cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسلامى تہذيب تے ثقافت
۱٦ مہر ۱۳۴۱ شمسى وچ حکومتى اراکین وچ قانون  انجمنہاى ایالتى تے ولایتى  (قومى تے صوبائی انجمناں ) پاس ہويا کہ جسکى بناء اُتے منتخب ہونے ا ور منتخب کرنے والےآں دی شرائط وچو‏ں مذہب اسلام دی شرط ختم ہوگئی تھى تے قرآن دی قسم دی بجائے آسمانى کتاب دی قسم نو‏‏ں حلف نامے وچ قرار دتا گیا تھا،ایہ قانون پاس ہونے سے
۳) عباسى على عمید زنجانی، سابقہ ماخذ، ص ۱۵۰_
۲) مہرزاد بروجردى ، سابقہ ماخذ ، ص ۱٦٧_
ساٹھکے عشرہ وچ اس معتدل تے اصولى فکرى تے اسلامى سیاسى فعالیت دے ساتھساتھکچھاور گروہ بھى دا م ک‏ر رہ‏ے سن کہ جو مذہبى طور اُتے متشددانہ افکار دے مالک سن انہاں وچو‏ں اوہ جو علماء دے ساتھرابطہ رکھے ہوئے سن ،وچو‏ں ست دی طرف اشارہ کيتا جا سکدا اے اوہ ایہ نيں ''امت واحدہ ، توحیدى صف، فلق، فلاح، منصورین تے موحدین کچھایداں دے گروہ بھى سن کہ جو دینى رجحان دے حامل ہونے دے با وجود علما تو‏ں ہٹ کر دا م ک‏ر رہ‏ے سن گروہ فرقان تے گروہ آرمان مستضعفین تے غیرہ انہاں وچو‏ں سن _(۲)
۱) حمید روحانی، سابقہ ماخذ، ج ۳ _ ص ۱۰۰۴_ ۹۹۸ ، عمادالدین باقی، جنبش دانشجویى ایران از آغاز تو‏ں انقلاب اسلامی،تہران، جامعہ ایرانیان، ص ۲۵۳ _ ۲۴۸_
۲) رسول جعفریان ، سابقہ ماخذ، ص ۱٧۹ _ ۱٧٧_
۳۴۴ تائید نئيں کردے سن اسک‏‏ے باوجود ایہ اگے دی طرف اک قدم سی تے دارالتبلیغ نے علمى تے مذہبى سطح اُتے ایسى مسلسل فعالیت دے دوران جو انہاں طلباء نو‏‏ں علوم انسانى تے دینى وچ جدید تعلیمات تو‏ں بہرہ مند کيتا_ دینى علوم دے مدارس مثلا مدرسہ حقانى ،مدرسہ منتظریہ ، مدرسہ آیت اللہ گلپایگانى تے بعض ہور مدارس اسى طرح بعض مطبوعات مثلا مکت‏‏ب اسلام، مکت‏‏ب تشیع، بعثت ، سالنامہ مکت‏‏ب جعفری، طلوع اسلام ، مسجد اعظم قم دا رسالہ پیک اسلام یہ سب مجاہد علماء دی سعى تے دا وش تحت چل رہے سن تے شایع ہوئے رہے سن _ تے مجموعى طور اُتے انہاں سب دا اسلامى بیدارى وچ اہ‏م کردار تھا_(۱)
۲) مہدى بازرگان، انقلاب ایران در دو حکومت ، تہران، نہضت آزادى ، ایران، ج ۵، ص ۲۴_
مغربى رہتل اُتے نقد تے نظر
نیٹشا، مارکس تے فرائیڈکى مغرب دے فلسفی،سماجى تے نفسیاتى نظام اُتے اساسى تنقید اگرچہ معلومات افزا تھى لیکن دوسرى طرف اس رہتل دے دردناک حالات تے شکست خوردہ تے بحرانى مقدر دی نشاندہى کررہى تھى ۱۹۱۴ عیسوى وچ پہلى جنگ عظیم دے آغاز تو‏ں مغرب وچ سب تو‏ں پہلا وڈا بحران پیدا ہويا اک طرف اس جنگ وچ شریک لوک انسانى آرزاں نو‏‏ں پیر تلے روندتے ہوئے قتل تے غارت دا بازار گرم کیتے ہوئے سن دوسرى طرف اکتوبر ۱۹۱٧ماں روس وچ کمیونسٹ نظام دی فتح تو‏ں مغربى دنیا دو قطباں ( سرمایہ دار _ کمیونسٹ )
۱) امرى جورج، جورج لوکاچ، ترجمہ عزت اللہ فولادوند، سمر، دفتر ویراستہ، ص ۱۰۰ _ ۸٧_
جان پل سارٹر(۱۹۸۰ _ ۱۹۰۵ ) ماڈرن مغرب دے دانشوراں دے سلسلہ دی آخرى کڑى اے جس نے اگزسٹنالزم (وجودیت پسندی) تے مارکسزم دے امتزاج تو‏ں کوشش دی کہ مغربى رہتل اُتے تنقید کرے_ اوہ اگزسٹنالزم دی انسانى ضمیر دی آزادى دی حمایت کرنے دی بناء پرتعریف کردا سی تے مارکسزم نو‏‏ں بعنوان فلسفہ انقلاب قبول کردا تھا_اس دا مارکسزم دی طرف رجحان زیادہ تر مارکس دی جوانى دی تالیفات دی طرف اے، اس نے کوشش دی کہ بعض مفاہیم مثلاً شیئیت، ضمیت، سامان دی مانند ہونا، خود بیگانگى تے اگزسٹنالزم دے مضامین مثلاً انفرادى آزادى ، ذاتى وجود تے ضمیر انسان کو آپس وچ مخلوط کرے تو‏ں کہ مغربى انسان دی بے چارگى تے محرومیاں نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی نواں فلسفہ تشکیل دے سک‏‏ے_
۱) سید فخرالدین شادمان، تسخیر تمدن فرنگی، آرایش تے پیرایش زبان، تہران ،ص ۲۳_
آل احمد دا ایہ نظریہ سی کہ ایرانى لوک مشینى زندگى تے مغرب دے حملے دے مقابلے وچ اپنى ثقافتى تے تاریخى شخصیت نو‏‏ں نئيں بچا سک‏‏ے بلکہ مضمحل تے منتشر ہوئے چکے نيں تے صرف مغربى شکل اپنا چکے نيں _
۱) ہشام جعیط ، بحران فرہنگ اسلامی، ترجمہ سید غلامرضا تہامی، تہران، ص ۱۵۰_
۳٦۲ منابع تے مآخذ
۲۲ ابى یوسف، کتاب الخراج،در; موسوعة الخراج، بیروت ، بى تا
۲۹ اسد آبادی، سید جمال الدین ، مجموعہ رسالے تے مقالات، بہ کوشش سید ہادى خسرو شاہى ، انتشارات کلبہ شروق، ۱۳۸۱
۳٦۴ ۳۰_اسکندر بیک منشی، تریخ عالم آراى عباسی، تصحیح محمد دبیر سیاقی،تہران، دنیاى کتاب
۵۱ ایزوتسو، توشى ہیکو، ساختمان معنایى مفاہیم اخلاقی_ دینى در قرآن، ترجمہ فریدون بدرہ اى ، تہران ۱۳٦۰
پاپائی ریاستاں
حوالے
گٹھ:اٹلی گٹھ:اٹلی دی تریخ گٹھ:پاپائی ریاستاں
مصر دے بادشاہاں دی لسٹ
لسٹحکمران مصر
عدداں دی لسٹ
حوالے
گٹھ:عددی نظام گٹھ:اعداد گٹھ:لسٹاں
خفیہ معجزہ
پلاٹ
اپنی موت توں اک رات پہلاں، ہلادیک نے پرمیشر نوں دعا کیتی اتے بینتی کیتی کہ اوہ اس ناٹک نوں پورا کرن لئی اک سال دے دیوے۔ اس رات، اوہ کلیمنٹینم لائبریری جان دا سپنا دیکھدا اے، جتھے اک کتاب وچ ربّ کسے اک پنے تے اک اکھر وچ شامل ہندا اے، جتھے اپنا زیادہ تر جیون لبھن وچ دے خرچ کرن دے باو جود بڈھا، کٹھور لائبریرین لبھن وچ ااہل رہندا اے۔ کسے نے لائبریری نوں ایٹلس واپس کیتی اے؛ ہلادیک نے بھارت دے نقشے تے اک اکھر نوں چھوہ لیا اے اتے اک آواز سنی اے جس نے اسنوں کیہا اے، "تہاڈے کم لئی سماں دے دتا گیا اے"۔
انگریزاں دیاں پنجاب اُتے مل لئی سازشاں
جنوری 1847ء توں مارچ 1848ء دے وِچکار دھرتی پنجاب وِچ جو سیاستاں کھیڈیاں گئیاں اوہ اپنی تھاں پر انج جاپدا ہے پئی انگریزاں نُوں کاہلی روس دی زار شاہی دی فوجاں نے پا دتی سی۔ جنوری 1948ء وِچ ریذیڈنٹ ہنری لارنس اَتے گورنر جنرل ہنری ہارڈنگ چھٹیاں تے ولایت ٹر گئے۔ اوہناں دے مگروں گورنر جنرل دی تھاں لارڈ ڈلہوزی، اَتے لارنس دی تھاں تے فیڈرک کوئیرے قدم رنجا فرمایا۔ پنجاب تے قبضہ کرن لئی جیہڑے بہانے بنائے گئے اس دی کہانی پڑھ کے تسیں حیران رہ جاؤ گے۔ ہو سکدا ہے تہانوں عراق تے حملے لئی بنایا گیا بہانا تباہیاں پھیلاون والے وڈے ہتھیاراں دی کھوج یاد آ جائے۔ ایہہ کہانی ڈاکٹر سرجیت سنگھ بال ہوراں اپنے تحقیقی مضمون وِچ لکھی ہے۔ ایس مضمون لئی سرجیت ہوراں لارڈ ڈلہوزی، ہاب ہاؤس، وزیر اعظم برطانیہ لارڈ رسل ورگے لیڈراں دے اپنے سرکاری پَتراں اَتے خفیہ سرکاری دستاویزاں توں مدد لتی ہے۔ چیتے ر ہوے 1838ء توں 1848ء اوہ ویلا سی جدوں یورپ وِچ چارٹسٹ لہر اپنا کم وکھاندی رہی سی تے دوجے پاسے برطانیہ دے نال نال عثمانی پادشاہی اَتے روس وڈیاں طاقتاں سن۔ 1846ء تے 1848ء دے ورہیاں وِچ بہوں سارے یورپی ملکاں وِچ مڈل کلاس والے دھڑن تختے کریندے پئے سنے۔ ویسے تہانوں پتہ ہی ہوئے گا کمیونسٹ مینی فیسٹو دا ورہا وی 1848ء ہی ہے اَتے بہوں سارے عبقری مارکس دے ایس مینی فیسٹو نوں وی چارٹسٹ لہر دا تسلسل آکھدے سی۔
