cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ایام فاطمیہ
ایران وچ سرکاری چھیويں
اس چھیويں دے اعلان دے بعد ایران وچ ایام فاطمیہ وچ عزادری نو‏‏ں ہور زور و شور تو‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دن نو‏‏ں اہل تشیع دے بعض بزرگ مراجع عام لوگاں دے نال پیدل جلوس اُتے نکلتے نيں تے بعض اوقات ننگے پاواں انہاں دے آگے آگے چلدے نيں۔ ایہ جلوس مختلف رستےآں تو‏ں ہُندا ہويا مشہد مقدس وچ امام رضا(ع) دے حرم تے قم المقدسہ وچ حضرت معصومہ(س) دے حرم اُتے اختتام پذیر ہُندا ا‏‏ے۔
ہور ملکاں وچ فاطمیہ
عراق، پاکستان ، آذربایجان تے تاجکستان، اسٹریلیا وغیرہ وچ وی ایام فاطمیہ دے حوالے تو‏ں عزاداری منعقد ہُندی ا‏‏ے۔
تہران
رے
اج دے تہران دی تھاں اتے اک اہم تریخی شہر ، جہڑا ہن اس چ ضم ہو گیااے ، رے سی ، جسنوں پرانی فارسی تے اوستا چ رھاگس آکھیا گیا ۔ ایہ شہر ایرانی بولیاں بولن آلے میداں تے ہخمانیشیاں دا اہم علاقہ سی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:راجگھر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا گٹھ:ایران گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
پی ایچ ڈی
حوالے
گٹھ:تعلیم گٹھ:ڈگری
عبد الحلیم شرر
عبدل حلیم شرر (1860–1926) ہند اپمہادیپ دا اک وڈے اردو لکھاری اتے صحافی سی۔ ناولکاری وچ اس نوں بڑی شہرت حاصل سی۔
مڈھلی زندگی اتے تعلیم
1875 وچ اپنے نانا مولوی قمر الدین دی جگہ اوہ نواب واجد علی شاہ دے ملازم ہو گیا پر دو سال بعد اوہ ملازمت چھڈّ کے 1877 وچ کلکتہ توں لکھنؤ چلے آیا اتے اتھے پکی رہائش کر لئی۔ اسے دوران مولوی عبد الحئی دے پاس عربی دی تعلیم مکمل کیتی۔
لکھتاں
1904 وچ دل گداز اک وار پھر جاری کیتا۔ 1907 تک اپنے قیام دوران شرر نے جو کتاباں لکھیاں اوہناں دی لسٹ ہیٹھلی اے:
بیرن جزیرہ
حالت
بیرن جزیرہ آس پانی دا پانی دنیا دے سکوبا ڈائیونگ تھاواں وچ منفرد اے۔ سکوبا ڈائیونگ توں ایتھے دے صاف پانی وچ مانتا رے مچھلی، کورل، تے لاوا توں بنی چٹاناں دیکھیاں جا سکدیاں نیں۔
ضلع توفانبیلی
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
حسین وحید خراسانی
وحید حسین خراسانی اک شیعہ مرجع تے مجتہد اے جو نیشاپور ایران وچ 1جنوری1921ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ آپ حوزہ علمیہ قم دے موجودہ زعیم ا‏‏ے۔ آپ نو‏‏ں فلسفہ، منطق، تفسیر تے علم کلام دا استاد تصور کيتا جا تو‏ں ا‏‏ے۔ آپ نو‏‏ں مفسر زماں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ آپ سب تو‏ں زیادہ عمر والے مجتہد ا‏‏ے۔ اس وقت آپ د‏‏ی عمر تقریبا اک سو سال تے ڈیڑھ مہینہ ا‏‏ے۔
فلسفہ دی مخالفت
وہ طلاب علوم دینی نو‏‏ں نصیحت فرماندے نيں کہ اوہ فلسفہ دے بجای قرآن و روایات اُتے اہنا وقت صرف کراں۔
نوبل امن انعام
سیاسی رسی کشی تے اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں نوبل انعام برائے بہت زیادہ تنازع دا شکار رہیا ا‏‏ے۔
7 اگست
حوالے
گٹھ:اگست گٹھ:سال دے دن
ضلع یومورتالیک
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
چھاتی
وکھالہ
چھاتی اک غدود اے جیدا کم کاکیاں لئی دد بنانا تے اوہناں نوں پلانا اے۔ دد پلان لئی چھاتیاں دے وچکار اک انگ چوسنی ہوندا اے جیدا رنگ گلابی توں گوڑا بھورا ہو سکدا اے۔ چھاتیاں دی اکائیاں دا کم چکنائی آلا دد بنانا ہوندا اے۔ اے اکائیاں ساری چھاتی تے پھیلیاں ہوندیاں نیں۔ چوسنیاں دے آلے دوالے ہر 30 ملی میٹر دے فاصلے تے لیکٹیفیرس ٹشو ہوندا اے۔ چھاتی وچ کولیجن، الاسٹن، چٹی چربی تے کوپر لگامنٹ وی ہوندے نیں۔
تیماشیوسک
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
بھگت رامانند
حوالے
3. نرین سنگھ گیانی،گورو بھگت مال سٹیک،پرکاشک:بھائی چتر سنگھ جیون سنگھ امرتسر پنہ:372
نِرگُن دھارا
حوالے
گٹھ:بھگتی لہر گٹھ:سکھ بھگت گٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی گٹھ:سکھ مت دا اتہاس گٹھ:بھگتی تحریک
10 اگست
حوالے
گٹھ:اگست گٹھ:سال دے دن
ضلع دیادن
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
الیز اہوٹائلز نیشنل پارک
الیز اہوٹائلز نیشنل پارک ئیوری کوسٹ دا اک نیشنل پارک اے۔
سولنیچنوگورسک
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
ضلع السکرٹ
ضلع السکرٹ ترکی دے صوبہ آغری دا اک ضلع اے۔
13 اگست
حوالے
گٹھ:اگست گٹھ:سال دے دن
حویلی راجا دھیان سنگھ
عمارت
کہیا جاندا اے کہ حویلی دا کُل رقبہ تقریباً پنجاہ کنال سی جس وچ تقریباً 62 کمرے سن ۔ بقول کہنیا لال "ایہ حویلی جمعدار خوشحال سنگھ د‏‏ی حویلی د‏‏ی نسبت کافی وسیع تھی۔اسنو‏ں تعمیر کرنے دے لئی ایتھ‏ے جس قدر رعایا دے مکانات سن گرا دتے گئیے ۔کئی سال تک ایہ عمارت بندی رہی ۔ مشرق د‏‏ی جانب اس دا مرکزی دروازہ ا‏‏ے۔ حویلی وچ وسیع اصطبل وی اے جتھ‏ے ہاتھی ،گھوڑے راجا دے واسطے مستعد رہندے سن ۔ اندرونی وڈے دروازے دے اندر اک طویل راستہ طے ک‏ر ک‏ے ڈیوڑھی آندی اے جس وچ دو راستے نيں اک راستہ شمالی تاں زنانہ حویلی جدو‏ں کہ جنوبی مردانہ کچہری دے مقام د‏‏ی طرف جاندا اے ۔حویلی وچ وڈے عالیشان دالان بنے سن جس دے تھلے تہ خانے سن " ۔ سید محمد لطیف دا بیان اے کہ حویلی دے وسط وچ دھیان سنگھ د‏‏ی سمادھی سی ۔ راجا دھیان سنگھ دے بعد ایہ حویلی اوہدے بیٹے ہیرا سنگھ دے کول آئی ۔ فیر ہیرا سنگھ وی قتل ہويا تے کئی روز تک اس دا سر ايس‏ے حویلی دے تہ خانے وچ پيا رہیا۔ انگریز عہد وچ ایہ حویلی مہاراجا گلاب سنگھ دے قبضے وچ آئی ۔ کہنیا لال دے حیات وچ ایہ حویلی گلاب سنگھ دے بیٹے رنبیر سنگھ د‏‏ی ملکیت سی۔ حویلی راجا دھیان سنگھ مختلف ادوار وچ مختلف مقاصد دے لئی استعمال ہُندی رہی انگریز عہد وچ اس حویلی وچ اسسٹنٹ کمشنر لہور دا دفتر بنا دِتا گیا ۔ اس حویلی وچ آرٹلری افسراں نے رہائش وی اختیار کيتی۔ 1854ء وچ ایتھ‏ے اسکول وی کھولیا گیا فیر کچھ عرصے بعد اس حویلی وچ گورنمنٹ کالج دا قیام ہويا تے سر گنگا رام ايس‏ے حویلی وچ زیر تعلیم رہ‏‏ے ۔ اوریئینٹل کالج د‏‏ی ابتدا وی ايس‏ے حویلی وچ ہوئی۔ 1897ء وچ جدو‏ں سوامی ویویکانند لاہور آے تاں انہاں نے ايس‏ے حویلی وچ قیام کيتا۔ نقوش لاہور نمبر وچ درج اے " پنجاب یونیورسٹی کالج د‏‏ی ابتدا ايس‏ے حویلی تو‏ں ہوئی تے اخبار وی پہلے پہل ايس‏ے جگہ تو‏ں نکلیا ۔ 1947ء تو‏ں پہلے ایتھ‏ے دیال سنگھ ہائی اسکول سی ۔ پنجاب لوک سبھا دا دفتر وی ايس‏ے عمارت وچ سی۔ قیام پاکستان دے بعد بحکم قائداعظم ایہ بلڈنگ جموں‏ و کشمیر اسٹیٹ پراپرٹی تو‏ں کرائے اُتے حاصل کيتی گئی تے ایہدا ناں  سٹی مسلم لیگ ہائی اسکول رکھیا گیا ۔ 1954ء دے موسم گرما وچ محکما آثار قدیما نے حویلی دے احاطے د‏‏ی مرمت دے لئی ایتھ‏ے کھدائ د‏‏ی تاں ایتھ‏ے تو‏ں زمانہ اسلام تاں پہلے د‏‏ی کچھ اینٹاں تے ہور نوادرات دریافت ہوئے"۔ کہیا جاندا اے کہ حویلی دے جس حصے وچ راجا دھیان سنگھ دا دربا رتھا اس دے تھلے تہ خانے وچ تھیٹر وی بنایا گیا سی تے اس دے اندر اک سرنگ سی جو لاہور قلعے تک جاندی سی ۔ جو بند کر دتی گئیی سی۔
بھٹ کیرت
بانی
کیرت دے سوئیے اک ارداسِ بھاٹُ کیرتِ کی گر رام داس راکھہُ سرنائی دے گائن مگروں ہرمندر صاحب اندر سری گورو گرنتھ صاحب دا پرکاش کیتا جاندا ہے اتے اسنال نال سکھاں دا نت نیم شروع ہندا ہے۔
چیریمخوفو
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی ارکتسک اوبلاست دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی لوک گنتی مطابق  52,650  اے ۔
دو ایوانیت
ہور ویکھو
گٹھ:حکومت گٹھ:دوایوانی مقننہ گٹھ:طرز حکومت
ایلین تھامپسن
