cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رہف محمد
رہف محمد سعودی عرب د‏‏ی اک خاتون اے جسنو‏ں تھائی لینڈ د‏‏ی حکومت نے 5 جنوری 2019ء نو‏‏ں اس وقت حراست وچ لیا جدو‏ں اوہ بینکاک دے راستے کویت تو‏ں اسٹریلیا جا رہی سی۔ رہف اپنے خاندان تو‏ں بھج کے اسٹریلیا وچ پناہ د‏‏ی طلب گار سی۔ رہف نے کہیا کہ اس دے خاندان والے اسنو‏ں گالی دیندے تے قتل د‏‏ی دھمکیاں دیندے نيں۔ اس نے سماجی ذرائع ابلاغ تے ٹویٹر اُتے شکایت بھرے مراسلے شائع کیتے جنہاں نو‏ں عالمی سطح اُتے خوب پزیرائی ملی تے سی ئی حکا‏م نو‏‏ں مجبوراً اسنو‏ں کویت واپس بھیجنے دے فیصلہ تو‏ں دست بردار ہونا پيا (جتھ‏ے تو‏ں اسنو‏ں سعودی عرب واپس جانا سی )۔ اسی اثنا وچ رہف نو‏‏ں اقوام متحدہ کمیشن برائے انسانی حقوق نے اپنی حفاظت وچ لے ک‏ے اسنو‏ں پناہ گزيں دا درجہ دے دتا۔ بعد ازاں 11 جنوری نو‏‏ں کینیڈا نے رہف نو‏‏ں اپنے ملک وچ پناہ دینے دا اعلان کیتا جس دے اگلے ہی دن اوہ ٹورانٹو پہونچ گئی۔
چک 46 پنج ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 5ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 5ایل لگیا ہویا اے ۔
کریمیائی تاتار
باہرلے جوڑ
گٹھ:یوکرین گٹھ:یوکرین دی تریخ
پنجابی کھوج دی تریخ
پنجابی وچ اپادھی ساپیکھ کھوج دا اتہاس
اپادھی ساپیکھ کھوج دا مڈھ ڈاکٹر۔ بنارسی داس جین دا کھوج پربندھ، موہن سنگھ دیوانہ دے Phonology of Punjabi Sufi poets (1932)، The history of Punjabi literature (1913) تے ڈاکٹر۔ شیر سنگھ دے Philosophy Sikhism (1938) ایہہ سارے کھوج پربندھ مول روپ وچ انگریزی وچ لکھے ہن۔ سریندر سنگھ کوہلی دا کھوج پربندھ مارچ 1958 وچ دلی یونیورسٹی ولوں پروانت اے۔ 1962 وچ پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ "وچ 1969 وچ گرو نانک دیو یونیورسٹی، امرتسر وکھے کھوج کم چلدے راے۔ 1970 تک پنجابی وچ کھوج دا رجھان چل نکلیا۔ پنجابی صوفی شعری سنبندھی اپادھی نرپیکھ تنقید دا اتہاس 20ویں صدی توں آرنبھ منیا۔ باوا بدھ سنگھ دی پہلی کتاب ہنس چوگ (1914) وچ شائع ہوئی۔ جس وچ ہورناں توں علاوہ شیخ فرید، شاہ حسین، بلاے شاہ، علی حیدر، فرد فقیر، سلطان باہو آدی صوفی کویاں بارے دسدا اے۔ مولٰی بخش کشتہ دا کیتا گیا کھوج کم اتے تنقید دا کم بھگویں روپ وچ ‘پنجاب دے ہیرے’ (1932) دے نال ساہمنے آیا۔ باوا بدھ سنگھ اتے مولٰی بخش کشتہ مطالعہ تکنیک وچ تذکرہ نگرانی اے۔ شکرگنج (سمپا۔ پریتم سنگھ) اسلام اتے سوفیواد بابا شیخ فرید فلسفہ بابا فرید جیون سماں تے رچنا (سمپا۔ سریندر سنگھ کوہلی) شیخ فرید (بولی وحصہ) بلاے شاہ جیون تے رچنا (جیت سنگھ سیتل) آدی کجھ ہور اہم کتاباں ہن۔ اس توں علاوہ اس وچ گروآں دیاں جنم-ساکھیاں اتے سفرنامہ ساہت، پنجابی سفرنامہ آدی بارے چرچہ کیتی گئی اے۔
پنجابی دے اتہاس وچ پترکاری دے کردار
پنجابی کھوج دے اتہاس اتے ترقی وچ پنجابی پترکاری دا بڑا اہم یوگدان رہا اے۔ سبھ توں پہلاں کھوج پتر رسالیاں دے روپ وچ جاری ہندے سن۔ بھائی ویر سنگھ نے خالصہ سماچار 1899 وچ جاری کیتا۔ پنجابی ساہتی پترکاری دی نیہہ لابھ سنگھ نارنگ نے جنوری 1923 وچ ماسک پتر جاری کرکے رکھی۔ اس توں پچھوں پھلواڑی (1924)، شاعر(1927)، بسنت (1928)، پریتلڑی (1933)، پنج دریا (1933)، جیون-پریتی اتے پنجابی ساہت (1942) آدی ماسک پتر آرنبھ ہوئے۔ آزادی توں بعد جاری کجھ پتر جو کھوج دے منورتھ نال کیتے گئے، پنجابی دنیا، تنقید، پرکھ، کھوج پترکا اتے -کھوج درپن ناں ہن۔
سائیں مولا شاہ
سائیں مولا شاہ (1836-1944)، جنہاں نوں سائیں مولٰی شاہ مجیٹھوی دے ناں نال وی جانیا جاندا اے، مشہور صوفی شاعر سن ۔ اوہناں نے کئی لوک کہانیاں نوں کویتا دا روپ دتا ۔ اوہناں دیاں رچناواں وچ سسی پنوں، بگھا ملّ بشنوں، مرزا صاحباں، ہیر رانجھا، زہرا مشتری اتے چندر بدن شامل نیں۔ اوہناں نے اپنیاں رچناواں وچ اردو، پنجابی، فارسی اتے انگریزی دی ورتوں کیتی ۔ اپنے انتلے دن اوہناں نے تبر شریف، گرداسپور پنجاب (بھارت) وچ باغبانی دا کم کردے ہوئے گزارے ۔
نمونہ کلام
تینوں اپنی خبر نہ کوئی، کی جانے کون جو ساڈے نال ہوئی، پی بیٹھوں شرابی بھنگاں، وے مترا چھڈ وینی ۔
چھڈ نماز قرآن پڑھیں توں، گدڑاں توں ڈر کے شیراں نال لڑیں توں، میں ایہہ گل پچھدی سنگاں، وے مترا چھڈ وینی ۔
مینڈے ماہی توڑ نہ مینڈا پیار وے ۔
دن رات مترا وے سانوں تانگھاں تیریاں ۔
کولاں چویاں دے پانی گولی مار وگن، آفتاب مہتاب کسدے یار لگن، نقطہ گین کر اجلا نہ مٹا جا وے سپاہیا جموئے دی چاکری ۔
بحر عشقَ جدھر نوں چڑھدا، پنڈ وسوں چوڑ ڈھاہ کردا ۔ مولٰی شاہ بی نقطہ پیندا، صورتَ وچ رلا نہ رہندا ۔ ویلے وقت دا منگل گا لا، اوہ چاک سیالاں والا ۔
سانوں بھوریاں والیا درس دکھاویں ۔ درس دکھاویں سانوں کالے کمبل والیا، درس دکھاویں ۔
پہلاں درس دکھا کے پیارے، تیر وچھوڑے دے کیوں مارے ۔ سانوں ہوئیوں چھوڑ کنارے، میں جنگل بیلا بھالیا، درس دکھاویں ۔
چک 47 پنج ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 5ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 5ایل لگیا ہویا اے ۔
وادی سندھ رہتل دا مذہب
دیویاں
اک مہر اُتے اک سنگ والی دیوی پیپل دے درمیان کھڑی اے دوسری سنگ والی دیوی اس دے جھکی ہوئی ا‏‏ے۔ اک بکرا جس دا چہرہ آدمی ورگا کھڑا اے تے دوناں د‏‏ی طرف عقیدت تو‏ں دیکھ رہیا ا‏‏ے۔ بکرے دے پِچھے اک قطار نسوانی روحاں یا دیویاں د‏‏ی اے جنہاں د‏‏ی تعداد ست معلوم ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ دیویاں مذکورہ بالا دونے دیویاں د‏‏ی طرف پشت کیتے کھڑی نيں تے اگے د‏‏ی طرف دیکھ رہیاں نيں۔ ہر دیوی دے سر اُتے کوئی پودا یا درخت د‏‏ی ٹہنی ا‏‏ے۔ پِچھے د‏‏ی طرف انہاں دے بال چوٹیاں وچ گندھے ہوئے نيں تے خوبصو‏‏تی تو‏ں سنورے ہوئے نيں تے انہاں دے سراں اُتے سنگ نئيں نيں۔ شاید ایہ ہندوواں د‏‏ی چیچک د‏‏ی دیوی سیندا اے جو اپنی ست بہناں دے نال ایتھ‏ے دیکھادی گئی ا‏‏ے۔
مرد دیوت‏ا
دیوی دے علاوہ چند شکلاں دیوتاواں د‏‏یاں ملیاں نيں۔ جنہاں دے سراں اُتے بیل یا بکرےآں د‏‏ی طرح سنگ نيں۔ شاید بیل تے بکرے انہاں دے مذہب وچ مقدس سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ بعض مہراں اُتے مختلف جانوراں وی دیکھادی گئی نيں۔ مثلاً اک مہر اُتے تن چہراں تے سینگاں والا دیوت‏ا آلدی پالٹی مارے بیٹھیا ا‏‏ے۔ اک ہور مہر اُتے اس دے ارد گرد چار جانور ہاتھی، شیر، گینڈا تے بھینس ا‏‏ے۔ دو ہرن اس دے تخت دے پاس بیٹھے نيں۔ دیوت‏ا ننگا اے تے آلدی پالدی مارے بیٹھیا ا‏‏ے۔ اس سر اُتے سنگ اے ایہ سنگ بھینس دے نيں۔ سینگاں دے درمیان کوئی پووا اے یا مور د‏‏ی کلغی ا‏‏ے۔ اس دا عضو استیادہ ا‏‏ے۔ ایہ یقیناً ذرخیزی دا دیوت‏ا ا‏‏ے۔ مارشل دا خیال اے ایہ شیو د‏‏ی اک پرانی شکل ا‏‏ے۔ ایہ شیو د‏‏ی ترمکھی مورتی تو‏ں ملدی جلدی ا‏‏ے۔ ایہ مہراں نہایت نفیس نيں تے یقینا حکمراں طبقے نال تعلق رکھدی نيں۔ ایہ دیوت‏ا چہرے اُتے بھیانک تاثرت رکھدا اے جو حاکم دے ہوسکدے نيں۔ بعد وچ جدو‏ں ہندوواں وچ شیو دیوت‏ا دا تصور عام ہويا تاں اوہ ايس‏ے دیوت‏ا تو‏ں ماخوذ سی ۔ شیو جانوراں دا آقا تے یوگیاں دا راجا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس دیوی ماں د‏‏ی مورتیاں جو پختہ مٹی د‏‏ی بنی ہوئی بھدی تخلیقات نيں یقینا عوام تے نچلے طبقے د‏‏ی ملکیت سن ۔
مذہب دا انتظامی تعلق
لگدا اے مذہب د‏‏ی گرفت کافی سخت سی۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ رہتل تیرہ سو یا پندرہ سو سال زندگی وچ زرا بھر اندرونی تے بنیادی تبدیلی تو‏ں دوچار نئيں ہوئی۔ نہ مادی سبھیاچار وچ تبدیلی ہوئی نہ فکری۔ رسم الخط اس عرصے وچ ذرا فیر وی ارتقائ پزیر ہويا۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ سماج اُتے غلبہ تاجر طبقے دا سی ۔ جو منافع تے مذہب دونے اُتے اجارہ رکھدا سی ۔
لہور
ناں
-اس موضوع اُتے تفصیلی بحث ڈاکٹر محمد باقر صاحب نے د‏‏ی اہل ذوق اس تو‏ں استفادہ کرسکدے نيں.
