cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lenga Makonde
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Makonde o Makonde a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Tanzania.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Makonde a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kde
William Webb Ellis
thumb|right|200px|William Webb Ellis William Webb Ellis a l'era nassù a Salford (davzin a Manchester) ai 24 ëd novèmber dël 1806 e a l'é mòrt a Menton, an Fransa, ai 24 ëd gené dël 1872. A l'é sotrà ant ël campossanto dël vej castel ëd Menton.
Dal 1816 al 1822 a l'ha studià a la Rugby School ëd Rugby. A l'ha peui studià a l'università d'Oxford, prima dë dventé n'òm ëd cesa: a l'é stàit resior ëd vàire cese anglican-e, a Londra e a Essex.
L'invension dël rugby
thumb|200px|left|La Webb Ellis Cup As conta che, dël 1823, cand ch'a l'era në student, durant na partìa ëd fótbal, Ellis a l'abia pijà la bala an man e a sia butasse a core fin al fond dël camp. Parèj... a l'avrìa inventà 'l gieugh dël rugby! Costa a l'é, press che sicur, na legenda, ma William Webb Ellis a l'é passà a la stòria coma l'inventor del rugby e la copa ch'as dà a la squadra ch'a vagna ël campionà dël mond (Rugby World Cup) a porta sò nòm.
La placa
A la "Rugby School" ëd Rugby a l'han butà na placa për arcordé l' "exploit" ëd William Webb Ellis:
🇫🇮
Rhizopogon roseolus
Ambient
A chërs sota ij pin, soens ant ij teren sabios.
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Lenga Kadai
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Kadai ò Kadai a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Moluche).
Rhizopogon roseolus
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Kadai
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=szn
🇫🇮
Armstrong Water Aerodrome
L'Armstrong Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Armstrong, Ontario, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CJF6.
Senra, Oroso
Santa Eulalia ëd Senra a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d'Oroso. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 337 abitant (178 fomne e 159 òm) distribuì an 4 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Rapone
right|140px Rapone a l'é un comun dla Basilicà ëd 1.063 abitant, an provincia ëd Potensa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Felicetta Lorenzo (da l' 8/06/2009).
Lenga Gadaba-Mudhili
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Gadaba-Mudhili o Gadaba-Mudhili a fa part dle lenghe dravìdiche e a l'é parlà specialment an India.<BR> <BR>
Rapone
Arferiment
🇫🇮
Lenga Gadaba-Mudhili
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Gadaba-Mudhili a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gau
Cesa ëd Santa Marìa in Albis (Breil-sur-Roya)
La cesa ëd Santa Marìa in Albis ëd Breil-sur-Roya a l'é 'n fiamengh edifissi baròch dël sécol ch'a fa XVIII. Le vòlte a son archincà con dij fresch. 🇫🇮
Lenga gorontalo
Pais an dova a l'é parlà
La lenga gorontalo ò Gorontalo a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant l'Indonesia (Sulawesi).
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Gorontalo a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gor
Lenga Mwera
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Mwera o Mwera a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Tanzania.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mwera a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mjh
Bernard Bolzano
thumb|right|200px|Bernard Bolzano Matemàtich boem ëd lenga tedesca. Bernard Placidus Johann Nepomuk Bolzano a l'era nassù a Praga ël 5 d'otóber dël 1781 e ambelelì a l'é mòrt ël 18 dë dzèmber dël 1848. A l'era un prèive.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Calendasco
Calendasco (Calindasch an dialèt piasentin) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna ëd 2.473 abitant, ant la provinsa ëd Piasensa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Zangrandi (dal 14/06/2004, scond mandà da l'08/06/2009, ters mandà dal 26/05/2014).
Arferiment
thumb|left|300px|Ël castel 🇫🇮
Lenga Taliabu
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Taliabu ò Taliabu a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Moluche).
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Taliabu a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tlv
🇫🇮
Armstrong - Waweig Lake Water Aerodrome
L'Armstrong / Waweig Lake Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Armstrong, Ontario, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CKN6.
Lenga kaidipang
Pais an dova a l'é parlà
La lenga kaidipang ò Kaidipang a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant l'Indonesia (Sulawesi).
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Kaidipang a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kzp
Cyathus striatus
thumb|right
Descrission
Àut fin a 1,5 cm e largh fin a 0,8 cm, a copa. Coercc bianch, a dura pòch. Strià andrinta, gris brunastr. Brun scur da fòra, peilos, con peil ràir. Ovet lenticolar, gris, lusent.
Ambient
A chërs ëdzora a branch e tronch cogià.
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Venarotta
right|140px Venarotta a l'é un comun dle Marche ëd 2.216 abitant, an provincia d'Àscoli Picèn.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Emidio Sciamanna (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Arferiment
🇫🇮
Corgèli
Stòria
Dël sécol ch'a fa XI ël pais a marcava al confin meridional dla Diòcesi d'Ast.
Aministrassion
thumb|right|200px|Panorama Ël sìndich a l'é Andreino Drago (da l' 8/06/2009).
Arferiment
🇫🇮
Lech
center|650px
Lech (Lecco an italian, Lècch an dialèt lechèis) a l'é na sità dla Lombardìa ëd 47.999 abitant, capleugh ëd l'omònima provincia. As treuva an sla ponta pì esterna dla branca oriental dël Lagh ëd Còm.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Virginio Brivio (dal 30/03/2010, scond mandà dal 16/06/2015).
Lenga Gadaba, Pottangi-Ollar
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Gadaba, Pottangi-Ollar o Gadaba, Pottangi-Ollar a fa part dle lenghe dravìdiche e a l'é parlà specialment an India.<BR> <BR>
Lech
Sità gemelà
Lech a l'é gemelà con:
Lenga Gadaba, Pottangi-Ollar
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Gadaba, Pottangi-Ollar a peul esse:<BR> <BR>
Lech
Arferiment
thumb|500px|left|Panorama ëd Lech
John von Neumann
thumb|right|200px|John von Neumann Matemàtich ungherèis, peui naturalisà american.
Lenga Machinga
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Machinga o Machinga a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Tanzania.<BR> <BR>
Lenga Gadaba, Pottangi-Ollar
Classificassion
<BR>
John von Neumann
John von Neumann a l'era nassù a Bùdapest, con ël nòm ëd János Lajos Neumann, ël 28 dë dzèmber dël 1903 e a l'é mòrt a Washington l'8 ëd fërvé dël 1957.
Lenga Machinga
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Machinga a peul esse:<BR> <BR>
San Benedetto del Tronto
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pasqualino Piunti (dal 20/06/2016).
