cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hebeloma edurum
Descrission
Capel fin a 12 cm, carnos, da tachiss a giassà, brunastr òcra ciàir. Bòrd anrolà, costolà. Lamele pansarùe, bes òcra. Gamba àuta fin a 15 cm e larga fin a 1,5 o 2 cm, da biancastra a òcra brunastra peui brun monet, fiocosa an su e a fibrile ambrunente facilment artrossà. Carn brun-a an bass. Odor ëd cicolata e frutà (pruss?). Savor americant.
Ambient
A chërs ant ij pòst erbos o ciàir, sota pin o latifeuje mës-cià.
Lenga blang
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël blang a peul esse:
Frangula alnus
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lesdins
🇫🇮
Falco naumanni
Falco naumanni
thumb|right Órdin:  Falconiformes
Géner:  Falco
Descrission
A l'é n'osel.
Ambient
Da finì.
Lenga oorlams
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=oor
Lenga akawaio
Pais an dova a l'é parlà
La lenga akawaio o Akawaio a fa part ëd le lenghe carib e a l'é parlà dzortut an Gujan-a.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ake
Koumyss
🇫🇮
Lenga lawa ossidental
Pais andoa a l'é parlà
La lenga lawa ossidental o Lawa ossidental a fa part ëd le lenghe Àustro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut an Cin-a.
Yangtze
right|thumb|250px|La prima curva dël Yangtze a Shigu (石鼓), provinsa dlë [[Yunnan, an dova ël fium a gira ëd 180 grad da sud a nòrd.]]
Riccardo Gualino
A l'ha avù dcò 'n ròl amportant ant la FIAT, dont a l'é stàit ëdcò vice-pressident (ant ël moment che Agnelli a l'é stàit vice-pressident dla Snia-Viscosa). Dël 1920, cand la Fiat a l'ha subì 'l tentativ d'aquist ostil dij frej Perrone ëd Génoa, ch'a controlavo l'Ansaldo (feriere) as buta da la part ëd Giovanni Agnelli spartend con chiel ël pachet ëd contròl. A l'ha creà dcò d'àutre amprèise ant ël setor dla chìmica (Rumianca), dla cicolata (Venchi Unica) e dël cine (Lux Film), e 'dcò ant j'atività bancarie e finansiarie, la Banca Agrìcola Italian-a, peui intrà ant l'Anstitù Sant Pàul ëd Turin.
Lenga Malay, Balinese
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mhp
🇫🇮
Piansano
Piansano a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Viterb, con sirca 2.220 (Cens. 2001) abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 26,44 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 83,96 ab/km quadrà. A confin-a con Arlena di Castro, Capodimonte, Cellere, Tuscania, Valentano. 🇫🇮
Russula integra
thumb|right
Lenga pemon
Pais an dova a l'é parlà
La lenga pemon o Pemon a fa part ëd le lenghe carib e a l'é parlà dzortut an Venessuela.
Trèis
Arferiment
🇫🇮
Falco vespertinus
Descrission
Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì.
Arnad (vin)
Al Nebieul as giont d'uvagi locaj.
Russula paludosa
thumb|right
Lenga Maskelynes
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Maskelynes a peul esse:<BR> <BR>
Lenga aràbica giudé-marochin-a
Classificassion
<BR>
Inocybe corydalina
Ambient
A chërs sota le latifeuje, dzora ai teren dru o fresch.
Comestibilità
A peul esse velenos.
Ronciglione
Ronciglione a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Viterb, con sirca 7.470 (Cens. 2001) abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 52,28 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 142,88 ab/km quadrà. A confin-a con Capranica, Caprarola, Nepi, Sutri, Vetralla, Viterb. 🇫🇮
Lenga sikiana
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sik
Stanisław Marcin Ulam
Biografìa
A Los Alamos a sugeriss ëd dovré ël métod Monte-Carlo për la solussion d'antëgraj complicà ch'a comparivo ant la teorìa dle reassion nuclear (nen savend che Fermi e d'àutri a l'avìo già dovrà un métod similar an precedensa); cost sugeriment a na favoriss ël dësvlup da part ëd Von Neumann e Metropolis.
Ulam a l'ha anventà ëdcò la propulsion nuclear a ampulsion, dont a l'era motobin orgojos. A l'é stait antra ij prim a propon-e ëd dovré j'ordinator për atività relative a esperiment matemàtich; cost apròcc a l'é stàit dovrà ant j'esperiment ëd Fermi-Pasta-Ulam, un dij prim ëstudi an sla dinàmica d'un sistema. A l'ha travajà an teorìa dj'ansem (an particolar an sij cardinaj mzuràbij le mzure astrate), topologìa, teorìa ergòdica e a l'é ocupasse d'aplicassion ëd la matemàtica a la fìsica e a la biologìa.
Lenga aràbica levantin-a setentrional
Classificassion
Në schema ëd classificassion dl' aràbich levantin setentrional a peul esse:<BR> <BR>
Haiti
Organisassion polìtica
Haiti (nòm ofissial: République d'Haïti / Repiblik d Ayiti) a l'é na repùblica pressidensial.
Fraxinus excelsior
Descrission
Ij branchèt a son bastansa gròss e a l'han na session ëd forma iregolar.
Distribussion
As treuva an Euròpa. A riva fin-a a 1.500 o 1.700 méter d'autëssa.
Émile Chanoux
Ëd novèmber 1927 a l'é laureasse a l'Università ëd Turin con na tesi an sle minoranse étniche ant ël drit antërnassional.
Hatchet Lake Airport
Ël Hatchet Lake Airport a l’é n'aeropòrt localisà an Hatchet Lake, Saskatchewan, Canadà.
Fraxinus ornus
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga salumá
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Salumá a peul esse:
Inocybe tenebrosa
Ambient
A chërs sota latifeuje.
Lenga Malfaxal
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Malfaxal o Malfaxal a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Vanuatu.<BR> <BR>
Tolentino
Arferiment
🇫🇮
Major Jones
Anliure esterne
🇫🇮
Leuze
Leuze a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 10,19 km², con 171 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 16 ab/km². 🇫🇮
Hatchet Lake Water Aerodrome
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CJX8.
Lenga Malay
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Malay o Malay a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Malesia (peninsular).<BR> <BR>
Blonville-sur-Mer
Blonville-sur-Mer a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 6,81 km², con 1.062 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 156 ab/km².
