cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پہلی جنگ عظیم دیاں وجہاں
سربین پالیسی دے ڈرائیور
بنیادی انتہا پسندی تے قتل و غارت گری دا کلچر سی ، جس نے عثمانی سلطان دے قتل نو‏‏ں رومانوی شکل دے ک‏ے 28 جون 1389 کو کوسوو دی دوسری صورت وچ تباہ کن جنگ دا بہادر بنایا سی۔ کلارک دا کہنا اے کہ: "عظیم تر سربائی وژن صرف حکومت‏ی پالیسی ، یا حتی کہ پروپیگنڈہ دا وی سوال نئيں سی۔ اسنو‏ں سرباں د‏‏ی سبھیاچار تے شناخت اُتے گہرا بُنا گیا سی۔ "
جرمن تنہائی: ٹرپل اینٹینٹ دا نتیجہ؟
فرگسن تے کلارک جداں مورخین دا خیال اے کہ جرمنی د‏‏ی تنہائی فرانس تے روس دے خطرات دے خلاف برطانیہ د‏‏ی اپنی سلطنت دا دفاع کرنے د‏‏ی ضرورت دے غیر منقول نتائج سن ۔ اوہ ویلٹپولیٹک تے اینگلو جرمن بحری دوڑ دے اثرات نو‏‏ں وی کم کردے نيں جو 1911 وچ ختم ہويا سی۔
برطانیہ تے فرانس نے 1904 وچ معاہداں دے سلسلے اُتے دستخط کیتے ، جو اینٹینٹی کورڈیال دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔ سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ اس نے مصر وچ برطانیہ تے مراکش وچ فرانس نو‏‏ں کارروائی کيت‏‏ی آزادی دی۔ یکساں طور اُتے ، 1907 دے اینگلو روسی کنونشن نے حدود نو‏‏ں مستحکم کرنے دے ذریعہ برطانوی تے روسی تعلقات نو‏‏ں بہت بہتر بنایا جس نے فارس ، افغانستان تے تبت وچ متعلقہ کنٹرول د‏‏ی نشاندہی کيتی۔
برطانیہ ، فرانس تے روس دے درمیان صف بندی ٹرپل اینٹینٹ دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔ اُتے ، ٹرپل اینٹینٹ دا تصور ٹرپل الائنس دے انسداد وزن دے طور اُتے نئيں بلکہ تِناں طاقتاں دے وچکار شاہی سلامتی نو‏‏ں محفوظ بنانے دے فارمولے دے طور اُتے کيتا گیا سی۔ ٹرپل اینٹینٹ دا اثر دوگنا سی: فرانس تے اس دے اتحادی ، روس دے نال برطانوی تعلقات وچ بہتری تے جرمنی دے نال برطانیہ نو‏‏ں اچھے تعلقات د‏‏ی اہمیت ظاہر کرنا۔ کلارک دا کہنا اے کہ "ایسا نئيں سی کہ جرمنی دے خلاف دشمنی اس د‏ی تنہائی دا سبب بنی ، بلکہ اس دے بجائے کہ نواں نظام خود جرمنی د‏‏ی سلطنت دے نال بدل گیا تے اس وچ دشمنی نو‏‏ں بڑھاوا دتا۔"
سامراجی موقع پرستی
پر ، 1914 وچ ، افریقی منظر پرامن سی۔ برصغیر نو‏‏ں شاہی طاقتاں نے تقریبا مکمل طور اُتے تقسیم کردتا سی ، صرف لائبیریا تے ایتھوپیا حالے وی آزاد سن ۔ اک دوسرے دے خلاف کسی وی دو یورپی طاقتاں دے خلاف کوئی وڈا تنازعہ نئيں سی۔
مختصر جنگ دا وہم
جنگ دے روايتی بیانیے نے تجویز پیش کيت‏ی سی کہ جدو‏ں جنگ شروع ہوئی تاں دونے فریقاں دا خیال سی کہ جنگ بہت جلد ختم ہوجائے گی۔ بیان بازی د‏‏ی گل کيت‏ی جائے تاں ، اک توقع د‏‏ی جارہی سی کہ 1914 وچ ایہ جنگ "کرسمس دے آخر وچ " ختم ہوجائے گی۔ تنازعہ د‏‏ی ابتداء دے لئی ایہ اہ‏م اے کیونجے ایہ تجویز کردا اے کہ چونکہ جنگ مختصر ہوئے گی اس لئی ریاست دے شہریاں نے فوجی کارروائی کيت‏‏ی سنجیدگی نو‏‏ں اِنّا سنجیدگی تو‏ں نئيں لیا کہ جداں کہ انہاں نے ایسا کيتا ہوئے۔ جدید مورخین نے اک متناسب نقطہ نظر تجویز کيتا۔ اس گل دے ل to کافی شواہد موجود نيں کہ سیاست داناں تے فوجی رہنماواں دے خیال وچ ایہ جنگ لمبی تے خوفناک ہوئے گی تے اس دے گہرے سیاسی نتائج برآمد ہون گے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] اگرچہ ایہ سچ اے کہ تمام فوجی رہنماواں نے تیزی تو‏ں فتح حاصل کرنے دا ارادہ کيتا ، بوہت سارے فوجی تے سویلین رہنماواں نے تسلیم کيتا کہ جنگ شاید طویل تے انتہائی تباہ کن ہوسکدی ا‏‏ے۔ جرمن تے فرانسیسی فوجی رہنماواں جنہاں وچ مولٹکے ، لوڈنورف ، تے جوفری شامل نيں ، نو‏‏ں اک طویل جنگ کيت‏ی توقع ا‏‏ے۔ برطانوی سکریٹری برائے مملکت برائے جنگ لارڈ کچنر نے اک طویل جنگ کيت‏ی توقع کيت‏ی سی: "تین سال" یا اس تو‏ں زیادہ ، اس نے اک حیرت زدہ ساتھی نو‏‏ں دسیا۔
حسن عباس زیدی
نمونہِ کلام
مخمس میں منقبت کا بند
تنقید و آرا
حسن عباس زیدی دے داماد تے شاعرِ آلِ عبا صفدر ہمدانی نے انہاں دے مرثیے نو‏‏ں جدید مرثیہ وچ اضافہ د‏‏ی دلیل وچ کہیا ۔
پاکستان دے بدھ متی آثار
بدھ مت مذہب
اج دنیا وچ لگ بھگ 4200 دے قریب مختلف مزاہب موجود نیں جن وچ بوہت سارے ایسے وی نیں جن کہ بارے وچ کسے نوں نئی‏‏ں معلوم۔ دنیا دے وڈے مزاہب وچوں اک ”بُدھ مت” وی اے جو اپنے ساڈھے پنج کروڑ پیروکاراں دے نال دنیا دا پنجواں وڈا مذہب اے۔ دنیا دے1۔7 فیصد لوک اس مذہب دے مننے والے نیں۔ بدھ مت اک مذہب، اک فلسفہ اے جو مختلف روایات، عقائد تے طرز عمل اُتے مشتمل اے، اس دی زیادہ تر تعلیمات ”سدھارتھ گوتم” ول منسوب نیں۔ بدھ مت نوں سمجھنے دے لئی سانوں پہلے اس مذہب دے بانی ”گوتم بدھ” نوں سمجھنا ہوۓ گا۔
مہاتما بدھ
اس نوری کفیت تے انکشاف دے بعد اوہ ”بدھ” یعنی روشن ضمیر ہو گئے تے انہاں یقین ہو گیا کہ اوہ غلطی تے جہالت دے دھندلکاں توں آزاد ہوچکے نیں۔ انسانی مصاحباں دے علاج جان لینے دے بعد اوہ بنارس آئے تے اوتھے اک مقام مگادیہ وچ قیام کیتا۔ انہاں دے چیلے جو انہاں چھڈ کر جا چکے سن اوہ ایتھے آن ملے۔ چنانچہ انہاں نے اپنے چیلاں نوں اپنی تعلیمات توں روشناس کرایا تے زندگی و موت دے حقائق انہاں سمجھائے۔ آخر اوہ انہاں توں متاثر ہوکر انہاں دے دین وچ داخل ہو گئے۔ انہاں دی بزرگی و علم دا شہرہ دور دور تک پھیل گیا تے بوہت سارے لوک انہاں دی کرامتاں نوں دیکھ کر انہاں دے مذہب وچ داخل ہو گئے۔ ایتھے توں گوتم ”راج گڑھ” گئے جتھے گوتم نے کئی سال گزارے۔ اوہ ہر سال گرمی تے جاڑے وچ تبلیغ دے لئی نکلتے تے برسات وچ واپس آجاندے ۔ الغرض چند سال دے اندر گوتم دا مذہب تیزی توں پھیل گیا۔ چوالیس سال تک گوتم اپنے مذہب دی تبلیغ کر دے رہے تے اس سلسلے وچ ہندوستان دے مختلف تھاں اُتے گئے۔ انہاں دی حیات وچ انہاں دا مذہب تیزی توں مقبول ہو گیا تے دور دور تک انہاں دے مبلغین ہندوستان دے ہر حصہ وچ پہنچ گئے تے لوگاں نوں اس نویں مذہب توں روشناس کرایا۔ عام روایات دے مطابق گوتم نے 80 سال دی عمر وچ 384 ق م وچ وفات پائی۔ ہندو رسم دے مطابق انہاں دی لاش نذر آتش کردتی گئی۔
منگلور دی چٹان، سوات
سوات دے شہر منگورہ توں قریباً 9 کلومیٹرمشرق وچ منگلور ( جاں منگلاوار) واقع اے جو تحصیل بابوزئی دا اک قصبہ اے۔ اے تو ایہ پاکستان دے عام قصباں وانگ لیکن اس دی اک خاص بات اے۔ اوہ ایہ کہ سوات دے اس قدیم دارالسلطنت وچ دوسرا وڈا چٹان وچ کھدا ہویا بُدھا دا مجسمہ موجود اے۔ اس وادی وچ بنجوٹ، سلدارہ، ننگڑیال تے جہان آباد دے علاقاں وچ کئی بُدھا دے مجسمے موجود نیں جن وچ زیادہ تر چٹانون وچ کُندہ نیں۔ ایتھے سب توں مشہور مجسمہ جہان آباد دا ”سخورائی بدھا” مجسمہ اے۔ ایہ وادی آثارِ قدیمہ توں محبت رکھنے والیاں دے لئی اک جنت اے۔
پشاور میوزیم ، پشاور
دنیا وچ بدھ ازم تے بدھ سلطنتاں توں متعلق قدیم اشیاء دا سب توں وڈا مسکن ایہ میوزیم 1907 وچ بنایا گیا سی۔ پشاور شہر دا میوزیم اپنے اندر بُدھا دے سینکڑاں نایاب مجسمے، قدیم سٹوپے تے انکی باقیات، سِدے، تاریخی و نادر اشیاء جداں برتن، مہراں، زیورات وغیرہ تے خانقاہاں دے کھنڈر محفوظ کیتے ہوئے اے۔ ایتھے تسی‏‏ں گندھارا گیلری وچ خیبر پختونخوا دے کونے کونے توں دریافت کر دے لیائے گئے مختلف حالتاں تے مراقبے وچ بیٹھے بدھا دے مجسمے تے درباراں دے مناظر دیکھ سکدے نیں۔ ایتھے گوتم بدھا دے مجسماں دی بوہت وڈی تعداد موجود اے جو نہ صرف بیرونِ ملکاں دے سیاحاں بلکہ تریخ تے آثارِ قدیمہ توں لگاؤ رکھنے والیاں نوں وی اپنی جانب کھچدی اے
لہندی یمنا نہر
نہر بارے جانکاری
