cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pero da Corton-a
Pitor e architet. Pietro Berrettini, stranomà Pero da Corton-a, a l'era nassù a Corton-a vers ël 1596 e a l'é mòrt a Roma dël 1669.
A l'ancamin anlev dël pitor fiorentin Andrea Commodi, a l'ha peui travajà vers ël 1613 a Roma da Baccio Ciarpi. Dël 1620 sò protetor, ël marchèis Maurilio Sacchetti, a l'ha arcomandalo a Barberini, për ël qual a realisërà ant ël séghit vàire comande amportante.
Dal 1634 al 1638 a l'é stàit mèmber dël consèj dl'Academia ëd San Luch a Roma. Dal 1640 al 1647 a l'ha travajà a Firense e, dal 1647, a l'ha tramudà torna a Roma.
Pero da Corton-a a l'é stàit autor d'un tratà ëd l'art. 🇫🇮
Wolfgang Köhler
Psicòlogh.
Wolfgang Köhler a l'era nà a Tallinn ai 21 ë gené dël 1887 e a l'é mòrt an un cit pais dël New Hampshire j'11 ëd giugn dël 1967.
A l'é stàit antra 'd coj ch'a l'han formolà la psicologìa dla forma.
🇫🇮
Majan
Majan a l'é 'l nòm ëd doi comun an provincia ëd Coni:
Ceriale
Ceriale (O Çejâ an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 5.807 abitant, an provincia ëd Savon-a.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ennio Fazio (dal 15/04/2008, second mandà dal 27/05/2013).
Lenga Zimba
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Zimba o Zimba a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Ceriale
Anliure esterne
thumb|left|300px|La rivera 🇫🇮
Lenga Zimba
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Zimba a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=zmb
Gran-a
Stòria
An época roman-a, ël teritòri dël pais a restava sota al munissipi d'Industria (al di d'ancheuj Montèu).
Arferiment
🇫🇮
Parignargues
Parignargues a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. A së stend për na surfassa ëd 11,01 km², con 567 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 51 ab/km².
🇫🇮
Feuguerolles-Bully
Feuguerolles-Bully a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 8,19 km², con 1.105 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 135 ab/km². 🇫🇮
David Herbert Lawrence
thumb|David Herbert Lawrence Scritor an lenga anglèisa.
David Herbert Richards Lawrence a l'é nassù a Eastwood a j'11 dë stèmber dël 1885 e a l'é mòrt a Vence ël 2 ëd mars dël 1930.
Gino Severini
Pitor futurista. Nassù a Corton-a dël 7 avril 1883, mòrt a Paris dël 26 fërvè 1966. 🇫🇮
David Herbert Lawrence
A l’é stàit considerà në scritor motobin original ch’a l’é stàit bon a arpresenté la reassion ëd soa generassion contra l’época vitorian-a.
Pezicula carpinea
Ambient
A chërs ëdzora a 'd bòsch ëd chërpo e ëd fò.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Triest
Triest (Trieste an italian, Trst an sloven) a l'é na sità dël Friul-Venessia Giulia ëd 208.621 abitant, capleugh dla region e dl'omònima provinsa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roberto Dipiazza (2001-2011, 2016-).
Sità binele
Triest a l'é binelà con:
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga agta, ìsola Alabat
Pais an dova a l'é parlà
La lenga agta, ìsola Alabat o agta, ìsola Alabat a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant le Filipin-e.
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël agta, ìsola Alabat a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=dul
🇫🇮
Limacella glioderma
Descrission
Capel fin a 6 cm, da viscos a sliss, castan rossastr motobin càud e viv. Lamele motobin s-ciasse, ventricose, da biancastre a crema ciàir. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 1 cm, slissa e un pòch fibrilos-macià ëd ross sota na zòna a anel, biancastra o crema dzora. Carn bianca. Odor fòrt farinos, ëd chëcchëmmo o d'anguria.
Ambient
A chërs ant ij bòsch, ant ij pòst fresch, an sël dru.
Comestibilità
A ven dàita për comestìbil.
Kurt Lewin
Psicòlogh. Kurt Lewin a l'era nà a Mogilno, an Polònia, ai 9 dë stèmber dël 1890 e a l'é mòrt a Newtonville, ant ël Massachusetts, ai 12 ëd fërvé dël 1947. A l'é stàit antra 'd coj ch'a l'han formolà la psicologìa dla forma.
🇫🇮
Limacella glioderma
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Guèra sivil dël Darfor
thumb|right|300px|Un camp ëd pròfugh
La guèra sivil an Darfor a l'é n'arvira s-ciopà dël 2003 ant ël Darfor (Sudan) cissà da doe formassion ribele, ël Moviment ëd liberassion dël Sudan (SLM) e ël Moviment për la giustissia e l'ugualiansa (JEM). Da antlora sti doj moviment-sì a son frassionasse, ën fasend nasse na dosen-a 'd formassion ribele andipendente.
Alban-a
Ël vin Alban-a as prodov an vàire comun-e dla Lunesan-a, an provinsa ëd La Spessia.
Guèra sivil dël Darfor
Dal 2003, la guèra sivil a l'ha massà apopré 200.000 përson-e (gifra contestà dal goern dël Sudan) e a l'ha fàit ëscapé pì che 2.100.000 përson-e, ansima a na popolassion d'apopré ses milion.
Alban-a
La tèra d'elession ëd l'Alban-a a resta la Romagna.
🇫🇮
Guèra sivil dël Darfor
🇫🇮
Piana Crixia
Pian (Piana Crixia an italian, A Ciana an genovèis) a l'é un comun dla Liguria d'816 abitant, an provincia ëd Savon-a.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roberto Bracco (dal 26/05/2014).
Sità gemelà
Piana Crixia a l'é gemelà con:
🇫🇮
Lenga Angoram
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Angoram o Angoram a fa part dle lenghe Sepik-Ramu e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Angoram a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aog
Blumenstein
Blumenstein a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton ëd Berna, con sirca 1.178 abitant. As dëstend an sna surfassa ëd 15,51 km², con na densità ëd popolassion dë 76 abitant al chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Därstetten, Forst, Längenbühl, Pohlern, Rüeggisberg, Rüti bei Riggisberg, Uebeschi, Wattenwil.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Campotosto
Campotosto a l'é na comun-a dla region Abruss, provincia dl'Àquila, con sirca 683 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 51 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 13 ab/km quadrà. A confin-a con Amatrice (RI), Capitignano, Crognaleto (TE), L'Aquila, Montereale.