🇫🇮
Belize
Anté ch'as treuva
300px|center
Lenga créola olandèisa berbice
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Giuseppe Pomba
🇫🇮
Academia Albertin-a
Anliure esteriore
🇫🇮
Lactarius uvidus
Descrission
Capel fin a 10 cm, tachiss, nen zonà, da gris lila a bes rosastr violet. Lamele un pòch decorente, crema òcra ciàir. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 2 cm, ampinìa, slissa, ciàira, un pòch giàuna an bass, scasi sensa violet. Carn motobin fràgil, da bianca a crema giaunastra, americanta o an sl'àgher. Làit bianch, isolà a cambia nen, a ven violet o vinos ametista mesan an sla carn e an sle lamele, doss.
Lenga aràbica sudanèisa
Classificassion
<BR>
Diodòr ëd Sicilia
Stòrich e cronista an grech antich.
Luni
Arferiment
left|thumb|300px|Panorama 🇫🇮
Inocybe fibrosa
Descrission
Capel fin a 12 cm, da sliss a fibrilos-setos, da bianch a giaunastr ciàir. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 2 cm, biancastra. Carn bianca. Odor un pòch brusch, dle vire com col dl'Amanita phalloides.
Lenga negerhollands
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=dcr
Ilex aquifolium
Descrission
Le fior, ch'a së s-ciàiro a la prima, a son cite, bianche, con quatr làver, radunà an cite partìe.
Distribussion
A chërs fin-a vers ij 1000 méter d'autëssa.
Notissie
A-j piaso ij teren fresch, soens ëdcò coj pien ëd ròche.
Lista dij lìber dël Vej Testament
Ël Vej Testament, ant la version cristian-a, a l'é formà për 39 Lìber (che a corispondo ai 24 Lìber dla Tanakh dij Giudé, e che a l'ero acetà për j'autorità dla Cesa ant ël sècol IV. Costi lìber a costituisso ël cànon dle Scriture dël Vej Testament, e për costa rason a son denominà lìber "canònich".
Ilex aquifolium
Notissie
Ël làur ëspinos a l'é dovrà për dij but ornamentaj; as prësta a esse poà ëd fasson da fene na cioenda.
Sutri
Sutri a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Viterb, con sirca 5.055 (Cens. 2001) abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 60,85 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 83,07 ab/km quadrà. A confin-a con Bassano Romano, Bracciano (RM), Capranica, Monterosi, Nepi, Ronciglione, Trevignano Romano (RM). 🇫🇮
Plouyé
🇫🇮
Lenga Mpotovoro
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mvt
Charles Jones
Charles Jones (McGehee, 3 d'avril 1957) a l'é stàit un giugador ëd bala a sësta american che a l'ha giugà da professionista an Fransa, Italia e ant la NBA. A l'é frel d'àutri tre giugador professionista: Caldwell Jones, Major Jones e Wil Jones.
Lhuys
Lhuys a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 4,95 km², con 115 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 23 ab/km².
Pignone
Pignone (Pignon an lìgur e dialèt spessin) a l'é un comun dla Liguria ëd 597 abitant, an provincia dla Spessia.
Comba dla Mòrt
La Comba dla Mòrt a l'é n'àrea protegiùa e monument nassional ëd jë Stat Unì 'd Mérica. A së slonga për 225 chilòmeter an tra Califòrnia e Nevada e a l'ha na surfassa ëd pì che 13.000 chilòmeter quàder. As ciama parèj përchè vàire sërcador d'òr, an camin ch'a andasìo an Califòrnia, a son mòrt an traversandla.
A l'é na region con clima desértich, anté ch'a pieuv motobin da ràir. Ambelessì as treuva ël pont pì bass dël continent merican (86 méter sota 'l livel dël mar) e a son ëstàite argistrà 'd temperadure fin-a a 88 gré.
🇫🇮
Lenga aràbica dl'Algeria
Lenga aràbica dl'Algeria
Pais an dova a l'é parlà
La lenga aràbica dl'Algeria o aràbich dl'Algeria a fa part dle lenghe semìtiche e a l'é parlà specialment an Algerìa.<BR> <BR>
Lenga Rerep
Classificassion
<BR>
Lenga Malay, Sabah
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Bonnebosq
Bonnebosq a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 12,22 km², con 599 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 49 ab/km².
Cidaria fulvata
Arferiment
🇫🇮
Catedral d'Osta
La catedral paleocristian-a
La navà a l'era partagià an tre spassi, evidensià da 'd sòrt diferente ëd pavimentassion. A-i ero le zòne arzervà al clero, ai làich e ai catecùmen.
Joan Fuster
Joan Fuster i Ortells a l'era nassù a Sueca ai 23 ëd novèmber dël 1922 e a l'é mòrt a Sueca ai 21 ëd giugn dël 1992. A l'é stàit në scritor valensian ën lenga catalan-a.
Tarquinia
Tarquinia a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Viterb, con sirca 15.162 (Cens. 2001) abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 279,50 km², con na densità ëd popolassion ëd 54,25 ab/km². A confin-a con Allumiere (RM), Civitavecchia (RM), Montalto di Castro, Monte Romano, Tolfa (RM), Tuscania.
Le Chaffal
🇫🇮
Lenga créola olandèisa skepi
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=skw
Paulownia tomentosa
Notissie
A l'é n'ìbrid. Da finì.
Inocybe umbratica
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Inocybe umbratica Quélet
Lenga Port Sandwich
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Port Sandwich a peul esse:<BR> <BR>
Lenga Musi
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga créola afro-seminole
Pais andoa a l'é parlà
La lenga créola afro-seminole o créol Afro-Seminole a fa part ëd le lenghe créole e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.
Euphyia bilineata
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Portovenere
Anliure esterne
left|thumb|300px|Panorama left|thumb|300px|La gròta ëd [[George Byron|Byron]] 🇫🇮
Inocybe praetervisa
Ambient
A chërs sota le latifeuje, dle vire sota le conìfere.
Comestibilità
A peul esse velenos.
Lenga South West Bay
Pais an dova a l'é parlà
La lenga South West Bay o South West Bay a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Vanuatu.<BR> <BR>
Lenga Ogan
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ogn
Le Chalon
Le Chalon a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 8,38 km², con 157 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 18 ab/km².
