cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
David Hilbert
Sò travaj
An matemàtica Hilbert a l'ha travajà ant la teorìa dla dimostrassion (na branca dla lògica matemàtica), l'àlgebra e l'anàlisi. Ij sò anteresse sientìfich, motobin ëspantià, a-i ero guidà da na poderosa vision unificatris, anté che l'ampostassion astrata as fondìa con na cossiensa ancreusa dël ròl che la matemàtica a l'ha ant ël quàder ëd le siense an sò compless.
Ël prim perìod ëd produssion sientìtica
Ël prim perìod ëd l'atività ëd Hilbert, dal 1884 al 1909, a l'é stàit consacrà a dle contribussion amportante a la teorìa dij camp, a cola dj'invariant, al càlcol dle variassion, a la teorìa dj'equassion antëgraj e a le fondamente dla geometrìa.
Costi travaj a l'han lassà na marca ancreusa ant la matemàtica moderna. Antra j'arzultà otnù a-i son ël teorema ëd Hilbert-Gordan an sle forme algébriche e j'arserche an sl'equassion ëd Fredholm, ch'a cùlmino ant la teorìa djë spassi ëd Hilbert.
Le Fondamente ëd la geometrìa
Ant le Fondamente ëd la geometrìa dël 1899, Hilbert a smon la prima sistemassion rigorosa dle vàire geometrìe conossùe coma teorìe assiomàtiche.
Ël formalism
Apress un perìod drù consacrà a la fìsica teòrica e a soe base matemàtiche, dal 1916 Hilbert a torna ai problema matemàtich. An costi agn a buta le fondamente ëd soa concession dla matemàtica conossùa coma formalism e a dësvlupa j'utiss lògich che servo për dene na formolassion rigorosa.
Dël 1928 a-i seurto ij Lineament fondamentaj ëd lògica teòrica, an colaborassion con Wilhelm Ackermann; dël 1934 e 1939 le Fondamenta dla matemàtica, an colaborassion con Paul Bernays.
Pont ëd partensa dël formalism ëd Hilbert a l'é l'arconossiment dël ròl sentral che ant la matemàtica moderna a l'han le struture infinìe e ij métod nen efetiv ëd dimostrassion. L'infinì a esist nen ant la realtà, ma l'arferiment a chiel a ven motobin a taj tanme utiss concetual për arzòlve dij problema ch'as presento an sël finì; sòn a l'é testimonià da la fecondità dij métod astrat an anàlisi, an àlgebra, ant la fìsica.
Hilbert a arduvìa le teorìe matemàtiche a dle s-cëtte aplicassion ëd la lògica, për tiré fòra da j'assiòma pi 'd conseguense possìbij. Sò problema pì amportant a l'era ëd vëdde s'un sistema a fussa o nò contraditòri, dagià che da 'n sistema contraditòri as peul tiresse qualsëssìa conseguensa.
Për prim Hilbert a l'ha dimostrà che qualsëssìa polìgon a peul esse trasformà an qualsëssìa àutr polìgon d'àrea ugual an tajandlo ant un nùmer finì ëd tòch.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Lenga Warji
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Warji o Warji a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Warji a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=wji
Borkow
Borkow a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Ludwigslust-Parchim, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
A aparten a l'aministrassion ëd Sternberger Seenlandschaft.
Lyophyllum aemiliae
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Lyophyllum aemiliae Consiglio
Chartèves
Chartèves a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 8,76 km², con 370 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 42 ab/km². 🇫🇮
Lenga aragonèisa
Pais andoa a l'é parlà
La lenga aragonèisa o aragonèis a l'é parlà dzortut an Spagna.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=arg
Provincia ëd Parma
thumb|right|230px|Intrà 'd Palass Giordani ëd Parma, sede dla Provinsa La Provincia ëd Parma a l'é an Emilia-Romagna e a comprend 44 comun.
A l'ha na surfassa ëd 3.447 km² e a conta 451.631 abitant. Sò capleugh a l'é Parma.
Geografìa
A confin-a a nòrd con la Lombardìa (provinse ëd Cremon-a e Màntoa), a est con la provincia ëd Res dl'Emilia, a sud con la Toscan-a (provincia ëd Massa-Carara) e la Liguria (provinse ëd La Spessia e Génoa) e a òvest con la provincia ëd Piasensa.
Aministrassion
Ël President ëd la Provinsa a l'é Diego Rossi (dal 31/10/2018).
Anthocharis cardamines
Descrission
Ij mas-cc as conòsso a colp d'euj për la vistosa macia arancion dle ale dëdnans; as vëddo pi sovens che le fumele che, për sò color, as confondo con autri parpajon. Le fumele a l'han un vòl pi pèis dij mas-cc e as tramudo 'd men.
Ambient
La ruva a viv an dzora a cardamine. Na generassion a l'ann. La farfala a vòla da mars.
Distribussion
Present an tuta Italia e ant j'ìsole, da la pian-a fin a 1500 méter.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga choctaw
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Choctaw a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cho
🇫🇮
Lenga Dengese
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Dengese o Dengese a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=dez
Leo Valiani
thumb|right|200px|Leo Valiani Òm polìtich e giornalista.
Basarin
Ël vin Basarin as prodov ant la comun-a ëd Nèive, an provinsa ëd Coni.
Leo Valiani
Leo Weiczen (che pì tard a cangërà sò nòm an Leo Valiani) a l'era nassù a Fiume (al di d'ancheuj Rijeka) ij 9 ëd fërvé dël 1909 e a l'é mòrt a Milan ai 18 dë stèmber dël 1999.
Basarin
Ël nòm Basarin a ven da la colin-a Basarin ëd Nèive. Costa colin-a da sempe a l'é coltivà a dosset (e alura a podrìa esse che l'uvagi a sia ël dosset).
Leo Valiani
Militant sossialista ant ël gir d'Ermanno Bartellini e dl'arvista Pietre, a 19 agn a l'é arestà për la prima vira a Fiume e a l'é mandà al confin a Ponza, anté ch'a strenz amicissia con Giuseppe Berti e a aderiss al Partì Comunista d'Italia.
