cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lenga zoque, tabasco
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=zoq
🇫🇮
Banfi brut
Ël vin Banfi brut as prodov ant la comun-a dë Strev, an provinsa ëd Lissandria.
A Strev as prodovo dij brut fin dal 1860.
🇫🇮
Colombier-le-Jeune
45.01083°N, 4.70333°W
Colombier-le-Jeune a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 15,14 km², con 505 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 33 ab/km². 🇫🇮
Stanislao Kostka
Stanislao Kostka a l'era nà dël 1550 an na rica famija dla noblëssa polonèisa, scond ëd set masnà.
A quatòrdes agn a l'é stàit mandà, con sò frel pi grand Pàul, a studié al colege dij gesuita ëd Vien-a. Col ambient a l'ha fàit maduré an chiel la decision d'intré an cost órdin, nassù da pòch ma già arnomà për l'ancreusa preparassion teològica dij sò mèmber, manifestasse al Concili ëd Trent. Soa decision a l'ha rancontrà la fòrta oposision ëd sò pare e ëd sò frel Pàul che, con chiel ant ël colege, a lo sbefiava për soa divossion e soe pràtiche assétiche.
A disset agn, grassie a l'apògg ëd Pero Canisio, un dij magìster dla Contra-arforma, a l'ha podù argionze Roma, a pe, leugn da l'anfluss patern. A l'é intrà ant ël novissià dij gesuita a Sant Andrea dël Quirinal.
Ai 10 d'ost 1568 a l'é stàit obligà a cogesse motobin andebolì për na toss violenta. A l'é mòrt a la matin ëd la festa dl'Assonsion ëd Marìa.
Stanislao Kostka a l'é stàit ël prim gesuita beatificà, dël 1605. A l'é stàit peui canonisà, ansema a Luis Gonzaga, dël 1726. 🇫🇮
Companìa ëd Gesù
La Companìa ëd Gesù a l'é n'órdin religios fondà dël 1534 da Ignassi ëd Loyola. 🇫🇮
Boncourt (Eure-et-Loir)
Boncourt a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 3,75 km², con 191 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 51 ab/km².
🇫🇮
Lenga Kariya
Lenga Kariya
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kariya o Kariya a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kariya a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kil
Macedònia dël Nòrd
thumb|160px|right La Macedònia dël Nòrd (Северна Македонија an macedonèis) a l'é un pais dl'Euròpa balcànica.
A confin-a con Kosovo, Albanìa, Serbia, Bulgarìa e Grecia.
La capital a l'é Skopje.
A l'ha na surfassa ëd 25.713 km² e a conta apopré 2 milion d'abitant, dont anviron ël 65% ëd macedonèis ëslav e ël 25% d'albanèis.
Anté ch'as treuva
300px|center
Organisassion polìtica
La Macedònia dël Nòrd (nòm ofissial: Република Северна Македонија) a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Stevo Pendarovski (Стево Пендаровски) (dal 2019).
Ël Prim Ministr a l'é Dimitar Kovačevski (Димитар Ковачевски) (dal 2022).
🇫🇮
Old Crow Airport
L'Old Crow Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Old Crow, Yukon, Canadà.
Lenga chatino, tataltepec
Pais an dova a l'é parlà
La lenga chatino, tataltepec o Chatino, Tataltepec a fa part ëd le lenghe oto-manguean e a l'é parlà dzortut an Méssich.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Chatino, Tataltepec a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cta
🇫🇮
Mswati III dlë Eswatini
thumb|200px|King Mswati III. Mswati III a l'é nassù ël 19 d'avril dël 1968 an Manzini
A l'é 'l rè dlë Eswatini dal 1986.
A l'ha 14 fomne e 24 fieuj.
thumb|200px|center|Mswati III. – Reed Dance Festival 2006
🇫🇮
Pais Basch
right|140px Ij Pais Basch (an ëspagneul: País Vasco; an basch: Euskadi) a son un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.
A l'han na surfassa ëd 7234 km2 e a conto anviron 2.133.000 abitant.
La capital a l'é Vitoria-Gasteiz.
Geografìa
Ij Pais Basch as treuvo ant ël nòrd dël pais e a confin-o a nòrd con la Fransa e l'Océan Atlàntich, a sud con le comunità autònome 'd La Rioja e 'd Castija e León, a òvest con la Cantabria e a est con la Navarra.
center|300px
Ij Basch
thumb|right|180px|Ël drapò basch Ël pòpol basch a l'é na nassion ch'a së slontan-a motobin për etnìa, lenga e coltura da cola spagneula; contut che ij Pais Basch a gòdo 'd larga autonomìa andrinta a lë stat ëspagneul, a arvéndico da sempre l'indipendensa formal.
Euskal Herria
L'espression Euskal Herria a marca la popolassion che a parla la lenga basca. Euskal Herria a mostra tant col ch'a l'é 'l teritòri abità dai basch che l'ansem dij basch coma përson-e (coma se për indiché 'l Piemont e ij piemontèis as dovrèissa la midema paròla). Sòn përchè ij basch a son sempre restà unì pì da soa coltura (dzortut da soa lenga) che da l'unità dël teritòri. Donca un basch a l'é dzoratut un che a parla la lenga basca (ciamà an basch Euskaldun, chi a parla basch) anans d'esse na përson-a che a viv an Euskal Herria.
Euskadi a l'é na paròla anventà da Sabino Arena (pare dël nassionalism basch modern), che a veul indiché nomach ël teritòri basch a diferensa d'Euskal Herria.
