cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Provincia ëd Biela
Geografìa
A confin-a a nòrd con la Val d'Osta e d'j'àutre part con le province ëd Turin e Vërsèj. A passo 'nt la provincia l'Elv, la Stron-a, ël Serv e la Séssera. Le montagne pì àute ëd la provincia a son ël mont Mars, ël Bò, ël Crest e ij Tre Vësco.
Garliava
Garliava ([[Media:Garliava.ogg|sgnaché sì për sente la pronunsia]]) a l'é na comun-a dla Contà ëd Kaunas, ant la munissipalità dël distret ëd Kaunas. A son staje garantì ij drit ëd Magdeborgh, o drit ëd sità, ant l'ann 1958. 🇫🇮
Provincia ëd Biela
Stòria
A l'è stàita istituìa dël 1992, dëstacandse da la provincia ëd Vërsèj.
Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'è Roberto Simonetti (da l' 8/06/2009).
Lenga yuracare
Pais an dova a l'é parlà
La lenga yuracare o Yuracare a l'é un-a dle lenghe isolà e a l'é parlà dzortut an Bolivia.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Yuracare a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=yuz
🇫🇮
Dhiantus alpinus
Descrission
A l'é na pianta ch'a viv sempre, motobin bassa, auta da tre a vint cm. Le feuje a son larghe da tre a sinch mm, a son concentrà al pé dla pianta e peui, a cobie, arlongh la gamba. Normalment a fà ëd bocc ëd fior sìngole e con picol, con diàmetr da tre a quatr cm, con sinch pétaj sfrangià an ponta, ch'a parto tuit ansema e ch'a mostro n'anel ëd color pi sombr an vers ël sènter.
Ambient
A chërs ant ij teren calcaros e rocos, ant ij pra, da 1.500 a 2.500 m.
Fioridura
Da luj a agost.
Venafro
Venafro a l'é na comun-a dla region Molise, an provincia d'Isernia, con sirca 11.083 abitant. As dëstend su na surfassa ëd 45 km², con na densità ëd popolassion ëd 246 abitant al chilòmeter quàder. A confin-a con Capriati a Volturno (an provinsa ëd Caserta), Ciorlano (an provinsa ëd Caserta), Conca Casale, Mignano Monte Lungo (an provinsa ëd Caserta), Pozzilli, San Pietro Infine (an provinsa ëd Caserta), San Vittore del Lazio (an provinsa ëd Frosinon), Sesto Campano. 🇫🇮
Dhiantus alpinus
Particolarità
A l'é na pianta proteta a lë stat sarvaj. D'istà a pija na colorassion reusa e d'invern a manten le feuje. A cor për tèra e a fà dij tapiss, a l'é adata për ij giardin rocos.
Carlo Bonadei
Carlo Bonadei a l'era nassù a Castione dël 1822 e li a l'é mòrt dël 1901. A mostava siense geològiche e zoològiche.
Euvre
Le soe euvre prinsipaj a son:<BR>
III sonèt ëd la coron-a
An drinta a costo sonèt, ël Bonadei a spiega soa ideja për arzolve ij problema: a-i va "eva për tùit", val a dì considerassion për tùit ij partì e tute le opinion. Paròle
bele e uman-e.<BR>
Brisighella
right|120px Brisighella (Brisighèla an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna dë 7.682 abitant, an provincia ëd Ravënna.
Carlo Bonadei
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Region Lombardia - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi
Brisighella
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Davide Missiroli (da l' 8/06/2009).
Carlo Bonadei
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Brisighella
Sità gemelà
Brisighella a l'é gemelà con:
Anliure esterne
thumb|right|200px|La Tor ëd l'Orlògi
🇫🇮
Sponholz
Sponholz a l'é un munissipi dl'Almagna, situà ant ël distret ëd Mecklenburgische Seenplatte, ant lë stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental. A l'ha 26.96 km² ëd aira, e soa popolassion dël 2019 a l'é staita stimà an 748 abitant.
Nassau
200px|thumb|Ël Parlament dle Bahamas Nassau a l'é la capital dle Bahamas.
A conta apopré 210.000 abitant.
Sità gemelà
Nassau a l'é gemelà con:
Scapoli
Scapoli a l'é na comun-a dla region Molise, provincia d'Isernia, con sirca 949 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 16 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 59 ab/km quadrà. A confin-a con Colli a Volturno, Filignano, Rocchetta a Volturno.
Nassau
Sità gemelà
🇫🇮
Scapoli
🇫🇮
Diofant
right|thumb|200px|Cuvertin-a dël liber Arithmetica ëd Diofant (1621)
Cotignola
right|140px Cotignola (Cudgnôla an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna dë 7.088 abitant, an provincia ëd Ravënna.
Diofant
Matemàtich. Diofant ëd Lissandria an Egit a l'é nassù tra 'l 200 e ël 214 e a l'é mòrt tra 'l 284 e ël 298.
Cotignola
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonio Pezzi (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Diofant
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Cotignola
Sità gemelà
Cotignola a l'é gemelà con:
Anliure esterne
🇫🇮
Lee Miller
Lee Miller a l'é stàita na modela ch'a la peui chità costa atività pr'ëvnì fotògrafa.
A l'era nassùa dël 1907 davzin a New York. A set agn a l'era stàita violentà. Dël 1929 a l'é andàita a Paris, anté ch'a l'é gropasse a Man Ray; l'ann apress a l'ha duvertà në studi për sò cont. Dël 1934 a l'é mariasse con Aziz Eloiu Bey. Pì tard però ij doi as son chitasse e la fotògrafa a l'ha rancontrà ël pitor surealista Roland Penrose, ch'a dventrà sò scond marì. Ij doi a van a abité a Londra. Finìa la sconda guèra mondial, a tramuda an na cassin-a ant ël Sussex, andoa ch'a òspita anteletuaj e artista, dont Pablo Picasso, Saul Steinberg, Max Ernst.
A l'é mòrta dël 1977. 🇫🇮
Lafayette (Luisian-a)
thumb|right|140px|Drapò dla sità
Lafayette a l'é na sità dla Luisian-a, ant'jë Stat Unì, ëd 110.000 abitant, la quarta sità dlë stat për popolassion.