Vanuatu
Organisassion polìtica
Vanuatu (nòm ofissial: Ripablik blong Vanuatu  / Republic of Vanuatu  / République de Vanuatu) a l'é na repùblica.
Lenga mapoyo
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Mapoyo a peul esse:
Vanuatu
Organisassion polìtica
Ël president a l'é Iolu Johnson Abil (dal 2009).
Riccò del Golfo di Spezia
Riccò del Golfo di Spezia (Ricò an lìgur e dialèt spessin) a l'é un comun dla Liguria ëd 3.536 abitant, an provincia dla Spessia.
Dinastìa Giulio-Clàudia
J'amperador
Ant la dinastìa a-i é la costuma dë nen conté August, bele che a tuti j'efet a sia col ch'a l'ha fondala. thumb|right|Clàudi
Eredità polìtica dla prima dinastìa
Ij problema ch'as ës-ciàiro a son neuv. La fòrsa dl'amperador a l'é d'autut basà ansima a l'esércit, e pròpe l'esércit as treuva donca a esse ël soget ch'a decid tut. An particolar a decide a son ij Pretorian, j'ùnich ch'a sio basta davzin për podej massé n'amperador e fene n'àutr. A taco a s-ciairesse ambelessì coj problema struturaj che peui a mneran l'imperi a rovinesse da na mira finansiaria, për via che l'esércit as peul controlesse mach pagand-lo bin. Ma an dij temp quand ij sòld a son an metal a l'é nen che l'imperi a peula peui bate moneda pì che tant. Fini-ie l'òr, l'argent e 'l bronz, fini-ie 'cò la moneda.
Ëd perìcoj a-i në é 'cò fòra dij confin, dzortut le tribù germàniche dadlà ëd Ren e 'd Danubi e l'imperi dij Part an orient. Ij German però a son pì anteressà a massesse antra lor che nen a butesse ansema për deje dij sagrin ai roman (a lo saran sempe) e mach ij Part a l'han na chèich organisassion statal ch'a peula andeje contra a Roma. La bataja contra ij Part a la finirà mach quand ij Part a drocheran daspërlor, sensa pa che gnun-a dle doe fòrse a la riessa a pijé lë dzora ansima a l'àutra. Comsëssìa, as trata ëd doj ëstat anteressà a conquisté e a ministré dij teritòri, donca për tant ch'as anvado l'un con l'àutr a faran mai un darmagi esagerà: le sità a-j servo antreghe.
La question militar pì bruta a resta cola dla forma geogràfica midema dl'imperi: an mes a-i é mach un beucc, ël mar. Sòn a fa an manera che s'a-i é d'artiresse a-i sio dij lìmit motobin precis. Për via d'ës domini total ansima al mar la flòta roman-a a chita bele d'autut soa fonsion ëd combatiment e a la ven dovrà dzortut coma utiss logìstich. Sò travaj për vàire sécoj a sarà mach pì col dë mné dadsà e dadlà soldà e arforniment. 🇫🇮
Enea Matta
Enea Matta a l'era nà dël 1888. Ovrié, a l'ha partissipà ëd fasson ativa al moviment dij consèj ëd fàbrica. A l'é mòrt an Fransa dël 1974. 🇫🇮
Lenga eñepa
Pais andoa a l'é parlà
La lenga eñepa o Eñepa a fa part ëd le lenghe carib e a l'é parlà dzortut an Venessuela.
Gnophos furvata
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Melass
Melass o Mlass (Mr̂äss ant ël dialèt monfrin local con la l rotacisà e la a velarisà, Melazzo an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 1.294 abitant, ant la provinsa ëd Lissandria.
Ël pais a resta ant l'Àut Monfrà e sò teritòri a comprend le colin-e an sla bassa val dël torent Er davzin a la confluensa con la Bormia.
Stòria
A l'inissi dël Setsent, an séguit a la guèra 'd sucession ëspagneula e al sucessiv Tratà d'Utrecht, Mlass a passa al Ducà 'd Savòja 'd Vitòrio Medeo II e pì tard al Regn ëd Sardëgna. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1815 a torna ant ël Regn ëd Sardëgna e a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) d'Àich e al Mandament d'Àich.
Guatemala
A l'ha na surfassa ëd 108.890 km² e a conta anviron 13 milion d'abitant.
Organisassion polìtica
🇫🇮
Lenga Penesak
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Penesak language
Moncistin
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fernando Anselmi (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Lenga pémono
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pev
Mülligen
🇫🇮
Hawkesbury Airport
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CNV4.
El Salvador
thumb|right|160px El Salvador a l'é un pais dl'América central.
Organisassion polìtica
Ël Salvador (nòm ofissial: República de El Salvador) a l'é na repùblica.
Martixe, Silleda
San Cristovo ëd Martixe a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Silleda. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 128 abitant (67 fomne e 61 òm), distribuì an 3 grup ëd popolassion.
Sèra d'Ivrèja
🇫🇮
Inocybe lacera
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Inocybe lacera (Fr. : Fr.) Kummer
Riomaggiore
Aministrassion
left|thumb|250px|Panorama 🇫🇮
Lenga tamanaku
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lactarius citriolens
Descrission
Capel fin a 15 cm, sliss, bianch giaunastr peui òcra groson o macià ëd brun càud, pòch zonà, con ël bòrd anrolà, barbos. Lamele un pòch decorente, crema rosastr, anrossente a fërteje. Gamba àuta fin a 8 cm e larga fin a 4 cm, nen scrobicolà, biancastra peui òcra giaunastra. Carn crema, da angiaunenta a anrossenta. Làit angiaunent an pressa, brusch. Odor frutà, ëd sitronela o ëd sicòria sëcca.
Rhamnus cathartica
Descrission
Da finì.
Lenga créola anglèisa d'Antigua e Barbuda
Pais andoa a l'é parlà
La lenga créola anglèisa d'Antigua e Barbuda o anglèis créol d'Antigua e Barbuda a fa part ëd le lenghe créole e a l'é parlà dzortut an Antigua e Barbuda.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga araki
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=akr
Pontormo
Dël 1508 a l'é anstalasse a Firense e da là a l'ha pi nen bogià. Apress dij prim contant con l'art ëd Leonard da Vinci e Piero ëd Cosimo, Pontormo a l'é vnù anlev ëd Bartolomeo Pagholo del Fattorino e d'Andrea del Sarto.
