cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Luni
Dal 20 d'avril 2017, ël comun a l'ha virà nòm da Ortonovo (Ortëneuo an lenga lìgure e dialèt spessin) a Luni, për sotligné l'importansa dl'omònima sità roman-a ch'as treuvava ant ël teritòri comunal.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Petrini (dal 28/05/2007, second mandà dal 07/05/2012).
Lenga apalai
Pais an dova a l'é parlà
La lenga apalai o Apalai a fa part ëd le lenghe carib e a l'é parlà dzortut an Brasil.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Apalai a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=apy
🇫🇮
Lenga negerhollands
Pais andoa a l'é parlà
La lenga negerhollands o Negerhollands a fa part ëd le lenghe créole e a l'é parlà dzortut ant j'Ìsole Vèrgin merican-e.
Inocybe fibrosa
Ambient
A chërs sota le conìfere, a l'ha pì car la montagna.
Mont Pisanino
thumb|right|200px|Ël Mont Pisanino dal [[Mont Tambura]] Àut 1946 méter, ël Mont Pisanino a l'é la sima pì àuta dj'Alp Apuan-e.
Ilex aquifolium
Descrission
A l'ha na còma a còno, s-ciassa, soens con dij branch torzù. A l'ha dij frut ross e dle feuje sempevërde, ovaj, gorëgne, pì ciàire da sota. Cole anferiore e cole dij but neuv a l`han le bordure crispà con dje spin-e, antant che cole pì an àut a l'han ij bòrd pì regolar.
Lenga negerhollands
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Negerhollands a peul esse:
Inocybe fibrosa
Comestibilità
A peul esse velenos.
Ilex aquifolium
Descrission
La scòrsa a resta vërda për na desen-a d'agn, peui a ven grisa, goernand-se però sempe seulia.
Mont Pisanino
🇫🇮
Inocybe fibrosa
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Inocybe fibrosa (Sowerby) Gillet
Lenga negerhollands
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Ilex aquifolium
Notissie
Ëd sòlit as treuva coma busson, bele s'a peul rivé a n'autëssa ëd na desen-a ëd méter. A chërs motobin dasiòt e a peul rivé a vive dle senten-e d'agn.
Soriano nel Cimino
Soriano nel Cimino a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Viterb, con sirca 8.185 (Cens. 2001) abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 78,48 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 104,29 ab/km². A confin-a con Bassano in Teverina, Bomarzo, Canepina, Vallerano, Vasanello, Vignanello, Viterb, Vitorchiano. 🇫🇮
San Juan (provincia)
San Juan a l'è na provinsa dl'Argentin-a. La capital a l'è San Juan. 🇫🇮
Papiamento
Ël papiamento a l’é na lenga parlà ant j’ìsole ëd Curaçao (forma local: papiamentu) e Bonaire (papiamen) - ant j’Antile Olandèise – e Aruba (papiamento), tute davzin a la còsta dël Venessuela, ancora al dì d’ancheuj dipendense dij Pais Bass.
As agiss ëd na lenga créola dont ël léssich a ven dzortut da lë spagneul e portughèis (soens a l’é pa belfé stabilì da cola dle doe lenghe) mës-cià con paròle d’orìgin nederlandèisa, inglèisa, fransèisa, dla lenga indìgena arahuaco e vàire lenghe african-e.
Poseidòni
Filòsof e siensià.
Papiamento
Second quàich lenghista ël papiamento a armontarìa al créol afro-portughèis portà da jë s-ciav african ch’a sarìa peui dësvlupasse an manera peculiar an càusa a le condission ëstòriche e geogràfiche. La paròla papiamento a ven dal verb papia, evolussion local ëd lë spagneul e portughèis antich papear (parlé).
Poseidòni
Poseidòni d'Apamea, conossù 'dco coma Poseidòni ëd Ròdi, (Ποσειδώνιος an grech antich) a l'era nassù a Apamea (Siria) dël 135 aGC e a l'é mòrt a Roma dël 51 aGC.
San Luis (provincia)
San Luis a l'è na provinsa dl'Argentin-a. La capital a l'è San Luis. 🇫🇮
Poseidòni
A l'ha fondà la scòla stòica ëd Ròdi.
Sostnidor dël sistema geosséntrich, a smija ch'a l'abia calcolà na mzura dla sirconferensa dla Tèra. 🇫🇮
Papiamento
La lenga a l’ha doe forme dë scritura: cola fonética, dovrà a Curaçao e Bonaire, e cola basà an sla lenga spagneula, adotà a Aruba.
🇫🇮
Ilex aquifolium
Notissie
Na vira le feuje e la scòrsa a j'ero dovrà për combate la frev.
Ij frut a son da consideresse tòssi, bele che chèich osej a-j mangio.
Ël bòsch, tënner e bianch, a l'era dovrà për dij travajòt d'artisanà, tanme la fabricassion dij tòch ëd jë scach.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Bouvières
44.51694°N, 5.21639°W
Lenga Malay, Kota Bangun Kutai
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Malay, Kota Bangun Kutai o Malay, Kota Bangun Kutai a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Kalimantan).<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Malay, Kota Bangun Kutai a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Bouvières
Bouvières a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 25,05 km², con 160 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 6 ab/km². 🇫🇮
Lenga Malay, Kota Bangun Kutai
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mqg
🇫🇮
Malay Kota Bangun Kutai language
Lista dij lìber dël Vej Testament
Pentatéuch
El Pentatéuch ò la Torà a son ij sinch prim Lìber dël Vej Testament, scrivù da Mosè:
Lìber dij profeta pì cit
🇫🇮
Ribasieira, Porto do Son
San Fins ëd Ribasieira a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Porto do Son. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 111 abitant (52 fomne e 59 òm) distribuì an 10 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Plouyé
Plouyé a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 38,21 km², con 726 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 19 ab/km².
