cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Scolop
Ant la prima dël 1597, Calasanzi, mèmber dla Confratérnita dij Dódes Apòstoj, a l'avìa visità la borgià ëd Trastevere a Roma e ant la paròchia ëd Santa Dorotea a l'avìa duertà na cita scòla parochial, possà da lë stat d'abandon e d'ignoransa dle masnà. Cola scòla a l'é stàita sorgiss dle Scòle Pie. Ij giovo ch'a l'ero butasse ansema a chiel con ël passé dël temp a l'han decidù ëd pijé ij vot e ëd formé na comunità. La Cesa a l'ha aprovala tanme Congregassion dël 1617 e tanme órdin con un vot specìfich dël 1622.
Lenga Kung
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kung a peul esse:<BR> <BR>
Scolop
Ël carisma calasansian a l'é manifestasse pòch për vira e a l'é stàit aprovà da la Cesa 'me na mission d'anstrussion cristian-a destinà a masnà e giovo, condividùa ant na comunità ëd vita religiosa e praticà da person-e consacrasse a Dé, ëd preferensa prèive. L'órdin a l'era stàit dispërdù për desideri dij Gesuita, përchè sò aderent a l'ero considerà trop sempi ant soa fasson ëd vestì, ma passaje apopré sinch agn a l'é stait autorisà torna da papa Pio IX.
Lenga Kung
Classificassion
<BR>
Dagny-Lambercy
Dagny-Lambercy a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 10,04 km², con 159 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 15 ab/km².
Lenga Kung
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kfl
Dagny-Lambercy
🇫🇮
Lenga Banda sentro ossidental
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Banda sentro ossidental o Banda sentro ossidental a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Repùblica Sentrafrican-a.<BR> <BR>
Mimet
Mimet a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd Bouches-du-Rhône. A së stend për na surfassa ëd 18,7 km², com 4440 abitant, scond ël censiment dël 2004, con na densità ëd 237 ab/km².
Certaldo
right|140px Certaldo a l'é un comun dla Toscan-a ëd 16.042 abitant, an provincia ëd Firense.
Lenghe séltiche
destra|thumbnail|175px|lenghe séltiche insular Le lenghe séltiche a son un grup ëd lenghe indoeuropenghe che na vòta a ocupava bon-a part dl'Euròpa e adess a son an perìcol d'estinsion.
Mimet
🇫🇮
Venessuela
thumb|right|160px Ël Venessuela (Venezuela an espagneul) a l'é un pais dl'América meridional.
Lenghe séltiche
Classificassion
Le lenghe séltiche a son:
Venessuela
La capital a l'é Caracas.
A l'ha na surfassa ëd 916.445 km² e a conta anviron 25.750.000 abitant.
Anté ch'as treuva
300px|center
Organisassion polìtica
Ël Venessuela (nòm ofissial: República Bolivariana de Venezuela) a l'é na repùblica.
Lenga Banda sentro ossidental
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Banda sentro ossidental a peul esse:<BR> <BR>
Venessuela
Organisassion polìtica
Ël president a l'é Nicolás Maduro (da avril 2013).
Lenga Banda sentro ossidental
Classificassion
<BR>
Venessuela
Organisassion polìtica
🇫🇮
Lenga Banda sentro ossidental
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bbp
Certaldo
Sità gemelà
Certaldo a l'é gemelà con:
Anliure esterne
🇫🇮
Seneghe
right|140px Seneghe (Sèneghe an sard) a l'é un comun dla Sardëgna ëd 1.890 abitant, an provincia d'Oristan.
Aministrassion
Ël comun a l'é comissarià dal 24/06/2008.
Arferiment
🇫🇮
Salabò
Vardé 'dcò
🇫🇮
Amanita vittadinii
Descrission
Capel fin a 15 cm., motobin ciair, pì o men ambrunent, con dij fin poret cònich spess. Lamele bianche o ciaire. Gamba àuta fin a 15 cm. e larga fin a 3 cm., da silìndrica a atenuà a fus, nen a siola, con dij fiòch a forma dë scaje artrossà. Anel membranos.