Sità gemelà
thumb|right|200px|Ël vej munissipi San Benedetto del Tronto a l'é gemelà con:
Lenga Machinga
Classificassion
<BR>
San Benedetto del Tronto
Arferiment
🇫🇮
Lenga Gadaba, Pottangi-Ollar
Còdes ISO
<BR>
Lenga Machinga
Còdes ISO
<BR>
John von Neumann
Sò travaj
Von Neumann a l'ha smonù na formolassion assiomàtica dla mecànica dij quant, basà an sël teorema spetral. A l'ha elaborà la teorìa dij gieugh e a l'ha generalisala e aplicala ai problema econòmich.
Lenga Machinga
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Machinga language
Lech
Arferiment
🇫🇮
Lenga Gadaba, Pottangi-Ollar
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gdb
Nadrensee
Nadrensee a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Vorpommern-Greifswald, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
A aparten a l'aministrassion ëd Löcknitz-Penkun.
John von Neumann
Sò travaj
Basandse an sj'arserche e j'idèje d'Alan Turing, dël 1945 a l'ha progetà l'architetura dël prim ordinator tut afàit eletrònich: l'ENIAC.
Aberporth Airport
L' Aberporth Airport a l’é un aeropòrt localisà a Aberporth, Ceredigion, Gàles, Regn Unì.
John von Neumann
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Alseno
Alseno (Alsen o Alsëin an dialèt piasentin) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna ëd 4.718 abitant, ant la provinsa ëd Piasensa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Davide Zucchi (dal 26/05/2014).
Arferiment
thumb|left|300px|L'abassìa 'd Ciaraval ëd la Colomba 🇫🇮
Roccafluvione
right|140px Roccafluvione a l'é un comun dle Marche ëd 2.156 abitant, an provincia d'Àscoli Picèn.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marcello Formica (da l' 8/06/2009).
Arferiment
🇫🇮
Lenga Brahui
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Brahui o Brahui a fa part dle lenghe dravìdiche e a l'é parlà specialment an Pakistan.
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Brahui a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=brh
Lenga Duruwa
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Duruwa a peul esse:<BR> <BR>
Lenga arguni
Pais andoa a l'é parlà
La lenga arguni ò Arguni a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Papua).
Lenga Duruwa
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Lenga arguni
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=agf
Lenga Duruwa
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pci
Lenga arguni
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Limodre, Fene
Santa Eulalia ëd Limodre a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Fene. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 521 abitant (271 fomne e 250 òm) distribuì an 13 categorìe ëd popolassion.
🇫🇮
Lenga Ndonde Hamba
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Ndonde Hamba o Ndonde Hamba a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Tanzania.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Ndonde Hamba a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=njd
Lenga lolak
Pais an dova a l'é parlà
La lenga lolak ò Lolak a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant l'Indonesia (Sulawesi).
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Lolak a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Arnprior Water Aerodrome
L'Arnprior Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Arnprior, Ontario, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CNB5.
Lenga Yao
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Yao a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=yao
Lenga suwawa
Pais an dova a l'é parlà
La lenga suwawa ò Suwawa a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant l'Indonesia (Sulawesi).
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Suwawa a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Caernarfon Airport
Ël Caernarfon Airport a l’é un aeropòrt localisà a Caernarfon, Gwynedd, Gàles, Regn Unì.
Morgex
Morgex a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 2.104 abitant e a l'é 'l sentr pi important dla Valdigne.
Nòm
Durant ël fassism ël comun as ciamava Valdigna d'Aosta.
Stòria
An Morgex dël 1243 as firma la dedission dla famija Avis a ij Savòja, ch'a rangia ij rapòrt antra le doe famije. A firmelo a l'é Guido d'Avis.
Mobilità
Morgex a l'ha na stassion dij treno an sla lìnia Civass-Pré-Saint-Didier.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Lorenzo Ezio Graziola (dal 10/05/2005, second mandà dal 24/05/2010, ters mandà da l'11/05/2015).
Castell'Arquato
Castell'Arquato (Castél Arquä an dialèt piasentin) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna ëd 4.668 abitant, ant la provinsa ëd Piasensa.
Morchella conica
Descrission
Àut fin a 18 cm., gamba corta, bianca. Capel cònich slongà, brun motobin ciàir, con vàire alvéoj compòst e slongà, separà da dle còste paralele pì sombre. Valecola a la sima dla gamba motobin marcà.
Castell'Arquato
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ivano Rocchetta (da l'08/06/2009, scond mandà dal 27/05/2014).
Aide et Action
Aide et Action (AeA) a l'é n'organisassion nen goernativa con sede a Paris, creà dël 1981 për ël dësvlup ëd l'educassion dle masnà ant ij pais pòver dël mond. A òpera për mojen dla tùa andividual, ma ëdcò dël sostegn a 'd class e a dë scòle. 🇫🇮
Castell'Arquato
Sità gemelà
Castell'Arquato a l'é gemelà con:
Arferiment
thumb|left|300px|Vista dël Palass dël Podestà con la piassa sentral 🇫🇮
Morchella conica
Ambient
A chërs sota piante da fruta e sota conìfere.
Comestibilità
Comestìbil.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Rotella
right|140px Rotella a l'é un comun dle Marche ëd 965 abitant, an provincia d'Àscoli Picèn.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Domenico Gentili (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Anliure esterne
thumb|right|200px|La tor civica
Ernst Eduard Kummer
thumb|right|200px|Ernst Eduard Kummer Matemàtich alman.
Rotella
Arferiment
🇫🇮
Ernst Eduard Kummer
A l'avìa studià a l'Università ëd Halle e a l'avìa mostrà ant la scòla media ëd Liegnitz për dódes agn, prima ëd suced-je a Dirichlet a l'Università ëd Berlin.
A l'é mòrt a Berlin ël 14 ëd magg dël 1893.
Sò travaj
Ij travaj ëd Kummer a l'han rësguardà dzortut la teorìa dij nùmer, ma a l'é anteressasse ëdcò a la geometrìa. A l'ha consacrà tanti sfòrs a sërché ëd dimostré ël gran teorema ëd Fermat. Për sòn a l'ha antroduvù coj ch'a ciama ij nùmer ideaj, ch'a saran d'anspirassion për Dedekind për definì j'ideaj. Kummer a riess a dimostré ël teorema për tuti ij nùmer prim dìspar regolar, na class ëd nùmer dont a fan part tuti ij nùmer prim fin-a a 100, gavà 37, 59 e 67. Ij sò travaj a saran completà da Mirimanoff.
A Kummer as dev ëdcò l'antrodussion dij nùmer algébrich. A men-a ëdcò d'arserche an geometrìa anspirà da la rifrassion ëd la lus ant l'òtica.