Muri
Muri a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton d'Argovia, con sirca 6.447 abitant. A së stend për na surfassa ëd 12,34 km², con na densità ëd popolassion ëd 522 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Aristau, Benzenschwil, Boswil, Buttwil, Geltwil, Merenschwand.
Lenga Mpotovoro
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Mpotovoro o Mpotovoro a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Vanuatu.<BR> <BR>
Muri
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.
Lenga Mpotovoro
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mpotovoro a peul esse:<BR> <BR>
Muri
🇫🇮
Lenga Mpotovoro
Classificassion
<BR>
Lenga Unua
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Unua o Unua a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Vanuatu.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Unua a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=onu
Lenga Mpotovoro
Còdes ISO
<BR>
Lactarius cistophilus
Descrission
Capel fin a 5 cm, nen zonà, rupì, gris violet o ardesia sombr, dle vire pì o men dëscolorà an òcra. Lamele s-ciasse, un pòch decorente, crema giaunastre. Gamba àuta fin a 4 cm e larga fin a 2 cm, veuida, nen scrobicolà, ciàira, giaunastra an bass. Carn da ciàira a un pòch dël midem color, a ven viòla daspërtut. Làit bianch, isolà a cambia nen, a ven violet an sla carn e an sle lamele, un pòch doss. Odor frutà o ëd còco.
Ambient
A chërs sota latifeuje sempevërde, sota la macia, dzortut sota Cistus monspeliensis.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Lactarius cistophilus Bon & Trimbach
Havre St-Pierre Water Aerodrome
Ël Havre St-Pierre Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Havre-Saint-Pierre, Québec, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CTE3.
Charles Jones
Anliure esterne
🇫🇮
Buis-les-Baronnies
44.27639°N, 5.27528°W
Buis-les-Baronnies a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 33,74 km², con 2 226 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 65 ab/km².
🇫🇮
Splietsdorf
Splietsdorf a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Vorpommern-Rügen, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
Lhuys
🇫🇮
Splietsdorf
A aparten a l'aministrassion ëd Franzburg-Richtenberg.
Santa Cruz
Santa Cruz a l'è na provinsa dl'Argentin-a. La capital a l'è Rio Gallegos. 🇫🇮
Mägenwil
Mägenwil a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton d'Argovia, con sirca 1.671 abitant. A së stend për na surfassa ëd 3,48 km², con na densità ëd popolassion ëd 480 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Birrhard, Brunegg, Hägglingen, Othmarsingen, Wohlenschwil.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.
🇫🇮
Lactarius repraesentaneus
Descrission
Capel fin a 15 cm, giaunastr òcra, tachiss peui sech, barbos al bòrd. Lamele da ciàire a crema òcra. Gamba àuta fin a 8 cm e larga fin a 3 cm, veuida, scrobicolà. Carn ch'a ven viòla, an sl'àgher. Làit bianch, isolà a cambia nen, a ven violet an sla carn e an sle lamele, americant.
Ambient
A chërs sota conìfere e biole, dzortut an montagna.
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Morano
Morano a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:
Pignone
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mara Bertolotto (dal 26/05/2014).
Anliure esterne
thumb|left|300px|Ël borgh vej 🇫🇮
Boissey
Boissey a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 5,32 km², con 202 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 38 ab/km².
🇫🇮
Lenga petjo
Pais andoa a l'é parlà
La lenga petjo o Petjo a fa part ëd le lenghe créole e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Giava e Bali).
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Petjo a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pey
🇫🇮
Lenga trio
Pais an dova a l'é parlà
La lenga trio o Trio a fa part ëd le lenghe carib e a l'é parlà dzortut an Suriname.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Trio a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tri
🇫🇮
Hypomecis roboraria
thumb|right|La ruva
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
Le farfale a volo an magg e giugn.
Distribussion
A viv an Italia setentrional e sentral.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Santa Fe (provincia)
Santa Fe a l'è na provinsa dl'Argentin-a. La capital a l'è Santa Fe, ma la sità pì importanta a l'è Rosario. 🇫🇮
Plouzané
Plouzané a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 33,14 km², con 11.400 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 344 ab/km².
🇫🇮
Inocybe sambucina
Descrission
Motobin goregn për esse na Inocybe, com Tricholoma columbetta.
Ambient
A chërs an teren sabios o giairos.
Comestibilità
A peul esse velenos.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Inocybe sambucina (Fr. : Fr.) Quélet
Comba dla Mòrt
thumb|right|200px|La Comba dla Mòrt
Licy-Clignon
Licy-Clignon a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 4,09 km², con 80 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 19 ab/km².
🇫🇮
Peter Stuyvesant
thumb|right|200px|Peter Stuyvesant Peter Stuyvesant a l'era nassù an Olanda dël 1612 e a l'é mòrt a New York dël 1672.
Stuyvesant a l'era un soldà d'esperiensa e a l'avìa përdù na gamba an bataja. A l'é stàit ël darié diretor general ëd la colònia dij Neuv Pais Bass, prima ch'a passèisso al Regn Unì dël 1664.
A l'ha avù na gran anfluensa an sj'achit ëd la sità ëd New York (a coj temp Neuv Àmsterdam).
A l'é stàit chiel a decide l'espansion ëd la sità dëdlà dla ponta sud ëd Manhattan; a l'ha fàit fabriché la muraja a protession contra j'indian, ch'a l'ha dàit ël nòm a Wall Street, peui ël canal arlongh na pista indian-a, ch'a l'é dventà Broadway.