ڈلہوزی لکھیا اساں اک دوستانہ سکھ ریاست بناون وِچ ہن کامیاب نہ ہواں گے۔ مطلب ایہہ کہ ہن سانوں پنجاب تے قبضہ کر لینا چاہیدا ہے۔ لہور دربار نوں نِری سکھ ریاست آکھنا انگریزاں دی اک چال سی جس وِچ 1849ء توں بعد سکھ، مسلم، ہندو پنجابی پھسدے چلے گئے۔ ہاب ہاؤس نوں ایہہ پَتر ملیا تے اس نو لگیا کہ ایس پالیسی دا اُلار لارڈ ہارڈنگ دی پنجاب بارے اُساری گئی پالیسی نُوں اُلٹاون پاسے ہے۔
حضرت علی تے قبولِ خلافت
روحی پریشانیاں
بھرحال آنحضرت(علیہ السلام) اپنے پورے دورخلافت وچ اس گل اُتے مجبور ھوگئے کہ اوہ اپنے مخالفین تو‏ں مقابلہ کرن تے اوہ لوک جو جنگ دے لئی آمادہ نیں ، انہاں تو‏ں مقابلہ دے واسطے اُٹھ کھڑے نیں ۔ ایہ جنگاں انہاں نقصانات دے ظاھر ھونے دا فطری نتیجہ سن کہ اپنی گذشتہ تاریخی سابقہ جو اسلام تو‏ں ماپہلے ھے اس تک پھونچک‏ی سی تے ایہ مسئلہ عمر دے دورخلافت دے درمیانی ایام وچ پیدا ھوا۔ تے آھستہ آھستہ (اندر اندر) پکتا رھا تے ایہ دور وی امام(علیہ السلام) د‏‏ی شھادت [11]اور معاویہ دے حکومت حاصل کرنے اُتے ختم ھوگیا۔
انیتا شبدیش
حوالے
گٹھ:پنجابی کلاکار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو
حضرت علی تے قبولِ خلافت
حضرت علی(علیہ السلام) نال مقابلہ آرائی
حقیقت ایہ ھے کہ معاویہ تے اس دے بعد بنی امیہ نے، مختلف وجوھات تے دلائل دے تحت ایداں دے اقدام کيتے۔ اوہ اپنی موقعیت تے مشروعیت نو‏‏ں ثابت کرنے تے اپنے سب تو‏ں وڈے رقیب و مخالف، بنی ھاشم تے انہاں وچ وی سرفھرست ائمہ معصومین(ع)کو میدان تو‏ں ھٹانے دے لئی مجبور سن کہ خود نو‏‏ں عثمان دے شرعی تے قانونی وارثاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں پھچنواواں تے حضرت علی(علیہ السلام) دے ھاتھ نو‏‏ں اس دے خون تو‏ں آلودہ بتاواں جے انہاں کماں وچ اوہ کامیاب ھوجاندے تاں اوہ اپنے مقاصد تک پھنچ جاندے ،اسی وجہ تو‏ں خاص طورپر شاعر تے انہاں د‏‏ی مدح و سرائی کرنے والےآں نے عثمان دے فضائل بیان کرنے تے انہاں نو‏‏ں بے گناہ قتل ھونے تے ایہ کہ بنی امیہ اس دے خون دے حقیقی وارث نیں تے اس د‏ی طرف تو‏ں ایہ خلافت انہاں تک پھنچی ھے، اس دے لئی انہاں لوکاں نے داد سخن دتی نیں ۔[34]
حوالے
[8] مقدمہ ابن خلدون‘ ج/۱، ص/۲۹۸۔
[14] نظریة الامامة لدی الشیعة الاثنا عشر، نامی کتاب کے، ص/۲۸۰ پر، انہاں تنقیداں دے خلاصہ نو‏‏ں تلاش کيتا جاسکدا ھے۔
[22] خوارج دے وجود وچ آنے تے انہاں د‏‏ی پیدائش تے بقا د‏‏ی کیفیت دے بارے وچ بھترین کتاب مصنفہ نایف الخوارج فی العصر الاموی د‏‏ی معروف ہور قدیمی ترین کتاب الخوارج والشیعة، مولفہ ولھازن، ترجمہ عبدالرحمن بدوی وچ کِسے طرف وی رجوع کرن۔
[26] لوکاں (عوام الناس) نے میری بیعت کيتی۔ وھی افراد جنھاں نے ابوبکر وعمر وعثمان د‏‏ی بیعت توجہ د‏‏ی ضرورت ھے د‏‏ی ايس‏ے چیز اُتے انہاں لوکاں د‏‏ی بیعت کيتی سی۔۔۔ الیٰ آخرہ“ شرح نھج البلاغہ، ج/۳، ص/۸۔
[32] حوالہ سابق (شرح نھج البلاغہ) ج/۱۱، ص/۴۴۔۴٦۔
[35] Goltziher, Muslim Studies Vol.2nd P.115.
کیتُور چیننامما
سوانح عمری
انگریزاں دے خلاف جنگ وچ ، رانی چننما نے غیر معمولی بہادری دا مظاہرہ کيتا ، لیکن اوہ زیادہ دیر تک انگریزی فوج دا مقابلہ نئيں کرسکن۔ اسنو‏ں قید ک‏ر ک‏ے بیلہونگل قلعہ وچ رکھیا گیا جتھے 21 فروری 1829 نو‏‏ں اس د‏ی موت ہوگئی۔ پونے - بنگلور نیشنل ہائی وے اُتے بیلگام دے نیڑے کٹور دے محل تے ہور عمارتاں آپ نو‏‏ں شاندار ماضی د‏‏ی یاد دلانے دے لئی موجود نيں۔
پنجاب دے پانیاں دی غیرقنونی لُٹ دی تریخ
انترقومی رائیپیریئن قانون اتے بیسن اصول
دنیا وچ کتے وی پانیاں متعلق جھگڑا پیدا ہندا اے تا اسدا حل رائپیریئن قانون اتے بیسن اصول مطابق کیتا جاندا اے۔ رائپیریئن انگریزی بولی دا شبد اے جو لاطینی بولی دے رپا تو بنیا اے۔ رپا دا مطلب اے کنارہ۔ اس طرحاں رائپیریئن دا مطلب اے دریاواں جاں ندیاں دے کنڈھے وسے ہوئے دیس، علاقے جاں صوبے۔ اس اصول مطابق دریاواں جاں ندیاں دا پانی اوہی لوک ورت سکدے ہن، جس علاقے وچوں ایہہ لنگھدے ہون کیونکہ جدوں اتھے ہڑ وغیرہ آ جاندے ہن تاں نقصان وی انھاں لوکاں نوں ہی ہندا اے اس لئی ایہناں سومیاں دا پانی ورتن دا حق وی انھاں لوکاں نوں ہی ہونا چاہیدا اے۔ اس طرحاں بیسن اصول دا مطلب اے کہ ندی کھتر یعنی اوہ کھیتر جتھے دھرتی دے ہیٹھلے تے اپرلے سارے پانی دا نکاس قدرتی جاں بناوٹی نالیاں راہیں کسے سانجھی تھاں تے ہندا ہووے اسنو بیسن اصول کیہا جاندا اے۔
بھارت سرکار ولوں پنجاب دے پانیاں متعلق دوگلاپ
1966 وچ جدوں مرکز سرکار نے پنجابی صوبے دی اساری کیتا تاں اس وچ غیر-قانونی شقاں 78, 79 اتے 80 درج کر دتیاں اتے پانی بجلی تے مرکز سرکار نے اپنا کنٹرول کر لیا۔
کاویری پانی تنازعہ
ایہہ اختلاف تاملناڈو، کرناٹک اتے کیرلا وچکار ہویا۔ اسدا حل وی رائپیریئن قانون تحت ہی کیتا گیا۔
مرکز ولوں پنجاب دے پانی دی ونڈ بارے کروائے گئے سمجھوتے
پنجاب 72 لکھ ایکڑ فٹ
پنجاب دے پانیاں بارے ہریانہ اتے فرقو پارٹیاں دیاں غلط دلیلاں
3. ہریانہ اتے فرقو طاقتاں دی دلیل اے کہ پانی اک قدرتی دات اے، اس اُتے ساریاں دا حق اے۔ ایہہ غلط دلیل وی صرف پانی اُتے ہی کیوں لاگوُ کیتی جا رہی اے؟ باقی صوبیاں وچوں نکل دے تیل، کولا، سنگمرمر تے وی پھر ایہہ دلیل لاگوُ ہونی چاہیدی اے۔
مرکز سرکار
جیکر دنیا دے اتہاس اُتے نظر ماری جاوے تا پتہ چلدا اے کہ کوئی وی راج جاں سماج تاں ہی ترقی کر سکدا اے جے اتھوں دی مرکزی سرکار پورا ساتھ دوے۔ اس مدد نال ہی صوبے معاشی طور اُتے مضبوط ہندے ہن، شہریاں دا جیون-پدھر اچا ہندا اے پر جدوں اسیں پنجاب دی گل کردے ہاں تاں ایہہ ویکھ کے حیرانی ہندی اے کہ بھارت اُتے حکومت کرن والی کسے وی پارٹی دی سرکار پنجاب نوں دیس دا انگ ہی نہیں سمجھدی سگوں اس نوں غلام صوبے دے طور اُتے قبول کردی اے۔ اتھے دے لوکاں دا بہانیاں نال قتل عام کرنا تے معاشی طور تے کمزور کرنا دیش دی قومی پالیسی دا اک انگ منیا جا رہا اے۔
میڈیا
میڈیئے نوں جمہوریت دا چوتھا تھم کیہا جاندا اے پر جمہوریت دے اس تھم نے جو سلوک پنجاب نال کیتا، اسدی وضاحت اس کتھن نال کیتی جا سکدی اے۔ پریس کول طاقت اے پر ذمہ واری دا احساس نہیں۔ ایہناں کول کنجراں اتے کنجریاں والے سبھ اختیار ہن۔ (انگلینڈ دے وزیراعظم مسٹر بالڈ ون دی پارلیمینٹ وچ پریس بارے کیتی گئی ٹپنی)
جیکر ویکھیا جاوے تاں بھارتی میڈیا نے ہمیساں پنجاب نوں بدنام کیتا۔ ایہہ بھاویں پنجابی صوبہ مورچہ ہووے جاں دھرم-لڑائی مورچہ۔ دربار صاحب تے حملہ ہووے جاں 1984 دا سکھ قتل عام، جاں پھر پنجاب صوبائی اسمبلی وچ اپنی ودھانک طاقت دی ورتوں کردے ہوئے پانیاں دے سمجھوتیاں نوں ردّ کرن دی گل ہووے۔ اس پریس نے ہمیساں پنجاب دے خلاف زہر ہی اگلی اے۔ اس کم وچ ہندو-بھارت دے میڈیئے دا ساتھ جالندھر دے پیلی تے فرقو صحافت دے علمبردار اتے چنڈی گڑھ دی ساقط اتے فرقو پریس دے گٹھجوڑ نے دتا، ٹیچا سبھ دا اکو سی-پنجاب دی تباہی۔