A pòrto sò nòm
🇫🇮
Lenga Kumarbhag Paharia
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kumarbhag Paharia o Kumarbhag Paharia a fa part dle lenghe dravìdiche e a l'é parlà specialment an India.<BR> <BR>
Nus
Nus a l'é na comun-a dla Val d'Osta ëd 2.984 abitant.
Lenga Kumarbhag Paharia
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kumarbhag Paharia a peul esse:
Nus
Stòria
Dël 1296 ij baron Gonthéry a l'han concedù dle franchise a j'abitant ëd Nus.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Elida Baravex (dal 24/05/2010, second mandà da l'11/05/2015).
Arferiment
thumb|left|250px|Panorama 🇫🇮
Sigrid Undset
thumb|right|200px|Sigrid Undset Scritris norvegèisa. Sigrid Undset a l'era nassua a Kalundborg, an Danimarca, ai 20 ëd magg dël 1882 e a l'é mòrta a Lillehammer ai 10 ëd giugn dël 1949. Dël 1928 a l'é stàita ansignìa dël Premi Nobel për la Literatura.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Andrea Viglongo
Andrea Viglongo (an piemontèis Andrea Viglongh) a l'era nassù a Turin ai 15 d'ost 1900, scond ëd tre masnà (Caterina e Adele soe seur). Sò pare Natale e soa mare Antonietta Dattrino a l'ero 'd paisan ch'a vnisìo dal vërslèis. Da cit Viglongh a vivìa ant la scòla elementar Pacchiotti anté che 'l pare a l'avìa otnù ël pòst ëd bidel e portié. A l'é ambelessì ch'a l'ha fàit amicissia con Piero Gobetti e a l'é ancaminà sò anteresse për ij lìber e la letura.
Livrà le scòle elementar, a l'é anscrivusse a la scòla técnica Sommeiller, andoa a l'ha pijà soa licensa ant ël 1914. Për le dificoltà econòmiche dla famija a l'ha però nen podù andé anans ant jë studi ëd ragionerìa. A l'ha antlora ancaminà a fé dij travajòt: për esempi, a mnava a spass ël can dël senator Tommaso Villa.
L'angagg polìtich
Possà miraco ëdcò da sò barba Stefano, a rintra ant la federassion dij giovo socialista e dël 1916 a fa part dël comità regional piemontèis. Ant ël 1915-1917 a colabora ai periòdich sossialista Lotte Nuove, La Risaia e a l'é corëspondent da Turin dl'òrgo nassional dla federassion dij giovo sossialista, L'Avanguardia.
Ai 31 ëd mars 1920 a l'é nominà, su propòsta ëd Giacinto Menotti Serrati, diretor dël cotidian sossialista ëd Pòla, Il Proletario. Ma Viglongo a arfuda, ch'a l'ha pì car ëd resté a Turin; an luj a suced a Togliatti coma segretari dël comità dë studi dij consèj ëd fàbrica, ch'a l'era stàit creà dlë dzèmber 1919 da la session sossialista. Ant l'ost 1920 a aderiss a la corent d' educassion comunista, archuija da Gramsci an contrast contra j'elessionista (Togliatti, Mario Montagnana, Umberto Terracini, Giovanni Roveda) ch'a vagno j'elession dël diretiv dla session.
Spinetoli
right|140px Spinetoli a l'é un comun dle Marche ëd 6.943 abitant, an provincia d'Àscoli Picèn.
Andrea Viglongo
L'angagg polìtich
Dal gené 1921 a travaja a l'Ordine Nuovo, an essend-ne peui nominà cap-cronista al pòst d'Alfonso Leonetti dventà cap-redator. La colaborassion con Leonetti as fa pì s-ciassa cand Gramsci a part për Mosca, për partissipé ai travaj dl'esecutiv dl'Antërnassional comunista. Ël giornal a seurt - ëd fasson legal - fin-a a lùn-es 30 d'otóber 1922, cand la polissìa, giumai a j'órdin ëd Mussolini cap dël goern e ministr dl'anterion, a fa irussion ant ij locaj dël giornal an contrà Arsivëscovà. An avend trovà munission e arm, Viglongo e j'àutri present (Leonetti, ël crìtich teatral e redator Umberto Calosso, ël caricadurista Pietro Ciuffo, ël cronista sportiv e giudissiari Angelo Pastore, ël diretor aministrativ Gennaro Gramsci) a saran processà për detension d'arme e material esplosiv. Antlora Viglongo a travaja a la redassion dl'Ordine Nuovo clandestin, dont a surtran an zincotipìa vintesses nùmer, daj 4 ëd novèmber ai 16 dë dzèmber 1922.
Spinetoli
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Angelo Canala (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Lòd
Lòd (Lodi an italian, Lòd an dialèt lodisan) a l'é na sità dla Lombardìa ëd 44.945 abitant, capleugh ëd l'omònima provinsa.
Andrea Viglongo
L'espulsion dal partì
Surtì da 'n përzon, a arfuda l'anvit dël partì a torné a la redassion dël Lavoratore e a diciara d'esse pront a dé soe dimission s'a-i na i-era da manca. L'esecutiv a lo bara fòra dal partì përchè nen dign e viliach. La notissia dël provediment a l'é publicà an sl'Avanti! dij 18 ëd luj 1923 e a-i nass na dura polémica con Togliatti: an soa rispòsta publicà an sl'Avanti! dij 25 ëd luj, Viglongo a sot-ligna ël problema dla democrassìa a l'anterior dël PCD'I. Antratant, prima e dòp esse surtì dal partì, a colabora con na bon-a partìa d'artìcoj a la Rivoluzione Liberale dl'amis Piero Gobetti.
Lenga Kurux
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kurux o Kurux a fa part dle lenghe dravìdiche e a l'é parlà specialment an India.
Spinetoli
Anliure esterne
thumb|right|200px|Ël ciochè
Lòd
Aministrassion
Ël comun a l'é stàit sota aministrassion ëstraordinària; ël Comissari Prefetissi a l'era Mariano Savastano (dal 03/10/2016). Dël 27 giugn 2017 ël sindich a l'é Sara Casanova.
Lenga Kurux
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kurux a peul esse:
Spinetoli
Arferiment
🇫🇮
Lòd
Sità binele
Lòd a l'é binelà con:
Andrea Viglongo
L'espulsion dal partì
A dventa cap dl'ufissi stampa dla SIP e peui dla Stipel. Ant ël 1925-1927 a dirigg ël mensil I Telefoni d'Italia.