Rocchetta di Vara
Aministrassion
thumb|left|300px|Panorama 🇫🇮
TSV 1860 Mùnich
Stòria
Ant sò palmarès ël TSV 1860 a l'ha 'n campionà alman (1966), con an pì doi sgond pòst dël 1931 e dël 1967, doe cope d'Almagna (1942 e 1964), na final ëd la Copa dle Cope dël 1965 (përdùa contra 'l West Ham United për 3 a 2), vàire partecipassion a la Copa U.E.F.A. e na qualificassion a la Champions dël 2000. Ant un passà pa tròp lontan a l'han giugà për ij lion ëd campion coma Rudi Voeller e Thomas Häßler.
Anliure esterne
🇫🇮
Hay River Water Aerodrome
Ël Hay River Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Hay River, Teritòri dël Nòrd-Òvest, Canadà.
Lenga yabarana
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Yabarana a peul esse:
Antigua e Barbuda
La capital a l'é Saint John's.
A l'ha na surfassa ëd 442 km² e a conta anviron 83.000 abitant.
Lenga Duriankere
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Duriankere ò Duriankere a fa part ëd le lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Papua).<BR> <BR>
Mongiardin
As treuva ant l'Apenin Lìgure, ant l'àuta Val Sìsola, val lateral ëd la Val Borbaja. Ant ël comun as produv ël Montèivo, un dij formagg pì ràir e arnomà.
Stòria
Teritòri dl'Oltragiov genoèis, la comun-a a l'é stàita lijà për sécoj a la Repùblica 'd Génoa, an essend part dij Feod Imperial ëd le famije genoèise Spinola e Fieschi. Dal 1797 al 1805 a l'ha fàit part prima dla Repùblica Lìgure, e peui ëd l'Imperi Fransèis ëd Napoleon Bon-a-part. Dël 1815 a intra ant ël Regn ëd Sardëgna.
Dinastìa dj'Antonin
Trajan (98–117)
thumb|Imperi roman sot a Trajan, 117 dGC
Còmod (180–192)
L'età dij "Sinch Imperator An Gamba" a va a la fin col règn ëd Còmod, dal 180 al 192. Chiel a l'é fieul ëd March Aureli, e a resta 'l prim dissendent ëd sangh a vnì amperador dal prinsipi dla dinastìa, anterompend parej ël sistema dj'adossion. Mòrt-ie Ver, sò pari a lo fa co-amperador dël 177. Restà da sol al podej dël 180, na vira ch'a-i meur sò pare, la gent a lo pija con speransa ch'a riessa a gavé tuti fòra da 'nt un moment tant sagrinà. An sò lìber Decliné e Droché dl'Imperi Roman, Edward Gibbon a dis che an efet an prinsipi a sarìa pro stàit un bon sovran. Ij temp però a son motobin grev, e quand a la fatiga ëd ten-e sota contròl n'imperi bele che a tòch as gionta na congiura ëd parent ch'as preuvo a masselo, Còmod a va fòra 'd testa. A la fin dle fin a saran bele che sò soldà a masselo. La tradission stòrica sòlita a veul che la Pax Romana a la finissa con chiel, ma jë studios pì modern a conto pitòst coma fin l'epidemìa ëd vairòle rivà sot a sò pare. Conforma a sta classìfica sociopolìtica-sì, Còmod a resta pitòst ël prim amperador dla Crisi demogràfica e fiscal, che nen ël darié dla dinastìa dj'Antonin.
Imperi Roman
Descrission general
Lë spantiesse dij roman a l'era anandiasse motobin anans che sò stat a lë vnisèissa na monarchìa, ma a l'ha tocà sò màssim teritorial pròpi an época amperial, sot a Trajan. Con chiel dël 106 dGC a son conquistasse la Dacia (Romanìa e Moldavia dël dì d'ancheuj), e vàire part ëd lòn che al dì d'ancheuj i disoma Ungherìa, Bulgarìa e Ucrain-a). Dël 116 dGC a l'ha pijà 'cò la Mesopotamia, dont ël contròl però a l'é mai ëstàit vàire stabilisà (Adrian a l'ha peui torna pijala, ma sempe an manera provisòria).
Formassion dl'Imperi roman
left|thumb|Ël famos [[August dla Prima Porta.]] thumb|right|Sarcòfagh roman con rafigurassion ëd bataje antra German e Roman
Contut che ij doj acòrdi antra Senà e August a sio soèns dovrà për marché 'l passagi da Repùblica a Imperi, a-i é gnun moment formal ch'a peula identifichesse con un passagi parèj. Ël passagi dël contròl da le man dël Senà a cole dj'imperator a l'é progressiv e dinàmich e për ancor vàire temp j'imperator as troveran a dovej combate për manten-e sò podèj. D'àutra part an ossident l'Imperi a finirà squasi pì për man dij senator che nen dij bàrbar.
Dinastìa Giulio-Clàudia
Con August as deurb la prima dinastìa imperial, cola Giulio-Clàudia. A l'é caraterisà da na cumulassion d'ufissi progressiva ansima a la figura dl'imperator, che con Clàudi a ven a trovesse divinisà. A së s-ciàiro già però vàire cas quand j'imperator a-i la fan nen a porté 'l pèis psicològich dël podèj e dj'antrigh ch'a-i ven-o dapress. Comsëssìa, a Roma a-i é gnun ch'a discuta 'l model polìtich amperial. frame|right|300px|L'Imperi dij Part, al moment ëd sò màssim slargament (apopré 60 aGC), ambelessì a l'é dissegnà ansima ai confin stataj modern, për arferiment La fòrsa dl'imperator a l'é d'autut basà ansima a l'esércit, e pròpe l'esércit as treuva donca a esse ël soget ch'a decid tut. An particolar a decide a son ij Pretorian, j'ùnich ch'a sio basta davzin për podèj massé n'imperator e fene n'àutr. Ël rest ëd l'esércit a l'é spatarà ant sëj confin, e për tant che un general as arvira a-i buta sò temp për riveje a còl a l'imperator, ch'a l'ha tut sò temp për prontesse.
