cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bòcs
L'egemonia anglèisa
Cand James Figg a l'ha decidù ëd ritiresse a l'avìa acumulà na bon-a fortun-a an dné; con costi sòld a l'ha fondà a Londra la prima Academia dla bòcs e apress a l'ha ancaminà a organisé j'ancontr an n'anfiteatro a Oxford Street. Mersì a l'euvra ëd Figg la bòcs a l'ha ancaminà a trové sò natural dësvlup. Soa academia a rapresentërà n'arzerva amportanta d'idèje e d'inovassion che a menërà cost ëspòrt a pijé la stra che a lo possrà vers soa fas moderna.
James Figg a peul esse ricordà coma ël pare dla bòcs, a l'é stait chiel che con soa euvra a l'ha spantià j'esibission ëd bòcs e soa inissiativa a l'ha rendù possìbil duverté vàire àutri anfiteatro an Anghiltèra. La bòcs a l'ha avù un grand sucess sia për ël nùmer dij praticant che për ël nùmer ëd sostnidor, tant che l'Anghiltèra a l'é stàit ël prim pais al mond andoa a-i son ëstaje dij bocseur professionista. Rivé a la vitòria ant ël tìtol ëd campion d'Anghiltèra a vorìa dì cheuje un prestis stragròss e vagné ëd bon-e quantità dë dné. Ël tìtol ëd campion ëd bòcs anglèisa dal 1700 fin a la prima metà dël sécol ch'a fa XIX a l'ha fàit la stòria dla bòcs, e an pratica a equivalìa al tìtol ëd campion dël mond.
Sò sucessor a l'é stàit George Taylor, un dij mej bocseur ch'as alenavo ant l'anfiteatero londinèis, che già da temp Figg a l'avìa definì ël sò mej anlev.
I l'oma pa vàire ëd preuve concrete che an fornisso na lista dle vitòrie ëd Taylor, comsëssìa, an dovrand na lògica moderna, Taylor a peul esse definì coma ël prim campion dël mond dla bòcs.
Apress Taylor ël tìtol ëd campion d'Anghiltèra a l'é stait vagnà da Jack Broughton, restà famos ant la stòria për avèj formulà dël 1734 ël prim còdes ëd dissiplin-a për ij combatiment ëd bòcs e për avèj anventà ij guanton da combatiment.
Broughton a l'era pì anteligent che fòrt. A l'h capì che la bòcs a l'era pa mach un combatiment violent e bòrgnò ma na precisa armonìa antra difèisa e atach. A l'ha antrodovù la técnica ëd colpì e ritiresse e ëd fërmesse e bloché ël colp ëd l'aversari. Broughton a l'é restà famos sia për soe vitòrie sia për soa granda onestà, durant e apress j'ancontr.
Le régole ëd Jack Broughton e l'evolussion ëd la bòcs
Ël bocseur anglèis Jack Broughton, anlev ëd Figg, a l'ha definì ant ël liber London Prize Ring Rules le prime régole për la bòcs publicà ant ël 1743, e da antlora j'ancontr a son ëstàit organisà conforma a coste régole.
Ant ël 1750 ël tìtol ëd campion a l'é passà a Jack Slack; an cost perìod ant lë spòrt ëd la bòcs a j'ero an camin ch'a rivavo d'esempi ëd disonestà e d'afé spòrch. Slack a l'ha antrodovù ël colp denominà chopper che i podoma definì tanme l'equivalent dël modern colp dël lapin. A l'era pa un bocseur tant àbil, ma a l'é ricordà pì coma un bocseur sensa peur che për soa técnica. Ël Duca ëd Cumberland a l'é vnùit sò protetor.
Ël 17 ëd giugn 1760 a l'é tnusse l'ancontr vàlid për ël tìtol anglèis antra 'l detentor Slack e lë sfidant Bill Stevens, protegiù dal Duca ëd York. Con tanta sorprèisa la dësfida a l'é stàita vagnà da Stevens. Slack a l'é artirasse da la bòcs ativa e a l'é vnùit l'alenator ëd George Meggs, un bocseur ch'a sustava ël tìtol ëd campion.
Ant l'ancontr antra Stevens e Meggs a l'é cost-sì ch'a l'ha vagnà. Da lòn ch'a smija, a l'é belfé ch'a-i sia staje n'acòrd an sl'arzultà dl'ancontr: Stevens a l'avrìa lassà vagné sò aversari për butesse an sacòcia un gròss premi an dné. Slack a l'é stàit un dj'organisator ëd l'acòrd e për sòn a l'ha arseivù na part dij sòld da Meggs.
Lyons a fasìa ël guidator ëd batej a travers ël Tamis. La fama ch'a l'é rivaje apress la vitòria dël tìtol a l'ha provocaje un gròss fastudi, tant ch'apress mach doe sman-e da la vitòria a l'ha chità la bòcs. Con l'artir ëd Lyons, Bill Darts a l'ha torna pijasse ël tìtol, ma nen për tant dagià che a l'é stàit butà al tapiss da un bocseur irlandèis: Peter Corcoran.
Concoran a l'ha batù tuti ij pì fòrt bocseur anglèis dël perìod ch'a sërcavo d'arpijesse ël tìtol. Cheidun ëd costi ancontr a l'avìo dj'aspet sombr. Ant ël 1774 a vagna contra Sam Peters a Birmingham, ma vàire djë spetador a l'han crijà a lë scàndol përchè a l'era spantiasse la notissia d'un probàbil acòrd antra ij doi bocseur.
La supremassìa ëd Concoran a finiss ël 10 otóber 1776, cand a l'é stàit batù da Hurry Sellers, un bocseur ch'a vnisìa da la scòla ëd Jack Slack. Ij giornalista dl'época a l'han sostnù che l'ancontr a l'era stàit vendù da Concoran.
Hurry Sellers a mantenrà ël tìtol për quatr agn; a l'é stàit batù da Duggan Fearns, n'àutr potent bocseur irlandèis. L'ancontr antra ij doi a l'ha durà pòch pì ëd na minuta, Sellers a l'é dròca a tèra al prim pugn ëd Fearns e a l'é arfudasse d'andé anans.
