cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Montesarchio
Montesarchio a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Benevènt, con sirca 12.748 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 26 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 490 ab/km quadrà. A confin-a con Apollosa, Bonea, Campoli del Monte Taburno, Ceppaloni, Cervinara (AV), Roccabascerana (AV), Rotondi (AV), San Martino Valle Caudina (AV), Tocco Caudio.
🇫🇮
Coltricia cinnamomea
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs për tèra, dle vire an sël brusà, an bòsch ëd latifeuje o mës-cià.
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Coltricia cinnamomea (Jacq.) Murril
🇫🇮
Raffaello Sanzio
thumb|Àuto-ritrat ëd Rafael thumb|Detaj da La Scòla d'Atene
Raffaello Sanzio, conossù com Rafael, a l'era nassù Urbin ël 6 d'Avril dël 1483 e a l'é mòrt a Roma ël 6 d'Avril dël 1520. A l'é stàit pitor e architet, e con Michelàngel e Leonard a l'é un dij pì gran pitor ëd l'Arnassensa. A l'é conossù për le soe piture religiose e për soe piture an Vatican, a Roma, Italia.
Rafael a l'é stàit formà da sò pare, ël pitor e poeta Giovanni Santi. A l'età ëd 15 agn a l'era andàit com anlev dal Perugin a Perugia. Un dij prim travaj amportant a l'é "Ël mariage dla Madòna". Ant ël 1504 Rafael a l'é andàit a Firense, andoa a l'ha dëscoatà Leonard e a l'ha piturà vàire travaj amportant an sla Madòna.
Ant ël 1508 a l'é stàit ciamà a Roma dal vësco Giulio II e ambelelà a l'ha passà j'ùltim 12 agn ëd soa curta vita. Ël papa a l'ha comandaje la decorassion dij vej alògg dël Vatican ëd Nicolò V, le "Stansie". Dël 1514 Rafael a l'ha sucedù a Bramant com architet al proget ëd la Basìlica ëd San Pé e l'ann apress a l'é stàit nominà conservator dj'Antichità ëd Roma.
Rafael a l'é mòrt al cò ëd soa glòria e 'd sò geni artìstich ël di che a compìa 37 agn. A l'é sotrà al Pantheon, a Roma.
Sò anfluss a l'é stàit ëstragròss e a l'ha avù na caterva d'imitator.
Escornebœuf
Escornebœuf a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 25,45 km², con 497 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 19 ab/km².
🇫🇮
Ël nodar onorà
Test
Un tòch dla tragicomedia: <BR>
CIAP. L'é una bailòta, ch'i pijere chinze agn fa; <BR> Am é chërsume ant ca. <BR> Sò pare é mòrt, e për nen feje tòrt, <BR> A-j ha mandà un papé: <BR> A peul ampò buché: <BR> ''S'a fuss la carta 'd dòta. <BR>''
...<BR>
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Gianrenzo P. Clivio - Profilo di storia della letteratura in piemontese<BR> Giuliano Gasca Queirazza, Gianrenzo P. Clivio, Dario Pasero - La letteratura in piemontese dalle Origini al Settecento - Raccolta di testi antologici
John de Lancie
John de Lancie (nòm complet John Sherwood de Lancie, Jr.) (20 ëd mars dël 1948, Filadelfia, Pennsylvania) a l'é n'ator american.
🇫🇮
Fara in Sabina
right|140px Fara in Sabina a l'é un comun dël Lassio ëd 12.675 abitant, an provincia ëd Rieti.
Aministrassion
thumb|right|200px|Ël ciochè dla cesa 'd Sant Antòni Ël sìndich a l'é Vincenzo Mazzeo (dal 30/05/2006).
Arferiment
🇫🇮
Lenghe iràniche
thumb|lenghe iràniche thumb|lenghe iràniche thumb|lenghe iràniche
Lenghe iràniche
Le lenghe iràniche a son na gròssa famija ëd lenghe indoeuropenghe, parlà an Iran e anviron.