L'ann dij quatr imperator (68–69)
Na vira ch'a l'é massasse Neron, a vorëj ëvnì imperator as treuvo antra vàire. La guèra sivila a la va anans bele che n'ann antregh, dont ël 68 a ciapa la noméa d ' ann dij 4 imperator. Antra 'l mèis ëd giugn dël 68 e lë dzèmber dël 69, a ven-o imperator e a son bele dlongh liquidà da n'arvira Galba, Oton e Viteli fin che Vespasian a-i la fa nen a resté a sò pòst e a fondé la neuva dinastìa Flavia. A l'é mach ël prim ëd vàire moment ëd confusion polìtica e militar ch'a riveran anco' an manera cìclica ant la stòria dl'imperi. Ma a smon bele sùbit tuti j'arzigh colegà a na mancansa longa d'un comand militar e sivil për lë stat: antramentr ch'as sa nen lòn ch'a-i riva a Roma as anandia l'arvira Batava, un-a dle pì pericolose dla stòria dl'imperi. La question batava a l'ha amportansa ëdcò për Augusta Taurinorum. Dël 69, sot a Viteli, dle coort batave a ven-o mandà a Turin për ten-e sot a contròl la Legio XIV, un-a ëd cole ch'a l'avìa pogià Oton. Batav e legionari a taco a pichesse për Turin, e as riva nen a la bataja pijn-a mach përchè le doe coort ëd Pretorian an servissi an sità a-j giuto a la legion contra ij batav. Viteli a-j comanda a la legion dë passé j'Alp e andessne an Galia, dëmentrè che as pija ij batav ant sò esércit përsonal. Quand la legion as në va a-i riva un gran feu che a crasa la pipart ëd la sità.
Lenga bajan
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bjs
Imperi Roman
Dinastìa dij Sever (193–235)
Ël faliment polìtich sostansial ëd la dinastìa, però, a në smon coma ij vàire tòch dl'imperi a sio gropà ansema mach da l'esércit ch'as je ten sota. Ij quatr tòch fondamental dël teritòri as peulo identifichesse a truch e branca con la lenga ch'a parlo: Aramàich e còpt dë sti temp-sì a l'han nen na gran produssion ëscrita, a l'é pitòst ël grech a esse an posission dominanta, coma efet dël perìod Elenìstich. La part greca, però, a l'ha pì nen na gran sità dle proporsion ëd Lissandria ò d'Antiòchia e donca a-i la fa nen a avèj la midema arlevansa polìtica e econòmica. Sòn ëdcò per via che le rote comersiaj prinsipaj a passo nen dal Mar Nèir.
Arforma aministrativa
La part pì amportanta ëd soa arforme, però, a l'é ëd natura aministrativa e fiscal. Fin-a sì j'imperator a l'avìo goernà con l'agiut ëd na cita burocrassìa sentral comandà da un Prefet dël Pretòri. Sot al prefet a-i ëstavo ij goernator dle provinse, e minca provinsa a l'era fàita ëd sità-stat dotà ëd na pi gran andipendensa, ch'as goernavo daspërlor e ch'a l'avìo mach dë pensé a paghé j'ampòste për temp. Con la Tetrarchìa ij Prefet a ven-o a esse antra quatr (un a pr'un për August e Céser), e minca Prefet as treuva sota un Vicari për diòcesi. A l'é pròpe la Diòcesi a fé da mon për la costrussion dël neuv órdin amperial. La diòcesi a ten ansema vàire provinse ant n'unità fonsional ch'a l'ha natura al midem temp militar e fiscal. Se la Tetrarchìa a la dësparirà motobin prest, ël sistema dle Diòcesi e dle prefeture a durerà vàire sécoj, e a-j farà da fondamenta a l'imperi dij sécoj a vnì. Na vira che 'l Cristianésim a vnirà a esse na religion dë stat as troverà modlà ansima al sistema aministrativ amperial, e parèj a dovrerà ël midem concet ëd division dël teritòri an diòcesi. Ël Piemont as treuva ciapà ant na diòcesi dont ël nòm soèns a peul angané: la diòcesi Italissian-a. As trata d'un teritòri che dl'Italia a ciapa mach la part setentrional, dzora dla linia La Spessia-Rìmin, e a riva a setentrion e a orient fin-a a Danubi, antramentr che a Ossident a ciapa fin-a al Piemont e a la Svìssera (donca a la comprend teritòri che ancheuj a resto ciamà Italia, Svìssera, Àustria, Ungherìa, Slovenia e Croassia). A meridion dë sta diòcesi a-i é la diòcesi ëd Roma, che as ten ël rest ëd lòn che al dì d'ancheuj as ciama Italia. thumb|right|Ël follis ëd bronz ëd Dioclessian, che batù an quantità esagerà a l'ha finì për possé l'inflassion fin-a pes ëd lòn ch'a l'era thumb|left|Testa ëd Costans Clòr, par ëd Costantin e Céser d'ossident
Giandoja
Ël nòm Giandoja a l'é la contrassion ëd Gian dla doja, stranòm ëd Sales për sò bèive tant, ma 'dcò 'd Belon përché chiel a vnisìa da la frassion Oja 'd Racunis. Giandoja a l'ha sostituì Giròni 'me mostacia ëd Turin.
Lactarius acerrimus
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Suabo
Classificassion
<BR>
Longpont
Longpont a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 10,94 km², con 294 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 26 ab/km².
Pont-Croix
Pont-Croix a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 8,08 km², con 1.762 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 218 ab/km².
Lenga Rawas
Còdes ISO
<BR>
Lenga créola anglèisa ëd Grenada
Pais andoa a l'é parlà
La lenga créola anglèisa ëd Grenada o anglèis créol ëd Grenada a fa part ëd le lenghe créole e a l'é parlà dzortut a Grenada.
Xuño, Porto do Son
Santa Mariña dë Xuño a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Porto do Son. Dël 2003 soa popolassion a l’era ëd 1.253 abitant.
Gnophos myrtillata
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Dora Melegari
Scritris. Dora Melegari a l'era nassùa a Losan-a dël 1849. A l'ha vivù për tanti agn a Turin, e a Turin a l'é mòrta dël 1924.