Anliure esterne
thumb|right|200px|La catedral ëd San Gioann
🇫🇮
Lenga zuni
Pais andoa a l'é parlà
La lenga zuni o zuni a l'é un-a dle lenghe isolà e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.
Lenga mbariman-gudhinma
Pais an dova a l'é parlà
La lenga mbariman-gudhinma o Mbariman-Gudhinma a fa part ëd le lenghe australian-e e a l'é parlà dzortut an Australia.
Lenga zuni
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Zuni a peul esse:
Lenga mbariman-gudhinma
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Mbariman-Gudhinma a peul esse:
Lenga zuni
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=zun
Lenga Hamtai
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Hamtai o Hamtai a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Lenga mbariman-gudhinma
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=zmv
Lenga Hamtai
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Hamtai a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hmt
Pierrafortscha
Pierrafortscha a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton ëd Friborgh, con sirca 142 abitant. A së stend su na surfassa ëd 5,06 km², con na densità ëd popolassion ëd 28 abitant për chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Friborgh, Marly, Sankt Ursen, Tentlingen, Villarsel-sur-Marly.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é ël Fransèis. 🇫🇮
Bridgetown
A conta 96.578 abitant (2006).
Sità gemelà
Bridgetown a l'é gemelà con:
Retheuil
Retheuil a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 14,87 km², con 335 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 22 ab/km².
🇫🇮
Bridgetown
Sità gemelà
🇫🇮
Roullours
Roullours a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 13,22 km², con 674 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 51 ab/km².
🇫🇮
Colere
Colere (Còler an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.127 abitant, ant la provinsa ëd Bérghem.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Benedetto Bonomo (dal 26/05/2014).
Arferiment
thumb|left|300px|Panorama 🇫🇮
Pièja
Pièja (Piea an italian) a l’é un comun ëd 612 abitant dla provincia d'Ast. A fa part dla Comun-a Colinar ëd Val Rilà.
Lenga Kawacha
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kawacha o Kawacha a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Pièja
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Bruna Fasolio (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga Kawacha
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kawacha a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kcb
Sainte-Maxime
Saint-Maxime (Santo Massimo an lenga local) a l'é na comun-a ëd 13800 abitant ant ël Var.
A resta an sla bordura dël massiss dij Maures. A l'ha des chilòmeter ëd rive ëd sabia fin-a: cola dla Crosëtta, con la scòla ëd vela; dla Madrague; la Nartelle, un dij pont dë sbarch ëd j'Alià dl'ost 1944; cola dj'Elefant; cola dla Garonnette.
Stòria
Ij monio ëd Lérins a l'han ocupà si leu vers ël sécol ch'a fa VII e a l'han daje ël nòm ëd costa santa ëd sò órdin, ch'a l'avìa fondà ël convent ëd Callian.
A mità dël sécol ch'a fa XIV, la sità a l'é stàita ravagià da la pest nèira.
La sità a l'é stàita liberà ai 15 d'ost 1944.
Ij mërcà
Tute le matin, gavà ël lùn-es an invern, a-i é ël mërcà coatà an piassa dël Mërcà. Al vënner ëd matin an piassa Jean Mermoz as ten la fera. Ël mërcà dij prodot regionaj as dësrola ël giòbia 'd matin an piassa dij Sarrazins. Da mità giugn a mità stèmber a-i é ël mërcà dj'artisan, da sinch ore dël dòp-disné a óndes ore dla sèira, ant le stra pedonaj dël sènter. 🇫🇮
Cardè
Economìa
(stèmber 2006)
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Reitano (dal 26/05/2014).
Anliure esterne
🇫🇮
Eratòstene
thumbnail|destra|200px|Eratòstene
Matemàtich, geògraf e astrònom. Nassù a Ciren-e anviron dël 276 aGC, mòrt a Lissandria an Egit anviron dël 194 aGC.
Eratòstene a dirigìa la biblioteca ëd Lissandria e a l'era amis e corëspondent d'Archimede. A l'ha dissegnà na carta dël mond conossù d'antlora, da Gibiltèra a l'India e da la Somalia al sìrcol polar àrtich. A l'ha determinà la distansa antra Lissandria e Roma an 3750 stadi.
La mzura dël raj dla Tèra
Sò arzultà pì avosà a l'é soa mzura dël raj dla Tèra. Eratòstene a savìa che a mesdì dël solstissi d'istà ant la sità ëd Sien-e un paloch vertical a fasìa pa d'ombra, antant che a Lissandria, a 5000 stadi (visadì 799,2 chilòmeter) ëd distansa l'ombra a formava n'àngol ëd 7°12'. Sòn a l'ha përmëtuje ëd calcolé la sirconferensa dla Tèra (o mej, la longheur d'un meridian) an 252000 stadi, con n'aprossimassion dël 2%.
Quilchena Airport
Ël Quilchena Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Quilchena, Columbia Britànica, Canadà.
Eratòstene
La mzura dël raj dla Tèra
Eratòstene a l'ha anventà ël métod dlë siass për trové tuti ij nùmer prim pì cit d'un nùmer dàit.
Xerocomus ferrugineus
Descrission
Com lë Xerocomus subtomentosus, ma ël capel a l'é da brun dàter a brun rossastr. Tuboj e përtus a son pì o men anvërdent. La gamba a l'é fibrilosa-rugosa.
Ambient
A chërs sota latifeuje.
Comestibilità
A ven dàit për comestìbil.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Gentiana purpurea
Descrission
A l'é na pianta ch'a viv sempre, con la gamba sempia e drita, silìndrica e veuida, auta da vint a sessanta cm. A l'ha dle feuje pla verd brilant, ovaj e a lansa, con bòrd anter e sinch nervadure. Le fior a son riunìe an ponta dla gamba o a l'assëlla dle feuje dë dzora, an fass da un a tre, a ciòca, spartìe an su an part rionde, porpra da fòra, giaunastre e pontegià da drinta.
Fioridura
Da luj a agost.
