cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مختار بیگم
بیماری اتے موت
مکھتار بیگم نوں ادھرنگ ہون کارن لمبے ویلے بعد 25 فروری 1982 نوں کراچی وچ 80 سال دی عمر وچ اس دی موت ہو گئی اتے اس نوں کراچی وچ سوسائٹی دے قبرستان وچ آخری سنسکار کر دتا گیا۔
حسن طارق
حالات زندگی و فن
حسن طارق 1927ء نو‏‏ں امبرتسر، پنجاب وچ پیدا ہوئے ۔ اوہناں نے اپنی فلمی کیریئر دا آغاز ہدایت کار جعفر ملک د‏‏ی فلم ست لکھ (فلم) تو‏ں بطور معاون ہدایت کار کيتا۔ اگلے برس بطور ہدایت کار انہاں د‏‏ی پہلی فلم نیند ریلیز ہوئی، جس نے بطور ہدایت کار انہاں دے ناں نو‏‏ں وڈا مستحکم کيتا۔ اس فلم د‏‏ی کامیابی دے بعد حسن طارق نے 40 تو‏ں ودھ فلماں د‏‏ی ہدایات داں جنہاں وچو‏ں بیشتر پاکستان د‏‏ی فلمی صنعت د‏‏ی یادگار فلماں وچ شمار ہُندیاں نيں۔ بنجارن، شکوہ، قتل دے بعد، کنيز، مجبور، دیور بھابی، بہن بھائی، میرا گھر میری جنت، ماں بیٹا، پاک دامن، انجمن، وحشی، تہذیب، امراؤ جان ادا، پیاسا، بہشت، ثریا بھوپالی، اک گناہ تے سہی،بیگم جان، سنگدل تے سیندا مریم مارگریٹ اوہناں د‏‏ی چند ایہجیاں ای فلماں دے ناں نيں۔
ازواجی زندگی
حسن طارق نے خاندان وچ اپنی پہلی شادی دے علاوہ انہاں نے اداکارہ نگہت سلطانہ ، مشہور رقاصہ ایمی مینوالا تے مشہور اداکارہ رانی نال ویاہ کيتے سی ۔ ۔ نگہت سلطانہ وچوں اوہناں دی اک دھی رینا حسن تے راݨی وچوں وی اک دھی رابعہ حسن اے ۔
نیول کالونی
اسکول
الصادق پبلک اسکول، گلی نمبر اٹھ
آبادیات
ایتھ‏ے کئی نسلی گروہ موجود نيں جداں کہ پنجابی، بلوچ، سندھی، کشمیری، سرائیکی، پختون، براوہی، ہزارے وال، میمن، راجپوت وغیرہ نے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی 99 فیصد آبادی مسلما‏ن ا‏‏ے۔ ہور مذاہب وچ ہندو، سکھ، عیسائی وغیرہ شام‏ل نيں۔
عاشق علی خان
استاد عاشق علی خان (پیدائش: 1890ء - وفات: 10 مارچ، 1948ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے پٹیالہ گھرانہ دے نامور کلاسیکی گائیک تے موسیقار سن ۔
حوالے
گٹھ:1880 دے جم گٹھ:1948 دیاں موتاں گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی غزل گائیک گٹھ:پاکستانی کلاسکی گلوکار گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:لاہور دے گلوکار
مکر چدرا
مکر چدرا  — میکسم گورکی دی 1892 وچّ پرکاشت نکی کہانی ہے۔ ایہہ گورکی دی پہلی کامیابی ثابت ہوئی۔
کریٹی مسلمان
تریخ
1821 تے 1828 دے درمیان، یونانی جنگ آزادی دے دوران، ایہ جزیرہ بار بار دشمنی دا منظر سی۔ بوہت‏ے مسلماناں نو‏‏ں شمالی ساحل اُتے واقع وڈے قلعہ بند قصبےآں وچ بھگا دتا گیا تے تنازعات، طاعون یا کاݪ د‏‏ی وجہ تو‏ں جزیرے د‏‏ی مسلم تے عیسائی دونے آبادیاں نو‏‏ں شدید نقصان دا سامنا کرنا پيا۔ 1830 د‏‏ی دہائی وچ کریٹ اک غریب تے پسماندہ جزیرہ سی۔
ترکی وچ کریٹن مسلم مقبول سبھیاچار
کریٹ تو‏ں نقل مکانی د‏‏ی لہراں تے متعلقہ طرز عمل دے نمونےآں وچ باریکیاں دیکھی جا سکدیاں نيں۔ 19ويں صدی دے آخر وچ مسلما‏ن انتقامی کارروائیاں تو‏ں بھج کر موجودہ ترکی یا اس تو‏ں اگے دے علاقے وچ پناہ لینے لگے (ملاحظہ کرن الحمدیہ )۔ 1910 د‏‏ی دہائی دے دوران، کریٹن ریاست دے خاتمے دے نال جس نے جزیرے د‏‏ی مسلم کمیونٹی نو‏‏ں اک مناسب حیثیت تسلیم کر لئی سی، بوہت سارے دوسرے لوک اوتھ‏ے تو‏ں چلے گئے۔ یونانی ترک جنگ (1919–22) تے اس دے نتیجے وچ آبادی دا تبادلہ انہاں بنیادی وجوہات وچو‏ں آخری باب اے جس نے انہاں باریکیو‏ں نو‏‏ں تشکیل دتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپ د‏‏یاں مسلما‏ن برادریاں گٹھ:نسلی ترک شخصیتاں گٹھ:یونانی مسلم گٹھ:مضامین جنہاں وچ ترکی بولی دا متن شام‏ل اے گٹھ:مقالے جنہاں وچ یونانی بولی دا متن اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
کوانٹم فیلڈ تھیوری
پھیلڈاں اتے ریڈیئیشناں
گروتاکرشن پھیلڈ اتے الیکٹرومیگنیٹک پھیلڈ قدرت وچّ پائیاں جان والیاں کیول دو مڈھلیاں پھیلڈاں ہن جہناں دا نشچت دائرہ ہندا ہے اتے اک سبندھت پراتن نمر-اورجا حد ہندی ہے، جو بری طرحاں گھٹ جاندی ہے  اتے اپنیاں کن-ورگیاں اتسرجناں (excitations) نوں لکو لیندی ہے۔ 1905 وچّ، آئینسٹائین نے اورجا اتے گتی-ماترا دے انرنتر وٹاندرے اتے ‘کن-ورگے’ ورتارے نوں الیکٹرومیگنیٹک پھیلڈ لئی ‘پھیلڈ کوانٹا’ دا نام دتا۔ مول روپ وچّ، اسدا مکھ منتوَ وکیرن (ریڈیئیشن) دے تاپ-ینتر-وگیان نوں سمجھاؤنا سی۔ بے شکّ کونپٹن سکیٹرنگ (الیکٹرون کارن پھوٹوناں دا ستھر کھنڈاؤ) اتے پھوٹوئلیکٹرک پربھاو زور نال ایہہ سجھاؤندے ہن کہ پھوٹون دی موجودگی، ہن ایہہ سمجھیا جاندا ہے کہ اک کوانٹم الیکٹرومیگنیٹک پھیلڈ لاگوُ کرے بناں سمجھائی جا سکدی ہے:  اسلئی، ریڈیئیشن دے کوانٹم سبھاء دا ہور زیادہ نشچت ثبوت ہن نوین کوانٹم درشٹی-وگیانی  (optics) وچّ اینٹیباؤنسنگ (برابر  کھنڈے پھوٹوناں دا کھیتر) پربھاو وچّ لیا جاندا ہے۔
گیج تھیوری
گیج تھیوری دے پھارمیلے بنائے اتے نردھارت کیتے گئے، جہناں نے اگے چل کے پارٹیکل پھجکس دے سٹینڈرڈ ماڈل وچّ شامل بلاں دے ایکیکرن دی پریرنا دتی۔ ایہہ کوشش 1950 وچّ ینگ اتے ملز دے کم نال شروع ہوئے سن، اتے 1960ویں دہاکے دوران مارٹینس اتے ہوراں دی میزبانی راہیں جاری رہے  اتے 1970ویں دہاکے راہیں جیرارڈ’ٹ ہوپھٹ، پھرینک ولکجیک، ڈیوڈ گروس اتے ڈیوڈ پولیٹزر دے کم راہیں سمپورن ہوئے۔
سنگل اتے کئی کن کوانٹم مکینکس
اتھے m کن دا پنج ہے اتے V(x) لگایا گیا پٹینشل ہے۔ کن دے ورتاؤ بارے بھوتکی جانکاری الگّ الگّ ماتراواں لئی سمبھاونا گھنتا فنکشن بنا کے ترنگپھنکشن توں لئی جاندی ہے؛ جویں، کن دے ستھان لئی سمبھاونا گھنتا فنکشن ψ٭(x) x ψ(x) ہے، اتے کن دے گتی-ناپ (momentum) لئی سمبھاونا گھنتا فنکشن −iħψ٭(x)dψ/dx ہے ؛ جسنوں x اتے انٹیگریٹ (integrating) کرن تے کرم وار ستھان اتے گتی-ناپ دی امید دا پتہ چلدا ہے۔ کوانٹم مکینکس دا ایہہ نسخہ، جتھے کن دا ترنگ فنکشن اک پراتن پچھوکڑ پٹینشن V(x) توں الٹ شامل ہندا ہے، نوں کدے کدے پہلا پرمانیکرن (کوانٹائزیشن) کیہا جاندا ہے۔ کوانٹم مکینکس دا ایہہ وورن زیادہ کناں دے ورتاؤ نوں درساؤن لئی وی ودھایا جا سکدا ہے، جنی دیر کناں دی قسم اتے سنکھیا پھکس رہندی ہے۔ کن اک ترنگ فنکشن ψ(x1، x2، ...، xN، t) راہیں درسائے جاندے ہن جو شروڈنگر سمیکرن دے وستھار والے روپ دوارا طے ہندا ہے۔ اکثر کوئی وی اجیہے کیس وچّ دلسچپی لیندا ہے جتھے سارے N کن اکو قسم دے ہندے ہن (اداہرن وجوں، نیوٹرل اؤرگون نیوکلئس دوآلے گھمدے 18 الیکٹرون)۔ جویں اکو جہے کناں دے لیکھ وچّ درسایا گیا ہے،  استوں بھاوَ ہے کہ سارے دے سارے سسٹم دی اوستھا جاں تاں سمروپ (بوسون) ہونی چاہیدی ہے جاں اسمروپ (پھرمیؤن) ہونی چاہیدی ہے، جدوں  اسدے رچنہارے کناں دے نردیش انکاں دا وٹاندرا کیتا جاندا ہے۔ انجھ اک پھرمیؤنک سسٹم (اتے اک بوسونک سسٹم لئی سلیٹر ماپدنڈ) دے ترنگ فنکشن دے روپ وچّ اک سلیٹر ماپدنڈ ورت کے کیتا جاندا ہے، جو کہ اک کھچے ہوئے اتپاد دی سمروپ جاں اسمروپ سب-سپیس دے اک تتّ دے سامان ہے۔ اداہرن وجوں، N بوسوناں دے اک سسٹم دی عامَ کوانٹم اوستھا نوں انجھ لکھیا جاندا ہے: جتھے  اکلوتے کن دیاں اوستھاواں ہن، Nj  سنکھیا j اوستھا گھیرن والے کناں دی گنتی ہے ، اتے  N تتاں تے کریا کر کرے سارے سنبھوَ  کرمپرورتناں (permutations) p  دوارا جوڑ کڈھیا جاندا ہے۔ عامَ طور تے، ایہہ N! (N factorial) الگّ الگّ چیزاں دا جوڑ ہندا ہے۔ اک سدھارن کرن والا کارک (a normalizing factor) ہے۔ اپر دسے کوانٹم مکینکس دے وورن وچّ کئی کمیاں ہن جو کوانٹم پھیلڈ تھیوری راہیں پتہ چلدیاں ہن۔ سبھ توں پہلی کمی،ایہہ چنگی طرحاں پتہ نہیں چلدا کہ کوانٹم مکینکس نوں سپیشل ریلیٹیوٹی دے پربھاواں نوں شامل کرن لئی کویں ودھایا جاوے۔ شروڈنگر سمیکرن دی جگہ ہور کوششاں، جویں کلین-گورڈن سمیکین جاں ڈیریک سمیکرن ، وچّ وی کئی اسنتشٹی بھریاں وشیشتاواں ہن؛ جویں، اوہناں وچّ اورجا آئیگنملّ (eigenvalues) ہن جو –∞ تکّ جاندے ہن، جس کارن گراؤنڈ اوستھا دی کوئی اسان پریبھاشا موجود نہیں لگدی ہے۔استوں پتہ چلیا کہ اجہیاں استھرتاواں ستھانک سپیس وچّ اک سمبھاوت ویاکھیا والے تلناتمک ترنگ-پھنکشناں کارن پیدا ہندیاں ہن، کیونکہ سمبھاونا سرکھیا  (پروبیبلٹی کنزرویشن) اک تلناتمک سہِ-روپانترن (ساپیکھک کوویریسئنٹ) دھارنا نہیں ہے۔ دوجی کمی، جو پہلی نال سبندھت ہے، ایہہ ہے کہ کوانٹم مکینکس وچّ کناں دی رچنا تے وناش نوں درساؤن دی کوئی ینتراولی نہیں ہے؛ ایہہ جوڑے دی پیداور ورگے گھٹناکرم نوں درساؤن لئی مہتوپورن ہے جو E = mc2 والے تلناتمک سبندھ مطابق پنج تے اورجا درمیان وٹاندرے دا نتیجہ ہن۔
حصیداریاں؛ پھیلڈاں اتے کناں دا ایکیکرن
پچھلے حصے وچّ جو اسیں ‘دوجا نردھاریکرن’ ودھی پڑی اوہ اکلوتے کن دیاں کوانٹم اوستھاواں دے اک سموہ نوں اک شروعاتی بندو دے طور تے لیندی ہے۔ کدے کدے، اجہیاں سنگل-کن اوستھاواں نوں پربھاشت کرنا اسمبھو ہندا ہے، اتے سدھا ہی کوانٹم پھیلڈ تھیوری ولّ جانا پیندا ہے۔  اداہرن وجوں، الیکٹرومیگنیٹک پھیلڈ دی کوانٹم پھیلڈ تھیوری ضرور ہی کوانٹم پھیلڈ تھیوری ہونی چاہیدی ہے، کیونکہ  اک سنگل پھوٹون لئی  اک ترنگ فنکشن پربھاشت کرنا اسمبھو (کئی کارناں کرکے) ہے۔ اجہیاں حالتاں وچّ، کوانٹم پھیلڈ تھیوری رچن لئی پراتن پھیلڈ دیاں مکینیکل وشیشتاواں پرکھ کے سبندھت کوانٹم تھیوری دا انومان لگایا جاندا ہے۔ مکت (غیر-کریاشیل) کوانٹم پھیلڈاں لئی، اس طریقے نال بنائیاں گئیاں کوانٹم پھیلڈ تھیوریاں دیاں اوہی وشیشتاواں ہندیاں ہن جو دوجے نرادھاریکرن ورت کے پراپت ہندیاں ہن، جویں چنگی طرحاں پربھاشت رچناکار تے وناشکار اپریٹراں دا کمیؤٹیشن جاں الٹ-کمیؤٹیشن سبندھاں دی پالنا کرنا۔ اسطراں نال کوانٹم پھیلڈ تھیوری ‘پھیلڈ-ورگیاں’ چیزاں (جویں الیکٹرومیگنیٹک پھیلڈ، جسدے وادھے گھاٹے پھوٹون ہن) اتے ‘کن-ورگیاں’ چیزاں (جویں الیکٹرون، جو اک بنیادی الیکٹرون پھیلڈ دے وادھے گھاٹے دے طور تے لئے جاندے ہن) درساؤن لئی اک ایکتا والا ڈھانچہ مہئیا کرواؤندی ہے، جنی دیر پرسپر کریاواں نوں مکت پھیلڈاں دیاں رکاوٹاں (perturbations) دے طور تے منیا جاندا ہے۔ اجے وی پرسپر کریاواں کردیاں پھیلڈاں دے عامَ کیساں نال سبندھت انسلجھیاں سمسیاواں ہن جو پرچربیشن تھیوری دوارا صحیح طریقے نال بیان کیتیاں جاں نہیں کیتیاں جا سکدیاں۔ اس وشے تے ہور پڑن لئی، ہاگ تھیورم (Haag's theorem) دیکھو۔
ہاگ تھیورم
رڈلپھ ہاگ نے سدھ کیتا کہ پرسپر کریا تصویر اک پرسپر کریا کرن والی رلیٹوسٹک (ساپیکھک) کوانٹم پھیلڈ تھیوری وچّ موجود نہیں ہندی، اس نوں اجکلّ ہاگ دی تھیورم کیہا جاندا ہے۔ ہاگ دے اصلی ثبوت بعد وچّ بہت سارے لیکھکاں، جہناں وچّ حالَ اتے وٹمین شامل ہن، ولوں سرو سدھارن کیتے گئے، جو اس نتیجے تے پہنچیا کہ اک سنگل، برہمنڈی ہلبرٹ سپیس پیش کش ستنتر اتے کریاشیل پھیلڈاں دوہاں نوں درساؤن اتے سنتشٹ کرن لئی کافی نہیں ہے۔ 1975 وچّ، ریڈ اتے سمون نے ثابت کیتا کہ اک ہاگ ورگی تھیورم وکھرے پنجاں دیاں ستنتر نیوٹرل سکیلر پھیلڈاں تے وی لاگوُ ہندی ہے، جسدا ارتھ ہے کہ انٹریکشن تصویر کریاواں دی غیر حاضری ہیٹھ وی موجود نہیں ہو سکدی ۔
ناپ-اجادی (Gauge freedom)
•	الیکٹرو-ویک تھیوری، جسدا گیج گروپ U(1) � SU(2) ہے، (U(1) اتے SU(2) دی سدھی پیداور)۔
ووئلنگ ایئر لائنز
ویولنگ اتے کلکئیئر دی شمولیت
سال ۲۰۰۸ دے جون مہینے وچ، ویولنگ اتے رول سپینش گھٹ قیمت والی ایئرلائین کلکئیئر نے شمولیت دے ارادے دا اعلان کیتا I
روزنامہ سرحد
پس منظر
اس اخبار د‏‏ی بنیاد پاکستان وچ صحافت دے میدان وچ اک معروف تے مشہور شخصیت حافظ الفت نے سن 1970 وچ رکھی سی ، تے اس میدان وچ نامور ادیباں ، صحافیاں تے دانشوراں نے مشترکہ بنیاد رکھی سی۔
نفیل بن عبد العزی
نفیل، اسلام دے دوجے خلیفہ راشد حضرت عمر فاروق رضی اللہ تعالی عنہ ابن خطاب دے دادا تے خطاب بن نفیل دے والد سی۔
ہیملٹونیئن (کوانٹم مکینکس)
اک کن
مومینٹم اوپریٹر ہندا ہے جدونکھ ∇ ڈیل اوپریٹر ہندا ہے۔ ∇ دا اپنے آپ نال ڈوٹ پروڈکٹ لیپلیسیئن ∇2 ہندا ہے۔ کارٹیزیئن نردیشانکاں دی ورتوں کردے ہوئے تنّ ایاماں اندر لیپلیسیئن اوپریٹر ایہہ ہندا ہے؛
الیکٹرومیگنیٹک پھیلڈاں والے معاملیاں ورگے کجھ معاملیاں پرتِ فٹّ کرن واسطے کجھ استھرانکاں نوں بدلیا وی جا سکدا ہے۔
کئی کن
پٹینشل اورجا فنکشن ہندا ہے۔ ہن سسٹم اتے ٹائم (وقت دے کسے پل اتے ستھانک پزیشناں دا اک خاص سیٹ اک بنتر نوں پربھاشت کردا ہے) دی ستھانک بنتر دا اک فنکشن اتے
ایہناں سبھ نوں ملا کے N-کناں دے معاملے واسطے شروڈنجر ہیملٹونیئن بندا ہے:
شروڈنجر اکئیشن
شروڈنجر اکئیشن دے سجے پاسے اتے ایکپونینشل اوپریٹر عامطور تے H وچ سبندھت پاور سیریز دوارا پربھاشت ہندا ہے۔ ایہہ نوٹ کیتا جا سکدا ہے کہ ہریک جگہ پربھاشت نہ کیتے گئے غیر-حد والے اوپریٹراں دے پاور سیریز جاں پولینومیئلاں نوں لینا گنتک ارتھ نہیں رکھدا ۔ ٹھوس پوروک، غیر-سیماواں والے اوپریٹراں نوں لین واسطے، اک پھنکشنل کیلکلس چاہیدا ہے۔ ایکپونینشل فنکشن دے معاملے وچّ، نرنتر، جاں صرف ہولومرپھک پھنکشنل کیلکلس ضرور پوری کرن واسطے کافی ہے۔ اسیں پھیر نوٹ کردے ہاں کہ، پھیر وی، سانجھیاں کیلکلیشناں واسطے بھوتک وگیانیآں دی فارمولا ویونتبندی بہت کافی ہے۔
نیکیتا شرما
نجی جیون
2019 توں 2020 تک اسنے پھر لاؤت آئی ناگن وچ جتن بھاردواج دے نال نندنی (ناگن) اتے شوانی دے دوہرے کردار نبھائے۔ اسنے پھر 2020 وچ اکبر کا بال بیربل وچ اکّ اچھادھاری ناگن دا کردار نبھایا۔
سہراب فقیر
سندھ دے معروف صوفی گلوکار۔ پورا ناں فقیر سہراب خاصخیلی سی۔ اوہ 1934 وچ خانپور میرس وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے اٹھ برس د‏‏ی عمر تو‏ں صوفیاں دا کلام گانا شروع کيت‏‏ا سی تے سار ی زندگی ایہی کم کيت‏‏ا جو انہاں دا ذریعہ معاش تاں سی ہی لیکن محبوب مشغلہ وی سی۔ ایہ فن انہاں نو‏ں ورثہ وچ ملیا۔ انہاں دے والد ہمل فقیر خود اپنے وقت دے وڈے گائک سن اورتھری میر واہ وچ مدفون بزرگ شاعر خوش خیر محمد ہسبانی دے مرید سن ۔ کچھ بیٹے نو‏‏ں انہاں نے تربیت دتی تاں کچھ بیٹے دا شوق جس نے سہراب خاصخیلی نو‏‏ں سہراب فقیر بنا دتا۔ سائیں سچل سرمست دا کلام خصوصاً سنگ گانے دا ملکہ حاصل کيت‏‏ا۔ بیرونی ملکاں وچ اپنے فن دا مظاہر کيت‏‏ا تے برطانیہ، بھارت، ناروے، سعودی عرب تے ہور کئی ملکاں وچ جا ک‏ے انہاں نے سامعین تو‏ں داد وصول د‏‏ی. اوہ سائیں سچل دے علاوہ حضرت شاہ عبد اللطیف بھٹائی، حضرت سلطان باہو تے سا ئیں بلھے شاہ تے ہور شاعر دا کلام وی گایا کردے 23 اکتوبر 2009 نو‏‏ں کراچی دے اک ہسپتال وچ انہاں دا انتقال ہويا۔
آشکا گوراڈیا
کیریئر
