cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Giovanni Rezzonico
All'amis Tomasin Pert Podestàa de Com
An drinta al sonèt All'amis Tomasin Pert Podestàa de Com, con sot-tìtol : "che per fam tasè el m'ha mandaa ona musiroeula de can", ël Rezzonico as la pija bonariament con ël Podestà ëd Còm. L'inisse: <BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Regione Lombardia - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi
Arferiment
🇫🇮
Lenga Wara, Papua
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Wara, Papua o Wara, Papua a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Wara, Papua a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tci
Jacobo Francesco Riccati
Matemàtich. Ël cont Jacobo Francesco Riccati a l'é nà dël 1676 e a l'é mòrt dël 1754.
A pòrto sò nòm
🇫🇮
Civitavecchia
center|550px right|140px Civitavecchia a l'é un comun dël Lassio ëd 51.925 abitant, an provincia ëd Roma.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Moscherini (dal 29/05/2007).
Sità gemelà
thumb|right|200px|Fòrt Michelangelo Civitavecchia a l'é gemelà con:
Anliure esterne
🇫🇮
Albligen
Albligen a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton ëd Berna, con sirca 474 abitant. A së stend për na surfassa ëd 4,3 km<sup>2</sup>, con na densità ëd popolassion ëd 110 ab/km<sup>2</sup>. A confin-a con coste comun-e: Heitenried (FR), Ueberstorf (FR), Wahlern.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.
🇫🇮
Hydnum albidum
Descrission
Com l'Hydnum repandum, ma a l'é bianch.
Alfedena
Alfedena a l'é na comun-a dla region Abruss, provincia dl'Àquila, con sirca 718 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 40 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 18 ab/km quadrà. A confin-a con Barrea, Montenero Val Cocchiara (IS), Picinisco (FR), Pizzone (IS), Scontrone.
Hydnum albidum
Ambient
A chërs ant ij bòsch ëd conìfere, ëdcò mës-cià a fò.
The Police
The Police a son na formassion rock anglèisa, formasse a Londra dël 1976 e separasse dël 1984.
Hydnum albidum
Comestibilità
Comestìbil.
Lenga dij segn dl'Estonia
Pais an dova a l'é dovrà
La lenga dij segn dl'Estonia a fa part ëd le lenghe dij segn dij ciòrgn e a l'é dovrà dzortut an Estònia.
Hydnum albidum
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Hydnum albidum Peck
Lenga dij segn dl'Estonia
Classìfica
Në schema ëd classìfica dla lenga dij segn dl'Estonia a peul esse:
Hydnum albidum
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Alfedena
🇫🇮
The Police
Sìngoj
🇫🇮
Lenga dij segn dl'Estonia
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=eso
🇫🇮
Noara
Aministrassion
thumb|200px|left|La [[Cùpola ëd San Gaudensi (Noara)|cùpola ëd San Gaudensi]] Ël sìndich a l'é Alessandro Canelli (Lega Nord) (dal 21/06/2016).
Sità gemelà
Noara a l'é gemelà con:
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga mulam
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Mulam a peul esse:
Culleredo, Culleredo
Santo Estevo ëd Culleredo a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Culleredo. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 1.431 abitant (717 fomne e 714 òm) distribuì an 6 grup ëd popolassion.
Equassion ëd Riccati
L'equassion ëd Riccati a l'é n'equassion diferensial ëd la forma Cost'equassion a l'é stàita publicà da Riccati dël 1724 ansima a Acta Eruditorum.
Lenga mulam
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Rodel
thumb|Localisassion an provinsa 'd Coni Rodel (Rodello an italian) a l’é un comun ëd 908 abitant dla provincia ëd Coni.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Walter Giribaldi (da l' 8/06/2009).
Anliure esterne
🇫🇮
Culleredo, Culleredo
🇫🇮
Le Plessier-Huleu
Le Plessier-Huleu a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 5,2 km², con 77 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 14 ab/km².
🇫🇮
Mario Leoni
Biografìa
Mario Leoni a l'é lë stranòm literari ëd Giacomo Albertini.
A l'é stàit poeta e scritor an lenga piemontèisa, dzortut ëd drama e comedie che a arpresento na sòrt ëd teatro sossial, ispirà 'd fasson direta a la vita ëd tuti ij di dla pòvra gent.
Nassù a Turin ij 2 d'ost dël 1847 e mòrt ambelelì ij 2 ëd maj dël 1931, Leoni a vnisìa da na famija pòvra. A l'avìa ancaminà a travajé coma comess ant un negòssi dë stòfe a Pòrta Palass e a l'é peui butasse për sò cont coma comersant, padron d'un dij prinsipaj negòssi ëd vestiari dla sità.
A l'é stàit ëdcò consijé e assessor comunal a l'anstrussion pùblica a Turin e diputà liberal.
Euvre prinsipaj
Cheich batùe dl'euvra : <BR> ''LASAGNA. A 'l l'ha lì an sla cadrega. A l'é mach ancalorà.''<BR> ''BARBANÈIRA. Epura a bèivo gnanca!''<BR> ''LASAGNA. A l'avèiss-lo nen bèivù gnanca prima!''
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Gianrenzo P. Clivio - Profilo di storia della letteratura in piemontese
🇫🇮
Pont-de-Barret
44.60278°N, 5.01167°W
Otidea propinquata
Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Pont-de-Barret
🇫🇮
Sumo
Ël sumo a l'é në spòrt e n'art marsial ëd Giapon, bele che al di d'ancheuj, chèich sumotori (ij lotador ëd sumo) a son dle Hawaii). A l'é na veja art, e a conten vàire element dla religion Shinto.
Storia dël sumo
Coma la pì part dle forme ëd lòta lìbera ant ël mond, le rèis dël sumo a fongo ant la preistòria. Ël sumo a l'é mensionà ant ij pì àntich test giaponèis, dël sécol ch'a fa VIII dGC. Coste àntiche forme a son pa ël sumo 'me ch'a l'é al di d'ancheuj, dagià che a l'avìa pa vàire régole e as parlava ëd sumo ëdcò për dle lòte a la mòrt. Chèiche legende a conto che un brav sumotori a l'era bon a porté pì che na tonelà d'armadura an bataja.
