cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Provincia ëd Prato
Anliure esterne
🇫🇮
La Venerìa
Geografìa
A l’é bagnà da la Srunda e da la Stura ëd Lans.
Stòria
Ël teritòri dla comun-a dël di d'ancheuj na vira a l'era formà da doi leu, ciamà Autsan Superior e Autsan Anferior.
Aministrassion
thumb|right|200px|Piassa dla Nonsià Ël sìndich a l'é Fabio Giulivi (dal 2020).
Sità gemelà
La Venerìa a l'é gemelà con:
Arferiment
🇫🇮
Casalpusterlengo
Casalpusterlengo (Casal an dialèt lodisan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 15.347 abitant, ant la provinsa ëd Lòd.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianfranco Concordati (da l'11/06/2014).
Arferiment
thumb|left|230px|La Tor Pusterla 🇫🇮
Prato
Prato a l'é na sità dla Toscan-a ëd 185.660 abitant, capleugh ëd l'omònima provinsa.
Stòria
A l'época roman-a a-i era ant la campagna un sènter econòmich dit Pagus Cornius, dont a l'é nà ant l'Età ëd mes n'aglomerassion ciamà Borgh al Còrnio.
A l'época longobarda, Prato a l'é trovasse sota la tua dël cont Ildebrand. Ël fieul ëd chiel-sì, Albert, a l'ha fondà la potenta famija dj'Albert, dont ij mèmber a dventran ij gran sgnor dla Toscan-a feodal.
La comun-a as dësvlupa tanme j'àutre sità toscan-e: dël 1187 Prato a l'é arconossù comun-a lìbera da l'imperator. Des agn pi tard a rampiassa ël cónsol con ël podestà che, a soa vira, a lassa 'l pòst al capitani dël pòpol.
A parte dal 1248 Prato a dventa na base amperial an sla stra ëd Pulia. Ëd cost cò la potensa amperial a testimònia ancor ancheuj ël Castel imperial, castel fortificà con ij merlo ghiblin costruì da l'imperator Federich II ëd Hohenstaufen an sle fondamente dl'antich castel comital dj'Albert. A col época a restava fòra dai murajon dla sità alvà ant ël sécol ch'a fà XII, ma a l'interior dla cinta dël sécol ch'a fà XIV, ancor bin conservà.
Frank Lloyd Wright
miniatura|Frank Lloyd Wright Architet. Frank Lloyd Wright a l'era nassù a Richland Center, ant ël Wisconsin, l'8 Giugn 1867 e a l'é mòrt a Phoenix ël 9 Avril 1959. A l'é stàit n'avosà architet dl'inissi dël Sécol chì'a fa XX. A l'ha progetà costrussion ëd tute le sòrt, 'me banche, alògg për vacanse, ufissi, gesie, na sinagòga, na birarìa e 'n musé d'art, ma a resta famos pì che d'àutr për soe ca. A l'ha prontà pì che mila proget, dont pì che quatr-sent batì. A l'ha ancaminà në stil american ëd progeté le costrussion, dësvlupand le prairie houses, le usonian houses e na neuva sòrt architetural moderna ciamà architetura orgànica. A l'é considerà un dij pì grand architet dël sécol ch'a fa XX e 'l pì grand architet american ëd tùit ij temp da l'Anstitù American dj'Architet (AIA).
Prato
Stòria
A la fin dla dominassion dij Hohenstaufen a s-ciòpo dle ruse antestin-e, amplificà da la pression ch'a ven da fòra da le sità guelfe e ghiblin-e.
Frank Lloyd Wright
Prim agn
miniatura|left|Ca-studi, Oak Park, Chicago, Illinois, 1889-1898 Frank Lincoln Wright, nassù dël 1867 an Wisconsin, dòp ël divòrsi dij sò, William Carey Wright (1825-1904) e Anna Lloyd Jones (1839-1923), dël 1885 a l'é cangiasse 'l nòm Lincoln con Lloyd, për soa mare, dont a l'era dventà 'l sol sostegn finansiari, tanme për soe doe seur. Dël 1887 Wright a tramuda a Chicago, andoa a travaja da ampiegà. La sità a col temp a l'era ancamin ch'as arpijava apress l'incendi ch'a l'avìa dësblala dël 1871 e a dovìa afronté na chërsùa motobin lesta dla popolassion. Wright a finiss për trové travaj da dissegnator técnich ant lë studi dl'architet Joseph Lyman Silsbee. Quèich dissegnator e architet avosà a travajavo già për Silsbee, dont Cecil Corwin, George W. Maher e George Grant Elmslie. Wright a ven amis con Corwin, ch'a lo òspita ëdcò për un perìod.
Prato
Stòria
Dël 1313 ël goern comunal a ciama la protession ëd la ca real d'Angiò ëd Nàpoli la qual, dël 1351, a ven la sgnorìa ëd Prato a Firense.
Frank Lloyd Wright
Prim agn
Ablì da n'architetura pì moderna che cola praticà da Silsbee, as gropa prest a lë studi dj'architet Dankmar Adler e Louis Sullivan, ch'a portavo anans j'idèje dla Scòla ëd Chicago. Sullivan a pija ël giovo amprendiss sot soa protession. Combin che ij doi a l'han peui rusà, Wright a sarà sèmper arconossent e gropà a col ch'a l'ha mostraje 'l mësté.
Prato
Stòria
Ant ël sécol ch'a fà XVI, antramentre che j'art a foson-o grassie al mecenatism dij Médici, la conomìa a subiss dle pèrdite dont as libererà mach ant ël sécol ch'a fa XIX.
Dal 1992 a l'é capleu ëd provinsa.
Frank Lloyd Wright
Prim agn
Dël 1889 Wright a maria Catherine Lee Tobin (1871-1959) e da chila a l'avìa ses cit. Con l'agiut ëd Sullivan ch'a-j prësta 5000 Dòlar, Wright a cata 'n lòt a Oak Park, na bariera ëd Chicago. Belelà, a la crosiera fra le lèje Forest e Chicago, chiel a batiss soa prima ca-studi, dont lë stil a pianta sentral, con tanta lus e le stansie pì amportante e vive dla ca sistemà al sènter dantorn ël foalé, a anonsia soe realisassion future. Wright a travaja për ses agn ant lë studi ëd Sullivan e Adler, an colaborand prinsipalman a proget ëd ca famijar. Là a dësvlupa soa formassion e soe ispirassion ant ës camp, fin-a che na separassion brutal a fa chité tut, dagià che chiel a progetava ëdcò dle ca për sò cont ant j'ore lìbere për vagné 'n pòch pì 'd sòld. A l'era donch andàit contra ël pat ëd sò contrat ch'a-j përmëttìa ëd batì mach për lë studi A&S. Quand che Sullivan a lo dëscoata a lo licensia dlongh.