Dal 1783 al 1791 ël tìtol a l'é restà sensa anterussion ant le man dl'anglèis Thomas Jackling, un dij pòchi bocseur dl'época arconossù coma un combatent onest e pa dispòst a d'acòrd sotbanch.
A l'ha përdù sò tìtol contra Benjamin Brain, ant l'ancontr ëtnusse ant ël 1791. Jackling a l'é artirasse a lë sconda riprèisa cand un potent pugn ëd Brain a l'ha s-ciapaje ël nas. L'istess Brain a l'é restà ferì, an ës-ciapanse ël metacarp e na falange dla man drita.
La përsonalità ëd Benjamin Brain a rapresenta un pont dë svòlta ant la stòria dla bòcs anglèisa e mondial. Da cost moment anans ij campion ch'as faran ëstrà ant la bòcs as afrontran con métod tut afàit diferent dal passà. As ancamin-a a parlé ëd combatiment conforma a dë schema e métod sientìfich. A fa pa pì afidament mach an sla fòrsa e la violensa dij colp, ma l'atension as focalisa an sl'usage ëd na strategìa për bate l'aversari. Valà donca ch'a fan soa aparission ëd neuve técniche ëd combatiment. Difend-se dai pugn dl'aversari e ataché a dvento na còsa sola, ël bocseur as difend an coatandse e an ëspostandse con dij lest gieugh ëd gambe, a l'istess temp però la difèisa a l'é ël pont ëd partensa për n'atach sucessiv.
A la fin dël sécol ch'a fa XVIII a compariss la figura dël siensià dla bòcs Daniel Mendoza, detentor dël tìtol ëd campion dal 1792 al 1795.
Daniel Mendoza a l'ha përdù ël tìtol contra ël gentilòm John Jackson.
La nàssita dla bòcs moderna e ël còdes dla bòcs sientìfica
thumbnail|Ancontr ëd bòcs dël 1889. Già da chèich agn dantorn a la bòcs a giravo ëd fòrt anteresse econòmich, fàit ëd gròsse scomësse e gròss premi an sòld. Për cost motiv a l'é sentusse l'esigensa ëd régole pì rigorose. Ant ël 1867 J.S. Douglas, marchèis ëd Queensberry, a l'ha scrivù ël còdes dla bòcs sientìfica che, gavà chèich cita diferensa, a conten le régole prinsipaj dla bòcs moderna:
Le neuve régole a rendìo la bòcs motobin meno violenta e a la trasformavo an në spòrt d'abilità, lestëssa e andi. Për ël moment a l'era pa ancor stàit fissà un nùmer màssim ëd riprèise, as procedìa donca a oltransa fin a che un dij doi bocseur a andasìa al tapiss. Le régole ëd Douglas a son ëstàite surbìe motobin pian. Ancor a la fin dël sècol ch'a fa XIX an vàire dj'ancontr ij bocseur as afrontavo conforma a le veje régole dël London Prize Ring Rules, contut che vàire nassion a proibèisso l'organisassion d'ancontr andoa a l'era pa previst l'usage dij guanton protetiv.
Dal moment ch'a l'é stàit ëscrivù ël còdes dla bòcs sientìfica as fa coincide la stòria dla bòcs con la categorìa dij pèis màssim.
Bòcs merican-a
thumbnail|Muhammad Ali, un dij pì famos bocseur ëd tuti ij temp Dantorn a j'ancontr ëd bòcs, an maniera particolar ant la categorìa dij pèis màssim, a giravo d'anteressi econòmich ëstragròss. Ai bocseur a j'ero smonù dij gròss premi an sòld e al pùblich a-j piasìa scomëtte gròsse some ansima a tut col ch'a rësguardava la dësfida: vagnant, quante arprèise ch'a fussa durà, e via fòrt.
Milen-e ëd person-e a assistìo a le gare organisà an dj'aren-e costruìe a pòsta për cost ëspòrt.
Antlora ij ring a j'ero otagonaj definì da còrde e paloch, ij bocseur a combatìo a tòrs patanù, con le braje longhe o a tre quart ëd gamba, j'ancontr a l'avìo pa 'd lìmit ëd nùmer màssim d'arprèise. Malgré le régole ëd Douglas ëd chèich agn anans, j'ancontr a së tnisìo ancor a man patanùe, e sòn a mnava soens a 'd conseguense tràgiche. Për costa rason an vàire djë stat dl'union e dl'Euròpa a la fin dël 1800 la bòcs a man patanùe a l'era proibìa.
La bòcs a l'ha trovà ampressa difusion ant jë Stat Unì d'América a na mira che ai 7 ëd fërvé 1882 ël merican John Lawrence Sullivan a vagna ël campionà dël mond dla categorìa pèis màssim batend ël detentor Paddy Ryan, un colòss irlandèis emigrà ant jë Stat Unì. Con costa vitòria ël sènter d'anteresse dla bòcs mondial a l'ha tramudà ëd fasson definitiva da l'Anghiltèra a l'América.
An sl'onda dla fòrta chërsùa econòmica djë Stat Unì, la bòcs a së spantia an tuti jë stat dl'Union, a l'é vnùita un dij prinsipaj spòrt praticà e a rapresentava, për le class pì disagià, na manera për seurte da la dura situassion sòcio-econòmica.
Ant ij prim agn dël 1900 as son fissasse d'àutre categorìe ëd pèis e për limité la durà dj'ancontr a l'é stabilisse che ël nùmer màssim d'arprèise a dovìa esse: 15 për j'ancontr vàlid për tìtoj europengh e mondiaj, 12 për tìtoj nassionaj. An limitand la durà dl'ancontr, as amponìa la necessità d'individué 'd criteri për la vitòria ai pont; ël problema a l'é stàit arzolvù con l'istitussion dij giùdes ëd gara.
Ant ël 1908 a l'é afermasse a livel mondial Jack Johnson, ël prim bocseur ëd color merican che a l'ha sburdì tuti për soa bòcs anteligenta e lesta. A l'ha cedù ël tìtol ant ël 1915 perdend contra ël cowboy Jess Willard dit ël gigant përchè a l'era àut pì che doi méter e a pesava 110 chilo.