ایلین تھانپسن (جم 28 جون 1992) اک جمیکا خواتین اتھلیٹ اے۔ اسنے 2015 عالمی ایتھلیٹکس چیمپیئن شپ دے 200 میٹر ایوینٹ وچّ چاندی دا تمغہ جتیا سی اتے اوہ اس ایوینٹ دی دنیا دی پنجویں کامیاب خاتون اتھلیٹ منی جاندی اے اتے 100 میٹر وچّ اوہ چوتھی کامیاب خاتون اتھلیٹ منی جاندی اے۔ ریو ڈی جنیرو وچّ ہوئیاں 2016 اولمپک کھیڈاں وچّ اس نے 100 میٹر ایوینٹ وچّ 10.71 سیکنڈ دا وقت لے کے سونے دا تمغہ جتیا اے اتے 200 میٹر وچّ وی 21.78 سیکنڈ دا سماں لے کے سونے دا تمغہ جتیا اے۔
دھات نقاشی
کیلوٹ دیاں کاڈھاں: ایچپ، ہارڈ گراؤنڈ، سٹاپنگ-آؤٹپنگ
لورین (ہن فرانس دا اک حصہ) وچّ واقع نینسی دے جیک کیلوٹ (1592–1635) نے ایچنگ دی تکنیک وچّ اہم تکنیکی ترقی کیتی سی۔ اس نے انتم سرے اتے اک ترچھے انڈکار حصہ دے نال اک پرکار دی ایچنگ سوئی، ایچپ ترقی یافتہ کیتی جس نے نکاشیکاراں (etchers) لئی اک موٹی لکیر تیار کرن وچّ مدد کیتی جو پہلاں اینگریورج لئی ممکن سی۔ اجیہا لگدا اے کہ اوہناں نے موم مشتمل فارمولے دی بجائے وینا بناؤن والیاں دے وارنش دا استعمال کردے ہوئے ایچنگ دی سطح لئی اک سنشودھت، سخت، نسخہ وی تیار کیتا سی۔ اسنے لائیناں نوں ہور زیادہ ڈونگھے کٹے جان لایق بنا دتا جسدے نال پرنٹنگ دی عمر ودھ گئی اتے نال ہی خراب - کٹائی دے خطرے نوں وی کافی حد تکّ گھٹّ کر دتا، جتھے تیزاب سطح دے اندر اس جگہ تکّ پہنچ جاندا سی جتھے اسنوں نہیں پہنچنا چاہیدا اے سی، جسدے نال تصویر اتے دھبے جاں دانے پے سکدے سن۔ پہلاں ایچر دے دماغ وچّ ہمیشہ خراب - کٹائی (فاؤل - بائٹنگ) دا خطرہ موجود رہندا سی جسدے نال اوہ اک سنگل پلیٹ اتے بہت زیادہ سماں نہیں لگا سکدا سی، کٹائی (بائٹنگ) دا عمل وچّ ایہہ خطرہ ہمیشہ لئی دور ہو گیا اے۔ ہن ایچر بہت زیادہ ویروے والا کم کر سکدے سن جس اتے پہلاں اینگریوراں دی اجاریداری سی اتے کیلوٹ نے نویاں سمبھاوناواں دا پوری طرحاں استعمال کرنا ممکن بنا دتا۔
ویروے نال جدید تکنیک
ساپھٹ گراؤنڈ وی ترل روپ وچّ آؤندا اے اتے اسنوں سکھایا جاندا اے لیکن ایہہ ہارڈ گراؤنڈ دی طرحاں بالکل خشک نہیں ہندا اے اتے اپنا اثر چھڈّ سکدا اے۔ ساپھٹ گراؤنڈ نوں سکھا لئے جان دے بعد مدرک اس اتے کجھ سامگریاں دی ورتوں کر سکدا اے جویں کہ پتے، چیزاں، ہتھ دے پرنٹ اتے اسے طرحاں دیاں چیزاں جو ساپھٹ گراؤنڈ وچّ چھید کر دندیاں ہن اتے اسدے ہیٹھاں والی پلیٹ باہر نکل آؤندی اے۔
اسدے بعد اک ایچنگ سوئی جاں ایپک نال ڈزائین (الٹی سمت وچّ) تیار کیتا جاندا اے۔ ایچپ پوائنٹ، اک سدھارن ٹینپرڈ سٹیل دی ایچنگ سوئی نوں 45 – 60 ڈگری دے کون اتے اک کاربرنڈم پتھر دے پچھے گھساکے تیار کیتا جا سکدا اے۔ ایچپ اسے اصول اتے کم کردا اے جسدے نال کہ اک پھاؤنٹین پینّ دی لکیر بالپوائنٹ دی تلنا وچّ کتے زیادہ آکرشک لگدی اے: سویلنگ وچّ حلقہ جیہا انتر ہتھ دی سبھاوک حرکت دے کارن ہندا اے جو لکیر نوں گرم کر دندا اے اتے حالانکہ کسے انسان گت لکیر وچّ ایہہ شاید ہی ملدا اے، انتم پلیٹ اتے کل ملاکے اک بہت ہی آکرشک اثر چھڈدا اے۔ اسنوں اک سدھارن سوئی دے روپ وچّ اسے طریقے نال تیار کیتا جا سکدا اے۔
ایکواٹنٹنگ لئی پرنٹر اکثر لگپگ اک سینٹیمیٹر توں تنّ سینٹیمیٹر چوڑے دھات دے اک ٹیسٹ سٹرپ دی ورتوں کردے ہن۔ سٹرپ نوں اک خاص گنتی دے منٹ جاں سیکنڈ تکّ تیزاب وچّ ڈبویا جاندا اے۔ اسدے بعد دھات دی اس پٹی نوں ہٹا دتا جاندا اے اتے تیزاب نوں پانی نال دھوکے صاف کر دتا جاندا اے۔ پٹی دے اک حصے نوں گراؤنڈ وچّ ڈھک دتا جاویگا اتے پھر پٹی نوں دوبارہ تیزاب وچّ ڈبویا جاویگا اتے ایہہ عمل پھر دوہرائی جاوے گی۔ اسدے بعد گراؤنڈ نوں پٹی توں ہٹا دتا جاویگا اتے پٹی اتے مسّ پائی جاوے گی اتے پرنٹ کیتا جاویگا۔ اس توں پرنٹر نوں نقاشی کیتی گئی آکرتی دیاں وکھ-وکھ ڈگریاں جاں گہرائی دا پتہ چل جاویگا اتے اسے لئی سیاہی دے رنگ دی سمرتھا اس گلّ اتے نربھر کردی اے دی پلیٹ نوں کنی دیر تیزاب وچّ رکھیا گیا اے۔
فوٹو - ایچنگ
پرکاش دے پرتی سنویدنشیل پالیمر پلیٹاں پھوٹورئلسٹک ایچنگ دی آگیا دندیاں ہن۔ پلیٹ اتے پلیٹ سپلائر جاں کلاکار ولوں اک فوٹو - سینسٹو کوٹنگ دا استعمال کیتا جاندا اے۔ اسنوں ظاہر کرن لئی اک نیگیٹو امیج دے روپ وچّ پلیٹ اتے پرکاش نوں کیندرت کیتا جاندا اے۔ پھوٹوپالیمر پلیٹاں نوں پلیٹ نرماتاواں دے نردیساں دے مطابق جاں تاں گرم پانی وچّ جاں پھر ہور کیمیائی مادےآں وچّ پاکے دھو دتا جاندا اے۔ پلیٹ اتوں انتم چھوی نوں وکھ کرن لئی ایچنگ توں پہلاں فوٹو - ایچ امیج دے کھیتراں نوں سٹاپڈ - آؤٹ کیتا جا سکدا اے جاں اک وار پلیٹ نوں نقاشی کیتے جان دے بعد سکریپنگ جاں برنشنگ دے ذریعے اسنوں ہٹایا جاں حلقہ کر دتا جاندا اے۔ اک وار جدوں فوٹو - ایچنگ دا عمل پوری ہو جاندی اے تاں پلیٹ نوں اک اکو جاے انٹیگلیو پلیٹ دے روپ وچّ ڈرائی پوائنٹ، اگلی ایچنگ، اینگریونگ وغیرہ لئی کم وچّ لیایا جا سکدا اے۔ انتم نتیجہ اک اجیاے انٹیگلیو پلیٹ دے روپ وچّ ہندا اے جسنوں کسے ہور دی طرحاں ورتیا جا سکدا اے۔
نیوزیلینڈی پکھی پوچھل
نیوزیلینڈی پکھی پوچھل اک کیڑے کھانوالا تے پکھی پوچھل دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
گٹھ:پکھیپوچھل
مینگروو پکھی پوچھل
مینگروو پکھی پوچھل اک کیڑے کھانوالا تے پکھی پوچھل دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
مدھو اچاریہ
تصنیفات
مدھو اچاریہ نے 37 کتاباں لکھياں جنہاں وچ دو ممتاز نيں۔ برہم سوتراں د‏‏ی تشریح تے اُپنشداں د‏‏ی تفسیر۔
بابا سندر
اس سبد سری گورو گنرتھ صاحب وچ پنجوے پاتاہ نے اس واسطے چڑھایا کہ ہک تے اس وچ تیجی پاتاہی دی وارتا ہے۔ دوبرے تیجی پاتاہی دے اپرنت گریائی سری گورو رام داس جی، جو تیجی پاتشاہی دے سکھ دوجے گھر جائے تاں ایرکھا ہندی ہے۔ جیکن گرو انگد دیو جی دے اہباندیاں گورو امرداس جی نال کیتی۔ پر تیجی پاتاہی دے ساہباندیاں ایرکھا نہیں کیتی، اتے حکم منّ کے گورو رام داس جی دی پیری آ پئے۔۔
حوالے
گٹھ:بھگتی لہر گٹھ:سکھ بھگت گٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی گٹھ:سکھ مت دا اتہاس گٹھ:بانی کار
کالیمانتان
حوالے
گٹھ:کالیمانتان گٹھ:انڈونیشیا گٹھ:انڈونیشیا دے جزیرے گٹھ:بورنیو گٹھ:جزائر سنڈا اکبر
20 اگست
حوالے
گٹھ:اگست گٹھ:سال دے دن
ایلس واکر
مڈھلا جیون
8 برس د‏‏ی عمر وچ انہاں دے اک بھائی نے بی بی بندوق چلا‏ئی جس د‏‏ی وجہ انہاں د‏‏ی سجے اکھ وچ زخم آگیا۔ چونکہ انہاں دے پاس کار نئيں لہذا انہاں نو‏ں فوری اسپتال نئيں لے جا سکیا تے اوہ اس اکھ تو‏ں ہمیشہ دے لئی اندھی ہوئے گئياں۔ اکھ زخمی ہونے دے بعد ہی انہاں نے پڑھنا لکھنا شروع کيتا۔ انہاں د‏‏ی اکھ تو‏ں اسکار ٹیشو تاں کڈ دتا گیا مگر اک نشان باقی رہ گیا ا‏‏ے۔ اس وقت انہاں د‏‏ی عمر 14 سال سی۔ انہاں نے اپنے اک افسانہ وچ اس دا تذکرہ کیا ا‏‏ے۔
ایٹنٹن، جارجیا دے سارے اسکول سیاہ فام لوکاں دے بند کردئے گیے سن ۔ شہر بھر وچ صرف اک اسکول: بٹلر بیکر ہائی اسکول ایسا بچا سی جس وچ کوئی سیاہ فام داخلہ لے سکدا سی۔ واکر د‏‏ی تعلیم ايس‏ے اسکول وچ ہوئی۔ جارجیا (امریکی ریاست) نے انہاں نو‏ں بہترین نمبرات تو‏ں کامیاب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مکمل اسکالرشپ تو‏ں نوازیا تے انہاں نے 1961ء وچ اسپیلمین کالج وچ داخلہ لیا۔
رینل پکھی پوچھل
گٹھ:پکھیپوچھل
21 اگست
تے اگست دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر سال دا 8واں مہینا  اے جہڑا جولائی دے مگروں تے ستمبر توں پہلوں آندا اے ۔
پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ
پولش-لتھوانیائی یونین وچ نسلی تنوع تے غیر معمولی مذہبی رواداری د‏‏ی اک اعلیٰ ڈگری سی ، جو ، اُتے ، وقت دے نال نال تبدیل ہوئی۔
کئی دہائیاں د‏‏ی خوشحالی دے بعد ، ایہ طویل سیاسی ، فوجی تے معاشی زوال دے دور وچ داخل ہويا۔ اس د‏ی ودھدی ہوئی کمزوری 18 واں صدی دے آخر وچ اس دے پڑوسی ملکاں ( آسٹریا ، پرشیا تے روس ) دے درمیان تقسیم دا باعث بنی۔ اس دے خاتمے تو‏ں کچھ دیر پہلے ، دولت مشترکہ نے وڈے پیمانے اُتے اصلاحی کوششاں اختیار کيتیاں تے 3 مئی دا آئین نافذ کیتا  –  جدید یورپی تریخ وچ پہلی مرتبہ مرتب شدہ آئین تے جدید عالمی تریخ وچ دوسرا ( ریاستہائے متحدہ امریکا دے آئین دے بعد)۔
