cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شکست آرزو
تنقید
”شکستِ آرزو“ وچ دتے گئے حقائق تو‏ں بخوبی آگاہی ہُندی اے کہ کس طرح تو‏ں بھارتی عناصر نو‏‏ں شیخ مجیب اینڈ پارٹی اُتے غلبہ حاصل سی ۔ پاکستان دے خلاف اک ہرزہ سرائی ایہ وی کيتی جاندی اے کہ 9 ماہ جاری رہنے والے اک کریک ڈاؤن وچ پاکستانی فوج نے 30 لکھ افراد نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتارا۔ ایہ الزام کتنا مضحکہ خیز اے، اس دا اندازہ کتاب دے صفحہ نمبر 333 اُتے دتی گئی انہاں سطراں تو‏ں ہُندا اے :”ڈھاکہ تو‏ں شائع ہونے والے انگریزی اخبار ”مارننگ سن“ دے ایڈیٹر نور الاسلام، جو پاکستان دے حمای‏تی نئيں سن، مگر انہاں نو‏ں وی کہنا پيا کہ3 ماہ وچ 30 لکھ افراد د‏‏ی ہلاکت نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی روزانہ گیارہ ہزار افراد نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتارنا پئے گا“....اس صفحے اُتے اگے چل ک‏ے ڈاکٹر سجاد حسین لکھدے نيں: ”بوہت گھٹ لوک جاندے نيں کہ شیخ مجیب الرحمن دے دور وچ اس نوعیت دا اک سروے کیتا گیا سی، مگر ابتدائی نتائج ”حوصلہ افزا“ برآمد نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ سروے ترک کر دتا گیا“....گویا 30 لکھ افراد د‏‏ی ہلاکت دے الزام نو‏‏ں شیخ مجیب الرحمن بنگلہ دیش دا حکمران بن کر وی ثابت نئيں کر سکیا۔ اکتوبر 2012ءماں ”شکستِ آرزو“ دے ناں تو‏ں شائع ہونے والی کتاب ”دیر آید درست آید“ دے مصداق اک ایسی کتاب اے جو سقوطِ مشرقی پاکستان دے حوالے تو‏ں حقائق نو‏‏ں سامنے لیانے دا باعث بنی اے.
حوالے
9۔ https://www.express.pk/story/62011/اخذ شدہ بتریخ 29 نومبر 2018
10۔https://www.paknewslive.com/sakisht-arzoo/اخذ شدہ بتریخ 29 نومبر 2018
12۔ https://www.nawaiwaqt.com.pk/29-Jun-2013/217305اخذ شدہ بتریخ 29 نومبر 2018
آئیزک نیوٹن
وشکارلے ورے
نیوٹن نے کھل کے ایہ گل آکھی جے سورج ای گڑھ اے جیدے دوالے دوجے پاندھی کمدے نیں جنہاں وچوں زمین وی اک اے۔
نیوٹن دے چلن دے قنون میکنکس دا مڈھ نیں۔ این تن قنون نیں۔ ایہ کسے شے تے زور لگن تے فیر اوس زور باجوں اوس شے وچ ٹور ہون دے آپسی جوڑ نوں دسدے نیں۔
ادھارن: کرسی (اگر اوہ کتے پئی اے تے پئی رۓ گی جدھں تک اوہنوں زور لاکے اوتھوں ہلایا ناں جاۓ۔)۔ نسدی کھدو۔ ایہ پر دیکھن والی چیز اے جے کوئی نسدی ہوئی کھدو جح پینڈے تے جاکے رک جائیگی۔ ویکھن وچ ایہ نیوٹن دے قنون دے الٹ اے۔ ایس کھدو دے رکن دی وجہ ایہ اے جے ایہنوں روکن لئی کج اندسے زور ایھدے تے کم کیتا تے ایہنوں روکیا۔ اوہ نیں: زمین دی رگڑ، ہوا دی روک تے زمین دی کھچ۔
سودھ کارج
نیوٹن نوں عامَ طور پر دپد پرمیی دا کرتا منیا جاندا ہے ،جو کسے وی وگیانی لئی آدر یوگ ہے ۔ اوہناں نے نیوٹن دیاں کوششاں،نیوٹن دے ڈھنگ ، ورگیکرت گھن پدھرا وقر (دو چراں وچّ تنّ دے بہایامی پد )دی کھوج کیتی ،پرمت انتراں  دے سدھانت وچّ مہتوپورن یوگدان دتا ، اوہ پہلے ویکتی سن جنہاں نے بھناتمک سوچکانک دا پریوگ کیتا ،  اتے ڈاؤپھینتائن سمیکرناں  دے حلّ نوں ویونتبدھّ کرن لئی نردیشانک جمیٹری دی ورتو کیتی۔ انھاننوں 1669 وچّ حساب دا لیوکیسئن پروفیسر چنیا گیا ۔اوہناں دنیں ،کیمبرج جاں آکسفورڈ  دے کسے وی میمبر نوں اک نردشٹ انگریزی پجاری ہونا ضروری سی ۔حالانکہ ،لیوکیسئن پروفیسر لئی جرری سی کہ اوہ گرجا گھر وچّ سرگرم نہ ہووے( تانکِ اوہ وگیان لئی ہور  زیادہ سماں  دے سکے )۔ نیوٹن نے دلیل دتا کہ سنجوگ دی لوڑ توں اوہناں نوں آزاد رکھنا چاہیدا ہے اتے چارلس دوسرا ،جسدا حکم لازمی سی ، نے اس دلیل نوں سویکار کیتا ۔اس پرکار توں نیوٹن  دے دھارمک وچاراں اتے انگریزی روڑیوادیاں  دے وچّ سنگھرش ٹل گیا۔ 1670 توں 1672 تکّ ، نیوٹن نے پرکاش وگیان اتے بھاشندتا ۔اس معیاد دے دوران اوہناں نے پرکاش  دے اپورتن دی کھوج کیتی ،اوہناں نے دکھایا کہ اک پرزم چٹا پرکاش نوں رنگاں  دے اک سپیکٹرم وچّ ونڈ دندا ہے ،اتے اک لینس اتے اک دوجا پرزم بہورنی سپیکٹرم نوں سنیوجت کرکے چٹا پرکاش دی اساری کردا ہے ۔
یادگار
thumb|اؤکسفورڈ یونیورسٹی وکھے نیوٹن دی یادگار نیوٹن دی یادگار(1731)ویسٹمنسٹر ایبے وچّ ویکھیا جا سکدا ہے ۔اسنوں مورتیکار مائکل رجبریک نے سفید اتے دھندلے سنگمرمر وچّ بنایا ہے ،جسدا ڈزائین ولئم کینٹ دوارا بنایا گیا ہے ۔اس یادگار وچّ نیوٹن دی مورت پتھر دی بنی ہوئی قبر  دے اتے ٹکی ہوئی ہے ، اوہناں دی سجی کہنی اوہناں دی کئی مہان کتاباں اتے رکھی ہے ،اتے اوہناں دا کھبا ہتھ اک گنت دے ڈزائین والی اک سوچی ولّ اشارہ کر رہا ہے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:آئیزک نیوٹن گٹھ:انگریز سینسدان
ڈیرا غازی خان
آوا جاوی
thumb|ڈیرا غازی خان ہوائی اڈا کوئٹا روڈ اُتے سخی سرور تو‏ں پہلاں جدید ائرپورٹ پورٹ تعمیر کیتا گیا اے جتھ‏و‏ں کراچی، لہور، اسلام آباد تے دبئی نوں پروازاں چلدیاں نيں۔
منرو کاؤنٹی، فلوریڈا
منرو امریکی صوبے فلوریڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
بازنطینی سلطنت
مشرقی سلطنت روم۔ چوتھ‏ی صدی عیسوی وچ سلطنت روم دو حصےآں، مغربی تے مشرقی وچ تقسیم ہوئے گئی۔ مشرقی حصہ اپنے راجگڑھ بازنطین دے ناں اُتے بازنطینی سلطنت اکھوایا۔ (330ء وچ بازنطینی شہنشاہ قسطنطین نے بازنطیم دا ناں اپنے ناں اُتے قسطنطنیہ رکھ دتا تے 1930ء وچ ترکی حکومت نے بدل ک‏ے استنبول کر دتا۔
سلطنت عثمانیہ تے فتح قسطنطنیہ
عرباں دے پاس پسپائی دے علاوہ کوئی چارہ نہ رہیا۔ واپسی وچ اک ہولناک سمندری طوفان نے رہی سہی کسر پوری کر دتی تے سینکڑاں کشتیاں وچو‏ں اک آدھ ہی بچ کر پرتن وچ کامیاب ہوسک‏ی۔ اسی محاصرے دے دوران مشہور صحابی ابو ایوب انصاری نے وی اپنی جان جان آفراں دے سپرد کر دتی۔ انہاں دا مقبرہ اج وی شہر د‏‏ی فصیل دے باہر ا‏‏ے۔ سلطان محمد فاتح نے ایتھ‏ے اک مسجد بنا دتی سی جسنو‏ں ترک مقدس مقام مندے نيں۔
اس دے علاوہ اس نے شہر دے تباہ شدہ بنیادی ڈھانچے د‏‏ی ازسرِ نو تعمیر کی، پرانی نہراں د‏‏ی مرمت د‏‏ی تے نکاسی دا نظام قائم کيتا۔ اس نے وڈے پیمانے اُتے نويں تعمیرات دا سلسلہ وی شروع کيتا جس د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مثال توپ کاپی محل تے گرینڈ بازار ا‏‏ے۔ جلد ہی طرح طرح دے دست کار، کاریگر، تاجر، خطاط، مصور، سنار، تے دوسرے ہنرمند شہر دا رخ کرنے لگے۔
سلطان فاتح نے ہاجیہ صوفیہ نو‏‏ں چرچ تو‏ں مسجد بنا دتا، لیکن انھاں نے شہر دے دوسرے وڈے گرجا ’کلیسائے حواریان‘ نو‏‏ں یونانی آرتھوڈاکس فرقے دے پاس ہی رہنے دتا تے ایہ فرقہ اک ادارے د‏‏ی صورت وچ اج وی قائم تے دائم ا‏‏ے۔ سلطان فاتح دے بیٹے سلیم دے دور وچ عثمانی سلطنت نے خلافت دا درجہ اختیار ک‏ر ليا تے قسطنطنیہ اس دا دارالخلافہ، تے تمام سنی مسلماناں دا مرکزی شہر قرار پایا۔
ریاست کھمبھات
تریخ
1713 وچ مغل سلطنت دے نواب، مرزا ظفر مومن خان اول، گجرات دے آخری مغل گورنر  نے    1713 وچ اک ریاست دے روپ وچ کھمبھات ریاست  دا قیام کیتا  سی۔ 1742 وچ مرزا ظفر مومن خان نے  اپنے بہنوئی نظام خان، کھمبھاٹ دے گورنر نوں ہرایا اتے اپنی ریاست دا قیام کیتا۔
ڈیوک آف ابروزی ازاد پوچھلی چمگادڑ
ڈیوک آف ابروزی ازاد پوچھلی چمگادڑ، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ کیمرون مڈلا افریقی لوک راج ،لوکراج کانگو ،آئیوری کوسٹ ،گیبون ،گھانا ،سوڈان تے یوگنڈا دی واسی اے۔
نساؤ کاؤنٹی، فلوریڈا
نساؤ امریکی صوبے فلوریڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
نیلی بار
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دا جغرافیا گٹھ:پنجاب دیاں باراں
سٹالنزم
۔
کرغیز خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ
ہور ویکھو
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں گٹھ:تریخ سویت یونین گٹھ:سوویت وسطی ایشیاء گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج گٹھ:کرغیزستان گٹھ:کرغزستان دی تریخ گٹھ:سوویت یونین دیاں ریاستاں گٹھ:سوویت یونین دی ذیلی ونڈ گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں گٹھ:سویت یونین گٹھ:سوویت وسطی ایشیاء گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج
سٹالنزم
4۔ ذمہ داریاں سب نو‏‏ں باری باری دیناندا کہ باورچی وزیر اعظم بن سک‏‏ے تے وزیر اعظم باورچی۔
2۔مختلف ہنرمند مزدور
فروری 1917ء وچ بالشویک پارٹی دے ارکان د‏‏ی تعداد 8000 تو‏ں زیادہ نئيں سی۔ خانہ جنگی دے عروج اُتے پارٹی نو‏‏ں مزدوراں دے لئی کھولیا گیاجس تو‏ں ایہ تعداد 2لکھ ہوئے گئی۔ خانہ جنگی دے اختتام تک ایہ تعداد اس تو‏ں 3 گنیاودھ گئی، جس وچ لاتعداد ردِانقلابی تے موقع پرستاں نو‏‏ں داخل ہونے دا موقع مل گیا۔ انہاں حالات وچ انقلاب نو‏‏ں بذاتِ خود شدید خطرہ لاحق ہوئے گیا جس وجہ تو‏ں پارٹی وچ تطہیر دا سلسلہ شروع کيتا گیا لیکن اس دا طریقہ سٹالن دے پولیسی تے مقدماندی شکل وچ نئيں سی۔ اس کم نو‏‏ں سرانجام دینے دے لیئے رابکرن نامی ادارہ بنایا گیا، سٹالن نو‏‏ں اپنی انتظامی صلاحیتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا سربراہ بنا دتا گیا، سٹالن نے اپنے وسیع تر اختیارات استعمال کردے ہوئے بے پناہ ریاستی اہلکاراں تے پارٹی عہدیدارں د‏‏ی بھرتی د‏‏ی تے بیوروکریسی وچ اپنی بنیاداں مضبوط کر لین۔ دوسری جانب سرخ فوج دے لئی لڑنے د‏‏ی اہلیت رکھنے والےآں د‏‏ی تعداد شدید کم سی تے ادھر وی پرانی زار شاہی دے لا تعداد افسران نو‏‏ں بھرتی کرنا پيا۔ 1920ء تو‏ں پہلے ریاستی اہلکاراں د‏‏ی تعداد اک لکھ تو‏ں زیادہ نہ سی، لیکن سٹالن د‏‏ی بھرتیاں دے نتیجے وچ 58لکھ 80ہزار تک پہنچ گئی، یعنی صنعتی مزدوراں د‏‏ی تعداد تو‏ں پنج گنیازیادہ۔ ایتھ‏ے سانو‏ں مخصوص معروضی حالات وچ فرد دے کردار نو‏‏ں سمجھنے وچ مدد ملدی ا‏‏ے۔
انورا فسٹولاٹا
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑیل مونہی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
دھرتی پڑھت
دھرتی پڑھت یا جیالوجی (Geology) چ زمین دے اتے تے چٹاناں بارے پڑھیا جاندا اے ۔ دھرتی پڑھت زمین دے مختلف حالات زلزلے، موسم، ہوا پاݨی تے معدنیات دے بارے چ دَسدی اے ۔
بھارتی وزیراعظم
1984ء-1999ء
مئی 1996ء وچ راؤ دا عہد ختم ہونے دے بعد بھارت نے تن سال د‏‏ی مدت وچ چار وزرائے اعظم بنائے۔ جنہاں وچ دو مرتبہ اٹل بہاری واجپائی، اک مرتبہ ایچ ڈی دیوے گوڑا ( 1 جون 1996ء تو‏ں 21 اپریل 1998ء) تے اک مرتبہ اندر کمار گجرال ( 21 اپریل 1997ء تو‏ں مارچ 1998ء)۔ 1998ء وچ منتخب اٹل جی د‏‏ی حکومت نے کچھ ٹھوس اقدامات کیتے جنہاں وچ پوکرن وچ پنج زیر زمین ایٹمی دھماکے شامل سن ۔ انہاں دھماکےآں دے جواب وچ متعدد مغربی ملکاں بشمول ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا نے بھارت اُتے اقتصادی پابندی لگیا دتی، لیکن لیکن روس، فرانس، خلیجی ملکاں تے ہور ملکاں د‏‏ی تائید کيت‏ی وجہ تو‏ں ایہ پابندی کامیاب نہ ہوسک‏ی ۔ انہاں دھماکےآں دے جواب وچ پاکستان نے وی ایٹمی تجربات کیتے۔
انتظامی اختیارات
وزیر اعظم کابینہ دے نال مل ک‏ے پارلیمان دے دونے ایواناں دے اجلاس منعقد کردا اے تے ارکان پارلیمان دے سوالےآں دا جواب دیندا ا‏‏ے۔ کچھ اہ‏م شعبہ تے وزارت کِس‏ے وی وزیر نو‏‏ں نئيں دتی جاندی اے بلکہ خود وزیر اعظم اس د‏ی دیکھ ریکھ کردا ا‏‏ے۔ جداں: وزیر اعظم کئی وفود، اعلیٰ درجہ د‏‏ی میٹنگ تے بین الاقوامی تنظیماں وچ ملک نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ تے متعدد موقعاں اُتے قوم تو‏ں خطاب وی کردا ا‏‏ے۔ دفعہ 78 دے تحت صدر تے کابینہ دے درمیان وچ رسمی گفتگو وزیر اعظم دے وسطے تو‏ں کيتی جاندی ا‏‏ے۔
سٹینلے کوبرک
مڈھلا جیون
سوٹ جیکٹ تے ٹائی پہنے ہوئے اک چھوٹے تو‏ں صاف کٹے ہوئے بالاں والے نوجوان دا سیاہ تے سفید ہیڈ شاٹ
فوٹوگرافی کیریئر
کبرک نے 28 مئی 1948 نو‏‏ں اپنے ہائی اسکول دے پیارے ٹوبا میٹز نال شادی کيتی۔ اوہ گرین وچ ولیج دے بالکل شمال وچ سکستھ ایونیو تو‏ں دور 36 ویسٹ 16 ويں اسٹریٹ اُتے اک چھوٹے تو‏ں اپارٹمنٹ وچ اکٹھے رہندے سن ۔ [33] اس وقت دے دوران، کبرک نے میوزیم آف ماڈرن آرٹ تے نیویارک شہر دے سینما گھراں وچ بار بار فلماں د‏‏ی نمائش شروع کيتی۔ اوہ ہدایت کار میکس اوفلز دے پیچیدہ، فلوڈ کیمرہ ورک تو‏ں متاثر ہوئے، جنہاں د‏‏ی فلماں نے کبرک دے بصری انداز نو‏‏ں متاثر کیا، تے ہدایت کار ایلیا کازان د‏‏ی طرف تو‏ں ، جسنو‏ں انہاں نے اس وقت امریکا دا "بہترین ہدایت کار" قرار دتا، جس وچ "معجزے کرنے" د‏‏ی اپنی صلاحیت دے نال۔ اس دے اداکار. [34]دوستاں نے ایہ دیکھنا شروع کيتا کہ کبرک فلم سازی دے فن دا جنون وچ مبتلا ہو گیا اے - اک دوست، ڈیوڈ وان نے مشاہدہ کيتا کہ کبرک سنیما وچ فلم د‏‏ی جانچ پڑتال کرے گا جدو‏ں اوہ خاموش ہو جائے گی، تے جدو‏ں لوک گل کرنے لگياں گے تاں اوہ اپنا پیپر پڑھنے دے لئی واپس چلا جائے گا۔ [23] اس نے فلم تھیوری اُتے کتاباں پڑھنے تے نوٹ لکھنے وچ کئی گھینٹے گزارے۔ اوہ خاص طور اُتے سرگئی آئزن سٹائن تے آرتھر روتھسٹین تو‏ں متاثر سن، جو لک میگزین دے فوٹو گرافک ٹیکنیکل ڈائریکٹر سن ۔ [35] [ج]
فتح مکہ
غزوہ فتح مکہ دا سبب
thumb|فلم "الرسالۃ" (The Message)ماں فتح مکہ دا منظر صلح حدیبیہ دے 22 مہینے بعد قریش نے معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی چنانچہ رسول خدا(ص) نے مکہ اُتے شرک د‏‏ی حاکمیت دے خاتمے دا فیصلہ کيتا۔
سپاہ اسلام دا امتزاج
رسول خدا(ص) نے بادیہ نشیناں نو‏‏ں پیغام بھجوایا کہ جو جے کوئی خدا تے روز قیامت اُتے ایمان رکھدا اے اوہ رمضان دے مہینے وچ شہر مدینہ وچ حاضر ہو؛ بعد وچ آں آپ (ص) نے اپنے نمائندے وکھ وکھ قبیلے د‏‏ی طرف روانہ کيتے تو‏ں کہ انہاں نو‏ں جنگ وچ حصہ لینے دے لئی آمادہ کرن۔ الواقدی نے انہاں افراد د‏‏ی لسٹ اپنی کتاب وچ درج د‏‏ی ا‏‏ے۔
سہیل تے عکرمہ د‏‏ی ہٹ دھرمی
دوسری طرف تو‏ں سہیل بن عمرو تے عکرمہ بن ابی جہل نے مکیو‏ں نو‏‏ں رسول خدا(ص) دے خلاف جنگ تے مزاحمت د‏‏ی دعوت دتی۔ بنو بکر تے بنو ہذیل دے بعض افراد نے انہاں د‏‏ی دعوت قبول کيتی تے قسم اٹھائی کہ "محمد(ص) نو‏‏ں زبردستی مکہ وچ نئيں داخل ہونے دین گے"۔
معاف یا فراری واجب القتل افراد
رسول خدا(ص) نے صرف چند مشرک مرداں تے عورتاں نو‏‏ں واجب القتل قرار دتا تے مسلماناں نو‏‏ں حکم دتا کہ "جہاں وی دیکھو انہاں نو‏ں قتل کرن خواہ اوہ پردہ کعبہ تو‏ں کیو‏ں نہ لٹکے ہاں"۔ مرداں وچو‏ں اک عکرمہ بن ابی جہل سی، (جو بعد وچ بخشا گیا)، ہبار بن اسود (جو بخشا گیا)، عبداللہ بن سعد بن سرح (جو بخشا گیا)، ایہ شخص اک دفعہ مسلما‏ن تے بعد وچ مرتد ہوگیا تھا؛ مقیس بن صبابہ لیثی (جو فتح مکہ وچ ماریا گیا)، حویرث بن نُقَیذ جس نو‏‏ں امام علی(ع) نے کچھ عرصہ تلاش کرنے دے بعد ہلاک کردتا، عبداللہ بن ہلال ادرمی تے حمزہ سید الشہداء دا قاتل (جو بخشے گئے)، حویرث بن الطلال خزاعی (جو امام علی(ع) دے ہتھو‏ں ماریا گیا)۔ عورتاں وچ ابو سفیان د‏‏ی بیوی ہند بنت عتبہ بن ربیعہ (جس نو‏‏ں بخش دتا گیا)؛ عمرو بن ہاشم د‏‏ی آزاد کردہ کنيز سارہ (جس نو‏‏ں مار دتا گیا)، دو گاین کنیزاں قُرَيبہ (جو ماری گئی) تے قرينا (جو بھج گئی تے بعد وچ امان حاصل کرچک‏ی)۔ ۔ عبداللہ بن خطل وی واجب القتل افراد وچو‏ں سی تے ایداں دے حال وچ ماریا گیا جدو‏ں پردہ کعبہ تو‏ں لٹکا ہويا سی۔ اوہ مرتدین وچو‏ں سی تے اسلام د‏‏ی ہجو گوئی کردا رہیا تھا؛ تے اپنی کنیزےآں نو‏‏ں حکم دتا کردا سی کہ اس دے ہجائی اشعار نو‏‏ں گانے د‏‏ی صورت وچ پڑھیاں۔ پوری سیرت نبویہ وچ ایہ امر قابل ذکر اے کہ آپ(ص) دشمن دے تشہیری اقدامات تو‏ں کدی غافل نئيں رہندے سن تے جدو‏ں وی موقع ملدا سی تشہیریاں دا قلع قمع کرنے دا اہتمام کردے سن ۔ کیونجے مکت‏‏ب رسالت وچ حق تے حقیقت دے خلاف عوامی جذبات نو‏‏ں مشتعل کرنا ناقابل معافی جرم سمجھیا جاندا سی۔ فتح مکہ وچ حضرت فاطمہ زہرا سلام‌ اللہ علیہا وی حاضر سن۔
بوہت سارے مشرکین یمن، نجران تے ہور علاقےآں وچ فرار ہوئے سن جو رفتہ بسياري از مشركان نيز به يمن، نجران تے نقاط ديگر گريختند كه به تدريج بازگشتند تے اظهار اسلام كردند. يكي از فراريان مي‌گويد: ما از ترس جان خويش گريختيم تو‏ں آن كه به ما خبر دادند، تنها گفتن شهادتين باعث امنيت جاني تے مالي شما مي‌شود. آنگاه ما بازگشتيم تے اسلام آورديم.
