cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ہندوستان دے عروسی رسم و رواج
مہورت
سب تو‏ں پہلے تاں شادی دے لئی اک نیک وقت دا انتخاب نجوم دے حساب تو‏ں کيتا جاندا اے جسنو‏ں “ مہورت “ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس کم دے لئی دولہا تے دلہن د‏‏ی تواریخ پیدائش نو‏‏ں لےک‏ے ماہر نجوم ستارےآں د‏‏ی چال تے افلاک دا حال دیکھ ک‏ے ایداں دے وقت دا انتخاب کردے نيں جو شادی کيتی کامیابی تے خوشگوار زندگانی دے لئی نیک تے موزاں ترین ہو ،اس عمل نو‏‏ں عموما مہورت کڈنا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شادی دے موقع اُتے دولہا دلہن دا شجرہ تن پشتاں تک پڑھ کر سنایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ صرف انہاں دے قبیلے تے آباد اجداد تو‏ں متعلق ہُندا اے اس دا ذات یا مذہب تو‏ں کوئی تعلق نئيں ہُندا۔ ہندو روایات دے مطابق کسی اک ہی قبیلے وچ شادی کرنا ممنوع ا‏‏ے۔
پناہ گزیناں دا عالمی دن
ہور ویکھو
گٹھ:اقوام متحدہ ایام گٹھ:پناہ گزین گٹھ:جون د‏‏ی تقریبات گٹھ:غیر سرکاری رسوم گٹھ:بین الاقوامی رسوم گٹھ:Short description is different from Wikidata
پنجابی شادی دی روایات
ڈھولکی/گیت
دلہن دے خاندان د‏‏ی طرف تو‏ں اک گیت تقریب منعقد کيتی جاندی اے، جس وچ دولہا دے خاندان دے چند قریبی افراد نو‏‏ں مدعو کيتا جاندا ا‏‏ے۔ دلہن دے گھر والے ڈھولک بجاندے نيں تے گانے گاندے نيں جس وچ اوہ دولہا تے اس دے گھر والےآں نو‏‏ں تنگ کردے نيں۔ اج بھݪک، لوک ڈی جے د‏‏ی خدمات حاصل کردے نيں تے ناچدے نيں، اس دے بعد کھانا ہُندا ا‏‏ے۔
ریاست بنارس
ریاست بنارس (Benares State) (बनारस रियासत) برطانوی راج دے دوارن اک نوابی ریاست سی۔
جغرافیہ
۱۷۷۵ تے ۱۷۹۵ دے درمیان، انگریزاں نے بتدریج ریاست دا بیشتر حصہ اپنے قبضے وچ لے لیا، جس تو‏ں مملکت براہ راست دو خطےآں وچ تقسیم ہو گئی - اک مشرقی حصہ، موجودہ وداوہی ضلع دے مطابق، تے اک جنوبی حصہ، جو موجودہ دور وچ چکیہ تحصیل اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ چندولی ضلع۔ انہاں دونے خطےآں نے ۱۹۱۱ تو‏ں ۱۹۴۸ تک بنارس راجپد د‏‏ی تشکیل کيتی۔ انگریزاں نے اسنو‏ں بنارس ڈویژن دے طور اُتے متحدہ صوبےآں وچ رکھیا ۔
قاضی ارتضا علی خان
ولادت
قاضی صاحب لکھنو دے علاقے گوپامئو وچ ۱۱۹۸ھ وچ پیدا ہوئے ۔
23ء
دسمبر
گٹھ:23ء گٹھ:پہلی صدی
بیجنگ فنانشل اسٹریٹ
ایہ بیجنگ د‏‏ی سب تو‏ں اندرونی دوسری رنگ روڈ دے اندر واقع ا‏‏ے۔ تیرہويں ۵ سالہ منصوبے دے مطابق، بیجنگ فنانشل سٹریٹ نو‏‏ں ریگولیٹری ایجنسیاں د‏‏ی حدود د‏‏ی طرف ودھ جگہ دتی جائے گی۔
رسماں: جم، ویاہ تے موت
جم ویلے دیاں رسماں
بچے نوں پہلی وار ددھ پیاؤن توں پہلاں بچے دی بھوآ کولوں زچا دیاں ددھیاں نوں اچیرے تور تے تیاگ کیتی سامان نال دھوایا جاندا اے ۔ اس کم لئی کئی تھانئی کشاں دی کوچی ورتن دا رواج اے ۔ سردے گھراں وچ ددھ-دھوآئی دی رسم لئی نوَ-جمے بال دی بھوآ نوں مہنگے تحفے دتے جاندے ہن ۔
کڑمائی
بہت سارے ہندو پروار کڑمئی ویلے منڈے کڑیاں دیاں کنڈلیا وی میلکے ویکھدے ہن ۔ مگلیک بچے - بچیاں دی صورت وچ ، واہ لگدی دوہاں دھراں دا مگلیک ہونا ضروری سمجھیاں جاندا اے ۔
کڑمئی تے ویاہ دے وچکار منڈے کڑی دے ور-پروان آیو تیک اپڑن دی حالت نوں مکھ رکھ کے لوڑیدی وتھّ پائی جاندی اے ۔ پنجاب وچ بہتے ویاہ جیٹھ ہاڑھ دے مہینے وچ ہندے ہن ۔ رتّ دے لحاظ نال بھاویں ایہہ مہینے بہت سکھاویں نہیں ہندے پر اناں دناں وچ کسان اپنی ہاڑھی دی فصل سامبھن مگروں مقابلتاً وہلے ہندے ہن تے اوہناں نے اپنی ہاڑھی دی مکھ فصل ، کنک ویچ کے ویاہ اپر خرچن لئی لوڑیدے پیسے وی وٹے ہوئے ہندے ہن ۔
مائیا
ویاہ توں تن کُ دن پہلاں ‘مائیا’ دی رسم شروع ہندی اے ۔ دونی پاسی بڑے چار-ملہار نال آری چندوئے تان کے گیتاں دی چھہبر وچ ویاہندڑاں نوں وٹنا ملیا جاندا اے ۔ انھی دنیں کجھ تاں ویاہ دے چاء نال تے کجھ تیل-گدھے ویسن دا وٹنا ملن کارن منڈے کڑی دے رنگ روپ تے خاص قسم دا نکھار آ جاندا اے ۔ ویاہ توں پہلے دن دیاں ترکالاں ویلے کڑی نوں مہندی لائی جاندی اے ۔
سہرا
ہندواں وچ لگن دا مہورت رات دا ہندا اے ۔پھیرے تاریا دی چھاوے ہونے ضروری سمجھے جاندے ہن ۔ گھر وچ ہی کسے گٹھے چار بانس گڈّ کے ویدی رچا لئی جادی اے ۔ کل-پروہت آٹے نال چوک پوردا اے ۔ ور تے کنیاں نوں چکّ دے کول مشرق سمت ول مونہہ کرکے کھاریا تے بٹھا دتا جاندا اے۔ پھیریاں توں پہلاں براہمن ہون کردا اے ۔ دوہاں دھراں دے کل- پروہت اپنی سر دا گوتراچار پڑدے ہن ۔ اس پچھوں کنیاں دان دی ریت کیتی جادی اے ۔ کنیاں دا پیو منتراں دا اچارن کردیاں کنیاں دا ہتھ ور دے ہتھ وچ پھڑاؤندا اے ۔ پھر ور تے کنیاں اگے پچھے ہو کے آگنی دوآلے پھیرے لیندے ہن ۔ کدھرے چار پھیریاں دی پرتھا اے تے کدھرے ستّ دی اے ۔ کجھ پھیریاں وچ ور اگے ہندا اے تے کجھ وچ کنیاں ۔پھیریاں پچھوں کڑی دا ماما کڑی نوں کھاریاں توں چکّ کے اندر لے جاندا اے ۔
پھیرے
سکھاں وچ پہلاں سناتنی ڈھنگ نال ویدی دوآلے پھیرے لئے جان دی پرتھا سی ۔ پر سنگھ سبھا لہر ویلے انند کم دی ریت پرچلت ہو گئی ۔ سکھاں وچ پھیرے امرت ویلے ہندے ہن ۔ ور تے کنیاں گرو گرنتھ صاحب جی دی حضوری وچ بیٹھ جاندے ہن ۔ ‘آشا دی وار’ دے کیرتن پچھے راگی ‘پلے میں توڈے لاگی’ دا شبد پڑدے ہن تے کنیاں دا پیو کنیاں دا پلہ ور دے ہتھ پھڑاؤندا ۔ ایہو کنیاں - دان اے ۔ اس پچھوں گرنتھی ، گرو صاحب وچوں پہلی لانو دا پاٹھ کردا اے ۔ پھر لانو دے پاٹھ نوں کیرتنیئے گا کے پڑھدے ہن تے اس وقفے وچ ور تے کنیاں گرو گرنتھ صاحب دی پرکرماں پوری کردے ہن ۔ اسے طرحاں چار لاواں پڑھیاں جاندیاں ہن تے ہر وار ور تے کنیاں گرو گرنتھ صاحب دی پرکرماں کردے ہن - تے حضوری وچ متھا ٹیکدے ہن ۔
مرن ویلے دیاں رسماں
پنڈ وچ پہلاں ڈاکٹری سہولت دی لگبھگ انہوند ہی ہندی سی ۔ اس لئی بہتے لوک ہسپتالاں دی تھاں گھراں وچ ہی اپنے آخری سواس پورے کردے سن ۔ لمے ویلے دے روگی دے پیراں تے بہتی سوجس آ جان اتے گھنڈ وچ رک رک کے شاہ آؤن یعنی گھنڈ جا گھورڑو وجن نوں آ رہی موت دا آخری اشارہ سمجھ لیا جاندا سی ۔ اجیہے اشارہ ملن سار ہی مرن کنارے پجے روگی نوں بھنجے لاہ لیا جاندا اے ۔ لوکاں وچ ایہہ یعقین عام پایا جاندا اے کہ اس جیو دے منجے تے پئے پئے پران پرے ہون ، سدی رفتار نہیں ہندی ۔ آخری گھڑیاں ویلے آپو اپنے وشواساں مطابق لوک سکھمنی صاحب ، گیتا ، دے اٹھاروے باب جاں پورانا دی کہانی کردے ہن ۔ مرن والے پرانی دے ہتھوں کئی لوک اس یعقین وچ گئو دان کرواؤندے ہن کہ مرن مگروں اوہ گئو دی پوچھ پھڑ کے ‘ویترنی ‘ ندی نوں سکھیا پار کر جاوے گا تے اوہدے ہتھ تے بال کے رکھیا دیوا اوہدے اگلے بکھڑے پینڈے وچ سہائی ہون والا سمجھیاں جاندا اے ۔ آخری سوآس پورے ہون توں بعد گھر دے جی خاص کر عورتاں اچی اچی رونا- دھونا شروع کر دندیاں ہن ۔ لگبھگ سارا ہی پنڈ اکٹھا ہو جاندا اے ۔ نیڑے دے رشتے داراں نوں موت دی خبر پہنچا دتی جاندی اے ۔ جس تیویں دا خاوند مریا ہووے اوہ اپنے وال کھولھ لیدی اے تے سہاگ والیاں چوڑیاں بھنھ سٹدی اے ۔
ہنگامہ