Otidea propinquata
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Sumo
Storia dël sumo
Con sò usage coma preuva ëd fòrsa an combatiment, ël sumo a l'é vnùit ëdcò assossià ai rituaj Shinto, e ëdcò al di d'ancheuj chèich miyai (templi Shinto) a fan un tipo ëd dansa ritual andoa n'òm an manera sirimonial a lòta sensa arme con un kami (në spìrit o divinità).
Ant la stòria scrita giaponèisa, la popolarità dël sumo a l'ha cambià second ij caprissi dj'imperator e sò bzògn ëd na manera për alenesse an perìod ëd guèra sivila. La forma ëd combatiment a l'ha cambià an manera gradual a un-a anté che ël but për la vitòria a l'era col ëd campé për tèra l'oponent. Ël concet ëd possé sò oponent fòra da n'aren-a delimità a l'é stàit creà motobin apress.
As chërd che ël ring, definì da la zòna lassà al sumotori da jë spetator, a l'era stàit creà ant ël sècol ch'a fa XVII ant un torneo ch'a l'era organisà dal prinsipal general giaponèis ëd coj temp, Oda Nobunaga. Antlora, ël lotador a portava dle vestimente còtie, nen ël rèid mawashi dël di d'ancheuj. La pì part dël dësvlup dël sumo modern a l'era rivaje ant la prima parta dël perìod Edo.
Loon Lake Airport
Ël Loon Lake Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Loon Lake, Saskatchewan, Canadà.
Sumo
Storia dël sumo
A l'é natural che ël sumo ëd sòlit a l'é praticà antra mas-cc; ma, al di d'ancheuj, a-i é n'assossiassion separà për le fomne.
Vagné na partìa ëd sumo
Coma vagné an sumo a l'é assè sempi:
Le partìe ëd sòlit a duro mach ëd second, dagià che un sumotori a l'é campà fòra an pressa dal ring o campà an tèra; ma an dle ràire situassion a peul duré dj'ore. Minca partìa a l'é precedùa da 'n sirimonial elaborà. Ij sumotori a son arnomà për soa granda massa, ch'a l'é an efet un dij fator amporant ant ël sumo. 🇫🇮
Aglais urticae
thumb|right|La ruva
Ambient
Le ruve a vivo an dzora a j'urtije. La farfala a vola a giugn-luj.
Distribussion
A viv an tuta Italia e ant j'ìsole, fin a 3500 méter.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Pyen
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Pyen o Pyen a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Myanmar.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Pyen a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pyy
Lenga maonan
Pais an dova a l'é parlà
La lenga maonan o Maonan a fa part ëd le lenghe tai-kadai e a l'é parlà dzortut an Cin-a.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Maonan a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mmd
🇫🇮
Vasanello
right|130px Vasanello a l'é un comun dël Lassio ëd 4.157 abitant, an provincia ëd Viterb.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Primo Paolocci (dal 29/05/2006 -second mandà-).
Sità gemelà
thumb|right|200px|La cesa ëd Santa Marìa Asunta Vasanello a l'é gemelà con:
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga dij segn etiòpica
Pais an dova a l'é dovrà
La lenga dij segn etiòpica a fa part ëd le lenghe dij segn dij ciòrgn e a l'é dovrà dzortut an Etiòpia.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dla lenga dij segn etiòpica a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=eth
🇫🇮
Quinsné
right|140px Quinsné (Quincinetto an italian, Kuisnè an franch-provensal) a l’é un comun ëd 1.065 abitant dla provincia ëd Turin.
Aministrassion
thumb|right|La cesa parochial Ël sìndich a l'é Barbara Compagno Zoan (da l' 8/06/2009).
Sità gemelà
Quinsné a l'é gemelà con:
Arferiment
🇫🇮
Loon River Airport
Ël Loon River Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Loon River, Alberta, Canadà.
Étréham
🇫🇮
Amanita muscaria
right|thumb
Descrission
Capel fin a 20 cm., da ross sciairentda a arancion o giàun arancion, con dij fiòch bianch regolar, drocant (për veciaja o pieuva). Lamele bianche. Gamba àuta fin a 25 cm. e larga fin a 3 cm., a siola, bianca. Anel bianch, bordà ëd fiòch che a dròco. Euv con fiòch regolar. Carn bianca o arancion ciàir an surfassa.
Ambient
A chërs ant ij bòsch.
Comestibilità
Velenos.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Montignargues
Montignargues a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. A së stend për na surfassa ëd 4,46 km², con 348 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 78 ab/km².
🇫🇮
Orte
right|140px Orte a l'é un comun dël Lassio d' 8.555 abitant, an provincia ëd Viterb.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Dino Primieri (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Anliure esterne
thumb|right|200px|Ël cioché ëd San Silvestr
🇫🇮
Otidea umbrina
Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs an sla tèra dij bòsch, dzortut ëd latifeuje.
Comestibilità
Sensa antëresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Tremella mesenterica
thumb|right thumb|right
Descrission
Fin a 5 cm, com na servela con j'orije motobin confondùe, groson pì o men viv. Mòl e tërmolant gelatinos.
Ambient
A chërs ëdzora al bòsch ëd latifeuje.
Lenga Ugong
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Ugong o Ugong a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Tailandia.<BR> <BR>
Pont-de-l'Isère
45.00556°N, 4.8675°W
Lenga Ugong
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Ugong a peul esse:<BR> <BR>
Pont-de-l'Isère
Pont-de-l'Isère a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 10,09 km², con 2 688 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 266 ab/km².
Rossan-a
right|130px Rossan-a (Rossana an italian) a l’é un comun ëd 961 abitant dla provincia ëd Coni.
Tremella mesenterica
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Tremella mesenterica Peck
🇫🇮
Pont-de-l'Isère
🇫🇮
Rossan-a
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Carpani (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Arferiment
🇫🇮
Lenga Taiap
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Taiap o Taiap a fa part dle lenghe Sepik-Ramu e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Taiap a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gpn
Lenga Holoholo
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Holoholo o Holoholo a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Lenga Ugong
Classificassion
<BR>
Lenga sui
Pais an dova a l'é parlà
La lenga sui o Sui a fa part ëd le lenghe tai-kadai e a l'é parlà dzortut an Cin-a.