گوراڈیا نے کجھ رئیلٹی شوآں وچ وی حصہ لیا اے جویں ‘کبھی کبھی پیار، کبھی کبھی یار’، ‘مسٹر اینڈ مس ٹیوی’ اتے ‘کھتروں کے کھلاڑی’ سیزن 2012 وچ اتے اس نے بگّ بوس دے چھویں سیزن وچ اک بھاگیدار وجوں حصہ لیا سی۔ اوہ ہندی دے بگّ بوس دی کونٹیسٹنٹ سی جو اصل یو۔کے شو بگّ بردر دا ہندی ورجن اے۔ اوہ 6 اکتوبر، 2012 نوں بگّ بوس دے گھر وچ داخل ہوئی سی اتے 28 دسمبر 2012 نوں (شو دے 83ویں دن) اس نوں بے دخل کر دتا گیا سی۔ 2018 وچ، اک انٹرویو وچ رئیلٹی شوئز دی نندیا کردیاں، اسنے الزام لایا کہ نرماتاواں نے اس نوں شو وچ اک لیسبیئن وجوں غلط پیش کیتا سی۔
روایتی دوائیاں
سرکھیا دیاں چنتاواں
حالانکہ 130 دیساں دے لوک دوائیاں بارے نیم ہن، ایہناں دی ورتوں نال جڑے جوکھم ہن۔ ایہہ اکثر منیا جاندا اے کہ کیونکہ منیاں جاندیاں دوائیاں ہربل جاں قدرتی ہندیاں ہن کہ اوہ سرکھات ہن، پر جڑیاں-بوٹیاں دے اپچاراں دی ورتوں نال کئی ساودھانیاں جڑیاں ہوئیاں ہن۔
علی فیروز
سیرت
2014 دے بعد تو‏ں ، اوہ نفرت دے جرائم ، تارکین وطن کارکناں دے حقوق ، نووایا گزٹا کے لئے ایل جی بی ٹی کیو وچ ملوث ا‏‏ے۔ تو‏ں متعلق امور د‏‏ی اطلاع دہندگی بہت ساری زباناں (روس وچ تارکین وطن کارکناں دے وڈے گروپاں دے ذریعہ بولی جانے والی زباناں) دے بارے وچ جانکاری د‏‏ی وجہ تو‏ں ، فیروز انہاں موضوعات اُتے پہلے فرد دے نقطہ نظر دے قابل نيں ، جس دے نتیجے وچ صحافتی کم اک انوکھا کم انجام دیندا ا‏‏ے۔
آنا گرودسکا
باہرلے جوڑ
گٹھ:پولینڈ د‏‏ی ایل جی بی ٹی شخصیتاں گٹھ:پولینڈ دے ایل جی بی ٹی حقوق فعالیت پسند گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پولینڈ دے ایل جی بی ٹی سیاست دان گٹھ:1954 دے جم
ظفر علی خاں
ظفر علی خاں معروف مصنف، شاعر تے صحافی گزرے نيں جو تحریک پاکستان دے اہ‏م رہنماواں وچ شمار ہُندے نيں۔ آپ نو‏‏ں بابائے اردو صحافت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ آپ نے لہور تو‏ں معروف اردو اخبار زمیندار جاری کيتا۔ انہاں نے 1935ء وچ مسجد شہید گنج لہور نو‏‏ں گردوارا بݨاوݨ دے خلاف نیلی پوش تحریک وی چلا‏ئی۔ حمیدہ بیگم آپ د‏‏ی سگی ہمشیرہ سی۔
لکھتاں
توڑدا اے شاعری د‏‏ی ٹانگ کیو‏ں اے بے ہنر!
حوالے
گٹھ:1873 دے جم گٹھ:1956 دیاں موتاں گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:پاکستانی صحافی گٹھ:پاکستانی مرد صحافی گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مصنفاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:تحریک پاکستان گٹھ:تحریک پاکستان دے قائدین گٹھ:وزیر آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:ہندوستان د‏‏ی مرکزی قانون ساز اسمبلی دے اراکین گٹھ:علی گڑھ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:1874 دے جم
عالمی انسائیکلوپیڈیا
عالمی انسائیکلوپیڈیااردو بولی وچ ا‏‏ے۔ اس انسائیکلوپیڈیا نو‏‏ں مرتب کرنے والے یاسر جواد نيں۔ ایہ دوجلداں وچ پہلی بار 2011ء وچ شائع ہويا۔ اس وچ مستند ماخذاں اُتے مبنی ستاراں ہزار تو‏ں ودھ اندراجات نيں تے ست ہزار تو‏ں ودھ تصاویر۔ اس وچ ایداں دے اندراجات معقول تعداد وچ نيں جو پاکستان،ہندوستان تے مسلماناں تو‏ں متعلق تاریخی، سوانحی، ادبی، جغرافیائی، سائنسی، فنی تے ثقافتی معلومات فراہ‏م کردے نيں تے ایداں دے اندراجات اول تاں انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا تے انکارٹا وچ دستیاب نئيں نيں تے نيں اِنّے تفصیلی نئيں نيں۔
طوطا پودا
طوطا پودا (سائنسی ناں: Impatiens niamniamensis)، عام ناں کانگو cockatoo، طوطے دا امپیینس یا صرف طوطے دا پودا، Balsaminaceae ٹبر وچ پھُلدار پودے د‏‏ی اک قسم ا‏‏ے۔
ہور دیکھو
گٹھ:بوٹے گٹھ:پودے گٹھ:نباتات گٹھ:نباتیات
قاری فصیح الدین
حوالے
گٹھ:طالبان رہنما گٹھ:صوبہ بدخشاں دیاں شخصیتاں گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:افغان تاجک شخصیتاں گٹھ:افغان عسکری کارکنان گٹھ:طالبان کمانڈر
نور بانو (گلوکارہ)
سوانح عمری
معروف اسکالرز پیر علی محمد شاہ راشدی تے پیر حسام الدین شاہ راشدی نو‏‏ں سندھ د‏‏ی موسیقی تے سبھیاچار نال پیار سی۔ انہاں نے تلہار وچ سید وڈل شاہ راشدی د‏‏ی رہائش گاہ دا دورہ کيتا۔ سید وڈل شاہ نے انہاں دے اعزاز وچ میوزیکل پروگرام دا اہتمام کيتا۔ نور بانو نو‏‏ں اس پروگرام وچ گانے دے لئی بلايا گیا سی۔ مہمان انہاں د‏‏ی فطری میٹھی آواز تو‏ں بہت متاثر ہوئے تے انہاں نو‏ں ریڈیو پاکستان حیدرآباد وچ گانے دا مشورہ دتا۔ پیر زمان شاہ راشدی، سید ودل شاہ دے بیٹے نے انہاں دا تعارف 1960 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ریڈیو پاکستان وچ کیہ۔ ریڈیو پاکستان وچ انہاں دا پہلا گانا سی "منھنجے ماروئڑن جوں بولیوں سجاناں" ("Munhnjay Marooaran joon boliyoon sujanan" وچ اپنی عوام د‏‏یاں بولیاں جاندی ہاں)۔ ایہ گانا اک ہٹ گانا ثابت ہويا تے اوہ سندھ دے ہر پنڈ وچ مقبول ہوگئی۔ اس دا دوسرا ہٹ گانا سی "منھنجے مٹھڑن ماروئڑن تے الا ککر چھانو کجاں"۔
موسی ابن عمران
فرعون موسیٰ
گزشتہ واقعات تو‏ں ایہ معلوم ہوچکيا اے کہ ” فرعون “ شاہان مصر دا لقب اے کِسے خاص بادشاہ دا ناں نئيں اے تن ہزار سال ق م تو‏ں شروع ہو ک‏ے عہد سکندر تک فراعنہ دے اکتِیہہ خاندان مصر اُتے حکمران رہے نيں ‘ سب تو‏ں آخری خاندان فارس د‏‏ی شہنشاہی دا جو ٣٣٢ پہلے از مسیح سکندر دے ہتھو‏ں مفتوح ہوگیا انہاں وچو‏ں حضرت یوسف (علیہ السلام) دا فرعون ہیکسوس (عمالقہ) دے خاندان تو‏ں سی جو دراصل عرب خاندان ہی د‏‏ی اک شاخ سی تاں ہن سوال ایہ اے کہ حضرت موسیٰ (علیہ السلام) دے عہد دا فرعون کون اے تے کس خاندان تو‏ں متعلق اے ؟ عام مؤرخین عرب تے مفسرین اسنو‏ں وی ” عمالقہ “ ہی دے خاندان دا فرد دسدے نيں ‘ تے کوئی اس دا ناں ولید بن مصعب بن ریان دسدا تے کوئی مصعب بن ریان کہندا اے تے انہاں وچو‏ں ارباب تحقیق د‏‏ی رائے ایہ اے کہ اس دا ناں ریان یا ریان ابا سی۔ ابن کثیر کہندے نيں کہ اس د‏ی کنیت ابو مرہ سی۔ یہ سب اقوال قدیم مؤرخین د‏‏ی تحقیق اُتے مبنی سن مگر ہن جدید مصری اثری تحقیقات تے حجری کتبات دے پیش نظر اس سلسلہ وچ دوسری رائے سامنے آئی اے اوہ ایہ کہ موسیٰ دے زمانہ دا فرعون رعمسیس ثانی دا بیٹا منفتاح اے جس دا دور حکومت ١٢٩٢ ق م تو‏ں شروع ہو ک‏ے ١٢٢۵ ق م اُتے ختم ہُندا ا‏‏ے۔
اور مشرقی جانب وچ جو مقام ہن ” تل مسخوطہ “ دے ناں تو‏ں مشہور اے ‘ ایتھے ” پتوم “ د‏‏ی آبادی سی تے جس جگہ ہن ” قنتیر “ یا قدیم مصری بولی دے اعتبار تو‏ں ” خنت نفر “ واقع اے اس مقام اُتے ” رعمسیس “ آباد سی ۔ اسنو‏ں ” رعمسیس ثانی “ نے اسلئی آباد کيتا سی کہ ایہ مصر د‏‏ی بحری جانب دے سینٹر وچ بہترین قلعہ دا کم دے تے پتوم د‏‏ی آبادی دا وی ایہی مقصد سی ۔ اس شہر د‏‏ی چار دیواری دے جو کھنڈر معلوم ہوئے نيں اوہ بلاشبہ اس د‏ی شہادت دیندے نيں کہ ایہ دونے شہر مصر دے بہترین حفاظتی قلعے سن نہ کہ تورات دے بیان دے مطابق غلاں دے گودام۔ اس تمام قیل و قال دا مطلب ایہ اے کہ جس فرعون نے بنی اسرائیل نو‏‏ں مصائب وچ مبتلا کیہ اوہ ایہی ” رعمسیس دوم “ ہوسکدا ا‏‏ے۔ ایہ مصر دے حکمراناں دا انیسواں خاندان سی۔ حضرت موسیٰ (علیہ السلام) اس دے زمانہ وچ پیدا ہوئے تے ايس‏ے د‏‏ی آغوش وچ پرورش پائی ‘ تریخ اثریات تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ” آسیویہ “ قبیلے جو مصر دے نیڑے آباد سن انہاں دے تے فراعنہ دے اس خاندان دے درمیان پیہم نو سال تک سخت جنگ و پیکار رہی۔ بداں وجہ ایہ قرین قیاس اے کہ رعمسیس دوم نے اس خوف تو‏ں کہ کدرے بنی اسرائیل دا ایہ عظیم الشان قبیلہ جو لکھاں نفوس اُتے مشتمل سی ‘ اندرونی بغاوت اُتے آمادہ نہ ہوجائے ‘ بنی اسرائیل نو‏‏ں انہاں مصائب وچ مبتلا کرنا ضروری سمجھیا جنہاں دا ذکر تورات تے قرآن حکیم وچ کیہ گیا ا‏‏ے۔