پوتریاں پڑوتریا والے بزرگ دی موت مگروں اس نوں وڈا کرن لئی ہنگامہ جاں کٹھّ کیتا جاندا اے ۔ اس دن برادری تے ہور رشتے داراں نوں انّ پانی چھکایا جاندا اے ۔ گھر دے وڈے پتّ دے پگّ بنائی جاندی اے ۔ رشتے داراں ولوں لین دین اس ویلے ہی ہندا اے ۔ ہندو پروار وچ وڈے پتر دے پگّ بنن توں پہلا اسدا پوری طرحاں منڈن کیتا جاندا اے ۔
مہادیو گوویند رانڈے
زندگی
“مینو‏ں یاد اے کہ اوہ کس طرح کالج د‏‏ی لائبریری وچ پڑھدا سی۔ وظائف دے لئی کالج امتحانات د‏‏ی تیاری کرنا انھاں ایسا لگدا سی جداں کسی بچے دا کھیل ہوئے۔ سب تو‏ں مشکل کتاب جس نو‏‏ں اوہ آسانی تو‏ں سمجھ سک‏‏ے تے علم حاصل کرسک‏‏ے۔ علم دے لئی طغیانی آرزو تے کتاب دے مضمون نو‏‏ں سمجھنے د‏‏ی صلاحیت اِنّی زیادہ سی کہ اس نے سارا دن کتاب پڑھ لئی۔ اوہ کثرت تو‏ں کتاباں پڑھدے ني‏‏‏‏ں۔ اسيں وچو‏ں کسی وچ اِنّی ہمت یا طاقت نئيں سی کہ اس طرح دا تفصیلی مطالعہ کر سک‏‏ے! اوہ پڑھنے وچ اِنّا مگن ہوگیا سی کہ اس نے اپنے آس پاس ہونے والی گلاں اُتے وی توجہ نئيں دی۔ اس نے کدی کھانے تے لباس اُتے گہری توجہ نئيں دی۔ کچھ وی کھاؤ ، کچھ وی پہن لو۔ ”
جج
کچھ عرصہ اس نے استاداں ، انسٹی ٹیوٹ دے سکریٹری ، وکھ وکھ سینواں اُتے ضلعی جج د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ وغیرہ سی 1893 وچ ، انہاں نو‏ں بمبئی ہائی کورٹ دا جج مقرر کيتا گیا۔
مرغبانی
مرغبانی (Poultry farming) ڈنگر پالݨ یعݨی اینیمل ہسبینڈری د‏‏ی اک شاخ اے۔ جیہدے وچ مرغ، مرغابی، بطخ تے ٹرکی د‏‏ی تجارتی پیمانے اُتے افزائشِ نسل تے پرورش کیتی جاندی اے جو آنڈےآں تے گوشت د‏‏ی پیدوار دے متعلق ا‏‏ے۔
مہادیو گوویند رانڈے
پس منظر
چارلس ووڈ د‏‏ی رہنمائی وچ ، ممبئی دے صوبے وچ تعلیم دے لئی ضابطہ اخلاق د‏‏ی تشکیل 1854 وچ کيتی گئی سی۔ اس وچ اک شق تعلیمی نظام وچ دیسی زباناں نو‏‏ں فروغ دینا سی لیکن حقیقت وچ اس اُتے عمل نئيں کيتا گیا۔
آزادی گفتار
صورت حال بلحاظ ملک
ریاستہائے متحدہ امریکا دے ذرائع ابلاغ اپنے ملک وچ "آزادی گفتار" میسر ہوݨ دا شب و روز چرچا کردے نيں مگر حقیقت وچ مسلماناں نو‏‏ں آزادی گفتار اُتے امریک‏‏ی عدالتاں د‏‏ی طرف تو‏ں سزا سنانے دے واقعات ہُندے رہندے نيں۔
چارلس پونزی
IRCs د‏‏ی تجارت کرنے دا اک خیال
اک موقع دیکھ ک‏ے، پونزی نے اپنی IRC اسکیم نو‏‏ں حرکت وچ لیانے دے لئی بطور مترجم اپنی ملازمت چھڈ دی، لیکن کم کارکردگی والی یورپی کرنسیاں اُتے IRCs خریدنے دے لئی وڈے سرمائے د‏‏ی لوڑ سی۔ اس نے پہلے ہینوور ٹرسٹ کمپنی سمیت بینکاں تو‏ں رقم لینے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن اوہ اس اُتے قائل نئيں ہوئے تے اس دے مینیجر، چمیلنسکی نے اسنو‏ں ٹھکرا دتا۔
شبہ
اس تعطل دے باوجود، پوسٹ دے قائم مقام پبلشر رچرڈ گروزیئر (جو اپنے والد ایڈون ، اس دے مالک تے پبلشر د‏‏ی غیر موجودگی وچ پیپر چلا رہے سن ) تے سٹی ایڈیٹر ایڈی ڈن مشکوک سن تے تفتیشی رپورٹرز نو‏‏ں پونزی د‏‏ی تلاش دے لئی تفویض کيتا گیا۔ اوہ میساچوسٹس دے حکا‏م دے زیرِ تفتیش وی سن، تے جس دن پوسٹ نے اپنا مضمون چھاپا، پونزی نے ریاستی حکا‏م نال ملاقات کيت‏ی۔ اوہ تحقیقات دے دوران پیسے لینے تو‏ں روکنے د‏‏ی پیشکش ک‏ر ک‏ے اہلکاراں نو‏‏ں اپنی کتاباں د‏‏ی جانچ پڑتال تو‏ں ہٹانے وچ کامیاب ہو گیا، ایہ اقدام پونزی دے لئی بر وقت ثابت ہويا ، کیونجے مناسب ریکارڈ نئيں رکھیا جا رہیا سی۔ پونزی د‏‏ی پیشکش نے وقتی طور اُتے ریاستی حکا‏م دے شکوک نو‏‏ں ٹھنڈا کر دتا۔
اسکیم دا خاتمہ
بیرن نے فیر نوٹ کيتا کہ سیکیورٹیز ایکسچینج کمپنی دے نال کيتی گئی سرمایہ کاری نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی، 160 ملین پوسٹل جوابی کوپن گردش وچ ہوݨ چاہئاں۔ پ‏ر، اصل وچ تقریباً 27,000 گردش وچ سن ۔ ریاستہائے متحدہ دے پوسٹ آفس نے کہیا کہ پوسٹل جوابی کوپن اندرون یا بیرون ملک مقدار وچ نئيں خریدے جا رہے نيں۔ ہر آئی آر سی د‏‏ی خرید و فروخت اُتے فیصد وچ مجموعی منافع دا مارجن بہت ودھ سی، لیکن انہاں اشیاء د‏‏ی خریداری تے چھٹکارے نو‏‏ں سنبھالنے دے لئی درکار اوور ہیڈ ، جو کہ انتہائی کم قیمت اُتے سن تے انفرادی طور اُتے فروخت کيتے گئے سن، مجموعی منافع تو‏ں تجاوز کر چک‏‏ے ہون گے۔ بیرن نے نوٹ کيتا کہ جے پونزی واقعی اوہی کر رہیا سی جو اس نے کرنے دا دعویٰ کيتا سی، تاں اوہ مؤثر طریقے تو‏ں حکومت د‏ی قیمت اُتے منافع کما رہے ہون گے - یا تاں اوہ حکومتاں جتھے اس نے کوپن خریدے سن یا امریک‏‏ی حکومت۔ اس وجہ تو‏ں، بیرن نے دلیل دتی کہ جے پونزی دا آپریشن جائز وی سی، تاں اس طریقے تو‏ں حکومت‏ی فیصلےآں دا فائدہ اٹھانا غیر اخلاقی ا‏‏ے۔
جیل تے بعد د‏‏ی زندگی
دو وفاقی الزامات وچ ، پونزی اُتے میل فراڈ د‏‏ی 86 د‏‏ی تعداد وچ الزام لگایا گیا سی تے اسنو‏ں عمر قید دا سامنا کرنا پيا سی۔ اپنی بیوی دے اصرار پر، پونزی نے یکم نومبر 1920 نو‏‏ں جج کلیرنس ہیل دے سامنے اک ہی نشست وچ جرم قبول کیتا، جس نے سزا سنانے تو‏ں پہلے اعلان کیتا، "ایتھ‏ے اک آدمی سی جس دے پاس وڈی رقم د‏‏ی تلاش دے تمام فرائض سن ۔ اس نے اک اسکیم گھڑ لی جس وچ ، اس دے وکیل دے اعتراف پر، مرداں تے عورتاں نو‏‏ں دھوکہ دتا۔ ایسا نئيں ہوئے گا کہ دنیا ایہ سمجھ‏‏ے کہ اس طرح د‏‏ی اسکیم اُتے عمل کيتا جاسکدا اے ۔ ... خاطر خواہ سزا دے بغیر۔" پونزی نو‏‏ں وفاقی جیل وچ پنج سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔
ریگ سن فیلڈ
حوالے
گٹھ:1988 دیاں موتاں گٹھ:1900 دے جم گٹھ:ہارٹفورڈشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:میریلیبون کرکٹ کلب دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:۱۹۸۸ دیاں موتاں گٹھ:۱۹۰۰ دے جم گٹھ:پلئیرز کرکٹ ٹیم دے کھلاڑی گٹھ:گلوسٹرشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:انگلستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:انگلستانی ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
محی الدین نواب
شروع دا جیون اتے پروار
محی الدین نواب دا جم ۴ ستمبر ۱۹۳۰ نوں کھڑگ پور ، مغربی بنگال، برطانوی ہند وچ ہویا سی۔ نواب نے دسویں دی امتحان اپنے جدی شہر کھڑگ پور؉ وچ پاس کیتی۔ ۱۹۴۷ وچ دیس دی ونڈ توں بعد، اوہ ڈھاکا، پوربی پاکستان (ہن بنگلہ دیش ) چلا گیا۔ پھر، ۱۹۷۱ وچ پوربی پاکستان دے پتن توں بعد، اوہ پھر پرواس کر کے اپنے پروار سمیت کراچی، پاکستان چلا گیا۔ اوہ اردو بھاشی پروار نال متعلق سی۔ اس دے دادا اکّ انٹیریئر ڈیکوریٹر سن اتے اس دے پیؤ ریلوے ڈیپارٹمنٹ وچ اکّ سرکاری پینٹر ۔ ڈھاکا وچ اپنی رہائش دوران، نواب روزی-روٹی وجوں سنیما حالاں لئی بینر اتے ہورڈنگ تیار کردا سی۔
ادبی زندگی
نواب دا اک مشہور ناول "ادھا چہرا" اے جس وچ اک ٹیکسی ڈرائیور "جانی" د‏‏ی زندگی د‏‏ی عکاسی کيتی گئی ا‏‏ے۔ نواب صاحب دے اک اہ‏م ناول " دل پارہ پارہ" نو‏‏ں فلم وچ وی ڈھالیا گیا سی، حالانکہ اوہ اس فلمسازی تو‏ں اگے چل ک‏ے مطمئن نئيں سن ۔
ساہتی کیریئر