شیرشاہ سوری دا مقبرہ
ہور ویکھو
گٹھ:تریخی عمارتاں
البرٹا یونیورسٹی
حوالے
گٹھ:کینیڈا دیاں یونیورسٹیاں گٹھ:کینیڈا وچ تعلیمگٹھ:یونیورسٹیاں گٹھ:کینیڈا دے تعلیمی ادارے
گھیو
گھیؤ اک خاص پرکار دا مکھن اے جسدی ورتوں برصغیر (بھارتی، بنگلادیشی، پاکستانی، نیپالی اتے سریلنکائی رسوئیاں اتے رسماں) وچ پرانے سمیاں توں ہی کیتی جاندی اے۔
ایہہ شبد گھیؤ घृत (مطلب چھڑکیا ہویا) توں آیا اے اتے دنیا بھر وچ بھانت-بھانت نانواں نال جانیا جاندا اے (بنگالی: ঘি گھی، ہندی: घी گھی، گجراتی: ઘી گھی، میتھلی/نیپالی: घ्यू گھیو، اردو: گھی گھی، ଘିଅ گھیؤ، مراٹھی/کونکنی: तूप توپ، کنڑ: ತುಪ್ಪ تپا، ملیالم: നെയ്യ് نے، تامل: நெய் نے، سنہالی: ایلا-گھتیل جاں گھتیل، تیلگو: నెయ్యి نییی، subaag، عربی: سمنة سمنا، فارسی: روغن حیوانی روغن-ایوغن حیوانی، دکھنی کردی: ڕۊنِ دان رون-ایون دان، جارجیائی: ერბო عربو، minyak samin، مالے: منئک سپی، ہوسا: من شنو)۔
مہاراجہ رنجیت سنگھ دا تعلیمی پربندھ
باہرلے جوڑ
گٹھ:سکھ سلطنت گٹھ:سکھ اتہاس
مائی سُکھن
مائی سُکھن  18ویں صدی اتے 19ویں صدی دے شروعاتی سکھ آگوُ سردار گلاب سنگھ بھنگی جسدی دی 1800 وچ موت ہو گئی سی، دی بیواہ سی۔  بھنگی مثل دے حکمران ڈھلوں قبیلے دے جٹّ سن جنہاں نے 1716 توں 1810 تک راج کیتا سی۔ مائی سکھن نوں اپنی فوجی لیڈرشپ لئی پنجاب وچ مانتا حاصل ہوئی۔
بی بی دلیر کور
ایہہ وی دیکھو
گٹھ:جٹ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:بھارت وچ عورتاں گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں
کوآلا
وسوں تھاں اتے کھانا
ایہہ اچے توں اچے رکھ اُتے چڑھن، اترن وچ ماہر ہندا اے اس لئی ایہہ اپنا گھر وی اچے-سدھے سفیدے رکھ اُتے ہندا اے۔ ایہہ خالص سبزی خور جانور اے اتے نرم گھاہ دے پتے، پھل-پھُلّ کھا کے گزارا کردا اے۔ ایہہ جانور اک دن-رات، 24 گھنٹیاں دوران 18 گھنٹے نیند وچ رہندا اے۔ اس جانور دی نیند کارن ہی ایہہ جنگلی جانوراں، شکاریاں دا شکار ہو جاندا اے۔ اس دی کھلّ توں آکرشک، قیمتی وستر اتے ہور ہینڈ بیگز وغیرہ تیار کیتے جاندے ہن۔ آسٹریلیا دی سرکار اتے جیو سائنسداناں نے 1936 وچ اس نوں مارن اُتے پابندی لگا دتی سی۔ اس دے ودھن-پھُلن لئی سرکھات جنگلی رکھاں اتے چڑیاگھراں دی اساری وی کر دتی گئی۔
حوالے
گٹھ:جنگلی جانور گٹھ:جانور گٹھ:آسٹریلیا دے جانور گٹھ:آسٹریلیا
رومانیت
رومانوی تحریک دے منے پرمنے ناں تھلے دتے گۓ نیں:
تنجاوُر
ناں
تنجاور اک تامل شبد تنجیؤر توں بنیا اے، جو تن تمل شبد-تن (ٹھنڈھا)، جے (کھیت) اتے ار (شہر) دے میل توں بنیا اے۔ تنجیؤر مطلب ٹھنڈے کھیتاں نال گھریا شہر۔ اک ہور ہندو متھ دے مطابق تنجور دا ناں اک تنجن ناں دے اسر توں پیا اے، جو وشنو دے روپ نیلمیگھا پیرملّ دے ہتھوں ماریا گیا سی۔
موسم
تنجاور وچ برسات دا موسم سبھ توں لمبا اے، کیونکہ اس علاقے تے دیس وچ وگن والیاں مونسون ہواواں نال بارش ہندی اے، دکھن-پچھم مونسون نال جون توں ستمبر تک اتے اتری-پوربی مونسون نال اکتوبر توں جنوری تک بارش ہندی اے۔ لمبی برسات ہون کارن ہی اتھے چولاں دی فصل زیادہ ہندی اے۔ جنوری توں مارچ تک دا سماں اس علاقے وچ گھمن لئی ودھیا منیا گیا اے۔ مارچ توں بعد تھوڑھی گرمی ودھ جاندی اے۔
فرانسیسی استعماری سلطنت
عہد دریافت (Age of Discovery) وچ ہسپانیہ تے پرتگال د‏‏ی کامیابیاں دے بعد برطانیہ دے خلاف برتری د‏‏ی حریفانہ کشاکش وچ فرانس نے شمالی امریکا، غرب الہند تے ہندوستان وچ نو آبادیاں قائم کيت‏یاں۔ 18 ويں صدی دے اواخر تے 19 ويں صدی دے اوائل وچ برطانیہ دے خلاف جنگاں دے سلسلے وچ فرانس نو‏‏ں شکستاں دا سامنا کرنا پيا تے انہاں براعظماں وچ اس دے استعماری عزائم نو‏‏ں زبردست دھچکيا پہنچیا۔ 19 ويں صدی وچ فرانس نے افریقا تے جنوب مشرقی ایشیا وچ نويں مقبوضات اپنی قلمرو وچ شامل کیتے۔ جنگ عظیم دوم وچ نازی جرمنی د‏‏ی جانب تو‏ں فرانس اُتے جارحیت تے قبضے دے باوجود وی انہاں نو آبادیاں وچو‏ں چند اُتے فرانس دا قبضہ برقرار رہیا۔
مینوتور
یونانی اساطیر جاں متھہاس وچ  انگریزی:Minotaur  ( / <span title="/ˈ/: primary stress follows">ˈ ایم <span title="/aɪ/: 'i' in 'tide'">aɪ n <span title="/ə/: 'a' in 'about'">لئی ٹی <span title="/ɔːr/: 'ar' in 'war'">ɔːr  / ، / <span title="/ˈ/: primary stress follows">ˈ ایم <span title="/ɪ/: 'i' in 'kit'">ɪ n <span title="/ə/: 'a' in 'about'">لئی <span title="/ˌ/: secondary stress follows">ˌ ٹی <span title="/ɔːr/: 'ar' in 'war'">ɔːr  / ; ΜῑνώταυροςΜῑνώταυροςΜῑνώταυρος ، Minotaurus، Etruscan: Θevrumineś) اک اساطیری جاں متھہاسی جانور اے جو کلاسیکل زمانے وچ بلد یعنی ڈھگے دے سر دے اتے اک آدمی دے سریر والا کلپیا گیا سی۔ جاں جویں رومن شاعر اووید نے درسایا اے:  "انشک آدمی اتے انشک بلد" سی۔  مینوتور اک بھول-بھلئیاں دے مرکز وچ وسدا سی، جو اک وسترت پیچ دار باغ ورگی عمارت سی  جسنوں آرکیٹیکٹ دائدالس اتے اس دے پتر اکارس نے کریٹ جزیرے دے راجا منوس دے حکم نال ڈزائن کیتا سی۔ مینوتور نوں آخرکار اینتھنیئن ہیرو تھیسیئس نے مار دتا سی۔
ماں بولیاں دا عالمی دیہاڑا
سی آئی اے ورلڈ فیکٹ بک موجب پاکستان وچ سب توں ودھ 48 فیصد پنجابی باراں فیصد سندھی دس فیصد سرائیکی اٹھ فیصد پشتو اٹھ فیصد اردو تن فیصد بلوچی دو فیصد ہندکو بروہی اک فیصد جدوں کہ انگریزی تے ہور بولیاں اٹھ فیصد بولیاں جاندیاں ہین۔ ماہر ابلاغیات ڈاکٹر شمس الدین ڈین آرٹ فیکلٹی کراچی یونیورسٹی دا کہنا ہے مادری بولی ہر بندے نوں پیاری لگدی ہے انسان جے اپنی مادری بولی وچ ہی پڑھے تے اوہدے سکھن دے عمل وچ تیزی تے اوہدیاں خوبیاں ودھ دیاں نیں ۔
بیبی صاحب کور
بیبی صاحب کور (1771–1801) اک سکھ شہزادی اتے پٹیالہ دے راجا صاحب سنگھ دی وڈی بھین سی۔ اسدے بھرا نے اسدے ویاہ توں بعد اس نوں یاد کیتا اتے 1793 وچ اس دا وزیراعظم تعینات کیتا۔ اسنے برطانوی راج دے خلاف لڑائی لئی فوجاں دی اگوائی کیتی اتے اوہ اک برطانوی جنرل دے خلاف لڑائیاں نوں جتن والی کجھ پنجابی سکھ عورتاں وچوں اک سی۔
جورج تھامس اک آئرش اے جو حصار اتے ہانسی دے حال راج ہریانہ حکومتی راج اتے حکمرانی کردا اے  اپنے علاقے نوں ترقی یافتہ کرن لئی اتسک سی اتے اپنے اتری سرحد تے سکھ علاقیاں ول اپنا دھیان مرتکز کیتا اتے اپنی طاقت دے نال جیند ول مارچ کیتا۔ صاحب کور نے جورج تھامس دیاں فوجاں نال لڑائی کیتی اتے جیند توں واپس آؤن لئی مجبور کر دتا۔
مائی بھاگو
حوالے
گٹھ:بھارت وچ عورتاں گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں گٹھ:سکھ جنگجو عورتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں
پرانی یونانی بولی
