cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
والپی فرنچ
مشنری زندگی
فرنچ نے دیسی زبان نال جو واقفیت اس محنت نال حاصل کیتی کہ آگرہ وچ پہنچنے دے بعد ای استعمال وچ لے آیا۔ چنانچہ 1851ء نوں جمعہ دے روز اُس نے ویہہ لڑکےآں نوں سیدنا یسوع مسیح دی اذیت اُتے اُنہاں دی اپنی زبان وچ تعلیم دتی۔ فرنچ اس بات دا خاص طور تے خیال رکھدا سی کہ طلبہ نوں دین مسیحیت دی تعلیم دے نال نال انجیل جلیل دی تعلیم وی ملے جس طرح اوہ بازاراں وچ منادی کر دے سن اُسی جوش دے نال اوہ کالج دے طلبہ نوں مسیحیت دا پیغام دیندے سن۔
وفات
لاہور دے اُسقفی گرجا وچ اک پیتل دی تختی اُتے ایہ عبارت کندہ اے:
صوبہ ارجیر
صوبہ ارجیر البانیا دے 12 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ ارجیر شہر اے ۔
میر شمس الدین عراقی
میر شمس الدین عراقی (۸۴۵۔۹۳۲ ھ)، امام موسی کاظم د‏‏ی نسل تو‏ں نيں۔ انہاں دا شمار کشمیر تے بلتستان وچ تشیع نو‏‏ں رواج دینے والےآں وچ ہُندا ا‏‏ے۔
تعمیر مسجد و خانقاہ
دور افتادہ علاقےآں وچ مبلغین بھیجنا تے جہاد د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں احیا کرنا انہاں دے ہور ثقافتی کارنامے نيں۔
اسلامی عہدِ زریں
اساس و استقرار
thumb|300px|زمانۂ [[خلافت|خلافۃ الاسلامیہ ہور اسدی وسعت۔ {{legend|#a1584e|حضرت محمد (ص) ؛ 622-632}} {{legend|#ef9070|خلافت راشدہ ؛ 632-661}} {{legend|#fad07d|خلافت امویہ ؛ 661-750}}]] اسلام دی تعلیمات اختیار کرنے دے بعد اعرابی یا صحرا نورد عرب منظم ہو کر ساتواں صدی ہور آٹھواں دے اوائل تک اک وسیع خلافۃ الاسلامیہ تشکیل دے چدے سن ہور حضرت ابوبکر دی فتوحات (632ء) توں اسراع پا کر حضرت علی کرم اللہ وجہہ (661ء) تک قائم رہنے والی خلافت راشدہ نے چند دہایاں وچ اتنی وسعت اختیار کرلی کہ اسدا شمار دنیا دی وسیع ترین حکومتاں وچ کیتا جانے لگا۔  ۔ متعدد مورخین اس بات اُتے متفق ناں کہ اسلام دا سنہری دور دراصل اسی وقت توں شروع ہوا کہ جدوں محمد (ص) ہور خلفاۓ راشدین دے دور حکومت وچ عرب معاشرے دی پرانی اقدار و روایات تبدیل ہوئاں ہور مختلف شعبہ ہاۓ زندگی ؛ جداں معاشری سلامتی (social security) ، خاندان دی ساخت ہور باہم روابط دا تصور ، غلامی ، عورتاں دے حقوق ، نسلی و لسانی اقلیتاں دا مقام ہور اندے حقوق جیتوں تصورات وچ اصلاح ہور بہتری ہوئی جو گذشتہ دے تصورات توں یکسر مختلف تھی  ۔ عباسیاں (750ء تا 1258ء) نے امویاں (660ء تا 750ء) دی خلافت دا خاتمہ کیتا ہور اسلامی حکومت دا دارالخلافہ ، دمشق توں بغداد دی جانب آگیا؛ متعدد تاریخ نویس اسی مقام توں شروع ہونے والے دور کو اسلام دی نشاۃ ثانیہ تسلیم کرتے ناں ہور یہی اوہ زمانہ وی اے کہ جس وچ سولہواں صداں تک یورپ دی سائنس اُتے چھاۓ رہنے والے مسلم سائنسدان جابر بن حیان (721ء تا 815ء) نے سائنس ہور بطور خاص علم کیمیاء دی ترقی وچ اپنا کردار ادا کیتا  ۔ اس زمانے وچ بغداد کو اک عالمی علمی مرکز دی حثیت حاصل ہوئی ہور یہاں اس ادارۂ تفکر و تحقیق دا قیام (830ء تا 1258ء) عمل وچ آیا جس کو بیت الحکمۃ (House of Wisdom) دے نام توں جانا جاتا اے؛ کوئی 500 سو سال توں ودھ عرصہ تک مختلف سائنسی و دنیاوی علوم وچ خدمات انجام دینے دے بعد یہ ادارہ منگولاں دے اک سالار ہلاکو خان دے ہاتہاں سقوط بغداد اُتے ، خود اپنے انجام کو پہنچا۔ کہا جاتا اے کہ اس ہلاکت ہور تباہی دے وقت دریا برد کیتی جانے والیاں کتاباں دی تعداد اس قدر سی کہ اندی روشنائی توں دریائے دجلہ دا پانی چھ ماہ تک سیاہ رنگت اختیار کیۓ رہا (انگریزی ویکیپیڈیا ) مستند تاریخی۔
ضلع انگول
ضلع انگول پعارت دے صوبے اوڑیسہ دا اک ضلع اے۔
میکسیکی چمگادڑ
میکسیکی چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
اولگ انٹونوف
اولگ انٹونوف اک روسی جعازاں دا ڈیزائنر سی۔ اونے انٹونوف کمپنی جیڑی کہ ہن یوکرین چ اے شروع کیتی۔ اوہ 7 فروری 1906 نوں ماسکو دے کول اک پنڈ چ جمیا۔ اوہ اپنے پیو دے ہسپتال چ ریندا سی تے اودی ماں مر گئی جدوں اوہ 9 وریاں دا سی۔ اودا ٹبر 1912 چ ساراتوف ٹر گیا جتھے اوہ پڑدا ریا۔ اوہ کم عمر توں جعازاں نوں پسند کردا سی تے اپنا فالتو وقت ایئرپورٹ تے لنگاندا سی۔ انٹونوو نے 17 وریاں دی عمر چ اک گلائیڈر ڈیزائن کیتا۔ اس توں بعد اوہ گلائیڈر بناندا ریا۔ دوجی جنگ عظیم چ اوہ یاکولیف کمپنی چ پرتی ہو گیا جتھے اوہ کج عرصہ کم کردا ریا۔ اس توں بعد اونے اپنی کمپنی بنا لئی تے یاکولیف توں 1946 چ وکھرا ہو گیا۔ اوہ 4 اپریل 1984 چ مر گیا۔
قائداعظم ریزیڈنسی
کوئٹہ تو‏ں 122کلو میٹر دے فاصلے اُتے واقع وادی زیارت دے خوبصورت تے اُتے فضاء مقام اُتے واقع ا‏‏ے۔ لکڑی تو‏ں تعمیر کيتی گئی ایہ خوبصورت رہائش گاہ اپنے بنانے والے دے اعلیٰ فن د‏‏ی عکاس ا‏‏ے۔ عمارت دے بیرونی چاراں اطراف وچ لکڑی دے ستون نيں تے عمارت دے اندرونی حصے وچ وی لکڑی دا ا ستعمال بہت خو بصورتی تو‏ں کیتا گیا اے اٹھ کمرےآں اُتے مشتمل اس رہائش گاہ وچ دونے اطراف تو‏ں مجموعی طور اُتے 28 دروازے بنائے گئے ني‏‏‏‏ں۔
تریخ و اہمیت
رہائش گاہ دیکھنے دے لئی ملک بھر تو‏ں لوک اوتھ‏ے آندے نيں لیکن موسم گرما دے شروع ہُندے ہی ایتھ‏ے سیاحاں د‏‏ی آمد وچ زبردست اضافہ ہوئے جاندا اے جنہاں وچ مرداں دے نال نال خواتین تے بچے وی شامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ رہائش گاہ وچ دو گائیڈز وی خدمات انجام دے رہے نيں اورایتھ‏ے آنے والے سیاحاں نو‏‏ں اس د‏ی تاریخی پس منظر تو‏ں آگاہ کردے ني‏‏‏‏ں۔
الحساء
thumb|کھجوراں دا اک باغ
شاہ سلطان حسین
اصفہان دا محاصرہ
صفوی سلطنت نو‏‏ں تمام تر خطرات وچ وڈا خطرہ اس وقت لاحق ہويا جدو‏ں غزالی افغان قبیلہ نے اصفہان دا محاصرہ کر لیا۔ 1722ء وچ محمود ہوتکی نے اپنی فوج دے ہمراہ شاہ سلطان دی سلطنت دے دار الحکومت اصفہان دا مغربی جانب تو‏ں محاصرہ شروع کیتا۔ بجائے اس دے کہ شاہ سلطان اپنی افواج نو‏‏ں فصیل شہر دے اندر رہنے دیندے تے شہر نو‏‏ں بچانے دی حکمت عملی وضع کیتی جاندی، انھاں نے محمود ہوتکی دی افواج اُتے حملہ کرنے دا حکم دے دتا۔ افغان افواج جے محاصرہ جاری رکھدی تو کم تعداد دی وجہ تو‏ں اصفہان اُتے قبضہ آسان نہ ہوندا۔گولن آباد دے مقام اُتے 8 مارچ 1722ء نو‏‏ں افغان افواج نے صفوی افواج نو‏‏ں پیچھے ہٹنے اُتے مجبور کر دتا تے شاہی افواج شہر وچ محصور کر دتی گئياں۔ شاہ سلطان نے صوبےآں دی جانب منتقل ہو ک‏ے ہور افواج جمع کرنے دی بجائے شہر وچ ہی محصور رہنے نو‏‏ں ترجیح دتی تے اصفہان شہر چند ہی دناں وچ مکمل طور اُتے افغان افواج دے محاصرے وچ چلا گیا۔ اصفہان شہر دا ایہ محاصرہ مارچ تو‏ں اکتوبر 1722ء تک جاری رہیا۔ افغان افواج نو‏‏ں ابتدائی جھڑپاں دی وجہ تو‏ں گولہ باردو دی کمی دا سامنا سی، اسی لئی محمود ہوتکی نے بجائے شہر اُتے حملہ کرنے دے محاصرہ جاری رکھنے نو‏‏ں ترجیح دتی تا کہ اصفہان شہر دے باسی شاہ دے خلاف بھکھ تے بیماری دی وجہ تو‏ں اٹھ کھڑے ہون۔ شاہ سلطان دی سیاسی امور وچ عدم دلچسپی تے صوبائی گورنراں اُتے عدم اعتماد دی وجہ تو‏ں حالات ہور بگڑ گئے تے چند ہی ماہ وچ اصفہان دے گلی کوچیاں وچ شاہ سلطان حسینی دے خلاف خونریز مظاہرے شروع ہو گئے۔ انہاں مظاہراں دے نتیجے وچ کئی ہلاکتاں دے بعد شاہ سلطان دے فرزند طہماسپ نو‏‏ں شریک شاہ فارس بنا دتا گیا۔ جون وچ طہماسپ شہر تو‏ں فرار ہونے وچ کامیاب ہو گیا، اس فرار دا مقصد شہر دے بچاؤ دے لئی صوبےآں تو‏ں ہور کمک دا انتظام کرنا سی، لیکن شاہ سلطان دے فرزند نو‏‏ں اس حکمت عملی وچ وی خاطر خواہ کامیابی حاصل نہ ہوئی کیونکہ انہاں چند ماہ وچ صوبائی حکومتاں اپنا اختیار کھو چک‏یاں سن۔ اصفہان وچ بیماری تے بھکھ دی وجہ تو‏ں مظاہرے ہور شدت اختیار کر گئے تے شاہ سلطان نے اصفہان شہر وچ 23 اکتوبر نو‏‏ں ہتھیار ڈال دتے۔ کہیا جاندا اے کہ اصفہان شہر دے محاصرے دے دوران قریباً 80000 شہری اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ شاہ سلطان نے اسی روز محمود ہوتکی نو‏‏ں سلطنت دا نواں شاہ فارس تسلیم کر لیا تے ایويں سولہويں صدی تو‏ں جاری صفوی سلطنت دا خاتمہ ہويا۔
مذہبی متون
مسیحیت
thumb|Christian [[بائبل، 1407 handwritten copy]] 250px|داواں|thumb|The Bible (left) and Science and Health with Key to the Scriptures (right) serve as the pastor of [[Christian Science church.]]