Lòd
Arferiment
thumb|left|300px|Piassa dla Vitòria e ël Dòm 🇫🇮
Assel
L'assel a l'é 'd fer lijà con na cita quantità - dal 0,02% al 2% anviron - ëd carbòni. Le lije con pì che 99,98% ëd fer a son considerà fer pur, antant che cole ch'a conten-o pì che 'l 2% ëd carbòni a son considerà ghisa. Costa definission a l'é 'n pòch diferenta e a rampiassa sia cola gropà 'n manera pì s-ciassa a la constitussion chìmica (conforma a la qual l'assel a peul conten-e fin-a al 2,06% ëd carbòni e ël fer pur a peul pa conten-e d'àutri element che ëd fer) sia cola tradissional basà an sël process ëd produssion ch'a considerava assel ël prodot otnù a lë stat lìquid, për mojen d'afinassion, e fer col otnù a lë stat pastos, a travers ël pudelage, process giumaj bandonà.
Arnprior-South Renfrew Municipal Airport
L'Arnprior - South Renfrew Municipal Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Arnprior, Ontario, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CNP3.
Assel
L'assel a l'é na lija dotà 'd bon-a arzistensa mecànica e gran goregnità; as oten për fusion e a peul esse temprà për felo dventé motobin dur. Për la vërsatilità e l'economicità ëd soe aplicassion, l'assel a peul sensa dùbit esse considerà un dij pì grand protagonista dla vita ëd mincadì e un-a dle conquiste pì armarchèivoj ëd nòstra época.
Andrea Viglongo
L'atività editorial
Dal 1930 a soa mòrt Viglongh a l'é stàit editor e libré. Dël 1930 a l'avìa fondà ël SELP (Studi Editorial Librari Piemontèis, ch'a l'é stàit ativ fin-a al 1934) anté ch'a l'ha anandià, ansema a j'amis Pinin Pacòt e Nino Còsta, la colession Scrittori dialettali piemontesi, dont ël prim volum a l'é stàit l'arcòlta dle poesìe piemontèise d'Edoardo Ignazio Calvo. A l'é stàit cost angagg editorial a mné Pacòt e Viglongo a lë studi dla grafìa piemontèisa moderna.
Assel
Classificassion
Antra le manere dovrà për classifiché la caterva dij tipo d'assej, le pì comun-e a son: la constitussion chìmica, ël métod ëd produssion, l'utilisassion prinsipal.
Cambridge Bay Water Aerodrome
Ël Cambridge Bay Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Cambridge Bay, Nunavut, Canadà.
Assel
Classificassion chìmica
Conforma a la constitussion chìmica, as fa dnans a tut distinsion antra j'assej al carbòni, anté ch'a-i son pa d'àutri element an dzorpì ëd fer e carbòni (o a-i na son an quantità così cite ch'a basto nen për modifiché an manera apressiàbil le propietà) e j'assej lijà, andoa a l'é present almanch n'àutr element an na quantità ch'a basta për cangene un-a o pì caraterìstiche. J'assej al carbòni a comprendo la pì part ëd l'assel fabricà (apopré ël 90%) e a son ëspartì an assej motobin doss (con na përsentual ëd carbòni sota 'l 0,15%), doss (da 0,15% a 0,3%), semidur (da 0,3% a 0,5%), dur (da 0,5% a 0,75%) e motobin dur (dzora ël 0,75%). Pì l'assel a l'é dur e pì a l'é elàstich a la flession. J'assej lijà a son dit a soa vira lijà 'd fasson débol si gnun dj'element giontà a la lija ëd fer e carbòni a riva al 5%; dësnò as diso lijà 'd fasson fòrta. An pì, a sconda dël nùmer total dj'element lijà, a peulo avèisse dj'assej ternari (fer, carbòni, pì n'àutr element), quaternari (si j'element giontà a son doi) o compless (tre o pì element giontà). Tutun a son nen contà serti element s'a sorpasso nen dle përsentuaj fissà: manganèis, 1%; nìchel, 0,5%; silis, 0,5%; aram, 0,4%; cròm, 0,25%; molibden, 0,1%; vanadi 0,06%; beril, 0,01%.
Antra j'assej ternari ij pì amportant a son coj a l'alumini (da nitrurassion), al cròm (da bonìfica, për utiss, inossidàbij), al manganèis (për tubo, lamiere, tòch sogetà a colp), al molibden (për cane da fusij, vàlvole për motor a combustion anterior), al nìchel (da cimantassion, àuto-temprant, inossidàbij, indilatàbij), al piomb (ciamà ëdcò automàtich, për lavorassion al torn automàtich), a l'aram (ch'a arzisto al rusiament), al silis (për arsòrt, nos ëd trasformator elétrich), al tungsten e al vanadi (për utiss). Tra j'assej quaternari a son motobin ëspantià coj al cròm e nìchel (ch'a son ij pì amportant; a son inossidàbij, motobin arnormà a l'é ël tipo 18-8, ch'a conten anviron ël 18% ëd cròm e l'8% ëd nìchel), e coj al cròm e molibden (për carej për reoplan, erbo a ghëmmo e cilindr për motor a combustion anterior). J'assej compless a comprendo ëd sòlit ij mej tipo, coma coj al cròm, nìchel e molibden (për erbo a ghëmmo për motor a combustion anterior motobin possà e particolar ëd motor d'avion), e coj al cobalt, cròm e tungsten (për utiss për taj con grand andi).
Phallus impudicus
thumb|right thumb|right thumb|right
Bataja dla Cremosin-a
right
Ant la cesa d’an Agua (Agua ëdcò an italian), frassion dël comun ëd Cèj as treuva un quàder ch’a descriv n’episòdi pa vaire conossù dla stòria valsesian-a e ch’a armonta a la prima metà dël sécol XVII, un “tempo molto infelice e infausto a tutto il Piemonte, perché in un istante si sono trovati congiunti i flagelli principali che suole mandare Iddio quando vuole castigare un popolo, che sono: carestia, contagione e guerra ”(1).
E le còse as buto sempe pegg. Dël 1635 ël duca Tòjo Medeo I ëd Savòja a firma a Rìvole un tratà, angagiandse a comandé na liga antispagneula ansem aj fransèis, con ël but ëd rompe l’egemonìa ëd Madrid an Italia. La Valsesia, tèra dl’imper, che antlora a fasìa part dël ducà ëd Milan e donca a l’era governà da jë spagneuj, a arzigava ëd subì l’invasion e ij ravagi da part dij savojard, com a j’ero ciamà a col temp ij piemontèis.
Andrea Viglongo
L'atività editorial
Ai 13 ëd novèmber 1944 a l'é argistrà la Ca editris Andrea Viglongo, ch'a ancaminrà la produssion dël 1945 (an efet, già j'Armanach Piemontèis 1941 e 1942 a l'ero surtì a l'ansëgna d'Andrea Viglongo editore).
