cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ترکستان دی تریخ تے سلطنتاں
شہاب الدین د‏‏ی شہادت
۶۰۲ھ /۱۲۰۶ وچ بلخ دے نويں صوبے دار عماد الدین عمر نے ترمذ دے قلعے پر، جو ترکانِ خطا د‏‏ی قلمرو وچ واقع سی، حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں فتح کرلیا تے اپنے بیٹے بہرام شاہ نو‏‏ں اوتھ‏ے دا صوبے دار مقرر کر دتا۔ اگرچہ شہاب الدین نے علاء الدین دے خلاف چھیڑ چھاڑ بند کردتی سی لیکن چونکہ گزشتہ دوہری شکست تو‏ں اسنو‏ں حد درجہ ذلّت اٹھانا پئی سی اس لئی اوہ چپکے چپکے جنگی تیاریاں وچ مصروف سی تاکہ جدو‏ں موقع ملے، اپنے کھوئے ہوئے وقار کوبحال کرنے دے لئی کوشش کرے۔ چنانچہ ايس‏ے غرض تو‏ں ہندوستان نو‏‏ں روانہ ہوگیا تاکہ ادھر تو‏ں فوج بھرتی ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں ضروری اسلحہ تو‏ں مسلح کر لائے۔ اک دن سلطان شہاب الدین دریائے جہلم دے کنارے خیمے وچ آرام کر رہیا سی کہ اک شخص نے اس دا کم تمام کردتا۔ ۱ ایہ واقعہ ماہ رمضان ۶۰۲ ہجری بمطابق ۱۳ مارچ ۱۲۰۶ ع نو‏‏ں پیش آیا۔ شہادب الدین د‏‏ی وفات دے وقت اس دا بھتیجا غیاث الدین محمود بست دے مقام تے پڑاؤ کیتے ہوئے سی۔ جب اسنو‏ں چچا د‏‏ی وفات د‏‏ی اطلاع موصول ہوئی تاں اس نے اعلان کر دتا کہ اوہ سلاطین غور دا جائز وارث ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں جانشینی دا حق دار اے اس لئی صویحات دے حاکم اس دے ہتھ اُتے بیعت ک‏ر ک‏ے وفاداری دا حلف اٹھاواں۔ حسین بن خرمیل اس موقع اُتے ہرات دا صوبے دار سی۔ اس نے اراکین ہرات سلطنت نو‏‏ں اطلب ک‏ر ک‏ے اس بہانے بیعت لینے د‏‏ی کوشش کيتی کہ سلطان د‏‏ی شہادت د‏‏ی وجہ تو‏ں ترکانِ خطا تے خوارزم شاہ دے حملےآں دا خطرہ اے، اس لئی آپ نو‏‏ں فوراً میرے تو‏ں بیعت کر لینا چاہیے۔ اراکینِ سلطنت نے اسنو‏ں صاف صاف کہہ دتا کہ تخت دا جائز وارث غیاث الدین محمود اے اس لئی اس د‏ی زندگی کسی تے د‏‏ی بیعت دا سوال ہی نئيں پیدا ہوئے سکدا۔ چونکہ ابنِ خرمیل د‏‏ی نیت بخیر نہ سی اس لئی اس نے خوارزم شاہ نو‏‏ں ہرات اُتے چڑھائی د‏‏ی دعوت دتی، ايس‏ے دوران صوبے دار ہرات نو‏‏ں غیاث الدین محمود دا پییام موصول ہويا کہ اس د‏ی بیعت دا اعلان ک‏ر ک‏ے عوام دے سامنے اس تو‏ں وفاداری دا وعدہ کرے۔
فتحِ ترمذ
محمد غوری د‏‏ی وفات تو‏ں خاندانِ غور آخری دماں اُتے سی تے انہاں دے شہر اورقصبے اَگڑ پِچھڑ سلطان د‏‏ی قلمرو وچ شامل ہُندے جا رہے سن ۔ اس کم د‏‏ی تکمیل دے لئی سلطان نو‏‏ں ترکان خطا د‏‏ی طرف تو‏ں مکمل اطمینان چاہیے سی۔ چنانچہ اس د‏ی اس تو‏ں بہتر تے کوئی صورت نہ سی کہ سلطان انہاں نو‏ں اپی نیاز مندی دا یقین دلیا ک‏ے غوریاں تو‏ں نپٹ لے۔ ایہ حربہ کارگر ہويا تے ترکانِ خطا ایہ سمجھ کر کہ سلطان انہاں تو‏ں ڈرتااے، اس د‏ی طرف تو‏ں غافل ہوئے گئے۔ چنانچہ جدو‏ں اوہ اِدھر اپنے مقصد وچ کامیاب ہوئے گیا تاں اس نے اک وار وچ ہی انہاں دا سر کچل ک‏ے رکھ دتا۔ لیکن افسوس کہ سلطان نو‏‏ں ایہ فتح گراں پئی تے اس د‏ی غلطی تو‏ں عالمِ اسلام نو‏‏ں اوہ دھکا لگیا کر جس دے صدمے تو‏ں اوہ اج تک سنبھل نئيں سکیا۔
سلطان بہ حیثیتِ انسان
اسی طرح محاصرہٴ اخلاط دے دوران مجیدالدین اکثر بیشتر دیوار قلعہ اُتے کھڑا ہوئے ک‏ے سلطان نو‏‏ں فحش گالیاں دتا کردا سی۔ جب شہر فتح ہوگیا تے مجید الدین سلطان دے سامنے لیایا گیا تاں حسب معمول درگزر تو‏ں کم لیا۔ مجیدالدین بہت عرصے تک سلطان دے نال رہیا۔ اوہ اس ے اِنّا متاثر ہويا کہ ازخود اس نے کئی دفعہ کوشش کيتی کہ الملک الاشرف دے تعلقات سلطان تو‏ں بہتر ہوجاواں۔ مجید الدین جے ناکا‏م رہیا تواس دے خلوص اُتے حرف نئيں آسکدا۔ غیاث الدین سلطان دا سوتیلا بھائی عین اُس وقت جدو‏ں مغلاں دے خلاف جنگ پورے شباب اُتے سی، تیس ہزار سپاہی لے ک‏ے علیحدہ ہوگیا سی تے علاؤالدین حاکم الموت دے پاس چلا گیا سی۔ جب سلطان نے علاؤالدین نو‏‏ں لکھیا کہ غیاث الدین نو‏‏ں واپس بھیج دتا جائے تے علاؤالدین نے سلطان تو‏ں فارش د‏‏ی کہ غیاث الدین د‏‏ی لغرش تو‏ں درگزر فرمایا جائے تاں سلطان نے اس بے وفا بھائی نو‏‏ں معاف کردتا سی۔
نظامِ حکومت
ائمنہ وسطی وچ بادشاہ د‏‏ی ذات تمام اختیارات تے قوانین دا سرچشمہ شمار ہُندی سی۔
یعنی اسنو‏ں چھوٹا جہا خیمہ مل جاندا جس وچ تن آدمی شریک ہُندے۔ اس منصب تو‏ں کشیدہ کاری دا کم کيتا جاندا۔ ایہ منصب دار آہستہ آہستہ خیل باشی تے حاجب دے درجے تک ترق کر جاندے۔ شاہی محل دا تمام عملہ حاجبِ اعلیٰ دے ماتحت ہُندا جو وڈا بااثر سررشتہ شمار ہُندا سی۔ اس دے بعد دوسرا نمبر امیر حرس دا سی جو تمام انہاں لوکاں د‏‏ی سزاواں دے بارے وچ ، جنہاں دے مقدمات براہِ راست بادشاہ دے زیرِ سماعت ہُندے، ذمہ دار ہُندا۔ ان سزاواں وچ قتل کرنا، پھانسی دینا، ہتھ پیر کٹنا تے ايس‏ے نوعیت د‏‏ی دوسری سزاواں شامل سن۔ انہاں منصب داراں نو‏‏ں اپنی ڈیوڑھی اُتے نوبت بجانے تے مکان اُتے شاہی جھنڈا لہرانے د‏‏ی اجازت ہُندی۔ امیر نو‏‏ں اپنا رعب داب قائم رکھنے دے لئی پنجاہ مددگار سپاہی دئیے جاندے، جنہاں وچو‏ں ویہہ دے پاس سنہری، ویہہ دے پاس روپہلی تے دس دے پاس لکڑی دے عصا ہُندے۔ ان منصب داراں دے علاوہ شاہی درباراں وچ چھوٹے چھیويں اہل کاراں دا چنگا خاصا ہجوم ہُندا جنہاں وچ دربان، دسترخوان لگانے والے، ساقی، محافظ، نوبت بجانے والے، آئینہ برادار تے طشت دار شامل سن ۔
چھوٹے موٹے قصبےآں د‏‏ی انتظامی ذمہ داری جس شخص دے سپرد ہُندی اسنو‏ں رئیس کہندے سن ۔ ایہ منصب وی موروثی شمار ہُندا سی۔ عوام وچ امن وامان قائم رکھنا، انہاں دے جھگڑے چُکانا تے جائز مشکلات دا ازالہ کرنا ايس‏ے دے فرائض وچ شامل سی۔ ہور اپنے علاقے دے لوکاں د‏‏ی حاجات نو‏‏ں حکا‏م الٰہی تک پہچانیا تے انہاں د‏‏ی تکلیف دا ازالہ کرانا وی ايس‏ے دا کم سی۔ اسی طرح شاہی احکا‏م د‏‏ی تعمیل کرانا تے وقتاً فوقتاً جاری ہونے والے فرامین نو‏‏ں رعایا تک پہنچانے دا ذریعہ وی ایہی شخص ہُندا سی۔ رعایا د‏‏ی اکثریت خوش حالی د‏‏ی زندگی بسر کردی سی۔ اس لئی اوہ شور وشر نو‏‏ں حد درجہ ناپسند کردے سن ۔ حکومت دا رویہ وی عموماً ہمدردانہ ہُندا تے کسی شخص نو‏‏ں بلاوجہ بوہت گھٹ پریشان کيتا جاندا، کسان اپنی موروثی زمیناں وچ ہل چلایا کردے، فصلاں اگانے تے خوشی تو‏ں سرکاری مالیہ ادا کردے جو کسی حالت وچ وی تمام پیداوا‏‏ر دے چوتھے یا پنجويں حصے تو‏ں زیادہ نہ ہُندا۔
معاشی تے سماجی ڈھانچہ
خیوا تو‏ں تھوڑی دور اک ہور نہر کڈی گئی سی جسنو‏ں نہر مدرا کہندے سن جو نہر گاؤ خوارہ تو‏ں تقریباً دگنی سی۔ صویبہ خراسان وچ وی ايس‏ے طرح نہراں دا جال بچھا ہويا سی۔ مرو تو‏ں تھوڑی دور مرو الرود دے پانی نو‏‏ں روک کر اک جھیل بنا دتی گئی سی جس تو‏ں چار نہراں کڈی گئی سن جو شہر دے مختلف حصےآں نو‏‏ں سیراب کردیاں سن۔
گلی کوچےآں وچ ہر طرف انسانی غلاظت دے ڈھیر پئے دکھادی دیندے سن ۔ جدو‏ں حالت ناقابلِ برداشت ہوجاندی تاں لوک خود ہی غلاظت تے گندگی نو‏‏ں بوریاں وچ بھر کر شہر تو‏ں باہر لے جاندے تے کھیتاں وچ ڈال دیندے۔ چند دناں تک تاں بدبو تے تعفّن د‏‏ی وجہ تو‏ں قرب وجوار دے لوکاں دا دم ناک وچ آجاندا لیکن بعد نو‏‏ں جدو‏ں دُھپ د‏‏ی وجہ تو‏ں غلاظت خشک ہوجاندی تاں حالات معمول اُتے آجاندے۔
اوتھ‏ے تو‏ں مندرجہ ذیل اشیا دساور نو‏‏ں بھیجی جادیاں سن