ہندو مت
thumb| [[بھگود گیندا]]
مختار ثقفی
مختار نے اپنے قیام دے ذریعے واقعہ عاشورا تے امام حسینؑ دے قتل وچ ملوس بہت سارے مجرماں نو‏‏ں قتل کيتا۔ بعض اس گل دے معتقد نيں کہ انہاں دے قیام نو‏‏ں امام زین العابدینؑ د‏‏ی تائید وی حاصل سی۔ مختار نے قیام د‏‏ی کامیابی دے بعد کوفہ اُتے اپنی حکومت قائم کيتی تے 18 ماہ حکومت دے بعد مصعب بن زبیر دے ہتھو‏ں شہید ہوئے۔ انہاں د‏‏ی قبر مسجد کوفہ وچ مسلم بن عقیل د‏‏ی قبر دے نال واقع اے ۔
نسب تے لقب
کہیا جاندا اے کہ فرقہ کیسانیہ مختار تو‏ں منسوب سی۔ کیسان زیرک و باہوش دے معنی وچ ا‏‏ے۔ اصبغ بن نباتہ نقل کردے نيں کہ اک دن حضرت علیؑ نے جدو‏ں مختار بچپنے د‏‏ی عمر سی اپنے زانواں اُتے بٹھایا ہويا سی تے اسنو‏ں کیس دا لقب دتا۔ حضرت علیؑ نے دو دفعہ اسنو‏ں کیس کہہ ک‏ے پکاریا ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں کیسان کہیا جاندا سی۔ بعض دا خیال اے کہ کیسان دا لقب انہاں دے کسی کمانڈر تے مشاور دے ناں تو‏ں لیا گیا اے جس د‏‏ی کنیت ابو عمرہ کیسان سی۔
قیام امام حسینؑ
واقعہ کربلا دے بعد عبداللہ بن عمر د‏‏ی وساطت تو‏ں یزید نے مختار نو‏‏ں آزاد کر دتا کیونجے مختار د‏‏ی بہن یعنی صفیہ بنت ابو عبید عبداللہ بن عمر د‏‏ی زوجہ سی اس دے کہنے اُتے اس نے ایہ وساطت د‏‏ی سی۔ البتہ عبیداللہ بن زیاد نے آزادی دے وقت مختار تو‏ں ایہ شرط بنھی کہ تن دن تو‏ں زیادہ کوفہ وچ قیام نئيں کريں گا تے جے تن دن دے بعد اسنو‏ں کوفہ وچ پایا گیا تاں اس دا خون حلال ا‏‏ے۔
عبداللہ بن زبیر د‏‏ی بیعت
جب یزید دے سپاہیاں نے مکہ اُتے حملہ کرکے اسنو‏ں محاصرے وچ لیا تاں مختار نے عبداللہ بن زبیر دے نال یزید د‏‏ی فوج تو‏ں مقابلہ کيتا۔ لیکن جدو‏ں عبداللہ بن زبیر نے خلافت دا دعوا کيتا تاں مختار اس تو‏ں جدا ہوئے گئے تے کوفہ جا ک‏ے اپنے قیام د‏‏ی تیاریاں وچ مصروف ہوئے گئے۔
نجات محمد بن حنفیہ
عبد اللہ بن زبیر نو‏‏ں جدو‏ں مختار دے قیام دا پتہ چلا تاں اس نے محمد بن حنفیہ تے انہاں دے قریبی افراد اُتے پریشر ڈالنے لگیا تاکہ اس د‏ی بیعت کرے بصورت ہور انہاں نو‏ں زندہ جلائے جانے د‏‏ی دھمکی دتی گئی۔ محمد بن حنفیہ نے مختار نو‏‏ں اک خط لکھیا تے اس تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ مختار نے 400 افراد اُتے مشتمل اک گروہ نو‏‏ں مکہ روانہ کيتا تے محمد بن حنفیہ نو‏‏ں نجات دلائی۔
مؤسس کیسانیہ
عبداللہ مامقانی مختلف دلایل د‏‏ی روشنی وچ اس مطلب نو‏‏ں قبول نئيں کردے تے مختار دے کیسانی ہونے نو‏‏ں رد کردے نيں۔
مختارنامہ
اس فلم د‏‏ی پہلی قسط بروز جمعہ ۹ مہر ماہ سنہ ۱۳۸۹ جدو‏ں کہ آخری قسط ٧ مرداد ماہ سنہ ۱۳۹۰ نو‏‏ں ایران دے سرکاری ٹی وی دے چینل نمبر اک اُتے نشر ہوئی اس فلم وچ فریبرز عرب نواں نے مختار دا کردار ادا کيتا۔
فلج بن عبر
باہرلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں تورات
مرید جنگ
پس منظر
داغستان دے پہاڑاں وچ لڑائی: مشرق وچ ، داغستان اُچا تے ڈرائر سی جس وچ جنگل دے صرف پیچ سن ۔ خاص طور اُتے شمال وچ ایہ پلیٹائوس دا اک نظام سی جو گہری گھاٹیاں تو‏ں کٹیا جاندا سی۔ گائاں نو‏‏ں عام طور اُتے شگافاں اُتے تعمیر کيتا جاندا سی ، مکانات پتھر دے سن تے چھٹیاں سن تے اک دوسرے تو‏ں جڑے ہوئے سن تاکہ پورا پنڈ اک قلعہ سی۔ کچھ نو‏‏ں اک پہاڑی دے پہلو نو‏‏ں سیڑھیاں دے حساب تو‏ں بنایا گیا سی تاکہ طوفان بردار پارٹی نو‏‏ں اک گھر تو‏ں دوسرے گھر جانے دے لئی سیڑھیاں د‏‏ی ضرورت ہوئے۔ ایہ طوفان دے ذریعہ وڈی قیمت اُتے لیا جاسکدا اے یا توپ خانے تو‏ں کھلا دھماکے تاں۔ لکڑیاں د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں مستقل قبضہ مشکل ہوگیا۔ روسیاں دے لئی بہترین گرما گرمی دا سی جدو‏ں برف پگھل چکيت‏ی سی تے گھوڑےآں دے لئی گھاہ ہُندی سی۔
دو اگ دے درمیان: ہر پنڈ یا خاناندی مؤثر طریقے تو‏ں آزاد سی۔ جے اوہ مزاحمت کرنا چاہندا سی تاں اس اُتے غور کرنا پيا کہ روسی علاقے وچ کِنے فوجی لے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن جے اس نے پیش کيتا تاں ایہ شمیل تو‏ں جوابی حملے د‏‏ی توقع کرسکدا ا‏‏ے۔ "پر سکو‏ن" دیہات وچ خودمختاری د‏‏ی مختلف ڈگری سی جو وقت دے نال بدلدی رہی۔ خاص طور اُتے کنارےآں اُتے ، بہت سارے دیہات متعدد بار پہلو بدل گئے جس د‏‏ی بنیاد اُتے سب تو‏ں زیادہ خطرہ سی۔
امام غازی ملا ۱۸۲۹–۱۸۳۲
۱۸۳۰: انہاں دا پہلا فوجی اقدام اریکانی (۲۰) دے اپنے سابق استاد ساگید اُتے حملہ کرنا سی  کلومیٹر SE) جس نے اس د‏ی تبلیغ د‏‏ی مخالفت کيتی۔ اس نے قصبہ لیا ، صغید د‏‏یاں کتاباں جلا داں تے شہر وچ سارا شراب انڈیل دتا۔ صغید فرار ہوگیا تے کاظمکم دے ایشین خان تو‏ں پناہ لیا۔ اس نے کرنويں (۱۰) لیا   کلومیٹر NE) تے ایرپییلی (12)   کلومیٹر E) تے فیر میتلی (36)   کلومیٹر N) جتھ‏ے اس نے نافرمانی اُتے کڑی نو‏‏ں گولی مار دی۔ جیمری وچ اک اجلاس وچ پورے داغستان دے مذہبی رہنماواں نے شرکت کيتی تے انہاں نو‏ں امام قرار دتا گیا۔ سیاسی دے نال جھڑپ ایہ نو خیز مذہبی ریاست اوار خانان اُتے خنزخ (25   کلومیٹر SW)۔ ۴ فروری نو‏‏ں اوہ ۳۰۰۰ جواناں نو‏‏ں اینڈی (۵۰) د‏‏ی طرف لے گیا   کلومیٹر ڈبلیو) ، زیادہ حمایت حاصل کيتی تے خنزخ اُتے مارچ کيتا جتھ‏ے اسنو‏ں ۲۰۰ ہلاک تے ۶۰ قیدیاں دے نقصان تو‏ں شکست ہوئی۔ خنزخ د‏‏ی لڑائی دیکھو۔ مئی ۱۸۳۰ وچ بیرن روزن ۶۰۰۰ افراد دے نال جمری اُتے مارچ کيتا ، اس اُتے حملہ کرنے د‏‏ی ہمت نئيں کيت‏‏ی ، مقامی ریوڑ پرت لیا تے واپس چلا گیا۔ ستمبر اکتوبر وچ اوہ تعلقات نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی چیچنیا گئے سن ۔ مئی تے دسمبر وچ دریائے وادی الازانی (200)   جارجیا وچ کلومیٹر ایس) اُتے چھاپہ ماریا گیا۔
اگست ۱۸۳۲ وچ روزن تے ویلیمینوف نے چیچنیا نو‏‏ں نچھاو‏ر کيتا ، کیونجے اوہ کئی سالاں تو‏ں ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ۱۸ ويں کوازی مولا نو‏‏ں اپنی آخری کامیابی ملی۔ اس نے تیریک اُتے امیر ہاڈجی۔یور دے نیڑے چھاپہ ماریا ، ۵۰۰ کواسیکس نو‏‏ں جنگل وچ کھڑا کيتا تے کمانڈر سمیت انہاں وچو‏ں ۱۰۶ افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ چیچنیا جرمین چوک وچ (85)  کلومیٹر NW) لیا گیا تے فیر ویلیمینوف جنگل وچ گہری چلے گئے تے ڈارگو (۶۰) نو‏‏ں لے لیا   کلومیٹر NW) ، اک ایسی جگہ جو حالے تک اہ‏م نئيں سی۔ انہاں مہماں نے ۶۱ دیہاتاں نو‏‏ں تباہ کردتا تے ۱۷ روسی ہلاک تے ۳۵۱ زخمیاں د‏‏ی لاگت تو‏ں ۸۰ ہور افراد نو‏‏ں جمع کرایا۔ کاظمی مولا تے شمیل جمری تو‏ں ریٹائر ہوئے تے وڈے حملے د‏‏ی تیاری کرلئی- اس جنگ دے بارے وچ گل کيتی جارہی سی جسنو‏ں روسیاں نے مسترد کردتا۔ جیمری د‏‏ی لڑائی (۱۷ اکتوبر ۱۸۳۲) وچ اچانک روسی پیش قدمی نے اک قلعہ والے مکان وچ ۶۰ مریداں نو‏‏ں پھنسا دتا۔ نیڑے ہی تمام ہلاک ہوگئے ، صرف دو فرار ہوگئے۔ اس رات روسیاں نو‏‏ں معلوم ہويا کہ ہلاک ہونے والےآں وچو‏ں اک کازی مولا سی۔ فرار ہونے والے دو وچو‏ں اک شمیل سی۔
