cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lenga totonac, papantla
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=top
Guastalla
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Camilla Verona (dal 26/05/2014, scond mandà dal 27/05/2019).
Lenghe nòrd-caucasian-e
Lenghe caucasian-e
thumb|right|Distribussion Le lenghe caucasian-e a son na famija lenghìstica, parlà ant ij pais dël Càucaso. Le lenghe caucasian-e a son caraterìstiche përché a-i në j'é tante ant un teritòri bastansa cit. Le lenghe caucasian-e a son:
Caamouco, Ares
San Vicente ëd Caamouco a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d'Ares. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 725 abitant.
Lenga Mawes
Classificassion
<BR>
Gian Carlo Menotti
J'òpere
Menotti a l'ha scrivù vàire òpere. An tra le pì amportante a-i son:
Lützow
Lützow a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Nordwestmecklenburg, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
Anguilla
Anté ch'as treuva
300px|center
Conomìa
La conomìa dl'ìsola a tira dzortut an sël torism d'àut livel e an sj'atività ëd delocalisassion fiscal: apopré 8000 dite a son domicilià ambelessì.
Falconara Marittima
right|140px Falconara Marittima a l'é un comun dlë Marche ëd 27.963 abitant, an provincia d'Ancon-a.
Erebia triarius
Ambient
Na generassion a l'ann, da avril an bass, an magg-giugn pì an su.
Lenga yine
Pais an dova a l'é parlà
La lenga yine o Yine a fa part ëd le lenghe arawakan e a l'é parlà dzortut an Perù.
Lenga totonac, patla-chicontla
Pais an dova a l'é parlà
La lenga totonac, patla-chicontla o Totonac, Patla-Chicontla a fa part ëd le lenghe totonacan e a l'é parlà dzortut an Méssich.
Ulmus × hollandica
Notissie
La maladìa (grafìosi) a fà meuire le piante veje, cole fin a 2-3 méter a son nen atacà. Për sto motiv, l'orm a l'é an mentre ch'as trasforma da n'erbo a un busson.
Cervás, Ares
🇫🇮
Anthus gustavi
Anthus gustavi
Órdin:  Passeriformes<BR> Famija: Motacillidae<BR> Géner:  Anthus<BR> <BR> <BR> <BR>
Gananoque Airport
Sò còdes aeropòrt ICAO a l'é CNN8.
Lenga yanesha
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Yanesha' a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Aari
Lenga Aari
Pingelshagen
Pingelshagen a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Nordwestmecklenburg, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
Lenga Aari
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aiz
James Dean
Sò nòm a l'é famos dzortut mersì a tre film dont a l'é stàit protagonista ma a l'é stàit dzortut con Rebel Without a Cause che a l'é trasformasse ant na legenda. A l'ha arseivù ël Golden Globe n'ann dòp soa mòrt (1956).
Vita
Nàit a Marion ant lë stat american ëd l'Indian-a da sò pare Winton e soa mare Mildred e a l'é peui mudasse a Santa Monica an Califòrnia për argionze 'l pare che a l'era andàit bele-là për travajé coma odontojatra. Dean a l'ha studià a la scòla Brentwood fin-a a la mòrt ëd la mare dël 1940 quand che 'l pare a l'ha mandalo a studié a Fairmount, ant l'Indian-a, da na famija 'd parent. Bele-lì a l'ha pijà 'l diplòma dël 1949, a l'é torna mudasse an Califòrnia për vive con sò pare e soa marastra.
Cinema
Soa vita a l'é furnìa dël 1956 davzin a Cholame për n'assident che a l'ha patì mentre che a guidava soa Porsche 550 Spyder. A l'é sotrà al Park Cementery 'd Fairmount, an Indian-a.
Frixe, Muxía
🇫🇮
Gananoque Water Aerodrome
Ël Gananoque Water Aerodrome a l'é n'aeropòrt localisà a Gananoque, Ontario, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l'é CGN1.
Erebia tyndarus
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Dabe
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=dbe
Besenbüren
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Festa dël Piemont
Stòria
La festa dël Piemont a l'é tnusse për la prima vira dël 1968, pr'inissiativa dij Brandé bielèis, an particolar ëd Jaco Calleri e Tavo Burat.
Lenga Hamer-Banna
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Hamer-Banna a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Acacia melanoxylon
Notissie
Da finì.
Anthus novaeseelandiae
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: ... <BR> Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì. <BR>
Lenga Itik
Còdes ISO
<BR>
Tyria jacobaeae
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Dime
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Dime o Dime a fa part dle lenghe omòtiche e a l'é parlà specialment an Etiòpia.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=dim
Russula laurocerasi
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Germaine (Aisne)
🇫🇮
Lenga Ribun
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Ribun a peul esse:<BR> <BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=rir
Russula praetervisa
Ambient
A chërs ant ij bòsch, ij senté.
Lenga Keder
Classificassion
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kdy
América Meridional
thumb|250px|L'América meridional da l'àut
Spassi polonèis
Esempi
🇫🇮
América Meridional
Jë Stat
L'América Meridional a conta 12 Stat indipendent:
Sauzet (Drôme)
44.60306°N, 4.81944°W
Ascotremella faginea
Ambient
A chërs a bocc ëdzora al bòsch mars ëd fò, cherpo e verne.
Ailanthus altissima
Distribussion
Da finì.
Alabama
Organisassion polìtica
L'Alabama a contribuiss con 9 grand eletor a j'elession pressidensiaj dl'Union.
A pòrto sò nòm
🇫🇮
Locronan
🇫🇮
Lenga Karo
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Karo o Karo a fa part dle lenghe omòtiche e a l'é parlà specialment an Etiòpia.<BR> <BR>
Saint-Paul-Trois-Châteaux
44.34972°N, 4.76889°W
Burkina Faso
Organisassion polìtica
🇫🇮
Lenga tomedes
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=toe
Bisporella subpallida
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Festa ëd San Gioann
La Festa ëd San Gioann as sélebra tuti j'agn a Turin ai 24 ëd giugn, an onor ëd sò patron Gioann Batista.
Stòria
La tradission dla festa a l'é veja ëd vàire sécoj e a l'era già viva ant ël Dosent.
Russula raoultii
Descrission
Capel fin a 6 cm, fràgil, giàun an mes, biancastr al bòrd, striolà. Lamele pòch s-ciasse, bianche. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 1,5 cm, bianca. Carn bianca, motobin beusa. Odor ëd pom.
Ambient
A chërs sota le latifeuje.
Mario Albano (pitor)
Mario Albano a l'era nassù a Turin (an an ca al canton antra cola che al di d'ancheuj a l'é contrà Drovetti e contrà duchëssa Jolanda) dël 1896, da na famija originaria dël vërslèis. Sò pare a fasìa ël minusié.