Carlo Fruttero
Scritor an lenga italian-a. Carlo Fruttero a l'é nassù a Turin ël 19 dë stèmber dël 1926 e a l'é mòrt ël 15 ëd gené 2012 a Castiglione della Pescaia. A l'ha scrit vàire liber "a quatr man" con Franco Lucentini.
Lenghe iràniche
Lenghe iràniche
La lenga irànica pì antica testimonià a l'é l'Avéstich, da paragoné a sànscrit, grech e latin.
Carlo Fruttero
con Massimo Gramellini
🇫🇮
Lenghe iràniche
Lenghe iràniche
Për comodità, da già che a son apopré na senten-a ëd lenghe, a son dividùe an tante sot-partìe.
Le lenghe iràniche a son:
Schüttorf
Schüttorf a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Grafschaft Bentheim, stat dla Bassa Sassònia. A aparten al Samtgemeinde ëd Schüttorf.
Assiòma dël forsament pròpi
L'assiòma dël forsament pròpi (PFA: proper forcing axiom) a l'é n'assiòma addissional dla teorìa dj'ansem antroduvù da Baumgartner ant ël 1984. A fortiss che si (P,<) a l'é na nossion ëd forsament pròpia e \mathcal D a l'é na colession d'\aleph_1 sot-ansem satì ëd P, antlora a-i é un fìlter \mathcal D-genérich dzora P.
Moulinet (Alp Marìtime)
🇫🇮
Assiòma dël forsament pròpi
Chèich conseguense ëd PFA
Për un teorema ëd Todorčević e Veličković, un-a dle conseguense ëd cost assiòma a l'é. Për fé vëdde sòn, as fa vëdde che da PFA a-i ven-o l'assiòma dla colorassion duvèrta e l'ugualiansa. Dagià che l'assiòma dla colorassion duvèrta a ìmplica che, as treuva la conclusion. L'assiòma dël forsament pròpi a l'é donca na generalisassion ëd l'assiòma ëd Martin. Tutun, a diferensa ëd cost-sì, la coerensa ëd PFA a ciama dij grand cardinaj: a-i é da manca d'almanch un cardinal ëd Woodin.
N'àutr teorema ëd Todorčević, dël 1984, a fortiss che PFA a ìmplica ël faliment ëd për tuti ij cardinaj κ pì che numeràbij. 🇫🇮
Fara Vicentino
right|120px Fara Vicentino a l'é un comun dël Véneto ëd 3.986 abitant, an provincia ëd Vicensa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ugo Scalabrin (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Arferiment
🇫🇮
Saint-Romans
Saint-Romans a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Isère. A së stend për na surfassa ëd 17,04 km², con 1 410 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 82 ab/km².
Monede Euro ëd l'Irlanda
Le monede Euro ëd l'Irlanda a mostro mach n'ùnich dissègn për minca serie ëd monede: a l'è rapresentà un'arpa séltica, sìmbol tradissional dl'Irlanda fin da l'Età ëd Mes. L'arpa a l'è stàita dissegnà da Jarlath Hayes. Tuti ij taj a inserisso ëdcò le dódes stèile sìmbol ëd l'Euròpa, l'ann dël cònio e la scrita ÉIRE, ch'a veul dì Irlanda an lenga gaélica.
Saint-Romans
🇫🇮
Monede Euro ëd l'Irlanda
Monede comemorative da 2 euro
Dël 2007 l'Irlanda, tanme tut j'àutri Stat ëd l'Union, a l'ha emëttù la moneda comemorativa pëe ij 50 agn ëd la signadura dij Tratà ëd Roma, ch'a l'han sancì la nàssita dla futura Comunità Europenga.
🇫🇮
Ospissi ëd Rumeyran
L'ospissi ëd Rumeyran a l'era un dj'ospissi për viagiator an Osta. Ospissi e capela colegà as trovavo a nòrd dël Borgh ëd Saint-Étienne. A l'era stàit fondà vers ël 1150 daj sivalié dl'Órdin ëd San Gioann ëd Gerusalem, che an Val d'Osta a l'avìo ëdcò j'ospissi ëd Ploue a Mondzovet e ëd La-Pierre antra Bar e Donas, tuti ch'a dipendìo da la Comanderìa ëd San Gioann ëd Chambéry. L'ospissi a l'avìa dij lét pr'ij passant pòver. A l'ha chità dël 1752, cand ch'a l'é passà a l'Ospidal Maurissian.