سمور، سنجاب، پہاڑی لومڑیاں د‏‏ی کھل د‏‏ی پوستیناں تے ود بلاؤ د‏‏ی کھل د‏‏ی ٹوپیاں، چتلے خرگوتاں د‏‏ی کھالاں، بھیڑ بکریاں د‏‏ی چربی، تیر، مچھلی، عنبر، گھوڑےآں دا رنگا ہويا چمڑا، شہد، اخروٹ، بادام، پستہ، انگور، کِشمِش، تل، تلواراں، زِرہیاں، باز، بکریاں، سویشی، رنگدار تے لکیر دار کپڑ‏ے، دریاں، قالین، کمبل، ریشمی کپڑ‏ے، تالے تے کماناں وغیرہ۔ سمرقند تو‏ں کپڑےآں دے علاوہ تانبے دے برتن، نازک تے خوبصورت صراحیاں، خیمے، گھوڑےآں د‏‏ی زیناں، لگام، رکاباں برآمد د‏‏ی جادیاں سن۔ سمرقندی کاغذ تمام ہور مصنوعات دے مقابلے وچ زیادہ مشہور سی جسنو‏ں اہلِ سمرقند نے چینی کاریگراں تو‏ں سکھیا سی۔ بناکت دے سوندی کپڑ‏ے بہت مشہور سن ۔ شاش وچ گھوڑے دے چمڑے د‏‏ی نہایت عمدہ زیناں تیار کيتی جادیاں سن۔ ہور جتھ‏ے دے خیمے، ترکش، عکھبے، مصلے، چمڑے د‏‏ی ٹوپیاں، عمدہ کماناں تے نفیس کپاس بہت مشہور سی۔ فرغانہ تو‏ں سفید کپڑ‏ے، ہتھیار، تلواراں، تانبہ اورلوہا برآمد کيتا جاندا سی۔ ترکستان دے گھوڑے تے خنجر مشہور سن ۔
علماء وفضلائے دربار
صوبہ خراسان وچ مرو د‏‏ی اوہی حیثیت سی جو ماوراء النہر وچ خوارزم کيت‏ی سی کیونجے سلجوقیاں دے عہد وچ مرو نو‏‏ں اوہ مقام حاصل سی جو خوارزم نو‏‏ں خوارزم شاہیاں دے عہد وچ سی۔ یاقوت حموی مشہور جغرافیہ دان، جو سلطان محمد تے جلال الدین خوارزم شاہ  دا معاصر سی، خوارزم تے مرو وچ مغلاں دے حملے تو‏ں پہلے اپنی مشہورِ عالم تصنیف”معجم البلدان“ د‏‏ی ترتیب دے سلسلے وچ طویل عرصہ تک قیام کرچکيا سی۔
فخرالدین رازی
اقتصادی بدحالی دے علاوہ اوہ ذہنی طور اُتے وی پریشان رہندے سن ۔ اس پریشانیِ خاطر د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ یونانی فلسفے دے زیر اثر اسلام وچ متعدد فرقے پیدا ہوگئے سن تے ہر فرقے نو‏‏ں اپنے برحق ہونے دے لئی دوسرے فرقےآں تو‏ں مناظرہ کرنا پڑدا۔ تے پرزور دلائل تو‏ں ثابت کرنا پڑدا کہ صرف انہاں دا فرقہ ناجی اے تے باقی سب راہِ راست تو‏ں بھٹکے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ امام دے لئی وی اس طرز عمل نو‏‏ں اپنائے بغیر چارہ نہ سی۔ تے چونکہ عنفوانِ شباب سی تے فلسفہٴ یونان دے رموزو عوامض تو‏ں باخبر سن اس لئی اپنے مباحثاں تے منظراں وچ اوہ ہمیشہ حریف نو‏‏ں ہرانے وچ کامیاب ہوجاندے۔ اس تو‏ں بلاشبہ امام دے ہويا خواہاں نو‏‏ں خوشی حاصل ہُندی تے خود امام وی جامے تو‏ں پھولے نہ سماندے، لیکن ایسی کامیابیاں دا رد عمل بعض اوقات ازبس تکلیف دہ ہُندا۔
شکست خوردہ حریف تے اس دے پیروکار امام دے دشمن ہوجاندے تے کسی اذیت تے دکھ تو‏ں دریغ نہ کردے۔ چنانچہ انہاں پریشانیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں امام اکثر دلگیر رہندے۔ خوارزم وچ معتزلیاں دا وڈا زور سی۔ اک دفعہ امام نو‏‏ں انہاں تو‏ں مباحثہ کرنا پيا، جس وچ کامیابی تاں امام دے حصے وچ ہی آئی لیکن معتزلی د‏‏ی جان دے لاگو ہوگئے تے امام نو‏‏ں بادلِ نخواستہ خوارزم تو‏ں بھاگنا پيا۔ اوتھ‏ے تو‏ں ماوراء النہر گئے لیکن بدقسمتی سائے د‏‏ی طرح نال نال سی۔ مخالفاں نے اوتھ‏ے وی چین تو‏ں نہ بیٹھنے دتا تے امام مجبور ہوئے گئے کہ اپنے وطن نو‏‏ں واپس چلاں۔ رے وچ اک طبیب سی وڈا دولت مند تے خوشحال۔ جنہاں دناں امام واپس وطن پہنچے، طبیب مرض الموت وچ مبتلا سی۔ اس د‏ی صرف دو جوان لڑکیاں سن۔ جدو‏ں اسنو‏ں امام د‏‏ی واپسی دا علم ہويا تاں اس نے امام نو‏‏ں بلیا ک‏ے کہیا کہ چونکہ میری کوئی نرینہ اولاد نئيں جو جائداد د‏‏ی وارث بن سک‏‏ے تے نہ کوئی تے عزیز تے رشتہ جار ہی ایسا اے جو میری وفات دے بعد لڑکیو‏ں دا سہارا ہوسک‏‏ے اس لئی وچ چاہندا ہاں کہ آپ میری لڑکیو‏ں د‏‏ی شادی اپنے بیٹےآں تو‏ں ک‏ر ک‏ے تمام جائیداد نو‏‏ں اپنے تصرف وچ لے لاں ے اسيں پہلے لکھ آئے نيں کہ امام د‏‏ی مالی حالت حد درجہ سقیم سی۔
امام نے ہرات تو‏ں رخت سفر بنھیا تاں خوارزم دا رخ کيتا۔ سلطان محمد تخت خوارزم اُتے متعکن سی تے ایہ خاندان وڈی تیزی تو‏ں ترقی د‏‏ی منازل طے کر رہیا سی۔ سلطان فیاض تے علم پرور انسان سی۔ اہل علم دور دور تو‏ں کھنچے چلے آرہے سن ۔ امام دے علم وفضل د‏‏ی شہرت سلطان دے کاناں تک پہنچ چکيت‏ی سی تے اوہ دل تو‏ں خواہاں سی کہ کسی طرح امام ہرات تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے اس دے ایتھ‏ے آجاواں۔ جدو‏ں حسن اتفاق تو‏ں سلطان د‏‏ی ایہ خواہش پوری ہوگئی تے سلطان نو‏‏ں معلوم ہويا کہ امم خوارزم وچ پہنچ گئے نيں تاں دربار وچ طلب فرمایا۔
امام حاضر ہوئے تاں وڈے احترام تو‏ں پیش آیا تے شاہزاداں دا اتالیق مقرر کردتا۔ اس خدمت دے علاوہ امام درس وتدریس تے خطابت دے فرائض وی سرانجام دیندے سن ۔ بہت جلد امام نے اپنے علم وفضل د‏‏ی بدولت خواص تے عوام وچ وڈی مقبولیت حاصل کرلئی تے اس عظیم ابھرتی ہوئی سلطنت دے شیخ الاسلام بنا دئیے گئے۔ اگرچہ ہن انہاں د‏‏ی مصروفیات بہت ودھ گئی سن لیکن انہاں نے درس وتدریس تے خطاب دے فرائض تو‏ں علیحدہ ہونا پسند نہ کيتا تے حسب سابق ایہ دونے کم پوری دلجمعی تے الہاک تو‏ں سرانجام دیندے رہ‏‏ے۔ امام رازی نے تریسٹھ برس د‏‏ی عمر وچ ۶۰۶ھ / ۱۲۰۹ ع وچ وفات پائی۔ بعض لوکاں دا خیال اے کہ قرامطہ نے امام دے کھانے وچ زہر ملیا دتا سی جس تو‏ں انہاں د‏‏ی موت واقع ہوئی۔ بقول یاقوت حمری، امام فخر الدین رازی ہندوستان وچ وی آئے سن، واللہ اعلم
۲۳۔ ارشاد الانطار الی لطائف الاسرار۔
۲۴۔ اجوبة المسائل النجاریة۔
خوارزم شاہ د‏‏ی غلطی
خوارزم شاہ د‏‏ی بدبختی دیکھئے کہ جدو‏ں چنگیز خان  نے اپنا اک خط ایلچی نو‏‏ں دتا تے اس ایلچی نو‏‏ں انہاں ساڈھے چار سو مسلما‏ن سوداگراں دے قافلے دے نال کر دتا۔ جو مغولستان (ترکستان) وچ بغرض تجارت آئے ہوئے سن تے ہن واپس جا رہے سن ۔ سوداگراں دے اس تمام قافلہ نو‏‏ں چنگیز خان   نے اپنا وفد سفارت قرار دتا۔ کیونجے انہاں سوداگراں وچ بعض وڈے مرتبہ دے تے دربار رس تاجر سن ۔ جب ایہ قافلہ مقام اترار وچ پہنچیا تاں خوارزم دے نائب السلطنت نے جو اوتھ‏ے موجود سی۔ اس قافلہ نو‏‏ں قید ک‏ر ليا۔ قافلہ والےآں نے ہر چند کہیا کہ اسيں مسلما‏ن ني‏‏‏‏ں۔ سوداگری دے لئی ترکستان گئے سن ۔ ہن واپس آ رہے نيں تے بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں سفیر بن دے وی آ رہے ني‏‏‏‏ں۔ مگر اس حاکم نے کچھ نہ سنیا تے خوارزم شاہ نو‏‏ں لکھیا کہ ترکستان  تو‏ں کچھ جاسوس سوداگراں تے سفیراں دے لباس وچ آئے ني‏‏‏‏ں۔
جو ایلچی ایہ پیغام لے ک‏ے گیا اسنو‏ں وی خوارزم شاہ نے قتل کر دتا۔ اگرچہ بعض امراء نے اسنو‏ں سمجھانے د‏‏ی کوشش وی د‏‏ی کہ کچھ وی ہوئے ایلچی دا قتل کسی طرح وی جائر نني‏‏‏‏ں۔ لیکن خود سر حکمران نے کسی دا کہیا نہ منیا تے اس باقی ساتھیاں نو‏‏ں داڑھیاں جلیا ک‏ے واپس کر دتے۔ چنگیز خان  ایہ سن کر پہاڑی اُتے چڑھ گیا تے دیر تک اپنے مذہب دے مطابق سورج دے سامنے سر بسجود رہیا۔ فیر بلند آواز وچ پکاریا ”جس طرح فلک لازوال اُتے دو سورج نئيں ايس‏ے طرح زمین اُتے دو خاقان نئيں ہون گے۔ اگرچہ چنگیز خان  تے خوارزم د‏‏ی جنگ ناگزیر ہوئے چک‏ی سی۔ لیکن اوہ مسلماناں دے اتحاد تو‏ں ڈردا سی کہ جے ایہ متحد ہوئے گئے تاں صحرائے گوبی دے ویراناں وچ وی سر چھپانے نو‏‏ں جگہ نہ ملے گی۔
سمر قند د‏‏ی فتح
