cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سید ناصر حسین موسوی
علمی مقام
منطق، فلسفہ، لغت، ادب، فقہ، اصول، کلام، تاریخ، حدیث، تفسیر، غرض جس علم نو‏‏ں ویکھو اس وچ آپ کامل دسترس رکھدے سن ۔ غیر متداولہ علوم مثلاً علم الحروف ،علم الرمل، علم الجفر، علم الکیمیا، علم شانہ وغیرہ یا اوہ علوم جو جدیدہ کہلاندے نيں مثلاً جدید فلسفہ، ہیئت، طبیعات، طبقات الارض وغیرہ، وچ وی آپ مہارت تامہ رکھدے سن تے اس دے علاوہ علم طب وچ وی آپ نو‏‏ں کافی مدخلیت سی تے اکثر و بیشتر بعض اطبا تو‏ں مشورہ کردے اپنا علاج خود فرماندے۔ سیاسی بصیرت تو‏ں وی مالا مال سن ۔ آپ دی علمی جامعیت تے کمال دا اقرار کردے ہوئے مولانا ابو الکلام آزاد نے تو ایتھ‏ے تک کہہ دتا:
قومی خدمات
اس دور وچ آپ نے شیعہ قوم دے اتحاد دے لئی شیعہ کانفرنس دا اہتمام کیتا۔
شہید ثالث دے مزار دی تعمیر، عزاداری وچ توسیع دے نال اس وچ موجود ناروا امور دی اصلاح دے اقدامات کيتے۔ جس دی وجہ تو‏ں لکھنؤ دے حالات وی خراب رہ‏‏ے۔ آپ دے آخری ایام وچ مخالفین دی جانب تو‏ں عزاداری دی مخالفت دے نتیجے وچ شیعاں دی جانب تو‏ں محاذ حسینی دے نام تو‏ں تحریک وچ اٹھارہ ہزار افراد نو‏‏ں جیل جانا پيا۔ ایہ معرکہ آپ دے ہی ہتھو‏ں سر ہويا۔
علمی خدمات
سید ناصر حسین نے اس کم نو‏‏ں جاری رکھدے ہوئے حدیث منزلت، حدیث تشبیہ، حدیث مدینتہ العلم تے حدیث ثقلین چار حدیثاں اُتے اٹھ ضخیم جلداں سید حامد حسین دے انداز وچ تحریر فرمائاں۔ دونے دے انداز تحریر وچ فرق کرنا مشکل ا‏‏ے۔ ایہ کتاب اج وی مکمل طور اُتے سید حامد حسین دی تالیف سمجھی جاندی ا‏‏ے۔
اولاد
آپ دی اولاد وچ
چک 46-3آر
چک 46-3آر  ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ۔
چک 188 مراد
چک 188 مراد ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی مراد دسٹریبیوٹری جاں مراد نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال مراد لگدا اے ۔
ایشیاء دیاں زباناں
تائی-کادائی بولیاں
تائی کادائی بولیاں دکھنی چین وچوں دکھن چڑھدے ایشیا وچ پھیلیاں۔ تھائی اتے لاؤ، تھائیلینڈ اتے لاؤس دیاں سرکاری بولیاں ہن۔
بیلر
گول بیلر
]] [[تصویر:Rundballenpresse.gif|left|thumb|گول بیلر اک تازہ گنڈھ نوں ڈمپ کردا ہویا۔
چھوٹا-ڈھوائی دی ڈھوآ-ڈھوائی اتے کھیت پربندھن
[[تصویر:Round_hay_bale_at_dawn02.jpg|left|thumb|اک وڈا گول بالا۔
چھوٹا سائز بیلر
]] اک قسم دا بیلر جو تھوڑا جیہا آئتاکار بناؤندا اے (جسنوں اکثر "طبقہ" کیہا جاندا اے) گٹھجوڑ اک واری بیلر دا پرچلت روپ سی، پر اج ایہہ عامَ نہیں اے۔ ایہہ مکھ طور تے چھوٹے گھراں وچ ورتیا جاندا اے جتھے وڈے زریعہ اویدھک ہندے ہن، اتے چھوٹے کریاواں لئی پراگ دے پیداوار لئی، خاص طور تے گھوڑے دے مالکاں جنہاں کول وڈے گنڈھ لئی ورتیا جان والا خاص خوراک مشینری تک پہنچ نہیں اے۔ ہریک گچھّ 15 انچ 18 انچ 40 انچ (40 x 45 x 100 سے) وچّ اے۔ گنڈھاں عامَ طور اُتے دو دے نال لپیٹیاں ہندیاں ہن، پر کئی واری تنّ، گٹھیاں اک انسان لئی ڈھکویں روشنی ہندیاں ہن، لگبھگ 45 توں 60 پاؤنڈ (20 توں 27 کلو)۔
بہار
باہرلے جوڑ
گٹھ:موسم گٹھ:رت
اشین وراتھو
سیاسی سرگرمیاں
20 جون 2013ء نو‏‏ں وراتھو د‏‏ی تصویر ٹائم میگزین دے سرورق اُتے شائع ہوئی جس اُتے لکھیا سی: "بودھ دہشت گردی دا چہرہ۔ آپ محبت تے رحم دلی تو‏ں بھرپور ہونے دے باوجود پاگل کتے دے نال نئيں سو سکدے۔ جے اسيں کمزور ہوئے تاں ساڈی سرزمین مسلما‏ن ہو جائے گی"۔ وراتھو نے مسلماناں د‏‏ی جانب اشارہ کردے ہوئے کہیا سی ۔ اس دے محرکات وچ ہمسایہ ریاستاں وچ مسلماناں د‏‏ی جانب تو‏ں تشدد تے قبضہ کرنے تے انڈونیشیا وچ اسلام پھیلنا سن ۔ اس نے ایہ وی دسیا کہ ٹائم میگزین د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ غلط فہمی پیدا ہوئی اے کہ اوہ خود نو‏‏ں "برمیز بن لادن" کہلاندا ا‏‏ے۔ وراتھو نو‏‏ں انگلش ڈیفنس لیگ بہت پسند اے تے اسی طرز اُتے اوہ "عوام دے تحفظ" دے لئی کم کرنا چاہندا ا‏‏ے۔
چک 34 باراں ایل
چک 34 باراں ایل (گلستان) ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
ویلنٹائن ڈے
انڈونیشیا
2020: انڈونیشیا وچ ویلنٹائن ڈے اُتے پابندی رہی۔ حکا‏م نے مختلف ہوٹلاں اُتے چھاپے مار دے بوہت سارے جوڑاں نو‏‏ں گرفتار کيتا ۔
معمر قذافی
قدافی سرت اطالوی لبیا چ 7 جون 1942 نوں جمیا۔ فوجی سکھلائی یونان تے برطانیہ توں لئی۔ 1 ستمبر 1969 نوں کج نکے رینک دے افسراں نوں نال رلا کے جدوں لبیا دا بادشاہ ادریس ترکی علاج لئی گیا سے ‍زافی نے راج تے مل مار لیا۔ سامراج دے خلاف اودی اواز سب توں اچی سی تے کسے وی ٹولی نوں ہتھیار تے پیسے لبیا توں لب سکدے سن اگ ر اوہ سامراج دے خلاف ہوۓ۔ سکاٹ لینڈ چ اک سفری جعاز وی سٹیا۔ جیدے اونوں مگروں ہرجانہ دینا پیا۔20 اکتوبر 2011 نوں سرتے لبیا چ لبیا دے لوکاں نے اونون ماردتا۔
سمنر کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹینیسی دیاں کاؤنٹیاں
حمود الرحمٰن کمیشن رپورٹ
تعارف
٦) اس دے علاوہ کشمن نے انہاں تمام افراد نوں  جو اس واقعے دے رونما ہونے دے ذمے داریاں اُتے فائز سن خطوط تے سوال نامے ارسال کیتے تاکہ اوہ اس سلسلے وچ پوری تفصیل اوروضاحت دے نال اپنے خیالات دا اظہار کرسکاں۔ مطلوبہ کاغذات معلومات تے دستاویزات دی اک فہرست وی مرکزی حکومت دی متعدد وزارتاں دے سیکرٹریاں نوں   روانہ کیتی گئی۔ انہاں اقدامات دا وڈا مثبت تے حوصلہ افزا جواب موصول ہویا تے چھیندی ای بوہت وڈی پیمانے اُتے کمیشن توں مختلف رابطاں دا آغاز ہو گیا۔
١٤) کمیشن دی کارروائی دے آغاز توں پہلے صحافیاں دی درخواست اُتے کمیشن دے سربراہ نے اک پریس کانفرس توں خطاب کیتا جس دے دوران وچ انہاں نے اک مرتبہ فیر اس امر دی یقین دہانی کرائی کہ ایسے تمام گواہان جو کمیشن دے روبرو شہادت دیں گے انہاں آفیشل سیکریٹ ایکٹ توں مستثنی سمجھیا جائے گا تے انہاں انتقام جاں خوف و ہراس دا نشانہ نہاں بنایا جائے گا۔ صحافیاں دے سوالات دے جواب وچ کمیشن دے سربراہ نے جو کچھ کہیا انہاں وچوں چند نکات ذیل وچ درج کیتے جاندے نیں ؛
6) صحافی۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔3
باب دوم
١٠) اسی حصے وچ اساں  اُں بین الاقوامی تاثرات دے جائزے نوں   وی شامل کرے گا جو مشرقی پاکستان وچ کیتے گئے، فوجی ایکشن دے نتیجے وچ مرتب ہوئے سن تے اُنہاں نتیجے اُتے وی غور کرے گا جو ہمارے غیر ملکی سفارتی تعلقات اُتے، اثر انداز ہوئے۔
١٢) جنگ دی بلند تر سمت تے جنگی منصوبہ بندی دے سوال اُتے وی علاحدہ توں گفتگو دی جائے گی کیاں کہ ایہ اک ایسا موضوع اے جس دے بارے وچ اساں  اس نتیجے اُتے پہنچے نیں   کہ ایہ سب کچھ، اک المناک لاتعلقی دا نتیجہ سی۔ کچھ لوگاں نے تو ایتھے تک وی کہیا کہ ہماری جنگی حکمت عملی، اس قدر مبہم، ہماری فوجی منصوبہ بندی اِنی ناقص تے ہمارے فیصلے اس درجہ تذبذب تے خامیاں توں پُر سن کہ اس ساری تباہی دے نتیجے وچ جو شرم ناک رسوائی ہمارے حصے وچ اس دا اہم تے بنیادی سبب، جنگ دے آخری مرحلاں وچ، سپاہیاں تے اسلحی سازو سامان دی کمی نہاں بلکہ اس نوعیت دی غیر منظم کاروائیاں تے غیر مربوط جنگی منصوبہ بندی وچ پوشیدہ سی۔