Dël 1867, la capela delabrà a l'é stàita catà da monsignor Jans e ambelessì ël capìtol dla catedral a l'ha fàit fabriché, ant ël 1902, la capela gòtica con la cròta sota pr'ij canònich ëd la catedral. 🇫🇮
Castlèt
Castlèt (o Castlët, o Castalèt) a l'é 'l nòm ëd vàire comun piemontèis:
Mark Acheson
Mark Acheson a l'é nà ai 19 dë stèmber dël 1957 a Edmonton, Alberta.
🇫🇮
Morcone
Morcone a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Benevènt, con sirca 4.956 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 100 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 50 ab/km quadrà. A confin-a con Campolattaro, Cercemaggiore (CB), Cerreto Sannita, Circello, Pietraroja, Pontelandolfo, Santa Croce del Sannio, Sassinoro, Sepino (CB).
🇫🇮
Entenza, Salceda de Caselas
Santos Xusto e Pastor d'Entenza a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Salceda de Caselas. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 659 abitant (326 fomne e 333 òm), distribuì an 20 grup ëd popolassion.
🇫🇮
St-Mathias - Grant Airport
Ël St-Mathias - Grant Airport a l’é n'aeropòrt localisà a St-Mathias, Québec, Canadà.
Saint-Sauveur (Isère)
45.15333°N, 5.34222°W
Saint-Sauveur a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Isère. A së stend për na surfassa ëd 9,42 km², con 1 676 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 177 ab/km². 🇫🇮
Dimension
An matemàtica:
Adelasia
Introdussion
L'Adelasia a l'é un-a dlë tragicomedie ëd Pegemage. <BR> <BR>
Test
L'inissi dla tragicomedia: <BR>
Suddendorf
Suddendorf a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Grafschaft Bentheim, stat dla Bassa Sassònia. A aparten al Samtgemeinde ëd Schüttorf.
Adelasia
Test
Còs j'é-lo tant da rije <BR> '' 'D fé tanta sgalafrà? <BR>'' Sei pa sigure, o fije, <BR> ''D' vni voi a chesta età. <BR>''
Tournebu
Tournebu a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 11,44 km², con 309 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 27 ab/km².
🇫🇮
Adelasia
Test
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Gianrenzo P. Clivio - Profilo di storia della letteratura in piemontese<BR> Giuliano Gasca Queirazza, Gianrenzo P. Clivio, Dario Pasero - La letteratura in piemontese dalle Origini al Settecento - Raccolta di testi antologici
🇫🇮
Richard Simmons
🇫🇮
Franco Lucentini
Scritor italian.
Coriolopsis gallica
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs pì che àutr an dzora a sàles e albre. A ven nèir con ël KOH.
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Coriolopsis gallica (Fr.) Ryvarden
🇫🇮
Franco Lucentini
Franco Lucentini a l'era nassù a Roma ël 24 dë dzember dël 1920 e a l'é mòrt a Turin ël 5 d'agost dël 2002.
A l'ha scrit vàire liber "a quatr man" con Carlo Fruttero.
Espaon
Espaon a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 8,89 km², con 146 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 16 ab/km².
Franco Lucentini
con Carlo Fruttero
🇫🇮
Espaon
🇫🇮
Quand ch'i j'ero a Pampalù
<BR /> Quand ch'i j'ero a Pampalù, a l'é na canson popolar ch'a parla dla stòria d'amor antra Tomalin e na bela brun-a. L'aria a l'è quasi istessa a n'àuta canson popolar conossùa come Veuj marieme a Caramagna o A mi 'm pias col Gioanin andoa a ven cò nominà 'n përsonagi cantà da pare Ignassi Isler: Giaco Tross.