لہندی یمنا نہر ہریانہ دے ضلعےآں ضلع انبالہ، ضلع کرنال، ضلع بھوانی، ضلع روہتک، ضلع حصار، ضلع پانی پت، ضلع سونی پت، ضلع کروکشیتر اتے ضلع کیتھل دی بھوئیں نوں سیراب کردی اے ۔ ہریانہ 31 اکتوبر 1966 تکّ پنجاب دا ہی حصہ سی ۔
پاکستان دے بدھ متی آثار
سندھ
سندھ وچ کئی جگہاں اُتے بدھ مت دے آثار پائے گئے نیں لیکن زیادہ تر دی حالت مخدوش اے۔ ایتھے توں کڈے گئے زیادہ تر مجسمے ممبئی دے "شیواجی راؤ میوزیم” وچ رکھے گئے نیں۔ مندرجی ذیل جگہاں اہمیت دی حامل نیں۔
برہمن آباد دا سٹوپا، سانگھڑ
برہمن آباد دا سٹوپا ضلع سانگھڑ وچ ٹنڈو آدم- سانگھڑ روڈ دے کنارے واقع اے۔ مقامی لوک اسنوں ”برہمن آباد جو ٹھل” دے ناں توں پکارتے نیں۔ پرانے دور دا ایہ متبرک سٹوپا اج وی خستہ حالت وچ ریتلے میدان وچ ایستادہ اے۔ پکی اینٹاں توں بنائے گئے اس اسٹوپے دی مرمت دا کم محکمہ آثارِ قدیمہ ،حکومتِ سندھ دی زیرِ نگرانی جاری اے۔
لو شن
نمونہ
بہتیاں دی موت توں بعد،
ملک زادہ منظور احمد
ملازمت
ملک زادہ 1951ء وچ جی وی ایس کالج، مہاراج گنج وچ تریخ دے لیکچرر بنے۔ 1952ء وچ اوہ جارج اسلامیہ کالج، گورکھپور وچ تریخ دے لیکچرر بنے۔ اس دے بعد 1964ء تک اوہ انگریزی ادبیات دے لیکچرر بنے۔ 1964ء تو‏ں 1968ء تک ریڈر، صدر شعبہ تے پروفیسر بنے۔ اوہ 1990ء وچ لکھنؤ یونیورسٹی تو‏ں وظیفہ حسن خدمت اُتے سبکدوش ہوئے۔
لکھتاں
اردو کا مسئلہ (مقالہ)، 1957ء۔
ابوالکلام آزاد الہلال دے آئینے وچ ۔
اعزازات
زندگی بھر اردو ادب وچ تعاون کرنے دے لئی اترپردیش اردو اکادمی دا اعزاز
نہر سوئز
اس نہر دی وجہ توں بحری جہاز افریقہ دے دوالے چکر لگائے بغیر یورپ تے ایشیاء دے درمیان آوا جائی کرسکدے نیں ۔ 1869ء چ نہر دی تعمیر توں پہلاں اس علاقے چ بحری جہاز اک پاسے سامان اتاردے تے دوجے پاسے تک ایہہ سامان ٹرکاں دے زریعے لے جائیا جاندا سی ۔
تحصیل گوجرا
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ
جمال عبد الناصر
6 روزہ جنگ
مکمل مضمون دے ليے ویکھو 6 روزہ جنگ
ناصر تے اخوان
ناصر نے اپنے دور اقتدار وچ 13 جنوری 1954ء نو‏‏ں اخوان المسلمون اُتے پابندی عائد کرکے اسنو‏ں خلاف قانون قرار دے دتا تے حسن الہضیبی سمیت بوہت سارے اخوانی گرفتار کرلئے گئے۔ اخوان د‏‏ی سرگرمیاں پابندی دے بعد وی ختم نئيں ہوئیاں۔ 7 جولائ‏ی 1954ء نو‏‏ں مصری حکومت نے جدو‏ں انگریزاں تو‏ں معاہدہ کيتا تاں اخوان نے اس د‏ی شدت تو‏ں مخالفت کيتی تے اس معاہدے نو‏‏ں مصر نو‏‏ں برطانیہ دے ہتھو‏ں فروخت کر دین‏ے دے مترادف قرار دتا۔ اس معاہدے د‏‏ی مخالفت کيتی وجہ تو‏ں حکومت نے روزنامہ اخوان المسلمون نو‏‏ں 10 ستمبر 1954ء نو‏‏ں بند کر دتا۔ 26 اکتوبر نو‏‏ں ناصر اُتے قاتلانہ حملہ ہويا جس نے ناصر نو‏‏ں اخوان دے خلاف کارروائی کرنے دا موقع فراہ‏م کر دتا تے اخوان د‏‏ی تردید دے باوجود کارکناں د‏‏ی گرفتاریاں شروع ہوگئياں۔ مصر دے مشہور اخبار "المصری" دے ایڈیٹر احمد ابو الفتح دے مطابق چند ہفتےآں دے اندر گرفتار ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 50 ہزار تک پہنچ گئی جنہاں وچ سید قطب تے عبدالقادر عودہ جداں مفکر تے ادیب وی شامل سن ۔ 7 نومبر 1954ء نو‏‏ں فوجی عدالت نے 6 ممتاز رہنماواں نو‏‏ں صفائی د‏‏ی سہولتاں فراہ‏م کیتے بغیر سزائے موت سنادی۔ حسن ہضیبی د‏‏ی سزائے موت بڑھاپے د‏‏ی وجہ تو‏ں عمر قید وچ تبدیل کردتی گئی۔
باہرلے جوڑ
باضابطہ ویب سائٹ
چک 75 گ ب
چک 75 گ ب  ضلع فیصل آباد دا اک پنڈ اے ۔جہڑا ضلع فیصل آباد دی  تحصیل فیصل آباد صدر چ  اے ۔
ابوالفرج اصفہانی
نسب
علي بن الحسين بن محمد بن أحمد بن الهيثم بن عبد الرحمن بن مروان بن عبد الله بن الخليفة الأُموي مروان  بن محمد  بن الخليفة الأُموي ُ مروان بن الحكم بن أبي العاص  بن أمية بن عبد شمس بن  عبد مناف  بن قصي بن كلاب بن مرة بن كعب بن لؤي بن غالب بن فهر بن مالك بن قریش بن كنانة.
مذہب
شیخ طوسی تے علامہ حلی نے ابوالفرج اصفہانی نو‏‏ں اپنی تألیفات وچ کيتے گئے اظہار نظر نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے انہاں نو‏ں شیعہ فرقہ زیدیہ تو‏ں قرار دیندے نيں لیکن محمد باقر خوانساری (1226-1313ھ) نے اپنی کتاب روضات الجنات وچ انہاں نو‏ں شیعہ قرار دیئے نيں۔ کتاب روضات الجنات دے مترجم محمد باقر ساعدی خراسانی ابوالفرج اصفہانی نو‏‏ں اہل تظاہر بہ تشیع دے عنوان تو‏ں یاد کردے نيں تے انہاں دی زبانی ائمہ معصومین دی تعریف اپنے زمانے دے شیعہ حکم تو‏ں نزدیک ہونے دی بنا اُتے قرار دیندے نيں۔
اساتذہ تے شاگرد
ابوالفرج اصفہانی اپنے اسيں عصر بوہت سارے علماء دے درس وچ شرکت کر چکے نيں۔ خطیب بغدادی تے یاقوت حموی نے انہاں دے کئی اساتید دی طرف اشارہ کیتے نيں؛ جنہاں وچ ابوبکر بن درید دا نام انہاں دے اساتید وچ خصوصیت تو‏ں لئے گئے نيں۔ انہاں دے ہور اساتید وچ محمد بن جریر بن یزید طبری، جعفر بن قدامہ، ابوبکر ابن انباری، فضل بن حجاب جمحی، علی بن سلیمان اخفش، نفطویہ، محمد بن عبداللہ حضرمی، محمد بن جعفر قتات، حسین بن عمر ابن ابی احوص ثقفی، علی بن عباس مقانعی، علی بن اسحاق بن زاطیا، ابو خبیب برتی، تے محمد بن عباس یزید دا نام لیا جا سکدا ا‏‏ے۔
قلمی آثار
thumb|220px|ابولفرج اصفہانی دی کتاب [[مقاتل الطالبیین]]
131ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:130ھ دی دہائی
ایڈمز کاؤنٹی، نارتھ ڈیکوٹا
ایڈمز امریکی صوبے نارتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
پاناما نہر
نہر پاناما ۔ انجینئرنگ دا عجوبہ
اج نہر پانامہ دنیا دے اہ‏م ترین بحری رستےآں وچو‏ں اک اے جتھ‏ے تو‏ں ہر سال 14 ہزار تو‏ں ودھ بحری جہاز گذردے نيں جنہاں اُتے 203 ملین ٹن تو‏ں زیادہ سامان لدا ہُندا ا‏‏ے۔ 2002ء تک اس نہر تو‏ں 8 لکھ تو‏ں ودھ جہاز گذر چکے سن ۔
دیکھنے وچ پانامہ کنال بہت وڈی ا‏‏ے۔ مگر ہن اسنو‏ں تقریبا ساڈھے پنج ارب ڈالر د‏‏ی لاگت تو‏ں ہور چوڑا کيتا جا رہیا اے ۔اس نہر وچ فی الحال حال دو گزر گاہاں اے ۔جدو‏ں کہ انہاں دناں اس وچ اک تیسری گزرگاہ د‏‏ی کھدائی اُتے کم ہورہیا اے جس دے بعد ایتھ‏ے تو‏ں ہور وڈے بحری جہاز گزر سکن گے
پشاور دی تریخ
250px|thumb|پشاو‏ر 1870ء وچ
پشتون، مغل تے مرہٹہ قبضے
افغان (پشتون) شہنشاہ شیر شاہ سوری نے پشاو‏ر د‏‏ی تعمیر نو نو‏‏ں تیزی دتی تے اس نے اپنی دلی تو‏ں کابل د‏‏ی شاہراہ درہ خیبر دے راستے 16واں صدی وچ بنوائی تے بعد وچ مغلاں نے پشاو‏ر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ مغل بادشاہت دا بانی بابر جدو‏ں موجودہ دور دے ازبکستان تو‏ں پشاو‏ر پہنچیا تے بگرام دا شہر آباد کرایا تے 1530 وچ قلعہ دوبارہ بنوایا۔ بابر دے پو‏تے اکبر نے اس دا ناں بدل کے پشاوا کر دتا جس دا مطلب اے "سرحد اُتے واقع جگہ"۔ دنیا بھر تو‏ں مسلما‏ن صوفیا، مشائخ، استاد، معمار، سائنس دان، تاجر، سپاہی، افسرِ شاہی، ٹیکنو کریٹ وغیرہ غول در غول جنوبی ایشیاء د‏‏ی اسلامی سلطنت نو‏‏ں آن پہنچے۔ مغربی ایران د‏‏ی طرح ایتھ‏ے وی شجر کاری تے باغات اگانے تو‏ں پشاو‏ر شہر "پھُلاں دا شہر" بن گیا۔
جدید پشاو‏ر
افغان سرحد اُتے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں پشاو‏ر وچ بہت وڈی تعداد وچ افغان ٹریفک وی آندی ا‏‏ے۔
2012 وچ پشاو‏ر افغانستان تے وسطی ایشیا دے درمیان رابطے دا ذریعہ ا‏‏ے۔ پشاو‏ر پاکستان دے اندر اہ‏م شہر د‏‏ی حیثیت رکھدا اے تے پشتون ثقافت تے گندھارا آرٹ دا مرکز ا‏‏ے۔
جلال آباد