Prato
Aministrassion
Ël sindich a l'é Roberto Cenni (dal 22/06/2009).
Frank Lloyd Wright
Architet modern
miniatura|Meison Wislow, River Forest, Illinois, 1893 Wright a dëscheurv l'architetura giaponèisa a l'Esposission Universal 1893 ëd Chicago, andoa ch'a peul s-ciairé l'arcostrussion dla Vila imperial ëd Katzura con un tìpich templi sintoista, ch'a l'ampression-a motobin e ch'a anfluensërà tant e për vàire temp sò stil. Wright a andrà diret an Giapon, anté ch'a arseivrà ëdcò dle comission, 'me l'Obergi Imperial, batì dël 1923.
Prato
Sità binele
thumb|right|200px|Ël dòm Prato a l'é binelà con:
Frank Lloyd Wright
Architet modern
L'architetura giaponèisa a lo possa a dësvlupé viaman la ca Praire: dle costrussion basse, slargà ant la diression orisontal, sensa muraje inùtij, con ambrassure dle fnestre e dle pòrte motobin larghe e ariose, con marlàit dle vëdrià colorà, e tut ampivotà a sò sènter, anté ch'a l'é sistemà 'n massiss, largh e bass foalé ëd mon refratari, e dantorn a sòn as dësròlo tute j'atività dla famija. Lë stil, portà a sò cò da Wright, a antroduv an particolar ël prinsipi dla liura fra interior e esterior, travers le fnestre larghe, parèj l'ambient esterior a peul an pràtica intré antëcà e fin-a esse na senografìa cangianta al pòst ëd le sòlite muraje rissà. Ës prinsipi a l'era neuv ant l'architetura ossidental.
Prato
Anliure esterne
🇫🇮
Frank Lloyd Wright
Architet modern
La ca Winslow a l'é stàita un ëd sòj prim travaj për sò cont, e chiel a pràtica già lë stil dla ca Prairie. Durant j'agn 1890 a esperimenta ëd neuv materiaj e dle neuve forme, ancaminand da soa ca a Oak Park: a deuvra 'd mon e 'd volum sèmper pì orisontaj. Tutun le costrussion ch'a disegna ant ës perìod a fornisso ancor nen la definission ëd sò stil përsonal, dagià ch'a dovìa ëdcò deje da ment a j'arceste dij client. A l'ha mës-cià soe neuve idèje con jë stij ch'a l'ero 'd mòda a col temp, 'me le ca Tudor, con sor gulie, sofiëtte e lusej.
Wright a preferiss donch andé anans për soa strà vers la modernità, an seghitand con j'idèje neuve dla Scòla ëd Chicago. Da col moment, dël 1898, Wright a duverta sò pròpi studi a Oak Park për resté vzin a soa famija. A na profita për modifiché soa ca e gionté 'd neuve stansie për sòj numeros fieuj. A batiss ëdcò në studi ëd doi pian andoa a sperimenta na strutura otagonal e 'n pogieul suspendù. An cò dël fonel a fa peui gravé sta scrita: "Truth is life. Good friend, around these hearth-stones speak no evil word of any creature" (La vrità a l'e la vita. Bon amis, dantorn le pere d'ës foalé dì nen ël mal contra na creatura cola ch'a sìa).
Le Prairie Houses
miniatura|Ca Frederick C. Robie, Chicago, Illinois 1906-1909 Wright a considerava le part ëd la costrussion 'me j'òrgo autònom ch'a constituisso 'n còrp coerent. A dësvlupa la comparassion fra 'l mond vivent për rivé a dì che la costrussion a dev arpresenté la chërsùa ëd n'esse vivent. Sòn a spiega ël ghignon ëd Wright contra le sità grande, dont Chicago midema. Ës ghignon a l'ha portalo a batì motobin pòchi edifissi amportant an dle sità grande. As consentrà pì che d'àutr sij proget dle ca independente, batìe an manera armoniosa con sò ambient.
Dal 1897 sò stil as arvela, con le "Ca dle prairìe" (Prairie House) dont ca soa a Oak Park a l'é n'antissipassion; a son dij pavajon fàit da 'n blòch sol o da vàire tòch gropà, dont Wright a soagna an particolar la liura con ël paisage dantorn, an dovrand le linie orisontaj. A sërca 'dcò dë tnì cont dle contrente che 'l clima continental dë sta region dl'América a ampon an diferensiand j'autësse dij plafon për deje lus e aria a le stansie. Chiel a anchërna 'dcò le part an manera pì flùida e duverta, contra la strutura rèida dl'architetura vitorian-a, an rëspetand sèmper le fonsion ëd minca tòch. Ste inovassion a l'avìo dabzògn ëd n'usage ëd materiaj neuv, përché con ij materiaj vej a sarìo podusse batì mach le sòlite ca vitorian-e: a combin-a donch ij materiaj tradissionaj, dovrand pera e mon për le fassade e ij paviment, con ij materiaj sperimentaj 'me 'l ciman e j'armadure d'assel për sostnì ëd lusej pì slargà, ëd coercc pì sporzent, le trasse, le duverture, j'arch fàuss e ij plafon. La mobilia e le lus elétriche a son soens antegrà ant l'edifissi. J’angign a son stërmà da 'd grije dont ij gieugh d’ombre a arciamo coj che la lus dël Sol a fa travers ij branch dj'erbo. A gieuga con la lus con le vëdrià dle fnestre, tìpiche dl'architetura Art Déco, ch’a smòrto e a tenzo la lus sensa rend-la fastidiosa.