Test
Quand ch'i j'ero a Pampalù<BR /> al cèr dla lun-a<BR /> l'oma vist da sota 'n su<BR /> na bela brun-a.<BR />
L'oma dije con rispet<BR /> che bela cita<BR /> chila a l'è pròpi 'n sarzèt<BR /> che 'l cheur anvita.<BR />
Rossa dla dichiarassion<BR /> l'è scapà via<BR /> là 'nt ij pra l'è rubatà<BR /> là 'n mes dj'ortje.<BR />
Soma 'ndala a ramassé<BR /> tuti d'acòrdi<BR /> ma 'l cagnass dël giardiné<BR /> a ven për mòrdi.<BR />
Tomalin l'è 'l pì davzin<BR /> a l'ha 'mbrassala<BR /> l'ha tiraje 'n rissolin<BR /> e l'ha basala.<BR />
L'è 'ncor nen passaje 'n mèis<BR /> ch'a së 'mpalmava<BR /> col sò Tomalin scortèis<BR /> a lo sposava.<BR />
La castagna 'nt ël sò ariss<BR /> l'è sensa spin-a<BR /> ma s'as lassa dëspujé<BR /> l'è 'ncor pì fin-a.<BR />
Ant na version armonisà dal magìster Semerìa (ël còro a canta “Conta mach, ròbe da mat”)<BR />
<BR /> 🇫🇮
Longobard
thumb|200px|right|La [[Coron-a 'd Fèr dla Lombardìa ch'as dovrava për ancoroné ij Rè longobard.]] thumb|right Ij Longobard (soèns ciamà 'cò mach lombard) a j'ero na tribù germànica che formasse ant ël Nòrd Euròpa a l'era peui tramudasse ant sël Danubi e che da 'ntlà a l'ha anvadù l'Italia, ch'a l'era an man ai roman orientaj. Sòn dël 568, ën essend sò rè Alboin. Soa ocupassion a l'é nen stàita completa, e a con lòn a l'ha s-ciapà an manera definitiva l'unità polìtica dël teritòri italian roman. Ëd soa part a l'han fane 'l Règn dij Longobard, ch'a l'é durà fin dël 774, quand a l'han peui conquistalo ij Franch. Con lor as anandia n'evolussion dël concet midem d'Italia, ch'a sarà mai pì cola ch'as antendìa për Italia ai temp dl'imperi roman.
Origo Gentis Langobardorum
La Origo a la conta la stòria 'd na cita tribù ciamà Winniler ch'a la stava ant sn'ìsola dij pais nòrdich ciamà Scadanan. (Ël Codex Gothanus a scriv che sti Winniler an prinsipi a stavo tacà a na dòira ciamà Vindilicus ai confin pì estern ëd la Galia.) Ij Winniler a sarìo stàit divis antra tre partìe, dont un-a a sarìa andàita via a sërchesse dla tèra neuva. La rason dla migrassion as pensa ch'a peula esse stàita la dzorapopolassion. Coj ch'a son andàit via a j'ero comandà da doj fratej: Ybor e Aio, ansema a soa mari Gambara. Parèj a sarìo rivà ant le tere dë Scoringa, che miraco a peulo esse cole dla rivera dël Mar Bàltich ò pura dël Bardengau an riva a Elba. Scoringa a l'era goernà dai Vàndaj, sot a sò cap, ij fratej Ambri e Assi. Costi-sì a l'avrìo smonuje ai Winniler dë serne antra paghé tribut ò fé na guèra.
