cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Votagio
Stòria
Dël 1625 Votagio a l'ha pià feu për j'atach ëd le trupe sabàude 'd Carl Emanuel I e dij fransèis, ant ël tentativ ëd conquisté Génoa. D'apress ël pais a l'é peui stàit arcostruvù con la forma slongà ch'a conserva al dì d'ancheuj. Dël sécol apress l'istess but a sarà portà anans pì vòte da le trupe austrìache. Dël 1797 a ven a fé part ëd la Repùblica Lìgure prima e dl'Imperi Fransèis ëd Napoleon Bon-a-part peui. Dël 1815 la Liguria a passa al Regn ëd Sardëgna e dal 1819 al 1859 Votagio a fa part ëd la Provinsa ëd Neuve, sota la Division ëd Génoa e ant ël mandament ëd Gavi. Dal 1859, an séguit a la riorganisassion aministrativa dël Decret Rattazzi (Lèj n.3702, 23 otóber 1859) a passa ansema a tut ël Circondari ëd Neuve a la Provinsa ëd Lissandria e al Piemont.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Michele Bisio (dal 26/05/2014).
Arferiment
thumb|left|330px|Panorama 🇫🇮
Phaeohelotium subcarneum
Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs ëdzora al bòsch ùmid e mars ëd latifeuje.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Sar
Lenga Sar
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Sar o Sar a fa part dle lenghe nilo-saharian-e e a l'é parlà specialment ant ël Ciad.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Sar a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mwm
Apus melba
thumb|right
Apus melba
Órdin:  Apodiformes<BR> Famija: Apodidae<BR> Géner:  Apus<BR> <BR> <BR> <BR> <BR>
Ambient
A viv an sij brich. <BR>
Distribussion
As treuva an Euròpa e Asia. <BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Apus melba
Sover
Sover a l'é un comun dël Trentin-Sud Tiròl ëd 929 abitant, an provincia ëd Trent.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alessandro Svaldi (dal 9/05/2005).
🇫🇮
Nymphalis polychloros
Ambient
La ruva a viv an dzora a latifeuja. Na generassion a l'ann, la farfala a vola da giugn a luj.
Lenga Hewa
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Hewa o Hewa a fa part dle lenghe Sepik-Ramu e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Nymphalis polychloros
Distribussion
A viv an tuta Italia e ant j'ìsole, da la pian-a fin a 1500 méter.
Lenga Hewa
Classificassion
<BR>
Saint-Bonnet-de-Salendrinque
Saint-Bonnet-de-Salendrinque a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. A së stend për na surfassa ëd 3,59 km², con 75 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 20 ab/km².
Nymphalis polychloros
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Hewa
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ham
Gianpiero Combi
Gianpiero Combi (Turin, 20 novèmber dël 1902 - Imperia, 12 agost dël 1956) a l'é stàit un fotbaleur piemontèis ant ël ròl ëd portié. Ansema ai sò cambrada ant la Juventus Umberto Caligaris e Virginio Rosetta a l'ha fàit un-a dle dësfèise pì fòrte dla Juve 'd tuti ij temp. A l'é arcordà coma 'l portié pì fòrt ëd soa época ansema a Ricardo Zamora e František Plánička.
Cariera
Chërsù ant la primavera dla Juventus, a l'ha giugà soa prima partìa an Serie A ai 5 ëd fërvé dël 1922 (Milan-Juventus furnìa con la vitòria milanista për 2 a 0). Combi a l'ha vestì për tuta la cariera la maja bianca e nèira, an giugand 351 partìe e an vagnand sìnch ëscudèt (1926, 1931, 1932, 1933, 1934).
Sossietà
Campionà italian: 5
Proviseux-et-Plesnoy
Proviseux-et-Plesnoy a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 11,21 km², con 102 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 9 ab/km².
Gianpiero Combi
Selession nassional italian-a
Campionà dël mond: 1 (Italia, 1934) 🇫🇮
Proviseux-et-Plesnoy
🇫🇮
Juba
Juba (pronunsia: /ˈdʒuːbɑː/; aràbich: جوبا‎) a l'é la capital e la sità pì gròssa dla Repùblica dël Sud Sudan. A l'é ëdcò la capital dl'Equatòria Sentral, un dij des stat dël Sud Sudan. Juba a l'é stàita fondà dël 1922 an sla riva ossidental dël Nil Bianch. 🇫🇮
Anthus spinoletta petrosus
thumb|250px|N'esemplar d'Anthus spinoletta petrosus
Anthus spinoletta petrosus
Órdin:  ---<BR> Famija: ---<BR> Géner:  ---<BR> <BR> <BR> <BR> <BR>
Ambient
Da finì. <BR>
Distribussion
Da finì. <BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Anthus spinoletta petrosus
Lenga Naga, Maring
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Naga, Maring o Naga, Maring a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an India.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Naga, Maring a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nng
Lenga dij segn corean-a
Classìfica
Në schema ëd classìfica dla lenga dij segn corean-a a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kvk
🇫🇮
Jaberg
Jaberg a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton ëd Berna, con sirca 236 abitant. As dëstend an sna surfassa d'1,31 km², con na densità ëd popolassion ëd 180 abitant al chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Kiesen, Kirchdorf, Uttigen, Wichtrach.
L'Hôtellerie
🇫🇮
Jaberg
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Lenga aiku
Pais an dova a l'é parlà
La lenga aiku o Aiku a fa part ëd le lenghe torricelli e a l'é parlà dzortut an Papua Neuva Guinea.
Musé nassional ëd San Maté
miniatura|sinistra Ël Musé nassional ëd San Maté a resta an longarn Mediceo a Pisa.