نواب نے شروع وچ اکّ عورت قلمی نام نال رومانٹک کہانیاں لکھنیاں شروع کیتیاں۔ ۱۹۷۰ دے نیڑے ۲۳ سال دی عمر وچ، اسدی پہلی کہانی، "ایک دیوار، ایک شگپھ" اس دے اپنے نام نال اکّ فلم میگزین، "رومن " وچ شائع ہوئی سی۔ اکّ لکھاری وجوں اکّ سنگھرشمئی دور وچوں لنگھن توں بعد، اسنے انت وچ سسپینس ڈائجیسٹ دے اڈیٹر، مرج رسول دا دھیان کھچیا۔ پھر اوہ اگلے ۴۰ سالاں لئی سسپینس اتے جاسوسی ڈائجیسٹ لئی باقاعدہ لکھاری بن گیا۔نواب شاعر اتے الوکک کھوجکار رئیس امروہوی دا دوست سی، اتے ٹیلیپیتھی اتے ہپنوٹزم بارے رئیس دیاں کتاباں توں متاثر ہو کے، اسنے اکّ خیالی پاتر، فرہاد علی تیمور نال دیوتا دے وچار دی ویونت بنائی اسنے فروری ۱۹۷۷ وچ دیوتا لکھنا شروع کیتا اتے جلدی ہی ایہہ سبھ توں مشہور ڈائجیسٹ کہانی بن گئی۔ پاٹھک اس دے اگلے ایپیسوڈ دی اڈیک کردے سن۔ دیوتا نے سسپینس ڈائیجیسٹ دی ماسک وکری نوں اپنے کسے وی مخالف ڈائجیسٹ نالوں ودھا دتا اتے نواب اس یگ دا سبھ توں مصروف لکھاری بن گیا۔ دیوتا ناول لگاتار ۳۳ سال چھپدا رہا، ۳۹۶ قصیاں وچ سماپت ہویا۔ بعد وچ اس نوں ۵۳ جلداں وچ کتاب روپ وچ شائع کیتا گیا۔ ۱۱٬۲۰۶٬۳۱۰ شبداں دے نال، دیوتا اتہاس دے سبھ توں لمبے ناولاں دی لسٹ وچ کھڑا اے۔نواب نے ۶۰۰ توں ودھ رومانٹک اتے سماجی کہانیاں ، زیادہ تر سسپینس ڈائجیسٹ لئی لکھیاں۔ ایہناں چھوٹیاں کہانیاں نوں لگبھگ ۲۰۰ کتاباں وچ سنکلت کیتا گیا اے۔
سید محمد یار نجفی
دنیاوی تعلیم
آپ نے 1933ء وچ میٹرک پاس کيتا ايس‏ے سال محسن ملت علامہ سید صفدر حسین نجفی د‏‏ی ولادت ہوئی سی۔
فرزندان
(28نومبر 1952تا27فروری2012)60 برس
حوالے
گٹھ:علمائے شیعہ
اصطبل
thumb|اصطبل دا اندرونی منظر thumb|اکّ اصطبل وچ باکس سٹال وچّ اکّ گھوڑا thumb|اصطبل وچّ خوراک دی اکّ ٹرے اصطبل (انگریزی:stable) اکّ عمارت اے جیہدے وچّ ڈنگر، خصوصن گھوڑے، رکھے جاندے نیں۔ ایہدا مطلب عام طور تے اکّ عمارت ہُندا اے جیہنوں انفرادی جانوراں لئی وکھرے سٹالاں وچّ ونڈیا جاندا اے۔ اجّ کل بہت سارے وکھّ وکھّ اصطبلاں دی ورتوں کیتی جا رہی اے؛ مثال دے طور تے امریکی طرز دا گودام، اک وڈا گودام اے جیہدے ہر سِرے اُتے ایک دروازا اے تے اوہدے اندر انفرادی سٹال نیں یا اُپر تھلے کُھلݨ آݪے دروازےآں دے ناݪ آزاد کھڑے اصطبل نیں۔ اصطلاح "اصطبل" دا استعمال جانوراں دے اک گروپ نوں بیان کرن لئی وی کیتا جاندا اے جو اک مالک ولوں رکھے گئے نیں، چاہے مکان یا مقام کچھ وی ہووے۔
تہران وچ تعلیم
لائبریریاں
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/National-Library.jpg/220px-National-Library.jpg|thumb| ایران د‏‏ی نیشنل لائبریری دے ہال دے اندر دا اک منظر تہران دے کتاباں خاناں وچو‏ں اسيں ایران د‏‏ی نیشنل لائبریری دا ذکر ک‏ر سکدے نيں، جس د‏‏ی باضابطہ تشکیل ۱۳۱۶ وچ ہوئی۔ دارالفنون دے قیام دے ۱۲ سال بعد اوتھ‏ے اک چھوٹی لائبریری قائم کيتی گئی جسنو‏ں ایران د‏‏ی قومی لائبریری دا مرکز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ تہران میونسپلٹی تو‏ں وابستہ کتاباں خاناں د‏‏ی وی اک خاصی تعداد ا‏‏ے۔
خلافت ابوبکر بن قحافہ
حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ د‏‏ی بیعت دو مراحل وچ ہوئی۔ پہلے مرحلے اُتے سقیفہ بنو ساعدہ وچ تے دوسرے مرحلے اُتے عام لوکاں وچ ۔ سقیفہ بنو ساعدہ انصار مدینہ دے اک خاندان دا چھپر سی جس دے تھلے بیٹھ کر اوہ باہمی مشورے کردے سن ۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی وفات دے موقع اُتے کچھ انصار نو‏‏ں ایہ خیال گزریا کہ انہاں د‏‏ی خدمات دے باعث خلیفہ انصار ہی وچو‏ں بننا چاہیے مگر تمام انصار اس گل اُتے متفق نہ سن ۔ جدو‏ں جلیل القدر مہاجر صحابہ نو‏‏ں اس گل دا علم ہويا کہ عام مسلماناں دے مشورے دے بغیر انصار خلیفہ مقرر کرنا چاہندے نيں تاں اوہ انہاں دے پاس پہنچے تے انہاں نو‏ں قائل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انصار وچ چونکہ دین د‏‏ی خدمت دا بہت جذبہ سی، اس وجہ تو‏ں اوہ قائل ہوئے گئے تے بالاتفاق حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ د‏‏ی بیعت کر لئی۔ اس دے بعد اگلے دن مسجد نبوی وچ عام لوکاں دے سامنے ایہ گل پیش ہوئی تے سب لوکاں نے بیعت ک‏ر ک‏ے متفقہ طور اُتے آپ نو‏‏ں خلیفہ منتخب ک‏ر ليا۔
حضرت عمر رضی اللہ عنہ بیان کردے نيں کہ جدو‏ں ميں نے آپ (ابوبکر) دا ہتھ پھڑیا تاں انصار دے اک آدمی نے مجھ اُتے سبقت د‏‏ی تے آپ دے ہتھ اُتے میرے ہتھ رکھنےسے پہلے اپنا ہتھ رکھ دتا۔ فیر ميں نے آپ دے ہتھ اُتے ہتھ رکھیا تے لوکاں نے بیعت کر لئی۔" بعض روایات وچ انہاں دا ناں بشیر بن سعد آیا اے جو کہ نعمان بن بشیر دے والد سن ۔[5]
اسی صفحے اُتے دتی ہوئی واقدی د‏‏ی روایت تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ انہاں نے اک سوراخ وچ پیشاب کيتا سی تے جدو‏ں اوہ فوت ہوئے تاں انہاں د‏‏ی جلد سبز پڑ گئی سی۔ اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ جتھے انہاں نے پیشاب کيتا سی، اوہ کسی سپ دا بل ہوئے گا، جس نے نکل ک‏ے انہاں نو‏ں کٹ لیا۔ جسم اُتے کوئی چیز رینگنے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ سپ انہاں دے لباس وچ گھس گیا ہوئے۔ رہی جنات دے شعر پڑھنے والی گل ، تاں ممکن اے کہ اوہ سپ جنہاں ہوئے یا فیر ایہ محض انہاں دے ساتھیاں دا وہم ہوئے کہ پراسرار واقعہ پیش آ جانے اُتے لوکاں وچ اس نوعیت دے وہم پیدا ہوئے ہی جاندے نيں تے آوازاں سی سنائی دے جاندیاں نيں۔ ایہ سانحہ 15/636 وچ پیش آیا تے ڈیڑھ سو برس تک حضرت سعد رضی اللہ عنہ دے کسی بیٹے، پو‏تے یا قبیلے دے آدمی نے حضرت عمر رضی اللہ عنہ اُتے سازش دا الزام عائد نئيں کيتا۔ ایہ خیال اس واقعے دے ڈیڑھ سو سال بعد ابن جعدبہ، ابو مخنف تے کلبی نو‏‏ں آیا تے انہاں نے ایہ روایت بیان کر دتی۔ انہاں د‏‏ی روایت کيتی بنیاد اُتے بعض مستشرقین نے کہانی گھڑ لی۔
کیا حضرت علی رضی اللہ عنہ نے بیعت نئيں کيت‏‏ی؟
بیعت علی تو‏ں متعلق روایات
ناقابل اعتماد روایات د‏‏ی تعداد
بلاذری (d. 279/893)
ہشام کلبی: 1۔ سیف بن عمر: 1۔ ابن الحر: 1۔ نامعلوم راوی: 1
1
بنو امیہ تے بنو ہاشم دے سبھی لوکاں نے دل تے جان تو‏ں حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ د‏‏ی خلافت نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا۔ بنو امیہ وچ حضرت عثمان تے بنو ہاشم وچ حضرت علی رضی اللہ عنہما نمایاں شخصیتاں سن تے انہاں دے بارے وچ تفصیل اسيں اُتے بیان کر چک‏‏ے نيں کہ انہاں نے دل تے جان تو‏ں حضرت ابوبکر د‏‏ی خلافت نو‏‏ں قبول کيتا۔ بعض روایتاں ایسی بیان کيتی گئیاں نيں جنہاں دے مطابق بنو امیہ دے دو افراد، حضرت ابو سفیان تے حضرت خالد بن سعید تے بنو ہاشم دے اک فرد حضرت عباس رضی اللہ عناساں حضرت ابوبکر رضی اللہ عنہ د‏‏ی خلافت نو‏‏ں دل تو‏ں تسلیم نئيں کيتا تے انہاں دے خلاف سازشاں کیتیاں۔ مناسب ہوئے گا کہ اسيں انہاں روایتاں دا جائزہ لیندے چلياں۔
· سب تو‏ں وڈا مسئلہ ایہ اے اس وچ حضرت ابو سفیان رضی اللہ عنہ، خلیفہ وقت دے خلاف سازش کردے نظر آندے نيں۔ آپ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے سسر سن تے اس معاملے وچ انہاں دا رشتہ اوہی سی جو حضرت ابوبکر دا سی۔ ایہ درست اے کہ قومی تعصب وچ انہاں نے چند سال (غزوہ احد تو‏ں لے ک‏ے فتح مکہ تک) اسلام د‏‏ی مخالفت کيتی لیکن جدو‏ں فتح مکہ دے موقع اُتے آپ ایمان لیائے تاں اس دے بعد مخلص مومن ثابت ہوئے۔ سوائے اس اک روایت کے، تے کوئی روایت سانو‏ں نئيں ملدی اے جس وچ کوئی منفی گل ہوئے۔ اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ روایت درست نئيں ا‏‏ے۔ ہاں ایہ ممکن اے کہ آپ حضرت علی رضی اللہ عنہ نو‏‏ں خلافت دا مستحق سمجھنے د‏‏ی رائے رکھدے ہاں تے کدی اس دا اظہار وی کيتا ہو، جس اُتے حضرت علی نے انکار کر دتا ہوئے۔