Wright a seurt donch daj precet dl’architetura clàssica europenga. A definiss un neuv stil che chiel a ciama “orgànich”, ispirà për na part a l’euvra ‘d sò magìster Sullivan, a mira a vnì ‘n neuv fondament dla coltura american-a. An studiand ës neuv ideal, chiel a veul franch nen imité la natura, ma a dis d’ispiresse a la natura quand ch’a dis che la forma dij tòch dla ca a dev rivé da soe fonsion, coma ant le ròbe naturaj, andoa che forma e fonsion a son n'afé sol.
Dël 1904 Frank Lloyd Wright a l’ha progetà Palass Larkin a Buffalo, sistemà dantorn n'ala sentral anluminà da 'n coercc ëd véder, an sël qual tùit ij pian as duverto. Lë stàbil a l'é donch pì duvert vers l'interior che vers l’esterior e a l’ha na granda ala comun-a an sò sènter. Dovrand pere e mon për marché ‘l taj orisontal dij pian, Wright a arfuda la standardisassion dj'edifissi, ch'a vorìa n'echilibri fra linie orisontaj e verticaj.
L'istess ann a travaja për la congregassion religiosa unitarista d’Oak Park, dont la cesa a l’era dësblasse ant un feu. La neuva cesa ëd Wright (1905-1908), ëd ciman armà, a l'é considerà na soa ciadeuvra e a anfluensrà motobin l'architetura moderna.
D’àutri arzultà amportant për Wright ant ës perìod a son la Robie House a Chicago e la Coonley House a Riverside, Illinois. La ca ëd Frederick Robie, con sòj coercc spiuvent, sòj sbals marcà, soe fasse orisontaj e soa organisassion original dj'interior, a l’é tutafàit diferenta da le ca vitorian-e ch’as costumavo a col temp. La sala e 'l salòt a son an pràtica na longa stansia sola, spartìa mach dal foalé sentral, sbassà 'n pòch rëspet al livel dël paviment. Tre garas a prefiguro dagià l'anvasion dle viture. La ca a l'é alvà, an ofrend na mej vista, lus e arzervatëssa për j'abitant, an fornend ëdcò ‘n sens ëd grandeur e maestà a la ca. Na machëtta dë sta cà a l'é stàit ëdcò smonù ant na mostra retrospetiva dël 1941 al Musé d’Art Moderna ëd New York.
Agn difìcij
An Euròpa Wright a vìsita l'Italia. A va ëdcò a trové e a anfluensa con soe idèje j'architet avanguardista d'Àustria, Almagna e Pais Bass, dont Walter Gropius e Ludwig Mies van der Rohe (fondator dël Bauhaus). A l'ha 'dcò publicà 'n portfolio dël 1910 grassie a Ernst Wasmuth, ch'a farà ëdcò conòsse soe euvre. St'archeujta, conossùa con ël nòm ëd Wasmuth portfolio e publicà an doi volum, a conten pì che sent litografìe ëd sòj proget. L'istess ann a smon ëd soe euvre a Berlin.
Tutun ël 15 Aost 1914 un dij servidor, Julian Carlton, furios për esse stàit licensià, a da feu al pless e a massa set përson-e a colp ëd piòla, dont ëdcò Mamah Cheney. Wright a dzormonta ës deul e a batiss torna la propietà ch'a sarà torna crasà da 'n feu dl'Avril 1925. La propietà, batìa torna për la tersa, a vnirà patrinòni dl'UNESCO dël 1960. Antramentre Wright a maria Miriam Noel dël 1923, ma a dura pòch përchè Noel a l'é dipendenta da la morfin-a. Wright a ancontra donch Olga (Olgivanna) Lazovich Hinzenburg con la qual a va a sté a Taliesin e ch'a sposrà dël 1928. Tut ës perìod a l'é marcà da 'd problema finansiari e da pòch travaj. A trovrà torna sò slans ant j'agn 1930.
La comunità Taliesin Fellowship
miniatura|sinistra|Taliesin Òvest Con la crisi dël 1929 Wright a l'ha pa pi 'd travaj a Chicago e 'me tanti sòj colega a dev frontegé 'n temp ëd recession. A va donch a Phoenix con chi a resta 'd sò studi, e a pensa 'd deurbe Taliesin West, na scòla d'architetura për fé front a sòj bzògn. 'Me tùit j'american, Wright a l'é stàit motobin marcà da la crisi dël 1929, ch'a l'é na data ch'a fà da separassion a doi perìod d'ës pais.
Sta crisi a l'era stàita causà da j'artifissiose speculassion finansiarie, ma a l'é 'dcò n'ancreusa crisi 'd dzorprodussion agraria. La crisi dël 1929 a l'ha isolà jë Stat Unì e 'dcò l'architet as ìsola. Durant ës perìod Wright a veul torné ai valor american, e a veul liesse an na manera neuva con soa sossietà. 'Me vàire american ëd sò temp a l'ha pijà part a n'ideal ëd vita vagabonda an viagiand për jë stat. Wright a tenta 'd dé na neuva definission dël ròl dl'architet: l'architet a dev arnové l'órdin sossial american. Dël 1928 a compariss ël mòt "Usonia", ch'as arferiss a l'ideal democràtich che l'América a dev susté, an particolar an costruend dle ca a bon pat për tùit.
Taliesin a l'era 'n tòch dlë spìrit ëd comunità ch Wright a sustava e a mostrava. Ël pless a l'era fàit dal laboratòri, n'obergi, n'asienda 'd campagna, dle ca e d'alògg, dë stansie d'archivi, dij giardin paisagìstich e dij salòt musicaj e për l'antërteniment. Wright sì a acheuj vàire architet, 'me Rudolf Schindler e Richard Neutra. Pì che stanta proget a son realisà da sta scòla.
Produssion eclética
miniatura|Fassada batìa torna dl'Obergi Imperial ëd Tokyo (1914) Apress la tragedia ëd Taliesin, dël 1914, Wright a l'ha arseivù na comission da l'Obergi Imperial ëd Tokyo ch'a-j forniss l'ocasion ëd longh sogiorn an Giapon, pais con soa particolar architetura ch'a lo ispira motobin.
As pòrta via 'dcò d'oget d'art, stampe, bërgamin-e, brocà 'd seda, dont a vendrà na part. La realisassion dl'obergi a-j pòrta 'd bin, dzortut quand che l'edifissi a arzist al taramòt dël 1923, e sòn a marcrà la qualità dij proget dl'architet.
