cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mòle Antonelian-a
Na crisi d'identità mai pì finìa
Chèich cita esposission ëd material risorgimental a l'é pro sta-ie, ma a l'ha mai podù deje 'n sust a l'euvra e da lì a pòch ël musé a l'é peui tramudasse a Palass Carignan. D'àutra part, dapress al trasferiment ëd la capital la midema crisi ëd mancansa 'd destinassion urbanìstica a 'l l'avìa la sità antrega (dzortut Piassa Statù, nàita për ospité j'ambassade foreste e restà pendùa për aria), e ant ël maleur general ël problema dla Mòle a l'avìa nen la precedensa për gnun. Për via 'd sossì për pì che mes sécol l'edifissi a l'é restà an bon-a sostansa veujd e pòch ò nen dovrà.
Soa prima aplicassion pràtica stabil (dj'agn 1960) a l'é stàita n'assenseur ch'a men-a la gent ansima a la cùpola (85 méter ëd dislivel) për vardé la sità da 'nt l'àot, con vista panoràmica dj'Alp. Contut ch'a fussa nen 'sé da giustifiché n'euvra parèj, a l'é stàita n'idèja ch'a l'ha motobin ancontrà, e l'assenseur a l'é vnùit a esse na part constitutiva dl'edifissi e dl'idèja che la gent a 'n n'ha. As peul disse che për dontré generassion ëd turinèis Mòle e assenseur a sio stàit bele che sinònim. A l'é mach da chèich agn che la strutura a l'ha trovà na soa destinassion finitiva: dal 2000 a la cudiss ël Musé dël cine.
La Mòle an architetura
Belavans la costrussion a l'é rivelasse esagerà nen mach për ij prim comitent, ma 'cò për ël teren ch'a la ten sù, e motobin prest a l'han ancaminà a vni-ie fòra dij problema struturaj. Antant l'amzura dla base a l'é motobin cita për na strutura greva parèj, e dzortut ambelelì a-i ero ij bastion dla sità, fàit campé giù da Napoleon dël prinsipi dël 1800. A podrìa bin esse che na sessanten-a d'agn a fussa nen stàita 'sé për stabilisé 'l teren e che da lòn a sio peui na-ie ij moviment sot a la Mòle. Dël 1930 a son ancaminà ij travaj ëd consolidament ch'a l'han ëmnà a creé na strutura anterna an ciman armà, indipendenta e al pòst ëd cola d'Antoneli. Donca al dì d'ancheuj as peul pì nen disse ch'a sia n'euvra mach an mon e an efet, bele che da fòra a smija antrega, da na mira strutural a l'ha subì 'd travaj ch'a n'han modificane ël concet originari.
Nàita për esse na costrussion nen catòlica, la Mòle a l'ha mantnù soa caraterìstica 'cò na vira che a l'avìa përdù sò but dë vnì na sinagòga. Ansima a la gulia an prinsipi a l'avìa la statua d'un geni alà, che peui a l'é drocà ant n'orissi. Sta statua a l'avìa n'anàlogh ant l'intrada dël palass dla Gasëtta dël Pòpol, andoa che an dzorapì a la pistava un capel da prèive, e vàire autor a dan la coincidensa coma na marca dl'anfluensa dij framasson ant sël Turin d'antlora. Na vira drocà, ës geni a l'é peui stàit cambià con na stèila a sinch ponte.
Da na mira estética, as trata d'un monument ùnich, ch'a l'é malfé anquadré ant në stil particolar (miraco coma anàlogh as peul butesse pròpi mach la Tor Eiffel). Antant për soa forma e për lë stil dle decorassion, ma dzortut për la decision fòra via dë piassé n'euvra colossal parèj ant un pòst ch'a l'ha pa gnun ëspiassal dadnans për podèjla vardé.
Orissi amportant
A-i son ësta-ie doi orissi amportant ant la stòria dla Mòle:
La Mòle an gràfica
La forma ùnica dla Mòle a l'ha mnà a dovrela viaman pì soèns coma sìmbol. An particolar, a l'é rafigurà ansima a:
Bibliografìa
🇫🇮
Baker Lake Airport
Ël Baker Lake Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Baker Lake, Nunavut, Canadà.
Beverley - Linley Hill Airfield
Ël Beverley - Linley Hill Airfield a l’é un aeropòrt localisà a Beverley, East Riding of Yorkshire, Anghiltèra, Regn Unì.
Ël sò còdes aeropòrt ICAO a l’é EGNY.
Lenga Abaga
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Abaga o Abaga a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Abaga a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Prudemanche
Prudemanche a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 15 km², con 150 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 10 ab/km².
🇫🇮
Ghilarza
right|140px Ghilarza (Bilàrtzi an sard) a l'é un comun dla Sardëgna dë 4.742 abitant, an provincia d'Oristan.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Stefano Licheri (dal 10/05/2005).
Arferiment
🇫🇮
Le Monastère
Le Monastère a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 6,73 km², con 1809 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 268 ab/km².
🇫🇮
Casatisma
Casatisma (La Catìsma an dialèt oltrapadan) a l'é un comun dla Lombardìa d'899 abitant, an provincia ëd Pavìa.
Lenga Vame
Lenga Vame
Casatisma
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonio Moroni (dal 26/05/2014, dagià sìndich dal 1989 al 1990 e dal 1995 al 2004).
Lenga Vame
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Vame o Vame a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Cameron.<BR> <BR>
Casatisma
Arferiment
🇫🇮
Lenga Vame
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Vame a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mlr
Georges Clemenceau
Òm polìtich.
Georges Clemenceau a l'era nà an Vandea dël 1841.
An paralel con jë studi ëd medzin-a, Clemenceau a l'ha ancaminà na cariera ëd giornalista.