قرون وسطی
thumb|[[محمود غزنوی|محمود تے ایاز]] نويں صدی عیسوی وچ لہور دے ہندو راجپوت چتوڑ دے دفاع دے لئی مقامی فوجاں د‏‏ی مدد نو‏‏ں پہنچے۔ دسويں صدی عیسوی وچ خراسان دا صوبہ دار سبکتگین اس اُتے حملہ آور ہويا۔ لہور دا راجہ جے پال جس د‏‏ی سلطنت سرہند تو‏ں لمگھان تک تے کشمیر تو‏ں ملتان تک وسیع سی مقابلہ دے لئی آیا۔ اک بھٹی راجہ دے مشورے اُتے راجہ جے پال نے پٹھاناں دے نال اتحاد ک‏ر ليا تے اس طرح اوہ حملہ آور فوج نو‏‏ں شکست دینے وچ کامیاب رہیا۔ غزنی دے تخت اُتے قابض ہونے دے بعد سبکتگین اک دفعہ فیر حملہ آور ہويا۔ لمگھان دے نیڑے گھمسان دا رن پيا تے راجہ جے پال ملغوب ہوئے ک‏ے امن دا طالب ہويا۔ طے ایہ پایا کہ راجہ جے پال تاوان جنگ کيت‏ی ادائیگی کريں گا تے سلطان نے اس مقصد دے لئی ہرکارے راجہ دے ہمرکاب کیتے۔ لہور پہنچ ک‏ے راجہ نے معاہدے تو‏ں انحراف کيتا تے سبکتگین دے ہرکاراں نو‏‏ں مقید کر دتا۔ اس اطلاع اُتے سلطان غیض وغضب وچ دوبارہ لہور اُتے حملہ آور ہويا۔ اک دفعہ فیر میدانِ کارزار گرم ہويا تے اک دفعہ فیر جے پال نو‏‏ں شکست ہوئی تے دریائے سندھ تو‏ں پرے دا علاقہ اس دے ہتھ تو‏ں نکل گیا۔ دوسری دفعہ مسلسل شکست اُتے دلبرداشتہ ہوئے ک‏ے راجہ جے پال نے لہور دے باہر خود سوزی کر لئی۔ معلوم ہُندا اے کہ سلطان دا مقصد صرف راجہ نو‏‏ں سبق سکھانا سی کیونجے اس نے مفتوحہ علاقےآں نو‏‏ں اپنی سلطنت وچ شامل نئيں کيتا تے 1008 عیسوی وچ جدو‏ں سبکتگین دا بیٹا محمود غزنوی ہندوستان اُتے حملہ آور ہويا تاں جے پال دا بیٹا آنند پال اک لشکر جرار لے ک‏ے پشاو‏ر دے نیڑے مقابلہ دے لئی آیا۔ محمود د‏‏ی فوج نے آتش گیر مادے د‏‏ی گولہ باری د‏‏ی جس تو‏ں آنند پال دے لشکر وچ بھگدڑ مچ گئی تے انہاں د‏‏ی ہمت ٹُٹ گئی۔ نتیجتاً کچھ فوج بھج نکلی تے باقی کم آئی۔ اس شکست دے باوجود لہور بدستور محفوظ رہیا۔
لہور دے بارے چ سب توں پہلے چین دے واسی سوزو زینگ نے لکھیا جہڑا ہندوستان جاندے ہوئے لہور توں 630ء گزریا سی ۔ اسدی ابتدائی تریخ دے متعلق مشہور اے پر اس دا کوئی تریخ ثبوت نئیں لبھیا کہ رام چندر دے پتر لوہو نے ایہہ شہر آباد کیتا سی تے اسدا ناں لوہوپور رکھیا ۔ تے جہڑا وقت دے نال نال بگڑدا ہوئیا پہلے لہاور تے فیر لہور بنیا ۔
لہور نوں گھیرا
نومبر 1760 وچ میر محمد خان، لہور دا ناظم سی۔ 7 نومبر، 1760 دے دن سربت خالصہ دی اک بیٹھک ادور تخت صاحب ساہمنے ہوئی۔ اس اکٹھ وچ سکھاں نے لہور اتے حملہ کرن دا گرمتا کیتا۔ خالصہ فوجاں نے اس گرمتے نوں عمل وچ لیادا۔ جسا سنگھ آہلووالیا، چیت سنگھ گھنئیا، ہری سنگھ بھنگی، گجر سنگھ بھنگی تے لہنا سنگھ بھنگی دی اگوائی ہیٹھ 10 ہزار خالصہ فوج نے لہور ول کوچ کر دتا۔ میر محمد خان نے شہر دے سارے دروازے بند کروا دتے۔ سکھاں نے لہور دے آلے-دوآلے پہلاں ہی قبضہ کر لیا سی۔ ہن شہر سارے ملک توں کٹیا گیا سی۔ سکھاں نے شہر نوں گھیرا پایا ہویا سی۔ شہر واسیاں نوں بہت مشکل ہو رہی سی۔ ایہہ گھیرا 11 دناں تک جاری رہا۔ سکھ، عامَ لوکاں نوں مشکل وچ نہیں سن پاؤنا چاہندے، اس کر کے اوہناں نے لوکاں نوں پیش کش کیتی کہ جے اوہ چاہندے ہن کہ شہر دا گھیرا چکّ لیا جاوے تاں ناظم محمد خان، سکھاں نوں 30000 روپئے نذرانہ دیوے تے سکھ فوجاں نوں کڑاہ ورتاوے۔ محمد خان کول اینی رقم نہیں سی۔ اس ویلے پسرور توں معاملے دی رقم لہور وچ پجی ہوئی سی۔ اس وچوں سکھاں نوں ایہہ رقم تاری گئی تے کڑاہ پرشاد وی ورتایا گیا۔ اس اتے خالصہ فوجاں واپس چلیاں گئیاں۔
لہور میٹرو
2015ء وچ حکومت پنجاب نے پاک چین اقتصادی راہداری دے تحت چینی معاونت تو‏ں 1.6 ارب ڈالر دا منصوبہ دے طور اُتے لہور میٹرو نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اورنج لائن (لہور میٹرو) 27.1 کلومیٹر (16.8 میل) طویل ہوئے گی جس وچ اس دا 25.4 کلو میٹر (15.8 میل) حصہ مرتفع ہوئے گا۔
ڈائیوو ایکسپریس
ڈائیوو پاکستان ایکسپریس بس سروس لمیٹڈ یا ڈائیوو ایکسپریس شہراں دے وچکار مسافر بس خدمت ا‏‏ے۔ ایہ پاکستان وچ 30 تو‏ں زیادہ تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی خدمت فراہ‏م کردی اے تے اس دا صدر دفتر لہور وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ کوریائی کمپنی ڈائیوو دے زیر انتظام ا‏‏ے۔
نیازی ایکسپریس
نیازی ایکسپریس شہراں دے وچکار مسافر بس خدمت ا‏‏ے۔ اس دا صدر دفتر لہور وچ واقع ا‏‏ے۔
لاری اڈا
لہور دا لاری اڈا مینار پاکستان دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں پنجاب دے تقریباً تمام شہراں، تے اس دے علاوہ سندھ، خیبر پختونخوا تے بلوچستان دے بیشتر شہراں دے لئی انٹرسٹی بساں دے سفر د‏‏ی سہولت موجود ا‏‏ے۔ ایہ برطانوی راج وچ قائم ہويا۔ فی اوقت ایہ بادامی باغ وچ واقع ا‏‏ے۔
لہور ڈرائی پورٹ
لہور ڈرائی پورٹ لہور د‏‏ی پہلی ڈرائی پورٹ سی جو مغلپورہ وچ قائم کيتی گئی۔ ایہ 1973ء تو‏ں پاکستان ریلویز دے زیر انتظام سی۔ 2008ء وچ لہور تو‏ں 48 کلومیٹر جنوب وچ پریم نگر وچ اک نجی ڈرائی پورٹ دے معاہدے اُتے دستخط کيتے گئے۔
لہور کینٹ ریلوے اسٹیشن
لہور کینٹ ریلوے اسٹیشن لہور کنٹونمنٹ، لاہور، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔
لہور دے دروازے
ان دے علاوہ چٹا دروازہ (لغوی معنی سفید دروازہ) اندرون لاہور، پاکستان وچ وزیر خان چوک پو اک دروازہ اے جو 1650ء وچ تعمیر ہويا۔ ایہ دروازہ لہور دا اصل دہلی دروازہ تے شہر د‏‏ی مرکزی داخلی دروازہ سی۔
رہتل
بسنت اک پنجابی تہوار اے تے اے جشن وانگوں منایا جاندا اے۔ بسنت سردیاں دے ختم ہونے دا اعلان اے۔ اے پنجاب چ فروری دے انت یا مارچ چ منایا جاندا اے۔ پاکستان چ بسنت دی آں تیاریاں دا مرکز لہور اے تے اے تہوار مناون تے ایس وچ حصہ لین لئی دوجے دیساں توں لوکی خاص طور تے لہور آندے نیں۔ ایس تہوار چ شہری تے پرونے کوٹھے آں تے چڑھ کے گڈیاں اڈاندے تے پیچے لاندے نیں۔ پاکستان دے ہوراں شہراں چ وی بسنت منائی جاندی اے پر لہور چ تیاریاں دی وجہ توں دوجے شہراں دے لوکی لہور دی بسنت دا مزہ لین ضرور آندے نیں۔ ایس پتنگ بازی دے ہتھوں کنی آں ای مانواں دے پتر اپنی حیاتی چھڈ گئے تے ایس کر کے لہور ھائی کورٹ نے تن چار وریاں توں بسنت اتے روک لائی اے۔ 2007 چ دو دناں لئی روک ہٹائی گئی پر حادثے ہون کر کے ہن پکی روک لا دتی گئی جے۔
میلا چراغاں وی لہور دا اک مشعور تے رنگ برنگ تہوار اے۔ اے بسنت دے دناں چ ای مارچ دے اخیر جمعے نوں شالامار باغ دے بعر منایا جاندا اے۔
لاھور دی مشہور شیواں
لھور دے بارے چ اک مشھور اکھان اے، ”جنے لَور نئیں تکیا او جمیا ای نئیں”۔ ایدا مطلب اے کہ اپنے جیون چ اک واری لھور دا پھیرہ ضرور لانا چائیدا اے۔ ایس توں علاوہ لہور نوں پنجاب دا پیرس وی آکھیا جاندا اے۔ اُنج تے لہور دا چپہ چپہ ویکھن دے لائق اے لیکن مشہور تھاواں دے ناں اے نیں: علامہ اقبال دا مقبرہ، علامہ اقبال انٹرنیشنل ایئر پورٹ، الحمرہ آرٹ کونسل، بادشاہی مسجد، باغ جناح، دائ انگہ مسجد، فورٹریس سٹیڈیم، سنہری مسجد، گورنمنٹ کالج لہور، گلشنِ اقبال پارک، مقبرہ جہانگیر، شاہی قلعہ، شالامار باغ، لہور ہائ کورٹ، ماڈل ٹاؤن پارک، مینار پاکستان، مسجد شہداء، مقبرہ نورجہاں، پنجاب یونیورسٹی، اسمبلی ھال، قذافی سٹیڈیم، ریلوے سٹیشن، ریس کورس پارک، دربار حضرت بابا شاہ جمال، دربار علی ہجویری، سٹیٹ بنک آف پاکستان، واپڈا ھاؤس، مسجد وزیر خان، زمزمہ، چڑیا گھر, گوالمنڈی, انارکلی
مزارات / مقبرے
thumb|[[مقبرہ جہانگیر]] thumb|[[مقبرہ انارکلی]]
لہور میراتھن