Durant j'agn vint, Wright a dësvlupa 'n concet ëd costrussion basà sij blòch ëd ciman travajà ch'a arcòrdo l'ornament dij templi Maya. Ës process an ciama Textile block system o costrussion ëd blòch tëssù, gravà o forà con dij motiv. Wright a serca parèj ëd dé nobiltà a 'n material considerà brut. Pitòst che pituré 'l ciman, chiel a preferiss lasseje sò color natural, an creand parej na continuità visual fra l'interior e l'esterior.
A sperimenta ës neuv concet con la comission ëd na rica arditera ch'a vivìa an Califòrnia, Aline Barnsdall, dël 1916. Tutun Wright a l'ha rompù con un ëd sòj prinsipi, visadì col che n'edifissi a dev vnì dal sit andoa a l'é fàit, an progetand la ca prima che 'l seul a fussa stàit catà. Ant la realtà peui Wright a dev arvëdde sòj pian për adatesse al brich ëd 2000 are davzin a Hollywood che soa clienta a l'avìa sernù. La ca, batìa 'me 'n templi, a arcòrda l'efet dl'architetura mesoamerican-a, tutun l'arzultà a pias nì a l'architet, nì a la clienta. Për Wright col-lì a l'era 'n proget ëd transission e la madama a porterà plenta contra l'architet për avèj fàit lòn ch'a vorìa e avèj gnanca fàit un bel travaj. Aline Barnsdall a l'ha vivù pòchi agn belelì prima 'd dé via la ca Hollyhock a la comun-a dël 1927.
Ma peui Wright a batiss vàire ca conforma a 's model, sèmper an Califòrnia e con tant pì 'd sucess, për vàire përsonage: meison Alice Millard (Pasadena), meison John Storer (West Hollywood), meison Samuel Freeman (Hollywood) (andoa che la liura fra interior e esterior a l'é dabon riussìa) e la meison Charles Ennis (Los Angeles). Wright a l'ha dësvlupà sò stil, ispirà a dle forme geométriche 'me 'l sercc, ël quadrà, ël triàngol, ël retàngol o l'esàgon. A cangia soens l'usage dij materiaj, an preferend col dël pòst, ma a varia 'dcò 'l meud ëd batì, le tinte e ij motiv. A dis che sò but a l'é progeté le ca conforma 'l leu anté ch'a son stàite batìe. As mës-cio j'element naturaj dël paisage, l'eva, ij ròch, le piante, ij pra e j'erborin, j'arlev, e soens la progetassion dël paisage a l'é 'n tòch dël proget dla cà:
Agn drù
250px|miniatura|Cà sla cascà o Ca Kauffmann, 1935 L'esempi pì arnomà 'd sò apròcc naturalista a l'é la Ca sla cascada (Fallingwater House) ch'a progeta dël 1935 a sessanteut agn. Batìa diret an sle rochere anté che al propietari Edgar Kauffman a-j piasìa marandé, la ca a eufr na serie 'd trasse sbalsà con l'arian ch'a passa sota. Ij canton a son drit, ma sirognà për esse nen tròp agressiv e arcordé le forme naturaj. Na rampa a men-a a na cita piataforma suspendùa sl'eva dël bial. Sta ciadeuvra a tira l'atension dzor Wright, an portandje l'anteresse ëd vàire ambient architeturaj e a arlansa soa cariera d'architet. Ij ses agn për chiel pì drù a taco àor.
Vàire përson-e a consìdero la Ca sla cascada 'me un dj'esempi pì bon dl'architetura orgànica andoa l'òm e la natura a son gropà s-ciass. An st'euvra Frank Lloyd Wright a l'é stàit pionié an dovrand la nata 'me arvestiment técnich e decorativ al seul e ai mur. Ant ij bagn dla stansia dël propietari e an cole dj'òspit, sta nata portughèisa a përcor ël paviment e ij trames e a dà n'ampression ant l'istess temp pasia e terosa. miniatura|sinistra|Na ca usonian-a: Ca Rosenbaum, Florence, Alabama, 1940 Dël 1934 a taca la serie 'd ca "usonian-e" (Usonian Homes). A son dle cite ca a bon pat, 'me la Malcolm Willey House. A son për la pipart fàite con na pianta a L, con na lastra 'd ciman armà sensa fondassion, ch'a l'ha andrinta un sistema ëd riscaudament rajant (n'inovassion ëd Wright), con coercc pian sensa sofiëtta e 'd trames e muraje batìe an neuve manere. Ël garas nopà a l'é 'n pòst për na vitura sola, për fé pi cit ij cost. Le ca usonian-e a l'ero për la class mesan-a e a l'ero fàite con cite cusin-e, stansie cite, un salòt cit dantorn a sò clàssich foalé e 'd mobilia antegrà. Fin-a 'l 1937 a l'ha batì pòch men che stanta ca dë sta sòrt-sì, e la técnica ch'a deuvra a cangia viaman.
La sconda guèra mondial a l'ha mnà an ralentament dj'atività ëd Wright, ma coste as arpijo tòst a la fin dj'ostilità. A pì che otanta agn l'architet as artreuva cap ëd në studi grand con pì che sinquanta travajeur për sodisfé la domanda. Wright a sosten con decision soe idèje e as arzerva ij proget pì prestigios otnù da lë studi, bele ch'a resta tacà a soa passion për le ca. Chiel a acheuj minca client con rësguard, ëdcò se peui a rusava soens durant la progetassion, dagià che a chiel a piasìa ampon-e soe idèje.
A ciamran ëdcò a Wright ëd disegné 'd proget ëd grande dimension, 'me pr'esempi 'l gratacel ëd disneuv pian Price Tower a Bartleswille (Oklahoma) dël 1956. Tutun sò edifissi urban pi arnomà a l'é 'l Musé Guggenheim ëd New York, duvertà dël 1959. Soa forma ùnica as dësvlupa dantorn a 'n lusel ëstragròss su tuta l'autëssa dl'edifissi e na rampa a spiral. Chi ch'a vìsita a riva al darié pian con l'assensor e peui a spassëgia arlongh la rampa an pendensa pianòt pianòt fin-a a rivé al pian tera, dòp avèj s-ciairà tute le colession e j'euvre smonùe arlongh la rampa.