Particolarità
Specie proteta. Scond Plini, j'arginsan-e a devo sò nòm a Gensi, re dl'Iliria, che për prim a l'avìa notane le proprietà medissinaj. As cheujo le reis ëd le piante madure, an otonn o a l'inissi dla prima e as fan sëcché; a son dotà d'assion contra la frev e a stìmolo le funsion digestive, an pi a son tòniche ant jë stat ëd fatigament. L'arginsan-a a l'é dovrà dcò ant la fabricassion ëd licor e caramele.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Quaranti
Quaranti a l’é un comun ëd 210 abitant dla provincia d'Ast.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luigi Scovazzi (dal 13/05/2001 -second mandà: 2006-).
Anliure esterne
🇫🇮
Rouvres (Calvados)
Rouvres a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 8,95 km², con 179 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 20 ab/km².
🇫🇮
Xerocomus badius
thumb|right thumb|right thumb|right thumb|right
Descrission
Capel fin a 15 cm., tachiss (ecession) peui sech, brilant o vlutà, da maròn a brun bai. Tuboj longh, pian, adnà, da giaunastr a giàun vërdastr. Përtus fin, giàun pì o men viv, a ven-o motobin bleu al toch. Gamba àuta fin a 12 cm. e larga fin a 4 cm., da seulia a fibrilosa-rugosa, da giàuna ocra a brunastra. Carn motobin consistenta, biancastra o giaunastra, a ven un pòch bleua. Savor doss.
Ambient
A chërs ant ij bòsch.
Comestibilità
Comestìbil.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Xerocomus badius (Fries) Kühner ex Gilbert
Staven
Staven a l'é un munissipi dl'Almagna, situà ant ël distret ëd Mecklenburgische Seenplatte, ant lë stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental. A l'ha 14.67 km² ëd aira, e soa popolassion dël 2019 a l'é staita stimà an 368 abitant.
Bruno Besta
Bruno Besta, scritor an lombard. A l'era nassù a Teglio dël 1905 e a l'é mòrt del 1964. A l'é stàit un famos médich specialista ant la cura dla tisi.
Bohain-en-Vermandois
Bohain-en-Vermandois a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. 🇫🇮
Bruno Besta
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Region Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi
🇫🇮
Quill Lake Airport
Ël Quill Lake Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Quill Lake, Saskatchewan, Canadà.
Pianëssa (Ël Borgh Sesia)
miniatura|sinistra Pianëssa (pronunsia local: [pja'nɛsa] ; italian: Pianezza) a l'é na frassion dla comun-a dël Borgh Sesia, an Provincia ëd Vërsèj.
Arferiment
🇫🇮
Màssima
As conòsso nen le dàite ëd nassensa e mòrt ëd Màssima, ma la tradission a buta sa santa antra 'l 650 e ël 750.
Ignalina
Ignalina ([[Media:Ignalina.ogg|sgnaché sì për sente la pronunsia]]) a l'é na comun-a ëd la Contà d'Utena, ant la munissipalità dël distret d'Ignalina). A son staje garantì ij drit ëd Magdeborgh, o drit ëd sità, ant l'ann 1950.
🇫🇮
Màssima
Pì tard a sarìa stàita sernùa për dirige ël convent ëd Callian, davzin a Fayence, anté che a son goernà la pì part ëd soe arlichie.
Soa festa a l'é ai 15 ëd maj. A l'é patron-a ëd Sainte-Maxime.
A pòrto sò nòm
🇫🇮
Cesa ëd Sainte-Maxime
La cesa ëd Sainte-Maxime a l'é stàita costruìa dël 1672 e a l'ha avù dj'angrandiment an vàire perìod. A l'ha 'n cioché elegant an fer forgià e un portal decorà con un tìmpan modern an siràmica.
Andrinta a-i é n'autar baròch an màrmol òcra e verd, ch'a ven dal monasté dla Verne, e dij cadreghin dël sécol ch'a fa XV. A-i son ëdcò tre teste d'angiolet dla scòla ëd Puget e dle vëdrià contemporanie. 🇫🇮
Lenga ayabadhu
Pais andoa a l'é parlà
La lenga ayabadhu o Ayabadhu a fa part ëd le lenghe australian-e e a l'é parlà dzortut an Australia.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ayd
🇫🇮
Belmopan
thumb|right|200px|Ël Parlament Belmopan a l'é la capital dël Belize. A conta apopré 13.400 abitant.
Stòria
Belmopan a l'é stàita fondà ant j'agn '60 dël sécol ch'a fa XX, dòp che la veja capital, Belize City, a l'era stàita squasi dëstrua da n'uragan.
Dël 1970 a l'é diventà la capital dle stat.
🇫🇮
Sesto Campano
Sesto Campano a l'é na comun-a dla region Molise, provincia d'Isernia, con sirca 3.094 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 36 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 86 ab/km quadrà. A confin-a con Ciorlano (CE), Mignano Monte Lungo (CE), Pratella (CE), Presenzano (CE), Venafro.
🇫🇮
Jarcieu
45.33472°N, 4.94722°W
Lenga pakanha
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Pakanha a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pkn
🇫🇮
Lenga Kamasa
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kamasa o Kamasa a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Jarcieu
Jarcieu a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Isère. A së stend për na surfassa ëd 6,31 km², con 780 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 123 ab/km².
Lenga Kamasa
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kamasa a peul esse:<BR> <BR>
Cartignan
right|140px Cartignan (Cartignano an italian; Cartinhan an ossitan) a l’é un comun ëd 181 abitant dla provincia ëd Coni.
Jarcieu
🇫🇮
Lenga Kamasa
Còdes ISO
<BR>
Cartignan
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Diego Einaudi (da l' 8/06/2009).
Lenga Kamasa
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=klp
Cartignan
Arferiment
🇫🇮
Braine
Braine a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 11,61 km², con 2138 abitant, scond ël censiment dël 2006, con uma densità ëd 184 ab/km².
Salcedo, Pontevedra
San Martiño ëd Salcedo a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Pontevedra. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 2.241 abitant (1.161 fomne e 1.080 òm), distribuì an 28 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Rubercy
Rubercy a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 5,5 km², con 88 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 16 ab/km².
Janneyrias
45.75278°N, 5.1125°W
Rubercy
🇫🇮
Castagnì
Castagnì (Castagnito an italian) a l’é un comun ëd 2.007 abitant dla provincia ëd Coni.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Felice Pietro Isnardi (da l' 8/06/2009).