Bataja dla Cremosin-a
I lesoma ant le cròniche dël temp che le trope franco-piemontèise a invado ël ducà e ant l’istà dël 1636 a devasto ël noarèis ''“…Ammazzando gente per terre e boschi, non hanno perdonato chiese col fare oltraggio alle cose sacre, e quel che peggio allo stesso Santissimo. Hanno dato foco per tutto dove hanno potuto sì che hanno abbruciato molte terre [...]. In detto tempo altro non  si vedeva che fochi, ne altro si sentiva che clamori et campane all'armi giorno e notte... ”(2).''
Phallus impudicus
Descrission
A l'inissi sférich o a euv, fin a 6 cm, biancastr, con na rèis al pé. Da fòra gelatinos, andrinta a l'ha na màndola bianca (savor ëd cit pòis fresch) sircondà da na gleba verd oliva. Na vira madur, la gleba a l'é oliva portà dzora a na testa cònica alveolà ansima a un pé silìndrich bianch a fus, àut fin a 22 cm e largh fin a 5 cm, con dij veuid. Odor repulsiv, as sent a distansa.
Bataja dla Cremosin-a
“''Mentre accadevano queste cose, un gruppo aveva pure tentato di invadere la Valsesia. I Valsesiani però a quei rumori di guerra stavan pronti alle armi ed appena il nemico spuntò al varco della Cremosina, le milizie di Cellio e di Valduggia, che si erano appostate in agguato, lo assalirono a moschettate […] costringendolo alla fuga là donde era venuto''” (3).
Phallus impudicus
Descrission
A l'é arcognossìbil për la forma caraterìstica a picio e për l'odor cadavérich ch'a l'é possibil sente già a quàich méter ëd distansa.
Bataja dla Cremosin-a
L’episòdi, conossù come La bataja dla Cremosin-a, dal nòm dël pass ch’a uniss la Valsesia al Cusi, a l’ha avù leu ël 24 luj 1636, ël di prima ëd San Giaco e doj prima ëd Sant’Ana, titolar dla gesiëtta dla frassion. Ël quàder an mostra le milissie valsesian-e che, comandà dal capitan Giuliani ëd Cèj, a sparo contra j’invasor, derotandje. An àut a snistra na procission a marcia vers la cesa e dal cel la Madòna, Sant’Ana, San Giaco e dontré sant a vijo sl’armèja valsesian-a, portandla a la vitòria.
Phallus impudicus
Ambient
A chërs ant ij bòsch.
Bataja dla Cremosin-a
Për arconossensa j’òmo dla frassion a l’han fait dipinge ël quàder, an “Memoria della gracia riceputa da N. Signore per intercessione della gloriosa Vergine Maria et santi nostri avvocati essendo li anni della guerra tra Spagnoli e Francesi e Savoiardi [...] la vigilia di San Giacomo del detto anno 1636, ritrovandosi li Valsesiani sediati quasi d’ogni parte dal grande esercito senza alcun soccorso, ricorsero al divino agiuto et combattendo generosamente, massimamente le due compagnie di Valduggia et di Cellio, così restarono vincitori con poca offesa et offendendo l’inimico con ferite et morte di molti di loro”(4).
Lenga Onin
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Onin ò Onin a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Papua).
Bataja dla Cremosin-a
Setant’agn dòp, n’àut Tòjo Medeo, ël second con ës nòm, a sarìa dventà sovran dla Valsesia e prim rè dla dinastìa sabàuda, pròpi për avèj derotà ij fransèis ansem a sò cusin, ël prinsi Genio ëd Savòja.
Lenga Onin
Classificassion
Në schema ëd classificassion ëd l ' Onin a peul esse:
Bataja dla Cremosin-a
Sorgiss
(1) Gianni Oliva, I Savoia, novecento anni di una dinastia, Milano, Mondadori, 1998, pag. 248 (2) Virgilio Piralli, ''Gargallo. Raccolta di cronaca di storie e di storielle fino al 1967'' (3) Federico Tonetti, Storia della Vallesesia e dell’Alto Novarese, 1875, Varallo (4) Iscrission, giumai ilegìbil, ch’as treuva sël quàder dla gesia d’an Agua
Lenga Onin
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=oni
Bataja dla Cremosin-a
Sorgiss
🇫🇮
Lenga Onin
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Phallus impudicus
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Brignoles
Brignoles (Brignolo an lenga local) a l'é na comun-a ëd 14500 abitant ant ël Var. Ël pais a resta a 50 chilòmeter da Tolon.
Postà ant la comba dël Carami, ël vej Brignoles a òcupa lë spiuvent setentrional ëd na cita colin-a dzormontà dal vej castel dij cont ëd Provensa. La sità neuva as dëstend an sla pian-a.
Eveniment e manifestassion
Al merco a-i é ël mërcà an piassa Caramy; al saba an piassa general de Gaulle e an piassa 8 maj.
Leu d'anteresse
🇫🇮
Ramon Llull
thumb|right|200px|Ramon Llull Ramon Llull a l'era nassù a Palma 'd Maiòrca dël 1235 e a l'é mòrt ambelelì ai 29 ëd giugn dël 1315.<br A l'é stàit un filòsof, në scritor, un mìstic e 'n missionari 'd lenga e coltura catalan-a dël sècol ch'a fa XIII.
Andrea Viglongo
L'atività editorial
A soa atività d'editor, Viglongh a l'ha cobià cola ëd libré antiquari. Soa librerìa ëd contrà XX dë stèmber a l'era vnùita un leu ëd rancontr ëd litrà, studios e bibliòfij nen alinià al fassism: Benedetto Croce, Franco Antonicelli, Lelio Basso, Giuseppe Rapelli, Renzo Pezzani, Pinin Pacòt, Luigi Einaudi, Francesco Cognasso, Andrea Della Corte, Silvio Simeon, Leone Sinigaglia e d'àutri.
Ramon Llull
A l'é considerà coma un dji pare dël catalan literari, tant coma un dij prim a dovré na lenga romansa për fë ëd coment dzora la filòsofia e la siensa e an pì a l'ha scrivù 'dcò ëd romans. A l'ha 'dcò travajà an dovrand ël latin, l'àrab e l'ossitan.
La vita
Ël pare 'd Ramon Llull a l'era stàit servidor dël re Giaco I d'Aragon-a e për lòn a l'avìa arsèivù 'd tère ant l'ìsola 'd Maiòrca.
Dël 1257 a l'é mariasse con Bianca Picany; con chila a l'ha avu doi fieuj, ma dël 1262 a l'ha pijà la decision ëd fesse missionari e 'd converte j'ebreo e ij mussulman.