A l'é stàit sìndich ëd la sircoscrission nùmer 18 ëd Paris, peui diputà dla Sen-a, e apress pressident dël consèj munissipal ëd Paris, senator, ministr ëd l'anterior e, për doe vire, pressident dël Consèj.
A l'é mòrt ai 24 ëd novèmber 1929. 🇫🇮
Lenga Wakde
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Wakde o Wakde a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Wakde a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=wkd
Fossombrone
Fossombrone a l'é na comun-a dla region dle Marche, provincia ëd Pésaro-Urbin, con sirca 9.586 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 106 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 90 ab/km quadrà. A confin-a con Cagli, Fermignano, Fratte Rosa, Isola del Piano, Montefelcino, Pergola, Sant'Ippolito, Urbin.
🇫🇮
As Eiras, O Rosal
San Bartolomeu dl'Eiras a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dël Rosal. Soa popolassion al censiment dël 2007 a l’era ëd 239 abitant (115 fomne e 124 òm), distribuì an 5 grup ëd popolassion.
Lenga Kompane
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kompane ò Kompane a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Moluche).
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kompane a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kvp
Kompane language
Castel ëd Racunis
Ël castel ëd Racunis a l'é un-a dle residense sabàode. Ël castel as treuva a Racunis, ch’a resto ant la provinsa ëd Coni, Piemont.
Eraldo Baretti
Eraldo Baretti a l'era nassù al Mondvì ai 18 d'avril dël 1846 e a l'é mòrt a Roma ai 5 ëd gené dël 1895.
Castel ëd Racunis
A l'ha avù tante trasformassion: fortëssa ant l'età ëd mes, soa strutura dël dì d'ancheuj a l'é l'arzultà ëd vàire travaj ch'as son sucedusse da la mità dël sécol ch'a fa XVII a la fin ëd col ch'a fa XIX.
Eraldo Baretti
A l'avìa studià Lege a Turin. Për travaj a l'avìa peui dovù tramudé prima a Palerm e peui a Roma. A l'era pare dël poeta Carlo Baretti.
Castel ëd Racunis
La strutura architetònica
Dël 1676 Guarino Guarini a l'ha arseivù la comission ëd trasformé ël castel an vila residensial: ëd cost antërvent a-i resto la fassada vers ël parch e ël pavajon sentral (con covertura ëd Francesco Gallo dël 1719).
Eraldo Baretti
Euvre
A l'é conossù pì che àutr për la comedia Ij fastidi d'un grand òm, che tanti a considero un-a dle pì riussìe dël teatro piemontèis e ch'a l'é stàita ëdcò voltà an italian, fransèis e alman.
Lenga Finongan
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Finongan o Finongan a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Castel ëd Racunis
La strutura architetònica
Ant j'agn 1756-1758 a l'ha travajaje Giovanni Battista Borra, dont a l'é motobin arpresentativa la senogràfica fassada prinsipal an cheuit, ëd gust neo-clàssich.
Eraldo Baretti
Euvre
J'euvre publicà dël Baretti a son:
Castel ëd Racunis
La strutura architetònica
Dël sécol ch'a fa XIX a l'era la residensa preferìa ëd Carl Albert. Për soa inissiativa a l'é stàit ëslargà vàire vire, arstruturà a l'ancamin dël sécol su proget d'Ernesto Melano e Pelagio Palagi, con ij doi pavajon bass ai canton dle doe fassade.
Eraldo Baretti
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Gianrenzo P. Clivio - Profilo di storia della letteratura in piemontese
Castel ëd Racunis
Ël parch e le decorassion
La sequensa dij travaj architetònich a l'ha d'analogìe con le decorassion pitòriche e scultòrie e ant l'aredament a l'anterior. Mersì al prinsi Ludovich, ant ël 1755 ël parch ch'a sirconda ël castel a l'ha avù na prima realisassion su dissègn mandà da Paris da A. Le Nôtre; dël 1787-1788 a l'é stàit an part trasformà ant un giardin a l'anglèisa e për finì a l'ha avù na sistemassion ëd gust romàntich për euvra dl'avosà architet Xavier Kurten ant ël 1820. Ancheuj ant ël parch dël castel a-i fan ël ni le sigògne.
Lenga Finongan
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Finongan a peul esse:<BR> <BR>
Castel ëd Racunis
Ël parch e le decorassion
Ël romanticism, an soa version neo-gòtica a së s-ciàira ëdcò ant ël compless dle Margherìe e dle Sere, ancaminà da Palagi dantorn al 1834; ant la capela a-i son dij fresch ëd Francesco Gonin e dle statue ëd Giuseppe Gaggini.
Phellinus ferrugineofuscus
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs an dzora a branch o bion ëd conìfere për tèra, ma con scòrsa.
Lenga Finongan
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=fag
Phellinus ferrugineofuscus
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Phellinus ferrugineofuscus (P. Karst.) Bourdot & Galzin 🇫🇮
Castel ëd Racunis
Ël parch e le decorassion
D'àutri artista ch'a l'han dàit soa contribussion a le decorassion a son ij pitor Vitale Saletta e Carlo Bellosio e jë scultor Giuseppe Bogliani e Cacciatori.
J'òspit arnomà
Antra j'òspit ilustr dël castel a-i é staje ël zar Nicòla II ëd Russia, dël 1906. 🇫🇮
Ordes, Ordes
Santa María d'Ordes a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d'Ordes. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 6.512 abitant (3.352 fomne e 3.160 òm) distribuì an 27 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Umbert Biancaman
Umbert cont ëd Morian-a, dit dle bianche man, a l'é ël prim përsonage ëd ca Savòja (bele che ël tìtol ëd Savòja as ancaminërà a dovré mach dal sécol ch'a fa XII).