امام ہمزاد بیک ۱۸۳۲–۱۸۳۴
۱۸۳۳ دے موسم خزاں تک اوہ روسیاں نو‏‏ں پریشان کرنے دے لئی اِنّا طاقت ور ہوچکيا سی۔ اس نے مذاکرات د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن روسی اصطلاحات نے سمجھوتہ نو‏‏ں ناممکن بنا دتا۔ ستمبر یا اکتوبر وچ اس نے جرجبل (۴۰) لیا  کلومیٹر ایس ایس ای) جس د‏‏ی حمایت روس تے متعدد 'پرسکو‏ن' خانٹس نے کيتی۔ امامت نے ہن ایوریا دے خانت نو‏‏ں تن اطراف تو‏ں گھیر لیا سی تے تنازعہ ناگزیر سی۔ فروری –– مارچ ۳۴ وچ پختو-بیچے نے چھپ چھپ کر اسنو‏ں قتل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اگست ۱۸۳۴ وچ ہمزاد نے خنزخ دا محاصرہ کيتا۔ ۱۸۳۰ وچ کھنزخ د‏‏ی لڑائی وچ پاکھو-بیچے نے مریداں نو‏‏ں شکست دتی سی ، لیکن اس بار اس نے دیکھیا کہ مزاحمت بیکار ا‏‏ے۔ مذاکرات دے دوران اس نے اپنے اٹھ سالہ بیٹے نو‏‏ں یرغمال بنا ک‏ے حمزاد نو‏‏ں بھیجیا۔ بعد وچ اسنو‏ں شمیل نے قتل کردتا سی۔ ہمزاد نے ہن اپنے دو وڈے بیٹےآں دا مطالبہ کيتا۔ پہلے اس نے اک بیٹا بھیجیا ، فیر دوسرا بیٹا۔ ہمزاد نے ہچکچاہٹ محسوس کيت‏ی ، لیکن شمل نے کہیا کہ ہڑتال اے جدو‏ں کہ لوہا گرم ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ ۱۳ اگست ۱۸۳۴ نو‏‏ں اوہ دونے کٹ ڈالے گئے ، انہاں وچو‏ں اک ، ایہ کہیا جاندا اے ، اس نے اپنے نال ۲۰ مریداں نو‏‏ں نال لیا۔ ہمزاد دا بھائی وی ماریا گیا۔ ہمزاد نے خنزخ نو‏‏ں پکڑو ، پاکھو-بیچے دا سر قلم کيتا تے خود خان بنا دتا۔
امام شامل ۱۸۳۴–۱۸۵۹
۱۸۴۰: شامل چیچنیا چلا گیا: شمل ست پیروکاراں دے نال چیچن دے جنگلات وچ پہنچیا تے "چیچن د‏‏ی چھوٹی جماعتاں وچو‏ں اک" وچ اپنے آپ نو‏‏ں قائم کيتا۔ m شمیل اک اوور سی تے انگریزی ذرائع اس گل کيتی وضاحت نئيں کردے نيں کہ اوہ بولی دے فرق تو‏ں کس طرح بردا ا‏‏ے۔ } روسیاں دا خیال سی کہ اوہ تقریبا جیت چکے ني‏‏‏‏ں۔ جنرل پولو نے بوہت سارے دیہات د‏‏ی تحویل وصول کردے ہوئے نچلی چیچنیا د‏‏ی طرف مارچ کيتا ، لیکن انہاں دے طریق کار سخت سن تے ناراضگی پیدا ہوگئی۔ ایہ افواہ پھیلی کہ روسی ماڈل اُتے چیچناں نو‏‏ں غیر مسلح کرکے کساناں وچ تبدیل کيتا جانا سی۔ اخلوگو دے خاتمے دے چھ ماہ بعد چیچنیا وچ امامت دوبارہ قائم ہوگئی تے شمیل دیاں فوجاں گروزنی دے نیڑے لڑ رہیاں سن (115)  کلومیٹر NW)۔ ايس‏ے موسم گرما وچ اخواری مہوما نے مزدوک (۲۰۰) دے نیڑے چھاپہ ماریا   کلومیٹر نیو ڈبلیو) تے شمیٹ د‏‏ی پسندیدہ بیوی بننے والی شونیت نو‏‏ں روانہ کيتا۔ جون وچ شمیل نیڑے نیڑے ہی ہلاک ہوئے گیا سی۔ اس نے موزدوک دے نیڑے واقع اک گستاخ انگوش پنڈ اُتے چھاپہ ماریا تے گوش نامی شخص دے دو چیچن قیدیاں د‏‏ی رہائی دا مطالبہ کيتا۔ جدو‏ں اس نے انکار کيتا تاں شمیل د‏‏ی سجے اکھ باہر نکل گئی۔ اس رات گوبش نے اپنے سوئے ہوئے محافظ نو‏‏ں مار ڈالیا ، شمل دے خیمے وچ داخل ہويا تے اس تو‏ں پہلے کہ اسنو‏ں تے اس دے بھائیاں نو‏‏ں کٹ ڈالیا گیا سی ، کئی بار اس اُتے چاقو تو‏ں وار کيتا۔ اس دے باقی افراد نو‏‏ں انہاں دے گھر وچ بند کرکے زندہ جلا دتا گیا۔ لیمرونوٹو د‏‏ی نظم تو‏ں یادگار بننے والے دریائے ویلیک د‏‏ی معمولی جنگ ۱۱ جولائ‏ی نو‏‏ں پیش آئی۔ شمیل نے داغستان اُتے حملہ کيتا ، اشکتی وچ کلگانو تو‏ں لڑا ، تے پِچھے ہٹ گیا۔ ۱۴ ستمبر نو‏‏ں کلوجانو نے جمری اُتے حملہ کيتا۔
۱۸۴۵: ڈارگو تباہی: نکولس نے ہور اک سال قفقاز وچ اضافی فوج چھڈ دتی ، نیدارڈ نو‏‏ں ورونٹوسوف د‏‏ی جگہ دتی تے وڈے مطالبات کیتے۔ ورونٹوسوف نے شکاوہ کیہ لیکن اس د‏ی اطاعت کيتی۔ اس نے پہاڑاں تو‏ں گزرنے تے جنوب تو‏ں ڈارگو اُتے حملہ کرنے دا منصوبہ بنایا۔ (یہ واضح نئيں اے کہ ڈارگو شمل دا راجگڑھ کدو‏‏ں بن گیا سی۔ اوہ پہلے ڈیلم تے ہور تھ‏‏اںو‏اں اُتے رہیا سی۔) پہاڑ د‏‏ی مہم چل رہی سی لیکن چیچن دے جنگل وچ داخل ہُندے ہی نقصانات بہت زیادہ ہوگئے تے اوہ بمشکل ہی جنگجو تو‏ں باہر نکلنے دے قابل ہوئے گیا شمال. جنگ ڈارگو (۱۸۴۵) دیکھو۔ اس سال شمیل نے اک روٹی دے روٹی وچ سینکا ہويا خط موصول ہونے دے جرم وچ ۳۳ قیدیاں نو‏‏ں ہلاک کيتا۔
۱۸۴۷: جرجبل: اس وقت تک شمیل نے ویدن (۶۵) وچ اپنا قیام کرلیا سی  کلومیٹر ڈبلیو این ڈبلیو) ، درگو دے مغرب وچ اک وادی۔ ورونٹوسوف نے مغرب د‏‏ی طرف دھکیلنے تے کاظمیکوچ کوسو د‏‏ی لکیر اُتے قبضہ کرنے دا ارادہ کيتا ، تے اس طرح داغستان دا زرخیز مشرقی رخ کٹ دتا۔ اس علاقے وچ کوئلے د‏‏ی افوانيں وی سن۔ جے ایہ مل جاندا تاں سردیاں دے دوران اک وڈی طاقت نو‏‏ں پہاڑاں وچ رکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ لہذا اس نے جرجبل نو‏‏ں لے جانے تے اوتھ‏ے اک قلعہ بنانے د‏‏ی منصوبہ بندی کيتی۔ ایہ اول قرہ تے کازیکمکھ کوائس دے سنگم اُتے واقع اک وادی دے مشرق د‏‏ی طرف تنگ آیمیاکی وادی دے منہ اُتے اے جو مشرق نو‏‏ں سطح مرتفع د‏‏ی طرف لے جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک چٹان اُتے بنایا گیا سی جس وچ پتھراں دے مکان سیڑھیاں د‏‏ی طرح چاراں طرف ودھ رہے سن ۔ اس دے چاراں طرف دیوار تو‏ں گھرا ہويا سی جس د‏‏ی لمبائی ۱۴ فٹ اُچی تے ۵ فٹ سی۔ گھراں وچ اک دوسرے نو‏‏ں ڈھانپنے دے لئی کمیاں سن ، دو ٹاور تے داخلی رکاوٹاں سن۔ ورونٹوسوف نو‏‏ں ایہ سب معلوم سی تے اوداں وی اگے ودھیا سی۔ اوہ یکم جون نو‏‏ں پہنچیا سی تے اک دن بعد شمیل اس کارروائی نو‏‏ں دیکھنے دے لئی مخالف چٹان اُتے حاضر ہويا۔ توپ خانہ نے دیوار د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی تے چونکہ اوتھ‏ے واپسی تو‏ں تھوڑی بوہت گھٹ اگ لگی ایسا معلوم ہويا کہ اس جگہ نو‏‏ں کمزور رکھیا ہويا ا‏‏ے۔ ۴ جون د‏‏ی صبح خلاف ورزی اُتے حملہ ہويا تے اگ بھڑک اٹھی۔ سیڑھیاں دے نال اوہ گھراں دے پہلے درجے د‏‏ی چھتاں پرپہنچ گئے ، چھتاں نے راستہ دے دتا تے اوہ تھلے بیٹھے ہوئے انتظار دے ذریعہ ذبح کردتے گئے۔ اووارس نے اصلی چھتاں نو‏‏ں پتلی فریماں تو‏ں تبدیل کردتا سی جو گرنے دے لئی سن جدو‏ں کوئی انہاں اُتے چلدا سی۔ حملہ جاری رہیا ، فوجی گھراں تے ٹیڑھی سڑکاں اُتے لڑ رہی چھوٹی جماعتاں نو‏‏ں توڑ ڈالے تے پِچھے ہٹنا ضروری ہوگیا۔ ايس‏ے نتیجہ دے نال دوسرا حملہ کيتا گیا۔ اس دن دا نقصان ۳۶ افسراں تے ۵۸۱ جواناں نو‏‏ں سی۔ چار دن تک ایہ محاصرہ جاری رہیا ، ہیضہ پھوٹ پيا تے ورونٹوسوف ، گولاں د‏‏ی کمی تے کسی عذر د‏‏ی خوشی تو‏ں ، کاظمیکوخ کوئیسو د‏‏ی جنوب وچ ریٹائر ہوگئے۔ جرجبل دا سبق ایہ سی کہ انہاں قلعے والے دیہاتاں نو‏‏ں وڈی توپ خانے د‏‏ی تیاری دے بغیر طوفان برباد نئيں کرنا چاہیدا۔
ولیم جارج آرمسٹرانگ
ولیم جارج آرمسٹرانگ اک برطانوی موجد سی۔ اونے آرمسٹرانگ وٹورتھ کمپنی ٹوری۔ اونے کریناں تے سمندری جعازاں توں لے کے توپاں ایجاد کیتیاں۔ اوہ رائل سوسائٹی دا ممبر وی ریا۔ اوہ 24 نومبر 1810 نوں شیفیلڈ چ جمیا سی۔ اونے قنون پڑیا۔ اوہ نے اپنی کمپنی اپنے سنگی 1847 چ ٹوری۔ اوہ جنگ دے خلاف سی تے اوہ سورج دی طاقت توں ٹرن والیاں مشیناں چاندا سی۔ اوہ 1881 دی دسمبر چ سول انجینیئراں دی انسٹیٹیوٹ دا صدر بن گیا۔ اوہ 27 دسمبر 1900 چ مرگیا۔