Ij Winniler a j'ero giovo 'd bon coragi e dë paghé a son arfudasse, disend che "A l'é mej difende la libertà con j'arme che macessla pagand." Ij vàndaj anlora a sarìo prontasse a la guèra e a l'avrìo ciamaje consej a soa divinità, Godan. Godan a l'avrìa dije che a vinse a sarìa stàit col che chiel a l'avèissa vist për prim a l'alvesse dël sol. Ij Winniler a j'ero nen tant coma ij vàndaj e Gambara a l'ha ciamaje agiut a la déa Fréa. La déa a l'ha dije dë feje fé sù ij cavej a tute le fomne dij Winniler e fessje passè ant sla facia tan-me ch'a fussa na barba, e ch'a marcèisso ansema a sò òmo. Parej Godan a l'ha vist për prim pròpe ij Winniler, e a l'ha ciamaje a Fréa "Ma chi ch'a son sti barbalonga?" e Fréa a l'ha faje, "Sgnor, it l'has pen-a daje sò nòm, adess daje la vitòria." D'antlora ij Winniler a sarìo stàit ciamà Longobard (peui latinisà an Lombard).
Historia gentis Langobardorum
Pàol Diàcon a l'ha scrivusse soa Historia antra 'l 787 e 'l 796. Chiel midem a l'era 'n fra catòlich e 'n cristian convint. Për via 'd lolì, le conte pagan-e ëd soa gent midema a jë smijavo "fòle" e "mach da rije". Pàol a fortìa che 'l nòm "Longobard" a vnisèissa da 'nt l'amzura 'd soe barbe.
Teorìe dël dì d'ancheuj
Na teorìa moderna a fortiss però che la version prima 'd sò nòm: "Langobarden" a la vnisèissa da Langbarðr, un dij nòm d'Odin. Priester a fortiss che quand ij Winniler a l'han cambiasse 'd nòm an "Longobard" a l'han 'cò cambià soa religion, ën passand da sò veja religion dla fertilità a cola d'Odin, e che sta decision cultural a l'abia servù da base për l'identificassion tribal. Fröhlich a buta ij midem event a l'anvers e a fortiss che col passagi a la religion d'Odin ij longobard a sio fasse chërse la barba për ësmijeje a la figura dë sta divinità-sì ant le conte tradissionaj, e che peui a l'abio fin-a fasse ciamé 'mè chiel. Bruckner a fa noté che 'l nòm dij Longobard a l'é motobin colega a la religion d'Odin, ch'a vnisìa ciamà "barbon" ò "barba-grisa", e che 'l dovré dël nòm ëd përson-a Ansegranus ("col ch'a l'ha la barba dle divinità") a preuva che ij longobard ëd soa divinità a pensèisso pro lolì.
Archeologìa e migrassion
Fasend la combinassion dle conte dë Strabon (20 dGC) e 'd Tàcit (117), a-i ven fòra che ij longobard a vivèisso a le boche d'Elba davzin a la tribù dij Càuci, pen-a dapress a l'ancamin dl'era cristian-a. Strabon a dis che ij Longobard a stasìo da tute doe le bande d'Elba. L'archeòlogh tedësch Willi Wegewitz a l'ha identificà vàire simiteri dl'Eta dël Fèr ant sël bass cors d'Elba coma Longobard. Sti simiteri a travajavo a cremassion, e për sòlit a resto datà dal sécol ch'a fa VI aGC fin al III sécol dGC, e con lòn a smija malfé pensé ch'a-i sio sta-ie dij gran moviment për coj temp-lì. Le tère dël bass cors d'Elba a-i intro an cola dla Coltura ëd Jastorf e peui a son ëvnùite Germàniche d'Elba, e a resto diferente da 'n cole antra Rèn, Weser e Mar dël Nòrd. Lòn che j'archeòlogh a l'han trovà a dis che ij longobard a j'ero dij campagnin.