Lenga aiku
Classìfica
Në schema ëd classìfica dl'Aiku a peul esse:
Musé nassional ëd San Maté
A l'é apress la sconda guèra mondial che ant le stansie dël vej monasté beneditin ëd San Maté, costruì antra ij sécoj XI e XIII, a l'é stàit anstalà un musé, ch'a cheuj d'euvre proveniente da vàire cese ëd Pisa. Le stansie dël musé a son piassà dantorn al ciòstr medieval, con sò bel pòrti Arnassensa. D'amportante euvre dla pitura e dla scoltura toscan-e dal sécol ch'a fà XII a col ch'a fà XV a-i son ësmonuje. Le prime stansie a son dedicà a la session archeològica e a ilustro j'orìgin ëd la stòria dla sità për mojen ëd vàire oget dëscoatà ant jë sgav.
Lenga aiku
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mzf
🇫🇮
Musé nassional ëd San Maté
Le piture
Antra ij tesòr ëd pitura dle colession d'ës musé a-i é le Cros piturà, crocifiss dij sécoj XII e XIII. Coste arpresentassion a son ëd doe sòrt: ël Crist trionfant, ch'a vagna an sla mòrt, e ël Crist ëd soferensa.
Da massioné a l'é ëdcò la Vèrgin con Bambin e dij sant, polìtich ëd Simone Martini dël 1320 anviron.
Le scolture
Antra le bele euvre dë scoltura a venta arcordé n'Àngel dla Nonsiassion, scoltura su bòsch d'Andrea Pisano; la Madòna dël làit, euvra ëd màrmol polìcrom e dorà ëd sò fieul, Nino Pisano, e San Lussòri, bronz dorà ëd Donatello, dël 1424 anviron. 🇫🇮
Saint-Paul-lès-Romans
45.06833°N, 5.13361°W
Saint-Paul-lès-Romans a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 15,77 km², con 1 502 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 95 ab/km².
🇫🇮
Phaeohelotium umbilicatum
Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs ëdzora al bòsch mars ëd latifeuje.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Naga, Rongmei
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Naga, Rongmei o Naga, Rongmei a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an India.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Naga, Rongmei a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nbu
Cortinarius torvus
Descrission
Capel fin a 10 cm, macià pòch tomentos, brun grisastr. Bòrd viòla, velà. Lamele bes ciàir. Lamele spassià, gris porprà. Gamba àuta fin a 12 cm e larga fin a 2 cm, con n'armila coatà da n'anel, peui macià. Carn viòla.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Sante Marie
Sante Marie a l'é na comun-a dla region Abruss, provincia dl'Àquila, con sirca 1.340 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 40 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 34 ab/km quadrà. A confin-a con Borgorose (RI), Carsoli, Magliano de' Marsi, Pescorocchiano (RI), Tagliacozzo.
🇫🇮
Lenga Piame
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Piame a peul esse:<BR> <BR>
Kandergrund
Kandergrund a l'é na comun-a dla Svìssera, ant canton ëd Berna, con sirca 1.206 abitant. A së stend su na surfassa ëd 32 km², con na densità ëd popolassion ëd 38 abitant për km². A confin-a con coste comun-e: Frutigen, Kandersteg, Reichenbach im Kandertal.
Lenga Piame
Classificassion
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pin
Puiseux-en-Retz
🇫🇮
Boizenburg
Boizenburg a l'é un munissipi dl'Almagna, situà ant ël distret ëd Ludwigslust-Parchim, ant lë stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental. A l'ha 47.26 km² ëd aira, e soa popolassion dël 2019 a l'é staita stimà an 10.730 abitant.
Hygrocybe olivaceonigra
Descrission
Capel fin a 5 cm, cònich-bombà, gris oliva peui nèir. Lamele vërdastre ciàire, angrisente, montante. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 1 cm, ciàira, an-neirenta, motobin ansabià. Carn fràgil, pien-a d'eva.
Ambient
A chërs ant ij prà sabios arlongh ël mar e ant le graminose.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Capriana
Capriana a l'é un comun dël Trentin-Sud Tiròl ëd 588 abitant, an provincia ëd Trent.
Sità gemelà
Capriana a l'é gemelà con:
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga Mbay
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mbay a peul esse:<BR> <BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=myb
Margaree Airport
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CCZ4.
Geopora arenosa
Descrission
Fin a 2 cm ëd diàmetr, copa mesa anterà peui com na copa steilà an surfassa. Imenòfor da gris bleu a crema. Bòrd con pèil brun curt, con sabia tacà.
Ambient
A chërs ant ij teren sabios, an sle dun-e.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Saint-Brès (Gard)
Saint-Brès a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. A së stend për na surfassa ëd 11,37 km², con 533 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 46 ab/km².
🇫🇮
Lenga wanap
Pais an dova a l'é parlà
La lenga wanap o Wanap a fa part ëd le lenghe torricelli e a l'é parlà dzortut an Papua Neuva Guinea.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Wanap a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=wnp
🇫🇮
Argynnis pandora
Ambient
La ruva a viv dzora a Viola. Na generassion a l'ann, ël parpajon a vòla da giugn a aost.
Distribussion
A viv an tuta Italia e ant j'ìsole, ma pì sones an Sardëgna e ant ël meridion.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Stòria ëd Turin
Preistòria
Për la lista dij repert vardé: Repert preistòrich.
J'orìgin
J'orìgin ëd Turin a venta sërcheje prima dla colonisassion roman-a, cand a son rancontrasse an sla pian-a 'd Pò ij pòpoj ligurin e sèltich.
La scarsa documentassion stòrica disponìbil dël secol ters aGC. a testimònia già la presensa d'ën pòpol stàbil ant la pian-a piemontèisa antè che ancheuj a-i è la sità: ij taurin.
Për lòn ch'a toca al topònim Turin a esisto tre ipòtesi: la pì sigura a l'é ch'a podrìa rivé dal nòm seltich indo-europengh tàur (o thor) ch'a veul dì "mont". La preuva 'd sòn a sarìa la costum motobin spantià fra ij selt ëd preghé d'element naturaj, dont ij mont.
