cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hamas
Sò ròl an Palestin-a
Soa vitòria a j'elession munissipaj ch'a l'han precedù j'elession legislative dij 25 ëd gené 2006 a l'han daje dle neuve responsabilità ant la gestion dla vita ëd tuti ij di ant la pì part dle grande sità.
Turdus iliacus
Griva
Géner:  ---
thumb|right
Hamas
Sò ròl an Palestin-a
A l'ha 74 segg su 132 ant ël parlament palestinèis.
Turdus iliacus
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: griva, tord.
Hamas
Sò ròl an Palestin-a
A mità giugn 2007 a l'ha pijà ël podèj con un colp ëd man ant la Banda ëd Gaza.
La carta ëd Hamas
La carta ëd Hamas a l'é stàita scrivùa dl'ost 1988 e as compon ëd 36 artìcoj. Ël moviment as presenta coma na branca dij Frej mussulman palestinèis.
Turdus iliacus
Descrission
Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì.
Ambient
Da finì.
Distribussion
Da finì.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Turdus iliacus
Hamas
La carta ëd Hamas
Tutun a l'é ansissé che Hamas a fa pì nen arferiment a costa carta.
Ij rapòrt con Israel e la comunità antërnassional
A l'achit Ahmed Yassine a l'ha godù dla benevolensa d'Israel, consentrà an sla lòta contra l'OLP: a l'ancamin dj'agn 1970, Ariel Sharon, antlora responsàbil militar ancarià 'd Gaza, a l'ha fàit fin-a finansié ëd sot-man le moschee dij Frej. L'emergensa d'ës moviment a përmëtìa 'd contrasté la tut-presensa dël Fatah ëd Yasser Arafat.
Apress, l'evolussion ëd Hamas vers la lòta armà a l'ha comportà un fòrt cangiament ëd l'ategiament d'Israel, ancor pì che j'islamista a j'ero contra j'acòrd d'Òslo e l'arconossiment d'Israel.
Fin-a al 1992, dàita dl'anscrission ëd Hamas an sla lista dj'organisassion teroriste da part dël goern ëd jë Stat Unì, l'aministrasson merican-a a tnisìa dij contat con Hamas; apress a l'ha rompù tuta liura ofissial. J'europengh a son andàit dapress a costa posission.
Cand la comunità antërnassional a l'ha possà Hamas a partissipé a j'elession dël 2006, soa vitòria a l'ha spiassala. Antlora a l'ha amponù a Hamas tre condission preliminar a tuta colaborassion: arconossiment d'Israel, acetassion dj'acòrd a parte dal 1993, arnonsia a la violensa. Hamas a l'ha sempe arfudà.
🇫🇮
Santo Stino di Livenza
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luigino Moro (dal 15/04/2008 -second mandà-).
Arferiment
🇫🇮
Reino
Reino a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Benevènt, con sirca 1.360 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 23 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 59 ab/km quadrà. A confin-a con Circello, Colle Sannita, Fragneto l'Abate, Pesco Sannita, San Marco dei Cavoti. 🇫🇮
Galiax
Galiax a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 6,05 km², con 189 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 31 ab/km².
🇫🇮
Savas-Mépin
Savas-Mépin a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Isère. A së stend për na surfassa ëd 10,43 km², con 572 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 54 ab/km².
Lenga Gilaki
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Gilaki o Gilaki a fa part dle lenghe iràniche e a l'é parlà specialment an Iran.<BR> <BR>
Savas-Mépin
🇫🇮
Lenga Gilaki
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=glk
Sturgate Airfield
Lë Sturgate Airfield a l’é n'aeropòrt localisà davsin a Lincoln, Lincolnshire, Anghiltèra, Regn Unì.
Teresina la va a la melia
<BR /> Teresina la va a la melia, a l'é na canson popolar piemontèisa ch'a parla dna bela tòta, dla soa vita 'd mincadì e dij sò amor .<BR />
Test
Teresina la va a la melia, la va a cheuji ij fasolin<BR /> Gioanin ch'a la compagna, Gioanin ch'a la compagna.<BR /> Teresina la va a la melia, la va a cheuji ij fasolin<BR /> Gioanin ch'a la compagna, portandje 'l cavagnin!<BR />
Ohilà, ma l'é bella ma l'é bella òhilà,<BR /> ma l'é bella Teresina òhilà,<BR /> ma l'é bella òhilà, ma l'é bella in verità.<BR />
Teresina la va a la mëssa, con la vesta con la coa,<BR /> la vedessi in casa soa, la vedessi in casa soa.<BR /> Teresina la va a la mëssa, con la vesta con la coa,<BR /> la vedessi in casa soa, l'é tuta piturà!<BR />
E trollalalà d'amore, chi la bacia non ha cuore,<BR /> amor se mi vuoi bene, amor se mi vuoi bene.<BR /> E trollalalà d'amore, chi la bacia non ha cuore,<BR /> amor se mi vuoi bene, e lasciati baciar!<BR />
🇫🇮
Varna
Varna (Варна an bùlgar) a l’é la tersa sità dla Bulgarìa për popolassion e a conta 345.371 abitant (2006).
Geografìa
right|200px Varna as treuva an sël Mar Nèir e a l'é un pòrt amportant.
Sità gemelà
thumb|right|200px|La catedral Varna a l'é gemelà con:
Anliure esterne
🇫🇮
Passant feroviario ëd Turin
Ël passant feroviario ëd Turin a l’é na linia feroviaria italian-a ch’a passa sota la sità ëd Turin. A l’é longh 13 kilométer, con 8 km ch’a son sota la tèra, e a l’é tut eletrificà.
A l’é gestì da la RFI e utilisà për ël Serviss feroviario metropolitan ëd Turin e a l’é servia dai treno dël Grup Turinèis Traspòrt, ëd Trenitalia, ëd NTV e ’d SNCF.
Përcors
🇫🇮
Turdus philomelos
thumb|Turdus philomelos
Griva
Órdin:  ---
Famija: ---
Géner:  ---
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: griva, tord.
Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì.
Ambient
Da finì.
Distribussion
Da finì.
