cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gianni Vernetti
Ufissi polìtich
Dal 2008 a l'é co-Pressident dl'argropament Italian ëd l'Antërnassional Liberal. Dël 2008 a l'ha fondà l'Antërargropament Parlamentar Italia-Darfur dont a l'é Pressident e a l'é ëdcò Pressident ëd l'Associassion Parlamentar Italia-Israel e dl'Antërargropament Italia-Tìbet. Dël 2009 a l'ha fondà l'Associassion Ël Coragi dj'Arforme, dont a l'é Pressident. A coòpera regolarment con vàire "think tank", com ël Policy Progressive Institute e ël Center for American Progress (Washington), l'Istitut dj'Afé Antërnassionaj e Glocus (Roma).
🇫🇮
Lenga arho
Pais andoa a l'é parlà
La lenga arho ò Arho a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Neuva Caledònia.
Classìfica
Në schema ëd classìficassion dl'Arho a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aok
Exidia truncata
Descrission
A l'é nèir, a còno pì troncà ëd la Exidia glandulosa.
Lenga tunebo, sentral
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Tunebo, sentral a peul esse:
Exidia truncata
Ambient
A chërs ëdzora al bòsch.
Lenga tunebo, sentral
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tuf
Exidia truncata
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Exidia truncata Fr. : Fr.
🇫🇮
Mercin-et-Vaux
Mercin-et-Vaux a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 7,77 km², con 919 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 118 ab/km².
🇫🇮
Lenga arha
Pais andoa a l'é parlà
La lenga arha ò Arha a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Neuva Caledònia.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dl'Arha a peul esse:
Hyalopeziza alni
Ambient
A chërs ëdzora al bòsch sensa scòrsa d'Alnus viridis.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Lenga arha
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Hyalopeziza alni
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Condillac
44.63833°N, 4.81333°W
Eriogaster catax
Distribussion
Ràir, a viv an Italia setentrional e sentral.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Göhren-Lebbin
A aparten a l'aministrassion ëd Malchow.
Gravere
miniatura|sinistra right|140px Gravere a l’é un comun dë 740 abitant dla provincia ëd Turin.
Stòria
thumb|right|200px|Ël vej confin tra 'l Ducà 'd Savòja e la Fransa Fin al 1713 Gravere a l'era l'ùltim pais dël Ducà 'd Savòja ant l'àuta Valsusa; sùbit dòp a-i era 'l confin con la Fransa (Delfinà).
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sergio Calabresi (dal 29/05/2006).
Arferiment
🇫🇮
Colledimezzo
Colledimezzo a l'é na comun-a dla region Abruss, provincia ëd Chieti, con sirca 585 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 11 km<sup>2</sup>, con na densità ëd popolassion ëd 53 ab/km quadrà. A confin-a con Atessa, Montazzoli, Monteferrante, Pietraferrazzana, Villa Santa Maria.
🇫🇮
Suillus bresadolae var. flavogriseus
Descrission
Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì.
Ambient
A chërs mach sota Larix decidua.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Saint-Divy
Saint-Divy a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 8,51 km², con 1.413 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 166 ab/km².
🇫🇮
Lenga svan
Pais an dova a l'é parlà
La lenga svan o Svan a fa part ëd le lenghe kartvéliche e a l'é parlà dzortut an Geòrgia.
Canapville
Canapville a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 2,5 km², con 185 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 74 ab/km². 🇫🇮
Lenga svan
Classìfica
Në schema ëd classìfica dlë Svan a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sva
🇫🇮
Lenga Lewo
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Lewo o Lewo a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Vanuatu.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Lewo a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lww
Huntsville Water Aerodrome
Ël Huntsville Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Huntsville, Ontario, Canadà.
Àscoli Picèn
Àscoli Picèn (Ascoli Piceno an italian) a l'é na sità dle Marche ëd 51.502 abitant, capleugh dl'omònima provinsa.
Sità gemelà
thumb|right|200px|Palass dij Capitani dël Pòpol Àscoli Picèn a l'é gemelà con:
Arferiment
🇫🇮
Lenga cofan
Pais an dova a l'é parlà
La lenga cofan o Cofan a fa part ëd le lenghe chibchan e a l'é parlà dzortut an Ecuador.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=con
🇫🇮
Lenga laz
Pais an dova a l'é parlà
La lenga laz o Laz a fa part ëd le lenghe kartvéliche e a l'é parlà dzortut an Turchìa.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dlë Laz a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lzz
🇫🇮
Canchy (Calvados)
Canchy a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 5,65 km², con 175 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 31 ab/km².
🇫🇮
Vasia
Vasia (Vaxia an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 423 abitant, an provincia d'Imperia.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mauro Casale (dal 26/05/2014).
thumb|300px|left|Panorama dla frassion ëd Prelà Castello 🇫🇮
Suillus bellinii
Descrission
Capel fin a 12 cm., bianch peui an pressa macià bariolà ëd brun ross con tonalità rossastre o porprà. Gamba pitòst curta, cònica, con granulassion precise. carn bianca.
Ambient
A chërs sota ij pin.
Comestibilità
Comestìbil.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Suillus bellinii (Inzenga) Kuntze
🇫🇮
Nossentiner Hütte
Nossentiner Hütte a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Mecklenburgische Seenplatte, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
A aparten a l'aministrassion ëd Malchow.
Saint-Eloy
Saint-Eloy a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 12,55 km², con 138 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 11 ab/km².
🇫🇮
Vessalico
Vessalico (Vesarco an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 297 abitant, an provincia d'Imperia.
Aministrassion
thumb|left|200px|Cioché dla cesa ëd Santa Marìa Madalen-a 🇫🇮
Exidia recisa
Descrission
A l'é brun, pì cit ëd la Exidia glandulosa, a còno troncà.
Ambient
A chërs ëdzora al bòsch.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Exidia recisa (Ditm. : Fr.) Fr.
🇫🇮
Lenga Orowe
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Orowe o Orowe a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Neuva Caledònia.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Orowe a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bpk
Castel dël Varon (Ast)
miniatura|sinistra A l'é un compless ëd costrussion motobin antich, dont prima neuva an ven dal cronista astësan Ogeri Alfé.