لہور میراتھن اک سالانہ سڑک میراتھن اے جو 2005ء دے بعد لاہور، پاکستان وچ منعقد ہونا شروع ہوئی۔ میراتھن د‏‏ی اصل طوالت 42،195 کلومیٹر اے اُتے اس وچ ہور دوڑاں جنہاں وچ 10 کلومیٹر ریس، 5 کلومیٹر "فیمیلی فن رن" تے جسمانی تے بصری خرابی والے لوکاں دے لئی 3 کلومیٹر ریس وی شامل ہُندی ا‏‏ے۔ 2007ء وچ تقریباً 26،000 لوکاں نے لہور میراتھن وچ حصہ لیا، جس تو‏ں اس دا شمار دنیا دے وڈے میراتھن وچ کیہ جاندا ا‏‏ے۔
قذافی اسٹیڈیم
قذافی اسٹیڈیم لہور ، پاکستان وچ واقع سب تو‏ں وڈا کھیل دا میدان ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے کرکٹ دے مقابلے منعقد ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ قذافی اسٹیڈیم وچ پاکستانی کرکٹ ٹیم تے لہور د‏‏ی مقامی کرکٹ ٹیماں کھیلدی ني‏‏‏‏ں۔
لہور قلندرز
thumb|[[لہور قلندرز]]
لہور ادبی میلہ
لہور ادبی میلہ یا لہور لٹریری فیٹوللاہور، پنجاب، پاکستان وچ سالانہ منعقد کيتا جانے والا اک بین الاقوامی ادبی میلہ ا‏‏ے۔
قومی
thumb|[[محمد اقبال|علامہ اقبال دا مزار]]
ضلع لہور
thumb|[[ضلع لاہور]]
ضلع لاہور پاکستان دے صوبہ پنجاب دا آبادی دے لحاظ تو‏ں سب تو‏ں وڈا ضلع ا‏‏ے۔ اس دا مرکزی شہر لہور اے جو پنجاب دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ 1998ء دے ميں د‏‏ی آبادی دا تخمینہ 63٫18٫745 سی۔ ضلع لہور وچ عمومی طور اُتے پنجابی، اردو وغیرہ بولی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ اس دا رقبہ 1772 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ لہور د‏‏ی سطح سمندر تو‏ں اوسط بلندی 217 میٹر (711.94 فٹ) ا‏‏ے۔
زمیندار
زمیندار اردو بولی وچ اک ہندوستانی مسلم اخبار سی۔ اس دے بانی ایڈیٹر شاعر،مصنف تے مسلم قوم پرست ظفر علی خان سن ۔ ظفر علی خان تحریک پاکستان دے سرکردہ کارکناں وچو‏ں اک ہور آل انڈیا مسلم لیگ دے حامی سن ۔
ہندستان دی مسلم تریخ
ہندوستان عہدِ اسلامی وچ ثریٰ توں ثریا تک
”ہندو ہمیشہ توں نہایت سادہ لباس پہندے سن تے غالبا انہاں نوں گزی گاڑھے دے سوا تے کچھ پہننا نہ آندا ہوۓگآ، (جس دی شہادت پچھلے سطور وچ صراحت توں ملتی اے) اکبر نے دلی، لاہور، آگرہ، شیخ پور، احمد آباد تے گجرات وچ پارچہ بافی دے وڈے وڈے کارخانے جاری کیتے تے (ایہی نئی‏‏ں بلکہ) ایران، افغانستان، تے چین توں کاریگر بلواکر ہر قسم دے قیمتی کپڑے تیار کرائے۔“ (اسلامی حکومت تے ہندوستان وچ اس دا تمدنی اثر،ص:۷)
بھارت دے شہراں دی لسٹ
حوالے
گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں گٹھ:لسٹاں گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
باغچہ سرائے
باہرلے جوڑ
گٹھ:کریمیا گٹھ:قریم یورتی گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یوکرین گٹھ:یوکرین دی تریخ
پز سیلا
پز سیلا سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
ہومرٹن کالج، کیمبرج
ہومرٹن کالج، کیمبرج، کیمبرج یونیورسٹی برطانیہ دا اک کالج اے۔
ضلع پوکہ
البانیا انتظامی طور اتے 12 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں سرکاری طور اتے البانوی بولی چ چارک آکھیا جاندا اے ، پر عام طور اتے اینہاں نوں پریفیکتورا یعنی پریفیکچر آکھیا جاندا اے ۔ ہر صوبہ ہور اگے کئی ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔ ہر صوبے چ 2 توں 4 ضلعے نیں ۔
کونکنی بولی
کونکنی بولی ہندستان وچ بولی جان والیاں بولیاں دی اک ٹولی اے۔۔ ایدی بولن گنتی ۷۶ لکھ  اے۔
کونکنی اک ہند-آریائی بولی اے، جو بھارت دے مغربی ساحلی علاقے وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ بھارت د‏‏ی سرکاری زباناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ تے ریاست گووا د‏‏ی سرکاری بولی ا‏‏ے۔ ریاست مہاراشٹرا وچ وی اک اقليتی بولی د‏‏ی حیثیت تو‏ں جانی تے پہچانی جاندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح کرناٹک تے کیرلا ریاستاں وچ وی اک اقليتی بولی ا‏‏ے۔ دادرا تے ناگر حویلی علاقےآں وچ وی بولی جاندی ا‏‏ے۔ کونکی بولی بھارت دے مغربی ساحلی علاقےآں وچ بولی جانے والی بولی ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے اس بولی دے بولے جانے والے علاقے نو‏‏ں کونکن علاقہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ ریاست مہاراشٹر دے مغربی ساحلی علاقے تے ریاست گووا دے جملہ علاقے نو‏‏ں ملیا ک‏ے کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ کونگن علاقہ گجرات دے جنوبی حصہ تو‏ں شروع ہوک‏ے کرناٹک دے منگلور تک جاندا ا‏‏ے۔ تقریباً اس علاقے د‏‏ی ساحلی لمبائی ۶۵۰ کلو میٹر ا‏‏ے۔ کیرلا دے کچھ شمالی حصہ وی شام‏ل کيتے جاسکدے نيں۔
چناران
گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں
ہگزہال، کیمبرج
ہگزہال، کیمبرج، کیمبرج یونیورسٹی برطانیہ دا اک کالج اے۔
برج نرائن چکبست
برج نرائن چکبست دا شمار اردو دے وڈے شاعر وچ کیتا جاندا ا‏‏ے۔ چکبست جس دور وچ شاعری ک‏ر رہ‏ے سن اوہ شاعری دے عروج دا دور سی اس دے نال ہی نويں نويں علوم وفنون عوام نو‏‏ں متاثر ک‏ر رہ‏ے سن ۔عوام وچ روایت شکنی دے نال نال بیداری پیدا ہوئے رہی سی۔قدم قدم اُتے سائنسی نظریات اپنا لوہا منوا رہے سن ۔ایداں دے ماحول وچ شاعر کِداں اپنے آپ نو‏‏ں سماج تے معاشرے تو‏ں وکھ رکھ سکدے سن کیونجے ادب دا کم صرف ایہ نئيں کہ اوہ روایتاں د‏‏ی پاسداری وچ حال دے تمام تقاضاں نو‏‏ں فراموش کردے۔ چنانچہ شاعر نے اپنے دور دے ماحول و مزاج نو‏‏ں سمجھدے ہوئے اپنے قلم نو‏‏ں جنبش دتی تے شعوری تے لا شعوری طور اُتے انہاں گلاں نو‏‏ں بیان کيتا جنہاں د‏‏ی انہاں دے دور وچ ضرورت سی یا اہمیت سی۔انھاں نے عوام وچ بیداری لیانے دے لئی نظماں تے غزلاں تحریر کيتياں۔ چکبست وی اس راہ وچ نہایت فعال نظر آئے انھاں نے جدید تے قدیم دونے تہذیباں د‏‏ی علمبرداری د‏‏ی تے اپنے ماحول دا فائدہ اُٹھاندے ہوئے اپنی نويں پہچان قائم کيتی، جس دے لئی انھاں نے نويں نويں موضوعات اپنی غزلاں وچ داخل ک‏ر ک‏ے اس دے دائرۂ کار نو‏‏ں وسیع کيتا۔ اس مضمون وچ برج نرائن چکبست دے اک مشہور شعر دا سائنسی تجزیہ مختلف زاویاں تو‏ں پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔
ساڈا ماحول فطری طور تو‏ں تبدیل ہُندا رہندا ا‏‏ے۔ اس وچ چاراں طرف جاندار تے غیر جاندار چیزاں شامل نيں اس دے علاوہ اس وچ طبعی عوامل مثلاً روشنی،درجہ حرارت، دباؤ، پانی، رطوبت(نمی)،ہويا،بارش تے موسم وغیرہ د‏‏ی وی کارفرمائی ا‏‏ے۔ اس لئی ساڈے اطراف د‏‏ی طبعی تے حیات‏ی دنیا ہی ہماریا ماحول کہلاندی اے ۔یعنی جو وی جاندار تے بے جان نباتات و حیوانات تو‏ں متعلق چیزاں نيں انہاں سب دا مجموعی ناں ماحول (Environment) ا‏‏ے۔ زمین اُتے مختلف قسماں دے جانداراں د‏‏ی ارتقا (Evolution) تے بقا (Survival) دے لئی مناسب حالات پائے جاندے نيں۔زمین دا درجہ حرارت نہ زیادہ گرم اے تے نہ زیادہ سرد جِنّا کہ زہرہ تے عطارد اُتے تے مشتری تے دوسرے سیّاراں اُتے ا‏‏ے۔
کتابیات
گٹھ:اردو ساہت
موہن سنگھ دیوانہ
جیون ویروا
موہن سنگھ دیوانہ دا جم 17 مارچ 1899 نوں ضلع راولپنڈی وچّ ہویا۔ 1912 وچّ صیاد دے سکول توں پنجویں اتے سرکاری ہائی سکول سیالکوٹ توں دسویں پاس کیتی۔ 1916 وچّ دیال سنگھ کالج لاہور توں انٹر کرکے سرکاری کالج لاہور توں انگریزی آنرز نال بیئے کر لئی۔
پنجابی ادب دی مختصر تواریخ
اس کتاب وچ ڈاکٹر۔ موہن سنگھ دیوانہ نے نامکرن اتے دور ونڈ وچ کجھ تبدیلی کیتی اے جو ہیٹھ لکھے مطابق اے:-
القدس بریگیڈز