🇫🇮
San Pèire
thumb|right|200px|Piassa dla Vitòria San Pèire (parèj ëdcò an ossitan; Sampeyre an italian) a l’é un comun ëd 1.110 abitant dla provincia ëd Coni.
As treuva ant la Val Varàita.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Domenico Amorisco, dit Mimmo (dal 05/06/2016; dagià sìndich ëd Brossasch dal 1985 al 2004 e sìndich ëd Casteldelfin dal 2006 al 2016).
Anliure esterne
🇫🇮
Disch antërvertebral
Ij disch antërvertebraj a son dle struture ëd cartilàgin ch'as treuvo trames a le vértebre. 🇫🇮
Palass Pretòri (Corton-a)
Ant ël sécol ch'a fà XIII la famija Casali a l'avìa fàit fabriché soa residensa, ch'a dventrà pi tard ël palass Pretòri e la residensa dij goernador fiorentin, dont j'ansëgne a archinco ancor le muraje.
Fin-a al prinsipi dël sécol ch'a fà XVI Luca Signorelli a l'avìa ambelessì so atelié 'd pitor. Dosent e sinquanta agn pi tard ël leu a dventrà la sede dl'arnomà Academia Etrusca. 🇫🇮
Michael Ende
Scritor an lenga alman-a. Michael Ende a l'era nassù a Garmisch-Partenkirchen ël 12 ëd novèmber dël 1929, fieul dël pitor surealista Edgar, e a l'é mòrt a Stocarda ël 29 d'agost dël 1995.
John Maynard Keynes
thumbnail|destra|200px|John Maynard Keynes Conomista.
John Maynard Keynes a l'era nassù a Cambridge ai 5 ëd giugn dël 1883 e a l'é mòrt a Tilton ai 21 d'avril dël 1946.
Michael Ende
Euvre prinsipaj
🇫🇮
John Maynard Keynes
A l'avìa butà an evidensa un mecanism paradossal: an conomìa, la peur a crea ël privo. La solussion che chiel a sugerìa pr'ëscapé a 's sìrcol vissios a l'era ëd cissé la spèisa pùblica, a cost d'aumenté ij fré dlë stat.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Calamandran-a
Calamandran-a (an astësan Camendran-a, Calamandrana an italian) a l’é un comun ëd 1.712 abitant dla provincia d'Ast.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabio Isnardi (da l' 8/06/2009).
Anliure esterne
🇫🇮
Parada das Achas, A Cañiza
Santiago ëd Parada das Achas a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dla Cañiza. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 708 abitant (383 fomne e 325 òm), distribuì an 53 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Fierville-Bray
Fierville-Bray a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 12,76 km², con 421 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 33 ab/km². 🇫🇮
Umberto Nobile
Esplorator. Nassù a Lauro dël 1885, mòrt a Roma dël 1978. 🇫🇮
Albaròla
Ël vin Albaròla as prodov ant la comun-a ëd Moneglia an provinsa ëd Génoa e ant la comun-a ëd Beverino an provinsa ëd La Spessia.
A l'é l'uvagi pi coltivà ëd la zòna.
🇫🇮
Peyremale
Peyremale a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. A së stend për na surfassa ëd 8,62 km², con 281 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 32 ab/km².
🇫🇮
Lenga gaddang
Pais an dova a l'é parlà
La lenga gaddang o gaddang a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant le Filipin-e.
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël gaddang a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gad
🇫🇮
Pezicula ocellata
Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Simone Valère
Atris ëd teatro e ëd cine.
Pezicula ocellata
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Simone Valère
La companìa Renaud-Barrault
Dël 1946 as buta a travajé ant la companìa Renaud-Barrault e a-j restrà fin-a al 1968.
Ambelelà a travaja ëdcò Jean Desailly e ij doi as buto a parlesse (as mariëran mach dël 1998, apress quasi sinquant'agn ansema).
Pezicula ocellata
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Simone Valère
La companìa Renaud-Barrault
Simone Vallère a réssita ant la pì part ëd le realisassion ëd Barrault. Antra j'àutre, Les fausses confidences ëd Marivaux, La seconde surprise de l'amour ëd Musset, Le misanthrope ëd Molière, Le mariage de Figaro ëd Beaumarchais, Intermezzo e Pour Lucrèce ëd Jean Giraudoux, Bacchus ëd Jean Cocteau, La répétition ou l'amour puni ëd Jean Anouilh, L'état de siège d'Albert Camus, A delicate balance d'Edward Abbee, La tentation de saint Antoine, butà an sena da Maurice Béjart.
Ël cine
Al cine, Simone Valère a l'ha arsità an na vinten-a ëd film dal 1942 al 1972 con René Clair (La beauté du diable, 1950, sò ròl pì amportant; Les grandes manoeuvres, 1955), Joseph Losey (L'assassinat de Trotsky, 1972), Jean Dréville (Annette et la dame blonde; Les Roquevillard), André Cayatte (La revanche de Roger la Honte), Henri-Georges Clouzot (Manon), Yves Allégret (Germinal), Roger Vadim (La curée), Claude Autant-Lara (Le franciscain de Bourges), Jean-Pierre Melville (Un flic).
L'atività d'apress
Finì ël perìod a la companìa Renaud-Barrault, la cobia Desailly e Valère a l'ha pijà, a Paris, la diression dël teatro Hébertot (1973-1976), peui cola dël teatro Edouard-VII (1976-1977).
Simone Valère a l'é mòrta a j'11 ëd novèmber 2010 an na ca d'arpòs ëd Roinville-sous-Dourdan, ant l'Essonne. 🇫🇮
Sergio Leone
thumb|right|200px|Sergio Leone Regista ëd cine.
Sergio Leone a l'era nassù a Roma ai 3 ëd gené dël 1929 e a l'é mòrt ambelelà ai 30 d'avril dël 1989.
A l'é considerà tanme magìster dël géner cinematogràfich ciamà western-spaghetti.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
San Benedet
right|140px San Benedet (San Benedetto Belbo an italian) a l’é un comun ëd 191 abitant dla provincia ëd Coni.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Emilio Porro (da l' 8/06/2009).
Arferiment
🇫🇮
Nùmer ëd Bell
Un nùmer ëd Bell o nùmer esponensial a l'é ël nùmer dle partission ëd n'ansem con n element, për chèich nùmer natural n.