حصہ دوم (سیاسی پس منظر) پہلا باب
٥) انہی حالات وچ مسلماناں نے چند وفادار ہندو عناصر دے نال مل کر 1857ء وچ مغلیہ سلطنت دے اختیارات نوں  بحال کرنے دی کوشش دی۔ ایہ ہماری پہلی جنگ آزادی سی جسنوں   انگریزاں نے بغاوت دا ناں دتا سی۔ بدقسمتی توں ایہ ناکام ہو گئی۔ آخری مغل بادشاہ بہادر شاہ ظفر نوں   حراست وچ لے کر رنگون بھیج دتا گیا جتھے بالآخر انہاں دا انتقال ہو گیا۔ اس دن دے بعدانگریزاں نے خود نوں   ہندوستان دا فاتح قرار دیتے ہوئے ملکی اقتدار اُتے قبضہ کر لیا۔
١٠) اس واقعے دے رد عمل وچ مسلماناں نے وی اپنی علاحدہ جماعت آل انڈیا مسلم لیگ دے ناں توں 1906ء وچ ڈھاکہ وچ قائم کرلی۔ 1909ء وچ ہندوؤں دے دباؤ دے نتیجے وچ مورلے منٹو اصلاحات دا اعلان کیتا گیا جس دی رو توں مقامی باشنداں نوں  صوبائی قنون ساز اداراں وچ محدود پیمانے اُتے نمائندگی دا حق دتا گیا سی۔ پر جوابی اقدام دے طور اُتے انگریز حکومت نے مسلماناں دی جانب توں ( محفوظ نشستاں) تے (جدگانہ انتخابی حلقاں) دا مطالبہ وی تسلیم کر لیا اس اقدام نوں   ہندوؤں نے پورے ہندوستان اُتے واحد ہندو تسط دے خلاف سمجھتے ہوئے شدید احتجاج شروع کر دتا۔ حتی کہ انہاں نے قنون ساز اداراں دے بائیکاٹ دی وی دھمکی دے دی۔ فضا وچ تلخی او رکشیدگی تے گہری ہو گئی۔ تے باہم رویاں وچ دن بدن سختی آندی چلی گئی۔ دلچسپ بات ایہ اے کہ مسٹر جواہر لال نہرو نے وی جو بعد وچ بھارت دے وزیر اعظم مقرر ہوئے 1951ء وچ آل انڈیا کانگریس کمیٹی نوں   اپنی رپورٹ پیش کرتے ہوئے اس واقعے نوں  ( پاکستان دی پرچھائاں) توں تعبیر کیدا سی۔
١٤) ایہ تمام واقعات فرضی تے خیالی نہاں سن تے نہ ای ایہ کوئی سیاسی پروپیگنڈہ سی۔ 1938ء وچ آل انڈیا مسلم لیگ دے اجلاس منعقدہ پٹنہ وچ، قائد اعظم نے مسلماناں اُتے ڈھانے جانے والے ظلم و ستم دی دانستاناں سن کر فرمایا۔( فرقہ ورانہ امن تے اساں  آہنگی دی تمام امیداں کانگریسی فاشزم دی چٹان توں ٹکرا کر پاش پاش ہوچکی نیں  ۔) انہاں نے مسلم لیگ کونسل دی اک کمیٹی قائم کردی تاکہ اوہ انہاں تکالیف تے مصائب دی تحقیقات کرے جن توں مسلمان دوچار ہو رہے سن۔ کمیٹی نے مارچ 1939ماں اپنی مرتب کردہ رپورٹ پیش کردی جو (پیر پور رپورٹ) دے ناں توں مشہور اے۔ رپورٹ وچ انکشاف کیتا گیا سی کہ( ہندی دے مقابلے وچ اردو دا گلا گھونٹا جا رہیا اے) مسلماناں نوں   کانگریسی پرچم لہرانے دے لئی مجبور کیتا جاندا اے۔ گاؤں تے دیہات دے سارے اسکولاں وچ (ودھیا مندر اسکیم) دے تحت تعلیم حاصل کرنے نوں   لازمی قرار دیدیا گیا اے۔ تے مسلماناں توں زبرستی کانگریس دا قومی ترانا( بندے ماترم) گانے دا اصرار کیاجاندا اے۔ اس قسم دی ایسی ای اک رپورٹ دوسری انکوائری کمیٹی نے مرتب دی سی جو ( شریف رپورٹ) دے ناں توں معروف اے جس وچ صوبہ بہار دے مسلماناں اُتے ڈھائے گئے ظلم و ستم دی تحقیقات شامل تھاں۔ اس دے علاوہ اس اے دے فضل الحق مرحوم نے دسمبر 1939ء وچ بنگال دی قنون ساز اسمبلی وچ تقریر کرتے ہوئے کانگریسی حکومت وچ مسلماناں اُتے ڈھائے جانے والے مصائب دا ذکر وڈے تلخ انداز وچ کیدا سی۔ ایچ وی ہوڈسن نے اپنی کتاب( دی گریٹ ڈیوائڈ) وچ اس حقیقت دی جانب اشارہ کرتے ہوئے لکھیا اے ( اس بات وچ قطعاً کوئی شبہ نہاں کہ 1937ء تے 1939کے دوران وچ صوبائی حکومت دے کردار تے دو قومی نظرئیے دی اشاعت تے تحریک پاکستان دا اہم ترین سبب سی)
پاکستان دی سیاسی تریخ
پاکستان دے وجود وچ آنے دی تریخ پُر تشدد سی جو بدقسمتی توں وقت گزرنے دے نال نال مزید اُتے تشدد ہوتی گئی۔ فرقہ ورانہ فسادات دے بڑھتے ہوئے واقعات دی وجہ توں انگریزاں دے ذہن وچ ایہ خیال آیا کہ ایہ واقعات ختم ہونے والے نہاں نیں  انہاں دے حل ہونے دی کوئی امید وی نظر نہاں آندی۔ دوسری جنگ عظیم دی وجہ توں وی اوہ تھک چکے سن اس لئی انہاں نے فیصلہ کیتا کہ اوہ کسے عبور ی انتظام دے تحت ہندوستان دی حکومت ہندوستانیاں دے حوالے کرکے ایتھے توں چلے جائاں اورہندو ستانیاں نوں   انہاں دے حال اُتے چھڈ دیں۔
٤٨) 7 اکتوبر 1958کو فوج نے تمام اہم تھاں اُتے قبضہ کر لیا تے مارشل لا دا اعلان کر دتا۔ لوگ 1953ء دے مارشل لا دا تجربہ کر چکے سن۔ لٰہذا سب نے سعادت مندی دے نال ایہ سوچ کر اسے قبول کر لیا کہ تھوڑے عرصے قائم رہنے والے مارشل لا اے۔ اس طرح پاکستان دی تریخ وچ جمہوریت دا اک تے دور صرف دو سال ست مہینے جاری رہ کر ختم ہو گیا۔
باب سوم پاکستان دی سیاسی تریخ
7 اکتوبر1958کو صدر اسکندر مرزا نے اپنے جاری کردہ اعلان وچ کہیا۔۔۔۔۔،
شرم ناک منظر
سیاسی جماعتاں دی ذہنیت اس قدر پست ہوچکی اے کہ وچ ہرگز ایہ منے تے یقین کرنے اُتے تیار نہاں کہ انتخابات موجودہ بحرانی صورت حال وچ بہتری دا ذریعہ بن کر اک مضبوط تے مستحکم حکومت دی تشکیل تے قیام وچ کوئی مدد دے سکتے نیں  جو ساناں  درپیش بے شمار پیچیدہ مسائل اُتے قابو حاصل کرنے دے لئی قابل بناسکے، ہمارے مسائل نوں   حل کرنے دے لئی ہن چاند توں تو کوئی آنے توں رہیا۔ لوگاں دا ایہی ٹولہ جس نے پاکستان نوں   تباہی دے دہانے اُتے پہنچا دتا اے اپنے مذموم مقاصد دی تکمیل دے لئی انتخابات وچ وی دھونس تے دھاندلی دا مظاہرہ کرے گا تے پہلے دی نسبت زیادہ انتقام پسندی توں کم لے گا کیاں کہ میناں   یقین اے کہ ایہ انتخابات بنیادی طور اُتے ذاتی، شخصی، علاقائی تے فرقہ وارانہ بنیاداں اُتے ای لڑے جائے گا چنانچہ واپسی دی صورت وچ ایہ اوہی پرانے ہتھکنڈے دوبارہ استعمال کرے گا جنہاں نے جمہوریت دا جنازہ کڈ کر رکھ دتا سی جس دے نتیجے وچ ملک اج وسیع پیمانے اُتے محرومی تے افراتفری وچ مبتلاہے۔
وفاداریاں دی تبدیلی؛۔
٢٢) شروع وچ تو حکومت نوں  کوئی خاص دشواری جاں مسئلہ درپیش نہاں رہیا تے اوہ بدستور اطمینان توں کم کرتی رہی لیکن کچھ ای عرصے بعداُتوں طلبہ تے سیاست داناں دی مخالفت دا سامنا کرنا پیتا 1960ء وچ چٹاگانگ ضلع وچ بھیانک سمندری طوفان دے نتیجے وچ زبردست تباہی تے انسانی جان و مال دی بربادی ہوئی،جنرل اعظم اس وقت مشرقی پاکستان دے گورنر سن! انہاں نے اس معاملے وچ ذاتی طور اُتے گہری دلچسپی دا مظاہرہ کرتے ہوئے چٹاگانگ ضلع نوں   ہر ممکن طریقے توں امدادی ساز و سامان تے غذائی اشیاء فراہم کرنے دے انتظامات کرتے ہوئے اپنا عارضی ہیڈکوارٹر اوتھے قائم کر لیا اُنہاں دے اس بروقت اقدام تے عملی کوششاں نے حکومت نوں   اک وڈی بدنامی توں بچا لیا پر حکومت دی تعلیمی اصلاحات جاں یوں کہ لیں کہ عجلت تے افراتفری وچ اُنہاں دے عملی نفاذ دے سبب مشرقی پاکستان وچ ایوب حکومت دے خلاف پہلا وڈا مظاہرہ کیتا گیا۔
٢٤) اپنی انہاں کامیابیاں دے طفیل فیلڈ مارشل ایوب خان بجا طور اُتے ایہ محسوس کرنے لگے سن کہ انہاں نے اک بنیادی ضروری ڈھانچے دی تعمیر کردی اے جس دی مدد توں اک آزادانہ معاشرہ، مستحکم حکومت تے مضبوط انتظامیہ قائم ہو سکے گی اوہ ایہ وی محسوس کر رہے سن کہ ہن مناسب وقت آچکا اے کہ اوہ اپنے بحالئی جمہوریت دے وعدے دی تکمیل کرتے ہوئے اُس جمہوریت نوں  متعارف کرا دیں جو پاکستانی عوام دی روایات دے عین مطابق اے پر انہاں دے ایہ اندازے غلط ثابت ہوئے کیاں کہ انہاں دے منصوباں اُتے کسے وی جانب توں مخالفت دی عدم موجودگی نے انہاں ایسا سوچنے اُتے مجبور کر دتا سی جس دا بنیادی سبب اوہ خود سن جنہاں نے اپنے سیاسی مخالفاں تے پریس دا منہ بند کر رکھیا سی۔