Donkioporia expansa
Descrission
Fonz ressupinà, a viv pi d'agn, lignos. Surfassa poròida da brun a brun sombr, përtus cit. La carn a l'é brun-a. Fin or a l'é pa staita trovà an Italia e an Europa a l'é bin raira.
Ambient
A viv dzor a bòsch ëd latifeuje travajà..
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Donkioporia expansa Kotl. & Pouzar
🇫🇮
Eicklingen
Eicklingen a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Celle, stat dla Bassa Sassònia. A aparten al Samtgemeinde ëd Flotwedel.
Colegament estern
http://www.flotwedel.de/
Agensìa Mondial contra 'l Bombagi
L'AMA (Agence Mondial Antidopage, Agensìa Mondial contra 'l bombagi) a l'é n'anstitussion creà dël novèmber 1999 con ël but ëd combate la pràtica dël bombagi ant lë spòrt.
Antra soe atività, l'AMA a l'ha creà ël còdes mondial contra 'l bombagi e a l'ha ancoragià l'adossion dla convension antërnassional contra 'l bombagi da part dij vàire stat. A l'ha anvestì për dësvlupé l'arserca e amelioré le preuve për dëscheurve le situassion ëd bombagi e a l'ha amponù la presensa d'osservator andipendent ant le grande competission antërnassionaj, tanme ij gieugh olìmpich.
Semons
45.43278°N, 5.19556°W
Agensìa Mondial contra 'l Bombagi
Ël pressident ëd l'AMA a l'é John Fahey.
Semons
Semons a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Isère. A së stend për na surfassa ëd 10,55 km², con 291 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 27 ab/km².
🇫🇮
Agensìa Mondial contra 'l Bombagi
Ij vej pressident ëd l'AMA
🇫🇮
Donat
Donat a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton dij Grison, con sirca 225 abitant. As dëstend su na surfassa ëd 4,67 km², con na densità ëd popolassion ëd 48 abitant al chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Casti-Wergenstein, Clugin, Lohn, Mathon, Pignia, Zillis-Reischen.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é ël Rumantsch-Grischun. 🇫🇮
Trungy
Trungy a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 6,97 km², con 209 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 30 ab/km².
🇫🇮
Santuari ëd Sant Ignassi
thumb|200px|right|Ël santuari
Ël Santuari ëd Sant Ignassi a l'é ant la comun-a ëd Psinaj; a l'é dedicà a Ignassi ëd Loyola (1491-1556) e a l'é postà a 931 méter d'autëssa.i A l'é stàit fondà për memorié la protession countra ij luv ch'ël sant a dasìa a ij abitant ëd la zòna. La part principal dla cesa a l'é dël Set-sent.
Nòte
🇫🇮
St-Victor-De-Beauce Airport
Ël St-Victor-De-Beauce Airport a l’é n'aeropòrt localisà a St-Victor-De-Beauce, Québec, Canadà.
Brivio
Brivio (Brivi an dialèt brianseul, Brìe an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 4.631 abitant, ant la provinsa ëd Lech.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Federico Airoldi (dal 06/06/2016).
Arferiment
thumb|left|300px|Panorama col pont an sël fium Ada 🇫🇮
Le Vernet (Alp d'Àuta Provensa)
Le Vernet a l'é na comun-a fransèisa ant la region administrativa ëd Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd j'Alp d'Àuta Provensa. A së stend për n'aira ëd 23,05 km², con 104 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 4 ab/km².
Guillade, Ponteareas
San Miguel ëd Guillade a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Ponteareas. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 519 abitant (268 fomne e 251 òm), distribuì an 15 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Adalbert Stifter
thumb|right|200px|Adalbert Stifter Pitor e scritor an lenga alman-a. Adalbert Stifter a l'era nà an na famija ëd paisan a Oberplan, Boemia (al di d'ancheuj Horní Planá, Repùblica Ceca) ai 23 d'otóber dël 1805 e a l'é mòrt a Linz ai 28 ëd gené dël 1868. A l'ha vivù na vita tranquila ant la Vien-a ëd Metternich e Fransesch Giusep. Apress avèj dàit dle lession privà, a l'é dventà fonsionari e a l'ha finì tanme anspetor ëd la pùblica anstrussion. Malavi d'un càncher incuràbil, a l'é tajasse la gola. A l'é mòrt dël 1868.
Stifter a l'é stàit pitor ëd paisage e a l'ha scrivù dij lìber che vàire crìtich a giùdico moralista e sempi.
A pòrto sò nòm
🇫🇮
Garravet
Garravet a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 9,09 km², con 121 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 13 ab/km².
🇫🇮
San Michele al Tagliamento
right|140px San Michele al Tagliamento (San Micjêl an furlan) a l'é un comun dël Véneto d' 11.951 abitant, an provincia ëd Venessia.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giorgio Vizzon (dal 16/04/2008).
Arferiment
🇫🇮
Langlingen
Langlingen a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Celle, stat dla Bassa Sassònia. A aparten al Samtgemeinde ëd Flotwedel.
Septème
45.55306°N, 5.005°W
Septème a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Isère. A së stend për na surfassa ëd 21,55 km², con 1 471 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 68 ab/km².
Lenga Shahmirzadi
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Shahmirzadi o Shahmirzadi a fa part dle lenghe iràniche e a l'é parlà specialment an Iran.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Shahmirzadi a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=srz
Shahmirzadi language
Oleiros, Ribeira
San Martiño d'Oleiros a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Ribeira. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 1.101 abitant (555 fomne e 546 òm) distribuì an 7 partìe ëd popolassion.
Riace
Riace a l'é un comun dla Calabria ëd 1.842 abitant, an provincia ëd Res ëd Calabria.
Ij Brons ëd Riace
thumb|right|200px|Ij brons ëd Riace Dël 1972, ant ël Mar Joni davsin a Riace, a son stàite treuvà doi statue ëd brons dël V secol a.G.C. dla Magna Grecia ch'a rapresentavo doi guerié grech. Lë statue a son adess al Musé Nassional dla Magna Grecia ëd Res ëd Calabria.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Domenico Lucano (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Arferiment
🇫🇮
Echinodontium ryvardenii
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs an dzora a vej Juniperus phoenicea viv.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Echinodontium ryvardenii (Berk.) Gilb. & Ryvarden
🇫🇮
Barcelonnette
Barcelonnette a l'é na comun-a fransèisa ant la region administrativa ëd Provença-Alpes-Costa Azul, ant ël dipartiment ëd j'Alp d'Àuta Provensa. A së stend për n'aira ëd 16,42 km², con 2766 abitant, scond ël censiment dël 2007, con na densità ëd 168 ab/km².