قدیم یونانی یونانی زبان د‏‏ی قدیم ترین شکل سی تے ایہ قدیم یونان وچ بولی جاندی سی۔ اسنو‏ں سنسکرت د‏‏ی ساتھی بولی منیا جاسکدا ا‏‏ے۔ ایہ ہند یورپی لسانی خاندان د‏‏ی یونانی شاخاں وچ آندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اک کلاسیکی بولی منیا جاندا ا‏‏ے۔
رانی دُرگاوتی
رانی دُرگاوتی  (5 اکتوبر، 1524 –  24 جون، 1564) 1550 توں 1564 تک گونڈوانا دی اک رانی سی۔ اس دا جم مشہور راجپوت چندل بادشاہ کیرت رائے دے پروار وچ ہویا سی۔ اوہ کلنجر دے قلعے (باندا، اتر پردیش) وچ چندل شاہی خاندان وچ پیدا ہویا سی، جو کہ راجا ودیادھر دی رکھیا لئی بھارتی اتہاس وچ مشہور اے جس نے غزنی دے محمود دے حملے نوں نشٹ کیتا سی۔ رانی درگاوتی دیاں کامیابیاں نے پرانے پرمپرا دے حوصلے اتے سرپرستی نوں ہور ودھا دتا۔
مہاں سنگھ سُکرچکیا
باہرلے جوڑ
گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:جٹ گٹھ:سکھ سلطنت
نقش لائلپوری
رچناواں
1970 دے دہاکے تک، لائلپوری دے کم نوں سفلتا نصیب نہیں سی ہوئی۔ اسنے اپنا جیون نباہ کرن لئی ڈاک ڈیپارٹمنٹ وچ کم کیتا۔ سنگیت ڈریکٹر جیدیو نے اس نوں ٹیوی لڑیواراں دے راہ پایا اتے اس نوں ہندی ٹیلیوژن لڑی شریکانت لئی گیت لکھن لئی کیہا۔ لائلپوری نے تقریباً 40 پنجابی فلماں دے نال-نال 50 ٹیوی سیریل لئی گیت لکھے۔
لائلپوری نے مدن موہن، خیام، جیدیو، نوشاد اتے روندر جین سمیت کئی بالیوڈّ سنگیت ڈریکٹراں، اتے سریندر کوہلی، ہنسراج باہل، وید سیٹھی اتے ہسنلال بھگترام ورگے پنجابی سنگیت کمپوزراں نال ملکے کم کیتا۔  1970 وچ اوہناں دی پہلی فلم 'فکر' دے ویلے توں اسدا ڈائریکٹر بی۔ آر۔ اشارہ نال نیڑلا تعلق سی، جس نال مکیش دا گایا لائلپوری دا گانا "میں تو ہر موڑ پر تجھ کو دونگا صدا' مشہور ہویا سی۔
نادر شاہ دی وار
وار وچلی کہانی
نادرشاہ دے حملے دے بھاویں سیاسی کارن سن پر نجابت نے بھارتی متھہاس وچوں اک کہانی لے کے اس وار دی رچنا کیتی۔ اس نے کلھ تے نارد نوں شوہر-بیوی دے روپ وچ لڑدے ہوئے چتریا اے۔ نجابت نے اپنی وار دی رچنا وچ تریخی سچ نوں بالکل نرپکھّ ہو کے بیان کیتا اے۔ نادر نے ہندوستان اتے حملہ کیتا تے اتھوں دے حاکماں دے چھکے چھڈا دتے۔ اوہ جیتو حملہ آور سی۔ نجابت نے اس نوں واجب تھاں دتی اے۔
حضرت علی دیاں جنگاں
خوارج د‏‏ی بنیاد
طبری نقل کردے نيں کہ ۳۵ ہجری وچ حرقوص بصریاں اُتے حملہ کرکے، عثمان د‏‏ی حکومت وچ مدینہ آگیا تے مصر تے کوفہ دے لوکاں دے نال خلیفہ دے خلاف سازشاں کرنے لگا۔[8]
زرعہ: وچ چاہندا ھاں کہ ایسا ھی ھو۔
خوارج دے درمیان مختلف اعتقادی فرقے
۱۔ تلخیص تریخ الخوارج: موٴلف محمد شریف سلیم، ۱۳۴۲ ہجری، قاہرہ تو‏ں شائع ھوئی۔
۲۔ الخوارج فی الاسلام: موٴلف عمر ابو النصر، ۱۹۴۹ عیسوی، بیروت تو‏ں شائع ھوئی۔
۴۔ الخوارج فی العصر الاموی: موٴلف ڈاکٹر نایف محمود جو دو مرتبہ بیروت تو‏ں شائع ھوئی۔دوسری مرتبہ د‏‏ی تریخ ۱۴۰۱ ہجری ھے۔
مستشرقین وچ تو‏ں وی کچھ لوکاں نے اس موضوع د‏‏ی طرف توجہ دتی ھے تے مختصر کتاباں تحریر کيتی نيں۔مثلاً:
خوارج دا بدترین مظاہرہ
یہ تمام عنوان اس حصے وچ ھماری بحث دا موضوع نيں تے خوش بختی ایہ ھے کہ تریخ نے انہاں تمام واقعاں دے وقوع دے وقت نو‏‏ں دقیق طور اُتے نقل کيتا ھے تے ھم تمام واقعات نو‏‏ں طبیعی محاسبہ دے اعتبار تو‏ں بیان کرن گے۔
زرعہ وحرقوص: ”لا حُکْمَ اِلاّٰ لِلّٰہِ“
زرعہ: میری آرزو ھے کہ ایسا ھی ھو۔
اور(اے رسول)تواڈی طرف تے ان(پیغمبراں) د‏‏ی طرف جو تسيں تو‏ں پھلے ھوچکے نيں یقینا ایہ وحی بھیجی جاچک‏ی ھے کہ اگر(کدرے) شرک کيتا تاں یقینا تواڈے سارے اعمال برباد ھوجاواں گے تے تسيں ضرور گھاٹے وچ ھوگے۔
۱۔” إِنْ الْحُکْمُ إِلاَّ لِلَّہِ یَقُصُّ الْحَقَّ وَہُوَ خَیْرُ الْفَاصِلِینَ “(سورہ انعام:۵٧)
دنیا وآخرت وچ تعریف ايس‏ے تو‏ں مخصوص ھے تے حکم وی ايس‏ے دا ھے تے ايس‏ے د‏‏ی بارگاہ وچ واپس جاناھے۔
۴۔ الٰھی اصول وقوانین دے اعتبار تو‏ں لوکاں دے درمیان ھوئے اختلاف دا فیصلہ وانصاف(مائدہ:۴۹)
نجابت
وار دی بنتر
وار وچلا وہاؤ سخت تے تندی بھریا اے۔ شبد کھنڈیاں وانگ کھڑکدے ہن اتے ایہناں دیاں دھنیاں دی گونج پاٹھکاں دے مناں وچ لڑائی دا مورت ساکار کر دندی اے :
وار وچ کلھ تے نارد دا آپس وچلا جھگڑا دلچسپ ناٹکی ماحول سرجدا اے۔ ایہہ جھگڑا اجوکے سماج دے گھریلو جیون وچ اجے وی قایم اے۔ ستیا ہویا مرد نجابت دا واک دہراؤندا اے :
جاں
حضرت علی دیاں جنگاں
امام دی بلند ھمتی تے خوش اخلاقی
۱۔” لٰا نَمْنَعُکُمُ مَسٰاجِدَ اللّٰہِ اٴنْ تَذْکُروْا فِیْھٰا اِ سْمَہُ“ تسيں نو‏‏ں مسجد وچ داخل ھونے تو‏ں محروم نئيں کرن گے تاکہ تسيں اوتھ‏ے نماز پڑھو۔
۲۔” لٰا نَمْنَعُکُمْ مِنَ الْفَئِی مَادَامَتْ اَیْدِیْکُمْ مَعَ اَٴیْدِیْنٰا“تم نو‏‏ں بیت المال تو‏ں محروم نئيں کرن گے جدو‏ں تک کہ تسيں ھماری مصاحبت وچ ھو(اور دشمن تو‏ں نئيں ملے ھو)۔
ابن عباس د‏ی دلیل تے خوارج
ابن عباس امام علیہ السلام دے حکم تو‏ں خوارج د‏‏ی قیام گاہ(چھاوٴنی) گئے تے انہاں تو‏ں گفتگو د‏‏ی جسنو‏ں ھم نقل کررھے نيں:
اگر اوہ لوک حق دے طلبگار ھوندے اورکوردلی، اکٹر تے ہٹ دھرمی انہاں اُتے مسلط نہ ھو تاں ابن عباس د‏ی محکم و مدلل معقول گلاں نو‏‏ں ضرور قبول کرلیندے تے اسلحہ زمین اُتے رکھ دے امام علیہ السلام تو‏ں مل جاندے تے اپنے حقیقی دشمن نال جنگ کردے، لیکن نہایت ھی افسوس ھے کہ امام علیہ السلام دے ابن عم دے جواب وچ ایسی آیتاں د‏‏ی تلاوت د‏‏ی جو مشرکین قریش تو‏ں مربوط نيں نہ کہ قریش دے مومنین تاں۔
خود امام علیہ السلام دا خوارج د‏‏ی چھاوٴنی اُتے جانا
کیہ تسيں سب لوک صفین وچ حاضر سن ؟ انھاں نے کہیا:نئيں۔آپ نے فرمایا: تسيں لوک دوگروھاں وچ تقسیم ھوجاوٴ تاکہ ہر گروہ تو‏ں اس دے مطابق گفتگو کراں۔ فیر آپ نے بلند آواز تو‏ں فرمایا: ”خاموش رھو شور وغل نہ کرو تے میری گلاں نو‏‏ں غور تو‏ں سنو، اپنے دل نو‏‏ں میری طرف متوجہ کرو تے جس تو‏ں وی وچ گواھی طلب کراں اوہ اپنے علم وآگاھی دے اعتبار تو‏ں گواھی دے “ اس وقت اس تو‏ں پھلے کہ آپ انہاں لوکاں تو‏ں گفتگو کردے اپنے دل نو‏‏ں پروردگارکی طرف متوجہ کيتا تے فیر تمام لوکاں نو‏‏ں خدا د‏‏ی طرف متوجہ کيتا تے کہیا:
خوارج د‏‏ی ہدایت د‏‏ی دوبارہ کوشش
امام علیہ السلام: کیہ تسيں لوک اس گل کيتی تصدیق کردے ھو کہ تسيں لوکاں نے مینو‏ں اس کم مجبور کيتا جدو‏ں کہ وچ اسنو‏ں ہر گز نئيں چاہ رہیا سی تے وچ نے مجبور ھوکر تواڈی درخواست نو‏‏ں قبول کيتا تے ایہ شرط رکھی کہ قاضیاں دا حکم اس وقت قابل قبول ھوگا جدو‏ں خدا دے حکم دے مطابق فیصلہ کرن؟ تے تسيں سب جاندے ھو کہ خدا دا حکم میرے تو‏ں تجاوز نئيں کريں گا(اور وچ امام برحق تے مہاجرین و انصار دا چنا ھوا خلیفہ ھاں)۔
دوسرا مناظرہ
امام علیہ السلام نے فرمایا: کيتا جس د ن شدت تے سختی بہت زیادہ ودھ گئی سی اس دن تسيں نے قبول کيتا ھے؟ پیغمبراسلام(ص) نے مشرکاں دے نال عہد وپیمان کيتا سی، اس دا احترام کيتا لیکن تسيں لوک میرے تو‏ں کہندے ھو کہ اپنے عہدوپیمان نو‏‏ں ختم توڑ دو!