Për dësfende la religion arformà olandèisa, a l'ha decidù vàire mzure contra j'àutre religion, dzortut ij quàcher (dont ël proselitism a marciava fòrt e che chiel a considerava tanme ëd pericolos agitator anarchista, dagià ch'a arconossìo nen ëd cap), ij luteran e ij batista. Tutun, ij sò superior (ij diretor dla Companìa dj'Indie ossidentaj, an Àmsterdam) a l'han anulà tute coste decision.
Stuyvesant a l'é sotrà ant la cesa ëd San March in the Bowery, a Manhattan.
🇫🇮
Lenga aràbica dl'Algeria
Classificassion
Në schema ëd classificassion dl' aràbich dl'Algeria a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=arq
Lenga Rerep
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Rerep o Rerep a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Vanuatu.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Rerep a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pgk
Morano Calabro
right|140px Morano Calabro a l'é un comun dla Calabria ëd 4.835 abitant, an provincia ëd Cosensa.
Aministrassion
thumb|right|200px|Ël castel norman-svevo Ël sìndich a l'é Francesco Di Leone (da l' 8/06/2009).
Sità gemelà
Morano Calabro a l'é gemelà con:
Arferiment
🇫🇮
Benjamin Disraeli
thumb|right|200px|Benjamin Disraeli Òm polìtich e scritor anglèis.
Benjamin Disraeli a l'era nassù a Londra ël 21 dë dzèmber dël 1804 e a l'é mòrt-ie ël 19 d'avril dël 1881.
A l'é stàit prim ministr dël Regn Unì për doi vire, dël 1868 e, peui, dal 1874 al 1880.
A l'ha dit
🇫🇮
Lierval
Lierval a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 3,77 km², con 132 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 35 ab/km².
🇫🇮
Lenga Malay, Sabah
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Malay, Sabah o Malay, Sabah a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Kalimantan).<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Malay, Sabah a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=msi
Santiago del Estero (provincia)
Santiago del Estero a l'è na provinsa dl'Argentin-a. La capital a l'è Santiago del Estero. 🇫🇮
Cidaria fulvata
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Bonnebosq
🇫🇮
Cidaria fulvata
Ambient
Ij parpajon a vòlo an luj e aost.
Distribussion
A viv an montagna, dal Trentin-Sud Tiròl a la Sicilia.
Catedral d'Osta
thumb|right|200px|La fassada La catedral d'Osta a resta da banda dël fòro roman d'Osta.
La stòria
Djë sgav sota la catedral dël di d'ancheuj a l'han mostrà la presensa an sël leu ëd na ca roman-a batìa durant ëd I sécol. A cost edifissi a aparten-o chèiche struture murarie, dle reste dj'anstalassion dël riscaudament ëd chèiche stansie e dij tòch ëd rissadure piturà. Ant la sconda mità dël III sécol sa ca a l'é stàita d'autut arcostruìa: as trata ëd n'edifissi quadrangolar con ij locaj postà dantorn a na cort sentral. Dij tòch dle decorassion a na mostro l'amportansa, parèj dla qualità dla costrussion, coma për l'edifissi precedent.
Chèiche modìfiche ch'a armonto anviron a la mità dël IV sécol, apress lë strument ëd Costantin, a fan pensé a l'esistensa ëd na ca dla Cesa, visadì un leu ëd divossion an na ca privà dovrà da le comunità cristian-e andoa a-i era ancor nen un vësco. Cost cit santuari a restava andoa a-i é la cripta dla catedral dël di d'ancheuj, sota 'l còro, e a l'era consacrà a Nòstra Sgnora dl'Assunsion. A chiel a dev assocessa la realisassion d'un bassin batesimal, con un diàmeter d'1,90 méter. Ël batisté a l'é stàit dovrà për na sinquanten-a d'agn, ëdcò durant la costrussion dla catedral primitiva.
La catedral paleocristian-a
J'arserche archeològiche mnà a parte da j'agn 1970 a l'han mostrà l'esistensa ëd na cesa catedral a ancaminé da la fin dël IV sécol. Sòn a vorërìa di la presensa ëd vësco d'Osta anterior a coj atestà da d'àutre sorgiss ëstòriche e da j'anscrission funerarie, ch'a ancamin-o da la mità dël V sécol.
Hawk Junction Water Aerodrome
Ël Hawk Junction Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Hawk Junction, Ontario, Canadà.
Catedral d'Osta
La catedral paleocristian-a
La catedral a l'é batìa ansima a la ca dël III sécol, dovrand ëdcò cheidun dij sò locaj e organisand lës passi ëd fasson ëd privilegé l'orientassion da est a òvest. La cesa, longa anviron 40 méter, comprèis ël batisté, a consistìa s'un salon retangolar, sarà a est da n'àbsid semi-sircolar e a òvest dal batisté prinsipal ch'a pogiava an manera direta an sla muraja dël cripto-pòrti. Arlongh le còte, gavà cola dël cripto-pòrti a son batì o riadatà dle sale scondarie; ant un-a ëd coste, an sla banda a nòrd, a-i é ël batisté dël V sécol. L'autar, che as arconòss ancor ancheuj për la marca lassà da na lòsa anserìa ant ël paviment, a l'era butà al sènter dël presbiteri. Cost ëspassi a ocupava tuta la zòna absidal a as peul arconòsse da le marche lassà da le cite pilie ch'a sostnisìo la recinsion ëd màrmol.
Hawk Junction Water Aerodrome
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CNH6.
