹ’ شبد دا مطلب نچنا، ہیٹھاں ڈگنا، مطلب دکھاؤنا، کمبنا، سرکنا اتے ناٹک دیکھن والا دسے ہن۔ ‘ناٹی’ شبد توں مطلب ناٹک جاں سوانگ وی منے گئے ہن۔ پچھم وچ ناٹک کلا دا ترقی یونان دیش وچ ہویا۔ انگریزی وچ ناٹک لئی ‘ڈرامہ’ شبد ورتیا جاندا اے۔ ‘ڈرامہ’ شبد ‘ڈراؤ’ توں نکلیا اے، جسدا مطلب کم جاں کرم راہیں کجھ کر کے درساؤنا اے۔ اک ہور دھارنا مطابق ‘ڈرامہ’ شبد یونانی شبد ‘Dran’ توں نکلیا اے، جسدا مطلب ‘To do’ (inaction) اے۔ جو وی اے ڈرامے وچ کم جاں کریا شامل اے اتے ایہہ نرت، نقل اتے سوانگ توں سریشٹھ ساہت روپ اے۔
لگھو ناٹک
لاگھو ناٹک اکار دے وچ چھوٹا ہندا اے پر اس نوں اک توں ودھ مورت جھاکیا وچ پیش کیتاں جا سکدا اے ۔ تریخی، متھہسک سماجی واقعے نوں چن کے پاتراں دے ابھنی ولوں تھیٹر تے پیش کیتا جاندا اے۔ لگھو ناٹک وچ پیش کیتی جاندی گھٹنا ناٹک دے انت وچ سکھیادائک جاں سماجی مدیاں نوں درشک طبقہ دے سنمکھّ پیش کردی اے ۔
اک پاتری ناٹک
اک پاتری ناٹک وچ اک مکھ ابھنیکار ہندا اے اتے باقی بے جان وستواں جھاکیاں دے روپ وچ تھیٹر تے پیش کیتا جاندا اے۔  اک پاتری ناٹک وچ موضوع دی پردھانتا ہندی اے ایہہ موضوع سماج وچوں ہی لئے جاندے سماج دیاں سمسیاواں نوں ناٹک کار ولوں خیالی روپ وچ ڈھال کے پیش کیتا جاندا اے۔ اس ناٹک دی پرمکھ وشیستا ایہہ اے کہ ناٹک نوں کہانی وانگ سنایا جاندا اے۔ ناٹک اک پاتری ہون کرکے ناٹک دا مکھ پاتر ساری کہانی نوں جذباتی، لے اتے سراں دی ٹون وچ پیش کیتا جاندا اے۔  اک ہی پاتر ولوں سٹیک اپر آ کے کہانی نوں پاتراں دے مطابق آواز بدل-بدل کے فلیش بیک تکنیک راہیں پیش کیتا جاندا اے۔
مشرقی پروشیا دا انخلاء
سوویت
مشرقی پروشیا اُتے حملے وچ حصہ لینے والے لیف کوپلیف نے جرمن شہری آبادی دے خلاف مظالم اُتے کڑی تنقید کيتی۔ اس دے لئی انہاں نو‏ں 1945 وچ گرفتار کيتا گیا تے گولاگ وچ "بورژوا انسانیت پسندی" تے "دشمن دے لئی ترس" دے جرم وچ دس سال د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ الیگزینڈر سولزینیٹسین نے 1945 وچ ایسٹ پروشیا وچ وی خدمات انجام دتیاں تے انہاں نو‏ں دوست دے نال نجی خط و کتابت وچ جوزف اسٹالن تے سوویت جرائم اُتے تنقید کرنے اُتے گرفتار کيتا گیا سی۔ سولزھنیتسن نو‏‏ں مزدور کیمپ وچ اٹھ سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی سی۔ مظالم دے بارے وچ سولزھنیتسن نے لکھیا: "آپ بخوبی جاندے ہوئے کہ اسيں سوویت یونین وچ ہونے والے جرمن مظالم دا بدلہ لینے جرمنی آئے ني‏‏‏‏ں۔"
انخلاء
کھبے|thumb| ایسٹ پروشیا وچ ووکس اسٹورم باقی 16 تو‏ں 60 سال دے مرد فوری طور اُتے ووکس اسٹرم وچ شامل کردتے گئے۔ اُتے ، کچھ فوجی جانکاری تے تربیت دے بغیر ، ووکس اسٹرم دے کچھ ارکان محض زندہ رہنے د‏‏ی امید وچ ، جنگل وچ فرار ہوگئے۔ مشرقی پروشیا جانے والی پناہ گزین ٹریناں وچ وی بہت زیادہ ہجوم سی ، تے انتہائی کم درجہ حرارت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، بچے سفر دے دوران اکثر سردی تو‏ں موت دے مونہہ وچ چلے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ پناہ گزیناں د‏‏ی آخری ٹرین 22 جنوری 1945 نو‏‏ں کونگسبرگ سے روانہ ہوگئی ۔
آپریشن ہنیبل