حوالے
[3] الغدیر ج۳، ص ۱۹۵۔ ۱۸۸، نقد کتاب منہاج السنة
[16] ترجمہ:(لوکاں)جب قرآن پڑھیا جائے تاں غورسے سنو تے خاموش رھو تاکہ ( ايس‏ے بہانے) تسيں اُتے رحم کيتا جائے۔
[24] خوارج دا اک سردار ، قبیلہ یشکر بن بکر بن وائل تاں۔
سورج کا ساتواں گھوڑا (فلم)
سورج کا ساتواں گھوڑا، 1992 دی بنی شیام بینیگل دی ڈائریکٹ کیتی اتے دھرمویر بھارتی دے اسے نام دے ناول تے مشتمل ہندی فلم اے۔ اسنے 1993 وچ ہندی وچ بیسٹ فلم لئی نیشنل فلم اوارڈ جتیا۔ ایہہ 'دیوداس' سنڈروم نوں کھور دین دے اپنے اپرالے لئی وی مشہور اے۔
تواریخ گرو خالصہ
باہرلےجوڑ
گٹھ:سکھ اتہاسگٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی گٹھ:سکھ گٹھ:کتاباں
بُڈھا دَل
5 فروری 1762ء نوں احمد شاہ درانی نال لڑدے ہویاں دوہاں دلاں دے ملویں لگبھگ 20 ہزار فوجی وڈے گھلوگھارے وچ مارے گئے۔ پر دو سالاں دے اندر اندر ایہناں نے جنوری 1764ء وچ سرہند نوں جت لیا۔ سرہند صوبے نوں جتن توں بعد ہر اک مثل نے اپنے اپنے علاقے جت کے ریاستاں قایم کرنیاں شروع کر دتیاں، پر ایہناں وچوں ترنا دل والیاں مسلاں وچوں بوہتیاں دی نگاہ شمالی دواباں ول رہی اتے ایہہ ادھر نوں پسردے گئے۔ اپنیاں اپنیاں ریاستاں قایم کر لین نال مسلداراں دی آپسی خاربازی اتے ویر ودھن لگ گیا۔ فلسروپ ایہناں دی آپس وچ اکثر لڑائی ہندی رہندی۔ آزاد طور تے مسلاں دی قیام نال بڈھا دل اتے ترنا دل دی نانواں دی اہمیت گھٹدی گئی اتے ایہناں دی ورتوں بیکار لگن لگی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:سکھ اتہاس
گورکھ ناتھ
سفر
گورکھ ناتھ ہر پرکار دے وشواساں اتھوا دھرماں والیاں پرتِ کسے پرکار دا کوئی بھید-بھاو نہیں سی رکھدا۔ اس لئی سبھ سامان سن۔ ایہی کارن اے کہ اس دے انویائیاں وچ ہر یعقین والے لوک شامل سن۔ ایہہ واسناواں توں مکت، چتّ- ورتیاں نوں ٹھکانے رکھن والا اک اجیہا یوگی سی جس بارے ڈاکٹر۔ ہزاری پرساد دوویدی (‘ناتھ- قوم ’، پنہ 106) دی قیام اے کہ بکرمی سمت دی دسویں صدی وچ بھارت-ورشت دے مہان گرو گورکھ ناتھ دا جم ہویا۔ شنکراچاری توں بعد اتنا بااثر اتے اتنا مہمامئی مہاپرش بھارت-ورشت وچ دوجا نہیں ہویا۔ بھارت دے کونے کونے وچ اس دے منن والے اج وی مل جاندے ہن۔ بھرفتار تحریک توں پہلاں سبھ نالوں طاقتور مذہبی تحریک گورکھ ناتھ دا یوگ-رستہ ہی سی۔ بھارت-ورشت دی کوئی وی اجیہی بولی نہیں اے جس وچ گورکھ ناتھ بارے کہانیاں ن ملدیاں ہون۔ ایہناں کہانیاں وچ پرسپر تریخی خلاف بہت ادھک ہن، پر پھر وی ایہناں توں اک گل بوہت زیادہ واضع ہو جاندی ہے— گورکھ ناتھ اپنے یگ دا سبھ توں وڈا لیڈر سی۔ اس نے جس دھات نوں چھوہیا، اوہی سونا بن گئی۔
ٹلا جوگیاں
مغل راج دے ختم ہون اُتے بھارت اُتے دوبارہ غیرملکی حملے ہونے شروع ہو گئے۔ احمد شاہ ابدالی نے اپنے حملیاں دوران اس مندر نوں لٹّ-پٹّ کے تباہ کر دتا۔ پر ابدالی دی موت توں بعد ایہہ جلدی ہی دوبارہ آباد ہو گیا۔ اس وچ کئی مندر اتے تن سروور بنے ہوئے ہن۔ کیہا جاندا اے کہ پہلے گرو سری گرو نانک دیوَ جی نے وی اتھے کجھ دن ٹھہرے سی۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے اوہناں دی یاد وچ اتھے اک یادگار اتے سروور دا اساری کروایا سی۔ 1947 ویلے اس دا مہنت سمند ناتھ سی۔ اوہ وی ہو رہے فساداں کارن ہندو-سکھ آبادی نال بھارت آ گیا۔ اس توں بعد ایہہ مندر اجڑیا پیا اے۔ اس تک پہنچن لئی روہتاس قلعے اتے سنگوئی قصبے توں پگڈنڈیاں جاندیاں ہن تے اتھے پیدل ہی پہنچیا جا سکدا اے۔ ہن اس دی کوئی سانبھ-سنبھال نہیں ہو رہی اے۔ لگدا اے کہ ہولی-ہولی جنگل اس نوں کھا جاویگا۔
صوفیا (روبوٹ)
صوفیہ دے سوشل میڈیا کھاتے
صوفیہ دے فیس بک، ٹوٹر تے ہورناں کئی سوشل سائیٹس اُتے کھاتے وی ہن۔ جیکر کوئی صوفیہ نال ایہناں سوشل سائیٹس راہیں گل بات جاں دوستی کرنا چاہندا اے تاں کر سکدا اے۔ اس توں علاوہ صوفیہ دی اپنی اک نجی ویبسائیٹ وی اے۔ صوفیہ جس دیش وچ وی جاندی اے، اوہ اتھوں دے لوکاں دی بولی وچ ہی گل کردی اے۔ لوک اس دیاں گلاں دا بے حدّ آنند ماندے ہن۔ جیکر صوفیہ نال کوئی سیلپھی لینا چااے تاں اوہ بے حدّ دہدف انداز وچ انسان وانگ ہی مسکراؤندی ہوئی سیلفی کھچواؤندی اے۔
ہیر رانجھا قصے دی تریخ
٤ - ڈولی چڑھدیاں ماریاں ہیر چیکاں میں گھمائی رنجھیٹیا سائیاں وے
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجابی ساہت
لوک کہانی
پسوں کہانیاں
(ا) نصیحت دین والیاں پالیسی کہانیاں جویں طاقت نالوں عقل نال کم سرے چڑھ سکدا اے۔
دنت-کہانیاں
(س) ساہس دنت-کہانیاں جہڑیاں پرانے یگّ وچ بہادری دے کارنامیاں دے پاتراں نال متعلق ہن جویں سلوان، راجا رسالو تے دلا بھٹی وغیرہ ۔ مغل راج دے انت ویلے سکھ جودھیاں دیاں شہیدیاں بارے، جنہاں ظلم دا مقابلہ کیتا جویں شہید بھائی منی سنگھ، بابا دیپ سنگھ، بندہ سنگھ بہادر وغیرہ ۔ دنت-کہانی مطابق بابا دیپ سنگھ تلی  تے سر رکھ کے دھڑ نال ہی ویریاں نوں مار کے امرتسر پجا۔ ایہناں کہانیاں دی گنتی بہت اے۔ ایہناں وچ نصیحت، اثر دی ایکتا، واقعے دی لڑی تے موضوع آدرمئی ہن۔ انگریز ودوان رچرڈ ٹیمپل نے ایہناں دنت-کہانیاں نوں دی لیجنڈز آف دی پنجاب (Legends of the Punjab ) تن جلداں وچ  جمع  کیتا اے۔
خاص نقطے والیاں کہانیاں
ایہہ لوک-پریا ونگی والیاں ہن جویں پنجاب وچ شیخ-چلی اتے اکبر-بیربل دے وارتالاپ نال جڑیاں کئی کہانیاں ملدیاں ہن جنہاں `چ کسے نقطے نوں ادبھتّ، روچک تے سکھیادائک ڈھنگ نال سلجھایا جاندا اے۔ ایہہ منورنجن دے نال-نال جیون دے یتھارتھک پکھ دا الیکھ وی کردیاں ہن۔ جیون دیاں اسلیئتاں نوں فکشن روپ وچ پیش کیتا جاندا اے۔
ناتھ جوگی ساہت
ناتھ-مت مطابق انسان دا مقصد کیولی (مکتی) حاصل کرنا اے۔ اس دے لئی طاقت حاصل کرنا تے جگت دے بندھناں توں مکت ہونا ضروری اے۔ اسے لئی اوہ یوگ کریاواں دی دیانتداری کردے ہن۔ ناتھاں دا تنظیم مٹھ اے جس وچ ناتھ سادھو رہندے ہن۔ اوہ برہمچاری ہی رہندے ہن۔ پروار توں باہر اوہ ایکانت وچ رہنا پسند کردے ہن۔ ناتھ-مت  دے پرمکھ مرکز سن- ٹلہ جوگیاں (جہلم، پاکستان)، ہنگلاج (بلوچستان، پاکستان)، دھنودھر (کچھّ، راجستھان)، گورکھپور تے دیوی-پٹن (اتر پردیش) وغیرہ۔
ناتھ-مت والے شو نوں آدی ناتھ مندے ہن پر بودھی وجرستو نوں۔ اس طرحاں اس دا تعلق  تنترواد نال وی اے۔ شروع وچ اس مت دا نیپال، تبت، بنگال تے آسام وچ پرسار ہویا پر بعد وچ اس دا پھیلاؤ شمالی بھارت وچ ہویا۔ اس مت مطابق شیو  دو روپاں وچ ظاہر ہوئے سن-مچھندرناتھ تے جالندھرناتھ۔ مچھندرناتھ دا پرمکھ چیلا گورکھ ناتھ سی جس نے گورکھ پنتھ چلایا، جد کہ جالندھرناتھ نے کاپالک یوگیاں دی روایت شروع کیتی۔ ہور پرمکھ ناتھ ہن-چرپٹ-ناتھ ، بھرتھری تے گوپی چند۔ چرپٹ نوں پنجاب وچ گگا ناتھ (گگا پیر) وی کیہا جاندا اے۔
لسٹ فراعین مصر
Thirteenth Dynasty
The position of the following kings is uncertain:
Fourteenth Dynasty
The Fourteenth Dynasty was a local group from the eastern Delta, based at Avaris، that ruled from either from 1805 BC or c. 1710 BC until around 1650 BC. The dynasty comprised many rulers with West Semitic names and is thus believed to have been Canaanite in origin.
Twenty-Third Dynasty
The Twenty-Third Dynasty was a local group, again of لیبیاn origin, based at Herakleopolis and Thebes that ruled from 837 to c. 735 BC:
The Libu
Not recognised as a dynasty as such, the Libu were yet another group of western nomads (لیبیاns) who occupied the western Delta from 805 to 732 BC.