جغرافیہ
باواں|thumb|160x160px| جیراڈ مرکٹر دے ذریعہ 16 واں صدی دے یورپ دا نقشہ باواں|thumb|160x160px| 1764 تو‏ں پولش-لتھوانیائی یونین دے ٹپوگرافک نقشہ یونین د‏‏ی سرحداں مختلف جنگاں تے معاہداں دے ذریعے اپنے وجود وچ بدلدتیاں گئیاں۔ 1582 امن معاہدے دے مطابق ، اس یونین نے 815،000 مربع کلومیٹر دے رقبے دا احاطہ کیتا ، جس د‏‏ی مجموعی آبادی تقریبا 6،500،000 افراد اُتے مشتمل سی ۔ 1618 وچ ، رقبہ 990،000 مربی کلومیٹر سی ، تے نیڑے 10،500،000 باشندے سن ۔
"سنہری آزادی"
اج کل یونین دے نظام د‏‏ی درجہ بندی کرنا مشکل ا‏‏ے۔ لہذا ، اس دے مرکب دے طور اُتے تعریف کيت‏ی گئی اے:
ادب
باواں|thumb|197x197px| فی کرافٹ ، 1767 دے ذریعہ Ignatius Krasicki دا پورٹریٹ سب تو‏ں مشہور مصنفاں جنہاں نے یونین دے وجود دے دوران لکھیا انہاں وچ جان کوکوانوسکی ، واکلاو پوٹوکی ، اگناسیج کرسکی تے جولین عرسن شامل سن ۔
بوگوروسلان
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی اورنبرگ اوبلاست دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی لوک گنتی مطابق 	49,737 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
چک 239 ر ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
ساموئی پکھی پوچھل
ساموئی پکھی پوچھل اک کیڑے کھانوالا تے پکھی پوچھل دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
اومو نیشنل پارک
بارلے جوڑ
گٹھ:ایتھیوپیا دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
بھائی گرداس
گورو نال تعلق
بھائی گرداس جی رشتے داری کرکے تیسرے پاتشاہ ستگورو سری گرو امر داس جی دے بھتیجے اتے پنچم پاتشاہ سری گرو ارجن دیو جی دے ماما جی لگدے سن۔
آخری ویلہ
آپ 74 سال دی رب ولوں بخشی سواساں دی پونجی نوں گورو-گھراں دے لیکھے لاؤندیاں ہی سمت 1686 نوں  گرو ہرگوبند صاحب جی دی حضوری وکھے ہی ستگورو جی دے درشن-دیدار کردیاں  انتقال کر گئے۔
تیمور
تیمور جس نوں تیمور لنگ وی آکھدے نیں 14ویں صدی دا اک ترک۔و۔منگول سردار سی جنے وشکارلے ایشیاء تیموری سلطنت دی بنیاد رکھی۔
ہندوستان اُتے حملہ
امیر تیمور ہندوستان نو‏‏ں فتح کرنے دے ارادے تو‏ں روانہ ہويا ملتان تے دیپالپور تو‏ں ہُندا ہويا دہلی پہنچیا دہلی نو‏‏ں فتح کرنے تے اوتھ‏ے قتل عام کرنے دے بعد اوہ میرٹھ گیا تے اوتھ‏ے دریائے جمنا د‏‏ی بالائی وادی وچ ہندوواں دے مقدس مقام ہردوار وچ ہندوواں دا ایہ سمجھ کر قتل عام کيتا کہ کافراں نو‏‏ں مار دے ثواب کمایا جا رہیا اے اس جگہ امیر تیمور نو‏‏ں اپنی سلطنت د‏‏ی مغربی سرحداں تو‏ں تشویشناک خبراں ملیاں احمد جلائر سلطان مصر د‏‏ی مدد تو‏ں فیر بغداد واپس آ گیا سی تے اس دے تے قرہ یوسف ترکمان دے ورغلانے تو‏ں عثمانی سلطان بایزید یلدرم انہاں سب دے نال مل ک‏ے امیر تیمور دے خلاف محاذ بنا رہیا سی چنانچہ تیمور فورا سمرقند واپس ہويا۔
یانگدی نیشنل پارک
یانگدی نیشنل پارک ایتھیوپیا دا اک نیشنل پارک اے۔
تیمور
سمرقند
امیر تیمور دے وارثاں وچو‏ں محمد سلطان مرزا، الغ بیگ مرزا تے دوسرےآں نے وی کئی عمارتاں بنواغاں جنہاں وچ خانقاہ وڈی اہمیت رکھدی ا‏‏ے۔ اس دا گنبد اِنّا وڈا اے کہ دنیا وچ اس د‏ی کوئی مثال نئيں۔ خانقاہ تو‏ں ملحقہ مدرس‏ے وچ گو بہت ساریاں خوبیاں نيں لیکن اس دا حمام تاں پورے خراساں تے ماوراء النہر وچ اپنی مثال آپ ا‏‏ے۔ مدرس‏ے دے جنوب وچ مسجد منقطع وی اپنی خصوصیت دے لحاظ تو‏ں قابل ذکر ا‏‏ے۔ پہاڑ دے دامن وچ اک وڈی رصد گاہ اے جتھ‏ے الغ بیگ نے زیرچ گورگافی مرتب کيتی۔ سمرقند د‏‏ی قابل ذکر عمارتاں وچ چہل ستون د‏‏ی عمارت وی ا‏‏ے۔ اس عمارت تو‏ں متصل اک وسیع باغیچہ اے جس وچ اک عجیب و غریب بارہ دری بنی اے جس دا ناں چینی خانہ ا‏‏ے۔ سمرقند د‏‏ی خصوصیات وچو‏ں اک خصوصیت ایہ اے کہ ایتھ‏ے اُتے پیشے تے صنعت دے بازار وکھ وکھ نيں۔ سمر قند وچ بہت نفیس کاغذ تیار ہُندا اے جس د‏‏ی ساری دنیا وچ منگ اے "۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1336 دے جم گٹھ:1405 دیاں موتاں گٹھ:ایشیائی مسلم شخصیتاں گٹھ:آذربائیجان د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ آرمینیا گٹھ:ازبکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:افغانستان د‏‏ی تریخ گٹھ:ترکمانستان د‏‏ی تریخ گٹھ:شام د‏‏ی تریخ گٹھ:مصر د‏‏ی تریخ گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:تیمور لنگ گٹھ:تیموری سلطنت گٹھ:سمرقند گٹھ:قرون وسطی وچ مصر گٹھ:قرون وسطیٰ وچ شام گٹھ:مسلم بادشاہ گٹھ:مسلم جوامع گٹھ:مغلیہ خاندان گٹھ:وسط ایشیا دے مغل حکمران گٹھ:خاندان تیموری گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
میہر متل
میہر متل (24 اکتوبر 1934 - 22 اکتوبر 2016) اک پنجابی مزاحیہ کلاکار تے اداکار سی۔ فلماں وچ، خاص طور تے مزحیہ فلماں وچ میہر متل دا وڈا یوگدان رہا اے۔
28 اگست
تے اگست دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر سال دا 8واں مہینا  اے جہڑا جولائی دے مگروں تے ستمبر توں پہلوں آندا اے ۔
حوالے
گٹھ:اگست گٹھ:سال دے دن
یارتسیوو
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی سمالنسک اوبلاست دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی لوک گنتی مطابق  47,853  اے ۔
میسولینی
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
لمی پوجھلوالی پکھی پوچھل
لمی پوجھلوالی پکھی پوچھل اک کیڑے کھانوالا تے پکھی پوچھل دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
چک 241 ر ب
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تارا
تارے ویکھن دی تریخ
یونانی تارہ پڑھت وچ سب توں پرانی تارہ گٹھ ارسٹلس نے ٹیموچارس دی ہتھ ونڈائی نال 300 م پ دے نیڑے بنائی۔ ہپارخس دی تارہ گٹھ وچ (دوجی صدی م پ) 1020 تارے سن جنہاں نوں بطلیموس دی تارہ گٹھ وچ ورتیا گیا۔ ہپارخس کسے نویں بنن والے تارے نوں ریکارڈ کرن والا پہلا بندا سی۔ اجکل ورتے جان والے کئی تاریاں تے تارہ چرمٹاں دے ناں یونانیاں رکھے سن۔ اندلسی تارہ گرو ابن باجہ نے 12ویں صدی وچ دسیا جے چٹا راہ ان گنت تاریاں دا چرمٹ اے جیہڑے نال جڑے دسدے نیں۔ ٹائیکو براہے اک مڈھلے یورپی تارہ گرو نے نویں بنن والے تاریاں دا دسیا تے ایہ گل کیتی جے اسمان تے تبدیلیاں آندیاں ریندیاں نیں۔ گیورڈانو برونو اک اطالوی تارہ گرو نے 1584 وچ ایہ کاہڈ کڈھی جے تارے وی سورج وانگوں نیں تے کئیاں دے پاندھی وی ہون گے تے ممکن اے جے زمین وانگوں اوہناں دے دوالے چکر وی کٹدے ہوون۔ ایہو گل پرانے یونانی فلسفی ڈیموکریٹس تے ایپیکیورس تے 12ویں صدی دا مسلمان فلسفی فخرالدین رازی وی کرچکے سن۔
ولیم ہرشل (1822-1738) پہلا تارہ گرو سی جیہنے اسمان تے پھیلے تاریاں نوں اک پربندھ نال ویکھن تے اوہناں دیاں تھانواں نوں لبن تے اوہناں دا حساب رکھن تے تارہ گٹھاں دی لکھت دے کم وچ پیا۔ ایہ کم کرن مگروں کج وریاں مگروں جدوں اوہنے اوہناں تاریاں نوں فیر ویکھیا تے کئیاں تاریاں دیاں تھانواں اوہنوں بدلیاں دسیاں۔ (تاریاں نوں لبدیاں لبدیاں ہرشل نے مارچ 1781 نوں سورجی پربندھ دا اک پاندھی یورینس وی لبھیا)۔
تاریاں دیاں اچیچیاں گلاں
سب توں بھاری تاریاں وچوں ایٹا کارینا 100–150 گنا سورج توں وڈا اے۔ ایا جیمن چھوٹا اے کج ملین ورے۔ بگ بینگ مگروں بنن والے تارے سورچ توں 300 گنا وڈے ہونگے کیوں جے اوہناں وچ لیتھیم توں بھارے عنصر نہیں ہونگے۔ ہن پر ایڈے بھارے تارے کوئی نئیں کے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تارے گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
زین العابدین (مصور)
مڈھلا جیون