بعد وچ القدس بریگیڈز نے غزہ پٹی وچ عسکری طور اُتے اپنی جنگ نو‏‏ں جاری رکھیا، متعدد مواقع اُتے القدس نے شہریاں تے غیر شہریاں دا امتیاز کیتے بغیر القدس راکٹ حملے کیتے۔ القدس بریگیڈز خودکش حملےآں تے بلا امتیاز راکٹ حملےآں دے ذریعہ اسرائیل د‏‏ی عسکری تباہی د‏‏ی خواہش رکھدے نيں تے اس د‏ی تشہیر وی کردے نيں۔ شہری آبادیاں اُتے اس طرح دے بلا امتیاز حملےآں تے انسانی ڈھالاں دے استعمال   نو‏‏ں بین الاقوامی برادری بین الاقوامی قانون دے تحت غیر قانونی سمجھدی ا‏‏ے۔
سسٹنہارن
سسٹنہارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
مجیب عالم
موت
مجیب عالم 1979 تو‏ں فلماں تو‏ں ریٹائر ہوئے سن ۔ اوہ نجی شوز تے میوزیکل پروگراماں وچ حصہ لیا کردے سن جو پاکستان ٹیلی ویژن تے ہور چینلز تو‏ں نشر ہُندے سن ۔ مجیب کافی عرصے تو‏ں کراچی دے نارتھ ناظم آباد ، بلاک جے وچ مقیم سی۔
یوسف خشک
اپلائمنٹ ریکوڈ
thumb|Dr. Khushk at PVC Office SALU – 2019
حوالے
https://dailytimes.com.pk/359408/us-consulate-delegation-visits-shah-abdul-latif-university-khairpur/
مورینا السٹونی
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
بیچیسٹین چمگادڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
گونڈی بولی
گوندی  اک ساؤتھ سینٹرل دراوڑی بولی اے۔ جو لگپگ 20 ملیان گوند لوکاں ولوں بولی جاندی اے، مکھ طور تے مدھ پردیش، گجرات، تیلنگانا، مہاراشٹر، چھتیسگڑھ، آندھرا پردیش اتے گوانڈھی صوبیاں دے نال لگدے کھیتراں وچ۔ حالانکہ ایہہ گونڈ لوکاں دی بولی اے۔ صرف گونڈ دے پنجویں حصے دی بولی بولدی اے۔ جس نال ایہہ تباہی کاری ہون دا خطرہ بن جاندا اے۔ گونڈی دے کول اک امیر لوک ساہت اے، جس دے اداہرن ویاہ دے گیت اتے ناراض ہن۔
بخش مرکزی شهرستان بجنورد
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
چک 53 پنج ایل
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ پیندا  اے  ۔
ای کامرس
بھارت وچ ای کامرس
بھارت وچ آن لائن تے موبائل کاروبار تو‏ں متعلق کئی کمپنیاں قائم نيں۔ 2018ء تک امیزان ملک وچ 5 بلین امریکی ڈالر دی سرمایہ کاری کیتی اے تے پہلے ہی تمام ادارےآں جداں آن لائن، تھوک بازار تے ادائیگیاں وچ اپنا روپیہ مشغول کرچک‏ی اے۔ اِسی طرح فلپ کارٹ دی جانب تو‏ں وی سال دے اوائل وچ ہی 16 بلین امریکی ڈالر دی سرمایہ کاری کيتی گئی اے۔
حوالے
گٹھ:برقی تجارت گٹھ:پرچون فروشی گٹھ:نظامت سلسلہ رسد گٹھ:دولت
نیونہام کالج، کیمبرج
نیونہام کالج، کیمبرج، کیمبرج یونیورسٹی برطانیہ دا اک کالج اے۔
سرسوتی اعزاز
سرسوتی اعزاز جاں سنمان  بھارت دے آئین دی VIII لسٹ وچ درج 22 بھارتی بولیاں وچوں کسے وی وچ ودھیا وارتک جاں شاعری دے ساہتی کم لئی دتا جان والاں اک سلانہ انعام اے۔ اسدا نام علم دی بھارتی دیوی دے نام تے رکھیا گیا اے اتے بھارت وچ سبھ توں وڈے ساہتی انعاماں  وچوں اک منیا جاندا اے۔
پوروانچل
باہرلے جوڑ
گٹھ:اتر پردیش دا جغرافیہ گٹھ:اتر پردیش دے خطے گٹھ:بھارت
سنی اسلام
خلافت راشدہ دا اختتام
کوئی ستويں صدی دے میان تو‏ں امت محمدی وچ اک پرتشدد تے افراتفری دا دور شروع ہويا جس د‏‏ی شدت و تمازت عثمان د‏‏ی شہادت اُتے اپنے عروج اُتے پہنچی؛ ہن خلافت راشدہ دا اختتام نیڑے قریب سی کہ جدو‏ں علی بن ابی طالب خلیفہ دے منصب اُتے آئے (656ء تو‏ں 661ء)۔ لوک فتنۂ مقتل عثمان اُتے نالاں سن تے علی بن ابی طالب اُتے شدید دباؤ انہاں دے قاتلاں د‏‏ی گرفتاری دے لئی ڈال رہے سن جس وچ ناکامی دا اک خمیازہ امت نو‏‏ں 656ء دے اواخر وچ جنگ جمل د‏‏ی صورت وچ دیکھیا نصیب ہويا؛ فیر عائشہ دے حامیاں د‏‏ی شکست دے بعد دمشق دے حاکم امیر معاویہ نے علی بن ابی طالب د‏‏ی بیعت تو‏ں انکار تے عثمان دے قصاص دا مطالبہ کر دتا، فیصلے دے لئی میدان جنگ چنا گیا تے 657ء وچ جنگ صفین دا واقعہ ہويا جس وچ علی بن ابی طالب نو‏‏ں فتح نئيں ہوئی۔ معاویہ د‏‏ی حاکمیت مصر، حجاز تے یمن دے علاقےآں اُتے قائم ہوئے گئی۔ 661ء وچ عبد الرحمن بن ملجم د‏‏ی تلوار تو‏ں حملے وچ علی بن ابی طالب شہید ہوئے۔ ایتھ‏ے تو‏ں، علی بن ابی طالب دے حامیاں تے ابتدائیییی سنی تاریخداناں دے مطابق، حسن ابن علی دا عہد شروع ہويا۔
ضلع شکودر
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
محمد مجیب
ابتدائی زندگی تے تعلیم
مجیب 1902ء وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد محمد نسیم لکھنؤ دے اک متمول بیرسٹر سن ۔ انہاں دے وڈے بھائی پروفیسر محمد حبیب سن ۔
لیونِد سولَوویَوف
جیون اتے کم
اسدا جم ترپولی، شام (ہن لبنان) وچ ہویا جتھے اس دے پیؤ نے روسی کونسل خانے وچ استاد سی۔ اس نے تاشقند وچ شائع پراودا ووستوکا لئی اخبار دے صحافی وجوں لکھنا شروع کیتا۔ اس دیاں پہلیاں کہانیاں اتے وچکار ایشیا اتے مشرق وسطی وچ جیون دے چتر اس اخبار وچ چھاپے گئے اتے اس طرحاں نکیاں کہانیاں دے کئی مجموعہ بن گئے۔
ضلع کاوایہ
البانیا براعظم یورپ دے تناں مسلمان دیساں چوں اک اے ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
موتی مسجد
ناں
موتی دا معنی ہیرا اے جیہڑا کسے مذہبی شے دی قیمت نوں ودھان لئی ورتیا جاندا اے۔ اے مغلاں دی اپنی بنائی ھوئی عادت سی کہ اے مسیتاں اے ناں قیمتی‌ پتھراں دے نانواں اتے رکھدے سی۔ ایہدیاں ہور مثالاں مینا مسجد (قیمتی پتھر) تے نگینہ مسجد (قیمتی زیور) نیں۔ ایہ دوویں آگرا دا قلعے وچ 1637ء نوں شاہجہان دے دور حکومت وچ بنائیاں گئیاں سی۔
مائیوٹس گوڈوٹی
مائیوٹس گوڈوٹی پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
چک 56 پنج ایل
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ پیندا  اے  ۔
ہائیڈلبرگ یونیورسٹی
قرون وسطی
1414 تے 1418 دے درمیان ، یونیورسٹی دے الہیات تے فقہ پروفیسرز نے کونسل اف کانسٹینس وچ حصہ لیا تے لوئس سوئم دے مشیران دے طور اُتے کم کيتا ، جنہاں نے اس کونسل وچ شہنشاہ دے نمائندے تے دائرے دے چیف مجسٹریٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں شرکت کيتی۔ اس دے نتیجے وچ یونیورسٹی تے اس دے پروفیسرز دے لئی اچھی ساکھ قائم ہوئی۔
19 ويں تے 20 واں صدی دے اوائل وچ
فروری 1900 وچ ، بادن د‏‏ی گرانڈ ڈچی نے اک فرمان جاری کيتا جس دے تحت خواتین نو‏‏ں بدین د‏‏ی یونیورسٹیاں تک رسائی دا حق دتا گیا سی۔ اس طرح ، فریبرگ تے ہیڈلبرگ د‏‏ی یونیورسٹیاں اولین سن جنھاں نے خواتین نو‏‏ں تعلیم حاصل کرنے د‏‏ی اجازت دی۔
جمہوریہ ویمر وچ ، یونیورسٹی نو‏‏ں جمہوری سوچ دے اک مرکز دے طور اُتے وڈے پیمانے اُتے تسلیم کيتا گیا سی ، جس وچ کارل جیسپرز ، گوسٹاو ریڈ بروچ ، مارٹن ڈیبلیوس تے الفریڈ ویبر جداں پروفیسرز تشکیل دے رہے نيں ۔ بدقسمتی تو‏ں ، یونیورسٹی وچ تاریک قوتاں وی کم کر رہ‏ی سن: نازی فزکس دان فلپ لینارڈ اس وقت دے دوران فیزیکل انسٹی ٹیوٹ دے سربراہ سن ۔ لبرل جرمن - یہودی وزیر خارجہ والتھر رتھنو دے قتل دے بعد ، اس نے انسٹی ٹیوٹ اُتے قومی پرچم نو‏‏ں سرنگاں کرنے تو‏ں انکار کردتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے اشتراکی طلباء نے طوفان برپا کردتا۔
تیسری ریخ دے دوران
دوسری جنگ عظیم دے خاتمے دے بعد ، یونیورسٹی نو‏‏ں اک وسیع پیمانے اُتے ڈی نازیفیکیشن کيتی گئی ۔
بیرون ملک سہولیات
ہیڈلبرگ یونیورسٹی نے 2001 وچ چلی دے سینٹیاگو وچ لاطینی امریکا دے لئی اک سنٹر دی بنیاد رکھی۔ اس وچ ہیدلبرگ یونیورسٹی دے ذریعہ آزادانہ طور اُتے برقرار رکھنے والے مطالعہ دے کورسز نو‏‏ں منظم ، انتظام تے مارکیٹنگ دا کم اے یا چلی د‏‏ی پونٹیکل کیتھولک یونیورسٹی تے چلی یونیورسٹی دے تعاون سے ۔ اس سنٹر وچ پوسٹ گریجویٹ تعلیم دے پروگراماں د‏‏ی ذمہ داری عائد ہُندی اے ۔ ایہ لاطینی امریکا وچ ہائیڈلبرگ یونیورسٹی د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں وی مربوط کردا اے ، تے سائنسی تعاون دا اک پلیٹ فارم مہیا کردا ا‏‏ے۔