Lenga dij segn finlandèisa
Pais an dova a l'é dovrà
La lenga dij segn finlandèisa a fa part ëd le lenghe dij segn dij ciòrgn e a l'é dovrà dzortut an Finlandia.
Lenga Ugong
Còdes ISO
<BR>
Lenga sui
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Sui a peul esse:
Lenga Ugong
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ugo
Lenga dij segn finlandèisa
Classìfica
Në schema ëd classìfica dla lenga dij segn finlandèisa a peul esse:
Lenga sui
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=swi
Lenga Holoholo
Classificassion
<BR>
Lenga sui
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Holoholo
Còdes ISO
<BR>
Lenga dij segn finlandèisa
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=fse
Lenga Holoholo
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hoo
Dream Theater
Ij Dream Theater a son na formassion progressive metal formasse a Boston (Stat Unì) dël 1985.
La banda a l'é formà da John Petrucci, Mike Portnoy e John Myung.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Ouzande, A Estrada
San Lourenzo d'Ouzande a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dl'Estrada. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 383 abitant (197 fomne e 186 òm), distribuì an 6 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Aeschi bei Spiez
Aeschi bei Spiez a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton ëd Berna, con sirca 1.964 abitant. A së stend për na surfassa ëd 30,99 km², con na densità ëd popolassion ëd 63 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Krattigen, Lauterbrunnen, Leissigen, Reichenbach im Kandertal, Saxeten, Spiez, Wimmis.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.
🇫🇮
Ploisy
Ploisy a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 2,87 km², con 88 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 30 ab/km².
🇫🇮
Lenga dij segn finlandèisa
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Laopang
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Laopang o Laopang a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Myanmar.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Laopang a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lbg
Apatura ilia
thumb|right|La ruva
Ambient
Le ruve a vivo an dzora a albre, sàles e verne. Doe generassion a l'ann, la farfala a vola a magg-giugn e aost-stèmber.
Distribussion
A viv an Italia setentrional e sentral fin al Lassio.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Montmirat
Montmirat a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. A së stend për na surfassa ëd 9,52 km², con 167 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 17 ab/km².
🇫🇮
Lenga Hamba
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Hamba o Hamba a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hba
Rufìa
Rufìa (Ruffia an italian) a l’é un comun ëd 342 abitant dla provincia ëd Coni.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giampiero Boaglio (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
🇫🇮
Amanita pantherina
thumb|right thumb|right
Lenga dij segn finlandèisa-svedèisa
Classìfica
Në schema ëd classìfica dla lenga dij segn finlandèisa-svedèisa a peul esse:
Amanita pantherina
Descrission
Capel fin a 10 cm., brun, con dij cit fiòch bianch pur (gosse ëd làit!) regolar. Lamele bianche. Gamba àuta fin a 10 cm. e larga fin a 1,5 cm., a siola, bianca. Anel membranos. Euv formant un cussinet fiocos an dzora la siola, montà da dij braslet elicoidaj al pé dla gamba. Carn sotila, bianca.
Ambient
A chërs sota latifeuje, ma ëdcò sota conìfere.
Comestibilità
Velenos.
Évrecy
Évrecy a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 8,28 km², con 1.093 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 132 ab/km².
🇫🇮
Lenga dij segn finlandèisa-svedèisa
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=fss
🇫🇮
Lenga t'en
Pais an dova a l'é parlà
La lenga t'en o T'en a fa part ëd le lenghe tai-kadai e a l'é parlà dzortut an Cin-a.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tct
🇫🇮
Celas, Culleredo
Santa María ëd Celas a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Culleredo. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 921 abitant (468 fomne e 453 òm) distribuì an 6 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Kirghizistan
thumbnail|destra|160px Ël Kirghizistan a l'é un pais dl'Asia central.
Louiseville Airport
Ël Louiseville Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Louiseville, Québec, Canadà.
Kirghizistan
A confin-a con Kazakistan, Cin-a, Uzbekistan e Tagikistan.
La capital a l'é Bishkek.
A l'ha na surfassa ëd 199.900 km² e a conta anviron 5.200.000 abitant.
Anté ch'as treuva
300px|centro
Organisassion polìtica
Ël Kirghizistan (nòm ofissial: Кыргыз Республикасы) a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Sadyr Japarov (Садыр Жапаров).
Ël cap dël goern provisòri a l'é Akylbek Japarov (Акылбек Жапаров) 🇫🇮
Anversa degli Abruzzi
Anversa degli Abruzzi a l'é na comun-a dla region Abruss, provincia dl'Àquila, con sirca 431 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 31 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 14 ab/km quadrà. A confin-a con Bugnara, Cocullo, Ortona dei Marsi, Prezza, Scanno, Villalago.
Peibás, Antas de Ulla
Peibás, Antas de Ulla a l’é na Paròchia galissian-a che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Antas Ulla. La soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 72 (44 fomne e 28 òm), distribuì an 3 categorìe ëd popolassion.
Anversa degli Abruzzi
🇫🇮
Età dla pera
right|100px|thumb|[[Ponta ëd flecia ën Ossidian-a ]]
L'età dla pera a l'é un perìod motobin longh dla preistòria quand che j'òmo a dovravo pì che d'àutr la pera për fesse sò utiss.
J'utiss ëd pera as fasìo da vàire sòrt ëd pera diferente. Pr'esempi, le selce a l'ero sagomà a colp për dovreje coma utiss da taj e arme, antramentr che cobie ëd basalt e arenaria as dovravo për fé dle màcine. Ëdcò bòsch, òss, cochije, còrn e àutri materiaj as dovravo motobin soèns. Ant j'ùltime part dël perìod a l'é anandiasse ël dovré dij sediment (coma la tèra crea) për fé ëd teracheujta. Ij perìod che a son avnùit peui (età dl'aram, età dël bronz e età dël fer) a resto caraterisà da vàire inovassion ant la tecnologìa dël travaj dij metaj.
Ës perìod-sì a comprend ël prim dovré spantià dla tecnologìa ant l'evolussion dl'òmo e lë spantiament dl'òmo midem da 'nt le savan-e dl'Àfrica Oriental al rest dël mond. Al finiss con ël dësvlup dl'agricultura, l'adomestiament ëd certe sòrt ëd bes-ce e la fusion ëd mineraj d'aram për ricavene ël metal. A lo diso preistòrich përchè l'òmo ant sto perìod-sì a l'ha ancó pa ancaminasse a scrive, lòn che për tradission as consìdera ël prinsipi dla stòria.