I sécol
La prima mension dij Longobard ch'a sia rivane a l'é stàita fàita antra 'l 9 dGC e 'l 16, da lë stòrich ëd cort roman Veléio Patércol, ch'a-j compagnava a na spedission roman-a coma prefet ëd cavalerìa. Patércol a dis che ij Longobard "a son pì gram che nen ij sòlit sërvaj germànich". Tàcit a dis ch'a j'ero na tribù djë Suebi, e ch'a jë stasìo sot a Marbod, rè dij Marcomann. Marbod a l'era an pas coi roman, e për lolì ij Longobard a son nen trovasse ant la confederassion germànica comandà da Armini ant la Bataja dël Bòsch ëd Teutoborgh dël 9 dGC. Dël 17, a l'anvers, la guèra a-i é sta-ie antra Armini e Marbod. Tàcit a registra:
Dël 47, a l'é sta-ie bataja antra ij Cherusch, ch'a l'han mandà via da 'nt soe tère sò neuv cap, l'anvod d'Armini. A butelo torna al comand ëd soa tribù a son pròpe ij Longobard, che quindi a son già assé fòrt da controlé la situassion e decide 'l destin ëd na tribù che, pen-a 38 agn anans, a l'avìa comandaje an soa bataja për l'andipendensa.
II sécol
right|220px|thumb|Migrassion dij Longobard. Ch'a-i bata ansima col rat për ëslarghelo A mità dlë II sécol, ij Longobard a rivo 'cò ant la Rhineland. Conforma a le conte ëd Tolomé, la gent suébica dij Longobard a la va sté a meridion dla tribù dij Sugambr, ma a la resta ëdcò tacà a Elba, antra le tère dij Càuci e cole djë Sueb, lòn ch'a mostra na fase d'espansion. Ël Codex Gothanus a parla 'cò dël borgh ëd Patespruna (al dì d'ancheuj Paderborn) an conession coi Longobard. Cassio Dion a conta che pen-a prima dle Guère dij Marcomann, 6.000 antra Longobard e Ubi a l'avìo passà Danubi për anvade la Panònia. A l'avìo përdù, e con lòn a l'avìo lassa perde, ën mandand-je Balomar, rè dij Marcomann, coma ambassador a Aelius Basaus, aministrator roman dla Panònia. Parej a l'avìo fàit pas e a j'ero tornass-ne a ca soa, che per ij Longobard a vorìa dì le tere dël bass cors d'Elba. A truch e branca dël midem temp, Tàcit ant sò Germania (98 dGC), a dis dij Longobard:
Tre sécoj ëd quasi-sparission
Da lë II sécol anlà, vàire tribù germàniche dij temp ëd Tiberio a l'han pijàit l'andi a formé dle gran union tribaj, dont a son nàit ij Franch, j'Alamann, ij Bàvar e ij Sasson. A peul esse che antra 166 e 489 ij Longobard a sio sparì da 'nt la stòria roman-a për via ch'a j'ero tramudasse talment andrinta al teritòri dla Gërmania che gnun a l'ha pì savune gnente fin ch'a son nen torna ëvnùit an riva a Danubi. Ma a peul 'cò esse ch'a sio trovasse anglobà ant na gran confederassion 'cò lor. Ël candidà pì probàbil për n'ipòtesi parej a sarìo ij Sasson. Comsëssìa, a l'é dzortut belfé che 'l gròss a sia tramudasse, ma che na part pitòst consistenta a la sia restà andaré e a la sia stàita ciapà antra ij Sasson dla region, antramentr che mach coj ch'a l'ero nen fërmasse a sio tenusse 'l nòm ëd Longobard. Ël Codex Gothanus a scriv ch'a sarìo stàit sota ij Sasson dël 300 dGC, ma che peui sò rè Agelmond a l'avrìa portaje a arviresse. Dla sconda mità dël IV sécol, ij Longobard a l'han lassà soe ca, miraco për fam, e a son ambarcasse an soa migrassion finitiva.
La gran migrassion
La stra ch'a l'han fàit an soa migrassion dël 489, da ca soa a "Rugiland", a l'ha passà vàire pòst : Conforma al Cosmògraf ëd Ravënna, Mauringa a l'era la tèra a est d'Elba. Ël passagi për rivè a Mauringa a sarìa stàit motobin sagrinà, che la tribù dj'Assipit (Usipetes) a l'avrìa negaje 'l passagi për soe tere. Për arzòlve la question a sarìa organisasse 'n combatiment antra ij doj òmo pì fòrt dle doe tribù, ël longobard a l'avrìa vinsù, e parej a l'avrìo fa-ila a passé. Ël prim rè dij longobard, Agelmond, dla casà 'd Gughingher, a l'avrìa regnà për 30 agn.