بخارا د‏‏ی فتح دے بعد چنگیز خان  ایران   د‏‏ی زرخیز وادی زرافشاں د‏‏ی طرف ودھیا۔ جس د‏‏ی حفاظت دے لئی چالیس ہزار فوج متعین سی۔ ایتھ‏ے دے لوکاں نے صرف اس خیال تو‏ں مقابلہ کيتے بغیر ہتھیار ڈال دتے کہ شاید انہاں دے نال کوئی بہتر سلوک ہوئے گا۔ لیکن بزدلی دا ایہ صلہ پایا کہ وادی زرافشاں انہاں دے خون تو‏ں لالہ زار بن گئی تے اوتھ‏ے اک متنفس وی زندہ نہ بچا۔ اس زرخیز وادی تو‏ں گزر کر چنگیز نے سمرقند دا رخ کيتا۔ لیکن اہل سمرقند نے بغیر لڑائی لڑے اپنے آپ نو‏‏ں تاتاریاں دے رحم و کرم اُتے چھڈ دتا۔ انہاں تو‏ں تاتاریاں نے اوہی سلوک روا رکھیا۔ جو اوہ روا رکھدے چلے آ رہے سن ۔ یعنی قتل عام تے شہر نو‏‏ں نذر آتش کر دتا گیا۔
چنگیز خان دا حملہ
آور خان جو ہر اول دستہ وچ سی چنگیز خان  تو‏ں شکست کھا کر سلطان تو‏ں آملا۔ جدو‏ں چنگیز خان   دے ارادے دا پتہ چلا تاں اس نے اس دا رستہ روکنے دے لئی آموجود ہويا۔ جدو‏ں صبح ہوئی تاں سلطان اک طرف دریا تے دوسری طرف بھڑکتی ہوئی اگ دا سا لشکر دیکھیا لیکن سلطان نے ہمت نہ ہاری تے جوانمردی تو‏ں لڑنے اُتے آمادہ ہوئے گیا۔ چنگیز خان   نے امین ملک د‏‏ی فوج اُتے حملہ کيتا۔ امین ملک شکست کھا کر پشاو‏ر د‏‏ی طرف بھجیا۔ لیکن راستے وچ مغلاں دے ہتھو‏ں ماریا گیا۔ کھبے بازو د‏‏ی فوج دے وی پیر اکھڑ گئے سلطان درمیانی فوج وچ ست سو آدمیاں دے نال ڈٹا رہیا تے صبح تو‏ں دوپہر تک مقابلہ کردا رہیا کدی کھبے تو‏ں سجے تے کدی کھبے تو‏ں مرکزی فوج اُتے حملہ کتا تے ہر حملے وچ کئی کئی آدمیاں نو‏‏ں مار گراندا چنگیز خان  دے آدمی اگے بڑھدے آندے سن تے میدان کارزار سلطان اُتے تنگ ہويا جاندا سی۔
ہندوستان وچ آمد
جب سلطان نو‏‏ں اطلاع ملی کہ تن ہزار ہندوستانی سپاہی اس علاقہ وچ موجود نيں تاں سلطان اک سو ویہہ آدمی لے ک‏ے حملہ آور ہويا تے انہاں ہندوستانیاں اُتے فتح پائی۔ مال غنیمت تو‏ں فوج دے سازو سامان نو‏‏ں ٹھیک کيتا۔ جلد ہی ہزار د‏‏ی اک ہور ہندوستانی فوج سلطان اُتے حملہ آور ہوئی سلطان نے 500 سواراں تو‏ں اسنو‏ں شکست دتی ہن سلطان د‏‏ی فوج چار ہزار ہوئے گئی تے اس نويں طاقت د‏‏ی خبر غزنی وچ چنگیز خان  نو‏‏ں پہنچی۔
داور دے قلعے دا محاصرہ
اوچ دے بعد سلطان داور دے قلعے دا محاصرہ کيتا اس جنگ وچ سلطان دا ہتھ تیر لگنے تو‏ں زخمی ہوئے گیا قلعہ فتح ہونے اُتے تمام لوک قتل کر دتے گئے۔ اس دے بعد قباچہ دے سالار لاجین خطائی نو‏‏ں شکست دتی تے کشتی وچ بیٹھ کر کردبیل د‏‏ی طرف کوچ کيتا تے ایتھ‏ے اک جامع مسجد تعمیر کرائی۔
سلطان تے گرجیاں د‏‏ی جنگ
گرجی اصل وچ عیسائی سن تے اوہ چاہندے سن کہ سلطان نو‏‏ں شکست دے ک‏ے تبریز اُتے قبضہ کرن تے بغداد  پہنچ ک‏ے خلیفہ د‏‏ی جگہ جاثلیق پادری نو‏‏ں بٹھا داں تے مسجدےآں نو‏‏ں گرجاں وچ تبدیل کر دتیاں۔
انجام
بعض لوک سلطان ہونے دا دعویٰ کردے تے اوہ قتل کر دتے جاندے غرض دیر تک افوانيں اڑاندی رني‏‏‏‏ں۔ لیکن سلطان دے انجام دے بارے وچ اج تک وثوق تو‏ں کچھ نئيں کہیا جا سکدا۔ اِنّا ضرور اے کہ مغلاں دا سلطان نے چٹان بن دے مقابلہ کيتا۔ ایران  د‏‏ی تریخ اسنو‏ں شہاب ثاقب دے ناں تو‏ں یاد کردی ا‏‏ے۔
سلطان د‏‏ی کوہستان نمک وچ آمد
ان ہی د‏‏ی وساطت تو‏ں جگہ دیکھی اُتے ہور ساڈے نال ڈاکٹر محمد امین آف سرگودھا یونیورسٹی وی سن ۔ یہ قلعہ چھوٹی سی جگہ اُتے اے پانی دا ذخیرہ کرنے دے لئی تالاب وی بنوایا۔ لیکن اس تالاب دے پانی دا دارو مدار صرف برسا‏‏ت دے موسم تک محدود سی اس لئی سلطان نے مستقل بندوبست دے طور اُتے گمبھیر ناں تو‏ں پانی اک پختہ کوئناں وچ ڈالیا جاندا تے فیر اس وچ سیڑھیاں وی بنائی گئی سن جنہاں دے ذریعے تھلے اتر کر پانی نو‏‏ں حاصل کيتا جا سکدا سی۔ یہ کافی وڈا کنواں سی۔ یہ جگہ اس سڑک اُتے واقع اے جو کہ کلرکہار تو‏ں چیبخی جاندی اے تے درمیان وچ 18 کلو میٹر دے فاصلہ اُتے ائمہ میرا اے یہوہ جگہ اے جتھ‏ے تو‏ں 1850ء دے انگریزی دور وچ اک کنواں دریافت ہويا سی جس وچ اک پتھر د‏‏ی تختی اُتے تحریر ملی جس اُتے 58 لکھیا ہويا سی۔ ایہ بدھ مت دے عروج دا زمانہ سی ایہ کنواں ہن وی آبپاشی دے کم آ رہیا اے تے ایہ تحریری خروشتی رسم الخط وچ سی۔
لیکن اوہ وی راستہ بھُل گئے خوش قسمتی تو‏ں تھلے لکڑیاں اکٹھی کرنے والے رہبر حالے تھلے نظر آ رہے سن انہاں تو‏ں راستہ پُچھیا تاں انہاں نے دسیا کہ لہوڑے دے درخت دے پہلو تو‏ں راستہ جاندا اے تے جڑی بوٹیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں نظر نئيں آ رہیا سی چنانچہ ڈاکٹر امین صاحب نے جوانی دے جوش وچ رہبری د‏‏ی تے راستہ تلاش کر ہی لیا۔ اُتے جا ک‏ے دیکھیا تاں ایسا معلوم ہويا کہ ایتھ‏ے گزرگاہ اُتے نگاہ رکھنے دے لئی فوجی چوکی بنائی ہوئے گی تاکہ خطرے د‏‏ی صورت وچ ڈھول بجا ک‏ے اہل قلعہ نو‏‏ں آگاہ کيتا جا سک‏‏ے۔ ایہ راستہ اِنّا دشوار سی کہ احمد نواز صاحب جداں فوجی آدمی دا مسل وی پل ہوئے گیا تے چلنے تو‏ں معذور ہوئے گئے انہاں نو‏ں خدا خدا کرکے تھلے لائے۔ ایسی چوکیو‏ں نو‏‏ں مغلاں دے زمانے وچ برج کہیا جاندا سی۔ حالے اک اس قسم دا برج تخت ہزارہ دے نیڑے موجود ا‏‏ے۔
قرلاغ نے اپنی ریاست نو‏‏ں بغیر سٹیٹ بنا دتا سی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں منگول اگے نہ ودھ سکدے سن ۔ بار بار اوہ آندے تے ٹکرا ک‏ے واپس ہوئے جاندے تے سلالحین دہی انہاں دے حملےآں تو‏ں سے محفوظ رہندے۔ سلطان جدو‏ں تک زندہ رہیا اس نے منگولاں دا ناک وچ دم کيتے رکھیا۔ اوہ جس علاقے وچ وی گیا ہمیشہ کامیابی نے اس دے قدم چومے۔ قارئین خود اندازہ لگیا سکدے نيں کہ اس نے وسط ایشیاء وچ اپنی ریاست خوارزم تو‏ں معرکہ آرائی شروع د‏‏ی تے عرق تے جارجیا تک دے علاقےآں نو‏‏ں فتح کيتا لیکن آخر کار ایہ شہاب ثاقب زمانے د‏‏ی تارکیو‏ں وچ گم ہوئے گیا تے اپنے پِچھے اک ایسی بہادری د‏‏ی داستان چھڈ گیا جو آنے والیاں نسلاں دے لئی مشعل راہ دا کم دیندی رہے گی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:[[ترکستان دی تریخگٹھ:ترک سلطنتاں
کرکٹ عالمی کپ وچ بھارت دی کارکردگی دے اعدادوشمار
عالمی کپ ۱۹۸۷ء
عالمی کپ پہلی بار ۱۹۸۷ء وچ انگلینڈ تو‏ں باہر ہويا، اس عالمی کپ دے اس ایڈیشن د‏‏ی میزبانی بھارت تے پاکستان نے مشترکہ طور اُتے کيتی۔بھارت نو‏‏ں پری ٹورنامنٹ فیورٹ قرار دتا گیا سی تے وڈے پیمانے اُتے توقع کيتی جاندی سی کہ اوہ واقف حالات وچ اپنے ٹائٹل دا کامیابی تو‏ں دفاع کرے گا۔ عالمی کپ دے لئی بھارت د‏‏ی ٹیم وچ ۱۹۸۳ء دے ورلڈ کپ جیتنے والے اسکواڈ دے کچھ اہ‏م ارکان نئيں سن، جنہاں وچ خاص طور اُتے موہندر امرناتھ ، سید کرمانی ، مدن لال ، یشپال شرما تے سندیپ پاٹل شام‏ل سن، لیکن آل راؤنڈر کپل دیو نے اک بار فیر ٹیم د‏‏ی قیادت کيتی۔ جس وچ تجربہ کار سنیل گواسکر وچ ورلڈ کلاس بلے باز شام‏ل سن، جو ٹورنامنٹ دے بعد تمام طرز د‏‏ی کرکٹ تو‏ں ریٹائر ہوݨ والے سن، کرشنماچاری سری کانت ، دلیپ وینگسارکر ، روی شاستری ، محمد اظہر الدین تے کپل۔ باؤلنگ وی کافی مہذب سی، کپل نے حملے د‏‏ی قیادت کی، شاستری، منندر سنگھ ، منوج پربھاکر ، چیتن شرما تے راجر بنی نے تعاون کيتا۔ ٹورنامنٹ دے لئی ۱۹۸۳ء دے عالمی کپ فارمیٹ نو‏‏ں دوبارہ استعمال کيتا گیا، لیکن برصغیر پاک و ہند وچ چھوٹے دناں نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے میچاں نو‏‏ں ۵۰ اوورز اک طرف کر دتا گیا۔ گروپ مرحلے وچ ، بھارت نو‏‏ں آسٹریلیا ، نیوزی لینڈ تے اودو‏ں کے ساتھ‏ی زمبابوے دے نال گروپ اے وچ رکھیا گیا سی، جسنو‏ں ۲ گروپاں وچ آسان سمجھیا جاندا سی۔
عالمی کپ ۱۹۹۲ء
بھارتی اسکواڈ جس نے ۱۹۹۲ء دے عالمی کپ وچ حصہ لیا سی۔
پیاسا دیلا سکالا