باب چہارم پاکستان دی سیاسی تریخ
٢) پہلے تو اس مخالفت نوں  سختی توں کچل دتا گیا تے سہروردی گرفتار کر لئی گئے جس دے خلاف شدید عوامی رد عمل ہویا خاص طور اُتے مشرقی پاکستان دی طلبہ برادری وچ جس نے تعلیمی اصلاحات تے جو1961 دے نویں یونیورسٹی آرڈیننس دے نفاذ دے خلاف ایجی ٹیشن شروع کر دتا۔ قنون نافذ کرنے والی تے ایہ تحریک مغربی پاکستان تک پھیل گئی۔ 17 ستمبر1962ء نوں   مشرقی پاکستان وچ طلبہ نے تعلیمی کمیشن دی اصلاحات تے تن سالہ ڈگری کورس دے خلاف عام ہڑتال دا اعلان کر دتا جس اُتے مغربی پاکستان وچ وی عمل ہویا، جس دے بعد طلبہ دی بے چینی نے انتہائی سنگین تے خطرناک صورت اختیار کر لی آخر کار حکومت نوں   انہاں دے مطالبات تسلیم کرتے ہوئے تن سالہ ڈگری کورس دی تجویز واپس لینی پئی۔
٣) آئین دے نفاذ دے نال ای چھیندی ایہ محسوس کیتا جانے لگیا کہ آئینی مشنری خواہ اس دی شکل و صورت کیسی وی ہو سیاسی جماعتاں دے بغیر کم نہاں کر سکے گی، چنانچہ 14جولائی 1962ء نوں  پولیٹیکل پارٹیز ایکٹ منظور کیتا گیا جس دی رو توں سیاسی جماعتاں نوں   کم کرنے دی اجازت دے دتی گئی پر ہن وی انہاں اُتے متعدد پابندیاں عائد رکھی گئاں تھاں، انہاں پابندیاں دے باوجود سیاسی جماعتاں منظر عام اُتے آنا شروع ہوگئاں، بالخصوص اُس وقت جدوں ایوب خان نے خود اپنی اک سیاسی جماعت کنونشن مسلم لیگ دے قیام دا فیصلہ کیتا۔
٧) ایہ بات وڈی اہم اے کہ انہی انتخابات دے دوران وچ جون 1964ء وچ شیخ مجیب الرحمٰن نے عوامی لیگ دا انتخابی منشور جاری کیتا جس وچ (دو معیشتاں ) دے نال اک ایسے آئین دا مطالبہ وی شامل سی جس دی بنیاد 1940ء دی (لاہور قرارداد) اُتے رکھی گئی ہو جس وچ بقول اُنہاں دے دو آزاد مملکتاں دے قیام دی ضمانت موجود سی! ایہ وی کہیا جاندا اے کہ صدارتی انتخابات وچ مشترکہ اپوزیشن دی شکست دے بعد جس دی قیادت مشرقی پاکستان توں شیخ مجیب الرحمٰن تے چند ہور کر رہے سن، ایہ خیال پیدا ہویا کہ مشرقی پاکستان دی خود مختاری دے مطالبے نوں  منوانے دے لئی زیادہ انتہا پسندانہ اقدامات ضروری ہو چکے نیں  ۔
باب پنجم ایوب خان دے دور دے آخری ایام
ب) پورے ملک دے لئی اک ای کرنسی رائج دی جائے پر اس دے لئی موثر آئینی دفعات دی تشکیل ضروری اے تاکہ مشرقی پاکستان توں مغربی پاکستان نوں  رقومات دی ترسیل روکی جاسکے۔ مشرقی پاکستان دے لئی علاحدہ بینکنگ ریزورز قائم تے الگ مالیاندی پالیسی اختیار دی جائے۔
پوائنٹ ٦
٢٠) ہن تحریک کسے اک جماعت دی تحریک نہاں سی تے نہ ای اس کاکوئی متفقہ رہنما سی تے نہ ای کوئی ایسا گروپ سی جو اس تحریک دی رہنمائی کرتا تے کسے مخصوص منزل ول لے جاندا۔ ایہ درست اے کہ کچھ اہم سیاست دان اس توں منسلک سن جن وچ خاص طور اُتے ذو الفقار علی بھٹو دا ذکر کیتا جاسکتا اے جنہاں نے ستمبر 1967ء وچ اک نواں پارٹی منظم کرنا شروع کردی سی اس دا ناں پاکستان پیپلز پارٹی سی۔
٢٤) صدر ایوب دی جانب توں نواب زادہ نصر اللہ خان نوں  اس ہدایت دے بعد اوہ راؤنڈ کانفرنس وچ شرکت دے لئی دعوت نامے جاری کر دیں کانفرنس وچ شیخ مجیب الرحمن دی شمولیت دا سوال وی پیدا ہویا جو اس وقت اپنے خلاف ڈھاکہ وچ چلائے جانے والے اک مقدمے دے سلسلے وچ زیر حراست سن۔ چونکہ کانفرنس دے شرکا دا انتخاب تمام تر نواب زادہ دی صوابدید اُتے چھڈ دتا گیا سی لٰہذا ہن ایہ صدر ایوب دا درد سر نہاں سی کہ شیخ مجیب الرحمن نوں   اس کانفرنس دے لئی مدعو کیتا جائے جاں نہاں۔ سوال اصل وچ ایہ سی کہ کیتا اوہ اس کانفرنس وچ قید توں آزاد ہو کر شرکت دے لئی آئے گا؟ تے اگر ایسا نہاں اے تو فیر انہاں اُتے پابندی دی نوعیت کیتا ہوگی؟ اس سوال دے بطن توں اک تے سوال وی جنم لیتا اے کہ کیتا اوہ کانفرنس وچ شرکت اُتے رضا مند ہوں گے تے اگر ہو جاندے نیں   تو کس نوعیت دی پابندیاں دے تحت اوہ راولپنڈی آکر کانفرنس وچ شمولیت اُتے راضی ہو سکے گا؟ شروع وچ تو ایہ بات ای کافی سمجھی گئی کہ اوہ ذاتی اُتے کانفرنس وچ شریک نہ ہوں بلکہ اپنے بجائے اپنی پارٹی دے کسے تے رکن نوں   نامزد کر دیں جسنوں   انہاں دا مکمل اعتماد حاصل ہو، پر ڈیموکریٹک ایکشن کمیٹی نے فوری طور اُتے اس بات دے لے اصرار کیتا کہ شیخ مجیب الرحمٰن دی ذاتی شمولیت اس موقع اُتے نہایت ضروری اے۔ بہر کیف شیخ مجیب الرحمٰن پیرول اُتے رہیا ہو کر آنے دے لئی تیار ہو گئے جیسا کہ اساں   سب بخوبی جانتے نیں   کہ پیرول دا مطلب اے کسے زیر حراست فرد نوں   کسے خاص مقصد توں جاں خصوصی مدت دے لئی عارضی طور اُتے قید توں رہائی دینا جس دی تکمیل دے بعد اوہ فیر زیر حراست آجاندا اے۔ لیکن ساناں  ایہ وی دسیا گیا اے کہ انہاں پولیس دے پہرے وچ پرول اُتے نہاں بلکہ آرمی دی کھلی حفاظتی تحویل وچ لایا جا رہیا سی جس دی توثیق تے تصدیق جنرل یحیٰی خان نے وی دی اے۔ اس دا مطلب ایہ ہویا کہ متعلقہ شخص عارضی طور اُتے اک آزاد فرد دی حیثیت توں بغیر کسے روک ٹوک دے نقل و حرکت کر سکتا اے پر اوہ مستقل طور اُتے اک فوجی افسر دی نگرانی وچ رہے گا جسنوں   اس بات دا قطعاَ َ کوئی اختیار نہاں ہوگا کہ اوہ کسے وی جگہ جاں مقام اُتے آنے جاں جانے توں روک سکے ماسوائے ایہ کہ اوہ ہمہ وقت اس دی ہمراہی وچ رہنے دا اصرار کر سکتا اے۔ حالے اس معاملے اُتے رضامندی ہوئی سی کہ ایہ مطالبہ سامنے آ گیا کہ انہاں ضمانت اُتے رہیا کر دتا جائے، شیخ مجیب الرحمٰن اس اُتے وی تیار سن۔
٣٢) جنرل یحیٰی خان، الطاف گوہر تے شیخ مجیب الرحمٰن دے درمیان وچ ہونے والی ملاقات دے بارے وچ ساناں کوئی شبہ نہاں سی۔ شیخ مجیب الرحمٰن دی اس ملاقات نے ساناں  مخمصے وچ ڈال دتا سی جدوں کہ الطاف گوہر اس بات توں برابر انکار کرتے رہے کہ یحیٰی، مجیب ملاقات دے دوران وچ اوہ موجود نہاں سن حالانکہ اس توں پہلے وی الطاف گوہر توں فیلڈ مارشل محمد ایوب خان ول توں آنے والی اس تجویز اُتے عملدرآمد دے لئی رجوع کیتا گیا سی کہ شیخ مجیب الرحمٰن یحیٰی خان نوں   مارشل لا اٹھانے اُتے مجبور نہ کرنے دی یقین دہانی کرادی جائے اس تجویز دے پس منظر وچ الطاف گوہر نے شیخ مجیب الرحمٰن نوں   ایہ یقین دہانی کرا دی سی کہ گول میز کانفرنس دے نتیجے وچ مسئلے دا سیاسی حل متوقع اے کیونجے ایہی اک حقیقی کوشش اے لٰہذا مارشل لا اٹھانے دے بارے وچ تحریری یقین دہانی دی ضرورت نہاں اے۔ الطاف گوہر نوں   اس کم دے لئی کیاں منتخب کیتا گیا اس دی وجہ ایہ سی کہ اوہ شیخ مجیب الرحمٰن نوں   پہلے توں جاندے سن تے انہاں نے مشرقی پاکستان وچ اک عرصے تک ڈیوٹی انجام دی سی۔ اساں   اس بنا اُتے سمجھتے رہے کہ الطاف گوہر محض شیخ مجیب الرحمٰن توں ذاتی تعلقات دی بنا اُتے اس کم دے لئی چنے گئے نیں   تے اس سلسلے وچ انہاں دا اپنا کوئی سیاسی کردار نہاں اے۔