🇫🇮
Limacella illinita
Descrission
Capel fin a 8 cm, da bavos a viscos, da biancastr a crema rosastr. Lamele pòch s-ciasse, tordùe, bianche. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 0,8 cm, motobin viscosa fin a na zòna ch'a forma un sercc sgnacà, sensa anel, povrosa dzora. Carn bianca. Odor débol.
Ambient
A chërs ant ij bòsch mës-cià ciàir, ëd conìfere o ëd latifeuje an meridion.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Chambri
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Chambri o Chambri a fa part dle lenghe Sepik-Ramu e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Chambri a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Sìndrom d'Asperger
La sìndrom d'Asperger a l'é na forma, assè legera, d'autism.
🇫🇮
Lenga Nyanga
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Nyanga o Nyanga a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Nyanga a peul esse:<BR> <BR>
Breixa, Silleda
🇫🇮
Lenga Nyanga
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nyj
Enrico Morselli
Néuro-psichiatra. Nassù dël 1852, mòrt dël 1929. A l'ha fondà la Rivista di filosofia scientifica. 🇫🇮
Lenga ga'dang
Pais an dova a l'é parlà
La lenga ga'dang o ga'dang a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant le Filipin-e.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gdg
🇫🇮
Mnemosin
thumb|right|200px|Mnemosin (quader ëd [[Dante Gabriel Rossetti)]] Mnemosin (μνημοσύνη an grech antich) a l'era la dea greca dla memòria.
🇫🇮
Peziza ampelina
Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs an dzora al teren ëd bòsch e giardin, a l'ùmid.
Comestibilità
Sensa antëresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lutselk'e Airport
Ël Łutselk'e Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Łutselk'e, Teritòri dël Nòrd-Òvest, Canadà.
Canistro
Canistro a l'é na comun-a dla region Abruss, provincia dl'Àquila, con sirca 1.043 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 15 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 70 ab/km quadrà. A confin-a con Capistrello, Civitella Roveto, Filettino (FR), Luco dei Marsi.
🇫🇮
Alicant
Ël vin Alicant as prodov an provinsa d'Imperia.
L'uvagi a l'é ël Grenache, che a l'é ciamà Alicant ant ël meridion ëd la Fransa, dl'Italia e an Sardegna.
🇫🇮
Cisano sul Neva
Cisano sul Neva (Cixan an lìgure) a l'é un comun dla Liguria ëd 1.968 abitant, an provincia ëd Savon-a.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Massimo Niero (dal 26/05/2014).
Boltigen
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.
Cisano sul Neva
Sità gemelà
Cisano sul Neva a l'é gemelà con:
Sambuch
Sambuch (Sambuco an italian; Lou Sambuc an ossitan) a l’é un comun ëd 102 abitant dla provincia ëd Coni, ant l'àuta Val dë Stura.
Cisano sul Neva
Anliure esterne
left|thumb|200px|Cesa ëd Santa Marìa Madalena
🇫🇮
Sambuch
Etimologìa
Ël nòm dla comun as pensa ch'a ven-a probabilment da l'omònima pianta ch'a l'é presenta an coste zòne ma 'dcò da la sambuca, n'antica arpa triangolar dovrà an sirimònie religiose.
San Damian (CN)
right|140px San Damian o San Damian ëd l'Arma (San Damiano Macra an italian) a l’é un comun ëd 476 abitant dla provincia ëd Coni.
Sambuch
Stòria
Le prime abitassion ant la zòna ëd Sambuch a j'ero situà ai pé dij mont Bersajo e Nebios. Ant un second temp cost’àrea a l'é apartenùa ai domini dle vàire casà ëd Piemont coma Angiò, Savòja e ai Marchèis ëd Salusse. Ant j'ani ‘20 Sambuch a l'é dësvlupasse sota ël profil edilissi ant ël setor militar. A l'é costruisse l'àrea dle caserme (16 struture ansima 15.000 m2) e chèich edifissi andrinta ël pais. Dzora al pais a l'é stàita costrùia la "Galarìa Comand", na galarìa andrinta la montagna con na rampa interna ëd passagi e un pont d'osservassion ant la montagna.
San Damian (CN)
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Michele Garnero (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Sambuch
Economìa
Mersì al grand teritòri e a l'assensa d'industrie e similar, l'atività prinsipal a l'é l'agricoltura, specialment l'anlevament ëd vache e fèje, an particolar dla Fèja Sambucan-a, rassa tìpica dla Val. Un ròl important a lo coata 'dcò ël torism mersì al patrimòni naturalìstich e ambiental e al bon nùmer dë struture d'acujensa an pais.
San Damian (CN)
Aministrassion
🇫🇮
Sambuch
Coltura
Area Minoransa Lenguistica Ossitana
Comun-a Fiorìa
Sambuch a l'a otnù për ël 2009 la 4a Fior (màssim arconossiment) al Concors Nassional Comun-e Fiorìe, prim fra le cit comun-e, a dimostrassion dël soen dël Pais. Ëdcò ant ël 2010 la Comun-a ëd Sambuch a l'a otnù ël màssim arconossiment ëd la 4a Fior, otnù mach da 26 comun-e an tuta Italia.
Gesie
La gesia prinsipal a l'è dedicà a Santa Marìa. Situà ansima a në spron rocos, a armonta al sécol ch'a fa XVI e a l'é an stil baròch. A l'é na capela romànica dedicà al patron San Giulian, as treuva ant ël mes dël simiteri e a armonta al sécol ch'a fa XII. Le monòfore an pera ëd tov a son la caraterìstica prinsipal dl'edifissi religios.
Le gesie dle frassion
Ant la frassion Morion a l'é presenta la capela ëd San Lorens e ant la frassion Chiardolëtta cola ëd Sant'Ana.
Edifissi d'anteresse
Ant la frassion Clàusio as treuva ël cioché ëd San Bartromé costruì ant la metà dël 1500 an posission ëd contròl ëd tuta la val.
Associassion
A Sambuch a-i é la Pro Loco ch'a organisa le manifestassion ricreative e culturaj dël pais
Sambuch a fa dcò part ëd :
Aministrassion
A j'elession aministrative dij 27 e 28 magg 2007 j'abitant ëd Sambuch a l'an decidù an massa ëd nen andé a voté për ël sìndich, për protesta contra le dimission ëd col ëd prima ch'a l'avìa dagià fàit doi mandà consecutiv. Mach 5 eletor dij 127 totaj a son andàit a voté fasend registré na vitòria ëd Massimo Calleri (No Euro) për 4 vot a 1 creand n'arsonansa mediàtica an tuta Italia.