Ël topònim genit a dovrava na L, che peui a l'é vnùita R për via dla L mòla rotacisà monfrin-a, e a l'é belfé ch'a vnisèissa da vallum ("muraja"). Ën vorend consideré l'ipòtesi che la colònia roman-a d'Hasta a la restèissa mach un dësvlup d'un borgh ligurin pì vej, sot a le fondamenta dël Castel a podrìo ess-ie ëdcò dle reste pre-roman-e.
Ën essend un dij pont pì àut dla sità veja a l'é belfé che ansema al Castel Vej a sia col che pì a l'ha mantnù la planimetrìa roman-a, che da 'nt j'àutre bande al dì d'ancheuj a peul trovesse coatà da vàire méter ëd tera.
🇫🇮
Merlieux-et-Fouquerolles
Merlieux-et-Fouquerolles a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 5,77 km², con 218 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 37 ab/km².
🇫🇮
Lenga ngäbere
Pais an dova a l'é parlà
La lenga ngäbere o Ngäbere a fa part ëd le lenghe chibchan e a l'é parlà dzortut an Panamà.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gym
🇫🇮
Lenga Kiwai nordoriental
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kiwai nordoriental o Kiwai nordoriental a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Huntsville - Bella Lake Water Aerodrome
Ël Huntsville - Bella Lake Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Huntsville, Ontario, Canadà.
Lenga Kiwai nordoriental
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kiwai nordoriental a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kiw
Gròss
miniatura|sinistra right|140px Gròss (Grosso an italian) a l’é un comun ëd 1.056 abitant dla provincia ëd Turin.
Stòria
Ij prim repert archeològich dël borgh a ven-o dal sit (ò compless ëd sit) dla Vàuda Granda, che a resta antra San Carlo, Borghèt, Siriè, Gròss midem, Nòle e la Madòna dël Pré. As trata ëd materiaj anco' nen tant bin catalogà, con siràmica e vàire selce, che a peul esse che a resto dla tarda preistòria. Ël problema ëd catalogassion a ven dzortut da la question che ij repert a rivo nen da djë sgav organisà, ma dal travaj ëd privà.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Lorenzo Spingore (da l' 8/06/2009).
Arferiment
🇫🇮
Lenga mingrelian
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Mingrelian a peul esse:
Italo Calvino
thumb|right|200px|Italo Calvino Scritor italian.
Lenga mingrelian
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=xmf
🇫🇮
Italo Calvino
Italo Calvino a l'era nassù a L'Avan-a ël 15 d'otóber dël 1923 e a l'é mòrt a Sien-a ël 19 dë stèmber dël 1985, apress na longa angonìa.
A l'avìa passà soa gioventura a Sanremo e a l'era peui anscrivusse a la facoltà d'agraria a l'Università ëd Turin. A l'era formasse an lesend Stevenson, Kipling, Nievo, ma chiel a disìa che a l'ero stàite motobin amportante le leture ëd Pinocchio e d'America ëd Kafka.
Ant ël 1943-1945 as presenta nen për fé ël bajèt ant la Repùblica Sossial Italian-a, ma as gionz ai partisan dla Brigà Garibaldi.
Dël 1947 as làurea an litre, a Turin, con na tesi su Joseph Conrad.
Con la Liberassion a l'era vnù redator a L'Unità e a l'é stàit chiel a sugerì al diretor, Mario Montagnana ëd publiché an apendis na tradussion d'Augusto Monti dël romanz Don Pipeta l'asilé ëd Luigi Pietracqua.
Tunisìa
thumb|right|160px La Tunisìa (تونس an àrabo) a l'é un pais dl'Àfrica setentrional.
Italo Calvino
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Tunisìa
A confin-a con Libia e Algerìa e a l'é bagnà dal Mar Mediterani.
La capital a l'é Tùnis.
A l'ha na surfassa ëd 163.610 km² e a conta anviron 10 milion d'abitant.
Anté ch'as treuva
300px|center
Lenga Kiwai meridional
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kiwai meridional o Kiwai meridional a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Tunisìa
Stòria moderna
La Tunisìa a l'é stàita un protetorà fransèis dal 1881 al 1956, quand ch'a l'ha otnù l'indipendensa.
Hasta
thumb|right|250px|Ànfora roman-a conservà a Milan. Për vàire sécoj ël vin a l'é mantnusse e spedisse andrinta a dj'ànfore parej. Antra 'l 134 aGC e 'l 125 aGC ël teritòri astësan a passa sota ij roman, sò abitant ligurin a ven-o scrivù ant la Tribù Pòlia e a ven anglobà ant la IX Regio, la Liguria. Ëd la fondassion dla colònia as sa nen vàire, ma sò nòm sota ij roman a l'é Hasta. Ast an época roman-a a l'é nominà ant jë scrit ëd Toloméo, Plinio e Claudian, ma gnun ëd lor an ësmon ëd detaj ansima a la sità.
Tunisìa
Organisassion polìtica
La Tunisìa (nòm ofissial: الجمهورية التونسية) a l'é na repùblica.
Lenga Kiwai meridional
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kiwai meridional a peul esse:<BR> <BR>
Hasta
As sa nen vàire dl'evolussion dla sità sota a la dariera repùblica e sota l'imperi. J'epìgrafe ch'a son restane an lasso nen capì che livel d'arconossiment ch'a l'avèissa Ast, dzortut përchè viaman ch'a-i passava ël temp le veje distinsion normative republican-e a drocavo, e rivà a Teodòsio an pràtica tut lòn ch'a l'avìa na soa aministrassion a l'èra vnùit a portesse coma municipium bele che quand ël tìtol ëd municipium a 'l l'avìa nen.
Lenga Kiwai meridional
Classificassion
<BR>
Tunisìa
Organisassion polìtica
Ël pressident a l'é Kais Saied (dal 2019).
Hasta
Ël teritòri
thumb|right|250px|La Tàola Pevtingerian-a a l'é na còpia medioeval ëd na carta stradal roman-a ch'a l'é rivà fin al dì d'ancheuj. Se a-i bat un colp ansima col rat për deurbla e peui a varda sota a la man drita as ës-ciàira la stra che për Àich e Alba a men-a an Ast. A l'é dzortut belfé trové Àich (marcà con na ca rossa e giàona) pen-a dzora a lòn ch'a smija na gròssa dòira, ma an efet a l'é ël Mar Mediteran, com a lo dissegnavo ij geògrafo roman. Ël teritòri dël municipium d'Ast as chërd ch'a restèissa ciapà antra coj d'àutri munissipi roman:
Lenga Kiwai meridional
Còdes ISO
<BR>
Tunisìa
Organisassion polìtica
Ël prim ministr a l'é Ahmed Hachani (dal 2023).