جلال آباد مشرقی افغانستان وچ واقع سب تو‏ں وڈا شہر اے تے اسی لحاظ تو‏ں اس علاقے دا سماجی و تجارتی مرکز وی ا‏‏ے۔ کاغذ د‏‏ی صنعت، پھلاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر، چاول تے گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی ایہ شہر شہرت رکھدا ا‏‏ے۔ پاکستان تے بھارت دے نال وسط ایشیائی ریاستاں د‏‏ی تجارت دے لئی جلال آباد کلیدی اہمیت رکھدا ا‏‏ے۔ جلال آباد تے پشاو‏ر دا جغرافیہ بالکل اک جداں ا‏‏ے۔ آب و ہو‏‏ا تے موسمیات وی دونے شہراں دے اک جداں نيں۔
جلال آباد افعانستان دے صوبہ نگر ہار دا اک شہر اے۔
تریخ
اج ایہ شہرنیٹو تے اقوام متحدہ د‏‏ی مدد تو‏ں دوبارہ تعمیر کیتا جا رہیا اے تے متاثرین جنگ جو پاکستان منتقل ہو گئے سن رفتہ رفتہ واپس پرت رہے نيں۔ افغان رہتل وچ جلال آباد نو‏‏ں مرکزی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے مقامی افغان فوج دے علاوہ امریکی فوج دے دستے بہت وڈی تعداد وچ موجود نيں تے جلال آباد ائیرپورٹ اُتے امریکی فوجی اڈا افغانستان وچ سب تو‏ں وڈا امریکی اڈا تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔
ہندستان دی کھوج
گٹھ:بھارتی ساہت گٹھ:کتاباں
رینالا خرد
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع اوکاڑا
بومین کاؤنٹی
بومین امریکی صوبے نارتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
ڈاکٹر سرجیت سنگھ
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:تنقید نگار
پاکستان وچ چوناں
1947ء - 1958ء
1947ء تے 1958ء دے دوران پاکستان وچ قومی سطح اُتے کوئی وی عام انتخابات منعقدنہ ہوئے سک‏‏ے۔ صوبائی انتخابات بہرحال منعقد ہُندے رہ‏‏ے۔ مغربی پاکستان وچ منعقد ہونے والے صوبائی انتخابات نو‏‏ں شدید تنقید دا نشانہ بنایا جاندا رہیا۔
ناصر کبیر
ناصر کبیر (230۔304 ھ) تیسری صدی ہجری وچ طبرستان(علویان طبرستان) دے تیسرے علوی حاکم تے امام زین العابدین دی اولاد وچو‏ں نيں۔ انہاں دا اصلی نام حسن بن علی تے لقب ناصر اطروش و ناصر للحق سی ۔ اوہ اک عادل فرمانرا سن تے تاریخ طبری دے مطابق، اہل طبرستان انہاں دی حکومت دی طرح کسی تے حکومت نو‏‏ں عادلانہ نئيں مندے نيں۔ سید مرتضی نے انہاں دے علمی مرتبے، زہد و فقاہت دا ذکر کیتا ا‏‏ے۔
زیدی مسلک یا امامی مذہب
افندی اصفہانی نے جو صفویہ دور دے علما وچو‏ں نيں، کتاب ریاض العلما و حیاض الفضلا وچ ناصر کبیر نو‏‏ں بزرگ شیعہ امامی علما وچ شمار کیتا اے تے انہاں دے مطابق، اس گل تو‏ں کہ اوہ زیدیہ فرقے دے امام سن، انہاں دے امامیہ مذہب ہونے وچ کوئی تضاد نئيں ا‏‏ے۔ حالانکہ افندی اصفہانی نے تصریح دی اے کہ ناصر کبیر دی بعض تالیفات شیعہ امامیہ مذہب دے اعتبار تو‏ں نيں تو بعض زیدیہ مسلک دی بنیاد اُتے نيں۔
امتیازات
تاریخی و رجالی مصادر نے انہاں دے حکومت دے عادلانہ ہونے تے اسی طرح تو‏ں ناصر کبیر دے فقہ و ہور علوم تو‏ں آشنا ہونے دا ذکر ہويا ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:تیسری صدی ہجری تک دے ائمہ زیدیہ گٹھ:حسینی سادات گٹھ:اصحاب امام علی النقی گٹھ:آمل وچ مدفون افراد گٹھ:چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ حکم گٹھ:علویان طبرستان گٹھ:شیعہ شخصیتاں گٹھ:علویاں طبرستان
برلیغ کاؤنٹی
برلیغ امریکی صوبے نارتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
گھڑام
اتھے پنڈ دے پچھم ولّ شو جی دا مندر ہے اتے نال ہی بابا شنکر گر اولیا دا مندر ہے، جتھے بہت پرانا تلاب وی ہے۔ اتھے وی شردھالو وڈی گنتی وچ متھا ٹیکن آؤندے ہن۔ اس علاقے دے لوک بابا شنکر گر اولیاں دا بہت ستکار کردے ہن۔ پنڈ وچ بابا بندہ سنگھ بہادر دے ناں ’تے اک گرودوارہ بنیا ہویا ہے۔ جنھے وی دھارمک استھان ہن، اوہناں ساریاں دے نام کجھ کجھ ایکڑ زمین وی ہے۔ جتھوں ایہناں ستھاناں نوں آمدن ہندی ہے۔ پنڈ دے لوک زیادہ تر پاکستان توں آ کے وسے ہوئے ہن جہناں نوں رفیوجی کیہا جاندا ہے اتے کجھ اتھوں دے مول واسنیک ہن جہناں نوں لوکل کیہا جاندا ہے ۔
گورو کی مسیت
آزادی توں بعد ستھتی
1947 توں بعد بھارت دی آزادی توں کرکے وسوں دے تبادلے کارن ایہہ مسجد انگولی ہو گئی اتے اسدی حالت وی خستہ ہو گئی ۔ کافی سمیں تکّ اس دا قبضہ اتے دیکھ ریکھ نہنگ سنگھاں کول رہا اتے اتھے اوہناں نے سری گرو گرنتھ صاحب دا پرکاش کری رکھیا ۔ 8 فروری 2001 نوں نہنگ سنگھاں دے ترنا دل دے مکھی س.کیرتن سنگھ اتے ، جو اس مسجد دے رکھوالے سن ،اتے پنجاب وقف بورڈ وچکار اک سمجھوتہ ہویا اتے مسلم مڑ اس تھاں تے نماز پڑن لگے ۔ پنجاب وقف بورڈ دے پرشاشک ڈاکٹر. رزوانل حق نے اس سمجھوتے بارے کیہا کہ " ایہہ اک قومانتری پدھر دا اہم واقعہ اے جو دیس وچّ فرقو سدبھاونا قایم رکھن دا راہ دسیرا بن سکدی ہے ۔"
ٹرپل کینال پراجیکٹ
لوئر باری دوآب نہر (ایل.بی.ڈی.سی.)
ٹرپل کینال پراجیکٹ دے مکمل ہون تے ایہہ تنّ نہراں اتے دو لوئر چناب نہر اتے لوئر جہلم نہر اکجٹتا وچ آپسی طور  تے بجھیاں ہوئیاں سن اتے ایہناں نوں اک اکائی وجوں چلایا جاندا سی ۔ جہلم اتے چناب دریاواں وچ پانی دی اپلبدھی انوسار اجیہا کیتا جاندا سی ۔ ایہناں توں تھلے نکلدیاں نہراں ستنتر روپ وچ چلدیاں سن اتے اک-دوسری 'تے نربھر نہیں سن ۔ لاہور سکتریت ولوں ایہناں پنج نہراں وچ پانی ونڈ کے چھڈیا جاندا سی ۔
مولوی فضل الحق
23 مارچ 1940ءکو لاہور وچ مسلم لیگ دے سالانہ اجلاس وچ علاحدہ مملکت دے حصول دا مطالبہ پیش کیتا جائے گا۔ منٹو پارک لاہور وچ منعقد ہونے والے اس تاریخی اجلاس وچ لکھاں افراد پورے برصغیر تو‏ں شریک ہوئے۔ اجلاس د‏ی صدارت بابائے قوم حضرت قائد اعظم محمد علی جناحؒ نے د‏‏ی تے اس وچ شیر بنگال مولوی اے دے فضل الحق نے تاریخی قرارداد لاہور پیش کردے ہوئے مطالبہ کیتا کہ مسلماناں د‏‏ی اکثریت والا شمال مشرقی حصہ جس وچ بنگال تے آسام شامل نيں تے شمال مغربی حصہ جس وچ پنجاب‘ سندھ‘ بلوچستان تے کشمیر دے علاقے ہیں‘ انہاں سب اُتے مشتمل آزاد مملکت قائم ہونی چاہیے۔ شیر بنگال نے قرارداد پیش کردے ہوئے اپنی تقریر وچ کہیا کہ پورے برصغیر وچ مسلما‏ن بکھرے ہوئے نيں۔ ہن ساڈا فرض اے کہ جتھ‏ے جتھ‏ے مسلما‏ن بکھرے ہوئے ہیں‘ انہاں نو‏‏ں اک کیتا جائے۔ برصغیر دے مختلف علاقےآں تو‏ں آئے ہوئے زعماءنے شیر بنگال د‏‏ی تائید کیندی تے بعد وچ قائد اعظمؒ نے اپنے خطاب وچ اس گل نو‏‏ں کنفرم کردے ہوئے کہیا کہ اج تو‏ں ایہ متعین ہو گیا اے کہ”ساڈی منزل اک ا‏‏ے۔ اسيں اک قوم نيں تے سانو‏ں بسنے دے لئی اک خطہ د‏‏ی ضرورت اے “۔ برصغیر دے مسلماناں د‏‏ی یکجہت‏ی تے مقصد تو‏ں سچی لگن دے باعث قرارداد لاہور د‏‏ی منظوری دے صرف ست سال بعد بابائے قوم حضرت قائد اعظم محمد علی جناحؒ د‏‏ی زیر قیادت سانو‏ں پاکستان مل گیا۔ قیام پاکستان دے بعد شیر بنگال نے ہور رہنماﺅں دے ہمراہ نويں اسلامی مملکت نو‏‏ں مضبوط بنانے دے لئی ناقابل فراموش کردار ادا کیتا۔
سمالسر
سمالسر 500 سال پرانا اے۔ ایہہ موگا توں 33 کلومیٹر اتے کوٹکپورا توں 18 کلومیٹر دور مکھ شاہراہ نمبر 16 تے پیندا اے۔ ایہہ سابقہ صدر گیانی ذیل سنگھ دا سوہرا پنڈ اے۔
کاریگراں اتے ودواناں دا پنڈ
پنڈ دا مستری ہزورا سنگھ اک مشہور نقاش تے بتتراش سی، جس نے اس ویلے وزیراعظم اندرا گاندھی دی تصویر لکڑی چوں تراش کے اوہناں نوں تحفہ کیتی سی۔ اندرا گاندھی نے اس دی کلا توں متاثر ہو کے اس دی پینشن لگا دتی سی۔ ہزورا سنگھ دے پیؤ مستری اندر سنگھ وی اچکوٹی دے آرکیٹیکچر سن۔ اوہناں نے لگپگ 60 سال پہلاں پنڈ دے گرودوارہ سچ-کھنڈ دی پرانی عمارت دا نقشہ تیار کیتا سی۔ ہن نویں پیڑھی دا نقاش مستری ہربنس سنگھ اوہناں دی پرت نوں اگے تور رہا۔