🇫🇮
Sudbury - Azilda Water Aerodrome
Ël Sudbury - Azilda Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Gran Sudbury, Ontario, Canadà.
Montfuron
Montfuron a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd j'Alp d'Àuta Provensa. As dëstend an sna surfassa ëd 18,88 km², con 166 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità d'8 abitant al chilòmeter quàder. 🇫🇮
Quarto d'Altino
right|140px Quarto d'Altino a l'é un comun dël Véneto ëd 7.905 abitant, an provincia ëd Venessia.
San Bartolomeo in Galdo
San Bartolomeo in Galdo a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Benevènt, con sirca 5.839 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 82 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 71 ab/km quadrà. A confin-a con Alberona (FG), Baselice, Castelvetere in Val Fortore, Foiano di Val Fortore, Roseto Valfortore (FG), San Marco la Catola (FG), Tufara (CB), Volturara Appula (FG).
Quarto d'Altino
Arferiment
🇫🇮
San Bartolomeo in Galdo
🇫🇮
Mecànica rassional
La mecànica rassional (o mecànica clàssica) a smon ij prim modej matemàtich fondamentaj ëd la fìsica. A l'é na dedussion lògica da le laj dla dinàmica ëd Galilei e Newton.
Ij còrp an moviment a son arpresentà da dij sìngoj pont o da d'ansem continuà ëd pont mòbij con o sensa vìncoj ant lë spassi afin tridimensional euclideo o ant un particolar ëspassi afin a quatr dimension: lë spassi-temp ëd Newton.
L'utiss matemàtich prinsipal a l'é ël càlcol vetorial ant jë spassi afin. J'oget cinemàtich ch'a descrivo ël moviment dij còrp e ij posson ch'a lo pròvoco a son arpresentà da 'd vetor o, dzortut ant la mecànica dij continuo, da 'd tensor.
Stòria
La mecànica rassional a s-ciòd da l'euvra ëd Galileo Galilei (1564-1642), consolidà da Isaac Newton (1642-1727) e alvà a sistema da Leonhard Euler (1707-1783). 🇫🇮
Truttemer-le-Grand
Truttemer-le-Grand a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 14,63 km², con 585 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 40 ab/km². 🇫🇮
Gaudonville
Gaudonville a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 7,39 km², con 103 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 13 ab/km².
🇫🇮
Albiate
Albiate (Albiàa o Ulbiè an dialèt brianseul) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 6.289 abitant, ant la provinsa ëd Monza e dla Briansa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Diego Confalonieri (da l' 8/06/2009, second mandà dal 26/05/2014).
Arferiment
thumb|left|300px|La cesa parochial ëd San Gioann 🇫🇮
Duvin
Duvin a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël Canton dij Grison, con sirca 97 abitant. A së stend për na surfassa ëd 17,91 km², con na densità ëd popolassion ëd 5 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Cumbel, Pitasch, Riein, Safien, Sankt Martin, Suraua.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman e ël Rumantsch-Grischun
🇫🇮
Lenga Fars nòrd-ossidental
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Fars nòrd-ossidental a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=faz
Sulbiate
Sulbiate (Sülbiàa an dialèt brianseul) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 4.186 abitant, ant la provinsa ëd Monza e dla Briansa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Andrea Crespi (dal 07/05/2012).
Arferiment
thumb|left|300px|Ël castel Lampugnani 🇫🇮
Turdus viscivorus
thumb|right|Un mas-cc (a la man ësnista) a-j da 'n verm a na fomela
Turdus viscivorus
thumb|right Órdin:  ---<BR> Famija: ---<BR> Géner:  ---<BR> <BR> <BR> <BR> <BR>
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: a l'é un tord, na griva. <BR> Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì. <BR>
Ambient
Da finì. <BR>
Distribussion
Da finì. <BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Turdus viscivorus
Lenga Ashtiani
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Ashtiani o Ashtiani a fa part dle lenghe iràniche e a l'é parlà specialment an Iran.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dl' Ashtiani a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=atn
Luv
Ël luv (Canis lupus) a l'é un mamìfer carnìvor ëd la famija dij canid.
Adoss ëd la paròla
La paròla luv a ven dal latin lupus, che forse a l'a pijala dal grech antich λεοποσ o λουκᾶς.
Zoothera dauma
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: a l'é un tord, na griva.
Luv
Caraterìstiche
Ël luv a l'é tipicament longh da 105 a 160 centim, con na spala d'80 cm e na coa 'd 30-50 centim, e a ruva peisé 50 chilo (la fumela a l'é pì cita dël mas-cc).
Zoothera dauma
Descrission
A l'é ën cit osel.
Luv
Vardé 'dcò
🇫🇮
Zoothera dauma
Ambient
Da finì.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Wienhausen
Wienhausen a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Celle, stat dla Bassa Sassònia. É membro e sede do Samtgemeinde ëd Flotwedel.
Cavallino-Treporti
right|140px Cavallino-Treporti a l'é un comun dël Véneto ëd 12.897 abitant, an provincia ëd Venessia.
Stòria
Ël comun ëd Cavallino-Treporti a l'é stàit istituì ai 29 ëd mars dël 1999 dëstacand-se dal comun ëd Venessia.
Aministrassion
thumb|right|200px|La cesa ëd Treporti Ël sìndich a l'é Erminio Vanin (dal 5/04/2005).
San Giorgio La Molara
San Giorgio La Molara a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Benevènt, con sirca 3290 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 65 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 51 ab/km quadrà. A confin-a con Buonalbergo, Casalbore (AV), Foiano di Val Fortore, Ginestra degli Schiavoni, Molinara, Montefalcone di Val Fortore, Paduli, Pago Veiano, San Marco dei Cavoti.