Hasta
Comunicassion
thumb|right|250px|Un tòch ëd l'Apia Antica a Roma. Le stra roman-e dl'astësan a dovìo smijeje a costa. A la rèis dël gran boneur d ' Hasta e peui d'Ast medioeval a-i é dzortut soa posission stratégica ant la rej dle stra ëd comersi. Sò tracià as peulo anco' capisse da 'nt ij topònim ch'a l'han lassà.
Rottenschwil
Rottenschwil a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton d'Argovia, con sirca 824 abitant. A së stend për na surfassa ëd 4,49 km², con na densità ëd popolassion ëd 184 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Aristau, Besenbüren, Hermetschwil-Staffeln, Jonen, Oberlunkhofen, Unterlunkhofen.
Saint-Evarzec
Saint-Evarzec a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 24,72 km², con 2.966 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 120 ab/km².
Clitocybe nebularis
thumb|right thumb|right thumb|right
Saint-Evarzec
🇫🇮
Clitocybe nebularis
Descrission
Capel fin a 18 cm, da motobin a pupa a pòch creus, bes grisastr, da seuli a pòch fibrilos. Lamele pòch decorente, crema ciàir. Gamba àuta fin a 12 cm e larga fin a 4 cm, un pòch clavà, crema grisastra ciàira, fibrilosa. Carn bianca. Odor motobin fòrt.
Hasta
La via Fulvia
La stra roman-a pì amportanta ch'a passava për Ast a l'era la Via Fulvia (dont a vnisìa ëdcò ël nòm ëd Forum Fulvii, "ël mërcà ëd Fulvio"). A la mnava a Pollentia da Dertona, ën passand për Ast. Coma topònim a l'ha lassane:
Lenga Kiwai meridional
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kjd
Clitocybe nebularis
Ambient
A chërs sota le latifeuje, soens a rotondò.
Priòla
Priòla (Priola an italian) a l’é un comun ëd 760 abitant dla provincia ëd Coni.
Hasta
Àutre stra
right|thumb|250px|Tani, ch'a l'é belfé ch'a fussa l'àutra via dël comersi d ' Hasta. Ël rest dël sistema stradal a colegava con
Clitocybe nebularis
Comestibilità
A peul esse velenosa.
Priòla
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luciano Sciandra (da l' 8/06/2009).
Canteloup (Calvados)
Canteloup a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 2,31 km², con 180 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 78 ab/km².
Priòla
Aministrassion
🇫🇮
Hasta
Colonisassion e dësvlup urban
As sa nen ëd precis quand a sia anandiasse la colonisassion, ma as pensa ch'as debia parlesse ëd na data anviron al 100 aGC, an coincidensa con la colonisassion d'Eporedia, fàita da Mario. L'antegrassion sivil antra colòni e locaj a l'ha peui ëmnà ij locaj a passé da 'nt la condission ëd peregrinitas a cola ëd latinitas e a la fin dle fin a cola d'optimo jure, visadì a la pijn-a parificassion.
Clitocybe nebularis
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Grosscaval
right|140px Grosscaval (Groscavallo an italian, Gruskavà an franch-provensal) a l’é un comun ëd 205 abitant dla provincia ëd Turin.
Hasta
Colonisassion e dësvlup urban
Ën rivand-ie ij colòni roman, ël vej borgh ligurin a l'ha d'avej tacà a slarghesse, ën caland giù daj brich anvers a la pian-a, lòn ch'a spiegherìa la forma fòra via dla planimetrìa d ' Hasta, ch'a l'ha nen la strutura perpendicolar a càrdin e decuman ch'as ës-ciàira, pr'esempi, a Turin e Osta. La pianta d'Ast a l'é vnùita a truch e branca esagonal, a vorej giudiché da 'nt la forma dij mur medioevaj pì vej.
Rottenschwil
🇫🇮
Grosscaval
Nòm
A l'é belfé che ël nòm Grosscaval a ven-a dal germànich grau Wald, visadì bòsch sombr.
Crecchio
Crecchio a l'é na comun-a dla region Abruss, provincia ëd Chieti, con sirca 3.153 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 19,36 km<sup>2</sup>, con na densità ëd popolassion ëd 161 ab/km quadrà. A confin-a con Arielli, Canosa Sannita, Frisa, Ortona, Poggiofiorito, Tollo.
Grosscaval
Aministrassion
thumb|right|200px|Santuari dla Madòna ëd Loret Ël sìndich a l'é Giuseppe Giacomelli (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Arferiment
🇫🇮
Prioca
thumb|right|200px|Panorama Prioca o Peiroca (Priocca an italian) a l’é un comun ëd 1.967 abitant dla provincia ëd Coni.
Frassion e comun-e dj'anviron
Le Frassion comunaj a son: San Vite, Ij Roagna, Val dël Pont, Moriond e Varinera. Le comun-e dj'anviron a son: Castlinàud, Govon, San Damian (an Provincia d'Ast), Canal, Majan ant ël Roé.
Crecchio
🇫🇮
Canteloup (Calvados)
🇫🇮
Hasta
Colonisassion e dësvlup urban
As sa nen quand a sio stàit tirà sù ij mur ëd cinta, ma as pensa che la costrussion a sia anandiasse da 'nt j'abità preroman, ch'a podrìo esse stàit ant j'anviron dël Castel dël Varon e dël Castel Vej. Sti doj pòst-sì a son ëdcò coj che, ën restand pì àut che 'l rest dla sità, a l'é pì belfé ch'a smon-o anco' chèich resta dla planimetrìa roman-a, che da 'nt j'àutre bande a sarà coatà sot a vàire méter ëd tera. Belavans, nen essend-ie gnun-a rua ortogonal a l'é malfé capì lòn ch'a resta medioeval e lòn ch'a peula esse na ròba roman-a fòra via.
Casasco
Casasco o Casasch (Casasco 'dcò an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 139 abitant, ant la provinsa ëd Lissandria.