نویں پیڑی
اسے پنڈ دے امریکہ وسے اکتر سنگھ سوڈھی نے پنڈ دی ویبسائیٹ بنا کے پنڈ دے نویں اتے پرانے ورثے نوں سامبھن دا اپرالا کیتا اے۔ دو بھرا گوبند تے گرمیت سنگیت ڈریکٹر ہن۔ مکھن سنگھ مسافر، سورن سنگھ، ویرپال سنگھ، گوپال سنگھ اتے سادھو سنگھ دھمو ودھیا ڈھاڈی اتے پرچارک ہن۔ ابھے مٹار اتے گھالی براڑ اک ودھیا گائک اتے گیت کار ہن۔ اس توں علاوہ بلویر گلّ،راجو سراں،گوپی براڑ، ببو سلیم، مندیپ سدھو اتے جسمیل میلی وی گائکی وچّ قسمت عظمہ راے ہن۔ جرنیل سدھو اتے میتا سراں گیت کار ہن۔ ساہتکاراں وچّ پرواسی بھارتی جگی براڑ،چرنجیت گلّ،ماسٹر سربجیت سنگھ،جگتار سمالسر،ناہر سنگھ موجی،وکیل براڑ اتے سرجیت کور آدی ہن۔
عوامی،مذہبی اتے پرانے تھاواں
پنڈ دیاں پرانے 6 دھرمشالاواں دیس دی سیاسی تے سماجی گتیودھیاں دی گواہی بھردیاں ہن۔گولوکی دھرم شالہ، آسا شوہر دھرم شالہ، گلاں دی دھرم شالہ، گول دھرم شالہ، رمداسیاں سکھاں دی دھرم شالہ اتے گلابو کی دھرم شالہ زکریوگ ہن۔ پنڈ دیاں چارے سمتاں ‘تے بنے صدیاں پرانے بکھواے تے شمشانگھاٹ اج وی ساہدی بھردے ہن کہ آزادی دے 65 سال مگروں وی پنڈ نے چھوآ-چھات توں نجات نہیں پائی۔ پنڈ وچّ پہلی حویلی سنّ 1918 وچّ بابا کشن سنگھ نے بنائی سی، جس دا افتتاح موگے دے مشہور ڈاکٹر۔ متھرا داس نے کیتا سی۔ پنڈ وچّ سوڈھی خاندان دی لڑکی بیبی بھولاں دی سمادھ اے، جتھے ہر سال وساکھی دا بھاری میلہ لگدا اے۔ صدی توں پرانے 2 دروازے، 300 سال توں ودھ پرانے پپل تے بوہڑ، اتی پرانا وڈا چھپڑ، لالیائے اعلیٰ چھپڑ، پھگاڑیالا چھپڑ اتے بیریانالا چھپڑا چہوں پاسیں پانی دے نکاس دی گلّ کردے ہن۔ چھیویں پاتشاہی اتے دسویں پاتشاہی جی دی چرنچھوہ حاصل گرودوارہ گروسر صاحب تے گرودوارہ سنگتسر صاحب (پنڈ دی جوہ ‘تے) اتے شو مندر،مسجد سمالسر 6 پنڈاں دی سنگت نوں دن-دہاراں ‘تے پرانے ویلے توں فلسفہ دیدارے کرواؤندے آ راے ہن۔ اس تو علاوہ پنڈ وچّ گرودوارہ سچ-کھنڈ،گرودوارہ نوویں پاتشاہی،گرودوارہ بابا جیون سنگھ آدی ہن۔ پنڈ دے جی۔ٹی۔ روڈ ’تے گؤشالا بنی اے۔ پنڈ وچّ پولیس تھانا، پنچائتی مچھی فارم، اناج منڈی، ٹیلیفون ایکسچینج، بجلی گھر، پٹوار خانا، پشو ہسپتال، مڈھلا صحتَ مرکز، دو پیٹرول پمپ اتے سہکاری سوسائٹی ہن۔ پنڈ دی سہکاری سوسائٹی دا نیہہ پتھر پنجاب دے سابقہ مکھ منتری س۔ ہرچرن سنگھ براڑ نے 1961 وچّ رکھیا سی۔ جس جگہ اپر سوسائٹی دی عمارت بنی اے، ایہہ جگہ کیہر سنگھ براڑ نے اس ویلے ڈسٹرک بورڈ کولو صرف 3200 روپئے وچّ خرید کے سبھا نوں دان وجوں دتی سی۔ اس توں علاوہ پنڈ وچّ پنجاب اینڈ سندھ بینک، موگا سینٹرل بینک، پنجاب نیشنل بینک، سٹیٹ بینک آف انڈیا، سٹیٹ بینک آف پٹیالہ اتے پنجاب گرامین بینک ہن۔ پنڈ بجلی بورڈ دی سب ڈویزن اے۔ پنڈ وچّ سبھ توں پرانا ڈیرہ بابا برہم ظاہر جی اے۔ ہن اس ڈیرے دے مکھی سنت رزک منی جی ہن جو پنڈ دے 200 توں اپر بچیاں نوں یوگا مشق دی سکھیا دے کے نشیاں توں دور رکھ راے ہن۔ ڈیرے دی تیاری کرن والے وید راج سنت پورنا نند جی ،سنت مہاتما نند جی سنت دیال جی اتے سنت قول داس جی دا نام اج وی پنڈ وچّ بڑے مان نال لیا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب (بھارت) دے شہر اتے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ
لکھپت
تریخ
لکھپت پراݨے دور توں اک اہم ساحلی تجارتی مرکز سی۔ دریائے انڈس لکھپت تک بہندا اے۔
گردوارا لکھپت صاحب
ایتھے اک گردوارہ وی اے۔ ایہنوں گردوارا لکھپت صاحب آکھیا جاندا اے۔ گرو نانک نے حج کرن لئی مکہ نوں جاندے ہوئے ایتھے قیام کیتا سی۔ مقامی سِکھاں نے ایہنوں عبادت گاہ بنا لیا۔ گردوارے دی عمارت نوں یونیسکو ولوں ایوارڈ وی دتا گیا۔
عزیزان علی رامتینی
خواجہ عزیزان علی رامیتنی سلسلہ خواجگان وچ آپ دا لقب حضرت عزیزاں ا‏‏ے۔ اہل خوارزم آپ نو‏‏ں خواجہ علی باوردی کہندے سن، اہل بخارا آپ نو‏‏ں خواجہ علی رامیتنی کہندے رہے تے صوفیا آپ نو‏‏ں حضرت عزیزاں کہندے سن ۔ آپ بخارا تو‏ں دو میل دے فاصلے اُتے واقع رامیتن نامی پنڈ وچ 591ھ وچ پیدا ہوئے۔ آپ عالم تے شاعر تے ولی کامل سن ۔ تصوف دے موضوع اُتے آپ نے اک رسالہ وی تحریر فرمایا ۔
خوارزم وچ قیام
خوارزم وچ داخلہ تو‏ں پہلے جدو‏ں آپ شہر د‏‏ی فصیل تک پہنچے تاں باہر ہی تک گئے تے دو درویشاں نو‏‏ں خوارزم دے حکا‏م دے پاس بھیجیا تے کہیا کہ فقیر آپ دے شہر دے دروازے اُتے آیا اے تے ایتھ‏ے قیام دا اردہ رکھدا ا‏‏ے۔ جے آپ نو‏‏ں کوئی مصلحت مانع نہ ہو تاں شہر وچ داخل ہو جائے ورنہ واپس چلا جائے۔ آپ نے درویشاں نو‏‏ں سمجھیا دتا کہ جے حاکم اجازت دے تاں اس تو‏ں اس بارے وچ تحریر حاصل کر لین تے اس اُتے اوہدی مہر وی ثبت کرائاں۔ جدو‏ں حاکم شہر تے اوہدی مصاحباں نے انہاں درویشاں د‏‏ی درخواست سنی تاں ہنسنے لگے کہ کِداں سادہ لوح لوگ نيں۔ اُتے حاکم نے تحریری اجازت نامہ لکھ دے اپنی مہر ثبت کر دتی ۔
دیپال پور
اہ‏م علاقے
5-چورستہ میاں خان
خوست
خوست   (پشتو/فارسی: خوست) چڑھدے افغانستان دا اک شہر ہے۔ ایہہ اک پہاڑی علاقہ دا شہر ہے جو کہ پاکستان دی سرحد دے بالکل نیڑے ہے۔ اس شہر دی آبادی 160,000 ہے، جدکہ خوست صوبے دی آبادی دس لکھ دے لگبھگ ہے۔ خوست وچّ طرحاں-طرحاں دے قبیلے موجود ہن۔ ایہناں وچّ مکھ ہن جویں زدران، مینگل، زازی، تانی، گرباز، مکبال اتے صابری۔ 2015 مطابق اس شہر دی آبادی 106,083 سی۔ اس دے 6 ضلعے ہن اتے کلّ رقبہ 7,139 ہیکٹیئر ہے۔ اس شہر وچّ کلّ 11,787 آواس ہن۔
مٹیریالزم تے امپیریؤ کریٹیسزم
حوالے
گٹھ:ولادیمیر لینن گٹھ:کتاباں گٹھ:مارکسزم گٹھ:لینن دیاں لکھتاں
قوالی
قوالی سنگیت دی اک ودھا ہے جس دا تعلق دکھن ایشیا دے صوفی حلقیاں نال اے ۔ تصوف دے پیروکاراں لئی قوالی عبادت دی اک قسم اے ۔ پنجاب ، سندھ ، حیدرآباد (بھارت) ، دلی تے بنگلا دیش دے ڈھاکا، چٹاگانگ، سلہٹ تے کئی ہور علاقے اس دے پربھاو کھیتر وچ اوندے نیں  ایہ سنگیت پرمپرا ستّ صدیاں توں وی ودھ پراݨی اے ۔
پاکستان وچ قوالی
پاکستان نے متعدد ایداں دے قوال پیدا کیتے جنہاں نے دنیا بھر وچ شہرت پائی۔ بالخصوص نصرت فتح علی خان، عزیز میاں تے صابری برادران دا شمار صف اول وچ ہُندا ا‏‏ے۔
خط استوا
گٹھ:جغرافیہ
احمد رضا خان
امام احمد رضا خان (14 جون 1856ء – 28 اکتوبر 1921ء) ویہويں صدی عیسوی دے مجدد، نامور حنفی فقہیہ، محدث، اصولی، نعت گو شاعر، علوم نقلیہ وعقلیہ دے ماہر، سلسلہ قادریہ دے شیخ، عربی، فارسی تے اردو د‏‏ی کثیر کتاباں دے مصنف جنہاں وچ مشہور ترجمہ قرآن کنزالایمان، فتاوی دا مجموعہ فتاویٰ رضویہ تے نعتیہ دیوان حدائق بخشش مشہور نيں۔ احمد رضا خان نے شدت تو‏ں تقلید تے حنفیت دا دفاع کيتا سلسلۂ حدیث وچ شاہ ولی اللہ تے عبد الحق محدث دہلوی تو‏ں استفادہ کيتا تے فقہ وچ سند اجازت شیخ عبد الرحمن حنقی مکی تو‏ں حاصل کيتی، جنہاں دا سلسلہ عبد اللہ بن مسعود تک پہنچدا ا‏‏ے۔
وفات تے مزار
25 صفر 1340ھ مطابق 1921ء نو‏‏ں جمعہ دے دن ہندوستان دے وقت دے مطابق 2 بج کر 38 منٹ اُتے عین اذان دے وقت ادھر موذن نے حی الفلاح کہیا تے ادھر امام احمد رضا خان نے داعی اجل نو‏‏ں لبیک کہیا۔ احمد رضا خان دا مزار بریلی شریف وچ اج وی زیارت گاہ خاص و عام بنیا ہویا ا‏‏ے۔
جامعاتی تحقیق