Ël Kalita Humphreys Theater a Dallas (Texas) a l'é l'ùltim proget ëd Wright dnans ëd soa mòrt dël 1959, a Phoenix an Arizòna, apress la complicassion ëd n'antërvent chirùrgich. A l'avìa 92 agn d'età. miniatura|Interior dël Musé Guggenheim ëd New York, 1959
Ardità
Wright a l'ha ëdcò scrivù vàire lìber sl'architetura. Soa euvra a l'ha anfluensà an manera ancreusa ël dësvlup dl'architetura contemporania ant jë Stat Unì e an Euròpa. A l'ha anfluensà vàire architet, dont nen mach sòj anlev, ma ëdcò j'architet dl'espressionism. A l'é stàit un dij prim architet a antëgré j'interior ant sòj proget: mobilia, tapis, fnestre, pòrte, tàule, cadrege, lus e decorassion. Tut a smija fondù ansema e nen spartì, e tut a l'é fàit apòsta për ël client.
A sòn as gionta soa esplorassion ëd tute le forme (eliss, retàngoj un an sl'àutr, sercc, otàgon, emisicl për lassé intré mej ij raj 'd sol e via fòrt) e 'd tùit ij materiaj (assel, mon, bòsch, véder, ciman: chiel a amava tant ël ciman ross indian për ij paviment). Wirght a mësécia sti element con fantasìa, an tentand sèmper d'eufre dë spassi càud e luminos, anfluensand lë stil ëd vita dj'abitant ant la mej manera. Parèj Wright a sta daré ai temp, quand che ël travaj e la vite dle famije a son modificà d'autut. A pensa a 'd zòne për ij cit e a 'd zòne për acujì j'anvità.
Ël pì grand mérit ëd Wright a l'é d'avèj trovà 'd solussion për le pì diferente sòrt ëd client, sia sgnor che nen sgnor, an cangiand sèmper soa liura con ël pòst anté ch'a vivo. "Sòj client a notavo che soa ca a l'avìa cangià e fàit pì sempia soa vita, e a l'avìa renduje pì sensìbij al paisage e al mond natural dantorn." An total, Wright a l'ha disegnà apopré 800 proget, dont a l'é realisass-ne anviron la mità. Vàire archivi ëd Frank Lloyd Wright a son guernà a l'Art Institute ëd Chicago. Na fondassion con sò nòm a resta a Taliesin òvest.
🇫🇮
Architetura gòtica
As dis architetura gòtica l'ansema djë stij e dle costrussion realisà an tut ò an part ant lë spassi stilìstich dël Gòtich.
A l'é ant l'architetura, prima che ant j'àutri camp, che già vers ël 1140-1150 as manifesto le forme ëd së stil neuv. A l'achit lë stil as dësvlupa ant l'architetura dle cese, ma tòst a passa ëdcò a le ca e a j'àutre costrussion. L'architetura gòtica a l'ha avù damanca d'un livel pì àut ëd bravura técnica che cola romànica. A l'avìa ëdcò damanca d'esse compagnà da ornament rich e da scolture, donca coj ch'a-i travajavo a dovìo esse ëdcò d'artista.
Da la pilia a forma 'd cros dl'architetura romànica, andoa a pogiavo j'arch longitudinaj e coj trasversaj, a l'é passasse a la pilia a fass, sircondà da 'd colonëtte ch'a arsèivo ij posson trasmëtù dai costjon ëd le vòlte. Da banda dla pilia compòsita, j'element architetònich prinsipaj dël gòtich a son l'ärch àuss, la vòlta a costjon, o vòlta d'ogiva (e an efet ai temp antich l'architetura gòtica a l'era ciamà ogival), e l'arch rampant. La presensa d'un o pì che un ëd costi element a basta pa daspërchila a creé lë stil gòtich, dont la definission a l'é da arserchesse pitòst ant l'anterassion, ant l'usage ëd costi element tuti ansema, ant le liure ch'as formo antra 'd lor, ant ël significà total ëd l'ansem.
An efet, tuti costi element a j'ero già stàit dovrà daspërlor: la vòlta a costjon an Lombardìa, an Normandìa e an Anghiltèra (a Durham); l'arch aùss ant l'architetura mussulman-a; l'arch rampant, bele che stërmà sota ij cop, an costrussion norman-e e anglèise. Ël problema a resta donca col ëd l'unificassion, dl'usage dij vàire element ansema, për la prima vira dovrà con consiensa e ëd fasson orgànica da j'architet ëd l'Ìsola 'd Fransa për fé nasse në stil architetònich neuv. An giutand ël pèis ëd le vòlte a dëscariesse, as oten-o d'elevassion pì grande dj'edifissi: a l'é parèj ch'as detèrmina cola tendensa vertical ch'a caraterisa l'architetura gòtica.
La concession ëspassial dle cese gòtiche a l'é struturà conforma a na gerarchisassion dla navà prinsipal rëspet a cole lateraj e a na polarisassion ch'a fasìa dla diression est-òvest la diretris privilegià. thumb|left|Saint Denis, ël Còro Le mzurà decorassion scultòrie, le gulie afilà, le ponte sutile a manifestavo la gòj d'alvesse vers Dé.