As treuva ant la region dij Còj Tortonèis ch'a fan part dël pre-Apenin lìgur-piemontèis. Sò teritòri a comprend ij crinaj dle colin-e ch'a separo la val dël torent Gruve da cola dël torent Cròu.
Hasta
Colonisassion e dësvlup urban
La muraja a l'é motobin robusta aj temp ëd Claudian, ch'a në dis moenia vindicis Hastae, "ij mur d'Ast ch'a fa vendeta". Con sòn a fortiss ch'a sarìo stàit ij mur d'Ast a fërmé Alarich për assé 'd temp da lassé rivé Stilicon, che peui a l'avrìa batulo ant la bataja ëd Polèns, dël 402. Ëd l'atività militar dij sitadin roman d ' Hasta a son restane vàire tombe ëd soldà astësan trovà an Germania, dzortut a Magonza e a Bonn.
Casasco
Stòria
Le prime sorgiss ch'a testimònio l'esistensa ëd Casasco a armonto a l'Età 'd Mes, quand ch'ël borgh a l'è cità ant ij document ëd l'Abassìa 'd San Colomban ëd Beubi. Dël 1100 ël pais a passa sota la giurisdission dël vësco 'd Torton-a, ch'a n'anfeoda 'l castel ai nòbij dla famija dj'Opisson. Ël pais a passa an possess a vàire famije, dzoratut genoèise, ch'a l'avìo 'l control dël teritòri dj'anviron.
Hasta
Colonisassion e dësvlup urban
Con l'andé dël temp 'cò vàire tòch ëd mur roman a son restà coatà da tera e rumenta ambaronà, e/ò ciapà andrinta a dle costrussion pì giovne, pr'esempi a son trovass-ne ant la Cripta ëd San Sgond, che pròpe ant sëj mur roman a l'é pogià. Dle costrussion roman-e an Ast a l'é resta-ie motobin pòch, dzortut:
Casasco
Stòria
Contut che dal 1738 a ven-a butà sota la protession dij Savòja, Casasco a resta formalment an feod ai Dòria fin al 1797, quand che a seguirà l'adesion ëd la vzin-a Garbagna prima a la Repùblica Ligure e peui a l'Imperi Fransèis ëd Napoleon Bon-a-part. Dël 1815 a intra ant ël Regn ëd Sardëgna ant la Divison (peui Provinsa) ëd Lissandria, ant la Provinsa (peui Sircondari) ëd Torton-a e ant ël Mandament ëd Garbagna.
Prioca
Geografìa
Peiroca as treuva ant ël sud ëd Piemont, ant ël Roé.
Hasta
La religion
thumb|right|250px|La [[Maison Carrée, ël templi roman pì bin conservà a ch'a sia rivane, a Nîmes, an Fransa. Ëd templi parej a dovìo ess-ijne ëdcò an Hasta]] Dij temp pagan as sa mach lòn ch'an diso j'epìgraf. A smija che an Hasta a fusso venerà an vàire forme Giunon, Giòve e miraco Netun. A-i era ëdcò dle congregassion basà ansima a religion e mësté ch'as disìo colegi, dont a l'é restane chèich inscrission. Pr'esempi dël colegi ëd Minerva e dël colegi dij Dendròfor. Cola dij Dendròfor a l'era na venerassion dle piante, dont a son restane vàire marche ant ël Monfrà roman. Na làpide ch'a l'é përdusse a l'era dedicà a le sirimònie d'un colegi ëd pentnor, prima marca dla presensa ëd na produssion ëd pann ant la region.
Ël Cristianésim
Ël prim vësco d'Ast atestà a l'é Sant Evasi, martirisà davzin a Casal Monfrà dël 362, ma a venta dì che lòn ch'a l'é rivane rësgoard a 's vësco-sì a podrìa esse anventà ëd pianta. Dapress a Sant Evasi a son ëd sigura atestà
Passa-ie lor-sì i l'oma pì gnun-a neuva sigura ëd vësco d'Ast fin aj temp dij Longobard.
Antra la fin dl'Imperi Roman e la calà dij Longobard
A l'é belfé che la concentrassion dle proprietà ant le man dij latifondista che a l'ha mnà a droché l'imperi d'ossident ën vujdand viaman la cassia dlë stat a sia rivà ëdcò ambelessì, ansema al dëspopolament ëmnà da j'epidemìe ëd vairòle e ëd rossaso. L'imperi sensa sòld a pagava giumaj sò soldà coj ben imòbij dij privà, pr'esempi con cola cession dla tersa part dj'imòbij ch'a l'é dovrasse për paghé ij foederati d'Odoacr. Sòn a l'é belfé ch'a l'abia anteressà ëdcò l'astësan, ma a va dit che ant j'ùltim temp dl'imperi ij possediment imòbij a restavo concentrà ant le man ëd motobin pòche famije, col gròss dla gent già butà bele che an condission dë s-ciav.
Ij papé dë st'época-sì a l'han lassane squasi gnun-a neuva d'Ast, coma d'àutra part a l'é riva-ie con squasi tute le sità dla Liguria. L'ùnica mension con un chèich sust a l'é dij temp ëd Teodorich, ant na litra ëd Cassiodòr, che dël 534 a jë scriv a coj d'Ast për dije che a-j faran në scont ant sla prima rata dj'ampòste ëd 100 lire d'òr.
As sa gnente ëd lòn ch'a sia riva-ie al moment dl'artorn dij roman sot a Giustinian, ma ' d sigura la guèra gòtica a peul nen avej mancà dë feje darmagi 'cò a Ast, ën rovinand col pòch ch'a-i restava anco' 'd comersi. As peul mach buté na data genèrica për ël passagi sot ai Longobard, dël 568, ansema a tut ël rest dla pian-a padan-a (ai Roman d'Orient a-j restavo mach le sità dla còsta ligurin-a, che peui viaman a l'han përdù). La sità a l'é belfé ch'a l'abia patì 'cò chila l'epidemìa 'd pest antra 'l 569 e 'l 570, con la fam ch'a l'é vnu-ie dapress dël 571. Comsëssìa, com as vëdd da la conta ant sla bataja dël Francó, la produssion ëd vin a l'é continuà bele che ant ij moment pì pess ëd la stòria dla sità.