La sconda a l'é manch probàbil e a dis che Turin a l'ha d'orìgin egissie. Durant ij travaj për la costrussion dla Sitadela, a l'é staita trovà na lòsa dedicà a la dea egissian-a Isis. Emanuel Thesaur, dot ëd cort, a l'ha scrivù 'l lìber Stòria dla sità 'd Turin. Ant ës lìber a arcòrda 'l mit ëd Feton e dël prinsi egissian Eridan (considreà 'n semidé e frel d'Osiris). Scond sta conta, ël prinsi, dòp avèj lassà l'Egit pr'ëd ruse con la casta dij sacerdòt, a l'é sbarcà arlongh na còsta stentrional, a l'ha vagnala e ciamala Liguria. Andasend fòrt vers nòrd l'é rivà ant na vasta pian-a con ën fium: Pò. Pò a-jë smijava 'l Nil e a l'ha dlongh fondà na sità: Turin. A l'era 'l sécol XV aGC. Donca se sòn l'è ver, Turin a sarìa stait fondà 'd sécoj prima che Roma. Oltra sòn ël sìmbol dël dé egissian Api, ël mes tòr ch'a l'era pregà a Menfis, a sarìa stàit ël prim tòr turinèis. Dël secol II aGC ël borgh l'era vnù sacrà pr'ij dé, ma cand a son rivà ij Roman, a l'han crasà tut lòn ch'a podìa armemorié j'orìgin dël borgh, për lassé chërde ch'a l'avìo fondalo lor. Coj ch'a diso che la cesa dla Gran Mare a l'é staita batìa dzor n'antich templi egissian dedicà a Osiris a confermo sta version-sì.
N'àutra version ancor pì fantasiosa e ancor manch probàbil a l'é na conta conforma a la qual davzin a na borgià dl'era neolitica, ën terìbil dragon a l'avìa përdù contra 'n tòr (taurus) che 'n baròt l'avìa anciocà con ëd vin. La lòta fra ij doi animaj a sarìa stàita tant cruenta che 'l tòr, dòp avej vagnà contra 'l dragh, a sarìa mòrt për le blëssure. Donca ël pòpol për onoré 'l sacrificà a l'ha decidù 'd ciamesse Taurin.
L'event stòrich ufissial con che Turin e sòj prim abitant a son sità ant le cròniche a l'é la spedission d'Anìbal vers l'Italia, cand a l'é passà për Turin. Ant col moment ij Taurin a l'ero an guèra con j'insùber e a l'han decidù, ùnich fra tuit ij pòpoj gàlich cisalpin, ëd resté alià 'd Roma e a l'han tentà d'arestè 'l passage dël cap cartaginèis. Scond jë stòrich ch'a arpòrto 'l fàit, Polibi e Apian, Taurasia, la borgià taurin-a ch'a dovìa esse vzin-a a Dòira Rivàira e Pò 'me 'l Turin dël dì d'ancheuj, a l'ha arzistù tre dì, peui a l'é drocà. Gnun-a sorgiss an dis lòn ch'a l'é staje dòp pr'ij taurin e soa sità.
Dij sécoj apress a l'ha seghità la penetrassion ëd Roma vers j'Alp, dël 100 aGC a l'é fondà la colònia d'Augusta Eporedia, atual Ivrea, a l'intrada dla Val d'Osta.
Turin roman
Ij pì antich vilage stàbij ant la zòna 'd Turin a armonto al III sécol aGC, cit vilagi 'd tribù selt-ligurin-e dla famija dij Salass ch'a vivìo ëdcò ant le val ëd Susa e Lans. Scond chèiche sorgiss un dë sti vilagi, Taurasia, a l'ha ostacolà Anìbal ën marcia da l'Alp a Roma për bin tre di. L'orìgin dla sità a armonta a la costrussion ëd na sità durant le guère gàliche da part ëd Giulio Céser. Dël 49 aGC, Turin a l'é trasformà an n'amportanta stassion militar, l'Oppidum Taurinense da Giulio Céser. Dël 43 aGC, an memòria ëd Céser, la sità a ven ciamà Colonia Julia Taurinorum da Otavian, Lépid e Antòni, e da la mira aministrativa a ven gionzùa a la tribù stelatin-a. Dël 27 aGC ël nòm a dventa Julia Augusta Taurinorum.
Sò perìmeter (2960 méter) a l'era col delimità da cole che al di d'ancheuj a son contrà Giulio, piassa Emanuel Filibert, un tòch ëd piassa dla Repùblica e dij Giardin Reaj, mità piassa Castel, contrà Academia dle Siense, Santa Teresa, Cernaja, cors Siccardi e contrà dla Consolà. A l'era sircondà da 'd muraje àute 6,33 méter, pì ël parapet. Ël decumanus maximus a dividìa la sità an doi, arlongh cola ch'a sarà contrà Dòira Gròssa, an colegand Porta decumana con Porta praetoria; a lo crosiava ël cardo maximus (a 'n ters dël decumanus a ancaminé da est) ch'a corìa a l'autëssa dle contrà San Tomà e Porta Palatin-a, antra la Porta Romana e la Porta marmorea. Fòra dle muraje a-i ero le bariere, abità da la gent pì pòvra.
Dël 312 la sucession imperial a l'ha causà na guèra, combatùa 'dcò ant la pian-a 'd Turin, anté ch'a son scontrasse Massens contra Costantin. Costantin a l'ha vagnà.
L'età ëd mes
Apress la fin dl'Imperi Roman, Turin a passa sot ël contròl dj'Ostrogòt, dij Longobard e dij Franch ëd Carl Magn (773).
Durant ël perìod longobard, a l'é formasse ël ducà 'd Turin. Dij duca 'd Turin a son rivane quatr nòm: Agilulf, Arioald, Gribàud e Ragimpert.