Basarin
🇫🇮
Leo Valiani
A l'é torna arestà a Fiume dël 1931 da la polissìa fassista, ch'a l'avìa trovaje an sacòcia na pistòla calibr 6. Chiel a l'era antlora denonsiasse da sol tanme cap e responsàbil dla session comunista, diciarand ëd vorèj pronté d'atentà contra la sede dël Fassi e la questura. A l'é condanà a 12 agn e 7 mèis.
Dël 1936 a l'é scarcerà e a l'é esilià an Fransa. A conòss Aldo Garosci e Franco Venturi e a partìssipa a la guèra sìvil ëspagneula.
A l'era stàit ëdcò editorialista al Corriere della Sera.
Castija-La Mancha
right|140px La Castija-La Mancha (Castilla-La Mancha an ëspagneul) a l'é un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.
Oshawa Airport
L'Oshawa Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Oshawa, Ontario, Canadà.
Castija-La Mancha
A l'ha na surfassa ëd 79.463 km2 e a conta anviron 1.977.000 abitant.
La capital a l'é Toledo.
Geografìa
La Castija-La Mancha as treuva al sènter ëd la Spagna e a confin-a con j'àutre Comunità autònome ëd Castija e León, Comunità ëd Madrid, Aragon-a, Comunità Valensian-a, Region ëd Murcia, Andalusìa e Estremadura.
center|300px
Lenga
thumb|right|180px|Ël drapò dla Comunità Autònoma ëd Castija-La Mancha La lenga ufissial a l'é lë spagneul. A-i é pa 'd dialet né 'd lenga regional, da pòst che la region ëd Castija a l'é la banda d'orìgin dla lenga spagneula, ch'a l'é dita 'dcò Castijan (Castellano).
Anliure esterne
🇫🇮
Dipartiment dël Pass ëd Calais
200px|thumb|right|Localisassion 120px|thumb|right|Blason dël Pass ed Calais Ël dipartiment dël Pass ëd Calais a l'é un dipartiment localisà ant la region ëd l'Àuta Fransa (fin al 2015 dël Nòrd-Pass ëd Calais) e a l'ha për capleugh la sità d'Arras.
🇫🇮
Creysseilles
44.75583°N, 4.54444°W
San Felice Circeo
San Felice Circeo a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Latin-a, con sirca 7.972 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 32 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 249 ab/km quadrà. A confin-a con Sabaudia, Terracina.
Creysseilles
Creysseilles a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 10,25 km², con 132 abitant, scond ël censiment dël 2005, con na densità ëd 12 ab/km². 🇫🇮
San Felice Circeo
🇫🇮
Cristimil, Lalín
San Xurxo ëd Cristimil a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Lalín. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 190 abitant (99 òm e 91 fomne), distribuì an 7 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Provincia ëd Res dl'Emilia
thumb|right|300px|Palass Ducal ëd Res, sede dla Provinsa La Provincia ëd Res dl'Emilia a l'é an Emilia-Romagna e a comprend 42 comun.
Antërnassional Turin
Fondassion
La squadra a l'é fondasse mersì a l'union ëd giugador e dirigent dël Football & Cricket Club Torino d'Edoardo Bosio e dij Nòbij Turin, società nàite dël 1887.
Provincia ëd Res dl'Emilia
A l'ha na surfassa ëd 2.291 km² e a conta 531.891 abitant. Sò capleugh a l'é Res dl'Emilia.
Antërnassional Turin
Fondassion
Tra ij fondator a-i era 'dcò Herbert Kilpin, pionié dël fótbal an Piemont e 'dcò fondator a Milan dël Milan Cricket & Football Club.
Provincia ëd Res dl'Emilia
Geografìa
A confin-a a nòrd con la Lombardìa (provincia ëd Màntoa), a est con la provincia ëd Mòdena, a sud con la Toscan-a (provinse ëd Massa-Carara e Luca) e a òvest con la provincia ëd Parma.
Antërnassional Turin
Fondassion
La prima maja dovrà da la neuva società a l'era cola granata, color "copià" da la divisa dël Sheffield FC, da gia che costa squadra anglèisa a l'era la pì veja al mond për fondassion (1857). Cost color a l'era peui stàit bandonà për na maja a righe giàune e nèire ma a smija che pròpi an partend dai primi color ëd l'Antërnassional ël Turin FC a l'abìa peui sernù coma color sossial ël granata.
Provincia ëd Res dl'Emilia
Aministrassion
Ël President ëd la Provinsa a l'é Giorgio Zanni (dal 31/10/2018).
Antërnassional Turin
La prima partìa da amis
La prima partìa da amis dël fótbal piemontèis a l'é stàita cola giugà dai giàun-nèir ëd l'Antërnassional Turin e 'l Genoa Cricket & Football Club, ai 6 ëd gené dël 1898, al camp "Ponte Carrega" 'd Génoa. La partìa a l'ha vagnala l'Antërnassional mersì a la grija marcà da Savage dnans 208 spetador.
Donca Antërnassional Turin e Génoa a l'ero le squadre pì veje dël campionà italian e a son ëstàit cole che a son giugasse 'l prim tìtol nassional andoa ij turinèis a l'han përdù la final pròpi contra 'l Génoa. La midema final a-i é stàita 'dcò n'ani dòp e l'Antërnassional a l'ha torna përdù.
La fosion con ël FC Turinèis
La vita sportiva ëd l'Antërnassional a l'é già terminà dël 1900 quand a l'é fasse la fosion con ël F.C. Turinèis da andoa a l'é peui nàit dël 1906 ël Turin FC. Comsëssia ëdcò andrinta al neuv Football Club Turinèis l'Antërnassional a l'é torna ruvà a la final dël campionà dël 1900.