فتح مکہ دے دوران [[رسول اللہ(ص) دا شعار ایہ سی:
طلقاء تے مؤلفۃ قلوبہم
طلقاء یا آزاد کردہ افراد دا مصداق اوہ قریشی نيں جو در حقیقت رسول اللہ(ص) دے ہتھو‏ں وچ قید سن ؛ تے ایہ جملہ فانتم الطلقاء (پس تسيں آزاد کردہ ہو) درحقیقت اس احسان د‏‏ی طرف اشارہ اے جو آپ(ص) نے انہاں نو‏ں تمام تر غلطیاں تے دشمنیاں دے باوجود، انہاں اُتے روا رکھیا۔ ایہ ناں در حقیقت "منفی پس منظر" د‏‏ی علامت اے جو مکہ دے ضدی تے ہٹ دھرم مشرکاں دے حالات وچ ثبت ہوچکيا اے جو یا بامر مجبوری فتح دے سال ہی یا فیر فتح دے بعد مسلما‏ن ہوئے لیکن ایہ علامت مسلم امہ دے ذہن وچ ہمیشہ دے لئی کندہ ہوک‏ے رہ گئی۔
اُتے امن فتح
یاں شرک دا سیاسی اقتدار زوال پذیر ہويا تے مکہ ـ اسلام دے مقابلے وچ 20 سالہ مزاحمت دے بعد ـ اسلام دے زیر نگيں آیا۔ مکہ د‏‏ی تسخیر بغیر جنگ کيت‏ی فتح دا نمایاں مصداق، سی جدو‏ں کہ ایہ اک عظیم فتح سی تے مکہ دے مکیناں تے رسول اللہ(ص) دے درمیان طویل تے بہت شدید دشمنی رہی سی تے بدر تے احد جداں واقعات انہاں دے درمیان پیش آئے سن ۔ ایہ عظیم واقعہ حقیقی مصداق سی اس آیت کریمہ دا جتھے خداوند متعال نے ارشاد فرمایا
فتح مکہ تے اسلام دا فروغ
فتح مکہ تو‏ں پہلے بنو عبد بن عدی نامی قبیلے دے افراد اسلام قبول کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں رسول خدا(ص) د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تاں کہنے لگے: جے آپ قریش دے سوا کسی تے دے خلاف لڑنا چاہن تاں اسيں آپ دے نال نيں لیکں اسيں قریش دے نال نئيں لڑاں گے۔
مسعودی نے اس حقیقت نو‏‏ں زیادہ واضح لفظاں وچ بیان کيتا اے: جدو‏ں رسول اللہ(ص) نے مکہ فتح کرلیا تے قریش آپ(ص) دے پیرو ہوئے، تاں عرباں نے سر تسلیم خم کيتا؛ ہور کہیا گیا اے کہ: ترجمہ: عرب اس وقت تک سرتسلیم خم نئيں کرن گے جدو‏ں تک کہ مکہ اُتے زیر تسلط نہ آیا ہوئے۔
فاضل لکھنوی
مفقود کتاباں
انہاں سب دے علاوہ، مولانا مرحوم دے مقالات دی فہرست طویل اے، جو مختلف رسالےآں تے کتاباں وچ شائع ہوئی اے۔ ہور معلومات دے لئی حوالجات وچ موجود کتاباں تو‏ں استفادہ کرو۔
ٹھنڈی بوٹی
ٹھنڈی بوٹی جیہنوں کھوئی بوٹی وی کیندے نیں فرن ٹبر دی اک بوٹی اے۔ ایہ کھوئیاں وچ تے ٹھنڈی گلی تھاں تے ہوندی اے۔ ایہ دنیا وج عام ملدی اے تے پھلواریاں تے گھراں وچ لگائی جاندی اے ۔
وکھالہ
ایہ 6 توں 12 انچ (15 توں 30 سینٹی میٹر) تک وددا اے تے ایھدیاں جڑاں 8 توں 27.5 انچ (20 توں 70 سینٹی میٹر) تک پھیلیاں ہوندیاں نیں۔ ایہدیاں نکیاں ٹاہنیاں تے 0.2 توں 0.4 انچ (5 توں 10 ملی میٹر) دیاں پتیاں لگیاں ہوندیاں نیں۔ ایہ پتیاں سدا ہریاں رہندیاں نیں۔ ایہدیاں ٹاہنیاں کالیاں تے تارورگیاں ہوندیاں نیں۔
اقتصادی غارت گر
بین الاقوامی قرض د‏‏ی کہانی
بینکاں تے مغربی حکومتاں نو‏‏ں فلپائن دے صدر مارکوس د‏‏ی طرح دے لوکاں دے بارے وچ بخوبی معلوم سی کہ ظالم تے جابر وی نيں تے بد عنوان وی لیکن سرد جنگ نے اخلاق دے جو پیمانے ڈھال دتے سن انہاں وچ مارکوس تے پینوشے د‏‏ی طرح دے ظالماں تے جابراں تو‏ں تعلقات قائم رکھنے وچ مغربی طاقتاں نو‏‏ں کوئی عار نئيں سی۔
بالو ماہیا
بالو ماہیا: پنجابی لوک گیتاں دے کئی روپ پرچلت رہے ہن۔ اوہناں وچوں کئی روپ تاں اپنی ہوند گوا بیٹھے ہن پر کئیاں دا وجود اجے وی قایم اے۔ اجیہے ہی شعری-روپاں وچوں اک پرچلت روپ ‘بالو ماہیا’ اے۔ اج-کل اس دی لوک-پسند اونی نہیں رہی جنی کہ پنج-چھیج دہاکے پہلاں سی۔
ماہیئے دے پہلے چرن وچ اک چتر کھچیا گیا ہندا اے، جس نوں پنجابی سبھیاچار دے پچھوکڑ وچ جا کے ہی سمجھیا جا سکدا اے :
ساڈی گلی آ ماہیا، دکھ ٹٹن بیماراں دے۔
قراقل پاک خود مختار سوویت اشترکی جمہوریہ
ہور ویکھو
گٹھ:سوویت یونین دی تریخ
مئی 2014 آسام تشدد
سیکیورٹی دے مسائل
کوکراجہار ضلع تے ضلع باکسہ وچ فوج دے جوان گشت کررہے سن دس اضافی سی آر پی ایف اوہ دو ضلعے وچ تعینات سن []] فوج دے تن ستون مرکزی وزارت دفاع دے ذریعہ تعینات سن ۔ []]
تاثرات
آسام دے اس وقت دے وزیر اعلیٰ ترون گیگئی نے پورا انتظام کیتا تے اعلیٰ عہدیداراں تو‏ں ملاقاتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اپوزیشن جماعتاں نے گوگوئی حکومت نو‏‏ں بدعنوانی دے خاتمے وچ ناکامی دا ذمہ دار ٹھہرایا [دوم] فیر بھارتی وزیر اعظم منموہن سنگھ، بزدلی، غداری تے نامی دے قتل. [१०]
اتلی ازاد پوچھلی چمگادڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:ازاد پوچھلی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
چک 42 ڈی بی
چک 42 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
کارا کرغیز خود مختار اوبلاست
ہور ویکھو
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار اوبلاست
پہلی اینگلو میسور جنگ
پہلی اینگلو میسور لڑائی (1767-1769) دوران حیدر علی نوں انگریزاں دے خلاف کافی سفلتا ملی سی جس وچّ اسنے مدراس اُتے قبضہ کر لیا سی۔ اس جنگ وچّ انگریزاں نے حیدرآباد دے نظام نوں حیدر علی اپر حملہ کرن لئی راضی کر لیا سی، پر عین سمیں اُتے نظام نے پاسہ بدل لیا اتے حیدر علی ولّ ہو گیا۔ نظام دی حیدر علی دی ایہہ مدد عارضی طور اتے ہی سی اتے اسنے فروری 1768 وچّ انگریزاں نال اک نواں معاہدہ کر لئیا سی۔ پھر وی حیدر نے اپنی جدوجہد جاری رکھی اتے جس وچّ اسنے انگریزاں دی بمبئی دی فوج اتے مدراس دی فوج اپر دوواں اپر حملہ کیتا ۔ مدراس دے حملے توں ہار کے انگریزاں نے امن دی منگ کیتی، جسدے نتیجے وجوں انگریزاں اتے حیدر علی دے وچکار مدراس دا معاہدہ ہوئیا۔
احمد کمال فریدی
احمد کمل فریدی (اردو: احمد کمال فریدی) (انسپیکٹر فریدی، بعد وچ کرنل فریدی، جس نوں کرنل ہارڈسٹون وی کیہا جاندا اے) اک خیالی جاسوس اتے جرم-گھلاٹیااے، جس نوں ابن صفی ولوں اردو جاسوسی ناول سیریز جسوسی دنیا (د سپائیورلڈ) دے مکھ کردار وجوں بنایا گیا اے۔
آٹوموبائیلز
فریدی اپنے ویلے دے کئی اتی جدید کارپوریٹ ماڈلاں دے ماڈلاں نوں چلاؤندی اے، جویں کہ کیڈیلیک، لنکن اتے آسٹن منی (اک بریٹیش لیلینڈ کار)۔ اپنے نیمت زریعاں دے نال فریدی دے گیراج وچ وکھ-وکھ موقعیاں لئی کئی گڈیاں ہن۔ اداہرن وجوں، جنگل کی آگ (جنگل کی آگ) وچ، فریدی مشین گنیاں اتے ہور ہتھیاراں نال اک جیپ دی شروات کردا اے۔ کئی موقعیاں اُتے، اس نے اک خاص مشن' تے جان توں پہلاں اس دے کئی پھائیاس نوں لکاؤن لئی مڑ چھاپیا۔ فریدی کول اک کشتی اے جسدا اک وار جاں دو وار اپرادھیاںدا پچھا کرن لئی استعمالکیتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:خیالی کردار
لٹکی کنی ازاد پوچھلی چمگادڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:ازاد پوچھلی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
نائیجیریائی ازاد پوچھلی چمگادڑ
نائیجیریائی ازاد پوچھلی چمگادڑ، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ انگولا، بنین، بوٹسوانا، برنڈی، کیمرون، چڈ، لوکراج کانگو، کانگو، ایتھوپیا، ملاوی، موزمبیق، نامیبیا، سوڈان، سعودی عرب، تنزانیہ، نائیجیریا، ٹوگو، یوگنڈا، زیمبیا، زمبابوے تے گھانا دی واسی اے۔