Nùoro
Anliure esterne
🇫🇮
Badalucco
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Walter Bestagno (da l' 8/06/2009, second mandà dal 26/05/2014).
Santa Marinella
🇫🇮
Cercis siliquastrum
Distribussion
Da finì.
Bisporella sulphurina
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Endromis versicolora
Ambient
La farfala a vòla an luj.
Geyssans
Geyssans a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Ròno-Alp, ant ël dipartiment ëd Drôme. As dëstend su na surfassa ëd 10,90 km², con 468 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 42 abitant për chilòmeter quàder. 🇫🇮
Augusta (SR)
Stòria
Ël nòm d'Augusta a armonta a l'época amperial roman-a, cand dël I sécol aGC August a l'ha butà su costa neuva colònia.
Floridia
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga nootka
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=noo
Butijera (TO)
Arferiment
🇫🇮
Lenga nyeu
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nyl
Gilbert Plains Airport
Ël Gilbert Plains Airport a l'é n'aeropòrt localisà a Gilbert Plains, Manitòba, Canadà.
Salza
Salza a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:
Somariva
Somariva a l'é 'l nòm ëd doi comun dla provincia ëd Coni:
Lenga muinane
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Muinane a peul esse:
Luigi Giussani
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Mosambich
Organisassion polìtica
🇫🇮
Botryotinia calthae
Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Lenga Sara
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Sara o Sara a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Kalimantan).
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sre
Lenga khmer sentral
Pais an dova a l'é parlà
La lenga khmer sentral o Khmer sentral a fa part ëd le lenghe Austro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut an Cambògia.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=khm
Citrus deliciosa
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Logonna-Daoulas
Logonna-Daoulas a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 12,11 km², con 1.429 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 118 ab/km².
Lopérec
Lopérec a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 40,17 km², con 723 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 18 ab/km².
Lenga khmer setentrional
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Khmer setentrional a peul esse:
Lun-a
Artìcoj relassionà
🇫🇮
Lenga bora
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Bora a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Subiaco
🇫🇮
Boswil
Boswil a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton d'Argovia, con sirca 2.260 abitant. A së stend për na surfassa ëd 11,78 km², con na densità ëd popolassion ëd 192 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Aristau, Besenbüren, Bettwil, Bünzen, Buttwil, Kallern, Muri, Waltenschwil.
Solofra
right|140px Solofra a l'é un comun dla Campania ëd 12.144 abitant, an provincia d'Avlin.
Prareu
Aministrassion
🇫🇮
Noto
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Corrado Valvo (dal 26/06/2006).
Lenga pear
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pcb
Grand-Rozoy
🇫🇮
Terzorio
Terzorio (O Tresseu an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 234 abitant, an provincia d'Imperia.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Valerio Ferrari (dal 06/06/2016).
Tempio Pausania
Arferiment
🇫🇮
Ebal ëd Challant
Ebal ëd Challant, che a sò temp a disìo Ebal ël Grand, a l'é stàit l'ùltim dla famija a porté ël tìtol ëd Viscont d'Osta, tìtol ch'a l'ha lassaje al Cont ëd Savòja. Soa prima atestassion a l'é dël 1270. Antra soe sgnorìe a-i son ëstaje Challant, Graines, Ussel, Sèn-Marsì, Fén-is, Mondzovet e Andorn. A l'era fieul ëd Godifré I e ëd Beatris ëd Gëneva. Ij sò tre frej Pero, Ajmon e Bonifass a j'ero vësco. A l'ha avù doe fomne: Alessia ëd Philippe Chenal-Mondzovet e Catlin-a ëd Clermont. Tra ij sò des fieuj, ël pì famos a resta Gioan, ël pari d'Iblet ëd Challant; antra j'àutri, Bonifass a l'é stàit vësco e Godifré II a l'é stàit la rèis dël branch Fén-is-Ussel. Sota ël comand d'Ebal ël podej dla famija as ëslarga për la prima vira al Bielèis.
Soa euvra
Al 1m d'otóber 1295, Ebal a l'é nominà sitadin d'Ivrèja. Con na litra dj'11 d'ost 1297 ëd Gioann I, marchèis ëd Monfrà, Ebal a l'é creà lieutenent general ëd Monfrà e castlan ëd Mombel, ëd Moncalé e ëd Crea. Ai 10 dë dzèmber 1300, Ebal e sò frel Ajmon a-j dan al convent ëd Véres le pasture ëd Ravel a Vatornèntse e a fondo la capela ëd San Pé ant la cesa ëd Challant, con un caplan për ël servissi.
Ai 23 ëd maj 1323 a deta sò testament. A spartiss soe richësse antra ij sò fieuj e a fa 'n përfond ëd donassion a j'órdin religios, a j'ospidaj e a le cese dla Val d'Osta.
Bottenwil
Bottenwil a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton d'Argovia, con sirca 806 abitant. A së stend për na surfassa ëd 5,10 km², con na densità ëd popolassion ëd 158 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Staffelbach, Uerkheim, Wikon (LU), Wiliberg, Zofingen.
Lenga Oksapmin
Còdes ISO
<BR>
Lenga Kembayan
Classificassion
<BR>
Montegrosso Pian Latte
Montegrosso Pian Latte (Montegròsso Cian du Laite an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 120 abitant, an provincia d'Imperia.
Chiusavecchia
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luca Vassallo (dal 06/06/2016).
Lenga Emumu
Classificassion
<BR>
San Damian (AT)
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Davide Migliasso.
Provincia d'Òlbia-Tempio
Stòria
thumb|right|200px|La sede dla provincia a Tempio (Palass djë Scolòp) A l'è stàita istituìa dël 2001, dëstacandse da la provincia ëd Sassari e con doi comun dla provincia ëd Nùoro.
Badia Polesine
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gastone Fantato (da l' 8/06/2009).
Gricourt
Gricourt a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 9,92 km², con 739 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 74 ab/km².
Anna-Maria Ravnopolska-Dean
thumb|right|200px|Anna-Maria Ravnopolska-Dean Anna-Maria Ravnopolska-Dean (Анна-Мария Равнополска-Дийн an bùlgar) a l'é n'arpista, compositris e ansegnanta bùlgara.
Cheilymenia granulata
Ambient
A chërs a bocc ëdzora a le buse dle vache.
Camboño, Lousame
🇫🇮
Campion e Fnil
Stòria
Ël comun ëd Campion e Fnil a l'é stàit fondà del 1928, da l'union dij doi comun autònom ëd Campion e Fnil.