Con na sentensa dla Cort ëd Cassassion, ël sìndich Massimo Calleri a l'é stàit diciairà incandidàbil e inelegìbil. Ancheuj la comun-a a l'é comissarià për lon ch'a rigoarda sìndich e gionta, ma ël consèj comunal a restrà an ufissi fin-a a j'elession comunaj ch'a as tenran ant la prima dël 2011.
🇫🇮
Lenga atta, pudtol
Pais an dova a l'é parlà
La lenga atta, pudtol o atta, pudtol a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant le Filipin-e.
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël atta, pudtol a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=atp
🇫🇮
Pont-Saint-Esprit
Pont-Saint-Esprit a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. A së stend për na surfassa ëd 18,49 km², con 9 661 abitant, scond ël censiment dël 2005, con na densità ëd 501 ab/km².
Argynnis paphia
thumb|right
Pont-Saint-Esprit
🇫🇮
Sanremo
Sanremo a l'é na sità dla Liguria ëd 55.058 abitant, an provincia d'Imperia.
Argynnis paphia
Ambient
La ruva a viv an dzora a Violaceae. Na generassion a l'ann, la farfala a vola da giugn a aost.
Distribussion
A viv an tuta Italia e ant j'ìsole, da la pian-a a la montagna.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Sanremo
A l'é ciamà la sità dle fior për le soe coltivassion specialment ëd garòfo, esportà an tut ël mond.
Oroso, A Cañiza
Santa María d'Oroso a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dla Cañiza. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 442 abitant (222 fomne e 220 òm), distribuì an 21 grup ëd popolassion.
Sanremo
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alberto Biancheri (da l' 11/06/2014).
Oroso, A Cañiza
🇫🇮
Sanremo
Sità gemelà
thumb|left|250px|Ël Casinò
🇫🇮
Lenga Tabriak
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Tabriak o Tabriak a fa part dle lenghe Sepik-Ramu e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Tabriak a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tzx
Bernard de Nonancourt
Bernard de Nonancourt a l'era nà ai 15 ëd gené 1920 a Versailles.
Con so frel pì grand Maurice, ch'a muirà da deportà, a l'é intrà ant l'Arzistensa, andoa a l'ha rancontrà Henri Grouès (ël futur Abbé Pierre). Rivà ant ël cheur ëd j'Alp bavarèise, ël sergent Bernard de Nonancourt a l'é ancarià ëd fé l'anventari dla cròta privà d'Adolf Hitler a Berchtesgaden, ai 4 ëd maj 1945. A dëscheurv vàire desen-e ëd cassie ëd sampagn Salon 1928. Sinch agn prima a l'era stàit testimòni ëd sò robarissi da part dij soldà d'ocupassion a Mesnil-sur-Oger.
Apress avèj ardrissà j'afé dla sossietà familiar Laurent Perrier, dont dal 1949 a l'avìa pijà la diression, dël 1988 a fa l'aquisission ëd la marca Salon.
Bernard de Nonancourt a l'era comandant ëd l'Órdin nassional ëd la Legion d'onor e a l'avìa arseivù la Cros ëd guèra 1939-1945, la Cros dël combatent e la Mudaja d'anrolà volontari.
A l'é mòrt ai 29 d'otóber 2010. 🇫🇮
Jack Levine
Pitor.
Jack Levine a l'era nà ai 3 ëd gené 1915 an na bariera ëd Boston. A l'era ël pì cit d'eut masnà an na famija d'emigrant ebreo lituan.
Pluteus leoninus
Ambient
A chërs ant ij bòsch dzora a such e bòsch mars ëd latifeuje.
Jack Levine
Scolé, a dëscoata l'art al musé dla sità; as anandia a la pitura e a l'é notà da 'n colessionista.
Pluteus leoninus
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Jack Levine
Dal 1929 al 1933 a l'é a Harvard e ant ël 1936 a l'é un dij tanti artista giutà da le comande ëd la Works Progress Administration.
Lutselk'e Water Aerodrome
Ël Łutselk'e Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Łutselk'e, Teritòri dël Nòrd-Òvest, Canadà.
Jack Levine
Dël 1959 soa presensa a na mostra an sla coltura merican-a a Mosca a fa s-ciopé na polémica e Levine as treuva bolà coma cripto-comunista. Cost aveniment a contribuiss a fé 'd chiel na selebrità, ël pitor contra-corent për ecelensa.
Jack Levine a l'é mòrt a j'8 ëd novèmber 2010.
Euvre prinsipaj
N'ufissial ëd polissìa, un capitalista e n'òm polìtich as complimento l'un l'àutr ëd fasson sìnica, con ël drapò merican daré 'd lor. A denonsia la complissità dj'ambient dj'afé e dij generaj. La tèila a l'ha fàit ëscàndol. N'alusion al franchism. A descriv na ciambrea dël consèj ëd sicurëssa ëd l'Organisassion dle Nassion Unìe tanme na bisabòsa d'anrabià, dont Leonid Brejnev e Idi Amin Dada. A mostra dij can polissiòt mandà contra dij négher.
Jack Levine a l'ha ëdcò consacrà dj'euvre al Vej Testament. 🇫🇮
Giacinto Gambirasio
Biografìa
Giacinto Gambirasio a l'era nassù a Seriate, vzin a Bérghem dël 1896. A l'é vnù sìndich ëd sò pais che a l'avìa mach 23 agn. A l'era restà l'ùltim sìndich democràtich ëd la provinsa ëd Bérghem d'apress ëd la vnùa dël Fassism e a l'era dovusse dimëtte d'apress ëd n'agression. A l'era intrà ant ël Ducà ëd Piassa Pontida, a l'era vnù diretor dël giornal Giopì e a l'avìa dovertà la Casa del Giopì pròpi ëd fianch a la Casa del Fascio. Ant ël 1938 ël Ducà ëd Piassa Pontida a l'é stàit sarà. Gambirasio a l'é stàit arestà ant la Resistensa. D'apress ëd la guèra, a l'é torna stàit sìndich ëd Seriate e peui ëd Trescore Balneario. A l'ha sempe denunsià la partitocrassìa. A l'é mòrt dël 1971.
Euvre
Le soe cuìje ëd poesie bërgamasche a son:
Angele Dei
Ant la poesìa Angele Dei ël Gambirasio a parla dla religiosità sempia dij Cé. L'inissi:
Sanfrè
right|140px Sanfrè a l’é un comun ëd 2.818 abitant dla provincia ëd Coni.