Cita stòria
8 ëd maj 1898, Turin, Semifinal: Antërnassional - FC Turinèis 1-0 (Cole)
8 ëd maj 1898, Turin, Final: Antërnassional - Genoa 3-4 (3 Cole)
19 d'avril 1899, Génoa, Final: Genoa - Antërnassional 3-1 (Weber) 🇫🇮
Pietro Buscaglia
Pietro Buscaglia (Turin, 9 fërvé 1911 - Vigevano, 12 luj 1997) a l'é stàit un fotbaleur piemontèis, con ël ròl ëd sénter-campista. 🇫🇮
Sand in Taufers
right|140px Sand in Taufers (Campo Tures për j'italian) a l'é un comun ëd 4.944 abitant dla provincia ëd Bolsan (Region Autònoma Trentin-Sud Tiròl).
Lenga Yamphu
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Yamphu o Yamphu a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Nepal.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Yamphu a peul esse:<BR> <BR>
Sand in Taufers
Popolassion
Ël 96,72 % dj'abitant ëd Sand in Taufers a l'é 'd lenga tedesca, ël 2,94 % a l'é 'd lenga italian-a, ël 0,33 % a l'é 'd lenga ladin-a.
Lenga Yamphu
Classificassion
<BR>
Sand in Taufers
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Helmuth Innerbichler (dal 9/05/2005).
Lenga Yamphu
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ybi
Sand in Taufers
Galarìa fotogràfica
🇫🇮
Lenga Songomeno
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Songomeno o Songomeno a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Songomeno a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Crosland Moor Airfield
Ël Crosland Moor Airfield a l'é n'aeropòrt localisà a Huddersfield, Yorkshire Ossidental, Anghiltèra, Regn Unì.
Lenga Songomeno
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=soe
Carlo Buscaglia
Carlo Buscaglia (Balòch, 9 fërvé 1909) a l'é stàit un fotbaleur piemontèis che a l'ha giugà coma sénter-campista ant ël Napoli e ant la Juventus.
Cariera
Dòp des ani passà a Nàpoli (1928-38), con 259 presense a 40 grije, a l'é stàit vendù a la Juventus andoa a l'ha giugà dal 1938 al 1940 an vagnand squasi në scudèt. A l'ha peui furnì soa cariera al Savon-a (1940-42).
A fa part ëd la stòria dël Napoli përchè për soe presense a l'é 'l giugador nùmer 8 ant la stòria dj'azur. 🇫🇮
Batiè
Ël nòm Batiè a ven dal verb "batiè" o "batesé", përchè a l'era dovrà për fé festa ai batesim.
🇫🇮
Monteporreiro, Pontevedra
Ël Bon Pastor ëd Monteporreiro a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Pontevedra.
Albinea
Albinea (Albinèa an dialèt arzan) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna d'8.805 abitant, ant la provinsa 'd Res ëd l'Emilia.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Nico Giberti (dal 26/05/2014, scond mandà dal 27/05/2019).
Sità gemelà
Albinea a l'é gemelà con:
Arferiment
thumb|left|300px|Vila Arnò
Lenga asturian-a
Pais an dova a l'é parlà
La lenga asturian-a o asturian a l'é parlà dzortut an Spagna.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ast
Lenga Auhelawa
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Auhelawa o Auhelawa a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Auhelawa a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kud
Vailhourles
Vailhourles a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 32,41 km², con 511 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 15 ab/km².
🇫🇮
Anthocharis euphenoides
Ambient
La ruva a viv an dzora a Biscutella. Na generassion a l'ann.
Distribussion
Present an sj'Alp dël Piemont.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Boghom
Lenga Boghom
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Boghom o Boghom a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Boghom a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bux
Freienfeld
right|140px Freienfeld (Campo di Trens për j'italian) a l'é un comun ëd 2.460 abitant dla provincia ëd Bolsan (Region Autònoma Trentin-Sud Tiròl).
Dabel
Dabel a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Ludwigslust-Parchim, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
Freienfeld
Popolassion
Ël 96,22 % dj'abitant ëd Freienfeld a l'é 'd lenga tedesca, ël 3,30 % a l'é 'd lenga italian-a, ël 0,48 % a l'é 'd lenga ladin-a.
Dabel
A aparten a l'aministrassion ëd Sternberger Seenlandschaft.
Freienfeld
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Armin Holzer (dal 9/05/2005).
🇫🇮
Cros-de-Géorand
44.79389°N, 4.12667°W
Cros-de-Géorand a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 43,39 km², con 205 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 4 ab/km². 🇫🇮
Lenga chickasaw
Pais an dova a l'é parlà
La lenga chickasaw o Chickasaw a fa part ëd le lenghe muskogean e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Chickasaw a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cic
🇫🇮
Hermann Grassmann
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Bamiro, Vimianzo
San Amedio ëd Bamiro a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Vimianzo. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 463 abitant.
Crystal City-Pilot Mound - Louise Municipal Airport
Ël Crystal City-Pilot Mound - Louise Municipal Airport a l'é n'aeropòrt localisà a Crystal City, Manitòba, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l'é CKZ6.
Owen Sound "Billy Bishop" Regional Airport
L'Owen Sound "Billy Bishop" Regional Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Owen Sound, Ontario, Canadà.
Lenga Yamphe
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Yamphe o Yamphe a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Nepal.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Yamphe a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=yma
Lenga Wongo
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Wongo o Wongo a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Wongo a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Lyophyllum transforme
Descrission
Capel fin a 12 cm, bombà peui distèis a pupa, da brun a brun nèir, seuli, con ël bòrd un pòch anrolà a l'inissi. Lamele pòch s-ciasse, biancastre, ambluente peui an-neirente a fërteje. Gamba àuta fin a 8 cm e larga fin a 1,5 cm, clavà, bes brunastra, monëtta al pé, pì sombra con l'età. Carn ciàira, ambrunenta peui an-neirenta, sensa odor.
Lenga Wongo
Còdes ISO
<BR>
Lyophyllum transforme
Ambient
A chërs sota conìfere e latifeuje mës-cià.