Citrus medica
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch
Nòm
Ël nòm dël vilagi a veul dì: Cesa ëd Santa Marìa, ant la valada dël ninseul bianch, davzin al vòrti e a la cesa ëd San Tysijl, dapé la caverna rossa.
🇫🇮
Cheilymenia oligotricha
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Lenga samre
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sxm
Challant (Ca nobiliar)
J'achit
Ël prim Challant dont a sia restane na presensa documentà a l'é Boson I ëd Challant, dont ës parla ant un papé dël 1100, che a-j da la nòmina ëd Viscont d'Osta. Për via che j'arme djë Challant e cole dij Monfrà as ësmijo antra 'd lor, monsù Pedrini e monsù Gotta a fortisso che jë Challant a peulo esse stàit parent dij Monfrà. A Boson a-j ven-o dapress Ajmon I, Boson II, Boson III, Ajmon III, Godifré, Ébal ël Grand, Gioan e Iblet. Ant ël cors dë sti 350 agn jë Challant a passo da esse na cita sgnorìa valdostan-a a le dipendense amperiaj a esse na gran famija dël sistema ëd podej dij Savòja. Soa anfluensa as ëslarga viaman anvers al Bielèis, al Canavèis, la Val Stura e la Valsusa. Ai 24 dë stèmber 1295, ij Challant a l'han arnonsià a la dignità e ij drit dël viscontà d'Osta a pro dij cont ëd Savòja.
Avola
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonino Barbagallo (dal 28/05/2007).
Perdix perdix
Distribussion
Da finì.
Lenga ninam
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Candia (TO)
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Albertino Salzone (da l' 8/06/2009).
Vallepietra
🇫🇮
Citrus paradisi
Notissie
A l'é n'antich ìbrid, miraco tra ël Citrus sinensis (përtugal) e ël Citrus grandis (pomelo). Da finì.
Cheilymenia rubra
Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Grougis
🇫🇮
Lenga sanumá
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Sanumá a peul esse:
Safo
A l'era nassùa a Ereso, ant l'ìsola ëd Lesbo, ma a l'ha passa la pì part ëd soa vita a Mitilen-e.
Soa atività
Safo a l'era pà l'ùnica a fé la magistra: soens an soe poesìe a-i é d'espression ëd dëspresi violent për chèiche soe rivaj (Andròmeda, Gòrgo), nòbij ëdcò lor.
Soe poesìe
Safo a l'é aotris ëd lìriche ant la parlada eòlica ëd vàire géner: epitalàmich, mitològich, coral e eròtich, imità ëdcò da Catul. Pulio Làurea a conta che soe lìriche a l'ero stàite rangià an neuv lìber, organisà pì che possìbil conforma a 'd criteri ëd métrica. Ël prim lìber a contnìa componiment an ëstròfe sàfiche, lë scond poesìe an pentàmetr datìlich eòlich e ël ters an asclepiadéo magior; ant ël quart lìber a-i dovìo ess-ie ij componiment an tetràmetr jònich a majore (con sìlaba lìbera al prinsipi e sarà ant un méter trocàich). J'epitàlam, an vàire métriche, a l'ero argropà ant ël lìber nùmer eut.
Charente (fium)
thumb|right|200px|La Charente a [[Fléac.]] La Charente a l'é un fium dla Fransa. A dà sò nòm a doi dipartiment: Charente e Charente marìtima.
Madagascar
La spetativa ëd vita an Madagascar a l'é ëd 58 agn për j'òm e 61 agn për le fomne.
Geografìa
Ël pont pì àut ëd l'ìsola a l'é ant ël massiss dël Tsaratanama, a 2886 méter, ant ël nòrd; a-i é ëd vulcan ëspatarà për tuta l'ìsola.
Fonsion
La stòria dël concet ëd fonsion
La paròla fonsion a l'é dovùa a Gottfried Wilhelm von Leibniz.
Bele che al dì d'ancheuj ël concet ëd fonsion a l'é sentral e unificant an matemàtica, a l'é nen sempe stàit parèj. Ël càlcol ëd Newton e Leibniz a l'era nen smonù ant ël contest dle fonsion, ma a l'era pitòst na colession genial ëd métod pr'arzòlve dij problema aplicàbij a le curve, ch'a j'ero dij senté generà da 'd pont ch'a bogiavo.
Federich I Barbarossa
A l'é mòrt nijà durant la tersa crosià. 🇫🇮
Lenga yanomámi
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Yanomámi a peul esse:
Citrus sinensis
Descrission
A l'é n'erbo.
Lenga Bakpinka
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bbs
Lagopus lagopus scoticus
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: Pernis dë Scòssia. <BR> Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì. <BR>
Psinaj
right|140px Psinaj (Pessinetto an italian; Pisinài an franch-provensal) a l’é un comun ëd 618 abitant dla provincia ëd Turin.
Cockney Rejects
thumb|right|200px|Ël cantant Jeff Turner
Guivry
🇫🇮
Buccheri
Anliure esterne
🇫🇮
Cockney Rejects
Ij test
Sò tòch pì famos, The Greatest Cockney Rip-Off, a l'é na parodìa dël tòch djë Sham 69 Hersham Boys. La pì part ëd soe canson a son nen vàire comersiaj da già che ij test a parlo squasi sempre 'd ruse combatùe për le stra dël mond da j'Hooligans. Soa canson I'm Forever Blowing Bubbles a l'é na version ëd na veja canson che ij tifos dël West Ham United a cantavo dj'agn 1920. Al di d'ancheuj sta canson a l'é l'inn ëd la squadra e a ven sonà antëcà anans ëd le partìe.
Aurel (Drôme)
44.69639°N, 5.29944°W
Pseu
Aministrassion
🇫🇮
Cheilymenia theleboloides
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Kick-boxing merican-a
Ij diferent ëstij ëd pràtiche marsiaj a l'han dësvlupà dle forme ëd contat diferente. Vàire campion a vorìo fé conosse le caraterìstiche ëd soe técniche, contribuend a soa evolussion. Ëd torneo a l'ero organisà ant ij vàire stij ëd combatiment; parèj dël United States National Karate Championship ëd Jhoon Rhee, la Bataja d'Atlanta d'Ed Parker, e dal 1963 ij torneo duvèrt ansima a ring ëd Bando kickboxing (forma ch'a l'ha butà da la veja bòcs birman-a importà da l'espert Maung Gyi). D'àutri torneo amportant tanme Mas Oyama All Worth America Championship (karate Kyokushinkaï fin-a al K.O.) a cambio ij tradissionaj torneo ëd karate fin-a a antlora organisà sens contat.