La bòcs, spantiasse an Italia ant ij prim agn dël sècol, a l'ha creà soa federassion organisatris, la FPI (Federassion dla Bòcs Italian-a) ant ël 1916 a Sanremo. Ij pare fondador a son ëstàit Goldsmith (Pressident) e Lomazzi (vice Pressident). Ant ël 1920 an a-i son ëstaje ij prim campionà italian. La sede nassional a l'ha dventà Milan për tramudé a Roma ant ël 1929.
Ël tìtol dij pèis màssim a l'é passà ant le man ëd Jack Dempsey ant l'ancontr ëtnusse a Toledo (USA) ant ël 1919, andoa a vagna ël tìtol mondial contra Jess Willard. Dempsey an confront a Willard a l'era ëd dimension minùscole. Dempsey a vagna mersì a la lestëssa otnùa con ij sò studi e ij sò métod originaj d'anlenament; a l'ha dominà la categorìa dij pèis màssim, an n'época andoa ij combatiment an sël ring a j'ero vagnà pì con la fòrsa fìsica e con la resistensa che con d'assion técniche rafinà.
Dempsey a dovrava ij prinsipi dël falling step e dël double shift, doe dle técniche da chiel formalisà e aplicà an sël ring con sucess, dimostrandne la strasordinaria validità. Chiel a l'era motobin agressiv, ma a savìa controlesse, a evitava con lestëssa e con n'aussà dë spale ij colp për peui tiré sò pugn an manera esplosiva, an sfrutand an pien tut ël pèis ëd sò còrp an moviment. Minca soa assion a l'era organisà an combinassion ëd colp a l'amprovista e crasante.
Ant l'ùltim sò ancontr dël 1926, andoa a l'ha subì na dësfàita discutìbil, a l'ha registrà n'afluensa ëd pùblich mai s-ciairà e j'intrade a l'han superà tuti ij recòrd.
Dal 1929, agn dla grand crisi econòmica, fin al 1933 la bòcs a l'ha përdù motobin ëd soa notorietà e importansa. Pòchi a l'avìo la possibilità d'andé a vëdde j'ancontr e fé 'd gage an sl'arzultà coma a-i rivava ant ij prim agn dël sècol.
Ant ël 1933 a l'é rivaje a la ribalta mondial l'italian Primo Carnera ch'a l'é restà campion dël mond mach për n'ann, ma a l'ha otnù la simpatìa ëd tanti. Carnera a l'era un bocseur imponent con sò 120 chilo ëd pèis e 2,04 méter d'autëssa, a l'istess temp bin lest e con na técnica motobin bon-a.
Ant ël 1937 ël tìtol a l'é torna passà a un bocseur ëd color, Joe Louis: a l'ha pijà ël tìtol a James Braddock an mandand-lo al tapiss a l'arprèisa nùmer 8. Dal 1937 al 1947 a l'ha goernà la coron-a mondial, ch'a l'ha difendù vitoriosaman për 25 vire. As artira ant ël 1949, sò fìsich ruinà da l'àlcol e da la dròga a l'era pa pì bon a afronté d'àutri ancontr. Sò recòrd a consist ëd 63 vitòrie e 3 dësfàite.
Ant ël 1952 Rocky Marciano con ij sò talent sensa uguaj a l'ha vagnà ël campionà dël mond e a l'ha otnù na serie ëd vitòrie impressionanta. A l'ha bandonà la cariera professionìstica, imbatù, ant ël 1956, apress avèj vagnà 49 ancontr, 43 dij quaj për knock out.
A l'ha suceduje ël giovo négher Floyd Patterson, un ex pèis mediomàssim ch'a l'ha tnù ël tìtol fin al 1962 gavà na curta antërussion ant ël 1959-60. A Patterson a l'ha suceduje n'àutr négher, Sonny Liston, analfabeta da la potensa esplosiva, ex carcerà con dle liure con la mafia italo-merican-a. Misteriose le càuse ëd soa mòrt rivà ant ël 1970.
Ant ël 1964 ël tìtol a l'é stàit vagnà da Cassius Clay, ëd vintedoi agn, già vagnant dla mudaja d'òr ai gieugh olìmpich dël 1960. A l'é ricordà nen mach për ij sò tanti talent ëd bocseur (mai gnun pèis màssim a l'era stàit lest parèj) ma ëdcò për sò angagg polìtich (militant islàmich, a l'é stàit arestà për avèj arfudà ël servissi militar) e për ël deuit provocatòri ch'a l'avìa con j'aversari.
Con Cassius Clay la popolarità dla bòcs a dventa planetaria.
L'ent organisator merican dj'ancontr ëd bòcs, la WBC (World Boxing Council), ant ël 1968 a l'ha na crisi a so antern da la qual a l'é nàje n'àutra federassion antërnassional dla bòcs: la WBA (World Boxing Association). Costa sovraposission ëd competense a l'ha creà 'd confusion ant ël mond dla bòcs përchè minca associassion a organisava gare për soe categorìe e ëd conseguensa a nominava ij sò campion. Apress la situassion a l'é stàit ancor complicà da la creassion dla IBF (International Boxing Federation) ant ël 1984, e dla WBO (World Boxing Organization), ant ël 1988. Contut ch'ant j'agn passà minca organisassion a adotava soe pròpie categorìe ëd pèis, dal 1987 le categorìe professionìstiche a son ëstaite fissà a 17, dai pèis paja fin ai pèis màssim.
An Euròpa l'ent organisator (EBU) a l'é ùnich. An Italia la federassion ch'a organisa j'ancontr e a assigna ij tìtoj italian a l'é la FPI (Federassion dla Bòcs Italian-a).
Bele che për ël grand pùblich la stòria dla bòcs a l'é stàita scrivùa da la categorìa dij pèis màssim, a son dign d'esse ricordà vàire bocseur campion d'àutre categorìe, dont: Sandro Mazzinghi, campion dël mond dij mesan junior; Nino Benvenuti, campion dël mond dij pèis mesan; H. Armstrong, vagnant ëd tre tìtoj mondiaj an autërtante categorìe ëd pèis diferent; M. D'Agata campion dël mond ant ij pèis gal e Carlos Monzon ant ij pèis mojen.