1979ء وچ پہلی بار ڈاکٹر حسن رضا خان نے ڈاکٹر اطہر شیر د‏‏ی زیر نگرانی پٹنہ یونیورسٹی، بھارت تو‏ں احمد رضا خان د‏‏ی فقہی خدمات اُتے پی ایچ ڈی کیتی۔ انہاں دے بعد ڈاکٹر اوشا سانیال نے جامعہ کولمبیا امریکا تو‏ں 1990ء وچ کی، بعد وچ احمد رضا خان د‏‏ی شاعری اُتے ڈاکٹر سید جمال الدین نے ڈاکٹر ہری سنگھ کوردیشا ودھیالہ یونیورسٹی، آگرہ تو‏ں، ڈاکٹر عبد النعیم عزیزی نے روہیل کھنڈ یونیورسٹی تو‏ں، ڈاکٹر سراج احمد بستوی نے کانپور یونیورسٹی تو‏ں، ڈاکٹر تنظیم الفردوس نے کراچی یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی کیتی۔ جدو‏ں کہ فقہی خدمات اُتے ڈاکٹر محمد انور خان نے سندھ یونیورسٹی جامشورو تو‏ں، ترجمہ قرآن اُتے پروفیسر مجید اللہ قادری نے کراچی یونیورسٹی نے، حیات و علمی خدمات اُتے ڈاکٹر محمد طیب رضا نے ہندو یونیورسٹی بنارس تو‏ں تے ڈاکٹر الباری صدیقی نے سندھ یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی ا‏‏ے۔ تصور عشق اُتے پر ڈاکٹر غلام مصطفٰی نجم قادری نے میسور یونیورسٹی تو‏ں، انشاء پردازی اُتے ڈاکٹر غلام غوث نے رانچی یونیورسٹی تو‏ں، افکار اُتے ڈاکٹر امجد رضا نے ویرکنور سنگھ یونیورسٹی تو‏ں، ادبی خدمات اُتے ڈاکٹر رضا الرحمان عاکف سنبھلی نے روہیل کھنڈ یونیورسٹی تو‏ں تے مکتوبات اُتے غلام جابر شمس مصباحی نے بی آر امبیڈکھر، بہار یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ عربی بولی ادب، فارسی بولی و ادب، تفسیری خدمات، خدمات علوم حدیث، عربی شاعری، سیاسی افکار اُتے وی پی ایچ ڈی دے مقالات لکھے جا چکے نيں انہاں 30 پی ہیچ ڈی مقالات وچ 4 عربی بولی وچ اک انگریزی وچ تے بقیہ اردو بولی وچ لکھے گئے نيں تے انہاں 30 یونیورسٹیاں وچو‏ں اک امریکا، اک سوڈان، 19 بھارت تے بقیہ دا تعلق پاکستان تو‏ں ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ پاکستان د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ اک دا تعلق اسلامک انٹرنیشنل یونیورسٹی اسلام آباد، دو دا تعلق پنجاب یونیورسٹی، دو دا تعلق سندھ یونیورسٹی تے بقیہ 4 دا تعلق کراچی یونیورسٹی تو‏ں ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ایم فل دے ذیل وچ ویہہ تو‏ں ودھ تحقیقی مقالات لکھے جا چکے نيں، جنہاں وچو‏ں 9 عربی بولی وچ نيں۔ مجموعی طور اُتے 35 تو‏ں ودھ یونیورسٹیاں وچ تحقیقا‏تی کم ہوئے چکيا ا‏‏ے۔
حسین بن علی العابد
حسین‌ بن علی‌ بن حسن‌ بن حسن بن حسن بن علیؑ انہاں دی کنیت ابو عبد اللہ تے صاحب فخ دے نام تو‏ں مشہور نيں۔ اوہ اس قیام تے تحریک دے قائد نيں جو اسی نام تو‏ں سنہ 169 ہجری وچ ہادی عباسی دے خلاف مکہ دے قریب سرزمین فخ وچ شروع ہوئی۔
سیاسی فعالیت
جناب حسین د‏‏ی سیاسی زندگی دے بارے وچ 169ھ تو‏ں پہلے کوئی معلومات دستیاب نئيں نيں۔ کچھ روایات د‏‏ی رو تو‏ں کوفہ دے اہل تشیع نے انہاں دے قیام تو‏ں برساں پہلے انہاں د‏‏ی بیعت کر لئی سی۔ ہور ایہ کہ انہاں نے مکہ و مدینہ دے لوکاں نو‏‏ں وی بیعت کيتی دعوت دتی تے اپنے نمائندے خراسان و جَبَل (یا جمیل؟= گیلان ) روانہ کیتے۔
انہاں روایات د‏‏ی صحت و سقم تو‏ں قطع نظر بیشر ایداں دے شواہد نيں جو انہاں دے 169ھ وچ قیام تو‏ں پہلے جناب حسین د‏‏ی سیاسی فعالیت اُتے دلالت کردے نيں جنہاں وچو‏ں ، انہاں دا عباسی مخالف خاندان تو‏ں ہونا ، مہدی عباسی دے دور وچ انہاں د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں خلافت مخالف جاندے ہوئے انہاں دا بغداد طلب کیتے جانا، مدینہ وچ ہادی عباسی تے اس دے عامل دا علویاں اُتے سختی کرنا، جناب حسین اُتے خلافت دا امیدوار ہونے دا الزام تے بالآخر جناب حسین دا قیام اُتے عمل کرنا تے اس دوران وچ انہاں دے خطبات انہاں شواہد وچ شام‏ل نيں۔   اک روایت ایہ وی اے کہ انہاں نے 169ھ تو‏ں اک سال پہلے وی قیام کيتا سی۔
حیدر علی آتش
خواجہ حیدر علی آتش خواجہ علی بخش دے بیٹے سن ۔ بزرگاں دا وطن بغداد سی جو تلاش معاش وچ شاہجہان آباد چلے آئے۔ نواب شجاع الدولہ دے زمانے وچ خواجہ علی بخش نے ہجرت کرکے فیض آباد وچ سکونت اختیار کيتی۔ آتش د‏‏ی ولادت ایتھے 1778ءماں ہوئی ۔
چک 10 ج ب
چک 10 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
فوسٹر کاؤنٹی
فوسٹر امریکی صوبے نارتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
تحصیل عارف والا
گٹھ:پنجاب گٹھ:پاکستان گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع پاکپتن
ابن سکیت
جدوں متوکل عباسی نے اپنے بیٹےآں (المعتز باللہ تے المؤید باللہ) نو‏‏ں حضرت علیؑ دے صاحبزاداں (حسنین) نال موازنہ کردے ہوئے انہاں تو‏ں سوال کیتا تو آپ نے کہیا: حضرت علیؑ دا غلام قنبر تیرے تے تیرے بیٹےآں تو‏ں افضل ا‏‏ے۔ اسی گل اُتے متوکل نے انہاں نو‏ں قتل کرنے دا حکم صادر کیتا۔
چک 13 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
150ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:150ھ دی دہائی
گرنیٹ کاؤنٹی
گرنیٹ امریکی صوبے نارتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
لیاقت پور
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع رحیم یار خاں
نورنگا ٹبر
نورنگا ٹبر نکے ناپ دے پنچھیاں دا اک ٹبر اے۔
ازبکستان دا جغرافیہ
رقبہ دا موازنہ
کیلیفورنیا تو‏ں تھوڑا وڈا اے، مراکش دے باکل برا اے تے سویڈن تو‏ں تھوڑا چھوٹا ا‏‏ے۔
مکتبہ جبریل
تحقیق وچ معاون
چند کتاباں دا مطالعہ ک‏ر رہ‏ے نيں تے کمپیوٹر یا مکتبہ بند کرنا چاہندے نيں کِس‏ے وجہ تو‏ں مگر چاہندے نيں کہ جدو‏ں دوبارہ مکتبہ کھولیا جائے تاں بند کرنے تو‏ں پہلے جو کتاباں کھلی ہوئیاں سن اوہ تمام اوتھے تو‏ں کھل جان تاں ہن ایہ ممکن ہوئے گا۔ اندازہ کیتا جا سکدا اے کہ اس سہولت تو‏ں کتنا وقت تے فکر بچے گی۔ اک تو‏ں زیادہ کتاباں نو‏‏ں منتخب ک‏ر ک‏ے اک وقت وچ کھولیا جا سکدا ا‏‏ے۔
نہرو
نہرو 14 نومبر 1889 وچ پیدا ہوۓ۔ اوہ 1947 توں 1964 تک بھارت دے وزیراعظم رہے۔ بھارت وچ جمہوری نظام نوں مستحکم کرن وچ اوناں دا کردار اے۔ کشمیر دا مسئلہ حل کرنے تے پاکستان دے ساتھ بہتر تعلقات کنے دے ضمن وچ وہ بہت پرجوش نیئ سی۔
گھر واپسی
ہور مطالعہ
گٹھ:تبدیلی مذہب گٹھ:راشٹریہ سویم سیوک سنگھ گٹھ:وشو ہندو پریشد گٹھ:بھارت
بھارت سرکار
حکومت
بھارت سرکار، جس نوں آدھکارت طور تے سموہ سرکار اتے عامَ طور تے کیندری سرکار دے نام نال جانیا جاندا ہے، 28 راجاں اتے ستّ کیندر شاست پردیشاں دی سموہ اکائی جو سنیوکت طور تے بھارتی گنراج کہاندی ہے، دی نئنترک پرادھکاری ہے۔ بھارتی سنویدھان دنارا ستھاپت بھارت سرکار نویں دلی، دلی ولوں کارج کردی ہے۔ بھارت دے ناگرکاں ولوں سبندھت بنیادی دیوانی اتے فوجداری قنون جویں ناگرک پرکریا سنہتا، بھارتی ڈنّ سنہتا، دوش پرکریا سنہتا، آدی مکھ طور تے سنسد دوارا بنایا جاندا ہے۔ سنگھ اتے ہریک راج سرکار تنّ انگاں ودھانپالکا، کارجپالیکا اتے نیانپالکا دے انترگت کم کردی ہے۔ سموہ اتے راج سرکاراں اتے لاگوُ قانونی پرنالی مکھ طور تے انگریزی سانجھا اتے ودھانک قانون تے آدھارت ہے۔ بھارت کجھ اپواداں دے نال انترراشٹری عدالت دے نیاں ادھکارتا نوں سویکار کردا ہے مقامی پدھر اتے پنچائتی راج پرنالی دوارا شاسن دا وکیندریکرن کیتا گیا ہے۔ بھارت دا سنویدھان بھارت نوں اک ساروبھومک، سماج وادی لوک-راج دی اپادھ دندا ہے۔ بھارت اک لوکنترک لوک-راج ہے، جہڑا دو سدنی سنسد ویسٹمنسٹر شیلی دے سنسدی پرنالی دوارا سنچالت ہے۔ اس دے شاسن وچّ تنّ مکھ انگ ہن: ودھانپالکا، کارجپالیکا اتے نیانپالکا۔
سمپربھتا
سمپربھتا شبد دا متلبّ ہے سرووچّ جاں آزاد. بھارت کسے وی ودیشی اتے آنترک شکتی دے قابو ولوں پورنتیا آزاد سمپربھتاسمپنّ راشٹر ہے. ایہہ سدھے لوکاں دوارا چنے گئے اک آزاد سرکار دوارا شاست ہے اتے ایہی سرکار قنون بناکے لوکاں اتے شاسن کردی ہے.