Ëdcò, l'idèja ëd Bruce Lee (n'anormà ator ëd cine, dla mità dj'agn 1970) e ëd Jhoon Rhee (professor d'Alan Steen, ëd Jeff Smith e ëd Gordon Franks) ëd combate con protession e guant, a l'ha duvertà na neuva via për tuti j'amator ëd combatiment reaj. A l'adoss la kick-boxing merican-a a l'é un regolament ëd competission, ch'a përmet ai competitor an vàire pràtiche marsiaj ëd rancontresse ant un chèich tipo ëd confrontassion (lòn ch'a l'é a l'adoss ëd la federassion mondial WKA - World Karate Association). A l'é tant ëspantiasse, ch'a l'é vnùita un-a dle forme dë spòrt ëd combatiment inspirà a j'art marsiaj pì praticà al mond.
Fìsica
La delimitassion dla categorìa dij fàit naturaj dont la fìsica as anteressa a l'é pà d'autut precisa e a l'ha 'd motivassion nen sempe ogetive, ma mincatant mach ëstòriche o convensionaj. A livel dël macrocòsm la fìsica a spartiss con le siense dla vita ël camp ëd la filosofìa natural, vej termo ch'a sërcava d'anquadré na teorìa 'd cola part ëd l'univers material ch'as podìa esploresse për mojen d'osservassion e esperiment e dont le laj a fusso assè ciàire da podèj esse tratà con ëd cont matemàtich.
La fìsica a forniss ij prinsipi fondamentaj ëd vàire àutre siense: dnans a tute la chìmica, l'astronomìa, la geofìsica (visadì le vàire siense ch'a studio la tèra) ma ëdcò a la biofìsica e la biochìmica, visadì cole siense ch'as anteresso a l'ancamin e a l'evolussion dla vita.
Ël métod
La fìsica a l'é na siensa quantitativa basà su d'esperiment an sël mond, che për esprime soe laj a l'ha da manca dla matemàtica (d'àutra part, vàire dësvlup amportant ëd la matemàtica a l'han a l'adoss dij problema ëd fìsica).
La fìsica aplicà
N'aplicassion dël prim tipo a l'é, për esempi, cola ch'as fa an chìmica pr'ëstudié le liure molecolar an dovrand le teorìe dl'àtom fortìe da la mecànica dij quant.
L'arnassiment
A l'é stàit mersì a chiel che la mecànica dij còrp celest a l'era vnùita così elaborà da dventé la branca prinsipal ëd la filosofìa natural; d'àutra part l'astronomìa a l'era mach un cas particolar dël moviment dij còrp materiaj, che Galilei a l'avìa ancaminà a studié an sla surfassa dla Tèra. Ansema a Leibniz, Newton a l'ha creà ël càlcol diferensial, utiss e lengage fondamental ëd la fìsica moderna.
Crataegus laevigata
Distribussion
A chërs ant ij bòsch, a l'ombra, da la pian-a fin a 1.200 méter. a fioriss da avril a giugn.
Fìsica
La teorìa dij quant
La mecànica dij quant a l'ha dovù arnonsié a la descrission dël moviment ëd masse pontiforme e formolé soe laj basand-se ansima a na fonsion d'onda, solussion dl'equassion ëd Schrödinger, ch'a rësguarda mach la probabilità ëd localisé la partissela. Ël prinsipi d'indeterminassion ëd Heisenberg a l'ha precisà l'impossibilità concetual dë mzuré con precision doe grandësse complementar (tanme posission e andi) ëd na partissela. A l'é stàita stabilìa la doalità ch'a-i é ant ël mond dl'infinitaman cit, visadì ël dobi aspet d'onda e corpuscolar dij fenòmeno subatòmich.
Le partissele elementar
J'arserche dla fìsica dle partissele as concentro an slë studi dle proprietà dj'antërassion fòrte, débole e eletromagnétiche ch'a goerno la produssion, j'antërassion e la disantëgrassion dle partissele mideme. Për rivé a capì mej j'antërassion antra nucleon a së studio jë stat cissà dij nucleon ch'as manifesto tanme partissele andividuaj (arsonanse), lòn ch'a stabiliss na sòrt dë spetroscopìa.
Lenga Agoi
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Agoi o Agoi a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
<BR>
Melgven
🇫🇮
Architetura incàica
Stra
J'Inca a l'avìo batì n'articolà ragnà dë stra. Na stra amportanta a traversava le region setentrionaj dj'Ande da nòrd a sud e n'àutra a traversava ij teritòri arlongh ël mar. Dë stra pì curte a liavo le doe stra prinsipaj an vàire pont. Ste stra a l'ero costruìe dzora qualsëssìa tipo ëd teren: a corìo arlongh le còste ëd combe ancreyse e oltra ij mont, passand ansima a 'd giassé, mojiss, ròch e fium fogos; an quèich pont le stra a l'ero fàcij e sternìe, an d'àutri a l'ero tajà ant ël ròch, o anlagà e pen-a parà da l'eva con dle murajëtte ch'a arpossavo ij fluss. Daspërtut le strà a l'ero mantnùe polide, e arlongh ëd coste as trovavo dle soste, dij magasin, dij cit templi dël Sol e dle stassion ëd pòsta. J'inca a conossìo nen la roa, dagià ch'a l'avìo gnun animal da tren, e parèj a marciavo mach. Për giuté ij marciador a-i ero dë stassion ëd pòsta minca pòchi kilòmeter. An ste stassion as podìa passé la neuit, cusiné e nurì ij lama.
Lenga Assira neuv aramàich
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Assira neuv aramàich ò Assir neuv aramàich a fa part dle lenghe semìtiche e a l'é parlà dzortut an Iraq.
Valprà
Aministrassion
Ël sindich a l'é Silvano Edoardo Crosasso (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Teorìa dj'ansem
Dle vàire assiomatisassion possìbij për la teorìa dj'ansem cola pì dovrà as basa an sj'assiòma sì-dapress. Costi assiòma a son dovù a Zermelo (1908), gavà rampiass e regolarità. Lë schema ëd rampiass a l'é dovù ëd fasson indipendenta a Fraenkel e a Skolem (1922), l'assiòma ëd regolarità a l'é stàit antrodòt da von Neumann (1925), bele che un prinsipi sìmil a l'era già stàit considerà da Skolem.
6. Assiòma dl'infinì: a-i é n'ansem S con la proprietà che e minca vira che x\in S ëdcò.
Sequensa ëd Fibonacci
thumb|right|Na rapresentassion geométrica dla sequensa La sequensa ëd Fibonacci a l'é la sequensa (s_n) definìa da: Ël nòm a l'é stàit daje ant ël sécol ch'a fa XIX da Édouard Lucas, cand ij matemàtich a l'han ancaminà a anteressesse a costa sequensa.