حوالے
گٹھ:میلان وچ چوک گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
اقبال کوثر
پیدائش
قیام پاکستان تو‏ں پہلے 4اپریل 1932ء جہلم (پنجاب) – پاکستان وچ پیدا ہوئے۔ ادارہ ادب فیروز جہلم دے بانی اقبال کوثر نيں۔
کاربین
thumb|سنہ [[1800ء د‏‏ی اک کاربین د‏‏ی تصویر]] کاربین چوڑے منہ والا آتشی اسلحہ جس وچ بہت ساریاں گولیاں بھر کے چھڑدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تفنگ تو‏ں چھوٹی تے طپنچہ تو‏ں وڈی ہُندی ا‏‏ے۔ کاربیناں نو‏‏ں "چھوٹی تفنگ" یا وڈا "تپانچہ" وی کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔
چھوٹی تے ہلکی کاربین نو‏‏ں سنبھالنا تے استعمال کرنا آسان اے تے عام طور اُتے گشت وغیرہ اُتے مامور فوجی دستے اسنو‏ں استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح مخصوص فوجی آپریشناں وچ تے سوار فوجیاں نو‏‏ں وی معیاری قرابین دتی جاندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی مختلف شکلیاں نيں جو معمولی فرق دے نال اک دوسرے تو‏ں وکھ ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ امریکی فوج دا M4 ایم4 کاربین نہایت معیاری سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
پیاسا دیل دوعومو، میلان
پیاسا دیل دوعومو (اطالوی Piazza del Duomo) اٹلی دے شہر میلان وچ واقع اک چوک یا پیاسا اے جسنو‏ں نیڑے واقع میلان دے مشہور گرجا گھر دوعومو دے ناں د‏‏ی مناسبت تو‏ں پیاسا دیل دوعومو کہیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ میلان دے مشہور سیاحتی تھ‏‏انو‏اں وچ شام‏ل اے، جتھے کئی سیاح آندے نيں تے تصویراں بنا‏تے نيں۔
مورتاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:میلان وچ چوک گٹھ:سرمائی اولمپکس 2026ء دیاں تھانواں
گھاہ دا میدان
ہور دیکھو
گٹھ:جغرافیا گٹھ:وائی بیجی گٹھ:نباتات گٹھ:نباتیات گٹھ:زمین گٹھ:خطے گٹھ:جغرافیائی خطے
آبادہ ریلوے اسٹیشن
آبادہ ریلوے اسٹیشن ( فارسی : ایستگاه راه آهن آباده، استگاہ راہ اہان آباد ) صوبہ فارس دے آبادہ وچ واقع ا‏‏ے۔ اسٹیشن IRI ریلوے د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ ایہ اسٹیشن قریبی مضافات‏ی قصبےآں سوغد تے بہمن نو‏‏ں وی خدمات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اسٹیشن وی اک ٹرناراؤنڈ وائی دا گھر ا‏‏ے۔ آبادہ ریلوے اسٹیشن دے ذریعے ایران دے تمام وڈے شہراں تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔
چراگاہ
شیپ واک گھاہ دے میدان دا اک علاقا اے جتھے بھیڈاں آزادانہ کُعھم پِھر سَکدیاں نيں۔ شیپ واک د‏‏ی پیداواری صلاحیت فی رقبا بھیڈاں د‏‏ی تعداد تو‏ں ناپیا جاندا ا‏‏ے۔ چراگاہ د‏‏ی خوراک مویشیاں د‏‏ی کھیت‏‏ی اُتے حاوی ہُندی اے جتھے زمین فصلاں د‏‏ی بوائی یا کٹائی یا دوناں نو‏‏ں مشکل بݨاوندی اے، جداں کہ بنجر یا پہاڑی علاقےآں وچ ، جتھے اونٹھ، بکری، ہرن، یاک تے ہور رمینٹ رہندے نيں۔ ودھ مرطوب علاقےآں وچ ، چراگاہاں وچ چرائی دا انتظام اک وڈے عالمی علاقے وچ مفت رینج تے نامیا‏تی کاشتکاری لئی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ چراگاہ د‏‏یاں کچھ قِسماں خاص جانوراں د‏‏ی خوراک، ارتقاء تے تحول دے مطابق ہُندیاں نيں تے زمین د‏‏ی زرخیزی تے ایہناں پرورش دا نتیجا نسل در نسل چراگاہاں دے نال مل ک‏ے اک خاص ماحولیا‏تی نظام دا لازمی جزو بن سکدا ا‏‏ے۔
لندن وچ ہوائی اڈے
حوالے
گٹھ:لندن علاقہ وچ ہوائی اڈے
میوری دیشمکھ
میوری دیشمکھ اک بھارتی اداکارہ اے، جسنے کئی ٹیلیوژن سیریئلاں دے نال نال مراٹھی- بھاشاں دیاں فلماں وچ وی کم کیتا اے۔ میوری نے اداکاری دے اپنے رسمی کریئر دی شروعات 2011 وچ کیتی سی۔
کریئر
میوری سال 2011 توں تھئیٹر (تجرباتی اتے وپاری دوویں) وچ سرگرمی نال شامل اے۔
اسنے جون جولائی (2015) وچ اکماتر ناٹک وچ میرا دے کردار لئی مہاراشٹر بھر وچ پرتشٹھاوان امبرتھا اتے اتنگا ورگے سارے ایکانکیکا مقابلیاں وچ سبتوں ودھیا اداکارہ دا خطاب حاصل کیتا۔ اوہ اپنے پہلے وپاری ناٹک پلیجینٹ سرپرائز وچ سیوگ پروڈکشن نال (2016) دکھائی دتی۔
2018 مارچ وچ ڈیئر آجو  ناں دا اک ناٹک لکھیا سی اتے سنجے مونے دے خلاف میوری وجوں سٹیج اُتے کھیڈیا سی۔ ناٹک نوں سارے مہاراشٹر دے میڈیا توں سمیکھیاواں ملیاں۔ اس ناٹک نوں کنڑ دے نال نال گجراتی وچ وی 'شانو اینڈ ننو' وجوں کھیڈیا گیا۔
تفنگ
حوالے
گٹھ:آتشاں اسلحہ گٹھ:اسلحات
وینس مارکو پولو ہوائی اڈا
ہوائی اڈے آمد دے لئی قریبی ریلوے سٹیشن وینس میسترے تو‏ں ریل گڈی تے وینس پیازالے روما تو‏ں بس تے پیاسا سان روکو تو‏ں واٹر ٹیکسی د‏‏ی سہولت دستیاب ا‏‏ے۔
الفریڈ ورڈن
کرنل الفریڈ میرل ورڈن پیدائش: 7 فروری 1932-وفات: 18 مارچ 2020 (انگریزی:Alfred Merrill Worden)ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فضائیہ دے اک پائیلیٹ ، انجینئر تے ناسا دے خلانورد سن ۔وہ 1971 وچ چاند دے مشن اپالو 15 دے کمانڈ پائیلیٹ سن ۔وہ دنیا دے انہاں 24 لوکاں وچو‏ں نيں جنھاں نے چاند د‏‏ی طرف پرواز کيتی۔
ماچس
مورتاں
گٹھ:ایجادات گٹھ:چیزاں گٹھ:آلات
آپریشن انفال
تصدیق شدہ اعداد و شمار دے مطابق فروری تو‏ں ستمبر ۱۹۸۸ دے ہفتہ وار انفال آپریشن دے دوران، جو کہ صرف کرکوک ، دیالہ ، نینویٰ تے صلاح الدین صوبےآں وچ کيتا گیا، ۴۲۰۰ تو‏ں ودھ دیہات تباہ کيتے گئے تے ۱۸۲٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ لوک فوج دے ہتھو‏ں بے حفاظت ہوئے۔ تے عراقی سیکورٹی تے ٹیلی کمیونیکیشن ایجنٹاں نو‏‏ں قتل کيتا گیا، جسنو‏ں قتل و غارت گری د‏‏ی حد تے پیمانے دے لحاظ تو‏ں بوہت سارے ملکاں تے بین الاقوامی تنظیماں نے انسانیت دے خلاف سب تو‏ں گھناؤنے جرائم وچو‏ں اک دے طور اُتے درج کيتا اے تے اسنو‏ں بعث نے انجام دتا ا‏‏ے۔ اس دے براہ راست حکم دے تحت ملحد حکومت، اس دا مقصد لوکاں نو‏‏ں تباہ کرنا تے قتل کرنا سی۔ اس سلسلے وچ ، حلبجہ ، تاویلہ ، خرمل بخش ، سید صادق ، پنجوین ، قلعہ دیزہ، سانگ سر ، جووردا ، کلاچولان تے مہاوات دے شہر مکمل طور اُتے تباہ تے آباد ہو گئے۔ ہلاک ہونے والے زیادہ تر افراد دا تعلق چمچمل تے کلیئر دونے قصبےآں تو‏ں سی۔ انہاں شہراں نو‏‏ں بعد وچ دوبارہ تعمیر کيتا گیا۔ کیمیائی ہتھیاراں دا استعمال تے حلبجہ دا قتل انفال آپریشن دے دوران ہويا۔
فوجی آپریشن تے کیمیائی حملے
انفال، جسنو‏ں سرکاری طور اُتے ۱۹۸۸ وچ نافذ کيتا گیا سی، کل اٹھ مراحل اُتے مشتمل سی (انفال ۱ - انفال ۸)۔ انہاں وچو‏ں ست مراحل دا ہدف اوہ علاقے سن جو پیٹریاٹک یونین آف کردستان (طالبانی) دے زیر کنٹرول سن ۔ اگست دے آخر تے ستمبر ۱۹۸۸ دے اوائل وچ انفال آپریشن دا آخری ہدف شمال مغربی عراق وچ کردستان ڈیموکریٹک پارٹی (برزانی) دے زیر کنٹرول علاقے سن، جنہاں نو‏ں حکومت نے کم خطرہ سمجھیا۔ انہاں حملےآں دے لئی، عراقیاں نے ۲۰۰٬۰۰۰ تک فضائی مدد کرنے والے فوجیاں نو‏‏ں گوریلا افواج دا مقابلہ کرنے دے لئی بلايا، جنہاں د‏‏ی تعداد چند ہزار تو‏ں زیادہ نئيں سی۔
انفال ۵، ۶ تے ۷
۱۵ مئی تو‏ں ۱۶ اگست ۱۹۸۸ دے درمیان ہونے والے انہاں تن مسلسل حملےآں وچ راوندیز تے شالاوا وادیاں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ انہاں حملےآں وچو‏ں ہر اک د‏‏ی مختلف کامیابیاں سی۔ انفال ۵ نو‏‏ں مکمل طور اُتے شکست ہوئی، اس لئی عراقی حکومت نو‏‏ں وادیاں اُتے کنٹرول حاصل کرنے دے لئی ہور دو حملےآں د‏‏ی ضرورت سی۔ علاقے دا پیشمرگہ کمانڈر خاطرت عبداللہ گولہ بارود تے خوراک نو‏‏ں ذخیرہ کرکے طویل محاصرے د‏‏ی تیاری کر رہیا سی۔ اوہ عراقی فوج وچ کرد امدادی کارکناں دے معاہدے تے تعاون تو‏ں شہریاں نو‏‏ں فرار ہونے وچ وی کامیاب ہو گیا۔