Nassù anviron dël 980, a l'era feodatari dël re Rodolf III ëd Borgògna. Ël prim document ch'a lo nòmina a l'é na crònaca dël 25 ëd gené dël 1000: Umbert a l'é testimon a la concession ëd tère ai paisan dla contà ëd Sermorens da part dël vësco ëd Belley. Tanme cont, Umbert a l'é nominà an vàire papé dël 1024. Ant ël 1025 al concili d'Anse, a les un sarament anté ch'a s'ampegna al rëspet dla popolassion. A la mòrt ëd Rodolf, dël 1032, a compagna la vidoa argin-a Ermengarda a Zurigh për arconòsse an Conrà II ël sucessor, contra le pretèise d'Odon ëd Champagne. Dël midem ann a-i é n'arferiment a chiel tanme cont d'Osta ant un papé al di d'ancheuj goernà ant j'archivi dla colegià 'd Sant Ors an Osta. A l'é l'ann che jë stòrich a arconòsso tanme l'achit dla dominassion ëd ca Savòja an sla Val d'Osta.
Dël 1034 a bat Odon an bataja al Gran San Bernard. Sòn a-j përmet ëd gionté a sò domini, ij comità ëd Belley e d'Osta, ëdco coj ëd Morian-a e, a lòn ch'a smija, ëd Savòja.
Dël 1040 a lija ai canònich ëd San Gioann (la catedral d'Osta) e a coj 'd Sant Ors ëd possediment amportant a Aveuzo, Derby, La Thuile.
A meuir ël 1 ëd luj dël 1047 o 1048.
Umbert a l'era marià con Aosilia, fija dël cont dël Valèis e, scond cheidun, seur dël vësco d'Osta Anselm III dont - a soa mòrt - Umbert a l'avrìa giontà la contà ai sò domini. A l'ha avù quatr masnà: Medeo I (dit ël coa) ch'a-j suced, Aimon vësco ëd Sion, Odon I ch'a sucedrà a so frel Medeo e Burcard vësco d'Osta e arsivësco ëd Lion.
Ël sarament d'Anse
''Scoté cristian dël vëscovà ëd Vienne, dël vëscovà e dël comità ëd Belley, dël comità ëd Sermorens. Mi i profanërai nen d'aotut le cese, mi i violërai pa le ca batìe d'antorn a le cese coma arfugi, gavà për col malfasent ch'a l'abia violà costa pas. Mi i assaotërai pa e i amprisonërai pa eclesiàstich o monio ch'a pòrto nen d'arme. I robërai pa sò cavaj. Mi i farai nen botin ëd beu, cavaj e d'àotri animaj. I pijërai nen cavaj e muj ch'a sio a la pastura. I darai nen feu a le ca. I devastërai nen ij mulin e i robërai nen ël gran ch'a-i é andrinta. I assalirai nen le nobildòne. I vendumiërai nen le vigne dj'àotri.''
Sò stranòm
Da la crònaca d'Aotacomba, dël sécol ch'a fa XIV, as ven a savèj che Umbert a l'era dit blancis manibus. Ma a-i é ëdcò chi ch'a pensa ch'a-i sia n'eror ëd trascrission e sò stranòm a fussa pitòst blancis moenibus visadì dle bianche muraje.
🇫🇮
Hygrocybe coccineocrenata
Descrission
Capel fin a 3 cm, da ross a ross groson, con dë scaje brun-e. Bòrd lobà. Lamele un pòch decorente, bianche o ciàire. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 0,5 cm, rossastra.
Ambient
A chërs ant ij mojiss e le mofe.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Gallinago gallinago
thumb|
Bëccassin
thumb|right Órdin: Caradriform<BR> Famija: Scolopàcid<BR> Géner:  ---<BR> <BR> <BR> <BR> <BR> thumb|right
Descrission
Ël bëccassin, o tinivlòt a l'é n'osel dl'órdin caradriform (famija scolopàcid). Longh apopré 30 centim, a l'ha ël bech longh e drit, piumage nèir e bianch con larghe rigadure barosse e pansa bianca.
A l'é n'osel ch'a l'é cassà.
Ambient
Ël bëccassin a viv arlongh le còste e ij mojiss.
Distribussion
Da finì. <BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Gallinago gallinago
Quintino Carrera
Biografìa
Quintino Carrera, frel ëd Valentino, a l'era nassù a Turin ël 18 d'otóber dël 1840 e ambelelì a l'é mòrt ël 22 dë dzèmber dël 1927. A l'ha publicà 8 comedie antra 'l 1869 e 'l 1885.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Gianrenzo P. Clivio - Profilo di storia della letteratura in piemontese
🇫🇮
Provincia ëd Tàranto
right|140px La Provincia ëd Tàranto a l'é an Pulia e a comprend 29 comun.
Sò capleugh a l'é Tàranto.
Stòria
A l'è stàita istituìa ël 23 dë stèmber dël 1923, dëstacandse da la provincia ëd Lece e, fin al 1951, a l'é ciamase "Provincia ëd lë Jòni".
Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Giovanni Florido (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Politécnich ëd Turin
Stòria
Ant ël 1859 a-i nass a Turin la Scòla d'aplicassion për j'anginié, andoa ch'as mostro ëd cors técnich a livel universitari, al Castel dël Valentin. Ant ël 1906 la Scòla a dventa Real Politécnich ëd Turin, con na sede ëdcò an contrà dl'Ospidal (andoa ancheuj a-i é piassa Valdo Fusi) fin-a a che costa a l'é crasà dal bombardament aleà dl'8 dë dzèmber dël 1942. Ël 5 ëd novèmber dël 1958 a l'é inaogurà l'edifissi ëd cors Duca dj'Abruss (anté che prima a-i era lë stadi), ch'a òspita l'aministrassion e la pì part dij cors d'angegnerìa (antramentre coj d'architetura a son restà part al Valentin, part ant le sale ëd contrà Boggio).