Generalisassion
Na propietà ëd na sequensa ëd Fibonacci generalisà a l'é che la soma dij prim des nùmer ëd la sequensa a l'é óndes vire l'element ch'a fa set. 🇫🇮
Fonsion Gama d'Euler
La fonsion Gama d'Euler a l'é la fonsion definìa an sël semipian a valor an \mathbb C da la fórmola . Per tuti ij nùmer naturaj n\geq 1 a val la relassion
thumb|left|325px|Funsion Gama për ij nùmer reaj 🇫🇮
Osimo
Aministrassion
thumb|right|200px|Panorama Ël sìndich a l'é Stefano Simoncini (dal 22/06/2009).
Lenga yugh
Pais an dova a l'é parlà
La lenga yugh o Yugh a fa part ëd le lenghe yeniseian e a l'é parlà dzortut an Russia (Asia).
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Anònim bërgamasch dël Salve Regina
Arferiment
🇫🇮
Arison-a
L'Arison-a a l'é në stat federal djë Stat Unì. A l'ha na surfassa ëd 295.254 km² e na popolassion ëd 5.743.834 abitant.
Identità d'Euler
J'ugoalianse si da press a son conossùe con ël nòm d'identità d'Euler: Dagià che minca nùmer compless a l'é dla forma, con reaj (anté che , con  reaj, \rho \geq 0), la prima dj'identità d'Euler a përmet dë scrive minca nùmer compless ant la forma. Parèj, minca esponensial e^z, anté che, as peul ëscrivse tanme. 🇫🇮
Lenga Lishanid Noshan
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aij
Lenga yukaghir, setentrional
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ykg
Haramont
🇫🇮
Tenochtitlán
thumb|right|200px|Le ruin-e 'd Tenochtitlán al di d'ancheuj Tenochtitlan (o Mèxico-Tenochtitlan) a l'é stàita la capital dl'imperi astech.
As trovava dzora n'ìsola dël lagh Texcoco, che a l'é ant ël Méssich sentral dël di d'ancheuj.
Fondassion
Ant la stòria vàire tribù a l'avìo già vivù slë rive dël lagh, ma sensa riesse a resté an col teritòri. Quand a son ruvà j'Astech, un pòpol originari d'Aztlàn (pais che as trovava ant ël desert al nòrd dël Méssich), costa àrea a l'ha ancaminà n'época 'd dësvlup.
Tenochtitlán a l'era gropà a la tèra da vàire pont e rampar e tuta la sità a l'avìa na ragnà dë stra e canaj e parèj minca borgh as podìa argionze a pé o an barca. An pì a-i era 'dcò un vajant aquedot.
La fin
🇫🇮
Arkansas
As treuva ant la macroregion ciamà comunement Sud (South). A confin-a a nòrd con ël Missouri, a òvest con l'Oklahoma e col Texas, a sud con la Luisian-a, a est col Tennessì e col Mississippi.
Turnix sylvatica
thumb|right
Turnix sylvatica
thumb|right Órdin:  ---<BR> Famija: ---<BR> Géner:  ---<BR> <BR> <BR> <BR>
Rorà
Aministrassion
Ël sindich a l'é Giorgio Odetto (da l' 8/06/2009).
William Stern
William Lewis Stern a l'era nassù a Berlin, con ël nòm ëd Wilhelm Louis Stern, ai 29 d'avril dël 1871 e a l'é mòrt a Durham, ant jë Stat Unì, ai 27 ëd mars dël 1938.
Lenga Olulumo-Ikom
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=iko
Rubiera
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Emanuele Cavallaro (dal 26/05/2014, scond mandà dal 27/05/2019).
Lenga wappo
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=wao
Atripalda
right|120px Atripalda a l'é un comun dla Campania d' 11.203 abitant, an provincia d'Avlin.
Lenga Bohtan neuv aramàich
Lenga Bohtan neuv aramàich
Zagarolo
Zagarolo a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Roma, con sirca 11.902 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 28 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 425 ab/km quadrà. A confin-a con Gallicano nel Lazio, Monte Compatri, Palestrina, Roma, San Cesareo.
Vézère
thumb|right|La Vézère a [[Montignac.]] thumb|La Vézère e la Corrèze ant ël sud dël [[Limosin.]] La Vézère a l'é un fium dla Fransa.
Vardé 'dcò
🇫🇮
Lenga Nkukoli
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Nkukoli o Nkukoli a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Crataegus monogyna
thumb|right
Descrission
Ij parent dë sta pianta a peulo avèj tant la forma 'd busson che d'erbo ch'a rivo fin a 5-15 m d'autëssa, e che tuti a l'han an comun soa cita fruta fàita a pom e sò branch con je spin-e. La pleuja a resta grisa tinta unìa ant le piante giovo, peui col temp a fa 'd filure longitudinaj e d'anej sutij ant le piante pì veje. Le spin-e a nasso da 'nt ij branch, e për sòlit a son longhe da 1 a 3 centim. Le feuje a ven-o a spiral ansima aj git neuv, ch'a son motobin longh, ò pura tute ansema ant ij git ch'a parto da 'nt ij branch vej ò da 'nt le biforcassion. Soa feuja a l'ha ij bord lobà ò sërà, e a na forma pitòst varianta.
Lilongwe
Geografìa
Lilongwe as treuva al sentr dël Malawi, davsin aj confin con Mosambich e Zambia.
🇫🇮
Bovino
right|140px Bovino a l'é un comun dla Pulia ëd 3.662 abitant, an provincia ëd Fògia.
Sità gemelà
Bovino a l'é gemelà con:
Otis tarda
Otis tarda
thumb|right
Entebbe
Operassion Entebbe
🇫🇮
Salomon (andustria)
A l'é stàita fondà dël 1947 a Annecy da la famija Salomon. Dël 1997 a l'é stàita catà da Adidas, che ant ël 2005 a l'ha passala a Amer Sports.
Lacedonia
Arferiment
🇫🇮
Castel ëd Bard
Bibliografìa
🇫🇮
Lenga ayoreo
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ayo
Daniel Schwenter
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Lenga Legbo
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Legbo o Legbo a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Nigeria.
Apricena
Sità gemelà
Apricena a l'é gemelà con:
Priolo Gargallo
center|550px
Stòria
thumb|right|200px|La cesa ëd San Nicolò Ël comun ëd Priolo Gargallo a l'é stàit fondà ai 12 ëd luj dël 1979, dëstacand-se da ij comun ëd Siracusa e Melilli.
Lenga chamacoco
Pais an dova a l'é parlà
La lenga chamacoco o Chamacoco a fa part ëd le lenghe zamucoan e a l'é parlà dzortut an Paraguay.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ceg
Bruzeul
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mario Richiero (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009- ).