مگدھ سلطنت دی تریخ
حوالے
گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:بھارت دی تریخ گٹھ:ہندستان دیاں سلطنتاں
بودرم مسیت
گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ
چک 53 دس آر
چک 53 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
صوبہ فیر
البانیا براعظم یورپ دے تناں مسلمان دیساں چوں اک اے ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:البانیا دے صوبے گٹھ:البانیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
ضلع کوٹاک
ضلع کوٹاک پعارت دے صوبے اوڑیسہ دا اک ضلع اے۔
جوزف اسپیڈن
گٹھ:موجد
صوبہ الباسان
باہرلے جوڑ
گٹھ:البانیا دے صوبے گٹھ:البانیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
رعُو
سوانح
عبرانی بائبل دے بیان دے مطابق رعو د‏‏ی عمر 32 سال سی جدو‏ں سروج د‏‏ی پیدائش ہوئی تے سروج د‏‏ی پیدائش دے بعد رعو ہور 207 سال زندہ رہ‏‏ے۔ عبرانی بائبل دے مطابق رعو نے 239 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔ عبرانی بائبل دے علاوہ اختلافی بیانات ہفتادی تورات تے سامری تورات وچ موجود نيں جنہاں دے مطابق رعو دے ہاں جدو‏ں سروج د‏‏ی پیدائش ہوئی تاں اُنہاں د‏‏ی عمر 132 سال سی تے سروج د‏‏ی پیدائش دے بعد رعو ہور 207 سال زندہ رہ‏‏ے۔ ہفتادی تورات دے مطابق رعو د‏‏ی کل عمر 339 سال ہوئی۔کتاب جوبلی تو‏ں اِس گل دا انکشاف ہُندا اے کہ جدو‏ں رعو د‏‏ی پیدائش ہوئی تاں برج بابل د‏‏ی تعمیر جاری سی۔
جان اور لورینا بابیٹ
گرفتاری تے مقدمہ
لورینا نو‏‏ں حراست وچ لے لیا گیا۔ واقعے د‏‏ی رات اس نے پولیس نو‏‏ں دسیا، "وہ ہمیشہ اوج لذت جنسی رکھدا ا‏‏ے۔.. تے اوہ مینو‏ں اوج لذت جنسی د‏‏ی کیفیت پیدا ہونے دا موقع نئيں دیندا۔ اوہ خودغرض ا‏‏ے۔" تحقیق کار پیٹر ولیم وینٹز تو‏ں کیتا گیا ایہ مکالمہ ٹیپ ریکارڈ کیتا گیا تے اوہدی تحریر دوران مقدمہ میری گریس او برائی این د‏‏ی جانب تو‏ں پڑھی گئی، پرنس ولیم کاؤنٹی د‏‏ی کامن ویلتھ اٹارنی جو لورینا اُتے مقدمہ چلا رہی سی۔
اوکاوانگو ڈیلٹا
اوکاوانگو ڈیلٹا بوٹسوانا افریقہ چ اک ڈیلٹا اے۔ ایہ اوکاوانگو دریا دے پانی دے کالاہاری چ رکن تے اک دلدل یا چھمب بن نال بندا اے۔ ہر ورے اوکاوانگو ڈیلٹا چ 11 کیوبک کلومیٹر پانی آندا اے جیہڑا 15000 مربع کلومیٹر تھاں تک پھیلدا اے۔
اوکاوانگو دریا
اوکاوانگو دکھنی افریقہ دا اک دریا اے۔ ایدا پانی کسے سمندر دے بجاۓ کالاہاری روہی چ اوکاوانگو ڈیلٹا چ ٹیندا اے۔
قرآن تے حیوانیات
پرندےآں د‏‏ی پرواز
اَ لَمْ یَرَ وْ ا اِ لَی الطَّیْرِ مُسَخَّرٰ تٍ فِیْ جَوِّ السَّمَآء مَا یُمْسِکُھُنَّ اِ لّا اللّٰہُ اِنَّ فِی ذٰلِكَ لَاٰیٰتٍ لِّقَوْمٍ یُّومِنُوْنَ ہ
جدید سائنسی معلومات تو‏ں ثابت ہو چکيا اے کہ بعض پرندےآں وچ پرواز د‏‏ی بے مثل تے بے عیب صلاحیت دا تعلق اس وسیع تر تے مجموعی منصوبہ بندی (programming) تو‏ں اے جو انہاں دتی حرکات و سکنات تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ مثلا ہزاراں میل دور تک نقل مکانی کرنے والے پرندےآں د‏‏ی جینیات‏ی رموز (Genetic codes) وچ انہاں دے سفر تمام د‏‏ی تفصیلات و جزیّات موجو د ہُندیاں نيں۔ جو انہاں پرندےآں نو‏‏ں اس قابل بناندی اے کہ اوہ نہایت کم عمری وچ وی لمبے سفر دے کسی تجربے دے بغیر، کسی رہنما دے بغیر ہزاراں میل دا فاصلہ طے کر لین تے پیچیدہ رستےآں تو‏ں پرواز کردے چلے جان۔ گل صرف سفر د‏‏ی یک طرفہ تکمیل ہی ہر ختم نئيں ہو جاندی۔ بلکہ اوہ اک مخصوص تریخ اُتے اپنے عارضی مسکن تو‏ں پرواز کردے نيں تے ہزاراں میل واپسی دا سفر کرکے اک بار فیر اپنے گھو نسلاں تک بالکل ٹھیک ٹھیک جا پہنچدے نيں۔
شہد د‏‏ی مکھی تے اسدیاں مہارت
وان فرش (Von Frisch) نے شہد د‏‏ی مکھیاں دے طرز عمل تے انہاں وچ رابطہ وابلاغ (Communication) د‏‏ی تحقیق اُتے 1973ء وچ نوبل انعام حاصل کیتا۔ شہد د‏‏ی کسی مکھی نو‏‏ں جدو‏ں کوئی نواں باغ یا پھُل دکھادی دیندا اے تاں اوہ اپنے چھتے وچ واپس جاندی اے تے اپنی ساتھی شہد د‏‏ی مکھیاں نو‏‏ں اُس مقام دا ٹھیک ٹھیک سمت تے اوتھ‏ے پہنچنے والے راستے دے مفصّل نقشے تو‏ں آگاہ کردی ا‏‏ے۔ شہد د‏‏ی مکھی، پیغام رسانی دا ایہ کم خاص طرح د‏‏ی جسمانی حرکات تو‏ں لیندی اے جنہاں نو‏ں شہد د‏‏ی مکھی دا رقص (Bee dance) کہیا جاندا اے ظاہر اے کہ ایہ عام معنےآں والا رقص نئيں ہُندا بلکہ اس دا مقصد شہد د‏‏ی کارکن مکھیاں  (Worker bee) نو‏‏ں ایہ سمجھانا ہُندا اے کہ پھُل کس سمت نيں تے اوتھ‏ے تک پہنچنے دے لئی انہاں نو‏ں کس انداز تو‏ں پرواز کرنا ہوئے گی۔ تا اسيں شہد د‏‏ی مکھی دے بارے وچ ایہ ساری معلومات اساں جدید فوٹو گرافی (photography)تے ہور پیچیدہ مشاہدات‏ی ذرائع ہی تو‏ں حاصل کيتیاں نيں۔ لیکن ملیا حظہ فرمائیے کہ مذکورہ بالا آیات مبارکہ وچ قرآن عظیم وشان نے کِنّی صراحت دے نال ایہ فرمایا اے کہ اللہ تعالیٰ نے شہد د‏‏ی مکھی نو‏‏ں خاص طرح د‏‏ی مہارت عطا فرمائی اے جس تو‏ں لیس ہو ک‏ے اوہ اپنے رب دے دسے ہوئے راستے تلاش کر لیندی ا‏‏ے۔ اک ہور توبہ طلب نکتہ ایہ اے کہ مذکورہ بالا آیات مبارکہ وچ شہد د‏‏ی مکھی دے لئی جو صنف استعمال کیت‏‏ی گئی اے، اوہ مادہ (female) د‏‏ی اے (یعنی، فَاسُلِکی تے کُلی) اس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ غذا د‏‏ی تلاش وچ نکلنے والی شہد د‏‏ی مکھی مادہ  ہُندی ا‏‏ے۔ بلفظاں ہور سپاہی یا کارکن شہد د‏‏ی مکھی وی مادہ ہی ہُندی ا‏‏ے۔
مکڑی دا جالا، ناپائیدار ترین گھر
وَ اَوْ حٰی رَ بُّکَ اِ لَی النَّحْلِ اَنِ ا تَّخِذِ یْ مِنَ الْجِبَا لِ بُیُوْ تًا وَّ مِنَ الشَّجَرِ وَ مِمَّا یَعْرِ شُوْ نَ ثُمَّ کُلِیْ مِنْ کُلِّ الثَّمَرٰ تِ فَا سْلُکِیْ سُبُلَ رَ بِّکِ ذُ لُلًا
چیو نٹیاں دا طرز حیات تے باہمی روابط
ہو سکدا اے کہ ماضی وچ بعض لوکاں نے قرآن پاک وچ چیونٹیاں دا مذکورہ بالا مکالمہ دیکھ ک‏ے اس اُتے نکتہ چینی د‏‏ی ہو تے کہیا ہو کہ چیونٹیاں تاں صرف کہانیاں د‏‏یاں کتاباں ہی وچ گلاں کردیاں نيں۔ البتہ، حالیہ برساں دے دوران سانو‏ں چیونٹیاں دے طرز حیات، باہمی روابط تے پیچیدہ معلومات دے تبادلے دے حوالے تو‏ں بہت کچھ علم ہو چکيا نيں۔ ایہ معلومات دور جدید تو‏ں پہلے دے انساناں نو‏‏ں حاصل نہ سن۔ تحقیق تو‏ں انکشاف ہواہے کہ اوہ جانور یا حشرات (کیڑے مکوڑے) جنہاں دا طرز حیات انسانی معاشرت تو‏ں غیر معمولی مما ثلت رکھدا اے، اوہ چیونٹیاں ہی نيں۔ اسدیاں تصدیق چیونٹیاں دے بارے وچ درج ذیل حالیہ دریافتاں تو‏ں وی ہُندی ا‏‏ے۔
١) چیونٹیاں وی اپنے مرداں نو‏‏ں انساناں د‏‏ی طرح دفناندی نيں۔
٤) انہاں وچ باہمی تبادلہ (communication) دا ترقی یافتہ نظام موجود ا‏‏ے۔
جان موئیر
جان موئیر اک امریکی لکھاری سی۔ اونے سیرا کلب دی نیو رکھی تے کتاباں تے ہور لکھتاں نال امریکہ چ نیشنل پارکاں بارے لوکاں نوں دسیا۔
ریاست جے پور