Provincia ëd Tàranto
Aministrassion
🇫🇮
Politécnich ëd Turin
Organisassion
Al di d'ancheuj al Politécnich a-i son 18 dipartiment e 5 facoltà (3 d'angegnerìa e 2 d'architetura). An dzorpì che a Turin (andoa da banda dle doe sede stòriche as ten-o ëdcò cors al Lingòt e a l'Alenia), a-i son dle scòle dëstacà a Biela, Ivrèja, Lissandria, Ël Mondvì e Véres. A travajo al Politécnich 259 professor ordinari e strasordinari, 246 professor associà, 362 tra arsercator, assistent e ancarià. A conta apopré 26000 student, dont 629 dotorand.
Anliure esterne
🇫🇮
Big Bay Water Aerodrome
Ël Big Bay Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Big Bay, Columbia Britànica, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CAF6.
San Giòrs
San Giorgio a l'é 'l nòm ëd vàire comun italian:
Verretto
Verretto (Vrët an dialèt oltrapadan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 395 abitant, an provincia ëd Pavìa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luigino Polin (da l' 8/06/2009, second mandà dal 26/05/2014).
Arferiment
🇫🇮
Fordongianus
right|140px Fordongianus (Frodonjànus an sard) a l'é un comun dla Sardëgna dë 989 abitant, an provincia d'Oristan.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Efisio Demartis (dal 10/05/2005).
Anliure esterne
thumb|right|200px|Le terme roman-e
Arferiment
🇫🇮
Lenga Kola
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kola ò Kola a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Moluche).
Cesa ëd Sant'Odila (Paris)
La cesa ëd Sant'Odila a resta a Paris an cors Stéphane Mallarmé 2.
Lenga Kola
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kola a peul esse:
Cesa ëd Sant'Odila (Paris)
As trata d'un monument motobin arpresentativ dl'art sacrà dla prima mità dël sécol ch'a fa XX. A l'é stàita batìa dal 1934 al 1946, ant ël leu dj'antiche fortificassion, ant ël neuv quarté ëd la pòrta ëd Champerret. Për adatesse al teren, pi longh che largh, l'architet Jacques Barge a l'ha progetà na longa navà orientà ant la diression est-òvest, ëd n'autëssa assè modesta, con mincadun-a dle tre travà coatà da na cùpola.
Lenga Kola
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kvv
🇫🇮
Cesa ëd Sant'Odila (Paris)
La cesa a l'é stàita consacrà ai 18 ëd novèmber 1956. 🇫🇮
Pleurotus dryinus
Descrission
Capel fin-a a 12 cm., carnos, da biancastr a bes, lanos e peui a scaje, con ël bòrd apendiculà. Lamele smòrte, decorente. Gamba svilupà, dës-centrà, bianca, con dle reste dl'anel. Carn spëssa che a peul tiré an sël giàun.
Ambient
A chërs dzora al bòsch.
Comestibilità
<BR> Sensa antëresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Montagnol
Montagnol a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 34,47 km², con 159 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 4 ab/km².
🇫🇮
Medeo I
Prim dij fieuj d'Umbert Biancaman e sò sucessor dal 1047 o 1048, Medeo I a l'é lë scond cont ëd ca Savòja. A l'é dit ël coa për la gran quantità ëd nòbij che as men-a da press na vira a Veron-a për rëncontré l'amperator Enrich III.
Marià con Adila, a l'ha doe masnà: Umbert, mòrt anviron dël 1051, e Aimon, vësco ëd Belley.
A meuir anviron dël 1051: as conòsso pì nen ëd soe notissie apress dij 18 dë dzèmber 1051. A-j sucèd so frel Odon.
🇫🇮
Hygrocybe reae
Descrission
Capel fin a 2 cm, bombà, ross viv con ël bòrd un pòch pì scajos, sliss. Lamele frastajà o un pòch decorente, giàun rossastr. Gamba àuta fin a 3 cm e larga fin a 0,3 cm, ross viv, groson an bass, tachiss. Carn dël midem color, motobin amèra.
Ambient
A chërs ant ij pra e ant le bordure.
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Lenga Hungworo
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Hungworo o Hungworo a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Hungworo a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nat
Campbell River Airport
Ël Campbell River Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Campbell River, Columbia Britànica, Canadà.
Prunay-le-Gillon
Prunay-le-Gillon a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 25,43 km², con 941 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 37 ab/km².
🇫🇮
Mondolfo
Mondolfo a l'é na comun-a dla region dle Marche, provincia ëd Pésaro-Urbin, con sirca 11.000 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 22 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 500 ab/km quadrà. A confin-a con Castel Colonna (AN), Fano, Monterado (AN), San Costanzo, Senigallia (AN).
🇫🇮
Josif Stalin
Josif Vissarionovič Džugašvili (Иосиф Виссарионович Джугашвили an sirìlich; იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი an scritura georgian-a), stranomà Stalin (Сталин), che an russ a veul dì assel, a l'era nassù a Gori, an Geòrgia, ël 18 dë dzembèr dël 1878 e a l'é mòrt a Mosca ël 5 ëd mars dël 1953.
A 20 agn a travajava già ant ël moviment rivolussionar marxista georgian. Arestà e deportà vàire vire an Siberia da la polissìa zarista, dël 1912 a intra ant ël Comità Central dël Partì Bolsevich Russ. Lenin a lo ciamava ël maravijos georgian.
Dòp la Rivolussion d'Otóber, a pija viaman pi podèj ant ël Partì Comunista e dël 1922 a l'é nominà Segretari General dël Comità Central.
Da antlora e fin-a a soa mòrt a governa l'Union Soviética coma un ditator e milion d'aversari polìtich (o bele mach sospetà d'ess-lo) a son mandà an Siberia o a son massà.