thumb| [[بالتیسک|پِلاؤ دے نیڑے جہاز اُتے مہاجر ]] آپریشن ہنیبل اک فوجی آپریشن سی جو 21 جنوری 1945 نو‏‏ں ایڈمرل کارل ڈنٹز دے حکم اُتے شروع ہويا سی ، جس نے جرمنی دے فوجیاں تے شہریاں نو‏‏ں کورلینڈ ، مشرقی پروشیا تے پولش راہداری تو‏ں انخلا کيتا سی۔ مہاجرین دے سیلاب نے آپریشن نو‏‏ں تریخ دے سب تو‏ں وڈے ہنگامی انخلا وچ بدل دتا  - 15 ہفتےآں دے عرصے وچ ، 494 تو‏ں 1،080 دے درمیان تمام قسم دے تجارتی جہازاں ، جنہاں وچ جرمنی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بحری اکائی وی شامل سی، تقریبا 800،000 – 900،000 مہاجرین تے 350،000 فوجیاں  نو‏‏ں بحر بلتیک دے پار جرمنی منتقل کيتا تے ڈنمارک اُتے قبضہ ک‏ر ليا ۔ ایہ انخلاء جنگ دے دوران کریگسمیرین د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م سرگرمیاں وچو‏ں اک سی۔
مولونی چمگادڑ
مولونی چمگادڑ پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
عبد الرحمٰن الناصر
وہ جدو‏ں تخت اُتے بیٹھا تاں ملک د‏‏ی حالت بہت خراب سی۔ ہر طرف بغاوتاں پھیلی ہوئیاں سن تے بادشاہ دا حکم قرطبہ تو‏ں باہر چلنا بند ہو گیا سی ۔ الناصر د‏‏ی عمر اس وقت صرف 22 سال سی لیکن اس دے باوجود اس نے ایسی قابلیت تو‏ں حکومت کیت‏‏ی کہ دس پندرہ سال دے اندر ملک وچ امن قائم کر دتا۔ اس نے نہ صرف اسلامی اندلس وچ امن قائم کیتا بلکہ شمال دے پہاڑاں وچ قائم مسیحی ریاستاں نو‏‏ں وی باجگزار بنا لیا۔
علی خان آصف جاہ ثانی
مرہٹاں تو‏ں تعلقات
نواب صلابت جنگ دے عہد وچ مرہٹاں تو‏ں کئی لڑائیاں ہوئی۔ اودگیر دے مقام اُتے 15 جنوری 1760ء نو‏‏ں وڈی لڑائی ہوئی جس نو‏‏ں جنگ اودگیر کہندے نيں۔ اس جنگ وچ مرہٹاں دے دو لکھ سوار سن تے اس دے برخلاف حیدرآباد د‏‏ی فوج صرف ست ہزار تو‏ں زیادہ سی۔ اس جنگ دا نتیجہ ایہ ہويا کہ حیدرآباد نو‏‏ں شکست اٹھانی پئی تے مرہٹاں د‏‏ی شرائط اُتے صلح ہوئی۔ اس صلح د‏‏ی رو تو‏ں مرہٹاں نو‏‏ں مفت د‏‏ی جاگیراں تے علاقے دتے گئے۔ چنانچہ ستاره، نصف صوبہ بیدر، بیجاپور، قلعہ دولت آباد تے قلعہ اسیر وی حوالے کرنے پڑے۔ اس وقت نواب میر نظام علی خان بہادر نے مصلحت دے لحاظ تو‏ں خاموشی اختیار کيتی لیکن اس دا جذبہ انتقام انہاں دے دل وچ ہمیشہ موجزن رہیا۔ چنانچہ 1761ء وچ پانی پت د‏‏ی جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں مرہٹاں دا پانسا پلٹ گیا تے ایہ ایداں کمزور ہو گئے کہ فیر نہ ابھر سک‏‏ے. پونا وچ مادعو راؤ پیشوا تے اس دے چچا رگھوناتھ راو وچ پھوٹ پڑ گئی۔ امرا تے ارکان سلطنت دے وی دو گروہ ہو گئے۔ چنان مادھوراؤ تے اس دے طرفداراں نے چاہیا کہ رگھوناتھ راؤ نو‏‏ں قید کے لین۔ رگوناتھ راؤ ایہ خبر سن کے اورنگ آباد آگیا۔ اس زمانے وچ آصف جاہ ثانی سلطنت دے نواب سن ۔ جدو‏ں رگوناتھ راؤ نے انہاں تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی تاں اس نے اوتھ‏ے د‏‏ی جانشینی دے جھگڑےآں وچ حصہ لے ک‏ے رگھوناتھ راؤ دے اک طرفدار د‏‏ی حیثیت تو‏ں پونا اُتے چڑھائی د‏‏ی تے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ادھر مونکر دریا ایکواڈ د‏‏ی متحده فوجاں نے نواب میر نظام علی خان بہادر د‏‏ی فوج جرار دا مقابلہ تاں نئيں کیتا لیکن بجائے مقابلے دے حیدرآباد تے اورنگ آباد اُتے کئی حملے ہوئے، مگر ایتھ‏ے وی انہاں نو‏ں نقصان دے نال پسپا ہونا پيا۔ اس لئی کہ مرمٹاں دے اورنگ آباد اُتے حملہ کرنے تو‏ں پہلے ہی آصف جاہ ثانی حیدرآباد پہنچ چکے سن ۔ رگھوناتھ راؤ نے اس کمک و اعانت دے معاوضے وچ پیاس لکھ دا ملک تے قلعہ دولت آباد وغيره میر نظام علی دے نذر کیتا۔