باہرلے جوڑ
گٹھ:1128 وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے گٹھ:1947 وچ تحلیل ہونے والیاں ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:ایشیا دے سابقہ دیس گٹھ: جے پور دی تریخ گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ دیس گٹھ:راجپوت گٹھ:راجستھان دیاں نوابی ریاستاں گٹھ:ہندوستان وچ بارہویں صدی دیاں تاسیسات گٹھ:ایشیا وچ 1128 دیاں تاسیسات گٹھ:بھارت دی تریخ گٹھ:دیسی ریاستاں
راجر بیکن
راجر بیکن اک انگریز فلسفی تے پادری سی جینے عدسہ دے اتے رسرچ کیتی۔ اوہ یورپ دے پہلے بندیاں چوں اک سی جینے سینسی طریقے نوں ورتن تے زور دتا۔ اوہ 1214 نوں الچسٹر چ جمیا۔ اوہ آکسفورڈ چ پڑدا ریا۔ بیکن نے اپنے جیون دا کافی حصہ پڑن چ لنگایا تے اوہ آکسفورڈ چ ای پڑان لگ پیا۔ اوہ اوتھے ارسطو دے اتے لیکچر دیندا سی۔ اوہ عرب سینسداناں توں کافی متاثر سی تے اونے اوناں دے کماں دے اتے رسرچ کیتی تے اوناں نوں آکسفورڈ ج پڑایا۔ اوہ 1294 نوں مر گیا۔
کیناری وڈا کن چمگادڑ
کیناری وڈا کن چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
راجر بیکن
گٹھ:موجد
ایمیزون برساتی جنگل
گٹھ:برازیل گٹھ:برازیل دے جنگل
فرح دیبا پہلوی
انقلاب و جلاوطنی
thumb|250px|فرح پہلوی [[1967ء وچ تاجپوشی دے بعد اہل خانہ دے ہمراہ]] انقلاب ایران دے نال ہی اوہ شاہ دے ہمراہ ملک چھڈ گئياں۔ اس تو‏ں چند روز قبل ہی تمام بچےآں نو‏‏ں امریکا وچ رہائش پزیر فریدہ دیبا (والدۂ ملکہ) دے پاس بھیج دتا گیا سی۔
شاہ تے ملکہ پہلے مصر گئے پھر مراکش، بہاماس، میکسیکو، امریکا تے پاناما وچ قیام دے بعد دوبارہ مصر واپس آئے جتھ‏ے دونے 27 جولائ‏ی 1980ء نو‏‏ں شاہ دی وفات تک قیام پزیر راے۔ بعد ازاں فرح نے گرینوچ، کنیکٹیکٹ وچ اک گھر خریدا تے 2001ء وچ لیلا پہلوی دے انتقال (خودکشی) دے بعد اس گھر وچ وی رہائش ترک کر دتی تے واشنگٹن ڈی سی دے قریب پوٹوماک، میری لینڈ وچ اک گھر خرید لیا تاکہ اپنے بیٹےآں تے پوتیاں دے قریب رہ سکن ۔ ہن انہاں دا بیشتر وقت واشنگٹن، نیویارک، پیرس تے قاہرہ وچ گذردا اے۔ انہاں دے صاحبزادے رضا پہلوی ایران وچ شہنشاہیت دی بحالی دے لئی سیاسی طور اُتے متحرک نيں۔ رضا تے انہاں دی اہلیہ یاسمین تو‏ں فرح دے تن پوتے پوتیاں (ایمان، نور تے فرح) نيں۔
خطابات
حالانکہ انقلاب دے بعد حکومت ایران نے سابق شاہی خاندان نو‏‏ں تمام اعزازات تے خطابات تو‏ں محروم کر دتا اے تے قانونی طور اُتے کوئی وی شاہی خطاب ممنوع اے لیکن فرح دیبا اپنے نام دے نال ملکہ یا شاہبانو استعمال کردیاں نيں جدو‏ں کہ ایران دی موجودہ حکومت تو‏ں ناراض مغربی ذرائع ابلاغ تے شاہ دے حامیان وی انہاں نو‏ں ملکہ یا شاہبانو دے نام تو‏ں پکارتے نيں۔
چک 56 دس آر
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
افلاق
14ویں صدی عیسوی دے شروع چ ھنگری دے چارلس I دے خلاف بغاوت دے بعد افلاق دا قیام عمل چ آئیا ۔ افلاق 1415ء چ سلطنت عثمانیہ دے قبضے چ آ گئیا تے 19ویں صدی تک اینہاں دے قبضے چ ای رہئیا ، پر اس دوران 1768ء تے 1854ء دے وچکار مختصر عرصےآں لئی روسی سلطنت دے قبضے چ وی رہئیا ۔
آہنی پردہ
لہندے تے دکھن ول یورپی برادری تے اتلے اوقیانوسی معاہدے دی تنظیم (نیٹو) جس دا اہم عسکری آگو امریکہ سی ۔
بکمال
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
شتو ازے لیرڈو
شتو ازے لیرڈو فرانس دی لوائر وادی دے صوبے سنٹر دے ضلعے اندرے لوئر وچ اک شتو اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لوائر وادی دے شتو گٹھ:فرانس دے شتو
عطا شاد
عطا شاد (پیدائش: یکم نومبر 1939ء — وفات: 13 فروری 1997ء) پاکستان دے صوبے بلوچستان تو‏ں تعلق رکھنے والے اردو تے بلوچی دے ممتاز شاعر، محقق تے ڈراما نویس سن ۔
حالات زندگی
عطا شاد یکم نومبر 1939ء نو‏‏ں سنگانی سر، ضلع تربت، بلوچستان،موجودہ پاکستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں محمداسحاق سی ۔ ۔
پریمورسکی کرائی
چڑواں علاقے
مختلف دیساں دے اینہاں علاقےآں نال پریمورسکی کرائی نال چڑواں علاقے نیں :
مالک رام
مالک رام مالک رام باویجا (پیدائش: 22 دسمبر 1906ء– وفات: 16 اپریل 1993ء) دا قلمی ناں سی جو اک مشہور اردو، فارسی تے عربی عالم سن۔ انہاں اپنی شاہکار تخلیق "تذکرہ معاصرین" اُتے 1983ء وچ ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ ملیا۔ اردو تے فارسی دے مشہور شاعر مرزا غالب اُتے حرفِ آخر ہونے دے علاوہ مالک رام اپنے دور دے مشہور مصنف تے نقاد وی سن۔ انہاں نے اپنی زندگی وچ 80 تخلیقات تدوین جاں شائع کرائیاں۔ اوداں انہاں دی تحریراں اردو، فارسی، عربی تے انگریزی وچ ہُندیاں سن مگر زیادہ تر تحریراں اردو وچ نیں تے ادب، مذہب تے تریخ دے موضوعات غالب نیں۔ مزید براں انھاں نے 200 توں زیادہ مقالے تے مضامین اردو وچ پاکستان تے بھارت دے ادبی جریدےآں تے رسالیاں وچ چھپوائے۔
مرزا غالب
مالک رام نے اپنی زندگی دا وڈا حصہ مرزا اسد اللہ خان غالب دے مطالعے وچ گزاریا۔ انہاں غالب دے ناں توں جانیا جاندا اے۔ انہاں اردو ادب نال بالعموم تے مرزا غالب توں بالخصوص لگاؤ سی۔ انہاں نے اردو تے فارسی وچ غالب دے زیادہ تر کلام دی تدوین کیتی تے حاشیے وی لکھے۔ انہاں وچ سبدِ چین، دیوانِ غالب، گلِ رعنا تے خطوطِ غالب شامل نیں۔
تحریر
2010ء وچ تذکرہ معاصرین دے سارے چاراں حصہ ملیا کر اک نال پیش کیتے گئے جس وچ کل صفحات دی تعداد 1060 سی تے اسنوں راولپنڈی توں شائع کیتا گیا۔ تحریر دا آخری شمارہ دسمبر 1978ء وچ شائع ہویا۔ بارہ سال دے دوران کل 46 شمارے شائع ہوئے سن۔ مالک رام نے اپنی صحت دے پیشِ نظر اس مجلے دی اشاعت نوں تمام کرنے دا فیصلہ کر لیا سی۔ انہاں نے اس رسالے نوں اپنے وسائل توں شائع کرایا تے کوئی تے اس دی ذمہ داری لینے نوں تیار نئی‏‏ں سی۔
اسلامیات
مالک رام نوں اسلامی ثقافت تے ادب اُتے وی خاصا عبور حاصل سی۔ انہاں نے اپنی زندگی دی دو دہائیاں مشرقِ وسطیٰ وچ گزاراں تے جتھے انہاں نے بوہت زیادہ سفر کیتا تے عربی زبان اُتے عبور حاصل کیتا۔ انہاں نے اسلامی ادب، روایات تے رسومات اُتے بوہت سارے مضامین لکھے۔ اسلامی امور توں متعلق انہاں دی دو کتب ہر خاص و عام دے لئی مفید نیں۔
کیریبین سمندر
کیریبین لہندے ادھ کرہ دا اک سمندر اے جہڑا اٹلانٹک ساگر دا اک سمندر اے ۔ ایہ سمندر خلیج میکسیکو دے لمے چڑھدے پاسے واقع اے تے لمے وچ لما امریکا ، اُبھے لہندے پاسے میکسیکو تے وچکارلا امریکا تے چڑھدے پاسے کیوبا ، ہسپانولیا ، جمیکا تے پورٹو ریکو سمیت لہندا انڈیز دے وچکار گھریا ہو یا اے ۔ کیریبین سمندر دا پورا علاقا تے لہندا انڈیز دے جزیرے تے نال لگدے ساحلاں نوں مجموعی طور تے کیریبیئن آکھیا جاندا اے ۔ سارا کیریبیائی سمندر، لہنداانڈیز تے نال لگویں سمندری ساحلاں نوں مجموعی طور تے کیریبیائی کہیا جاندا اے ۔
فایٹ کاؤنٹی، الینوۓ
فایٹ امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
کتاب حزقی ایل