Dël 1263 a l'ha vendù tut lòn ch'a l'avìa, an lassand na part a soa fomna e aj sò fieuj, e a l'ha cangià vita. A l'é 'dcò catasse un servidor àrab për anprende da chiel la lenga ëd coj che a veuj converte a la vera chërdensa.
Dòp un romiagi a Santiago ëd Compostela a l'ha studià filosofìa, teologìa, medzin-a, latin, provensal e àrab; an pì a l'ha pijà tut lòn che a podìa da la coltura ëd cola época: Aristòtil, Platon, Agustin d'Ipon-a, Anselm d'Osta, Ricard ëd San Vitor e ij filòsof àrab. A l'ha scrivù na prima version ëd l'Ars Magna e 'l Lìber ëd la contemplassion ëd Dio.
Ciamà a Montpellier dal re Giaco II, a l'ha scrivù bele-lì l'Art dimostrativa; a l'ha fondà a Deià (Maiòrca) dël 1276 ël colegi 'd Miramar për preparé ij missionari dël fùtur trames a lë studi dle lenghe e'd soa Ars Magna.
Ancaminà soa cariera da missionari làich, a l'ha girà mesa Euròpa e dzoratut sle còste dël Mediterrani, ciamand agiut aj re e aj papa e an mostrand soa Ars Magna ant lë piasse e ant le università.
Dël 1295 a l'é dventà tersiari francescan a Assisi e dòp un cit viagi a Maiòrca dël 1300 a l'ha torna ancaminà a fé 'd viagi ch'a l'han portalo a Cipro, Armenia, Ròdi, Malta, Nàpoli, Génoa, Montpellier, Paris e ant ël nòrd ëd l'Àfrica. Ambelessì a ven butà an përzon; liberà, a l'é andàit a Pisa andoa a l'é restà dal 1307 al 1308, an seguitand a scrive.
Dël 1311 a l'ha partessipà al Concili 'd Vienne, andoa a l'ha ciamà sensa boneur ëd fé na crosià e 'd proibì l'averroism che për chiel a l'era n'eresìa. A l'ha torna tacà a viagé: agredì a Tùnis, a l'é squasi linsà e a ven ambarà ant na nave genovèisa fin-a a Maiòrca andoa a l'é mòrt dël 1315.
Andrea Viglongo
Ël dòp-guèra
Ai 21 ëd mars 1958 a l'é fondà ël Moviment Indipendent Divorsista, dont Viglongo a l'é stàit segretari general. Ai 15 ëd maj dël 1958 a l'é surtije ël prim nùmer dël Divorzio, periòdich fondà da Viglongo e da chiel dirigiù fin-a al 1965, për l'arforma dël drit ëd famija. Ant ël 1960 Viglongo a l'é stàit sòcio promotor, ansema a Ada Marchesini Gobetti, Barbara Allason e Luisa Levi (la seur ëd Carlo) dl'Aiemp, l'Assossiassion italian-a për l'igene e l'educassion matrimonial e prematrimonial, pressiedùa da Alessandro Galante Garrone.
Vilacova, Lousame
Santa Eulalia ëd Vilacova a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Lousame. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 445 abitant (228 fomne e 217 òm) distribuì an 18 grup ëd popolassion.
Ramon Llull
Euvre
J'euvre 'd sicura scrivue da Ramon Llull a son 243. Coste euvre, scrivue an àrab, latin e catalan, a son dedicà a la filosofìa, a la teologìa, a la mìstica, a la medzin-a, a le siense naturàj, a la fìsica, a la matemàtica, a la literatura e a la poesìa. Sò euvre pi amportant a son:
Vilacova, Lousame
🇫🇮
Ramon Llull
Euvra literaria
La pì famosa euvra literaria a l'é 'l romans Blanquerna, scrivù dël 1284, rich ëd ideje 'd vita e 'd spiritualità, andoa a-i son ij sò pian për l'educassion dij cristian e dij musulman; na session ëd l'euvra, ciamà Llibre de amic i amat, a l'é fàita da 365 metàfore an pròsa catalan-a ch'a parlo ëd l'arserca fàita da l'òm për avsinesse a Dio. Sota la mira lìrica j'euvre pi famose a son il Plant de nostra dona Santa Maria e 'l Desconhort i cant de Ramon, andoa Llull a trasforma 'l catalan da lenga popolar a lenga literaria (e ancora al di d'ancheuj a l'é lë scritor pì barbiss an costa lenga).
A l'ha scrivù ël Fèlix o Llibre de meravelles, apopré dël 1288, ch'a l'é na conta che a passa da la teologìa e le siense naturàj; a l'ha scrivù 'dcò un manual dzora la cavalarìa, ël Llibre de l'orde de cavalleria.
A l'ha 'dcò scrivù 'l prim manual ans l'educassion e l'istrussion dij cit ant na lenga romansa. Soa pedagogìa a l'ha 'l but ëd ruvé a la salvassion spiritual e a la cristianisassion d'infedej.
Filosofìa e teologìa
Soa filosofìa a l'é influensà da Sant Agustin e dai francescan fin-a a la mira che a-i é pa na ciàira distinsion tra filosofìa e teologìa, ma a-i é na "sapiensa cristian-a", valadì un rassionalism apologètich. Llull a conòss Aristòtil mersì al filòsof àrab al-Ghazālī e da sta dutrin-a a l'ha anprendù 'l silogism, ma soa lògica a l'é pa cola scolàstica, formal e dëstacà da la teologìa, ma a l'é nomach un mojen për fé' d rasonament an sle vrità divin-e.
Coma Aristòtil, Llull a vorìa trové na siensa general ch'a sia bon-a a spieghé ij prinsipi 'd tute le siense.
L' Ars generalis, dël 1308, a l'é la redassion final ëd l' Ars compendiosa inveniendi veritatem o Ars magna primitiva, dël 1274; a veul esse la siensa màssima, cola da andoa a rivo tute j'àutre; a l'é pa na lògica, ma a l'é n'art ëd sërché. Llull a vorìa definì minca problema con na precision matemàtica: a part da l'ideja che minca preposission a peul porté a 'd tërmo e che ij tërmo a peulo porté a 'd prinsipi. Donca da la combinassion ëd tuti ij termo pì sempi ch'a-i son e da soa combinassion, as podran fesse tute le proposission vere ch'a esisto; a nass parèj l'art "combinatoria", art ch'a giuta a arcordé le nossion.
Ël Llullism
Dòp la mòrt ëd Llull a l'é seguità l'atività dij sò dissépoj, coma për esempi Tomas de Myésier an Fransa, ch'a publica L'electorium Remundi, anté ch'a deuvra 'l savèj 'd sò magister a la cosmologìa.