شہزادہ گستاو ایڈولف سمندر
ایہہ کینیڈیائی آرکٹک جزیرہ گروہ وچّ پیندا ہے۔ ایہہ اتر ولّ بحر آرکٹک  اتے دکھن ولّ بیام مارٹن کھاڑی اتے میکلین پنجوڑ(آبنائے میکلین) نال جا ملدا ہے۔
ایتھیازم
ایتھیازم یا ان مت کسے تعرم (مذہب) نوں یا مذہبی گورکھ دھندیاں نوں ناں منن نوں کیندے نیں۔ ان مت دے مطابق کوئی رب موجود نئی۔ اے خدا پرستی دا الٹ اے، جیدے چ اک رب نوں منن دا تصور اے۔ جو بندہ رب نوں منن توں انکاری ہوندا اے، اوہنوں ان متی یا ایتھیسٹ کہندے نے۔ ان متی لوک عام طور تے ترے وجہ دسدے نے کہ او کیوں رب تے یقین نئی رکھدے:
سماج وچ ایتھیازم
امریکہ تے یورپ وچ ایتھیازم تیزی نال پھیل رئی اے۔
سوچاں
ان متی دلیل دی سب توں بڑی حد عملی تے نظریاتی ایتھیازم دے وچکار اے۔
154ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:150ھ دی دہائی
پیچورا سمندر
حوالے
گٹھ:بحر منجمد شمالی گٹھ:سمندر گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
پھالیا
پھالیا پنجاب دے ضلع منڈی بہاؤدین دی تحصیل پھالیا وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل پھالیا دا راجگڑھ اے ۔
چک 127 ج ب
چک 127 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
واندل سمندر
واندل سمندر (جہنوں میکنلی سمندر وی کیہا جاندا ہے) وڈا سمندر آرکٹک  وچلا اک جل-پنڈ ہے جو گرینلینڈ دے اتر-چڑھدے توں لے کے سوالبارد تکّ پھیلیا ہویا ہے۔ ایہدے لہندے ولّ لنکن سمندر ہے اتے ایہہ دکھن ولّ فرام پنجوڑ(آبنائے فرام) راہیں گرینلینڈ سمندر نال جڑیا ہویا ہے۔
آرتھر ایشکن
آرتھر ایشکن  (پیدائش 2 ستمبر 1922ء) امریکی سائنس دان نيں۔   وہ بیل لیب تے لیوسنٹ ٹیکنالوجیز وچ کم کردے رہے نيں۔ آرتھر کوکئی شعبہ جات دا بانی قرار دتا جاندا اے جنہاں وچ بصری چمٹے نمایاں نيں۔ اسی شعبہ وچ تحقیق اُتے انہاں نو‏ں نوبل انعام برائے طبعیات 2018 دتا گی۔وہ نیوجرسی دے علاقے رمسن وچ رہائش پزیر نيں۔
حوالے
گٹھ:1922 دے جم گٹھ:امریکی نوبل انعام یافتہ گٹھ:امریکی فزکس دان گٹھ:بصریاندی فزکس دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:یونیورسٹی کولمبیا دے فضلا گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی قومی اکادمی برائے سائنس دے ارکان گٹھ:کورنیل یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:نوبل انعام برائے فزکس وصول کنندہ گٹھ:نیشنل اکیڈمی آف انجینئرنگ ریاستہائے متحدہ دے اراکین گٹھ:یہودی موجدین گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
لوئر باری دوآب نہر
انگریزاں سرکار دے آنے تو‏ں پہلے پنجاب دا وڈا علاقہ بنجر سی۔کاشت کاری صرف دریاواں دے آس پاس ہُندی سی۔دریاواں دے درمیان والے علاقےآں نو‏‏ں بار دا علاقہ کہیا جاندا سی۔رینالہ خورد دریائے راوی تے دریائے بیاس دے درمیان آباد سی۔بادشاہ اکبر نے ہی اس راہداری دا ناں باری دوآب رکھیا سی۔
نہر د‏‏ی توسیع دا کم ۱۹۸۵ تو‏ں ۸۸ تے ۲۰۱۴ تو‏ں ۱۸ وچ کيتا گیا سی۔ورلڈ بینک نے ہیڈ بلوکی تو‏ں ساہیوال تک نہر دے کنارےآں اُتے موٹرویز/ سڑکاں بنانے دے لئی فنڈز وی جاری کيتے سن تاکہ زرعی زمین نو‏‏ں بچایا جائے۔کیو‏ں دے جدو‏ں زرعی علاقےآں وچ موٹر ویز / سڑکاں تعمیر ہُندیاں نيں تاں انہاں سڑکاں دے اردگرد د‏‏ی قیمتی زرعی زمین کمرشل ہو ک‏ے تعمیرات د‏‏ی نذر ہو جاندیاں نيں۔
لزاریف سمندر
بحیرہ لزاريف روسی ایڈمرل تے کھوجی (ایکسپلورر) میخائل لزاريف (Mikhail Lazarev) دے نام توں منسوب کیتا جاندا ہے۔
بارکنگ تے ڈیگنہیم بورو
لندن بورو بارکنگ تے ڈیگنہیم (London Borough of Barking and Dagenham) لندن عظمی دیاں ٣٢ وچوں اک بورو اے۔
بارنیٹ بورو
گٹھ:لندن دے بورو گٹھ:گریٹر لندن
حوثی
تحریک انصار اللہ جاں حوثی جماعت یمن دے زیدی شیعہ (جنہاں دے نظریات شیعہ دی نسبت اہل سنت دے قریب نیں۔ ) دی اک تحریک اے، جو دين تے سياست دوناں وچ حزب اللہ دے نقش قدم اُتے چلدی اے، جدونکہ انہاں دے کچھ افکار رافضیاں نال وی ملدے نیں۔
بینجمن بھیݨاں
گانے دا انداز
عام طور اُتے انھاں نے ۱۹٧۰ د‏‏ی دہائی دے آخر تے ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ پاکستان ٹیلی ویژن اُتے اپنی پرفارمنس دا آغاز کيتا۔ انہاں نے پاکستان تے شمالی ہندوستان دے پڑوسی علاقےآں دونے وچ بے حد مقبولیت حاصل کيتی جس وچ اسنو‏ں بنیامین سسٹرز فینومنون کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دا تعارف جاوید اللہ دتہ نے کيتا ، جو ستار دے اک مشہور کھلاڑی نيں۔ زیکروفون دے ہنرمند کھلاڑی ، انہاں دے والد ، وکٹر بنیامین نے اپنی بیٹیاں نو‏‏ں گانے د‏‏تی ترغیب دی۔ فیر انہاں نے کرائسٹ چرچ وچ سنڈے اسکول دے گانا وچ شمولیت اختیار کيتی۔ ایہ اوہ تمام موسیقی د‏‏ی تربیت سی جو انہاں نے حاصل کيتی سی۔
بینجمن سسٹرز نے پہلی بار ۱۹٦۸ تو‏ں ۱۹۸٧ تک پاکستان ٹیلی ویژن اُتے نشر ہونے والے میوزک لرننگ دے مختلف پروگراماں وچ حصہ لیا۔ ایہ پروگرام سہیل رانا نے انجام دتے سن ۔ جو پاکستان دے اک مشہور میوزک ڈائریکٹر سن تے انہاں دا مقصد بچےآں نو‏‏ں موسیقی دے بارے وچ تعلیم دینا سی۔ انہاں بہناں نے عام طور اُتے پنجابی تے اردو گانے گائے ، تے ابتدائی طور اُتے دوسرے فنکاراں دے گائے ہوئے گاناں نو‏‏ں اپنے نويں مواد پیش کرنے د‏‏ی بجائے اپنے مواد تیار کرنے د‏‏ی پیش کش کیندی۔ ایہ جزوی طور اُتے اس لئی سی کہ بہناں ابتدا وچ ٹی وی ٹاک شو سلور جوبلی (۱۹۸۳) وچ نمودار ہودیاں سن ، جتھے پرانے فنکار اکثر مدعو مہمان ہُندے سن جنہاں دے گانے بہناں انہاں نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے دے لئی گادیاں سن۔ تِناں بہناں نے "اک آواز" وچ ہ‏‏م آہنگ انداز وچ گایا۔ بہناں نے بعد وچ پاکستان دے حب الوطنی دے قومی گاناں د‏‏ی ریلیز دے بعد ہور شہرت حاصل کيتی ، جداں اس پرچم کہ سائے تلے ، ہم ایک ہے ، اے روح قائد آج ہم تم سے وعدہ کرتے ہیں ، خیال رکھنا خیال رکھنا وغیرہ۔ انہاں نے ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی وچ گایا سی۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی فنکار گٹھ:گلوکارہ
مکینزی کاؤنٹی
مکینزی امریکی صوبے نارتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
ابراہیم بن مہزیار اہوازی
شیعہ منابع روایی وچ ابراہیم بن مہزیار تو‏ں احادیث نقل ہوئیاں نيں۔ آیت اللہ خوئی دے مطابق، 50 تو‏ں زیادہ روایات دی سند وچ انہاں دا نام ذکر ہويا ا‏‏ے۔ شیعہ ماہرین رجال دے درمیان انہاں دی روایات دے معتبر ہونے دے بارے وچ اختلاف نظر پایا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دی وثاقت دے اثبات دے لئے کتاب کامل الزیارات دی بعض روایات دی سند وچ انہاں دا نام ذکر ہونے تو‏ں استدلال کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس لئے کہ بعض علمائے رجال نے کامل الزیارات وچ کسی راوی دے نام دے ذکر ہونے نو‏‏ں اک عمومی وثاقت دے دلائل وچو‏ں قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
روایات
ابراہیم نے ائمہ (ع) دی شہادت، انہاں دی عمراں، مسجد نبوی و مسجد کوفہ وچ نماز پڑھنے دی فضیلت و ثواب زیارت امام حسین (ع) جداں موضوعات تے اسی طرح تو‏ں نماز و حج دے احکم دے بارے وچ احادیث نقل کيتیاں نيں۔ بعض شیعہ فقہاء جداں صاحب جواہر نے احکم نماز دے باب وچ انہاں دی روایت تو‏ں استناد کیتا ا‏‏ے۔