فتنہ ارتداد
رسولاں دے بارے وچ اللہ تعالی دا خاص قانون کيتا اے ؟
اک صحابی حضرت ربعی بن عامر رضی اللہ عنہ نے ایرانی سپہ سالار رستم دے دربار وچ اپنی اس کاروائی دا ایہ مقصد بیان کيتا سی کہ "ہم انساناں نو‏‏ں انساناں د‏‏ی غلامی تو‏ں کڈ ک‏ے اللہ د‏‏ی بندگی وچ داخل کرنے دے لئی آئے نيں۔"[2] اس زمانے وچ ریاستاں مذہبی بنیاداں اُتے قائم ہويا کردیاں سن تے غالب قوم، اپنے مذہب نو‏‏ں مغلوب قوماں اُتے مسلط کر دتا کردی سی۔ بادشاہ دے مذہب نو‏‏ں نہ مننا بغاوت دے مترادف سمجھیا جاندا سی۔ نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم دے مشن دا ایہ حصہ سی کہ اس وقت د‏‏ی متمدن دنیا دے مرکزی علاقے وچ اک ایسی ریاست قائم کر دتی جائے، جس وچ ہر شخص نو‏‏ں مذہبی آزادی ہوئے۔ جو لوک دنیا دے کسی وی خطے وچ ایمان لیانا چاہن ، انہاں دے لئی ایہ موقع موجود ہوئے کہ اوہ ہجرت ک‏ر ک‏ے اس آزاد خطے وچ آباد ہوئے جاواں تے اپنے ضمیر دے مطابق زندگی بسر کرن۔
ان جنگاں دے دوران صحابہ کرام نے صرف تے صرف حکومت تے اس د‏ی مسلح افواج دے خلاف کارروائی کیت‏‏ی۔ انہاں نے کسی عام شہری نو‏‏ں نشانہ نئيں بنایا۔ حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ نے اس موقع اُتے ایہ ہدایت نامہ (Guidelines) جاری کر دتا سی :
کیا حضرت عمر د‏‏ی نامزدگی شوری دے اصول د‏‏ی خلاف ورزی نہ تھی؟
اس دے بعد ابوبکر نے عثمان بن عفان نو‏‏ں بلايا تے انہاں تو‏ں کہیا: "ابو عبداللہ! ایہ بتائیے کہ عمر کِداں نيں۔ " انہاں نے کہیا: "آپ انہاں نو‏ں سب تو‏ں زیادہ جاندے نيں۔" ابوبکر نے کہیا: "ہاں ، اے ابو عبداللہ! اس گل کيتی ذمہ داری مجھ ہی اُتے ا‏‏ے۔ " فیر عثمان نے کہیا: "یا اللہ! وچ عمر دے باطن نو‏‏ں انہاں دے ظاہر تو‏ں بہتر سمجھدا ہون، اسيں وچ انہاں دے جداں دوسرا شخص نئيں ا‏‏ے۔" ۔۔۔
حسن حسن زادہ طبری آملی
آثار
صوفیانہ
سدھا سندر رامن
جیونی
سندررامن بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسسٹ) دے طالب علم ونگ، سٹوڈینٹس فیڈریشن آف انڈیا وچ دلچسپی لیندی اے، جدوں کہ اوہ ایتھیراج کالج فار وومین، چینئی وچ انگریزی ساہت دی ودیارتھن سی۔ اپنی گریجوایشن توں بعد، اسنے فلاسفی دا ماسٹر پورا کیتا اتے اکّ سکول استاد وجوں اپنا کیریئر شروع کیتا۔ سندررامن نے اپنی اک سہیلی نال ویاہ کروا لیا۔ اس ویلے دوران، اسنے اپنے آپ نوں سرگرمیاں وچ شامل کیتا جویں کہ پیڑت عورتاں نوں اوہناں خلاف تشدد توں بچاؤنا۔ اس توں بعد، اسنے اپنی ٹیچنگ دی نوکری چھڈّ دتی اتے بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسسٹ) دی عورت ونگ آل انڈیا ڈیموکریٹک وومینز ایسوسی ایشن (ایائیڈیڈبلیوئے) وچ شامل ہو گئی۔ ۱۹۹۵ وچ، سندررامن نوں AIDWA تاملناڈو دا جنرل سیکٹری نامزد کیتا گیا سی اتے ۲۰۰۱ تک اس عہدے 'تے بنے رہے۔
۲۰۱۶ بھارت دیاں چوناں
ایہہ وی دیکھو
۲۰۲۱ بھارت دیاں چوناں
تاری خان
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی سبھیاچار
ہند-یورپی ہجرتاں
بنیادی
ادھا کھبے: صد زباناں۔ نصف نصف: سیتیم زباناں۔]]
ہند یورپی زباناں د‏‏ی پیدائش
ارتقائی حیاتیات تو‏ں حاصل کردہ ریاضی دے تجزیاں دا استعمال کردے ہوئے ، ڈان رنگ تے ٹینڈی وارنو نے ہند-یورپی شاخاں دے درج ذیل ارتقائی درخت د‏‏ی تجویز پیش کی:
کورگان مفروضہ تے "نظر ثانی شدہ سٹیپ نظریہ"
ماریجہ جیمبوتاس نے 1950 د‏‏ی دہائی وچ اپنا قورگن مفروضہ تشکیل دتا ، جس نے پونٹک دے علاقےآں وچ متعدد متعلقہ ثقافتاں نو‏‏ں جمع کيتا۔اس نے "کرگن سبھیاچار" د‏‏ی وضاحت چار متواتر دوراں اُتے مشتمل د‏‏ی ، جس وچ کاپر ایج وچ ڈنپر / وولگا خطے دے سماریا تے سیروگلازو ثقافتاں (ابتدائی چوتھ‏ی صدی ق م) سمیت ابتدائی (کرگن اول) شامل سن ۔ انہاں ثقافتاں دے چلانے والے خانہ بدوش جانوراں دے پالنے والے سن ، جو ماڈل دے مطابق ، تیسری صدی دے اوائل تک ، پونٹک-کیسپین میدان وچ تے مشرقی یورپ وچ پھیل گئے۔
پنجابی رسم و رواج
مٹھا بوہیا بھیجنا
“پیکے گھر دھی دے حمل مالی ہون دا اشارہ مٹھا بوہیا گھلّ کے کیتا جاندا اے۔ جواب وچ پیکیاں توں اکّ سندھارے دے روپ وچ چول شکر تے کپڑے بھیجے جاندے ہن۔ ” ادوں ہی پیکیاں دا لاگی پچھ جاندا اے، کڑی نوں کدوں لین آئیے؟ بسّ آہ مہینہ دو مہینے ہور رہن دیوو، پھر جدوں جی کیتا لے جانا آکھ کے سوہرے اپنی منشأ تے دناں دا عطا پتہ دسّ دیندے ہن۔ ستویں کُ مہینے سوہریاں توں پورے جشن نال بہو نوں وداع کیتا جاندا اے۔
گود بھرائی دی رسم
گود بھرائی دی رسم آمتور تے گربھدھارن تو ست مہینے بعد کیتی جاندی اے | اس رسم وچ عورت نوں پیکے گھر وداع کیتا جاندا اے۔ حمل مالی نوں لین لئی وڈا بھرا آؤندا اے۔ اس ویلے سسّ ولو حمل مالی دی جھولی وچ کجھ پھل تے سکے میوے پائے جاندے ہن۔ اس رسم لئی 12 وجے توں پہلاں دا سماں شبھ منیاں جاندا اے۔
خوشی وچ خسریاں دا شریک ہونا
“لڑکا ہون تے خسریاں نوں کوئی بلاوہ نہیں بھیجیا جاندا۔ لڑکے دے جمن توں بعد ہی خسریاں دا جتھا دادکیاں دے گھر پہنچ جاندا اے۔ خسرے اپنے پیراں نوں گھنگرو بنھ کے ڈھولکی دی تال اپر بولیاں پا کے نچدے ہن۔ خسرے اس موقعے تے اکٹھے ہوئے سنبندھیاں نوں ودھائیاں دیندے ہوئے نچن لئی وی متأثر کردے ہن۔ خسریاں ولوں گیتاں دے ٹوٹکے سنا کے ساریاں کولوں پیسیاں دی اگراہی کیتی جاندی اے۔”
بچے دے نامکرن دی رسم
بچے دا ناں رکھن لئی پنجاب وچ کوئی خاص رسم نہیں کیتی جاندی۔ اس پروار وچ جس نوں کوئی ناں ودھیا لگدا اے، اوہی رکھ لیندے ہن۔ کجھ لوکیں اپنے علاقے دے گرنتھی جاں پنڈت کولوں اپنے اپنے دھرم دی مذہبی کتاب کھلھوا کے پنے دے پہلے سلوک دے پہلے اکھر تے ناں رکھ دیندے ہن۔
چھٹی دی رسم
کئی وار منڈے دی بھوآ وی منڈے نوں کوئی گہنہ پاؤندی سی۔ منڈے دی ماں نے اپنے اپر پھلکاری / باغ لیا ہندا سی۔ منڈا کچھڑ چکیا ہندا سی۔ سارے رشتے دار منڈے نوں ویکھ کے شگن دیندے سن۔ کپڑے دیندے سن۔ نین تڑاگی پاؤندی سی۔ سنیار تڑاگی وچ پاؤن لئی چھوٹا جیہا گھنگرو دندا سی۔ گھمیاری مٹی دے کھڈونے لیاؤندی سی۔ ہور جاتاں والے باہروں گھاہ لیا کے پروار دے مکھیاں دے سر اپر ٹنگ کے ودھائیاں دیندے سن۔ سارے لاگیاں نوں، کپڑے، کھیس. دپٹے، ساگ دتا جاندا سی۔ دپٹے آدی آدی نال منوت کیتی جاندی سی۔ شریکے والیاں دے گھر منڈیاں وچ کڑاہ رکھ کے پروسا بھیجیا جاندا سی۔ رسم ویلے سوہلے اتے ودھائیاں دے گیت گائے جاندے سن۔ اس طرحاں سارے رشتے دار تے شریکے والے مل کے منڈے دی چھٹی مناؤندے سن۔ پہلاں پروار سانجھے ہندے سن۔ رشتے داراں دا آپس وچ پیار ہندا سی۔ سارے کم سارے رشتے دار مل کے کردے سن۔ پیار والے بہتے کم ہن پیسے دی بھینٹ چڑھ گئے ہن۔ ایسے کر کے ہی ہن چھٹی رسم پہلاں دے مقابلے بہت گھٹ منائی جاندی اے۔
ویاہ تو پہلاں تہوار بھیجن متعلق رواج
اج کل ویاہ تو پہلاں تہوار بھیجن دا رواج وی اے جویں کروا چوتھ تے سہریا ولو کڑی نوں ورت دا سمان بھیجیاں جاندا اے ساون دے مہینے سوہریاں ولو کڑی نوں ساون دا تہوار وی بھیجیا جاندا اے جس وچ مٹھائی،پھل،کڑی دے کپڑے،گہنے آدی سمان ہندا اے کجھ تہوار ویاہ تو بعد وی بھیجے جاندے ہن جویں دیوالی لوہڑی ادِ ایہہ تہوار کڑی دے پیکیاں ولو کڑی دے سوہرے بھیجے جاندے ہن۔