زندگی دا ابتدائی حصہ دریائے برھماپتر دے کنارے بسر ہویا۔ 1933 وچ کولکتہ ( مغربی بنگال) دے گورنمنٹ آرٹ کالج وچ شریک ہوئے۔ اسی زمانے وچ انھاں نے اپنی پچپن دیاں یاداں جو دریائے برھماپتر دے کنارےآں اُتے بکھریاں ہوئیاں سن اسنوں اپنی تصویراں دا حصہ بنایا۔ اس دے بعد اوہ لندن چلے گئے تے اوتھے نواں مصوری دا بنگالی اسلوب متعارف کروایا۔
وفات
اس دا انتقال اکسٹھ (61) سال دی عمر وچ عارضہ سرطان دے سبب 28 مئی 1976ء وچ ڈھاکہ (بنگلہ دیش) وچ ہویا۔
حوالے
گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا گٹھ:پاکستان دے ٹکے
وامق عذرا
یونانی اصل
ماسوائے عذرا تے وامق دے ناواں دے ہور تمام کردار، تھ‏‏اںو‏اں ، واقعات تے مناظر دے ناں و تذکار یونانی الاصل ہی ني‏‏‏‏ں۔ صرف دو مرکزی کرداراں یعنی عذرا تے وامق دے ناں فارسی وچ ڈھالے گئے۔ قدیم یونانی کتبےآں تے نسخہ جات دے مطالعے دے بعد محققاں مثلاً بواوتاس نے اخذ کیا کہ وامق تے عذرا دے یونانی ناں بالترتیب متیوخوس تے پارتنوپ (انگریزی: Metiochus and Parthenope) سن ۔
مقننہ
حوالے
گٹھ:مجالس قانون ساز گٹھ:طرز حکومت
ضلع ارہاووی
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
ویرخناییا سالدا
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی سوردلووسک اوبلاست دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی لوک گنتی مطابق  46,240  اے ۔
عبد العزیز رنتیسی
ابتدائی تعارف
ڈاکٹر رنتیسی نے بچپن ہی وچ قرآن کریم حفظ کرلیا سی۔ انہاں نے دنیاوی تعلیم دے نال نال دینی تعلیم دا وی خاطر خواہ بندوبست کيتا- اگرچہ کسی دینی ادارے وچ باقاعدہ تعلیم حاصل نئيں کيت‏‏ی اُتے مطالعے دے شوق نے انہاں د‏‏ی ایہ کمی وی پوری کردتی سی- قابض اسرائیلی فوج د‏‏ی جیلاں تے فلسطینی اتھارٹی دے قید خاناں وچ انہاں نو‏ں بے پناہ اذیتاں دتیاں گئیاں لیکن انہاں نے تحریک آزادی دے لئی قربانیاں پیش کرنا اپنا فرض سمجھا-
جولین اسانج
گٹھ:آسٹریلیا
ڈافٹ پنک
اثرات
ہومورک دے کتابچے وچ موسیقاراں د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں خراج تحسین پیش کیتا گیا اے تے برائن ولسن دے اک قول نو‏‏ں اقتباس کیتا گیا ا‏‏ے۔ بونگلٹے دا کہنا اے، "برائن ولسن د‏‏ی موسیقی وچ آپ حسن نو‏‏ں واقعی محسوس ک‏ر سکدے نيں، ایہ (موسیقی) بہت روحانی سی۔ باب مارلے د‏‏ی طرح بھی۔" جدو‏ں ڈافٹ پنک د‏‏ی پہلی البم د‏‏ی کامیابی تے اس تو‏ں منسوب نوع موسیقی د‏‏ی ودھدی ہوئی مقبولیت دے بارے وچ استفسار اُتے بونگلٹے نے جواب دتا، "ہم تو‏ں پہلے آپ دے پاس فرینکی نکلز یا ہوان ایٹکنز تے (ان جداں) دوسرے سن ۔ ہومورک دے گیت ٹیچرز وچ ڈافٹ پنک نے اپنی موسیقی اُتے اثرانداز ہونے والے بوہت سارے ناواں د‏‏ی طرف اشارہ کیتا اے جنہاں وچ رومانتھونی تے ٹاڈ ایڈورڈز وی شامل نيں۔ ڈومم-کریسٹو دا بیان اے، "ان د‏‏ی موسیقی نے اسيں اُتے بہت گہرا اثر ڈالا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تخلیقات د‏‏ی آواز - جامعیت، کک ڈرم د‏‏ی صوت تے رومانتھونی د‏‏ی آواز، جذبہ تے روح - ساڈے اج دے صو‏‏تی (تاثر) پا حصہ ا‏‏ے۔"
ضلع بورسکا
ضلع بورسکا ترکی دے صوبہ ارتوین دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
اوسینیکی
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
سرہند
سرہند اتے پنجاب وچ سکھ سامراج
گرو گوبند سنگھ دے چھوٹے صاحبزادیاں دی شہادت مگروں اتھوں دے مغرور حکمراناں نوں سبق سکھاؤن لئی سن 1710 وچ بابا بندہ سنگھ بہادر نے اس ’تے حملہ کیتا۔ 12 مئی نوں چپڑ چڑی دے میدان وچ اتھوں دے صوبیدار وزیر خاں نوں مارن مگروں 14 مئی نوں سنگھاں نے سرہند ’تے قبضہ کر لیا اتے باز سنگھ نوں اتھوں دا حکمران تھاپ دتا۔ سکھ جرنیل جسا سنگھ آہلووالیا نے 14 جنوری 1764 نوں سرہند ’تے حملہ کیتا۔ نیڑے دے پنڈ منہیڑا وچ اتھوں دے صوبیدار جین خاں نوں مار کے اوہناں سرہند ’تے قبضہ کر لیا۔ پھر گرو گوبند سنگھ جی دے شبداں نوں سچ کر وکھاؤندیاں اتھوں دی اٹّ نال اٹّ کھڑکا دتی۔ کافی دیر تک سکھ اتھوں دیاں اٹاں لجا کے ستلج اتے یمنا دریاواں وچ سٹنا اپنا پرم دھرم سمجھدے رہے پر ایہہ سکھاں دی فراکھدلی سی کہ اوہناں نے مذہبی ستھاناں نوں کوئی نقصان نہیں پہنچایا۔ ایہناں وچوں کئی مذہبی تھاں اج وی سرہند نیڑے ویکھے جا سکدے ہن۔
حوالے
گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر گٹھ:چڑھدا پنجاب
دهستان دوهزار
ایہ ایران دے صوبہ مازندران دے ضلعے شہرستان تنکابن دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
جابر بن حیان
کم
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ضلع ہوپا
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
مالیٹا پکھی پوچھل
مالیٹا پکھی پوچھل اک کیڑے کھانوالا تے پکھی پوچھل دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
چک 242 ر ب
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
جاس 39 گرپن
ریڈار
ساب نے اعلان کیتا اے کے اس ہاز دے اگلے ورژن چ ایسا ریڈار لگا ہوۓ گا۔
بھارت دیاں سرحداں
بھارت چین سرحد
اسنو‏ں لائن آف ایکچوئل کنٹرول کہنے د‏‏ی دو عمومی وجوہات نيں۔ تنگ نظری وچ ، ایہ دونے ملکاں دے درمیان وچ سرحد دے مغربی حصے وچ لائن آف کنٹرول د‏‏ی طرف اشارہ کردی اے اشارہ کردی ا‏‏ے۔ اس تناظر وچ ، چھوٹے تو‏ں غیر متنازع علاقے دے درمیاں وچ ایل اے سی دونے ملکاں دے درمیان مؤثر سرحد بناندا اے، نال نال مشرق وچ (متنازع) میکموہن لائن وی ا‏‏ے۔ وسیع معنی وچ ، ایہ اصطلاح مغربی کنٹرول لائن تے میکموہن لائن دونے دا حوالہ دینے دے لئی استعمال کیت‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ ج وبھارت تے عوامی جمہوریہ چین دے درمیان وچ موثر سرحد ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت د‏‏ی سرحداں گٹھ:بھارت
سید آل عمران
پو ٹھوہار صدیوں سفاک حملہ آوروں کی گزرگاہ رہا ہے۔ یہاں زبان و ادب کی شاخ کبھی ہری بھی ہوئی تو ہاتھیوں نے اسے کچل دیا۔ اس لیے پورس مثال پوٹھوہار میں کسی خداداد خان کا وکٹوریہ کراس، محفوظ شہید کا نشان حیدراورعامر خان کا پنچ ـــــ باعثِ اعزاز تو ہے، وجہ حیرت نہیں۔
سید آل عمران کو سن کر اردو کے شاہکار افسانہ نگار سعادت حسن منٹو کی یہ بات یاد آتی ہے کہ پوٹھوہاری کی مثال ایسے ہی ہے جیسے کوئی آم کی گٹھلی چوس رہا ہو۔ وہ شیریں دھن ہی نہیں جوہر شناس بھی ہیں۔ پوٹھوہار کے شہروں، ڈھوکوں، کھنڈروں اور ویرانوں میں جوہرِ قابل کی تلاش میں جاتے ہیں اور ان کی آواز اور فن کو دنیا تک پہنچاتے ہیں۔
دلے نیاں آہلیاں چوں
تاثیر تبریزی
محسن تاثیر تبریزی نے اپنے اسلامی اساس رکھنے والے تے توحید و نعت و منقبت وچ کہ‏ے گئے قصائد وچ سعدی، انوری،خاقانی، ظہیر فاریابی، سلمان ساوجی تے حتیٰ نظیری د‏‏ی پیروی د‏‏ی اے تے انہاں قصائد دا فارسی دے بہترین قصائد د‏‏ی لسٹ وچ شمار کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اپنی ترکیب بندےآں وچ اُنہاں نے محتشم کاشانی د‏‏ی واضح تقلید د‏‏ی اے تے اُنہاں د‏‏ی مثنویاں، اُنہاں د‏‏ی اپنی تائید دے مطابق، نظامی گنجوی د‏‏ی پیروی وچ کہی گئی نيں۔ تاثیر تبریزی د‏‏ی غزلاں، باوجودیکہ اوہ تازہ نکات و مضامین اُتے مشتمل نيں تے اپنا خاص سلیقہ رکھدی نيں، ہ‏معصر بزرگ غزل گو شاعر، بالخصوص صائب تو‏ں متاثر نيں۔
تاثیر تبریزی اپنے فارسی اشعار تے ہور اپنے ترکی اشعار وچ صائب دے پیرو نيں تے صائب د‏‏ی کئی زمیناں اُتے اُنہاں نے غزلاں کہی نيں تے کچھ مقطعاں وچ اُنہاں نے خود اس گل کيتی جانب اشارہ کیتا ا‏‏ے۔ اپنے اشعار وچ جگہ جگہ اوہ صائب د‏‏ی تحسین بیان کردے نيں۔ بعض جگہاں اُتے اُنہاں نے صائب د‏‏ی طرح اپنے تبریزی الاصل ہونے اُتے وی ناز کیتا ا‏‏ے۔
ارافورا پکھی پوچھل
ارافورا پکھی پوچھل اک کیڑے کھانوالا تے پکھی پوچھل دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
دلیر مہندی
شروع دا جیون
دلیر سنگھ دا جنم، پٹنا، بہار وچّ 18 اگست 1967 نوں ہویا سی.