Dël 940 a l'é fondà la Marca ëd Turin, controlà da la dinastìa arduìnica che, për mojen dël mariagi tra soa dariera dissendenta, Adelàide ëd Susa, con Odon, ël fieul d'Umbert Biancaman (fondator dla cà dij Savòja) a la portà la sità sot l'influss dla dinastìa savojarda.
Borela, Cotobade
San Martiño ëd Borela a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Cotobade. Soa popolassion al censiment dël 2006 a l’era ëd 388 abitant (189 òm e 199 fomne), distribuì an 9 grup ëd popolassion.
Stòria ëd Turin
L'età ëd mes
Apress vàire vicende che a l'han vedù, ant ij secòj sucessiv, ëdcò l'elession dla sità a comun-a lìbera, Turin a la fin a l'é inglobà na vira për tute ant ij possediment dij Savòja che antratant a l'ero dventà duca.
Lenga dij segn dël Làos
Pais andoa a l'é dovrà
La lenga dij segn dël Làos a fa part ëd le lenghe dij segn dij ciòrgn e a l'é dovrà dzortut an Làos.
Stòria ëd Turin
L'Arnassensa
Dël secol ch'a fa XVI, a-i é staje un prim perìod d'ocupassion dl'esèrcit fransèis.
Hotot-en-Auge
Hotot-en-Auge a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 25 km², con 300 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 12 ab/km².
Stòria ëd Turin
L'Arnassensa
Dël 1559, dòp la pas ëd Cateau-Cambrésis, la sità a l'é dventà la capital dël ducà 'd Savòja, che prima a l'era Chambéry; a l'han giontaje dij murajon modern e na sitadela pentagonal.
Hotot-en-Auge
Colegament
🇫🇮
Stòria ëd Turin
L'Arnassensa
Ël secol ch'a fa XVII a l'ha vëdù la sità e ël ducà dventé pì grand con l'anession d'Ast, Monfrà, ëd në sboch al mar, e l'espansion dla sità fòra dle muraje roman-e.
thumb|right|200px|Pero Mica a dà feu a le póer, quàder d'Andrea Gastaldi
Dël 1713 ji duca ëd Savòja a l'an otnù 'l tìtol ëd re, prima ëd Sicilia e apress ëd Sardëgna, e Turin a l'é dventà la capital dël regn. La cort piemontèisa a l'é vnùita pì amportanta e a Turin a son ëstàit fabricà palass e vile për borzoà e nòbij ant lë stil baròch.
La Restaurassion
Ël Congress ëd Vien-a e la Restaurassion a l'han dàit al Piemont la sità 'd Génoa e tuta la Liguria, an butand le fondamente al process ch'a l'ha portà an pòch pì ëd sinquant'agn, a l'unità d'Italia.
Con ël regn ëd Carl Albert e ëd Vitòrio Emanuel II a jë s-ciòd l'andustria, ch'a ancamin-a daj tëssù e da j'arme.
Lenga dij segn dël Làos
Classìfica
Në schema ëd classìfica dla lenga dij segn dël Làos a peul esse:
Stòria ëd Turin
La Restaurassion
Dël 1860 la crisi conòmica dòp la fòrta chërsùa a possa ij Savòja a unì l'Italia per salvé lë stat daj gròss fré con la cassia dël regn dle doe Sicilie. Dal 1861 al 1865 Turin a ven la prima capital dlë stat italian. Cand, dòp quatr agn, as decid ëd tramudela a Fiorensa, dle milen-e 'd turinèis a marcio sle lèje. La polissìa a spara sla gent: a l'é ël prim massacri ëd Turin.
Lenga dij segn dël Làos
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lso
Stòria ëd Turin
L'età contemporania
La Prima guèra mondial a l'ha grevà sla gent, an efet dj'agn 1919 e 1920 le lòte sociaj a son vnùe pì dramàtiche (ël bienn ross) e sòn a l'era causà 'dcò dal montè dij pressi. Vàire bòite a son ëstàite ocupà, dont la Fiat. Marlàit j'ovriè a andasìo anans con la produssion da soj.
Lenga dij segn dël Làos
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Stòria ëd Turin
L'età contemporania
Dël 1922 ël fassism a l'ha vagnà 'l podèj an marciand a Roma. Ant ës perìod-sì a-i son staje vàire atach squadrista contra j'opositor. Ai 18 Dzèmber 1922 óndes antifassista a son ëstàit massà e la Ciambrea dël Travaj ravagià da na formassion ëd fassista ant un dë sti scontr.
Lenga Naga, Liangmai
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Naga, Liangmai o Naga, Liangmai a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an India.<BR> <BR>
Stòria ëd Turin
L'età contemporania
Dòp che lë stat italian a l'é intrà an guèra ai 10 giugn 1940, Turin, ansema a Génoa, Milan e Lissandria a l'é stàit bombardà torna e torna da j'Alià: ël prim atach a-i é staje l'11 giugn 1940, ij dariè dël 1945, ma l'ann pì gram a l'é stàit ël 1943.
Lenga Naga, Liangmai
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Naga, Liangmai a peul esse:<BR> <BR>
Stòria ëd Turin
L'età contemporania
Dël 1943 da Turin a l'é partìa l'ondà ëd siòpero dla granda industria ch'a l'ha implicà apopré tut ël Nòrd Italia e a l'ha marcà l'arprèisa dël moviment antifassista. Dòp l'8 dë stèmber 1943 Turin a l'é stàit ocupà daj nasista e dai republichin ch'a l'han fàit ëd ravage, massacri, esecussion e deportassion. Contra 'd lor as son alvasse le formassion dij partisan.
Lenga Naga, Liangmai
Classificassion
<BR>
Stòria ëd Turin
L'età contemporania
Ai 25 avril 1945 ël Comità 'd Liberassion Nassional a l'ha comandà l'arvira general e con cola ij partisan a l'han taparà via ij nasifassista e a l'han pijà 'l contròl dla sità. Dòp chèich dì, ël 3 magg, a son rivà ëdcò ij bajet alià.