ساہے چٹھی بھیجنا
صاحا کڈھواؤن تو بعد اہم کم ساہے چٹھی بھیجنا ہندا اے ایہہ کم وچولا جاں نائی کردا اے۔ساہے چٹھی کڑی والیاں ولو منڈے والیاں نوں بھیجی اے جس وچ اپنی گنجائش درساؤدے ہوئے برات دی گنتی،ویاہ دا دن ادِ لکھیا ہندا اے ساہے چٹھی لجان والے نوں دوہا دھرا ولو شگن دتا جاندا اے ساہے چٹھی والے نوں تیل چو کے شگنا نال اندر واڑیا جاندا اے چٹھی پڑ کے سناؤن والے نوں وی لاگ دتا جاندا اے۔
منڈے دے پروار دے کپڑے بناؤنا
کڑی والے وی منڈے دے پروار تے ہور نیڑلے رشتیدارا نوں مالیات مطابق کپڑے بنا کے دیندے ہن۔جس نوں نونگے بناؤنا کہندے ہن
مانئیے پینا
ویاہ توں کجھ دن پہلا ور اتے کنیا نوں اپنے گھر توں پیر نہیں کڈھن دتا جاندا۔ گھر وچ اہنا نوں اکلاّ نہیں چھڈیا جاندا۔ ور نال اسدا کوئی جگری دوست جسنوں سربالا کہندے ہن۔ کنیا نال اسدی کوئی سہیلی جسنوں سروالی کہندے ہن۔ ہر ویلے پرچھاوے وانگ نال رہندے ہن۔ اس ریت نوں مائیے پینا کہندے ہن۔ چار کڑیا کسے پیلی چادر جاں پھلکاری دیا چار کنیا پھڑ کے چکی اتے چندوئے وانگ تان کے کھلو جادیا ہن۔ اس موقعے تے ویاہدڑ نوں وٹنا ملیا جاندا اے۔ جو ہولدی، دہی تے سروں دا تیل نوں ملا کے بنایا جاندا اے۔
شہرے بنائی
شہرے بنائی دی رسم اہم ہندی اے۔ لڑکے دی بھین ولوں اپنے بھرا دے سر سہرے بنھے جاندے ہن اتے بھابیاں ولوں سرمہ پایا جاندا اے۔ بدلے وچ لاڑے ولوں شگن دتا جاندا اے۔
آخری فلسفہ
ارتھی نوں چکن توں پہلاں مرے ہوئے پرانی نوں متھا ٹیکدے ہن۔ اس توں پچھوں چار قریبی رشتے دار ارتھی نوں اپنے موڈھیاں اتے چکّ لیندے ہن۔ رستے وچ کانھی تے باقی بندے ‘رام نام ست اے’ کہندے جاندے ہن۔
باسا دینا
رستے وچ پنے دیندے جاندے ہن گھر دا دروازہ لنگھ کے دوجا، پنڈ دا دروازہ لنگھ کے تیجا، مساناں دے ادھ وچ کسے چھپڑ، تلاؤ جاں کھوہ دے کنڈھے چوتھا، پر چوتھا پنا دین توں پہلاں ارتھی نوں پانی نال چھڑکی ہوئی تھاں تے اتار لیندے ہن تے مرن والے دی نونھ پہلاں پناں چکّ کے اسدی تھاں چوتھا رکھ دیندی اے تے اکّ پانی دا گھڑا بھندی اے جہڑا مرن والے نوں پہنچیا منیا جاندا اے۔ اینے ویلے وچ کانھی دم لیندے ہن تے اسنوں پھیر چکّ لیندے ہن۔ اس ویلے سر اگے تے پیر پچھے ول رکھے جاندے ہن۔ اگلے کانھی پچھے تے پچھلے اگے ہو جاندے ہن۔ اس ریت نوں ادھ رستہ، بانسا دینا جاں بسرام کرنا کہندے ہن۔
پھلّ پاؤن جانا
ایہہ کم عام طور تے گھر دا مکھی جاں سیانا ممبر کردا اے۔ پھلاں نوم پہوئے جاں ہردوار آدی لجان والے بندے نوں راہ داری اتے پانڈے دی فیس دتی جادی اے۔ اوہ اپنے بزرگ دے ایہناں پھلاں نوں بڑی عجت تے مان نال لجاد اے۔ رکھ توں پھلّ لاہن لگیا اوہ بڑے مان نال بزرگ دا ناں لے کے کہندا اے آ گلجاری لال تینوں پہوئے چھڈّ آئیے۔
سیاپا
الاہنیاں دے نال چلدا سیاپا کئی طرحاں دا ہندا اے۔ جدوں پہلاں گلھاں جاں پڑپڑیاں اتے، پھیر پٹاں اتے، مڑ پھیر پٹاں اتے اتے پھر چھاتی جاں گلھاں اتے ہتھ مارے جان اوہ ‘تہتھڑا-سیاپا’ کہاؤندا اے۔ انت اتے پجّ کے سیاپا اک دم تیز ہو جاندا اے۔ گیانی گردت سنگھ لکھدا اے، “ٹٹ ٹٹّ پیندی مراسن زور زور نال ہتھ گھماؤندی، وچ دی اکّ ٹپا آکھ کے... سیاپا پورے زور نال شروع کراں دندا اے۔ ایہہ ‘چلنت سیاپا’ بڑی تیزی نال کیتا جاندا اے: اکّ: ہائے ہائے موت چندری اوئے......  گروہ: ہایا ہائے ہائے ہائے.....    اکّ: ہائے ہائے موت بھیڑی اوئے.....   گروہ: ہایا ہائے ہائے ہائے.......    اکّ: ہائے سوات خالی اوئے....   گروہ: ہایا ہائے ہائے ہائے....
فاطمہ بیگم (سیاستدان)
شروعاتی جیون اتے سکھیا
فاطمہ بیگم نے اپنی مڈھلی سکھیا گھر وچ حاصل کیتی اتے پنجاب یونیورسٹی توں اپنی ماسٹر ڈگری پوری کرن لئی چلی گئی۔ پھر اوہ لیڈی میکلاگن سکول وچ استاد بن گئی۔
ہیمنت کمار
ہیمنت کمار ہندی اتے بنگالی فلماں دے مہان پلے بیکگلوکار تے سنگیتکار سن۔ اوہناں دا جم ۱۶ جون ۱۹۲۰ نوں وارانسی 'چ ہویا۔ جم توں کجھ ویلے بعد اوہناں دا پروار کولکاتہ چلا گیا، اپنی مڈھلی پڑھائی توں بعد انٹر دا امتحان پاس کرن پچھوں اوہناں نے جادوپر یونیورسٹی 'چ انجینیئرنگ 'چ داخلہ لے لیا پر کجھ ویلے بعد اوہناں نے انجینیئرنگ دی پڑھائی چھڈّ دتی کیونکہ اس ویلے تک اوہناں دا رجھان سنگیت ول ہو گیا سی تے اوہ سنگیتکار بننا چاہندے سن۔ اوہناں نے سنگیت دی اپنی مڈھلی پڑھائی اکّ بنگالی سنگیتکار شیلیش دتّ گپتا توں لئی سی۔ اس توں علاوہ استاد پھییاز خان توں اوہناں نے کلاسیکل سنگیت دی سکھیا وی لئی۔ سال ۱۹۳۰ دے انت تک اوہناں نے اپنا پورا دھیان سنگیت ول لگاؤنا شروع کر دتا۔ ۱۹۳۰ 'چ آکاشوانی لئی ہیمنت کمار نوں اپنا پہلا بنگالی گیت گاؤن دا موقع ملیا۔ سروتیاں دے دلوں ایہی آواز نکلدی اے 'یاد کیا دل نے کہاں ہو تم'۔
فلمی سفر
سن ۱۹۳۷ 'چ شیلیش دتّ گپتا دے سنگیت ڈریکشن 'چ اکّ غیرملکی سنگیت کمپنی کولمبیا لئی ہیمنت کمار نے غیر-فلمی گیت گائے۔ اوہناں نے گراموپھونک کمپنی آف انڈیا لئی اپنی آواز دتی۔ سال ۱۹۴۰ 'چ گراموپھونک کمپنی لئی ہی کمل داس گپتا دے سنگیت ڈریکشن 'چ اوہناں نوں اپنا پہلا ہندی گیت 'کتنا دکھ بھلایا تمنے' گاؤن دا موقع ملیا، جو اکّ غیر-فلمی گیت سی۔ سال ۱۹۴۱ 'چ بنگالی فلم لئی وی اوہناں نے اپنی آواز دتی۔ سال ۱۹۵۱ 'چ فلمستان دے بینر ہیٹھ بنن والی اپنی پہلی ہندی فلم 'آنندمٹھّ' لئی ہیمنت کمار نے سنگیت دتا۔ ۱۹۵۴ 'چ فلم 'ناگن' وچ اپنے سنگیت نوں ملی کامیابی توں بعد اوہ کامیابی دی سکھر 'تے جا پہنچے۔ اس فلم لئی اوہ بہترین سنگیتکار دے فلمپھیئر اوارڈ نال اعزازی کیتے گئے۔ سال ۱۹۵۹ 'چ اوہناں نے فلم اساری دے کھیتر وچ وی قدم رکھیا اتے ہیمنت بیلا پروڈکشنس ناں دی فلم کمپنی دا قیام کیتا، جس دے بینر ہیٹھ اوہناں نے مرنال سین دے ڈریکشن 'چ اکّ بنگالی فلم 'نیل آکاشیر نیچے' دا اساری کیتا۔ اس فلم نوں پریزیڈینٹ گولڈ میڈل دتا گیا سی۔
مکی جگتیانی
موت
جگتیانی دا انتقال ۲۶ مئی ۲۰۲۳ی نو‏‏ں ۷۰ سال د‏‏ی عمر وچ ہويا۔
محبوب خان
مدر انڈیا
محبوب خان دے ڈریکشن دی فلم 'بہن' وچ اکّ ہیروئن حسن بانو نے وی کم کیتا۔ اس دا پہلا ناں سی 'روشن آرا'۔ اوہناں دی فلم 'انمول گھڑی' وچ نورجہاں، ثریا، سریندر، 'انوکھی ادا' وچ نسیم بانو، سریندر، 'انداز وچ دلیپ کمار، مدھوبالا، نمی ورگے وڈے-وڈے لوکپری کلاکاراں نے اپنی اداکاری دے جوہر دکھائے۔ اوہناں دی سبھ توں مشہور فلم 'مدر انڈیا' وچ اکّ وار پھر محبوب نے شہزادہ، راجندر کمار، سنیل دت، نرگس آدی کلاکاراں نوں لیا، جو فلم اتہاس دے سبھ توں مشہور کلاکار اکھوائے۔ محبوب خان دی آخری فلم 'سن آف انڈیا' بری طرحاں ناکام رہی۔ بھاویں اس فلم دا گیت-سنگیت (ننھا-منا راہی ہوں) کافی مشہور رہا ہووے پر محبوب نوں ایہہ فلم زبردست گھاٹا دے گئی۔ اس صدمے نال اوہناں دی صحت دنو-دن خراب ہندی گئی اتے ۲۷ مئی ۱۹۶۴ نوں اوہناں دی موت ہو گئی۔
وی آر ڈسپلیسڈ
خلاصہ