٤٤) اس دے بعد 20 تے 25 مارچ 1969ء دے درمیان وچ ایسا کیتا ہویا کہ ملک دی باگ ڈور اک فوجی کمانڈر دے حوالے کرنے دی ضرورت پڑ گئی؟ اس صورت حال دا تقابل 1958 نوں  صورت حال توں نہاں کیتا جاسکتا۔1958ء وچ درست جاں غلط وجوہات دی بنا اُتے فیلڈ مارشل ایوب خان نے بر سر اقتدار حکومت دا تختہ اس وقت دے صدر دی آڑ وچ الٹ دیاتھا۔ ایہ صدر وی نواں حکومت وچ تن ہفتے توں وی کم وقت تک شامل رہے۔ 1969ء وچ آخر کار اک سول حکومت نے کمانڈر انچیف نوں   دعوت دی کہ اوہ حکومت دی باگ دوڑ سنبھال لیں۔ اس سلسلے وچ اک دلچسپ امر ایہ اے کہ فیلڈ مارشل نے 1969ء وچ جنرل یحیٰی خان نوں   جو خط لکھیا سی اس وچ انہاں نے انہاں توں کہیا سی کہ اوہ اپنی آئینی ذمہ داریاں پوری کرو۔ انہاں ای جذبات دا اعادہ فیلڈ مارشل نے اپنے الوداعی نشریاندی خطاب وچ وی کیدا سی۔ اپنے خطاب وچ انہاں نے اس خیال دا اظہار کیدا سی کہ ملک دا تحفظ اس بات دا متقاضی اے کہ دفاعی افواج دی راہ وچ کسے قسم دی مشکلات کھڑی نہ دی جائاں تے انہاں انہاں دے قانونی فرائض آزادانہ طور اُتے استعمال نہ کرنے دتے جائاں۔ اگر انہاں دے خطاب دے صرف اسی اقتباس دا جائزہ لیا جائے تو اس توں باآسانی ایہی نتیجہ اخذ کیتا جاسکتا اے کہ فوج نوں   سول قوت دی مدد دے لئی پہنچنے دی ضرورت اے۔ پر ایہ بات بالکل واضح اے کہ ایوب خان دے پورے خطاب دے تناظر وچ ایہ بات ناقابل فہم سی۔ اس خطاب دا لب لباب ایہ تھاکہ حکومت اپنا کم مزید جاری نہاں رکھ سکتی۔ اپنے خطاب وچ فیلڈ مارشل نے اس فیصلے دا وی اعلان کیتا کہ اوہ اک نال صدر دا عہدہ وی چھڈ رہے نیں  ۔ پر ایہ حوالہ انہاں آئینی فرائض دے لئی سی جنہاں دے تحت فوج اس وقت کم کر رہی سی۔ جنرل یحیٰی خان نے عہدے توں ہٹنے دے بعد اسی نکتے اُتے انہی قانونی پوزیشن دے حوالے توں ہمارے سامنے اپنی بھرپور وکالت دی سی۔ اساں   نے اس مسئلے اُتے انہاں توں کافی سوالات کیتے سن جس اُتے انہاں نے کہیا سی کہ وچ کوئی وکیل نہاں ہوں مگر میناں   فوج وچ ابتدا ای توں اس بات دی تربیت دتی گئی کہ ملک دا دفاع اک سپاہی دا مذہبی فریضہ اے۔ ایہ بیان اک ایسے شخص دے ذریعے سامنے آیا جس نے مختلف مواقع اُتے خود نوں   قانونی ماہر ظاہر کیدا سی۔
چھیواں باب دوسرا مارشل لا۔۔۔۔ یحیٰی حکومت
١٥) ایسا نہاں سی کہ ووٹنگ دے طریق کار دی اہمیت نوں  محسوس نہاں کیتا گیا سی۔ شواہد ایہ ظاہر کرتے ہین کہ وزیر قنون، مشیر قنون نے یحیٰی خان نوں   اس مسئلے دی نزاکت توں آگاہ کر دتا سی تے واقعی جنرل نے 28 نومبر1969ء نوں   اپنے نشرئیے وچ جس دا اساں   پہلے ازاں حوالہ دے چکے نیں   تے 28 مارچ1970ء نوں   لیگل فریم ورک آرڈر دے نفاذ توں عین دو دن پہلے ایہ باتاں بتائاں ۔
٣٩ ) انہاں رپورٹس دے بارے وچ کوئی وی شخص کیتا قیاس کر سکتا اے کہ اس سوال دا یقیناََ َ ایہ مطلب ہرگز نہاں کہ مجیب الرحمٰن اپنے چھ نکاندی پروگرام کوترک کر دیں گے، دو تہائی اکثریت دے حوالے دا واضح مطلب ایہ اے کہ اوہ گھٹ توں گھٹ مغربی پاکستان توں وی کچھ ووٹ حاصل کر لیں گے۔ جس دا مطلب ہرگز ایہ نہاں ہوگا کہ مغربی پاکستان دے نال سودے بازی کرے گا بلکہ اس دا مطلب ایہ اے کہ اوہ گھٹ توں گھٹ مغربی پاکستان دے بعض ارکان نوں  اپنے نقطہء نظر اُتے قائل کر سکے گا۔
٤١) ہن اس دے بعد جو کچھ ہویا اسے مدنظر رکھتے ہوئے ایہ اک وڈا اہم بیان اے اگر اس جواب نوں  اس دی ظاہر صورت وچ لیا جائے تو شیخ مجیب الرحمن اسمبلی دے اجلاس توں پہلے تبادلہء خیال دی بات نہاں کر رہے سن۔ پارلیمانی امور دے سلسلے وچ ایوان دے اندر تے لابی وچ کچھ لو تے کچھ دو دے اصول دے بارے وچ سوچ رہے سن اوہ مغربی پاکستان دے نال مفاہمت کرنے دے نال نال اپنے چھ نکاندی پروگرام اُتے اٹل رہنے دا سوچ رہے سن۔ چھ نکاندی پروگرام وچ کہیا سی جس وچ مغربی پاکستان دے مفادات دا خیال رکھیا جاندا۔ اک وفاقی نظام جس وچ مرکز دا مشکل توں کوئی کردار ہُندا اے۔ اس وچ مشرقی پاکستان دے مفادات دا مغربی پاکستان دے خلاف تے اس دے برعکس کوئی ضرورت نہاں بنتی درحقیقت چھ نکاندی پروگرام دے تحت جو آئین بنتا اس وچ مرکزی اسمبلی نوں   وی مشکل توں ای کوئی کردار ادا کرنے دا موقع ملدا۔ مغربی پاکستان دی خواہشات دا اس نقطہء نظر توں خیال رکھنے دا مطلب جو مرکز دے حق وچ سی۔ جو اگرچہ بوہت زیادہ مضبوط نہاں لیکن گھٹ توں گھٹ کچھ زیادہ ای سی۔ دوسرے الفاظ وچ اس دا مطلب ایہ ہویا کہ پاکستان دے وجود نوں   اک ملک دی حیثیت توں یقینی بنانا۔ برائے ناں نہاں بلکہ حقیقی معناں وچ تے اس دے لئی شیخ مجیب نے پہلے چھ نکاندی پروگرام دے بارے وچ کہیا سی تے اسے ایوان وچ دو تہائی اکثریت دے نال منظور کروانے دی اہلیت دا وی ۔
٤٣) ایہ آخری فقرہ معنی خیز اے تے اساں  صاف ایہ کر سکتے نیں   کہ اگر اس بیان نوں   محتاط انداز وچ سمجھیا جائے کہ مغربی پاکستان اس حد تک خود مختاری نہاں چاہتا جس حد تک مشرقی پاکستان تو اس دا واحد مطلب ایہ ہوگا کہ مرکز دا مشرقی پاکستان دے مقابلے وچ مغربی پاکستان وچ زیادہ توں زیادہ عمل دخل ہُندا۔ باالفاظ ہور اس دا مطلب ایہ ہویا کہ مشرقی پاکستان مرکز وچ اپنی اکثریت دے باعث تمام معاملات وچ جو مغربی پاکستان توں متعلق مرکز دے دائرہ اختیار وچ نیں   فیصلہ کن آواز رکھتا اے اوہ مغربی پاکستان نوں   مشرقی پاکستان دے اس قسم دے معاملات وچ کسے قسم دی رائے حتیٰ کہ مشاورتی رائے دینے دے حق توں وی انکار کر سکتا اے۔ ایہ وفاق دا اک قابل ذکر نظریہ اے۔ مرکز وچ عوامی لیگ دی اکثریت دے نال۔ تے اگرچہ سیاسی الحاق عام طور اُتے علاقائی بنیاداں اُتے ہُندا اے۔ مشرقی پاکستان دا مرکز وچ مستقل اکثریت نوں   یقینی بنانا اہم اے۔ معلوم ہُندا اے کہ مشرق، مشرقی خطے دے تعلق توں اس حد تک مرکزی اقتدار دے حصول نوں   ممکن نہاں سمجھتا جتنا کہ اسے بلاشک و شبہ مغربی خطے وچ حاصل اے۔ دوسری جانب جواب دا آخری حصہ واضح طور اُتے ظاہر کرتا اے کہ مغرب دے کول ممکن اے اس قسم دے آئینی انتظامات ہوں جووہ چاہتا ہو۔ باالفاظ ہور ہ اشارہ سی کہ مغربی پاکستان دے صوبے ممکن اے معاملات دی صورت حال دے تناظرماں اک سب فیڈریشن بنائاں لیکن اس دا مطلب حقیقت وچ کچھ نہاں۔ مغربی پاکستان دے صوبے سب فیڈریشن وچ حقیقی یونٹ نہاں ہوں گے، اوہ مغربی پاکستان وچ وفاق دے یونٹ ہوں گے جس دی فیڈریشن مشرقی پاکستان دے نال مل کر کنفیڈریشن بنائے گی۔
چک 190 مراد
چک 190 مراد ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی مراد دسٹریبیوٹری جاں مراد نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال مراد لگدا اے ۔
میدھا پاٹکر