Fondament an sla técnica dla bòcs
thumbnail|La técnica për porté un colp diret, o jab. La bòcs a jë smija un pòch a lë scherma për ël particolar tipo dë studi preparatòri antra ij contendent an fonsion dlë scambi ëd colp ch'a-i ven apress. An sostansa, la bòcs as basa ansima a tre colp:
Dai tre aspet ofensiv e dai tre difensiv a peul nàsse n'ancontr compless, con an sël quadrà doi òm ch'as afronto con lealtà conforma a 'd régole codificà e ch'a la fin dla competission as ambrasso. La bòcs a l'é në spòrt impegnativ e complet, ij talent fìsich dont a-i é damanca a son an efet andi, lestëssa, fòrsa e resistensa. La bòcs a l'ha amanca sia dë sfòrs aeròbich che anaeròbich, donca l'anlenament a visa sia a l'ameliorament dla resistensa, visadì a la durà dlë sfòrs fìsich ant ël temp, për mojen ëd corsa, sàut dla còrda, anlenament a còrp lìber, che a l'ameliorament dla fòrsa e al dësvlup dla massa muscolar.
La bòcs a l'ha dëbzògn dzortut ëd na fòrsa ëd soportassion notèivol e caràter për podèj afronté jë sfòrs durant l'anlenament e ël dolor fìsich ëscasi inevitàbil durant j'ancontr coma d'àutra part a ancàpita an tanti d'àutri spòrt ëdcò nen da combatiment. Contrariaman a la pì part dj'àutri spòrt, la dësfàita ant la bòcs a l'é compagnà da dolor fìsich: sòn a ciama na volontà d'assel a nen desse për vagnà ant ij confront ëd la fàtiga dël combatiment.
Crìtiche
Malgré le régole moderne la bòcs a goerna ancor sò aspet dë spòrt violent. Lë scambi ëd colp a la testa a peul comporté ël rivé ëd tràuma ch'a peulo manifestesse durant l'ancontr, opura pì tard.
Un colp violent an sla testa a peul esse càusa ëd n'emoragìa imedià a livel serebral, ij sìntom a vario da lë stordiment a la pèrdita ëd conossensa.
Punch drunk
Ij mèdich ësportiv a l'han identificà na sìndrome tìpica e nen ràira dij bocseur professionista denominà punch drunk (cioca da pugn). Ij sìntom a son pèrdita dla memòria, dislessìa, dificoltà ant l'ideassion, dificoltà a fé 'd moviment ëd precision e alterassion dla përsonalità.
La sìndrom a l'é provocà da cite emoragìe serebraj nen greve, ma che somà ant j'agn a produvo d'efet danos për l'atività dël servel.
Sant Ambreus
right|140px thumb|left|Panorama dal [[Mont Musiné]] Sant Ambreus (Sant’Ambrogio di Torino an italian) a l’é un comun ëd 4.834 abitant dla Valsusa e dla Sità metropolitan-a 'd Turin. As treuva 25 km a òvest da Turin e a l'ha na surfassa d' 8,6 km^2.
Bòcs
La bòcs al cine
A son tante le storie ëd bocseur, ver e anventà, racontà an d'autërtant film. 🇫🇮
Sant Ambreus
Stòria
Teritòri Longobard fin-a a l'ani 773.
Ai 21 ëd dzember 1862 Vitòrio Emanuel II a l'ha concedù a Sant Ambreus ël nom ëd Sant Ambreus ëd Turin (Sant'Ambrogio di Torino).
Ël sant patron a l'é San Gioann Vincens, dont la festa a dròca ël 21 ëd novèmber.
Comun dj'anviron
A confin-a con Ciavrie, Vilar Dòra, Ciusa, Vian-a, e Valgiòje.
Isola del Gran Sasso d'Italia
Isola del Gran Sasso d'Italia a l'é na comun-a dla region Abruss, provincia ëd Téramo, con sirca 4.878 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 83 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 59 ab/km quadrà. A confin-a con Calascio (AQ), Carapelle Calvisio (AQ), Castel Castagna, Castelli, Castelvecchio Calvisio (AQ), Colledara, Fano Adriano, L'Aquila (AQ), Pietracamela, Santo Stefano di Sessanio (AQ), Tossicia. 🇫🇮
Sant Ambreus
Frassion comunaj
Frassion del Comun ëd Sant'Ambreus:
Lenga bagri
Pais an dova a l'é parlà
La lenga bagri ò Bagri a fa part ëd le lenghe indoarian-e e a l'é parlà dzortut an India.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Bagri a peul esse:
Sant Ambreus
Monument
Ant ël teritòri dël comun a-i é:
Röthenbach im Emmental
Röthenbach im Emmental a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton ëd Berna, con sirca 1.318 abitant. A së stend për na surfassa ëd 36,79 km², con na densità ëd popolassion ëd 36 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Bowil, Buchholterberg, Eggiwil, Eriz, Linden, Oberlangenegg, Schangnau, Signau, Wachseldorn.
Lenga bagri
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bgq
🇫🇮
Röthenbach im Emmental
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.
🇫🇮
Sant Ambreus
Aministrassion
Ël sìndich a l'é: Antonella Falchero (dal 2019).
Galerìa ëd foto
🇫🇮
Lauren Bacall
Lauren Bacall stranom ëd Betty Joan Perske (New York, 16 stèmber 1924 – New York, 12 òst 2014), a l'é stàita n'atriss american-a. A l'é stàita marià con Humphrey Bogart.
🇫🇮
Muncho Lake - Mile 462 Water Aerodrome
Ël Muncho Lake - Mile 462 Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Muncho Lake, Columbia Britànica, Canadà.
Lepista ameliae
Descrission
Capel fin a 4 cm, bombà peui creus, seuli, da òcra giàun a groson monet. Lamele decorente, un pòch dël midem color. Gamba àuta fin a 3 cm e larga fin a 0,5 cm, silìndrica, un pòch dël midem color. Carn bianca con odor complicà piasèivol.
Ambient
A chërs sota latifeuje sempevërde.
Comestibilità
Comestìbil.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Lepista amelia (Arcangeli) Singer & Clémençon
Lenga Galela
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Galela o Galela a fa part ëd le lenghe Papua òvest e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Moluche).