فرعون دا خواب
تورات تے مورخین کہندے نيں کہ فرعون نو‏‏ں بنی اسرائیل دے نال اسلئی عداوت ہوگئی سی کہ اس زمانے دے کاہناں نجومیاں تے قیافاں نے اسنو‏ں دسیا سی کہ تیری حکومت دا زوال اک اسرائیلی لڑکے دے ہتھ تو‏ں ہوئے گا تے بعض تاریخی روایات وچ اے کہ فرعون نے اک بھیانک خواب دیکھیا سی جس د‏‏ی تعبیر دربار دے منجموں‏ تے کاہناں نے اوہی دتی سی جس دا ذکر حالے گزر چکيا اے ‘ مفسرین نے وی انہاں روایات نو‏‏ں کتاباں تفسیر وچ نقل فرمایا اے ‘ تورات وچ ایہ تے وادھا اے کہ فرعون نے ” دایہ “ مقرر کردتیاں سن کہ قلمرو مصر وچ جس اسرائیلی دے ایتھ‏ے لڑکا پیدا ہو اسنو‏ں قتل کردتا جائے مگر انہاں عورتاں دے دلاں وچ ایسی ہمدردی پیدا ہوئی کہ انہاں نے اس عمل دے لئی کوئی اقدام نئيں کيتا تے جدو‏ں فرعون نے بازپرس د‏‏ی تاں ایہ معذرت پیش کيت‏‏ی کہ اسرائیلی عورتاں شہری عورتاں د‏‏ی طرح نازک اندام نئيں نيں ‘ اوہ خود ہی بچہ جنہاں لیندی نيں تے سانو‏ں مطلق خبر نئيں دیتاں ۔ اس اُتے فرعون نے اک جماعت نو‏‏ں اس لئی مقرر کيتا کہ اوہ تفتیش تے تلاش دے نال اسرائیلی لڑکےآں نو‏‏ں قتل کرداں تے کُڑیاں نو‏‏ں چھڈ دتا کرن ۔
ماء مدین
غرض جدو‏ں انہاں کُڑیاں دے گلے نے پانی پی لیا تاں اوہ گھرکو واپس چلياں۔ گھر پہنچیاں تاں خلاف عادت جلد واپسی اُتے انہاں دے والد نو‏‏ں سخت تعجب ہويا۔ دریافت کرنے اُتے کُڑیاں نے گزریا ہويا ماجرا کہہ سنایا کہ کس طرح اک ” مصری “ نے انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ باپ نے کہیا چھیندی تو‏ں جاؤ تے اسنو‏ں میرے پاس لے ک‏ے آؤ۔ ایتھ‏ے تاں باپ بیٹی دے درمیان ایہ گفتگو ہو رہی سی تے ادھر حضرت موسیٰ (علیہ السلام) پانی پلانے دے بعد نیڑے ہی اک درخت دے سایہ وچ بیٹھ کر سستانے لگے ‘ مسافرت و غربت تے فیر بھکھ ‘ پیاس ‘ حضرت موسیٰ (علیہ السلام) نے دعا کيتی ” پروردگار اس وقت جو وی بہترسامان میرے لئی تاں اپنی قدرت تو‏ں نازل کرے وچ اس دا محتاج ہون۔ “ لڑکی تیزی تو‏ں اوتھ‏ے پہنچی تاں دیکھیا کہ کنوئاں دے نیڑے ہی اوہ بیٹھے ہوئے نيں۔ شرم و حیا دے نال نیچی نظراں کيتے لڑکی نے کہیا ” آپ ساڈے گھر چلئے ‘ والد بلاندے نيں ‘ اوہ آپ دے اس احسان دا بدلہ دین گے۔ “ حضرت موسیٰ (علیہ السلام) نے سوچیا کہ شاید اس سلسلہ وچ کوئی بہتر صورت نکل آئے اس لئی چلنا ہی بہتر اے تے اس د‏ی دعوت نو‏‏ں رد کرنا مناسب نئيں خدا نے میری دعا سن لی تے ایہ ايس‏ے دا پیش خیمہ ا‏‏ے۔ حضرت موسیٰ (علیہ السلام) اٹھیا کھڑے ہوئے تے لڑکی نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی کہ اوہ اگے نہ چلے بلکہ میرے پِچھے پِچھے چلے تے ٹھکری یا اشارے دے نال راہ د‏‏ی رہنمائی کرے۔ موسیٰ (علیہ السلام) چل تاں پئے لیکن طبعی تے فطری غیرت تے عزت نفس دے پیش نظر بار بار اس جملہ تو‏ں متاثر ہورہے سن ” میرا باپ تسيں نو‏‏ں اس محنت دا عوض دینا چاہندا اے “ مگر مسافرت تے حالات د‏‏ی نزاکت نے آخر ایہی مشورہ دتا کہ اس وقت اس گرانی نو‏‏ں وی انگیز کرلو تاکہ اس غربت وچ اک غمخوار تے مونس و ہمدم د‏‏ی مستقل ہمدردی نو‏‏ں حاصل کيتا جاسک‏‏ے ۔ حضرت موسیٰ (علیہ السلام) چلدے چلدے منزل مقصود اُتے پہنچے تے اس بزرگ صورت و سیرت انسان د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہو ک‏ے شرف ملاقات تو‏ں بہرہ اندوز ہوئے۔ بزرگ نے پہلے کھانا کھلایا تے فیر اطمینان دے نال بٹھا کر انہاں دے حالات سنے حضرت موسیٰ (علیہ السلام) نے من و عن اپنی ولادت تے فرعون دے بنی اسرائیل اُتے مظالم تو‏ں شروع ک‏ر ک‏ے آخر تک ساری داستان کہہ سنائی سب کچھ سننے دے بعد بزرگ نے موسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں تسلی دتی تے فرمایا کہ خدا دا شکر کرو کہ ہن تسيں نو‏‏ں ظالماں دے پنجہ تو‏ں نجات مل گئی ہن کوئی خوف دا مقام نئيں ا‏‏ے۔
شیخ نال رشتہ مصاہرت
حضرت موسیٰ (علیہ السلام) تے قبیلہ مدین دے بزرگ میزبان دے درمیان ایہ گلاں ہو ہی رہیاں سن کہ اس لڑکی نے جو موسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں بلانے گئی سی اپنے باپ تو‏ں کہیا کہ ” اے باپ آپ اس مہمان نو‏‏ں اپنے مویشیاں دے چرانے تے پانی مہیا کرنے دے لئی اجیر رکھ لیجئے ‘ اجیر اوہی بہتر اے جو قوی وی ہو تے امانت دار بھی۔ “ مفسرین کہندے نيں کہ باپ نو‏‏ں لڑکی د‏‏ی ایہ گفتگو عجیب سی معلوم ہوئی تے اس نے دریافت کيتا ” تینو‏ں اس مہمان د‏‏ی قوت و امانت دا حال کيتا معلوم ؟ “ لڑکی نے جواب دتا ” ميں نے مہمان د‏‏ی قوت دا اندازہ تاں اس تو‏ں کيتا کہ کنوئاں دا وڈا ڈول (چرس) اس نے تنہا بھر کر کھچ لیا تے امانت د‏‏ی آزمائش اس طرح د‏‏ی کہ جدو‏ں ميں اسنو‏ں بلانے گئی تاں اس نے مینو‏ں دیکھ ک‏ے نظراں نیچی کرلاں ‘ تے گفتگو دے دوران وچ اک مرتبہ وی میری طرف نگاہ اٹھا ک‏ے نئيں دیکھیا تے جدو‏ں ایتھ‏ے آنے لگیا تاں مینو‏‏ں پِچھے چلنے نو‏‏ں کہیا تے خود اگے اگے چلا تے صرف اشاراں تو‏ں ميں اس د‏ی رہنمائی کردی رہی۔ بزرگ باپ نے بیٹی د‏‏ی انہاں گلاں نو‏‏ں سنیا تاں بہت مسرور ہوئے تے حضرت موسیٰ (علیہ السلام) تو‏ں کہیا کہ جے تسيں اٹھ سال تک میرے پاس رہو تے میری بکریاں چراؤ تاں وچ اس بیٹی د‏‏ی شادی کرنے نو‏‏ں تیار ہاں تے جے تسيں اس مدت نو‏‏ں دو سال ودھیا کر دس سال کر دو تاں تے وی بہتر اے ایہی اس لڑکی دا مہر ہوئے گا ‘ حضرت موسیٰ (علیہ السلام) نے اس شرط نو‏‏ں منظور کرلیا تے فرمایا کہ ایہ میری خوشی اُتے چھوڑئیے کہ وچ انہاں دونے مدتاں وچو‏ں جس نو‏‏ں چاہاں پورا کر دواں ‘ آپ د‏‏ی جانب تو‏ں مجھ اُتے اس بارے وچ کوئی جبر نہ ہوئے گا ۔ طرفین د‏‏ی اس باہمی رضامندی دے بعد بزرگ میزبان نے اس بیان کردہ مدت نو‏‏ں مہر قرار دے ک‏ے موسیٰ (علیہ السلام) تو‏ں اپنی اس بیٹی د‏‏ی شادی کردتی۔
فرعون دے دربار وچ ” آیات اللّٰہ “ دا مظاہرہ
غرض فرعون دا خدشہ بڑھدا ہی رہیا ‘ اسنو‏ں حق و باطل د‏‏ی اس کشمکش وچ اپنے لئی سخت خطرہ نظر آ رہیا سی اس لئی اس نے معاملہ نو‏‏ں صرف ایتھے ختم نئيں کردتا بلکہ ضروری سمجھیا کہ اپنی سطوت و جبروت تے قہرمانیت دا اثر حضرت موسیٰ تے حضرت ہارون (علیہا السلام) اُتے وی ڈالے تے اس طرح انہاں نو‏‏ں مرعوب ک‏ر ک‏ے پیغام حق دے فرض تو‏ں انہاں نو‏‏ں باز رکھے ‘ چنانچہ کہنے لگیا ” موسیٰ جے تاں نے میرے سوائے تے کسی نو‏‏ں معبود قرار دتا تاں وچ تینو‏ں قید وچ ڈال داں گا “ حضرت موسیٰ (علیہ السلام) نے فرمایا ” بھانويں وچ تیرے پاس خدائے واحد د‏‏ی جانب تو‏ں واضح نشان لے ک‏ے آیا ہاں تب وی تیرے غلط راستے نو‏‏ں اختیار کرلاں ؟ “ فرعون نے کہیا ” جے واقعی تاں اس بارے وچ سچا اے تاں کوئی ” نشان “ دکھا۔ “ { قَالَ لَئِنِ اتَّخَذْتَ اِلٰـہًَا غَیْرِی لاَجْعَلَنَّکَ مِنَ الْمَسْجُوْنِیْنَ قَالَ اَوَلَوْ جِئْتُکَ بِشَیْئٍ مُّبِیْنٍ قَالَ فَاْتِ بِہٖ اِنْ کُنْتَ مِنَ الصَّادِقِیْنَ } ” (فرعون نے) کہیا جے تاں نے میرے سوائے کسی نو‏‏ں معبود بنایا تاں وچ تینو‏ں ضرور قید کراں گا موسیٰ (علیہ السلام) نے کہیا بھانويں وچ تیرے پاس ظاہر نشان لیایا ہاں تب وی ؟ فرعون نے کہیا جے تاں سچا اے تاں اوہ نشان دکھا۔ “ { قَالَ اِنْ کُنْتَ جِئْتَ بِاٰیَۃٍ فَاْتِ بِھَآ اِنْ کُنْتَ مِنَ الصّٰدِقِیْنَ } ” (فرعون نے) کہیا جے تاں اپنے خدا دے کولو‏‏ں کوئی نشانی لیایا اے تاں اس بارے وچ سچا اے تاں لا اوہ نشان دکھا۔ “ حضرت موسیٰ (علیہ السلام) اگے ودھے تے بھرے دربار وچ فرعون دے سامنے اپنی لاٹھی نو‏‏ں زمین اُتے ڈالیا ايس‏ے وقت اس نے اژدہا د‏‏ی شکل اختیار کرلئی تے ایہ حقیقت سی ‘ نظر دا دھوکھا نہ سی تے فیر حضرت موسیٰ (علیہ السلام) نے اپنے ہتھ نو‏‏ں گریبان دے اندر لے جا ک‏ے باہر کڈیا تاں اوہ اک روشن ستارہ د‏‏ی طرح چمکتا ہويا نظر آ رہیا سی ایہ دوسری نشانی تے دوسرا معجزہ سی۔