میدھا پاٹکر (پیدائش: یکم دسمبر، 1954ء) اک بھارتی سماجی کارکن نيں جو مختلف سیاسی تے معاشی معاملات اُتے کم کر رہیاں نيں جو قبیلے، دلت، کسان، مزدور تے خواتین د‏‏ی جانب تو‏ں اٹھائے جا رہے نيں جو ناانصافی دا شکار نيں۔ اوہ تن دہاں تو‏ں زیادہ عرصے اُتے محیط تن ریاستاں د‏‏ی تحریک د‏‏ی بانی نيں: مدھیہ پردیش، مہاراشٹر تے گجرات -- نرمدا بچاؤ آندولن۔ ایہ تحریک انہاں لوکاں دے مطالباں نو‏‏ں آواز دے رہی اے جو ڈیم منصوبےآں تو‏ں بے گھر ہوئے گئے نيں، اس طرح تو‏ں ترقی دے نظریے نو‏‏ں کھوکلا بتا رہیاں نيں۔ متصلاً اوہ بازتعمیری تے تعلیمی سرگرمیاں تو‏ں وی جڑی نيں۔ اوہ نیشنل الانئنس آف پیپلز موومنٹز (این اے پی ایم) دے بانیاں وچو‏ں نيں، جو سینکڑاں ترقی پسند عوامی تنظیماں دا اتحاد ا‏‏ے۔ اوہ ڈیماں دے عالمی کمیشن (World Commission on Dams) د‏‏ی کمیشنر وی رہ چکيت‏یاں نيں جو ماحولیا‏ت‏ی، سماجی، سیاسی تے معاشی امور تے عالمی سطح اُتے وڈے ڈیماں د‏‏ی تعمیروترقی دے اثرات دا جائزہ لے چکيا اے تے متبادلات اُتے بحث کر چکيا ا‏‏ے۔ اوہ این اے پی ایم د‏‏ی قومی کوآرڈینیٹر تے فیر کنوینر وی رہ چک‏ی اے، جدو‏ں کہ ہن اوہ اس د‏ی مشیر ا‏‏ے۔ ايس‏ے این اے پی ایم دے پرچم تلے اوہ مختلف ملکی جد و جہداں وچ حصہ لے چکيت‏یاں نيں جو نابرابری، ماحولیا‏ت‏ی بگاڑ، بے گھر ہونا تے ترقی دے ناں اُتے ناانصافی اُتے مرکوز سن ۔ اوہ ذات پات، فرقہ پرستی تے ہر قسم دے امتیازات دے خلاف نيں۔ اوہ انہاں ٹیماں دا حصہ بنی جو قومی پالیسیاں نو‏‏ں شروع کرنے تے اگے ودھانے، ہور قانون بنانے کوشاں سن کہ زمین دا حصول، غیر منظم شعبے دے مزدور، سڑک فروش، جھگی جھوپڑیاں دے قیام پزیر لوک، جنگل دے آدی واسیاں دا تحفظ ہوئے سک‏‏ے۔ این اے پی ایم نے کئی مفاد عامہ دے مقدمات دائر کر چکيت‏یاں نيں، جنہاں وچ آدرش سوسائٹی، لواسا میگاسٹی، ہیرانندانی تے کئی بِلڈر شامل سن ۔ نرمدا بچاؤ آندولن تے گھر بچاؤ گھر بناؤ آندولن میدھا تے این اے پی ایم دے ہور اتحادیاں د‏‏ی شروع کردہ نيں۔
نرمدا بچاؤ تحریک
thumb|میدھا پاٹکر [[مارچ 2012ء وچ ]]
نیشنل الائنس آف پیپلز موومنٹز
نیشنل الائنس آف پیپلز موومنٹز (این اے پی ایم) بھارت د‏‏ی عوامی تحریکاں دا اتحاد اے، جس دا مقصد سماجی و معاشی انصاف، سیاسی انصاف تے برابری دے معاملات دے لئی جد و جہد کرنا ا‏‏ے۔ میدھا پاٹکر نے این اے پی ایم دا قیام بھارت د‏‏ی عوامی تحریکاں وچ اتحاد قائم کرنے تے تقویت پہنچانے، ظلم دا مقابلہ کرنے، موجودہ ترقیا‏ت‏‏ی نمونے اُتے ہور سوال کرنے تاکہ منصفانہ متبادل رونما ہوئے سک‏‏ے، جداں مقاصد دے لئی کيتا۔ اوہ این اے پی ایم د‏‏ی قومی کنوینر رہیاں نيں۔
قومانتری کم
میدھا پاٹکر نے ڈیماں لئی عالمی پدھر دے بنے پہلے آزاد کمیشن دی کمیشنر وجوں سیوا نبھائی اے۔ اوہ 150 لوک لہراں دے قومی گٹھجوڑ دی کنوینر اے۔
دمیترووگراد
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
چک 57 باراں ایل
چک 57 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
ٻ
ٻ سندھی دا اک اکھر اے۔
چک 60 باراں ایل
چک 60 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
چک 193 مراد
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
ݨ
ਉਚਾਣ
اُچاݨ noun, feminine	same as ਉਚਾਈ ; rise, high ground, steepness 2	ਉੱਠਣ ਬਹਿਣ
اُڈاݨ اُڈاری noun, feminine	flight, air sortie, take-off 4	ਉਣ
اُوݨ noun, feminine	deficiency, deficit, shortage, shortfall, lag, lack, want 12	ਓਦਣ
انجاݨ adjective	same as ਨਿਆਣਾ, young, immature
ڈبکنی
ڈبکنی سجرے پانی وچ چبی مارن والے پنچھیاں دی اک ٹولی تے ٹبر اے۔ ایہ سیال وچ اپنی تھاں چھڈ کے بدیساں ول جاندے نیں تے سمندراں وچ وی کج رکدے نیں۔ ایس ٹبر وچ 22 ونڈاں نیں۔
چک 66 باراں ایل
چک 66 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
اسلامی جمہوری اتحاد
اسلامی جمہوری اتحاد 9 جماعتاں اُتے مشتمل سی، جنہاں وچ وڈی جماعتاں پاکستان مسلم لیگ، نیشنل پیپلز پارٹی، جماعت اسلامی تے جمعیت علمائے اسلام سن اُتے اس وچ نواز شریف دی زیر قیادت پاکستان مسلم لیگ نو‏‏ں بہت زیادہ اکثریت حاصل سی تے انتخابات وچ ملک بھر تو‏ں کھڑے کیتے گئے امیدواراں وچو‏ں 80 فیصد دا تعلق اسی جماعت تو‏ں سی ۔ پاکستان دے خفیہ ادارے انٹر سروسز انٹیلی جینس (آئی ایس ایس آئی) دے اُس وقت دے سربراہ حمید گل نے اگست 2009ء وچ انکشاف یا اعتراف کیتا کہ انہاں نے اسلامی جمہوری اتحاد دی تشکیل وچ اہ‏م کردار ادا کیتا تاکہ دائاں بازو دی قوتاں نو‏‏ں اک مرکز اُتے جمع کیتا جائے۔
وین کاؤنٹی، ٹینیسی
وین امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
احسن اقبال
احسن اقبال اک پاکستانی سیاستدان اے جیدا جوڑ مسلم لیگ ن نال اے۔
قنطورس الف
کہکشاں دے مرکز وچ اک فوق ضخیم بلیک ہول موجود اے جس د‏‏ی کمیت 5 کروڑ 50 لکھ سورجاں د‏‏ی کمیت دے برابر اے، ایہ اضافی دھاراں خارج کردا اے جو ایکس ریز تے ریڈیائی طول موج د‏‏ی ریڈی ایشن نو‏‏ں نکالنے د‏‏ی ذمہ دار ہُندیاں نيں۔ ریڈیائی دھاراں دا وکھ تو‏ں اک دہائی تو‏ں مشاہدہ کردے ہوئے، ماہرین فلکیات نے اس گل دا تعین ک‏ر ليا کہ دھاراں دا اندرونی حصّہ روشنی د‏‏ی رفتار د‏‏ی ادھی رفتار تو‏ں حرکت کر رہیا ا‏‏ے۔ ایکس ریز ہور دور جا ک‏ے اس وقت بندیاں نيں جدو‏ں دھار دا ٹکراؤ آس پاس دی گیس تو‏ں ہُندا اے جس دے نتیجے وچ بلند توانائی والے ذرّات پیدا ہُندے نيں۔ قنطورس الف د‏‏ی ریڈیائی دھاراں لگ بھگ دس لکھ نوری برس اُتے محیط نيں۔
گرشرن سنگھ
سنپادنا اتے پرکاشن
لوکاں تک اپنے وچار پہنچاؤن لئی اوہناں نے ناٹک دے نال ہور زریعاں نوں وی ورتوں وچ لیاندا۔ سن 1980 توں لے کے سن 1989 تک اوہ میگزین 'سمت ی سنپادنا کردے راے۔ اس ویلے دوران سمتا دے 100 توں ودھیرے انک شائع ہوئے۔ 'سمتا' وچ اگانھ ودھو ساہت چھاپن دے نال نال اوہ اپنے دور دیاں سماجی، تہذیبی اتے سیاسی حالات اُتے گمبھیر اتے ملوان ٹپنیاں کردے سن۔ 'سمتا' توں بناں اوہ کئی سال 'سردل' ناں دے رسالے دے وی اڈیٹر راے۔
ویکلے کاؤنٹی
ویکلے امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
کھیتی باڑی مشینری
قسم
ٹلج کرن والے اپاء مٹی نوں ڈھکّ کے اتے جنگلی بوٹی جاں مقابلے والے پودیاں نوں مار کے پودے لگاؤن لئی مٹی تیار کردے ہن۔ سبھ توں ودھیا جانیا حل اے، پراچین عمل جو 1838 وچ جون ڈیئر ولوں اپگریڈ کیتا گیا سی۔ ہن پہلاں ہلکے دی ورتوں گھٹّ ویلے وچّ یو ایس وچّ کیتی جاندی اے، جسدی ورتوں مٹی نوں گھماؤن لئی کیتی گئی آپھسیٹ ڈسکس اتے نمی نوں برقرار رکھن لئی لوڑیندی ڈونگھائی حاصل کرن لئی کیتی جاندی سی۔
سبھ توں عامَ قسم دے بیجن والے نوں اک پلنٹر کیہا جاندا اے اتے لمی قطاراں وچّ برابر دیاں باہاں باہر رکھدیاں ہن، جو کہ عامَ کرکے دو توں تنّ فٹّ دے ہندے ہن۔ کجھ فصلاں ڈرلس ولوں لایا جا رہا اے، جو کہ اک پیمانے توں وی گھٹّ قطاراں وچّ ودھ بیج پاؤندیاں ہن، فصلاں نال کھیت نوں سگوشت کے۔ ٹرانسپلانٹراں نوں کھیتاں وچّ رکیاں دے ٹوٹے کرن دے کم نوں آٹومیٹک بنایا جاندا اے۔ پلاسٹک ملچ، پلاسٹک ملچ لیئرز، ٹرانسپلانٹر اتے سیڈر دی مکمل ورتوں دے نال پلاسٹک دیاں لمبیاں قطاراں کھڑھیاں ہندیاں ہن، اتے اوہناں ولوں اپنے-اپنے ہی پلانٹ لگاؤ۔
چک 71 باراں ایل
چک 71 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
صوبہ آئیاونین جزیرے
آئیاونین جزیرے یونان دا اک صوبہ اے۔ اس دا راجکعر ایتھنز اے- Ionian Islands Periphery
چک 75 باراں ایل
چک 75 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
صوبہ اتلا ایجین
North Aegean Periphery Periferia de Egeo Septentrional
اعراب
زیر
ی دی آواز
آئیسوٹوپ
ایدا ایہ ناں 1913 وچ مارگریٹ ٹوڈ نے رکھیا۔
چک 196 مراد
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
چک 88 باراں ایل
چک 88 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
پنجابی ساہت دی سانجھی اتہاسکاری
حوالے
{
لوڈوویکو مراچی