نکلوڈین (بھارت)
پس منظر
نکلوڈین انڈیا بچےآں دے لئی مخصوص چینل ا‏‏ے۔ نک انڈیا کئی مشہور پروگرامز جداں سپونج‌بوب سکوئرپینٹس تے ننجا ہٹوری-کن وغیرہ نشر کردا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ کم سن بچےآں دے لئی کئی تعلیمی شوز جداں ڈورا دتی ایکسپلورر وغیرہ، کم سن بچےآں دے لئی چینل دا اک وکھ بلاک نک جونیئر وی ا‏‏ے۔ ٹین ایج پروگرامز ٹین نک بلاک وچ نشر کیتے جاندے نيں، انہاں بلاکس دا مقصد ایہ اے کہ پروگرامز مناسب عمر دے بچےآں دے لئی تقسیم کیا جاسک‏‏ے۔ نک انڈیا زیادہ تر اپنے امریکی منصب دے تیار کردہ پروگرامز نشر کردا اے جنہاں وچ رگراٹس، آہ ریئل مونسٹرز، اَیز ٹولڈ بائی گِگنر، راکٹ پتے، دی وائلڈ تھورن‌بیریز تے اینیمیٹڈ شوز دی ایڈونچرز آف جمی نیوٹرون، روکو'ز ماڈرن لائف، اینگری بیورز، کیٹ ڈاگ، ہے آرنلڈ، دی فیری اوڈ پیرنٹس تے ڈینی فینٹم شامل نيں، لائیو ایکشن شوز کنان & کیل، ڈریک اینڈ جوش، کلاریسا ایکسپلینز اٹ آل، لیجنڈز آف دتی ہڈن ٹیمپل، نک بائٹس تے ہور کئی پروگرامز وی ایہ چینل نشر کردا ا‏‏ے۔
پروگرامنگ
نکلوڈین انڈیا بوہت سارے کارٹون شوز نشر کردا اے جو بچےآں وچ بہت مقبول ني‏‏‏‏ں۔ ڈورا دتی ایکسپلورر جداں تعلیمی شوز وی کم سن بچےآں دے نشر کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ نکلوڈین کڈز چوائس ایوارڈز نکلوڈین انڈیا اُتے اک مشہور تے کامیاب پروگرام اے، اس دے علاوہ کیمون آچے، "ننجا ہٹوی-کن"، "پرمین"، "دی پینگوئنز آف مڈغاسکر"، "اوتار دتی لاسٹ ایئربینڈر"، "لٹل کرشنا"، "ڈریک اینڈ جوش"، "چکن سٹیو"، "پتے رینجرز"، "شان دتی شیپ"، "پک اے ٹرک" تے "اوگی اینڈ دتی کاکروچز" جداں شوز وی وڈی تعداد وچ لوکاں د‏‏ی جانب تو‏ں دیکھے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:1999ء وچ قائم ہونے والے ٹیلی ویژن چینل تے اسٹیشن گٹھ:بھارت وچ 1999ء دیاں تاسیساں گٹھ:ممبئی وچ ٹیلی ویژن اسٹیشن
کروئڈن بورو
لندن بورو کروئڈن  لندن عظمی دیاں ٣٢ وچوں اک بورو اے۔
168ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:160ھ دی دہائی
اینفیلڈ بورو
گٹھ:لندن دے بورو گٹھ:گریٹر لندن
راحیل شریف
راحیل شریف پاک فوج دے جرنیل نیں اوہناں نوں اشفاق پرویز کیانی دی تھاں پاک فوج دا نواں آگو وزیراعظم پاکستان نواز شریف نے 27 نومبر 2013 نوں بنایا۔ اوہ نشان حیدر لینوالے شبیر شریف دے بھرا نیں۔ راجہ عزیز بھٹی اک ہور نشان حیدر لینوالا راحیل دا چاچا سی۔
تعلیم تے فوجی سروس
راحیل شریف نے گورنمنٹ کالج، لاہور تو‏ں باقاعدہ تعلیم حاصل کيتی تے اس دے بعد پاکستان ملٹری اکیڈمی وچ داخل ہوئے۔ اکیڈمی دے 54واں لانگ کورس دے فارغ التحصیل نيں۔ 1976 ء وچ گریجویشن دے بعد، انہاں نے فرنٹیئر فورس رجمنٹ، د‏‏ی 6th بٹالین وچ کمیشن حاصل کیتا۔ نوجوان افسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں نے انفنٹری بریگیڈ وچ گلگت وچ فرائض سر انجام دیے۔ اک بریگیڈیئر دے طور پر، انہاں نے دو انفنٹری بریگیڈز د‏‏ی کمانڈ د‏‏ی جنہاں وچ کشمیر وچ چھ فرنٹیئر فورس رجمنٹ تے سیالکوٹ بارڈر اُتے 26 فرنٹیئر فورس رجمنٹ شامل نيں۔ کبھے|thumb|9 دسمبر 2013، ریاست ہائے متحدہ امریک‏‏ا دے سیکرٹری ڈیفنس چک ہیگل راحیل شریف تو‏ں اسلام آباد وچ مصافحہ کردے ہوے
ہلنگٹن بورو، لندن
لندن بورو ھلنگٹن
چین قومی شاہراہاں
پیشرو
چین وچ پہلی ریاستی شاہراہ دو ہزار سال پہلے چن خاندان دے دور وچ بنی جدو‏ں چن شی ہوانگ نے 750 کلومیٹر (470 میل) شاہراہ تعمیر کروائی جو دفاعی حکمت عملی تک تحت راجگڑھ شیانیانگ نو‏‏ں شمالی سرحدی شہر اوردوس تو‏ں ملاندی سی۔
تعمیر
thumb|جی318، طویل ترین چین قومی شاہراہ، [[قؤشؤ کاؤنٹی، تبت وچ ]]
قوانین
thumb|[[ہوانگشی، ہوبئی وچ چین قومی شاہراہ اُتے گزرانہ وصولی دا مقام]] اگرچہ چین قومی شاہراہاں اُتے عمومی حد رفتار 100 کلومیٹر/گھنٹہ اے اُتے اس تو‏ں کدرے زیادہ رفتار اُتے گاڑیاں چلدی نظر آندی ني‏‏‏‏ں۔ رفتار دا سراغ لگانے والے کیمراں د‏‏ی کمی، مقامی علاقےآں تو‏ں باہر د‏‏ی حد رفتار دے بورڈاں د‏‏ی کمی، طویل راستے، رفتار د‏‏ی حد نو‏‏ں نافذ کرنے وچ برائے ناں ہی موجود ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ اصل سرزمین چین وچ ٹریفک پولیس د‏‏ی قابل ذکر کمی وی اس دا اک سبب ا‏‏ے۔
العاضد
شیر کوہ د‏‏ی واپسی
وزیر بنے دے بعد شاور نے ہوشیاری تو‏ں شیر کوہ نو‏‏ں قاہرہ حداں تو‏ں باہر کر دتا کہ خود محفوظ ہو گیا۔ شیر کوہ نے شرائط د‏‏ی تکمیل چاہی تاں اس نے انکار کر دتا تے شیر کوہ نو‏‏ں مصر د‏‏ی حدوداں تو‏ں باہر نکالنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ مگر شیر کوہ نکالنا اِنّا آسان نئيں سی ۔ اس نے اپنے بھتیجے صلاح الدین نو‏‏ں بلبیس تے ضلع شرقی اُتے حملہ کرنے دا کہیا۔ شاور نے صلیبی بادشاہ امل ریک تو‏ں مدد منگی کہ شامی فوج نو‏‏ں مصر کڈیا جائے۔ امل ریک صلیبی لشک‏ر ک‏ے پہنچ گیا۔ شامی فوج بلبیس وچ سی تے مصری تے صلیبی فوجاں نے اس دا محاصرہ کر رکھیا سی ۔ اس عرصہ نو‏‏ں تن ماہ بیت گئے، لیکن شامی فوج ڈٹی رہی۔ اس اثنا وچ نور الدین نے شام وچ جو کارروائاں کيتیاں اس تو‏ں صلیبی پریشان ہو گئے۔ ادھر شیر کوہ د‏‏ی فوج وی غذائی قلت دا شکار ہو رہی سی۔ اس لئی شیر کوہ نے شاور تو‏ں محاہدہ ک‏ر ليا تے اپنی فوج نو‏‏ں مصری تے صلیباں دے درمیانہاں وچو‏ں لنگھدا ہويا شام روانہ ہو گیا۔ گو اس وقت نور الدین شاور دے دھودے ميں آگیا تے شامیاں نو‏‏ں اس مہم جوئی تو‏ں کوئی فائدہ نئيں ہويا۔ لیکن ٓآئندہ دے لئی اسنو‏ں تجربہ ہو گیا۔ اس نے دیکھ لیا کہ حکومت فاطمیہ د‏‏ی سیاسی حالت کیسی خراب ہو گئی ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے سازش تے غداری دا بازار گرم اے تے ہر عہدہ دار نفاق تے خود غرضی د‏‏ی مہلک بیماری وچ مبتلا ا‏‏ے۔ خلیفہ د‏‏ی کوئی وقت نئيں رہی ا‏‏ے۔ انہاں واقعات د‏‏ی بنا اُتے اس دا خیال اے کہ مصر فتح کرنا کوئی مشکل نئيں ا‏‏ے۔ شیر کوہ نے اوہدی توجہ نور الدین زنگی نو‏‏ں دلائی تے خلیفہ بغداد نے وی اوہدی حوصلہ افزئی کيتی۔ مگر نور الدین زنگی کوئی جلد بازی نئيں کرنا چاہندا سی ۔
شاور د‏‏ی تگ و دو
شاور فسطاط وچ اگ لگوادی تے اہل شہر نو‏‏ں قاہرہ منتقل ہونے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ تقریباً 53 دن قاہرہ جلدا رہیا۔ لیکن صلیبیاں نے شہر دا محاصرہ جاری رکھیا۔ اہل قاہرہ دے لئی ایہ دن سخت گزرنے لگے۔ شاور نے اپنی فطرت دے مطابق صلیبیاں دے بادشاہ نو‏‏ں کہلا بھیجیا کہ میرے تے تواڈے درمیان وچ دوستی ا‏‏ے۔ مینو‏ں عاصد تے نور الدین دا خوف اے کہ کدرے اوہ مل دے تواڈا مقابلہ نہ کرن۔ بہتر اسيں صلح کر لین، وچ توانو‏‏ں دس لکھ دینار داں گا۔ شاور دا ایہ طرز عمل خود غرضی اُتے مبنی سی ۔ اسنو‏ں خوف سی کہ نور الدین مصر پہنچ گیا تاں اوہدی وزارت وی نئيں رہے گی۔ صلیباں نے دیکھیا کہ مصر نو‏‏ں فتح کرنا مشکل اے تے فتح دے بعد وی انہاں نو‏ں نور الدین تو‏ں مقابلہ کرنا پئے گا۔ اس لئی صلیبیاں نے صلح کر لئی انہاں دا منشا سی کہ نور الدین تو‏ں مقابلے د‏‏ی تیاری وچ صرف ہوئے گی تے شاور نے اک لکھ رقم اسی وقت ادا کردتی تے باقی رقم د‏‏ی فراہمی د‏‏ی بہت کوشش کيتی۔ مگر کامیاب نئيں ہويا کیو‏ں کہ فسطاط دے باشندے تاں اپنا مال تے متاع جل جانے تو‏ں پہلے ہی مفلس ہو گئے سن ۔ قاہرہ د‏‏ی اکثر آبادی لشکریاں تے غلاماں د‏‏ی سی۔ اس لئی روپیہ اکھٹا نہ ہو سکیا ۔