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Galela a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gbi
Rota Greca
right|140px Rota Greca a l'é un comun dla Calabria dë 1.228 abitant, an provincia ëd Cosensa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roberto Ermanno Albano (da l' 8/06/2009).
Arferiment
🇫🇮
Magny-le-Freule
Magny-le-Freule a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 6,37 km², con 331 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 52 ab/km².
🇫🇮
Comrat
Comrat a l'é na sità ëd 26.000 abitant, capital ëd l'unità teritorial autònoma ëd Gagaosìa, an Moldavia. 🇫🇮
Lenga walla walla
Pais andoa a l'é parlà
La lenga walla walla o Walla Walla a fa part ëd le lenghe penutian e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.
Giulio Bosetti
Ator ëd teatro, regista e cap-còmich.
Giulio Bosetti a l'era nà a Bérghem ai 26 dë dzèmber 1930 e a l'é mòrt ai 24 dë dzèmber 2009. 🇫🇮
Lenga walla walla
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=waa
🇫🇮
Walla Walla language
Sarcosphaera coronaria
Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Narim
Lenga Narim
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Narim o Narim a fa part dle lenghe nilo-saharian-e e a l'é parlà specialment an Sudan.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Narim a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Alca torda
thumb|Euv d'Alca torda
Descrission
Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì.
Distribussion
As treuva an Euròpa, Nòrd América e Russia.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Yi Dayao
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Yi Dayao o Yi Dayao a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Cin-a.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Yi Dayao a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=yio
Yi Dayao language
Saint-Paul-les-Fonts
Saint-Paul-les-Fonts a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. A së stend për na surfassa ëd 5,46 km², con 610 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 111 ab/km².
🇫🇮
Lenga ifugao, mayoyao
Pais andoa a l'é parlà
La lenga ifugao, mayoyao ò Ifugao, Mayoyao a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant le Filipin-e.
Classìfica
Në schema ëd classìfica ëd l'Ifugao, Mayoyao a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ifu
🇫🇮
Mayoyao Ifugao language
Villefranche-le-Château
44.22194°N, 5.52333°W
Lenga Hanga
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Hanga o Hanga a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Ghana.<BR> <BR>
Villefranche-le-Château
Villefranche-le-Château a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 7,42 km², con 21 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 2 ab/km².
Lenga Hanga
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Hanga a peul esse:<BR> <BR>
Martinsicuro
Martinsicuro a l'é na comun-a dla region Abruss, provincia ëd Téramo, con sirca 13.421 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 14 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 959 ab/km². A confin-a con Alba Adriatica, Colonnella, Monteprandone (AP), San Benedetto del Tronto (AP).
Lenga Hanga
Classificassion
<BR>
Villefranche-le-Château
🇫🇮
Martinsicuro
🇫🇮
Lenga Hanga
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hag
Lenga yakima
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Yakima a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Asorei, Vila de Cruces
Santa María d'Asorei a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Vila de Cruces. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 63 abitant (29 fomne e 34 òm).
🇫🇮
Autographa bractea
Ambient
La farfala a vòla da luj a aost.
Distribussion
A viv an Italia setentrional, dzortut an montagna.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Saint-Paul-aux-Bois
Saint-Paul-aux-Bois a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 11,13 km², con 364 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 32 ab/km².
🇫🇮
Robert ëd Torigni
Robert ëd Torigni a l'ha scrivù 'd gionte e apendis a la crònaca ëd Sigbert ëd Gembloux (ch'a coata ël perìod 385-1100) e na crònaca an continuassion ëd cola ëd Sigbert ch'a trata dal 1100 al 1186, ëd grand valor për la stòria anglo-norman-a. D'anteresse particolar a son j'anformassion an sj'afé continentaj dal 1154 al 1170.
Conforma a Potthast, Robert ëd Torigni a l'é mòrt ai 29 ëd maj dël 1186.
🇫🇮
Océan Atlàntich
300px|right L'Océan Atlàntich, con 'na surfassa ëd 106 450 000 km², a l'é lë scond océan pì grand ëd la Tèra.
A òcupa un bassin a forma d'S ch'a së spantia an diression nòrd-sud.
As peul fé distinsion antra Océan Atlàntich Setentrional e Océan Atlàntich Meridional, a sconda dl'emisferi ch'as consìdera.
A òvest l'océan a l'é delimità da l'América, a est da Euròpa e Àfrica, bele che ël Mar Mediterani e ël Mar Nèir, ch'a son mar intern ëd l'océan, a bagno ëdcò l'Asia. A l'é colegà a nòrd con l'Océan Àrtich e a sud con l'Océan Antàrtich. Ël Passagi ëd Drake (tra Antàrtid e Cap Horn an Cile) a lo colega naturalment a l'Océan Passìfich a sud, ma a i-é ëdcò ël Canal ëd Panamà, ch'a constituiss un colegament artifissial. As colega con l'Océan Indian a sud dël Cap ëd Bon-a Speransa, la ponta meridional ëd l'Àfrica, ma a-i é ëdcò ël Canal ëd Suez, ch'a constituiss un colegament artifissial.
right|thumb|200px|Formassion dl'Océan
Stòria
L'Atlàntich a l'é formasse 150 milion d'agn fa, da la s-ciapura dël supercontinent Pangea. Da alora fin-a ancheuj a l'é sèmper espandusse: minca ann l'América a së slontan-a da Euròpa e Àfrica ëd chèich centim. A provoché costa espansion a l'é la Dorsal Media Atlàntica, ch'a traversa tut l'océan da nòrd a sud e ch'a l'é na caden-a ëd montagne an continua formassion. Le neuve porsion ëd tèra ch'as formo a posso vers l'estern le ròcie dël fondal oceànich e a fan sì che ij continent as separo viaman ëd pì. thumb|200px|right|L'Océan Atlàntich vist da l'Irlanda Davzin ai continent ël fond dël mar a l'é anfongà vers ël bass sota le piataforme continentaj, an favorend la formassion d'ìsole vulcàniche.
🇫🇮
Ël Sestrier
Ël Sestrier (La Sestriera o Sestrieras an ossitan; Sestriere an italian) a l’é na comun-a d' 888 abitant dla sità metropolitan-a 'd Turin.
As treuva ant la Val Chison.