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga Sakata
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Sakata o Sakata a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Sakata a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Pont ëd Cardè
Stòria
Ël pont ëd Cardè a l'é ël prìm pont an ciman armà edificà sël Pò për coleghé Cardè a Vilafranca e Barge. Prima dël 1912, a-i era ël portoné che trasportàva la gent da na barbacan-a a l'àutra. La sirimònia për la pòsa dla pera fondamental a l'é tenusse ël 19 d'avril 1912. A-i ero ël sìndich Gaspare Bollati, ël parco Virginio Marchese e ël polìtich Camillo Peano. Ij travaj a son durà pòch (dal 5 ëd fërvé al 7 dë dzèmber). Ël proget a l'era coordinà da j'Ingegné Giay ëd Turin e a l'é costà 152.667 lire dl'época. Dòp avèj vist passé la guèra, ël 9 ëd fërvé 2004, mentre ch'a j'ero an camin ëd fé dij travaj ëd manutension al pilastr central, ël pont a l'é sprofondà ant ël Pò ëd 40 centim. Ora la strutura a l'é sarà ma, an essend un monument stòrich, ël pont a deuv esse rangià e ant ël 2010 a dovrìa torna esse an fonsion. Antërtant, për traversé ël fium, a-i é un pont Bailey bele se ij càmion a peulo nen passé.
Lenga Sakata
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=skt
Pont ëd Cardè
Fòto
🇫🇮
Lenga pirahã
Pais an dova a l'é parlà
La lenga pirahã o Pirahã a fa part ëd le lenghe mura e a l'é parlà dzortut an Brasil.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Pirahã a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Alfredo Di Stéfano
Alfredo Di Stéfano, nassù coma Alfredo Stéfano di Stéfano Laulhé (Barracas, 4 luj 1926), a l'é stàit un fotbaleur argentin che a l'ha peui pijà 'l passapòrt ëspagneul ëdcò se a l'avìa d'orìgin italian-e e irlandèise. An cariera a l'é butasse le maje ëd tre selession nassionaj: Argentin-a, Colombia e Spagna.
Cariera
A nomach 15 ani a l'é intrà ant la sgonda squadra dël River Plate, e a 16 a l'é già an prima squadra ansema a 'd grand nòm dël River ëd j'ani '40 e bele-lì a resta dal 1943 al 1949 con an mes na cita esperiensa ant l'Huracan.
Passà a la squadra dël Millonarios ëd Bogotà dël 1949, a l'ha giutà costa società con 157 grije an 182 partìe, a dventé la formassion pì gloriosa dla stòria colombian-a an vagnand 4 campionà an 5 ani (1949-1953). Ma a l'é al Real Madrid che Di Stéfano a viv soe época pì gloriosa: ant la capital spagneula a vagna (dal 1953 al 1964) 8 campionà, 5 Cope dij Campion (an marcand sempre almanch na grija an tute le finaj giugà), na Copa Antercontinental e doi balon d'òr.
An efet soa compra fàita dal Madrid dël 1953 a l'é stàita "giutà" dal govern centralista dël Caudillo: già vendù al FC Barslon-a 'l giugador a l'é peui butasse la maja bianca përchè la ditadura a vorìa nen lassé 'n campion parèj a jë stòrich "nemis" catalan. Donca a l'era pijasse la decision ëd fé giughé 'l campion argentin n'ani an Ëspagna e n'ani an Catalògna. J catalan anrabià a l'han pijà la decision ëd lassé andé a Madrid ël giugador.
Dël 1964 a l'é mudasse a l'Espanyol anté che a l'ha giugà fin-a al 1966 an sarand soa cariera 'd fotbaleur a 40 ani.
Al di d'ancheuj a l'é pressident onorari dël Real Madrid.
Selession nassionaj
Di Stéfano a l'ha giugà con tre selesseion nassionaj diferente: 6 partìe con l'Argentin-a, 4 con la Colombia e 31 con la Spagna ma sensa giughé gnanca na partìa ant la Copa dël Mond.
Dël 1947 a 21 ani a l'ha vagnà la Copa America con l'Argentin-a an marcand 6 grije ant la competission.
Dël 1950 a l'ha pa partecipà a la Copa dël Mond an Brasil përchè l'Argentin-a a l'é arfudasse 'd giughela e parèj Di Stéfano a l'ha perdù l'ocasion ëd vive costa emossion.
Quand a giugava an Colombia, ant la Selession nassional ëd col pais a fasìa pòche partìe e an quatr ani a l'ha giugà mach quatr vire.
Dventà sitadin ëspagneul dël 1956 a l'avrìa podù giughé ij mondiaj dël 1962 përchè la Spagna a l'era qualificasse, ma un maleur a l'ha faje giughé gnanca na partìa.
Barengh (vin)
Ël vin Barengh as prodov ant la comun-a ëd Barengh, an provinsa ëd Noara.
Alfredo Di Stéfano
Competission nassionaj
Campionà argentin: 2
Barengh (vin)
🇫🇮
Alfredo Di Stéfano
Competission nassionaj
River Plate: 1945, 1947
Campionà colombian: 3
Deportivo Los Millonarios: 1949, 1951, 1952 Copa ëd Colombia: 1
Deportivo Los Millonarios: 1953 Campionà spagneul: 8
Real Madrid: 1953/1954, 1954/1955, 1956/1957, 1957/1958, 1960/1961, 1961/1962, 1962/1963, 1963/1964
Copa dë Spagna: 1 Real Madrid: 1961/1962
Competission anternassionaj
Copa Latin-a: 2
Real Madrid: 1955, 1957 Copa dij Campion: 5
Real Madrid: 1955/1956, 1956/1957, 1957/1958, 1958/1959, 1959/1960
Copa Antercontinental: 1
Real Madrid: 1960
Selession nassionaj
Copa América: 1
Argentin-a: 1947
Premi
Goleador dël Campionà spagneul: 5 1953/1954, 1955/1956, 1956/1957, 1957/1958, 1958/1959 Balon d'òr: 2
1957, 1959
🇫🇮
Prossedi
Prossedi a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Latin-a, con sirca 1.273 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 36 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 35 ab/km quadrà. A confin-a con Amaseno (FR), Giuliano di Roma (FR), Maenza, Priverno, Roccasecca dei Volsci, Villa Santo Stefano (FR).