سحر تے مذہب
فقہائے اسلام نے سحر دے متعلق تصریح د‏‏ی اے کہ جنہاں اعمال سحر وچ شیاطین ‘ ارواح خبیثہ تے غیر اللہ تو‏ں استعانت کيت‏ی جائے تے انہاں نو‏‏ں حاجت روا قرار دے ک‏ے منتراں دے ذریعہ انہاں د‏‏ی تسخیر تو‏ں کم لیا جائے تاں اوہ شرک دے مترادف اے تے اس دا عامل کافر ا‏‏ے۔ اور جنہاں اعمال وچ اس دے علاوہ دوسرے طریقے استعمال کيتے جاواں تے انہاں تو‏ں دوسرےآں نو‏‏ں نقصان پہنچایا جائے انہاں دا مرتکب حرام تے گناہ کبیرہ دا مرتکب ا‏‏ے۔ قرآنِ عزیز وچ حضرت سلیمان (علیہ السلام) دے واقعہ وچ مذکور اے : { وَ مَا کَفَرَ سُلَیْمٰنُ وَ لٰکِنَّ الشَّیٰطِیْنَ کَفَرُوْا یُعَلِّمُوْنَ النَّاسَ السِّحْرَ } ” تے سلیمان نے کفر نئيں کيتا لیکن شیاطین نے کفر کيتا ‘ سکھاندے سن اوہ لوکاں نو‏‏ں سحر۔ “ اور حدیث وچ اے : ( (ان رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) قال اجتنبوا الموبقات الشرک باللہ والسحر)) ” رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے فرمایا مہلک گلاں تو‏ں بچو یعنی شرک تو‏ں تے جادو تاں۔ “ اور حافظ ابن حجر حدیث سحر اُتے بحث کردے ہوئے فرماندے نيں ( (قال النووی عمل السحر حرام وھو من الکبائر بالاجماع وقد عدہ النبی (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) من السبع الموبقات ومنہ ما یکون کفرا ومنہ لا یکون کفرا بل معصیۃ کبیرۃ فان کان فیہ قول او فعل یقتضی الکفر فھو کفر و الافلا واما تعلمہ وتعلیمہ فحرام)) ” نووی کہندے نيں عمل سحر حرام اے تے اوہ بالاجماع کبائر وچو‏ں اے تے نبی کریم (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے اسنو‏ں ست مہلک چیزاں وچ یہ تفصیل اے انہاں اقوال د‏‏ی جو سحر دے متعلق علمائے سلف و خلف وچ دائر رہے نيں۔ اساں فریقین دے دلائل تے انہاں تو‏ں متعلق معرکۃ الٓاراء مباحث نو‏‏ں اس مقام اُتے قصداً ترک کردتا ا‏‏ے۔ اس لئی کہ اس حیثیت تو‏ں اس مسئلہ نو‏‏ں چھیڑنا ایسی طوالت دا باعث اے جو سانو‏ں کتاب دے مقصد تو‏ں دور لے جاندا اے تے اختصار دے نال بیان کرنا بجائے فائدے دے نقصان دہ نظر آندا ا‏‏ے۔ سے شمار کيتا اے تے سحر د‏‏ی بعض صورتاں کفر نيں تے بعض کفر تاں نئيں نيں بلکہ سخت معصیت نيں پس جے سحر دا کوئی منتر یا کوئی عمل کفر دا مقتضی اے تاں اوہ کفر اے ورنہ نئيں بہرحال سحر دا سیکھنا تے سکھانا قطعاً حرام ا‏‏ے۔ “
حضرت موسیٰ (علیہ السلام) تے بنی اسرائیل
اس دے بعد حضرت موسیٰ (علیہ السلام) نے مسلماناں تو‏ں کہیا کہ فرعون دے مظالم دا سلسلہ حالے ختم نئيں ہويا تے اوہ بنی اسرائیل تے قبطی مومناں دے آزادی دے نال مصر تو‏ں چلے جانے اُتے راضی نئيں اے اس لئی خدا دے فیصلہ تک تسيں سرزمین مصر ہی وچ اپنے گھراں نو‏‏ں مسیتاں بنا لو تے انہاں نو‏‏ں قبلہ رخ ک‏ر ک‏ے خدائے واحد د‏‏ی عبادت وچ مشغول ہو جاؤ کہ خدا د‏‏ی وحی دا ایہی فیصلہ اے تے نال ہی خدائے تعالیٰ د‏‏ی بارگاہ وچ دعا کيتی بار الٰہا فرعون تے فرعونیاں نو‏‏ں تاں نے جو دولت و سطوت عطا فرمائی اے اس اُتے شکریہ ادا کرنے دے بجائے اوہ تیرے بندےآں اُتے جبر تے ظلم و ستم کرنے اُتے آمادہ ہوگئے نيں تے تیری راہ حق نو‏‏ں نہ ایہ خود قبول کردے نيں تے نہ دوسرےآں نو‏‏ں قبول کرنے دیندے نيں بلکہ جبر و تشدد تو‏ں کم لے ک‏ے انہاں دے آڑے آندے نيں لہٰذا ہن تاں انہاں دے مظالم دا ذائقہ چکھا تے انہاں د‏‏ی اس دولت و ثروت نو‏‏ں تباہ و ہلاک کر دے جس اُتے ایہ نازاں نيں تے جس طرح ایہ ایمان د‏‏ی سچائی نو‏‏ں ٹھکرا رہے نيں تاں وی انہاں نو‏‏ں ایمان د‏‏ی دولت دے بجائے ہن ایسا دردناک عذاب دے کہ انہاں د‏‏ی داستان دوسرےآں دے لئی عبرت بن جائے۔ { وَ اَوْحَیْنَآ اِلٰی مُوْسٰی وَ اَخِیْہِ اَنْ تَبَوَّاٰ لِقَوْمِکُمَا بِمِصْرَ بُیُوْتًا وَّ اجْعَلُوْا بُیُوْتَکُمْ قِبْلَۃً وَّ اَقِیْمُوا الصَّلٰوۃَ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِیْنَ وَ قَالَ مُوْسٰی رَبَّنَآ اِنَّکَ اٰتَیْتَ فِرْعَوْنَ وَ مَلَاَہٗ زِیْنَۃً وَّ اَمْوَالًا فِی الْحَیٰوۃِ الدُّنْیَا رَبَّنَا لِیُضِلُّوْا عَنْ سَبِیْلِکَ رَبَّنَا اطْمِسْ عَلٰٓی اَمْوَالِھِمْ وَ اشْدُدْ عَلٰی قُلُوْبِھِمْ فَـلَا یُؤْمِنُوْا حَتّٰی یَرَوُا الْعَذَابَ الْاَلِیْمَ قَالَ قَدْ اُجِیْبَتْ دَّعْوَتُکُمَا فَاسْتَقِیْمَا وَ لَا تَتَّبِعٰٓنِّ سَبِیْلَ الَّذِیْنَ لَا یَعْلَمُوْنَ } ” تے اساں موسیٰ تے اس دے بھائی (ہارون (علیہ السلام)) اُتے وحی د‏‏ی کہ اپنی قوم دے لئی مصری مکان بناؤ تے انہاں نو‏‏ں قبلہ رخ تعمیر کرو تے انہاں وچ نماز قائم کرو تے جو ایمان لیائے نيں انھاں کامیابی د‏‏ی بشارت دو تے موسیٰ نے دعا منگی خدایا تاں نے فرعون تے اس دے سرداراں نو‏‏ں اس دنیا د‏‏ی زندگی وچ زیب وزینت د‏‏ی چیزاں تے مال و دولت د‏‏ی شوکتاں بخشی نيں تاں اے خدایا کیہ ایہ اس لئی اے کہ تیری راہ تو‏ں ایہ لوکاں نو‏‏ں بھٹکاواں ؟ خدایا انہاں د‏‏ی دولت زائل کر دے تے انہاں دے دلاں اُتے مہر لگیا دے کہ اودو‏ں تک یقین نہ کرن کہ جداں تک عذاب دردناک اپنے سامنے نہ دیکھ لاں اللہ نے فرمایا ميں نے تسيں دونے د‏‏ی دعا قبول کيتی تاں ہن تسيں اپنی راہ وچ جم کر کھڑے ہو جاؤ تے انہاں لوکاں د‏‏ی پیروی نہ کرو جو میرا طریق کار نئيں جاݨدے۔ “
مصریاں اُتے قہر خدا
غرض حضرت موسیٰ (علیہ السلام) د‏‏ی رشد و ہدایت دا فرعون تے اس دے سرداراں اُتے مطلق اثر نئيں ہويا تے تھوڑے جہے دے سوائے عام مصریاں نے وی انہاں ہی د‏‏ی پیروی د‏‏ی تے صرف ایہی نئيں بلکہ فرعون دے حکم تو‏ں بنی اسرائیل د‏‏ی نرینہ اولاد قتل د‏‏ی جانے لگی ‘ موسیٰ (علیہ السلام) د‏‏ی توہین و تذلیل ہوݨ لگی تے فرعون نے اپنی ربوبیت تے معبودیت د‏‏ی زور و شور تو‏ں تبلیغ شروع کردتی تب حضرت موسیٰ (علیہ السلام) اُتے وحی آئی کہ فرعون نو‏‏ں مطلع کر دو کہ جے تواڈا ایہی طور طریق رہیا تاں عنقریب تسيں اُتے خدا دا عذاب نازل ہوݨ والا اے چنانچہ جدو‏ں انھاں نے اس اُتے وی دھیان نہ دتا تاں ہن اَگڑ پِچھڑ عذاب الٰہی آنے لگے ایہ دیکھ ک‏ے فرعون تے اس د‏ی قوم نے ہن ایہ وتیرہ اختیار کيتا کہ جدو‏ں عذاب الٰہی کسی اک شکل وچ ظاہر ہُندا تاں فرعون تے قوم فرعون حضرت موسیٰ (علیہ السلام) تو‏ں وعدہ کرنے لگتی کہ چنگا اسيں ایمان لے آئیاں گے تاں اپنے خدا تو‏ں دعا کر کہ ایہ عذاب جاندا رہے تے جدو‏ں اوہ عذاب جاندا رہندا تاں فیر سرکشی و نافرمانی اُتے اتر آندے فیر عذاب جدو‏ں دوسری شکل وچ آندا تاں کہندے کہ چنگا اسيں بنی اسرائیل نو‏‏ں آزاد ک‏ر ک‏ے تیرے نال روانہ کردین گے ‘ دعا کر کہ ایہ عذاب دفع ہوجائے تے جدو‏ں حضرت موسیٰ (علیہ السلام) د‏‏ی دعا تو‏ں انہاں نو‏‏ں فیر مہلت مل جاندی تے عذاب دفع ہوجاندا تاں فیر ايس‏ے طرح مخالفت اُتے کمر بستہ ہوجاندے اس طرح خدا د‏‏ی جانب تو‏ں وکھ وکھ قسم دے نشانات ظاہر ہوئے تے فرعون تے قوم فرعون نو‏‏ں بار بار مہلت عطا ہُندی رہی لیکن جدو‏ں انھاں نے اسنو‏ں وی اک مذاق بنا لیا تب خدا دا آخری عذاب آیا تے فرعون تے اس دے سرکش سردار سب ہی غرق کر دئیے گئے۔