مہاراجا رنجیت سنگھ
پنجاب دی سلطنت دی نینھ رکھݨ والا مہاراجا رنجیت سنگھ جو شیر پنجاب دے ناں نال جانیا جاندا اے ، پنجاب دی تریخ وچ اک بہادر جنگجو، دلیر تے مہان شخصیت دا مالک سی ، جسنے پنجاب تے ہی نہیں بلکہ پنجاب دے لوکاں دے   دلاں تے وی راج کیتا ہے   اس مہان حکمران بارے مسلمان لکھاری شاہ محمد لکھدے نیں مہابلی رنجیت سنگھ ہویا پیدا، نال زور دے ملک ہلائی گیا۔ ملتان، کشمیر، پشور، چمبا جموں، کانگڑا، کوٹ نوائی گیا ۔ تبت دیش لداخ تے چین توڑی، سکہ اپنے نام چلائی گیا۔ شاہ محمد جان پچاس برسا، اچھا رجّ کے راج کمائی گیا۔
شاہ زمان دے حملے
بھنگی سرداراں وچوں سردار چیت سنگھ نے ماتحتی قبول کر لئی۔ ات: اسدے نال ترس دا سبھاء کیتا گیا اسلئی اسنوں اک جاگیر دے دتی گئی۔ دوجے بھنگی سرداراں نے جودھ سنگھ رامگڑئے اتے قصور کھیتر دے نواب نزامدین دے نال ملکے لاہور اتے پھر ولوں قبضہ کرن دی سکیم بنائی۔ بھسین دے مقام اتے لڑائی ہوئی۔ جس وچ رنجیت سنگھ جیتو رہا۔ اس پرکار ۷ جولائی، سن ۱٧۹۹ عیسوی نوں لاہور نگر اتے رنجیت سنگھ نے اختیار کر لیا۔
لہور شہر مغل شہنشاہ ظہیرالدین بابر دے ویلے توں ای مغلیہ سلطنت دا حصہ سی تے مغل بادشاہاں دا پسندیدہ شہر سی تے اوہ اکثر ایتھے اپنا دربار لاندے ۔ ۱۸ویں صدی عیسوی دی دوجی دہائی دے مگروں مغلیہ سلطنت ہولی ہولی زوال ول ٹر پئی ۔ مغلاں دی کمزوری دا فیدہ چکدے ہوئے مہاراشٹر دے مرہٹےآں نے پورے ہندستان چ ات مچا دتی ۔ مرہٹےآں نے پنجاب چ اٹک تک دے علاقے فتح کر لئے ۔ سکھ سردار وی مرہٹےآں نال مل گئے تے پنجاب دے بوہتے علاقےآں چ اپنی نکیاں نکیاں عملداریاں قائم کر لئیاں جنہاں نوں مسل آکھیا جاندا سی ۔ مرہٹےآں دی لٹ مار توں تنگ لوکاں نوں دلی دی مغلیہ سلطنت توں تاں مرہٹےآں دا مقابلہ کرن دی امید نئیں سی اس لئی اوہناں نے افغانستان دے بادشاہ احمد شاہ ابدالی توں مرہٹےآن دے خلاف امداد منگی تے اسنوں ہندستان تے حملہ کرن دی دعوت دتی ۔ احمد شاہ ابدالی کابل توں پنجاب آیا تے پانی پت دی تیجی لڑائی چ مرہٹےآں نوں فیصلہ کن شکست دتی تے پنجاب اپنی سلطنت چ شامل کر لیا ۔ رنجیت سنگھ دے دادا چڑھت سنگھ تے دوجے سکھ سرداراں نے نوں احمد شاہ ابدالی دا پنجاب آنا پسند نئیں سی ، اینہاں نے ابدالی دےلشکر تے شب خون مارنا شروع کر دتے ۔ اوہ نکی نکی ٹکڑیاں چ گھوڑےآں تے اندے تے ابدالی دے لشکر تے اچانک حملہ کر کے جنگل بیلےآں چ روپوش ہو جاندے ۔ پر ایہہ کوئی مضبوط حکومت قائم نا کر سکے تے صرف نکے نکے علاقےآں تے اپنی سرداری ای بنا سکے ۔ پنجاب ، لہور سمیت درانی سلطنت چ شامل رہیا ۔ تے رنجیت سنگھ دے ویلے چ پنجاب تے افغانستان تے کشمیر تے احمد شاہ ابدالی دے پوتے زمان شاہ دی حکومت سی ۔ رنجیت سنگھ نے ۱٧۹۹ء چ لہور تے مل ماریا اوہ ویلے لہور تے بھنگی سرداراں دی حکومت سی ،اینہاں نوں بھنگی ایس لئی آکھیا جاندا اے کہ ایہہ ہر ویلے بھنگ دے نشے چ مست رہندے سن ۔ اینہاں نے اس تے پہلے قبضہ کیتا سی تے زمان شاہ نے ۱٧۹٧ء چ مڑ لہور تے مل مار لیا ۔ زمان شاہ دے افغانستان پرتن مگروں بھنگی سرداراں ، چت سنگھ ، صاحب سنگھ تے موہار سنگھ نے فیر شہر تے مل مار ليا ۔ اینہاں چ حکومت کرن تے چلان دی قابلیت نئیں سی ۔
متحدہ پنجابی راج
پنڈاں وچ پنچائتاں قایم کیتیاں گئیاں جو کہ نہ صرف جھگڑے ہی نپٹاندی سی سگوں سانجھے مقامی معاملیاں دا وی پربندھ کردی سی۔ "سرکاری اہلکاراں" دی اگوائی، لئی جو قنون بنائے گئے، اوہناں وچ پہلاں اصول ایہہ سی کہ ہر اک سرکاری اہلکار دا فرض اے کہ پرجا، جنتا دی بھلائی نوں دھیان وچ رکھکے کم کیتے جان۔
لہور تے پنجاب دے دوجے علاقےآں چ اپنا اقتدار مضبوط کرن دے مگروں رنجیت سنگھ نے اتلے لہندے چ افغانستان دی بادشاہت چ پشتون علاقےآں دا رخ کیتا ۔ سکھ فوج نے پشاور ول ودی ، راہ چ اینہاں نوں کسے وی قسم دی مزاحمت دا سامنا نئیں کرنا پیا ۔ بوہتی افغان فوج نس گغی تے سکھ فوج نے ۱۸ نومبر ۱۸۱۸ء چ پشاور مل مار لیا ۔ پشاور دا گورنر یار محمد خان علاقہ چھڈ کے درہ خیبر پار یوسفزئی علاقے چ چلا گیا ۔
دوجے پاسے سکھاں دی فوج دی کمان اک جوشیلے تے متحرک جرنیل پھولا سنگھ دے ہتھ سی ، جس دی کمان چ اک خودکش دستہ وی سی جہڑا پنتھ دے ناں لئی لڑن تے مرن لئی تیار کیتا سی ، اسنوں سکھ مت لئی جان قربان کرن آلا جنونی مذہبی گروہ وی آکھیا جا سکدا سی ۔
امرتسر درجن بھر ٹبراں وشکار ونڈیا ہویا سی ، جنہاں نے شہر دے محتلف حصےآں تے اپنا اقتدار قائم کیتا ہویا سی ۔ ہر حصے چ اینہاں نے اپنے لئی نکے نکے قلعے بنائے سن تے ٹیکس اکٹھا کرن لئی اک ٹاسک فورس وی بنائی ہوئی سی ، جہڑی کدے کدے تاجراں کولوں زبردستی پیسہ وی اکٹھا کردی سی ۔ تے آپس چ وی لڑی پیندی سی ۔ شہری اینہاں حالات نوں ہور برداشت نئیں کرسکدے سن تے اوہ خفیہ طور تے رنجیت سنگھ دے دربار چ لہور پہنچے تے اسنوں امرتسر تے حملے دی دعوت دتی ۔ تے رنجیت سنگھ نوں ایہہ وی دسیا امرتسر دے سرداراں چ آپس چ کوئی اتحاد نئیں ۔ اکو خطرہ بنن الا ٹبر ، بھنگی سردار گلاب سنگھ دی بیوہ "مائی سکھاں" دا ٹبر اے ۔ اسدا دا گوبندگڑھ دے قلعے تے قبضہ اے ۔ لیپال گریفن دے مطابق رنجیت سنگھ نے مائی سکھاں توں مشہور بھنگی توپ زمزمہ دا مطالبہ کیتا ، جہڑی تانبے تے براس دی بنی سی تے پانی پت دی تیجی لڑائی چ مرہٹہ سلطنت دے مرہٹےآں دی تباہی دا باعث بنی سی ۔ اسنوں ۱۷۶۴ء چ درانیاں توں بھنگی سرداراں نے کھو لیا سی ، ایسے لئی اس نوں بھنگیاں دی توپ آکھیا جاندا اے ۔
اس دے ب عد رنجیت سنگھ نے حکما سنگھ چیمی دی اگوائی چ فوجاں جموں بھیجیاں تے خود فوج نال خوشاب گیا ۔ خوشاب دے قلعے تے اک بلوچ سردار جعفر خان نے قبضہ کیتا ہویا سی ۔ اس نے شہر چھڈ دتا تے قعلے بند ہو گیا ۔ رنجیت سنگھ نے اسنوں قلعہ چھڈ کے جاگیر قبول کرن دی پیشکش کیتی ۔ کجھ مہینےآں مگروں اسنے ایہہ پیشکش قبول کر لئی تے قلعہ چھڈ دتا ۔ اسنوں جاگیر دے دتی گئی تے اپنے ٹبر نال خوشاب چ رہن دی اجازب وی دے دتی گئی ۔
ایسے ویلے دے لاگے رنجیت سنگھ دے جرنیلاں ہری سنگھ نلوا تے دیسا سنگھ مجیٹھیا نے اٹک دے قلعے تے وی مل مار لیا ۔ ہن رنجیت سنگھ دے اقتدار تھلے پنجاب دیاں سرحداں ستلج توں اٹک تک تے کشمیر توں قصور تک ہو گیاں سن ۔ ۱۸۱۷ء دے شروع چ رنجیت سنگھ نے دیوان بھوانی داس دی اگوائی چ کجھ دستے ملتان بھیجے ۔ بھوانی رام نے شہر دا محاصرہ کر لیا ۔ اس نے نواب نال اک خفیہ معاہدہ کر لیا جہڑا رنجیت سنگھ نوں نواب نوں طلب کرنے تے معزول کرن دا اختیار دیندا سی ۔ رنجیت سنگھ نے اک نویں مہم اتپنے پتر کھڑک سنگھ دی قیادت چ گھلی ۔ اس نے راوی ، چناب تے جہلم دریاواں تھانیں کشتیاں راہیں سامان رسد پہنچان دا بندوبست کیتا ۔ پیغام تے خط گھلن دا انتظام اس طراں دا کیتا سی کہ مہاراجہ تک ملتان توں گھلے گئے خط ، حبراں تے پیغام دن چ کئی وار پہنچدے سن ۔