🇫🇮
Vilamaior, Ordes
Santiago ëd Vilamaior a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d'Ordes. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 382 abitant (196 fomne e 186 òm) distribuì an 25 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Lenga Miya
Lenga Miya
Lenga Sampang
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Sampang o Sampang a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Nepal.<BR> <BR>
Lenga Miya
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Miya o Miya a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Lenga Sampang
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Sampang a peul esse:<BR> <BR>
Lenga Miya
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Miya a peul esse:<BR> <BR>
Lenga Sampang
Classificassion
<BR>
Lenga Miya
Classificassion
<BR>
Lenga Sampang
Còdes ISO
<BR>
Lenga Miya
Còdes ISO
<BR>
Lenga Sampang
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=rav
Lenga Miya
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mkf
Colombier-le-Vieux
45.06667°N, 4.6975°W
Colombier-le-Vieux a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 15,49 km², con 551 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 35 ab/km². 🇫🇮
Villanova Truschedu
Villanova Truschedu a l'é na comun-a dla region Sardëgna, provincia d'Oristan, con sirca 321 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 16 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 20 ab/km quadrà. A confin-a con Fordongianus, Ollastra, Paulilatino, Zerfaliu.
🇫🇮
Bruneck
right|140px Bruneck (Brunico për j'italian) a l'é un comun ëd 14.148 abitant dla provincia ëd Bolsan (Region Autònoma Trentin-Sud Tiròl).
Fëdor Dostoevskij
thumb|right|200px|Fëdor Dostoevskij Scritor an lenga russa.
Bruneck
Popolassion
L' 83,14 % dj'abitant ëd Bruneck a l'é 'd lenga tedesca, ël 14,91 % a l'é 'd lenga italian-a, l' 1,35 % a l'é 'd lenga ladin-a.
Fëdor Dostoevskij
Fëdor Michajlovič Dostoevskij (Фёдор Михайлович Достоевский an cirìlich) a l'era nassù a Mosca ël 30 d'otòber dël 1821 e a l'é mòrt a San Peroborgh ël 28 ëd gené dël 1881.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Bruneck
Sità gemelà
Bruneck a l'é gemelà con:
Anliure esterne
🇫🇮
Trémouilles
Trémouilles a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 28,83 km², con 504 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 17 ab/km².
🇫🇮
Lyophyllum conglobatum
Descrission
Capel fin a 15 cm, com ël Lyophyllum decastes, ma pì sombr e pì dëstiss, marbrà ëd bistr neirastr. Lamele un pòch grisastre. Gamba un pòch dël midem color.
Ambient
A chërs për tèra dzora a bòsch anterà, ant ij pra e le bordure.
Comestibilità
Comestìbil.
Lenga Dawawa
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Dawawa o Dawawa a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Dawawa a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=dww
Ogoki Post Airport
L'Ogoki Post Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Ogoki Post, Ontario, Canadà.
Amartya Sen
miniatura
Lenga chatino, Highland ossidental
Pais an dova a l'é parlà
La lenga chatino, Highland ossidental o Chatino, Highland ossidental a fa part ëd le lenghe oto-manguean e a l'é parlà dzortut an Méssich.
Amartya Sen
Conomista. Amartya Kumar Sen a l'é nassù a Santiniketan (India) ël 3 novèmber 1933. A l'ha vagnà 'l Premi Nobel për la conomìa dël 1998. A l'é professor a l'Università Harvard.
Lenga chatino, Highland ossidental
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Chatino, Highland ossidental a peul esse:
Amartya Sen
Vita
Nassù ant lë stat indian dël Bengala ossidental, ant un compless universitari da na famija dl'atual Bangladesh, dòp jë studi al Presidency College ëd Kolkata a l'é laureasse al Trinity College ëd Cambridge. A l'ha mostrà an vàire e prestigiose università dont Harvard, Oxford e Cambridge. A l'é stàit ëdcò professor a la London School of Economics. A l'é mèmber dla Grop Spinelli për la promossion dl'antëgrassion europenga.
Lenga chatino, Highland ossidental
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ctp
Amartya Sen
Liura fra ética e conomìa
Partend da na crìtica dla conomìa dël benesse, Sen a l'ha dësvlupà n'apròcc tut neuv a la teorìa dl'ugualiansa e dle libertà. An particolar, Sen a l'ha proponù tre nossion neuve: fonsionament, atribussion e abilità 'me 'd paràmeter pì adat për mzuré la libertà e la bontà dla vita dla gent. La teorìa dij fonsionament a mzura pì nen la gòj mach da na mira dij ben e dij rédit, ma a va a studié se la sossietà e la conomìa (con le liure antërpërsonaj che ste doe ròbe a creo) a sodisfo ij desideri e ij gust ëd la gent o se a la danegio. La novità a l'é che Sen a tenta dë mzuré sti paràmeter ch'a l'ero considerà prima tròp sogetiv për esse mzurà, e ch'a restavo donch trascurà për sté pì atent ai paràmeter "tradissionaj", 'me 'l Prodot Interior Concc.
Lenga chatino, Highland ossidental
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Amartya Sen
Liura fra ética e conomìa
Conforma 'l welfarism quant na situassion a l'é bon-a a së s-ciàira da quant a son bon ij sò arzultà. L'utilitarism a l'é 'n cas particolar dël welfarism. Mentre ste vision a posso vàire j'aspet sogetiv dlë sté bin, la teorìa dij fonsionament as fonda sla realisassion ëd certe condission ogetive e mzuràbij, definìe da Sen 'me dë stat ëd fé e d'esse (pròpe ij fonsionament), ch'a son j'arzultà che la përson-a a oten ant la sanità, ant ël nuriment, ant la durà dla vita e ant l'istrussion.