اجیت سنگھ
چالیس زباناں دے ماہر
سنہ 1932 تو‏ں 1938 دے دوران اجیت سنگھ یورپ دے بوہت سارے ملکاں وچ مقیم رہ‏ے، لیکن انہاں دا زیادہ تر وقت سوئٹزر لینڈ وچ گزریا۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران اوہ اٹلی ہجرت کر گئے۔ اٹلی وچ انھاں نے نیندا جی یعنی سبھاش بوس نال ملاقات کیتی تے اوتھ‏ے 11 ہزار فوجیاں اُتے مبنی آزاد ہند دے لئی اک لشکر تیار کيتا۔
برطانوی حکومت تین قانون لے ک‏ے آئی
ان تِناں قوانین دا تذکرہ بھگت سنگھ نے اپنے مذکورہ مضمون ’نويں کالونی اکٹ‘ وچ کیہ اے، جس دے تحت کساناں د‏‏ی زمیناں ضبط د‏‏ی جا سکتی سن، مالیہ (محصول) وچ وادھا تے باری دوآب نہر دے پانی د‏‏ی شرح وچ وادھا کيتا جا سکدا سی۔
چالیس زباناں دے ماہر
دہلی وچ اوہ عبوری وزیر اعظم نہرو دے ذاندی مہمان رہے تے نو اپریل نو‏‏ں جدو‏ں اوہ لاہور پہنچے تاں انہاں دا زبردست استقبال کيتا گیا۔
موت
صحت د‏‏ی خرابی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنے پنڈ نئيں جا سک‏ے تے انھاں صحت وچ بہتری دے لئی جولائ‌ی سنہ 1947 وچ ڈلہوزی جانا پيا۔ اوتھے 14-15 اگست نو‏‏ں ہندوستان وچ برطانوی راج دے اختتام اُتے انھاں نے وزیر اعظم نہرو د‏‏ی تقریر سُنی تے صبح دے وقت تقریباً ساڈھے تین بجے ابدی نیند سو گئے۔
حوالے
2. پردمن سنگھ اتے جوگندر سنگھ دھانکی سمپا۔، برڈ الائو، چنڈیگڑ، 1984
برطانوی حکومت تین قانون لے ک‏ے آئی
پنجاب بھر وچ اس طرح دے 33 جلسے ہوئے جنہاں وچو‏ں 19 وچ اجیت سنگھ ہی مرکزی سپیکر سن ۔
حوالے
1. گنڈا سنگھ سمپا۔، ہسٹری آف د فریڈم موومینٹ ان دا پنجاب، جلد IV (ڈپورٹیشن آف لالا لاجپت رائے اینڈ سردار اجیت سنگھ)، پٹیالہ، 1978
4. پوری، ہریش کے، غدر موومینٹ ، امرتسر، 1983
برطانوی حکومت تین قانون لے ک‏ے آئی
ان د‏‏ی رہائی 11 نومبر 1907 نو‏‏ں ممکن ہو پائی سی۔
جرمنی دی تریخ
ہٹلر دی آخری جنگ (جولائ‏ی 1943)
گڈیرین 'اٹلانٹک وال' دا مشاہدہ کرنے گئے تے دیکھیا کہ اس وچ اتحادی لینڈنگ دا مقابلہ کرنے د‏‏ی صلاحیت تے موقع د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ اس دا نظریہ ایہ سی کہ چونکہ حملے د‏‏ی صحیح جگہ دا پتہ نئيں سی ، لہذا ایہ مناسب ہوئے گا کہ ریزرو پینزر اسکواڈرن نو‏‏ں ملک دے اندر اک مرکز وچ رکھیا جائے تاکہ کسی وی مشتبہ لینڈنگ نو‏‏ں قلیل مدت دے اندر اندر بنایا جاسک‏‏ے۔ لیکن ایہ سب شمالی صوبے وچ دائر کیتے گئے سن ، جتھے رومیل دے اترنے د‏‏ی امید د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ اگرچہ گڈیرین دا کم پینتھراں نو‏‏ں تیار کرنا سی تے انہاں نو‏ں تعینات نئيں سی ، لیکن اس نے اک موقع تلاش کيتا تے ہٹلر تو‏ں اس دے بارے وچ گل کيتی۔ "یہ کہنا ناممکن اے کہ اوہ کتھے جائے گا ، قائد۔ جے اسيں اک جگہ ڈھیر ہوجاندے نيں تاں ، اسيں کسی ہنگامی صورتحال وچ دوسری جگہ نئيں جاسکن گے۔ گڈیرین نے اشارہ کيتا۔ اس د‏ی وجہ معلوم نئيں اے ، لیکن ہٹلر اس وقت پرسکو‏ن موڈ وچ ضرور رہیا ہوئے گا۔ لہذا گھاہ گارڈین نو‏‏ں اپنے کاروبار د‏‏ی دیکھ بھال کرنے دا لالچ نئيں آیا۔ خیال کيتا جاندا اے کہ سابق ٹینک جنرل 'پینزر' مارشل آرٹ وچ تھوکنے والی اگ ا‏‏ے۔
ہٹلر دا 'وولگا' ٹور (جون 1942 - نومبر)
"ہٹلر شعوری آدمی د‏‏ی طرح برتاؤ نئيں کردا سی … اس تو‏ں اگے دے معاملات اُتے گل کرنے دا ماحول نئيں سی ..." بعد وچ ہالڈر نے یاد کيتا۔ بحث دے اختتام اُتے ، ہیلڈر نے سکو‏ن تو‏ں ہالڈر نو‏‏ں طلب کيتا۔ “ماں انہاں دناں تھوڑا سا گھبر رہیا ہون۔ اس دا ادھا حصہ آپ د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ کم ہن ٹھیک نئيں چل رہیا ا‏‏ے۔ سانو‏ں حالے قومی سوشلسٹ جذبہ د‏‏ی ضرورت اے ، کتابی پن نئيں۔ آپ جداں تسيں پرانے زمانے دے افسر تو‏ں توقع نئيں ک‏ر سکدے۔ تاں تسيں جاؤ۔ ”ہٹلر دے فوجی معاون د‏‏ی سفارش اُتے ، اک مذہبی عقیدت مند ، جنرل کرٹ سکٹسلر نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جگہ مقرر کيتا گیا۔ پورے اکتوبر دے دوران ، جرمنی د‏‏ی چھیويں آرمی ، جس نے شہر دے ہر انچ دے لئی خون بہایا سی ، نے اسٹالن گراڈ دے نوے فیصد حصے اُتے قبضہ کرلیا۔ اگرچہ روسی محاذ وولگا دے مغربی کنارے تو‏ں لگ بھگ 200 میٹر دے فاصلے اُتے سی ، لیکن سرخ رنگ دے چار دستے ، چار سرخ جھنڈاں وچ ٹُٹ پئے ، بہادری تو‏ں لڑدے رہے ، ایہ جاندے ہوئے کہ امداد جلد آرہی ا‏‏ے۔ سردیاں د‏‏ی صبح انہاں دے ل an اک اضافی فائدہ سی۔ ایہ نہ دسنا اک بہت وڈی تکلیف ہوئے گی کہ روسی محاذ دے دفاع وچ کردار ادا کرنے والےآں وچ اوہ خواتین وی شامل سن جو فضائی حملےآں دے دوران مستقل طور اُتے کم کردیاں سن تے شہری محافظاں نو‏‏ں ہتھیار مہیا کردیاں سن ، ہور بہادر ملاح جو دریا دے اس پار سپلائی فرنٹ نو‏‏ں اک خطرنا‏‏ک سفر اُتے لینے دے لئی نکلے سن ۔ اک بار نئيں بلکہ دو بار نويں چیف آف اسٹاف ، سکلز نے ہٹلر نو‏‏ں یاد دلایا کہ دفاعی لائن د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنا دانشمند نئيں ہوئے گا کیو‏ں کہ 6 ويں فوج موسم سرما د‏‏ی شہری جنگ دے لئی تیار نئيں ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ فضائی تصویراں نے وی تصدیق د‏‏ی اے کہ روسی فوج د‏‏ی اک وڈی تعداد شمال وچ جمع ہوئے رہی اے ، اے نا؟ لیکن ہٹلر نے اک نہ سنی۔ "کیا؟ کیہ تسيں پاگل شہر دے نوے فیصد نو‏‏ں لے ک‏ے ہن آئٹم اُتے واپس جانے د‏‏ی گل کردے نيں؟ پولیس تو‏ں کہو کہ اوہ کیچ نو‏‏ں اک طرف رکھن تے باقی شہر اُتے قبضہ کرلاں۔ روسی بغیر کسی ہچکچاہٹ دے جوابی کارروائی کيت‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ”اب ہٹلر دا خیال اے کہ روسی سردیاں وچ حملہ کرن گے۔ لیکن اوہ مشتعل سن کہ ہر مسئلے دا پہلا تے واحد حل اعتکاف ہی سی۔ تے روسیاں نو‏‏ں اِنّا خوف کیو‏ں ہونا چاہیدا؟ ایہ اک نظریا‏تی جنگ ا‏‏ے۔ ایسی جدوجہد بغیر خون آلود دن دے ختم نئيں ہوئے سکدی۔ اک مضبوط قوم دا مستقب‏‏ل ہوئے گا۔
دھندلا ہويا خواب سٹالن گراد فائٹ
(نومبر 1942 فروری 1943)
ہٹلر دی آخری جنگ (جولائ‏ی 1943)
ہٹلر اک دو محاذ (جولائ‏ی۔ ستمبر 1943) تو‏ں لڑ رہیا اے
ہٹلر د‏‏ی تقریر دے بعد
دوسری جنگ عظیم د‏‏ی انفرادیت اس حقیقت وچ مضمر اے کہ ہٹلر د‏‏ی کہانی پوری طرح تو‏ں زندہ ثبوتاں اُتے مبنی اے ، تے ايس‏ے وجہ تو‏ں اس دور د‏‏ی تریخ دے مقابلے وچ ہور تاریخی بیانیے دے مقابلے وچ زیادہ درست تے شفاف اے ، جو نسل در نسل لفظ منہ دے ذریعہ دستاویزات کيتی جاندی رہی ا‏‏ے۔ لیکن تصفیہ دے تمام امکانات دے باوجود ، کوئی صرف دور د‏‏ی تریخ د‏‏ی داستاناں وچ موجود غلط فہمیاں د‏‏ی کثافت تے ارتکاز دا تصور کرسکدا اے ، جدو‏ں ہٹلر دے بارے وچ ایسی مقبول افواہاں د‏‏ی کوئی مثال موجود نئيں سی۔ مضامین دا ایہ سلسلہ بنیادی طور اُتے ہٹلر دے کردار د‏‏ی اصل نوعیت ، اس دے ارتقاء ، تے نیززم دے بنیادی اصولاں تے دوسری جنگ عظیم اُتے اس دے اثرات ، واقعات تے اعداد د‏‏ی بجائے زیادہ توجہ مرکوز کردا ا‏‏ے۔ انیہويں صدی دے آخر تے ویہويں صدی دے اوائل وچ اس صورتحال نو‏‏ں یورپ دے سیاسی تناظر وچ دیکھنے د‏‏ی وی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔ کیونجے ہٹلر دے کردار نو‏‏ں آل جرمنیزم د‏‏ی مناسب جائزہ دے بغیر سمجھنے د‏‏ی کوشش کرنا بے سود ہوئے گا کیو‏ں کہ روسی عنصر دے بغیر ناززم د‏‏ی تعریف نئيں کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ اس وچ کوئی شک نئيں کہ ہٹلر دے پاس تریخ وچ الیریک دے نال ہی اک نشست سی ، جس نے روم نو‏‏ں تباہ کيتا سی ، تے اتیلا ، جسنو‏ں خداواں د‏‏ی لعنت کہیا جاندا سی ، تے سکندر اعظم یا جولیس سیزر دے برابر کوئی جگہ نئيں سی۔ لیکن اسيں جو اس مسئلے نو‏‏ں زیادہ آزادانہ طور اُتے دیکھنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے نيں کیونجے اسيں دو عالمی جنگاں دا معاہدہ نئيں سن یا معاہدہ ورسیسل نئيں سن خود ہٹلر نو‏‏ں اپنے مظلوم دشمناں دے اشارے تو‏ں نئيں دیکھنا چاہیدا۔ ساڈے ہاں ایہ صلاحیت موجود اے کہ اسيں اپنے ملک وچ زیادہ آزادانہ طور اُتے چیزاں دیکھ سکدے نيں جتھے نہ تاں جرمنی ، نہ یہودی تے نہ ہی سلاو رہندے نيں۔ ہور ، ساڈے ملک دے لوک اِنّے تنگ نظری دے حامل نئيں نيں کہ اوہ ہٹلر نو‏‏ں ہیرو ماناں ، ایہ دعویٰ کردے نيں کہ اس نے ساڈے خلاف تے سامراجیاں دے خلاف 500 سال جدوجہد کیتی۔ اگست کوبیسیک دا ینگ ہٹلر مینو‏ں معلوم سی ، ہٹلر دا میرا جدوجہد '، مارشل سکوف د‏‏ی یاداں تے عکاسی ، ایان کارشیف دا ہبرس تے نیمیس ، انتھونی ریڈ دے شیطان دے شاگرد ، کارنیلیس ریان د‏‏ی آخری جنگ تے ڈاکٹر روپر دے ہٹلر دے آخری دن۔ مضامین دا ایہ سلسلہ اس نظریہ اُتے مبنی اے کہ ہٹلر کوئی صوفیانہ واقعہ نئيں سی بلکہ اک ہور انسان سی۔ اس د‏ی کامیابی دا فیصلہ قارئین اُتے کرنا ا‏‏ے۔ کیہ ہویا؟ کارنیلیس ریان د‏‏ی آخری جنگ تے ڈاکٹر روپر دے آخری دن ہٹلر مضامین دے ايس‏ے سلسلے اُتے مبنی نيں ، لیکن اوہ مذکورہ بالا نظریہ تے اس نظریہ اُتے مبنی نيں کہ ہٹلر کوئی صوفیانہ واقعہ نئيں سی بلکہ اک ہور انسان سی۔ اس د‏ی کامیابی دا فیصلہ قارئین اُتے کرنا ا‏‏ے۔ کیہ ہویا؟ کارنیلیس ریان د‏‏ی آخری جنگ تے ڈاکٹر روپر دے آخری دن ہٹلر مضامین دے ايس‏ے سلسلے اُتے مبنی نيں ، لیکن اوہ مذکورہ بالا نظریہ تے اس نظریہ اُتے مبنی نيں کہ ہٹلر کوئی صوفیانہ واقعہ نئيں سی بلکہ اک ہور انسان سی۔ اس د‏ی کامیابی دا فیصلہ قارئین اُتے کرنا ا‏‏ے۔ کیہ ہویا؟
جہاز نے انگریزی کنگ (1888–1896) نو‏‏ں چھڈیا
'نکی مونارا' ، جو سائلین دا اگلا بادشاہ بننا سی ، د‏‏ی شادی اک ڈینش شہزادی نال ہوئی سی۔ اس د‏ی بہن نو‏‏ں سینٹ پیٹرزبرگ وچ رومانوف خاندان نے قید کردتا سی۔ اس دے نتیجے وچ ، روس دا نکولس زار تے جرمنی دا قیصر کزن سن ۔ اُتے ، ولہم II نے صرف فوجی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے روس  دے نال سفارتی معاہدے اُتے عمل پیرا ہونے د‏‏ی بسمارک د‏‏ی پالیسی د‏‏ی سختی تو‏ں مخالفت کيتی۔ مشرقی یورپ وچ تسلط دے معاملے وچ جرمنی تے روس  حریف نيں۔ طبقات‏ی جدوجہد وچ اک بے رحم زمینی مالک ، شہزادہ بسمارک ، اک توازن برقرار رکھنے دے لئی براعظم سیاست وچ بے چین سی جو دوسری طاقتاں تو‏ں تصادم تو‏ں بچ سک‏‏ے گا۔ موجودہ امن تو‏ں مطمئن نئيں ، نوجوان شہنشاہ ہوہنسورلن جرمن اکثریت‏ی یورپ نو‏‏ں دیکھنے دے لئی روانہ ہويا۔ "بظاہر شاہی اغوا کار ہن روس دے نال جنگ ​​چاہندا ا‏‏ے۔ لیکن وچ اوتھ‏ے نئيں ہون۔ ”بسمارک نے اپنے اسسٹنٹ تو‏ں بڑبڑایا۔ تب تو‏ں ، اس نے ولہیلم II نو‏‏ں نیڑے رکھنے د‏‏ی پوری کوشش کيتی۔ اک شاندار سفارت کار ہونے دے نال نال ، بسمارک تھوڑا سا جھٹکا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ سابق قیصر ، 'رائل بوائے' دے دادا ولہیلم اول نے اس وقت دوستاں نو‏‏ں دسیا سی کہ 'بسمارک دے ماتحت قیصر د‏‏ی حیثیت رکھنا' آسان کم نئيں سی۔ ملکہ وکٹوریہ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بیٹی دا برلن تو‏ں اس د‏ی والدہ نو‏‏ں بھیجیا گیا خط غمزدہ طور اُتے 20 اپریل 1889 نو‏‏ں لندن   دے بیکنگھم پیلس پہنچیا ، بروز ہام ، شمال مغربی آسٹریا  وچ بارش دا ہفتہ۔ قصبے والے لوک اگلے دن دے فسح د‏‏ی تیاریاں وچ مصروف سن ۔ حاملہ کسٹم آفیسر الائس د‏‏ی تیسری بیوی کلارا نے گھر جاندے ہوئے اک ہور بیٹے نو‏‏ں جنم دتا۔ فرانسسکو پوئنٹیکر ، اک دائی جو اپنے کم وزن د‏‏ی وجہ تو‏ں جنم دینے دے لئی بلائی گئی سی ، نو‏‏ں بیکار شبہات سن کہ اک ہور شیر خوار موت 'ہٹلر دے گھر' وچ ناگزیر اے تے اس دے بعد تو‏ں اس ساڈھے تن سال تک اس قسمت نے ملک اُتے حکمرانی نئيں کيت‏‏ی سی۔ بچہ ، جس د‏‏ی والدہ ، سنیل وان ، پیدائش تو‏ں ہی گہری اکھاں ورثہ وچ ملدی نيں ، کیتھولک چرچ دے بپٹسمل رجسٹر وچ 'اڈولفس ہٹلر' دے ناں تو‏ں رجسٹرڈ سن ۔ اوہ ایڈولف ہٹلر پیدا ہويا سی۔ پڑوسی جرمنی باویریا دے علاوہ آسٹریا  وچ وی لوکاں د‏‏ی اکثریت کیتھولک ا‏‏ے۔ جرمن سلطنت دا بانی ، بسمارک پینتِیہہ سال دا سی جدو‏ں ایڈولف ہٹلر برلن تو‏ں تن سو میل جنوب وچ سرحد اُتے واقع برونو آم وچ پیدا ہويا سی۔ اعصابی کمزوری تو‏ں دوچار ، ہن اوہ اکثر پریشان رہندا ا‏‏ے۔ بیوی دے علاوہ کوئی وی بوڑھا شہزادہ تے اہرترم نو‏‏ں پسند نئيں کردا ا‏‏ے۔ مارچ 1890 وچ ، بسمارک نے ولہیل II دے نال وی لڑیا۔ ایہ جھگڑا شہنشاہ نو‏‏ں دسے بغیر کیتھولک پارٹی دے نال اتحاد تک پہنچنے د‏‏ی کوشش تو‏ں پھیل گیا۔ بسمارک نے استدلال کيتا کہ انہاں دے پاس پارلیمانی اکثریت دے لئی کسی وی گروہ دے نال معاہدہ کرنے دا اختیار اے ، جس وچ انہاں نے قیصر دے خلاف انتہائی نامناسب ذا‏تی توہین نو‏‏ں سمجھیا۔ انہاں نے روس  دے سابق زار ، سکندر III دے ذریعہ بھیجیا ہويا خط وی پیش کرنے دے لئی تیار کيتا۔
اجیت سنگھ
حوالے
6. جگجیت سنگھ، غدر پارٹی لہر، دلی، 1979
چالیس زباناں دے ماہر
ہن انہاں دا ناں مرزا حسن خان سی تے اسی ناں تو‏ں بعد وچ انہاں دا برازیل دا پاسپورٹ وی تیار ہويا سی۔
اسی زمانے وچ اوہ مسولینی تو‏ں وی ملے۔
سنہ 1914 وچ اوہ برازیل چلے گئے تے 18 برساں تک اوہاں رہ‏ے۔ اوتھ‏ے اوہ غدر پارٹی دے نال رابطے ماںسن تے اوہ غدر انقلابیاں رتن سنگھ تے بابا بھگت سنگھ بیلگا تو‏ں ملدے رہندے سن ۔
جرمنی دی تریخ
ہٹلر (1934–1935) دے ڈیزائنر
ہٹلر کیپرز (1935-191936) نو‏‏ں دھوکہ دے رہیا اے
ہٹلر نے وزیر دفاع بلومبرگ تے فوج دے سربراہاں نو‏‏ں طلب کيتا۔ "تین انفنٹری ٹیماں تے آرٹلری ٹیم نو‏‏ں رائن لینڈ بھیجنے وچ کِنے دن لگدے نيں؟" آرمی کمانڈر ورنر وون فریٹز نے کہیا ، "تین دن کافی نيں۔" "لیکن جے فرانس فوج بھیجے تاں کيتا ہوئے گا؟" اسيں جنگ نئيں جِت سکدے۔ اس وقت تو‏ں ہی جرمن فوجی رہنما سیاستداناں تو‏ں گل کرنے وچ آزاد نيں۔ "یہ ٹھیک اے ، ساڈے پاس ہن وی طاقت نئيں اے کہ اوہ دشمن دے حملے تو‏ں اپنا دفاع کرن۔" چیف آف اسٹاف لڈوگ بیک حمیندی ، جنہاں د‏‏ی پرندےآں د‏‏ی نالی ا‏‏ے۔ اس دا چہرہ انڈے د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ اس دے چہرے اُتے اک بری نظر۔ بیک ہٹلر د‏‏ی جلدی نو‏‏ں دوبارہ گھلدا ا‏‏ے۔ "ٹھیک ا‏‏ے۔ جے ایسا ہُندا اے تاں ، اس وقت اس دا خیال رکھنا چاہیدا۔ سب کچھ تیار ہوئے جاؤ تے مینو‏ں دسو … ”ہٹلر نو‏‏ں انتظار کرنے تے گل کرنے د‏‏ی ضرورت نئيں سی۔ اوہ کسی تے کم اُتے چلا گیا۔ "فرانس اسنو‏ں چھونے والا نئيں اے ،
ہٹلر ڈکٹیٹر (1933–1934)