Giacinto Gambirasio
La botiglia del lacc
Ant la poesìa La botiglia del lacc ël Gambirasio a torna ai temp ëd la resistensa. L'inissi:
Sanfrè
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Pautasso (dal 2019).
Arferiment
🇫🇮
Giacinto Gambirasio
Arferiment
🇫🇮
Kay Sage
Pitris e poetëssa, Kay Sage a l'era nassùa dël 1898. Dël 1939 a l'ha rancontrà ël pitor Yves Tanguy e a l'ha mnalo ant jë Stat Unì. Ij doi a son mariasse dël 1940. Dël 1956, l'artista a ancamin-a a pronté ël catàlogh rasonà ëd sò òm. Kay Sage a l'é massasse an gené 1963, pòchi di prima dla publicassion d'ës catàlogh. 🇫🇮
Lenga Yimas
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Yimas o Yimas a fa part dle lenghe Sepik-Ramu e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Yimas a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=yee
Peziza ampliata
Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs an dzora a bòsch ëd conìfere e latifeuje, an pòst motobin ùmid.
Comestibilità
Sensa antëresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Pluteus romellii
Descrission
Capel fin a 5 cm, brun dàter o brun giàun particolar, un pòch s-ciairent al bòrd. Bòrd strià. Lamele da bianche a giaunastr ciàir. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 0,5 cm, da giàun ciàir a giàun. Carn giàuna.
Lenga Komo
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Komo a peul esse:<BR> <BR>
Pluteus romellii
Ambient
A chërs ant ij bòsch ëd latifeuje e ai bòrd.
Assossiassion olandèisa për l'antëgrassion dl'omossessualità
Creà dël 1946, l'Assossiassion olandèisa për l'antëgrassion dl'omossessualità (COC) a l'é 'l pì vej moviment d'omossessuaj dël mond. 🇫🇮
Pluteus romellii
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Lenga Komo
Classificassion
<BR>
Pluteus romellii
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Komo
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kmw
Union Europenga
L ' Union Europenga (UE) a l'é n'union dzoranassional e antragoernativa ëd 27 ëstat. A l'é stàita creà dël 1992 dal Tratà ansima a l'Union Europenga (Tratà ëd Maastricht), e a tuti j'efet a resta ël sucessor dla Comun-a Econòmica Europenga ch'a l'era stàita fondà antra ses mèmber dël 1957. Da 'nt ël moment ëd soa fondassion vàire slargament a l'han fàit monté ël nùmer ëd sò stat mèmber, e ant l'istess temp a l'han slargane le competense. La UE a l'é an camin ch'a men-a un process d'antëgrassion europenga dont la fin e le limitassion a son nen definìe.
La UE a l'é un-a dj'entità econòmiche e polìtiche pì gròsse dël mond, con sò 501,1 milion ëd përson-e (2010) e un PIB combinà ëd €11,6 trilion (US$14,5) ant ël 2006. L'Union a resta un mërcà ùnich con na polìtica ëd comerse comun-a, na Polìtica Comun-a tant për la campagna che për la pësca, e na polìtica regional për dësvlupé j'àree malbutà. A l'ha adotà na moneda ùnica, l'euro, ch'a l'é dovrà da 13 ëstat mèmber. La UE a l'ha ancaminà na Polìtica Strangera e ëd Sigurëssa Comun-a ancheuj assè limità, e na Cooperassion ëd Polissìa e d'Afé Giudissiari che për adess a l'é ëdcò limità.
L'Union Europenga a l'é formà da 27 ëstat dl'Euròpa: La speransa ëd vita dij sò abitant a l'é dë 79 agn.
Organisassion
La presidensa dl'Union Europenga a vira minca ses mèis antra ij govern ëd jë stat mèmber.
Dal 1m ëd luj 2013 la pressidensa a l'é tnùa da la Lituania.
Ël president dël parlament europengh a l'é David Sassoli (dal 2019).
Ël president ëd la comission a l'é Ursula von der Leyen (dal 2019).
Lenghe
L'Union Europenga a l'ha vintetré lenghe ofissiaj; le lenghe ëd travaj dovrà dai fonsionari dla comission e dël consèj a son tre: l'anglèis, ël fransèis e l'alman.
Coltura
L'Union Europenga a conta tërzent sit classificà al patrimòni dl'UNESCO.
Conomìa
Dël 2012 l'1,96% dël prodot anterior ëspòrch a l'é stàit dedicà a l'arserca e al dësvlup.
Anliure esterne
🇫🇮
Quatòrdi
Quatòrdi o Catòrdi  (Quattordio an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 1.587 abitant, ant la provinsa ëd Lissandria.
Ël pais a resta ai confin con la Provinsa d'Ast, antra le colin-e dël Monfrà e la pian-a lissandrin-a, an sla riva stentrional dël Tani. Ël teritòri a l'é traversà da la dòira Gaminela.
Stòria
An época roman-a d'ambelessì a-i passava la via Fulvia, ch'a mnava da Derthona a Hasta, dont a-i ven ël topònim, da ad quartum decimum, "a la pera miliar ch'a fa quatòrdes". Ël pais a-i era ancora nen, ma as trovava 'n cip miliar ch'a dasìa indicassion ëd le mija dla strà. Ij prim ansediament abità a nasso a Quatòrdi ant l'Età 'd Mès, ant l'area che ancheuj a ven ciamà la Ròca. La prima sorgiss ch'a na documenta l'esistensa a armonta al 1159 e a l'é n'at ëd l'imperador Federich I Barbarossa ch'a confermava la giurisdission sël pais al vësco d'Ast. Quatòrdi a resta sempre sota l'influensa dla Comun-a d'Ast, che a anfeoda part dël teritòri a le sgnorìe dël pòst (Olivass e Civalié). Për la soa posission, a resta soens implicà ant ij conflit antra le Comun-e d'Ast e 'd Lissandria: dël 1225 a s'arfugio a Quatòrdi j'astesan batù dai lissandrin ant na bataja arcordà dal trovador Folquet ëd Romans. Dël 1357 l'imperador Carl IV ëd Lussemborgh a don-a an feod ël castel e sò teritòri a Oton e Bërnabon Gotoari. Dal 1431 a s'ancamin-a 'l frassionament dël feod antra vàire feodatari, dont as peulo mensioné le famije De Regibus, Bagneul, Guasch, Amedé, Carèt e Colli.