Sen a propon donch ëd sodisfé jë bzògn e ij drit uman ant ij fàit, an aussand ël livel real ëd vita ëd la gent, e nen contentand mach la ment ëd la gent, o chetand e trocionand j'opinion con ël monté dla richisia spantià. La libertà donch a deuv essie dabon, e nen esse mach na conquista formal, ant na sossietà ch'a compensa sò manch ëd libertà con na chërsùa dël Prodot anterior concc. La conomìa moderna a l'é soens consentrasse sël valor dj'utilità, dij rédit e dij ben, dësmentiand ël ròl dij drit uman.
As les an Development as freedom (Dësvlup coma Libertà): "Ij livej ëd rédit ëd la popolassion a son amportant, përché minca livel a coincid con un cert podèj ëd catè ben e servissi e 'd gòde dël livel ëd ciansa corëspondent. Tutun a suced soens che la ciansa a l'é nen n'ìndes adat a d'aspet amportant 'me la libertà 'd vive tant, la possibilità d'evité le maladìe ch'as peulo evité, la possibilità ëd trové un mësté decent o 'd vive ant na comunità passìfica sensa crìmen."
Sen a sotlinia la sterilità, da na mira teòrica, dla vision utilitarista, an disend ch'a venta gropé l'utilitarism al discors dij drit. Conforma a l'utilitarism lòn ch'a conta a son jë stat dle còse, pijand tut an blòch e sensa vardé 'me ch'a l'é la distribussion andrinta al blòch; l'utilitarism a varda s'a fonsion-a l'ansem, ma a va nen a studié la përson-a sìngola, ch'a resta amportanta përché a l'é 'l mojen ch'a agiss ant ij proget coletiv.
Sen a l'é d'acòrd con John Rawls, ch'a fortiss l'esigensa d'uguaj drit e uguaj dovèj fondamentaj e a sosten, contra l'utilitarism, che a l'é giusta la presensa dle disugualianse (conseguensa dël mérit), ma a peulo nen vantagé na minoransa ch'a dòmina sij déboj ëd fasson total an considerandje mach dij "mòj". J'anstitussion a devo pijé dë mzure compensative. S'a së sta bin ant un pòst, sòn as capiss da coma a stan bin jë svantagià, e sòn a peul porté ëdcò a n'ameliorament ëd la vita për chi a sta mej.
Peui Sen a treuva 'l concet d'atribussion për parlé dla varietà dle ròbe che na përson-a a peul susté (përché a l'ha ël drit ëd vorèje) e caté (grassie ai sòld ch'a l'ha). La fam pr'esempi a peul esse causà da na carensa d'atribussion (ël nuriment a l'é nen distribuì a la gent) pitòst che da 'n mach d'aliment (dont la produssion a sarìa bastanta për tùit).
L'abilità nopà a l'é vàire la gent a sa fé 'd travaj. Da lë spantiament e l'ameliorament ëd le conossense e dj'adresse a dipend ël dësvlup conòmich, conforma a Sen. J'atribussion a finansio e a sosten-o la chërsùa dj ' abilità. L'usage dë ste categorìe a l'ha spiegà për che rason l'India a l'é stàita bon-a a combate le carestìe mej che la Cin-a, mentre la Cin-a a l'é stàita pì bon-a a contrasté la povertà, la fam e le maladìe an certe zòne dla campagna cinèisa.
An India j'oposission al goern e la stampa a l'han cissà j'antërvent dlë stat për frontegé le carestìe, ch'a l'han massà tanta pì 'd gent an Cin-a, anté ch'a-i é nen d'oposission o stampa lìbera ëd critiché dle polìtiche falà. Tutun la strutura conòmica e capitalista dl'India a l'han fàit manché la tua dij pòver, mentre an Cin-a a son batisse d'ambulatòri ant le campagne, përmëttend na durà dla vita pì longa, ròba che an India a l'é nen capità.
L'arconòssiment ëd l'euvra ëd Sen a rësguarda dzortut sò usage ëd categorìe e nossion neuve, bon-e e sorpassé ij lìmit dj'anàlisi conòmiche tradissionaj. Grassie a jë studi ëd Sen a l'é stàita dàita na definission pì moderna dl'idèja ëd dësvlup, un pò diferenta da cola dla chërsùa. Ël dësvlup conòmich as capiss pì nen dal monté dij rédit, ma dal monté dla bontà dla vita. Sen a anvita a studié la bontà pì che 'l nùmer. Tutun Sen a l'ha nen prevëddù la modificassion dël mond, che ant j'agn 2000 a l'ha fàit monté ij pressi dj'amson, fasend chërse 'l perìcol ëd neuva fam.
Paradòss ëd Sen
Ispirandse al teorema dl'impossibilità d'Arrow, Sen a dimostra che, an në stat ch'a veul rispeté ant l'istess temp l'eficensa ëd Pareto e la libertà, a peulo creesse dle situassion andoa mach na sola përson-a, e pa ëd pì, a l'ha sòj drit garantì. Sta dimostrassion matemàtica a denonsia che as peul nen rivé a l'eficensa òtima ëd Vilfredo Pareto ant un regim liberal e as peul nen rivé a la libertà ant un sistema ch'a l'ha 'me priorità l'esse vajant. Ël paradòss a l'é ugual a col che Arrow a l'avìa formolà për la democrassìa. Tanme 'l paradòss d'Arrow, ël paradòss ëd Sen a fortiss ch'a-i resto d'opsion ëd sossietà ch'a son nen sogete al paradòss, ma a son dle sossietà ch'a l'han bandonà o 'l but d'esse vajant 'me a disìa Pareto, o 'l but ëd la libertà.
Lenga alabama
Pais an dova a l'é parlà
La lenga alabama o Alabama a fa part ëd le lenghe muskogean e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.