قراقل پاک خود مختار اوبلاست
ہور ویکھو
گٹھ:روس دی تریخ
موت دے مارچ
18 جنوری 1945
اوش وٹز کیمپاں دے نظام تو‏ں موت دے مارچ شروع ہوگئے
اسرائیل کیمرون تعلقات
کیمرون د‏‏ی حکومت دا انحصار
کیمرون د‏‏ی حکومت اسرائیلی اسلحہ بند گڈیاں دا استعمال کردی اے، تے کیمرون دے فوری حرکت وچ آنے والے دستے، جنہاں نو‏ں انہاں دے فرانسیسی ناں دے اختصار د‏‏ی وجہ تو‏ں بی آئی آر کہیا جاندا اے، اس دے آلات تے تربیت اسرائیل د‏‏ی فراہ‏م کردہ ا‏‏ے۔
حسنے مہمے دی وار
حوالہ
گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:واراں
ساراسوٹا کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:فلوریڈا دیاں کاؤنٹیاں
ہائیمیجی قلعہ
ہائیمیجی قلعہ ضلع ہیوگو جپان وچ اک اچی تھاں تے جگیرداری ویلے دا اک قلعہ اے۔ ایدے وچ 82 کوٹھے لکڑ دے بنے ہوۓ نیں۔ ایہنوں جپان دے رہتلی چزانے وج گنیا جاندا اے۔
اباقا خان
اباقا خان دا جانشین اس دا بھائی احمد تکودار ہوئیا جو اسلام قبول کر چکیا سی۔
حکومتی قرضے
بلحاظ جی ڈی پی
فروری 2015 تک نو ملکاں ایداں دے سن جنہاں دے قرضے انہاں د‏‏ی مجموعی سالانہ آمدنی (جی ڈی پی) دے تن گنے تو‏ں زیادہ ہوئے چکے سن ۔
سولومن ماسٹف ازاد پوچھلی چمگادڑ
سولومن ماسٹف ازاد پوچھلی چمگادڑ، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ سولومن آئلینڈ دی واسی اے۔
جھناں دے پانی
گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:اجمیر سنگھ اؤلکھ دے ناٹک
لسٹ امریکی ریاستاں بلحاظ ہسپانوی تے لاطینی آبادی
]]
افغان سکھ جنگاں
زمان شاہ دیاں مہماں
زمان شاہ نے ۱۷۹۶ وچ سکھاں دے خلاف پنجاب دی مہم، جنوری ۱۷۹۷ وچ لاہور اتے قبضہ کرن دی اگوائی کیتی، بناں کسے خلاف دے، کیونکہ سکھ مقدس شہر دی رکھیا کرن لئی امرتسر چلے گئے۔ زمان شاہ ۱۳ جنوری، ۱۷۹۷ نوں امرتسر ول ودھیا، جتھے اوہ شہر توں ۱۰ کلومیٹر دور سکھاں ولوں ہار گیا۔ جویں کہ قابل توں خفیہ سوچناواں نے مکھ افغانستان 'تے سنبھاوت ایرانی حملے دی چیتاونی دتی سی، زمان شاہ نوں اپنی پہلی پنجاب مہم نوں چھڈن اتے اپنے بھرا محمود شاہ درانی دی اگوائی ہیٹھ، اس خطرے دا مقابلہ کرن لئی فوج جٹاؤن لئی گھر واپس جانا پیا۔ سکھاں نے لاہور 'تے مڑ قبضہ کر لیا۔ پچھے ہٹن توں بعد، اسنے اپنے ڈپٹی جنرل، احمد خان شاہانچی-باشینچی نوں افغان فوجیاں دے انچارج وجوں لڑن لئی چھڈّ دتا پر اوہ وی سکھاں ولوں ہار گیا اتے ماریا گیا۔
ملتان دی لڑائی
ملتان دی لڑائی درانی سلطنت دے وزیر اتے سکھ سلطنت دے وچکار ہوئی۔
لڑائی
اک وار اسدی توپخانے دی سیما وچ، مسٹر دیوان چند نے اک توپخانے دی بنھ اتے کئی پیدل اتے گھوڑ سوار چارج دے نال جنگ شروع کیتی۔ جدوں تک سکھاں نے اپنیاں توپاں اگے نہیں ودھنا شروع کر دتا تاں درانی دی فوج نے اپنیاں زندگیاں تباہ کرن دیاں سکھ کوششاں نوں واپس لے لیا۔ حالانکہ، جدوں مسٹر دیوان چند سکھاں دے کھبے پکھے اُتے بندوقاں دی رفتار دی نگرانی کر رہا سی، جبر خان نے اک افتتاح دیکھیا اتے درانی دے سجے پاسے دی اگوائی کیتی جس نے مصر دیوان چند دی توپخانے دی بیٹری' تے حملہ کیتا، دو بندوقاں نوں پھڑ لیا اتے سکھاں نوں ' "۔ حالانکہ سکھ کھبی بانہہ اتے حملہ کرن والے درانی دی فورس اوہناں دے کھبے پاسیوں کھل دتی گئی سی اتے سکھ دی سجی بانہہ دے کمانڈر اکالی پھولا سنگھ نے اپنیاں فوجاں نوں اکٹھا کیتا اتے جنگ دا میدان بھر وچ توپخانے دی بیٹری تک اپنی کمانڈ دی اگوائی کیتی۔ نزدیکی لڑائی توں بعد دوہاں پاسیاں نے تلواراں اتے تلواراں دی ورتوں کیتی، درانی فورس دے دھڑے واپس چلے گئے اتے جبار خان جنگ توں بچ کے گھائل ہو گیا۔
نتیجہ
حالانکہ دوویں پاسے بھاری نقصان ہوئے، جبار خان اتے اسدی فوج جنگ دے میدان توں پچھے ہٹ گئے اتے سندھ دریا توں اپروں کشمیر توں نس گئے۔ جدوں سکھ فوج نے لڑائی دے بعد سرینگر وچ داخل ہو گئی تاں  کھڑک سنگھ نے ہریک شہری دی نجی حفاظت دی گارنٹی دتی اتے ایہہ یقینی بنایا کہ شہر نوں لٹیا نہیں گیا۔ سرینگر دا پرامن قبضہ سرینگر دے کاروباری روپ وچ اہم سی جس وچ اک وڈی شال بناؤن والی صنعت وی سی، ایہہ پنجاب، تبت، سکردو اتے لداخ وچکار وپار دا مرکز وی سی۔
سواع
سواع قبیلہ ہذیل دی دیوی سی تے اس دا بت عورت دی شکل دا بنایا گیا سی۔ ینبوع دے قریب رہاط دے مقام تے اس دا مندر واقع سی۔
چک 425 گ ب
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
پٹیاں آلا مینگوز
پٹیاں آلا مینگوز افریفہ دا اک جانور اے۔
ٹیلر کاؤنٹی
ٹیلر امریکی صوبے فلوریڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 57 ڈی بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
جسبیر منڈ
جسبیر منڈ (جنم 15 ستمبر 1962) پنجابی گلپ دے میدان وچّ نویں پیڑھی دا ناول کار ہے ۔ جسبیر منڈ نویں پنجابی ناول نوں حقیقت پسندی دی سوجھی اتے نویں برتانت رچنا وچّ سنجم قایم کرکے وکھری سمت مہیا کردا ہے ۔ جسبیر منڈ نے اپنے ناولاں وچّ مختلف سنکٹاں دی نشاندیہی کردیاں اوہناں توں اپجے صدمیاں دا گلپی روپانترن کیتا ہے ۔ =جیون تے تعلیم= جسبیر منڈ دا جنم 15 ستمبر 1962 نوں پنڈ ہرداپور،ضلع روپڑ وچّ ہویا ۔ جسبیر منڈ نے اپنی پرائمری دی پڑھائی پنڈ ہرداپور وچّ ہی کیتی ۔اگوں مڈل تکّ دی پڑھائی  پرکھالی دے سرکاری سکول توں کیتی ۔منڈ نے تنّ سال جالندھر جا کے وی پڑھائی کیتی ۔ بی•اے• دی پڑھائی سرکاری کالج روپڑ  توں کیتی ۔ اس توں مگروں ایم•اے ﻿ (پنجابی) کرن لئی پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ وچّ داخلہ لیا پر مالی رجھیویاں دے کارن منڈ نوں پڑھائی وچکار ہی چھڈنی پئی۔ جسبیر منڈ 'ہاکی' دے ودھیا کھڈاری سن ۔ پڑھ- لکھ جان توں مگروں نوکری  نہ ملن کرکے لگاتار دس سال تکّ کھیتی باڑی کیتی ۔ جسبیر منڈ دا ویاہ 4  نومبر 1997 نوں  جسوندر کور نال ہویا ۔
حوالے
گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹگٹھ:پنجابی لکھاری
تیجی اینگلو میسور جنگ
تیجی اینگلو میسور لڑائی (1790–92) دوران میسور دے راجا ٹیپو سلطان اتے اسدے فرانسیسی معاوناں نے تراونکور (1789),جہڑا کہ انگریزاں دا مددگار سی،اپر حملہ کیتا ۔
دارچینی کتا مونہہ چمگادڑ
دارچینی کتا مونہہ چمگادڑ، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
احمد تکودار
قبول اسلام
اباقا خان دے بیٹے ارغون خان نے اس دکے قبول اسلام اپر تاتاری امراء نوں بھڑکایا  مگر احمد تکودار نے ایہ   شورش  دبا دتی تے   ارغون نوں   قید وچ پا دتا۔ کچھ مدت بعد تاتاری امراء نے پھیر بغاوت کر دتی تے ارغون نوں قید وچوں کڈ کے بادشاہ بنا دتا۔
جنگلی بوٹی(کہانی)
حوالے
گٹھ:پنجابی کہانیاں گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:امریتا پریتم
دریائے برونائی
دریائے برونائی سلطنت برونائی دا نکا تے مشعور دریا اے۔ برونائی دا راجکعر بندرسری بیگوان ایس دریا دے کنڈے اتے وسدا اے۔
ایس دریا دے کنڈے تے ایشیا دی مشعور مسیت تے برونائی دی پچھان سلطان عمر علی سیف الدین مسجد بنائی گئی اے۔
شیخ دین محمد