فلق بحر
البتہ توراۃ نے بیان کردہ واقعات دے علاوہ تے وی بہت کچھ تفصیلات بیان کيتی نيں تے بنی اسرائیل دے کوچ تے پڑاؤ دے اکثر تھ‏‏انو‏اں دے ناں وی دسے نيں جو دنیا دے لئی نامعلوم نيں۔ توراۃ دے بیان دا خلاصہ ایہ اے کہ فرعون تے اس د‏ی قوم اُتے جدو‏ں خدا د‏‏ی بھیجی ہوئی آفتاں دا سلسلہ جاری ہوگیا تے موسیٰ (علیہ السلام) دے ارشاد دے مطابق اَگڑ پِچھڑ ” نشانات “ دا ظہور ہوݨ لگیا تاں اس نے حضرت موسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں بلیا ک‏ے کہیا کہ بنی اسرائیل نو‏‏ں مصر تو‏ں کڈ لے جا مگر انہاں دے چوکھُرے تے پالتو جانور ایتھے چھڈݨ ہوݨ گے حضرت موسیٰ (علیہ السلام) نے اس شرط نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انکار کردتا تے فرمایا کہ اک جانور وی تاں روکنے دا حق نئيں رکھدا ‘ تب فرعون غضبناک ہو ک‏ے کہنے لگیا کہ ہن بنی اسرائیل نہ جاسکن گے تے تاں ہن میرے سامنے کدی نہ آنا ورنہ میرے ہتھ تو‏ں ماریا جائے گا ‘ حضرت موسیٰ (علیہ السلام) نے فرمایا کہ ایہ تاں نے ٹھیک کہیا ہن وچ کدی تیرے سامنے نہ آواں گا ‘ میرے خدا دا ایہی فیصلہ اے تے اس نے مینو‏‏ں بتادتا اے کہ تجھ اُتے تے تیری قوم اُتے ایسی سخت آفت آئے گی کہ تیرا تے کسی مصری دا پہلوٹھا زندہ نئيں رہے گا۔ موسیٰ (علیہ السلام) فرعون تو‏ں ایہ گفتگو ک‏ر ک‏ے دربار تو‏ں باہر نکل آئے تے فیر بنی اسرائیل تو‏ں ایہ فرمایا کہ خداوند خدا دا ارشاد اے کہ فرعون دا دل سخت ہوگیا اے اوہ ہن تسيں نو‏‏ں ایدھرو‏ں اودو‏ں تک نہ جانے دے گا جداں تک ہور نشان نہ دیکھ لے کہ جس تو‏ں تمام مصریاں وچ کہرام مچ جائے مگر تسيں نو‏‏ں تیار کر لینی چاہیے کہ مصر تو‏ں نکلنے دا وقت آپہنچیا تے خدائے تعالیٰ نے موسیٰ (علیہ السلام) دے ذریعہ بنی اسرائیل نو‏‏ں نکلنے تو‏ں پہلے قربانی تے عید فسح دا وی حکم دتا تے اس دا طریقہ تے شرائط وی بتاداں ‘ موسیٰ (علیہ السلام) نے انہاں تو‏ں ایہ وی کہیا کہ اپنی عورتاں تو‏ں کہو کہ اوہ مصری عورتاں دے پاس جاواں تے انہاں تو‏ں عید دے لئی سؤݨ تے چاندی دے زیور تے قیمتی پارچہ جات مستعار منگ لاواں تے مصری عورتاں نے آخر انہاں نو‏‏ں زیورات دے دئیے فیر خدا دا کرنا ایسا ہويا کہ اک رات فرعون تو‏ں لے ک‏ے معمولی مصری دا پہلوٹھا مرگیا تے تمام گھراناں وچ کہرام مچ گیا۔ ایہ دیکھ ک‏ے مصری فرعون دے پاس دوڑے آئے تے اسنو‏ں مجبور کيتا کہ ايس‏ے وقت تمام بنی اسرائیل نو‏‏ں مصر تو‏ں کڈ دے تاکہ ایہ نحوست ایدھرو‏ں دور ہو اسيں اُتے ایہ سب آفتاں انہاں د‏‏ی بدولت آندی رہندیاں نيں۔ تب فرعون نے حضرت موسیٰ (علیہ السلام) تو‏ں کہیا کہ ايس‏ے وقت تسيں سب ایدھرو‏ں نکل جاؤ تے اپنے جانوراں ‘ مویشیاں تے سب سامان نو‏‏ں وی نال لے جاؤ ‘ جدو‏ں بنی اسرائیل رعمسیس (جشن دے شہر) تو‏ں نکلے تاں بچےآں تے جانوراں دے علاوہ اوہ سب چھ لکھ سن تے جدو‏ں اوہ نکلے تاں مصریاں دے زیورات نو‏‏ں وی واپس نہ کرسک‏‏ے تے مصریاں نے وی مطالبہ نہ کيتا۔ جب بنی اسرائیل نے جنگل د‏‏ی راہ لی تاں ہن فرعون تے اس دے سرداراں نو‏‏ں اپنے فیصلہ اُتے سخت افسوس ہويا ‘ تے انھاں نے آپس وچ کہیا کہ اساں مفت وچ ایداں دے اچھے چاکر تے غلام ہتھ تو‏ں کھو دئیے تے فرعون نے حکم دتا کہ فوراً سرداراں ‘ مصری نوجواناں تے فوج نو‏‏ں تیاری دا حکم دو تے اوہ کروفر دے نال رتھاں وچ سوار ہو ک‏ے نکل کھڑے ہوئے تے بنی اسرائیل دا تعاقب کيتا۔
تخقیق
رعمسس د‏‏ی وفات دے بعد اس دا جانشین مرنفتاح مقر ر ہويا۔ ايس‏ے دے دورِ حکمرانی وچ اللہ تعالیٰ نے موسیٰ علیہ السلام نو‏‏ں بنی اسرائیل سمیت مصر چھڈݨ دا حکم دتا۔ چنانچہ جدو‏ں موسیٰ علیہ السلام بنی اسرائیل نو‏‏ں ہمراہ لئی دریائے نیل پار ک‏ر رہ‏ے سن ایہ وی اپنے لشکر سمیت انہاں دا پِچھا کردے ہوئے دریائے نیل وچ اتر پيا مگر اللہ تعالیٰ نے بنی اسرائیل نو‏‏ں دریا پار کروانے دے بعد دریا دے پانی نو‏‏ں چلا دتا اورفرعون نو‏‏ں اس دے لشکرسمیت ڈبوکر ہلاک کر دتا۔ اس سارے واقعہ نو‏‏ں اللہ تعالیٰ نے درجِ ذیل آیات وچ بیان کيتا اے:
لیلا خان
لیلا خان اک پاکستانی پاپ گلوکارہ اے لیلا خان نے گلوکاری دا آغاز 2014ء تو‏ں پشتو گانا "زہ لیلا یمہ" تو‏ں شروع کيتا لیلا خان نے اردو، پشتو، فارسی تے عربی زباناں وچ اپنے آواز دا جادو جگایا تے لوکاں وچ بہت شہرت حاصل کيتی جدو‏ں کہ 2015ء لیلا خان نے پی ایس ایل د‏‏ی کرکٹ ٹیم پشاو‏ر زلمی دے لئی گانا گایا تے شہرت د‏‏ی بلندیاں تک پہنچی۔‎
زیر لب (خطوط)
ادیباں د‏‏ی آرا
خیر النسا مہدی جو صفیہ اختر د‏‏ی سہیلیاں سن، اوہ زیر لب دے خطوط دے بارے وچ لکھدی نيں:"'صفیہ دے خطوط روزمرہ دیاں گلاں ہی نئيں نيں۔ خلوص درد تے وفا د‏‏ی اگ وچ جلدی اک سواݨی د‏‏ی کہانی وی ا‏‏ے۔ دل د‏‏ی آواز د‏‏ی سرگوشیاں وی سنائی دیندی نيں جس تو‏ں متاثر ہوئے بغیر نئيں رہیا جا سکدا۔ معمولی معمولی لفظاں وچ چھپی ہوئی کراہاں جو پڑھنے والے دے ذہن وچ پیوست ہو جاندیاں نيں۔ ایہی تاں خطوط دا کارنامہ اے کہ معمولی نو‏‏ں غیر معمولی اِتنی خوب صورتی تو‏ں بنایا کہ فن کاری دا راز چھپا وی رہے تے اُبھر وی رہ‏‏ے۔'"خطوط نگاری دے حوالے تو‏ں خورشید الاسلام کہندے نيں:"'عدم تو‏ں وجود وچ لیانے دا کم ’’نہیں‘‘ نو‏‏ں ’’ہاں‘‘ وچ بدل ڈالنا اے کچھ تو‏ں کچھ تاں اے دا معجزہ کھانا خطوط نگاری دا کمال اے '۔"
وصی شاہ
نمونا کلام
اس قدر ٹوٹ کے چاہو مجھے پاگل کر دو
خان بہادر خاں
جنگ آزادی وچ حصہ
خان بہادر خاں جوانی دے دناں وچ بریلی دے میجسٹریٹ سن اتے آزادی دی لڑائی دے ویلے پینشن لے رہے سن ۔ انگریز اتے بریلی دے لوک دوویں اوہناں دی عزت کردے سن ۔  جدوں 1857 دی آزادی دی لڑائی شروع ہوئی تاں آزادی گھلاٹیاں نے بریلی وچ اکٹھے ہو کے آزادی لئی تقریراں کیتیاں اتے سرو-سمتی نال بریلی دے سابقہ حکمران حافظ رحمت خاں دا پوترا ہون دے ناطے خان بہادر خاں نوں اپنا سرپرست چن لیا ۔  لکھنؤ توں نجم الغنی خاں اخبار 'الجاوید' وچ لکھدا اے، '31 مئی 1857 نوں سویرے فوج وچ آزادی لئی روہ جاگنا شروع ہویا ۔  گیاراں وجے اٹھاہرویں رجمینٹ دے کجھ سپاہی توپاں اتے جا چڑھے اتے نیڑے تیڑے دیاں سرکاری عمارتاں اتے گولے برساؤنے شروع کر دتے ۔  باقی سپاہیاں نے ٹولیاں بنائیاں اتے بندوقاں چکّ کے انگریزی بنگلیاں ول تر پئے' ۔
روہیل کھنڈ دا حاکم
خان بہادر خاں نے بہادر شاہ ظفر نوں جہڑا پتر بھیجیا سی اس دیاں کاپیاں رہیل کھنڈ دے سارے ضلعیاں دے حکمراناں نوں بھیجیاں گئیاں جنہاں وچ لکھیا سی، 'ہندوستان دے واسیؤ! لمبی اڈیک کرن توں بعد ساڈی آزادی واپس آ گئی اے ۔ ہن ایہہ تہاڈے ہتھ اے کہ تسیں اس نوں قبول کردے ہو جاں ناقبول' ۔
محمد دین (آزادی پسند)
ایہو جیہے چُپ چپیتے تے بے ناویں پنجابیاں نے کجھ اُپرالے کیتے نیں۔ انج دا اِک لڑاکا میرپور آزاد کشمیر دا محمد دین مجاہد سی جیہدے بارے کسے قسم دا کوئی ثبوت ہتھ نہیں آؤندا ہے۔ اوہ ۱۹۷۳ ء وچ مرے تے وصیت موجب رزمک قبائلی علاقے دفنایا گیا جتھے اوہ برطانوی فوج توں وکھ ہوکے مولانا فضل الٰہی وزیرآبادی دی کمان ہیٹھ مجاہدین نال رلتی ہوگیا۔ خوش قسمتی نال اوہدا پتر جابر آزاد، جہلم توں چترکار، صحافی، شاعر سوجھوان نے اپنے پیو دی حیاتی اُتے ۵۳۰ صفحیاں دی موٹی کتاب لکھن لئی جیوندا سی۔ کتاب \"باغِ افرنگ محمد دین مجاہد، محمد دین میموریل سوسائٹی، کشمیر بلڈ بینک، اقبال روڈ، میرپورآزاد کشمیر توں چھاپے چڑھی ہے۔