L'espression "Età dla Pera" a l'é dovrà da j'archeòlogh për parlé d'un perìod anans dla metalurgìa, dont a son restane motobin pì utiss ëd pera che nen ëd coj fàit d'àutri materiaj (che a marso pì ampressa). A l'é la prima età dla scala dle tre età e as divid antra Paleolìtich, Mesolìtich e Neolìtich, conforma a le denominassion dàite da John Lubbock ant sò clàssich lìber Pre-historic Times (temp dla preistòria) ant ël 1865. Sti tre perìod-sì as divido ancó an sotperìod pì curt.
L'età dla pera an archeologìa
Vàire che a sia longh sto period-sì a l'é na question dont as discut soèns, e dont definission a varia conforma a la region che a së studia. Contut che as peula parlesse ëd n'età dla pera për l'òmo an general, vàire culture a l'han pa mai dësvlupà la tecnologìa dla fusion, e con lòn a son restà ant soa 'età dla pera' fin che a l'han nen avù dle relassion con dle culture pì dësvlupà an sens tecnològich. La sucession dle fase a resta motobin diferenta da 'nt na region (e cultura archeològica) a l'àutra. L'òmo a l'ha tirà anans a spantiesse ëdcò aj temp dle culture dij metaj travajà, e parèj a resta pì giust parlé ëd "vàire" époche dla pera locaj, nopà che parlé dl'età dla pera coma d'un perìod ëd temp general, definì da un datari comun. An tute le manere, për sòlit con E.d.P. as antend un perìod a anandiesse anviron a 3 milion d'agn fa, a parte dal prim omìnide che a l'avèissa na produssion d'utiss an Àfrica. La pì gran part dj'australopiteco a l'é malfé pensé che a dovrèissa utiss ëd pera (bele che a smija pro che a sio stàit anventà dal Paranthropus robustus) ma franch tutun lë studi ëd soe reste a-i intra ant ël camp dj'archeòlogh che a studio l'E.d.P. Për via che da ‘nt l'E.d.P. a son rivane dzortut dij manufat an pera, e soèns gavà lolì a l'é pa restane d'àutr, l'anàlisi lìtica a l'é avnùita a esse ël pì gran utiss specialisà për studié ël perìod, e as dòvra për amzuré j'utiss an pera che as treuvo e determinene tipologìa, fonsion e tecnologìa dovrà për feje. Ant ël process soèns a-i intra l'anàlisi dla ridussion lìtica dla pera crùa, për capì coma che a la sia stàita travajà për fene dj'utiss finì. Sòn a resta ëdcò oget dl'archeologìa sperimental, che as preuva a fene dij neuv ant la midema manera ën butand dij mèistr da pera a scajé dla selce fin-a a rivé a fene n'utiss coma coj preistòrich.
Ël dovré modern dla paròla
thumb|left|200px|Vàire [[utiss ëd pera ]]
Un dij problema dl'espression a l'é che as men-a dapress un giudissi ant sël dësvlup dl'òmo (e ant sël temp che a l'é andaje për felo) mach basà ansima a le sòrt ëd materiaj dovrà për fé dj'utiss, e nen, pr'esempi, amsima a l'organisassion social, al mangé e a l'adatesse al clima. Sòn a l'é na conseguensa dël livel ëd conossensa dël passà lontan ant ël sécol che a fa XIX, quand che a l'é anventasse la scala dle tre età e ël but prinsipal djë sgav archeològich a l'era col dë sgaté fòra da sot tèra pì ëd  manufat che as podèissa.
Ën essend che la tecnologìa archeològica moderna a l'é anteressà a na varietà d'anformassion motobin pì larga, le division s-ciapà col piolòt coma E.d.P. a son antramentr che ven-o viaman pì fruste. I soma giumaj rendusse cont che ij cambiament dle società dël passà ant ij vàire mila agn dont as parla a son stàit motobin antortojà e che a l'han tocà vàire fator diferent, coma l'adossion dl'agricoltura, la colonisassion dle tere e la religion. Donca la tecnologìa dla produssion dj'utiss a l'é mach na marca tan-me n'àutra, marca che però an da pa gnun-a idèja ëd che costume che a l'avèissa la gent e ëd còsa che a pensèissa.
Yukon
right|thumb|200px|Posission dël Teritòri
Lë Yukon a l'é un teritòri federal dël Canadà. A l'ha na surfassa ëd 482.443 km² e na popolassion ëd 31.227 abitant.
Età dla pera
Ël dovré modern dla paròla
N'àutr problema dl'espression E.d.P. a l'é che a l'é stàita anventà për parlé dle culture archeològiche europenghe, e che a resta motobin malfé dovrela për dle region coma j'Amériche ò pura l'Osseania, andoa ij nativ a l'ha dovrasse sò utiss an pera fin-a a quand a l'é nen anandiasse la colonisassion europenga.
Yukon
A resta ant ël nòrd dël Canadà. A confin-a a nòrd con l'Océan Àrtich, a est coj Teritòri dël Nòrd-Òvest, a sud con Columbia Britànica, a òvest con jë Stat Unì (stat dl'Alasca).
Acquapendente
right|140px Acquapendente a l'é un comun dël Lassio ëd 5.748 abitant, an provincia ëd Viterb.
Yukon
La capital a l'é Whitehorse (22.975 abitant), ch'a l'é cò la sità pì popolà dël Teritòri.
🇫🇮
Età dla pera
Ël dovré modern dla paròla
Travajé ij metaj a l'é mai stàit na question fondamental dla vita dla gent, ant cole bande-lì, e donca për studieje a ven motobin pì a taj dovré dle classificassion tut afàit diferente, che nen sté lì a dividne la preistòria an perìod. Le mideme drolerìe a sàuto fòra a dovré l'espression età dël fer an sens mondial, përchè n'América pa gnun a savìa còs a fussa ël fer fin-a al 1492 (però a conossìo aram, bronz, argent e òr), nopà che n'Osseania ël fer a l'é nen rivà fin-a al sécol che a fa XVII.