🇫🇮
Cologno al Serio
Cologno al Serio (Cològn söl Sère an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 11.133 abitant, ant la provinsa ëd Bérghem.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Chiara Drago (dal 06/06/2016).
Sità gemelà
Cologno al Serio a l'é gemelà con:
Arferiment
thumb|left|230px|La Porta Cassatica e ël Navij 🇫🇮
Pleine-Selve
Pleine-Selve a l'é 'l nòm:
Hypocreopsis lichenoides
Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs ëdzora al bòsch mars ëd sàles, da l'invern a la prima.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Plaffeien
Plaffeien a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton ëd Friborgh, con sirca 3.594 abitant. A së stend su na surfassa ëd 66,53 km², con na densità ëd popolassion ëd 54 abitant për chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Boltigen (ant ël canton ëd Berna), Val-de-Charmey, Guggisberg (ant ël canton ëd Berna), Jaun, Giffers, Oberwil im Simmental (ant ël canton ëd Berna), Plasselb, Rechthalten, Tafers, Brünisried.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Toma dël làit brusc
thumb|left|Na fëtta ëd toma La toma dël làit brusc a l'é ën formagg fàit ëd làit ëd vaca, tìpich dla Valsusa, dla Val Sangon e dle Valade 'd Lans.
Anliure esterne
Pàgina dedicà: www.provincia.torino.gov.it
🇫🇮
Rocavran
Rocavran (Roccaverano an italian) a l’é un comun ëd 461 abitant dla provincia d'Ast.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Enrico Cirio (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga kuku-ugbanh
Pais andoa a l'é parlà
La lenga kuku-ugbanh o Kuku-Ugbanh a fa part ëd le lenghe australian-e e a l'é parlà dzortut an Australia.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Kuku-Ugbanh a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ugb
🇫🇮
Trollenhagen
Trollenhagen a l'é un munissipi dl'Almagna, situà ant ël distret ëd Mecklenburgische Seenplatte, ant lë stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental. A l'ha 17.81 km² ëd aira, e soa popolassion dël 2019 a l'é staita stimà an 899 abitant.
Rocquigny
Rocquigny a l'é 'l nòm:
Lenga angika
Pais an dova a l'é parlà
La lenga angika ò Angika a fa part ëd le lenghe indoarian-e e a l'é parlà dzortut an India.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=anp
🇫🇮
Francisco Goya
thumb|275px|Carl IV dë Spagna e soa famija, 1800. right|thumb|275px|Ël tre ëd magg dël 1808, 1814. Ouli su tèila, 266 х 345 cm. [[Museo del Prado, Madrid.]]
Sanary-sur-Mer
Sanary-sur-Mer (San Nazaire an lenga local) a l'é na comun-a ëd 17400 abitant ant ël Var.
Francisco Goya
Francisco de Goya y Lucentes, nassù ël 30 ëd mars dël 1746, mòrt ël 16 d'avril dël 1828 a l'era un pitor spagneul. A l'ha piturà vàire ritrat ëd la Famija Real Spagneula. Le soe euvre pì avosà a son "Carl IV dë Spagna e soa famija" e "Ël tre ëd magg dël 1808".
Sanary-sur-Mer
Stòria
A parte dal 1933, Sanary-sut-Mer a l'é dventà arpar ëd vàire anteletuaj ch'a scapavo dal regim ëd Hitler. Ij nòm dj'arfugià a son massionà da na targa dacant a l'ufissi 'd torism. Antra i pì arnomà a-i ero Thomas Mann e sò frel Heinrich, Lion Feuchtwanger, Alma Mahler, Franz Werfel, Stefan Zweig. A l'armistissi dël 1940, mersì a l'antërvension ëd la fomna dël pressident Roosevelt, la pì part a l'ha podù arfugesse ant jë Stat Unì. D'àutri a son ëstàit antërnà ant ël camp dij Milles, davzin a Aix-en-Provence.
Mërcà
Al mërco a-i é ël grand mërcà al pòrt. 🇫🇮
Francisco Goya
Vita
Goya a l'era nassù a Fuendetodos, an Aragon-a, dël 1746. A l'avìa studià a Madrid e Roma, e ant ël 1771 a l'era a Parma. D'apress col ann, a l'era tornà an Spagna.
Ant ël 1774 a l'era marriasse e a l'avìa ancaminà a travajé për ij Reaj dë Spagna. Ant ël 1783 a l'era motobin avosà për ij sò ritrat.
Ma ant ël 1790 a l'é vnù malavi. As sa nen da bin cola che a fussa soa maladìa. An col temp lì, le soe euvre a son visionarie e terible. Ël sò stat mental a l'era pegiorà con l'invasion fransèisa, ëdcò se a l'ha ispiraje la soa ciadeuvra ("Ël tre ëd magg dël 1808").
Goya a l'é mòrt a 82 agn, dël 1828.
🇫🇮
Cesa d'Évenos
La cesa d'Évenos a armonta al sécol ch'a fa XIII. A l'ha un cioché a doe fnestre. 🇫🇮
Colzate
Colzate (Colgiàt an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.634 abitant, ant la provinsa ëd Bérghem.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Adriana Dentella (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014).
Arferiment
thumb|left|300px|Panorama dël borgh vèj 🇫🇮
Radisson Airport
Ël Radisson Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Radisson, Saskatchewan, Canadà.
Michel Pacha
Marius Michel a l'era nà dël 1819.
A l'avìo stranomalo Michel Pacha përchè a l'avìa costruì 110 faro an sle còste otman-e.
A Tamaris, davzin a la Seyne, a l'ha fàit fabriché tut un quarté 'd vile neo-moresche.
Soa fomna a l'é stàita massà dël 1893. Chiel a l'é mòrt dël 1907. 🇫🇮
Sessano del Molise
Sessano del Molise a l'é na comun-a dla region Molise, provincia d'Isernia, con sirca 920 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 24 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 38 ab/km quadrà. A confin-a con Carpinone, Chiauci, Civitanova del Sannio, Frosolone, Miranda, Pesche, Pescolanciano.