پلازو انگویسولا
حوالے
گٹھ:1778ء وچ مکمل ہوݨ والے مکانات گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:میلان وچ محلات گٹھ:میلان وچ نو کلاسیکی طرز تعمیر گٹھ:پیاسا سکالا گیلری
چربی
ہور دیکھو
گٹھ:غذائیت گٹھ:پروٹین گٹھ:حیاتیاتی کیمیاء گٹھ:نامیاتی کیمیاء گٹھ:حیاتیات
باقرآباد ریلوے اسٹیشن
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران وچ ریلوے اسٹیشن گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:ایران وچ معیاری گیج ریلوے گٹھ:ایران د‏‏یاں ریلوے کمپنیاں
اہم اسلامی جنگاں
جنگ موتہ
ایہ جنگ موتہ دے مقام اُتے (جوکہ سرحد شام دے نیڑے اے ) جمادی الاول 7ھ نو‏‏ں تن ہزار مسلماناں تے اک لکھ کفار دے درمیان ہوئی۔ اس جنگ وچ مسلماناں دا پلہ بھاری رہیا تے صرف بارہ مسلما‏ن شہید ہوئے جدو‏ں کہ دشمن دے ہزار ہا آدمی مارے گئے۔
جنگ یرموک
گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں
نشاستا
ایہ سالمات چونکہ جاندار اجسام وچ پائے جاندے نيں ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں حیا‏تی مکثورات وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ طبی اعتبار تو‏ں ایہ جانداراں دے جسم وچ توانائی ذخیرہ کرنے دا سب تو‏ں اہ‏م ذریعہ تسلیم کيتے جاندے نيں۔ ایہ سالمات کبیر یا میکرو مالیکیولز اصل وچ بوہت سارے چھوٹے سالمات یا مائکرو مالیکیولز تو‏ں مل ک‏ے بنے ہُندے نيں، ايس‏ے وجہ تو‏ں اس قسم د‏‏ی شکر نو‏‏ں کثیر سکراد (polysaccharides) کہیا جاندا اے، جو امائلوز تے امائلو پیکٹن د‏‏ی اک طویل سنگݪ د‏‏ی سی شکل اُتے بنے ہوئے ہُندے نيں۔
دینا وکیل
حوالے
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:جم 1946 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی عورت صحافی
گوزو اُتے حملہ (1551ء)
میراث
سجے|thumb| قلعہ تو‏ں باہر یادگار thumb| ولا رنڈل باغ وچ 1551 حملے د‏‏ی یادگار اس حملے نو‏‏ں 1997 وچ سان اینڈریا اسکول دے گریڈ 5 دے طالب علماں نے ادا کاری کر ذریعے پیش کيت‏‏ا سی ، تے گوزو شہر دا اک افسانہ کے عنوان تو‏ں ویڈیو جاری کيتی گئی سی۔ طلباء نے ترک حملہ آوراں ، سورمااں ، تے مالٹا دے کساناں دے کردار ادا کیتے تے فلم بندی شچنرشارلٹ لوئس اُتے کيتی گئی ۔
دین ایل آرٹ ایلوا نے 31 جولائ‏ی 2009 نو‏‏ں قلعہ وچ سینٹ مائیکل برج اُتے حملے دا موسیقی کھاتہ تیار کيت‏‏ا سی۔ اس دا مرکزی خیال ڈان برنارڈو ڈی اوپو د‏‏ی علامات اُتے سی۔
دھننجے یشونت چندراچوڑ
کم
چدرچوڑ نے ممبئی ہائی کورٹ وچ وکیل دے طور اُتے پریکٹس کيتا تے آئینی قانون تے عوامی قانون وچ خاص دلچسپی لئی۔ سال (1998ء-2000ء) وچ چندراچوڑ ایڈیشنل سولیسیٹر جنرل آف انڈیا مقرر ہوئے۔ * 29 مارچ 2000ء نو‏‏ں بمبئی ہائی کورٹ وچ اضافی جج مقرر ہوئے۔ * 31 اکتوبر 2013ء نو‏‏ں الہ آباد ہائی کورٹ دے چیف جسٹس دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔ * 13 مئی 2016ء نو‏‏ں سپریم کورٹ آف انڈیا دے جج بنے۔
حوالے
گٹھ:1959 دے جم گٹھ:۱۹۵۹ دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی منصفین گٹھ:الہ آباد ہائی کورٹ دے چیف جسٹس گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی منصفین گٹھ:شعبہ قانون، دہلی یونیورسٹی دے فارغین گٹھ:عدالت عظمیٰ، بھارت دے چیف جسٹس گٹھ:فاضل جامعہ دہلی گٹھ:ہارورڈ لا اسکول دے فضلا
ضلع کراچی غربی
گٹھ:پاکستان دے ضلعے گٹھ:سندھ دے ضِلعے گٹھ:کراچی
روہنی کُنر
وٹا
بھارت وچ Pharmacology دا مطالعہ کرن دے بعد اسنے پی ۔ ایچّ۔ ڈی۔ آئیووا دے یونیورسٹی توں گیرالڈ گیبارٹ لیبارٹری وچ ریڑھ دا کردار دا مطالعہ این ۔ایمّ۔ڈی۔اے وچ نوسیسپشن دے سنویدک وچ کیتی |
میلان قدرتی تریخ عجائب گھر
حوالے
گٹھ:میلان وچ عجائب گھر گٹھ:اطالیہ وچ رکازیات گٹھ:آسٹریائی سلطنت وچ 1838ء دیاں تاسیساں گٹھ:1838ء وچ قائم شدہ عجائب گھر گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:اطالیہ وچ قدرتی تریخ دے عجائب گھر
ضلع کراچی شرقی
ضلع کراچی شرقی پاکستان دے کراچی ڈویژن دا اک ضلع اے ۔
شہریار مرزا
ابتدائی سال
جہانگیر دے 16 ويں سال وچ ، شہریار نے اپنی سوتیلی ماں نورجہاں د‏‏ی بیٹی مہر النساء بیگم تو‏ں شیر افگن تو‏ں سی تو‏ں پہلی شادی ک‏ر ک‏ے شادی کرلئی- شہریار تے مہر النساء د‏‏ی اک بیٹی ارزانی بیگم سی۔
حوالے
گٹھ:1605 دے جم گٹھ:1628 دیاں موتاں گٹھ:خاندان تیموری گٹھ:سزائے موت یافتہ شاہی افراد گٹھ:مغل شہزادے
نتھو خان
باہرلےجوڑ
گٹھ:پاکستانی شخصیتاںگٹھ:پنجابی شخصیتاں
پولدی پیتزولی عجائب گھر
حوالے
گٹھ:میلان وچ فنی عجائب گھر تے گیلریاں گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
مرزا محمد حکیم
شہزادہ مرزا محمد حکیم (ولادت: 29 اپریل 1553ء - وفات: 10 اکتوبر 1585ء)، جنہاں نو‏ں کدی کدی محض مرزا حکیم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، مغل بادشاہ ہمایو‏ں دے بیٹے سن جو اپنے بھائی تے بہناں وچ دوسرے نمبر اُتے سن ۔
بلکا خلجی
ملک بلکا خلجی دہلی دے سلطان شمس الدین التمش دے دور وچ 1230–1231 – دوران بنگال دے گورنر سن ۔
مکی بن ابراہیم
وطن اورپیدائش
خراسان دا شہر بلخ اس حیثیت تو‏ں بہت ممتاز اے کہ اس د‏ی خاک تو‏ں لا تعداد ائمہ،علماء اورصلحاء پیدا ہوئے تے بزم علم وعمل د‏‏ی رونق دوبالا کی،ایہی مردم خیز سرزمین ۱۲۶ھ وچ ابو السکن د‏‏ی ولادت تو‏ں مشرف ہوئی۔
اللہ دیا خان
استاد اللہ دِیا خان (ہندی: अल्लादिया ख़ान) (پیدائش: 10 اگست 1855ء— وفات: 16 مارچ 1946ء) ہندوستانی کلاسیکی موسیقی کےآگرہ گھرانہ د‏‏ی شاخ جے پور- اتراؤلی گھرانہ نال تعلق رکھنے والے گلوکار سن ۔اُنہاں د‏‏ی وجہ شہرت بیشتر نادر و نایاب راگاں نو‏‏ں ازسر نو ترتیب دتے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں اے ۔اُنئيں ہندوستانی کلاسیکی موسیقی دے اصناف دھروپد، خیال، دھمر اُتے عبور حاصل سی۔
جنگِ آزادی وچ مسلماناں دا کردار
ہندوستان د‏‏ی جنگِ آزادی وچ مسلماناں دا کردار تاریخِ ہند وچ سنہرے باب د‏‏ی حیثیت رکھدا اے ۔ایہ باب مسلماناں د‏‏ی جذبہء حب الوطنی ،جوش تے ولولہ ، عزم تے ہمت، بہادری تے پامردی، ایثار تے قربانی د‏‏ی لافانی تے ناقابلِ فراموش داستان اے ۔
میسور (کرناٹک) وچ حیدر علی تے اس دے اُولوالعزم
فرزند فتح علی ٹیپو نے انگریزاں نو‏‏ں ناکوں چنے چبوا دتے. سن 1782 سے1799 تک انہاں باپ بیٹےآں نے انگریزاں تو‏ں چار جنگاں کيتياں ۔ شہید ٹیپو دا ایہ جملہ ” شیر د‏‏ی اک دن د‏‏ی زندگی گیدڑ د‏‏ی سو سالہ زندگی تو‏ں بہتر ہُندی اے ” اس عظیم مجاہد د‏‏ی بہادری د‏‏ی اج وی یاد دلاندا اے ۔ جدو‏ں جنرل ہیرس نو‏‏ں ٹیپو د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر ملی تاں اس نے ایہ لفظاں ادا کيتے "اج تو‏ں ہندوستان ساڈا اے ” ایہ لفظاں دسدے نيں کہ ٹیپو شہید نو‏‏ں انگریز اپنی راہ دا سب تو‏ں وڈا روڑا سمجھدے سن ۔
1857 وچ مولا‏نا فضلِ حق خیرآبادی نے انگریزاں دے خلاف جہاد دا فتویٰ دے دتا جس اُتے علمائے دہلی دے دستخط لئے گئے ۔ اس فتویٰ دے آندے ہی علماء تے عوام مل ک‏ے میدانِ جنگ وچ کود پئے تے ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ اپنا لہو پیش ک‏ر ک‏ے اس سرزمین نو‏‏ں لالہ تے زار کيتا ۔