Lenga Naga, Liangmai
Còdes ISO
<BR>
Stòria ëd Turin
L'età contemporania
Apress lë scond dòp-guèra Turin e l'é stàit ël sìmbol dla chërsùa econòmica italian-a, ancaminà mersì a j'agiut merican dël Pian Marshall. Lë bzògn ëd grand nùmer d'ovrié e travajeur a l'ha fàit rivé a Turin senten-e 'd milen-e 'd përson-e dal rest dël Piemont e da d'àutre region ant l'Italia, dzortut dal Véneto, e dal sud. As conto mes milion ëd migrant a Turin dal 1950 al 1971.
Borela, Cotobade
🇫🇮
Lenga Saniyo-Hiyewe
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Saniyo-Hiyewe o Saniyo-Hiyewe a fa part dle lenghe Sepik-Ramu e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Saniyo-Hiyewe a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sny
Stòria ëd Turin
L'età contemporania
Dël 1974 la sità a l'é rivà a anviron un milion e dosentmila abitant.
A fërvé 2006 la sità a l'ha ospità ij Gieugh Olìmpich Invernaj nùmer XX e a Mars 2006 ij Gieugh Paralìmpich Invernaj nùmer IX. Për l'ocasion a l'é stàita duvertà la prima linia dël metrò 'd Turin, oltra a 'd neuv stadi e struture. 🇫🇮
Saint-Rambert-d'Albon
45.29472°N, 4.8175°W
Saint-Rambert-d'Albon a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 13,41 km², con 4 302 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 320 ab/km². 🇫🇮
Mombel
Stòria
Dël 1924, Ms. Sach a publicava ël ritrovament d'un piolòt an anfibolite granatìfera solià, che a disìa smijeje a col dël Pin. As trata d'un repert neolìtich isolà, che a l'é belfé che a sia stait smonù për la stra da gent che a travajava ant ij bòsch.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Claudio Berruto (dal 30/05/2006).
Arferiment
🇫🇮
Lenga dij segn dla Libia
Pais an dova a l'é dovrà
La lenga dij segn dla Libia a fa part ëd le lenghe dij segn dij ciòrgn e a l'é dovrà dzortut an Libia.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dla lenga dij segn dla Libia a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lbs
Puisieux-et-Clanlieu
Puisieux-et-Clanlieu a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 17,42 km², con 299 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 17 ab/km².
🇫🇮
Albino
Albino (Albì an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 17.953 abitant, ant la provinsa ëd Bérghem. As treuva a 13 chilòmeter da Bérghem, a n'autëssa 'd 342 méter.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabio Terzi (dal 10/06/2014).
Arferiment
thumb|left|300px|Panorama 🇫🇮
Siosse
thumb|left|Panorama
Siosse (Sciolze an italian) a l’é un comun ëd 1.470 abitant dla Sità metropolitan-a 'd Turin.
Geografìa
Siosse as treuva a n'autëssa ëd 436 méter an sël livel dël mar. La latitudin a l'é 45° 5' 39" 12. La longitudin a l'é 7° 52' 33" 40.
Stòria
Siosse a smija esse stàit un pòst motobin amportant dël Piemont neolìtich, ëd sigura a l'é un dij pòst andova che pì a son conservasse le marche dij piemontèis d'antlora. Al Brich, a Vila Rovasenda, dël 1885 ël cont Rovasenda e Federico Sacco a l'han fàit un dij prim ësgav archeològich piemontèis, dont arzultà a son peui stàit publicà ant j ' At dla Regia Academia dle Siense ëd Turin. A na desen-a ëd mèter da 'nt la sima dël brich, ant sla banda meridional, a l'han trovà mes mèter sot tera un seuli maroncin, che andrinta a l'avìa d'òss ëd bes-ce, ëd ceràmica e dël carbon ëd foalé. M.sù Sacco a dis d'avej trovà dle scoele pitòst grossere, fàite ëd tera créa mës-cià a giairëtta e cosùe mach a truch e branca. Cheidun-a a smijava solià a man ò pura a spàtola. Vàire a l'avìo dle decorassion fàite a conchëtte ancavà, ò pura djë sgrafignure stòrte ant sël dafòra. A restavo barosse, cheidun-a a fòrsa dë dovrela a l'era vnuita nèira. Ij vas trovà a l'avìo dle decorassion a zigh-zagh, sempie ò dobie. A l'han trovà ëdcò dij vas pì gròss, a forma d'ànfora, fàit ëd pasta pì fin-a, color maronèt e motobin solià. Sti vas-lì a l'avìo squasi gnun-a decorassion, gavà chèich cita linia zigh-zagà. J'òss ch'a son trovasse a smijavo ëd na bes-cia dla famija dij serv, e M.sù Sacco a pensava ch'a fusso stàit dovrà për decoré ij vas. La datassion dàita da M.sù Sacco a l'é antra neolìtich e Età dël bronz. Pì tard, dël 1926, n'àutr archeòlogh, M.sù Barosello, a noterà che chèich particolar a fa vnì an ment ël perìod dle palafite ëd Mercuragh, donca a daterà ij repert coma tard neolìtich. Sempe M.sù Sacco, dël 1924, a troverà ëdcò un piolòt an serpentin vèrd solià ant ël valon dla region Castlé, andova ch'a-i son ëdcò dij rest ëd l'época roman-a.
Curiosità
Ant ël turinèis soèns as dis "Ma va a Siosse!" për mandé la gent ant col pòst.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gabriella Mossetto (dal 27/05/2019 - second mandà).
Arferiment
🇫🇮
Castel Morrone
right|140px Castel Morrone a l'é na comun-a dla Campania ëd 3.998 abitant, an provincia ëd Caserta.