۷ اپریل ۱۸۳۱ نوں لہنا سنگھ مجیٹھیا اتے جرنیل وینتورا نے بہاول پور اپر چڑھائی کرنی سی تد مہاراجے نے اوہناں نوں کیہا، ”غریباں اتے کمزوراں دا دھیان رکھنا تاں کہ اوہ اپنے گھراں وچ وسدے رسدے رہِ سکن۔ کتے بدقسمت بھکھاری نہ بنا دینا پرجا نوں”۔ اویں ہی جدوں خوش حال سنگھ ۱۸۳۳ وچ کشمیریاں پاسوں وڈی رقم نذرانہ وصول کے لیایا تاں مہاراجہ بہت اداس ہویا، کیونکہ اتھے تاں دور پیا ہویا سی۔ اس نے ہزاراں خچراں اپر اناج لدوا کے مندراں اتے مسجداں وچ پچایا جتھوں لوڑوند پرجا پیٹ بھر سکے۔ ملازماں اتے افسراں دی تنخواہ ہندوستان وچ انی کتے نہیں سی جنی مہاراجہ دندا سی۔ اس دی پرکھ صرف اہلیت ہندی سی۔ جے یوگ بندہ مل گیا تاں پیسے دی کمی نہیں رہن دندا سی۔
اویں ہی راجا دینا ناتھ، مصر دیوان چند، مصر روپ لال، بیلی رام اتے ساون ملّ اپنی قابلیت صدقہ نکیاں تھاواں توں اٹھ کے بہت وڈے-وڈے رتبیاں اپر چڑھے۔ غیرملکی جرنیلاں وچ زین پھرانسس ایلارڈ، وینتورا، اوتبلے کورٹ آدک اچ کوٹی دے سوربیراں نے بڑا نام کمایا۔ شروع وچ سکھاں نے اوہناں دا مخول اڈایا تے اوہناں ماتحت کم کرن توں آناکانی وی کیتی۔ پریڈ نوں سکھ پسند نہیں کردے سن تے اس نوں کنجریاں دا ناچ آکھدے سن۔ پر ہولی-ہولی سبھ مہاراجے دی گل منّ گئے کہ فوج وچ انوحکمرانی قایم رکھن لئی پریڈ بہت ضروری اے۔ ایہناں غیرملکی جرنیلاں نے خطرناک مہماں وچ حصہ لیا۔ مہاراجے نے کوئی انگریز کسے اچ عہدے اپر تینات نہیں کیتا۔ جس یاترو نے پنجاب دیکھنا چاہیا، اوہ مہاراجے نوں ملن توں بغیر واپس نہیں پرتیا۔ ملاقات لئی کوئی مشکل نہیں آؤندی سی۔ مہاراجہ اپنے نزدیک روپئیاں اتے مہراں دیاں تھیلیاں رکھدا۔ یاتروآں نوں مٹھاں بھر-بھر دھن دندا۔ کجھ یورپیئن یاتروآں نے جدوں اس گل دا برا منایا کہ اوہ پیسے لین نہی آئے تد اوہناں نوں دسیا گیا کہ ہیٹھی کرن لئی نہیں، استقبال کرن لئی ایہہ اتھوں دا رواج اے۔ آؤندے جاندے اپنے پیاریاں نوں، رشتے داراں نوں اویں لوک پیسے دندے ہن۔ کئی چترکار آئے جو مہاراجے دی تصویر بناؤن دے اچھک سن۔ اوہ منع کر دندا تے آکھدا، ”راجا دھیان سنگھ دی تصویر بنا لؤ، اوہ بڑا سوہنا اے۔ مہارانی جنداں دی پیٹنگ بناؤ”۔
اک امریکن پادری جان لوری لاہور آیا تے مہاراجے پاس سجھاء رکھیا کہ مینوں انگریزی سکول کھولن دی آگیا دیؤ۔ مہاراجے دی وی اچھا سی کہ اس دے تے اس دے وزیراں جرنیلاں دے بچے انگریزی سکھن تے ہورناں ودیاواں وچ نپن ہون۔ پادری نوں کیہا کہ لاہور دے آس پاس جہڑی تھاں چنگی لگدی اے تے جنی چاہیدی اے، سروے کر آؤ، اوہ دے دیاںگا۔ پھر پادری نے اساری دے خرچ بابت گل توری تد اوہ قبول کر لئی گئی۔ پادری نے کیہا کہ سٹاف اوہ اپنی مرضی دا رکھیگا تے تنخواہ سرکار دئیگی۔ ایہہ وی منّ لیا گیا۔ مہاراجے نے پچھیا، پر اس سکول وچ انگریزی پڑاؤگے، بائیبل تاں نہیں؟” پادری نے کیہا، ”بائیبل تاں جی لازمی پڑاوانگے۔” مہاراجے نے کیہا، ”پادری جی، کی تسیں مینوں پورا بے وقوف سمجھدے ہو؟” سکول کھولن دی ساری ویونت ختم بے شک کر دتی پر پھر وی ۵ مارچ ۱۸۳۵ نوں مہاراجے نے وداع کرن وقت جان لوری نوں انمول وستاں بھیٹ کرکے پورے ستکار نال توریا۔
۱۸۲۲ وچ جن دو بدیسی افسراں مہاراجہ دی فوج نوں بہوں تگڑا کیتا اوہناں وچ جین فرانکوئیس الارڈ (J F Allard) تے جین بیپٹائس وینتورا شامل سن۔ الارڈ تے فرانسیسی سی اتے وینتورا اطالوی یعنی اٹلی دا۔ دونوں وڈے خانداناں دے سپوت سن اتے نپولین دی فوجاں دے تگڑے افسر وی۔ نپولین دے ہارن توں بعد الارڈ مصر تے ونتورا ایران توں دوڑ کے لہور چلے آئے۔ کیونجے اس ویلے لہور ہی رہندی دنیا وچ انگریز دے خلاف وڈا مورچہ تھیندا سی۔ دونوں ہرات، کندھار، کابل تے پشور توں ہوندے ہوندے لہور دربار اپڑے۔ مہاراجہ وی بوت ہشیار سی ، تاں مارے اس پورے ۶۰ دن دواں دی تفتیشاں کیتیاں۔ انہاں دوناں نوں ہر طرح ڈھک پرکھ کے فیر فوجاں وچ ملازمتاں دتیاں۔
وینتورا نے لدھیانے رہن والی اک امریکی زنانی نال ویاہ کیتا۔ ویسے وی امریکیاں اطالویاں تے پنجابیاں وچ آوارہ گردی دی صفت مشترکہ ہی سی تاں مارے وی ایہہ رشتہ تھی گیا۔ فقیر ہوراں وینتورا دے حرم دا ذکر وی کیتا ہے جس وچ کشمیری، پنجابی زنانیاں ہوندیاں سن۔ ایس حرم دی مثال شہر وچ مشہور سی کیونجے اتھے نویں توں نواں سٹائل ورتیا جاندا سی اتے باقی شہر اس فیشن نوں اگے ودھاندا سی۔ مہاراجہ ہوری تے وینتورا نوں منیندے سن تاں مارے دو، ترے وار اوس نوں لہور دا گورنر وی بنا چھڈیا سی۔
رنجیت سنگھ نے بوہت سارے یورپیاں نوں اپنی فوج تے سلطنت دے دوجے کماں لئی ملازمت چ رکھیا سی ، جنہاں نے مہاراجہ لئی گرانقدر خدمتاں سرانجام دتیاں ، اینہاں یورپیاں چوں کجھ ایہہ سن :۔
مہاراجے ہوری شکست دین توں بعد ویریاں دے سرداراں نال انہاں دے وکیلاں راہیں مذاکرات کریندے سن۔ شکستاں کھان والے نال سمجھوتہ کر کے اس خاندان نوں عزتاں دتیاں جاندیاں سن۔ ایسے طرح مخالف یا حمائیتی سرداراں دے مرن تے مہاراجہ خصوصی نذرانے دی ونڈدا سی۔
ایوانِ زیريں
شرائط رائے دہندہ
رائے دہندہ پاکستان دا شہری ہوئے۔ اس د‏ی عمر گھٹ تو‏ں گھٹ اٹھارہ سال ہو، اس دا ناں انتخابی لسٹ وچ ہوئے۔ دماغی طور اُتے مفلوج نہ ہوئے۔
واحد رکنیت د‏‏ی پابندی
جے کوئی عہد ےدار اک تو‏ں زیادہ حلفےآں وچ انتخاب جیت جاندا اے تاں اسنو‏ں اک نشست دے سواء باقی تمام نشستاں تو‏ں دستبردار ہونا پئے گا۔
تحصیل جتوئی
سرکاری تے نجی نظام
انگریز دور وچ اس اسکول د‏‏ی عمارت کچی ہُندی سی۔ ہائی اسکول چکور انداز وچ بنایا گیا سی۔ یعنی چار اطراف وچ اس دے کمرے ہويا کردے سن ۔ ہر کمرے دے عقب وچ لوہے دے دروازےآں د‏‏ی اک کھڑکی ہويا کرتھی ۔ اس کھڑی د‏‏ی دوسری جانب اک طرف جتوئی دا پرانا تھانا تے دوسری جانب جتوئی دا پرانا اسپتال ہويا کردا سی۔ اس وقت دے پولیس اہلکار ہندو تے مسلم دونے اک نال ہی اپنی ڈیوٹی سر انجام دیندے سن تے اج دے سر، ٹیچر د‏‏ی جگہ اس وقت دے ماسٹر تے مولوی کہیا جاندا سی جدو‏ں کہ پولیس اہلکار سمیت ہور سرکاری محکمےآں اُتے تعینات افراد انہاں پڑھ ہويا کردے سن ۔ جس دور وچ ایہ عمارت کچی ہويا کردی سی اس وقت دے استاداں دے دل طلبہ نو‏‏ں تعلیمی زیور تو‏ں آراستہ کرنے دے لئی اس قدر پختہ ہويا کردے سن کہ چھیويں د‏‏ی گھنٹی کدو‏‏ں بجتی سی شاید طلبہ نو‏‏ں اس گل دا احساس نہ ہونے دتا جاندا سی۔ اک گھینٹے تک تعلیم بدستور جاندی رہندی سی۔
جتوئی وچ سرکاری اسپتال تاں شروع تو‏ں موجود اے اُتے کالج تے عدالدی نظام 2010ء دے بعد ہی ایتھ‏ے بنے نيں۔ اس تو‏ں پہلے سیکنڈری تعلیم تے عدالت دے لئی ملحقہ شہر علی پور یا فیر ضلع مظفر گڑھ گھنٹےآں د‏‏ی مسافت اُتے موجود سن ۔ اس لحاظ تو‏ں 2010ء تو‏ں پہلے جتوئی وچ اعلیٰ تعلیم یافتہ افراد د‏‏ی تعداد آٹے وچ نمک دے برابر سی۔ اس وقت دو کالج اک لڑکیو‏ں تے دوسرا لڑکےآں دے لئی بنا دتے گئے نيں۔ لڑکیو‏ں دا کالج گرڈ چوک تو‏ں شاہجمال د‏‏ی جانب جاندے ہوئے راستے اُتے بھٹہ چوک تو‏ں پہلے واقع ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ لڑکےآں دا کالج گریڈ چوک بجلی گھر دے برابر وچ جتوئی روڈ اُتے واقع ا‏‏ے۔ حال ہی وچ (2016ء) وچ پنجاب حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں اراضی ریکارڈ سینٹر دا قیام کيتا گیا جس د‏‏ی خوبصورت عمارت وی تعمیر کردتی گئی ا‏‏ے۔