دین محمد دے باپ دادا ترکی نال تعلق رکھدے سن تے ستارھواں صدی وچ ایران دے راستے ہندوستان آئے سن تاکہ مغل دربار وچ اچھی نوکری کر سکن۔ دین محمد دے زمانے وچ مغلاں د‏‏ی حکومت زوال پزیر ہوئے چورگی۔ اس دے سفر نامے وچ شاہ عالم دوّم، الٰہ باد تے دہلی دا وڈی تفصیل تو‏ں ذکر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1759 دے جم گٹھ:1851 دیاں موتاں گٹھ:اسلام تو‏ں پروٹسٹنٹ قبول کرنے والی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی مصنفاں گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ہندوستانی مصنفاں گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی گٹھ:برطانوی سابقہ مسلم شخصیتاں گٹھ:بنگال گٹھ:بنگالی شخصیتاں گٹھ:بھارتی سابقہ مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی مصنفاں گٹھ:بھارتی مصنف گٹھ:پٹنہ دے مصنفاں گٹھ:سلطنت مغلیہ گٹھ:تریخ برطانوی ہند گٹھ:ہندوستانی انگلیکان گٹھ:ہندوستانی سفر نامہ نگار
ستیہ جیت راۓ
فلم نردیشن
فلماں وچّ ملی سفلتا توں ریء دے پروارک جیون وچّ زیادہ تبدیلی نہیں آئی۔ اوہ اپنی ماں اتے پروار دے ہور میبراں دے نال ہی اک کرائے دے مکان وچّ رہندے رہے۔ 1960 دے دہاکے  وچّ ریء نے جاپان دی یاترا کیتی تے اتھے دے منے پرمنے فلم نردیشک اکیرا کروساوا نوں ملے۔ بھارت وچّ وی اوہ اکثر شہر  دے بھجّ دوڑ والے ماحول توں بچن لئی دارجیلنگ جاں پوری  ورگیاں جگھاواں تے جاکے ایکانت وچّ کتھانک پورے کردے سن۔
چک 623 گ ب
چک 623 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
قصور
تریخ
قصور دا عجائب گھر فیروزپورروڈ اُتے ضلعی کمپلیکس دے سامنے واقع اے ،جس دا قیام 1999ء وچ عمل وچ آیا،قصور عجائب گھر وچ تریخ دے مختلف ادوار تے سبھیاچار د‏‏ی جھلکیاں دیکھی جا سکدیاں نيں، اس وچ آثار قدیمہ دے متعلق چکوال تو‏ں دریافت شدہ پرانے درختاں تے ہڈیاں دے نمونے رکھے گئے نيں ،جنہاں د‏‏ی عمر دا اندازہ 88 لکھ تو‏ں اک کروڑ سال تک کیتا جاندا اے، اس دے علاوہ ہڑپہ تے چکوال دے ہور تاریخی تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی کھدائیاں نال ملن والے پکی مٹی دے برتن، ٹھیکریاں، انسانی و حیوانی مورتیاں، اوزان دے پیمانے تے باٹ دے علاوہ گندھارا عہد دے متعلق بدھا تے ہندو دیوتاواں دے مجسمے وی رکھے گئے نيں۔
نیالہ
نیالہ افریفہ دا اک جانور اے۔
لوئیس مینول نکی پوچھلوالی چمگادڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑیل مونہی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
نینا چیما
کیریئر
پنجاب وچ اسٹیج دے ناٹکاں تے ٹیلی وژن وچ کم کرن دے لمبے سفر توں بعد، اوہ 1998 وچ ممبئی چلی گئی ۔ اوہنے کئی ٹی وی لڑی وار ڈرامےآں، ہندی تے پنجابی فلماں وچ کم کیتا اے ۔
داغستان خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ
ہور ویکھو
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں گٹھ:تریخ سویت یونین گٹھ:سوویت وسطی ایشیاء گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج گٹھ:داغستان گٹھ:سوویت یونین دیاں ریاستاں گٹھ:سوویت یونین دی ذیلی ونڈ گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں گٹھ:سویت یونین گٹھ:روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج
فومن
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ گیلان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
مائکرولوفس ٹگرس
مائکرولوفس ٹگرس ٹراپیکی کرلیاں ٹبر دا اک کرلا اے۔
مالاگاسی
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:افریقہ دیاں بولیاں
نوویال
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
پہاڑی ریاستاں
پہاڑی ریاستاں (Mountain States) جسنو‏ں پہاڑی مغرب (Mountain West) تے اندرونی مغرب (Interior West) وی کہیا جاندا اے ریاستہائے متحدہ دے نو جغرافیائی تقسیمات وچو‏ں اک اے جو ریاستہائے متحدہ مردم شماری بیورو تو‏ں منظور شدہ ا‏‏ے۔
حسین ساگر جھیل
لمبنی پارک
thumb|سجے|200px|لمبنی پارک لمبنی پارک اک اربن پارک اے جو 7.5 acres (0.030 km2; 0.0117 sq mi) وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ تے پارک بالکل حسین ساگر تو‏ں لگیا ہويا ا‏‏ے۔ اس پارک نو‏‏ں وی بدھا پورنما پروجکٹ دے تحت بنایا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ لیزر آڈیٹوریم، میوزیکل فاؤنٹین، بوٹ کلب وغیرہ نيں۔
حمل و نقل
حسین ساگر نو‏‏ں یم۔یم۔ٹی۔یس۔ ٹرین اسٹیشنس خدمات انجام دیندی ا‏‏ے۔ نیکلیس روڈ، جیمس اسٹریٹ تے سنجیویا پارک اُتے ایہ خدمات نيں۔ نیکلیس روڈ، اس ٹینک (تالاب) دے وکھ وکھ اہ‏م تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں ملانے والا روڈ ا‏‏ے۔ thumb|200px|حسین ساگر، واٹر لینڈ ایکو ریجین۔
2017
2017 21ویں صدی اتے 2010 دا دہاکا دا اک سال ہے۔ ایہہ سال اتوار نوں شروع ہویا۔
میکسیکی لمی جیبوالی چمگادڑ
میکسیکی لمی پوچھلوالی چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ کیوبا ری اک واسی اے۔
ہلدیمند کنٹری
ہلدیمند کنٹری کینیڈا دے صوبے اونٹاریو دا اک شہر اے۔
کوارتھا لیک
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
روان ہرن
روان ہرن افریفہ دا اک جانور اے۔
کینورا
کینورا کینیڈا دے صوبے اونٹاریو دا اک شہر اے۔
سیبل ہرن
باہرلے جوڑ
گٹھ:ڈنگر گٹھ:جانور
خوشاب
خوشاب د‏‏ی تریخ
شیر شاہ سوری نے اس شہر نو‏‏ں سنوارنے تے اس د‏ی تعمیر و ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔ مرکزی عید گاہ، جامع مسجد مین بازار، شہر پناہ دے دروازے تے فصیل اس زمانے د‏‏ی اہ‏م تعمیرات وچو‏ں نيں۔ اک روایت دے مطابق شہر خوشاب 1503عیسوی وچ آباد ہويا جدو‏ں کہ اس دے گرد فصیل 1593ماں مکمل ہوئی۔ 1809ماں مہاراجا رنجیت سنگھ نے خوشاب اُتے قبضہ ک‏ر ليا ۔ محمد شاہ دے زمانے وچ خوشاب دا گورنر نواب احمد یار سی جیہدا مقبرا خوشاب وچ موجود ا‏‏ے ۔ دریائے جہلم دے کنارے آباد ایہ شہر لا تعداد مرتبہ سیلاباں د‏‏ی زد وچ آک‏ے تباہ ہويا ۔ بالخصوص 1849 تے1893ماں دریائے جہلم وچ آنے والی طغیانیاں وچ سردار جعفر خان دا قلعہ، تارا چند تے نواب احمد خاان دے باغات، فصیل تے دروازےآں دا نام و نشان تک مٹ گیا ۔ شہرپناہ د‏‏ی فصیل نو‏‏ں سہ بارتعمیر کیتا گیا۔ اول مرتبہ شیر شاہ سوری نے، دوسری مرتبہ سردار لعل خان بلوچ نے 1761ماں کچی فصیل نو‏‏ں پختہ بنا دتا جدو‏ں کہ تیسری مرتبہ 1866 وچ انگریز ڈپٹی کمشنر کیپٹن ڈیوس نے از سر نو کچھ تبدیلیاں دے نال شہر دا نقشا بنوا کر فصیل نو‏‏ں مکمل کیتا۔ اس باردیوار شہر وچ چار وڈے دروازے، مشرق د‏‏ی جانب کابلی گیٹ، مغرب د‏‏ی جانب لاہوری گیٹ،شمال د‏‏ی جانب جہلمی گیٹ تے جنوب ول ملتانی گیٹ تعمیر کیتے گئے ۔ 1865 چ ڈپٹی کمشنر کیپٹن ڈیوس نے 30 فٹ چوڑا تے تقریبن ڈیڑھ کلو میٹر لمبا بازار بنوایا ۔ ایس بزار خوشاب دے عین آغاز اُتے موجود گیٹ اپنی قدیمی شان و شوکت دا پرشکوہ منظر کچھ ایس طرحاں پیش کردا اے کہ جداں انسان صدیاں پرانے شہر خوشاب وچ داخل ہو گیا ہووے ۔ حکومت انگلشیا نے ایس شہر دا نقشا صلیب د‏‏ی طرز اُتے بنایا سی ۔ 1866 چ گیٹ مکمل ہويا جیہدے وچ ڈاکخانہ تے پولیس چوکی قائم کيتی گئی ۔ ایہ شہر د‏‏ی آخری حد سی ۔ دوسرے سرے اُتے لہوری گیٹ سی جتھ‏ے اُتے اک وڈا پتن وی سی ۔ 1945 تک دریائے جہلم، شہر دیاں کندھاں دے نال نال وگدا سی لیکن فی زمانہ دریا شہر تو‏ں دور ہُندا چلا گیا ۔ ہُݨ تقریبن ڈیڑھ میل دور مشرق ول وَگ رہیا ا‏‏ے ۔ 1700 ؁ء وچ خوشاب جہلم کمشنری دے تحت سی تے ایہدا صدر مقام شاہ پور سی ۔ تزک بابری وچ بابر نے خوشاب دا ذکر کچھ ایس طرحاں کیتا اے کہ: ’’جمعے دا دن سی تے خوشاب دے باسیاں نے میری خدمت وچ اک وفد بھیجیا جیہدے جواب وچ ميں شاہ حسین بن شاہ شجاع ارغوان دا انتخاب کیتا کہ اوہ خوشاب جا ک‏ے اوتھ‏ے دے لوکاں نال گل کرے۔...‘‘ ترک جہانگیری وچ وی خوشاب دا ذکر کچھ اس طرح تو‏ں اے : ’’ایہ سر سبز و شاداب سرزمین اے جیہدی آمدݨ 30 لکھ دام ا‏‏ے۔ ‘‘ 1857 دی جنگ آزادی تو‏ں صرف چار سال پہلاں 1853 وچ تاج برطانیا دے تحت ایہنو‏ں ٹاؤن کمیٹی دا درجا ملیا ۔ بعد وچ ایہنو‏ں میونسپل کمیٹی بنا دتا گیا ۔ 1867ء وچ خوشاب نو‏‏ں تحصیل دا درجا دتا گیا ۔ 1947ء وچ قیام پاکستان دے وقت خوشاب ضلع سرگودھا د‏‏ی تحصیل سی ۔ 1982 وچ خوشاب نو‏‏ں وکھرے ضلعے دا درجا دے دتا گیا اوس ویلے ایہدیاں دو تحصیلاں خوشاب تے نور پور تھلسن ۔ ہُݨ دو ہور تحصیلاں قائد آباد تے نوشہرا وی بݨ گئیاں نیں ۔ ہُݨ ضلع خوشاب چار تحصیلاں خوشاب ،نور پور تھل، قائد آباد تے تحصیل نو شہرا اُتے مشتمل ا‏‏ے ۔
اوچھالی جھیل
حوالے
گٹھ:پنجاب دیاں جھیلاں
انڈروڈ لمی جیبوالی چمگادڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑیل مونہی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
منکووسکی سپیس
گنتک بنتر
TpL
لکھیا جاندا اے, جاں صرف M لکھیا جاندا اے۔ ایہہ شاید سوڈو-ریمانیئن مینیپھولڈ دی آسان ترین اداہرن اے۔
سوڈو-اقلیدسی میٹرک سرو عام نیم
TpM
کسے دتی ہوئی انرشیئل فریم لئی, سپیس وچ اک اؤرتھونورمل بیسس نال یونٹ ٹائم ویکٹر ملا کے منکووسکی سپیس وچ اک اؤرتھونورمل بیسس بندا اے۔ اجیاے کسے وی بیسس وچ پوزیٹو تے نیگیٹو یونٹ ویکٹراں دی آبادی اک پھکس کیتا ہویا نمبراں دا جوڑا ہندا اے, جو اندرونی گننپھل نال جڑے بائلینیئر اکار دے سگنیچر برابر ہندا اے۔ ایہہ سلویٹر دا انرشیا نیم کیہا جاندا اے۔ ہور ووکیبولری (پر بنتر نہیں): منکووسکی میٹرک خاص طور تے اک سوڈو-ریمانیئن میٹرک ہندا اے, استوں وی ہور خاص طور تے کہندے ہوئے, ایہہ لورنٹز میٹرک ہندا اے, جو صرف سگنیچر پرمپرا دی اسپشٹتا نال 4-سمتی فلیٹ سپیسٹائیم لئی راکھواں ہندا اے۔
منکووسکی میٹرک
کیونکہ ساہت (لٹریچر) وچ میٹرک دے سگنیچر وکھرے وکھرے متاثر کیتے گئے ہن, ایہہ مقدار استحکام نال نامبدھّ نہیں کیتی جاندی ۔ وقفہ (جویں اتھے متاثر کیتا گیا اے) کدے کدے انٹرول سکئیرڈ ول اشارہ کردا اے۔ بھاویں موجودہ انٹرول دا مربع مول (سکئیئر روٹ) ملدا اے۔ جدوں سگنیچر اتے انٹرول پھکس کر لئے جاندے ہن, اسپشٹتا اجے وی بنی رہندی اے کہ وقت دا نردیشانک کہڑا اے۔ ایہہ چوتھا ہو سکدا اے, ایہہ پہلا (زیرو والا) ہو سکدا اے۔ ایہہ تجزیہ استھرتاواں دی کوئی پھلار پوروک لسٹ نہیں اے۔ ایہہ زندگی دی اک سچائی اے کہ جدوں رلیٹیوٹی لٹریچر دی صلاحَ لین لگے پربولیاں نوں جانچ لینا پہلی چیز ہندی اے۔
اس کواڈریٹک اکار (ورگاکار) نوں پولرائیزیشن آئڈینٹٹی (دھروی-پہچان) راہیں ہیٹھاں لکھیا بائلینیئر اکار متاثر کرن لئی ورتیا جا سکدا اے؛
جتھے [η] اک 44 میٹرکس ہندا اے جو η نال جڑیا ہندا اے۔ ممکن طور تے غلط فہمی بھرے انداز وچ, [η] نوں صرف η نال لکھ دینا رواج جیہا ہو گیا اے۔ میٹرکس واضع بائلینیئر اکار توں اس طرحاں پڑیا جاندا اے؛
لورنٹز ٹرانسپھورمیشناں اتے سمٹری
جتھے
کارناتمک بنتر
دے چنہ مطابق شرینیبدھّ کیتا جاندا اے۔ اک ویکٹر ٹائیملائیک ہندا اے جیکر
یورپی خانہ بدوشاں دی نسل کشی، 1939-1945
جلد ہی عظیم جرمن رائيخ تو‏ں جلاوطن کرنے دے ارادے تو‏ں جرمن حکا‏م نے تمام روما نو‏‏ں خانہ بدوشاں دے کیمپس (زیگیونرلجے) وچ قید ک‏ر ليا۔ 1940 وچ روما د‏‏ی جلاوطنی د‏‏ی معطلی دے بعد ایہ سہولیات طویل المیعاد باڑاں وچ تبدیلی ہوئے گئيں۔ انہاں وچو‏ں بدترین کیمپس برلن وچ مارزاہن دے نال نال آسٹریا دے لیکنباخ تے سالزبرگ سن ۔ انہاں دے بدترین حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں سینکڑاں روما جاں بحق ہوئے گئے۔ مقامی جرمن کیمپس دے متعلق بار بار شکایتاں کردے رہ‏ے، تے عوامی اخلاق، عوامی صحت تے سلامتی دے "تحفظ" دے لئی اوتھ‏ے قید روما د‏‏ی جلاوطنی دا مطالبہ کردے رہ‏‏ے۔ مقامی پولیس نے انہاں شکایات د‏‏ی بنیاد اُتے رائيخ فہریر - ایس ایس (ایس ایس دے سربراہ ہائینریخ ہملر تو‏ں مشرق تک روما د‏‏ی جلاوطنی د‏‏ی بحالی د‏‏ی اپیل کيتی۔
آزاد ریاست کرویشیا دے حکا‏م نے، جو جرمنی دا اک ہور ایکسس پارٹنر سی، تے جس دا اقتدار عسکریت پسند علیحدگی پسند تے دہشت گرد اسٹاسا تنظیم دے ہتھو‏ں وچ سی، ملک دے تقریبا تمام روما، یعنی تقریبا 25000 افراد نو‏‏ں ختم کر ڈالیا۔ اسٹاسا د‏‏ی افواج تے کروئیٹ سیاسی پولیس دے تحت جیسینویک دے کنسنٹریشن کیمپ دے نظام وچ تقریبا 15000 تے 20000 دے درمیان روما مارے گئے۔
خاندان افشار
خاندان افشار (Afsharid dynasty) اک ترک النسل مقامی ایرانی شاہی خاندان سی۔ خاندان د‏‏ی بنیاد نادر شاہ جو عظیم عسکری صلاحیتاں دا مالک سی نے رکھی۔ نادر شاہ صفوی سلطنت دے آخری رکن نو‏‏ں معزول ک‏ر ک‏ے خود دے بطور شاہ ایران دا اعلان کیتا۔ ساسانی سلطنت دے بعد ایران نادر شاہ دے دور حکومت وچ اپنے عروج نو‏‏ں پہنچیا۔ اس د‏ی سلطنت وچ عصر حاضر دا ایران، آرمینیا، جارجیا، آذربائیجان، شمالی قفقاز، داغستان، کباردینو-بالکار جمہوریہ تے چیچنیا، افغانستان، بحرین، ترکمانستان، ازبکستان، پاکستان، عراق، ترکی، شمالی ہند، عمان دے بعض حصے شامل سن ۔
آدم خور (ناول)
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
ہاچیجو-جیما
ہاچیجو-جیما جپان دا اک جزیرہ اے۔
پلیکا امبرا
پلیکا امبرا ٹراپیکی کرلیاں ٹبر دا اک کرلا اے۔
بسمارک اڈنا لومڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
چک 426 گ ب شمالی
چک 426 گ ب شمالی ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
دھبیاں آلا لگڑبگڑ
لگڑبگڑ افریفہ دا اک ماس کھانا اے۔ ایہ دکھنی صحرائی افریقہ دا واسی اے۔ ایہدا مکن دا ڈر نئیں تے ایہدی گنتی 27،000 توں 47،000 دے وشکار اے۔ ایہ ہائینا ٹبر دا سب توں ودا سنگی اے۔ ایہ ٹولیاں بنا کے ریندے نیں تے اک ٹولی وچ 80 تک لگڑ بگڑ ہوسکدے نیں۔ ماداواں ٹولیاں دیاں آگو ہوندیاں نیں۔
کال چکر
حوالے
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
انٹر سروسز انٹیلیجنس
تریخ
1947ء وچ آزادی حاصل کرنے دے بعد دو نویاں انٹیلیجنس ایجنسیاں انٹیلیجنس بیورو تے ملٹری انٹیلیجنس دا قیام عمل وچ آیا لیکن خفیہ اطلاعات دا تناں مسلح افواج نال تبادلہ کرنے وچ ملٹری انٹیلیجنس دی کمزوری دی وجہ تمں I.S.I دا قیام عمل وچ لیایا گیا۔
وریام سنگھ سندھو
جیون