L'abà Suger e le catedraj
Ëd Saint-Denis, anté che për travajé a son ëstàit ciamà ij mej pitor, scultor, fré e costrutor, l'abà Suger a l'ha mach fàit arcostruì ël nartece e ël còro. Ma n'àutra cesa fondà anviron dël 1130 a l'é stàita tirà su apopré ant l'istess perìod conforma ai prinsipi dël neuv ëstil: la catedral ëd Sens, ant l'Ìsola 'd Fransa, al termo con la Borgògna. L'elevassion ëd la catedral ëd Sens a comprendìa tre pian: ël registr) ëd j'[[arcada (architetura)|arcade, col ëd le tribun-e e col ëd le fnestre àute. Ant le catedraj vnùite apress, tanme cola ëd Noyon (Ìsola 'd Fransa) a-i é 'n quart element: dzora a le tribun-e e sota a le fnestre àute a-i passa në strèit lobiòt continuà, ël trifòrio. A l'é na caraterìstica ch'a sarà goernà ant le gran cese dël sécol ch'a fa XII, ant la catedral ëd Soissons, an cola ëd Laon, an Notre-Dame a Paris (ch'a l'é stàita peui ristruturà dël Dosent). thumb|left|Portal dël Dòm ëd Chartres
La catedral ëd Chartres
Ël model ëd Chartres a l'ha avù un grand sucess, bele ch'a-i é pro staje dle propòste alternative. La catedral ëd Bourges, contemporania ëd cola ëd Chartres, a l'ha 'n model diferent: n'ardìa navà sentral motobin elevà con da banda quatr navà lateraj viaman pì basse, antant che la mancansa ëd transèt a sot-ligna l'unità dlë spassi a l'anterior. An Borgògna, an chèiche zòne dla Champagne e dla val ëd Ròno, an oposission al trames sutil ëd Chartres, a l'é favorisse la creassion ëd na sòrt ëd dobi anvlup, an butand dëdnans dla muraja në scren përtusà, fàit ëd cite arcade un-a dzor l'àutra. Gavà però coste ecession, ël model ëd Chartres a l'é amponusse e a l'é stàit adotà ant le pì gran catedraj dl'Ìsola 'd Fransa, tanme Reims (ancaminà dël 1207) e Amiens (1220 anviron), ch'a arpresento ël cò dlë stil. Ës model a l'é present ëdcò ant le modìfiche ëd la catedral ëd Paris.
J'architet
Un fàit significativ, miraco decisiv për lë spantiesse così generalisà dlë stil gòtich a l'é stàit ëdcò la fasson neuva ëd progeté le costrussion e organisé ij cantié. A ancaminé da la fin dël sécol ch'a fa XII, j'architet an Fransa a ven-o a pijé n'amportansa particolar. Dël perìod romànich i conossoma pòchi nòm d'architet, ma vàire dë scultor. Ant ël Dosent, a l'anvers, i l'oma gnanca 'n nòm dij grand ëscultor dle catedraj fransèise, antant ch'i conossoma pì che un nòm d'architet; sòn a l'é dovù dzortut al neuv ròl pijà da l'architet: pa mach espert ëd la costrussion, ma ëdcò organisator dël travaj e progetista. L'architet, ël cap mèistr dël grand cantié, a l'é giumaj dventà n'òm con tante competense: nen mach a dissegna la pianta, a treuva le solussion për l'elevassion, a na studia le conseguense, ma as òcupa ëdcò ëd coordiné ël travaj djë scultor, dij pitor, dij mèistr vedrié.
Antra j'architet gòtich pì avosà a-i son:
Ël gòtich a l'ha podù spantiesse an pressa ëdcò mersì ai viage dij sò architet: Villard d'Honnecourt a l'ha tramudà findi an Ungherìa; Eudes ëd Montreuil a travajava a Cipro; Matthieu d'Arras a l'é spostasse da Avignon a Praga.
Lenga Teke-Nzikou
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Teke-Nzikou o Teke-Nzikou a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Teke-Nzikou a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nzu
Nikolaj Ivanovič Lobačevskij
thumb|right|200px|Nikolaj Ivanovič Lobačevskij Matemàtich.
Nikolaj Ivanovič Lobačevskij (Николай Иванович Лобачевский) a l'era nassù a Nižnij Novgorod ël 1m dë dzèmber (20 ëd novèmber conforma a la veja daitassion) dël 1792.
La famija
A l'era lë scond ëd tre masnà; sò frel pì grand as ciamava Aleksandr e a l'avìa n'ann pì che chiel, ël pì cit a l'era Aleksej, ëd n'ann pì giovo. Da na mira ofissial, sò pare as ciamava Ivan Maksimovič, cit fonsionari o miraco agrimensor distretual originari dle region ossidentaj (Bielorussia o Polònia). Tutun a-i son ëdcò dle sorgiss ch'a fortisso che ël ver pare dle tre masnà a sarìa n'àutr, ch'a muirirà dël 1797. Comsëssìa, apress costa dàita as sa pì gnente nì dël pare ofissial, nì dl'àutr e la mare, Praskov'ja Aleksandrovna, a l'é restà sola con ij tre fieuj. Për garantije un mej avnì, la fomna a l'ha decidù d'anscrivje al ginasi ëd Kazan', ch'a l'era stàit torna duvertà dël 1798 e a l'era l'ùnich ginasi dla Russia oriental; ambelessì ij mat a intro dël 1802, apress n'esam d'admission. Dël 1805 la fomna a dà sò acòrd për anscrive ij fieuj a l'università che da pòch a l'avìo duvertà a Kazan'. Dël 1807 Alekandr a meuir nijà ant la Kazanka; Aleksej, nopà, a livrërà ij sò studi an siense geològiche e a dventrà magìster ëd chìmica e tecnologìa.
La formassion
Nikolaj a finiss ël ginasi dël 1807. Tanme student a l'era considerà dai professor coma un dij mej. Soe nòte a diso che a l'era anteressà ëd fasson particolar a la matemàtica e al latin. Soa preparassion a-j përmet ëd lese d'artìcoj ëd matemàtica assè avansà an latin, fransèis, alman.
Livrà ël ginasi, Lobačevskij a smija a l'ancamin vorèj adressesse vers la medzin-a, peui as orienta vers la matemàtica. A finiss l'università dël 1811.
Bucy-le-Long
Bucy-le-Long a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 12,86 km², con 1958 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 152 ab/km².
Manuel Ainaud Sánchez
thumb|right|200px|Manuel Ainaud Sánchez Pedagògo e artista. Manuel Ainaud Sánchez a l'era nassù a Barslon-a ai 17 d'avril dël 1885 e a l'é mòrt ambelelà ai 28 dë dzèmber dël 1932.
🇫🇮
Nikolaj Ivanovič Lobačevskij
La formassion
Antra ij magìster ëd Lobačevskij a-i son ëstaje Bartels, con ël qual a l'ha colaborà an manera direta, Renner, ch'a l'avìa mostraje la fìsica e la matemàtica aplicà, Bronner, Littrov.
La cariera
Dël 1814 a dventa professor gionzù e dël 1816 strasordinari.
Dël 1827 Lobačevskij a l'é elegiù për la prima vira resior ëd l'Università ëd Kazan' e a sarà sempe rielegiù, fin-a a la fin ëd sò servissi, dël 1846; la dariera vira, dël 1845, a l'é elegiù a l'unanimità.