یہ خاص طور اُتے لاطینی بولی وچ اشاعت تے ادارت قرآن تو‏ں جانا جاندا ا‏‏ے۔ اوہدی وجہ شہرت وچ لاطینی بولی وچ ترجمہ قرآن وی شامل اے، اس نے بائبل دا وی عربی بولی وچ ترجمہ کیتا تے ہور بہت سا کم کیتا۔
شیلبی کاؤنٹی،مسوری
شیلبی امریکی صوبے مسوری دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 197 مراد
چک 197 مراد ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی مراد دسٹریبیوٹری جاں مراد نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال مراد لگدا اے ۔
مولسری
حوالے
گٹھ:درخت
ریڈیو پاکستان
تریخی وِرثا
اس قومی آواز خزانے وچ قائد اعظم محمد علی جناح ،قائد ملت لیاقت علی خان،مادر ملت فاطمہ جناح،اور دوسرے قومی رہنماﺅں د‏‏ی تقاریر شام‏ل نيں۔ اس دے علاوہ انہاں سجݨ ملکاں دے سربراہاں د‏‏ی تقاریر وی موجود نيں جو گزشتہ 6 دہائیاں دے دوران وچ اکثر پاکستان آندے جاندے رہے نيں۔ یہ ثقافتی مجموعہ پاکستانی موسیقی د‏‏ی گلگت بلتستان ،آزاد جموں‏ کشمیر، خیبرپختونخوا ،پنجاب، پاکستان ،سندھ تے بلوچستان تے ملک دے وکھ وکھ حصےآں وچ بولی جان والیاں زباناں تو‏ں حاصل ہوݨ والے نادر نمونےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ہزاراں ادبی پروگرام، مشاعرے ،ڈرامے تے دستاویزات وی محفوظ نيں ۔
جپان ایئر لائنز
بارلے جوڑ
گٹھ:جپان گٹھ:IATA دے رکن
کرپال قزاق
تخلیقاں
اوہناں دیاں رچناواں ہن; ٭ کہانی مجموعہ: کالا علم، سورج مکھی پچھدے نے، ادھا پل، ہمس، گم شدہ، جتھوں سورج اگدا اے;
شرینہہ
شو کمار دی شاعری شرینہ دے پھلّ وچ
میریاں گیتاں دی میناں مر گئی، رہِ گیا پاندھی مکا پہلا ہی کوہ، آخری پھلّ وی شرینہ دا ڈگ پیا، کھا گیا سرسبز جوہاں سرد پوہ،
سٹوڈرڈ کاؤنٹی،مسوری
سٹوڈرڈ امریکی صوبے مسوری دی اک کاؤنٹی اے۔
چاندی سری ڈبکنی
چاندی سری ڈبکنی پانی پنچھیاں دے اک ٹبر ڈبکنی دی سنگی اے۔
عبقات الانوار
مؤلف
میرحامد حسین ہندی (۱۲۴۶-۱۳۰۶ق) تیرہويں صدی ہجری دے ہندوستان دے سادات تے شیعہ علماء وچو‏ں سن ۔ میرحامد حسین عالمی جستجوگر تے کافی معلومات رکھنے والے انسان سن ۔ تشیع دی دفاع وچ بہت ساریاں کتاباں لکھیاں۔
تحفۃ اثنا عشریہ
اس کتاب دے مصنف نے دنیائے اسلام دی مصلحتاں، تاریخ اسلام دے واقعیتاں تے علم حدیث دے قواعد و ضوابط نو‏‏ں نظر انداز کردے ہوئے پیغمبر اکرم(ص)، آپ دی آل، اسلامی عقائد، اصول دین، فروع دین، اخلاق تے ہور اعمال و افعال دے بارے وچ شیعہ اعتقادات نو‏‏ں علم مناظرہ تے نقل حدیث دے آداب و رسوم دی خلاف ورزی کردے ہوئے اپنی تہمتاں تے افتراعات دا نشانہ بنایا۔
مضامین کتاب
درج بالا مجموعے دے پنج حصے مرحوم سید میرحامد حسین، تن حصے اندے بیٹے سید ناصر حسین تے دو حصے سید محمد سعید فرزند سید ناصر حسین نے اسی روش تے اسلوب دے مطابق پایہ تکمیل تک پہنچائے جسنو‏ں سید میر حامد حسین نے اپنایا سی :
نیوزیلینڈ ڈبکنی
نیوزیلینڈ ڈبکنی پانی پنچھیاں دے اک ٹبر ڈبکنی دی سنگی اے۔
عبقات الانوار
مناظرہ دے آداب تے گفتگو دے اصولاں دی رعایت
صاحب عبقات دوسرے شیعہ علماء دی طرح اہل سنت علماء دے نال مناظرہ تے بحث و مباحثہ کردے وقت مناظرہ تے گفتگو دے آداب تے قواعد دی رعایت کردے سن جدو‏ں کہ طرف مقابل اگرچہ ایہ ادعا کردے سن لکین عملا اس اُتے پابند نئيں رہندے سن ۔
ب: گفتگو تے مناظرہ دے ہور آداب وچو‏ں اک ایہ اے کہ مناظرے وچ اک ایسی چیز تو‏ں احتجاج کرے جسنو‏ں طرف مقابل قبول کرت ہو تے اندے ہاں ایہ چیز حجت ہو نہ ایہ کہ خود ساڈے ہاں حجت ہوئے۔
صاحب عبقات جس مسئلے وچ وی وارد ہُندے نيں خود اہل سنت دی کتاباں تو‏ں احتجاج کردے نيں تے خود انہی دے حفاظ تے علماء و مشاہیر دے اقوال دے ذریعے انہاں اُتے استدلال کردے نيں۔ لیکن دہلوی اس قاعدے تے اصول اُتے وی عملی طور اُتے ملتزم نئيں رہندا اسی لئے دیکھدے نيں کہ حدیث ثقلین دے مقابلے وچ حدیث " " تو‏ں تمسک کردے ہیس حالنکہ اس حدیث نو‏‏ں فقط اہل سنت نقل کردے نيں شیعہ اسنو‏ں اصلا نقل ہی نئيں کردے۔
بُعد اخلاص
اخلاص دا پہلو دینی علماء دی زندگی دا نمایاں پہلو ہويا کردا ا‏‏ے۔ جے انہاں علماء دی زندگی وچ زہد تے اخلاص نو‏‏ں دوسرے ادیان و مذاہب تے اقوام و ملل دے علماء، اساتید، مؤلفین، تے اہل حل وعقد دے نال مقایسہ کیاجائے تو انہاں دی اہمیت تے واضح ہو جاندی ا‏‏ے۔
بُعد اقتدا
شیخ آقا بزرگ میر حامد حسین دی تالیفات نو‏‏ں شمار کرنے دے بعد لکھدے نيں: "انتہائی تعجب دی گل اے کہ "میر حامد حسین" نے اِنّی ساری نفیس کتاباں تے وڈی وڈی "دائرۃ المعارف" نو‏‏ں صرف اسلامی دنیا وچ موجود کاغذ تے سیاہی دے بغیر نئيں لکھدے سن ایہ انہاں دی نہایت تقوی تے پرہیزگاری دی دلیل ا‏‏ے۔ تے غیر مسلم صنایع دا استعمال نہ کرنا انہاں دے بارے وچ نہایت مشہور سی۔"
عبقات اُتے لکھی گئی تقریظات
میرزای شیرازی اپنے خط وچ "صاحب عبقات" نو‏‏ں مخاطب کردے لکھدے نيں: «… گواہ اے کہ وچ ہمیشہ آپ دی وجود مبارک دی نعمت دا شکر ادا کردا ہاں تے آپ دی تصنیفات میری انس دا وسیلہ اے تے دین اسلام وچ آپ دی خدمات نو‏‏ں ہمیشہ خراج تحسین پیش کردا ہون۔ انصاف تو‏ں کہندا ہاں: ہن تک علم کلام وچ اس طرح دی نافع تے سودمند تے کامل کناب کسی نے نئيں لکھی ا‏‏ے۔ خصوصا "کتاب عبقات الانوار" جو اس زمانے دے حسنات تے غنائم وچو‏ں ا‏‏ے۔ ہر مسلما‏ن اُتے فرض اے کہ اپنے اعتقادات دی تکمیل تے اصلاح دے لئی اس کتاب دی طرف رجوع کراں تے اس تو‏ں استفادہ کراں۔ میرے خیال وچ جو وی جس طریقے اُتے وی اس کتاب دی نشر و اشاعت سعی و تلاش کرے تاکہ کلمہ حق سربلند تے کلمہ باطل سرنگون ہو، تو فرقہ حقہ تے ناجیہ دی اس تو‏ں زیادہ کوئی تے خدمت نئيں ہو سکدی ا‏‏ے۔"
چک 99 باراں ایل
چک 99 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
صوبا لیہندا یونان
لیندا یونان یونان دا اک صوبہ اے۔ اس دا راجکعر ایتھنز اے-
چک 100 باراں ایل
چک 100 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
کالی تؤنوالی ڈبکنی
بارلے جوڑ
Podiceps nigricollis
فیروز نظامی
حالات زندگی
فیروز نظامی 10 نومبر، 1910ء نوں  لاہور، برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) وچ پیدا ہوئے  ۔ انہاں دا تعلق لاہور دے اک فن کار گھرانے توں سی۔ اسلامیہ کالج لاہور توں گریجویشن کیتا نال نال ای اپنے گھرانے دے مشہور استاد استاد عبد الوحید خان کیرانوی توں موسیقی دے اسرار و رموز سیکھدے رہے تے بوہت چھیتی خود وی موسیقی وچ درجہ استاد تک پہنچ گئے۔
فیروز نظامی معروف ادیب سراج نظامی دے چھوٹے تے نامور کرکٹ کھڈاری نذر محمد دے وڈے بھائی سن۔
آزادی دن، بھارت
آزادی دا سفر بھگت سنگھ
اج bahgat singh ji، نیتاجی سبھاس چندر بوس جویں کئی بہادراں دے کارن ہی ساڈا دیش آزادی ہو پایا اے۔
دیش بھگتی دی بھاونا
پورے دیش وچ انوٹھے سمرپن اتے بے حدّ دیسبھرفتار دی بھاونا دے نال آزادی دن منایا جاندا اے۔ راش‍ٹرپتی ولوں آزادی دن دی سابق سندھ‍جاں اتے راش‍ٹر نوں پکارنا دتا جاندا اے۔ اسدے بعد اگلے دن دلی وچ لال قلعے اتے ترنگا جھنّ‍ڈ اکٹر لہرایا جاندا اے۔ راج‍ س‍طرحاں اتے اسیں خاص آزادی دن تقریب ویکھدے ہن، جس وچ جھنّ‍ڈاکٹر آروہن تقریب، سلامی اتے سانس‍کرتیک پروگرام آجوجت کیتے جاندے ہن۔ ایہہ پربندھ راج‍ دیاں راجدھانیاں وچ کیتے جاندے ہن اتے عامَ طور اتے اس راج‍ی دے مکھ‍ وزیر پروگرام دی ادھ‍یکشتا کردے ہاں۔ چھوٹے پیمانے اتے تعلیمی سنس‍تھاناں وچ، آواسیئے سنگھاں وچ، سانس‍کرتیک کینن‍دراں اتے سیاسی سجذبات وچ وی ایہناں دا پربندھ کیتا جاندا اے۔