🇫🇮
Giacomo Casanova
thumb|right|200px|Giacomo Casanova Giacomo Casanova a l'era nassù a Venessia ai 2 d'avril dël 1725, da Gaetano Casanova (nativ ëd Parma, còmich e balarin) e Giovanna Farusi o Farusso, stranomà Zanetta, véneta. Tutun, conforma a soa autobiografìa, sò pare a sarìa ël nobilòm Michele Grimani, proprietari dël teatro anté che ij sò a travajavo.
Dagià che soa mare a l'era sempe an virola për travaj, a l'é stàit anlevà da soa granda ëd mare.
A l'é mòrt dòp na longa e sconsolà përmanensa al castel ëd Dux (al di d'ancheuj Duchcov), davzin a Toeplitz, an Boemia, ai 4 ëd giugn dël 1798.
An sla fassada dla cesiòta dël camposanto ëd Dux a-i é na cita làpida con soe dàite 'd nàssita e 'd mòrt, ma as conòss nen anté ch'a sia soa tomba.
Casanova a l'é passà vàire vire a Turin, antra 'l 1760 e ël 1769.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Doso, Narón
San Lourenzo ëd Doso a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Narón. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 464 abitant (237 fomne e 227 òm) distribuì an 17 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Càuss bass
Ij càuss bass, an lenga anglèisa low kick, a son na técnica ëd gamba dovrà an chèiche bòcs pé-pugn (bòcs birman-a lethwei, kick-boxing e muay thai) e chèich art marsiaj ch'a consist a porté un colp ëd tibia o un càuss ant l'art anferior ëd l'aversari (cheussa o gamba). Conforma a la regolamentassion sportiva, a peul esse portà a l'esterior e a l'anterior dl'art anferior.
An combat ëd contat pien (dit K.O. system), a përmet d'andebolì la stabilità ëd n'aversari, o ëd butelo an dificoltà pr'un moment.
An materia ëd colp ant le gambe, diferent càuss a esisto ansema: sircolar (roundhouse kick), semi-sircolar (semi-circular kick), "balansà": càuss a baston (stick kick), càuss chërsent (crescent kick), càuss robatant (axe kick), drit ëd tipo pistonà: càuss frontal (front kick) o càuss lateral (side kick), càuss a gancio (hook kick), càuss robatant (hammer kick), e via fòrt.
Ant la kick-boxing merican-a o giaponèisa, ës tipo-sì ëd càuss a peul esse mach sircolar o semi-sircolar d’apress ël regolament.
🇫🇮
Cortèis
Ël Cortèis, a l'é 'n vin bianch otnù da dj'uve Cortèis, dont as fa 'cò 'l Gavi ëd Gavi. Ëd la midema famija dël Cortèis as treuva 'cò 'l Carialaso, fàit da na vigna autòctona.
Ël vin Cortèis ëd Gavi as prodov an 11 comun-e ëd la provinsa ëd Lissandria.
Ël vin a l'era già conossù ant ël sécol ch'a fà XIII.
🇫🇮
Big Hook Wilderness Camp Water Aerodrome
Ël Big Hook Wilderness Camp Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Big Hook Wilderness Camp, Ontario, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CJS6.
Ostuni
Ostuni a l'é na comun-a dla Pulia ëd 32.443 abitant, an provincia ëd Brìndisi.
Ël pais a resta an sna colin-a, an facia al mar.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Domenico Tanzarella (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Anliure esterne
thumb|right|200px|Ël dòm
Arferiment
🇫🇮
Lenga Moloko
Lenga Moloko
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Moloko o Moloko a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Cameron.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Moloko a peul esse:<BR> <BR>
Cuglieri
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Battista Foddis (dal 30/05/2006 -second mandà-).
Lenga Moloko
Classificassion
<BR>
San Pietro Mussolino
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mirella Piazza (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Lenga Moloko
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mlw
San Pietro Mussolino
Arferiment
🇫🇮
Cuglieri
Anliure esterne
thumb|right|200px|Panorama
Arferiment
🇫🇮
Lenga Yamna
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Yamna o Yamna a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Yamna a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Castel San Giorgio
right|130px Castel San Giorgio a l'é un comun dla Campania ëd 12.635 abitant, an provincia ëd Salern.
Lenga Karey
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Karey ò Karey a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Moluche).
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kyd
🇫🇮
La Puisaye
La Puisaye a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 20,8 km², con 208 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 10 ab/km².
Lenga bada, Indonesia
Pais an dova a l'é parlà
La lenga bada, Indonesia ò Bada, Indonesia a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant l'Indonesia (Sulawesi).
La Puisaye
🇫🇮
Lenga bada, Indonesia
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Bada, Indonesia a peul esse:
Camposancos, A Guarda
Santa Isabel ëd Camposancos a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dla Guarda. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 987 (512 fomne e 475 òm), distribuì an 9 grup ëd popolassion.
Lenga bada, Indonesia
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bhz
Genoni
right|140px Genoni (Jaròi an sard) a l'é un comun dla Sardëgna ëd 938 abitant, an provincia d'Oristan.
Castel San Giorgio
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Andrea Donato (dal 5/04/2005).
Camposancos, A Guarda
🇫🇮
Genoni
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roberto Soddu (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Lenga Yamna
Còdes ISO
<BR>
Genoni
Arferiment
🇫🇮
Berlise
Berlise a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 6,59 km², con 100 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 15 ab/km².
🇫🇮
Lenga Yamna
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ymn
Oza, A Coruña
Santa María d'Oza a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dla Coruña. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 5.573 abitant (2.905 fomne e 2.668 òm) distribuì an 17 partìe ëd popolassion.
Castel San Giorgio
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga Lola
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Lola ò Lola a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Moluche).