🇫🇮
Gaujan
Gaujan a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 10,82 km², con 107 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 9 ab/km².
🇫🇮
Teglio Veneto
right|140px Teglio Veneto a l'é un comun dël Véneto ëd 2.276 abitant, an provincia ëd Venessia.
Arferiment
🇫🇮
Sudbury - Coniston Airport
Ël Sudbury - Coniston Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Sudbury, Ontario, Canadà.
Sérézin-de-la-Tour
45.55833°N, 5.345°W
Sérézin-de-la-Tour a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Isère. A së stend për na surfassa ëd 9,31 km², con 611 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 65 ab/km².
🇫🇮
Olveira, Ribeira
🇫🇮
Conxo, Santiago de Compostela
Santa María ëd Conxo a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Santiago de Compostela. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 580 abitant (296 fomne e 284 òm) distribuì an 3 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Saint-Michel-l'Observatoire
Saint-Michel-l'Observatoire a l'é na comun-a fransèisa ant la region administrativa dla Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd j'Alp d'Àuta Provensa. A së stend për n'aira ëd 27,78 km², con 904 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 32 ab/km².
🇫🇮
Trazo, Trazo
Santa María ëd Trazo a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Trazo. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 198 abitant (107 fomne e 91 òm) distribuì an 3 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Stra
right|120px Stra a l'é un comun dël Véneto dë 7.593 abitant, an provincia ëd Venessia.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mario Collini (da l' 8/06/2009).
Anliure esterne
thumb|right|200px|Vila Pisani
Arferiment
🇫🇮
San Leucio del Sannio
San Leucio del Sannio a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Benevènt, con sirca 3.158 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 9 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 351 ab/km quadrà. A confin-a con Apollosa, Benevènt, Ceppaloni, Sant'Angelo a Cupolo.
🇫🇮
Sudbury - Ramsey Lake Water Aerodrome
Ël Sudbury - Ramsey Lake Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà an Gran Sudbury, Ontario, Canadà.
Artoño, Agolada
Santa María d'Artoño a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d'Agolada. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 183 abitant (92 fomne e 91 òm), distribuì an 10 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Albera
Albera (Albera Ligure an italian, Arbea an lìgure) a l'é un comun dël Piemont ëd 312 abitant, ant la provinsa ëd Lissandria.
As treuva ant l'Apenin Lìgure, ant l'àuta Val Borbaja, a la confluensa col torent Arbireula e soa comba.
Stòria
Borgià d'antica fondassion ligurin-a (la reis dla paròla "alb-" a starìa a indiché un sènter urban), ël pais a chërs ant l'Età 'd Mes grassie a j'insediament dij monio benedetin, ch'a fondo n'abassia ant la frassion Vendersi dël sécol ch'a fa IX. Ant ël pais a ven fondà na piev antitolà a san Gioann, soagnà da 'n prevòst për ministré ël batésim ai neuv nà dj'anviron. D'apress a la decadensa dl'abassìa, ij fond a passo ëd man a na signorìa eclesiàstica dipendent prima diretament dal Papa (feod pontifissi), peui dal vësco 'd Torton-a. Dal 1797 al 1805 a l'ha fàit part prima dla Repùblica Lìgure, e peui ëd l'Imperi Fransèis ëd Napoleon Bon-a-part. Dël 1815 a intra ant ël Regn ëd Sardëgna.
Dal 1819 al 1859 a l'era comprèisa ant la Provinsa ëd Neuve, sota la Division ëd Génoa. Dal 1859, an séguit a la riorganisassion aministrativa dël Decret Rattazzi (Lèj n.3702, 23 otóber 1859) a l'é passà ansema a tut ël Circondari ëd Neuve a la Provinsa ëd Lissandria.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Renato Lovotti (dal 26/05/2014).
Arferiment
thumb|left|300px|Panorama 🇫🇮
Ahnsbeck
Ahnsbeck a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Celle, stat dla Bassa Sassònia. A aparten al Samtgemeinde ëd Lachendorf.
Vimercate
Vimercate (Vimercàa an dialèt brianseul) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 25.938 abitant, ant la provinsa ëd Monza e dla Briansa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Sartini (dal 21/06/2016).
Arferiment
thumb|left|200px|La colegià ëd San Stéo 🇫🇮
Salzano
Arferiment
🇫🇮
Beedenbostel
Beedenbostel a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Celle, stat dla Bassa Sassònia. A aparten al Samtgemeinde ëd Lachendorf.
Turdus sibiricus
thumb|Turdus sibiricus
Turdus sibiricus
Órdin:  ---<BR> Famija: ---<BR> Géner:  ---<BR> <BR> <BR> <BR> <BR>
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: a l'é un tord, na griva. <BR> Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì. <BR>
Ambient
Da finì. <BR>
Distribussion
Da finì. <BR>
Sermérieu
45.67222°N, 5.41°W
Truttemer-le-Petit
Truttemer-le-Petit a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 5,19 km², con 135 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 26 ab/km². 🇫🇮
Sermérieu
Sermérieu a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Isère. A së stend për na surfassa ëd 17,14 km², con 1 168 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 68 ab/km².
🇫🇮
Sulivan Bay Water Aerodrome
Ël Sulivan Bay Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Sulivan Bay, Columbia Britànica, Canadà.
Blason dla provincia d'Òlbia-Tempio
Blason dij comun dla provincia d'Òlbia-Tempio
🇫🇮
Falera
thumb|left|250px|Falera Falera a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton dij Grison, con sirca 545 abitant. As dëstend su na surfassa ëd 22,35 km², con na densità ëd popolassion ëd 24 abitant al chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Laax, Ladir, Ruschein, Sagogn, Schluein, Schnaus.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é ël Rumantsch-Grischun 🇫🇮
Le Caire
Le Caire a l'é na comun-a fransèisa ant la region administrativa ëd Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd j'Alp d'Àuta Provensa. A së stend për n'aira ëd 17,63 km², con 76 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 4 ab/km².
🇫🇮
Lenga Gazi
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Gazi o Gazi a fa part dle lenghe iràniche e a l'é parlà specialment an Iran.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Gazi a peul esse:<BR> <BR>
Fanas
Fanas a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton dij Grison, con sirca 384 abitant. As dëstend su na surfassa ëd 21,83 km², con na densità ëd popolassion ëd 18 abitant al chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Grüsch, Schiers, Seewis im Prättigau.