Lenga chut
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=scb
Giulio Ciapasco
D'orìgin paisan-e e essendje mòrtje sò pare durant la chërsùa, chiel a l'avìa dovù andé a travajé, ma a l'avìa ëdcò seghità a studié, otnend ël diplòma dë scòla magistral. Parèj a l'ha ancaminà la cariera ëd magìster, prima a Sale San Gioann, peui a Seva. Da sì a l'era corëspondent ëd la Gasëtta dël Pòpol e dël Corié dla Sèira. Peui a l'ha tramudà a Beuves, anté ch'a l'ha livrà soa cariera ëd magìster e a l'ha seghità soa atività ëd giornalista për Il giornale di Boves.
Anteressà a la stòria e coltura locaj, a l'ha fàit part ëd la redassion dël Tò Almanach, andoa dël 2011 a l'ha publicà sò darié travaj, an langhèt.
Lenga Yahadian
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Yahadian o Yahadian a fa part ëd le lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).
Ponthou
🇫🇮
Provinsa dël Campidan ëd Mes
A l'ha na surfassa ëd 1.516 km² e a conta 103.810 abitant.
Anliure esterne
🇫🇮
Lor
🇫🇮
Lenga Merei
Classificassion
<BR>
Lenga Fortsenal
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=frt
Barbos, Ortigueira
San Xulián ëd Barbos a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d'Ortigueira. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 120 abitant (63 fomne e 53 òm) distribuì an 3 grup ëd popolassion.
Provincia ëd Càliari
Anliure esterne
🇫🇮
Helvella capucina
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Louâtre
🇫🇮
Lactarius pyrogalus
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Lactarius pyrogalus (Bull. : Fr.) Fries
Curitiba
Sità gemelà
Curitiba a l’é gemelà con:
Lenga aràbica lìbica
Pais an dova a l'é parlà
La lenga aràbica lìbica o aràbich lìbich a fa part dle lenghe semìtiche e a l'é parlà specialment an Libia.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dl' aràbich lìbich a peul esse:<BR> <BR>
Hemistola chrysoprasaria
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Pont-l'Abbé
Pont-l'Abbé a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 18,21 km², con 7.374 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 405 ab/km².
Lenga Mafea
Còdes ISO
<BR>
Lenga Bunak
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Bunak o Bunak a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Timor Est.<BR> <BR>
Lenga bo
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bgl
Alfredo Capelli
Matemàtich. Alfredo Capelli a l'era nassù a Milan ai 5 d'agost dël 1855 e a l'é mòrt a Nàpoli ai 28 ëd gené dël 1910. Dal 1880 al 1886 a l'ha tnù la càtedra d'àlgebra a Palerm.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Provincia ëd Sàssari
Geografìa
A confin-a a sud con le provinse ëd Nùoro e d'Oristan e a est con la Provincia d'Òlbia-Tempio. A l'é bagnà a nòrd e a òvest dal Mar ëd Sardëgna.
Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Alessandra Giudici (dal 9/05/2005).
Provincia d'Oristan
Geografìa
A confin-a a nòrd con la provincia ëd Sàssari, a est con la provincia ëd Nùoro e a sud con le provinse ëd Càliari e dël Medi Campidan. A l'é bagnà a òvest dal Mar ëd Sardëgna.
Lenga créola anglèisa ëd Tobago
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tgh
Bares, Mañón
🇫🇮
Lenga Sindang Kelingi
Classificassion
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Sindang Kelingi language
Lenga aràbica Sanaani
Lenga aràbica Sanaani
Provincia ëd Nùoro
Geografìa
A confin-a a nòrd con le provinse ëd Sàssari e d'Òlbia-Tempio, a òvest con la provincia d'Oristan e a sud con le provinse ëd Càliari e dl'Oliastra. A l'é bagnà a est dal Mar Tireni.
Anliure esterne
🇫🇮
Bretteville-l'Orgueilleuse
Bretteville-l'Orgueilleuse a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. As dëstend an sna surfassa ëd 6,18 km², con 2.177 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 352 abitant al chilòmeter quàder. 🇫🇮
Niederwil
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.
Lucy-le-Bocage
🇫🇮
Lugny (Aisne)
🇫🇮
Lenga Serawai
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Serawai a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Canadà
Stòria
Ël pais a l'ha vagnà l'indipendensa dal Regn Unì con un process gradual ancomensà ant ël 1867 e terminà ant ël 1982. A séguita però a fé part dël Commonwealth e a arconòss tanme monarca l'argin-a dël Regn Unì Carl III.
Anliure esterne
🇫🇮
Region fransèise
Division aministrativa dla Fransa
Le Region a son a soa vira dividùe an Dipartiment (an fransèis: Départements) e an Metròpòli. Sti Dipartiment a son an total 100: 96 ant le 13 Region dla Fransa metropolitan-a, mentre che 5, ch'a j'ero dit Dipartiment d'Oltramar, àora a costituisso le Region d'Oltramar mòno-dipartimentaj.
Fonsion ëd le Region
Le Region a l'han pa d'autonomìa legislativa, fiscal ò regolamentaria. Sòn përché la Fransa a l'é në Stat ancora motobin sentralisà. Contut, a arsèivo dal govern sentral na part dj'impòste nassionaj ch'a l'han da ripartì conforma soe competense.
Oberehrendingen
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.
As Grañas do Sor, Mañón
🇫🇮
Castel dla Venerìa
Apress a ancamin-o dij temp ëd decadensa për la Venerìa e sò patrimòni a ven rassià e a dròca an ruin-a. Dòp dla restaurassion, dël 1818 a dventa sede dla Scòla ëd veterinaria e dël 1823 dla Scòla real d'equitassion.
Helvella corium
Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga vietnamèisa
Pais andoa a l'é parlà
La lenga vietnamèisa o Vietnamèis a fa part ëd le lenghe Àustro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut an Vietnam.
Bretteville-sur-Laize
Bretteville-sur-Laize a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. As dëstend an sna surfassa ëd 9,65 km², con 1.341 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 139 abitant al chilòmeter quàder. 🇫🇮
Monciàir
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga créola anglèisa dj'Ìsole Vèrgin
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lactarius bertillonii
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Lactarius bertillonii (Neuhoff ex Z. Schaefer) Bon
Genesis
Ij Genesis a son na formassion ëd rock progressiv anglèisa nassùa dël 1967 a Godalming e ativa fin al dì d'ancheuj sansa publiché neuvi àlbom.