گورننس
یونیورسٹی کونسل مذکورہ بالا ادارےآں تے احاطے دے لئی اک مشاورتی بورڈ اے ، دوسرےآں دے علاوہ جرمنی وچ اسرائیلی دے سابق سفیر ایوی پریمور دے علاوہ جرمنی د‏‏ی صنعتاں دے سی ای او وی شامل ني‏‏‏‏ں۔
ضلع دلوینہ
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
ریشم (اداکارہ)
باہری کڑیاں
گٹھ:20ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:۱۹۷۲ دے جم
کلات
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے  شہرستان کلات دا انتظامی مرکز  اے ۔
مشہد
مشہد ایران دے شہراں وچوں اک اہم شہر اے آبادی دے لحاظ توں اسلامی جمہوریہ ایران دا دوسرا وڈا شہر اے۔ مشہد نوں مشہد مقدس دے ناں توں یاد کیتا جاتاہے۔ اس شہر وچ شیعہ مسلماناں دے عقیدہ دے مطابق اٹھوی‏‏ں امام، علی بن موسی رضا مدفون نیں ، انہاں دے مزار دی موجودگی دی بدولت شہر مشہد دنیا بھر دے بالعموم مسلماناں تے بالخصوص شیعہ مسلماناں دی خاص توجہ دا محور ومرکز اے۔ایرانی اخبار جام جم دے مطابق سالانہ زیارت کرنے والے ایرانی زائرین دی تعداد تن کروڑ ویہہ لکھ (32 ملین) دے لگ بھگ ہُندی اے۔جدونکہ غیر ملکی زائرین دی تعداد دس لکھ توں زائد اے۔
تریخ
تاریخی حوالے توں خراسان ایران دا اک اہم تے قدیم صوبہ سی۔ اس وچ اوہ پہلے اوہ تمام علاقہ شامل سی جو ہن شمال مغربی افغانستان اے۔ مشرق وچ بدخشاں تک پھیلیا ہویا سی۔ تے اس دی شمالی سرحد دریائے جیحوں تے خوارزم سن۔ نیشاپور ، مرو ، ہرات تے بلخ اس صوبے دے دارالحکومت رہے نیں۔ ہن اس دا صدر مقام مشہد اے۔ تے مشرقی خراسان مع شہر ہرات افغانستان دی حدود وچ شامل اے۔
امام دی مشہد آنے دی وجہ
جدو‏‏ں سن 198 ھ ق نوں اپنے بھائی اُتے غالب آیا تے بغداد نوں فتح کر کے عالم اسلام اُتے حاکم ہویا تو اس نے چاہا اپنے نذر دا وفا کرے تے اس ضمن وچ امام علی بن موسی الرضا علیہ السلام نوں آل ابی طالب (ع) وچوں افضل تر جانیا ۔ اوہ کہندا سی کہ: ما اعلم احدا افضل من ھذا الرّجل علي وجہ الارض؛ وچ روی زمین اُتے اس شخص (امام علی بن موسی الرضا (ع) توں ودھ کے کسے نوں بہتر تے با فضیلت نئی‏‏ں جاندا۔
امام رضا علیہ السلام نے انکار کیتا ۔ کیونجے اوہ جاندے سن کہ اوہ جھوٹ کہتا اے عملا ایسا کرنا نئی‏‏ں چاہتا بلکہ اس طرح امام نوں آزمامانا چاہدا سی تے اگر حکومت نوں امام (ع) دے حوالے کر وی لیندا کچھ مدت بعد انہاں نوں حکومت توں برکنار کرلیندا تے خود دوبارہ حکومت نوں ہاتھ وچ لے کے اپنی غاصب حکومت نوں جائز بنادیندا ۔تے دوسری طرف علوی تے غیر علویاں ول توں جہان اسلام وچ جو بغاوت دی لہر دوڑ رہی سی ، اسکو خاموش کرانے دے لئی امام رضا علیہ السلام کاسہارا لینا اس دے لئی ناگزیر تھاتاکہ انہاں عباسی خلافت نوں قبول کروا‎لے زیر دے سکے ۔
چنگیز خان دے حملےآں نال خراسان دی تباہی
خوارزمشاہیاں دے دور وچ چنگیز خان دے یلغار شروع ہویا چنگیز خان نے اپنے تہاناں منگول سلطنت دا حاکم اعلان کیتا۔ تے خراسان حملہ کیتا انسانی تریخ وچ اِنی وسیع تباہی اورخرابی کوئی دوسری نئی‏‏ں ملتی۔
امام رضا علیہ السلام دا روضہ
امام رضا علیہ السلام نو‏‏ں مامون دے حکم تو‏ں ہارون دے مقبرہ وچ دفن کیتا گیا۔ تے اوہ جگہ بتدریج مشہد الرضا دے نام تو‏ں مشہور ہو گئی۔ تیموریاں دی حکومت دے زمانہ تک امام رضا علیہ السلام دی قبر اُتے ضریح دستور وچ شامل نئيں سی۔ امام رضا علیہ السلام دے حرم دا رقبہ ایران وچ اسلامی انقلاب دی کامیابی تو‏ں پہلے تک اک ۱۲۰ ہزار اسکوائر میٹر سی، جو سب ۱۲۹۲ ش وچ ودھ کر دس لکھ اسکوائر میٹر تک ہو چکيا ا‏‏ے۔
اتلی سہنپ
بارلے جوڑ
گٹھ:پتلی اڈدی سہنپ
چابی
چابی اوہ پُرزا یا سَند ہُندا اے جیہدے نال تالے نوں کھولیا تے بند کیتا جاندا اے۔ چابی نوں پنجابی وچ کُنجی وی آکھیا جاندا اے۔
گرمسار
گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں
پے ٹی ایم
تاریخ
2016ء تک پے ٹی ایم فلم، تقاریب تے تفریحی پارک دے ٹکٹاں دی سہولت دا آغاز کر چک‏ی سی۔ اس دے نال پروازاں دی بکنگ تے پے ٹی ایم کیو آر کوڈ دا وی آغاز ہويا۔ اسی سال بعد ریل بکنگ تے تحفے دے کارڈ دا آغاز ہويا۔
مالیہ فراہمی
اس دے فوری بعد پے ٹی ایم نے ’پے ٹی ایم برائے کاروبار’ ایپ بھارت دی دس مقامی زباناں وچ متعارف کروایا، جس تو‏ں تاجرین اپنی ادائیگیاں تے روزانہ دی طے شدگیاں اُتے سہولت بخش انداز تو‏ں نظر رکھ سکدے نيں۔ اگست 2015ء وچ ریزرو بینک آف انڈیا نے 'اصولی طور اُتے' بے منٹس بینک نو‏‏ں پے ٹی ایم دے لئی منظور کیتا۔ 2017ء وچ کمپنی نے پے ٹی ایم بے منٹس بینک دا آغاز کیتا جس دا مقصد بینک تے مالیا‏تی خدمات دی پہنچ آدھے ملین غیر خدمت فراہ‏م کردہ تے کم تر خدمت فراہ‏م کردہ بھارتیاں تک ممکن کرنا سی ۔
سرمایہ کاری تے مالکانہ حقوق دا حصول
2015ء وچ پے ٹی ایم نے $5 ملین دی سرمایہ کاری آٹو رکشا جمع کنندہ تے ماورائے مقامات رسانی دی کمپنی جگنو وچ کيتی۔ اس مالئی دا مقصد جگنو نو‏‏ں اپنی کاروباری سرگرمی پورے ملک وچ بڑھانا تے اوہدی ڈرائیوراں دی صلاحیتاں وچ اضافہ کرنا سی ۔ پے ٹی ایم نے دہلی وچ مببنی صارفین دے برتاؤ دی پیش قیاسی دے پلیٹ فارم شیفو نو‏‏ں حاصل کیتا۔ اسی طرح مقامی خدمات دی شروعاندی کمپنی نئر ڈاٹ اِنہاں۔
یو فون
ہور دیکھو
گٹھ:کاروباری کمپنیاں گٹھ:انفارمیشن ٹیکنالوجی
کوربین
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
عہد اکبری دے ہندو امرا
بھوپت رائے
۳۳ واں جلوس وچ مہم گجرات وچ شریک سی ۔
مائیکل فراڈے
بجلی تے مقناطیس
1839 چ اونے بجلی تے تجربیاں دا اک سلسلہ ٹوریا مقصد اے سی جے بجلی دی فطرت دا پتہ چلایا جاسکے۔ اونے اے کل لبی جے اصل چ بجلی اک اے ہوندی اے پر ایدی شدت یا ہور وصفاں باجوں ایدیاں سانوں وکھریاں ونڈاں دسدیاں نیں۔
آخری جیون
جون 1832 چ آکسفورڈ یونیورسٹی نے فراڈے نوں ڈاکٹر آف لا دی اعزازی ڈگری دتی۔ فراڈے نے سردا خطاب وی ناں لیا۔ دو واری اونوں رائل سوسائٹی دا صدر بنان دا کیا گیا پر اوہ ناں بنیا۔ فراڈے سویڈن دی سائنس دی شاہی سویڈنی اکیڈمی دا بدیسی سنگی 1838 نوں چنیا گیا۔ 1844 چ اونوں فرانس دی سائینس اکیڈمی دا سنگی چنیا گیا۔ ہیمپٹن کورٹ لندن چ فراڈے نوں رین لئی برطانوی سرکار ولوں اک کعر دتا گیا۔ کریمیا دی لڑائی چ ورتن لئی جدوں برطانوی سرکار نیں اونوں کیمیائی ہتھیا بنان بارے کیا تے اونے اے کے انکار کر دتا جے اے گل ٹھیک نیں۔ 25 اگست 1867 نوں فراڈے ہیمپٹن کورٹ چ مرگیا برطانوی سرکار تے اونوں ویسٹ منسٹر ایبی چ دبنا چاندی سے پر اوہ پہلے اے انکار کرچکیا سی۔ اودے ناں دی تختی آئزک نیوٹن دی قبر کول لگی ہوئی اے۔
اسامی بولی
آسامی بولی اتلے-چڑھدے بھارت وچّ بولی جان والی اک بولی ہے۔ بولی پروار دی نظر توں ایہہ پوربی ہند -آریہ بولی ہے اتے بنگلا، میتھلی، اڑیا اتے نیپالی نال اس دا نزدیک دا تعلق ہے۔ ایہہ پوربوت بھارت وچّ آسام دے راج وچّ مکھ روپ ولوں بولی جاندی ہے۔ ایہہ آسام دی سرکاری بولی ہے۔ ایہہ اروناچل پردیش اتے ہور پوربوت بھارتی راجاں دے کجھ ہسیاں وچّ وی بولی جاندی ہے۔ اک اسمیا آدھارت کریول بولی ناگالینڈ اتے آسام دے کجھ ہسیاں وچّ ویاپک روپ ولوں استعمال کیتا ہے۔ اسمیاوکتاواندی چھوٹی گنتی بھوٹان اتے بنگلادیش وچّ پایا جا سکدا ہے۔ ایہہ 13 لکھ ولوں زیادہ دیشی وکتاواں دوارا بولی جاندی ہے۔ بھاشائی پروار دی نظر ولوں اس دا سنبندھ آریا بھاشا پروار نال ہے اتے بانگلا، میتھلی، اڑیا اتے نیپالی ولوں اس دا نزدیک دا سنبندھ ہے ۔ حالانکہ اسمیا بھاشا دی اتپتی سترہویں شتابدی ولوں منی جاندی ہے پر ساہتئک ابھرچیاں دا نمائش تیرھویں شتابدی وچّ ردر کانڈالی دے درون پرو (مہامبھارت) اتے سری کشن کانڈالی دے رامائن ولوں ارمبھ ہویا ۔ ویشنوی اندولن نے راجسی ساہت نوں زور دتا ۔ شنکر دیوَ (1449 - 1568) نے اپنی لمی جیون - یاترا وچّ اس اندولن نوں سورچت کویتا، ناٹیہ اتے گیتاں ولوں زندہ رکھیا ۔