🇫🇮
Lenga Menya
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Menya a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mcr
Corneda, O Irixo
Santiago ëd Corneda a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dl'Irixo. Soa popolassion al censiment dël 2007 a l’era ëd 186 abitant (99 fomne e 87 òm).
Rully (Calvados)
Rully a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 10,1 km², con 212 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 21 ab/km².
Xerocomus subtomentosus
thumb|right
San Caetano, Santiago de Compostela
Santiago ëd San Caetano a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Santiago de Compostela. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 900 abitant (456 fomne e 444 òm) distribuì an 13 grup ëd popolassion.
Frades, A Estrada
Santa María ëd Frades a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dl'Estrada. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 205 abitant (105 fomne e 100 òm), distribuì an 7 grup ëd popolassion.
San Caetano, Santiago de Compostela
🇫🇮
Xerocomus subtomentosus
Descrission
Capel fin a 10 cm., vlutà, da brun giàun a olivastr, dle vire rossastr. Tuboj smajà, giàun viv peui un pòch oliva. Përtus largh, nen regolar, giàun òr peui olivastr, a cambio squase nen. Gamba àuta fin a 10 cm. e larga fin a 2,5 cm., fibrilosa-strià, da un pòch dël midem color a brun rossastr. Carn ciàira, a cambia squase nen o a ven pen-e bleua, dossa.
Frades, A Estrada
🇫🇮
Xerocomus subtomentosus
Comestibilità
Comestìbil.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Xerocomus subtomentosus (L. : Fr.) Quélet
Bouzas, Vigo
San Miguel ëd Bouzas a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Vigo. Soa popolassion al censiment dël 2003 a l’era d'apopré 5.000 abitant.
🇫🇮
Jardin
45.49722°N, 4.90889°W
L'Avan-a
right|140px L'Avan-a (La Habana an espagneul) a l'é la capital ëd Cuba.
Sità gemelà
200px|thumb|right|Ël Memorial José Marti an Piassa dla Revolussion L'Avan-a a l'é gemelà con:
Giornà (amzura)
La giornà a l'è n'unità dë mzura ëd surfassa dovrà an Piemont, corispondent anviron a 3.810 méter quàder, e për tradission formà da 100 tàole.
Coma unità dë mzura a l'è staita dovrà fin daj prim temp dl'età ëd mes, quand a l'era ciamà sentenari (coma fàit ëd sent part). Con la denominassion ëd giornà la mzura a l'é atestà dal sécol ch'a fa XII, quand la veja denominassion a l'ha tacà a dësparì. Al di d'ancheuj as deuvra ancor fra ij paisan. 🇫🇮
Polinòmi d'Hermite
Ij polinòmi d'Hermite, ch'a pijo sò nòm dal matemàtich Charles Hermite, a son definì përparèj: Ij polinòmi d'Hermite a seurto fòra tanme solussion dj'equassion diferensiaj linear omogenie, dlë scond órdin An dzorpì, h_n(x) a l'é 'l polinòmi ëd cobiament d'un graf complet su n element. A valo ëdcò j'equassion për tuti j'n \geq 2. 🇫🇮
Lenga kuku-uwanh
Pais andoa a l'é parlà
La lenga kuku-uwanh o Kuku-Uwanh a fa part ëd le lenghe australian-e e a l'é parlà dzortut an Australia.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Kuku-Uwanh a peul esse:
Plasselb
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Lenga kuku-uwanh
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=uwa
🇫🇮
Bianch dij Còj Bérich
Ël vin Bianch dij Còj Bérich a l'é otnù dal taj ëd j'uve Garganega, Trebian, Sauvignon, Pinòt bianch e Riesling. Vin gradèivol, color giaun òr, a presenta na variet° 'd pëfum ch'a compagno na serie ëd sentor ch'a van dal frutà al balsàmich vinos, con savor bocant, equilibrà e mòrbid. A l'é un vin da tut past chas produv ant le comun-e ëd Castegnero, Arcugnano e San Germano an Provincia ëd Vicensa. A l'é mej bèivlo giovo.
Issime
Issime (Eischeme an walser) a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 423 abitant, ant la Val ëd Gressoney.
Lenga
thumb|left|La cesa ëd San Giaco Issime a l'é un dij tre comun dla Val ëd Gressoney (j'àutri a son Gressoney-Saint-Jean e Gressoney-La-Trinité) andoa ch'as parla ancora la lenga walser. A Issime as parla la variant töitschu. Ël töitschu a l'é nen la lenga ofissial dël comun (a lo son l'italian e 'l fransèis), ma jë Statut Comunaj a l'arconòsso tanme lenga parificà, ansema al tëdesch.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Christian Linty (dal 21/05/2007, second mandà dal 28/05/2012).
Lese ëdcò
thumb|left|Panorama
🇫🇮
Andvinaja Veronèisa
L ' Andvinaja Veronèisa a l'é un cit test scrit an brova a na bërgamin-a, mes an romanz e mes an Latin, ch'a l'é belfé ch'a sia dël prinsipi dël sécol ch'a fa IX. A l'era motobin popolar ant ël medioev e a l'é restà fin al dì d'ancheuj ant le culture popolar. Trovà da Schiapparelli dël 1924 a l'é stait considerà për vàire temp ël prim document scrit an lenga italian-a, posission ch'a l'é peui staita abandonà.
Test
ch'a veul dì dal pì al manch:
Spiegon e orìgin dl'Andvinaja
Sust: as parla dij doj dì dlë scritor, ëd soa piuma bianca ch'a la scriv ant sla bërgamin-a bianca ën lassand giù dl'anciòstr nèir.
Ël document a resta dël tard sécol ch'a fa VIII ò dël prim ch'a fa IX. Dapress a l'ha na cita orassion an latin: gratias tibi agimus omnip(oten)s sempiterne d(eu)s. Ste rime a son ëscrivùe ant sël còdes LXXXIX (89) dla Biblioteca Capitolar ëd Veron-a. La bërgamin-a, trovà da Schiapparelli dël 1924 a l'é n'orassion mosaràbica dla Gesia spagneula, visadì un document scrit an romanz an Ëspagna ant n'àrea anfluensà da la cultura moresca, e a l'é belfé ch'a riva da 'nt j'anviron ëd Toledo. A sarìa peui staita ëmnà a Càliari e d'ambelelì a Pisa anans dë rivé al Capìtol ëd Veron-a.