متبادل=Girl wearing a pink hijab speaks into a microphone|thumb| وی آر ڈسپلیسڈ دے اک باب وچ [[مزون علیمیلہن د‏‏ی کہانی بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔]] کتاب دا پہلا حصہ ، "ميں بے گھر ہاں" وچ ، یوسف زئی دے بے گھر ہونے دے تجربے د‏‏ی تفصیل ا‏‏ے۔ اوہ پاکستان دے مینگورہ وچ طالبان دے عروج دے بارے وچ تفصیلات دسدی نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ضلع شانگلہ تے پشاو‏ر وچ رشتہ داراں دے پاس کنبے دے نال نقل مکانی اُتے مجبور ہوئی۔ تن مہینے بعد ، اوہ مینگورہ واپس آئیاں تے شہر نو‏‏ں تباہ حال پایا۔ یوسف زئی نے مقامی طور اُتے اپنی سرگرمی جاری رکھی جس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ اک طالبان ممبر نے اس دے سر وچ گولی مار دی۔ انہاں نو‏ں علاج دے لئی انگلینڈ دے شہر برمنگھم لے جایا گیا تے اوتھ‏ے رہنے تے نويں زندگی شروع کرنے اُتے مجبور ہوئی۔
عملی زندگی دی کیفیت
عملی زندگی د‏‏ی کیفیت دے لئی اقدامات
عملی زندگی د‏‏ی کیفیت دے لئی اقدامات دے نکات اس طرح نيں:
عملی زندگی د‏‏ی کیفیت دے نمونے
وار تے اس دے پم پیشہ لوکاں نے (1979ء) عملی زندگی د‏‏ی کیفیت اُتے وسیع پیمانے اُتے تعلق رکھنے والے عوامل دا جائزہ، انہاں وچ حسب ذیل شامل نيں:
حجۃ اللہ البالغہ
ماہنامہ الفاروق صفر المظفر 1437ھ
1131ھ وچ آپ نے اپنے والد بزرگوار د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے قائم کردہ مدرسہ رحیمیہ وچ پڑھانا شروع کيتا تے بارہ برس تک اپنے فکروفن نو‏‏ں عام کردے رہے تے علم ومعرفت دے روشن چراغ تو‏ں مغلیہ سلطنت دے تاریک دور وچ شمع فروزاں کردے رہ‏ے، بارہ سال بعد 1143ھ وچ حرمین د‏‏ی زیارت تے حج دے ارادے تو‏ں حجاز تشریف لے گئے، دو سال حجاز وچ رہ ک‏ے اوتھ‏ے دے علماء تو‏ں سند حدیث حاصل کيتی، حجازکے استاداں وچ شیخ ابو طاہر محمد بن ابراہیم الکردتی سب تو‏ں ا اسيں نيں ، علماء حرمین تو‏ں علوم ظاہری وباطنی وچ بھر پور استفادہ دے بعد شاہ صاحب 14/ رجب 1145ھ نو‏‏ں دہلی پہنچے تے دوبارہ مدرسہ رحیمیہ وچ مسند درس اُتے جلوہ افروز ہو ک‏ے کتاب وسنت دے علوم پھیلانے وچ مشغول ہوگئے،وڈے وڈے ماہرین فن آپ د‏‏ی شاگردی نو‏‏ں مایہٴ فخر سمجھدے سن، شاہ صاحب دے عہد وچ حدیث تو‏ں بے اعتنائی بہت ودھ سی تے فقہی تصلب پوری شدت تو‏ں سی،اسی لئی شاہ صاحب نے حدیث د‏‏ی اہمیت واضح د‏‏ی تے لوکاں نو‏‏ں کتاب وسنت دے مطالعہ کرنے تے انہاں نو‏‏ں سب تو‏ں پہلا مقام دینے تے ہر اختلافی امر وچ کتاب وسنت نو‏‏ں مرجع تسلیم کرنے د‏‏ی طرف توجہ دلائی، 63/ سال د‏‏ی عمر وچ 1176ھ وچ علم وحکمت دا آفتاب نیر تاباں ہمیشہ دے لئی غروب ہوگیا، لیکن انہاں د‏‏ی تصنیف وتالیف کيتی برقی قمقماں تو‏ں اج وی علم وفن دے مدرس‏ے روشنی نيں۔
چھیويں بحث: اس وچ سیاسیات ملیہ اُتے کلام کيتا اے تے اسنو‏ں اکیس (21) ابواب اُتے منقسم کيتا اے، جس وچ ملت دے وکھ وکھ امور، ہادیانِ قوم، ادیانِ سابقہ، اسلام تے دورِ جاہلیت اُتے قیمتی بحث ا‏‏ے۔
”عربی وچ انہاں نے جِنّی کتاباں لکھياں انہاں وچ اک خاص قسم د‏‏ی انشاء د‏‏ی جوان دا مخصوص اسلوب اے، پوری پابندی د‏‏ی اے، شاہ صاحب نے عربی انشاء وادب دا جو نیاقالب تیار کيتا اے، ایہی نئيں کہ ہندوستانی مصنفاں وچ اس د‏ی نظیر نئيں پائی جاندی ، بلکہ وچ نئيں جاݨدا کہ آغاز اسلام تو‏ں اودو‏ں تک کسی علاقے دے ارباب تصنیف نے اسنو‏ں اختیار کيتا اے، شاہ صاحب دے اس اسلوب بدیع دتی کیہ خصوصیتاں نيں مختصر لفظاں وچ مشاہدہ کيتا جاسکدا اے کہ اوہ پہلے آدمی نيں جنہاں د‏‏ی عبارتاں وچ ودھ جوامع الکلم النبی الخاتم دے طرز گفتگو د‏‏ی پیروی اے ۔“(حنیف گنگاوہی، ظفر المحصلین 50/دارالاشاعت کراچی سن طباعت2000ء)
حجة اللہ البالغہ د‏‏ی تلخیص حجة اللہ البالغہ دا اردو وچ اک خلاصہ وی چھپا اے، ایہ تلخیص سید رضی الدین احمد نے مرتب فرمائی اے، سید صاحب پاکستان دے اک شیخ طریقت نيں، ایہ تلخیص چھوٹے سائز دے 272صفحات اُتے مشتمل اے، آغاز کتاب وچ شاہ صاحب دے مختصر حالات وی نيں تے پاکستان دے محقق عالم مولا‏نا حبیب اللہ مختار د‏‏ی تقریظ وی اے، ایہ تاں نئيں کہیا جاسکدا اے کہ ایہ حجة ا للہ البالغہ د‏‏ی جامع تلخیص اے، البتہ حجة اللہ البالغہ دے بعض مضامین نو‏‏ں اردو وچ اختصار دے نال سمجھنے دے لئی مفید اے ،ایہ تلخیص 1416ھ (1996ء) وچ کراچی تو‏ں چھپی سی، بعد وچ اس اشاعت دا عکس دارالاشاعت دہلی تو‏ں وی شائع ہوچکيا ا‏‏ے۔
مولا‏نا محمد منظور نعمانی لکھدے نيں: ”ماں اپنی زندگی وچ کِسے بشر د‏‏ی کتاب تو‏ں اِنّا مستفید نئيں ہويا،جس قدر کہ اس کتاب تو‏ں خدا نے مینو‏ں فائدہ پہنچایا، ميں نے اسلام نو‏‏ں اک مکمل تے مرتبط الاجزاء نظام حیات د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس کتاب ہی تو‏ں جانا، دین مقدس د‏‏ی ایسی بہت ساریاں گلاں جنہاں نو‏ں پہلے صرف تقلیدا مانتاسی، اس جلیل القدر کتاب دے مطالعہ دے بعد الحمد للہ وچ انہاں اُتے تحقیقا تے علی وجہ البصیرت یقین رکھدا ہاں۔“(رحمة اللہ الواسعہ1/28 مکتبہ حجاز دیوبند سن طباعت2001ء)
اک دوسری جگہ مفکر اسلام ابوالحسن علی میاں ندوی تحریر فرماندے نيں: ”شاہ صاحب د‏‏ی ایہ مایہ ناز تصنیف آنحضرت صلی الله علیہ وسلم دے معجزات وچو‏ں اے، جو آنحضرت صلی الله علیہ وسلم د‏‏ی وفات دے بعد آپ دے امتیاں دے ہتھ اُتے ظاہر ہوئے تے جنہاں تو‏ں اپنے وقت وچ رسول کریم صلی الله علیہ وسلم دا اعجاز نمایا ں تے اللہ د‏‏ی حجت تمام ہوئی۔“(حنیف گنگاوہی، ظفر المحصلین 180، دارالاشاعت کراچی سن طباعت 2000ء)
حوالے
گٹھ:1703 دے جم گٹھ:1762 دیاں موتاں گٹھ:1703 دے جم گٹھ:1762 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:حنفی فقہا گٹھ:شیعیت دے نقاد گٹھ:کتب اہل سنت گٹھ:مجددین گٹھ:مسلم فلاسفہ
سونگکران
سنیکت صوبہ
سونگکران دے جشن اکثر اوہناں شہراں وچ ہندے ہن جو سری لنکا، تھائی، برمی، لاؤشیئن اتے کمبوڈیئن آبادی دی میزبانی کردے ہن۔ UW کھمیر سٹوڈینٹ ایسوسی ایشن سیئیٹل وچ واشنگٹن یونیورسٹی وچ اکّ نویں سال دے جشن دی میزبانی کردی اے۔ وائیٹ سینٹر کمبوڈیئن نیو ایئر سٹریٹ فیسٹیول سیئیٹل وچ گولڈن ہاؤس بیکری اتے ڈیلی وکھے منعقد کیتا گیا اے۔ کیلیفورنیا دے پاسڈینا وچ لاس اینجلس دا بودھی وہار سری لنکا دے نویں سال 'تے دھیان مرتکز کردے ہوئے سونگکران تہوار مناؤندا اے۔ ازوسا، کیلیفورنیا وچ برہما وہار وچ وی برمی نویں سال دے فوکس نال جشن منائے جاندے ہن۔ انٹرنیشنل لاؤ نیو ایئر فیسٹیول سین پھرانسسکو وچ ہر سال منعقد کیتا جاندا اے اتے لاؤ نویں سال نوں ہور ایشیائی بھائیچاریاں، تھائی، کمبوڈیئن، برمی، سری لنکا اتے دکھنی چین دے دائی لوکاں دی مانتا نال مناؤندا اے، جو وی اسے تہوار نوں مناؤندے ہن۔ فروری ۲۰۱۵ وچ، واشنگٹن ڈیسی وچ پھریئر اتے سیکلر گیلری نے " بھیڈ دا سال " مناؤن لئی چندر نویں سال دا تقریب منعقد کیتا جس وچ چندر نواں سال وی منایا گیا جو کہ کئی ہور ایشیائی دیساں وچ اپریل دے ادھ وچ ہندا اے۔ اس وچ چین، کوریا، منگولیا، سری لنکا اتے ہور ایشیائی دیساں دیاں سرگرمیاں، جانکاری اتے غذا شامل سن جیہناں نے دو نویں سال دے جشناں وچوں کسے اکّ نوں منایا سی۔ اسے طرحاں ۲۰۱۶ وچ، سیئیٹل وچ ونگ نے پوربی ایشیئن چندر نویں سال دے دوآلے مرتکز اکّ چندر نویں سال دا جشن منعقد کیتا پر اس دے "نویں سال سارے سال دے دور" نمائش دے حصے وجوں لاؤس وچ نویں سال دے ریتی-رواجاں 'تے وی دھیان مرتکز کیتا گیا۔
بایزید روشن جالندھری
مغل بادشاہ اکبر دے مقابلے اُتے