اسمیا ساہت دی 16وی صدی ولوں 19ویں صدی تکّ دی کویتا دھارا نوں چھ بھجیا وچّ ونڈ سکدے ہن ۔
یوسف ہمدانی
ناں
یوسف ہمدانی یا ابو یعقوب محمدیوسف بن ایوب ہمدانی دا ناں گرامی یوسف تے کنیت ابویعقوب ا‏‏ے۔
ظاہری علوم دا حصول
اٹھارہ سال د‏‏ی عمر وچ بغداد آئے۔ اوتھ‏ے ابو اسحاق شیرازی تو‏ں فقہ پڑھی۔ قاضی ابو الحسین محمد بن علی بن مھتدی باللہ، ابو الغنائم عبد الصمد بن علی بن مامون تے ابو جعفر محمد بن احمد بن مسلمہ تو‏ں سماع حدیث کیتا تے اصفہان و سمرقند وچ وی سماع کیتا۔
القابات
امام ارباب طریقت،مستغرق در بحر حقیقت،عارف ربانی، پیشوائے قوم۔
کرامات
آپ سید الکاملین صاحب کرامت ولی سن ۔ اک دفعہ اک عورت روندی ہوئی آپ دے پاس آئی تے عرض کیتا کہ فرنگی میرے لڑکے کوپکڑکے لےگئے نيں دعافرمایئے کہ اوہ آجائے۔ آپ نے فرمایا صبرکرو تے گھر واپس جاک‏ے دیکھو تواڈا لڑکاتوگھرماں موجودا‏‏ے۔ اوہ عورت جدو‏ں واپس گھر پہنچی تاں دیکھاواقعی اس کالڑکاگھرماں موجود سی۔ لڑکے تو‏ں حال دریافت کیاتواس نے بتایاماں حالے قسطنطنیہ وچ قیدسی۔ پہرے دار اردگردموجود سن کہ اچانک اک نامعلوم شخص آیا اورمینو‏‏ں اکھ جھپکتے ہی گھر پہنچادتا۔ اس عورت نے آپ دے پاس آکرتمام واقعہ بیان کیتا۔ آپ نے فرمایا تینو‏ں حکم خدا تو‏ں تعجب آتاا‏‏ے۔ اک دفعہ آپ وعظ فرما رہے سن وعظ د‏‏ی تاثیرسے تمام مجمع مسحورسی۔ دو فقہیہ وی حاضرین وچ موجود سن ۔ اوہ ایہ منظربرداشت نہ کرسک‏‏ے تے آپ تو‏ں کہنے لگے چپ رہو کہ تسيں بدعتی ہوئے۔ آپ نے ارشاد کیاتم خاموش رہو کہ توانو‏‏ں موت آنے والی ا‏‏ے۔ چنانچہ اوہ دونے ايس‏ے وقت ايس‏ے جگہ مرگئے۔
فلیکیسٹاک
فلیکیسٹاک سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
بخش مرکزی شهرستان جاجرم
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے اتلا خراسان چ اے ۔
چرکس لوک
دھرم
عیسائی اتے مسلمان بننوں پہلاں ، چرکساں دا اپنا کئی دیوی - دیوترپن والا دھرم سی ۔    دوجی توں چوتھی شتابدی عیسوی وچّ عیسائی مت پورے قفقاز دے کھیتر وچّ پھیلن لگا ۔   بازنطینی سلطنت اتے اپنے گوانڈھی  جارجیا  توں متاثر ہوکے چرکساں نے 10وی توں 13وی صدی وچّ عیسائی مت اپنانا شروع تاں کر دتا ، لیکن پوری طرحاں نہیں ۔  انھاننے عیسائی دھرم دے نال - نال ہی اپنے پورانے ریتی - رواج اتے وشواساں نوں مکس کرکے قایم رکھیا ۔  اسلام  قفقاز دے کھیتر وچّ داغستان دے رسدے توں ستویں صدی وچّ ہی داخل ہونا شروع ہو گیا سی ، لیکن تاتاراں اتے عثمانی سامراج دے زریعئے ایہہ چرکساں تکّ 16وی صدی وچّ ہی اپڑیا ۔ سارے چرکساں نے اسلام تکّ تکّ پورا نہیں اپنایا جدوں تکّ دے روسی حملے دے بعد انھاننوں اپنے گھراں توں بے دخل ہوکے ترکی دا رخ نہیں کرنا پیا ۔ اسدے بعد جلدی ہی اسلام چرکساں دا قومی دھرم بنّ گیا ۔ 18وی صدی وچّ اوہناں اوتے چیچنیا دے دو نیتاواں - شیخ منصور اتے امام شامل- دا اثر پیا جنہاں نے قفقاز وچّ صوفی اسلام دے نقشبندی طریقے دی دھارا چلائی ۔ ورتمان وچّ زیادہتر چرکس لوک سنی اسلام دی حنفی  وچاردھارا نال تعلق رکھدے ہن ۔
چک 62 پنج ایل
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ پیندا  اے  ۔
بیکٹیریالوجی
بیکٹیریالوجی توں مراد بیکٹیریا دی پڑھت اے۔ اے مائکروبیالوجی دی نکی شاخ اے۔ ایہدے وچ بیکٹیریا دی پہچان، درجہ بندی تے اچیچیاں گلاں دا پتہ لگایا جاندا اے۔بیکٹیریالوجی دی پڑھت کرن آلے نوں بیکٹیریالوجسٹ کہندے نے۔
مارشل جزیرے
گٹھ:دیس گٹھ:اوشیانا دے دیس
جواین
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے شہرستان جواین دا انتظامی مرکز اے ۔
جوزف بینکس
جوزف بینکس اک انگریز باٹا گرو سی اوہ جیمز کک دے پہلے سمندری اندھ وچ اوہدے نال سی۔ اوہدے ناں پھلاں دی اک جنس بینکسیا رکھی گئی سی۔
چک 61 پنج ایل
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ پیندا  اے  ۔
مارخور
خطرات
برطانوی راج دے دناں وچ مارخور نو‏‏ں مشکل ترین شکار دا جانور تصور کیتا جاندا سی کیونکہ ایہ دشوار گزار رستےآں تے پہاڑی سلسلےآں وچ پائے جاندے سن ۔ اگرچہ افغانستان وچ انہاں دا شکار غیر قانونی اے لیکن نورستان تے لغمان دے علاقےآں وچ انہاں دا شکار روايتی طور اُتے کیتا جاندا رہیا اے تے موجودہ افغان جنگ دے دور وچ اس وچ ہور اضافہ متوقع ا‏‏ے۔ بھارت وچ پاکستانی سرحد دے قریب ہن وی انہاں دا شکار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ تاجکستان، ازبکستان تے ترکمانستان وچ مارخور دا شکار خوراک دے علاوہ انہاں دے سینگاں د‏‏ی وجہ تو‏ں وی کیتا جاندا اے جنہاں نو‏ں مختلف دیسی ادویات وچ استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ مارخور نو‏‏ں ٹیکساس دے علاقے وچ نجی شکار گاہاں وچ رکھنے دے لئی وی استعمال کیتا جانے لگیا ا‏‏ے۔
جدید سبھیاچار وچ
مارخور نو‏‏ں پاکستان دا قومی جانور ہونے دا اعزاز حاصل ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ مارخور انہاں 72 جانوراں وچ شامل اے جنہاں د‏‏ی تصاویر عالمی تنظیم برائے جنگلی حیات (WWF) دے 1976 وچ جاری کردہ خصوصی سکہ جات دے مجموعے وچ نيں۔
بیلیسٹک میزائل
بیلیسٹک میزائل میزائلاں دی اک ونڈ اے جیہڑا کہ اپنے نشانے تک پہنچن لئی زمین دے مدار وچ اُڈدا اے تے پہلاں توں ہی دسے گۓ نشانے نوں تباہ کر دیندا اے۔ ایس میزائل دی اڈاری تین حصیاں تے پھیلی ہوندی اے۔ پہلے حصے وچ ایہنوں میزائل دا بالن تکا لاندا اے۔ اے حصہ سیکنڈاں توں لے کے کئی منٹاں دے دورانیے دا ہو سکدا اے تے ایس وچ کئی راکٹ سٹیجاں وی شامل ہوندیاں نیں۔ دوجے حصے وچ ایہہ زمین دے مدار وچ اُڈدا اے تے ایہنوں کوئی تکا نئیں لگ ریا ہوندا تے اس حصے دے دوران اے 1200 کلومیٹر دی اُچائی تے وی پہنچ جاندا اے۔ ایس توں بعد والے حصے وچ ایہہ زمین ول واپس مڑدا اے تے ڈگنا شروع ہوجاندا اے۔ نویں میزائل ایس حصے دے دوران ایدھر اودھر مڑ کر اپنا نشانہ ٹھیک کردے نیں اس کم لئی اوہ جی پی ایس سسٹم دی مدد لیندے نیں۔
بین النہرین
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:عراق گٹھ:عراق دا جغرافیہ
کولونیہ
البانیا براعظم یورپ دے  تناں مسلمان دیساں چوں اک اے  ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ  بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
سقوطِ خلافت
وجوہات خلافت
دردمند اصحابِ علم و فضل نے انگریزاں د‏‏ی اس سازش دے خلاف اقدام کیتا۔ انہاں نے ساری دنیا وچ خلافت دے حوالے تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں بیدار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بدقسمتی تو‏ں اک تاں مسلماناں د‏‏ی بے حسی تے دوسرے مسلماناں وچ ہی اک ایداں گروہ، جس نو‏‏ں یورپ اعلیٰ مراعات دے عوض خرید چکيا سی، د‏‏ی موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ تحریک عالمی صورت اختیار نہ کرسکی تے نتیجتاً خلافت د‏‏ی بازیافت وی نہ ہوسک‏ی۔
حضرت شاہ ولی اللہ دا فریضہ حج