🇫🇮
Jieznas
Jieznas ([[Media:Jieznas.ogg|sgnaché sì për sente la pronunsia]]) a l'é na comun-a dla Contà ëd Kaunas, ant la munissipalità dël distret ëd Prienai. A son staje garantì ij drit ëd Magdeborgh, o drit ëd sità, ant l'ann 1956.
🇫🇮
Lenga Akoye
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Akoye a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=miw
Renzo Passerini
Biografìa
Renzo Passerini a l'era nassù a Morbegno, ant ël 1924 e lì a l'é mòrt ant ël 1994. A fasìa ël negossiant. <BR> Ant ël 1987 a l'ha vagnà ël premi ëd poesìa "Felice Damiani". A l'avìa colaborà a l'Inventario dei Toponimi della Società Storica Valtellinese (1984). <BR> An soa memòria a son antitolà vàire concors ëd poesìa. <BR>
Euvre
La soa euvra pì amportanta a l'é "Aqui ciari, bèli nèti. Poesie in dialetto morbegnasco" (Tip. Bettini, Sondri, novèmber 1998) dont i arportoma doi s-cianchèt. <BR> La lenga a l'é cola ëd Morbegno, com a dis ël tìtol ëd l'euvra, la grafìa a l'é andecisa tra cola clàssica e cola arformà. <BR>
El regiuu
An drinta a la poesìa El regiuu, ël Passerini a parla dël "Resior", ël "Nòno Patriarca", na figura motobin amportanta ant le famije lombarde ëd na vòta. <BR> Ch'as nòta che cola figura a l'é cola dël *dems-potis indoeuropengh, ò pater familias an latin, val a dì na figura che a riva a noiàutri da la neuit dij temp. L'inisse: <BR>
El bastardèl
An drinta a la poesìa El bastardèl, ël Passerini a disegna la vita d'un cagnèt bastardin. L'inisse: <BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Region Lombardia - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi
Arferiment
🇫🇮
Rouvroy
Rouvroy a l'é 'l nòm:
San José (Còsta Rica)
150px|right San José a l'é la capital dla Còsta Rica.
A conta 339.588 abitant (2006).
Sità gemelà
San José a l'é gemelà con:
🇫🇮
Università
Stòria
Coma ent, j'università an prinsipi a son formasse conforma al model dle corporassion artisanaj e tanme squasi tut dij temp dël Medioev, a restavo motobin colegà a la Gesia Catòlica. An prinsipi a l'han travajà a mostré le "7 art liberaj" (ël trivium e ël quadrivium): Da sta division originala-sì a-i ëvniran peui le division dël di d'ancheuj antra dissiplin-e literarie e sientìfiche.
Organisassion
N'università a peul divid-se an chèich sede, minca un-a ant un pòst diferent. An minca sede a-i son dle facoltà e scòle universitarie (për la pì part dedicà a l'ansegnament), e ëdcò dij laboratòri, dij dipartiment e dj'anstitut d'arsërca, ch'a peulo avej dj'anfrastruture (bibliòteca, sale dë studi, ginasi e via fòrt). An minca facoltà ò scòla a resta colocà un ò pì cors universitari.
L'aotorità màssima ëd n'università a l'é ël retòr, ch'a goèrna l'ent con l'agiut ëd na partìa ëd vice-retòr e d'àutri òrgo: n'ansema ëd goèrn, consij sossiaj e via fòrt.
🇫🇮
Tàula (amzura)
La Tàula a l'é n'amzura ëd surfassa piemontèisa corispondenta anviron a 38,1 mèter quàder. Ën butand-ne ansema 100 as fa na giornà. 🇫🇮
Rumesnil
Rumesnil a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 5,15 km², con 67 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 13 ab/km².
🇫🇮
Hypomyces lateritius
Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs parassita dzora ai Lactarius, d'otonn.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga bhojpuri
Pais an dova a l'é parlà
La lenga bhojpuri ò Bhojpuri a fa part ëd le lenghe indoarian-e e a l'é parlà dzortut an India.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Bhojpuri a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bho
🇫🇮
Woggersin
Woggersin a l'é un munissipi dl'Almagna, situà ant ël distret ëd Mecklenburgische Seenplatte, ant lë stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental. A l'ha 6.44 km² ëd aira, e soa popolassion dël 2019 a l'é staita stimà an 527 abitant.
Lenga wik-epa
Pais andoa a l'é parlà
La lenga wik-epa o Wik-Epa a fa part ëd le lenghe australian-e e a l'é parlà dzortut an Australia.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Wik-Epa a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=wie
🇫🇮
Comun Nuovo
Comun Nuovo (Cümü Nöf an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 4.331 abitant, ant la provinsa ëd Bérghem.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ivan Moriggi (dal 26/05/2014).
Radium Hot Springs Airport
Ël Radium Hot Springs Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Radium Hot Springs, Columbia Britànica, Canadà.
Comun Nuovo
Arferiment
thumb|left|230px|La Tor Ghiblin-a e la cesa parochial 🇫🇮
Lenga kadazan, labuk-kinabatangan
Pais an dova a l'é parlà
La lenga kadazan, labuk-kinabatangan ò Kadazan, Labuk-Kinabatangan a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant Malaysia (Sabah).
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Kadazan, Labuk-Kinabatangan a peul esse:
Saorge
thumb|Parlant Genovèis an Fransa Saorge a l'é na comun-a ëd 431 abitant ant j'Alp Marìtime; a resta ant l'àuta comba dla Roya.
Ël pais a l'é struturà su tre livej, mincadun con soa fontan-a e soa piassa.
Stòria
A l'era n'antica sità ligurin-a, peui roman-a.