Torism e spòrt
A l'ha ospità le competission dë schi alpin (dj'òmo) ant ij Gieugh Olìmpich Invernaj nùmer XX.
Al Sestrier a-i é ëdcò un camp da gòlf a disdeut tampe, ël pì àut d'Euròpa.
Aministrassion
thumb|right|200px|Panorama Ël sìndich a l'é Giovanni Cesare Poncet (dal 22/09/2020).
Arferiment
🇫🇮
Stura 'd Demont
Përcors
A nass davzin al Còl ëd la Madlen-a (1996 d.l.m.), dal lagh omònim. Passand për tuta la valada ch’a pòrta sò nòm, a cheuj j’eve dle dòire Ri Frèid, Corborant, Sant'Ana e Cant. Rivand a Coni cheuj ëdcò j’eve dël Gess (21 m3/sec) ch’a riva da la man drita. Ij doi fium, ancontrandse, a formo na V, ch’a-j dà ‘l nòm a la sità ‘d Coni. Da si, passand për Fossan, a riva a Cherasch ëndoa ch’as campa ‘n Tane. Con tut che për tradission ël nòm a-j resta a Tane, a la mira dla mës-cia dj’eve antra ij doi cola pì gròssa a l'é la Stura ‘d Demont (47 m3/sec contra 41).
Vardé 'dcò
🇫🇮
Os Ánxeles, Boimorto
Santa María dj'Ánxeles a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Boimorto. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 217 abitant (111 fomne e 106 òm) distribuì an 4 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Alle alle
Distribussion
A viv an Islanda e Groenlandia.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Saint-Pierre-Aigle
Saint-Pierre-Aigle a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 12,02 km², con 356 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 29 ab/km².
🇫🇮
Enrico Bompiani
Matemàtich. Enrico Bompiani a l'era nà a Roma ai 12 ëd fërvé dël 1889 e ambelelà a l'é mòrt ai 22 dë stèmber dël 1975.
A l'era në specialista ëd geometrìa diferensial e a l'ha dàit vàire contribussion a la geometrìa riemannian-a. 🇫🇮
Gresse
Gresse a l'é un munissipi dl'Almagna, situà ant ël distret ëd Ludwigslust-Parchim, ant lë stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental. A l'ha 21.25 km² ëd aira, e soa popolassion dël 2019 a l'é staita stimà an 721 abitant.
Ìsola dël Tinetto
thumb|right|200px|L'ìsola dël Tinetto vista da la còsta L'ìsola dël Tinetto a l'é ant ël Mar Lìgure e a costituiss, con j'ìsole 'd Palmaria e dël Tino, un cit arsipélagh.
A l'é mach un gròs scheuj e a l'é nen abità.
Geografìa
L'ìsola dël Tinetto as treuva ant ël golf ëd La Spessia, pròpri dnans a Portovenere.
Patrimòni dl'umanità
Dël 1997 l'ìsola dël Tinetto, ansema a le Sinch Tère, a Portovenere e a le ìsole ëd Palmaria e dël Tino, a l'é stàita diciarà "patrimòni dl'umanità" da l'UNESCO.
🇫🇮
Muskeg Tower Airport
Ël Muskeg Tower Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Muskeg Tower, Alberta, Canadà.
Lenga Gela
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Gela o Gela a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Ìsole Solomon-e.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Gela a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nlg
Giuseppe Cominetti
🇫🇮
Lenga Yi Miqie
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Yi Miqie o Yi Miqie a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Cin-a.<BR> <BR>
Rüeggisberg
Rüeggisberg a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton ëd Berna, con sirca 1.866 abitant. As dëstend an sna surfassa ëd 35,72 km², con na densità ëd popolassion ëd 52 abitant al chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Blumenstein, Därstetten, Kaufdorf, Niedermuhlern, Oberbalm, Riggisberg, Rümligen, Rüschegg, Rüti bei Riggisberg, Toffen, Wahlern.
Lenga Laba
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Laba o Laba a fa part ëd le lenghe Papua òvest e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Moluche).
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Laba a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Rüeggisberg
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Lenga Yi Miqie
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Yi Miqie a peul esse:<BR> <BR>
Anton Čechov
thumb|Anton Čhekhov thumb|right|La ca andoa Čhekhov l'é nassù Anton Pavlovich Chekhov (trasliterà ëdcò Čechov), an lenga russa: Антон Павлович Чехов, (Taganrog, 29 ëd gené dël 1860 - Badenweiler, 15 ëd luj dël 1904) a l'é stàit në scritor russi che a l'ha scrivù dzortut stòrie curte.
Lenga Yi Miqie
Classificassion
<BR>
Anton Čechov
Ij prim agn
Anton Pavlovitch Čechov a nass a Taganrog, a ël bord ëd ël mar d'Azov, ant ël sud dla Russia. So pare a l'é Pavel Iegorovitch Tchekhov (1825-1898), ëd profession comersant, so mare a l'é Evguenia Iakolevna Morozova (1835-1919).
🇫🇮
Lenga Yi Miqie
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=yiq
Canavèis
Ël Canavèis a l'é na zona dla provincia ëd Turin, ant ël Piemont setentrional. Sò sènter pì gròss a l'é Ivreja.
Ël teritòri
Ël teritòri dël Canavèis a l'é për doi ters montagnin (part setentrional) e për un ters ëd pian-a (part meridional).
A passo an Canavèis la Deura, la Ciusèila, l'Eva d'Òr e l'Malon.
Stòria
Fin-a al 1946 a fasìa part ëd la provinsa d'Osta, peui a l'é passà a cola ëd Turin.
Event
🇫🇮
Maisoncelles-la-Jourdan
Maisoncelles-la-Jourdan a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 13,42 km², con 443 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 33 ab/km². 🇫🇮
Maurice Garin
right|200px|thumb|Maurice Garin Maurice Garin, coridor ciclista, a l'era nassù a Arvier, an Val d'Osta, ël 23 ëd mars dël 1871 e a l'é mòrt a Lens ël 18 ëd fërvé dël 1957. A l'avia tramudà an Fransa da giovo, për fé lë spaciafornej, e a l'ha peui pijà la sitadinansa fransèisa. Dël 1903 a l'ha vagnà ël prim Gir dla Fransa dla stòria.