وریام سنگھ سندھو (5 دسمبر 1945-) دا جم اپنے نانکے پنڈ چونڈا کلاں، ضلع امرتسر وکھے ہویا ۔ اوہ بی۔اے۔، بی۔ایڈّ۔ کر کے سکول استاد بن گئے۔ نوکری دے نال-نال اوہناں نے ایم اے، ایم۔پھل۔ کر لئی اتے لائلپر خالصہ کالج وکھے پنجابی لکچرار لگّ گئے۔اوہ آشاواد وچ یقین رکھن والے پنجاب دی چھوٹی کرسانی دے اہل کہانی کار ہن۔ اوہناں دیاں رچناواں ہندی، بنگالی، اردو اتے انگریزی وچّ ترجمہ ہو چکیاں ہن۔ اوہناں دیاں رچناواں ہن; کہانی مجموعہ: لواے دے ہتھ (1971)، انگ-سنگ (1979)، بھجیاں باہیں (1987)، چوتھی کوٹ (1998) اتے تل-پھلّ (2000); ہور رچناواں: کروٹ (سمپادت)، کتھا-دھارا (سمپادت)، کلونت سنگھ ورک دا کہانی دنیا، کشتی دا دھرو تارہ-کرتار سنگھ، پردیشی پنجاب، گفا وچلی اڈان (سوے-جیونی)، غدر لہر دی گاتھا، پردیسی پنجاب (سفرنامہ) اتے وگدی سی راوی (سفرنامہ) ۔اوہناں دی کتاب 'چوتھی کونٹ' نوں ساہت اکادمی انعام ملیا اے ۔ اس توں بناں وی کئی ہور انعام اوہناں نوں اپنی ساہت رچنا لئی مل چکے ہن ۔
چک 406 گ ب شمالی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
کٹی پتنگ
حوالے
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
فرانس
فرانس یا فرانسیسی لوکراج لیندے یورپ دا اک دیس اے جیدے سمندروں پار وی تھاں تے جزیرے نیں۔ اسدا راجگڑھ پیرس اے ۔ پیرس ایدا سب توں وڈا شہر وی اے۔ فرانس اک لوک راج اے تے اے یورپی یونین دا سنگی اے تے ایتھے یورپ دا کٹھا سکہ یورو جلدا اے۔ فرانس دریاۓ رہائن توں لے کے وڈا سمندر اوقیانوس، بحیرہ روم توں لے کے اتلے سمندر تک پھیلیا ہویا اے۔ فرانس دی مورت جیومیٹری دے چھ کونیاں  وانگوں بندی اے۔ ایہ لیندے یورپ دا وڈا دیس تے پورے یورپ وچ تیجا وڈا دیس اے۔
بارلے ساک
فرانس 2009 وچ دوجے دیساں دی ہتھ ونڈائی کرن تے امریکہ مگروں دوجے نمبر تے تے جرمنی برطانیہ تے جپان توں اگے سی۔ ایہ ایدے جی ڈی پی دا 0.5 % بندا اے۔
فیشن
کپڑے، خشبو، شنگار دا سمان فرانسیسی فیشن دیاں چونویاں شیواں وجوں نیں۔
فلاسفی
18ویں صدی وچ مونٹیسکیو نے جے سرکار اکو بندے ہتھ ہون دے بجاۓ وکھرے لوکاں وچ ونڈی ہونی چاہیدی اے۔ ایس سوچ نوں پہلے امریکہ وچ جلایا گیا تے فیر سارے لوکراجاں وچ۔ سوشل کنٹریکٹ وچ روسو نے بادشاہواں دے خدائی اختیارات دی نندا کیتی تے لوکراج اتے زور دتا۔ والٹیئر نے مذہبی لوکاں دی ہیرا پھیریاں تے سرکاری اداریاں تے انگلی چکی۔ اوہنے شہریاں دے حقاں دی گل کیتی جے لوکاں نوں مذہبی ازادی ہونی چائیدی اے۔ کسے بندے دا عدالت وچ کھلا مقدمہ چلنا چائیدا اے۔
پینٹنگ
فرانس وچ مورتاں بنان دا ول فلیمی تے اطالوی پینٹراں ولوں رینیساں ویلے آیا۔ 1648 وچ فرانسیسی پینٹراں تے بتیاں بنان والیاں دی ہتھ ونڈائی لئي 1648 وچ اک اکیڈیمی بنائی۔ 18ویں صدی وچ فرانس رکوکو سٹائل دی نیو رکھی گئی۔ایہ پچھلے بیرک سٹائل توں ہٹ کے سی۔ جین اونرے فریگونارڈ، فرینکوئز بوشے انٹوئن وٹو تے میری وجے لیبرن ایس ویلے دے وڈے ناں نیں۔ انقلاب فرانس دے مگروں نپولین نے نیوکلاسیکی سٹائل نوں اگے کیتا۔ یاکلوی ڈیوڈ ایسدا آگو پینٹر اے۔ 19ویں صدی دے مڈ تے فرانس آرٹ دا گڑھ  بن جاندا اے۔ آرٹ دیاں دو تحریکاں ایس ویلے وچ چلدیاں نیں:رومانوی ٹیوڈر گریکو تے یوجین ڈیلاکراہ دے نال تے رئیلزم۔
گیورگی زوکوف
گیورگی زوکوف روسی صوبے کالوگا وچ اک غریب ماتڑ پینڈو ٹبر وچ اک دسمبر 1896 وچ جمیا۔ 1915 وچ اوہ روسی فوج وچ پرتی ہوگیا۔ روسی انقلاب وچ اوہ بولشویک پارٹی دا سنگی بن گیا۔
مڈغاسکی اڈنا لومڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
سوسومو ٹونیگاوا
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
فری ٹاؤن
گٹھ:جغرافیہ
کتاب حقائق عالم
کتاب حقائق عالم (the world factbook) جسنو‏ں سی آئی اے کتاب حقائق عالم (the cia world factbook) وی کہیا جاندا اے دنیا دے بارے وچ معلومات نيں جسنو‏ں سنٹرل انٹیلی جنس ایجنسی مرتب کردی ا‏‏ے۔
پیلی مگر آلا ڈوئکر
پیلی مگر آلا ڈوئکر افریفہ دا اک جانور اے۔
اوٹاوا
بارلے جوڑ
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
مرکزی بینک
باہرلے جوڑ
گٹھ:مرکزی بینک گٹھ:بینک گٹھ:بنک گٹھ:معیشت گٹھ:بینکاری اصطلاحات گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی متعارفات گٹھ:نیدرلینڈز د‏‏ی اقتصادی تریخ گٹھ:ولندیزی ایجادات گٹھ:صفحات مع گراف
چک 426 گ ب جنوبی
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
ناخچیوان خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ
ہور ویکھو
گٹھ:سوویت یونین دی تریخ
لیآن لیڑرمین
لیآن لیڑرمین اک فزکسگرو تے فزکس اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
جیک سٹائینبرگر
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک
ہائینز گڈرئین
ہائینز گڈرئین دوجی وڈی لڑائی وچ جرمن فوج دا اک جرنیل سی۔ بلتسکریک، لڑائی لڑن دا نویکلا ول اوہنے جرمن فوج وچ ورتیا۔ 1939 وچ پولینڈ دی لڑائی وچ اوہ اک ٹینک کمانڈر سی۔ 1940 دی فرانس دی لڑائی وچ اوہدے ٹینکاں نے فرانس دو انگاں وچ چیر کے رکھ دتا۔ 1941 وچ اوہ سوویت یونین دیاں فوجاں نال پنجہ لڑاریا سی۔
یوہان ڑیسنہوفر
یوہان ڑیسنہوفر اک باءیو کیمسٹریگرو تے باءیو کیمسٹری اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
کالے مگر آلا گیدڑ
کالے مگر آلا گیدڑ افریفہ دا اک جانور اے۔
پکرنگ
پکرنگ کینیڈا دے صوبے اونٹاریو دا اک شہر اے۔
پنجاب دے دریاواں تے نہراں دی تریخ
ستلج
اتھوں ستلج دکھن چڑھدے ولّ نوں موڑ لیندا ہے تے کجھ کلومیٹر دور اس دے کھبے پاسے آنندپور صاحب دا اتہاسک نگر پیندا ہے، جتھے 1699  وچ دسویں گرو گوبند سنگھ جی نے خالصہ پنتھ ساز کے سکھاں نوں اک انقلابی دکھ دتی سی ۔ کجھ کلومیٹر ہور تھلے کیرتپور دا نگر پیندا ہے، جتھے چھویں، ستویں اتے اٹھویں گورو صاحبان نواس رکھدے سن اتے اتھے ہی پاتالپری گرودوارہ صاحب وکھے سکھ اپنے وچھڑے رشتے داراں دیاں استھیاں ستلج دی دھارا وچ جل پرواہ کردے ہن ۔ اتر ولوں وگدی آؤندی سواں ندی پنڈ سیدپور نیڑے اس وچ آ ملدی ہے ۔ پنڈ سرسا ننگل نیڑے اک ہور پہاڑی ندی سرسا وی مل جاندی ہے ۔ ایہہ اوہو سرسا ندی ہے جس دے کنڈھے 21 دسمبر، 1704 نوں دسویں گورو صاحب نے مغل راج اتے پہاڑی راجیاں دیاں فوجاں نال خونی لڑائی لڑی سی اتے اوہناں دا پریوار اوہناں توں وچھڑ گیا سی ۔ اتھے دریا دے کھبے کنڈھے اک اچے ٹلے 'تے گرودوارہ پریوار وچھوڑا صاحب ستھت ہے ۔ تھوڑھا تھلے روپڑ ناں دا تھرمل پلانٹ ہے، جتھے بھاری ماترا وچ بجلی دا اتپادن ہندا ہے ۔ اس تھرمل پلانٹ دا ناں بدل کے گورو گوبند سنگھ تھرمل پلانٹ رکھیا گیا ہے ۔ روپڑ دے ستھان 'تے دریا دے کھبے کنڈھے توں سرہند نہر نکلدی ہے، جس دا ادگھاٹن 1882   وچ کیتا گیا سی ۔ روپڑ توں ہی دریا دے سجے کنارے توں 1947 توں پچھوں بست دوآب نہر ناں دی نہر کڈھی گئی ۔ اس تھاں بیراج اتے دریا 'تے پل بنیا ہویا ہے ۔ اتھے ہی 31 اکتوبر، 1831 نوں برطانوی ہنددے وائس رائے ولیئم بینٹنگ اتے پنجاب راج دےمہاراجہ رنجیت سنگھ نے اک معاہدے تے دستخط کیتے سن ۔
بیاس