Lenga Wongo
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=won
Lyophyllum transforme
Comestibilità
Comestìbil.
Boca
Ël vin Boca as prodov ant le comun-e ëd Bòca, Cavalij, Grignasch, Magiora e Pra an provinsa ëd Noara.
As dis che ël Boca a l'era fornì ai soldà spagneuj che a ocupavo la Lombardìa.
🇫🇮
Lenga Kir-Balar
Lenga Kir-Balar
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kir-Balar o Kir-Balar a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Lenga nambikuára, setentrional
Pais an dova a l'é parlà
La lenga nambikuára, setentrional o Nambikuára, setentrional a fa part ëd le lenghe nambiquaran e a l'é parlà dzortut an Brasil.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Nambikuára, setentrional a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Rüsselsheim
thumb|right|250px|Panorama ëd Rüsselsheim Rüsselsheim a l’é na sità dla Gërmania ëd 60.229 abitant (31/12/2012).
Geografìa
Rüsselsheim as treuva ant la part sentral dla Gërmania ant lë stàt (land) ëd l'Assia e a l'é bagnà dal fium Main.
Indùstria
Rüsselsheim a l'é avosà për esse la sità sede dla meison vitùristica Opel e dël centr d'arserca dël grup Hyundai/Kia 🇫🇮
Villaurbana
Villaurbana a l'é na comun-a dla region Sardëgna, provincia d'Oristan, con sirca 1.787 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 58 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 31 ab/km quadrà. A confin-a con Allai, Mogorella, Oristan, Palmas Arborea, Ruinas, Siamanna, Usellus, Villa Verde.
🇫🇮
New York
Neuva York (New York an anglèis) a l’é la prima sità djë Stat Unì d'América, con 8 405 837 d'abitant (2012).
Geografìa
La sità as treuva për na part an sla tèra-fërma e për n'àutra part ansima a ìsole, a la boca dël fium Hudson ant l'océan Atlàntich. A l'é la nos ëd na dësmisurà costeilassion ëd na senten-a 'd sità ch'a spantia da Boston a Filadelfia, ant un teritòri trasformà an na manera ancreusa da l'urbanisassion. L'aglomerà urban ëd Neuva York a së spantia an doi stat, Neuva York e Neuv Jersey e a argropa 17 contà an quatr aree metropolitan-e.
La sità ëd Neuva York as treuva ant l'ùnich pont dla còsta atlàntica an corispondensa d'un passage còmod ant la caden-a dj'Apalachi, visadì an corispondensa dla comba anté ch'a scor ël fium Hudson ch'a consent le comunicassion con la region dij Gran Lagh e la pian-a dël Mississippi. A nòrd, travers la comba dël fium Richelieu, as riva a Montréal e a la comba dël San Lorens.
La topografìa dla zòna a l'é caraterisà dal fond-se ëd tèra e mar. Na gròssa ìsola, Long Island, a coata l'ansediament da j'orissi dl'est e dël nòrd-est; un cordon dla rivera, Sandy Hook a fonsion-a da strompa-onde a sud. A l'anterior a-i é n'ansem ëd gòlf ancreus, la strèita 'd Long Island e ij doi branch dël Hudson (Hudson River e East River) a ambrasso l'ìsola ëd Manhattan e as taco torna për formé la pi gròssa dëstèisa d'eva dël pòrt, an tra Neuv Jersey e Staten Island.
Clima
J'invern a Neuva York a son longh e rèid (ëd sòlit, quatr mèis, da dzèmber a l'ancamin d'avril). Soa posission an sël fianch oriental dël continent a l'é la càusa d'un clima continental. La temperadura media a gené a l'é ëd 0 gré; d'invern a-i son soens ëd tormente, ch'a peulo anterompe le comunicassion për vàire ore. Sbassament a l'amprovista dla temperadura a peulo porté sota ij -20 gré.
D'istà, la temperadura media a resta dzora ij 20 gré, con ponte fin-a a 35 gré.
Stòria
La stòria dla sità a ancamin-a cand dël 1626 Peter Minuit a l'é stàit nominà diretor dle colònie olandèise e, rivà a Manhattan, a l'ha catà l'ìsola antrega da j'indian, për vintequatr dòlar ëd valor an përlin-e e bindej. Minuit a l'ha fabricà un fòrt a la ponta meridional e a l'ha ciamalo Neuv Àmsterdam. La sità a l'é stàita ancorporà ant ij Neuv Pais Bass dël 1653. An col ann, a contava eut-sent abitant.
La sità a l'é stàita conquistà da j'anglèis a j'8 dë stèmber 1664. A l'ha cangià sò nòm an Neuv York, an onor dël duca ëd York.
La statua dla libertà a l'é stàita dëscoatà ai 6 d'otóber 1886.
Manifestassion
thumb|right|200px|La statua dla Libertà Tuti j'agn as cor la maraton-a 'd Neuva York ant le stra dla sità. La prima edission a armonta al 1970.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Bill De Blasio (democràtich, dal 2013).
Sità binele
New York l’é binelà con:
🇫🇮
Provincia ëd Mòdena
La Provincia ëd Mòdena a l'é an Emilia-Romagna e a comprend 47 comun.
A l'ha na surfassa ëd 2.689 km² e a conta 670.099 abitant.
Sò capleugh a l'é Mòdena.
Geografìa
A confin-a a nòrd con la Lombardìa (provincia ëd Màntoa), a est con le provinse ëd Fërara e Bològna, a sud con la Toscan-a (provinse ëd Luca e Pistòja) e a òvest con la provincia ëd Res dl'Emilia.
Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Emilio Sabattini (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga Oya'oya
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Oya'oya o Oya'oya a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Oya'oya a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=oyy
Boretto
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Matteo Benassi (dal 27/05/2019).
Arferiment
thumb|left|300px|La basìlica ëd San March
Valady
Valady a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 15,51 km², con 1133 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 73 ab/km².