Vitòrie pi importante
🇫🇮
Montefino
🇫🇮
Susa
right|140px Susa a l’é un comun ëd 6.816 abitant dla provincia ëd Turin.
Stòria e testimonianse stòriche
thumb|right|200px|Arch d'August Susa a l'é stàita fondà daj Roman an sle rive dla Dòira Rivaria, aj pé 'dna parèj giassal.
A goerna vàire testimonianse amperiaj: l'arch d'August, fabricà dl'8 aGC, reste ëd muraje e tor, tòch d'edifissi për j'aque e n'aren-a dlë II sécol.
Dl'Età ëd mes a-i resto: la catedral ëd San Giust, costruìa ant ël sécol ch'a fa XI con na strutura grech-bisantin-a e peui agrandìa ant ël Tërzent an forme gòtiche, ël cioché 'd Santa Marìa Magior, ij pòrti gòtich ëd contrà Palass Sità, ca De Bartolomeis da 'nté ch'as àossa la tor dl'orlògi.
L'eression an diòcesi a dàita d'la bola Quod nobis ëd Clement XIV dij 3 d'ost 1772. Ël prim vësco, Giusep Marìa Ferraris dij cont ëd Genola, a l'ha fàit soa intrada an Susa ij 22 ëd novèmber 1778.
Dël 1854 Susa a l'é stàita gionzùa a Turin da la ferovìa.
Comun dj'anviron
A confin-a con Bussolin, Giajon, Gravere, Matie, Meana e Mompantè.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Piero Genovese (dal 2019).
Sità gemelà
Susa a l'é gemelà con:
Arferiment
🇫🇮
Ara
miniatura Ara a l'é na frassion dla comun-a ëd Grignasch, ant la Provincia ëd Noara. La borgià a resta ant la bassa Valsesia, a nòrd-òvest ëd sò sènter comunal e a est ëd la Sesia. Fin-a al 1927 a l'é stàita na comun-a indipendenta.
Arferiment
🇫🇮
Blason dla provincia ëd Gorissia
Blason dij comun dla provincia d Gorissia
🇫🇮
Lenga gitxsan
Pais an dova a l'é parlà
La lenga gitxsan o Gitxsan a fa part ëd le lenghe penutian e a l'é parlà dzortut an Canadà.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Gitxsan a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=git
🇫🇮
Lenga Kamara
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kamara o Kamara a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Ghana.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kamara a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Lenga Loloda
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Loloda o Loloda a fa part ëd le lenghe Papua òvest e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Moluche).
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Loloda a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=loa
Autographa gamma
Ambient
Doe o tre generassion a l'ann, la farfala a vòla da la prima a l'otonn tard.
Distribussion
A viv an tuta Italia, motobin comun-a.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga ilongot
Pais andoa a l'é parlà
La lenga ilongot ò Ilongot a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant le Filipin-e.
Classìfica
Në schema ëd classìfica ëd l'Ilongot a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ilk
🇫🇮
Nahanni Butte Airport
Ël Nahanni Butte Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Nahanni Butte, Teritòri dël Nòrd-Òvest, Canadà.
Sarcosphaera coronaria var. nivea
Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs mesa anterà ant ij bòsch ëd latifeuje, dzortut vzin a chërpo e a fò, a la prima.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Còl Cavagn
Còl Cavagn (an italian: Col Cavagno) a l'é na frassion dla comun-a ëd Montij Monfrà, an provincia d'Ast. A l'é stait na comun-a indipendenta fin-a al 1998. 🇫🇮
Lenga nisga'a
Pais an dova a l'é parlà
La lenga nisga'a o Nisga'a a fa part ëd le lenghe penutian e a l'é parlà dzortut an Canadà.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Nisga'a a peul esse:
Lenga Birao
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Birao a peul esse:<BR> <BR>
Lenga nisga'a
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ncg
Paul Émile Appell
Matemàtich. Alsassian ëd nàssita (a l'era nassù a Strasborgh dël 1855), dël 1872 Paul Appell a l'é fasse naturalisé fransèis. A l'ha studià a Nancy e a l'é intrà a la Scòla normal superior. A l'ha mostrà la mecànica a l'università ëd Paris dal 1855.
Lenga nisga'a
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Birao
Classificassion
<BR>
Paul Émile Appell
Soa euvra a rësguarda dzortut la mecànica, ma a l'ha ëdcò fàit dij travaj an geometrìa e an sle fonsion analìtiche.
A l'é mòrt a Paris dël 1930. 🇫🇮
Lenga Birao
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=brr
Mont-Saint-Michel
thumb|250px|right Mont-St-Michel a l'é n'ìsola granìtica, ch'a resta a 2 chilòmeter da la còsta dla Brëtagna, a sud-òvest d'Avranches, davzin a la boca dël fium Couesnon.
Lenga Murle
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Murle o Murle a fa part dle lenghe nilo-saharian-e e a l'é parlà specialment an Sudan.<BR> <BR>
Mont-Saint-Michel
A l'ha n'autëssa d'apopré 90 méter, con perìmeter ëd 900 méter. A l'é gionzùa a la tèra-fërma da na diga anté ch'a-i cor na stra ch'a riva da Pontorson.
Lenga Murle
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Murle a peul esse:<BR> <BR>
Mont-Saint-Michel
A l'é arnomà për l'abassìa ch'a-i é an sël cò e ch'a goerna un còro ant ël gòtich fiamengh (1450-1521), con un trifòrio con ëdzora dle fnestre. A-i son ëdcò dle part dël sécol ch'a fa X (Notre-Dame-sous-Terre) e dij sécoj XI e XII, andoa ch'a së s-ciàira na fòrta anfluensa norman-a.
Lenga Murle
Classificassion
<BR>
Mont-Saint-Michel
Ël borgh
Ël borgh ëd Saint-Michel a l'é sarà da 'd muraje dont dle part a armonto al sécol ch'a fa XIII. A l'ha goernà na strutura architetònica e urbanìstica ch'a armonta a l'arcostrussion dòp dël feu dël 1203, durant le guère antra l'Anghiltèra e la Fransa.