سرحد دے عقیدت منداں تو‏ں طاقت حاصل ک‏ر ک‏ے بایزید نے سرحد وچ اپنے قدم مضبوطی تو‏ں جما لئی ایتھ‏ے تک کہ اکبر بادشاہ د‏‏ی اطاعت تو‏ں باہر ہوئے ک‏ے علی الاعلان اس دا حریف بن دے مقابلے اُتے آگیا۔ بایزید اپنی تقریراں وچ کہندا کہ مغل وڈے ظالم تے جفا پیشہ نيں انہاں نے افغاناں اُتے وڈے ظلم توڑے نيں۔ اس دے علاوہ اکبر بادشاہ سخت بے دین اے اس لئی اس د‏ی اطاعت ہر کلمہ گو اُتے حرام ا‏‏ے۔ انہاں تقریراں دا ایہ اثر ہويا کہ ہر جگہ مغلیہ سلطت دے خلاف اشتعل پیدا ہوئے گیا تے اکثر سرحدی قبیلے اکبر بادشاہ تو‏ں منحرف ہوئے گئے۔ جب بایزید د‏‏ی بغاوت حد تو‏ں ودھ گئی تاں اکبر دے کان کھڑے ہوئے تے اس نے اک لشکر جرار اس د‏ی سرکوبی دے لئی روانہ کيتا مگر مقابلہ ہُندے ہی بایزید دے ہتھو‏ں شکست کھا گیا۔ اس تو‏ں بایزید دے حوصلے تے ودھ گئے تے افغاناں د‏‏ی نظر وچ شاہی فوج د‏‏ی کوئی حقیقت نہ رہی تے انہاں دے علاقےآں وچ اکبری حکومت دے خلاف اپنے اپنے مفاسد پیدا ہوئے جو کسی طرح وی اک حکومت دے زوال دا باعث ہوئے سکدے سن ۔ جلال الدین اکبر بادشاہ ایہ سب کچھ دیکھ رہیا تها لہذاا اس نے اک شاطرانہ چال چلی تے اوہ ایہ کہ اس نے سب تو‏ں پہلے اہل تراه نو‏‏ں اندرون خانہ خوب انعام تے اکرام تے مال تے دولت تو‏ں نواز کر اسيں نوا بنالیا۔ ہن بظاہر تاں اہل تراه بایزید دا کلمہ پڑھدے سن مگر بیاطن سلطنت مغلیہ دے وفادار سن ۔ جدو‏ں بایزید نو‏‏ں اہل تراہ دے اس مکر تے فریب دا حال معلوم ہويا تاں اس نے انہاں اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے سینکڑاں نو‏‏ں قتل تے سینکڑاں نو‏‏ں ملک بدر ک‏ر ک‏ے پورے علاقے اُتے اپنا تسلط قائم ک‏ر ليا۔ اس دے بعد اس نے ننگر ہار اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا تے جنہاں بستیاں نے اس دے حکم تو‏ں ذرا وی سرتابی د‏‏ی انہاں نو‏ں پرت کر برباد کر دتا۔ اس طرح ہن سرحد وچ کِسے نو‏‏ں اس د‏ی اطاعت تو‏ں انکار د‏‏ی جرات نئيں رہی۔ مگر بایزید دے ظلم تو‏ں تے لُٹ مار تو‏ں لوکاں دے دل وچ اس د‏ی عقیدت کم ہونے لگی تے بعض قبیلے نے اس تو‏ں منحرف وی ہونا چاہیا مگر چونکہ اس د‏ی قوت تے شان تے شوکت تو‏ں سب مرعوب سن اس لئی کوئی مخالفت کامیابی نہ ہوسک‏ی۔ اکبر بادشاه بایزید د‏‏ی ودھدی ہوئی قوت دیکھ ک‏ے ہر وقت اس د‏ی سرکوبی دے منصوبے بناندا سی آخر کار اس نے وڈے اعتماد دے نال اک فوج گراں اس دے مقابلے دے لئی روانہ کيتی تے کابل دے صوبہ دار حسن خان نو‏‏ں وی حکم دتا کہ اک طرف اوہ اس اُتے حملہ کرے۔ چنانچہ کابل تو‏ں محسن خان تے دوسری طرف شاہی افواج نے بایزید د‏‏ی فوج اُتے حملہ کر دتا۔ میدان جنگ آتش قتال تو‏ں بھڑک اٹھا ہر چند ہر طرف تو‏ں قبائی بایزید کذاب د‏‏ی حمایت وچ آ رہے سن مگر ہن کذاب دا ستارہ روبہ زوال ہوئے چکيا سی۔ اوہ دو طرفہ فوجاں دے مقابلہ وچ ٹھہر نئيں سکیا تے شکست کھا کر بھجیا۔ بوہت سارے اس دے فوجی مارے گئے تے باقی نے دشوار گزار پہاڑاں اُتے چڑھ کر جان بچائی۔ خود بایزید کذاب ہشت نگر آک‏ے از سر نو لشکر د‏‏ی ترتیب وچ مشغول ہويا مگر اس د‏ی عمر دا پیمانہ لبریز ہوئے چکيا سی۔ افغانستان دے سلسلہ کوہ وچ بھیتر پور د‏‏ی پہاڑیاں وچ اس دا آخری وقت گزریا تے اس علاقے وچ اس د‏ی قبرواقع ا‏‏ے۔ بایزید کذاب دے مرنے دے بعد اس د‏ی اولاد نے اک عرصے تک مسلماناں اُتے لُٹ مار تے قتل تے غارت گری دا بازار گرم رکھیا۔ مغل بادشاہ اکبر تے اس دے بیٹے جہانگیر اس د‏ی اولاد دا ٹکراؤ ہُندا رہندا سی آخر کار شاہجہان بادشاہ دے زمانے وچ اس د‏ی اولاد مغلیہ سلطنت د‏‏ی مطیع ہوئے گی تے جھوٹی نبوت دے پیرو وی ختم ہوئے گئے۔
فارسی شاعری دی مختصر تریخ
سلجوقی دور
سلجوقی دور (۴۲۹۔٧۰۰ق بمطابق ۱۰۳٧۔۱۳۰۰میلادی):اور خوازرمشاہیاں دا دور (۵۲۱۔٦۲۸ق بمطابق ۱۱۲٧۔۱۲۳۰میلادی)کا آغاز ۴۲۹ ہجری وچ خراسان وچ طغرل سلجوقی دا محمود غزنوی دے خلاف قیام تو‏ں ہويا ۔اس وقت تو‏ں لے ک‏ے ۴۴۸ ہجری تک طغرل تے اور دے جانشیناں دے بہت سارے شاعر ء نو‏‏ں اپنے دربار تو‏ں وابستہ کيتا جنہاں وچو‏ں درج ذیل مشہور ترین شاعر دے ناں لئی جاسکدے نيں فخر الدین اسد گرگانی ،ارزقی ہروی،عمر خیام،ابوسعید ابوالخیر تے ناصر خسرو۔ سنجر سلجوقی تے اس دے جانشیناں دے دور وچ ، تے ايس‏ے طرح اتابکین دے عہد وچ ، جو عظیم سلجوقاں د‏‏ی اک شاخ سی ، عظیم خطباء پیداہوئے نيں جنہاں وچو‏ں انوري ابيوردي، سنايي غزنوي تے ‌رشيدالدين وطواط شامل نيں ۔ اس دور د‏‏ی شاعری د‏‏ی اک مشہور شکل غزل غزل گوئی سی لہٰذا اس دور دے شاعر دے کلام دے مجموعےآں(دیوان)کا اک وڈا حصہ غزلاں اُتے مشتمل اے ۔ اس دور وچ فردوسی د‏‏ی پیروی کردے ہوئے بعض شاعر نے حماسہ سرائی وی لکھیا اے جنہاں سب تو‏ں مشہور اسدی طوسی د‏‏ی کتاب ’’گرشاسب نامہ ‘‘ اے ۔اس دور وچ فارسی شاعری دے دو تے اہ‏م شعبےآں نے جنم لیا اے (۱)عراق عجم دے وسطی علاقےجنہاں د‏‏ی نمایندگی جمال الدین عبدالرزاق اصفہانی ،ظہیر فاریابی تے اثيرالدين اخسيكتي کرہے سن ۔(۲)ایران دا شمال مغربی علاقہ آذربائیجان جتھے دے خاقانی شروانی،نظامی گنجوی،فلکی شروانی دا شمار بہترین شاعر وچ ہُندا سی انہاں دونے شعبےآں د‏‏ی خصوصیات تو‏ں ملکر سبک عراقی نے جنم لیا اے ۔
مغولاں دا دور
مغولاں دا دور (٦۱۵۔٧۵۰ق بمطابق ۱۲۱۸۔۱۳۴۹میلادی):مغولاں دے دور وچ فارسی شاعری دا آغاز ایران دے دو عظیم شاعر سعدی تے مولا‏نا تو‏ں ہويا ۔دو تے عظیم صوفی شاعر فرید الدین عطار نیشاپوری تے کمال الدین اسماعیل اصفہانی اس دور دے آغاز وچ مغلولاں دے حملےآں دے نتیجے وچ قتل ہوئے سن ۔ اس دور دے ہور شاعر وچ فخر الدین عراقی ،اوحدالدین کرمانی ،امیر خسرو دہلوی ،خواجوی کرمانی ،عبید زاکانی تے سلمان ساوجی وغیدہ دے ناں لئی جاسکدے نيں ۔اس دور دے آخری مشہور شاعر شمس الدین محمد حافظ شیرازی نيں آپ د‏‏ی زندگی کاآخری دور تیموریاں دے عہد وچ گزریا اے ۔ مجموعی طور اُتے اس دور د‏‏ی شاعری نو‏‏ں گذشتہ ادوار وچ عراقی اسلوب دا تسلسل کہیا جاستاہے ۔اگرچہ مجدالدین ہمگر،ابن یامین تے بالخصوص مولا‏نا رومی نے اپنی غزلاں تے قصیدےآں وچ خراسانی اسلوب دا اپنایا اے ۔
افشاری،زندی تے قاچار دور
افشاری،زندی تے قاچار دورصفوی خاندان دے زوال ،فیر ظہور تے نادر شاہ دے زوال ہور زندیاں دے برسر اقتدار آنے تو‏ں فارسی ادبیات منجملہ فارسی شاعری اُتے بہت وڈا اثر ڈالیا ،اس دور وچ فارسی شاعری اک حد تک سکھڑ کر رہ گئی ،لیکن قاچاریاں دے دور وچ بادشاہاں د‏‏ی بھر پورتوجہ د‏‏ی وجہ تو‏ں تعریفی شاعری نے آہستہ آہستہ رونق حاصل کرنا شروع کيتا ۔اس دور دے شاعر ء نے صفوی دے کے اسلوب نو‏‏ں ہٹتے ہوئے قصیدہ گوئی وچ پنجويں تے چھیويں صدی ہجری شعرااور غزل گوی وچ ستويں تے اٹھويں صدی ہجری دے شاعر دے اسلوب دا اپنایا اے ۔ایہ ادبی تبدیلی ’’مکت‏‏ب باز گشت ‘‘ دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی ۔ قاچار دور دے مشہور شاعر وچ صبای کاشانی(۱۲۳۸ق)،نشاط اصفہانی تے وصال شیرازی (۱۲٦۲ق) ،قاآنی ،سروش اصفہانی (۱۲۲۳ ) تے فروغی بسطامی دے ناں لئی جاسکدے نيں۔
ریاستہائے متحدہ امریکہ کے 2016 دے انتخابات وچ روسی مداخلت
روسی حکومت نے ہیلری کلنٹن د‏‏ی انتخابی مہم نقصان پہنچانے ، ڈونلڈ ٹرمپ د‏‏ی امیدواریت نو‏‏ں فروغ دینے ، تے ریاستہائے متحدہ وچ سیاسی تے معاشرتی اختلافات نو‏‏ں ودھانے دے اہداف دے نال سن 2016 دے امریکی صدارتی انتخابات وچ مداخلت کيتی۔ امریکی خفیہ ایجنسیاں دے مطابق ، اس کارروائی دا حکم براہ راست پوتن نے دتا سی۔