Con ij Longobard as anandia la fase àut medioeval ëd la stòria dla sità, che viaman a men-a a la formassion dël podej teritorial dij vësco, che peui a-j passerà al lìber comun.
Nòte e arferiment
🇫🇮
Prioca
Clima
Peiroca a l'ha 'n clima continental con invern frèid e istà càude e tufose. Le stagion pì piuvose a son l'oteugn e la prima.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Perosino (da l' 8/06/2009).
Plance
🇫🇮
Joséphine Baker
thumb|right|200px|Joséphine Baker Cantant e balarin-a american-a, dël 1937 naturalisà franseisa.
Joséphine Baker (sò nòm ver a l'era Freda Josephine McDonald) a l'era nassua a Saint Louis ai 3 ëd giugn dël 1906 e a l'é mòrta a Paris ai 12 d'avril dël 1975.
Ant j'Ann Vint dël sécol ch'a fa XX a l'era la pi famosa balerin-a ëd charleston ëd Paris, bin conossua ëdcò përchè a balava sèmper mesa patanua. A l'era stranomà la perla nèira e la Vénere nèira.
Casasco
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Enrico Mandirola (dal 26/05/2014).
Joséphine Baker
🇫🇮
Casasco
Arferiment
thumb|300px|left|Panorama dle colin-e dj'anviron ëd Casasco 🇫🇮
Joséphine Baker
‎
Condorcet
44.40861°N, 5.20083°W
Condorcet a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 22,44 km², con 447 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 19 ab/km². 🇫🇮
Zignago
Zignago (Zignego an lìgur, dialèt spessin) a l'é un comun dla Liguria ëd 534 abitant, an provincia dla Spessia.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Simone Sivori (dal 06/06/2016).
Santa Àgata (AL)
Santa Àgata (Sant'Agata Fossili an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 425 abitant, ant la provinsa ëd Lissandria.
As treuva an sle colin-e an sla drita dla Scrivia, ant la region dij Còj Tortonèis ch'a fan part dël pre-Apenin lìgur-piemontèis.
Stòria
Le prime sorgiss ch'a testimònio l'esistensa dël borgh ëd Santa Àgata a armonto a l'Età 'd Mes. Na cita caplëtta dedià a la santa as treuva dagià cità ant ij document àut medievaj dl'Abassìa 'd San Colomban ëd Beubi, combin ch'a-i sìo dij dubi ch'as trateissa pròpi dla gesia dl'abità atual, ch'a l'é anvece documentà ëd sicur dal sécol ch'a fa XIII. La frassion ëd Podian a resta për pì che sent d'agn la capital aministrativa dël Vëscovà Tortonèis, l'ansem dij possediment goernà dal vësco-cont ëd Torton-a, prima 'd passé peui a Carzòu Magior dël sécol ch'a fa XV. Contut ch'a fussa sogetà al Ducà 'd Milan e peuj a jë Spagneuj, ël Vëscovà a manten soa autonomìa aministrativa. Dël 1713, an séguit al Tratà d'Utrecht, Santa Àgata e 'l Tortonèis a passo a l'Imper Austrìach. Dël 1735 Torton-a e ij sò anviron a passo sota la Cà 'd Savòja ëd Carl Emanuel III ant ël Regn ëd Sardëgna. A ven creà la Contà 'd Torton-a antestà al re, ma 'l Vëscovà a ven ancora anfeodà al vësco 'd Torton-a. A l'é mach dël 1786 ch'ël vësco Carl Morissi Peyret a ced ël Vëscovà al re, an cambi d'ën neuv tìtol prinsipesch.
D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, Santa Àgata a torna al Regn ëd Sardëgna, ant la Divison (peui Provinsa) ëd Lissandria, ant la Provinsa (peui Sircondari) ëd Torton-a e ant ël Mandament ëd Vila Vèrnia. Dël 1871 ël nòm offisial italian a pija l'apelativ ëd Fòssij për via dj'artrovament frequent ëd fòssij ant le tere dël pais.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Diego Camatti (dal 06/06/2016).
Arferiment
thumb|left|300px|La cesa parochial ëd Sant'Àgata 🇫🇮
L'Ingri
miniatura|sinistra right|140px L'Ingri (Ingria an italian, L'Éngri an franch-provensal) a l’é un comun ëd 51 abitant dla provincia ëd Turin.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Igor De Santis (da l' 8/06/2009).
Arferiment
🇫🇮
Exidia thuretiana
Descrission
A smija motobin a Myxarium nucleatum, ma a l'é pì resupinà.
Ambient
A chërs ëdzora al bòsch.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Exidia thuretiana (Lév.) Fr.
🇫🇮
Suillus plorans
Descrission
A jë smija un pòch al Suillus granulatus o al Suillus collinitus.
Ambient
A chërs sota ël Pinus cembra.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Suillus plorans (Rolland) Kuntze
🇫🇮
Macerà
Macerà (Macerata an italian) a l'é na sità dle Marche ëd 42.993 abitant, capleugh dl'omònima provinsa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giorgio Meschini (dal 3/04/2005).
Sità gemelà
thumb|right|200px|Lë sferistèri Macerà a l'é gemelà con:
Arferiment
🇫🇮
Hyaloscypha hyalina
Ambient
A chërs ëdzora al bòsch mars ëd latifeuje e ëd conìfere.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lasiocampa quercus
Ambient
La ruva a viv dzortut ëdzora a le rol.
Ël parpajon a vola an luj-aost.
Distribussion
A viv an tuta Italia.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Rudolfstetten-Friedlisberg
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.
🇫🇮
Dolcedo
Dolcedo (O Dosseo an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 1.456 abitant, an provincia d'Imperia.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Danio (dal 26/05/2014).
thumb|left|250px|Panorama 🇫🇮
Cornillon-sur-l'Oule
44.45944°N, 5.36861°W
Penkow
A aparten a l'aministrassion ëd Malchow.
Cornillon-sur-l'Oule
Cornillon-sur-l'Oule a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 14,55 km², con 65 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 4 ab/km².
🇫🇮
Lenga Waboda
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Waboda o Waboda a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Waboda a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kmx
Lenga buglere
Pais an dova a l'é parlà
La lenga buglere o Buglere a fa part ëd le lenghe chibchan e a l'é parlà dzortut an Panamà.