🇫🇮
Lenga Mangas
Lenga Mangas
Alvite, Negreira
San Tomé d'Alvite a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Negreira. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 346 abitant (184 fomne e 162 òm) distribuì an 5 grup ëd popolassion.
Lenga Mangas
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Mangas o Mangas a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mangas a peul esse:<BR> <BR>
Alvite, Negreira
🇫🇮
Lenga Mangas
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=zns
Bonarda (piemontèisa)
Ël vin Bonarda as prodov ant le comun-e ëd Sisterna, Canal, La Montà, Montèj, San Stéo an Belb an provinsa ëd Coni.
Stòria dla Valsusa
La stòria dla Valsusa a l'é motobin longa e as peul nen butela ant na pàgina sola. Donca a l'é publicà an vàire tòch.
Bonarda (piemontèisa)
🇫🇮
Dipartiment dël Puy-de-Dôme
200px|thumb|right|Localisassion 120px|thumb|right|Blason dël Puy-de-Dôme Puy-de-Dôme a l'é un dipartiment localisà ant la region dl'Alvernia-Ròno-Alp (fin al 2015 dl'Alvernia) e a l'ha për capleugh la sità ëd Clermont-Ferrand.
🇫🇮
Tokyo
thumb|right|200px|Palass Imperial Tokyo (東京, an lenga giaponèisa) a l’é la capital dël Giapon.
Lenga nambikuára, meridional
Pais an dova a l'é parlà
La lenga nambikuára, meridional o Nambikuára, meridional a fa part ëd le lenghe nambiquaran e a l'é parlà dzortut an Brasil.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Nambikuára, meridional a peul esse:
Tokyo
A l’é ëdcò la prima sità giaponèisa, con pì che 12 milion e mes d'abitant (2005).
Lenga nambikuára, meridional
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nab
Darbres
44.64861°N, 4.50528°W
Darbres a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 16,52 km², con 212 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 12 ab/km². 🇫🇮
Lenga Foma
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Foma o Foma a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Foma a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=fom
Tokyo
Ël nòm
Dal 1603 al 1868 la sità a l'é ciamasse Edo.
Sermoneta
Sermoneta a l'é na comun-a italian-a dla provincia ëd Latin-a, region dël Lassio, con sirca 6.350 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 44 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 144 ab/km quadrà. A confin-a con Bassiano, Cisterna di Latin-a, Latin-a, Norma, Sezze.
🇫🇮
Tokyo
Geografìa
La zòna oraria ëd Tokyo a l'é 9 ore a est dël meridian ëd Greenwich.
Aministrassion
thumb|right|200px|Zojyo-ji, la tor ëd Tokyo Governator: Shintaro Ishihara (dal 1999).
Sità binele
Tokyo a l'é binelà con:
Ottawa "Macdonald-Cartier" International Airport
L'Aeropòrt Internassional d'Ottawa "Macdonald-Cartier" a l’é n'aeropòrt localisà a Ottawa, Ontario, Canadà.
Hohen Pritz
Hohen Pritz a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Ludwigslust-Parchim, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
A aparten a l'aministrassion ëd Sternberger Seenlandschaft.
Lituania
thumb|160px|right La Lituania (Lietuva an lituan) a l'é un pais dël nòrd-est dl'Euròpa.
A confin-a con Letònia, Bielorussia, Polònia e Federassion Russa (exclave ëd Kaliningrad). A l'é bagnà dal Mar Bàltich.
Lenga sabanês
Pais an dova a l'é parlà
La lenga sabanês o Sabanês a fa part ëd le lenghe nambiquaran e a l'é parlà dzortut an Brasil.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Sabanês a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sae
🇫🇮
Lyophyllum semitale
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs a bocc ant ij bòsch ëd latifeuje e conìfere.
Comestibilità
Comestìbil.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Lyophyllum semitale (Fr. : fr.) Kühner
Lituania
La capital a l'é Vilnius.
A l'ha na surfassa ëd 65.303 km² e a conta anviron 3.400.000 abitant.
Dal 2004 a l'é mèmber ëd l'Union Europenga, dont a l'ha la pressidensa dal 1m ëd luj 2013.
Geografìa fìsica
Ël teritòri dla Lituania a l'é formà a nòrd e a sud da colin-e moréniche d'aotëssa màssima antorn a 280 méter e a l'é rich ëd lagh d'orìgin glassial. Ant la part sentral, ocupà an part dal bassin dël fium Nemunas, a së spantio bòsch e pasture. La còsta, assè curta, a l'é pian-a e sabiosa, con banch an tra ij pì àot d'Euròpa.
Stòria
Dal prim mileni aGC la zòna dël Nenumas a l'era abità daj balt. Ij balt litoan a l'han ocupà la region ant ël sécol ch'a fa X, an organisand-se an tribù. L'unificassion polìtica dël pais a l'é stàita possà nen mach dal creesse ëd rapòrt feodaj, ma ëdcò tanme reassion a la polìtica espansionìstica dl'órdin dij sivalié alman. Cap dël pais a l'é dventà ël duca Mindanngas ch'as fa batesé dël 1251 e ant ël 1253 a arsèiv dal vësco ëd Roma Nossens IV la coron-a real. Ant ël 1260 la fòrta contrarietà dij sò sùdit a lo possa a abiuré; sò sucessor a dovran ëmné ëd lòte sangonante contra ij crosià.
Ël ver fondator dlë stat litoan a l'é l'arsiduca Gedimin (1316-1341), ch'a pasia ël pais, a n'ameliora l'organisassion anterna e a men-a na goèra squasi contìnoa contra ij léton. Cand a meuir, la Lituania a ten ëdcò teritòri fin-a a j'anviron ëd Minsk, Novgorod, Polock e Smolensk. Ëdcò ël duca ëd Chijv a l'era vassal dël granduca ëd Lituania.