Lenga Gazi
Classificassion
<BR>
Fanas
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Lenga Gazi
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gzi
Les Mées
Les Mées a l'é na comun-a fransèisa ant la region administrativa ëd Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd j'Alp d'Àuta Provensa. A së stend për n'aira ëd 65,4 km², con 3413 abitant, scond ël censiment dël 2007, con na densità ëd 52 ab/km².
🇫🇮
Lenga Dari Zoroastrian
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Dari Zoroastrian o Dari Zoroastrian a fa part dle lenghe iràniche e a l'é parlà specialment an Iran.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Dari Zoroastrian a peul esse:<BR> <BR>
Fomes fomentarius
thumb|right
Lenga Dari Zoroastrian
Còdes ISO
<BR>
Fomes fomentarius
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
San Lorenzello
San Lorenzello a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Benevènt, con sirca 2.343 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 13 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 180 ab/km quadrà. A confin-a con Castelvenere, Cerreto Sannita, Cusano Mutri, Faicchio, Guardia Sanframondi, San Salvatore Telesino.
Turdus ruficollis
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: a l'é un tord, na griva.<BR> Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì.
Fomes fomentarius
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Turdus ruficollis
Ambient
Da finì.
San Lorenzello
🇫🇮
Fomes fomentarius
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Fomes fomentarius (L.) Fr.
Gavarret-sur-Aulouste
Gavarret-sur-Aulouste a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 8,38 km², con 129 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 15 ab/km².
Fomes fomentarius
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Aluvion Cambià
thumb|right|140px|Blason dël vèj comun d'Aluvion Cambià miniatura|sinistra Aluvion Cambià o Aluviòni Cambià (I Liviòn an dialèt local, Alluvioni Cambiò an italian) a l'é na località dël Piemont, an provinsa ëd Lissandria.
Gavarret-sur-Aulouste
🇫🇮
Turdus ruficollis
Distribussion
As treuva an Asia e, da ràir, an Euròpa.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Aluvion Cambià
A l'é stait un comun autònom fin al 31/12/2017; dal 01/01/2018 a l'é stàit unì al comun ëd Piòvra për formé 'l neuv comun d'Aluvion Piòvra.
Al 01/01/2017 Aluvion Cambià a l'avìa 909 abitant.
Arferiment
🇫🇮
Lenga Dari Zoroastrian
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gbz
Favolaschia calocera
thumb|right|Ij capej da dzora
Descrission
Fonz anual, com elàstich e mòl, con la gamba, pian o bombà, a mes cercc o a rognon. A mzuro 3-15 mm ëd diàmetr e a vivo a bocc. La surfassa dël capel a l'è seulia, a l'ha un color giaun brilant, con noanse color arancion. Ij bòrd a son sùtij, ondulà, dël midel color dla surfassa. La surfassa poròida a l'é giaun limon, ij përtus a son largh, pa regolar. La gamba a l'é lateral o nen ant ël mes, motobin curta, curva e dël color dël capel o pòch pi ciaira. La carn a l'é motobin sutila, giaunastra, sensa odor ni savor. Tut ël fonz a ven fròl, scur fin a ocra e pi cit an sëccand.
Ambient
A chërs an dzora a cit ramet. A l'é na specie tropical, a l'é stàita trovà për la prima vòta an Liguria.
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Khunsari
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Khunsari o Khunsari a fa part dle lenghe iràniche e a l'é parlà specialment an Iran.<BR> <BR>
Eldingen
Eldingen a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Celle, stat dla Bassa Sassònia. A aparten al Samtgemeinde ëd Lachendorf.
Lenga Khunsari
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Khunsari a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Gazaupouy
Gazaupouy a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 20,94 km², con 297 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 14 ab/km².
🇫🇮
Prads-Haute-Bléone
Prads-Haute-Bléone a l'é na comun-a fransèisa ant la region administrativa ëd Provença-Alpes-Costa Azul, ant ël dipartiment ëd j'Alp d'Àuta Provensa. A së stend për n'aira ëd 165,64 km², con 170 abitant, scond ël censiment dël 2007, con na densità ëd 1 ab/km².
🇫🇮
Cavenago di Brianza
Cavenago di Brianza (Cavenach an dialèt brianseul) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 7.261 abitant, ant la provinsa ëd Monza e dla Briansa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Davide Fumagalli (dal 2019).
Spassi doal
An matemàtica lë spassi doal (o, mej, spassi doal algébrich) ëd në spassi vetorial (V,K) a l'é në spassi vetorial dont j'element a son ij fonsionaj linear definì ansima a V. Ël concet dë spassi doal a arcor an tante aplicassion dla matemàtica e dla fìsica dagià ch'a l'é a fondament ëd la nossion ëd tensor.
Cavenago di Brianza
Arferiment
thumb|left|300px|La gesia romànica ëd Santa Maria dij Camp 🇫🇮
Serpaize
45.55972°N, 4.91861°W
Spassi doal
Definission
Ch'as consìdera në spassi vetorial V ansima a 'n camp K. Un fonsional linear a l'é n'aplicassion linear da V ant ël camp K. Definioma la soma antra doi fonsionaj linear f e g, e ël prodòt antra f e në scalar α an sa manera-sì: Con coste operassion l'ansem ëd tuti ij fonsionaj linear ëd V an K a forma në spassi vetorial, ciamà spassi vetorial doal V* ëd V.
Serpaize
Serpaize a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Isère. A së stend për na surfassa ëd 11,71 km², con 1 240 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 105 ab/km².
Spassi doal
Dimension finìa
Se V a l'ha dimension finìa, antlora V* a l'ha la midema dimension ëd V. An efet se (e1, ...,en) a l'é na base për V, lë spassi V* a l'ha na base doal (e1,...,en) definìa an sa manera-sì:
Serpaize
🇫🇮
Spassi doal
Dimension finìa
Ëd na fasson pì concreta, se Rn a l'é lë spassi dij vetor colòna con n component, lë spassi doal Rn* a l'é lë spassi dij vetor riga con n component: minca vetor riga v a peul esse an efet antërpretà tanme un fonsional ch'a manda ël vetor colòna w ant lë scalar v · w otnù an moltiplicand v e w për mojen sla sòlita moltiplicassion antra matris. An cost cas, se (ei) a l'é la base canònica ëd Rn, antlora ei a l'é bele mach la traspòsta ëd ei.