Catedral d'Osta
La catedral paleocristian-a
A l'estremità ossidental ëd la navà a-i era ël batisté.
Ij travaj sucessiv
Sota 'l re 'd Borgògna Gontran, la cesa primitiva a l'é stàita agrandìa e restaurà.
N'àutr angrandiment a l'han fajlo sota l'episcopà d'Anselm III (vësco dal 994 al 1026), grassie ai fond dël re 'd Borgògna Rodolf III. Dzora la vòlta dla cripta a l'han fàit ël còro dël di d'ancheuj e, dnans al còro, la navà sentral. La costrussion a sarà livrà dël 1065.
Ël grand crucifiss ëd bòsch pendù a la vòlta dla catedral a l'é stàit benedet ai 10 d'ost 1397 dal vësco Jacques Ferrandin. Prima dël 1440 a l'han ëslongà le navà lateraj. An sla banda setentrional a l'han pogià un neuv ciòstr, fabricà da l'architet Pierre Berger ëd Chambéry, ch'a l'ha rampiassà col vej. Ël travaj, comandà dël 1442, a l'é stàit livrà dël 1460. Peui a l'han piassà le vëdrià. Apress ël ciòstr e le vëdrià, ël capìtol a l'ha fàit scurpì ij grandios cadreghin dël còro, an stil ogival; ij travaj, livrà dël 1469, a son euvra ëd doi artista savojard, mèistr Jean Vionin ëd Samoëns e mèistr Jean ëd Seytroux.
Apress tuti costi travaj, la costrussion dla catedral midema a l'é stàita agrandìa, fin-a a le dimension dël di d'ancheuj. Si travaj a son ancaminà dël 1493 e a l'han finije dël 1526. Antlora a l'han fàit la vòlta dël còro e cola dla navà granda, ëd forma ogival, për rampiassé l'antich sofit ëd bòsch travajà.
Dël 1518 a son ancaminà ij travaj dë slongament. La navà sentral e le doe lateraj a son ëstàite slongà ëd des méter anviron, për finì contra la midema muraja frontal. A l'intrada dla navà granda a l'han fàit un sagrà. La part àuta d'ës sagrà a l'é stàita archincà con colòne corinse, dij fresch e dë statue an tèra cheuita ch'a arpresentavo j'apòstoj testimon dl'arsuression e dl'assension ëd Marìa. Ël fond dla navà meridional a l'é ocupà da na sacristìa. Agrandìa përparèj, la catedral a l'é stàita consacrà ël di 'd san Bartromé, ai 24 d'ost.
Dapress ël 1526 la catedral a l'é stàita antitlà a Nòstra Sgnora e a San Gioann Batista.
La prima mension ch'i l'oma dij doi cioché a l'é dël 1272. Col a sud a l'é stàit arcostruì dël 1430.
A sud-òvest dla catedral a-i era ël campossanto dla sità. A l'ha durà 14 sécoj, fin-a al 1781. 🇫🇮
Joan Fuster
Poesìa
🇫🇮
Olea europaea
thumb|400px|N'uliva ëd pì che 1500 agn a Ìtaca, Grecia
Descrission
A l'ha na scòrsa pitòst sutila, partagià an tante scaje cite ëd color maròn ciàir. Ij branchèt a son rèid e a pòrto 'd cobie 'd feuje ovaj e bëslonghe, d'un color verd argentà, pì an sël bianch da la part da sota. A son sempevërde e gorëgne. Tute ansema a formo na còma nen tròp ës-ciassa.
Le fior a son cite e bianche, cujìe an cite pan-e, fiorìe da avril a giugn.
Distribussion
A l'é coltivà ëd fasson bondosa ant le zòne davzin al mar Mediterani.
Notissie
A l'é n'ìbrid.
A peul rivé a vàire senten-e d'agn.
Tèra dël Feu
La Tèra dal Feu a l'é na provinsa dl'Argentin-a. La capital a l'é Ushuaia. 🇫🇮
Olea europaea
La variant sërvaja
A esist ëdcò na variant ëd l'uliva ciamà uliva sërvaja (Olea europaea var. Oleaster), na frisa spinosa, ch'a l'é presenta ant ij leu pì càud e sùit, nen leugn da le rivere. A l'é ambelessì che na vira as entavo le vàire spece coltivà e domestie.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga wayana
Pais an dova a l'é parlà
La lenga wayana o Wayana a fa part ëd le lenghe carib e a l'é parlà dzortut an Suriname.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Wayana a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=way
🇫🇮
Velgast
Velgast a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Vorpommern-Rügen, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
Le Chaffal
44.88778°N, 5.16667°W
Lenga carib
Pais an dova a l'é parlà
La lenga carib o Carib a fa part ëd le lenghe carib e a l'é parlà dzortut an Venessuela.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Carib a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=car
🇫🇮
Lenga créola olandèisa skepi
Pais andoa a l'é parlà
La lenga créola olandèisa skepi o olandèis créol Skepi a fa part ëd le lenghe créole e a l'é parlà dzortut an Gujan-a.
Le Chaffal
Le Chaffal a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 11,58 km², con 38 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 3 ab/km².
Velgast
A aparten a l'aministrassion ëd Franzburg-Richtenberg.