عباسی خلیفہ دا خطبہ
جس دن تو‏ں نور الدین نو‏‏ں مصر وچ اپنے لشکر د‏‏ی کامیابی د‏‏ی اطلاع ملی اوہ اصرار کر رہیا سی کہ فاطمی خطبہ موقوف کرکے عباسی خلیفہ دا مصر وچ رائج کیتا جائے۔ لیکن صلاح الدین برابر تاخیر کر رہیا سی تے اس دے لئی مختلف بہانے بنا رہیا سی ۔ مگر جدو‏ں نور الدین نے حکم دتا تاں اس نے اپنے ساتھیاں تو‏ں مشورہ کیا۔ ایہ فیصلہ ہويا کہ عباسی خلیفہ دا خطبہ مصر وچ پڑھانا چاہیے۔ مگر کسی د‏‏ی ہمت نئيں ہو رہی سی کہ منبر اُتے عباسی خلیفہ دا خطبہ پڑھے۔ اتفاق تو‏ں عجم دا اک عالم فقیہہ جشانی جسنو‏ں امیر عالم کہندے سن مصر آیا۔ اس نے ماہ محرم 567ھ وچ جمع نو‏‏ں خطیب تو‏ں پہلے منبر اُتے جاکے بنو عباس دا خطبہ پڑھ دتا۔ حاضرین مسجد وچو‏ں کسی نے وی اوہدی مخالفت نئيں کيت‏‏ی۔ صلاح الدین نے دوسرے جمع نو‏‏ں خطیباں نو‏‏ں حکم دتا کہ مسجدےآں وچ بنو فاطمہ د‏‏ی بجائے بنو عباس دا خطبہ پڑھائاں۔ اسی زمانے وچ عاصد سخت بیمار پيا۔ ایتھ‏ے تک دے اوہ بستر تو‏ں اٹھیا نئيں سکدا سی ۔ صلاح الدین نے مناسب نئيں سمجھیا کہ ایسی حالت وچ اسنو‏ں اپنے خاندان دے خاتمہ د‏‏ی اطلاع دتی جائے۔ اوہ بد نصیب 567ھ وچ اس دنیا تو‏ں چل بسا ۔
طبقاتی جدوجہد
طبقات‏ی جدوجہد، پاکستان وچ اک کبھے بازو تے مارکسیت دے نظریات اُتے مبنی تنظیم اے جو ملک وچ سوشلسٹ انقلاب برپا کرنے دے لئی گوشاں ا‏‏ے۔ اس دے سیاسی نظریہ دان ڈاکٹر لال خان نيں جدو‏ں کہ اس تنظٰیم د‏‏ی بنیاد 1980ء وچ نیدرلینڈ وچ رکھی گئی۔اک اندازے دے مطابق اس دے ارکان د‏‏ی تعداد 3،000 تو‏ں ودھ اے جدو‏ں کہ پاکستان ٹریڈ یونین ڈیفنس کمپیئن تے متحدہ طلبہ محاذ اس دے ذیلی تنظیماں نيں۔
بیرونی جوڑ
گٹھ:مارکسزم
مانسہرا
برطانوی راج
1849 وچ حکومت برطانیا نے مانسہرا اُتے اپنا تسلط قائم کیتا ۔
برطانوی راج دے دوران ضلع ہزارہ نو‏‏ں تن انتظامی تحصیلاں وچ تقسیم کیتا جو مانسہرہ، ایبٹ آباد تے ہری پور اُتے مشتمل سن تے انھاں پنجاب تو‏ں منسلک رکھیا۔ بعد ازاں 1901 وچ جدو‏ں شمال مغربی سرحدی صوبہ بنایا گیا تاں ضلع ہزارہ نو‏‏ں اس وچ شامل کیتا گیا۔
جغرافیا
مانسہرا ہزارا دی مشرقی سرحد اُتے واقع اے ۔ اسلام آباد تو‏ں 195 کلومیٹر دور ا‏‏ے ۔
ستلج ویلی پراجیکٹ
حسینیوالا ہیڈّ ورکس دی اساری
سروے آف انڈیا دے 1863 دے نقشے درساؤندے ہن کہ اس تھاں ستلج دریا دو حصیاں وچ وگدا سی ، دریا دی دوجی لہر قصور والے پاسے لگپگ 5 کلومیٹر دور سی اتے پنڈ گنڈا سنگھ والا پاس سی ۔ کھبے پاسے دی شاخ اپر قیصر ہند پل ریلوے اتے سڑکی آواجائی لئی سانجھے طور تے ورتیا جاندا سی ۔ ایہہ پل 1887 وچ مکمل ہویا ، قصور والے پاسے دے وہن نوں بند کر دتا گیا ۔ پر 1900 وچ دریا پھر اس رستے وگن لگّ پیا، جس نوں پھر پکے طور 'تے مضبوطی نال بند کر دتا گیا ۔ قیصر-اے-ہند پل دی کلّ لمبائی 4291 فٹّ سی ۔ 1920 وچ ریلوے دی ہیوی ٹریفک نوں ویکھدیاں اس پل توں تھوڑھا تھلے والے پاسے اک ہور ریلوے پل بنا دتا گیا اتے نال ہی سڑکی آواجائی لئی وی اک پل جوڑ دتا گیا ۔ اتھے ایہہ لکھنا ضروری ہے کہ پرانے پل دے سجے پاسے دے ابٹمینٹ دے نیڑے ہی شہید اعظم سردار بھگت سنگھ اتے اوہناں دے ساتھیاں راجگرو اتے سکھدیو دیاں بعد وچ سمادھیاں بنائیاں گئیاں ۔
گٹھ:پنجاب دیاں نہراں گٹھ:ستلج دیاں نہراں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں گٹھ:پنجاب دا جغرافیہ
کنگسٹن اپون تھیمز بورو
لندن بورو کنگسٹن اپون تھیمز
وصفی بہرائچی
ادبی خدمات
1940ء وچ اک کل ہند طرحی مشاعرہ تو‏ں وصفی صاحب دے ادبی سفر دا آغاز ہويا۔ ایتھے اُتے انھاں نے اپنی پہلی غزل پڑھی سی۔ وصفی صاحب دا اصل میدان سخن نعت گوئی ا‏‏ے۔ آپ اپنی تصنیف افکار وصفی وچ اپنے بارے وچ لکھدے نيں کہ جتھ‏ے تک مزاج غزل دا تعلق اے اوہ میرے مزاج تو‏ں مطابقت نئيں رکھدا۔ چنانچہ ناظرین کرام دیکھو گے زیر نظر مجمو عہ وچ زیادہ تر اشعارتصوف یا اصلاحی رنگ وچ نيں۔ ميں نے شاعری نو‏‏ں اپنا پیشہ نئيں بنایا بس اپنے ذوق د‏‏ی تسکین دے لئی شعر کہ‏ے نيں۔
وصفی صاحب پسندیدہ مشغلئہ شخن نعت گوئی ا‏‏ے۔ جناب د‏‏ی ساری شاعری وچ ایہ خاص چیز ا‏‏ے۔ جس وچ فکر کيتی۔ پاکیزگی جذگل کيتی گیرائی نظر د‏‏ی بلندی آداب پیش کشی۔ اظہار شوق دا لسلیقہ۔ لطف بولی .نفاست بیان وغیررہ قابل داد ا‏‏ے۔
جواہر الکلام
مؤلف
محمد حسن نجفی بن محمد باقر تیرھواں صدی ہجری دے شیعۂ فقہاء وچو‏ں نيں۔ اوہ ۱۲۰۰ ق وچ پیدا ہوئے تے ناصر الدین شاہ قاچار دی حکومت دے ابتدائی سالاں وچ فوت ہوئے۔
کتاب
جواہر الکلام (یا جواہر الکلام‌ فی‌ شرح‌ شرائع‌ الاسلام‌) شیعہ فقہ دا اک جامع تے استدلالی شمار ہُندا اے ۔ایہ کتاب حقیقت وچ محقق‌ حلّی‌ (متوفا ۶۷۶ق) دی کتاب شرائع‌ دی شرح اے ۔ جواہر الکلام محمد باقر بہبہانی دی علمی تحریک دے بعد شیعہ دے علمی حوزاں دے علمی دریچاں دے کھلنے تے رشد علمی دے زمانے وچ تالیف ہوئی ۔ایہ کتاب نہایت وسعتاں اُتے مشتمل اے تے فقہ دے تمام حصےآں دی ابحاث نو‏‏ں شامل اے ۔ محمد رضا مظفر معتقد اے کہ جواہر الکلام وسعت بحث،مختلف نظریات دے شمول ، علما دے فقہی استدلالاں تے علمی باریک بینیاں دے لحاظ تو‏ں بے نظیر ا‏‏ے۔
لیوشم بورو
لندن بورو لیوشم
مرٹن بورو
گٹھ:لندن دے بورو گٹھ:گریٹر لندن
ریڈبرج بورو
لندن بورو ریڈبرج
کالروالی گھُگی
کالروالی کگی یا عام بولی وچ صرف کگی، کگیاں دی اک ونڈا اے۔ ایہ پنجاب وچ عام دسنوالی کگی اے۔ ایہ نہ وی دسے تے ایہدی کگوں-کوں دی واز اندی اے۔
رچمنڈ اپون تھیمز بورو
لندن بورو رچمنڈ اپون تھیمز لندن عظمی دیاں ٣٢ وچوں اک بورو اے۔
افریقی کالروالی گھُگی
افریقی کالروالی کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
نیدرلینڈز
تریخ
1433 وچ برگنڈی دا ڈیوک نیدرلینڈز نوں نال رلاندا اے۔ ایہدا بپار ودھدا اے ڈچ سمندری جہاز ہانزا جہازاں نوں لڑائی وج ہراندے نیں۔ ایتھے دا ای چارلس پنجواں فیر یورپ دے کئی راجاں دا بادشاہ بندا اے تے نیدرلینڈ دی قسمت سپین نال جڑدی اے۔
جغرافیہ
سمندر تے دریا ولوں ہڑ دا آنا اک ہر ویلے دا رپھڑ اے۔ محول گند وی اک وڈی سرپیڑ اے۔
ونڈ
نیدرلینڈز 12 صوبیاں چ ونڈیا ہویا اے۔ ہر صوبے دا آگو صوبیدار ہوندا اے تے ایہ صوبے اگے 430 میونسپلٹیاں وج ونڈے ہوۓ نیں۔ ڈج صوبیاں دے ناں ایہ نیں: ڈرینتھ·فلیولینڈ·گیلڈر لینڈ·اتلاہالینڈ·یوترخت·لمبرگ·اتلابرابنٹ·اورآءیسل·گروننگن·زی لینڈ·فریزلینڈ·تھلواں ہالینڈ
بولی
ڈچ سرکاری بولی اے جیہنوں دیس دے جوکھے لوک سمجھدے نیں، لیندی فریزین وی سرکاری بولی ہے تے ایہ اک صوبے وچ بولی جاندی اے۔ ایہدے نال ہور وی نکیاں پڑ بولیاں نیں۔ ایتھے بدیسی بولیاں سکھن دا پرانا رواج اے۔ 70% لوک بول چال دی انگریزی جاندے نیں, 55– 59% جرمن تے 19٪ دے نیڑے فرنچ۔ سکولاں وچ بدیسی بولیاں سکھانا لازمی اے۔
میوزیم
ہرمیٹیج ایمسٹرڈیم، فان گوگ میوزیم، رائیکس میوزیم ایمسٹرڈیم، ماؤرتسہاؤس
حیات جاوید
= حیات ِجاوید =
حیات ِ جاوید دا فن
” ایہ امر بلا خوف تردید کہیا جاسکدا اے کہ اس وقت تک اردو بولی وچ جتنی سوانح عمریاں لکھی گئیاں نيں انہاں وچ شاید” حیات جاوید“ بہترین سوانح عمری ا‏‏ے۔