Dimension infinìa
Se V a l'ha dimension infinìa, la costrussion ëd ei descrita sì-dzora a smon dij vetor linearman indipendent an V*, ma nen na base: costi vetor a basto pà për generè tuti ij fonsionaj linear. An efet V* a l'ha dimension pì granda che V, ant ël sens ch'a l'é ancor infinìa ma con cardinalità pì granda. Për esempi, lë spassi R(ω) dle sequense ëd nùmer reaj ch'a l'han mach un nùmer finì d'element nen zero a l'ha dimension numeràbil. Lë spassi doal a peul esse identificà con lë spassi Rω ëd tute le sequense ëd nùmer reaj, e a l'ha dimension pì che numeràbil (a l'ha la midema cardinalità ëd R). L'identificassion a-i riva ant sa manera-sì: na sequensa (an) ëd Rω a l'é identificà con ël fonsional ch'a manda l'element (xn) ëd R(ω) ant lë scalar ∑nanxn.
Traspòsta ëd n'aplicassion linear
Se f: V → W a l'é n'aplicassion linear antra spassi vetoriaj, i definioma soa trasposta tf: W* → V* parèj: An d'àutre paròle, un a assòcia un fonsional ansima a V a un ansima a W për mojen dla composission con f.
Se A a l'é la matris assossià a n'aplicassion linear f rëspet a doe base ëd V e W, antlora la traspòsta tA a l'é la màtris assossià a tf rëspet a le bas doal ëd W* e V*.
Ant ël lengagi dla teorìa dle categorìe, l'operassion ch'a trasforma jë spassi vetoriaj e ij sò morfism ant jë spassi vetoriaj doaj con ij mòrfism traspòst a l'é un fontor covariant da la categorìa djë spassi vetoriaj ansima a K an chiel-midem.
Forme bilinear e spassi bidoal
Për lòn ch'a l'é stàit dit sì-dzora, se V a l'ha dimension finìa jë spassi V e V* a son isomòrf: l'isomorfism antra ij doi spassi a l'é però pà canònich, ant ël sens che për definilo a venta fé na sernia, cola ëd na base për V. Sernie diferente a smon-o d'isomorfism diferent: minca isomorfism Φ da V an V* a definiss na forma bilinear nen degénera ansima a V an costa manera-sì:
e, ëd fasson sìmil, minca forma bilinear nen degénera a definiss n'isomorfism antra V e V*.
Lë spassi bidoal V** ëd në spassi vetorial a l'é otnù pijand ël doal dlë spassi V*. Se V a l'ha dimension finìa, cost a l'ha tavòta la midema dimension ëd V. A diferensa ëd V*, lë spassi V** a l'é però isomòrf ëd fasson canònica con V, për mojen ëd n'isomorfism canònich Ψ:V → V** ch'a dipend da gnun-e sernie, definì për parèj:
anté che v a l'é an V e φ an V*. Se V a l'ha dimension infinìa, la mapa Φ a l'é mach inietiva.
Definission
Se V a l'é në spassi vetorial topològich, e a l'é donca dotà ëd na topologìa aproprià (për esempi se a l'é në spassi ëd Hilbert o ëd Banach), as peul generalisesse la nossion smonùa dzora, antroduvand lë spassi doal topològich ëd V. Chiel-sì a l'é definì tanme lë spassi dij fonsionaj continuo ansima a V, e a l'é ëd sòlit denotà V'. Lë spassi doal topològich a l'é motobin dovrà ant l'anàlisi matemàtica, dzortut përchè ansima a chiel as peulo definì dë struture topològiche anteressante.
Ch'as armarca che la definission smonùa sì-dzora dë spassi doal algébrich a l'é l'istess ëd cola dë spassi doal topològich cand lë spassi vetorial V a l'é echipagià con la topologìa discreta (dagià che tuti ij fonsionaj a son continuo con costa topologìa).
Ël doal topològich V'  ëd në spassi normà (për esempi në spassi ëd Banach o ëd Hilbert) a l'é ëdcò chiel në spassi normà. La norma ||φ|| d'un fonsional linear continuo φ ansima a V a l'é definìa tanme: La continuità ëd φ a garantiss che ||φ|| a l'é un nùmer finì. Se V a l'é në spassi ëd Banach, ëdcò V'  a-l l'é. Dl'istessa fasson, un prodòt ëscalar ansima a V a na spòrz un ansima a V'  an manera che se V a l'é ëd Hilbert ëdcò V'  a-l l'é.
Se V a l'ha dimension finìa, jë spassi doal V* e V'  a son l'istess, përchè tuti ij fonsionaj linear a son continuo. Cost a l'é pà vera an general cand V a l'ha dimension infinìa.
Esempi
Armarcoma che p** = p: ëdcò an cost contest lë spassi a l'é isomòrf ëd fasson natural con sò bidoal. Sòn a l'é però pà vera an general: ël doal topològich ëd l 1 a l'é identificà ëd fasson natural con lë spassi l ∞ dle sequensa limità, ma ël doal topològich ëd l ∞ a l'é në spassi pì gròss che l 1.
Bidoal e spassi arflessiv
Ël bidoal topològich V ëd V a l'é definì donca tanme ël doal topològich ëd V' ''. Ëd na fasson sìmila a lòn ch'a l'é stàit dit sì-dzora, a esist na mapa canònica inietiva A diferensa ëd lòn ch'a l'é stàit armarcà dzora, costa mapa a peul esse surietiva ëdcò cand V a l'ha dimension infinìa: an cost cas lë spassi V as dis arflessiv.
Minca spassi ëd Hilbert a l'é arflessiv. Ëdcò jë spassi ëd Banach Lp për p>1 a son arflessiv, ma L1 e L^{\infty} a-l lo son pà. 🇫🇮
Ceuta
right|150px| Ceuta a l'é n'exclave dla Spagna an sla còsta del Maròch.