Cortinarius hinnuleus
thumb|right thumb|right
Castel Morrone
Arferiment
🇫🇮
Cortinarius hinnuleus
Descrission
Capel fin a 8 cm, da baross a giàun òcra con tache radiaj. Lamele spassià, larghe, canela òcra. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 1,5 cm, òcra brunastr, con n'anel bianch, sgnacà e con fasse macià. Carn scura. Odor ëd tèra
Ambient
A chërs sota latifeuje, dle vire sota conìfere.
Comestibilità
<BR> A l'é nen comestìbil.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Hygrocybe tristis
Descrission
Capel fin a 4 cm, cònich, da giàun monet a groson, an-neirent. Lamele ciàire, giaunastre, angrisente. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 1,5 cm, da gaiunastra a groson spòrch, an-neirenta. Carn angrisenta.
Ambient
A chërs ant ij prà.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Căpriana
A l'é conossù për ël sò monasté ortodòss dël sécol ch'a fa XV.
Sità gemelà
Căpriana a l'é gemelà con:
Margaret Lake Airport
Ël Margaret Lake Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Margaret Lake, Alberta, Canadà.
Căpriana
Sità gemelà
🇫🇮
Santo Stefano di Sessanio
Santo Stefano di Sessanio a l'é na comun-a dla region Abruss, provincia dl'Àquila, con sirca 116 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 33 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 4 ab/km quadrà. A confin-a con Barisciano, Calascio, Carapelle Calvisio, Castelvecchio Calvisio, Isola del Gran Sasso d'Italia (TE), L'Aquila.
🇫🇮
Larus argentatus
Larus argentatus
thumb|right Órdin:  ---<BR> Famija: ---<BR> Géner:  ---<BR> <BR>
Descrission
thumb|right Àutri nòm an piemontèis: gabian, ochëtta, muliné. <BR> Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì. <BR>
Ambient
thumb|right Da finì. <BR>
Distribussion
Da finì. <BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Larus argentatus
Polygonia c-album
thumb|right|Da sota thumb|Larve
Ambient
La ruva a viv an dzora a vàire erbe e busson. Doe generassion a l'ann, la farfala a vola da magg a aost.
Distribussion
A viv an tuta Italia e ant j'ìsole, da la pian-a a 1500 méter.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Calamonaci
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Vincenzo Inga (dal 16/06/2008).
Arferiment
🇫🇮
Musé etrusch Guarnacci
thumb|Ricostrussion ëd na tomba Ël Musé etrusch Guarnacci a resta a Voltera, ant ël palass ëd Mario Guarnacci.
Ël musé a armonta a na fondassion ëd Pietro Franceschini, dël 1732. Dël 1761 ël colessionista e savant Mario Guarnacci a l'ha regalà soa rica colession a la sità e da antlora ël musé a l'é vnù viaman pi sgnor grassie a jë sgav, a le donassion e a 'd neuve aquisission.
A coata un perìod ch'a va dai temp preistòrich a l'época roman-a e a l'é arnomà për sò ansem ëd pi 'd 600 urne sënnerarie, dont l'urna La mòrt d'Acteon dël II sécol aGC.
Antra j'àutri tòch anteressant a venta massioné la statuëtta ëd giovnòt stranomà da Gabriele d'Annunzio Ombra dla sèira, bronz dël III sécol aGC àut anviron 60 centim. An efet, a l'ha le proporsion ëd n'ombra slongà dal sol al tramont. Mach la testa, ij pe e le part genitaj a son modlà. 🇫🇮
Quincy-Basse
Quincy-Basse a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 3,87 km², con 68 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 17 ab/km².
Capriana (omònim)
Capriana a l'é 'l nòm ëd doi pais:
Quincy-Basse
🇫🇮
Kandersteg
Kandersteg a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton ëd Berna, con sirca 1.179 abitant. A së stend su na surfassa ëd 134,56 km², con na densità ëd popolassion ëd 9 abitant për km². A confin-a con coste comun-e: Adelboden, Blatten (VS), Ferden (VS), Frutigen, Kandergrund, Kippel (VS), Lauterbrunnen, Leukerbad (VS), Reichenbach im Kandertal, Wiler (VS).
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Lenga urat
Pais an dova a l'é parlà
La lenga urat o Urat a fa part ëd le lenghe torricelli e a l'é parlà dzortut an Papua Neuva Guinea.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dl'Urat a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=urt
🇫🇮
Lenga Ngam
Lenga Ngam
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Ngam o Ngam a fa part dle lenghe nilo-saharian-e e a l'é parlà specialment ant ël Ciad.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Ngam a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nmc
Lenga Pahi
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Pahi o Pahi a fa part dle lenghe Sepik-Ramu e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Pahi a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lgt
Saint-Bresson (Gard)
Saint-Bresson a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. A së stend për na surfassa ëd 8,4 km², con 52 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 6 ab/km².
🇫🇮
Lenga dij segn dla Lituania
Classìfica
Në schema ëd classìfica dla lenga dij segn dla Lituania a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lls
Lenga domari
Pais an dova a l'é parlà
La lenga domari ò Domari a fa part ëd le lenghe indoarian-e e a l'é parlà dzortut an Iran.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=rmt
🇫🇮
Masset Water Aerodrome
Ël Masset Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Masset, Columbia Britànica, Canadà.
Hottot-les-Bagues
🇫🇮
Burgio
right|120px Burgio (Burgiu an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 2.887 abitant, an provincia d'Agrigent.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Vito Ferrantelli (dal 17/06/2008).
Hygrocybe cinereifolia
Descrission
Capel fin a 4 cm, cònich, groson rossastr monet, an pressa an-neirent radialment. Lamele gris sënner. Gamba àuta fin a 8 cm e larga fin a 0,6 cm, giàun viv, an-neirenta mach al pé. Carn sutila, pien-a d'eva, an-neirenta.