La mòrt
Dle brute vicende conòmiche a l'han ëmnà Lobačevskij bele a la miseria, e a l'é vnù fin-a scasi bòrgno.
A l'é mòrt a Kazan' ai 24 ëd fërvé dël 1856.
J'arconossiment
Le benemerense ëd Lobačevskij durant sò ufissi tanme resior e soa dedission a l'università e a la scòla a l'han faje avèj vàire onorificense: a l'era consejé ëd quinta classa e sivalié ëd vàire órdin.
A pòrto sò nòm
🇫🇮
Bucy-le-Long
🇫🇮
Lenga hukumina
Pais andoa a l'é parlà
La lenga hukumina ò Hukumina a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant l'Indonesia (Maluku).
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Hukumina a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=huw
🇫🇮
Lenga Bulgebi
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Bulgebi o Bulgebi a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Bulgebi a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bmp
Kullorsuaq
Kullorsuaq a l'é un pais an Groenlandia ëd 400 abitant. 🇫🇮
Kamloops Airport
Ël Kamloops Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Kamloops, Columbia Britànica, Canadà.
Francesco Cilea
thumb|right|200px|Francesco Cilea Compositor. Francesco Cilea a l'era nà a Palmi ai 23 ëd luj dël 1866 e a l'é mòrt a Varazze ai 20 ëd novèmber dël 1950. A l'ha mostrà ant ij conservatòri ëd Firense, Palerm e Nàpoli.
Aubignas
44.58917°N, 4.63444°W
Aubignas a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 15,42 km², con 337 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 22 ab/km². 🇫🇮
Roccasecca
Roccasecca a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Frosinon, con sirca 7.442 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 43 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 173 ab/km quadrà. A confin-a con Castrocielo, Colfelice, Colle San Magno, Pontecorvo, Rocca d'Arce, San Giovanni Incarico, Santopadre.
🇫🇮
Canzano
right|140px Canzano a l'é un comun dl'Abruss ëd 1.928 abitant, an provincia ëd Téramo.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Di Marco (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Arferiment
🇫🇮
Lenga Dogon, Toro Tegu
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=dtt
Neu Poserin
Neu Poserin a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Ludwigslust-Parchim, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
A aparten a l'aministrassion ëd Goldberg-Mildenitz.
Tricholoma bufonium
Descrission
Capel fin a 6 cm, bombà, brun porpra scur fin al bòrd ch'a l'é pen-a pì giaunastr. Lamele e gamba com ël Tricholoma sulphureum. Odor men fòrt.
Comestibilità
A peul esse velenos.
Lenga Bujhyal
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Bujhyal o Bujhyal a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Nepal.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Bujhyal a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=byh
Lenga Mbukushu
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Mbukushu o Mbukushu a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Namibia.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mbukushu a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mhw
Coal Harbour Water Aerodrome
Ël Coal Harbour Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Coal Harbour, Columbia Britànica, Canadà.
Lenga Herdé
Lenga Herdé
Coal Harbour Water Aerodrome
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CAQ3.
Lenga mazahua sentral
Pais an dova a l'é parlà
La lenga mazahua sentral o Mazahua sentral a fa part ëd le lenghe oto-manguean e a l'é parlà dzortut an Méssich.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Mazahua sentral a peul esse:
Lenga Herdé
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Herdé o Herdé a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Ciad.<BR> <BR>
Lenga mazahua sentral
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=maz
Lenga Herdé
Classificassion
Në schema ëd classificassion dl' Herdé a peul esse:<BR> <BR>
Lenga mazahua sentral
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Herdé
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hed
Mesnil (Turin)
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Umberto Pocchiola Viter (da l' 8/06/2009).
Lenga Gwahatike
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Gwahatike o Gwahatike a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Gwahatike a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=dah
Sistotrema confluens
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Lenga Tchitchege
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Tchitchege o Tchitchege a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Sistotrema confluens
Ambient
A chërs an dzora a la tèra, tra le feuje e la mofa, an bòsch ëd latifeuje e ëd conìfere.
Lenga Tchitchege
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Tchitchege a peul esse:<BR> <BR>
Sistotrema confluens
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Lenga Tchitchege
Classificassion
<BR>
Sistotrema confluens
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Sistotrema confluens Pers.
Lenga Tchitchege
Còdes ISO
<BR>
Sistotrema confluens
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Tchitchege
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tck
Brembio
Brembio (Brembi an dialèt lodisan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.668 abitant, ant la provinsa ëd Lòd.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giancarlo Rando (dal 25/05/2014).
Sità Gemelà
Brembio a l'é gemelà con:
Arferiment
thumb|left|300px|La cesa parochial dla Natività 'd Maria 🇫🇮
Vieuvicq
Vieuvicq a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 15,61 km², con 359 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 23 ab/km².
🇫🇮
Bonarcado
Bonarcado a l'é na comun-a dla region Sardëgna, provincia d'Oristan, con sirca 1.702 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 28 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 61 ab/km quadrà. A confin-a con Bauladu, Milis, Paulilatino, Santu Lussurgiu, Seneghe.
🇫🇮
Region of Waterloo International Airport
Ël Region of Waterloo International Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Woolwich, ant la Munissipalità Regional ëd Waterloo, Ontario, Canadà.
Lanzato
Ël vin Lanzato as prodov ant la comun-a ëd Piamborno an provinsa ëd Bressia.
Ël vin a l'é prodovù ant la località Lanzato dla comun-a ëd Piancogno o Piamborno.
🇫🇮
Lenga Chepang
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Chepang o Chepang a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Nepal.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Chepang a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cdm
La bela Carolin
La bela Carolin a l'è na canson popolar ispirà a la vera stòria 'd Carolin-a 'd Savòja che dël 1781, contra soa volontà, a l'ha dovù lassé soa tèra për andé a sposé 'l duca 'd Sassònia.
Costa canson as treuva 'dcò 'nt ël lìber Canti popolari del Piemonte 'd Costantino Nigra sota al tìtol Carolina di Savoia.
Test
La bela Carolin la veulo maridé, lo duca de Sassònia a-j veulo fé sposé. "Òh s'a me bin pì car un pòver paisan che 'l duca de Sassonia ch'a l'é tan lontan."