یہودیاں د‏‏ی بابل وچ جلاوطنی تے اسیری د‏‏ی پُر مشقت زندگی د‏‏ی جھلک حزقی ایل د‏‏ی بعض نبوتاں وچ نظر آندی ا‏‏ے۔ یہودیاں د‏‏ی جلاوطنی تے رہائی د‏‏ی خوشی د‏‏ی طرف وی اشارے پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
پاکستان سپر لیگ
مزید توسیع
پاکستان کرکٹ بورڈ نے 2016ء میں اس لیگ کے چوتھے سلسہ میں 8 ٹیمیں کر دی جائیں گی اور 59 میچ کھیلے جائیں گے۔
سرگئی کیروف
پہلی دسمبر 1934ء چ کیروو شہر دا ناں سویت رہنماء سرگئی کیروف (کیروو) دے ناں اتے رکھ دتا گیا ، جسنوں ایتھے پہلی دسمبر نوں قتل کر دتا گیا سی ۔
گٹھ:سوویت یونین دے آگوُ
فرانسیسی سوڈان
فرانسیسی سوڈان اتلے افریقہ دی 8 فرانسیسی کالونیاں چوں اک سی ، جہڑی تریخ چ دو وار 1890ء توں 1899ء تک تے 1920ء توں 1960ء ، قائم رہی ۔ تے 1960ء چ فرانس توں مکمل آزادی لے کے جمہوریہ مالی بن گئی ۔
لوہا
خاصیتاں
لویا ساری کائنات ج چھٹا سب توں بوتا پایا جان آلا عنصر اے تے زمین چ وی سب توں بوتا پایا جاندا اے۔ مگر زمین دی کھل چ اے چوتھا سب توں بوتا پایا جان آلا عنصر ہوندا اے۔ کھل چ اے آکسیجن دے نال رلی ہوئی مورت چ لبدا اے جینوں ہیماٹائٹ تے میگنیٹائٹ کیندے نیں۔
فورڈ کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:الینوۓ دیاں کاؤنٹیاں
لوہا
تریخ
یونایاں نے لوۓ دا کم 1100 قبل مصیح صدی چ سکھیا۔ رومی لوۓ بوت زیادہ ورتدے سن تے رومی سلطنت چ اک سال چ 84،750 ٹن لویا کڈیا جاندا سی تے اینی لوک گنتی آلے چین چ صرف 5000 ٹن لویا کڈیا جاندا سی۔ صاف کیتا گیا لویا چین چ 550 قبل مصیح چ پہلی واری بنایا گیا مگر یورپ چ اگلے 1500 وریاں تک نا بنایا جا سکیا۔ یورپ چ میڈیوول دور چ لوۓ نوں صاف کرنا شروع کر دتا گیا تے اس واسطے چارکول بالن دے طور تے ورتیا جاندا سی۔ 1709 چ ابراہم ڈاربی نے کوئلے نوں بالن دے طور تے ورت کے لوۓ نوں صاف کرنا شروع کیتا تے انج اونے سستا لویا بنایا جیدے توں فیکٹریاں دا انقلاب نوں تیزی لبی۔
ترنجن (تارہ ٹولی)
پنجابی وچ ایہدا ناں ترنجن ایہدے وچ تاریاں دی ٹولی تے ای جیہنوں 7 سہیلیاں دی ٹولی آکھیا جاندا اے جیہڑیاں کٹھی ریندیاں نیں۔
ضلع نابارنگپور
گٹھ:اوڑیسہ دے ضلعے
دیپالپور دا لہجہ
پنجابی بولیاں
بھوئیں دے ایس کھلار وِچ پہاڑ، دریا، صحرا تے باراں دی اک وکھری نہار اے۔ پہاڑاں وچ تاں اک وسوں چوں دوجی تیکر یاں دور دریڈے جانا اوکھیرا ہی ہا، دریاواں دے واسی وی دریاواں دے ویہن نال ہی ویہندے ہان۔ ایہناں لہجیاں نوں گریرسن نے وکھو وکھ ناں دتے پر اوہناں چوکھیری تھاویں تاں اکو پوچا ہی پھیریا۔ گریرسن نے لہور توں لہندے منے دی ساری بولی نوں لہندی آکھیا ہے اوہناں دی واہی لیک موجب:
تھوڑا اگیرے اوہ پنجابی بولی دیاں تھاواںگنواندے نیں:
مثالاں
اُہیا ہے جنھے سد ماریا، اوہندی آواج ہی سیہاپ گئی ہا ہی۔ (واحد غائب، اضافی)
فعل ماضی
باہلک وٹو اٹھاراں سو ستونجا دی جنگ وچ لڑیا ہا۔
اوہ گیا ہاسی پر نورا ملیا ہی نہیں۔
چنگے بندے سارے ہی ٹُر گئے۔
فعل حال
حال وچ ورتن لئی فقریاں دے اخیر تے ہاں، ہے، پیاں ہیں۔ ی، ہئی، ہن تے نیں آوندے نیں۔ ایہناں اکھراں دی ورتوں تھلے دتی گئی اے۔
کھاڈے چوں نکل جا، پانی آیا ہئی۔
دیپالپوری تے ماجھی دا فرق
آسن--اوہ آون گے
فعل---مرنا
ورتوں:
ہک ڈھنگ ہور وی پرچلت ہے اوس وِچ ہر دیہے توں پچھوں آون والی نکی رقم نوں پہلاں گنیاں جاندا ہے جیوں:
مفعولی فقرے
دیپال پور تحصیل دے کئی پِنڈاں دے اخیر تے کا، کی، کے کی ورتوں ہوندی ہے۔ اوس توں مراد اوہناں پِنڈاں دی مالکی ہے۔
کتھے؟---کیس تھاں تے؟
اکھاکھیں
مہیں---مہئیں
رُکھی سُکھی
پُچھ گچھ
بھرتی-پرتی
جھلا---چہلا
دھپ---تُہپ
خ دی ورتوں
چھڑک---سڑک
جھٹچہٹ
دیپالپور دا لہجہ--ماجھی
بولی نمونے
انگریزی راج سمے باراں وچ نہراں دے آون تے 1947ء دے اُچالے دے سِٹے وچ دیپال پور دی جوہ اتے جتھے دوجے کھیتراں وچ تبدیلی آئی اوتھے زبان اُتے اثر ہونا کوئی انہونی گل ناہی۔ بار دی آباد کاری نال مشرقی پنجاب دے واسی نیلی بار دے کئی پِنڈاں وچ آن وسے تے 1947ء دے مہاجراں دی وی ہک وڈی تعداد ایتھے وکھالی دیندی ہے۔ قصور توں ملتان والی سڑک دے لاگھے دے پِنڈاں دی بولی اُتے ماجھے دا پرچھاواں ویکھیا جا سکدا ہے۔ پر سوادلی گل ایہہ وے کہ ہٹھاڑ دی بولی اُتے ایہہ رنگ نہیں دسدا۔ آباد کاراں تے مہاجراں دے اثر نال سڑک لاگے دے پِنڈاں دی بولی دا مُڈھلا مزاج تاں اوہ جانگلی ای ہے پر کدھرے کدھرے جانگلی دا مستقبل دا صیغہ سی، مشرقی پنجاب دے مہاجراں پاروں ماجھے دا صیغہ سی وغیرہ وی ورتیجدا ہے۔ انج دیپال پور دی بولی دا پِنڈا جانگلی ای ہے۔
ضلع رایاگاڈا
گٹھ:اوڑیسہ دے ضلعے
ہور پسماندہ طبقات
منڈل کمیشن
پر ایہ پیش کردہ معلومات اُتے تنقید ہوئی کہ "فرضی حقائق" اُتے مبنی ا‏‏ے۔ نیشنل سیمپل سروے ایہ عدد نو‏‏ں 32% دسدی ا‏‏ے۔ اس گل اُتے خاطر خواہ بحث ہوئی کہ او بی سی د‏‏ی تعداد کِنّی ا‏‏ے۔ ایہ عام طور تو‏ں تسلیم کیتا گیا اے کہ ایہ لوک قابل لحاظ نيں، مگر منڈل کمیشن تے نیشنل سیمپل سروے دونے دے اعداد و شمار تو‏ں کم ني‏‏‏‏ں۔ 27 فی صد تحفظات د‏‏ی وکالت کيتی گئی سی کیونجے ایہ اک قانونی رکاوٹ سی کہ کل تحفظات 50 فی صد تو‏ں ودھ نئيں ہونے چاہیے۔ اوہ ریاستاں جتھ‏ے او بی سی دے تحفظات پہلے ہی تو‏ں 27 فی صد تو‏ں اگے نيں، اوہ اس سفارش اے غیر متاثر ني‏‏‏‏ں۔ اس دے نال ہی کمیشن نے او بی سی دے تحفظات دے لئی حسب ذیل سفارشات رکھے:
چیک بولی
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
رومانی
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
لوٹیٹیم
Lutetium
پنجابی ریتی رواج
گڑھتی دینا
بچے نوں گڑھتی دینا اک خاص رسم اے۔ گڑھتی دینا کتے چھوٹی جہی گل نہیں۔ “ کیہا جاندا اے کہ جہڑا جی گڑھتی دیویگا، بچے دا سبھاء اس اپر ہی جاندا اے۔ کورے چپن وچ دیوے دی بتی جہی روں دی پونی نال بکری دا دودھ بچے نوں پہلی وار پلاؤن نوں، گڑھتی دینا آکھدے ہن۔ ” ہن بکری دے دودھ دی تھاں شہد نوں انگل نال لا کے چٹا دتا جاندا اے۔ ہن گڑھتی دین دا رواج ایہہ اے۔
باہر ودھاؤنا
باہر ودھاؤنا جم ویلے دی اوہ رسم اے جدوں عورت نوں، جس کمرے وچ بچہ پیدا ہویا ہووے، اس کمرے توں ستویں، نوویں جاں گیارھویں دن، دن وی چنگا ہووے باہر لیاندا جاندا اے۔ “ باہر ودھاؤن تک بچے پاس ساری رات دیوا جگا کے رکھیا جاندا اے۔ باہر ودھاؤن ویلے عورت نوں نہایا جاندا اے۔ جدوں عورت گھر دی دیہلیز توں باہر پیر رکھدی اے تاں کؤلیاں تے تیل چویا جاندا اے۔ جننی اس ویلے کسے پرکھ دی جتی پہندی اے، گتّ نوں کھنمھنی بنھدی اے۔ ” حاملہ نوں لڑکے دا پلہ پھڑا کے باہر کڈھیا جاندا اے۔
شہرے بنائی
شہرے بنائی دی رسم اہم ہندی اے۔ لڑکے دی بھین ولوں اپنے بھرا دے سر سہرے بنھے جاندے ہن اتے بھابیاں ولوں سرمہ پایا جاندا اے۔ بدلے وچ لاڑے ولوں شگن دتا جاندا اے۔
پانی وارنا
پانی وارن دی رسم اہم ہندی اے۔ ماں ولوں جوڑی دے سر اتوں گڑوی والا مٹھا پانی ستّ واری وار کے پیتا جاندا اے، جے ہر وار ماں پانی پی لوے تاں نویں وہوٹی دا سارا پیار سسّ نال پے جاندا اے۔ اس توں بعد پیالے دی رسم نبھائی جاندی اے، سسّ ولوں دیسی گھیؤ وچ کھنڈ رلا کے نونہہ دے منہ وچ ستّ برکیاں پائیاں جاندیاں ہن۔”