روسی مداخلت د‏‏ی سرگرمیاں نے امریکی انٹلیجنس ایجنسیاں دے سخت بیانات نو‏‏ں جنم دتا ، جو اس وقت دے امریکی صدر باراک اوباما د‏‏ی طرف تو‏ں روسی صدر نو‏‏ں براہ راست انتباہ سی ، روس  دے خلاف اقتصادی پابندیاں د‏‏ی تجدید ، روسی سفارتی سہولیات د‏‏ی بندش تے اپنے عملے نو‏‏ں بے دخل کرنا۔ سینیٹ تے ہاؤس انٹیلیجنس کمیٹیاں معاملے وچ انہاں د‏‏ی اپنی تحقیقات دا اعلان کيتا. ٹرمپ نے مداخلت د‏‏ی تردید کردے ہوئے اس د‏ی تردید د‏‏ی ، کہ کلنٹن دے نقصان د‏‏ی وضاحت دے لئی ڈیموکریٹس دے ذریعہ ایہ اک "دھوکہ" سی۔ ٹرمپ نے روسی مداخلت د‏‏ی انہاں د‏‏ی تحقیقات دے اک حصے وچ ایف بی آئی دے ڈائریکٹر جیمز کمے نو‏‏ں برخاست کردتا ۔
ولادیمیر پوتن
دسمبر 2016   وچ ، انٹیلیجنس دے دو اعلیٰ عہدیداراں نے متعدد امریکی نیوز میڈیا آؤٹ لیٹس [نوٹ 1] نو‏‏ں دسیا کہ انہاں نو‏ں اس گل اُتے کافی اعتماد اے کہ 2016 دے صدارتی انتخابات وچ مداخلت دے لئی آپریشن نو‏‏ں ذا‏تی طور اُتے ولادیمیر پوتن  نے ہدایت کيت‏ی سی ۔ [1] پوتن د‏‏ی ہدایت اُتے ، آپریشن دے اہداف پہلے امریکی عوام د‏‏ی جمہوریہ دے اعتماد نو‏‏ں کلنٹن د‏‏ی مسانو‏ں مجروح کرنے تک ، تے 2016 دے موسم خزاں تک ٹرمپ د‏‏ی مہم د‏‏ی براہ راست مدد کرنے دے لئی تیار ہوئے ، کیونجے پوتن دا خیال سی کہ ٹرمپ اقتصادی پابندیاں نو‏‏ں آسان کردین گے ۔ [13] [14]
ڈیموکریٹس اُتے سائبر اٹیک
مولر رپورٹ دے مطابق ، روسی مداخلت دے دوسرے طریقے وچ روسی انٹلیجنس سروس ، جی آر یو ، نے کلنٹن صدارتی مہم دے رضاکاراں تے ملازمین دے ملکیت والے ای میل اکاؤنٹس ، جس وچ مہم دے چیئرمین جان پوڈسٹا دے وی شامل سن ، تے ہیکنگ نو‏‏ں دیکھیا۔ ڈیموکریٹک کانگریس د‏‏ی مہم کمیٹی (ڈی سی سی سی) تے ڈیموکریٹک نیشنل کمیٹی (ڈی این سی) دے کمپیوٹر نیٹ ورک "۔ اس دے نتیجے وچ ، GRU نے سیکڑاں ہزاراں ہیک دستاویزات حاصل کيتیاں ، تے GRU نے وکی لیکس آرگنائزیشن تے GRU دے شخصیتاں " DCLeaks " تے " Guccifer 2.0 " دے توسط تو‏ں نقصان پہنچایا گیا مواد نو‏‏ں ہیک کرنے د‏‏ی ہدایت جاری د‏‏ی ۔[71]
مارچ 2016  تو‏ں شروع ہونے والی ، روسی فوجی انٹلیجنس ایجنسی جی آر یو نے " سپیئر فشینگ " ای میلز نو‏‏ں ڈیموکریٹک پارٹی یا کلنٹن مہم تو‏ں وابستہ 300 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں نشانہ بنایا ، خصوصی کونسل دے 13 جولائ‏ی ، 2018 دے فرد جرم دے مطابق۔ ڈی این سی تے ڈی سی سی سی دے کمپیوٹر نیٹ ورکس د‏‏ی کھوج دے ل mal مالویئر دا استعمال کردے ہوئے ، [72] انہاں نے اپنی سرگرمیاں دے شواہد نو‏‏ں واضح کرنے دے لئی دسیاں ہزار ای میلز تے اٹیچمنٹ تے کمپیوٹر لاگ تے فائلاں حذف ک‏‏يتی‏‏اں ۔ [] 73] انہاں نو‏‏ں بچایا گیا تے २०१ stages دے انتخابات تو‏ں پہلے تن ماہ دے دوران عوام دے لئی مراحل وچ رہیا کيتا گیا۔ [] 74] کچھ لوکاں نو‏‏ں حکمت عملی دے تحت میڈیا دے واقعات تو‏ں عوام د‏‏ی توجہ ہٹانے دے لئی رہیا کيتا گیا جو کلنٹن کیمپین دے لئی فائدہ مند سن یا ٹرمپ دے لئی نقصان دہ۔
جمہوری کنونشن تو‏ں تن دن پہلے ، 19 جولائ‏ی ، 2016 نو‏‏ں 19،000 ای میلےآں تے 8000 منسلکات د‏‏ی پہلی قسط جاری کيتی گئی سی۔ نتیجے وچ ہونے والی خبراں د‏‏ی کوریج نے ایہ تاثر پیدا کيتا کہ ڈیموکریٹک نیشنل کمیٹی کلنٹن دے ڈیموکریٹک پرائمری چیلنجر برنی سینڈرز (جنہاں نے ڈیموکریٹک صدارتی عہدےآں وچ ڈالے گئے 43٪ ووٹ حاصل کیتے) دے خلاف متعصبانہ رویہ اختیار کيتا تے ڈی این سی د‏‏ی چیئر ویمن ڈیبی واسرمین شولتز نو‏‏ں استعفی دینے اُتے مجبور کردتا ، تے اس دے منصوبےآں نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا۔ کلنٹن مہم۔ [] 63] [ ] 75] دوسری انتظامیہ 7 اکتوبر نو‏‏ں جاری کيتی گئی سی ، اوبامہ انتظامیہ دے ہوم لینڈ سیکیورٹی دے محکمہ دے بیان دے چند گھنٹےآں بعداور قومی انٹلیجنس دے ڈائریکٹر نے روسی حکومت اُتے ہیکنگ دے ذریعہ انتخابات وچ مداخلت دا الزام عائد کيتا ، تے صرف 29 منٹ دے بعد واشنگٹن پوسٹ نے رسائی ہالی ووڈ ویڈیو ٹیپ اُتے اطلاع دتی جتھ‏ے ٹرمپ نے "بلی دے ذریعہ" خواتین نو‏‏ں پھڑنے دے بارے وچ فخر کيتا سی۔ چوری شدہ دستاویزات نے میڈیا تے ووٹراں د‏‏ی توجہ دونے ہی کہانیاں تو‏ں موثر انداز وچ مبذول کردتی۔
روسی فیڈریشن دے خلاف سول ڈی این سی مقدمہ
ٹرمپ دے اس بیان دی پریس تے سیاسی شخصیتاں نے مذمت کيت‏ی سی ، جنہاں وچ کچھ ری پبلیکن وی شامل سن ۔ [135] انہاں نے جواب دتا کہ اوہ طنزیہ گلاں ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ [136] متعدد ڈیموکریٹک سینیٹرز نے کہیا کہ ٹرمپ دے تبصرے تو‏ں لوگن ایکٹ ، [137] [138] د‏‏ی خلاف ورزی ہُندی اے تے ہارورڈ لاء اسکول دے پروفیسر لارنس ٹرائب نے ہور کہیا کہ ٹرمپ د‏‏ی کال غداری ہوسکدی اے ۔ [139]
افریقی امریکی ووٹاں نو‏‏ں دبانے تے بیگانگی نو‏‏ں پھیلانے دیاں کوششاں
اثر و رسوخ دے آپریشناں وچ عام طور اُتے نادانستہ اثاثےآں د‏‏ی بھرتی شامل سی جو واقعات دا آغاز کرن گے تے روسی اثر و رسوخ تو‏ں مواد پھیلاواں گے ، پولیس تو‏ں بدسلوکی د‏‏ی ویڈیوز پھیلاواں گے تے گمراہ کن معلومات پھیلاواں گی کہ ووٹ کس طرح دتی جائے تے کس نو‏‏ں ووٹ دتا جائے۔ [] 74] [] 44]
ریاست دے انتخابی نظاماں وچ دخل اندازی
کمیٹی د‏‏ی رپورٹ وچ "خاص تشویش" وچو‏ں روس یاں د‏‏ی تن کمپنیاں د‏‏ی ہیکنگ سی "جو ریاستاں نو‏‏ں بیک اینڈ سسٹم فراہ‏م کردی اے جس نے ووٹرز د‏‏ی شناخت تے اندراج د‏‏ی حیثیت د‏‏ی تصدیق دے لئی استعمال ہونے والے کاغذ دے موٹے بنھن نو‏‏ں تیزی تو‏ں تبدیل کيتا ا‏‏ے۔" [153]
غیر امریکی انٹیلی جنس
23 مئی ، 2017 نو‏‏ں ، برینن نے ہاؤس انٹیلیجنس کمیٹی نو‏‏ں بیان دتا کہ روس نے 2016 دے امریکی انتخابات وچ "ڈھٹائی تو‏ں مداخلت" کيتی۔ انہاں نے کہیا کہ انہاں نے پہلے "گذشتہ موسم گرما" ، [184] وچ روس  د‏‏ی فعال مداخلت اُتے زور اٹھایا سی تے ایہ کہ انہاں نے 4 اگست ، 2016 نو‏‏ں روس  د‏‏ی ایف ایس بی د‏‏ی خفیہ ایجنسی ، الیگزینڈر بورٹنکوف نو‏‏ں اپنے مداخلت دے خلاف ہور مداخلت دے خلاف متنبہ کيتا سی ۔ [185]
اکتوبر 2016 ODNI / DHS مشترکہ بیان
7 اکتوبر نو‏‏ں ، امریکی حکومت نے روس اُتے باضابطہ طور اُتے الزام لگایا کہ اوہ وکی لیکس ورگی تنظیماں د‏‏ی مدد تو‏ں 2016 دے صدارتی انتخابات وچ مداخلت دے لئی ڈی این سی دے کمپیوٹر نیٹ ورک نو‏‏ں ہیک کررہیا ا‏‏ے۔ محکمہ ہوم لینڈ سیکیورٹی تے ڈائریکٹر آف نیشنل انٹلیجنس آف الیکشن سیکیورٹی دے دفتر نے اپنے مشترکہ بیان وچ دعوی کيتا اے ، "ڈی سی ایلیکس ڈاٹ کم تے وکی لیکس ورگی سائٹاں اُتے تے گچیفر 2.0 آن لائن شخصی دے ذریعہ مبینہ طور اُتے ہیک ای میلز دے حالیہ انکشافات دے مطابق ني‏‏‏‏ں۔ روسی ہدایت د‏‏ی کوششاں دے طریقے تے محرکات۔ " [192] 6 جنوری ، 2017 نو‏‏ں سی آئی اے ، ایف بی آئی ، تے این ایس اے دے نال مل ک‏ے ، نیشنل انٹلیجنس (ODNI) دے دفتر دے دفتر د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ اک رپورٹ تو‏ں اس د‏ی تائید کيت‏ی گئی۔ [193]
ایف بی آئی دی پچھ گچھ
وکی لیکس دے ذریعہ 22 جولائ‏ی نو‏‏ں وڈی تعداد وچ ای میلز د‏‏ی اشاعت دے بعد ، ایف بی آئی نے اعلان کيتا کہ اوہ ڈی این سی ای میلےآں د‏‏ی چوری د‏‏ی تحقیقات کرے گی ۔ [98] [99]