Tarquinia
Stòria
Tarquinia (latin: Tarquinii; an etrusch, Tarch(u)na o Tarchnal) a l'era un-a dle prinsipaj sità dl'Etruria. Da Tarquinia a rivavo doi dij prim re ëd Roma, Tarquínio Prisco e Tarquínio ël Superb. 🇫🇮
Velgast
Colegament estern
Velgast no Sit ëd Amt ëd Franzburg-Richtenber
Lenga créola olandèisa skepi
Classìfica
Në schema ëd classìfica ëd l'olandèis créol Skepi a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lactarius mairei
Descrission
Capel fin a 12 cm, fibrilos-lanos, con barbe unìe an macie drite an disórdin al bòrd, un pòch zonà, da mon a ross. Lamele un pòch decorente, crema ciàir. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 1,5 cm, nen scrobicolà. Carn motobin fràgil, da biancastra a òcra monet an surfassa. Làit ch'a cambia nen an sle lamele o pì o men angrisent, brusch. Odor frutà peui nausios.
Ambient
A chërs sota le latifeuje.
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Grondòuna
Grondòuna (Grondona an italian, Grondonn-a an lìgure) a l'é un comun dël Piemont ëd 498 abitant, ant la provinsa ëd Lissandria.
As treuva ant l'Apenin Lìgure, ant la cita val dël torent Spinti, ch'a nass an Liguria e a confluiss ant la Scrivia.
Stòria
Ant l'àuta Età ëd mes Grondòuna a l'era anfeoda sota ij Marchèis ëd Gavi, ch'a la ten-o për cont dla Comun-a 'd Pavìa. Dël 1176 ël pais a passa sota 'l contròl dla Comun-a 'd Torton-a. A l'inissi dël sécol ch'a fa XIII la sgnorìa dël pais a l'é ancor spartìa antra jë sgnor de Grondona e ij marchèis ëd Gavi, ma dël 1210 tùit ij drit feodaj sël pais a passo a jë sgnor de Grondona, ch'a fan sarament ëd fidelità a la Comun-a 'd Torton-a. Dël 1259 Grondòuna as costituiss coma Comun-a ma a manten ij sò lijam ëd dipendensa feodal. Ant ij sécoj sucessiv, Grondòuna a passa an proprietà a la famija genoèisa dij Fieschi, ch'a riesso a tnìla 'dcò quand che dël sécol ch'a fa XV tuta la region a passa sota al Ducà 'd Milan. thumb|250px|left|La tor dël castelDël 1547, an séguit al faliment ëd la Congiura dij Fieschi a darmagi d'Andrea Doria, Grondòuna a passa a la famija Dòria, ch'an na fa Feod Imperial, valadì teritòri ch'a dependìa diretament da l'Imperi Roman Sacrà ma antitolà e goernà da le famije nòbile 'd Génoa, tanme bon-a part ëd l'Oltragiov geonèis. Dagià dël 1560 ël Feod Imperial ëd Grondòuna a passa a la famija Malaspin-a, ch'a la ten fin-a al 1797.
Dal 1797 al 1805 Grondòuna a fa part prima dla Repùblica Lìgure, e peui ëd l'Imperi Fransèis ëd Napoleon Bon-a-part. Dël 1815 a intra ant ël Regn ëd Sardëgna. Dal 1819 al 1859 a l'é comprèisa ant la Provinsa ëd Neuve, sota la Division ëd Génoa. Dal 1859, an séguit a la riorganisassion aministrativa dël Decret Rattazzi (Lèj n.3702, 23 otóber 1859) a passa ansema a tut ël Circondari ëd Neuve a la Provinsa ëd Lissandria e al Piemont.
Castel
An rivand da la bassa val as vëdd da lontan la tor dël castel ëd Grondòuna, isolà an sla sima dël Mont Asserel. A l'é tut lòn ch'a resta dël castel edificà dël 1181 për volèj dël vësco 'd Torton-a e ch'a l'ha seguì le sòrt dël pais fin al 1797, quand ch'a l'é stàit bandonà. A l'avìa na forma slongà, con tre tor silìndriche e na capela. Dël 23 d'avril 1934, ël mont a l'é franà sël pais, an fasend na desen-a 'd vìtime. Ancheuj a resta mach na tor, fornìa d'un portal an pera e con ancora chèich trassa dij bòrd sporzent ch'a sostenìo 'l caminament ëd ronda an bòsch.
thumb|250px|left|Faciada dla piev romànica ëd Santa Maria
Piev ëd Santa Maria
Paralela a la strà ch'a porta al paìs da Arquà, as treuva la cesa 'd Santa Maria Assunta, davzin al camposant. La cesa a conserva part dël sò aspet romànich original, an essend stàita edificà antra ij sécoj ch'a fan XII e XIII. A dipendìa da la giurisdission ëd la cesa 'd San Vitor a Borghet Borbaja. A l'é peui stàita modificà e amplià a la mità dël sécol ch'a fa XVII (1645-1647). La cesa a l'ha 'n portal an pera sormontà da n'arch a tut sest, con sculpìa na cros antra tre gili e la man benedisenta 'd Nosgnor. Ël cioché, a pianta quadra, a l'ha quatr pian se da cornis a dent ëd ressia e archet pénsij. La cela dla ciòca a l'ha dle overture a bìfora con pilatrin sormontà da capitel.
Tor ëd San Colomban
Ant ël camposant ëd la frassion Varian-a a s'àussa 'n cioché isolà. A l'é tut lòn ch'a resta dla cesa 'd San Colomban. Soa autëssa e la forma dla cela a fan pensé che la tor a l'avèissa la dobia fonsion ëd cioché dla cesa e 'd tor d'anvistament con un but difensiv.
thumb|300px|Vista dël paìs
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Silvio Barbieri (dal 06/06/2014).
Inocybe umbratica
thumb|right thumb|right
Grondòuna
Arferiment
🇫🇮
Inocybe umbratica
Descrission
Capel fin a 3 cm, fibrilos-setos, da biancastr a crema. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 0,5 cm, cotonos an bass, bianch o bes ciàir. Odor spermàtich.