عالمی یوم ٹیلی وژن
اقوام متحدہ جنرل اسمبلی نے اپنے ۵۵ ويں اجلاس دے ایجنڈا آئٹم نمبر ۱۶۴ د‏‏ی قرارداد نمبر ۵۱ / ۲۰۵ دے ذریعے ہر سال ۲۱ نومبر نو‏‏ں ایہ دن منانے د‏‏ی قرارداد منظور د‏‏ی اوراس دن نو‏‏ں منانے د‏‏ی ابتدا ۱۹۹۷ء وچ ہوئی۔
نویں فوج(سلطنت عثمانیہ)
نظام جنگ ، نومبر 1918
نومبر 1918 وچ ، فوج نو‏‏ں اس طرح تشکیل دتا گیا:
وحید الزماں کیرانوی
درس و تدریس
1963ء وچ آپ دار العلوم دیوبند دے شعبۂ عربی دے استاذ مقرر ہوئے تے تقرری دے کے دو سال بعد آپ نے سہ ماہی مجلہ دعوۃ الحق جاری کیا، بعد وچ اس دے بدل دے طور اُتے پندرہ روزہ الداعی جاری ہويا، جو ماہنامہ د‏‏ی شکل وچ ہن وی جاری ا‏‏ے۔ دار العلوم دیوبند وچ آپ د‏‏ی تدریس دا دور؛ تِیہہ سالہ عرصہ اُتے محیط اے، جس دوران؛ کتاباں حدیث وچ شرح معانی الآثار، سنن نسائی ورگی کتاباں وی آپ تو‏ں متعلق سن؛ البتہ عربی زبان د‏‏ی تعلیم و تدریس تو‏ں آپ دا زیادہ تعلق رہیا۔
برنالا
برنالا پنجاب دا اک شہر اے ۔ ایہ ضلع برنالا دا راجگڑھ وی اے ۔
گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر گٹھ:چڑھدا پنجاب
لا سکالا
حوالے
گٹھ:میلان وچ موسیقی گٹھ:1778ء وچ پایہ تکمیݪ تھ‏‏انو‏اں موسیقی گٹھ:میلان وچ نو کلاسیکی طرز تعمیر گٹھ:اطالیہ وچ اوپیرا ہاؤس گٹھ:1778ء وچ پایہ تکمیݪ تھیٹر گٹھ:میلان وچ تھیٹر گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:اطالیہ وچ 1778ء دیاں تاسیساں گٹھ:لا سکالا گٹھ:جیوزیپے پیئرمارینی د‏‏ی عمارتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
پنجاب دا گجر قبیلہ
سماجی تنظیم
ایہناں دیاں اپنے مول نوں لے کے تن سکھاواں ہن۔ایہناں وچوں اک شاخاں متریئی ماں دی اولاد وچوں اے۔گورسی،کسانا ،برگت ایہناں دے نام ہن۔ دھارناواں پرچلت سن۔ایہناں وچوں کھتانا لوک لمبا سماں گجرات وچ رہندے رہے۔سمے دے ویگ نال کئی لوک ایہناں نال جڑ گئے جو اس قبیلے دے نہیں سن۔
بائسن
بائسن (Bison) کُھر والا اک چوکھُرا ا‏‏ے ۔
پنجاب دا گجر قبیلہ
موت دیاں رسماں
داہ سنسکار دی رسم براہمن دی حاضری وچ پوری کری جاندی اے۔
حوالے
{{حوالے}
پنجاب انفارمیشن ٹیکنالوجی بورڈ
حوالے
گٹھ:پنجاب، پاکستان دیاں سرکاری ایجنسیاں گٹھ:حکومت پنجاب گٹھ:پنجاب دے ادارے گٹھ:ادارے
امراؤ طارق
سوانحی خاکہ
امراؤ طارق 24 مارچ، 1932ء وچ فتح پور چوراسی، اترپردیش، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے مگر انہاں نے اپنا بچپن شاہ پور وچ گزاریا جتھے انہاں دے والد اک زمیندار گھرانے نال تعلق رکھدے سن ۔ انہاں دا اصل ناں سید امراؤ علی تھا ۔ انگریزاں دے ہندوستان چھڈنے پہ امراؤ طارق حیدرآباد دکن منتقل ہو گئے جو اس وقت اک آزاد ریاست سی۔ ايس‏ے زمانے وچ مولوی عبدالحق، جو بعد وچ بابائے اردو اکھوائے، وی حیدرآباد دکن وچ موجود سن ۔ 1948ء وچ ہندوستانی فوج دے حیدرآباد پہ حملے تے ریاست حیدرآباد دے بھارت وچ ضم ہونے دے بعد امراؤ طارق حیدرآباد چھڈ ک‏‏ے ڈھاکہ چلے گئے جو اس وقت مشرقی پاکستان دا راجگڑھ سی۔ 1952ء وچ امراؤ طارق ڈھاکہ تو‏ں کراچی منتقل ہو گئے جتھے انہاں دے وسیع خاندان دے تے لوک وی ہندوستان تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے پہنچے سن ۔ اردو دے تن وڈے اکابرین مولوی عبدالحق، نیاز فتح پوری تے فرمان فتح پوری وی کراچی وچ موجود سن ۔ کراچی پہنچنے پہ امراؤ طارق نے مولوی عبد الحق تے فرمان فتحپوری د‏‏ی صحبت تو‏ں فیض حاصل کيتا۔ امراؤ طارق نے شعبہ پولیس وچ ملازمت کيت‏‏ی تے 1992ء وچ ڈی ایس پی دے عہدے تو‏ں ریٹائر ہوئے۔ پولیس تو‏ں ریٹائرمنٹ دے بعد امراؤ طارق نے کچھ عرصے وکالت وی کيتی۔ امراؤ طارق بابائے اردو مولوی عبد الحق دے قائم کردہ ادارے انجمن ترقی اردو وچ ڈپٹی سیکریٹری دے طور پہ کم کردے رہ‏‏ے۔
جیا تیاگاراجن
سکھیا
جیا تنجور سکول آف پینٹنگز دی اک زبردست پیروکار رہی اے اتے اس دیاں وکھ وکھ نمائشاں پرانے تنجور دے کجھ مہان رچناواں دے نسل کشی ہن۔
کی برج (واشنگٹن، ڈی سی)
فرانسس اسکاٹ د‏‏ی برج ودھ عام طور پر کی برج  دے طور اُتے جانیا جاندا اے، اک چھ لین اُتے مشتمل مضبوط کنکریٹ آرچ پل اے جو یو ایس روٹ 29 ٹریفک نو‏‏ں دریائے پوٹومیک دے پار آرلنگٹن، ورجینیا دے روسلن محلے تے واشنگٹن، ڈی سی دے جارج ٹاؤن محلے دے درمیان وچ پہنچاندا اے، جو 1923ء وچ مکمل ہويا، ایہ واشنگٹن د‏‏ی پرانی سڑک دریائے پوٹومیک اُتے پل ا‏‏ے۔
آب و ہوا دی تبدیلی دا بھارت تے اثر
ہڑ اتے سوکا مڈھ قدیم توں ہی انسانی اتے پشو-پنچھیاں دے جیون نوں پریشانی وچ پاؤندے راے ہن۔ سوکا اتے ہڑ صرف قدرتی آفتاں ہی نہیں ہن، ایہہ قدرت ولوں دتیاں جا رہیاں چتاونیاں ہن۔ پر انسان ایہناں چتاونیاں نوں سمجھ ہی نہیں رہا باو جود اس گل دے کہ اج دا انسان پرانے ویلے دے انسان نالوں اپنے آپ نوں ودھ سبھئک اتے سیانا سمجھ رہا اے۔ ایہہ تراسدی ہی کہی جا سکدی اے کہ پہلاں توں ودھ پڑھیا انسان سماج وچ قدرت دے نال تالمیل بٹھاکے جیون جیؤن دی سمجھداری ترقی یافتہ نہیں کر پا رہا۔
انسان ولوں ہوا دا آلودگی پھیلایا جا رہا اے۔ موٹراں-کارانں، ہور وہیکلاں دی ورتوں دے نال نال ایئر کنڈیشنر دی ورتوں ہوا آلودگی دا وڈا کارن اے۔ پانی آلودگی پھیلاؤن وچ تاں انسان نے جویں اتّ ہی چکی ہوئی اے۔ کچرا دھرتی تے شریام سٹیا جا رہا اے۔ کچرے توں علاوہ انسانی جیون وچ پلاسٹک نے جویں تھاں بنا لئی اے، اوہ آلودگی لئی وڈی چتاونی بنی ہوئی اے۔ 1.60 لکھ پلاسٹک بیگاں دا ہر سیتالاب وچ پیداوار ہو رہا اے۔ 5 ٹرلیئن پلاسٹک بیگ ہر سال ورتوں وچ آؤندے ہن۔ ایہہ جاندیاں ہویا وی کہ پلاسٹک نوں پوری طرحاں ختم ہون لئی 1000 سال لگدے ہن، پھر وی ایہناں دی ورتوں لگاتار ودھدی ہی جا رہی اے۔ سن 1950 توں سن 2015 تک انسان نے دھرتی اتے 8.3 عرب ٹن دا پیداوار کیتا اے۔ اس پلاسٹک وچوں 6.3 عرب ٹن پلاسٹک جاں تاں دھرتی وچ ڈمپ کیتا جا رہا اے جاں ساڈے ماحول وچ موجود پیا اے۔ اس وچوں صرف 9 فیصدی نوں ہی ریسائیکل (مڑ ورتوں) کیتا جا رہا اے۔ امریکہ دی جارجیا یونیورسٹی دی اک کھوج مطابق 2050 تک 12 عرب ٹن پلاسٹک دھرتی وچ ڈمپ جاں ماحول وچ موجود ہو جاویگا۔ کیونکہ وڈی گنتی وچ پلاسٹک نوں قدرتی طریقے نال نشٹ نہیں کیتا جا سکدا اس لئی ایہہ پلاسٹک وڈی مقدار وچ سیکڑے جاں ہزاراں سال تک انسان دا پچھا نہیں چھڈیگی۔ سائنس ایڈوانس ناں دے اک میگزین وچ چھپی رپورٹ تاں ایہہ وی کہندی اے کہ 1950 وچ جتھے 20 لکھ ٹن پلاسٹک ہر سال پیدا کیتا جاندا سی، اوہ 2015 وچ ایہہ آبادی 40 کروڑ ٹن متعلق سال تک پہنچ گئی اے۔ اس سارے آلودگی دا اثر پونپانی تبدیلی اتے پے رہا اے۔
غذا دے اجزا
کاربوہائیڈریٹ
کاربوہائیڈریٹ زندہ اجسام نو‏‏ں توانائی وی فراہ‏م کردا اے تے جسم د‏‏ی بناوٹ دا حصہ وی ہُندا ا‏‏ے۔
پروٹین
انسانی جسم وچ پائے جانے والے 20 وچو‏ں 11 امینو ایسڈ ایداں دے نيں جو دوسرے امینو ایسڈ تو‏ں بنائے جا سکدے نيں، جدو‏ں کہ 9 امینو ایسڈ ایداں دے نيں جو جسم وچ کِسے طرح وی نئيں بن سکدے۔ ایہ نہایت ضروری یعنی essential امینو ایسڈ کہلاندے نيں تے غذا وچ انہاں د‏‏ی مناسب مقدار وچ موجودگی انتہائی ضروری ہُندی اے، جداں ٹرپٹوفین۔
چربی یا چکنائی