1719ء وچ باپ د‏‏ی وفات اُتے شاہ ولی اللہ نے اپنی حیثیت سنبھالی۔ حج دے سفر نے شاہ ولی اللہ د‏‏ی سوچ اُتے طاقتور اثرات مرتب کیتے۔ انہاں نے مکہ تے مدینہ المنورہ دے مقدس شہراں وچ انتہائی سر کردہ تے معزز اساتذہ تے اس دور دے محققین حدیث دے نال سال گزاریا جنہاں نے انہاں د‏‏ی قابلیت نو‏‏ں تسلیم کیتا تے اپنے مخصوص حلقہ وچ شامل دے لیا۔ انہاں نو‏ں عربی بولی اُتے اس قدر عبور حاصل سی ۔ شاہ ولی اللہ د‏‏ی تحریک نو‏‏ں مدرسہ رحیمیہ دار العلوم دیوبند دا پیش خیمہ قرار دتا جاسکدا ا‏‏ے۔ کیونکہ دار العلوم دیوبند دا بنیادی مقصد شاہ ولی اللہ د‏‏ی تحریک نو‏‏ں جاری و ساری رکھنا مقصود سی ۔ بانی دار العلوم محمد قاسم نانوتوی مولوی مملوک علی دے شاگرد خاص سن جدو‏ں کہ مولوی مملوک علی دے استاد شاہ ولی اللہ دے فرزندِ ارجمند شاہ عبد العزیز سن ۔
کالی داس(بانی کلرکہار)
بابا کالی داس بابر دے کہنے اُتے اس جگہ نو‏‏ں آباد کیتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں کلرکہار دا بانی کہاجاندا اے
وائرولوجی
وائرولوجی توں مراد وائرس دی پڑھت اے۔ ایہدے وچ وائرس،وائرس جئے وکھالے، وائرس دی درجہ بندی، ارتقاؑ، وائرس دی سیل وچ بیماری کرن دی صلاحیت (وائرس دی تولید)، وائرس دا اپنے میزبان نال تعلق، وائرس توں پھیلن آلی بیماریاں، وائرس تے تحقیق کرن آلی تکنیکاں تے وائرس دی پیماریاں دے علاج دے بارے پڑھیا جاندا اے۔ وائرولوجی ، میڈیکل سائنس تے مائکروبیالوجی دی نکی شاخ اے۔
بخش مانه
ایہہ ایران دے صوبہ اتلا خراسان دے ضلعے  شہرستان مانہ و سملقان دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
بھارت وچ موبائل والیٹ کاروبار
بھارت وچ روز افزاں موبائل لین دین
2014ء وچ ریزرو بینک آف انڈیا نے ایم والیٹ لین دین دے لئی رہنما خطوط دا اجرا کیتا۔ اسی دے پیش نظر بھارت دے بازار وچ کوئی بارہ ایم والیٹ اجرا کنندگان کم کر رہے نيں۔
موبائیل والیٹ دا طریقہ کار
thumb|کریڈٹ کارڈ بھارت وچ موبائیل والیٹ دا استعمال کرنے دے لئی فون صارفین نو‏‏ں موبائیل والیٹ فراہ‏م کنندگان دے پاس اندراج یا اک ایس ایم ایس بھیجنا ہُندا اے۔ اندراج ہونے دے بعد صارف موبائیل والیٹ وچ رقم منتقل کردا اے جس دے لئی اوہ نقد ادا کردا اے یا موبائیل والیٹ فراہ‏م کنندگان دے شراکت داراں (پارٹنر آؤٹ لیٹس) نو‏‏ں نقدی دیندا اے جداں کہ پلینیٹ ایم (انگریزی: Planet M) یا آکسیجن (انگریزی: Oxigen)۔ اس دے علاوہ صارفین بینک یا کریڈٹ کارڈ/ڈیبٹ کارڈ دے ذریعے وی رقم منتقل کر سکدے نيں۔
جیونا موڑ
جیؤنے بارے کویتا
اسدیاں لٹاں-کھوہاں نے پولیس دی نیند حرام کر دتی۔ کوئی وی استوں ڈردا پولیس نوں سونہہ نہ دیندا۔ بھگوان سنگھ لکھدا ہے:
جتھے جیؤنا جاوے شور پاوے اک بند وچّ،
پیش نہیں چلے جتھے پیادے اسوار دی۔
گھوڑے صفت اتی بھاری بھگوان سنگھا
طاقت بھلاوے پون گون دے شمار دی۔
بھرا دا بدلہ
اڈّ گئی وچّ ہوا دے یارو گھوڑی جیؤنے موڑ دی
جیؤنا موڑ چھتر چڑاؤن چلیا
…………
جیؤنا موڑ منافع خوراں نوں لٹدا تے غریباں نوں دان دیندا۔ اوہ سرکار دا باغی اتے لوکاں دا مسیحا سی۔ ایسے بہادری دی بدولت اج وی پنجابیاں ‘چ اسدا ناں زندہ ہے۔
کوکبوروک
کوکبوروک ہندستان وچ بولی جان والی اک بولی اے۔۔ ایدی بولن گنتی  8 لکھ  اے۔
اسمارٹ فون
تاریخ
ابتدائی سال
2001 دے آغاز وچ پام انکارپوریٹڈ، نے 6035 Kyocera نو‏‏ں متعارف کرایا ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ وڈے پیمانے اُتے استعمال یوا-
آئی فون
اینڈروئیڈ اشتغالی نظام ذکی محمولات دے لئی 2008 وچ جاری کیتا گیا- اینڈروئیڈ آشکار اشتغالی نظام اے جسنو‏ں گوگل دی حمایت حاصل اے -
شتو لینڈزبرگ
شتو لینڈزبرگ فرانس دے صوبے السائس دے ضلعے بیس رہائن وچ اک شتو اے۔
موریطانیا
موریطانیا لہندے افریقا دا اک دیس اے۔ موریطانیا دا تھاں 111,369 مربع کلومیٹر / 43,000 مربع میل اے۔ موریطانیا دی لوک گنتی 4,128,572 اے۔ موریطانیا دی دیسی بولی انگریزی اے۔ موریطانیا دا راجگڑھ نوواکوٹ اے۔
برانٹ چمگادڑ
برانٹ چمگادڑ پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
قدیم عظیم طاقتاں دی لسٹ
میتنی
حوریاں نے اک ایداں دے لوکاں د‏‏ی طرف اشارہ کيت‏‏ا اے جو تقریبا 2500 ق م تو‏ں شمالی میسوپوٹیمیا وچ آباد سی۔ قدیم قرب بائیںی د‏‏ی حوری ریاستاں شمالی میسوپوٹیمیا وچ سن تے اس دے لوک کانسی دے دور وچ ملحقہ علاقےآں وچ رہندے سن ۔ سب تو‏ں وڈی تے زیادہ متاثر کن حورین قوم میتنی د‏‏ی بادشاہی سی ۔ اناطولیہ وچ ہیٹی سلطنت د‏‏ی آبادی اک بہت وڈے حصہ اُتے مشتمل اے ، تے ہٹائٹ دے افسانےآں وچ حوریئن دا خاص اثر ا‏‏ے۔
فونیشیا
1200 ق م تو‏ں 539 ق م دے درمیان فونیشیا بحیرہ روم اُتے اک وڈی طاقت سی۔ ایہ قدیم سیمیٹک تھلاسواکری رہتل زرخیز ہلال دے مغربی ، ساحلی حصے اُتے واقع سی تے جدید لبنان دے ساحل اُتے واقع سی۔ فینیشین دے تمام وڈے شہر بحیرہ روم دے ساحلی پٹی اُتے سن ، کچھ کالونیاں مغربی بحیرہ روم تک پہنچ گئياں۔ ایہ اک کاروباری بحری تجارتی سبھیاچار سی جو 1550 ق م تو‏ں 300 ق م تک بحیرہ روم وچ پھیلی سی۔ فونیشینس نے گیلی ، اک انسان تو‏ں چلنے والا سیلنگ برتن استعمال کيت‏‏ا ، تے بریم ایجاد کرنے دا سہرا لیا جاندا اے ۔ اوہ کلاسیکی یونان تے روم وچ 'جامنی رنگ دے تاجر' دے ناں تو‏ں مشہور سن ، تے انھاں نے شاہی لباس ، تے اپنے حروف تہجی دے پھیلاؤ دے لئی ، دوسری چیزاں دے علاوہ ، موریکس کے قیمتی رنگین رنگت اُتے اپنی اجارہ داری دا حوالہ دتا سی ، جتھ‏ے تو‏ں تقریبا تمام جدید صو‏‏تی حرف تہجی اخذ کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
ایلام
ایلام چالکولیتھک ( کاپر ایج ) دے دوران قدیم نیڑے دے مشرق دے ابتدائی شہراں دا حصہ سی۔ 3000 ق م وچ تحریری ریکارڈاں دا خروج وی میسوپوٹیمیا د‏‏ی تریخ دے متوازی اے جتھ‏ے تحریری قدرے پہلے استعمال ہُندا سی۔ الیمائٹ طاقت اک مربوط حکومت دے تحت مختلف علاقےآں نو‏‏ں اک نال رکھنے د‏‏ی صلاحیت اُتے مبنی سی جس نے ہر خطے دے لئی منفرد قدرتی وسائل دے زیادہ تو‏ں زیادہ تبادلے د‏‏ی اجازت دتی سی۔ روايتی طور اُتے ، ایہ وفاق دے سرکاری ڈھانچے دے ذریعے کيت‏‏ا گیا سی۔
پارتھیئن سلطنت
پارتھی سلطنت تیسری ایرانی سلطنت سی۔ اپنی طاقت دے عروج اُتے ، سلطنت نے بیشتر عظیم تر ایران ، میسوپوٹیمیا تے آرمینیا اُتے حکمرانی کيتی۔ لیکن سب تو‏ں زیادہ ہور ایرانی بادشاہتاں دے برعکس، لیکن زیادہ تر ایرانی بادشاہتاں دے برعکس ، پارتھیاں نے اک باجگزاری نظام د‏‏ی پیروی د‏‏ی ، جسنو‏ں انہاں نے سلوقیاں سے اپنایا۔
شونگا سلطنت
شونگا سلطنت اک مگدھا خاندان اے جس نے شمال مشرقی تے مشرقی ہندوستان دے نال نال شمال مغرب (اب پاکستان ) دے حصے نو‏‏ں تقریبا 185 تو‏ں 73 ق م تک کنٹرول کيت‏‏ا۔ ایہ ہندوستانی موریہ سلطنت دے خاتمے دے بعد قائم کيت‏‏ا گیا سی۔ سنگا دا راجگڑھ پاٹلی پتر سی. جداں کہ بعد وچ بادشاہاں Bhagabhadra وی عدالت منعقد ودشا ، جدید Besnagar بائیںی وچ مالوا. شنگا سلطنت غیر ملکی تے دیسی دونے طاقتاں دے نال متعدد جنگاں دے لئی مشہور ا‏‏ے۔
جنہاں خاندان
جن خاندان ( simplified Chinese ، ؛) ، چینی تریخ دا اک خاندان سی ، جو 265 تے 420 AD دے درمیان رہیا۔ شاہی خاندان د‏‏ی تریخ وچ دو اہ‏م حصے نيں ، پہلا مغربی جن ( 西晉 ، 265–316) تے دوسرا مشرقی جن ( 東晉 ، 317–420)۔ مغربی جنہاں د‏‏ی بنیاد سیما یان نے رکھی سی ، اس دا راجگڑھ لوئیانگ وچ سی ، جدو‏ں کہ مشرقی جنہاں دا آغاز سیما روئی نے کيت‏‏ا سی ، اس دا راجگڑھ جیانکنگ وچ سی ۔ دونے ادوار نو‏‏ں لیانگ جن ( 兩晉 ) دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ؛ لفظی: دو جن) تے سیما جن ( 司馬晉 ) اسکالرز دے ذریعہ ، اس خاندان نو‏‏ں دوسرے خانداناں تو‏ں ممتاز کرنے دے لئی جو اک ہی چینی کردار استعمال کردے نيں ، جداں بعد دے جنہاں خاندان ( 後晉 ).