تقسیم تے آزادی
بھارت ڈومینین دے آزاد ہونے دے بعد نويں دہلی وچ سرکاری جشن منایا گیا۔ نہرو نے بھارت دے پہلے وزیر اعظم دے طور اُتے حلف لیا تے لوئس ماؤنٹ بیٹن بدستور گورنر جنرل ہند دے عہدہ اُتے برقرار رہ‏‏ے۔
سلامتی دے خطرات
1980ء د‏‏ی دہائی تو‏ں جموں‏ و کشمیر وچ بغاوت نے زور پھڑنا شروع کيتا، علیحدگی پسند جماعتاں نے احتجاج کرنا تے یوم آزادی دا بائیکاٹ شروع کر دتا۔ ایہی نئيں بلکہ اوہ لوک ہڑتال کرنے لگے، کالے جھنڈے لہرائے گئے تے حتیٰ کہ بھارت دے پرچم نو‏‏ں جلایا وی گیا۔  لشکر طیبہ، حزب المجاہدین تے جیش محمد ورگی فعال تنظیماں نے متعدد مرتبہ یوم آزادی دے موقع حملہ د‏‏ی دھمکیاں دتی نيں تے اور کئی مرتبہ تاں حملے وی کردئے ني‏‏‏‏ں۔ باغی نکسلیاں تے ماؤویاں نے وی جشن دا آزادی دا بائیکاٹ کيتا ا‏‏ے۔ ان خطرات د‏‏ی وجہ تو‏ں تے حملےآں د‏‏ی دھمکیو‏ں تے چند حملےآں دے پیش نظر حفاظت دے سخت انتظامات کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اہ‏م شہراں جداں دہلی تے بمبئی تے پریشان حالات تو‏ں دوچار علاقہ جداں جموں‏ و کشمیر وچ حفاظت دے سخت انتظامات ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ لال قلعہ دے ارد گرد کسی پرواز د‏‏ی اجازی نئيں ہُندی۔ ہور شہراں وچ ہور پولس تعیینات کر دتی جاندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اگست د‏‏ی تقریبات گٹھ:بھارت وچ عوامی تعطیلات گٹھ:تحریک آزادی ہند گٹھ:ایام آزادی گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:بھارت وچ موسم گرما د‏‏ی تقریبات گٹھ:بھارت وچ رسوم
چک 106 باراں ایل
چک 106 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
محمد زمان طالب المولیٰ
آپ نو‏‏ں شاندار علمی و ادبی خدمات اُتے حکومت پاکستان دی جانب تو‏ں "تمغا پاکستان" تے "ہلال امتیاز" تو‏ں نوازیا گیا جدو‏ں کہ آپ نو‏‏ں لطیف ایوارڈ وی دتا گیا سی ۔ آپ دا انتقال 11 جنوری 1993ء نو‏‏ں کراچی وچ ہويا تے ہالا وچ تدفین ہوئی۔
ضلع آلات
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ بخارا دے ضلعے
سکھ فیڈریشن (برطانیہ)
جتھیبندی
اسدا چیئرمین امرجیت سنگھ گلّ سی۔.
نور الدین زنگی
نور الدین زنگی ابو القاسم محمود ابن عماد الدین زنگی ترک سلطنت زنگی دے بانی عماد الدین زنگی دا بیٹا سی جس نے تریخ وچ وڈا ناں پیدا کيتا۔ نور الدین فروری ۱۱۱۸ء وچ پیدا ہويا تے ۱۱۴۶ء تو‏ں ۱۱۷۴ء تک ۲۸ سال حکومت کیت‏‏ی۔ اس نے عیسائیاں تو‏ں بیت المقدس واپس لینے دے لئی پہلے اک مضبوط حکومت قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے اس مقصد نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی آلے دوالے د‏‏ی چھوٹی چھوٹی مسلما‏ن حکومتاں نو‏‏ں ختم کرکے انہاں نو‏‏ں اپنی مملکت وچ شام‏ل کرلیا۔ شروع وچ نورالدین دا راجگڑھ حلب سی۔ ۵۴۹ھ وچ اس نے دمشق اُتے قبضہ کرکے اسنو‏ں راجگڑھ قرار دتا۔ اس نے صلیبی ریاست انطاکیہ اُتے حملے کرکے کئی قلعےآں اُتے قبضہ کرلیا تے بعد وچ ریاست ایڈیسا اُتے مسلماناں دا قبضہ ختم کرنے د‏‏ی عیسا ئیاں د‏‏ی کوشش نو‏‏ں وی ناکا‏م بنا دتا۔ دوسری صلیبی جنگ دے دوران دمشق اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں وی سیف الدین غازی تے معین الدین د‏‏ی مدد تو‏ں ناکا‏م بنا داں تے بیت المقدس تو‏ں عیسائیاں نو‏‏ں نکالنے د‏‏ی راہ ہموار کردتی۔
کرنیل سنگھ ایسڑو
ہو کے رہیگی دھرتی ساڈی،
وائن کاؤنٹی،مسوری
وائن امریکی صوبے مسوری دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 193 مراد بھٹیاں والا
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
کرشن بیتاب
تخلیقاں
آپ دیاں اردو رچناواں لمحوں کی داستاں، درد کی فصل اتے شعلوں پہ برفباری ہن ۔ پنجابی رچناواں سورج سلام کردا ہے، کیسر دی خوشبو، نائک بن گیا کھلنائک، لہو دا دریا، پتی پتی (نکی کہانیاں)، بند مٹھی دی چیخ، سورج دا سفر (آپ بیتی) اتے اتہاس ریاست جیند ہن ۔
چک 118 باراں ایل
چک 118 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
گیانی ہری سنگھ دلبر
تخلیقاں
اوہناں دیاں رچناواں ہن; ناول: ندیاں دے وہن، بانہِ جنہاں دی پکڑیئے، زوری منگے دان، اچاناں کٹدیاں ندیاں، جنگ بدووال دی اتے مہما; کہانی مجموعہ: کونجاں اڈّ چلیاں، ہلونے، جھکھڑ، مسیا دے دیوے، کسی دا پانی، یاداں لاڈلیاں، دھرتی ترسدی اے، جھناں دا پتن، چھتر چھاویں، تتلیاں، آس دی کرن، اسو دیاں چھاواں ۔
ڈاکٹر مہیپ سنگھ
تخلیقاں
اوہناں نے ہندی اتے پنجابی وچّ قریب 20 کہانی مجموعے لکھے ہن تے 4 ناولاں توں علاوہ لیکھاں دیاں کئی کتاباں ہن۔ اوہناں دیاں پنجابی رچناواں ہن; کالا باپ-گورا باپ تے ہور کہانیاں، کہڑے رشتے، موت دا اک دن، مہیپ سنگھ دیاں 51 کہانیاں ۔
دنیا دیاں اچیاں بلڈنگاں
{| cellpadding="0" cellspacing="0"
مہیندر سنگھ سرنا
مہیندر سنگھ سرنا (1923–2001) دا جم سردار بھگوان سنگھ دے گھر راولپنڈی (ہن پاکستان) وچّ ہویا۔ اسنے انگریزی دے موضوع وچّ بی: اے آنرز دی ڈگری حاصل کیتی اتے پھر دفتری عملے وچّ نوکر ہو گیا۔ ترقی کردا اوہ انڈین آڈٹ اینڈ اکاؤنٹس سروس دے محکمے وچّ اکاؤنٹینٹ جنرل دے اچّ عہدے تکّ پہنچیا ۔ اسنے ناول، وارتک اتے مہانکاوی دے مدان وچّ وی گولنیوگ رچنا کیتی پر اک کہانی کار وجوں اسنوں اچیچا آدر اعزاز حاصل ہویا۔ اسدے شائع گیاراں کہانی-مجموعےآں وچّ اسدیاں 235 کہانیاں مہیا ہن۔ اسدیاں کتھا رچناواں ہن: پتھر دے آدمی، شگناں بھری سویر، سپنیاں دی سیما، ونجھلی اتے ولکنی، چھویاں دی رتّ، کالنگا، سندر گھاٹی دی سہں، سوہا سالو-سوہا گلاب، کالا بدل، قلی دھپّ، نویں یگ دے وارث، عورت ایمان، میریاں چونویاں کہانیاں ۔1994 وچّ اسنوں 'نویں یگ دے وارث' واسطے ساہت اکادمی دا انعام حاصل ہویا ۔
گوک تپہ
باہرلے جوڑ
گٹھ:ترکمانستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ترکمانستان دے آباد تھاں
ملا واحدی
ادبی و صحافتی خدمات
ابتداہی سے انہیں ادب اور صحافت کا شوق تھا۔ ان کی عمر پندرہ برس تھی جب انہوں نے ملک کے مؤقر اخبارات اور جرائد میں لکھنے لکھانے کا سلسلہ شروع کیا۔ جن میں 'ماہنامہ زبان' دہلی، 'ماہنامہ وکیل' امرتسر، 'ہفتہ وار وطن' لاہور اور روزنامہ پیسہ اخبار لاہور جیسے اخبارات و جرائد شامل تھے۔ جولائی 1909ء میں جب خواجہ حسن نظامی نے حلقہ نظام المشائخ کے مقاصد کی تبلیغ کے لئی رسالہ 'نظام المشائخ' جاری کیا تو ملا واحدی ان کے نائب مدیر کی حیثیت سے ان کا ہاتھ بٹانے لگے۔ 1912ء میں جب خواجہ صاحب 'نظام المشائخ' کی ملکیت سے دستبردار ہو گئے تو ملا واحدی نے نظام المشائخ کے ساتھ کتابوں کی اشاعت کا کام بھی شروع کر دیا اور مصور غم علامہ راشد الخیری اور دوسرے مصنفین سے کتابیں لکھوا کر اپنے کاروبار کو وسعت دی۔ اسی دوران انہوں نے چند اور رسالے بھی جاری کیے۔ جن میں ہفتہ وار 'درویش'، ہفتہ وار 'طبیب'، ہفتہ وار 'خطیب'، ہفتہ وار 'انقلاب' اور روزنامہ 'رعیت' شامل تھے۔ لیکن ان تمام پرچوں کی عمر بہت کم تھی۔