Amartya Sen
Paradòss ëd Sen
Sen a gionta n'esempi: ël liber salòp. A-i son doi fanciòt (ciamomje Gian e Giòrs) e tre possibilità (1: Gian a les ël lìber, 2: Giòrs a les ël lìber, 3: gnun a les ël lìber). Gian a l'é 'n puritan e soa speransa a l'é che gnun a lesa ës lìber (Opsion 3) ma, 'me sconda possibilità, a lo lesrìa chiel për preservé Giòrs. Donch 3 a l'é mej che 1 e 1 a l'é mej che 2. Giòrs nopà a l'ha piasì d'ampon-e a Gian ëd leslo. Scond chiel 1 a l'é mej che 2 e 2 mej che 3. Conforma 'l prinsipi dl'eficensa ëd Pareto, s'as dev serne fra 1 e 2, a venta serne 1, përchè fra le doe përson-e, l'opsion pì votà a l'é 1, pa 2.
Lenga alabama
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Alabama a peul esse:
Amartya Sen
Paradòss ëd Sen
Ma na sossietà liberal a veul nen possé Gian a lese 'l lìber salòp e donch 3 a l'é mej che 1. Ij liberaj an dzorpì a përmëtto a Giòrs ëd lese 'l lìber (2 mej che 3). Ma se ij liberaj a diso che 2 l'é mej che 3 e 3 a l'é mej che 1, ij liberaj a son tutafàit contra Pareto, ch'a stabilìa 'me opsion pì giusta la nùmer 1. L'artìcol anté che Sen a spiega sòn a l'é antitolà The impossibility of a Paretian Liberal ("L'impossibilità d'un Paretian Liberal").
L'amportansa dla negassion ëd l'eficensa paretian-a a l'ha vorsù dì sorpassé 'l concet che 'l mërcà a l'é assè daspërchiel për dësvlupé na sossietà liberal. Sòn a l'é stàit la fondassion dl'euvra ëd Herbert Scarf sël disechilibri dij mërcà lassà a fé daspërlor. 🇫🇮
Lenga alabama
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=akz
🇫🇮
Provincia ëd Massa-Carara
La Provincia ëd Massa-Carara a l'é an Toscan-a e a comprend 17 comun-e.
A l'ha na surfassa ëd 1.156 km² e a conta 200.825 abitant.
Sò capleugh a l'é Massa.
Da vàire sécoj l'amportansa dël teritòri a l'é dovùa a soe bondose arsorse ëd màrmol.
Geografìa
A confin-a a òvest con la Liguria (provincia dla Spessia), a nòrd con l'Emilia-Romagna (provinse ëd Parma e Res dl'Emilia) e a est con la provincia ëd Luca. A l'é bagnà a òvest dal Mar Lìgur.
Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Osvaldo Angeli (dal 25/05/2003 -second mandà-).
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga Siri
Lenga Siri
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Siri a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sir
La Chapelle-sur-Chézy
La Chapelle-sur-Chézy a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 7,9 km², con 218 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 27 ab/km².
🇫🇮
Rocca Massima
Rocca Massima a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Latin-a, con sirca 1.104 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 18 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 61 ab/km quadrà. A confin-a con Artena (RM), Colleferro (RM), Cori, Segni (RM).
🇫🇮
Barilòt
Ël vin Barilòt as prodov ant la comun-a ëd Calamandran-a, an provinsa d'Ast.
Ël Barilòt a ven afinà ant le barriques. Quand che ël Barilòt a l'é nassù, costa técnica as conossìa nen, ma ël vin a l'era spedì via an drinta a cit barilòt, e da lì a smija che a sia nassuje ël nòm e l'afinament ëd la técnica.
🇫🇮
Wendisch Priborn
Wendisch Priborn a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Parchim, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
A aparten a l'aministrassion ëd Plau am See.
Lenga Pa'a
Lenga Pa'a
Coux (Ardèche)
44.735°N, 4.62111°W
Lenga Pa'a
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Pa'a o Pa'a a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Pa'a a peul esse:<BR> <BR>
Coux (Ardèche)
🇫🇮
Kuens
right|140px Kuens (Caines për j'italian) a l'é un comun ëd 319 abitant dla provincia ëd Bolsan (Region Autònoma Trentin-Sud Tiròl).
Lenga Pa'a
Classificassion
<BR>
Lenga Sengele
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Sengele o Sengele a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Lenga Pa'a
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pqa
Kuens
Popolassion
Ël 97,10 % dj'abitant ëd Kuens a l'é 'd lenga tedesca, ël 2,90 % a l'é 'd lenga italian-a.
Lenga Sengele
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Sengele a peul esse:<BR> <BR>
Kuens
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alois Kuen (dal 9/05/2005).
Lenga Sengele
Classificassion
<BR>
Lenga Waling
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Waling o Waling a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Nepal.<BR> <BR>
Lenga Sengele
Còdes ISO
<BR>
Kuens
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga Waling
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Waling a peul esse:<BR> <BR>
Lenga Sengele
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=szg
Lenga Waling
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=wly
Zeddiani
Zeddiani a l'é na comun-a dla region Sardëgna, provincia d'Oristan, con sirca 1.185 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 11 km², con na densità ëd popolassion ëd 108 ab/km². A confin-a con Baratili San Pietro, Oristan, San Vero Milis, Siamaggiore, Tramatza.
🇫🇮
Bouville (Eure-et-Loir)
Bouville a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 15,44 km², con 386 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 25 ab/km².
🇫🇮
Ìsole Canarie
right|200px J' Ìsole Canarie (Canarias an ëspagneul) a son n'arsipélagh ch'as treuva ant l'Océan Atlàntich, dontré senten-e 'd chilòmeter a òvest ëd la còsta dël Maròch.
A l'han na surfassa ëd 7.447 km2 e a conto anviron 2.025.000 abitant.
La Comunità a l'ha doe capitaj: Santa Cruz de Tenerife e Las Palmas de Gran Canaria.
Geografìa
center|300px
Le 7 ìsole pì grande a son:
Lenga
border|thumb|right|180px|Ël drapò dla Comunità Autònoma dle Canarie La lenga ofissial a l'é lë spagneul, dont ant j'ìsole as parla na varietà motobin smijanta a cola 'd Cuba.