Dal Sinchsent a l'ha inissi n'época dramàtica për la region, con guère antra le potense europenghe, invasion ëd j'esércit strangé, pestilense e inondassion. Quatòrdi a l'é sachegià dël 1526 e dël 1527 da le trupe dij mersenari, dël 1642 dai fransèis, dël 1651 da fransèis e savojard, dël 1655 da j'ëspagneuj. Ël pais a passa sota al contròl spagneul fin a l'inissi dël Setsent, quand che an séguit a la guèra 'd sucession ëspagneula e al sucessiv Tratà d'Utrecht, a ven cedù al Ducà 'd Savòja 'd Vitòrio Medeo II, che pòch pì tard, dël 1720, a dven ël Regn ëd Sardëgna. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1815 Quatòrdi a torna ant ël Regn ëd Sardëgna e a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) ëd Lissandria e al Mandament ëd Flissan. Da j'agn Trenta dël Neuvsent, ël pais a l'é vnù sede ëd vàire fàbriche ch'a produsìo vernis e gav për l'industria viturìstica (la FIAT an particular). Sòn a l'ha atirà neuv abitant e a l'ha fàit nasse la part moderna dël pais, costituìa për bon-a part ëd vilëtte.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alessandro Venezia (dal 26/05/2014, scond mandà dal 28/05/2019).
Arferiment
thumb|left|300px|Palass Olivass 🇫🇮
Lenga atta, pamplona
Pais an dova a l'é parlà
La lenga atta, pamplona o atta, pamplona a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant le Filipin-e.
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël atta, pamplona a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=att
🇫🇮
Am Salzhaff
Am Salzhaff a l'é un munissipi dl'Almagna, situà ant ël distret ëd Rostock, ant lë stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental. A l'ha 15.45 km² ëd aira, e soa popolassion dël 2019 a l'é staita stimà an 515 abitant.
Fleury-sur-Orne
Fleury-sur-Orne a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 6,75 km², con 3.861 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 572 ab/km².
🇫🇮
Comunità almanòfona ëd Belgi
A l'é formà da doi canton a l'est dël pais, su na surfassa d'854 chilòmeter quàder, anté ch'a vivo apopré 74.000 përson-e ëd lenga alman-a.
Ij doi canton, Eupen a nòrd e Saint-Vith a sud, a son separà da la sima pì àuta dël Belgi (694 méter).
Ël capleugh dla Comunità a l'é Eupen.
L'alman a l'é la lenga aministrativa, ma le neuv comun-e dla comunità almanòfona a son dle comun-e a facilitassion, visadì a devo eufre dle facilitassion lenghìstiche ai francòfon.
Stòria
thumb|right|200px|Eupen: ël Palass dël Consej dla Comunità Dël 1814 la comunità almanòfona ëd Belgi a fasìa part ëd la Renania prussian-a.
A l'é stàita gionzùa al Belgi con ël tratà ëd Versailles dël 1920. Ant ël 1940 a l'é stàita pijà d'l'Almagna e a l'é stàita torna gionzùa al Belgi apress la sconda guèra mondial.
Conomìa
Ël tessù econòmich diversificà a l'é formà a l'86% da amprèise cite e mojen-e; ël 45% dla produssion dj'amprèise a l'é esportà.
La disocupassion a l'é al 6,7%.
Organisassion polìtica
A l'é autònoma an materie 'me l'ansegnament, la coltura, la polìtica dl'ocupassion, ël finansiament ëd le comun-e.
Ël ministr-pressident dël goern a l'é Karl-Heinz Lambertz.
🇫🇮
Brenzikofen
Brenzikofen a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton ëd Berna, con sirca 498 abitant. As dëstend an sna surfassa ëd 2,2 km², con na densità ëd popolassion ëd 226 abitant al chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Bleiken bei Oberdiessbach, Fahrni, Heimberg, Herbligen, Oberdiessbach, Oppligen.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
San Michel
San Michel (San Michele Mondovì an italian) a l’é un comun ëd 2.070 abitant dla provincia ëd Coni.
Anliure esterne
🇫🇮
Omèt (omònim)
Omèt
🇫🇮
Sigur Rós
Ij Sigur Rós a son na formassion rock islandèisa formasse dël 1994 a Reykjavík e ancora adess ativa. La banda a l'era formà a l’inissi dal cantant Jónsi Birgisson, da Ágúst Ævar Gunnarsson e da Georg Hólm, poch temp aprèss as gionta a la baterìa Orri Páll Dýrason.
Àlbom
🇫🇮
Jacques Lebaudy
thumb|Caricatura 'd Lebaudy Jacques Lebaudy a l'era nà dël 1868. A l'era ardité ëd na gran fortun-a ant l'andustria dël sùcher, fieul ëd Jules e d'Amicie.
Dël 1903 Lebaudy a confida a sò amis l'ilustrator Sem ch'a veul creé na patria anté che tuti j'òm ëd bon-a volontà a treuvo ël boneur ant la libertà e la dignità. A depòsita jë statù ëd na socetà anònima, ch'a ciama Les Nitrates du cap Juby, an facia dle Canarie, a sud dël Maròch. Ai 25 ëd maj 1903 l'echipage dël Frasquita a fà 'n prim ësbarch a cap Juby. Antlora Lebaudy as proclama amperador dël Sahara, con ël nòm ëd Giaco I. Ai 12 ëd giugn, anviron a 14 mija a sud ëd cap Juby, a Tarfaya, Lebaudy a decid ëd batì soa capital e ëd ciamela Troja.
Ij giornaj a ancamin-o a parlé dl'afé. Mnassà d'arestassion, Jacques Lebaudy a scapa apress sent di 'd regn.
A la fin, a tramuda ant jë Stat Unì, dël 1906.
A j'11 gené 1919 ël serif ëd North Hempstead a l'é ciamà a ca ëd Lebaudy: chiel-sì a l'é stàit massà da soa compagna, ch'a dis ch'a vorìa difende soa fija da 'n tentativ ëd violensa sessual. 🇫🇮
Lynn Lake (Eldon Lake) Water Aerodrome
Ël Lynn Lake (Eldon Lake) Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Lynn Lake, Manitòba, Canadà.
Lenga Aiome
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Aiome o Aiome a fa part dle lenghe Sepik-Ramu e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion ëd l'Aiome a peul esse:<BR> <BR>
Phyllotopsis nidulans
Descrission
Capel fin a 8 cm., bombà a rognon, òcra giàun arancion, peilos con ël bòrd spess. Lamele motobin larghe, arancion. Gnente gamba. Odor ëd coj o d'aj.