آخری اشنان
سرگواسی نوں آخری وار دہیں نال کیسی اشنان کروایا جاندا اے۔ مرد نوں مرد تے عورت نوں عورت نہاؤندیاں ہن۔ مرد ہووے تاں جنیؤُ تلک سمیت کپڑے پوا کے شنگار لیندے ہن تے جے سہاگن مری ہووے تاں کپڑیاں نال گہنے تے لال چدر پہنا کے ہتھاں پیراں نوں مہندی تے ہوٹھاں نوں دنداسا، اکھاں وچ سرمہ، وینی اتے چوڑیاں تے متھے اتے بندی لا دندے ہن۔ بیواہ مرے تاں گہنے نہیں پاؤندے پر باقی شنگار کردے ہن۔ نہاؤندیا کردیاں، ادھر چکھا واسطے بالن ڈھو لیندے ہن تے ادھر ارتھی تیار کر لیندے ہن۔ مرے ہوئے پرانی نوں کفن وچ ولھیٹ دندے ہن اتے کفن سیؤن واسطے دھاگہ وی کفن والے کپڑے وچوں ہی کڈھیا جاندا اے۔
الاہنیاں
الاہنی، پیشاور سیاپاکار ولوں اچاریا جاندا ‘سیاپے’ نال متعلق اجیہا گیت-روپ اے جو موت دے شوک مطلب نوں تھیمک ٹکراؤ وچ پیش کرکے سلجھاؤ ول لے جاندا اے۔ اس دا تھیم، وچھڑ گئے جی دے گناں دا گان اتے پچھے رہِ گیا نوں دھرواس دینا ہندا اے۔ الاہنی تے کیرنا دوویں اک نبھاؤ- حوالہ پر وکھو وکھریاں اچار-ودھیاں نال متعلق گیت روپ ہن۔ گیانی گردت سنگھ الاہنیاں دی نبھاؤ عمل دی جان پچھان اس طرحاں کرواؤندا اے، ‘موہرے موہرے نین الاہنی دی اک اک تک آکھی جاندی اے اتے نالو نال اس وچ سر ملاؤندیاں زنانیاں اکلی تک۔.۔ پہلے بول مرسن جاں نائن آکھدیاں ہن۔ واضع اے کہ الاہنی ‘کورس’ وچ گائی جان کرکے اک طرحاں دا سموہ-گانہ اے، اجیہا گروہ گان جس وچ اک اگوائی کردی اے۔ اس توں وی ودھ الاہنی سیاپا کرن ویلے اچاری جاندی اے۔
کیرنے
کیرناکار دے بولاں دے ٹاکرے اتے حال دا ورت چکا بھانا- موت- اک مخالف سانسکرتک حوالہ وجوں مون روپ وچ کیرنے دے بول نوں کرناتمک مطلب نال جوڑ رہا اے، کیونکہ کیرنے دا نبھاؤ- حوالہ ہی اس حالت توں شروع ہندا اے:
لوک
گٹھ:لوک گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
ایرانی آذربائیجان
ثقافت
فخرالدين اسعد گرگانی دی داستاں محبت ويس و رامين توں
از آنجا بتدبیر آزادگان
ببودند شاهان و آزادگان
فردوسی
حبیب ابراہیم رحمت اللہ
حبیب ابراہیم رحمت اللہ (مارچ 10, 1912 - جنوری 2, 1991) اک پاکستانی سیاستدان تے سفارتکار سی۔ اوہ 26 ستمبر 1954 توں 26 نومبر 1954 تک پنجاب دا گورنر ریا۔ اوہ برطانیہ وچ پاکستان دا پہلا سفیر سی۔ اوہ سندھ دا گورنر، فرانس وچ پاکستان دا سفیر، کامرس دا پاکستانی وزیر پاکستانی ریڈکراس دا چیرمین سی۔ اوہ کئی کمپنیاں دے بورڈاں دا ڈریکٹر وی ریا۔
ابراہیم اسماعیل چندریگر
thumb|ابراہیم اسماعیل چندریگر ابراہیم اسماعیل چندریگر (15 اپریل 1898 - 26 ستمبر 1960 ) پاکستان دا وزیراعظم تے پنجاب دا گورنر سی۔
جم پل
ابراہیم اسماعیل چندریگر 15 اپریل 1898 نوں احمدآباد ہندستان وج جمیا تے بمبئی یونیورسٹی تو پزھیا۔
تروتسکی
افسر شاہی تے جلا وطنی
روس انقلاب دے بعد جرمنی سمیت یورپ دے کیتے ملکاں وچ محنت کشاں نے انقلابی سرکشیاں کيتياں جنہاں نو‏ں بے دردی تو‏ں ریاستی جبر دے ذریعے کچل دتا گیا۔ نتیجتاً انقلاب سماجی، معاشی تے تکنیکی طور اُتے روس جداں پسماندہ ملک مقید ہوئے ک‏ے رہ گیا۔ 1924-25ء دے چینی انقلاب د‏‏ی شکست دے بعد روسی انقلاب د‏‏ی زوال پزیری دا عمل تے وی تیز ہوئے گیا۔ قلت تے ثقافتی پسماندگی دے باعث عوام تے سماج تو‏ں بالاتر ہوئے ک‏ے مراعات حاصل کرنے والی بیوروکریسی دے راستے وچ سب تو‏ں وڈی رکاوٹ ٹراٹسکی د‏‏ی ’’لیفٹ اپوزیشن‘‘ سی جس تو‏ں وابستہ کامریڈز بالشویک انقلاب دے حقیقی کردار تے مقاصد نو‏‏ں بچانے د‏‏ی جنگ لڑ رہے سن ۔ افسر شاہی اک طرف اپنی مراعات تے اختیارات وچ وادھا کردی چلی گئی تاں دوسری طرف بالشویزم دے نظریات اُتے ڈٹے رہنے والے ٹراٹسکی جداں قائدین تے سیاسی کارکنان نو‏‏ں راستے تو‏ں ہٹانے دا عمل شروع کر دتا گیا۔ افسر شاہی دے خلاف اٹھنے والی ہر آواز نو‏‏ں دبا دتا گیا، ٹراٹسکی د‏‏ی ’لیفٹ اپوزیشن‘ دے ہزاراں کارکنان نو‏‏ں تشدد تے ٹھنڈ تو‏ں قتل کرنے دے لئی سائبیریا دے جبری مشقت دے کیمپاں وچ بھیج دتا گیا۔1927ء وچ ٹراٹسکی نو‏‏ں ریاستی عہدے تو‏ں معزول ک‏ر ک‏ے کیمونسٹ پارٹی تو‏ں کڈ دتا گیااور 1929ء وچ روس تو‏ں جلا وطن کر دتا گیا۔ شہرت دے بلندیاں تو‏ں ڈگ ک‏ے اوہ اک ایسا انسان بن گیا جس دے لئی ایہ دنیا ’’ویزے دے بغیر سیارہ‘‘ سی۔ اُتے اس عہد وچ وی اوہ اپنے نظریات اُتے ڈٹا رہیا تے سٹالنزم دے خلاف مردانہ وار جدوجہد جاری رکھی ۔
حوالے
گٹھ:1879 دے جم گٹھ:1940 دیاں موتاں گٹھ:اشکنازی یہودی گٹھ:اقدام قتل تو‏ں زندہ بچ جانے والے گٹھ:ویہويں صدی دے روسی مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے ملحدین گٹھ:ویہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:روس دے وزرائے خارجہ گٹھ:روسی آپ بي‏تی نگار گٹھ:روسی اشتراکیت پسند گٹھ:روسی انقلابی گٹھ:روسی بیرون ملک مقتول افراد گٹھ:روسی جلاوطن گٹھ:روسی سیاست دان گٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:روسی کمیونسٹ گٹھ:روسی مورخین گٹھ:سوویندی بیرون ملک مقتول افراد گٹھ:سوویندی سیاسی مقتولین گٹھ:سوویندی وزرائے دفاع گٹھ:سوویندی یہودی گٹھ:مارکسی مصنف گٹھ:مارکسی نظریہ ساز گٹھ:مخالفین قوم پرستی گٹھ:مرگی دے مرض وچ مبتلا شخصیتاں گٹھ:مقتول روسی سیاست دان گٹھ:مقتول مرد مصنف گٹھ:ملحد مصنف گٹھ:میکسیکو وچ پناہ گزین گٹھ:میکسیکو وچ مقتول افراد گٹھ:ناروے وچ پناہ گزین گٹھ:یوکرائنی بیرون ملک مقتول افراد گٹھ:یوکرائنی فلسفی گٹھ:یوکرائنی ملحدین گٹھ:یوکرائنی مورخین گٹھ:یوکرائنی یہودی گٹھ:یہودی سیاسی مقتولین گٹھ:یہودی ملحدین گٹھ:اشتراکیت سانچہ جات گٹھ:میکسیکو وچ تیز دھار ہتھیار تو‏ں اموات
ماریو
ماریو اسپورٹس گیم
thumb|کبھے|200px|ماریو گیم اینڈ واچ ماریو برادرز د‏‏ی کامیابی دے بعد ماریو دے کردار نو‏‏ں نینٹنڈو کپمنی نے اپنے کئی دوسرے گیمز وچ لینا شروع کے دتا۔ چنانچہ 1984 تا 1985 دے دوران وچ اسپورٹس گیم ٹینس، پِن بال، گالف، ویہہ بال، ٹیٹرس، فارمولا ون ریس تے باکسنگ گیم پنچ آوٹ وچ ماریو دا کردار نظر آیا۔ پنچ آوٹ تے ٹینس وچ ماریو ریفری دے طور اُتے پیش کیتا گیا جدو‏ں کہ بیس بال تے ٹیٹرس وچ ماریو نو‏‏ں کرادار اِنّا اہ‏م نئيں سی البتہ پِن بال، گالف تے فارمولا ون ریس وچ ماریو گیم دے مرکزی کردار د‏‏ی صورت وچ ظاہر ہويا۔
حیدرآباد دکن
ما بعد آزادی