Lenga aràbica Najdi
Lenga aràbica Najdi
Inocybe umbratica
Ambient
A chërs sota le conìfere, a l'ha pì car la montagna.
Paulownia tomentosa
thumb|right|Le fior
Lenga aràbica Najdi
Pais an dova a l'é parlà
La lenga aràbica Najdi o aràbich Najdi a fa part dle lenghe semìtiche e a l'é parlà specialment an Arabia Saudìa.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dl' aràbich Najdi a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ars
Plouzévédé
Plouzévédé a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 18,63 km², con 1.416 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 76 ab/km².
Paulownia tomentosa
Descrission
Costo artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Plouzévédé
🇫🇮
Paulownia tomentosa
Distribussion
Da finì.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Inocybe umbratica
Comestibilità
A peul esse velenos.
Lenga Port Sandwich
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Port Sandwich o Port Sandwich a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Vanuatu.<BR> <BR>
Tessennano
Tessennano a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Viterb, con sirca 420 (Cens. 2001) abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 14,65 km², con na densità ëd popolassion ëd 28,66 ab/km². A confin-a con Arlena di Castro, Canino, Cellere, Tuscania. 🇫🇮
Lenga Port Sandwich
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=psw
Lenga Musi
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Musi ò Musi a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Sumatra).
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Musi a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mui
Liesse-Notre-Dame
Liesse-Notre-Dame a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 9,96 km², con 1327 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 133 ab/km².
🇫🇮
Bonneville-la-Louvet
Bonneville-la-Louvet a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 21,03 km², con 673 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 32 ab/km². 🇫🇮
Cònica
thumb Na cònica (dal grech κωνικαί) a l'é na curva ch'as peul oten-se tanme session pian-a d'un còno sircolar.
Bonnemaison
Bonnemaison a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 8,49 km², con 331 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 39 ab/km².
Cònica
Stòria
Le còniche a son ëstàite studià fin da l'antichità. A-i é ch'i ch'a pensa che già Demòcrit a l'ancamin dël IV sécol aGC a fussa ocupasse 'd lor; tutun, conforma a la tradission, a sarìa stàit Menecmo (375 aGC anviron-325 aGC anviron) a antroduje ant ël tentativ d'arzòlve ël problema dla duplicassion dël cubo.
Bonnemaison
🇫🇮
Cònica
Stòria
Comsëssìa, le còniche a l'han avù soa sistemassion completa ant l'euvra d'Apolòni (262 aGC anviron-180 aGC anviron). 🇫🇮
Möriken-Wildegg
Möriken-Wildegg a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton d'Argovia, con sirca 3.733 abitant. A së stend për na surfassa ëd 6,61 km², con na densità ëd popolassion ëd 565 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Auenstein, Birr, Brunegg, Holderbank, Lenzburg, Lupfig, Niederlenz, Othmarsingen, Rupperswil, Veltheim.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.
🇫🇮
Lenga arára, pará
Pais an dova a l'é parlà
La lenga arára, pará o Arára, Pará a fa part ëd le lenghe carib e a l'é parlà dzortut an Brasil.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Arára, Pará a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aap
🇫🇮
Chalancon
44.51028°N, 5.34833°W
Chalancon a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 36 km², con 56 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 1 ab/km².
🇫🇮
Menecmo
Matemàtich. Menecmo a l'era nassù dël 380 aGC anviron e a l'é mòrt dël 320 aGC anviron.
A l'era dissìpol d'Eudòss. Conforma a la tradission, a l'é stàit chiel a antroduve le còniche, ant ël tentativ d'arzòlve ël problema ëd Delo dla duplicassion dël cubo.
🇫🇮
Euphyia bilineata
thumb|right|Mas-cc thumb|right|Fumela
Lenga créola afro-seminole
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël créol Afro-Seminole a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=afs
Hawkesbury (East) Airport
Ël Hawkesbury (East) Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Hawkesbury, Ontario, Canadà.
Euphyia bilineata
Ambient
Le farfale a volo da magg a stèmber.
Hawkesbury (East) Airport
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CPG5.
Lenga créola afro-seminole
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Euphyia bilineata
Distribussion
A viv an tuta Italia.
Wendisch Baggendorf
Wendisch Baggendorf a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Vorpommern-Rügen, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
A aparten a l'aministrassion ëd Franzburg-Richtenberg.
Liez (Aisne)
Liez a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 5,45 km², con 443 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 81 ab/km².
🇫🇮
Portovenere
Portovenere o Porto Venere (Portivene an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 3.763 abitant, an provincia dla Spessia.
Patrimòni dl'umanità
Dël 1997 Portovenere, ansema a le Sinch Tère e a le cite ìsole ëd Palmaria, Tino e Tinetto, a l'é stàita diciarà "patrimòni dl'umanità" da l'UNESCO.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Matteo Cozzani (dal 27/05/2013).
Inocybe praetervisa
Descrission
Capel fin a 5 cm, da fibrilos-smajà a rupì, da brun giàun a òcra giaunastr. Lamele s-ciasse, gris bes con arfless violet. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 0,7 o 1,2 cm, da bianca a crema rossastra ciàira.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Inocybe praetervisa Quélet
Lenga South West Bay
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël South West Bay a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sns
Zamáns, Vigo
San Mamede ëd Zamáns a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Redondela. Soa popolassion al censiment dël 2003 a l’era ëd 780 abitant, distribuì an 4 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Lenga ikpeng
Pais an dova a l'é parlà
La lenga ikpeng o Ikpeng a fa part ëd le lenghe carib e a l'é parlà dzortut an Brasil.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Ikpeng a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=txi
🇫🇮
Plovan
Plovan a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 15,8 km², con 648 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 41 ab/km².