Lenga Leyigha
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Leyigha o Leyigha a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Maputo
Stòria
A l'a pià ël nòm ëd Maputo dël 1975.
Wolfgang Amadeus Mozart
A l'é stàit un dij pi grand compositor dla stòria dla mùsica.
Dintikon
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Fiesole
Stòria
Torna devastà a l'época dle migrassion barbàriche, a l'é mach ant ij sécoj IX e X che Fiesole a treuva soa prosperità. A l'opòst dla pipart ëd le sità toscan-e, a Fiesole a-i nass pa na borzoasìa comersial o artisanal.
Hautevesnes
Hautevesnes a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 7,29 km², con 146 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 20 ab/km².
Laburnum anagyroides
Distribussion
Da finì.
Canicattini Bagni
Anliure esterne
🇫🇮
Nathan Wildenstein
Fondador ëd la dinastìa Wildenstein ëd mërcant ëd tablò. A l'era nassù dël 1852, fieul d'un rabin alsassian. Dël 1870 a l'avìa chità soa provinsa 'd nàssita për resté ant la Fransa. Mariasse a Carcassonne as campa ant ël comersi dj'antichità; tòst a së spessialisa ant ij tablò dël sécol ch'a fa XVIII. Dël 1903 a duverta na galarìa a New York, peui un-a a Londra dël 1925 e n'àutra, quatr agn apress, a Buenos Aires. Cand a l'é mòrt dël 1934, sò fieul Georges a l'era già cariasse dla gestion ëd l'atività ëd famija. 🇫🇮
Colorado
A resta ant la macroregion ciamà comunement Montagne (Mountain). A confin-a a nòrd con Wyoming e Nebraska, a òvest con lë Utah, a sud con Neuv Méssich e Oklahoma, a est col Nebraska e Kansas.
Carolin-a dël Sud
Stòria
La separassion antra Carolin-a dël Nòrd e Carolin-a dël Sud a l'é avnùita ant ël 1729.
La secession
Ai 20 dë dzèmber dël 1860, la Carolin-a dël Sud a l'é separasse da l'Union.
Carolin-a dël Nòrd
A resta ant la macroregion ciamà comunement Sud (South). A confin-a a nòrd con la Virginia, a òvest con ël Tenessì, a sud con la Geòrgia e la Carolin-a dël Sud, a est con l'Océan Atlàntich.
Le doe Carolin-e
La separassion antra le doe Carolin-e a l'é avnùita ant ël 1729.
Organisassion polìtica
🇫🇮
Canossa
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luca Bolondi (dal 01/06/2015).
Motreff
🇫🇮
Equassion diferensial
N'equassion diferensial a l'é n'equassion dont j'incògnite a son ëd fonsion e anté ch'a-i comparisso dle derivà ëd se fonsion rëspet a le variàbile indipendente (che ant j'aplicassion soèns a peulo arpresenté ël temp, le coordinà spassiaj e via fòrt). Cand le fonsion incògnite a dipendo mach da un-a varàbila indipendenta, l'equassion diferensial as ciama ordinaria; si le variàbile indipendente a son ëd pì, l'equassion as ciama parsial.
Albon
Albon a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 25,62 km², con 1 573 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 61 ab/km².
Villa Biscossi
Arferiment
🇫🇮
Dodoma
Dodoma a l’é, dal 1973, la capital ofissial dla Tanzanìa, ancor che la pì part ëd j'ufissi dël govern a son restà a Dar es Salaam.
Ciboria batschiana
Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Portopalo di Capo Passero
right|140px Portopalo di Capo Passero (Puortupalu an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 3.644 abitant, an provincia ëd Siracusa.
Aministrassion
🇫🇮
Anselm ëd Bard
Ansema a Ugon II ëd Bard (ël pì vej dij fratej), a taca a bat-se contra a sò fratel Gulielm ëd Bard për decide a chi debio resteje ij ben ëd famija. Dapress a na quaranten-a d'agn ëd guèra Ugon e Anselm a saran batù e esilià për sempe da 'nt la Val d'Osta. Ij ben d'Anselm a-j andran a ij fieuj d'Ugon II.
Lenga Hulaulá
Lenga Hulaulá
Connecticut
Stòria
Dël 1639 an Connecticut a l'é stàita adotà la prima constitussion ëd Mérica.
Organisassion polìtica
Ël Connecticut a contribuiss con 7 grand eletor a j'elession pressidensiaj dl'Union. 🇫🇮
La Ròca (TO)
right|120px La Ròca (Rocca Canavese an italian) a l’é un comun ëd 1.807 abitant dla provincia ëd Turin.
Chlamydotis undulata
Chlamydotis undulata
Géner:  ---
Bleggio Inferiore
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Livio Caldera (dal 10/05/2005).
Dakota dël Nòrd
Stòria
Ël Dakota dël Nord a l'é stàit admetù ant l'Union dël 1889.
Lenga aushiri
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Aushiri a peul esse:
Càuss a l'andarera
🇫🇮
Valmorea
Valmorea (Valmuréa an dialèt comasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.669 abitant, ant la provinsa ëd Còm.
Vaje
right|140px thumb|left|Panorama Vaje (Vaje ëdcò an franch-provensal; Vaie an italian) a l’é un comun ëd 1.492 abitant dla provincia ëd Turin.
Nathalia Dill
.
Radiall
La Radiall a l'é n'asienda d'eletrònica, fondà dël 1952.
Lenga Uzekwe
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Uzekwe o Uzekwe a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Prunus armeniaca
Distribussion
Da finì.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga cahuarano
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Koy Sanjaq Surat
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Koy Sanjaq Surat a peul esse:<BR> <BR>
Nairòbi
A l’é ëdcò la prima sità dël Kenya për importansa econòmica e cultural e për popolassion, con anviron 3 milion d'abitant (2007).
Alixan
🇫🇮
Caseli
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luca Baracco.
Roberto Rosato
Roberto Rosato a l'ha giugà con la selession italian-a 37 vire an vagnand ëdcò la Copa d'Euròpa për nassion dël 1968.
Roberto Rosato a l'é nàit ant ël midem ann, ant ël midem mèis e ant ël midem di 'd sò cambrada (piemontèis) dël Milan e dla selession italian-a Gianni Rivera.
La marcia dij coscrit piemontèis
Ant ël test as làuda 'l corage e l'orgheuj dij coscrit piemontèis. A l'é un dij tòch pì sonà da le fanfare alpin-e.
Nòte e arferiment
🇫🇮
Pencran
Pencran a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 8,95 km², con 1.182 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 132 ab/km².