Röyksopp
Ep e sìngoj
🇫🇮
Peribatodes rhomboidaria
Ambient
Le farfale a volo an magg e an luj-stèmber.
Stat Unì d'América
A son bagnà a est da l'Océan Atlàntich e a òvest da l'Océan Passìfich.
La capital a l'é Washington.
Stòria
La prima colonisassion a l'é stàita dël 1621.
Organissasion polìtica
Ël president a l'é Joe Biden (dal 20 ëd gené dël 2021).
Dominica
Anté ch'as treuva
Lë stat a l'é formà mach da l'omònima ìsola.
Stòria
Dominica a l'é stàit un possediment dël Regn Unì fin al 1978, quand a l'ha otnù l'indipendensa.
Lenga Malay, Tenggarong Kutai
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Malay, Tenggarong Kutai o Malay, Tenggarong Kutai a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Indonesia (Kalimantan).<BR> <BR>
Lactarius rubrocinctus
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Oberentfelden
Oberentfelden a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton d'Argovia, con sirca 7.137 abitant. A së stend për na surfassa ëd 7,16 km², con na densità ëd popolassion ëd 997 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Gränichen, Gretzenbach (SO), Kölliken, Muhen, Schönenwerd (SO), Suhr, Unterentfelden.
Alsassia
Lenga
La lenga ufissial a l'é mach ël fransèis. La Fransa a arconòss pa gnun-a lenga ò dialet regionaj ch'a sio.
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga Hassaniyya
Classificassion
<BR>
Cuba
Organisassion polìtica
Cuba (nòm ofissial: República de Cuba) a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Miguel Díaz-Canel (dal 2019). Ël Prim Ministr a l'é Manuel Marrero Cruz (dal 2019).
Lenga Navut
Classificassion
<BR>
Diòcesi d'Ast
Sècol ch'a fa XI
La surfassa dla diòcesi as anandierà a strens-se mach dla mità dël sécol ch'a fa XII, për via ch'a tachëran a slarghesse j'àutre, dëmentrè che neuve diocesi a saran creà.
Lenga Piamatsina
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Piamatsina o Piamatsina a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Vanuatu.<BR> <BR>
Peter Gabriel
Apress avèj otnù ël sucess ant l’avosà banda dij Genesis 'me cantant, flutista e baterista, a l’ha ancaminà la cariera ëd solista. Pòch temp fa a l’é stàit angagià ant la produssion e promossion dla world music e ant lë studi ëd neuve fasson ëd distribussion dla mùsica an sl'Aragnà. A l’è ëdco avosà per sò stàbil impegn umanitari.
Lenga Fernando Po creole english
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=fpe
Sistema solar
Strutura
Prinsipaj oget dël Sistema Solar upright|right|thumb|J'eut pianeta dël sistema solar (*)
Composission
J'oget dël Sistema Solar sentral a son constituì dzortut ëd pera, nòm general për ij silicà, ël fer o ël nìchel, ch'a resto sòlid ant la pì part dle condission ant la nivolosa protopianetaria. Gieuv e Saturn a son componù prinsipalman daj gas, ël nòm astronòmich për ij materiaj con temperadura 'd fusion motobin bassa e àuta pression dël vapor, 'me l'idrògen molecolar, l'elio e 'l néon, ch'a son sempe ant la part gaseusa dla nivolosa. Ij giassà, 'me eva, metan, amonìa, solfur d'idrògen e diòssid ëd carbòni, a l'ha dle temperadure ëd fusion fin a chèiche senten-e 'd kelvin, mentre soa fas a dipend da la pression dl'ambient e da la temperadura. Costi-sì a peulo esse trovà 'me giassa, lìquid o gas ant vàire pòst dël Sistema Solar, mentre ant la nivolosa a son o ant la fas sòlida o gaseusa. Sostanse geilà a includo la pì part dj satélit dij pianeta gigant, parèj 'me ij midem Uran e Netun (ciamà pròpe për sòn "Gigant giassà") e vàire dj'àutri oget ch'a stan dré dl'òrbita 'd Netun. Amsema, as arferiss aj gas e aj giassà con ël nòm ëd volàtij.
Formassion
Le partissele al sènter dël disch, an antrucand-se ëd fasson continua, a l'han fàit monté la temperadura. A son ëvnùite tant càude che ël cheur dël disch a l'ha ancaminà a emëtte dla lus e dël calor. A l'é an col moment ch'a l'é nàita na stèila. La temperadura dla stèila a l'ha provocà dle reassion nuclear.
Ferm
Stòria
thumb|right|200px|Strà dla sità veja Antich sènter dël Picen, dël 264 aGC Ferm (Firmum Picenum) a l'é dventà colònia roman-a e apress munissipi. La testimoniansa pì amportanta dl'época roman-a a l'é la pissin-a a disdeut ambient dël I sécol aGC.
Ocupà vàire vire daj bàrbar, Ferm a l'é peui passà ai Longobard, ch'a l'han gionzulo al Ducà dë Spolet; dël 774 a l'é vnùit a fé part djë Stat ëd la Cesa. Vers la fin dël sécol ch'a fa X, a l'é dventà ël sènter ëd la Marca Ferman-a, ch'a l'é goernasse autònoma, bele che ëd nòm sogetà a jë Stat ëd la Cesa, fin-a al sécol ch'a fa XII, cand a ven a fé part dla Marca Anconitan-a.
Lenga Kabola
Classificassion
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Kabola language
Cortinarius rubicundulus
Ambient
A chërs sota le latifeuje.
Bergondo, Bergondo
🇫🇮
Lenga Kafoa
Còdes ISO
<BR>
Lenga Minangkabau
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Minangkabau a peul esse:
Grenada
A l'ha na surfassa ëd 344 km² e a conta anviron 110.000 abitant.
Anté ch'as treuva
300px|center
Stòria
Grenada a l'é stàit un possediment dël Regn Unì dal 1763 al 1974, quand a l'ha otnù l'indipendensa.
Rhodostrophia calabra
Ambient
Le farfale a volo da avril a luj.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Rhodostrophia vibicaria Paarsbandspanner Karminmåler
Regiment dij sòch
Ël moviment
Dël magg dël 1799 ël Regiment a nass coma moviment popolar a Champorcher, ma motobin prest as ëspantia an tuta la val e as treuva ad avej vàire mila combatent. A son armà con fusij, ma soèns ëdcò mach con baston, pich e trent e a van drit anvers a Osta, ën campand giù tuti j'erbo dla libertà ch'a treuvo për la stra. A-i la fan a liberé la val, e a resto fin ch'a rivo j'aostrìach, che antlora a son alià dij piemontèis.Quand a rivo ij soldà regolar, ël regiment a chita.