Ij crosià a ranfòrso j'atach contra la region an ampadronend-se dle zòne costiere e dël castel ëd Kovno; dal 1345 al 1382 a-i son ëstàite 96 ëspedission militar crosià contra la Lituania. Ël prinsi Jagello a l'é forsà a dé a l'órdin dij sivalié alman na part dla region ëd Źmudź. Pì tard Jagello as convertiss al cristianésim e, tanme marì d'Edvige d'Angiò, a dventa ëdcò re ëd Polònia con ël nòm ëd Ladislao II (1386-1434), an unificand Lituania e Polònia. Mach antlora ant la capital Vìlnius as anstituiss un vëscovà e ij nòbij lituan as convertisso al cristianésim. Bele che unìe, Polònia e Lituania a son restà indipendente e la Lituania a l'ha segoità a elege so granduca. Sota 'l granduca Vitold (1392-1430) la Lituania a riva a soa màssima espansion: a metà dël sécol ch'a fa XV sò confin a rivo fin-a squasi a Mosca e, passà ël Dnepr, an Ucrain-a.
Ansema a la Polònia, la Lituania a arpossa an manera definitiva j'atach dij crosià con la bataja ëd Grunwald dël 1410. A la fin dël sécol ch'a fa XV, a ancamin-a a esse mnassà da Mosca; për fé front a j'atach dj'armade moscovita, la diplomassìa lituan-a as avzin-a ancora ëd pì a la Polònia. Dël 1569 a së stìpula l'Union ëd Lublin, ch'a compòrta l'ancorporassion dla Lituania a la Polònia. Bele ch'a continoèissa a avèj n'aministrassion autònoma, j'aotorità sentraj a stasìo a Varsavia e, dël 1697, ël polonèis a dventa lenga ofissial an Lituania.
Dòp dla spartission dla Polònia dël 1795, na cita part dla Lituania, an sla riva snistra dël Nemunas, a passa a la Prussia, ma la pì part dël teritòri lituan a l'é pijà da la Russia. Ij nòbij e ij paisan a preuvo a arviresse ant ël 1830-1831 e ant ël 1863 a la dominassion zarista, ma a-i riesso nen. A la fin dël sécol ch'a fa XIX j'anteletoaj as buto a la testa dël moviment nassionalista e a ancamin-o a fé seurte ij prim giornaj an lenga lituan-a; ës moviment a l'é adressà nen mach contra la dominassion russa, ma ëdcò contra l'anfluensa dij nòbij polonèis. Possà da la rivolussion russa dël 1905, as radun-a a Vilnius l'ansidit parlament lituan ch'a ciama inutilment l'autonomìa al zar.
Durant la prima guèra mondial ij partì polìtich lituan as buto d'acòrdi e ël 16 ëd fërvé dël 1918, sota la protession dl'esèrcit alman, a proclamo lë stat lituan andipendent e a eufro la coron-a a 'n prinsi alman. A s'oponìa a cost govern ël Partì Comunista Lituan che, sota la goida ëd Michevičius-Kapsulus as ampadroniss dël govern e a ciama agiut al govern soviétich russ. Ma dl'ost 1919 a torna al podèj ël govern ëd prima.
Dl'otóber 1920, durant la goèra polonèisa-soviética ël general polonèis Želigowski a pija Vilnius e j'anviron e a në diciara l'anession a la Polònia. Ël govern lituan a l'aceta nen e as dev tramudesse la capital a Kovno fin-a al 1940.
Ant ël 1922 an Lituania, che antratant a l'era dventà na repùblica, a-i seurt na neuva constitussion e ël govern a buta an euvra n'arforma agraria ch'a colpiss ël latifond. Ant ël gené dël 1923 l'esèrcit lituan a òcupa ël pòrt ëd Memel, ch'a fasìa part dla Prussia oriental, ancorporandlo coma teritòri autònom dla repùblica lituan-a.
Cand ch'a-i dròca la muraja ëd Berlin, la Lituania a torna indipendenta.
Art
Già abità an época mesolìtica, la region a goerna dl'era neolìtica (IV-II milegn aGC) mach oget d'ambra e siràmica. Dël prim perìod dl'era cristian-a a-i resto bizó an argent e bronz.
Giumai dësblà ij castej an bòsch dl'àuta età ëd mes (sécoj IX-XIII), a-i resto ancor dij castej an pera a pianta quadrà o poligonal dël sécol ch'a fa XIV, soens sircondà da aglomerà urban con ëd ca patrissie da la rica decorassion gòtica (tanme ca Perkunas a Kaunas).
Unìa a la Russia dël 1795, la region a dësvlupa na soa scòla artìstica (scòla ëd Vilnius, 1793-1831) dont a fan part vàire artista d'ispirassion neo-clàssica, tanme l'architet L. Stuoka-Gucevius (1753-1798), ël pitor Smuglevičius (1745-1807) e lë scultor K. Jelkis (1782-1867). Apress, ij sò anlev a dësvlupo tema romàntich e realista, tanme ij pitor V. Vankavičius e K. Ruseckas.
Da la mità dël sécol ch'a fa XIX le sità a chërso an pressa: as costruisso ca e edifissi pùblich an ëstil eclétich, antramentre che ant la pitura a së spantia viaman ëd pì la tendensa realista. A l'ancamin dël Neuvsent a l'é fondà l'Academia nassional lituan-a, dont a fan part M.K. Čiurlionis (1875-1911) e jë scultor J. Zikars (1881-1944) e P. Rimša (1881-1961). Pì tard a së spantia la corent costrutivista ëd V. Dubeneckis e V. Zemkalnis-Landsbergis, ma ël realism e le tendense nassionalìstiche a dòmino ancor për un pess. Dël 1922 a-i nass la scòla artìstica 'd Kaunas, ch'a archeuj ij mej artista realista, tanme A. Žmuidzinavičius, P. Kalpokas e jë scultor V. Grybas e J. Mikenas. Durant ël perìod soviétich, ij tema dominant a son ëstàit coj stòrich, dzortut coj gropà al passà arvolussionari o a 'l travaj, con artista tanme V. Mackevičius, A. Savickas, S. Usinkas; j'art aplicà a l'han trovà soa sbocadura dzortut ant ël setor dla mobilia.