Lenga Lishana Deni
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lsd
Valade Ossitan-e dël Piemont
Lenga
A venta dì che la situassion lenghìstica ant le val ossitan-e a l'é bin marmorisà. A-i é nen mach ël dialèt vivaro-alpin, ma 'dcò 'l piemontèis a l'é bin conossù e dovrà, peui naturalment a-i é l'italian e an quàich valada fin-a 'l fransèis, ch'a l'é considerà coma la lenga coltural.
Lasiommata maera
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Valade Ossitan-e dël Piemont
Torism
Bele che për tradission l'economìa dë ste valade a fuissa ansëntrà sl'artigianà e l'anlevament, al di d'ancheuj l'arsorsa prima a l'é 'l torism. A-i é le piste da sghijé 'd Valsusa: Bardonecia, Clavier, San Sicari (comun-a 'd Cesan-a), Sauze d'Ols e 'l Sestrier che gropà 'nsema a fan ël comprensòri dla Via Lattea. Sempre an Valsusa a resto Ols, Cimon, e Isìles con sò Fòrt, ch'a piaso dzortut për ij sò paisagi, ël clima e l'art. Da arcordé a-i é 'dcò: Pragelà e 'l Parch ëd Val Troncéa (Valchison); Prali (Val Gërmanasca); Beubi e Angreugna (Valpélis). E ancora: San Pèire (Val Vràita), Castelmagn (Val Gran-a) e Demont (Val dë Stura). Ëdcò lor arnomà për lë schi a-i é Limon e Limonèt ant la Val Vërmenagna, andoa ch'as treuvo 'dcò paìs come Vërnant e Robilant. E peui a-i é la Val Gèss con sò gran Parch ëd l'Argentera, le piste d'Entràive, le terme 'd Vaudié e 'l paìs ëd Roas-cia.
Franchfort sël Men
Geografìa
thumb|left|200px|La Alte Nikolaikirche| Franchfort a l'é travërsà dal fium Men.
Anliure esterne
🇫🇮
Delaware
Organisassion polìtica
Ël Delaware a contribuiss con 3 grand eletor a j'elession pressidensiaj dl'Union.
Vàuda (TO)
right|140px Vàuda (Vauda Canavese an italian) a l’é un comun ëd 1.523 abitant dla provincia ëd Turin.
Arferiment
🇫🇮
Tòni
L'orìgin dël nòm
A-i son doe ipòtesi ansima a l'orìgin dël nòm tòni. N'ipòtesi a lo fa rivé dal nòm ëd përson-a Tòni, dal përsonage che ant le comedie a arpresentava ël campagnin, soens poch istruì ma 'd sust; n'àotra a lo fa ven-e da la paròla spagneula tonos, dal latin  tonus, visadì canson. An efet ij tòni a son ëscasi sempe definì ëdcò canson e a dovìo esse compagnà da la mùsica. 🇫🇮
Lasiommata megera
Ambient
Tre o quatr generassion a l'ann. La farfala a vòla da mars fin a l'otonn tard.
Prunus avium
Notissie
Ant la meisin-a tradissional piemontèisa as dovrava 'l frut për càlcoj ëd vëssìa, nefrite, artrite, reumatism. A l'ha n'assion purgativa e diurética.
Leonardo Cremonini
Soa prima retrospetiva a l'é dël 1969, al Palass dle bele art ëd Brussel. Con j'agn a na farà d'àutre, dont a Paris, Praga, Tokyo, Basilea, Milan. Dël 1983 a l'é nominà cap ëd laboratòri a la Scòla nassional superior dle bele art ëd Paris dal ministr ëd la coltura Jack Lang.
Sò stil
Anfluensà da Morandi, Sironi, Casorati, Francis Bacon, Bernard Lorjou, soe prime euvre a arpresento, ant un filon espressionista, dij còrp torturà e dij beu splà.
Lenga Senaya
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=syn
Annebault
🇫🇮
Ceres (Scòssia)
Fin-a al sécol ch'a fa XVII sò nòm a l'era Seres. 🇫🇮
Lista dij pressident ëd la Repùblica italian-a
Coma as peul armarché, su 13 pressident, a-i son staje 3 piemontèis: Einaudi, Saragat e Scalfaro.
Lenga aceh
Pais andoa a l'é parlà
La lenga aceh ò Aceh a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Sumatra).
Classìfica
Në schema ëd classificassion dl'Aceh a peul esse:
Erlinsbach
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Lej ëd Charles
La lej ëd Charles a fortiss che cand la pression d'un gas a l'é mantnùa costanta, sò volum V a l'é proporsional ëd fasson direta a soa temperadura assolùa T: 🇫🇮
Gulielm ëd Challant
Gulielm ëd Challant a l'é stàit ambassador dël vësco ëd Roma an Fransa, an Aragon-a e an Almagna. A l'é mòrt a Losan-a ai 20 ëd maj dël 1431 e ambelelà a l'é stàit sotrà. 🇫🇮
Castelneuv Nigra
right|140px thumb|left|Panorama Castelneuv Nigra (Castelnuovo Nigra an italian) a l’é un comun ëd 421 abitant dla provincia ëd Turin.
Maria Adelaide Sneider
Soe arserche matemàtiche
Sò prim travaj amportant a l'é stàit na memòria, longa pì che sent pàgine, andoa a l'ha afrontà ël problema dël càlcol numérich rigoros (visadì për ecess e për difet) dla capassità eletrostàtica ëd na surfassa sarà condutris Σ, frontera d'un camp limità d'\mathbb R^3. Ës problema a consist ant ël cont ëd l'antëgral anté che u a l'é la fonsion armònica dël camp E fòra 'd Σ, ch'a val 1 ansima a Σ e as anula a l'infinì e a l'é la derivà normal d'u su Σ scond la normal anterna a Σ. Sneider a l'ha otnù l'aprossimassion 0,6543<C<0,666.
Aquila nipalensis
Distribussion
As treuva da la Romanìa a la Russia a la Mongòlia.
Florida
Stòria
A l'é stàita admetùa ant l'Union dël 1845. Ai 10 ëd gené dël 1861 a l'é separassne.
Criteri ëd Leibniz
Ël criteri ëd Leibniz (ciamà ëdcò criteri dle serie alternà) a fortiss che si u_n a l'é na sequensa dla forma, anté che v_n a l'é na sequensa infinitésima ëd reaj positiv con , antlora la serie a convergg.