"Un pòver paisan l'é pa dël vòst onor, lo duca de Sassònia ch'a l'é 'n gran signor," "Òh s'a me bin pì car un cavajer dla cort  che 'l duca de Sassònia ch'a l'é 'n gran signor."
Bondì mè car papà, bondì cara maman, che mi vad an Sassònia ch'a l'é tan lontan" "Cara la mia cugnà përché na piori tan? Mi son venùa da 'n Fransa ch'a l'é tan lontan."
"Cara la mia cugnà voi si venùa a Turin a casa dij Savòja ch'a l'é 'n bel giardin, Cara la mia cugnà, tocheme 'n pò la man, cola che v'arcomando s'a l'é la mia maman."
Quand a n'in son rivà sul pont di là 'd Vërsej, n'a fa la dispartìa con ij sò fratej. "Fratej dij mè fratej, tocheme 'n pò la man, che mi vad an Sassònia ch'a l'é tan lontan.
Tocheme 'n pò la man, amis, mè car amis l'é con la fior dël liri arvëdse an paradis." (bis)
Për chi ch'a veul fé arserche pì ancreuse
🇫🇮
Campos, Melide
Santa María ëd Campos a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Melide. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 122 abitant (61 òm e 61 fomne) distribuì an 9 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Leccinum carpini
Descrission
Capel fin a 12 cm., soens cit, da motobin bolà a forma ëd servele, ampess brun, brun dëstiss con tonalità oliva, mon o giaunastre. Tuboj e përtus motobin pansarù, crema giaunastr peui olivae ambrunent. Gamba àuta fin a 15 cm. e larga fin a 3 cm., cita, an-nerenta, con scajëtte pì o men abondante grisastre peui da brun-e a neire, soens a righe. Carn ciàira, reusa-violet prima dë vnì neira.
Ambient
A chërs sota ij cherpo.
Comestibilità
Comestìbil.
Camp archimedien
Un camp tut afàit ordinà as dis camp archimedien si për minca a>0 e b \geq 0 a-i é un natural n tal che b<na.
Archimede a l'avìa atribuì a Eudòss costa proprietà dle grandësse. 🇫🇮
San Giovanni Incarico
San Giovanni Incarico a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Frosinon, con sirca 3.587 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 24 km², con na densità ëd popolassion ëd 149 ab/km². A confin-a con Arce, Ceprano, Colfelice, Falvaterra, Pastena, Pico, Pontecorvo, Roccasecca.
Gazzetta del Popolo
thumb|right|200px|Ël prim nùmer dla Gazzetta del Popolo La Gazzetta del Popolo a l'é stàit un giornal cotidian ëd Turin. An Piemont a l'era dzortut conossùa coma Ël Pòpol, pì da ràir coma La Gasëtta dël Pòpol.
A l'era stàita fondà dël 1848 da Felice Govean, Alessandro Borella e Giovanni Battista Bottero. Bottero a l'é stàit ëdcò ël prim diretor. La Gazzetta del Popolo a l'era surtìa për la prima vòlta ël 16 ëd giugn dël 1848. Un nùmer a costava sinch sentésim e l'abonament mensil për Turin a vnisìa na lira, për la provinsa na lira e vint. La sede dël giornal a l'era an contrà djë Stampador; dël 1853 a l'ha tramudà an contrà Sant Agustin e dël 1890 an contrà IV ëd mars, anté ch'a l'é restà fin-a al 1930.
A l'ha chità le publicassion ël 31 dë dzèmber dël 1983, dòp 'na longa crisi.
🇫🇮
Cobden - Bruce McPhail Memorial Airport
Ël Cobden - Bruce McPhail Memorial Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Cobden, Ontario, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CPF4.
Baix
44.71306°N, 4.76472°W
Lenga Marba
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Marba o Marba a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Ciad.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Marba a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mpg
Lenga mazahua, michoacán
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Mazahua, Michoacán a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mmc
🇫🇮
Michoacan Mazahua language
Lenga katabaga
Pais andoa a l'é parlà
La lenga katabaga ò Katabaga a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant le Filipin-e.
Lenga Teke-Tege
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Teke-Tege o Teke-Tege a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Lenga katabaga
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Katabaga a peul esse:
Lenga Teke-Tege
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Teke-Tege a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Lenga katabaga
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ktq
Lenga Teke-Tege
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=teg
Lenga katabaga
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Mbowe
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Mbowe o Mbowe a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Zambia.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mbowe a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mxo
Assolo
🇫🇮
Sistotrema muscicola
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs an dzora al bòsch ëd latifeuje e ëd conìfere, ma ëdcò an dzora a mofe e feuje.
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Sistotrema muscicola (Pers.) S. Lundell
🇫🇮
Mompantè
right|140px Mompantè (Mompantero an italian; Mumpantìa an franch-provensal) a l’é un comun ëd 675 abitant dla provincia ëd Turin.
An sò teritòri as treuva ël Rociamlon.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Davide Gastaldo (dal 2021).
Anliure esterne
thumb|right|200px|Borgata Pietrastretta
Arferiment
🇫🇮
Bucy-lès-Cerny
Bucy-lès-Cerny a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 8,74 km², con 170 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 19 ab/km².
🇫🇮
Anthracobia melaloma
Descrission
Fin a 5 mm ëd diàmetr, copa sensa gamba, duverta. Seuli, lusent a temp ùmid, dle vire ondulà, groson-ross. Da fòra dël midem color, con pèil scur a bocc, che a lo fan smijé macià. Bordura nen regolar ondulà, peilosa.
Ambient
A chërs da la prima a l'otonn, ant ij pòst brusà, con ël temp ùmid.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Tricholoma inamoenum
Descrission
Capel fin a 6 cm, bombà, a pupa, da biancastr a crema òcra, sech. Lamele spassià, crema ciàir. Gamba àuta fin a 8 cm e larga fin a 1,5 cm, biancastra. Carn bianca con odor ëd flit, o ëd gas.
Ambient
A chërs sota le conìfere, a l'ha pì car la montagna.
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Tricholoma inamoenum (Fr. : Fr.) Gillet
Lenga Degenan
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Degenan o Degenan a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Degenan a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=dge
Villampuy
Villampuy a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 16,63 km², con 266 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 16 ab/km².
🇫🇮
Lenga Kusunda
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kusunda o Kusunda a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Nepal.<BR> <BR>