Acquapendente
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alberto Bambini (dal 28/05/2006).
Età dla pera
Ël dovré modern dla paròla
Për sòlit dapress a l'E.d.P. a-i riva n'Età dël Bronz, moment quand la tecnologìa dël travaj dël metal a l'ha fàit an manera che viaman a së spantièissa ël dovré dj'utiss an bronz (aram e stagn, ò pura dj'àutri metaj). La pì part dla gent dl'Àfrica Setentrional, dl'Asia e dl'Euròpa a l'é surtìa da ‘nt l'E.d.P. antra ël 6000 aGC e ël 2500 aGC. An chèich region, notaman l'Àfrica Subsaharian-a, a l'E.d.P. a l'é avnuje dapress bele sùbit l'età dël fer. As pensa che ant lë Vzin Orient e ant l'Asia Sudoriental l'E.d.P. a sia finìa anviron al 6000 aCG. Le società dl'Euròpa e dël rest ëd l'Asia a l'avrìo passà l'E.d.P. anviron al 4000 aGC. Le culture pròto-Inca dl'América Meridional a son restà ant l'E.d.P. fin-a anviron al 2000 aGC, quand a son rivà òr, aram e argent, e dapress a coj-lì a son peui rivaje j'àutri metaj. L'Australia a l'é restà a l'E.d.P. fin-a al sécol che a fa XVII.
Acquapendente
Arferiment
🇫🇮
Età dla pera
Ël dovré modern dla paròla
Al dì d'ancheuj as sa ëdcò che ël passagi antra E.d.P e Età dël Bronz a l'é pa che a sia rivà tut d'un colp, ma pitòst a l'é stàit un dësvlup gradual che a l'ha tocà ël travaj dl'aram e dl'òr an coj che (an sens técnich) a resto pro sempe dij sit dla sòrt neolìtica. Costa transission-sì as dis ëdcò Età dl'Aram ò pura Calcolìtich. A l'é stàita curta e a l'ha avù un caràter motobin regionalisà, përchè a fé lija con lë stagn a l'han ancaminasse squasi sùbit daspërtut, gavà coj post andoa che dë stagn a l'era malfé trovene. Pr'esempi, l'Òmo dla giassa Ötzi, na mumia dël 3300 aGC trovà ant ij giassé alpin, a l'avìa dapress un piolet d'aram e un cotel ëd selce.
La produssion d'utiss an pera a l'é nen chità, restand motobin viva ëdcò ant le età dij metaj, e a l'é belfé che a l'abia nen ancaminasse a perde colp fin-a ant l'Àuta Età ëd Mes. N'Euròpa e ant l'América Setentrional le pere da mulin a son dovrasse bele che fin-a al sécol che a fa XX, e as dòvro ancó al dì d'ancheuj an vàire part dël mond. Se le siviltà antiche a l'han lassane tanti monument sòn as dev ëdcò a lë spantiament dla tecnologìa dël travaj dla pera, che a butava a disposission dle società d'antlora n'oferta ëd travaj specialisà motobin larga e dle técniche ëd travaj e traspòrt dle pere mideme che a l'ero stàite soagnà e afinà fin-a ant ij pì cit detaj për ij vàire mila agn dl'E.d.P.
Ël dësvlup ëd l'òmo ant l'Età dla Pera
L'E.d.P. a coata un perìod ëd temp motobin longh e vàire cambiament ëd clima ëd gròsse proporsion che a l'han condissionà l'evolussion dl'òmo. La gent midema a l'é rivà a soa forma morfològica corenta mach a la fin dl'E.d.P.
Paleolìtich
Ël Paleolìtich a va da anviron a 2 milion d'ani fa a la fin dël Pleistocene, 10.000 ani fa. Për coj pòst andoa che a l'é staje un progress pì svicio anvers a la neolitisassion, ël Paleolìtich a comprend ëdcò l'Epipaleolìtich, e a finiss anviron a 8.000 ani fa.
Bass Paleolìtich
100px|right|thumb|[[Acheulean Piolòt dël Bass Paleolìtich]]
Anvers a la fin dl'era geològica che i disoma Pliocene an Àfrica, un prim cé dl'òmo modern, che a diso Homo habilis, a l'ha dësvlupasse sò prim utiss ën pera. A-i ero mach dj'utiss motobin sempi che j'archeològh a diso pere scajà. L’Homo habilis as chërd che a fussa bon a fesse utiss dla sòrt Olduwan, ën dovrand tant la pera scarpìa che jë scaje che a-j restavo da la produssion.
St'industria d'utiss an pera a pija sò nòm dal sit dla Gòrgia d'Oldupai an Tanzanìa. J'omìnidi d'ës temp-sì a smija che as mangèisso dla can maslà con sti utiss-lì e dle piante sërvaje. Anviron a 1,5 milion d'ani fa a l'é rivaje na sòrt d'òmo pì dësvlupà, l’Homo erectus. L’H. erectus a l'ha amprendù a dovré ël feu e a fesse dle pere da taj motobin pì arfinìe, antramentr che a së spantiava fòra dl'Àfrica për rivé fin-a an Asia, coma mostrà da sit coma col ëd Zhoukoudian an Cin-a. Rivà a 1 milion d'ani fa as treuvo le prime preuve dla presensa dl'òmo an Euròpa, ansema a dij piolòt a man ancó pì bin finì.
Paleolìtich ëd Mes
100px|left|thumb|Ricostrussion ëd n'òmo ëd Neanderthal
Cost period-sì as anandia anviron a 200.000 ani fa e pì che d'àutr a l'é conossù coma ël moment che a-i vivìa l'Òmo ëd Neanderthal (anv. 120.000-35.000 ani fa). La tecnologìa dël travaj dla pera dij Neandertalian për sòlit as dis musterian-a. Ij Neandertalian a la fin dij fin a son dësparì, e a sò post a son rivaje j'òmo modern, che soe marche pì veje a l'han lassaje an Àfrica Meridional, anviron a 100.000 ani fa. Conbin che soèns la gent a jë chërda squasi dle bes-ce, a-i son vàire preuve che ij Neandertalian as cudivo sò vej e che a l'avìo dij rituaj ëd sepoltura, lòn che dimostra l'esistensa ëd na società organisà.