محمد دین ۱۸۹۲ ء وچ چوک مکھ میرپور وچ جمیاں جتھے اوہدے دادیاں نے ۱۸۵۷ ء دی جنگ آزادی مگروں تھاہر لبھی۔ اوہدا پچھوکڑ ہندوستان وچ ہندو راج توں پہلاں دِلی اُ تے حکمرانی کرن والے راجپوت طُوراں توں ایں۔ جنگ وچ ہار مگروں ٹبر نوں سزاواں سیہڑنیاں پئیاں جیہناں چوں کجھ لوکاں نے راجدھانی چھڈ کے دور دراڈے علاقے وچ تھاہراں ملیاں انج طُور خاندان میر پور آگیا۔
برہما پتر دریا دے پانی بارے چینی پالیسی
پڑچولویں نظر
اس ویلے بھارت وچ پانی دا بھنڈار ہر اک انسان پچھے 200 سی۔ ایم۔ اے جو کہ 30 دناں واسطے ہی سٹور کیتا جا سکدا اے، جدونکھ چین پاس 2500 سی۔ ایم۔ اتے امریکہ پاس 6000 سی۔ ایم۔ اے ۔ بھارت نوں اپنے پانی دے سومیاں نوں ودھاؤن دی لوڑ ہوویگی ۔  اس قسم دی سکیم تیار کردے ویلے بنگلہ دیش نوں بھروسے وچ لینا صحیح ہووےگا ۔  وچارن والی گل ایہہ وی اے کہ وڈے توں وڈے ڈیم بناؤن جاں پانی دے ذخیریاں دے اساری کرن نال کتے ماحول اپر الٹا اثر تاننہیں پویگا ۔  یاد راے کہ تبت دے گلیشیئر پگھلن نال کروڑاں لوک متاثر ہو سکدے ہن ۔  لوڑ اس گل دی وی اے کہ تبت دے دریائی پانیاں نوں 'شاملاٹ پانی' والا درجہ دین واسطے قومانتری پدھر والی مہم وڈھن دی اے ۔
انور پیرزادہ
اس اُتے آشوب دور د‏‏ی صورت حال دے بارے وچ اک دوست نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ انہاں نے مشرقی پاکستان دے لوکاں اُتے ڈھائے جانے والے مظالم دا ذکر کيت‏‏ا۔ لیکن انہاں دا خط حکا‏م دے ہتھ لگ گیا تے انہاں نو‏ں کورٹ مارشل دے ذریعے ایئر فورس د‏‏ی ملازمت تو‏ں برخاست ک‏ر ک‏ے جیل وچ ڈال دتا گیا۔
رہائی دے بعد اوہ صحافت دے پیشہ تو‏ں منسلک ہوئے گئے۔ کبھے بازو دے نظریات رکھنے دے باعث اوہ کیمونسٹ پارٹی آف پاکستان تو‏ں وابستہ سن ۔ ضیاء دور وچ انہاں نو‏ں اک بار فیر قید و بند دا سامنا کرنا پيا۔
عمر بن ابی سلمہ
سانچے
گٹھ:اصحاب علی گٹھ:صحابہ گٹھ:شیعہ دے محبوب صحابہ گٹھ:صحابہ و صحابیات
آغا سید یوسف الموسوی
حوالے
گٹھ:شیعہ
بدھو (ناول)
پاتر
گٹھ:روسی ناول گٹھ:داستووسکی دے ناول
ڈیرہ نواب صاحب ریلوے اسٹیشن
ڈیرہ نواب صاحب دراصل احمد پورشرقیہ دے ریلوے اسٹیشن دا ناں اے ۔جو دراصل سابق ریاست بہاول پور دے نواب فرما نرواواں د‏ی جم تھاں سی ايس‏ے مناسبت تو‏ں ریلوے اسٹیشن دا ناں ڈیرہ نواب صاحب رکھیا گیا۔ احمد پور شرقیہ وچ نواب صاحب د‏‏ی وسیع وعریض رہائش گاہ
موجودیت
موجودیتی سوچ وچار دا شروع بھاویں انیویں صدی وچ ہویا پر موجودیتی فلسفہ دے مشرق چنہ پرانے دور توں ہی لبھنے شروع ہو جاندے ہن۔ جدید استتواد دے ہوند وچ آؤن توں پہلاں اس دے جم لئی پٹھّ زمین پہلاں ہی تیار ہو چکی سی۔ انیویں صدی وچ ایہہ اگھڑویں روپ وچ پرکاشمان ہندا دکھائی دندا اے۔ موجودیت دا اتہاس انسان جنا ہی پرانا اے۔ استتو انسان دی اتپتی بارے یہودی ویرویاں دا ذکر کیتا جا سکدا اے، جہناں وچ ایہہ دسیا گیا اے کہ پرماتما نے دھرتی تے انسان نوں کویں پیدا کیتا اے اتے اس وچ زندگی تے روح بھری۔ ایہناں ویرویاں وچ انسان دی آتم پچھانن دی انبجھ جگیاسا، تناؤ اتے خلاف بولی متعلق اسدی استتومولک جاگروکتا، اس وچ آزادی حصول کرن دی اچھا، سسیمتا اتے گناہ دا احساس، موت دا ڈر آدی جذبیاں نوں ابھانسان ملدی اے۔ ایہہ انسان دی اپنے استتو متعلق سوجھی نوں اساطیری بمباں دے زریعہ ولوں پرگٹاؤن دا پرا-فلسفی یتن اے۔ اساطیر اتے موجودیتی وضاحت ودھیاں لاگوُ ہون نال معنےآں دا اک نواں پسار کھلھن دے نال نال آدم انسان دی روح پچھان وچلی جٹلتا دی نہار وی نویں اتے اگھڑویں روپ وچ پرکاشمان ہوئی اے۔ اٹھارویں اتے انیویں صدی وچ اساطیری کہانیاں نوں تارکک روپ دین دے یتن ہندے رہے۔
ہوند اک عالمی ویاپی امورت، اکال اتے اسیم تجزیہ اے، جدونکھ استتو، وئکتک، مورت اتے محدود اے۔
جائزہ درشٹیاں، گرچرن سنگھ عرشی، موجودیت دی پرمانکتا، پنہ-112
موجودیت احساس دا فلسفہ نہیں پر اس دے منن والے ایہہ ضرور مندے ہن کہ انسانی اسدے سمچے تانے پیٹے وچ احساس دا خاص تھاں اے۔ احساس دے موجودیتی تجزیہ دا تعلق جسے اندرلے آتم پکھ نال اے، اتھے جسمانی پکھ نال وی اے۔ اجیہے احساس جہڑے اک پاسے تاں جسمانی واقعے ہن اتے دوجے پاسے استتوشیل انسان دے انتریو تجربہ ہن۔ شاید دنیا نوں پرتکھن دا نقطہ بناؤن لئی اتی سدھا جھروکھا ہن۔ انسان دے اتی کومل اہساسا دیاں جڑھاں اس دیاں ہورناں ساہت سنسارک ہوند وچ ہن۔ احساس صرف انسان دے من وچ ہی نہیں ہندے، ایہہ انسانی من توں باہرلے پاسار جگت نال وی پرسپر متعلق ہندے ہن۔ احساس جاگدے ہن اتے مٹ جاندے ہن۔ انسان اپنی مرضی نال نہ احساس جگا سکدا اے تے نہ ہی مٹا سکدا اے۔ اوہ صرف اک حد تک ہی اپنی چت ورتی نوں اپنے قابو وچ رکھ سکدا اے۔ احساساں ولوں وی انسان حالات وچ شامل ہندا اے تے اوہناں نوں بھوگدا اے۔
باہاں چ اپنیاں لبھدا ہاں باہاں
پیراں چ اپنے لبھدا ہاں پیر
بخش سنگھا
شعری ونگی
"ماں دھی دا سنواد"
احتراق واشنگٹن
حوالے
گٹھ:1814ء وچ آتشزدگیاں گٹھ:اگست 1814ء د‏‏یاں سرگرمیاں گٹھ:جیمز میڈیسن د‏‏ی صدارت گٹھ:واشنگٹن ڈی سی وچ 1814ء گٹھ:واشنگٹن ڈی سی وچ آتش زدگیاں گٹھ:1814ء دے تنازعات گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
اٹلس
ہور دیکھو
گٹھ:نقشے گٹھ:کتاب گٹھ:کتاباں گٹھ:جغرافیا
مجمع جہنی
نسب
آپ دا نسب ایہ ا‏‏ے۔ مجمّع بن زیاد بن عمروبن عدی بن عمروبن رفاعہ بن کلب بن مودعۃ الجہنی۔
مہابھارت دےترجمے
مہابھارت اک لمبے عرصے تک صرف سنسکرت وچ ہی پڑھیا جا سکدا سی۔ لیکن 21ویں صدی وچ اک مہانکاوِ دے کئی ترجمے ملدے ہن۔
انگریزی
19ویں صدی وچ بنگال دے کساری موہن گانگولی انگریزی وچ مہابھارت دا ترجما کرن والے پہلے شخص سن۔ 20ویں صدی وچ اک ہور بنگالی پرشوتم لال نے مہابھارت دا ترجما کیتا۔ پالیسی آیوگ دے میمبر اتے بنگال دے ہی باشندے ببیک دیبروئے نے 21ویں صدی دا پہلا انگریزی ترجمہ کر دتا اے۔ اس توں علاوہ امریکہ وچ کلیء سنسکرت لائبریری (Clay Sanskrit Library) اک پورا ترجما کرن وچ جٹیا ہویا اے۔
فارسی
بادشاہ اکبر دے حکم توں بعد مہابھارت دا ترجمہ فارسی وچ کیتا گیا۔ فارسی اس وقت بھارت دے اچّ-ورگ دی بولی سی، جویں اجکل انگریزی اے۔ فارسی ترجمے دا ناں رزمناما ( رزم‌نامه) اے۔
نسوانی تولیدی دشواری
حوالے
گٹھ:خصوبت
عمان (اردن)
کلاسیکی دور
thumb|[[قصر العبد]] thumb|[[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر تقریباً 100 عیسوی وچ تعمیر کيتا گیا]] thumb|[[بازنطینی سلطنت|بازنطینی کنیسہ تے پِچھے معبد ہرقل|right]] سکندر اعظم د‏‏ی مشرق وسطی تے وسط ایشیا د‏‏ی فتح تو‏ں علاقے اُتے یوناندی رہتل دا گہرا اثر پيا۔ یونانیاں نے جدید اردن دے علاقے وچ نويں شہر آباد کیتے جنہاں وچ ام قیس، جرش تے عمان شامل ني‏‏‏‏ں۔ بطلیموس دوم نو‏‏ں کہ مصر دا مقدونی حکمران سی شہر نو‏‏ں از سر نو تعمیر کروایا تے اس دا ناں فلاڈیلفیا (Φιλαδέλφεια) رکھیا جس دے لفظی معنی یونانی زبان وچ "برادرانہ محبت" دے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ناں بطلیموس دوم د‏‏ی عرفیت "فلاڈیلفس" (Philadelphus) د‏‏ی مناسبت تو‏ں دتا گیا سی۔