Organisassion polìtica
La Lituania (nòm ofissial: Lietuvos Respublika) a l'é na repùblica.
La pressidentëssa a l'é Gitanas Nausėda.
Aporia crataegi
Descrission
Na generassion a l'ann. la farfala a vòla an magg-giugn.
Distribussion
A viv an tuta Italia, an gavand ëd la Sardegna.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Cabanas, Cabanas
Santo Andréëd Cabanas a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Cabanas. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 903 abitant (453 fomne e 450 òm), distribuì an 1 categorìe ëd popolassion.
🇫🇮
Lenga Dass
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Dass o Dass a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Dass a peul esse:<BR> <BR>
Kastelbell-Tschars
Kastelbell-Tschars (Castelbello-Ciardes për j'italian) a l'é un comun ëd 2.329 abitant dla provincia ëd Bolsan (Region Autònoma Trentin-Sud Tiròl).
Lenga Dass
Còdes ISO
<BR>
Kastelbell-Tschars
Popolassion
Ël 98,86 % dj'abitant ëd Kastelbell-Tschars a l'é 'd lenga tedesca, l' 1,05 % a l'é 'd lenga italian-a, ël 0,09 % a l'é 'd lenga ladin-a.
Aministrassion
thumb|right|200px|Ël castel Ël sìndich a l'é Josef Alber (dal 9/05/2005).
Anliure esterne
🇫🇮
Moldavia
thumb|160px|right La Moldavia, nòm ufissial Repùblica ëd Moldavia (an romen Republica Moldova, përnonsià ) a l'é 'n pais sensa mar dl'Euròpa dl'Est, ch'a confin-a con la Romanìa a òvest e l'Ucrain-a a nòrd, est e sud. La capital a l'é Chişinău.
A l'ha na surfassa ëd 33.843 km² e a conta anviron 4.320.000 abitant, dont doi ters a son romenòfon e un ters a l'é russòfon.
La Moldavia a l'é stàita mèmber dle Nassion Unìe, dël Consèj d'Euròpa, dël WTO, dl'OCSE, dël GUAM, dël CSI, dël BSEC e d'àutre organisassion antërnassionaj. La Moldavia àor a mira a intré ant l'Union Europenga, e a l'ha aplicà 'l prim pian d'assion ëd tre agn ant l'àmbit dla Polìtica dë Vzinansa Europenga (ENP).
Anté ch'as treuva
300px|center
Nòm
Ël nòm "Moldavia" a ven da l'omònim fium, dont la val a l'é stàita ël sènter polìtich dël Prinsipà ëd Moldavia fondà dël 1359. L'adoss dël nòm dël fium a l'é pa ciàir. Na conta a dis che 'l prinsi Dragoș a l'ha ciamà 'l fium parèj dòp avèj cassà n'ur con sò can Molda. Ël can, tròp strach, a l'é nijà ant ël fium, e sò nòm a l'é stàit dàit al fium e al prinsipà.
Stòria
A l'adoss teritòri rumen, la Moldavia a l'é stàita gionzùa a l'Union Soviética apress la sconda guèra mondial. Dël 1991, na vira dësblasse l'Union soviética, la Moldavia a l'é vnùita indipendenta con j'istess confin dla Repùblica Socialista Soviética ëd Moldavia.
Ël 29 Luj 1994 a l'é stàita adotà la neuva constitussion ëd Moldavia. Na binda dël teritòri moldav arconossù, a la riva est dël fium Dnìster a l'é passà de facto sot ël contròl dël goern secessionista dla Transnistria dal 1990.
Conomìa
As trata d'un pais dzortut agrìcol: a l'era ciamà la frutera dl'Union Soviética.
Organisassion polìtica
La Moldavia (nòm ofissial: Republica Moldova) a l'é na repùblica parlamentar con un pressident 'me cap dë stat e 'n prim ministr 'me cap ëd goern.
Ël president a l'é Maia Sandu (Майя Санду) (dal 2020)
Ël Prim Ministr a l'é Natalia Gavrilița (Наталья Гаврилица) (dal 2021).
Lenga Kele
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kele o Kele a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kele a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=khy
Kele language
Châtillon-lès-Sons
Châtillon-lès-Sons a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 10,56 km², con 88 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 8 ab/km².
🇫🇮
Davézieux
45.25583°N, 4.70806°W
Davézieux a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 5,59 km², con 2629 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 470 ab/km². 🇫🇮
Alexander Calder
Alexander Calder a l'era nassù a Filadelfia dël 1898.
A l'era laureasse an angegnerìa e a l'avìa fàit vàire travajòt, dont ël giornalista.
Dipartiment dij Pirené Atlàntich
200px|thumb|right|Localisassion 120px|thumb|right|Blason dij Pirené Atlàntich Ël dipartiment dij Pirené Atlàntich a l'é un dipartiment localisà ant la region ëd la Neuva Aquitania (fin al 2015 ëd l'Aquitania) e a l'ha për capleugh la sità ëd Pau.
🇫🇮
Ula Tirso
Ula Tirso a l'é na comun-a dla region Sardëgna, provincia d'Oristan, con sirca 633 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 18 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 35 ab/km quadrà. A confin-a con Ardauli, Busachi, Ghilarza, Neoneli, Ortueri (NU).
🇫🇮
Lenga Tomyang
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Tomyang a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tmx
Tomyang language
Spigno Saturnia
Spigno Saturnia a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Latin-a, con sirca 2.662 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 38 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 70 ab/km quadrà. A confin-a con Ausonia (FR), Coreno Ausonio (FR), Esperia (FR), Formia, Minturno.
🇫🇮
Castija e León
right|140px La Castija e León (Castilla y León an ëspagneul; Castiella y Llión an dialet leonèis; Castela e León an galissian) a l'é un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.
Giovanni Giani
Pitor. Nassù dël 1866, mòrt dël 1936. 🇫🇮
Castija e León
La capital a l'é Valladolid.