Leu anteressant
🇫🇮
Sainte-Geneviève
Sainte-Geneviéve a l'é 'l nòm:
Xerocomus chrysenteron
thumb|right thumb|right thumb|right thumb|right
Descrission
Capel fin a 10 cm., vlutà, an pressa chërpà fissurà, variàbil, con tonalità giaunastre, oliva o brun dëstiss. Carn sota ël rivestiment reusa violet. Tuboj adnà, giàun ciàir peui monet, a ven-o un pòch bleu al toch. Përtus nen regolar, dël midem color. Gamba àuta fin a 8 cm. e larga fin a 2 cm., fibrilosa-strià, da giaunastra a giàun motobin viv e pì o men piturà ëd ross. Carn da giaunastra a giàun motobin viv, rossastra sota ël capel, a ven legerment bleua peui anrossanta, dossa.
Ambient
A chërs ant ij bòsch.
Comestibilità
Comestìbil.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Xerocomus chrysenteron (Bulliard) Quélet
Lenga Simbari
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Simbari o Simbari a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Simbari a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Saint-Michel
Saint-Michel a l'é 'l nòm:
Lenga Simbari
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=smb
Lavaldens
44.98389°N, 5.88806°W
Lavaldens a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Isère. A së stend për na surfassa ëd 41,4 km², con 139 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 3 ab/km².
🇫🇮
Roseau
thumb|right|200px|Panorama Roseau a l'é la capital ëd Dominica.
A conta apopré 16.500 abitant.
Lenga hindustani dij Caràib
Pais an dova a l'é parlà
La lenga hindustani dij Caràib o Hindustani dij Caràib a fa part ëd le lenghe indoarian-e e a l'é parlà dzortut an Suriname.
Classìfica
Në schema ëd classìfica ëd l ' Hindustani dij Caràib a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hns
🇫🇮
Vastogirardi
Vastogirardi a l'é na comun-a dla region Molise, provincia d'Isernia, con sirca 798 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 60 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 13 ab/km quadrà. A confin-a con Agnone, Capracotta, Carovilli, Castel di Sangro (AQ), Forlì del Sannio, Rionero Sannitico, Roccasicura, San Pietro Avellana.
🇫🇮
Gressoney-La-Trinité
Gressoney-La-Trinité (Greschôney Drifaltigkeit o Creschnau Drifaltigkeit an walser) a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 303 abitant, ant la Val ëd Gressoney.
Stòria dla comun-a
Ël fassism a l'avìa unì ij doi comun ëd Gressoney-La-Trinité e Gressoney-Saint-Jean e a l'avia daje 'l nòm ëd Gressonei. Gressoney-La-Trinité a l'era ciamà Gressonei La Trinità o Gressonei Capoluogo. Dòp ëd la guèra ij doi comun a son stàit ripristinà.
Lenga
Gressoney-La-Trinité a l'é un dij tre comun dla Val ëd Gressoney (j'àutri a son Gressoney-Saint-Jean e Issime) andoa ch'as parla ancora la lenga walser. A Gressoney-La-Trinité as parla la variant Titsch. Ël titsch a l'é nen la lenga ofissial dël comun (a lo son l'italian e 'l fransèis), ma jë Statut Comunaj a l'arconòsso come lenga parificà, ansema al tëdesch.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alessandro Girod (dal 24/05/2010, second mandà dal 27/05/2015).
Arferiment
thumb|left|300px|Ël Musé Walser ant la cà rural Puròhus 🇫🇮
Bianch ëd Custoza
Ël vin Bianch ëd Custoza a l'é un bianch coltivà e produvù ant l'anfiteàter morénich dël Garda, ant la part veronèisa.
Ël color a l'é giaun pajarin ciair, sò përfun caraterìstich, aromàtich, ël savor dlicà e gradèivol. A l'han contribuì a sò sucess e a soa difusion le caraterìstiche ch'a lo diferensio da j'autr bianch.
Coltivà an sle colin-e veronèise dël vërsant meridional dël lagh ëd Garda, ant ij teritòri dle comun-e ëd Sommacampagna, Villafranca, Peschiera e Pastrengo, a l'é produvù con j'uve dj'uvagi Trebian, Garganega, Tocai, dont as gionto Cortese, Malvasia e Riesling.
Ël Bianch ëd Custoza a l'é un bon vin da past e presià com aperitiv.
🇫🇮
Lenga gana
Pais an dova a l'é parlà
La lenga gana ò Gana a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant Malaysia (Sabah).
Vernàcol
La paròla Vernacol a resta arferìa a la lenga nativa ëd na nassion ò d'un pòst. An lenghìstica general as dòvra për descrive le lenghe locaj, coma anvers ëd na lenga franca, ëd në stàndard ufissial ò a le lenghe ëd difussion global. Dle vire a ven dovrà për dì ëdcò d'un dialèt nen stàndard ëd na lenga globala. Pr'esempi: an Euròpa Ossidental fin al sécol ch'a fa XVII la pì gran part dël travaj sientìfich a l'é scrivusse an latin, e lòn ch'as ëscrivìa an lenghe native ës disìa ch'a fussa scrivù an vernàcol.
Lenga gana
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Gana a peul esse:
Vernàcol
Ël vernàcol as buta soèns an contrast con na lenga litùrgica (an lenghìstica, la relassion antra sta cobia ëd variant "Àota" e "Bassa" ëd na lenga a ven soèns dita diglossìa). Pr'esempi, fin-a ant j'ann 1960, ël Rit Latin Catòlic a fasìa mëssa an latin, pitòst che an vernàcol, e anco' al dì d'ancheuj la Gesia Còpta a célebra soa liturgìa an lenga Còpta; contut che vàire përt dla mëssa a sio lesùe an lenga Amharic, la Gesia ortodòssa etiòpica a ten litùrgia an lenga Ge'ez, e via fòrt. L'Arforma a l'é staita spantià da la publicassion dla Bibia e dj'àotri test religios an vernacol, e j'arforme dlë Scond Concili Vatican a l'han lassà dovré ël vernàcol ant le liturgìe Roman-e Catòliche.
Lenga gana
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gnq
Vernàcol
A la midema manera, ant la cultura Hindu, j'euvre tradissionaj religiose ò cole sientìfiche a restavo anco' sempe an Sànscrit bele che quand ësta lenga a l'avìa chità-lì d'esse parlà da motobin tant temp. Col monté dël moviment bhakti, a parte dal sécol ch'a fa XII anlà, j'euvre religiose a son tacasse a scriv-se an Tamil, Hindi, Kannada, Telugu e an vàire àotre lenghe indian-e, conforma a la locassion geogràfica. Pr'esempi, ël Ramayana, un dij test sacrà épich an Sànscrit a l'ha dle version vernacolar coma ël Ramacharitamanasa, na version Hindi dël Ramayana faita da Tulsidas, poéta dël sécol ch'a fa XVI, e ël Kambaramayanam an Tamil, dël poéta Kamban.