A l'ha 'na surfassa ëd 18,5 km² e a conta 75.861 abitant (2006).
Geografìa
280px|center
Ceuta as treuva an sla còsta african-a dla Strèita ëd Gibiltèra, ch'a separa ël Mar Mediterani e l'Océan Atlàntich.
Stòria
Ceuta a l'é stàita ocupà dal Portugal dël 1415 e a l'é diventà un possediment dla Spagna dël 1580.
Sità gemelà
Ceuta a l'é gemelà con:
Anliure esterne
🇫🇮
Amalia Guglielminetti
thumb|right|200px|Amalia Guglielminetti Poetëssa e scritris piemontèisa an lenga italian-a. Amalia Guglielminetti a l'era nassùa an contrà san Donà a Turin ai 4 d'avril dël 1881. Soa mare as ciamava Felicita e ij sò frej Ernesto, Emma e Erminia. Mòrtie sò pare, a sinch agn a l'ha tramudà con soa famija a ca 'd sò pare-grand.
Gazax-et-Baccarisse
Gazax-et-Baccarisse a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 9,45 km², con 99 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 10 ab/km².
Amalia Guglielminetti
La scritris a l'é stàita për vàire agn la morosa ëd Guido Gozzano: ij doi a l'avìo ancaminà na corëspondensa epistolar dl'istà 1907.
Gazax-et-Baccarisse
🇫🇮
Amalia Guglielminetti
Dl'otonn 1909, anvità dal diretor Alfredo Fossati, a l'ha ancaminà a colaboré al giornal La Stampa. Ansema a Eugenio Colmo e Gozzano a l'é stàita antra ij fondador dël bimensil satìrich antërventista Il Numero; a l'ha ëdcò colaborà al bimensil La donna e al Mondo.
Amalia Guglielminetti a Turin a l'era stranomà la divin-a: ant un sò ritrat literari, Pitigrilli (che dal 1917 a l'é stàit sò moros) a l'avìa scrivù che, an adressand na litra mach La divin-a, Turin, costa-sì a sarìa recapità an manera normal a ca dla poetëssa, an contrà Colli. thumb|125px|Omagi a [[Amalia Guglielminetti - Anstalassion, Ajé 2016]] Dël 1925 ël fassi turinèis a l'ha consignaje la carta onoraria dël partì. Peui però a l'é stàita arestà, për avèj faussificà dle litre ëd Pitigrilli, për acuselo d'antifassism. Al process, arconossùa ëd semi-infërmità mental, a l'é stàita condanà a quatr mèis, che la Cort d'apel a l'ha arduvù a doi, con la sospension condissional dla pen-a, an dasendje l'atenuanta ëd la provocassion greva. Apress l'arcors a la Cassassion e ël rinvìi dla càusa a Turin, a l'han arconossuje në stat ëd total infërmità mental temporania e donca dël mars 1931 a l'han lassà perde tute j'acuse.
A colaborërà peui ancor al Giornale d'Italia.
A l'é mòrta për seticemìa e complicassion polmonar ai 4 dë dzèmber dël 1941 a l'ospidal San Gioann an Turin, apress un longh ricòver përchè për via dj'oscurament an temp ëd guèra a l'era fasse mal a la testa e a 'n brass an robatand.
Euvre prinsipaj
Ës volumet a conten ël sonèt Le oscure, voltà an piemontèis da Guido Gozzano con ël tìtol Ij toton. Stòria ëd na fomna bela, coltivà e bonstasenta, ch'a resta anciarmà da 'n nòbil. Chiel-sì a la maria, ma a jë stërma na relassion ch'a va anans con na veja morosa.
Lese ëdcò
🇫🇮
Gibiltèra
thumb|160px Gibiltèra (Gibraltar an anglèis e an spagneul) a l'é un possediment dël Regn Unì al sud dla penìsola ibérica.
A l'ha na surfassa ëd 6,5 km² e a conta 27.925 abitant (2005).
Geografìa
280px|center
Gibiltèra as treuva an sla còsta europenga dla Strèita ëd Gibiltèra, ch'a separa ël Mar Mediterani e l'Océan Atlàntich. Sò teritòri a l'é formà da na cita penìsola dominà da la Ròca ëd Gibiltèra (àuta 426 méter).
Stòria
thumb|right|200px|La Ròca ëd Gibiltèra Ël nòm ëd Gibiltèra a deriva da Jabal Ţāriq (جبل طارق), ch'an lenga àraba a veul dì "Mont ëd Tariq", ël prim àrabo che, dël 711, a l'ha ancaminà la conquista àraba dla Spagna.
J'anglèis e j'olandèis a l'han ocupà Gibiltèra dël 1704 (Guèra 'd sucession ëspagneula). Dël 1713 ël Tratà d'Utrecht a l'ha dàit Gibiltèra a l'Anghiltèra.
Dël 2009 Gibiltèra a l'é surtìa da la lista grisa dij paradis fiscaj ëd l'OCDE e apress a l'ha sot-signà d'acòrd dë scambi d'anformassion fiscaj con 26 pais.
Ij rapòrt con la Spagna
La Spagna a l'ha sèmper rivendicà ël possess ëd Gibiltèra, ma j'abitant ëd Gibiltèra a son nen d'acòrdi.
La frontera antra Gibiltèra e la Spagna a l'é stàita sarà da Franco ant ël 1969. A l'é dovusse speté le negossiassion për l'intrada dla Spagna ant l'Union Europenga për ch'a fussa torna duvertà: dël 1982 për ij pedon e dël 1985 për le viture.
Dël 2002, pì ch'ël 98% dj'eletor a l'ha votà për resté con ël Regn Unì.
Lenga
La lenga offisial a l'é l'anglèis. Ël dialèt local as ciama llanito e a l'é na mës-cia dë spagneul e d'anglèis.
Organisassion polìtica
Ël ministr cap ëd Gibiltèra a l'é Fabian Picardo.