Morchella semilibera
Descrission
Aut fin a 20 cm., gamba strià povrosa, bianch òcra, motobin longa. Capel curt, da bun òcra a brun neirastr, portant dle còste për longh e për travers, ch'a separo dj'alveoj nen regolar. Valécola motobin përfonda tra ël bòrd dël capel e l'atach dla gamba.
Assel
Classificassion scond ël métod ëd produssion
A sconda dël métod ëd produssion, as fa distinsion antra assej LD, Bessemer, Thomas, Martin-Siemens (àcid e bàsich), al forn elétrich, al griseul.
Giuseppe Peano
thumb|right|200px|Giuseppe Peano
Matemàtich piemontèis. Giuseppe Peano a l'era nassù ël 27 d'ost dël 1858 a Spinëtta (frassion ëd Coni), da Bartolomeo e Rosa Cavallo, scond ëd sinch masnà. A l'é mòrt ël 20 d'avril dël 1932 ant soa ca ëd contrà Barbaroux a Turin. A l'era stàit sotrà al Campossanto General ëd Turin (tampa nùmer 674, 3rs camp sud), ma dël 1963 sò rest a son ëstàit trasportà ant la tomba ëd famija a Spinëtta.
Assel
J'efet ëd la gionta d'àutri element
Donca, an dzorpì che fer e carbòni, ëd sòlit l'assel a conten d'àutri element an përsentuaj variàbij. Cheidun ëd costi, për esempi ël fòsfo e ël sòfro, a son malfé da eliminé ma a son motobin danos si present an gran quantità; d'àutri, dzortut nìchel, cròm, molibden, tungsten, vanadi, silis, manganèis, cobalt, alumini, a son nopà lassà o butà apòsta ant la lija, da soj o combinà 'ntra 'd lor ëd vàire fasson, përchè an modificande la strutura a-j conferisso ëd propietà particolar ch'a na amelioro le prestassion an relassion a d'usage spessìfich.
Ramon Llull
Ël Llullism
Ant ël '400 e ant ël '500 ël pì grand sucess ëd Llull ch'a l'é studìa da Nicola Cusano, Pico dla Mirandola e Giordano Bruno. Ij sò studi a l'ero considerà amportant dzoratut ant ël Rinassiment, época andoa l'enciclopedism a l'era n'esigensa motobin amportanta; da costa esigensa a son nàite coste euvre: ël De arte cyclognomica, 1569, ëd Cornelio Gemma, le Syntaxes artis mirabilis ëd Pedro Gregoire ëd Tolosa e l'Opus aureum, 1589, ëd Valerio de Valeriis.
Assel
J'efet ëd la gionta d'àutri element
Ël nìchel a aumenta la durëssa, l'arzistensa a la fatiga e l'elasticità e a sbassa ël coefissient ëd dilatassion tèrmica. Ël cròm a aumenta la durëssa (dzortut apress tempra) e l'arzistensa al frustagi; an përsentuaj dzora 'l 10% a conferiss inossidabilità. An efet, j'ansidit assej inossidàbij a compòrto dij metaj (nìchel, cròm e via fòrt) ch'a-j dan n'arzistensa completa a la ruso a le temperadure corente. Ël molibden a arduv ël fenòmeno dlë scoriment viscos, ch'a consist an na deformassion proporsional a la caria aplicà e a la durà dl'aplicassion ch'as manifesta ant j'assej inossidàbij. Ël tungsten a aumenta la durëssa e la goregnità. Ël cobalt e ël vanadi a agrandisso motobin la durëssa. Ël silis, che an cite përsentuaj (comsëssìa almanch ël 0,1%) a l'é present an tuti ij tipo d'assej, a aumenta la durëssa, l'arzistensa a la fatiga e, an përsentuaj apressiàbij (pì che l'1%), l'elasticità; però a fa ëdcò aumenté la fragilità. Ël manganèis, ëdcò chiel sempe present an cite quantità (0,3-0,8%) a aumenta la durëssa, la goregnità e l'arzistensa a la fatiga e al frustagi; an dzorpì, an përsentuaj pì àute, a përmet ëd manten-e la saldabilità ëdcò ant j'assej con d'àute përsentuaj ëd carbòni. L'alumini a giuta la nitrurassion, ch'a aumenta la durëssa ëd surfassa.
Ij tratament tèrmich
Le propietà ëd tanti tipo d'assej a son ameliorà për mojen ëd tratament tèrmich apòsta (an particolar la tempra, la richeuita, la normalisassion, ël rinveniment, la distension, la ricristalisassion) ch'a na modìfico la strutura micro-cristalin-a. Tratament tèrmich particolar, ch'a modìfico mach la strutura dël seuli ëd surfassa lassand quasi istessa cola anterior, a son la cimantassion, la nitrurassion, la calorisassion, la cromisassion e d'àutri ancor. Costi tratament as fan an sij tòch già travajà, an scaudandje an dij forn a pòsta a contat con le sostanse ch'a conten-o l'element vorsù, che për difusion a lë stat sòlid a men-a a la formassion ëd na lija sutila. Motobin dovrà a son la cimantassion, ch'a gionta ëd carbòni e donca a aumenta la durëssa, la nitrurassion, ch'a produv na lija ëd fer e asòt ëd pòchi decimilim ma motobin dura, e la calorisassion, ch'a produv na lija ëd surfassa ëd fer e alumini assè arzistenta a l'ossidassion a càud.
Morchella semilibera
Ambient
A chërs ant ij giardin, ant j'indrit fresch, soens associà al Ranunculus ficaria.
Assel
Ij prim métod ëd produssion
La produssion d'assel a constituiss al di d'ancheuj la part prinsipal ëd la siderurgìa, dont la stòria a l'é ancaminà ant ij temp antich con la dëscuverta dla manera 'd tiré fòra ël fer dai sò mineraj, dzortut ematite, siderite, magnetite, con un tipo ëd forn rudimental a tiragi natural alimentà con carbon ëd bòsch.
Morchella semilibera
Comestibilità
Comestìbil.