Phellinus ferruginosus
Ambient
A chërs an dzora a bòsch ëd latifeuje, motobin da rair ëd conìfere.
Schönwalde
Schönwalde a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Vorpommern-Greifswald, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
Phellinus ferruginosus
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Phellinus ferruginosus (Schrad.) Pat. 🇫🇮
Lenga Lola
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Lola a peul esse:
Schönwalde
A aparten a l'aministrassion ëd Uecker-Randow-Tal.
Montbazens
Montbazens a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 17,48 km², con 1315 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 75 ab/km².
Campbell River Water Aerodrome
Ël Campbell River Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Campbell River, Columbia Britànica, Canadà.
Montbazens
🇫🇮
Lenga Mamaa
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Mamaa o Mamaa a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Lenga Rogo
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Rogo o Rogo a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Lenga Lola
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lcd
Lenga Pongu
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Pongu o Pongu a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Nigeria.
Lenga Lola
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Pongu
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Pongu a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=png
Lenga Gusan
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Gusan a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Lenga Mamaa
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mamaa a peul esse:<BR> <BR>
Lenga Rogo
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Rogo a peul esse:<BR> <BR>
Zino Zini
Scritor e filòsof. Zino Zini a l'é nassù a Firense ai 15 dë dzèmber dël 1868 da Gaetano Zini, modenèis, e Penelope Angeloni, perugin-a; a l'era novod ëd Luigi Zini, senator, stòrich, litrà e scritor polìtich ëd prinsipi liberaj e neoghiblin che, dël mars 1848, arvirasse la sità contra ël goern dël duca, a l'avìa pijà la caria ëd segretari general dël goern provisòri ëd Mòdena. Për ël travaj ëd sò pare, sot-prefet, Zini a l'ha passà j'agn da masnà e da adolessent an vàire cite sità 'd provinsa. Séghit al tramud definitiv ëd soa famija a Turin dl'oteugn 1885, ant ël capleugh piemontèis a fa ël licéo e l'università, an laureandse an drit (1891), litre (1893), filosofìa (1898). A Turin as gropa a cola partìa d'anteletuaj formasse dla dariera desen-a d'agn dl'Eut-sent.
Anlev d'Arturo Graf, a l'é stàit amis ëd Gustavo Balsamo Crivelli, Gioele Solari, Annibale Pastore, e a pijava part a le discussion corente: darwinism, marxism, sossiologìa spencerian-a, antropologìa criminal. A partissipava a le ciambree sossiològiche mnà dal filòsof dël drit Giuseppe Carle e a 'd lession ëd Salvatore Cognetti De Martiis an sël sossialism contemporani. A l'era dzortut atirà da le lession ëd Cesare Lombroso, che Zini a considerava n'òm original, ma dont pì tard a arconossrà la mancansa ëd rigor sientìfich.
A l'ha publicà arserche e recension ëd filosofìa e literatura, a fasìa ëd tradussion da vàire lenghe e a l'ha soagnà l'edission ëd test clàssich ëd pedagogìa e filosofìa.
A l'ha mostrà ant ij licéo Cavour e D'Asèj e dël 1903 a l'ha otnù ël lìber ansegnament an filosofìa moral, esercità sensa anterussion fin-a al 1934-35; ant ël cors dël 1911-1916 antra ij sò anlev a-i era Antonio Gramsci.
Dal 1906 al 1919 a l'é stàit consijé sossialista a la comun-a ëd Turin, ma a partissipava pòch a l'atività dla session ëd partì. A l'ha colaborà con costansa a vàire giornaj: Il Grido del Popolo, Ël Pòpol, La Stampa, L'Avanti!, Ordine Nuovo.
Lungavilla
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Andrea Daprati (dal 25/05/2014, dagià sìndich dal 1985 al 1995).
Lenga Rogo
Classificassion
<BR>
Lungavilla
Arferiment
thumb|left|300px|Villa Grattoni ant na xilografìa dël 1890 ëd Giuseppe Barberis 🇫🇮
Zino Zini
Vàire soe armarche filosòfiche e polìtiche as treuvo an sò diari, ch'a l'ha tnù dal 1894 a soa mòrt, rivà a j'11 d'ost dël 1937 a Polon. A l'avìa na fija ch'as ciamava Marisa.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Lenga Rogo
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=rod
Teorema ëd Baker
Ël teorema ëd Baker a fortiss che si α a l'é un nùmer real algébrich positiv e diferent da 1, antlora logα a l'é 'n nùmer trassendent. 🇫🇮
Lenga Mamaa
Classificassion
<BR>
Lenga Yarsun
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Yarsun o Yarsun a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).
Lenga Mamaa
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mhf
Lenga Yarsun
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=yrs
Monforte San Giorgio
right|140px Monforte San Giorgio a l'é un comun dla Sicilia ëd 3.087 abitant, an provincia ëd Messin-a.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonino Romanzo (dal 27/05/2003 -second mandà: 2008-).
Anliure esterne
thumb|right|200px|Panorama
🇫🇮
Silhac
44.88222°N, 4.6075°W
Silhac a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 22,71 km², con 312 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 13 ab/km². 🇫🇮
Frèisa
La Freisa a l'é 'n vin nèir. As conòss dzortut la qualità mossanta, ma as fa 'cò fërma.
As na prodov almanch quatr varietà:
🇫🇮
Dipartiment d'Indre e Lòira
200px|thumb|right|Localisassion 120px|thumb|right|Blason d'Indre e Lòira Ël dipartiment d'Indre e Lòira a l'é un dipartiment localisà ant la region dël Sènter-Val ëd la Lòira e a l'ha për capleugh la sità ëd Tours.