La pì veja marca d'ansediament dl'òmo an Australia a fa dàita anviron a 40.000 ani fa, quand che dj'òmo giumai dla sòrt moderna a l'han traversasse ël mar da ‘nt l'Asia, navigand da n'ìsola a l'àutra. La gent dël Paleolìtich ëd Mes a l'ha lassane le prime marche ëd lòn che as peul ciamesse bela art e dj'àutre espression ëd pensé astrat, coma la costuma dë pituresse ël còrp d'òcra.
Àut Paleolìtich
Da 35.000 a 10.000 ani fa (visadì a la fin dl'ùltima era giassal) j'òmo modern a së spantio për ël mond ant un perìod che as dis Àut Paleolìtich. Ant ës perìod-sì, na vira che ij prim òmo modern (Òmo ëd Cro-Magnon) a son rivà n'Euròpa, is trovoma a s-ciairé pitòst ampressa na sucession d'utiss an pera soèns motobin rafinà. Antra j'àutri a venta visesse dij perìod tecnològich dëlChâtelperonian, dl'Aurignassian, dël Solutrean, dël Gravessian e dël Magdalenian.
J'Amériche a son stàite colonisà ën passand për ël pont ëd tèra ëd Bering che ant col moment-lì a restava fòra dl'eva, për via che le giassassion a tnisìo bass ël livel dël mar. La gent che a l'é passaje dzora as dis paleoindian-a, e soe marche pì veje a l'ha lassan-je ant ij sit dla Cultura Clovis, anviron a 13.500 ani fa. An general as tratava sempe ëd culture ëd cassador e d'archujidor, ma ant coj temp-lì a taco a s-ciairesse ëdcò dle marche d'identità regionaj motobin diferensià, për via dla gran varietà d'utiss an pera che a tacavo a dësvlupesse për vàire contest teritoriaj e climàtich diferent.
Epipaleolìtich/Mesolìtich
Ël perìod dla fin ëd l'ùltima glaciassion, da anviron a 10.000 ani fa a 6.000 ani fa, a resta marcà da l'aussesse dël livel dël mar, da lë bzògn d'adatesse a n'anvironament che a l'era antramentr che a cambiava e da la manca dë trovesse dle neuve sorgiss ëd ròba da mangé. N'arspòsta a sti neuv ëbzògn a l'é stait ël dësvlup dj'utiss microlìtich. Ël nòm Epipaleolìtich a riva da 'nt la question che sti neuv utiss a restavo derivà da coj vej dël Paleolìtich. Comsëssìa, n'Euròpa për sòlit a sò pòst as dòvra Mesolìtich (Età dla Pera 'd Mes), për via che tant j'utiss che le costume ëd vita dla gent d'ambelessì a resto amportà da 'nt l'Antich Ëvsin Orient. Ambelelà j'utiss microlìtich a l'avìo daje a l'òmo na cassa pì eficenta, antramentr che anviron a la pësca as dësvlupavo dj'ansediament viaman pì struturà, coma a Lepenski Vir. L'adomesticament dël can coma agiut a la cassa a l'é belfé che a sia rivà pròpe ant ës moment-lì.
Neolìtich
thumb|right|100px|La teracheujta giaponèisa [[Jomon a resta la pì antica dël mond.]]
Ël Neolìtich (Età dla pera neuva) a l'é marcà da lë spantiesse dl'agricoltura (cola che a ciamo la Rivolussion Neolìtica), dël dësvlup dla teracheujta e da djë stansiament sempe pì gross e struturà, coma coj ëd Çatal Hüyük e ëd Gérico. Le prime culture neolìtiche as anandio anviron a l'8000 aGC ant la Mesalun-a drùa. Antant sia l'agricoltura che la cultura ëmnà da chila as së spantiavo al Mediterani, a la Val ëd l'Indo, a la Cin-a e a l'Asia Sudoriental.
Lë bzògn dë cheuje e dë travajé sempe neuve sòrt ëd vegetaj diferent a spantiava viaman dë pì j'utiss an arenaria e an pera polidà, ansema a vàire utiss sempe pì specialisà për tajé e arfinì ël travaj. As tiravo sù le prime gròsse costrussion, con dle tor-abitassion e dle muraje (pr'esempi, Gérico) e dij sit sirimoniaj (pr'esempi, Stonehenge). Sòn an mostra che a-i era giumaj basta d'arsorse e ëd coordinament për podej buté dle partìe ëd gent motobin gròsse a travajé ansema an dij proget parèj. An che amzura che sòn a veula dì che a-i fusso ëdcò già dj'elit e dle gerarchìe sociaj a l'é na question dont as fa un gran debat.
Le prime marche che an mostro l'esistensa d'un comersi stabilisà a son pròpe dël Neolìtich, quand la gent dj'ansediament neuv as amportava dle mërcansìe esòtiche da dle distanse ëd vàire sent mija da ca soa. Skara Brae, ant sl'ìsola d'Orkney (al largh dla Scòssia) a l'é un dij pì bej esempi europengh ëd vilagi neolìtich. La comun-a a në smon dij let an pera, dle scafaladure, e ëdcò fin-a na còmoda antëcà, colegà a na rosa che a-j passava sota për tenla sempe polida.
Mangé e bèive
Le culture ëd cassador e d'archujidor dl'Età dla Pera a mangiavo tant ëd bes-ce che ëd vegetaj, che as trovavo ant l'anvironament natural andoa a vivìo. A sta gent a-j piasìa la carn dj'òrgo antern, donca ëdcò fricassà, rognon e sërvele. A mangiavo pa vàire ëd derivà dël làit e ëd verdura carià ëd carboidrà, coma legum ò granaja.
Al dì d'ancheuj l'arserca an dis che ij doj tèrs ëd soa energìa as la pijavo da dij prodòt animaj. Coma grass a smija che dal pì al manch a në dovrèisso tan-me nojàutri, ma la proporsion dle sòrt ëd grass che a mangiavo a restavo motobin diferente da le nòstre: antra àcid grass Omega-6 e àcid grass Omega-3 a-i era un rapòrt dël 3 a 1, nopà che ancheuj a l'é dël 12 a 1.