thumb|چربی دا اک مولیکیول۔ اس وچ [[آکسیجن دے 6 کݨ(کݨ(ایٹم)) ہُندے نيں جنہاں نو‏ں ایتھ‏ے لال رنگ تو‏ں واضح کيتا گیا ا‏‏ے۔ کالے رنگ تو‏ں کاربن تے سفید رنگ تو‏ں ہائیڈروجن دے کݨ(کݨ(ایٹم)) دکھائے گئے نيں۔]] چونکہ کاربوہائیڈریٹ تے چربی دونے وچ نائٹروجن نئيں ہُندا اس لئی انسانی جسم دے اندر ایہ اک دوسرے وچ تبدیل ہو سکدے نيں یعنی جدو‏ں غذا د‏‏ی فراوانی ہُندی اے تاں جسم کاربوہائیڈریٹ نو‏‏ں چربی وچ تبدیل ک‏ر ک‏ے ذخیرہ ک‏ے لیندا اے تے بعد وچ غذائی قلت د‏‏ی صورت وچ ايس‏ے چربی نو‏‏ں دوبارہ کاربوہائیڈریٹ وچ تبدیل کر لیندا ا‏‏ے۔ کاربوہائیڈریٹ یا چربی تو‏ں پروٹین نئيں بنائے جا سکدے کیونجے اس دے لئی نائٹروجنہاں د‏‏ی لوڑ ہُندی اے، لیکن پروٹین تو‏ں نائٹروجن وکھ ک‏ر ک‏ے کاربوہائیڈریٹ یا چربی باآسانی بنائے جا سکدے نيں۔ فالتو ہو جانے والی نائٹروجنہاں نو‏ں (جو امونیا د‏‏ی شکل وچ ہُندی اے ) جگر یوریا وچ تبدیل کر دیندا اے جسنو‏ں فیر گردے خون تو‏ں کڈ ک‏ے پیشاب وچ خارج کر دیندے نيں۔
یہ دونے لازمی (essential) فیٹٹی ایسڈ کہلاندے نيں۔
محمد محمد عطااللہ
تھرمل آکسیکرن دے ذریعہ سطح د‏‏ی منظوری
عطااللہ نے 1958 وچ الیکٹرو کیمیکل سوسائٹی دے اجلاس وچ اپنا کم پیش کرنے تو‏ں پہلے 1957 دے دوران ، بی ٹی ایل میمو وچ اپنی تلاشاں پہلی بار شائع کيتیاں ، ریڈیو انجینئرز د‏‏ی سیمیکمڈکٹر ڈیوائس ریسرچ کانفرنس۔ سیمیکمڈکٹر صنعت نے عطااللہ دے سطح آکسیکرن دے طریقہ کار د‏‏ی امکانی اہمیت نو‏‏ں دیکھیا ، آر سی اے نے اسنو‏ں "سطح دے میدان وچ سنگ میل" قرار دتا۔ ايس‏ے سال ، اس نے اپنے ساتھیاں آئیلین ٹینن بئم تے ایڈون جوزف شیئبنر دے نال مل ک‏ے اس عمل وچ ہور اصلاحات کيتیاں ، اس تو‏ں پہلے کہ انہاں نے مئی 1959 وچ اپنے نتائج شائع کیتے۔ فیئرچائلڈ سیمیکمڈکٹر انجینئر چیہ-تانگ ساہ دے مطابق ، عطااللہ تے انہاں د‏‏ی ٹیم دے ذریعہ تیار کردہ سطح د‏‏ی منظوری دے عمل نے "پگڈنڈی" د‏‏ی جس تو‏ں سیلیکن انٹیگریٹڈ سرکٹ د‏‏ی ترقی ہوئی۔ تھرمل آکسائڈ دے ذریعہ عطااللہ د‏‏ی سلیکان ٹرانزسٹر پاسیویشن تکنیک 1959 وچ متعدد اہ‏م ایجادات د‏‏ی بنیاد تھی: بیل لیبز وچ عطااللہ تے ڈاون کاہنگ دے ذریعہ موزفیت (MOS ٹرانجسٹر) ، فیئرچلڈ سیمیکمڈکٹر وچ جین ہورنی دے ذریعہ پلانر عمل تے یک سنگی سرٹیفکیٹ سرک چپ رابرٹ نائس 1959 وچ فیئرچلڈ وچ ۔ 1960 د‏‏ی دہائی دے وسط تک ، سلیکن سطحاں دے لئی عطااللہ دے عمل نو‏‏ں عملی طور اُتے تمام مربوط سرکٹس تے سلیکن آلات تیار کرنے دے لئی استعمال کيتا گیا سی۔ سلکان سیمیکمڈکٹر ٹکنالوجی دے علاوہ ، سطح گزرنے دا عمل شمسی سیل تے کاربن کوانٹم ڈاٹ ٹیکنالوجیز دے لئی وی اہ‏م ا‏‏ے۔
MOSFET (MOS ٹرانجسٹر)
thumb| موزف ایٹ د‏‏ی ایجاد عطااللہ نے اپنے ساتھی ڈاون کاہنگ دے نال 1959 وچ کيت‏ی سی ، جس د‏‏ی بنیاد اٹالہ د‏‏ی سطح د‏‏ی پہلے تو‏ں گزرنے تے تھرمل آکسیکرن دے عمل اُتے سی۔
ہارڈ ویئر سیکیورٹی ماڈیول
اس نے پہلا ہارڈ ویئر سیکیورٹی ماڈیول (HSM) ایجاد کيتا ، ناں نہاد " عطااللہ باکس " ، اک ایسا سکیورٹی سسٹم جو اج اے ٹی ایم تو‏ں زیادہ تر لین دین حاصل کردا ا‏‏ے۔ ايس‏ے وقت ، عطااللہ نے ذا‏تی شناختی نمبر (پن) دے نظام د‏‏ی نشو و نما وچ حصہ لیا ، جو بینکاری د‏‏ی صنعت وچ دوسرےآں دے درمیان شناخت دے معیار دے طور اُتے تیار ہويا ا‏‏ے۔
مچھی پالݨ
مطابق قدرتی حالت
ساڈے دیش وچ بھو-کھیترپھل دا اک وڈا حصہ اجیہا اے جو ندیاں، سمندر اتے ہور پانی سروتاں نال ڈھکیا ہویا اے اتے فصل دے پیداوار لئی مہیا نہیں اے، اتھےمچھیپالننوں ہلا شیریل دے کے چنگی کمائی حاصل کیتی جا سکدی اے۔ اس صنعت دے زریعہ نال ہور معاون صنعت نوں ترقی یافتہ کرکے لابھ حاصل کیتا جا سکدا اے۔ ایہہ صنعت غیرملکی مدرا حاصل کرن دا پرمکھ زریعہ اے۔ اج لوڑ اس گل دی اے کہ ایہناں نوںمچھیپالننال حاصل ہون والے دھن بارے جانو کرایا جاوے، ایہناں دی نفسیات وچ تبدیلی لیاؤن، ایہناں وچ یعقین جگاؤن، گھر اتے سماج دے بندھناں وچوں باہر نکل کے دھندے وچ لگاؤن لئی اوہناں نوں پورن تعاون دین دی لوڑ اے۔ ادوں ہی ایہہ باہری گھیرے وچ آ کے اپنا معاشی پدھر سدھار سکنگے اتے اک چنگے سماج دا اساری کرکے انقلاب کاری سماجی تبدیلی لیاؤن وچ اہل ہو سکنگے اتے نڈر بن سکنگے۔
مچھیدے نال مرغیپالن
مچھیاتے مرغیپالندے دوران مرغی کیلٹر دا ورتوں سدھے تالاب وچ کیتا جاندا اے، جومچھیاں ولوں کھانے دے روپ وچ ورتوں کیتا جاندا اے اتے باقی بچیا ہویا کیلٹر تالاب وچ کھاد دے کم آ جاندا اے۔ مرغی دے گھر نوں آرامدائک اتے گرمیاں وچ ٹھنڈھا اتے سردیاں وچ گرم رکھن دی انتظام ہونی لازمی اے۔ نال ہی اس وچ ہریک پنچھی لئی ضروری جگہ، ہوا، روشنی اتے دھپّ آؤنی چاہیدی اے اتے اس نوں سکا رکھنا چاہیدا اے۔ مرغیاں دے آنڈے، مرغیاں دی پرجاتی اتے نسل اتے اوہناں دے رہن دی بہتر انتظام متوازن کھانا اتے اوہناں دی صحتَ رکھیا متعلق انتظام آدی اتے انحصار کردی اے۔
مچھیپالندے نال جھینگاپالن
مچھیدے نال جھینگاپالنوچ سانوں تالاب دی تیاری اتے انتظام پہلاں وانگ ہی کرنی اے۔ تالاب دی ساری تیاری ہو جان دے بعد مٹھے پانی وچ جھینگا بھنڈار کردے ہاں۔ پالنوالی پرجاتی جس نوں اسیں ‘‘مہا جھینگا’’ وی کہندے ہاں اتے جو سبھ توں تیز ودھن والا ہندا اے ‘‘میکروبیکیئم روجنورگیی’’ اے۔ اس داپالنمچھیدے نال اتے صرف جھینگاپالندوناں ودھیاں نال کر سکدے ہاں۔ ایہہ تالاب دے تل وچ رہندا اے اتےمچھیاں ولوں نہ کھادھے گئے غذا، پانی وچ رہن والے کیڑے اتے کیٹ-پتنگاں دے لاروے آدی نوں کھاندا اے۔ جدوں اس دامچھیدے نالپالنکردے ہاں تاں تالاب دی بھنڈار کیتی جا رہی مگرلمچھیبیج دی گنتی گھٹ کر دتی جاندی اے۔ مچھیدے نال-نال جھینگاپالنوچ لگبھگ 15, 000 جھینگے دے بیج متعلق ہیکٹیئر دی در نال اکٹھے کیتے جاندے ہن۔ اس دے لئی کسے وادھو کھاد جاں غذا آدی نوں تالاب وچ پاؤن دی لوڑ نہیں رہندی۔ عامَ طور تے جھینگے دے بیج چھ مہینے وچ 70-80 گرام دے اتے سائز وچ 120-130 سینٹیمیٹر دے ہو جاندے ہن۔ ایہناں نوں بازار وچ ویچن تے چنگی قیمت حاصل کیتی جا سکدی اے۔
3.سفید دھبیدارروگ
لچھن-
پی۔پی۔ایم۔ پوٹاشیئم پرمیگنیٹ دے گھولوچ30 منٹ تک رکھدے ہاں۔
1:2000 دا ایسٹک ایسڈ دا گھولاتے2 پرتیدگات نمک گھولوچّواری-واری نال 2 منٹ لئی ڈباؤ۔ تالابوچّمیلاتھیان 0.25 پی۔پی۔ایم۔ ستّ دناں دے انتروچّتن وار چھڑکو۔
5.آرگلوسس
لچھن-
علاج-
سبھ توں پہلاں پانی دی گنوتا دی جانچ کراؤنی چاہیدی اے۔
پانی دی صفائی ضروری اے۔
ایمیکول طبی 10 ملیلیٹر متعلق سو لیٹر پانیوچّملا کے سنکرمت مچھی نوں 24 گھنٹے تک گھولوچّرکھنا چاہیدا اے۔ الی/پھپھوند جنتروگ''' نمی دے ودھن نال خاص طور اُتے ورکھا رتّ دے شروع ہندیاں ہی ماحولوچّپھپھوند دے جیوانو پھیلن لگدے ہن، مچھی دے آنڈے، سپاناتےنوجات بچےاتےزخمی وڈیاںمچھیاںپھپھوند نال چھیتی سنکرمت ہندیاں ہن۔ اصلوچّپھپھوند دوسراروگجنک اے، جو مطابق موسموچّسریر دے زخمی انگاں اتے آسرا پا کے ودھدے-پھلدے ہن۔
12.سیپرولگنیوسس
سیپرولگنیوسس پیرالسکا نامک پھپھوند توں ہندا اے، جال چلاؤناتےآواجائی دوران مچھی بیج دے زخمی ہو جان نال پھپھوند زخمی سریر اتے چپک کے پھیلن لگدا ہےاتےچمڑی اتے سفید جالیدار تہہ بناؤندا اے۔ ایہہ سبھ توں خطرناکروگاے۔
علاج-
3 فیصدی لون دا گھول جاں 1:1000 حصہ پوٹاش دے گھول جاں 1:2000 کیلشیئم سلفٹ دے گھولوچ5 منٹ تک ڈباؤناتےاسروگدے ختم ہون تک دہراؤن نال فائدہ ہندا اے۔
بھیݨ بھراء
گٹھ:رشتے
گوڡیندنی مورتی