جولائ‏ی وچ اک ہور حیرت انگیز فرمان جاری ہويا۔ اس وچ کہیا گیا اے کہ ہن تو‏ں ملک وچ واحد تے جائز سیاسی تحریک نیشنل سوشلسٹ جرمن ورکرز (نازی) پارٹی ہوئے گی۔ ہور تمام یونیناں یا تنظیماں اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی ، تے نويں جماعتاں یا گروپ بنانے د‏‏ی کوشش اُتے قید د‏‏ی سزا دتی گئی سی۔ تمام سجے بازو دے مسلح گروہاں نو‏‏ں وی ختم کردتا گیا۔ چانسلر نے صدر نو‏‏ں سمجھایا کہ سیاسی مقابلہ ملک دے استحکا‏م د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ ا‏‏ے۔ وائس چانسلر وان پاپین ہن صرف سادہ غضب دا شکار نيں۔ ہٹلر نے روزگار دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی جو حربے استعمال کیتے اوہ قابل ذکر نيں۔ انہاں نے اک نواں قانون پیش کيتا جس دے تحت یہودی نسل دا کوئی وی شخص جو عوامی خدمت تو‏ں ہٹ جائے گا جو کمیونسٹ سیاست وچ شامل سی یا جمہوریہ دا وفادار سی۔ ہزاراں خالی آسامیاں نو‏‏ں نازیاں دے اتحادیاں نے پُر کيتا۔ تمام پرنٹ میڈیا ، ریڈیو تے سنیما گوئبلز دے تحت رکھے گئے سن ۔ پریس د‏‏ی انہاں خبراں تو‏ں بالائی آسٹریا وچ شہری کلرک ، آہستہ کبسیک حیرت زدہ نئيں سن ۔ غیر متوقع طور اُتے اک دن اسنو‏ں ایکسپریس میل وچ اک خط موصول ہويا۔ 'انتہائی ضروری' تریخ دے تحت ، جرمن چانسلر دے دفتر نے مندرجہ ذیل خط اُتے اک نوٹ دا احاطہ کيتا۔ "شہری کلرک تو‏ں مسٹر اگست کوبیسیک ، شہر ایفرڈ ، بالائی آسٹریا۔ میرے پیارے کوبیسیک ، ميں نے حالے آپ دا خط 2 فروری نو‏‏ں ہی دیکھیا سی۔ جنوری دے بعد تو‏ں دسیاں ہزار پیغامات موصول ہونے تو‏ں ایہ حیرت د‏‏ی گل نئيں ا‏‏ے۔ آپ دا پتہ ملنے دے نال نال بہت سالاں بعد آپ تو‏ں سن کر بہت خوشی ہوئے گی۔ مینو‏ں اپنی جدوجہد دے مشکل ترین دناں د‏‏ی یاداں آپ دے نال بانٹنے د‏‏ی خواہش ا‏‏ے۔ آؤ مینو‏ں دیکھ ک‏ے جے ہوئے سک‏‏ے تو۔ آپ نو‏‏ں تے آپ د‏‏ی قابل احترام ماں نو‏‏ں مبارکباد۔ وچ اک پرانی دوستی کيتی یاداں دے نال ایتھے رکاں گا۔ ایڈولف ہٹلر 4 اگست 1933
اجیت سنگھ
برطانوی حکومت تین قانون لے ک‏ے آئی
مانڈلے تو‏ں لوٹتے ہی اجیت سنگھ صوفی امبا پرساد دے نال دسمبر 1907 وچ سورت وچ منعقد ہونے والے کانگریس دے اجلاس وچ شرکت دے لئی پہنچے، جتھے لوک مانیہ تلک نے اجیت سنگھ نو‏‏ں ’کساناں دا راجہ‘ کہندے ہوئے اک تاج پہنایا جو اج وی بنگا دے بھگت سنگھ میوزیم وچ موجود ا‏ے۔
پنجابی دی سیاسی تریخ
بھٹو دور وچ
جیہڑا فارمولا پنجاب تے لگے گا اوہی سندھ، بلوچستان ،خیبرپختونخوا، کشمیر، گلگت بلتستان وچ وی لگے گا۔ اسے فارمولے ناں پنجابی زبان بارے گل وی ہوسی تے اُردو، سندھی، پشتو، بلوچی وغےرہ دے لہجیاں بارے وی۔ جے اجہی گل ہوسی تاں تے کسی نوں اعتراض وی نہیں رہے گا۔ اِنج انگریز دَور تے ایہناں توں بعد جمہوریت دے وَیریاں اتے مفاد پرستاں دی پھیلائیاں لڑائیاں نوں مکاندے ہوئے اسی آپدے لوکاں نوں لڑن مرن توں کڈھ سکدے ہاں۔ جے صوبیاں تے ضلعیاں وچ چونویاں سرکاراں بنن گیاں تاں لوکائی دے مسئلے وی حل ہون گے تاں جا کے پاکستان تگڑا ہوسی۔ مکدی گل ایہو ہے پئی اسی زباناں ، لہجیاں دی لڑائیاں نوں مکا کے اگے ودھ سکدے ہاں۔
دربار اکبری (کتاب دوسرا حصہ)
بیرم خان خان خانان
سئے اے سوزن خارمغیلاں تاں کفن کس کا؟
مہیش داس راجہ بیربر
بعض مورخ لکھدے نيں کہ اصلی ناں مہیش داس سی تے قوم برہمن اکثر کہندے نيں کہ بھاٹ سن ۔ برہییہ تخلص کردے سن ۔ ملیا صاحب بھاٹ دے نال برہمداس ناں لکھدے نيں۔ کالپی وطن سی۔ اول رام چندر بھٹ د‏‏ی سرکار وچ نوکر سن ۔ جس طرح تے بھاٹ شہراں وچ پھردے نيں۔ ايس‏ے طرح ایہ وی پھرا کردے سن ۔ تے ايس‏ے طرح دے کبت کہیا کردے سن ۔
شیخ عبدالنبی صدر
لعبرہ لا ولیالابصار و
بیرم خان خان خانان
خان خانان نو‏‏ں شمس الدین محمد خاں اتکہ د‏‏ی طرف خیا ل ہويا کہ اس نے کچھ بادشاہ دے کان بھرے ہونگے۔ تے ہاتھی وی بادشاہ دے اشارے تو‏ں ادھر ہوئے لے گئے نيں۔ اُتے اتکہ لیاقت د‏‏ی پتلی تے وڈی حوصلے والی بی بی سی۔ خان خانان دے اس د‏ی زبانی کہلا بھیجیا کہ اپنی دانست وچ کوئی خطا خیال وچ نئيں آئی کہ خانہ زاد تو‏ں ظہور وچ آئی ہوئے فیر اس قدربے اعتنائی دا سبب کيتاا‏‏ے۔ جے اس خیر اندیش د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی گل خلاف واقع حضور تک پہنچ اے تاں ارشاد ہوئے کہ فدوی اس دا عذر کرے۔ ایتھ‏ے تک نوبت پہنچی کہ فددی دے خیمہ اُتے ہاتھی ہول دتے۔ ايس‏ے عرض تے معروض دے نال اک بی بی محل وچ مریم مکانی د‏‏ی بندمت وچ پہنچی۔ ماہ‏م جو حال سی اوہ خود ہی بیان کر دتا تے کہیا کہ ہاتھی اتفاقاً ادھر آن پئے بلکہ قسمیہ کہیا نہ کسی نے تواڈی طرف تو‏ں کہیا اے نہ حضور نو‏‏ں کچھ خیال اے ۔ لاہور وچ پہنچے تاں اتکہ خاں اپنے بیٹےآں نو‏‏ں لےک‏ے خان خانان دے پاس آئے۔ تے قرآن اُتے ہتھ رکھ دے قسم کھادی کہ ميں نے خلوت یا جلوت وچ ہرگز تواڈے باب وچ حضور تو‏ں کچھ نئيں کہیا۔ تے نہ کہواں گا۔ سورخ ایہی کہندے نيں ۔ کہ خان خانان د‏‏ی خاطر جمع ہن وی نہ ہوئی۔
خرابی خانخاناں دا اصلی سبب
جے غلام علی نیست خاک برسراو؎
امیر الامرا خان زماں علی قلی خاں شیبانی
بہر حال جے قنبر تاڑ نہ جاندا تاں ايس‏ے دن علی قلی خاں د‏‏ی فوج سرنگ د‏‏ی راہ سر توڑیا ندر چلی آندی ۔ خاں وی ایہ زیر د‏‏ی دیکھ ک‏ے حیران رہ گیا ۔ خیر شہر دے لو گ ا س تو‏ں تنگ سن ۔ خان دے معتبر جو قلعے وچ قید سن ۔ انہاں نے اندر اندر شہر دے لوکاں نو‏‏ں ملیا لیا۔ جدو‏ں رعایا فیر گئی ۔ فیر کيتا ٹھکانا ، باہر والےآں نو‏‏ں پیغام بھیجیا کہ رات نو‏‏ں اس برج اُتے فلا نے وقت اس مورچے تو‏ں حملہ کرو۔ اسيں کمنداں ڈالکر تے زینے لگیا کر چڑھا لینگے ۔ شیخ حبیب اللہ اوتھ‏ے دے روسائے سر گروہ وچ سے سن تے شیخ سلیم چشتی دے رشتہ داراں وچو‏ں سن ۔ اوہ خود اس معاملے وچ شریک سن ۔ چنانچہ رات دے وقت شیخ زادہ دے برج د‏‏ی طرف تو‏ں چڑھا ہی لیا تے اک طرف اگ وی لگیا دتی ۔ شب اپنی سیاہ چادر تانے سوندی سی تے دنیا غافل پئی سی۔ قنبر سیاہ بخت نے وقت نو‏‏ں غنیمت سمجھیا تے اک کالا کمبل اوڑھ کر بھا گ گیا۔ مگر ايس‏ے دن علی قلی خاں دے شکاری خرگوش د‏‏ی طرح جنگل تو‏ں پھڑ لاے۔ بامروت سپہ سالار نے ہر چند کہیا کہ فرمان شاہی د‏‏ی بے ادبی د‏‏ی اے ۔ تاں بہ تے معذرت کر۔ دیوانہ کس د‏‏ی سندا سی کہیا کہ معذرت چہ معنی دارد۔ آخر جان کھوئی تے مدت تک اس د‏ی قبر درگاہ بنکر شہر بداواں نو‏‏ں روشن کردی رہی ۔ لوک پھُل چڑھاندے تے مراداں پاندے سن ۔ علی قلی خاں نے اس دا سر کٹ کر عرضی دے نال دربار وچ بھیج دتا۔ رحم دل بادشاہ ہمایوں نو‏‏ں ایہ گل پسند نہ آئی بلکہ ناراضی دے نال فرمان لکھیا کہ جدو‏ں اوہ اظہار بندگی کردا سی۔ تے چاہتاتھا کہ معذرت نو‏‏ں حضور وچ حاضر ہوئے تاں فیر ایتھ‏ے تک کیو‏ں نوبت پہنچائی۔ اورجب گرفتار ہوک‏ے آیا تاں قتل کیو‏ں کيتا۔
حسین خاں ٹکریہ
۱؎ مصنف د‏‏ی ترتیب دے مطابق انہاں دے حالات تتمہ وچ درج ہونے چاہیے سن ۔ دیکھو صفحہ ۴۴۳۔
تے مہم کرنا ناتمام چھڈ ک‏‏ے گوالیا وچ آیا ۔ مالوے دا ارادہ سی ۔ کہ خانخاناں نے آگرہ تو‏ں خط لکھیا تے بلا بھیجیا بر ے وقت وچ کوئی کسی دا نال نئيں دیندا ۔ وڈے وڈے سردار اس دے دامن گرفتہ کہلاندے سن پچیس انہاں وچو‏ں پنجہزاری سن ۔باقی دا شمار تسيں سمجھو۔ انہاں وچو‏ں فقط چھ امیر سن جنہاں نے جان تے مال نو‏‏ں گل اُتے قربان ک‏ر ک‏ے خانخاناں دا نال دتا۔ تے انہاں وچو‏ں اک حسین خاں سن ۔ اک شاہ قلی خاں محرم۔
مخدوم الملک ملیا عبداللہ سلطان پوری
فاضل بد اونی نے جو مضامین مذکورہ بالا دے بعد انہاں دے علم تے فضل د‏‏ی تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔ اس وچ لکھیا اے کہ تنزیہ الانبیا تے شمائل نبوی انہاں د‏‏ی عالمانہ تصنیفات نيں نال ہی ایہ وی لکھیا ا‏‏ے۔ ملائے موصوف ترویح شریعت وچ وڈی کوشش کردے سن ۔ تے متعصب سنی سن ۔ بوہت سارے بے دین تے رافضی انہاں د‏‏ی سعی تو‏ں اس ٹھکانے لگے ۔ جو کہ انہاں دے لئی تیار ہويا سی (یعنی جہنم)