Anviron a la fin ëd l'ùltima era giassal, antra 15.000 e 9.000 agn fa, an Asia, Euròpa, América Setentrional e Australia a l'é rivaje na burà d'estinsion dij gròss mamìfer (la Megafàuna). Costa-sì a l'é stàita la prima estinsion dl'Olocene. Sòn a l'é belfé che a l'abia ëmnà la gent ëd coj temp-là a na modìfica forsà ëd soa dieta, e con l'anandiesse dl'agricoltura ël mangé a base vegetal a dev esse avnùit na costuma alimentar fissa.
Ij pòst dël vive dla gent
As pensa che l'Homo habilis a l'abia tirà sù le prime costrussion fàite da l'òmo anviron a 2 milion d'ani fa ant l'Àfrica Oriental. A restavo peui mach dle pere butà an manera da ten-e blocà dij branch coma che a-j fasìa da manca a lor. N'afé parej, fait a sercc (e che as chërd che sia ëd 500.000 ani fa) a l'é trovasse ëdcò a Terra Amata, davzin a Nissa Marìtima (Fransa). Ëd pòst andoa che a-i ëstava l'òmo ant l'Età dla Pera a son trovassne an vàire bande dël mond, pr'esempi: thumb|250px|right|Ël dòlmen ëd [[Poulnabrone a County Clare, n'Irlanda]]
Bele Art
L'art preistòrica as peul studiesse mach da lòn che a l'é rivane a nojàutri. La mùsica preistòrica is la anmaginoma da ‘nt jë strument che i l'oma trovà, antramentr che la decorassion mural as treuva ansima ëd ròch ëd tute le sòrt. A në fan part petroglif e ròch piturà. Costa art-sì për adess as sa nen ëd sigura se a l'avèissa mai avù na chèich funsion religiosa.
Petroglif
La costuma ëd fé dij petroglif as anandia ant l'Età dla Pera Neuva, pì conossùa coma Neolìtich. Un petroglif a l'é un dissègn astrat ò pura simbòlich gravà ant sla pera, për sòlit da dle gent preistòriche, ën gratandla, batend-je ansima ò pura fasendje n'incision ant chèich àutra manera. A resto la forma pì spantià ëd sìmboj ëd comunicassion dël perìod che a-i ven anans dla scritura. Ëd petroglif a l'é trovassne an vàire bande dël mond, an Asia (Bhimbetka, an India), n'América Setentrional (Parch Nassional dla Comba dla Mòrt), n'América Meridional (Cumbe Mayo, an Perù), an Euròpa (Finnmark, an Norvegia).
Ròch piturà
thumb|left|250px|Un ròch piturà a Bhimbetka, an Ìndia, un dij [[Sit dl'eredità dl'Òmo]]
Ij ròch piturà as fasìo travajand con la pitura ant sla pera e a l'avìo dij soget motobin pì naturalìstich che nen ij petroglif. Aj temp dël Paleolìtich, na rapresentassion pitòrica dl'òmo ant la pitura dle caverne a l'era motobin rèira. Dzortut as pituravo dle bes-ce: nen mach cole che as mangiavo, ma ëdcò cole che a podìo dé l'idèja dla fòrsa coma ël rinoceront ò pura dij gròss felin (coma ant la Caverna ëd Chauvet). Dle vire as fasìo ëdcò dij sign coma dij pontin. Cole rèire rapresentassion ëd l'òmo che as fasìo a comprendìo marche lassà da le man e figure mese d'òmo e mese ëd bes-cia. La caverna ëd Chauvet, ant ël dipartiment dl'Ardeche (Fransa), a l'ha andrinta le pì fiamenghe piture paleolìtiche che a sio salvasse, fàite anviron al 31.000 aGC. Le piture dla caverna d'Altamira, an Spagna a son stàite faite antra ël 14.000 e ël 12.000 aGC e a në smon-o ëdcò fin-a dle figure ëd bisont. La «Ca dij Tòr» ëd Lascaux, an Dordogne (Fransa), a l'é un-a dle caverné piturà pì avosà che a-i sio, e a fa dàita antra ël 15.000 e ël 10.000 aGC.
Còsa che a volèisso mai dì ste piture as sa nen. An ste caverne a-i ëstava pa gnun, donca a l'é ëdcò possìbil che a fusso dovrà për dij rituaj stagionaj. Ansema a le figure dle bes-ce a-i son ëdcò dij sign, lòn che a podrìa fé avnì an ment un dovré colegà a dle mascarìe. Ij simboj a flecia ëd Lascaux dle vire a ven-o anterpretà coma dij calendari ò pura dj'armanach. Ma për tant che as disa gnun a l'ha dle preuve për rivé an na chèich version finitiva. L'euvra pì amportanta dl'época mesolìtica a l'é "Ij soldà che a marcio", un ròch piturà ëd Cingle de la Mola, a Castellón (Spagna), che a fa dàita anviron al 7.000-4.000 aGC. La tècnica dovrà për felo a l'é belfé che a fussa cola dë sofieje ò pura dë spuveje la pitura ansima a la pera. Ël soget a resta pitòst naturalìstich, contut che al sia stilisà. Le figure a son nen tridimensionaj, për tant che dle vire a resto un-a dzora a l'àutra.
Rituaj e lòn che as chërdìa ant l'Età dla Pera
Da ‘nt jë studi modern e da j'anàlisi viaman pì ancreuse ëd lòn che as treuva dl'Età dla Pera a së s-ciàira che la gent d'antlora a la fasìa vàire rituaj e a la chërdìa certe ròbe. Al dì d'ancheuj as pensa che l'òmo antlora a l'avèissa giumaj passà la fase ëd mach sërchesse da mangé, dë vestisse e un coèrcc për passé la neuit. A l'avìa dij rituaj precis për la mòrt e për le sepolture, combin che sti rituaj a restèisso diferent antra 'd lor, conforma a che cultura che a së studia. Vàire sit dl'Età dla Pera an mostro la costuma dë balé, dë balé con djë schierament particolar e dij rituaj d'inissiassion.
Lòn che a-i resta dl'Età dla Pera al dì d'ancheuj
J'antropòlogh a son basasse ansima a vàire tribù për studié e për capì che rassa ëd na vita che a podèissa mai avèj fait la gent dl'Età dla Pera. Tribù parèj as në treuva an Papua (Neuva Guinéa),ant j' ìsole Andamane e Nicobar (India), an Àfrica e ant l'América meridional.