Mesbrecourt-Richecourt
Mesbrecourt-Richecourt a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 8.98 km², con 289 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 32 ab/km².
Lenga buglere
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Buglere a peul esse:
Mesbrecourt-Richecourt
Arferiment
🇫🇮
Lenga buglere
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sab
🇫🇮
Carcagny
🇫🇮
Cupello
Cupello a l'é na comun-a dla region Abruss, provincia ëd Chieti, con sirca 4.413 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 48 km<sup>2</sup>, con na densità ëd popolassion ëd 92 ab/km quadrà. A confin-a con Fresagrandinaria, Furci, Lentella, Montenero di Bisaccia (CB), Monteodorisio, San Salvo, Vasto.
====
🇫🇮
Lenga Neku
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Neku o Neku a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Neuva Caledònia.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Neku a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nek
Huntsville - Deerhurst Resort Airport
Ël Huntsville - Deerhurst Resort Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Huntsville, Ontario, Canadà.
La Coucourde
La Coucourde a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 11,15 km², con 749 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 67 ab/km².
🇫🇮
Algerìa
A confin-a con Maròch, Repùblica Saharawi, Mauritania, Mali, Nìger, Libia e Tunisìa e a l'é bagnà dal Mar Mediterani.
La capital a l'é Algeri.
A l'ha na surfassa ëd 2.381.741 km² e a conta anviron 33 milion d'abitant.
Saint-Frégant
Saint-Frégant a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 8,38 km², con 578 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 69 ab/km².
La Bela Otero
thumb|right|200px|La Bela Otero Balerin-a e cantant d'orìgin espagneula.
Algerìa
Anté ch'as treuva
300px|center
Saint-Frégant
🇫🇮
La Bela Otero
Caroline Otero (sò nòm ver a l'era Agustina Carolina del Carmen Otero Iglesias), stranomà La Bela Otero, a l'era nassua a Pontevedra, an Galissia, ai 4 ëd novèmber dël 1868 e a l'é mòrta a Nissa Marìtima ai 10 d'avril dël 1965.
Algerìa
Demografìa
Scasi un ters dj'abitant ëd l'Algerìa a l'han men che 15 agn; ël 5% a l'han pì che 65 agn.
La speransa ëd vita a la nàssita a l'é dë 72 agn.
Stòria moderna
L'Algerìa a l'é stàita un possediment fransèis dal 1830 al 1962, quand - ai 3 ëd luj - a l'ha conquistà soa indipendensa dòp na guèra ëd liberassion ancaminà dël 1954 e ch'a l'ha fàit almanch un milion ëd mòrt.
La Bela Otero
A l'é stàita una dlë stèile dël cabaret, prima a Barslon-a, peui a Marsèja e a le Folies Bergère ëd Paris.
Algerìa
Stòria moderna
Ël prim pressident, Ben Bella, a l'é stàit taparà via con un colp dë stat ant ël 1965, ch'a l'ha mnà al podèj ël colonel Houari Boumedienne. Chiel-sì a l'ha possà ancor ëd pì la polìtica sossialista, statalisand l'andustria dël petròli. Dël 1978 a l'é montà al podèj Benjedidi Chadli, confirmà dël 1984 e 1988.
La Bela Otero
As dis ch'a sia stàita la morosa ëd vàire re e prinsi (Albert I ëd Mònaco, Edoard VII d'Anghiltèra...).
Algerìa
Stòria moderna
Dël 1989 la neuva constitussion a l'ha antroduvù vàire arforme ant na diression democràtica. Doi agn apress, j'elession aministrative a son ëstàite vagnà dal Front islàmich ëd salvëssa; l'armada a l'ha blocà ël process eletoral e ël podèj a l'é passà a na gionta militar. Sòn a l'ha dàit l'andi a na desen-a d'agn ëd violense për euvra dle formassion islamiste e a 'd violente reassion da la part ëd l'esèrcit.
La Bela Otero
🇫🇮
Algerìa
Conomìa
Ël prodot anterior ëspòrch a l'é 'd 3400 éuro për abitant (2008).
La disocupassion a l'é a l'11% dla popolassion ativa (2008).
Organisassion polìtica
L'Algerìa (nòm ofissial: الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية) a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Abdelmadjid Tebboune (عبد المجيد تبون) (dal 2019).
Ël prim ministr a l'é Aymen Benabderrahmane (أيمن بن عبد الرحمان) (dal 2021).
Anliure esterne
🇫🇮
Cesio (IM)
Cesio (Cexi an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 281 abitant, an provincia d'Imperia.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabio Natta (dal 26/05/2014).
Prima anession a la Fransa
La Prima anession a la Fransa a la dura an vàire manere dal 1494 al 1562. As conta për event piemontèis, për via dla sòlita confusion antra stat savojart e Piemont, ma a toca mach Turinèis, Valsusa, Morian-a, Savòja e Canavsan, ën lassand fòra la Val d'Osta, ch'a resta goernà dël Consèj ëd Tùa. Ant un sens largh as peul antende coma moment ëd gran anfluensa polìtica fransèisa ansima a tut ël Piemont, ma l'anession an sens ëstrèit a l'é mach na question anterna dla famija Savòja.
Cesio (IM)
Aministrassion
thumb|left|300px|Panorama 🇫🇮
Prima anession a la Fransa
Stat savojart e problema dla Lotaringia
La storiografìa italian-a nassionalista a l'ha la costuma ëd presenté j'event dl'ariv n'Italia ëd Fransèis e Spagneuj coma n'invasion dla penìsola. Ën vardand a la dinàmica stòrica ant na scala europenga, però, a l'é pì descritiv parlé d'un problema dë spartission dla Lotarigia, visadì d'un-a dle tre part dl'Imperi carolin, cola che a l'era mai staita bon-a a desse na strutura unìa, për via ëd soa gran diferensa étnica anterna e dij problema ëd comunicassion.