🇫🇮
Lenga Ogan
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Ogan ò Ogan a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Sumatra).<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion ëd l ' Ogan a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Ogan language
Méssich
thumb|right|160px
Ël Méssich a l'é un pais dl'América Setentrional. A confin-a con jë Stat Unì a nòrd, con l'Océan Passìfich a òvest, con l'Océan Atlàntich (Gòlf dël Méssich) a est, con Guatemala e Belize a sud. La capital a l'é Sità dël Méssich. A l'ha na surfassa d'1.972.550 km² e na popolassion d'apopré 110 milion d'abitant.
Anté ch'as treuva
300px|center
Stòria
Ël Méssich a l'é indipendent dal 1821 cand, ai 24 fërvé, a l'ha diciairà soa indipendensa da la Spagna.
Organisassion polìtica e aministrassion
Ël Méssich a l'é në stat federal formà da 31 stat e da 'n distret federal ch'a conten la capital e ch'a l'é governà diretament dal govern central.
Ël president nùmer 66 dël Méssich a l'é Andrés Manuel López Obrador ,(dal 1m dë dzèmber 2018).
Anliure esterne
🇫🇮
Euphyia unangulata
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
Ij parpajon a vòlo an giugn.
Distribussion
Ràira, ma conossùa an località dl'Italia setentrional e sentral.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Phoenix canariensis
thumb|right|L'erbo
Descrission
Costo artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Distribussion
Da finì.
Notissie
A l'é n'ìbrid. Da finì.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Mühlau
Mühlau a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton d'Argovia, con sirca 986 abitant. A së stend për na surfassa ëd 5,52 km², con na densità ëd popolassion ëd 179 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Auw, Beinwil, Benzenschwil, Hünenberg (ZG), Merenschwand, Sins.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.
🇫🇮
Lenga aràbica marochin-a
Lenga aràbica marochin-a
Pais an dova a l'é parlà
La lenga aràbica marochin-a o aràbich marochin a fa part dle lenghe semìtiche e a l'é parlà specialment an Maròch.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dl' aràbich marochin a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ary
Le Chalon
45.15639°N, 5.08917°W
🇫🇮
Vanuatu
right|130px right|200px Vanuatu a l'é un pais dl'Osseania.
A l'é n'arsipélagh d' 83 ìsole d'adoss vulcànica.
La capital a l'é Port Vila.
A l'ha na surfassa ëd 12.189 km² e a conta anviron 210.000 abitant.
Anté ch'as treuva
300px|center
Stòria moderna
Vanuatu a l'é stàit un "condomini" dël Regn Unì e dla Fransa, con ël nòm ëd Neuve Ébridi, dal 1906 al 1980, quand a l'ha otnù l'indipendensa.
Lenghe ofissiaj
Vanuatu a l'ha tre lenghe ofissiaj: ël bislama, l'anglèis e 'l fransèis.
Lenga mapoyo
Pais andoa a l'é parlà
La lenga mapoyo o Mapoyo a fa part ëd le lenghe carib e a l'é parlà dzortut an Venessuela.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mcg
🇫🇮
Vanuatu
Organisassion polìtica
Ël prim ministr a l'é Joe Natuman (dal 2014).
Riccò del Golfo di Spezia
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Loris Figoli (dal 26/05/2014).
Anliure esterne
thumb|300px|left|Panorama 🇫🇮
Vanuatu
Organisassion polìtica
🇫🇮
Bonneville-sur-Touques
Bonneville-sur-Touques a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 6,68 km², con 354 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 53 ab/km².
🇫🇮
Jacopo della Quercia
Scultor.
Fieul ëd në scultor, Jacopo della Quercia a l'era nassù a Sien-a vers ël 1374 e a l'é mòrt a Sien-a dël 1438. A l'ha travajà dzortut a Sien-a, Bològna e Luca. Soa euvra a l'ha ampressionà vàire artista dl'Arnassensa, an particolar Michelàngel.
La tomba d'Ilaria del Carretto
Un-a ëd soe prime euvre, ansema a sò assistent Francesco ëd Valdambrino, a l'é stàita la tomba d'Ilaria del Carretto, vers ël 1406-1408. L'euvra, an në sclint ëstil gòtich, a l'é goernà ant la sacristìa dël Dòm ëd San Martin ëd Luca. A l'avìa comissionajla Paolo Guinigi, sgnor ëd Luca, për soa sconda fomna, mòrta a j'8 dë stèmber 1405 an catand soa sconda masnà.
D'àutre euvre
🇫🇮
Francesco Barberis
Francesco Barberis (stranomà Cichin) a l'é stàit un parlamentar e un përsonage amportant dël moviment ovrié turinèis. A l'era nà dël 1864 a l'é mòrt dël 1945. 🇫🇮
Lenga Uripiv-Wala-Rano-Atchin
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Uripiv-Wala-Rano-Atchin o Uripiv-Wala-Rano-Atchin a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Vanuatu.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Uripiv-Wala-Rano-Atchin a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=upv
Limé
Limé a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 5,55 km², con 153 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 27 ab/km².
🇫🇮
Inocybe grammata
Descrission
Capel fin a 6 cm, fibrilos-setos, un pòch scortià al disch, brun grisastr peui gris òcra rosastr. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 0,7 o 1 cm, con na siola marginà, da brunastr rosà a violet a la sima con l'età. Carn da biancastra a òcra. Odor spermàtich o un pòch brusch.