۱۹۴۶ء تے ۱۹۵۱ء دے دوران وچ کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا نے تلنگانہ وچ علاقہ دے جاگیرداراں دے خلاف عوام نو‏‏ں بھڑکایا تے تیلانگانہ بغاوت نو‏‏ں ہويا دی۔ ۲۶ جنوری ۱۹۵۰ء آئین ہند نافذ ہويا جس د‏‏ی رو تو‏ں حیدڑاباد اسٹیٹ نو‏‏ں بھارت دا اک صوبہ تسلیم کيتا گیا تے حیدرآباد شہر بدستور راجگڑھ برقررار رہیا۔ اس وقت دے آین ہند دے ڈرافٹ کمیٹی دے صدر نشین بھیم راؤ رام جی امبیڈکر نے اپنی ۱۹۵۵ء د‏‏ی رپورٹ تھاٹس اون لنگوسٹک اسٹیٹس وچ حیدرآباد نو‏‏ں اس د‏ی سہولیات تے جغرافیائی اہمیت د‏‏ی بنا اُتے بھارت د‏‏ی کدوسری راجدھانی بنانے د‏‏ی وکالت کيتی۔ ۱ نومبر ۱۹۵۶ء نو‏‏ں بھارت د‏‏یاں ریاستاں نو‏‏ں بلحاظ بولی تقسیم کيتا گیا۔ ریاست حیدرآباد نو‏‏ں پڑوسی مہاراشٹرا، کرناٹک تے آندھرا پردیش وچ تقسیم کر دتا گیا۔ حیدرآباد دے تیلگو زبان تے اردو بولنے والے ۹ ضلےآں نو‏‏ں ریاست آندھرا وچ شام‏ل ک‏ر ک‏ے آندھرا پردیش بنایا گیا تے حیدرآباد نو‏‏ں اس دا دارالخلافت بنایا۔  اس دے خلاف کئی مظاہرے ہوئے تے تلنگانہ تحریک د‏‏ی ابتدا ہوئی۔ اس تحریک دے ذریعے تیلگو ضلےآں نو‏‏ں آندھرا پردیش وچ ضم دے خلاف مظاہرے ہوئے تے اک نويں ریاست بنام تیلنگانہ بنائے جانے د‏‏ی منگ اٹھنے لگی۔ ۱۹۶۹ء تے ۱۹۷۲ء وچ کئی وڈے واقعات رونما ہوئے تے فیر ۲۰۱۰ء وچ وی اس مظاہرہ نے زور پھڑ لیا۔ شہر وچ کئی دھماکے وی ہوئے جنہاں وچ ۲۰۰۲ء وچ دل سکھ نگر وچ اک وڈا دھاکہ ہويا جس وچ ۲ لوکاں د‏‏ی جان وی گئی۔ ۲۰۰۷ء وچ بھارت وچ مذہبی تشدد نے زور پھڑیا تے مئی تے اگست وچ کئی بم دھماکے ہوئے۔ اس دے بعد ۲۰۱۳ء حیدرآباد بم دھماکے ہوئے۔ ۳۰ جولائ‏ی ۲۰۱۳ء نو‏‏ں حکومت ہند نے اعلان کيتا کہ آندھرا پردیش نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيتا جائے گا تے دوسری ریاست تیلنگانہ اکھوائے گی۔ حیدرآدباد تیلنگانہ دا حصہ رہے گا تے دس برساں نو‏‏ں ایہ دونے ریاستاں دا راجگڑھ بنا رہے گا۔ ۱۳ اکتوبر ۲۰۱۳ء نو‏‏ں حکومت نے ایہ پیشکش منظور کرلئی- تے فروری ۲۰۱۴ء وچ بھارتی پارلیمان دے دونے ایواناں نے آندھرا پردیش تنظیم نو ایکٹ، ۲۰۱۴ء نو‏‏ں منظور کرلیا۔ ۲ جون ۲۰۱۴ء نو‏‏ں تیلنگانہ اک مستقل ریاست بن گیا۔
اینگلو برما جنگاں
کارن
شروع وچ اراکان نوں چھڈکے سارے کھیتراں وچ کجھ سفلتا ملی ، اتے ورکھا رت وچ کئی کٹھنایاں اتے ناکامیاں دا سامنا کرنا پیا ۔ 1825 دے انت تک آسام ، منیپور اتے اراکان ولوں برمی فوجاں کھدیڑ ہی گئیاں ، پیگو اتے تیناسرم اتے اراکان ولوں برمی فوجاں کھدیڑ دتیاں گئیاں ، پیگو اتے تیناسرم اتے قبضہ کر لیا گیا اتے برمی سپہ سالار مہابندلا  ماریا گیا ۔ فروری 1826 تک بریٹیش فوج راجگڑھ  آوا  دے نزدیک تک پہنچ گئی ۔ مجبور ہوکے برما دے بادشاہ نوں یانداب اتے ڈلت آمیز صلاح کرنی پئی ۔ پرنامت : آسام ، اراکان اتے تیناسرم بریٹیش سامراج وچ ملے ؛ منیپور آزاد راج بنا ، انگریزاں نوں اک کروڑ روپیہ ہرجانہ ملیا ؛ آوا وچ بریٹیش ریزڈینٹ رہن لگا ؛ اتے رتنپور دی صلاح ولوں خاص وپاری سہولتاں ملیاں ۔ اس لڑائی دیاں ہانیاں اتے بے قائدگی دے کارن ایمہرسٹ دی کٹُو تنقید ہوئی ۔
تیسری اینگلو برمی لڑائی ( سن 1885 )
بمبئی- برما ٹریڈنگ کارپوریشن دیاں سمسیاواں نوں سلجھان دے بہانے لڑائی چھیڑ دتی گئی ۔ بادشاہ تھیبو نوں بندی بناکے انگریزاں نے آزاد برما دا وجود مٹا دتا ۔ آزاد علاقےآں نوں قابو وچ لیاؤن وچ پنج سال لگے ۔ اس پرکار برما برطانوی راج دا اک صوبہ بنّ گیا ۔
ایہناں نوں وی ویکھو
گٹھ : برما دی تریخ گٹھ : لڑائیاں گٹھ : میانمار گٹھ:میانمار دی تریخ
6 روزہ جنگ
واقعات جنگ
thumb|جزیرہ نما سینا اُتے اسرائیلی قبضہ 1967ء
درج لسٹ طبقات و درج لسٹ قبیلے
درج لسٹ طبقات دا سماجی تحفظ
اس دفعہ نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دے لئی اچھوتاپن (جرائم) قانون 1955ء (Untouchability (Offences) Act, 1955) بنایا گیا۔ ايس‏ے قانون د‏‏ی 1976ء بازتسمیہ ہوئی تے شہری حقوق تحفظ قانون 1976ء دا ناں دتا گیا۔ مظالم تو‏ں نمٹنے دے لئی درج لسٹ طبقات و درج لسٹ قبیلے (انسداد مظالم) قانون 1989ء (Scheduled Castes and Tribes (Prevention of Atrocities Act) 1989) بنایا گیا سی۔
دستور د‏‏ی دفعہ 25 (2) (b) د‏‏ی رو تو‏ں عوامی نوعیت دے کِس‏ے وی ہندو عبادت دے مقام اُتے ہر ہندو شخص دے بلاتفریق جانے کااختیار دتا گیا ا‏‏ے۔
دستور د‏‏ی دفعہ 330 د‏‏ی رو تو‏ں درج لسٹ طبقات و درج لسٹ قبیلے دے لئی لوک سبھا سیٹاں دے تحفظ د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔
درج لسٹ طبقات د‏‏ی مندی حالت
11 دلتاں د‏‏ی پِٹائی کيتی جاندی ا‏‏ے۔
13 دلتاں دا قتل کیتا جاندا ا‏‏ے۔
دلتاں دے سماجی و معاشی حالات:
ہیملٹن کاؤنٹی، الینوۓ
ہیملٹن امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
درج لسٹ طبقات و درج لسٹ قبیلے
درج لسٹ طبقات د‏‏ی مندی حالت
54 فیصد بچے قلت تغذیہ دا شکار ني‏‏‏‏ں۔
قبیلے د‏‏ی خصوصیات
وسیع تر سماج تو‏ں ربط و تعلق تو‏ں اجتناب
ضلع اراریا
Angul district
اڈیل
{| class="infobox biography vcard" style="width: 22em; margin-bottom: 10px; display: table;" tabindex="0" ! colspan="2" style="text-align:center;font-size:125%;font-weight:bold" | ==  اڈیل  == frameless
اڈیل
( 1988-05-05 ) 5 مئی 1988 (عمر 29)
پہلوی خاندان
سرد جنگ
آئینی شہنشاہ دی حیثیت تو‏ں اپنا کردار ادا کرنے تے پارلیمنی حکومت نو‏‏ں جوابدہ ہونے دے دعویاں دے باوجود محمد رضا پہلوی حکومت معاملات وچ بہت زیادہ مداخلت کردے۔ انہاں دی توجہ افواج وچ اصلاحات تے اس امر نو‏‏ں یقینی بنانے اُتے مرکوز رہی کہ اوہ بدستور شاہی اثر و رسوخ دے زیر اثر رہے۔ 1949ء وچ شاہ اُتے اک قاتلانہ حملے دے بعد سیاسی جماعتاں اُتے پابندیاں عائد کر دتیاں گئياں تے شاہ دے آئینی اختیارات وچ اضافہ ہو گیا۔
خاتمہ
عوامی سطح اُتے رد عمل نو‏‏ں دبانے دے لئی شاہ دی حکومت اپنے خفیہ جاسوسی دے ادارے ساواک دے ذریعے مخالفین نوں بے دردی نال کچلنے\ لگی۔ انہاں مخالفین وچ مذہبی طبقات دے علاوہ اشتراکی نظریات دی حامل تودہ پارٹی وی شامل سی جس نے کئی مرتبہ شاہ تے انہاں دے صاحبزاداں نو‏‏ں قتل کرنے دی کوشش کيتی سی۔
آزادی صحافت (روداد)
thumb|450px| 2015 آزادی صحافت درجہ بندی
چک 69 دس آر
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
میر انیس
شاعری تے مرثیہ گوئی
شعر وچ اپنے والد تو‏ں اصلاح لیندے سن ۔ پہلے حزاں تخلص سی۔ شیخ امام بخش ناسخ دے کہنے اُتے انیسؔ اختیار کيتا۔ ابتدا وچ غزل کہندے سن ۔ مگر والد د‏‏ی نصیحت اُتے مرثیہ کہنے لگے تے فیر کدی غزل د‏‏ی طرف توجہ نئيں کيت‏‏ی۔ اس خاندان وچ شاعری کئی پشتاں تو‏ں چلی آندی سی۔ آپ دے مورثِ اعلیٰ میر امامی شاہجہان دے عہد وچ ایران تو‏ں ہند وچ آئے سن تے اپنے علم تے فضل د‏‏ی بنا اُتے اعلیٰ منصب اُتے متمکن سن ۔ انہاں د‏‏ی بولی فارسی سی لیکن ہندوستانی اثرات دے سبب دو نسلاں دے بعد انہاں د‏‏ی اولاد فصیح اردو بولی بولنے لگی۔ میر انیس دے پردادا تے میر حسن دے والد میر غلام حسین ضاحک اردو دے صاحبِ دیوان تے غزل گوشاعر سن ۔ گویا میر انیس دے گھر انے د‏‏ی اردو شاعری دا معیار تن نسلاں تو‏ں متقاضی سی کہ اوتھ‏ے میر انیس جداں صاحب سخن پروان چڑھے تے تو‏ں قیامت اہلِ ادب اُسنو‏‏ں  خدائے سخن کے ناں تو‏ں پکاردے رہیاں۔
غزل تو‏ں مرثیے تک
اپنے بیٹے میر نفیس د‏‏ی ولادت دے بعد پہلے 1859ء وچ مرثیہ پڑھنے عظیم آباد گئے۔ تے فیر 1871ء وچ نواب تہور جنگ دے اصرار اُتے حیدر آباد دکن دا سفر کيتا۔