Anliure esterne
🇫🇮
Lordi
thumb|right|Lordi, (2023)
Lenga chatino, zacatepec
Pais an dova a l'é parlà
La lenga chatino, zacatepec o Chatino, Zacatepec a fa part ëd le lenghe oto-manguean e a l'é parlà dzortut an Méssich.
Lordi
Ij Lordi a son na formassion rock finlandèisa, formasse a Helsinki dël 1996. La banda a l'é formà da Mr. Lordi (Tomi Putaansuu), Hella, Mana, Hiisi, Amen.
DVD
🇫🇮
Lenga chatino, zacatepec
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ctz
🇫🇮
Lenga Kakabai
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kakabai a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kqf
Nouveau Réalisme
Ël Nouveau Réalisme a l'é 'n moviment neo-dadaista fondà a Nissa Marìtima dël 1960 dal crìtich Pierre Restany. An tra j'esponent prinsipaj d'ës moviment a-i son Daniel Spoerri, Martial Raysse, Raymond Hains, Jacques Villeglé, Mimmo Rotella, François Dufrène, Arman, César, Yves Klein e Tinguely, ai quaj as gionto pì tard Niki de Saint-Phalle, Deschamps e Christo.
Oxford House Airport
L'Oxford House Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Oxford House, Manitòba, Canadà.
Lenga Yamongeri
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Yamongeri o Yamongeri a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Yamongeri a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ymg
Le Truel
Le Truel a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 26,48 km², con 369 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 13 ab/km².
🇫🇮
Roccagorga
Roccagorga a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Latin-a, con sirca 4.361 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 23 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 190 ab/km quadrà. A confin-a con Carpineto Romano (RM), Maenza, Priverno, Sezze.
🇫🇮
Lenga koasati
Pais an dova a l'é parlà
La lenga koasati o Koasati a fa part ëd le lenghe muskogean e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Koasati a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cku
🇫🇮
Cree Lake (Crystal Lodge) Airport
Ël Cree Lake (Crystal Lodge) Airport a l'é n'aeropòrt localisà  a Cree Lake, Saskatchewan, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l'é CKS8.
Coulombs (Eure-et-Loir)
Coulombs a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment dël Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 12,48 km², con 1286 abitant, scond ël censiment dël 2005, con na densità ëd ëd 103 ab/km².
🇫🇮
Le Charmel
Le Charmel a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 9,83 km², con 282 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 28 ab/km².
Eliezer Ben Jehuda
Lenghista ebréo.
Eliezer Ben Jehuda a l'era nassù a Luzhki (anlora vilagi lituan dl'Imperi Russ, al di d'ancheuj an Bielorussia) ël 7 ëd gené dël 1858 e a l'é mòrt a Gerusalem ël 16 dë dzèmber dël 1922.
Dël 1881 a l'avìa tramudà an Palestin-a.
A l'é autor dël Dissionari d'ebreo antich e modern.
A chiel as dev l'arnàssita dl'ebréo parlà.
🇫🇮
Lenga Ciwogai
Lenga Ciwogai
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Ciwogai o Ciwogai a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Ciwogai a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Aro, Negreira
San Vicenzo d'Aro a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Negreira. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 357 abitant (201 fomne e 156 òm) distribuì an 9 grup ëd popolassion.
🇫🇮
York University
right|thumb|300px|York University La York University a l'é n'università pùblica fondà a Toronto dël 1959.
A l'ha 49.254 ëstudent.
Anliure esterne
🇫🇮
Lyophyllum loricatum
thumb|right
Descrission
Com ël Lyophyllum decastes, ma men ciàir, con n'arvestiment motobin spess elàstich.
Ambient
A chërs a bocc ant ij bòsch ma ëdcò ant ij prà.
Comestibilità
Comestìbil.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Lyophyllum loricatum (Fries) Kühner
Blankenberg
Blankenberg a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Ludwigslust-Parchim, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
A aparten a l'aministrassion ëd Sternberger Seenlandschaft.
Lenga chatino, zenzontepec
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Chatino, Zenzontepec a peul esse:
Lenga mikasuki
Pais an dova a l'é parlà
La lenga mikasuki o Mikasuki a fa part ëd le lenghe muskogean e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.
Lenga chatino, zenzontepec
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=czn
Lenga mikasuki
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Mikasuki a peul esse:
Lenga chatino, zenzontepec
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga mikasuki
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mik
🇫🇮
Lenga chatino, nopala
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Chatino, Nopala a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cya
Cantabria
right|140px La Cantabria (Cantabria 'dcò an ëspagneul) a l'é un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.
Lenga chatino, nopala
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Malta
thumb|160px Malta a l'é un pais dl'Euròpa meridional.
Cantabria
A l'ha na surfassa ëd 5.221 km2 e a conta anviron 572.500 abitant.
Malta
Dantorn a confin-a mach con ël mar Mediterani.
Cantabria
La capital a l'é Santander.
Provincia dla Spessia
Geografìa
A confin-a a òvest con la provincia ëd Génoa, a nòrd con l'Emilia-Romagna (provincia ëd Parma) e a est con la Toscan-a (provincia ëd Massa-Carara). A l'é bagnà a sud dal Mar Lìgure.
Cantabria
Geografìa
La Cantabria as treuva al nòrd ëd la Spagna e a confin-a a òvest con j'Asturie, a sud con la comunità 'd Castija e León e a est con ij Pais Basch; a l'é bagnà a nòrd da l'Océan Atlàntich.
Malta
La capital a l'é La Valëtta.
Provincia dla Spessia
Stòria
A l'è stàita istituìa dël 1923, dëstacandse da la provincia ëd Génoa.
Cantabria
Geografìa
center|300px
Malta
A l'é mèmber ëd l'Union Europenga.
Provincia dla Spessia
Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Marino Fiasella (dal 28/05/07).
