برصغیر_وچ_مسلم_حکومت_تے_معاشرے
اگرچہ عرب تے ہند دے تجارتی تعلقات برِ صغیر وچ مسلماناں د‏‏ی آمد تو‏ں قدیم تر نيں۔ ۱ لیکن برِ صغیر د‏‏ی سیاسی، معاشرتی تے علمی و ادبی زندگی اُتے انہاں دے ہمہ گیر اثرات دا آغاز ۷۱۲ء وچ محمد بن قاسم د‏‏ی فتحِ سندھ و ملتان تو‏ں ہويا، جنہاں دے عمل و تعامل دے نتیجے وچ برِ صغیر آنے والی کئی صدیاں دے لئی اسلامی رہتل و سبھیاچار د‏‏ی گہوارہ بن گیا۔ طلوعِ اسلام دے نال مسلما‏ن ملاحاں ، تے تاجراں دے ہتھو‏ں عرب وہند دے انہاں تعلقات وچ تے وی وادھا ہويا۔ خلافتِ راشدہ دے اختتام تے امویاں دے دور دے آغاز تک عرباں نے ہندوستان اُتے کوئی با قاعدہ فوجی حملہ نئيں کيتا، اگرچہ مکران تے سندھ د‏‏ی سرحد دے بوہت سارے علاقے عملاً مسلماناں دے زیرِ نگاں آچکے سن ۔ پہلی صدی ہجری دے اختتام تے اٹھويں صدی عیسوی دے آغاز وچ سندھ وچ راجہ داہر د‏‏ی حکومت سی، جس نے بعض باغی عرب سرداراں نو‏‏ں اپنے ہاں پناہ دے رکھی سی(یہ باغی عرب سردار کون سن تے کس دے باغی سن، کوئی مستند تریخ اس د‏ی طرف کوئی اشارہ نئيں کردی)، ايس‏ے زمانے وچ لنکا دے راجہ نے مسلماناں دے خلیفہ ولید بن عبدالملک (۷۰۶ء تا۷۱۴ء) دے لئی تحائف روانہ کيتے۔ انہاں تحائف تو‏ں لدے ہوئے جہاز جنہاں اُتے لندا ميں مقیم عرب تاجراں وچو‏ں کچھ افراد تے انہاں دے بیوی بچے وی سوار سن، بھٹک کر دیبل دے نیڑے پہنچے تاں ساحلی قزاقاں نے انہاں نو‏‏ں پرت لیا، تے مرداں تے عورتاں نو‏‏ں قیدی بنا لیا، انہاں عورتاں وچ قبیلۂ بنی یربوع (بنو تمیم د‏‏ی اک شاخ) د‏‏ی اک عورت نے حجاج بن یوسف دے ناں د‏‏ی دہائی دتی (اغثنی، اغثنی، یا حجاج!) حجاج نو‏‏ں جدو‏ں ایہ خبر ملی تاں اس نے انتقامی کاروائی کرنے دا فیصلہ کيتا، ابتدائً راجہ داہر نو‏‏ں خط لکھیا گیا، جس دا جواب راجہ داہر نے نہایت بے پروائی تو‏ں ایہ دتا کہ ’’یہ کم بحری قزاقاں دا اے جو میری اطاعت تو‏ں باہر نيں ، وچ اس سلسلے وچ کچھ نئيں کر سکدا۔ ‘‘ ۲ اس اُتے اَگڑ پِچھڑ دو فوجی دستے بھیجے گئے، جنہاں دے سردار داہر دے لشکریاں تو‏ں لڑدے ہوئے شہید ہوئے، بالآخر محمد بن قاسم چھ ہزار سواراں دے نال ۷۱۱ء دے موسمِ خزاں وچ دیبل پہنچیا، تے محاصرہ ک‏ے دے شہر نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا، اس دے بعد نوجوان مسلم سالار نے نیرون تے سہوان نو‏‏ں وی فتح کر لیلا، فیر بہمن آباد تے ارور دے مقام اُتے راجہ داہر تے اس دے بیٹے جے سنگھ نو‏‏ں شکست دے ک‏ے سندھ اُتے مکمل طور اُتے تسلط حاصل ک‏ر ليا۔ ایہ فتح مسلماناں نو‏‏ں ۱۰؍رمضان المبارک ۹۳ھ (۷۱۲ء ) نو‏‏ں حاصل ہوئی۳ محمد بن قاسم نے مفتوحین دے نال حسنِ سلوک تو‏ں کم لیا تے مفتوحہ علاقےآں دے نظم و نسق نو‏‏ں بہتر بنانے اُتے خاص طور اُتے توجہ دتی۔ اروڑ (الور) د‏‏ی فتح دے بعد اس نے قلعۂ باتیہ تے قلعۂ اسکلندہ نو‏‏ں فتح کيتا۔ ۷۱۳ء وچ اوہ ملتان د‏‏ی طرف متوجہ ہويا جتھ‏ے دا حاکم راجہ داہر دے بھائی چندر (سین) دا لڑکا کورسین (یا کورسنگھ)سی۔ ملتان تو‏ں پہلے محمد بن قاسم نے قلعۂ سکہ اُتے حملہ کيتا جو اس زمانے وچ ملتان تو‏ں متصل اک شہر سی جو ملتان دے مشرق وچ دریائے راوی دے کنارے آباد سی۴ قلعۂ سکہ محاصرے دے بعد فتح ہويا، اس محاصرے وچ بوہت سارے مسلما‏ن شہید ہوئے، کہیا جاندا اے کہ اپنے بعض بہترین ساتھیاں د‏‏ی شہادت دے غم و غصہ وچ اس نے اس شہر نو‏‏ں برباد کر دتا(اس شہر دا کوئی تذکرہ بعد وچ کسی تریخ وچ نئيں ملدا) ملتان د‏‏ی فتح تو‏ں محمد بن قاسم نو‏‏ں سونے بہت وڈی مقدار ہتھ لگی، ایہ سونا ملتان دے مشہور افسانوی سورج مندر وچ سورج دیوت‏ا د‏‏ی بھینٹ چڑھایا جاندا سی۔ ملتان دے نیڑے اک شہر برہمن پور نو‏‏ں وی فتح کرنے دے بعد نوجوان عرب جرنیل قنوج د‏‏ی طر ف پیش قدمی دا ارادہ کر ہی رہیا سی کہ مرکزِ خلافت وچ حالات تیزی تو‏ں تبدیل ہوئے۔ ۷۱۳ء وچ محمد بن قاسم دے خسر، چچا تے سرپرست حجاج بن یوسف د‏‏ی وفات ہوئے گئی، کچھ ہی عرصے دے بعد ولید بن عبد الملک وی فوت ہوئے گیا، اس د‏ی جگہ سلیمان بن عبد الملک خلیفہ بنا، جو حجاج بن یوسف دا سخت مخالف سی، اس نے حجاج دے تمام عزیزاں تے متعلقین نو‏‏ں اک اک ک‏ر ک‏ے انتقام دا نشانہ بنانا شروع کيتا۔