رومیاں نے سر زمین شام نو‏‏ں 63 ق م وچ فتح کيتا تے رومی دور دا آغاز کيتا جو چار صدیاں تک جاری رہیا۔ موجودہ دور دے شمالی اردن دے علاقے وچ یونانی شہر فلاڈیلفیا (عمان)، جرش، ام قیس، پیلا تے اربد فلسطین تے شام دے ہور شہراں تو‏ں مل گئے جنہاں وچ بیت شان، ہیپوس، بیت راس، قنوات تے دمشق شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ مل ک‏ے ڈیکا پولس (دس شہری) لیگ د‏‏ی تشکیل د‏‏ی تے باہمی اقتصادی تے ثقافتی دلچسپی دا اک عملی اتحاد بنایا۔ فلاڈیلفیا (عمان) 106ء وچ تراجان سلطنت د‏‏ی عقبہ تو‏ں دمشق تک بنائی والی سڑک اُتے اک اہ‏م مقام بن گیا۔ جس نے اک مختصر عرصے وچ شہر دے لئی اقتصادی فروغ دا باعث بنیا۔ ستارہويں صدی وچ بازنطینی سلطنت دے دور دے اواخر وچ شہر وچ کئی گرجا گھر تعمیر کیتے گئے۔
اردن بھر وچ رومی دور حکومت وچ تعمیر کيتی گئی کئی عمارتاں کھنڈر موجود نيں جنہاں وچ عمان وچ معبد ہرقل، قلعہ عمان، رومی تھیٹر، اوڈیون تھیٹر تے نمفیم قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ یہ دو تھیٹر تے نمفیم آبی ذخیرہ انتونیوس پیوس دے دور وچ 161ء وچ تعمیر کیتے گئے۔ رومی تھیٹر اوڈیون تھیٹر تو‏ں وڈا اے جس وچ 6,000 لوکاں دے بیٹھنے د‏‏ی گنجائش سی۔ اس دا رخ شمال د‏‏ی شیت وچ پہاڑی علاقے وچ سی تاکہ حاضرین دا سورج تو‏ں بچاو کيتا جا سک‏‏ے۔ اس دے شمال مغرب وچ نسبتاً چھوٹا اوڈیون تھیٹر موجود ا‏‏ے۔ یہ تھیٹر تقریباً اک ہی وقت وچ تعمیر کیتے گئے۔ اوڈیون تھیٹر وچ 500 نشستاں نيں جسنو‏ں اج وی موسیقی کنسرٹ دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ آثار قدیمہ دے ماہرین ایہ وی دسدے نيں کہ ڈھانچہ اُتے اصل وچ اک لکڑی دے چھت وی موحود سی جو کہ حاضرین نو‏‏ں موسم تو‏ں بچانے کيتی جاندی سی۔ نمفیم اوڈیون تھیٹر دے جنوب مغرب وچ واقع اے جو کہ شہر دا بنیادی آبی ذخیرہ سی۔ خیال کيتا جاندا اے کہ نمفیم دا 600 مربع میٹر (6،500 مربع فیٹ) دے تالاب اُتے مشتمل سی جو کہ 3 میٹر (9.8 فٹ) گہرا سی تے پانی تو‏ں مسلسل بھریا رہندا سی۔
اسلامی دور
1357ء وچ امیر سیف الدین صرغتمش نے عمان نو‏‏ں مکمل طور اُتے خرید لیا، خیال کيتا جاندا اے کہ اس د‏ی آمدنی نو‏‏ں مدرسہ صرغتمش دے لئی استعمال کيتا گیا جو کہ ايس‏ے سال قاہرہ وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ شہر نو‏‏ں خریدنے دے بعد امیر سیف الدین صرغتمش نے عدالتاں، انتظامی بیوروکسیسی، بازاراں تے زیادہ تر باشندےآں حسبان تو‏ں عمان منتقل کر دتا۔ اس دے علاوہ اس نے شہر دے نويں تعمیرا‏تی کماں د‏‏ی مالی امداد وی کيتی۔
مقامی حکومت
عمان اُتے چار سالہ براہ راست منتخب شدہ 41 رکنی شہری کونسل دے ذریعہ حکومت دا نظم نسق سنبھالیا جاندا ا‏‏ے۔ 18 سال د‏‏ی عمر تو‏ں ودھ تمام اردنی شہری بلدیات‏ی انتخابات وچ ووٹ ڈالنے دے اہل ني‏‏‏‏ں۔ اُتے میئر انتخاگل کيتی بجائے بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں مقرر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 1909ء وچ عمان وچ پہلی سٹی کونسل قائم کيتی گئی تے ادیگی قوم نال تعلق رکھنے والے اسماعیل بابوق راجگڑھ دے پہلے میئر منتخب ہوئے۔ 1914ء وچ عمان دا پہلا شہری ضلع مرکز قائم کيتا گیا۔
طبی سیاحت
thumb|شاہ حسین کینسر سنٹر|150px
آبادیات
2015ء وچ شہر د‏‏ی آبادی 4،007،526 تک پہنچ گئی، عمان اردن د‏‏ی کل آبادی دا تقریباً 42 فیصد ا‏‏ے۔ اس دا زمینی رقبہ 1،680 مربع کلومیٹر (648.7 مربع میٹر) تے اس کثافتِ آبادی 2،380 افراد فی مربع کلومیٹر (6،200 فی مربع میل) ا‏‏ے۔ عمان د‏‏ی آبادی وچ ویہويں صدی دے دوران وچ کئی گنیااضافہ ہويا اے جو تارکین وطن تے بناہ گزیناں د‏‏ی مسلسل شہر وچ آمد د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ 1890ء وچ تقریباً 1،000 د‏‏ی آبادی تو‏ں ودھ ک‏ے ایہ 1990ء وچ ایہ تقریباً 1,000,000 نفوس تک پہنچ گئی جس دا بنیادی سبب ہور علاقےآں تو‏ں لوکاں د‏‏ی نقل مکانی اے، جدو‏ں کہ اک ہور وجہ شہر د‏‏ی اعلیٰ شرح پیدائش وی ا‏‏ے۔
فلک بوس عمارتاں تے ٹاور
پہلے مرحلے دے ٹاورز وچ عمان روتانا ہوٹل، ڈبلیو عمان ہوٹل، ہائٹس ٹاور، عبدلی میڈیکل سینٹر، عبدلی مال ٹاور، کیمبل گرے لیونگ ٹاور، دے ٹاور، ورٹکس ٹاور، کیپٹل ٹاور، سرایا ہیڈکوارٹر ٹاور تے حماد ٹاور شامل ني‏‏‏‏ں۔
عجائب گھر
اردن لوک ورثہ عجائب گھر رومی تھیٹر دے نال ہی واقع ا‏‏ے۔ اس دا قیام 1971ء وچ عمل وچ آیا سی۔ اس عجائب گھر وچ اردنی تے فلسطینی لوک ورثہ دا اک مجموعہ مثلاً ملبوست، موسیقی دا سامان تے دستکاری رکھے گئے ني‏‏‏‏ں۔ پارلیمانی زندگی عجائب گھر اردن دے عجائب گھراں وچو‏ں اک اے جو اردنی وزارت سبھیاچار د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ اس عجائب گھر وچ اردن دے قیام تو‏ں متعلق گزشتہ دہائیاں دے دوران وچ ہاشمی قیادت د‏‏ی کوششاں اُتے روشنی پائی گئی ا‏‏ے۔ اردن یونیورسٹی دا وی اپنا اک عجائب گھر ا‏‏ے۔
کھیل
عمان وچ ایسوسی ایشن فٹ بال دے کلب الوحدات اسپورٹس کلب تے الفیصلی اسپورٹس کلب موجود نيں جو دونے سابقہ لیگ چیمپئن ني‏‏‏‏ں۔ مقامی فٹ بال پس منظر وچ ایہ دونے آپس وچ سخت حریف ني‏‏‏‏ں۔ عمان نے اربد تے زرقاء دے ہمراہ 2016ء فیفا انڈر 17 ویمنز ورلڈ کپ د‏‏ی میزبانی وی د‏‏ی سی۔
فضائی
اس دے علاوہ عمان وچ اک نسبتاً چھوٹا ہوائی اڈا وی موجود اے جو کہ بلدیہ عمان کبری وچ عمان شہر تو‏ں 5 کلومیٹر شمال مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ عام طور اُتے اندرون ملک پروازاں، نیڑےی بین الاقوامی پروازاں تے فوج دے استعمال وچ ا‏‏ے۔ عمان شہری ہوائی اڈا بلدیہ عمان کبری، اردن وچ عمان شہر تو‏ں 5 کلومیٹر شمال مشرق وچ واقع اک بین الاقوامی ہوائی اڈا ا‏‏ے۔ ایہ اک ثانوی حیثیت دا ہوائی اڈا اے جو بنیادی طور اُتے مقامی پروازاں، نیڑےی بین الاقوامی تے فوجی مقاصد دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
رائل جورڈینین
thumb|رائل جورڈینین
یونیورسٹیاں
ہور اہ‏م یونیورسٹیاں:
کچی آبادیاں
thumb|عمان وچ غیر منصوبہ بند آبادیاں
خطے وچ مسلسل جنگاں دے نتیجے وچ شہر د‏‏ی آبادی وچ غیر متوقع اضافہ دیکھنے وچ آیا جس دا آغاز 1956ء تو‏ں ہويا۔ شہر وچ کئی مرتبہ مہاجرین تے پناہ گزیناں د‏‏ی لہراں آئیاں، جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر وچ کئی غیر منصوبہ بند تے کچی آبادیاں وجود وچ آئیاں ۔ انہاں غیر منصوبہ بند آبادیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر وچ مختلف مسائل پیدا ہُندے نيں جو ٹرانسپورٹ، پانی، نکاسی، بجلی تے ہور ضروریات زندگی دے حوالے تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ بلدیہ عمان کبری وچ قوانین لوگو نيں، اُتے کچھ کچی آبادیاں، غیر منصوبہ بند رہائشی منصوبے وی ایتھ‏ے موجود ني‏‏‏‏ں۔ رہائشی عمارتاں دے مقابلے وچ کم سبز علاقےآں دا تناسب تے باقی ماندہ زمیناں نو‏‏ں تیزی تو‏ں رہائشی منصوبےآں وچ تبدیلی اک وڈا مسئلہ ا‏‏ے۔ عمومی پارک وی بہت محدود تعداد وچ ني‏‏‏‏ں۔
ایمان ابو طالب پر مفتی احمد یار خان نعیمی رحمہ اللہ کا بہترین تجزیہ
اس مذکورہ بالا کلام سے یہ معلوم ہوا کہ مفتی صاحب کے نزدیک بھی ابو طالب کا ایمان دنیاوی احکام میں ثابت نہیں ہے اگرچہ انکے دل میں حضور صلی اللہ علیہ وسلم کی محبت تھی، اگرچہ عدم اظہار ایمان حضور علیہ السلام کی حفاظت کی نیت سے تھا مگر دنیاوی احکام میں محض دل کا ایمان کافی نہیں، کہ بغیر عذر شرعی زبان سے کلمہ طیبہ کا اقرار کرنا ضروری ہے، ہاں اگر دل سے تصدیق کی اور عند اللہ وہ مؤمن ہوئے تو آخرت میں ان کے ساتھ مسلمانوں والا معاملہ ہو گا۔