Partì da Mauringa a sarìo rivà an Golanda. Lë Schmidt a pensa che ës pòst a restèissa anco' pì a est, miraco ant sla banda drita d'Oder. Schmidt a considera che 's nòm a fussa midem che Gotland e a vorèissa mach dì "tèra bon-a". Sta teorìa-sì a l'é belfé ch'a l'abia sò sust, Pàol Diàcon a conta ëd na vira che ij Longobard a l'han passà 'n fium, e an efet a podrìo esse rivà an Rugiland ën passand për l'àutr cors d'Oder për le pòrte 'd Moravia.
Sortend da 'n Golanda, a l'avrìo passà Anthaib e Banthaib fin a rivé a Vurgundaib. Vurgundaib as chërd ch'a fussa la veja tèra dij Borgond. An Vurgundaib, ël camp dij Longobard a sarìa stàit atacà dai "Bulgar" (che a l'é belfé ch'a fusso j'Unn) e a son stàit batù; Rè Agelmond a l'é stàit massà. Dapress a sòn la coron-a a sarìa andaje a Laimicho, ch'a l'era giovo e a l'avìa na gran veuja dë vendiché Agelmond. A l'é belfé che ij longobard a sio resta sot a j'Unn dapress a che a l'avìo ciapaje, ma peui a son torna alvasse sù e a l'han batuje, ën massand-ne vàire. Sòn a l'ha daje motobin tant botin e confidensa, e "... a son fasse pì dësgagià ant le question ëd guèra."
Cola ch'a sia la vrità, la fin ëd soa migrassion a l'ha mnaje ant sla riva drita 'd Danubi, d'andoa a sarìa peui parti-ie soa anvasion dl'Italia roman-a. Për l'artìcol ansima a l'anvasion e a lë stat longobard italian, ch'a varda
La società longobarda dij temp dle migrassion
La monarchìa longobarda a l'era pa arditaria, ma la coron-a a passava për elession. Ij re longobard as peulo contesse a l'andré fin a anviron al 380 dGC, visadì al prinsipi dla Gran Migrassion. L'istitussion monarchica antra tribù germàniche a l'é dësvlupasse coma ditatura militar për avej un comand unificà quand a në fasìa da manca. Schmidt a pensa che le tribù germàniche a fusso ordinà an canton e che soa prima forma 'd goèrn a fussa cola 'd na ciambréa general ch'a la sernìa ij cap sivij e militar dij canton. Sta gent a l'é belfé ch'a fussa sernùa antra 'n nùmer limità ëd nòbij. A fòrsa d'esse sempe an guèra a l'é vnùit che la figura dël rè a l'é trovasse a rapresenté la popolassion, ma lòn a l'ha nen fàit an temp a gavé via d'autut l'anfluss dla popolassion ant sla monarchìa. Pàol Diàcon a conta dla strutura tribal dij Longobard dij temp dla migrassion e a dis: ... për podej avej pì 'd gent ch'a fèissa la guèra, a l'avìo la costuma dë liberé vàire ëd coj ch'a trovavo s-ciav, e dë garantije soa libertà. Soe costume a j'ero dë confërmejla ën dand-je na frecia e ën disend-je certe paròle an soa lenga. St'emancipassion total a smija ch'a la dèisso mach Franch e Longobard.
Dzorvivense longobarde ant la coltura piemontèisa
Dapress a soa migrassion an Italia ij longobard a son peui ëvnùit un-a dle component étniche stòriche dla popolassion piemontèisa, ën lassand vàire marche 'd sò passagi ant ël parlé dla gent. Antra vàire àutre ròbe, soa memòria a l'é rivà fin al dì d'ancheuj ant
Arferiment
🇫🇮
Lenga Tangshewi
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Tangshewi o Tangshewi a fa part dle lenghe iràniche e a l'é parlà specialment an Afgànistan.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dl' Tangshewi a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tnf
🇫🇮
Tangshewi language