Cantabria
Lenga
thumb|right|180px|Ël drapò dla Comunità Autònoma dla Cantabria La lenga ufissial a l'é lë spagneul. An dontré bande pòche përson-e a dòvro ancora ël dialet Montañés ò Càntabro, ch'a l'é gropà a l'asturian.
Malta
Lenghe
An dzorpì dl'anglèis a Malta as parla ël malti l'ùnica lenga semìtica scrivùa ant l'alfabet latin, che a l'ha ëdcò tante paròle d’adoss italian-a dzortut ant la lenga sostnùa.
Anté ch'as treuva
300px|center
Cantabria
Anliure esterne
🇫🇮
Malta
Organisassion polìtica
Malta (nòm ofissial: Repubblika ta' Malta / Republic of Malta) a l'é na repùblica.
Ël Prim Ministr a l'é Robert Abela.
Moneda
Dal 1m ëd gené dël 2008 Malta a deuvra l'Euro.
Për savèjne ëd pi, guarda soa vos.
🇫🇮
Vabre-Tizac
Vabre-Tizac a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 22,67 km², con 415 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 18 ab/km².
🇫🇮
Eusebio Bava
thumb|right|200px|Eusebio Bava Eusebio Bava a l'era nassù a Vërsèj ël 6 d'agost dël 1790 e a l'é mòrt a Turin ël 30 d'avril dël 1854.
Vilaño, A Laracha
Santiago ëd Vilaño a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dla Laracha. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 763 abitant (400 fomne e 363 òm) distribuì an 22 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Eusebio Bava
Intrà ant l'esèrcit dël 1805, a quìndes agn, dël 1848 a l'é stàit ciamà a comandé ël Prim còrp ëd l'armèja sardagneula contra a j'austrìach an Lombardìa, ant la Prima Guèra d'Indipendensa italian-a: a l'ha vagnà a Gòito e a l'ha salvà l'esèrcit piemontèis an artirand-se an sël Tesin apress Custòsa. Ant ël giugn 1848 a l'é stàit nominà general d'armada da re Vitòrio e, da otóber 1848 a mars 1849, a l'ha coatà l'ufissi ëd general an cap ëd l'esèrcit sardagneul.
Baigneaux (Eure-et-Loir)
Baigneaux a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment dël Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 11,78 km², con 196 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd ëd 16 ab/km².
🇫🇮
Lenga Bushoong
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Bushoong o Bushoong a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=buf
Berdoias, Vimianzo
San Pedro ëd Berdoias a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Vimianzo. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 295 abitant (150 fomne e 145 òm) distribuì an 10 grup ëd popolassion.
Eusebio Bava
Ëd luj 1849 a l'é stàit nominà senator dël Regn ëd Sardëgna. A l'é stàit ëdcò për chèich mèis ministr ëd la guèra, a parte da stèmber 1849. 🇫🇮
Berdoias, Vimianzo
🇫🇮
High Level Airport
Ël High Level Airport a l’é n'aeropòrt localisà a High Level, Alberta, Canadà.
Lenga Yakha
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Yakha a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ybh
Lenga Buhutu
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Buhutu o Buhutu a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Buhutu a peul esse:<BR> <BR>
Le Crestet
45.01528°N, 4.65556°W
Lenga Buhutu
Classificassion
<BR>
Le Crestet
Le Crestet a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 9,91 km², con 510 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 51 ab/km². 🇫🇮
Lenga Buhutu
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bxh
Lenga muskogee
Pais an dova a l'é parlà
La lenga muskogee o Muskogee a fa part ëd le lenghe muskogean e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Muskogee a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mus
🇫🇮
Roccasecca dei Volsci
Roccasecca dei Volsci a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Latin-a, con sirca 1.194 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 23 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 52 ab/km quadrà. A confin-a con Amaseno (FR), Priverno, Prossedi, Sonnino.
🇫🇮
Dipartiment ëd l'Orne
200px|thumb|right|Localisassion 120px|thumb|right|Blason ëd l'Orne Ël dipartiment ëd l'Orne a l'é un dipartiment localisà ant la region ëd la Normandìa (fin al 2015 ë dla Bassa Normandìa) e a l'ha për capleugh la sità d'Alençon.
🇫🇮
Luis Gonzaga
Luis Gonzaga a l'era nà dël 1568, prim fieul ëd Ferant Gonzaga, marchèis ëd Castion dle Stiviere, e donca ardité natural dël tìtol.
Fin da gognin, Luis a l'é stàit educà, coma a l'era la costuma ant le famije nòbij, a la vita militar. Ma a set agn a l'ha sentù s-ciòde l'anvìa ëd consacresse a De e ant ël 1579 ant la cort ëd Màntoa a l'ha arnonsià al tìtol ëd futur marchèis ëd Castion a pro ëd sò frel Rodolf.
Sò pare a l'ha faje frequenté vàire cort nòbij e a l'ha findi falo dventé paget d'onor dël prinsi Diego, a Madrid, sperand parèj ëd feje passé l'idèja ch'a l'avìa avù dë dventé gesuita. Malgré tut sòn, dël 1585 Luis a l'é intrà ant ël novissià dla Companìa ëd Gesù, a Roma.
Davide Bottone
Davide Bottone (Biela, 11 avril 1986) a l'é un fotbaleur piemontèis, sénter-campista dël Vicensa italian.
Luis Gonzaga
Antra 'l 1590 e ël 1591 n'epidemìa ëd pest a l'ha ravagià Roma. Chiel, ansema a Camilo de Lellis e chèich confrel gesuita, a l'é angagiasse a giuté coj ch'a l'avìo pi dabzògn. Un di, trovà për la stra un malavi ëd pest, a l'é cariass-lo an spale e a l'ha portalo a l'ospidal. Chèich di apress, ai 21 ëd giugn 1591, Luis Gonzaga a l'é mòrt.