Carbia, Vila de Cruces
San Xoán ëd Carbia a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Vila de Cruces. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 535 abitant (275 fomne e 260 òm), distribuì an 8 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Saint-Restitut
44.3325°N, 4.79056°W
Saint-Restitut a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 14,48 km², con 1 243 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 85 ab/km². 🇫🇮
Hygrocybe cinereifolia
Ambient
A chërs ant ij prà e ant ij pòst erbos.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Burgio
Arferiment
🇫🇮
Albenga
Albenga (Arbenga an lenga ligure) a l'é na sità dla Liguria ëd 23.568 abitant, an provincia ëd Savon-a. thumb|left|200px|Dòm d'Albenga: fresch ëd San Sebastian
Stòria
Albenga a l'é stàita fondà da na popolassion ëd Lìguri, j'Ingauni. A l'é stàita motobin important sota l'Imperi Roman, con ël nòm d'Albingaunum e a conserva vàire monument dël temp ëd Roma. Sot al règn dij Longobard la sità a la fa part dël Ducà d'Ast. Soa importansa polìtica a l'é peui finìa con ël chërse 'd Génoa.
Economìa
Albenga as trova al centr d'una d'le rare pianure d'la Liguria, la Pian-a d'Albenga. Parèi soa richëssa a l'é sempèr stàita l'agricoltura (articiòch), la coltivassion dlë fior, l'euli e 'l vin (Pigato d'Albenga).
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giorgio Cangiano (dal 26/05/2014).
Sità gemelà
Albenga a l'é gemelà con:
Anliure esterne
thumb|200px|left|Le tor dla sità medievalthumb|300px|left|Vedùa dl'[[Ìsola Galinara]] 🇫🇮
Lenga Koireng
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Koireng o Koireng a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an India.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Koireng a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nkd
Gaetano Fichera
Matemàtich. Gaetano Fichera a l'era nà a Acireale a j'8 ëd fërvé dël 1922 e a l'é nòrt a Roma al 1m ëd giugn dël 1996. A l'é laureasse an matemàtica dël 1941 e dël 1949 a l'é vnù professor ordinari a l'Università 'd Triest. Dal 1956 a l'é stàit professor ordinari a l'Università La Sapiensa ëd Roma, andoa a l'é vnù dal 1m ëd novèmber 1992 a soa mòrt professor fòra ròl.
Soa produssion
Fichera a l'ha scrivù 256 artìcoj e 18 lìber. Ij sò travaj a rësguardo vàire setor: la teorìa matemàtica dl'elasticità, j'equassion diferensiaj ordinarie e parsiaj, ël càlcol dle variassion, l'anàlisi fonsional e la teorìa dij valor pròpi, la teorìa dl'aprossimassion, la teorìa dël potensial, la teorìa dla mzura e l'antëgrassion, l'anàlisi complessa, le forme diferensiaj esterior, l'anàlisi numérica e la stòria dla matemàtica.
Un dij sò arzultà pì amportant a l'é stàita la fondassion dla teorìa dj'invariant ortogonaj.
Sossietà sientìfiche e premi
Fichera a l'era mèmber ëd 14 academie, dont l'Academia Nassional dij Linceo, l'Academia Nassional dle Siense dita dij XL, l'Academia dle Siense ëd Turin, la Sossietà Real d'Edimborgh, l'Academia Leopoldin-a, l'Academia Europenga, l'Academia Russa dle Siense.
A l'ha arseivù ëd tìtoj onorari an Angegnerìa sivila da l'Università ëd Palerm (1977) e da l'Università aristotelian-a ëd Tessalònica (1991) e an siense da l'Università ëd Glasgow (1987). A l'ha vagnà vàire premi dl'Academia nassional dij Linceo, da l'Università ëd Tbilisi, da l'Università pr'jë Strangé ëd Perugia.
A pòrto sò nòm
🇫🇮
Cortinarius brunneus
thumb|right
Descrission
Capel fin a 10 cm, a pupa, brun cicolata scur. Lamele distante, larghe, brun sombr. Gamba àuta fin a 14 cm e larga fin a 3 cm, strià con anel bianch. Carn brun-a.
Ambient
A chërs sota conìfere, dzortut sapin. Dle vire sota latifeuje e sempeverd.
Comestibilità
<BR> A l'é nen comestìbil.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Cortinarius brunneus (Pers. : Fr.) Fries
🇫🇮
Moriond
Stòria
Ant ël 1876, ën vardand antrames a ij ròch e la giaira, Madama Gastaldi a l'avìa trovà ant sla stra për Cher un piolòt ëd cloromelanite solià, che a l'é belfé che a fussa drocà giù da 'nt la riva. As trata d'un repert neolìtich isolà, che a l'é belfé che a sia stait smonù për la stra da gent che a travajava ant ij bòsch.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Grande (da l' 8/06/2009).
Dòm ëd Santa Marìa Assonta (Voltera)
miniatura|sinistra Ël dòm ëd Santa Marìa Assonta ëd Voltera a resta an piassa San Gioann.
A smija ch'a sia stàit consacrà dël 1120. Dël 1254 a l'é stàit agrandì e a l'é stàit torna modificà ant ël sécol ch'a fà XV. Ëdcò la fassada a l'é stàita modificà, ant ël sécol ch'a fà XIII.
Ël mur ëd la basìlica a tre navà - për ël qual a l'era peul desse prevista na decorassion pi rica, ma ch'a l'é restà dëspujà - a l'é partagià an doi pian. L'atelié dl'euvra dla catedral a l'ha për sòn dovrà dle forme tradissionaj e a l'ha arpijà, con la galarìa d'arcade bòrgne dël fronton, j'ornament caraterìstich dlë stil romànich pisan. Al pian teren l'ass sentral a l'é marcà da 'n bel porton ëd màrmol dël 1254. Ël tìmpan a l'é sempi, ma armarchèivol për soe ancrostassion ëd màrmol a motiv anspirà a l'Antichità.