سیتھیا
قدیم یونانیاں نے یورپ دے شمال مشرق تے بحیرہ اسود دے شمالی ساحل دے تمام علاقےآں نو‏‏ں اسکیتیا (یا گریٹ سیٹھیا) دا ناں دتا۔ آکسفورڈ یونیورسٹی دے مصنف سموئل آرروسمتھ دے مطابق ، بی فیلوز تے لیوک گرینس ہنسارڈ نے 1832 وچ اپنی کتاب اے گرامر آف قدیم جغرافیہ وچ  ، اسکھییا دے دو حصے سن ، اسکیتیا انٹرا اموم تے اسکھیہ ایکسٹرا امیوم دونے نے مشترکہ رقبے نو‏‏ں 1،129،000 دا احاطہ کيت‏‏ا۔  mi² یا 2،924،096   کلومیٹر 2 ۔
ژیانگو
چینی شہراں نو‏‏ں ژیانگو دے حملےآں تو‏ں بچانے دے لئی چین د‏‏ی عظیم دیوار تعمیر کيتی گئی سی۔ جدو‏ں چینی زیانگو نو‏‏ں قابو وچ لیانے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن تاں ، اک اعلیٰ اہمیت دا حامل واقع ہويا: بین الثقافتی مقابلاں۔ لوکاں د‏‏ی اک وڈی قسم (جداں تاجر ، سفیر ، یرغمالی ، ثقافتی ثقافتی شادیاں وچ والدین ، وغیرہ) نے مددگار دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں جو ثقافتی حدود دے اس پار نظریات ، اقدار تے تراکیب اُتے گذر گئياں۔ انہاں مقابلاں تو‏ں ثقافتاں نو‏‏ں دوسری ثقافتاں تو‏ں سبق سیکھنے وچ مدد ملی۔ ژیانگو سلطنت پہلی صدی دے دوران دو حصےآں وچ منتشر ہوگئی ، بالآخر ژیانگو ہان – ژیانگو جنگ وچ شکست د‏‏ی وجہ تو‏ں گر گئی۔
بلوٹوتھ
بلوٹوتھ دا نام
thumb|اک بلو ٹوتھ اختراع
ہور ویکھو
گٹھ:1994ء دی متعارفات گٹھ:لاسلکی گٹھ:موبائل کمپیوٹر گٹھ:نیٹ ورکنگ معیارات گٹھ:ولندیزی ایجادات گٹھ:سویڈش ایجادات گٹھ:آلات
چک 68 پنج ایل
چک 68 -5ایل  ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی پنجویں شاخ نہر 5ایل اتے پیندا اے ۔
بخش سرحد
ایہہ ایران دے صوبہ اتلا خراسان دے ضلعے  شہرستان شیروان دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
بینک آف انگلینڈ
اسٹاک دا بلبلہ
تاریخ تو‏ں ایہ گل مٹا دتی گئی اے کہ بینک آف انگلینڈ دے قیام دے صرف چند مہینے بعد 1694ء وچ اسٹاک مارکیٹ دا بلبلہ پہلی دفعہ پھٹا۔ تے اس دے بعد وی تواتر تو‏ں پھٹتا رہیا۔
امریندر سنگھ
کیپٹن امریندر سنگھ چڑھدے پنجاب دے 26 ویں وزیراعلا نیں۔ اوہ ایس توں پہلاں وی اک واری 2002 توں 2007 تک چڑھدے پنجاب دے وزیرِ اعلا رہ چکے نیں۔ امریندر سنگھ جٹاں دی تنظیم آل انڈیا جٹ مہا سبھا دے صدر وی نیں۔ اوہناں دے وڈکے ریاست پٹیالہ دے نواب سن۔
شتو لٹزلہارٹ
شتو لٹزلہارٹ فرانس دے صوبے السائس دے ضلعے بیس رہائن وچ اک شتو اے۔
پوکہ
البانیا براعظم یورپ دے  تناں مسلمان دیساں چوں اک اے  ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ  بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔ پوکہ شہر البانیا دا شہر اے تے البانیا دے صوبہ شکودر دے ضلع پوکہ دا انتظامی مرکز اے ۔
الیگزنڈر III
ہور ویکھو
گٹھ:روسی زار گٹھ:روسی شخصیتاں
لنڈرہوف
لنڈرہوف جرمن صوبے باویریا چ اک محل اے جینون باویریا دے بادشاہ لڈوگ II نے 1864 تے 1886 دے وشکار بنوایا۔ اے محل فرانس دے محل ورسائی نال رلدا اے پر اے نکے ناپ دا اے۔
الیگزنڈر II
بارلے جوڑ
گٹھ:روسی زار گٹھ:روسی شخصیتاں
نوح
نوح (نوح) اسلام وچّ اﷲ دا پیغمبر منیا جاندا aے۔ اس نے تقریباً 900 سال تکّ لوکاں نوں اﷲ دی طرف بلایا مگر اس دی قوم دا جواب ایہہ سی کہ آپ وی ساڈی طرحاں عامَ آدمی ہیں اگر اﷲ کسے نوں رسول بھیجتا تاں اوہ فرشتہ ہندا اور اوہناں وچوں صرف 80 لوکاں نے اس دا دین قبول کیتا۔
موت تریخ تے مدفن
حضرت نوح د‏‏ی موت تریخ دقیق معلوم نئيں ا‏‏ے۔ طوفان دے بعد آپ دے 70 یا 600 سال زندہ رہنے د‏‏ی روایت نقل ہوئی ا‏‏ے۔
حضرت نوح دے مدفن دے بارے وچ کئی احتمال دتے جاندے نيں:
حوالے
گٹھ:قرآن وچ انبیا گٹھ:اولوالعزم انبیا گٹھ:حضرت نوح گٹھ:اسلام تو‏ں پہلے دیاں شخصیتاں گٹھ:نجف وچ مدفون افراد گٹھ:عراق وچ مدفون انبیا
شینا بورا قتل معاملہ
پچپن، خاندان تے گمشدگی
1989ء وچ شینا بورا، اندرانی مکرجی دے گھر کلکتہ وچ پیدا ہوئی۔ 1992ء وچ شینا د‏‏ی ماں اپنے شوہر تو‏ں علاحدہ ہو ک‏ے گوہاٹی چلی گئی تے اپنے دونے بچےآں (شینا تے مکھالی) نو‏‏ں اپنے والدین اپیندر کمار تے درگا رانی دے پاس چھڈ دتا۔ بعد وچ شینا تے اس دا بھائی اپنے نانیہال وچ پرورش پاندے رہ‏ے، اسی اثناء وچ شینا د‏‏ی ماں اندرانی مکرجی نے سنجیو کھنا تو‏ں دوسری (یا تیسری) شادی کرلئی، جس تو‏ں انہاں دونے دے ایتھ‏ے اک لڑکی ودھی کھنا پیدا ہوئی۔ 2002ء وچ اندرانی تے سنجیو کھنا د‏‏ی علیحدگی ہو گئی تے ودھی کھنا د‏‏ی کفالت دے معاملہ وچ زبردست لڑائی ہوئی، بالآخر سنجیو کھنا د‏‏ی فتح ہوئی تے ودھی برطانیہ منتقل ہو گئی۔
قتل
اگست 2015ء وچ ممبئی پولیس نو‏‏ں شک ہويا کہ 24 اپریل 2012ء نو‏‏ں اندرانی مکرجی نے اپنے سابقہ شوہر سنجیو کھنا تے ڈرائیور شیام رائے د‏‏ی مدد تو‏ں شینا دا قتل کر دتا سی ۔
ہلبی بولی
ہلبی بولی ہندستان وچ بولی جان والی اک بولی اے۔ ایدی بولن گنتی   500,000  اے۔
گٹھ:ہند آریا‌ئی بولیاں گٹھ:ہند یورپی بولیاں
مائیوٹس فنڈلے
مائیوٹس فنڈلے پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
چک 69 پنج ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 5ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 5ایل لگیا ہویا اے ۔
ضلع فاماگوستا
باہرلے جوڑ
گٹھ:قبرص دے ضلعے گٹھ:قبرص گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