Assel
Ij prim métod ëd produssion
Vers ël 1200 as son ancaminasse a dovré dij forn pì gròss, a tiragi mecànich aprovigionà da 'd roe idràuliche, con ij quaj as otnìo dle scòrie lìquide, tòch ëd fer a lë stat pastos e cite quantità 'd ghisa a lë stat fondù. Un sécol pì tard a l'é stàit fabricà ël prim granforn, ch'a l'ha rendù possìbil na produssion regolar ëd ghisa, bele che an quantità limità. Ij prim granforn a marciavo a carbon ëd bòsch e a dasìo mach 10 o 12 tonelà 'd ghisa a la sman-a; mach anviron dël 1650 a l'é ancaminasse a dovré ël còch, antant che l'utilisassion dl'aria càuda sofià andrinta a armonta al 1870. Da la ghisa a l'é otnusse l'assel con un process anventà dël 1740 da B. Huntsman e al di d'ancheuj sorpassà, ch'a ciamava dnans a tut ëd trasformé la ghisa an fer për pudelage; ël fer otnù përparèj a l'era fàit cimanté, visadì scaudà con carbon ëd bòsch për aumenté la përsentual ëd carbòni, e peui fondù an dij griseuj, an manera che ël carbòni surbì a la surfassa a së spantièissa an tuta la lija. As otnìa n'assel al griseul, ëd gran qualità ma tròp car.
Ramon Llull
Ël Llullism
Le ideje ëd Llull a-i saran ëdcò ant ël pensé ëd Cartesio e 'd Leibniz e donca a l'é ciàir che l'euvra 'd Llull a l'é stàita amportanta nen mach për la memotècnica ma 'dcò për la lògica e 'l lengagi.
Assel
Ij prim métod ëd produssion
Anviron a la mità dël sécol ch'a fa XIX la produssion dl'assel as trasforma mersì a l'aplicassion andustrial dël process termochìmich d'afinassion (o ëd conversion, ant ël cas ëd process con d'aria o ossìgen sofià andrinta) ch'a consist an pràtica ant ël diminuì ël carbòni për ossidassion e ant l'eliminassion d'àutre impurità contnùe ant ël metal fondù. L'ossidassion dël carbòni a lìbera òssid ëd carbòni che, an agitand ël foson fondù, a contribuiss a l'eliminassion d'àutre impurità gaseuse; d'àutra part, ij prodot insolùbij, pr'esempi la silice a van giù për gravità e a formo le scòrie ch'a surbisso j'impurità metàliche. L'ossìgen ch'a-i fa damanca për la reassion a l'é aprovigionà sia an forma gaseusa (aria o ossìgen pur) che an forma sòlida (òssid ëd fer); le reassion d'ossidassion a son motobin esotèrmiche e a garantisso donca ël calor dont a-i é damanca për manten-e ël foson fondù. Nopà la tecnologìa dont a l'é realisà ël process d'afinassion a peul esse motobin varià, sia për lòn ch'a toca a le materie prime (ghisa fondùa, rotam, aditiv) che për j'anstalassion e le fas dël travaj.
Ramon Llull
Ël Llullism
🇫🇮
Assel
Ij métod modern
Ël prim métod modern ëd produssion dl'assel a l'é l'ansidit process Bessemer, anventà da Henry Bessemer dël 1856. Costa anvension a l'ha përmetù la produssion d'assel a dij cost relativaman bass. Dël 1878 a l'é stàit anventà ël process Thomas (ciamà parèj dal nòm ëd Sidney G. Thomas). Costi doi sistema a son dij métod a convertidor, ch'a l'é 'l nòm dël contnidor fàit d'assel andoa as dësrola la produssion.
Lenga Kurux, Nepali
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kurux, Nepali o Kurux, Nepali a fa part dle lenghe dravìdiche e a l'é parlà specialment an Nepal.<BR> <BR>
Assel
Ij métod modern
La diferensa antra ij doi métod a restava ant l'arvestiment andrinta dël convertidor: àcid ant ël process Bessemer, bàsich ant ël process Thomas; as trata 'd na diferensa ch'a l'ha dle conseguense ant la formassion dle scòrie. Con n'arvestiment àcid ël silis a l'ha 'l ròl d'element termògen (an ossidand-se a lìbera ël metal fondù), antant che le scòrie e j'eventuaj aditiv a elìmino fòsfo e sòfro; con l'arvestiment bàsich ël ròl d'element termògen a passa al fòsfo, ch'a l'é eliminà mach apress la decarburisassion total: prima dla colà a venta donca carburé torna ël metal fondù an giontandje 'd ghisa.
Lenga Kurux, Nepali
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kurux, Nepali a peul esse:
Assel
Ij métod modern
Ij process àcid a permëtto nen d'eliminé dël tut ël sòfro e ël fòsfo e për sòn, an pràtica, ël process Bessemer as deuvra pì nen. Nopà, ël process Thomas, bele che sorpassà da dle técniche pì moderne, as deuvra ancor an vàire pòst an Euròpa rich ëd mineraj fosforos.
Introd
Introd a l'é na comun-a dla Val d'Osta ëd 658 abitant.
Assel
Ij métod modern
Dël 1865 a l'é stàit përfessionà un procediment ëd tipo diferent e pì complicà, ël process Martin-Siemens. A diferensa da j'àutri doi, an cost-sì l'operassion a l'é motobin longa (8 o 10 ore contra 10 o 15 minute), ma la contenensa dël forn a l'é motobin pì granda. Për aumenté la produssion, Benjamin Talbot a l'é stàit ël prim a fabriché dij forn për la produssion continua a Pencoyd, an Pennsylvania, ant ël 1899. Ël process Martin-Siemens a l'é ancor motobin dovrà ant ij pòst andustrialisà rich ëd rotam ëd fer e ëd combustìbil: a-i fa damanca da 500 a 1200 milion ëd calorìe për minca tonelà d'assel fabricà. Apress la prima guèra mondial a l'é ancaminà la produssion d'assej speciaj për mojen d'afinassion al forn elétrich, un process ch'a jë smija motobin a col ëd Martin-Siemens ma basà an s'un forn elétrich a arch o a andussion ch'a riva a 'd temperadure motobin àute e a përmet n'afinassion përfeta. Ëdcò an cost tipo d'afinassion as deuvro dij rotam ëd fer.
Lenga Kurux, Nepali
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kxl
Giuseppe Peano
La formassion
Peano a l'avìa tramudà a Turin për livré jë studi superior al liceo Cavour. Dël 1876 a l'é anscrivusse a Matemàtica, con na borsa dë studi dël Real colege Carl Albert për jë student ëd le provinse.
Introd
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Vittorio Stefano Anglesio (dal 24/05/2010, second mandà dal 27/05/2015).
Giuseppe Peano
La formassion
Ai 16 ëd luj 1880, Peano as làorea an matemàtica a l'Università ëd Turin con vot pien assolù. A l'esam ëd làurea a l'ha smonù na memòria ëd Geometrìa superior sota la tùa d'Enrico d'Ovidio, Sul connesso di secondo ordine e di seconda classe. A l'é stàit anterogà an sle materie ëd Mecànica rassional, Geodesìa teorética, Geometrìa superior, Mecànica superior e Fìsica matemàtica dai professor d'Ovidio, Erba, Siacci, Basso, Lantelme e Martini.