Lenga gana
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Vernàcol
Vernàcol an sociolenghìstica
An sociolenghìstica, la dission vernacolar a l'é dovrasse për vàire concet, lòn ch'a l'ha mnà a na chèich confusion antra studios, rësgoard a lòn che sta paròla a la vorèissa dì. Comsëssìa, as trata ëd na dission che gnun n'ossident a l'ha mai dovrà anans dël tard 1800. Un dij dovré dla paròla, pr'esempi an Poplack (1993) e Labov (1972), a definiss le varietà vernacolar coma varietà casuaj, ch'as dòvro sensa felo a pòsta. As peul ëdcò descriv-se coma un parlé anformal, ch'as dòvra an sitoassion privà. Conforma a sòn për ij lenghista le forme vernacolar a resto j'ùniche da bon "native" për qualsëssìa person-a.
Russy
Russy a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 4,9 km², con 147 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 30 ab/km².
Vernàcol
Vernàcol an sociolenghìstica
Wolfram e Schilling-Estes (1998) d'àotra pat a l'han definì le varietà vernacolar coma dialèt locaj fòra stàndard, an particolar për via ëd soe caraterìstiche gramaticaj. Costi aotor-sì a fortisso ëdcò ch'a- sia na continuità antra forme stàndard e vernacolar.
Russy
🇫🇮
Corna Imagna
Corna Imagna (San Simù an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 934 abitant, ant la provinsa ëd Bérghem.
Vernàcol
Prime gramàtiche vernacolar
Ën passand për publicassion metalenghìstiche ij vernàcoj a son rivà a lë stat ëd lenga ufissiala. Antra 'l 1437 e ël 1586 a son scrivusse le prime gramàtiche formaj dl'italian, dlë spagneul, dël fransèis, dël tedësch e dl'anglèis, për tant che tut sùbit nen tute a sio staite publicà.
Corna Imagna
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giacomo Stefano Invernizzi (dal 25/05/2014).
Vernàcol
Gramàtica italian-a
La Grammatichetta vaticana ëd Leon Batista Albert a l'é datà antra 'l 1437 e ël 1441, bele ch'a sia mai staita publicà fin ël 1908, e për sossì soa anfluensa a resta discutìbila. Albert a l'avìa ël but dë mostré che ij dialèt a l'avìa na soa strutura an arportand-je al latin, dëmentrè che sò colega gramàtich Giovanni Francesco Fortunio (Regole grammaticali della vulgar lingua, 1516) e Pietro Bembo (Prose della vulgar lingua, 1525) as dasìo da fé për rivé a na koiné normà ch'a podèissa fé da base a na chèich lenga nassionala italian-a.
Corna Imagna
Arferiment
thumb|left|300px|La cesa parochial dij Sant Simon e Giuda 🇫🇮
Vernàcol
Gramàtica spagneula
La prima gramàtica an lenga castijan-a d'Antonio de Nebrija (Gramática Castellana, 1492) a restava faita ëd doj part, un-a për ij parlant nativ e un-a per ij forest, vira un-a con sò but: ij lìber 1-4 a descrivo ël castijian da na mira gramàticala për fé pì belfé studié latin a ij parlant castijan. Ël lìber 5 a smon na descrission fonética e morfològica dël castijian për parlant nen nativ.
Gramàtica fransèisa
La prima gramàtica metòdica fransèisa a l'é staita scrivùa nen an Fransa, ma an Anghiltera. A l'avìa ël but dë giuteje a ij forest a amprende la lenga. Anans che John Palsgrave a scrivèissa Lesclarcissement de la langue francoyse dël 1530, l'anteresse a amprende la lenga a l'avìa già ëmnà a ij travaj ëd Alexander Barclay (Here begynneth the introductory to wryte and to pronounce frenche, 1521), Pierre Valence (Introductions in frensshe, 1528) e Giles du Wes (An introducterie for to lerne to rede to prononce and to speke Frenche trewly, 1532-1533). Ël travaj ëd Palgrave a restava basà ansima a dj'esempi literari, conforma al model fissà da la gramàtica greca ëd Theodorus Gaza dël (1495).
Gramàtica tedësca
An Gërmania, la prima gramàtica a l'é vnuita da 'd travaj pedagògich che a l'avìo ël but dë formé na koiné standardisà da vàire forme regionaj. Coma për Nebrija, ël travaj ëd Valentin Ickelsamer (Ein Teütsche Grammatica, 1534) a sotlinia l'amportansa dë capì la strutura dla lenga nassionala për podej amprendne dj'àotre, dzortut ël latin.
Gramàtica anglèisa
William Bullokar (Pamphlet for Grammar, 1586) a l'é stait ël prim a scrive na gramàtica anglèisa ant ël sust pijn dla paròla. Anans ëd chiel a-i era sta-ie mach la domanda ëd Richard Mulcaster ch'as rivèissa a n'educassion generala an anglèis an Anghiltera, ant sò travaj The first part of the elementary, 1582. Bullokar a l'ha arspoduje ën ëmnand dj'arnomà gramàtich latin ch'a stavo n'Anghiltera a prové che la lenga anglèisa a l'era goernà da régole, tan-me ël latin.
Ij prim dissionari vernacolar
Ij prim dissionari vernacolar a son sortì ansema a le gramàtiche. Com as ës-ciàira da la session ambelessì dzora, vàire dle neuve gramàtiche a restavo basà ansima a cole latin-e tradissionaj, ën comparand la strutura dal vernacol con cola dël latin. Però st'arferiment a le forme tradissionaj a l'é nen mantnusse ant le neuve sòrt ëd dissionari. Contut ch'as tenèisso la macrostrutura e j'element ëd microstrutura dij vej dissionari, a l'han ëmna a dij cambiament motobin pì radicaj che nen le gramàtiche.