Lenga Murle
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mur
Mont-Saint-Michel
Ël borgh
La nos urban-a, ant ël sud e l'est ëd l'ìsola a l'é dësvlupasse an forma d'élica an sla stra ch'a va al monasté.
L'abassìa e soa stòria
As conta che ant ël 708 Aubert vësco d'Avranches, an Normandìa, a s-ciàira an seugn l'arcàngel Michel ch'a-j comanda ëd fabriché na capela ant sl'ìsola, che al temp as ciamava mont Tomba. Ël pòst a dventa dlongh un leu ëd pelerinage. Ant ël 966, për vorèj dël duca ëd Normandìa Ricard I, dij monio beneditin a tramudo ant sël mont Tomba e a-i costruisso n'abassìa con na cesa, ant ël pòst anté ch'a-i era la capela d'Aubert. Ant ël sécol ch'a fa XI pì 'd sinquanta monio a vivo ant l'abassìa an avend an tra 'd soe atività prinsipaj cola ëd copié dij manoscrit. A l'é për lòn che Mont-St-Michel a dventa arnomà tanme la Sità dij lìber. A l'é leu ëd pelerinage, as agrandiss l'abassìa e as costruiss, a la sima dël mont, na cesa romànica. Ant ël 1203 ij soldà ëd Filip August a-j dan feu a na part ëd l'abassìa. An riparassion, ël re a fa fabriché, an sëddes agn, la Merveille: ëd neuve sale ant lë stil gòtich ansima a tre pian. Durant la Goèra dij sent agn, j'anglèis a-j dan l'assedi a Mont-St-Michel, ma a riesso pa a pijelo, protegiù com a l'era dal mar, daj rampart e da na goernison ëd pì che sent sivalié. Ant ës perìod-sì a-i dròca ël còro dla cesa romànica e a lo arcostruisso ant lë stil gòtich. A son ij darié travaj gròss ant l'abassìa.
Dël 1469, Luis XI a-i buta l'Órdin dij sivalié ëd San Michel, ch'a tnisìa soe ciambree ant la sala dij sivalié. A ancaminé dal 1516 l'abassìa a perd d'amportansa e ël nùmer dij monio a cala.
Dël 1595 Mont-Saint-Michel a acheuj Enrich IV apress soa abdicassion. Dël 1622 ij beneditin a son ëstàit rampiassà dai monio dla Congregassion ëd san Mò.
Con la Rivolussion l'abassìa a l'é trasformà an përzon pr'ij carcerà polìtich. A arseivrà ant j'agn a vnì pì 'd 14.000 përzoné. Ant ël 1863 Napoleon III a fa saré la përzon e l'abassìa a dventa monument ëstòrich. As ancamin-o ij travaj ëd restaorassion.
Da la fin dj'agn 1970 na vinten-a d'abitant e na dosen-a ëd religios a vivo ant sël mont.
Al di d'ancheuj l'abassìa a l'é sota la tùa dël Centre des monuments nationaux e dal 1979 a l'é classificà tanme patrimòni mondial da l'UNESCO. Minca ann a l'é visità da tre milion ëd torista e pelerin.
🇫🇮
Ìsole dla Fransa‎
Saint-Pons-la-Calm
Saint-Pons-la-Calm a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. A së stend për na surfassa ëd 6,37 km², con 410 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 64 ab/km².
🇫🇮
Dersenow
Dersenow a l'é un munissipi dl'Almagna, situà ant ël distret ëd Ludwigslust-Parchim, ant lë stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental. A l'ha 22.51 km² ëd aira, e soa popolassion dël 2019 a l'é staita stimà an 469 abitant.
Saint-Pierre-lès-Franqueville
Saint-Pierre-lès-Franqueville a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 7 km², con 60 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 8 ab/km².
Morro d'Oro
Morro d'Oro a l'é na comun-a dla region Abruss, provincia ëd Téramo, con sirca 3.316 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 28 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 118 ab/km quadrà. A confin-a con Atri, Notaresco, Roseto degli Abruzzi.
🇫🇮
Copa dël Mond ëd Rugby
destra|200 px|thumbnail|Ël William Webb Ellis Trophy La Copa dël Mond ëd Rugby a l'é 'l campionà dël mond ëd rugby për squadre nassionaj.
La prima edisiion a l'é disputase dël 1987; as gieuga tuti ij 4 agn e la squadra vincitris a vagna ël "William Webb Ellis Trophy".
Edission e squadre vincitris
🇫🇮
Villeperdrix
44.44278°N, 5.28889°W
Villeperdrix a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 26,15 km², con 110 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 4 ab/km². 🇫🇮
Lenga Kao
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kao o Kao a fa part ëd le lenghe Papua òvest e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Moluche).
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kao a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kax
Maisoncelles-Pelvey
Maisoncelles-Pelvey a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 5,34 km², con 203 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 38 ab/km².
Procellaria diomedea
Descrission
La Procellaria diomedea a vòla a pel d'eva, batend j'ale leste an sl'eva an serca 'd pess. Quand a dëscheuvro un bocc d'ancioe a së scaten-o. A son osej nassù për ël mar duvert: an gavand ël temp quand a covo, as na stan an mes al mar, sensa sagrinesse 'd gnun temp gram. Prima 'd torné a le colònie, le Berte a s'ambaron-o, parej dëdnans a le còste rocose anté a-i é le fumele con ij cit, a la seira a-i rivo tanti osej maron ch'as poso tùit ansem. Costi osej a son famos përchè a brajo com quand na masnà a piora ant la cun-a, e a brajo mach ant le neuit senza lun-a.
Ambient
A viv an sël mar e a fà 'l nis an sle còste rocose.
Distribussion
Mar Mediterani.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga tsimshian
Pais an dova a l'é parlà
La lenga tsimshian o Tsimshian a fa part ëd le lenghe penutian e a l'é parlà dzortut an Canadà.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Tsimshian a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tsi
Sarea resinae
Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs an sla spërzin-a ëd conìfere, mòla e nen tròp veja, ëdcò a vàire méter da tèra.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Scandlussa
miniatura|sinistra Scandlussa (an italian: Scandeluzza) a l'é na frassion dla comun-a ëd Montij Monfrà, an provincia d'Ast. A l'é stàita na comun-a indipendenta fin-a al 1998. 🇫🇮