As trata ëd na strèita banda ëd tera ch'a cala giù da 'nt ij Pais Bass fin-a an Toscan-a, ën ciapand andrinta Alsassia, Loren-a, Borgògna, Renania, Svìssera e pianura padan-a. A l'ha andrinta j'ass econòmich e stradaj fondamentaj dl'età mojen-a, ma a l'ha gnun-a strutura aministrativa ch'a peula dì dë rapresentela tuta. Na vira ch'a l'é anda-ie mal ël pian ëd Carl ël Temerari ëd fondé n'imperi ch'a la ten-a ansema, për la Lotaringia as trata mach dë spité d'esse dividùa antra Fransa e Sàcher Roman Imperi Germànich. Ant la stòria as conterà peui dj'amperiaj alman coma dë spagneuj, për via che la coron-a dë Spagna e cola amperial a-j van a la midema person-a.
Diferent a sarà sempe ël destin dël Règn ëd Nàpoli, antant përchè a l'é l'ùnich stat dla penìsola ch'a resta squasi sempe fiss ëd confin (gavà le division tra continent e Sicilia) ën essend nen espòst a gnun confin mòbil (che a confin-a mach con lë Stat dla Gesia), e peui përchè a l'é l'ùnich teritòri ch'as peul pijesse mach për mar, donca nen a la portà dj'esércit europengh d'antlora.
Ij fransèis as ëslargo a orient
Ël Règn ëd Fransa a l'ha anandià a spantiesse anvers a orient a spèise dij féod dla Lotaringia fin da quand a l'ha pijait ij teritòri ossitan, peui col dël Delfinà. A l'é natural che a-j varda a lë Stat savojart coma a n'àotr féod balarin da ciapé andrinta a sò confin. Ma a venta nen pensé che ij rè fransèis a l'abio an testa ij confin dla Fransa dël dì d'ancheuj. Për lor as trata dë slarghesse anvers a dij teritòri ch'a rendo, e antramentr ch'a lo fan, dë stabilisé sò règn ën gavand via dj'aotonomìe feodaj da 'nt ij pòst ch'a pijo.
Ël prim rè europengh a nen capì che sensa nav ël Règn ëd Nàpoli as podrà miraco pijesse, ma as peul pa ten-se, a l'é Carl VIII ëd Fransa. Dël 1494 a passa për ël Piemont con sò esércit për andé a pijé Nàpoli e col ch'a treuva a l'é un Piemont (nen mach lë stat savojart) motobin malbutà. Lë stat savojart a l'é sota la regensa ëd Bianca ëd Monfrà, ch'a fa la tùa ëd sò fieul, ël cit duca Carl Gioan I, na masnà ëd sinch agn. Savòja e Monfrà as treuvo bele unì, ma nì lor, nì ël Marchesà ëd Salusse a peulo fé àotr che bassé la testa dadnans a ij fransèis. L'anession as anandia ambelessì, për tant che ant ës prim moment ël podej fransèis as treuva a esse esercità për mojen dij vej ësgnor feodaj: Savòja e Monfrà.
Luis XII e l'anession nen formalisà
Dapress a Carl VIII a-i ven rè Luis XII, dont euvra polìtica a men-a ël comand fransèis ant sëj teritòri savojart, monfrin e salussèis a na condission stàbila. Se sot a Carl VIII as podìa parlesse ëd na fase militar ch'a podìa cambié an qualsëssìa moment, con chiel la condission ëd domini a l'é giumaj istitussionalisà, a resta mach da buté nèir ant sël bianch e rende ufissial ël neuv confin. La reassion dij Savòja a l'é cola d'avsinesse a j'Asburgh sempe për via matrimonial. La polìtica militar dël duca Flip Sensa Tera, as preuva a slaghesse anvers a Milan ma a da pa vàire arzultà pràtich, e anlora sò fieul Filibèrt II as marìa con Margarita d'Àostria. A l'é ël prinsipi ëd cola colaborassion con l'Àostria che a-j darà andré lë stat savojart a Emanuél Filibèrt, sempe për via matrimonial.
Fransesch I e l'anession formal
Mòrt-ie Luis, ël neuv rè a l'é Fransensch I, che ën essend fieul ëd Luisa ëd Savòja a s-ciàira pì nen lë stat savojart coma un teritòri forest da conquisté, ma coma un ben ëd famija. Dël 1536 sò esércit a pija Turin, che a-j deurb le pòrte sensa combate, da vàire marche as pensa ch'as peula parlesse fin-a ëd na bon-a acetassion.
Prima esperiensa statal
Ës moment-sì a sarà peui demonisà da la propaganda savojarda, ma vàire testimonianse a diso che tut somà la gent a sia trovasse mej sot a j'Orleàn fransèis, che nen sot a ij Savòja dël temp, na famija ëd gent motobin sbandà e pì che d'àotr ampegnà a fesse guèra antra lor. Da ij document ch'a son rivane a smija che la gent a pija le costume fransèise con la midema veuja d'esse stat ch'a mnerà peui ij piemontèis a fesse italian dapress a le guère d'unificassion. Emanuél Filibèrt a noterà an manera obietiva che ij goèrnator fransèis a-i la stan fasend a fé vnì fransèis ij piemontèis, e a vnì fransèis ëd bon-a veuja.
San Quintin
La Bataja ëd San Quintin, rivà a ij 10 d'Ost dël 1557, a s-ciàira n'esércit fransèis batù da un ëspagneul. Col ëspagneul a l'é comandà da Emanuel Filibèrt, che an armerit a l'avrà andré soe tere col Tratà ëd Cateau Cambrésis dël 1559. Da na mira formal as traterà anco' ëd na cession për via matrimonial, a la meuda dl'età mojen-a. Ën mariand-se con Margarita ëd Valois Emanuel Filibert a pija andré le tere dij Savòja coma ben dla sposa. Coma mèistr ëd sirimònie dla part dël duca a-i é Renà ëd Challant. Turin a-j torna a ij Savòja mach j'ùltim dì dë dzémber dël 1562.
Consegoense dl'anession
Pì gran consegoensa dl'anession a sarà che Emanuel Filibert as sërn coma capital Turin, nopà che Chambery, ch'a la resta tròp belfé da ocupé për ij fransèis. Sòn antra j'àotre question a-j buta la paròla fin a la bataja për pijé lë dzora ant lë stat antra savojart e piemontèis. Dapress a sossì as peul parlesse dë Stat piemontèis, e pì nen dë Stat savojart.
Bibliografìa
🇫🇮
Lenga kuna, san blas
Pais an dova a l'é parlà
La lenga kuna, san blas o Kuna, San Blas a fa part ëd le lenghe chibchan e a l'é parlà dzortut an Panamà.