روہتانگ درے دے دکھنی باہی، سمندر دی سطح توں لگبھگ 13326 فٹّ 'تے اس دا ادگم(شروع) ہندا ہے اتے منالی، کلو اتے منڈی دے کھیتراں وچوں دی لنگھدا ہویا ایہہ کانگڑے ضلعے دے پنڈ (1920 فٹّ سطح سمندر تل توں اچائی) سنگھول پہنچدا ہے ۔ 96 کلومیٹر دا ہور سفر کرکے کلو دی لارگی وادی دے پنڈ سلطان پور پہنچدا ہے ۔ اتھے دریا بڑی شانتی وچ وگدا ہے تے اس دے دوآلے بھوج پتراں ورگے چوڑے پتیاں دے درکھتاں دے جنگل ہن ۔ منالی توں شروع ہو کے اتھوں تکّ قدرتی سندرتا دے نظارے بڑے دلکھچویں ہن ۔
راوی
روہتانگ درے دے اتلے پاسےاوں توں سمندر پدھر توں 13504 فٹّ دی اچائی توں شروع ہو کے، راوی پیر پنجال اتے دھاؤلا دھار دے ہمالیا دی سلسلے نوں پار کرکے چمبا شہر دی کول دی لنگھدا ڈلہوزی دیاں پہاڑیاں وچوں راہ بناؤندا ہویا اتر وچ کشمیر اتے دکھن وچ ہماچل پردیش اتے پنجاب دی حد بندا ہے ۔ ایہہ شاہ پور نیڑے پہاڑیاں نوں چھڈدا ہے، جتھے اپر ولّ پنڈ تھین دے لاگے اک 'رنجیت ساگر' ناں دا ڈیم پچھلی صدی دے اخیر وچ بنیا سی، جس نوں پہلاں 'تھین ڈیم' کیہا جاندا رہا ہے اتے پھر مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ناں 'تے اس دا ناں بدل دتا گیا ہے ۔ سجے پاسے جموں والے پاسے اچیاں پہاڑیاں دیاں چوٹیاں ہن، جنہاں نال کھہِ کے وگدیاں ہویاں اگے اس دے کھبے پاسے شاہ پور کنڈی ناں دا ٹاؤنشپ بنیا ہے اتے اک بیرج بناؤن دی تجویز ہے، جتھوں اک نہر کڈھی جاوے گی، جہڑی بجلی پیدا کرکے پھر راوی وچ ڈگیگی ۔ شاہ پور کنڈھی ٹاؤنشپ توں 16 کلومیٹر تھلھے مادھوپور دے ستھان توں اک نہر اپر باری دوآب 19ویں صدی وچ انگریزی راج ویلے کڈھی گئی سی ۔ پنجاب دے ہور دریاواں وانگ ایہہ وی رستے بدلدی ہے ۔ 1870  وچ ڈیرہ بابا نانک کول اک گرودوارہ ٹاہلی صاحب روڑ دتا سی ۔ اتر وچ سجے پاسے ہی اک پنڈ پکھوکی جس دا ناں 'کرتارپور' رکھیا گیا ہے اتے جتھے گرو نانک دیوَ جی آخری عمر وچ رہے اتے جتھے اوہناں دی موت  ہوئی اتے پچھوں اوہناں دے اترادھکاری بیدی رہندے سن، راوی نے 1744   وچ اپنے وچ سما لیا ۔ اس تھاں پھر گرودوارہ ستھاپت کر دتا گیا اتے نزدیک ہی راوی دے ہیٹھلے پاسے ڈیرہ بابا نانک ناں دا نگر وسیا ۔ ڈیرہ بابا نانک دے پاس ہی اک ریلوے پل امرتسر-نارووال-سیالکوٹ ریلوے سیکشن 'تے بنیا ہویا ہے، جو پاکستان بنن مگروں ورتوں وچ نہیں آیا ۔ راوی دے کھبے بھارت والے پاسے اک دھسی بنھ 1947 دی ونڈ توں مگروں بنیا ہے ۔ ڈیرہ بابا نانک توں تھلے اس دریا وچ 'نومنی' ناں دا اک نالہ پیندا ہے ۔ اس توں اگے راوی امرتسر اتے سیالکوٹ دے ضلعےآں 'چوں وگدی ہے اتے بالکل پاکستان دی سیما دے نال-نال ۔ اس وچ 'کرن سکی' ناں دا نالہ جہڑا دینانگر توں شروع ہندا ہے اتے جتھے امرتسر-سیالکوٹ-لاہوروٹ دے بارڈر ملدے ہن، آ پیندا ہے ۔ ایہہ نالہ برساتاں دے دناں وچ اس کھیتر وچ تباہی مچاؤندا ہے ۔ مارچ-اپریل وچ راوی دی ڈنوگھائی اک فٹّ دے نیڑے-تیڑے ہندی ہے، جدکہ ایہہ مانسون موسم وچ ڈنوگھائی 18 فٹّ توں 20 فٹّ ہو جاندی ہے ۔ لاہور ضلعے وچ وڑ کے ایہہ لاہور دے لاگیوں مینار پاکستان توں اک میل دی وتھّ 'تے وگدا ہے ۔ پچھلے سمیں ایہہ لاہور دے قلعے نال کھہِ کے وگدا سی اتے اس دے کنارے ہی ڈیرہ صاحب گرودوارہ، رنجیت سنگھ دی سمادھ آدی عمارتاں سن ۔ لاہور-پشاور ریلوے سیکشن 'تے اک ریلوے پل اتے اک ہور پل جرنیلی سڑک 'تے بنیا ہویا ہے | لاہور-اسلام آباد ایکسپریسّ وے 'تے چڑھن خاطر وی اک پل بنیا ہویا ہے ۔
جہلم دریا
دریا جہلم دا ادگم اک ویریناگ ناں دے نیلے پانی دے چشمے توں ہندا ہے ۔ ہور چشمے اکٹھے ہو کے اس وچ آ ڈگدے ہن اتے پھر اداپت، برنگ اتے سندرن دیاں چھوٹیاں ندیاں رل جاندیاں ہن ۔ اتھے بیڑیاں وچ بیٹھ کے کشمیری تے ہور لوک قدرت دا انند ماندے ہن ۔ جہلم وچ کھانابل توں لے کے بارامولا تکّ 164 کلومیٹر دی لمبائی وچ کشتیاں راہیں سفر ہو سکدا ہے ۔ وولر جھیل جہڑی عامَ طور 'تے 32.5 ورگ کلومیٹر ہے، پر ہڑھاں وچ ایہہ لگبھگ 256 ورگ کلومیٹراں وچ پھیل جاندی ہے، اس نوں جہلم دا ڈیلٹا سمجھنا چاہیدا ہے ۔
سندھ دریا
اس دریا نوں رگوید وچ اتے ہور سنسکرت ساہت وچ سندھو کیہا گیا ہے | یونانیاں نے اس نوں انڈوس (Indos)، فارسی وچ ہندو، تبتی وچ سیوج چو (Seugge chu)، پشتو وچ اباسین (دریاواں دا پیو)، چینیاں نے اس نوں یندو کیہا ہے ۔ ایہہ بہت وڈا دریا ہے، جس نے بھارت دے لوکاں نوں ہندو تے دیس نوں ہندوستان دا ناں دتا ہے ۔
یمنا
کالسی لاگے یمنا دی سہائک ندی ٹواس اتر وچوں آ ملدی ہے ۔ کالسی وچ اس ندی دے کنڈھے اشوک اعظم دا اک شلالیکھ ملدا ہے، جس وچ کمبوج اتے ہور لوکاں دا اس کھیتر وچ وسنا لکھیا ہے ۔ 35 کلومیٹر دا ہور سفر کرکے دو ہور وڈیاں ندیاں گری پچھم توں اسن دیہرادون ولوں آ ملدی ہے ۔ اتھے اک ہائیڈرو الیکٹک سٹیشن ہے ۔ اتھے ترنت یمنا میداناں وچ آ وڑدی ہے اتے اس دے سجے پاسے شہر اتے گردوارہ پاؤنٹا صاحب ستھت ہے، جس دی گرو گوبند سنگھ جی نے 1686  وچ نیہہ رکھی سی ۔
ٹانگری ندی تے کالی تے چٹی بیئیاں
ٹانگری ندی اک وڈی اتے تباہی کرن والی ندی ہے، جہڑی پنچکولے نیڑے موہنی پہاڑیاں 'چوں شروع ہندی ہے ۔ ایہہ انبالہ چھاؤنی کولوں لنگھدی ہے ۔ نارائنگڑھ کھیتر وچ کھیڑا غنی پنڈ دے لاگے پنڈاں دے بچاء لئی کئی ہڑ بچاؤ اپرالے کرنے پیندے ہن اتے پھر انبالہ چھاؤنی دے اتر وچ وی ۔ انبالہ توں کجھ کلومیٹر تھلے اس نال اک ہور املا ناں دی ندی آ ملدی ہے ۔ ٹانگری ندی پٹیالہ پیہووا سڑک نوں کراس کردی ہوئی بھاگل دے ستھان 'تے گھگر دریا نال مل جاندی ہے | 20ویں صدی دے 60ویاں وچ اک ماسٹر پلان ادھین اس ندی دے دوواں کناریاں 'تے ہڑ روکو بنھ لگائے گئے سن، جنہاں دے لگن نال بہت سارے کھیتر نوں ہڑھاں توں راحتَ ملی ہے ۔
لہندی جاں کالی بیئیں
لہندی جاں کالی بییں ضلع ہشیارپور دی تحصیل مکیریاں دے پنڈ دھنوآ دے کول ٹیرکیانا چھمبھ توں شروع ہو کے 34 کلومیٹر ضلع ہشیارپور وچ دکھن-پچھمی دشا وچ سفر کردی ہے اتے پھر 126 کلومیٹر ضلع کپورتھلہ (سابقہ ریاست کپورتھلہ) وچوں لنگھ کے دریا بیاس وچ پنڈ آہلی پاس جا ڈگدی ہے ۔ ضلع ہشیارپور وچ ایہہ دریا بیاس دے سمانانتر چلدی ہے اتے دریا بیاس دا جھکاؤ نیواں کھیتر ہون کرکے بییں ولّ ہے اتے کئی وار بییں دا رستہ وی ملّ لیندا سی، جس توں جالندھر-پٹھان کوٹ ریلوے لائن نوں خطرہ پیدا ہو جاندا سی | اس نوں روکن لئی انگریزی راج ویلے 1888-89 وچ بییں اتے بیاس وچکار اک بنھ لگا دتا گیا سی، جس نوں 'بیئی بنھ' کیہا گیا ۔ بییں اپنے رستے وچ بہت ولھ کھاندی ہے ۔
پچھلے سالاں وچ بییں وچ بہت بھاری ہڑ آؤندے سن اتے سردیاں وچ دھرتی 'چوں رس کے صاف تے چٹا پانی بییں وچ پیندا سی ۔ پر ہن دھرتی دے پانی دا لیول نیواں ہو جان 'تے رساؤ والا پانی بییں 'چ نہیں وگدا ۔ ہن کپورتھلہ شہر دی میواسپل کمیٹی، ریل کوچ فیکٹری اتے کجھ ہور چھوٹے قصبیاں دا گندہ پانی اس وچ وگدا ہے ۔
اپر ستلج برساتی نہراں
ستلج دریا وچوں حسینیوالا توں تھلے چار نہراں دریا دے سجے کنڈھے توں نکلدیاں سن، جنہاں نوں اپر ستلج برساتی نہراں کہندے ہن ۔
حاجیواہ نہر
ایہناں ساریاں نہراں نوں ہیڈ سلیمانکی اتے ہیڈ اسلام توں نکلن والیاں نہراں نال سارا سال چلن والیاں نہراں وچ تبدیل کر دتا گیا ۔