Davide Bottone
Cariera
Chërsù ant la squadra dij giovo dël Turin, ant l'istà dël 2006 a l'é vendù a la Bielèisa an Serie C2 andoa a gieuga 20 partìe. Dël gené 2007 a passa al Varèis, squadra anté che as vagna 'l pòst da titolar an ruvand a giughé 13 partìe.
Luis Gonzaga
Dël 1726 a l'é stàit canonisà.
La guerra dei Morgiazzi
Euvra an vers ëscrita an piemontèis ëd Valsesia vers la fin dël sècol ch'a fa XVII. A conta l'arvira valsesian-a ch'a l'ha avu-ie leu ël 15 d'aost 1678 a Varal contra ij governant për dësfende j'antich privilegi dont la val a godìa fin-a dai temp dij Viscont.
Luis Gonzaga
L'iconografìa
Ant l'é mistà, Luis Gonzaga a l'é ëd sòlit arpresentà con un liri an man, sìmbol ëd la castità, opura, pi 'd frequent, con un crocifiss che chiel a contempla con divossion, dle vire tnù nen con le man nue ma con rispet ant un pann. Soens as figura na coron-a ai pe dël sant, sìmbol dël tìtol nobiliar al qual a l'ha arnonsià. 🇫🇮
Davide Bottone
Cariera
Dël giugn dël 2007 a va torna al Turin e ai 7 d'otóber dël 2007 a gieuga soa prima partìa an Serie A con la Sampdoria 'd Génoa. Sempre an cola stagion a marca soa prima grija an Serie A ant la dërota granata contra 'l Livorn. A la fin ëd l'ann a l'ha fàit neuv presense e na grija.
La guerra dei Morgiazzi
Valor dël document
As agiss d'un document motobin amportant e ùnich, përché a përmet ëd conòsse cola ch'a l'era la lenga parlà an Valsesia pruma dl'anession ëd la val al Piemont dël 1707.
Davide Bottone
Cariera
Ant l'istà dël 2008 a l'é amprestà al Vicensa. 🇫🇮
La guerra dei Morgiazzi
Passà lontan
Ant ël test as treuvo vàire esempi ëd passà lontan, che antlora a l'era anco' bin dovrà an Piemont: Fin ch'i furo an Valmagia, i ‘l fero volté canton, intraro a Varal, i restaro, is fërmaro (as peul noté che ël përnòm verbal dla tersa përson-a plural a l'é i e nen a, caraterìstica dël piemontèis oriental).
Generalment jë studios ëd la lenga piemontèisa i sërco dj’esempi ëd passà lontan ant j’euvre ëd pare Isler. Ant un'euvra valsesian-a, nopà, i trovoma la midema coniugassion e cost a smijarìa dimostré l’apartenensa ëd tute le parlade piemontèise a na sorgiss comun-a.
Registr lenghìstich
Ant ël test i sentoma parlé diverse përson-e con dij registr diferent. Ël pòpol a parla valsesian, foravìa dël cont, ch’as esprim an bon italian, e la gent d’Alagna, ch’a parla ant una mës-scia ëd titschu (lenga walser) e piemontèis con un risultà pitòst dròlo e simpàtich. Miraco as agiss ëd la prima vira ant la literatura anté che n'autor as badin-a (bonariament) dël parlé dj'alman: trinche trinche vine rosse, sàuta peui come camosse....
Ëdcò ël lèssich a dimostra che la lenga parlà antlora a l'era motobin pì davzin al piemontèis comun che cola ch'as parla ancheuj: papé (carta), franch (pròpi), almanch (almeno) e vìa fòrt.
L'euvra a presenta 'dcò vàire arcaism coma: dregn (o dren): ëdnans inen: anans chilò: ambelessì
Ant la coniugassion dij verb i trovoma:
i saref: i sarìe
🇫🇮
Lenghe romanze
thumb|500px|Le lenghe romanze an Euròpa thumb|500px|Carta dle lenghe romanze, basà dzora a 'd criteri struturaj e comparativ
A së s-ciamo lenghe romanze, o lenghe neolatin-e, le lenghe che a derivo dal latin.
Le lenghe romanze as divido an lenghe romanze ossidentaj e lenghe romanze orientaj, pì o meno a l'autëssa dla linia La Spessia-Rìmin, descrivùa da Walter von Wartburg (1950).
Le lenghe romanze che a l'han avù un còdes ISO 639-3 da la relativa Registration Autority a son:
500px|thumb|center|Classificassion tra "Romània ossidental e Oriental". An nèir la "Romània përdùa" o estinta. An ross la "linia Rimini-La Spessa" com divisòria.
🇫🇮
Zerfaliu
Zerfaliu a l'é na comun-a dla region Sardëgna, provincia d'Oristan, con sirca 1.141 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 15 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 76 ab/km quadrà. A confin-a con Ollastra, Paulilatino, Simaxis, Solarussa, Villanova Truschedu.
🇫🇮
Giovanni Brezzi
Giovanni Brezzi (Casal Monfrà, 12 mars 1901) a l'é stàit un fotbaleur e n'antreneur piemontèis.
A l'ha giugà an Serie B con ël Lecce e an Serie A con ël Legnan an giugand soa prima partìa ai 30 ëd novèmber dël 1930 (Milan - Legnan 2 a 0).
Creston (Art Sutcliffe Field) Airport
Ël Creston (Art Sutcliffe Field) Airport a l'é n'aeropòrt localisà  a Creston, Columbia Britànica, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l'é CAJ3.
David Hilbert
thumb|200px|David Hilbert (1912) Matemàtich.
David Hilbert a l'era nassù a Königsberg (al di d'ancheuj Kaliningrad) ai 23 ëd gené dël 1862 e a l'é mòrt a Göttingen ai 14 ëd fërvé dël 1943.
Laureasse a l'Università ëd Königsberg dël 1884 con na tesi an sla teorìa dj'invariant, a l'é dventà professor an cola università. Dël 1895 a l'é stàit ciamà a Göttingen, anté ch'a l'é restà fin-a a la mòrt.