تقسیم ہند
تقسیم ہند کے بعد ملا واحدی پاکستان منتقل ہو گئے اور پھر یہاں سے جنوری 1948ء میں کراچی سے نظام المشائخ کو ازسرنو جاری کیا جو 1960ء تک جاری رہا۔ تاہم اس کے بعد بھی ملا واحدی کا تحریر کا شغف جاری رہا اور دلی اور دلی والوں کے بارے میں ان کی تحریریں ملک کے مؤقر اخبارات و جرائد کی زینت بننے لگیں۔ ملا واحدی کی تصانیف میں تین جلدوں میں 'حیات سرور کائنات'، 'میرے زمانے کی دلی'، 'سوانح عمری خواجہ حسن نظامی'، 'حیات اکبر الٰہ آبادی'، 'میرے زمانے کی دلی'، 'دلی کا پھیرا'، 'تاثرات'، ' دلی جو ایک شہر تھا'، 'میرا افسانہ' (آپ بیتی) کے نام شامل ہیں۔
کیسرا رام
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاریگٹھ:پنجابی ساہت
چک 58-4آر
چک 58-4آر  ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ۔
سلیم اللہ خان لودھی
سلیم اللہ خان لودھی پنجابی دے شاعر نیں
اِندومتی بابوجی پاٹنکر
سرگرمیاں
پورے دیس وچّ کئی ہور لوکاں دے نال اندتائی اتے بابوجی دونوں سوشلسٹ پارٹی دا حصہ بن گئے۔  1949  دے آسپاس نظریاتی اتے سیاسی اختلافاں دے کارن اوہ ارونا آصف علی دی اگوائی وچّ سوشلسٹ پارٹی  (مارکسسٹ - لیننسٹ)  دا حصہ بن گئے۔  پھر 1952 وچّ اوہ کمیونسٹ بن گئے۔
مصدر
مصدر کلمے دیاں 3 قِسماں (اسم، فعل تے حرف) وچوں اسم دی اک قسم اے ۔ ایہدے توں مراد ایہجے اسم ہُندے نیں جیہناں توں ماضی، حال تے مستقبل دے زمانےآں دا اظہار کیتے بغیر کسے فعل ، کم یا عمل دا تذکرا ہُندا اے یعݨی مصدر اک ایہجا کلما ہُندا اے جیہدے وچ کوئی کم کرن دا پتا تاں چلدا اے پر اوہدا ویلا یا زمانا معلوم نئیں ہُندا ۔ انگریزی وچ ایہدا متبادل infinitive اے ۔
ایشز
ایشز کرکٹ دی کھیڈ وچ انگلینڈ تے اسٹریلیا دے وشکار ہونوالے ٹیسٹ میچاں دی سیریز یا سلسلے نوں جتنوالی ٹیم دے انعام نوں کیندے نیں۔ ایہناں میچاں دے سیریز دا آخری سلسلہ جتنوائی ٹیم کول ایہ انعام ہوندا اے۔ برابر ہون تے ایہ فیر پرانی جتنوالی ٹیم کول ای انعام ریندا اے۔
سکاٹ لینڈ
تریخ
جد برفیلا ویلا مکن مگروں 12800 ورھے پہلاں ایتھے جیہڑے پہلے لوک آئے سن اوہ شکاری سن۔ ایتھے دے واسیاں دیاں ٹولیاں نے 9500 ورھے پہلاں سکاٹ لینڈ دی زمین تے پکے کوٹھے پائے تے پہلے پنڈ 6000 ورھے پہلاں وسے۔ اورکنے دا سکارا برای پنڈ ایہدی اک مثال اے۔ رومن سلطنت دیاں ولکناں جدوں سکاٹ لینڈ تک اپڑیاں تے دوناں وشکار لڑائی دی نیو پئی۔ سکاٹ ماملیاں توں اپنے نوں وکھ رکھن لئی رمیاں نیں آپنے تے سکاٹ لوکاں وشکار ہیڈرین کند چاڑدتی۔ وشکارلے ویلے چ سکاٹلینڈ تے سکاٹ لوکاں دا ای راج ریا۔ 1603 چ سکاٹلینڈ دا بادشاہ جیمز انگلینڈ دا وی بادشاہ بن گیا۔ 1707 چ انگلینڈ تے سکاٹ لینڈ اک جٹ ہوگئے ۔
جغرافیا
موجودہ دور دے سکاٹ لینڈ دے مقام اُتے مسلسل گلیشئر بندے تے پگھلدے رہے نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ابتدائی انسانی آبادی دے آثار مٹ چکے نيں۔ اندازے دے مطابق آخری بار گلیشئراں دے ہٹنے دے بعد پہلی بار 12,800 سال پہلے ایتھ‏ے شکاری تے گلہ بان آئے تے بس گئے۔ 9,500 سال پہلے ایتھ‏ے انساناں نے مستقل رہائش گاہاں بنانا شروع کر دتیاں سن تے 6,000 سال پہلے ایتھ‏ے پنڈ بننے لگ گئے سن ۔ درختاں د‏‏ی عدم موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی زیادہ تر تعمیرات مقامی پتھراں تو‏ں بنائی گئی سن۔
رومن اثرات
رومناں نے قبیلے نو‏‏ں قابو وچ رکھنے دے لئی اک دیوار تعمیر کيتی۔
ضلع سنٹرل کوسٹ
سنٹرل کوسٹ کینیڈا صوبے برطانوی کولمبیا دا اک ضلع اے۔
سکاٹ لینڈ
رومن اثرات
سکاٹ لینڈ دے کسی وی قابلِ ذکر علاقے اُتے رومناں دے قبضے د‏‏ی مدت 40 سال تو‏ں زیادہ نئيں رہ سکيتی۔
ابتدائی دورِ جدید
1698ء وچ سارے سکاٹ باشندےآں نے پانامہ وچ تجارتی آبادی دے سلسلے وچ اپنی ساری جمع پونجی لگائی جو سکیم دے فیل ہونے اُتے پورے ملک دے دیوالیہ ہونے دا سبب بن گئی۔ نتیجتاً انہاں نو‏ں برطانیہ تو‏ں مدد مانگنی پئی۔
حکومت تے سیاست
برطانوی حکومت دے بنائے گئے ایداں دے قوانین جو پورے یونائٹڈ کنگڈم اُتے لاگو ہُندے ہون، دے خلاف سکاٹ لینڈ د‏‏ی پارلیمان قانون منظور کر سکدی ا‏‏ے۔ مثلاً یونیورسٹی د‏‏ی تعلیم تے وڈی عمر دے افراد د‏‏ی دیکھ بھال سکاٹ لینڈ وچ مفت کيتی جاندی اے جدو‏ں کہ بقیہ پورے ملک وچ اس دے لئی فیس ادا کرنی پڑدی ا‏‏ے۔ یونائٹڈ کنگڈم وچ سکاٹ لینڈ پہلا ملک سی جس نے عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے تمباکو نوشی اُتے پابندی عائد کيتی سی۔
سکاٹ لینڈ د‏‏ی پارلیمان یک ایوانی اے جس وچ 129 اراکین نيں۔
قانون تے نظام عدل
سکاٹ لینڈ وچ تن مختلف قسماں د‏‏ی عدالتاں موجود نيں جو سول، کرمنل تے ہیرالڈک نيں۔
پیسہ
اگرچہ بینک آف انگلینڈ نو‏‏ں پورے برطانیہ وچ مرکزی بینک د‏‏ی حیثیت حاصل اے اُتے تن سکاٹش بینک ہن وی اپنے سٹرلنگ چھاپتے نيں۔ اس وقت ڈیڑھ ارب پاؤنڈ دے سکاٹش نوٹ گردش وچ نيں۔
حوالے
گٹھ:انگریزی بولنے والے ملک تے علاقہ جات گٹھ:برطانیہ عظمٰی گٹھ:جزیرہ ملک گٹھ:خود مختار خطے گٹھ:سکاٹ لینڈ گٹھ:شمالی یورپ گٹھ:مغربی یورپ گٹھ:مملکت متحدہ گٹھ:مملکت متحدہ بلحاظ ملک گٹھ:نويں صدی وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
دی اوول
بارلے جوڑ
گٹھ:کرکٹ
قُتلُغ نگار خانم
موت
قُتلُغ نگار خانم نوں پنج دن بخار رہا اتے جون 1505 وچ اسدی موت ہو گئی، اتے اسدی موت دے پنج جاں چھ مہینے بعد بابر نے کابل اپر جت حاصل کر لئی سی۔ اسنے جؤندے ویلے وچ اپنے پتر نوں بادشاہ بنے نہیں دیکھیا سی۔ اسنوں نیو ایئر باغ دے وچ دفنایا گیا۔
چک 43 فتح
چک 43 فتح ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔
کھٹی پؤک
کھٹی پؤک پھلوالے بوٹیاں دے اک ٹبر کھٹی پتی دی اک ونڈ اے۔ ایہ اک عام ملن والی بوٹی اے جیہدا پھل اک لمی تے پھلی پؤک دے کھڑیا ہوندا اے تے پیلے رنگ دا ہوندا اے۔
پیگاسس
پیگاسس یونانی لوک کہانیاں دا اک گھوڑا اے۔ اے پراں والا گھوڑا چٹے رنگ دا ہوندا اے۔ پوسیڈان تے میڈوسا ایدے ماپے سن۔ اینے ٹلہ ہیلیکان تے پیر مارے جیدے توں ہیپوکرین دا سوا نکلیا۔ بیلرفون نے ایدے تے سواری کیتی۔ زیوس دیوتا نیں اینوں پیگاسس تارہ چرمٹ وچ بدل دیتا۔ اینوں شاعری تے سیانف دا نشان سمجھیا جاندا اے۔
چک 61-4آر
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال چ وس رہیا اے ۔
اولڈ ٹریفورڈ کرکٹ گراؤنڈ
بارلے جوڑ
ویب سائٹ
ضلع بلندی
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
مشتاق احمد یوسفی
خود نوشت خاکہ
پیشہ: گوکہ یونیورسٹی دے امتحاناں وچ اول آیا، لیکن اسکول وچ حساب تو‏ں کوئی طبعی مناسبت نہ سی۔ تے حساب وچ فیل ہونے نو‏‏ں اک عرصے تک اپنے مسلما‏ن ہونے د‏‏ی آسمانی دلیل سمجھدا رہیا۔ ہن اوہی ذریعہ معاش ا‏‏ے۔ حساب کتاب وچ اصولاً دو تے دو چار دا قائل ہون۔ مگر تاجراں د‏‏ی دل تو‏ں عزت کردا ہاں کہ اوہ وڈی خوش اسلوبی تو‏ں دو تے دو نو‏‏ں پنج کر لیندے نيں۔
چڑ: جذبات‏ی مرد، غیر جذبات‏ی عورتاں، مٹھاس، شطرنج۔
مشاغل: فوٹو گرافی، لکھنا پڑھنا