L'Età dla Pera ant la cultura popolar
Coma espression gergal, "Età dla Pera" dle vire a ven dovrà për parlé ëd na siviltà ò pura ëdcò mach ëd na partìa ëd gent che a la viv a la primitiva bele che al dì d'ancheuj. La frase "bombardeje andaré a l'Età dla Pera" a sta për n'atach militar bon a demolì tute j'infrastruture, ën fasend an manera che la gent dël pòst as treuva obligà a vive da primitiv, se a veul vive.
D'àutre conte ant sla preistòria a-i në son an vàire lìber, e notaman anteressant a l'é ël film La guèra dël feu ëd Jean-Jacques Annaud che a conta la stòria ëd na partìa ëd gent che a l'ha përdù sò feu.
Anliure esterne
🇫🇮
Prebberede
Prebberede a l'é un munissipi dl'Almagna, situà ant ël distret ëd Rostock, ant lë stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental. A l'ha 42.84 km² ëd aira, e soa popolassion dël 2019 a l'é staita stimà an 758 abitant.
Pseudohydnum gelatinosum
thumb|right thumb|right thumb|right
Mayenne (fium)
thumb|right|200px|La Mayenne davzin a [[Entrammes.]] La Mayenne a l'é un fium dla Fransa. A dà sò nòm al dipartiment dla Mayenne.
Pseudohydnum gelatinosum
Descrission
A l'é un bolè.
Mayenne (fium)
Përcors
A nass a Lalacelle e as campa ant ël Maine a Angers.
Pseudohydnum gelatinosum
Ambient
Da finì.
Mayenne (fium)
Vardé 'dcò
🇫🇮 ‎
Pseudohydnum gelatinosum
Comestibilità
<BR> Da finì.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Amsoldingen
Amsoldingen a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton ëd Berna, con sirca 778 abitant. As dëstend an sna surfassa ëd 4,71 km2, con na densità ëd popolassion ëd 165 abitant al chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Höfen, Thierachern, Thun, Uebeschi, Zwieselberg.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Portes-en-Valdaine
44.53028°N, 4.9125°W
Portes-en-Valdaine a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 15,04 km², con 333 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 22 ab/km².
🇫🇮
Lenga Papi
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Papi o Papi a fa part dle lenghe Sepik-Ramu e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Papi a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ppe
Kazakistan
thumbnail|destra|160px Ël Kazakistan (Қазақстан an kazach) a l'é un pais a caval fra l'Asia e l'Euròpa.
A confin-a con Federassion Russa, Cin-a, Uzbekistan, Kirghizistan e Turkmenistan.
La capital a l'é Nur-Sultan.
A l'ha na surfassa ëd 2.717.300 km² e a conta anviron 15.200.000 abitant.
Anté ch'as treuva
300px|centro
Conomìa e arsorse
Ël Kazakistan a l'é lë scond produtor mondial d'urani, apress ël Canadà.
Organisassion polìtica
Ël Kazakistan (nòm ofissial: Қазақстан Республикасы) a l'é na repùblica.
Ël prim ministr a l'é Askar Mamin (Асқар Мамин) (dal 2019).
🇫🇮
Lenga lakkja
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Lakkja a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tct
🇫🇮
Plomion
🇫🇮
Civita Castellana
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianluca Angelelli (da l' 8/06/2009).
Anliure esterne
🇫🇮
Premi Ig-Nobel
thumb|right|200px|Lievitassion magnética d'un babi: premi Ig-Nobel për la fìsica dël 2000 Ël premi Ig-Nobel a l'é n'arconossiment che, con un but satìrich, a l'é assignà tuti j'agn dal 1991 a j'autor dj'arserche pì campà për aria.
Për j'assignassion, l'Università ëd Harvard a archeuj j'andicassion ëd na comission sientìfica.
🇫🇮
Faleria
right|140px Faleria a l'é un comun dël Lassio ëd 2.240 abitant, an provincia ëd Viterb.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pierluigi Bianchi (dal 28/05/2006).
Anliure esterne
thumb|right|200px|Panorama
🇫🇮
Pachyella babingtonii
Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs ëdzora a bòsch motobin ùmid ëd latifeuje, ma ëdcò dzora a pigne ëd sapin.
Santa Sabiña, Santa Comba
🇫🇮
Pachyella babingtonii
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga dij segn fransèisa
Classìfica
Në schema ëd classìfica dla lenga dij segn fransèisa a peul esse:
Nine Inch Nails
Ij Nine Inch Nails a son na formassion “industrial” rock formasse a Cleveland (Stat Unì) dël 1988.
Lourdes-De-Joliette Airport
Ël Lourdes-De-Joliette Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Lourdes-de-Joliette, Québec, Canadà.
Nine Inch Nails
La banda a l'é formà mach dal cantant Trent Reznor che a l’é ëdcò l’ùnich mèmber permanent. Durant le registrassion dij disch e ij consert as gionto d’àutri component.
Lenga dij segn fransèisa
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=fsl
🇫🇮
Nine Inch Nails
La formassion dël di d’ancheuj a l’é formà da: Trent Reznor (vos, tastadura), Robin Finck (ghitara), Justin Meldal-Johnsen (bass), Ilan Rubin (baterìa).
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Lenga Suarmin
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Suarmin o Suarmin a fa part dle lenghe Sepik-Ramu e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Suarmin a peul esse:<BR> <BR>
Teritòri dël Nòrd-Òvest
right|thumb|200px|Posission dël Teritòri
Ij Teritòri dël Nòrd-Òvest a son un teritòri federal dël Canadà. A l'han na surfassa d'1.183.085 km² e na popolassion ëd 42.944 abitant.
As treuvo ant ël nòrd dël Canadà. A confin-o a nòrd con l'Océan Àrtich, a est col teritòri dël Nunavut, a sud con la Columbia Britànica, con l'Alberta e col Saskatchewan, a òvest con ël teritòri dlë Yukon.
La capital a l'é Yellowknife (16.541 abitant), ch'a l'é cò la sità pì popolà dij Teritòri.
🇫🇮
SP-171
right|250px|thumb|Ansëgna ëd l'autostrà