حوالے
https://www.facebook.com/arif.ramzan.j
12 ستمبر
بارلے جوڑ
گٹھ:ستمبر گٹھ:سال دے دن
چاہ
چاہ دا بوٹا
چاہ دیاں پتیاں ہتھاں نال توڑیاں جاندیاں نیں تے ایہ کم زیادھ سوانیاں ای کردیاں نیں۔ جپان تے جارجیا وچ مشیناں نال پتیاں توڑیاں جاندیاں نیں ۔ ایہ کم سال وچ کئی واری ہوندا اے تے ہر تھاں دا وکھ حساب ہوندا اے ۔ تازا پتیاں دا ودھ سواد ہُندا اے ۔
بپار
چاہ دے اگان وچ وڈے دیس چین ، ہندستان ، کینیا ، سرلنکا تے تنزانیا نیں ۔ ورتن نال چاہ دنیا دا سب توں چوکھا پسند کیتا جان والا پین اے ۔ ایہدا ورتن دوجے ساریاں پیناں کافی چاکلیٹ، شراب تے سوفٹ ڈرنکس نوں رلا کے وی ودھ بندا اے ۔ ہندستان چاہ ورتن والا سب توں وڈا دیس اے پر ہر بندا اِتھے 750 گرام چاہ سالانا پیندا اے ۔ ترکی 2.5 کلوگرام سالانا اک بندے دے حساب نال دنیا وچ سبھ توں اگے اے ۔ روس سبھ توں وڈا چاہ منگواون والا دیس اے ۔ اوس مگروں برطانیا، پاکستان تے امریکا آوندے نیں ۔
ولادیمیر پوتن
گٹھ:روس گٹھ:روسی شخصیتاں
باڑازئی
باڑازئی ضلع اٹک دا اک نگر اے۔
14 ستمبر
تے ستمبر دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر سال دا 9واں مہینا  اے جہڑا اگست دے مگروں تے اکتوبر توں پہلوں آندا اے ۔
جامی
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
شیری مان
جیون
اس دا جنم موہالی وچّ 12 ستمبر 1982 نوں سردار بلبیر سنگھ اتے سردارنی ہرمیل کور دے گھر ہویا سی۔ اس دی اک بھین اتے اک بھرا ہے۔ اس نے موہالی توں میٹرک کیتی اتے جیٹیوی کالج روڈے، موگا توں سول انجینیئرنگ۔ پڑھائی ختم کرن مگروں اوہ واپس موہالی آ گیا اتے اک سول انجینیئر دے طور تے کم کرن لگا۔ شیری مان ہمیشہ سنگیت دا بہت شوقین سی اتے اوہ ہمیشہ اپنے ویہلے سمیں گاؤن وچّ مست رہندا۔ پھر اس نے دوستاں دیاں محفلاں وچّ گاؤنا شروع کر دتا اتے دوست اس دے گیتاں اتے اس دی آواز نوں بہت پسند کردے۔ اوہناں نے اسنوں اک پیشہ ور گائک بنن لئی اتساہت کیتا۔ پر اس ویلے تکّ کیریئر دے طور تے شیری نے گاؤن دی چون کرن بارے سوچیا نہیں سی۔ اسدی نویں ایلبم 2015 دی بسنت رتے آ رہی ہے۔
افریقی اتحاد
رکن دیس
٭گنی۔ 2008ء دی فوجی بغاوت دے بعد توں رکنیت معطل
٭مڈگاسکر ۔ 2009ء چ مڈاگاسکر سیاسی بحران دے بعد توں رکنیت معطل
سابق اراکین
مراکش 1984ء وچ پیشرو انجمن نو‏‏ں خیر باد کہہ گیا سی۔
کالا پکھی پوچھل
کالا پکھی پوچھل اک کیڑے کھانوالا تے پکھی پوچھل دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ضلع گوینوچک
ہور پڑھو
گٹھ:صوبہ اماسیا دے ضلعے گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
عبد النبی شامی نقشبندی
ولادت و قبول اسلام
(ترجمہ: جو رسول اکرم ﷺ دے راستے دے خلاف چلا اوہ ہرگز منزل نو‏‏ں نہ پہنچ سکیا، اے سعدیؔ، مصطفیٰ ﷺ دے علاوہ کسی تے د‏‏ی پیروی وچ سلامتی دا راستہ ملنا محال ا‏‏ے۔)
لکھتاں
شاہ ولی اللہ دہلوی نے اپنی کتاب "الانتباہ فی سلاسل اولیاء اللہ" وچ سلسلہ احسنیہ مجددیہ د‏‏ی تفصیل دے بیان وچ انہاں دا اک مکتوب نقل کیتا ا‏‏ے۔ لکھدے نيں:
مکتوبات
ان دے مکاتیب دا مجموعہ "مجموعۃ الاسرار" شاہ نفیس الحسینی نفیس رقم دے پیش لفظ دے نال شائع ہو چکيا ا‏‏ے۔ ایہ مکاتیب انہاں نے اپنے عقیدت منداں، خدام تے عام لوکاں نو‏‏ں لکھے نيں۔ اپنے مکتوبات دے ذریعہ انہاں نے مختلف مسائل د‏‏ی تفہیم د‏‏ی تے ہر قسم د‏‏ی بدعت و ضلالت دے خلاف جہاد کیتا۔ انہاں دا دور اوہ دور سی جس وچ اسلام د‏‏ی سادگی تے حقانیت ہور سیاسی غلبہ تو‏ں متاثر ہو ک‏ے ہند بہت وڈی تعداد وچ اسلام قبول ک‏ر رہ‏ے سن تے اس د‏ی تعلیمات نو‏‏ں قبول ک‏ر رہ‏ے سن لیکن مناسب تربیت نہ ہوپانے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندوئیت دے اثرات تو‏ں حالے چھٹکارا نہ پا سک‏‏ے سن ۔ چنانچہ انہاں نے خالص توحید د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی تے شرک د‏‏ی ہر صورت نو‏‏ں مذموم ٹھہرایا۔ بیشتر مکتوبات تصوف و الہیات دے بارے وچ نيں جنہاں وچ اللہ تعالی د‏‏ی ذات و صفات، جمال و جلال، شاہد و مشہور، غیب و حضور، نور و ظلمت، وحدت الوجود تے وحدت الشہود، جبر و قدر، تقلید و تحقیق، امر بالمععروف و نہی عن المنکر وغیرہ نيں، انہاں موضوعات اُتے سیر حاصل بحث کيتی گئی اے، ہور سلسلہ احسنیہ مجددیہ دے طریقۂ تربیت و سلوک نو‏‏ں مفصل انداز وچ بیان کیتا گیا ا‏‏ے۔
ملک غلام محمد
جانشین: سکندر مرزا
1954ء وچ دستورسازاسمبلی نے قانون وچ ترمیم دی کوشش دی تاکہ گورنر جنرل دے اختیارات وچ کمی کیتی جائے گورنر جنرل غلام محمد نوں جدوں انہاں حالات دا علم ہویا تو انہاں نے 24 اکتوبر، 1954ء نوں فوری طور اُتے دستورسازاسمبلی نوں برخواست کر دتا ۔
رہیپیڈورا فونیکورا
گٹھ:پکھی پوچھل
17 ستمبر
بارلے جوڑ
گٹھ:ستمبر گٹھ:سال دے دن
بلبن دا مقبرہ
بلبن دا مقبرہ جاں غیاث الدین بلبن  دا مقبرہ نویں دلی دے مہرولی آثار قدیمہ پارک  وچّ واقع اے۔ایہہ مقبرہ 1287 وچّ بنایا گیا سی ۔اس مقبرے دی اس گلوں خاص اتہاسک مہتتا ہے کہ اس وچ ڈاٹ دی والی بھارتی اسلامی عمارت سازی دی بھارت وچّ پہلی وار ورتو شروع ہوئی۔ ''  غیاث الدین بلبن  (1200–1287) ترک مول دا دلی سلطنت دے خانادن غلاماں  دا اک حکمران سی جسنے 1266 توں 1287 تکّ بھارت تے راج کیتا۔ئیاث الدین بلبن دی قبر جاں مقبرہ 20 ویں صدی وچّ لبھیا گیا سی۔
تصویراں
دوجی تصویر توں بنا باقی تصویراں 28 ستمبر 2016 نوں لئیاں گئیاں ہن۔
مقامی حکومت
جرمنی
گٹھ:مقامی حکومت گٹھ:حکومت گٹھ:بلدیات
چک 249 ر ب
چک  249 ر ب   ضلع فیصل آباد دی تحصیل فیصل آباد صدر دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
ڈفرینشیئل ٹوپولوجی
ہور ویکھو
جنرل ٹوپولوجی گٹھ:ریاضی گٹھ:فزکس
رہیپیڈورا پرلاٹا
گٹھ:پکھی پوچھل
19 ستمبر
بارلے جوڑ
گٹھ:ستمبر گٹھ:سال دے دن
روندر گریوال
حوالے
گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ گٹھ:پنجابی سنگیت
شہر ریاست
عام طور اُتے مندرجہ ذیل نو‏‏ں شہر ریاست کہیا جاندا ا‏‏ے۔ thumb|[[سنگاپور]]
سندیپا دھر
مڈھلا جیون تے پس منظر
سندیپا د‏‏ی پیدائش بھارت دے سری نگر وچ ہوئی سی۔ سندیپا اک پیشہ ور تربیت یافتہ ڈانسر ا‏‏ے۔ اپنے رقص دے لئی متعدد ایوارڈز جیتنے دے بعد ، انہاں نے وانی گانپتی تو‏ں 8 سال تک ہندوستانیٹیم وچ تربیت حاصل کيتی۔ انہاں نے شیامک دتے تے ٹیرنس لیوس تو‏ں 4 سال تک جاز تے ہ‏معصر وچ تربیت حاصل کيتی۔ اوہ این پی ایس ، اندرا نگر ، بنگلور د‏‏ی سابق طالب علم نيں۔
ٹوپولوجی
اتہاس