Lenga Aiome
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aki
Réauville
44.44528°N, 4.845°W
Luneda, A Cañiza
Santa María ëd Luneda a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dla Cañiza. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 264 abitant (135 fomne e 129 òm), distribuì an 37 grup ëd popolassion.
Finale Ligure
Finale Ligure (O Finâ an lìgure, Finô an dialet finalèis) a l'é un comun dla Liguria d' 11.706 abitant, an provincia ëd Savon-a.
Réauville
Réauville a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 18,22 km², con 336 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 18 ab/km².
Luneda, A Cañiza
🇫🇮
Finale Ligure
Borgh e frassion
Ël comun ëd Finale Ligure a l'é formà da ij borgh ëd Finalmarina, Finalpia e Finalborgo e da la frassion ëd Varigotti.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ugo Frascherelli (dal 26/05/2014).
San Paio, Vigo
🇫🇮
Finale Ligure
Anliure esterne
left|thumb|200px|Panoramaleft|thumb|200px|'na pòrta ëd Finalborgo
🇫🇮
Peziza apiculata
Descrission
Fonz a forma 'd copëtta, 10-25 mm ëd diàmetr, a dischet o a copa un pòch ancavà. Surfassa da dzora seulia, pi o men ancreus an mes, brun-neir; surfassa da dzora seulia, dle vire farinosa, dël midem color. Orl regolar, dle vire ondulà. Carn com sira, fròla, brun sombr.
Ambient
A chërs da sola a a cit bocc an dzora al teren ùmid dij bòsch, d'istà.
Pian Marshall
thumb|right|200px|George Marshall Ël pian Marshall a l'era un programa d'agiut djë Stat Unì a l'Euròpa, ant ël 1947. A l'han dilo parèj dal nòm ëd George Catlett Marshall che a l'época a l'era segretari dë stat ëd jë Stat Unì.
Peziza apiculata
Comestibilità
Sensa antëresse alimentar.
Pian Marshall
🇫🇮
Peziza apiculata
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Oscar Pernwerth
Scritor e poeta ant le lenghe piemontèisa e italian-a.
Oscar Pernwerth a l'era nà a Rìole dël 1941, da pare sud-tirolèis e mare dël pòst.
A l'ha studià prima a Turin, peui an Almagna; a l'ha mostrà italian a l'Università d'Erlangen, a Meran e peui l'alman. A l'ha fàit ëdcò ël tradutor.
An piemontèis, Pernwerth a l'ha publicà vàire scrit, an pròsa e an vers, sël Musicalbrandé, l'Armanach dij Brandé, l'Agenda piemontèisa.
A l'é mòrt ëd giugn 2009.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Costantino Brighenti
Nassù a Turin dël 1865, Costantino Brighenti a l'era magior dij tropié. A l'ha partissipà a la difèisa ëd Tarhuna, an Libia, e a l'é mòrt dël 1915 con soa fomna Maria Boni an sël camp ëd bataja a Beni-Ulia. Ai doi spos a l'han daje la mudaja d'òr. 🇫🇮
Lenga atta, faire
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël atta, faire a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=azt
🇫🇮
La Folie
🇫🇮
Giusto Bellavitis
thumb|right|200px|Giusto Bellavitis Matemàtich.
Giusto Bellavitis a l'era nassù a Bassano del Grappa ël 22 ëd novèmber dël 1803 e a l'é mòrt a Tezze sul Brenta ël 6 ëd novèmber dël 1880.
Nassù ant na famija pòvra, Bellavitis a l'ha travajà a la comun-a ëd Bassan dal 1822 al 1843, consacrand a la matemàtica sò temp lìber. A l'ha peui otnù un pòst al licéo ëd Vicensa e pì tard a l'università ëd Pàdoa.
A l'ha fàit ëd travaj an geometrìa, dzortut projetiva, e a l'ha dësvlupà la nossion d'equipolensa.
🇫🇮
Catlin-a ëd Sien-a
thumb|right|200px|La santa arfigurà da [[Andrea Vanni ant la Cesa ëd San Dumini]] Catlin-a a l'era nassùa dël 1347. As dis ch'a fussa la masnà nùmer 24 dël tenzior senèis Jacopo di Benincasa e ëd soa fomna Lapa.
Dël 1362 a l'é intrà ant la congregassion duminican-a dle Mantlà. Dël 1370 a intra ëd fasson definitiva ant l'órdin dle Duminican-e.
A l'é mòrta a Roma dël 1380 e sotrà ant la cesa ëd Santa Marìa dzora Minerva ëd Roma. Dël 1461 a l'é stàita canonisà da Pio II. Dël 1866 a l'é stàita nominà patron-a ëd Roma e dël 1939 ëd l'Italia. Dël 1970 a l'ha arseivù ël tìtol ëd dotorëssa dla Cesa da Pàul VI.
🇫🇮
San Salvador de Padreiro, Santa Comba
San Salvador ëd San Salvador de Padreiro a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Santa Comba. Soa popolassion al censiment dël 2006 a l’era ëd 240 abitant (127 fomne e 113 òm), distribuì an 4 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Paolo Ruffini
thumb|right|200px|Paolo Ruffini Matemàtich. Paolo Ruffini a l'era nà a Valentano ai 22 dë stèmber dël 1765 e a l'é mòrt a Mòdena ai 10 ëd magg dël 1822.
Séghit al tramud ëd soa famija a Res dl'Emilia, dël 1783 a l'é anscrivusse a l'Università 'd Mòdena, andoa a l'ha studià matemàtica (an frequentand ij cors ëd Paolo Cassiani), medzin-a, filosofìa e literatura. A l'é laureasse an filosofìa e medzin-a dël 1787 e pòch ëd temp apress ëdcò an matemàtica. An sucendend a Cassiani, dal 1787 a l'ha mostrà Anstitussion analìtiche an cola università; a l'ha ëdcò mostrà al liceo dipartimental e a la scòla dël geni. Ëd particolar anteresse a son ëstàite soe lession ëd càlcol fiamengh ch'a l'ha tnù dal 1787 al 1803. A l'era ëdcò un brav médich.
Dël 1798 a l'ha chità soa posission a l'università, përchè a l'é arfudasse ëd sot-signé lë strument ëd fedeltà a la Repùblica Cisalpin-a, ch'a l'era pen-a nassùa. A l'é tornà a mostré dël 1799 e dël 1804 a l'han afidaje la cadrega ëd Matemàtica fiamenga ant ël liceo dipartimental; a l'ha tnula findi al 1807, cand a l'ha arnonsiaje përchè a l'era stàit nominà professor ëd Matemàtica aplicà a la Scòla militar.