Valzergues
🇫🇮
Siclòida
La siclòida a l'é la curva generà da 'n pont ëd na sirconferensa ch'a rola sensa fërté ansima a na reta fissa.
Castija e León
Geografìa
La Castija e León as treuva al nòrd-òvest ëd la Spagna. A confin-a con ël Portugal a òvest e con j'àutre Comunità autònome ëd Asturie, Cantabria, Pais Basch, La Rioja, Aragon-a, Comunità ëd Madrid, Castija-La Mancha, Estremadura e Galissia.
Siclòida
Stòria e propietà
Un dij prim arferiment a la siclòida a compariss ant un lìber ëd Charles Bouvelles publicà dël 1501, ma a l'é ant ël sécol ch'a fa XVII che na gran quantità ëd matemàtich vajant (dont Galilei, Pascal, Torricelli, Descartes, Fermat, Wren, Wallis, Huygens, Leibniz, Newton) as son butasse a studié soe propietà. Ansema ai tanti arzultà ëd cost perìod, a-i son ëstaje ëdcò vàire discussion ansima a chi a l'avìa dëscoatà còsa për prim, acusassion d'avèj copià e dëspressiassion dël travaj ëd j'àutri. Për sòn la siclòida a l'é stàita ciamà ël pom dla discòrdia e l'Élena dla matemàtica.
Castija e León
Geografìa
center|300px
Lenga
thumb|right|180px|Ël drapò dla Comunità Autònoma ëd Castija e León La lenga ufissial a l'é lë spagneul.
Arnassensa
thumb|right|200px|La Prima ëd Sandro Botticelli L' Arnassensa a l'é stàit un perìod d'arnovament artìstich e coltural dla stòria d'Euròpa an tra l'Età ëd mes e l'Età Moderna.
Castija e León
Lenga
Contut che la region ëd Castija a sia la banda d'orìgin dla lenga spagneula, ch'a l'é dita 'dcò Castijan (Castellano), ant la Comunità as dòvro ëdcò: Costi doi idiòma a gòdo 'd protession legislativa ant la Comunità, ma a son nen arconossù coma ufissiaj.
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga Lombo
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Lombo o Lombo a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Arnassensa
Cost perìod, che pì o meno a ancamin-a an tra 'l sécol ch'a fa XV e la mità dël sécol ch'a fa XVI, a treuva un neuv ideal ëd vita e n'arnovament ant jë studi umanìstich. Un dij sò but a l'era la riapropiassion dël patrimòni coltural ëd l'antichità.
Lenga Lombo
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Lombo a peul esse:<BR> <BR>
Caaveiro, A Capela
San Boulo ëd Caaveiro a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd la Capela. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 181 abitant (98 fomne e 83 òm), distribuì an 17 categorìe ëd popolassion.
Lenga Lombo
Classificassion
<BR>
Caaveiro, A Capela
🇫🇮
Lenga Lombo
Còdes ISO
<BR>
Arnassensa
Orìgin dla paròla
Ël prim a parlé d'arnassensa a l'é stàit ël pitor e architet Giorgio Vasari an sò tratà Vita de' piu' eccellenti architetti, pittori et scultori italiani për parlé dël moviment ch'a ancaminava con Giòt ëd Bondon e Masaccio e con Donatello, e a molava lë stil grech-bisantin, për rivé con Michelàngel a sorpassé ëdcò ij mèistr ëd l'antichità.
Lenga Lombo
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=loo
Arnassensa
Diferense con l'età ëd mes
L'Arnassensa a pòrta ëd grand cambiament ant la polìtica, ant l'economìa e ëdcò ant la religion:
An polìtica, ant la part oriental, as fa viaman pì granda l'espansion dl'Imperi Otoman. Apress ël droché dla sità ëd Costantinòpoli, a conossrà na granda espansion an rivand a pijé l'Ungherìa, e rivand fin-a a l'Àustria, e intrand ëdcò ant ël Friul. La part ossidental a l'é caraterisà d'lë s-ciòde djë stat modern, dle monarchìe nassionaj ëd Fransa e Spagna e dl'imperi ëd Carl V. La diferensa con le monarchìe dl'Età ëd mes a l'é ant l'acentrament dël podèj.
An economìa con la dëscuverta dj'Amériche a ancamin-o j'espansion coloniaj. Dij grand cambiament a rivo ëdcò an Euròpa. La dëscuverta dël neuv mond a fa tramudé l'economìa dal Mediterani al Nòrd América. L'economìa feodal tìpica dl'età ëd mes a lassa ël post ai comersi con le nav.
Ant la religion a-i riva l'arforma protestanta.
Architetura
Ël model ëd costrussion pi arpresentativ dl'Arnassensa a l'é l'edifissi a pianta sentral.
Lenga Guruntum-Mbaaru
Lenga Guruntum-Mbaaru
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Guruntum-Mbaaru o Guruntum-Mbaaru a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Guruntum-Mbaaru a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Kobrow
Kobrow a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Ludwigslust-Parchim, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
Lenga Guruntum-Mbaaru
Còdes ISO
<BR>
Kobrow
A aparten a l'aministrassion ëd Sternberger Seenlandschaft.
Lenga Guruntum-Mbaaru
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=grd
Buenos Aires
Buenos Aires a l’é la capital ëd l'Argentin-a.
A l’é ëdcò la prima sità argentin-a për popolassion, con 2.776.138 abitant (2001), e un-a dle sità pi grande ëd tuta l'América meridional.
Geografìa
A l’é bagnà dal Rio de la Plata e dal Riachuelo. Soa zòna oraria a l'é tre ore a òvest dël meridian ëd Greenwich.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Horacio Rodríguez Larreta..
🇫🇮
Ferdinand Hodler
Pitor. Ferdinand Hodler a l'era nassù a Berna ai 14 ëd mars dël 1853 e a l'é mòrt a Gëneva ai 19 ëd magg dël 1918.