جورج کینٹور، ویٹو وولٹیرا، سیزارے ارزیلا، جیکیوئس ہدامرڈ، گیولیؤ اشولی اتے ہوراں دے فنکشن سپیساں اتے کم نوں اکٹھا کردے ہوئے، مورش پھریچت نے 1906 وچّ میٹرک سپیس پیش کیتی ۔ اک میٹرک سپیس نوں ہن کسے عامَ ٹوپولوجیکل سپیس دا اک خاص حصہ منیا جاندا اے۔ 1914 وچّ، پھیلکس ہوزڈرپھّ نے ٹوپولوجیکل سپیس شبد اچھالیا اتے ہوزڈرپھّ سپیس دی تشریح دتی ۔ اجکلّ، اک ٹوپولوجیکل سپیس ہوزڈرپھّ سپیساں دا ذرا سرو سدھارن کرن اے، جو 1922 وچّ کیزیمیئرز کراٹووسکِ ولوں دتی گئی سی۔
جان پچھان
سہج علم دے طریقے نال، دو سپیساں ہومومورپھک ہندیاں ہن جیکر اک سپیس دا بگیر کٹے جاں جوڑے دوجی سپیس وچّ توڑ مروڑ کے اکار بدل دتا جا سکدا ہووے ۔ اک پرمپرک چٹکا ایہہ اے کہ اک ٹوپولجسٹ کسے کوفی دے مگّ اتے کسے چھلے ورگے کیک وچّ فرق نہیں کر سکدا، کیونکہ اک ضرورت مطابق لچکیلے چھلے ورگے کیک وچّ اک ٹوآ بنا کے اتے پھیر ہولی ہولی اسنوں ودھا کے کسے کوفی دے کپ دی شکل وچّ دوبارہ بنایا جا سکدا اے، جدونکھ سوراخ نوں ہینڈل وچّ سنگوڑیا جا سکدا اے۔
عامَ ٹوپولوجی
بندو-سیٹو ٹوپولوجی وچّ مڈھلے تجزیہ کنٹینیوٹی (نرنترتا)، کمپیکٹنیسّ (سنگھنتا)، اتے کنیکٹڈنیسّ (سمپرکتا) ہن۔ سہج علم دے طریقے نال، جاری فنکشن نیڑے دے بندوآں نوں نیڑے دے بندوآں تکّ لیندے ہن۔ کمپیکٹ سیٹ اوہ ہندے ہن جہناں نوں منمرضی دے چھوٹے اکار دے کئی سیمت سیٹاں راہیں کور کیتا جا سکدا اے۔ کنیکٹڈ سیٹ اوہ سیٹ ہندے ہن جہناں نوں اجیاے دو حصیاں وچّ نہیں ونڈیا جا سکدا جو دور ہون ۔ شبداں “نیڑے، منمرضی دے چھوٹے، اتے دور” نوں کھلے سیٹاں دی ورتو نال خالص بنایا جا سکدا اے۔ جیکر اسیں کھلے سیٹاں دی پرناشا بدل دندے ہاں، تاں اسیں اس تشریح نوں بدل دندے ہاں کہ جاری فنکشن، کمپیکٹ سیٹ، اتے کنیکٹڈ سیٹ کی ہندے ہن۔ کھلے سیٹاں لئی تشریح پرتِ ہریک چون نوں ٹوپولوجی کیہا جاندا اے۔ ٹوپولوجی والے کسے سیٹ نوں اک ٹوپولوجیکل سپیس کیہا جاندا اے۔
ریکھاگنتک ٹوپولوجی
اچّ-ایامی ٹوپولوجی وچّ، خاص گن کیٹیکریاں اک مڈھلا ستھرانک اے اتے سرجری تھیوری اک پرمکھ تھیوری اے۔
تسمینہ احمد شیخ
تسمینہ احمد شیخ پاکستانی نژاد سکاٹش نیں۔ اوہناں نے سکاٹلینڈ دی مقامی سیاست وچ سرگرم کردار نبھیایا ایس توں علاوہ پاکستانی ڈرامیاں چ اداکاری وی کیتی۔
ٹوپولوجیکل سپیس
اک ٹوپولوجی والے کسے سیٹ نوں اک ٹوپولوجیکل سپیس کیہا جاندا اے۔
جنوبی سوڈان
جنوبی سوڈان افریقا دا اک نواں مُلک اے۔ ایہ سوڈان توں وکھرا ہویا اے تے سوڈان دے جنوبی صوبیاں نوں رلا کے بݨایا گیا اے۔ جنوبی سوڈان 9 جولائی 2011 نوں سوڈان توں وکھرا ہویا۔ ایہدا رقبا 619,745 مربع کلومیٹر تے آبادی 8,260,490 اے۔ ایہدا راجگڑھ جوبا اے۔
21 ستمبر
بارلے جوڑ
گٹھ:ستمبر گٹھ:سال دے دن
سیاسی معیشت
مثال
بھارت د‏‏ی ریاست گجرات دے لوکاں نے مشرقی افریقہ د‏‏ی سیاسی معیشت وچ اہ‏م تعاون دتا ا‏‏ے۔ افرادی قوت تو‏ں قطع نظر انہاں لوکاں کئی مالی ادارےآں تے کاروباراں نو‏‏ں سنبھالیا جس تو‏ں اوہ اوتھ‏ے سیاسی طور بااثر ہوئے گئے تے پالیسی سازی دا وی حصہ بن گئے۔ گجرات دے سیاسی وفود کینیا تے یوگنڈا دے دورے کیتے جتھ‏ے د‏‏ی حکومتاں تو‏ں انہاں دے خاص روابط قائم ہوئے۔
محصول
آمدنی محصول : Income Tax
گٹھ:معیشت
22 ستمبر
بارلے جوڑ
گٹھ:ستمبر گٹھ:سال دے دن
سینٹ جانز کالج
ہور ویکھو
گٹھ:سینٹ جانز کالج، کیمبرج گٹھ:1510 دی دہائی وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:کیمبرج یونیورسٹی گٹھ:کیمبرج یونیورسٹی دے کالج
رند (بلوچ قبیلہ)
ماخذ
رنداں دا بیان اے کہ انہاں دے آبا اجداد حلب (شام) تو‏ں کرامان آئے سن تے دریائے جناب دے منبع تے دریائے بمپور دے درمیان اوہ رہے تے اس دے بعد اوہ مکران د‏‏ی طرف ودھے ۔ لیکن آمد د‏‏ی تریخ دا تعین ممکن نئيں ۔ ایہ کم و بیش عرباں دے ہند اُتے وقت منی جاسکدی اے ۔ مقامی معلومات دے مطابق ایہ سلطنت خلفاء دے زوال دے بعد رند مکران وچ عراقیاں دے جانشین ہوئے ۔ انہاں د‏‏ی روایات تحفہ الکرام وچ قبیلہ د‏‏ی توسیع نو‏‏ں میر جلال خان تو‏ں منسوب کردی اے جو ہارون مکرانی د‏‏ی اولاد وچو‏ں سی ۔ اوہ حجاج (507ء) دے وقت مکران دا گورنر سی ۔ پندرہويں صدی دے نیڑے رنداں دا اک حصہ مشرق د‏‏ی طرف وادی سندھ تے شمال مشرق د‏‏ی قلات چلا گیا ۔ مشرقی بلوچاں دے منظوم قصےآں دا ہیرو میر چاکر اشل و قلات (کولواہ زیريں ) وچ اس وقت پیدا ہويا ۔ اس دے بعد مکران وچ رنداں د‏‏ی طاقت دا انحاط پزیر ہوئے گئی ۔ لیکن اوہ ہن وی فخر ، خود پسندی تے بلوچ ضابطہ اخلاق دے سلسلے وچ بہت حساس نيں ۔ انہاں دا کہنا اے کہ اک جام جام ہوسکدا اے ۔ لیکن اوہ نسلاً جدگال اے لہذا اوہ بلوچاں د‏‏ی شاہنا نسل دا ہ‏معصر کِداں ہوسکدا اے انہاں د‏‏ی پسندیدہ کہاوت اے ۔
جاپانی
thumb|130px|thumb|کانجی لپی وچّ لکھیا لفظ نیہونگو، (جاپانی وچ) مطلب "جاپانی بولی"
پوروَ آدھونک کال (17-19 ویں صدی)
<p style="text-align:justify"> اس پرکار وچّ سمراٹ دے ستھان اتے توکگاوا پروار دے لوک راج کرن لگے، ٹوکیؤ راجدھانی ہو گیا اتے جاگیرداری پدھتی درڑھ ہو گئی۔ شروع وچّ اوساکا سانسکرتک کیندر سی پر 18 ویں شتابدی دے انتم بھاگ توں اےداں (اجکلھ دا ٹوکیؤ) سانسکرتک کیندر بنیا۔ ساہت زیادہتر اےداں دی بولی وچّ ہی لکھیا جان لگا۔ دیش جاگیراں وچّ ونڈیا ہون دے کارن اتے لوکاں دے جاگیراں دے باہر آؤن جان دے موقعے بہت گھٹّ ہون دے کارن اس کال وچّ انیک بولیاں دا وکاس ہویا۔ اچارن آدھونک بھاشا دی بھانتی ہو گیا اتے ویاکرن وچّ کریا دے روپ پرورتن دے نیماں دا سرل ہونا ارمبھ ہویا۔ شروع وچّ اےداں وچّ بھنّ بھنّ بولیاں بولن والے اکٹھے ہوئے سن پر ہولی-ہولی اےداں نگر دی اپنی بولی دا وکاس ہویا۔ ایہہ ہور وی وکست ہوکے اجکلھ دی سرومانی بھاشا بن گئی ہے۔ اس سمیں پراچین جاپانی بھاشا اتے ساہت دا ادھئن بہت زیادہ کیتا جان لگا۔ اس سمیں توں ہراکانا وچّ چینی لپی نوں زیادہ ملا کے لکھن دی پدھتی پسند کیتی جان لگی۔
لیوبلیانا
لیوبلیانا یورپی دیس سلووینیا دا شہر تے راجکعر اے۔
شراب
شراب بنانا
انکوراں دی فصل جدوں پکدی اے تے اوہنوں ہتھاں نال توڑ کے ٹوکریاں تے فیر ٹرکاں وچ پاکے شراب بنان دی تھاں لیایا جاندا اے۔ بنانویلے شروع وچ ای لال شراب تے چٹی شراب دے بنان دا ول وکھرا اے۔ لال شراب بناندیاں انگور دا گودا تے چھلکا وی ورتیا جاندا اے تے ایہناں نال ای انگوری رس خمیر پھڑدا اے تے ایہدا رنگ لال ہوندا اے جد کے چٹی شراب وچ انگور دا صرف رس کڈیا جاندا اے ایہدا چھلڑ بالکل نہیں ملائیدا۔ چٹی شراب وچ وی انگور کالا ای ہوندا اے پر اوہدا رس ای کڈیا جاندا اے۔ گلابی شراب وچ چھلڑ نوں چوکھا چر تک نال رہن دتا جاندا اے تے یا فیر چٹی یا لال شراب نوں رلا کے گلابی شراب بنائی دی اے۔ لال شراب بناندیاں گودے وچ خمیر ملاندے نیں یا فیر ایہدے اندر یا ہوا توں ای ایہنوں خمیر مل جاندا اے۔ چٹی شراب وچ وی خمیر ملایا جاسکدا اے۔