🇫🇮
Lenga Mbuko
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Mbuko o Mbuko a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Cameron.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mbuko a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
San Pietro in Gu
right|140px San Pietro in Gu a l'é un comun dël Véneto ëd 4.537 abitant, an provincia ëd Pàdoa.
Lenga Mbuko
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mqb
San Pietro in Gu
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gabriella Bassi (da l' 8/06/2009).
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga Munkip
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Munkip o Munkip a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
La Souche
44.63°N, 4.19806°W
La Souche a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 31,52 km², con 290 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 9 ab/km². 🇫🇮
Lenga Munkip
Classificassion
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mpv
Hygrocybe reidii
Descrission
Capel fin a 5 cm, groson, pòch scajos. Bòrd ondolà. Lamele arcà, ciàire. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 0,5 cm, un pòch dël midem color, ciàira an bass. Carn un pòch dël midem color. Odor d'amel.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Lorang
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Lorang a peul esse:
Castro, Narón
🇫🇮
Puiset
🇫🇮
Gallinago media
thumb|right
Gallinago media
Órdin:  ---<BR> Famija: ---<BR> Géner:  ---<BR> <BR> <BR> <BR> <BR>
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: a l'é un bëccassin, un tinivlòt. <BR> Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì. <BR>
Ambient
Da finì. <BR>
Distribussion
Da finì. <BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Gallinago media
Bob Quinn Lake Airport
Ël Bob Quinn Lake Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Bob Quinn Lake, Columbia Britànica, Canadà.
Lenga Shama-Sambuga
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Shama-Sambuga o Shama-Sambuga a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Nigeria.
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Shama-Sambuga a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sqa
Himantopus himantopus
thumb|right
Himantopus himantopus
thumb|right Órdin:  ---<BR> Famija: ---<BR> Géner:  ---<BR> <BR> <BR> <BR> <BR> thumb|right
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: ... <BR> Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì. <BR> thumb|right|De-ie 'n colp col rat ambelessì për sent-ie la vos
Ambient
Da finì. <BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Himantopus himantopus
Berny-Rivière
Berny-Rivière a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 7,87 km², con 582 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 73 ab/km².
🇫🇮
Réclainville
Réclainville a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 10 km², con 140 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 14 ab/km².
🇫🇮
Phellinus hartigii
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs an dzora a bion e branch ëd conìfere vive, ma a continua a chërse ëdcò quand a meuiro.
Giovan Battista Penna
Biografìa
Giovan Battista Penna a l'é stàit un dj'autor minor dël teatro piemontèis ëd l'Eut-sent.
Phellinus hartigii
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Giovan Battista Penna
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Gianrenzo P. Clivio - Profilo di storia della letteratura in piemontese
🇫🇮
Pizzale
Pizzale (Al Pissà an dialèt oltrapadan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 735 abitant, an provincia ëd Pavìa. Ël pais a resta a 21,5 chilòmeter da Pavìa, a n'autëssa dë 78 méter.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sonia Grazioli (dal 31/05/2015).
Arferiment
thumb|left|300px|Villa Meroni ant la frassion ëd Porana 🇫🇮
John Dewey
thumb|right|300px|Un francobol merican comemorativ ëd John Dewey John Dewey (nassù a Burlington, ant ël Vermont, ai 20 d'otóber 1859, mòrt a New York al 1m ëd giugn 1952) a l'era un filòsof, psicòlogh e pedagògo. A nassìa an na famija ëd comersant dla cita borzoasìa ant ël midem ann che Darwin a publicava L'orìgin dje spece, e Marx la Crìtica dla conomìa polìtica.
A l'ancamin a l'ha studià a la Vermont University, andoa dël 1879 a l'ha otnù ël tìtol ëd bacelié d'art. Dël 1882 a tramudava a Baltimora e as anscrivìa a l'Università Johns Hopkins. L'ambient hegelian dl'università a l'avìa motobin d'anfluensa su 'd chiel: a l'é stàit anlev dël hegelian G.S. Morris e dlë psicòlogh Granville Stanley Hall.
Marcello Boglione
Graveur e pitor.
Marcello Boglione a l'era nassù a Pescara ant ël 1891, an na famija d'orìgin turinèisa. Fin da cit a l'avìa mostrà ëd talent për ël dissègn e a quìndes agn, con ël consens dij sò, a l'era trasferisse a Nissa Marìtima, anté ch'a l'ha frequentà lë studi dël pitor Henry Mottez.
Dël 1908 a tramuda a Roma, arseivù ant lë studi dël pitor Dante Ricci. Dël 1909 na soa pitura mandà a la Promotris dle Bele Art ëd Turin a arsèiv na bon-a crìtica. Për l'esposission ëd Turin dël 1911 a pitura na gròssa tèila; cost euvra a l'é conservà ant la sala d'arpresentansa dla stassion Pòrta Neuva. Antratant, sensa bandoné la pitura, a së spessialisa ant l'evafòrt.
John Dewey
Dal 1884 al 1894 a l'ha mostrà, al prinsipi tanme anstrutor, peui coma professor, a la Michigan University d'Ann Arbor, gavà n'ann passà a l'Università dël Minnesota, ocupandse d'ética, ëd lògica e dzortut dë psicologìa.
Marcello Boglione
Dël 1921 Boglione a tramuda a Turin e a duverta në studi an contrà Salusse 44 bis, anté che già a l'avìo travajà ël pitor Cesare Ferro e Giacomo Grosso. Dël 1934 a oten na càtedra ëd técniche dla gravura a l'Academia Albertin-a. Sò ansegnament a séghita fin-a a soa mòrt, dël 1957. 🇫🇮
Montresta
Montresta a l'é na comun-a dla region Sardëgna, provincia ëd Nùoro, con sirca 650 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 23 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 28 ab/km quadrà. A confin-a con Bosa, Villanova Monteleone (SS).