Restaurà dël 1814 l'Università ëd Mòdena, a l'é stàit nominà resior e a l'ha avù le cadreghe ëd Matemàtica aplicà e Medzin-a pràtica; dal 1815-1816 ëdcò cola ël Clìnica médica. A l'ha mostrà a l'università fin-a al 1822.
Soe contribussion matemàtiche
Dël 1799 an soa memòria Teoria generale delle equazioni Ruffini a l'ha smonù për prim na dimostrassion, belavans nen precisa, che j'equassion algébriche ëd gré superior al quart a son nen arzolvìbij për radicaj.
Euvre prinsipaj
Ruffini a l'ha lassà dle memòrie ëdcò an camp médich, dont un-a an sël tifo contagios, basà an sj'osservassion clìniche mnà durant l'epidemìa dël 1818-1819. 🇫🇮
Les Plans (Gard)
🇫🇮
Repùblica 'd San Martin
La Repùblica 'd San Martin, mej conossùa tanme Repùblica dla sal, a l'é 'l nòm d'un govern autònom ch'a l'ha resù la Val ëd San Martin, al di d'ancheuj Val Germanasca, dal 1704 al 1708.
A l'era ël temp dla guèra 'd sucession ëspagneula e ël Piemont ëd Vitòrio Medeo II a l'era atacà e an bon-a part ocupà daj fransèis. La Feuillade a l'era intrà an Val Chison, Val Pélis e an Val ëd San Martin e a l'avìa sërcà ëd vagnesse l'apògg dij valdèis. Mentre coj dla val Pélis a arfudo soa colaborassion e a resto an arme, ant la Val ëd San Martin a aceto la presensa fransèisa e ant ël giugn 1704 a-i riva a La Feuillade n'arcesta ëd dé vita a 'n regim republican local sota la protession dël re 'd Fransa Luis XIV. Ij 27 ëd giugn La Feuillade a riva a Perosa e ij 3 ëd luj, press sò comand, a ven butà giù un tratà an set artìcoj ch'a sansion-a la nàssita dla Serenìssima Repùblica 'd San Martin. Ij cap-famija, j'ansian e ij comandant ëd le milissie ëd Pinasca, Pomaret e Invers a arconòsso la primassia dël re ëd Fransa e dij sò sucessor. Ël tratà a ven adressà a Versailles e ij 25 ëd luj ël Re Sol a lo firma. La repùblica, sostnùa da na soa costitussion, a podìa emané laj e decret ch'a dventavo esecutiv dòp dl'aprovassion ëd Luis XIV. La capital a l'era al Pré. Ël governator a l'era Gaspar Chiabrand. Le scarse fòrse militar a l'ero comandà da Maté Bernard ëd Rodoret, capitani dle milissie valdèise. La repùblica a l'avìa l'ancombensa ëd difende ij confin ëd lë stat ch'a pijava tuta la Val Germanasca fin-a a Ghigo e Invers. La cita repùblica a l'avìa ël privilegi ëd podèj provisionesse 'd sal a 'l pressi modest ëd doi sòld la libra, lòn ch'a finirà për lasseje 'l nòm a lë stat.
Dl'ost 1708 j'armade ducaj a armonto le combe, ij fransèis as artiro e ël marchèis d'Andorn a intra a Perosa. Vitòrio Medeo II as treuva al camp ëd Balboutet, davzin a Usseu cand a rivo ij delegà dla Repùblica 'd San Martin a ciamé soa grassia, ch'a l'é concedùa ij 17 d'ost a tuti gavà a coj ch'a son considerà tanme ij cap dl'arvira.
🇫🇮
Giovanni Gerbi
La cariera
A l'é stà un dij pì important ciclista italian. A l'ha vagnà la Milan-Turin ant ël 1903 e l'ha partessipà al Gir dla Fransa. L'era ël prim Italian a felo. N'ann dòp a l'ha vagnà ël prim Gir dla Lombardìa. A la fin dël 1909 l'ha partessipà a la prima edission dël Gir d'Italia e a l'istessa competission ant ël 1933. Finìa la cariera, a 56 ani, a l'é butasse a vende 'd bici an Ast, con sò frel.
Curiosità
🇫🇮
Rifrassion cònica
La rifrassion cònica a l'é 'n fenòmeno fìsich ëd rifrassion dëscoatà da H. Lloyd, ch'a confermava parèj na predission ëd R.W. Hamilton. L'esperiment ëd Lloyd as arferiss a 'n cristal bi-assial trasparent, con na facia tajà ëd fasson perpendicolar a un dj'ass òtich. Un raj ëd lus ch'a riva su cola facia an manera perpendicolar, a traversa pa ël cristal coma 'n raj, ma as duverta ant un còno ëd lus.
Da la mira dla teorìa dj'equassion diferensiaj parsiaj, i podoma descrive ël fenòmeno tanme un problema ëd trasmission për ël sistema ëd Maxwell andoa E a l'é ël camp elétrich, H a l'é ël camp magnétich e le matris ε e μ d'órdin 3 as ciamo tensor dielétrich e tensor ëd la permeabilità magnética. 🇫🇮
Eugenio Beltrami
thumb|right|200px|Eugenio Beltrami Matemàtich.
Eugenio Beltrami a l'era nassù a Cremon-a ai 16 ëd novèmber dël 1835 e a l'é mòrt a Roma ai 18 ëd fërvé dël 1900.
A l'é stàit professor d'Àlgebra complementar a l'Università ëd Bològna (1862-1864), për peui passé a Pisa (1864-1866) e torné a Bològna (1866-1873, sta vira su na càtedra ëd Mecànica rassional).
A l'é stàit ëdcò professor a Roma (1873-1876 e 1891-1893) e Pavìa (1876-1891).
Dal 1888 a soa mòrt a l'é stàit professor onorari a l'Università 'd Bològna.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Capestrano
Capestrano a l'é na comun-a dla region Abruss, provincia dl'Àquila, con sirca 965 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 43 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 22 ab/km quadrà. A confin-a con Brittoli (PE), Bussi sul Tirino (PE), Carapelle Calvisio, Castelvecchio Calvisio, Collepietro, Corvara (PE), Navelli, Ofena, Pescosansonesco (PE), Villa Santa Lucia degli Abruzzi.
🇫🇮