Ël cioché dla catedral, con soe tre file dë fnestre binele a doi arch, a l'é stàit giontà mach a la fin dël sécol ch'a fà XV.
L'andrinta
Ij mur d'andrinta dle tre navà, a l'adoss decorà 'd fresch, a son ëstàit torna piturà ant ël sécol ch'a fà XIX ëd bande ch'a ìmito ël màrmol.
Vàire tablò ant le navà lateraj a figuro dzortut dle sene dla vita ëd Marìa.
Già ant ël sécol ch'a fà XVI le colòme romàniche monolite sempie a j'ero stàite coatà dë stuch marmorà.
Ël sofit a l'é a cassion ëd bòsch ëscurpì, piturà e dorà. 🇫🇮
Diògene ëd Sinòpe
thumb|right|200px|Diògene (quàder ëd Raffaello Sanzio, 1521)
Filòsof cìnich.
Diògene a l'era nassù a Sinòpe, al di d'ancheuj an Turchìa, dël 413 aGC. Cand sò pare a l'é stàit esilià, Diògene a l'ha avù l'istessa sòrt e a l'ha tramudà a Atene.
An viage vers Egin-a, dij pirata a l'han pijalo përzoné e vendù 'me s-ciav a Creta a 'n corint ciamà Xeniade. 'Me tuor dle doe masnà dë Xeniade, Diògene a l'ha vivù a Corint për ël rest ëd soa vita, tuta dedicà a prediché le dutrin-e dl'auto-contròl. A l'é mòrt anviron dël 323 aGC a Corint.
Dissìpol d'Antistene, ël fondador ëd la scòla cìnica, Diògene a l'era vnù arnomà për soe costume dròle e soa sfacià indipendensa da j'anstitussion e ij potent.
A butava la felicità dl'òm ant la sopression dij desideri e la povertà volontaria: antra ij detaj ëd soa biografìa a sàuta a j'euj soa arnonsia a tut ben material. An vivend ant un botal, vestì mach ëd na mantlin-a e mach padron ëd soa bisaca, apress avèj s-ciairà na masnà bèive con la man a l'é privasse ëdcò ëd soa tassa për bèive.
Daré 'd soa stravagansa voajanta, la filosofìa ëd Diògene a consist an na nos dutrinal gorëgna, ch'as arflet ant un rigorism moral estrem ëd soa condòta e ch'a l'é smonù ëdcò an vàire euvre al di d'ancheuj përdùe.
An lassand perde la problemàtica lògica e sientìfica, Diògene a fonda sò sistema an sla primassìa dla virtù: costa a l'é ël but ëd l'òm e soa conquista - da fesse nen ant la sfera dla coltura, ma dl'agì concret - as realisa con l'esaltassion dj'energìe spirituaj e fìsiche përsonaj, për mojen ëd n'esercissi rigoros. La virtù, për chiel, a consistìa ant l'evité tut piasì fìsich, e ël dolor e la fam a j'ero d'agiut ant l'arserca dla bin. Sìmbol ëd soa concession ativìstica a resta Eracle, dont ël cìnich as anspira an soa lòta contra j'aptit materiaj.
La bin pì granda a l'é identificà con l'artorn a lë stat ëd natura e un a-i riva a travers dla liberassion da tut ëbzògn andividual (autarchìa), concepìa pa mach ant la dimension dël sìngol, ma dëdlà dij confin sivij e stataj, an na prospetiva slargà a l'univers uman (cosmopolitism).
Da na mira sossial, Diògene a prédica un comunism estrem, ch'a riva a la comproprietà dle fomne e dij fieuj.
Sò mëssage arvolussionari, ch'a antìssipa la moral ëstòica (e për chèich aspet cola cristian-a) a l'é la contraposission vivùa ëd valor neuv rëspet a j'ideaj corent cristalisà da le convension e da l'egoism. 🇫🇮
Polygonia egea
Ambient
La ruva a viv an dzora a Parietaria diffusa. Doe generassion a l'ann, la farfala a vola da giugn a stèmber.
Distribussion
A viv an tuta Italia e ant j'ìsole, pì soens al meridion.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Mariotto Albertinelli
Mariotto Albertinelli a l'era nà dël 1474 e a l'é mòrt dël 1515.
Pitor, Albertinelli a l'ha peui chità la pitura e a l'é dedicasse, coma a disìa chiel, a l'ùnica vera art, cola dla cusin-a. A cusinava pr'ij sò colega pitor ant ël ristorant ch'a l'avìa duvertà an sènter dla sità veja 'd Firense, Da Penello, che a esist ancor al di d'ancheuj.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Mezzano
thumb|right|200px|Panorama Mezzano a l'é un comun dël Trentin-Sud Tiròl ëd 1.655 abitant, an provincia ëd Trent.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ferdinando Orler (dal 9/05/2005).
Anliure esterne
🇫🇮
Quincy-sous-le-Mont
Quincy-sous-le-Mont a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 5,04 km², con 52 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 10 ab/km².
🇫🇮
Lenga Naga, Inpui
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Naga, Inpui o Naga, Inpui a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an India.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Naga, Inpui a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nkf
Lenga Mehek
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Mehek o Mehek a fa part dle lenghe Sepik-Ramu e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mehek a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nux
Volped
center|700px
Lenga au
Pais an dova a l'é parlà
La lenga au o Au a fa part ëd le lenghe torricelli e a l'é parlà dzortut an Papua Neuva Guinea.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dl'Au a peul esse:
Volped
Volped (Volpedo an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 1.206 abitant, ant la provinsa ëd Lissandria.
As treuva an sla còsta oriental ëd la val dël torent Cròu, ant la region dij Còj Tortonèis ch'a fan part dël pre-Apenin lìgur-piemontèis.
Lenga au
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=avt
La Houblonnière
La Houblonnière a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 7,03 km², con 211 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 30 ab/km².
Lenga Kaba Deme
Lenga Kaba Deme
La Houblonnière
🇫🇮