Ambient
A chërs sota latifeuje o conìfere, ant ij senté.
Comestibilità
A peul esse velenos.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Inocybe grammata Quélet
Bonnoeil
Bonnoeil a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 7,06 km², con 120 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 17 ab/km².
🇫🇮
Ca fòrt
thumb|right|Ivrèja, Ca fòrt dël borgh àut, sot al Castel, sécol ch'a fa X La Ca Fòrt a l'é un dij pì vej sistema ëd fortificassion spantià an Piemont, fin da ij temp dla prima età 'd Mes. As trata ëd na session a trapessio dla muraja perimetral, ch'a fa da protession contra a ij colp, për evité che ël mur a podèissa esse sfondà. Ij prim esempi a son dij sécoj ch'a fan IX e X.
🇫🇮
Elmenhorst
Elmenhorst a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Vorpommern-Rügen, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
A aparten a l'aministrassion ëd Miltzow.
Dinastìa Giulio-Clàudia
thumb|right|Tiberi La dinastìa Giulio-Clàudia a l'é la prima dinastìa amperial roman-a. A l'é durà dal 14 dGC al 68dGC.
Etimologìa
thumb|right|L'Imperi Roman sot a Tiberi August a l'avìa tre anvod da soa fija Giulia. Gnun ëd lor a l'é vivù a basta da suced-je. Parèj a vni-je dapress a chiel a l'é stàit sò fieul adotiv Tiberi, nàit a soa fomna Livia da sò prim mariage. August a fasìa part ëd la gens Giulia, un-a dle famije patrissie pì antiche ëd Roma. La part ëd Tiberi a l'era cola dla Gens Clàudia, ch'a restava mach na frisa pì giovo ëd cola Giulia. Dapress a Tiberi a son ëvnu-ie tre imperator ch'a restavo tant ëd la gens Clàudia, për part dël frel ëd Tiberi Neron Clàudi Drus, che dla gens Giulia, chi për part ëd Giulia la veja, fija dël prim mariage d'August (Calìgola e Neron), chi për part dla seur d'August Otavia Minor (Clàudi). Për via 'd sossì jë stòrich a l'han ciamà la dinastìa "Giulio-Claudian-a", combin che j'imperator ch'a l'han fane part a l'abio mai dasse un chèich nòm dinàstich. thumb|right|Calìgola
Tiberi (14–37)
Ël prinsipi dël règn ëd Tiberi a l'é stàit pasi e pitòst amprontà a boneur. Tiberi a l'ha soagnà la potensa roman-a e a l'ha fàit monté la balansa ativa dlë stat. Belavans sò règn motobin prest a l'é stàit caraterisà da sospet e denigrassion. Dël 19 an vàire a l'han daje la colpa dla mòrt ëd sò anvod, Germànich, ch'a l'era motobin popolar. Dël 23 a l'é mòrt-ie sò fieul, Drus. Viaman ël caràter ëd Tiberi a l'é sërasse e a l'ha anandià vàire process për tradiment, dont nen pòchi a son finì con dj'esecussion capitaj. thumb|right|Intrada dël tempi ëd Clàudi. Un tempi dedicà a chiel a l'era stait tirà sù ëdcò a Vian-a, a la stassion ëd confin antra Imperi roman e Regn ëd Còssio Sgond. A l'ha finì për lasseje 'l podèj al comandant dla guardia, Lucius Aelius Seianus, e dël 26 chiel a l'é artirasse an soa vila ant sl'ìsola ëd Capri. Sejan a l'é ancagnisse con le përsecussion, dëmentrè ch'as dava da fé a consolidé sò podèj përsonal. Dël 31 a l'é stàit nominà cò-cònsol ansema a Tiberi e a l'ha mariasse con Livila, anvoda dl'amperador. Ma con lòn a l'é rivà a fesse trapëtta daspërchiel: la manìa ëd përsecussion dl'amperador, che chiel a l'avìa sempe dovrà a sò avantagi, a l'ha arvirasse contra a chiel-midem. Dël midem ann Sejan a l'é stàit condanà a mòrt, ansema a vàire sò amis. Le përsecussion a l'han tirà drit fin a che Tiberi a l'é peui mòrt, dël 37. thumb|right|Neron
Calìgola (37–41)
Na vira che Tiberi a l'é mòrt vàire ëd coj ch'a l'avrìo podù suced-je a j'ero stàit massà an mala manera. L'ùnich sucessor lògich ch'a-i restava a l'era sò anvod (ël fieul ëd Germànich) Gajo. A l'era 'cò la përson-a che Tiberi a l'avìa sërnù. La gent a lo disìa "Calìgola", visadì "stivalèt", e con col nòm-lì a l'é passà a la stòria. Calìgola a l'é partì ant na manera che a la gent a l'é pro piasuje, ën chitand le përsecussion e brusand j'archivi ëd sò barba. Për maleur, però, motobin prest a l'ha pijaje la mal ëd famija. Dla fin dël 37 a smonìa già vàire marche ëd problema ëd testa, marche ch'a l'han peui possà vàire comentator dël dì d'ancheuj a pensé ch'a fussa malavi d'encefalite (ch'a peul dé problema dë stabilità mental) d'ipertiroidism, ò miraco bele mach d'un gran brut esauriment nervos (ch'a podrìa ess-je rivà 'cò mach për via dla vita greva ëmnà da soa posission). Cola ch'a fussa la rason, da 's moment-lì a-i é sta-ie un gran straviron an soa manera 'd fé, lòn ch'a l'ha mnà sò biògraf a pensé ch'a fussa vnùit mat.