Anliure esterne
🇫🇮
Bomba (spòrt)
thumb|right|Ij tifos fransèis a protesto contra 'l bombagi, al Tour de France dël 2006 Ant lë spòrt, la paròla bomba a resta arferìa al dovré ëd dròghe, meisin-e e qualsëssìa àutra sostansa ch'a fasa monté le possibilità fìsiche dj'atleta, an particolar al dovré ëd cole ch'a son proibìe da j'organisassion ch'a goerno le competission. N'àutra forma ëd bombagi a l'é cola dla bomba dël sangh, fàita ò për mojen ëd trasfusion ëd sangh ò ën dovrand l'ormon eritropoietin-a (EPO). Dle vire a peul esse considerà coma bomba ëdcò qualsëssìa sostansa ch'a peula stërmene un-a che bomba a l'é da bon.
Darié scàndoj
Al dì d'ancheuj a fé monté le polémiche ant sle bombe a son dzortut ël tetraidrogestrinon (THG) e 'l modafinil. Vàire atleta famos american a son trovasse positiv a ste sostanse, lòn ch'a l'ha tiraje adòss na gran atension dij mojen d'anformassion. Cheidun ëd coj ch'a l'avìo dovrà 'l modafinil a l'é difendusse ën disend che quand a l'avìa dovrala chiel sta sostansa ant sla lista 'd cole proibìe a-i era pa, però la World Anti-Doping Agency (WADA) a l'ha nen acetà st'idèja, ën essend che la sostansa a la resta comsëssìa parenta d'àutre che proibìe a l'ero e coma. Ël modafinil a l'é stàit giontà a la lista dij 3 d'aost dël 2004, des dì anans ch'as dorbèisso ij Gieugh Olìmpich Estiv dël 2004.
Conforma a vàire mojen d'anformassion, la bomba genética a l'é antramentr ch'a riva coma neuva forma ëd bomba. Na bomba parej a sarìa motobin malfé a trovesse, e a la sarìa ëdcò permanenta e mai pì reversibila.
Etimologìa
L'espression bomba a l'é rintrà ant ël léssich piemontèis dij temp che lë spòrt pì popolar a l'era ël ciclism. Për rende dë pì ant ij passagi pì dur dël Gir d'Italia e dël Tour de France chèich ciclista a l'avìa pijaje la man a dovré dl'anfetamin-a. L'efet a l'era pro col ëd na bomba, con na gran esplosion d'energìa fìsica, mach che peui, fini-ie l'efet, an vàire a son mòrt ëd colp ëd cheur. Da sòn a l'é vnu-ie 'cò l'espression s-ciopà (variant esse s-ciòp), për dì ëd coj che, ën essendje fini-ie la bomba, a-i la fasìo pa pì a tiré anans e, për estension, d'un ch'a l'era strach ch'a-i la fasìa pì.
Passagi al léssich general e italian regional
L'espression s-ciopà a l'é peui spantiasse ëdcò al giargon dla cultura alternativa dij giovo, për dì ëd coj ch'a son sota efet ëd na chèich sostansa, ò (dj'agn 1970) ëd coj ch'a vivìo conforma la meuda dij cavion. Ën passand an italian a l'ha dàit la forma scoppiato. L'espression bomba a l'é peui rintrà 'cò chila ant ël léssich italian (dzortut dij piemontèis) con la frase italian-a prendi la bumba, ch'as dis ëd chèich-còs da bèive.
Nòte
🇫🇮
Feldis/Veulden
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.
🇫🇮
Ussy
Ussy a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 8,64 km², con 717 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 83 ab/km².
🇫🇮
Melilla
right|150px| Melilla a l'é n'exclave dla Spagna an sla còsta oriental del Maròch.
A l'ha na surfassa ëd 20 km² e a conta 66.871 abitant (2006).
Stòria
Melilla a l'é stàita ocupà da la Spagna dël 1497.
Anliure esterne
🇫🇮
Restande, Trazo
Santa María ëd Restande a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Trazo. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 347 abitant (177 fomne e 170 òm) distribuì an 5 partìe ëd popolassion.
Lenga Natanzi
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Natanzi a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ntz
Calvene
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Riccardo Finozzi (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Arferiment
🇫🇮
Sundre Airport
Ël Sundre Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Sundre, Alberta, Canadà.
Hohne
Hohne a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Celle, stat dla Bassa Sassònia. A aparten al Samtgemeinde ëd Lachendorf.
Palmeira, Ribeira
San Pedro ëd Palmeira a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Ribeira. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 2.791 abitant (1.459 fomne e 1.332 òm) distribuì an 18 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Aggius
right|140px Aggius (Agghju an galurèis, Azos an sard) a l'é un comun dla Sardëgna ëd 1.636 abitant, an provincia d'Òlbia-Tempio.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Muntoni (dal 10/05/2005).
Anliure esterne
thumb|right|200px|Panorama
Arferiment
🇫🇮
Joseph Fouché
thumb|right|200px|Joseph Fouché Òm polìtich an Fransa, apress avèj travajà ant la matemàtica. Joseph Fouché a l'era nassù a Nantes ai 31 ëd magg dël 1759 e a l'é mòrt a Triest ai 26 dë dzèmber dël 1820.
🇫🇮
1874
Mòrt
🇫🇮
Gallio
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pino Rossi (da l' 8/06/2009).
Arferiment
🇫🇮
Sisteron
Sisteron a l'é na comun-a fransèisa ant la region administrativa ëd Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd j'Alp d'Àuta Provensa. A së stend për n'aira ëd 50,25 km², con 6 964 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 139 ab/km².
🇫🇮
Tarantasca
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Bruna Giordano (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Àles Bel Còl
Àles Bel Còl o mach Àles (ëdcò Äles ant ël dialèt monfrin local con la a velarisà, Alice Bel Colle an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 754 abitant, ant la provinsa ëd Lissandria.
Tarantasca
Arferiment
🇫🇮
Àles Bel Còl
Ël pais a resta ant l'Àut Monfrà e, com ch'a dis ël nòm, as treuva an posission panoràmica an sla sima d'ën còl ant la riva oriental ëd la val dël ri Medri, afluent ëd la Bormia. As treuva a 29 chilòmeter da Lissandria e a 6 chilòmeter da Àich, a n'autëssa ëd 418 méter.