Bibliografìa
🇫🇮
Lenga krio
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lactarius lilacinus
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Nicaragua
thumb|right|160px Ël Nicaragua a l'é un pais dl'América central.
Châteauneuf-de-Galaure
45.23278°N, 4.9575°W
Armillaria mellea
Descrission
Capel fin a 15 cm., da brun oliva a giàun, con scajëtte fin-e brunastre, che a dròco. Lamele pòch decorente, biancastre, an pressa macià ëd brunastr. Gamba àuta fin a 20 cm. e larga fin a 1,5 cm., silìndrica, òcra giaunastra motobin ciàira, seulia o pen-e fiocosa. Anel membranos. Risomòrfe nèire, brilante, che a coro tra bòsch e scòrsa.
Emma Thompson
Filmografìa
🇫🇮
Omar Milanetto
🇫🇮
Blink-182
Racòlte
🇫🇮
Honduras
L' Honduras a l'é un pais dl'América central.
A l'ha na surfassa ëd 112.412 km² e a conta anviron 9.540.539 abitant.
Organisassion polìtica
L'Honduras (nòm ofissial: República de Honduras) a l'é na repùblica.
Franco Lerda
Giugador
A la fin ëd la stagion 1993-94 a l'ha selebrà la promossion an Serie A con ël Bressia. A l'ha ancora giugà pòche partìe an Serie A con ël Bressia e con ël Nàpoli e peui a l'é passà an Serie C ant l'Atletico Catania e al Lissandria. A l'ha furnì soa cariera ant j'amator, ant ël Coni e ant ël Canavèis.
Antreneur
Ant la prima stagion da antreneur a l'ha salvà 'l Salusse da la degradassion: ruvà an Serie D dòp 60 ani, la squadra a l'é salvasse ant ij play-out, vagnà mersì a un gran giron d'artorn. Peui a l'é stàit ciamà dal Casal e dël 2007-08 a l'ha antrenà 'l Pescara che, nomach për un pont, a l'ha nen partecipà ai play-off. Dël 2008-09 a antren-a la Pro Patria.
Lenga Chadian
Classificassion
<BR>
Rhodostrophia vibicaria
Distribussion
A viv an vàire region italian-e, fin a la Sicilia.
Cortinarius malachius
Ambient
A chërs sota le conìfere, dzortut sota ij sapin.
Setmi
Setmi (Settime an italian) a l'é un comun ëd 573 abitant dla provincia d'Ast. A fa part dla Comun-a Colinar ëd Val Rilà.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Guido Rosina (da l' 8/06/2009).
Lenga Kamang
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kamang a peul esse:<BR> <BR>
Pravda
L'ùltim nùmer dla Pravda a l'é seurtì ël 14 ëd mars dël 1992.
Lenga Pekal
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Pekal o Pekal a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Indonesia (Sumatra).<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Pekal a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Cesa ëd Sant Andrea (Pistòja)
La fassada
Al fronton, restà incomplet, a-j manco le sòlite filonghere d'arcade.
Bréville (Calvados)
Bréville a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 4,77 km², con 515 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 108 ab/km².
Giovan Batista Fugazza
Euvre
Doi sonet dël Fugazza a l'ero stàit arpòrtà dal Biondelli ant soa euvra, Saggio sui dialetti gallo-italici.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Region Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi
Lenga Tangoa
Còdes ISO
<BR>
Lenga Paici
Classificassion
<BR>
Magny-la-Fosse
Magny-la-Fosse a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 3,63 km², con 141 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 38 ab/km².
Lenga pidgin dël Cameron
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=wes
Lenga Urak Lawoi
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Urak Lawoi o Urak Lawoi a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Tailandia.<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Syam
🇫🇮
Lenga Caac
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Caac o Caac a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Neuva Caledònia.<BR> <BR>
Classificassion
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=msq
Lenga Edo
Classificassion
Në schema ëd classificassion dl' Edo a peul esse:<BR> <BR>
Dettmannsdorf
A aparten a l'aministrassion ëd Recknitz-Trebeltal.
Armillaria ostoyae
Ambient
A chërs a bocc. Parassita peui saprofita, an dzora a latifeuje e conìfere.
The New York Times
right|200px The New York Times a l'é 'n famos giornal progressista djë Stat Unì.
Lenga Emai-Iuleha-Ora
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ema
Lenga aukan
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=djk
Lenga mundari
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Mundari a peul esse:
Lactarius aurantiacus
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Gian Stefano Cremaschi
Arferiment
🇫🇮
Lenga Lamma
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Lamma o Lamma a fa part ëd le lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà dzortut ant le Cite Ìsole dla Sonda.
Còdes ISO
<BR>
Lenga Muko-Muko
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Muko-Muko a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Lenga Kumak
Còdes ISO
<BR>
The Who
The Who a son na formassion rock anglèisa, formasse a Londra, dël 1964.
Atessa
🇫🇮
The Who
Ij component originaj a j'ero: Pete Townshend (ghitarista e autor dla pi granda part dle canson), Roger Daltrey (vos), John Entwistle (bass elétrich) e Keith Moon (baterìa). Ël géner al qual a aparten-o ij "Who" a l’é an prevalensa ël rock progressiv.
Guèra dij Pequot
J'indian Pequot a l'avìo massà un colon dla Virginia e John Endicott a l'ha marciaje contra con un còrp ëd soldà. J'indian a l'han arfudà ëd consigné ij colpèivoj e Endicott a l'ha brusà doe ëd soe sità e crasà ij sò arcòlt.
Lenga Ibilo
Classificassion
Në schema ëd classificassion dl' Ibilo a peul esse:<BR> <BR>
Borrello
🇫🇮
Caamaño, Porto do Son
Santa María ëd Caamaño a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Porto do Son. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 624 abitant (336 fomne e 288 òm) distribuì an 11 grup ëd popolassion.
Lenga Tasmate
Còdes ISO
<BR>
Lenga Negeri Sembilan Malay
Classificassion
<BR>