🇫🇮
John Dewey
Dël 1894 a l'ha tramudà a l'Università ëd Chicago. Bele an seghitand a mostré filosofìa, a l'é anteressasse dzortut a la pedagogìa. Dël 1904 a l'ha dàit soe dimission coma diretor dla facoltà d'Educassion (ch'a dirigìa dal 1902) e dël 1905 a l'ha bandonà sò pòst da professor, séghit a 'd ruse con j'autorità académiche pr'ij sò esperiment ëscolàstich. Soa dariera destinassion coma docent a l'era l'Università ëd Columbia ëd New York, anté ch'a l'é restà fin-a al 1929.
Chità l'ansegnament universitari, Dewey a l'ha travajà a s-ciairì, dësvlupé e difende soe teorìe filosòfiche e pedagògiche e a fele conòsse con dij cors e conferense.
A 87 agn a l'é torna mariasse e a l'ha adotà doe masnà.
Pare dla psicologìa progressista, a muirìa ël 1m ëd giugn dël 1952 a 92 agn.
thumb|left|200px Dewey a l'era n'òm d'assion, ch'a aspirava a l'unificassion ëd pensé e assion, ëd teorìa e pràtica. A difendìa l'ugualiansa ëd le fomne, comprèis ël drit ëd vot. A l'é stàit cofondador, dël 1929, dla Lija për n'assion polìtica independenta, a cissava ël sindicalism dij docent, a animava j'agiut a j'anteletuaj arfudà dai regim totalitari. Dël 1937 a l'ha organisà e guidà ël contra-process a Lev Trockij, an diciairandlo nossent dj'acusassion portaje da Stalin.
Dewey a l'ha avù na granda anfluensa ant ël dësvlup dël progressism pedagògich, an avend un ròl da protagonista durant ël periòd da la fin dël sècol ch'a fa XIX a la Prima Guèra Mondial. A l'era ël pedagògo pì original, arnomà e anfluent ëd jë Stat Unì e un dj'educator pì anteligent e genial dl'época contemporania, dont l'anfluss a l'ha coatà ël perìod ëd tre generassion.
Contest ëstòrich, filosòfich e pedagògich ëd John Dewey e dla Pedagogìa Progressista
Da na mira sòcio-stòrica a venta consideré ël moment particolar ch'a vivìo jë Stat Unì, e buté an evidensa j'aspet sì-sota:
Rivergaro
Sità gemelà
Rivergaro a l'é gemelà con:
John Dewey
Contest ëstòrich, filosòfich e pedagògich ëd John Dewey e dla Pedagogìa Progressista
A la finitiva, un clima sossial duvert.
Rivergaro
Arferiment
thumb|left|300px|Ël fium Trëbia a Rivergaro 🇫🇮
John Dewey
Contest ëstòrich, filosòfich e pedagògich ëd John Dewey e dla Pedagogìa Progressista
Ant l'àmbit filosòfich, a venta consideré Dewey andrinta al pragmatism.
Proposission teòriche ëd John Dewey
Da na mira epistemològica, Dewey a fortiss che ij concet anté ch'as fórmolo le chërdense a son ëd costrussion uman-e provisòrie.
Ël concet prinsipal an relassion con la teorìa dla conossensa a l'é l'esperiensa.
Dewey e soa teorìa pedagògica dl'ativism a goerno na concession tut afàit dinàmica dla përson-a. Lòn ch'a propon a l'é l'arcostrussion dle pràtiche moraj e sossiaj, e ëdcò dle chërdense.
A goerna na posission crìtica rëspet a la sossietà andustrial, e na distansa stragròssa rëspet al marxism. L'educassion progressiva a l'é da contrapon-e a la concession educativa tradissional. Dewey a arfuda n'ansem ëd dutrin-e pedagògiche ëd vàire proveniense: Dewey a spòsta l'atension vers ij but sossiaj e democràtich ëd l'educassion e vers ij problema lògich, psicològich e didàtich ëd l'amprendiment. La scòla, për chiel, a dev antendse tanme arcostrussion dl'órdin sossial, l'educator a l'é na guida e n'orientador dj'anlev. Le siense sossiaj e biològiche e la psicologìa midema a son considerà tanme adoss dont pijé dij dàit, dij sugeriment, dj'ipòtesi, dij supòrt e dzortut tanme modej për pronté un métod sientìfich e sperimental da podèj slarghé a la speculassion pedagògica.
Da tut sòn a jë s-ciòd l'arnomà métod dël problema.
Contribussion metodològiche ëd John Dewey
A vorìa formolé dzora 'd base neuve na propòsta pedagògica an oposission a la scòla tradissional e veja. A pensava che la neuva educassion a dovìa lassesse darera la tradission nen mach ant ij fondament dël discors, ma ëdcò ant la pròpia pràtica. Malgré sòn, a esist pa un métod Dewey pront për esse aplicà. Cand a parla dël métod, lo a fa a 'n livel astrat, a pensa ch'a esisto pa 'd métod sarà e bele pront. Dewey a stima che la pràtica educativa a ìmplica na gestion anteligenta dj'afé, e sòn a përmet la libertà dl'educator an relassion con soa concreta situassion educativa e con le consequense ch'a peulo derivé dai diferent cors ëd j'assion.
Dewey a fa distinsion antra un métod general e n'àutr andividual. Ël prim a përmet n'assion anteligenta orientà dai but; d'àutra part, ël métod andividual as arferiss a la situassion particolar d'educator e educand.
La proposission metodològica ëd Dewey a consist ëd 5 fas:
Dewey a mostrava n'ecelent sens pràtich për pianifiché e dësvlupé 'n proget antëgrà dj'ocupassion (atività an fonsion dij mojen dla masnà), an comprendend dle prevision ëd dësvlup dël programa an dij sicl temporaj curt.