Lenga anglèisa
Pais andoa a l'é parlà
La lenga anglèisa ò anglèis a l'é parlà an pòch an tut ël mond, ma dzortut ant ël Regn Unì, ant jë Stat Unì d'América, an Australia e an Neuva Zelanda.
Lenga kuna, san blas
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga anglèisa
Pais andoa a l'é parlà
Al di d'ancheuj l'anglèis a l'é dovrà tanme lengage ëd comunicassion antërnassional; costa forma dla lenga a l'é stranomà globish. As càlcola che ant ël mond apopré un miliard e mes ëd përson-e a sio bon-e a comuniché an anglèis.
Lenga kuna, san blas
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
San Blas Kuna language
Lenga anglèisa
Classìfica
Në schema ëd classìfica dl ' anglèis a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=eng
🇫🇮
Frades, Mondariz
San Martiño ëd Frades a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Mondariz. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 345 abitant (175 fomne e 170 òm), distribuì an 4 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Mesnil-Saint-Laurent
Mesnil-Saint-Laurent a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 5,45 km², con 426 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 78 ab/km².
🇫🇮
Lenghe kartvéliche
thumb|right|Distribussion Le lenghe kartvéliche a son na cita famija lenghìstica, fàita da pòche lenghe con dij ligam bin s-ciass an tra ëd lor. La lenga pì conossùa a l'é ël Georgian, parlà da pì ëd tre milion ëd përson-e e con na lunga tradission literaria.<BR> Le lenghe kartvéliche a son considerà ant le lenghe caucàsiche ansema a le lenghe nòrd-caucàsiche pì che àutr për visinansa geogràfica; dal pont ëd vista genétich a peulo esse pì davzin a le lenghe indoeuropenghe.
Le lenghe kartvéliche a son:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Prunèj
thumb|right|00px|Ël castel Prunèj -ant la parlada local Prinaj- (Prunetto an italian) a l’é un comun ëd 492 abitant dla provincia ëd Coni.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sandro Franchello (dal 28/05/2006).
Anliure esterne
Sit istitussional
🇫🇮
Sandijan
Sandijan (Sardigliano an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 402 abitant, ant la provinsa ëd Lissandria.
As treuva an sle colin-e an sla drita dla Scrivia, a est ëd Seraval e Cassan, ant la region dij Còj Tortonèis.
Stòria
thumb|left|250px|La cesa 'd San Fidel davzin a la frassion ëd Malvin A l'é probàbil ch'ël teritòri ëd Sandijan a sìa stàit abità fin da la Preistòria da tribú 'd bergé ligurin, ch'a popolavo 'd preferensa ij brich dël bass Apenin. La nàssita dle prime colònie roman-e, tanme cola dle vzin-e Libarna (l'atual Seraval) e Derthona (l'atual Torton-a), a l'ha portà a dësvlupé l'agricoltura e a smìa possìbil ch'ël nòm ëd Sandijan a peussa derivé da la tenùa dël patrissi libarnèis Sardilius. Ant l'Età 'd Mes Sandijan a intra a fé part dël Vëscovà, l'ansem dij possediment goernà dal vësco 'd Torton-a. Ël pais a marcherà për sécoj 'l confin meridional dël Vëscovà con ij Feod Imperiaj dle famije genoèise. Contut ch'a fussa sogetà al Ducà 'd Milan e peuj a jë Spagneuj, ël Vëscovà a manten soa autonomìa aministrativa. Dël 1713, an séguit al Tratà d'Utrecht, Sandijan e 'l Tortonèis a passo a l'Imper Austrìach. Dël 1735 Torton-a e ij sò anviron a passo sota la Cà 'd Savòja ëd Carl Emanuel III ant ël Regn ëd Sardëgna. A ven creà la Contà 'd Torton-a antestà al re, ma 'l Vëscovà a ven ancora anfeodà al vësco 'd Torton-a. A l'é mach dël 1786 ch'ël vësco Carl Morissi Peyret a ced ël Vëscovà al re, an cambi d'ën neuv tìtol prinsipesch.
D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, Sandijan a torna al Regn ëd Sardëgna, ant la Divison (peui Provinsa) ëd Lissandria, ant la Provinsa (peui Sircondari) ëd Torton-a e ant ël Mandament ëd Vila Vèrnia. Dël 1928 al comun a ven-o ancorporà ëdcò le atuaj frassion ëd Cuquel e Malvin, ch'a fasìo comun daspërlor.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Angelo Gatti (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014).
L'Invers ëd Pinasca
miniatura|sinistra right|130px L'Invers ëd Pinasca o mach Invers (Inverso Pinasca an italian, L'Ënvers de Pinacha an ossitan) a l’é un comun dë 747 abitant dla provincia ëd Turin.
Sandijan
Arferiment
thumb|left|300px|Vista dij Còj Tortonèis da le colin-e 'd Sandijan 🇫🇮
L'Invers ëd Pinasca
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Cristina Elisabetta Orsello (da l' 8/06/2009).
Arferiment
🇫🇮
Isèj
Isèj (Issiglio an italian) a l’é un comun ëd 432 abitant dla provincia ëd Turin.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pietro Fiocone (da l' 8/06/2009).
🇫🇮
Libia
thumb|right|160px
La Libia (ليبيا an àrab) a l'é un pais dl'Àfrica setentrional.
A confin-a con Egit, Sudan, Ciad, Nìger, Algerìa e Tunisìa e a l'é bagnà dal Mar Mediterani.
A l'ha na surfassa d'1.759.840 km² e a conta anviron 5.700.000 abitant.
Anté ch'as treuva
300px|center
Stòria moderna
La Libia a l'é stàita un possediment dij Turch fin al 1912, quand l'Italia a l'ha fait guèra a la Turchìa a a l'ha ocupà ël pais. Dël 1952, dòp un cit perìod d'aministrassion fransèisa e anglèisa, la Libia a l'ha otnù l'indipendensa con ël rè Idris.
Dël 1969 na partìa d'ufissiaj, guidà da Gheddafi, a l'ha esilià ël rè e a l'ha proclamà la repùblica. Soa ditadura a l'ha durà fin-a al 2011.