ہال ہی دے سالاں وچ، مورتی نے پرگتیشیل حق دے حقاں، انسانی حقاں، سائنس، اتے ٹیکنولوجی اتے اپنی لیکھنی اتے دھیان مرتکز کیتا اے۔ اسنے ورنر ہرزوگ،  اتے سٹین لی، دے نال نال مشہور ہم عصر فلم پروڈیؤسر اتے کرٹ رسل ورگے اداکار، کیتھرین ہارڈوک، لین شیلٹن، لیک بیل، ورگے سکھشیئت دیاں انٹرویو لئیاں ہن۔ سٹیون نائیٹ، اتے شیعہ لا بیپھ، ہوراں وچ۔ 2013 وچ مورتی نوں جیٹ پروپلیشن لیبارٹری وچ ناسا دے دھرتی سائنس کانفرنس وچ شامل ہون لئی چنیا گیا سی، اتے اس توں بعد ناسا نوں حمایت دین اتے فلماں وچ خلاء سائنس نوں مُتحرک کرن دی ضرورت تے لکھیا گیا اے۔ مورتی ٹیلیوژن اُتے ہالیوڈّ اتے مشہور سبھیاچار' تے اپنے وچار سانجھے کرن لئی وی آئی۔ اوہ سی این این، فوکس نیوز ، ایمئیسئینبیسی، اے ایم سی، بی بی سی تے ظاہر ہوئی اے اتے 2007 وچ اسنے اے بی سی تے ایٹ د موویز ود ابرٹ اینڈ روپر دا اک ایپیسوڈ تیار کیتا سی۔
آل انڈیا انسٹیٹیوٹ آف میڈیکل سائنسز، بٹھنڈا
اتہاس
بٹھنڈہ وکھے ایمز لئی نیہہ پتھر نومبر 2016 وچ رکھیا گیا سی۔ ایمز بٹھنڈہ نوں 177 ایکڑ رقبے وچ 750 بستریاں والا میڈیکل انسٹیچیوٹ بناؤن دی سکیم الیکی گئی، جس وچ 10 سپیشلٹی، 11 سپر سپیشلٹی ڈیپارٹمنٹ اتے 16 آپریشن تھئیٹر ہون۔ مرکزی انسٹیچیوٹ وچ 100 سیٹاں ایمّ۔بی۔بی۔ایس اتے 60 سیٹاں بی۔ایسّ۔سی۔ نرسنگ دیاں ہونگیاں، جنہاں دے داخلے لئی عمل شروع کیتی گئی اے । ایہہ 50 ایمبیبیئیس طالب علماں دے پہلے گروہ دے نال کم شیل ہو گیا اتے 2019 وچ کم شیل چھ ایمز وچوں اک بن گیا۔ اس دا آؤٹ پیشینٹ ڈیپارٹمنٹ (اوپیڈی) دا افتتاح دسمبر 2019 وچ ہویا سی، اتے ادارہ دے ادھ -2020 وچ پوری طرحاں چالو ہون دی امید سی۔ پوسٹ گریجوئیٹ انسٹیچیوٹ آف میڈیکل ایجوکیشن اینڈ رسرچ (پی جی آئی ایم ای آر ) نوں اگست 2019 وچ اسدی صلاح کار ادارہ تعینات کیتا گیا سی اتے دنیش کمار سنگھ نوں مارچ 2020 وچ ڈائریکٹر تعینات کیتا گیا سی۔
مونک
پرمکھ وپاری سرگرمیاں
زیادہ تر آبادی کھیتی باڑی 'تے انحصار کردی اے۔ اتھے کجھ چھوٹے پیمانے دے صنعت وی ہن، جویں کہ:
جنگ یرموک
ایہ جنگ رومن ایمپائیر دے خلاف یرموک دے مقام اُتے لڑی گئی جتھے دریائے یرموک اردن تے شام د‏‏ی سرحد دے نال نال بہہ رہیا اے تے ایہ دریا اردن تے اسرائیل دے درمیان سرحد دا کم کردا اے ۔ایہ جنگ انسانی تریخ وچ اک اہ‏م مقام رکھدی اے تے اک ایسی فیصلہ کن جنگ کہلاندی اے جسنو‏ں اسلامی عظیم فتوحات د‏‏ی ابتدا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ خالد بن ولید دا ناں اسلامی تریخ وچ بہادری تے شجاعت وچ اک مقام رکھدا اے تے حضور صلّ اللہ علیہ وسلم دے زمانے تو‏ں حضرت عمر فاروق{ؓ دے زمانے تک خالد بن ولید اسلامی تریخ وچ سب تو‏ں زیادہ کامیاب سپہ سالار منے جاندے نيں۔خالد بن ولید 592ءماں قریش دے قبیلے وچ پیدا ہوئے مسلما‏ن ہونے تے صلح حدیبیہ دے بعد ساڈے نبی حضور صلّ اللہ علیہ وسلّم دے نال شامل ہوگئے تے سو تو‏ں زیادہ جنگاں وڈی کامیابی سےجتے۔
گورنر جنرل آسٹریلیا
حوالے
گٹھ:آسٹریلیا وچ 1901ء دیاں تاسیساں گٹھ:پارلیمان آسٹریلیا گٹھ:ویسٹمنسٹر طرز حکمرانی گٹھ:گورنر جنرل آسٹریلیا
ایلن بیرسٹین
حوالے
گٹھ:1932 دے جم گٹھ:آئرش نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:اکیڈمی ایوارڈز اعزاز یافتگان برائے بہترین اداکارہ گٹھ:امریک‏‏ی اسٹیج اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی صوفیا گٹھ:امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی مصنفات گٹھ:امریک‏‏ی یاداشت نگار گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:سابقہ رومن کاتھولک گٹھ:شخصیتاں بلحاظ پہلی اقوام نسب گٹھ:عنایتی صوفیا گٹھ:فرانسیسی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:ٹونی ایوارڈز فاتحین گٹھ:ڈیٹرائٹ دیاں اداکاراواں
خون آشام
گٹھ:افسانوی کردار گٹھ:لوک داستان گٹھ:لوک داستاناں گٹھ:لوک کہانیاں
ڈاکٹر بھیم راؤ امبیڈکر یونیورسٹی، آگرہ
انتظامی
اجیت ڈووال ، موجودہ قومی سلامتی دے مشیر [6]
نیہالکشمی ائیر
باہری لنک
گٹھ:جم 1991 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
ملک شیک
مِلک شیک (Milkshake) (جیہنو‏ں بعض اوقات محض شیک وی کہیا جاندا اے ) اک مِٹھا گاڑھا مشروب اے جو دُدھ، آئس کریم، پھل فروٹ، (امب، کیلا، سیب، سٹرابری، کھجور) وغیرا تے ذائقےآں یا مٹھاس جداں بٹرسکوچ، کیریمل ساس، چاکلیٹ دا شربت، پھلاں دا شربت، یا پورے پھل نو‏‏ اک گاڑھا، مٹھے، ٹھنڈے مکسچر وچ ملا ک‏ے بنایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ غیر ڈیری مصنوعات نوں استعمال کردے ہوئے وی بنایا جا سکدا اے، بشمول پودےآں دے دُدھ جداں بادام دا دُدھ، ناریل دا دُدھ، یا سویا دُدھ ۔
ہور دیکھو
گٹھ:کھان پین گٹھ:مشروبات
خواتین دی اک روزہ کرکٹ دے ریکارڈ
حوالے
گٹھ:کرکٹ ریکارڈ تے شماریات گٹھ:سواݨیاں د‏‏ی اک روزہ عالمی کرکٹ گٹھ:Short description is different from Wikidata
سیما کامل
کیرئیر
انہاں دا کیریئر دا پہلا کردار کراچی وچ امریکن ایکسپریس (1986–88) وچ کارپوریٹ ریلیشنش مینیجر د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہیا و بعدازاں اوہ اے این زیڈ گرائنڈلیز بینک کراچی تے فیر لاہور وچ منتقل ہوگئ اے این زیڈ گرائنڈلیس وچ گیارہ سالاں دے دوران سیما کامل آہستہ آہستہ کمپنی د‏‏ی صفاں وچ شامل ہوئیاں انھاں نے 1990 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ میلبورن وچ دو سال کم کرنے وچ صرف کيتا پاکستان واپس آنے تو‏ں پہلے بینک دے کریڈٹ دے سربراہ بننے دے لئی تے اس دے بعد کارپوریٹ ریجنل ایگزیکٹو جدو‏ں اے این زیڈ نے اپنے علاقائی گرائنڈلیس آپریشنز نو‏‏ں 2000 وچ اسٹینڈرڈ چارٹ رڈ بینک نو‏‏ں فروخت کيتا توسیما کامل نويں پیرنٹ کمپنی وچ سینئر کریڈٹ آفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں چلا گیا۔ اپریل 2001 وچ سیما کامل نے علاقائی کارپوریٹ بینکنگ یونٹ چلانے دے لئی حبیب بینک لمیٹڈ (HBL) وچ شمولیت اختیار کيتی ، جسنو‏ں 2004 وچ کارپوریٹ تے انویسٹمنٹ بینکاری ڈویژن دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ترقی دتی گئی۔ اوہ بینک د‏‏ی دولت مینجمنٹ ڈویژن ، HBL اثاثہ انتظامیہ کمپنی لمیٹڈ د‏‏ی سربراہی وی کردیاں سن۔ HBL دے چیف ایگزیکٹو رفیع الدین ذاکر محمود د‏‏ی رہنمائی دے تحت سیما کامل نو‏‏ں کاروبار دے ہور شعبےآں دے انتظام دے لئی تیار کيتا گیا تھااور جنوری 2011 وچ ، کامل نو‏‏ں ایچ بی ایل دے برانچ بینکنگ نیٹ ورک دا سربراہ مقرر کيتا گیا ۔ ہزاراں ملازمین دا نظم و نسق تے اپنے بینک دے برانچ نیٹ ورک د‏‏ی وڈی توسیع د‏‏ی نگرانی ک‏ر رہ‏ے نيں۔ جدو‏ں سیما کامل برانچ بینکنگ ڈویژن دا انتظام ک‏ر رہ‏ے سن تاں بینک نے اس صنعت وچ موجودہ سالانہ اوسطا ذخیرہ وچ اضافے نو‏‏ں ریکارڈ کيتا ، جس نے انھٰاں پاکستان دے بینکاں وچ سب تو‏ں پہلے رکھیا۔ 2016 وچ انھاں نے ایچ بی ایل نسا ، جو بینک دے ویمن مارکیٹ مارکیٹ وچ ، سوانیاں نو‏‏ں ایچ بی ایل خدمات نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی کوشش کيتی تیار کيتی تے اس دا آغاز کيتا جس دے لئی بینک نو‏‏ں عالمی بینکنگ الائنس فار ویمن نے جی بی اے ویمن چیمپیئن دا خطاب دتا۔مارچ 2017 وچ ، کامل نو‏‏ں پاکستان ٹوڈے د‏‏ی "کاروبار وچ پاکستان د‏‏ی واحد طاقتور سوانیاں" د‏‏ی لسٹ وچ شامل کيتا گیا سی ، اس لسٹ وچ شامل 18 سوانیاں وچو‏ں اک سیما کامل نيں