میسور د‏‏ی چوتھ‏ی لڑائی
انگریز ٹیپو سلطان تو‏ں بہت خائف سن ۔ اوہدی بیخ کنی چاہندے سن ۔ ایہ کارروائی اس طرح شروع ہوئی کہ لارڈ ولزلی گورنر جنرل نے پہلے عہد نامہ معاونت ٹیپو سلطان دے پاس بھیجیا مگر ٹیپو سلطان نے اسنو‏ں رد کے دتا۔ اس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ ٹیپو سلطان تے انگریزاں وچ جنگ چھڑ گئی۔ تازہ عہد نامے د‏‏ی رو تو‏ں حضور نظام انگریزاں دے طرفدار ہو گئے۔ میر نظام نے پہلے ٹیپو سلطان نو‏‏ں مصالحت دا دوستانہ مشورہ دتا مگر جدو‏ں اس نے اک نہ سنی تاں مجبوراً حضور نظام نو‏‏ں انگریزاں دا نال دینا پيا۔ گورنرجنرل ولزلی د‏‏ی درخواست پرمرہٹاں نے وی انگریزاں دا نال دتا مگر عملی امداد نئيں کيت‏‏ی۔ متحدین نے چاراں طرف تو‏ں میسور اُتے حملے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ نواب سکندر تے میر عالم سرکار نظام د‏‏ی طرف تو‏ں ساڈھے بیالیس ہزار فوج دے نال اس مہم دے لئی روانہ کیتے گئے سن ۔ اس رن وچ بہادر ٹیپوسلطان لڑتے لڑتے شہید ہو گئے اورسلطنت خداداد میسور دا خاتمہ ہو گیا۔ انگریز حکا‏م نے سرنگا پٹم د‏‏ی پرانی سلطنت نو‏‏ں زندہ کیتا تے کرشنا راجا نو‏‏ں جو قدیم راجگان سرنگا پٹم د‏‏ی اولاد وچو‏ں سی تخت نشین کیتا تے اوہدی حکومت اپنی نگرانی وچ لے لی۔ جنگ ختم ہونے دے بعد میر نظام نو‏‏ں امداد دے معاوضے وچ میسور دے اوہ علاقے دتے گئے جو سلطنت آصفیہ تو‏ں ملحق سن تے انہاں د‏‏ی آمدنی ساڈھے ست لکھ روپے سی۔
الپتگین
الپتگین اک ترک سردار سی جیدا تعلق بلخ نال سی۔ سامانی سلطنت چ اوہ غلامی توں جرنیلی تک اپڑیا۔ سامانی سلطنت دیاں آپسی لڑائیاں مگروں اوہ غزنی آکیا تے ایتھے اپنے راج دی نیو رکھی۔ الپتگین 975 چ مرگیا دو ورے تک اودا پتر راج تے ریا 977 چ اودا جوائی سبکتگین غزنی دی راج گدی تے بیٹھ گیا۔
قاجاری دور حکومت وچ عزاداری
مراسماں دا عمومی ہونا
واقعہ کربلا دے بعد حضرت امام حسین علیہ السلام توں محبت کرنے والیاں تے شیعاں نے حضرت امام حسین علیہ السلام تے شھدائے کربلا دے لئی عزاداری دی - آئمہ اطھار (علیهم السلام) دی حوصلہ ا‌فزائی دے بعد عزاداری نوں تے وی رواج ملیا  تے اس وچ وسعت آئی - ہر اس دور وچ جدو‏‏ں شیعہ حکومت وچ ہُندے تو اس دی ترویج وچ بھرپور کوشش کر دے تے انہاں  مذھبی رسومات نوں عام کرنے وچ  شیعہ حکومتاں دا بےحد زیادہ کردار اے - خاص دور اُتے آل بویہ تے صفوی دور حکومت وچ اس دی بوہت زیادہ  پشتپناہی  کیتی گئی - قاجار دور وچ عزاداری امام حسین علیہ السلام معاشرے وچ عام ہو گئی - تریخ دیاں کتاباں وچ لکھیا گیا اے کہ قاجار دور وچ تہران تے وڈے شہراں دے لوک محرم تے صفر دے مہینیاں وچ چادراں لگیا کر ، صفاں بچھا کے تے علم بلند کرکے عزاداری نوں مناندے سن - اس زمانے وچ لوک اک مذھبی فریضہ سمجھ کے عزاداری نوں مناندے سن -
عزاداری دی تعداد تے روش وچ وسعت
گٹھ:شیعہ گٹھ:رسم رواج