Ancône
🇫🇮
Lej ëd Dalton dle pression parsiaj
La lej ëd Dalton dle pression parsiaj a fortiss che la pression total p ëd na mës-cia ëd gas ant un contnidor dàit ëd volum V a na temperadura T a l'é ugual a la soma dle pression che minca gas component a esercitërìa s'a fussa sol a ocupé ël contnidor: andoa a son le pression dij gas component,  ël nùmer ëd chilomòle dij gas component e R a l'é la costanta universal dij gas. 🇫🇮
Grand Manan Airport
Ël Grand Manan Airport a l'é n'aeropòrt localisà a Grand Manan, New Brunswick, Canadà.
Lenga Tsat
Classificassion
<BR>
Lenga giudé Babilonian aramàich
Còdes ISO
<BR>
Lenga Lishán Didán
Còdes ISO
<BR>
Ël Vilé
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Emilio Stefano Chiaberto (da l' 8/06/2009).
Cont ëd San Bastian
Fieul ëd Fransesch Ignassi Novarin-a e dla contëssa Anna Casàlis ëd Cumian-a, (la famosa Marchèisa dë Spign ch'a l'avrìa peu maria an sconde nòsse Vitòrio Medeo II) a l'é stèit un dij përsonage pì amportant ëd la bataja dl'Assieta.
Lenga Kiong
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kkm
Castlamont
Aministrassion
thumb|right|200px|La "rotonda" d'[[Alessandro Antonelli|Antonelli]] El sìndich a l'é Pasquale Mario Mazza (dal 23/09/2020).
Hawaii
J'ìsole Hawaii a constituisso un dij 50 Stat Federaj djë Stat Unì d'América.
Lenga Korop
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Korop o Korop a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Korop a peul esse:<BR> <BR>
Hieraaëtus fasciatus
Ambient
Da finì.
Vzin Orient
Jë Stat
Lë Vzin Orient a conta 18 Stat indipendent:
Saint-Dié-des-Vosges
Sità gemelà
Saint-Dié-des-Vosges a l'é gemelà con:
Prunus cerasus
Distribussion
A smija che la pianta a sia staita amportà da l 'Asia Minor. A chërs dal livel dël mar a 800 méter. A fioriss da avril a magg.
Lenga hmong njua
Pais an dova a l'é parlà
La lenga hmong njua o Hmong Njua a fa part ëd le lenghe hmong-mien e a l'é parlà dzortut an Cin-a.
Utecht
A aparten a l'aministrassion ëd Rehna.
Malmö
Malmö a l'é na sità ëd 316.810 abitant (2014) an Svessia.
Margherita di Savoia (BT)
Nòm
Ël comun a l'é stàit ciamà Saline di Barletta fin al 1879 e peui a l'ha tramudà sò nòm an onor ëd l'argin-a Margrita.
Sità gemelà
Margherita di Savoia a l'é gemelà con:
Lenga hmong, mashan meridional
Pais andoa a l'é parlà
La lenga hmong, mashan meridional o Hmong, Mashan meridional a fa part ëd le lenghe hmong-mien e a l'é parlà dzortut an Cin-a.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Chru
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Chru o Chru a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Vietnam.<BR> <BR>
Cavagneul
right|120px Cavagneul (Cavagnolo an italian) a l’é un comun ëd 2.401 abitant dla provincia ëd Turin.
Prunus domestica
thumb|right|Le fior
Nocera Inferiore
right|120px Nocera Inferiore a l'é un comun dla Campania ëd 45.914 abitant, an provincia ëd Salern.
Jean-Marie Gustave Le Clézio
Jean-Marie Gustave Le Clézio (sovens scursà J.M.G. Le Clézio) a l'é nassù a Nissa Marìtima ai 13 d'avril dël 1940, originari ëd na famija brétona che dël sécol ch'a fa XVIII a l'era emigrà a l'ìsola Morissi.
Nocera Inferiore
Arferiment
thumb|right|200px|La tor dij Norman
Bolano
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alberto Battilani (dal 26/05/2014).
Vietri di Potenza
right|140px Vietri di Potenza a l'é un comun dla Basilicà ëd 2.988 abitant, an provincia ëd Potensa.
Anneyron
45.27194°N, 4.88861°W
Roché
Ël vin Roché as prodov ant le comun-e ëd Castagnòle Monfrà, Portacomé, Montmagn, Ël Francó, Scurslengh, Viaris an provinsa d'Ast.
Freienwil
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.
Melanargia arge
Distribussion
A viv an Lassio, Abruss, Calabria e Sicilia, fin a 1500 méter.
Lenga Dirim
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Dirim a peul esse:<BR> <BR>
Idaho
L'Idaho a l'é në stat federal djë Stat Unì. A l'ha na surfassa ëd 216.632 km² e na popolassion d'1.393.262 abitant.
A resta ant la macroregion ciamà comunement Montagne (Mountain). A confin-a a nòrd col Canadà, a òvest con lë stat ëd Washington e con l'Oregon, a sud con Nevada e Utah, a est con Wyoming e Montan-a.
Lenga Arigidi
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Arigidi a peul esse:<BR> <BR>
Navara
A l'ha na surfassa ëd 10.391 km2 e a conta anviron 605.800 abitant.
Geòrgia (Stat Unì d'América)
Organisassion polìtica
La Geòrgia a contribuiss con 16 grand eletor a j'elession pressidensiaj dl'Union.
La Rioja (Spagna)
Anliure esterne
🇫🇮
Prunus dulcis
Descrission
A l'é un cit erbo, aut 5-10 méter, con la scòrsa motobin scura e, ant le forme sarvaje dl'Europa meridional, con dij ramet spinos. Le feuje a son streite, longhe 7-12 cm, a forma 'd lansa, con dij bòrd dentà fin, a son piegà dzor lor an manera tìpica arlongh la venadura sentral. A l'é un dj'erbo ch'a fiorisso pi lest; soe fior, ëd color reusa intens, a son larghe da tre a sinch cm e motobin vistose dzor le rame sensa feuje. Ël frut, la màndola bin conossùa, a l'é na nos stërmà ant un frut verd piat e a peul sté an sla pianta tut l'invern.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Sauvignon
L'uvagi a l'é originari dla Fransa, da la Gironda, e a l'é spatarasse un pòch an tut ël mond. An tuta Italia a l'é adatasse ai teren pì diferent.
Lenga hmong, dian nòrd oriental
Pais andoa a l'é parlà
La lenga hmong, dian nòrd oriental o Hmong, Dian nòrd oriental a fa part ëd le lenghe hmong-mien e a l'é parlà dzortut an Cin-a.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hmd
🇫🇮
Jeantes
🇫🇮
Lenga Ede Cabe
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Sesfile
Ël vin a l'é fàit con uve Barbera ëd veje vigne, con l'argiunta d'un pòch ëd Nebieul cujì da vigne dont as fa ël Barbarèsch
Prunus laurocerasus
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