Ambient
A chërs ant ij bòsch e ant ij tajiss.
Comestibilità
A ven dàita për comestìbil.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Bühler
Bühler a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël Canton Appenzell Estern, con sirca 1.621 abitant. A së stende për na surfassa ëd 5,61 km², con na densità ëd popolassion ëd 289 ab/km². A confin-a con le comun-e: Gais, Schlatt-Haslen (AI), Speicher, Teufen, Trogen.
La lenga ufissial a l'é l'Alman.
Finlay Bay Water Aerodrome
Ël Finlay Bay Water Aerodrome a l'é n'aeropòrt localisà a Finlay Bay, Columbia Britànica, Canadà.
Lenga chewong
Pais an dova a l'é parlà
La lenga chewong o Chewong a fa part ëd le lenghe Austro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut ant la penìsola dla Malaysia.
Sablières
44.53278°N, 4.07528°W
Lenga chewong
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Chewong a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cwg
Esquibien
Esquibien a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 15,41 km², con 1.911 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 124 ab/km².
Gallicano nel Lazio
Gallicano nel Lazio a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Roma, con sirca 4.569 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 26 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 176 ab/km quadrà. A confin-a con Palestrina, Roma, Zagarolo.
🇫🇮
Sablières
Sablières a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 38,98 km², con 101 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 2 ab/km². 🇫🇮
Abuja
Stòria
Abuja a l'é stàita costruìa ant j'agn '80 dël sécol ch'a fa XX për avèi la capital dla Nigeria al sentr dël pais.
🇫🇮
A Ameixeira, Crecente
San Bernabeu dl'Ameixeira a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Crecente. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 118 abitant (59 fomne e 59 òm), distribuì an 9 grup ëd popolassion.
Vincenzo Buronzo
thumb|right|200px|Vincenzo Buronzo Poeta an lenga piemontèisa. Vincenzo Buronzo a l'era nà a Moncalv ai 13 ëd novèmber dël 1884 e a l'é mòrt ambelelà a j'8 ëd novèmber dël 1976.
Mollégès
Mollégès a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd Bouches-du-Rhône. A së stend për na surfassa ëd 14,20 km², con 2 171 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 152 ab/km².
🇫🇮
Lenga Tengger
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Tengger o Tengger a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Indonesia (Giava e Bali).<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Tengger a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tes
🇫🇮
Dallon
Dallon a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 5,81 km², con 403 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 69 ab/km².
🇫🇮
Juglans nigra
thumb|right|La scòrsa dla nosera nèira
Distribussion
Da finì.
Notissie
Da finì.
Lenga batek
Pais an dova a l'é parlà
La lenga batek o Batek a fa part ëd le lenghe Austro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut ant la penìsola dla Malaysia.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Batek a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=btq
Provincia ëd Fërara
La Provincia ëd Fërara a l'é an Emilia-Romagna e a comprend 26 comun.
A l'ha na surfassa ëd 2.631 km² e a conta 349.774 abitant.
Sò capleugh a l'é Fërara.
Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Marcella Zappaterra (dal 22/06/2009).
San Giaco (Livorn)
San Giaco (San Giacomo an italian) a l'é na frassion dla comun-a ëd Livorn Feràris, ant la provincia ëd Vërsèj. J'abitant as ciamo sangiacolin .
Arferiment
🇫🇮
Sennariolo
right|140px Sennariolo a l'é un comun dla Sardëgna ëd 187 abitant, an provincia d'Oristan.
Arferiment
🇫🇮
Provincia ëd Ravënna
La Provincia ëd Ravënna a l'é an Emilia-Romagna e a comprend 18 comun.
Rimouski Airport
Ël Rimouski Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Rimouski, Québec, Canadà.
Provincia ëd Ravënna
A l'ha na surfassa ëd 1.858 km² e a conta 373.449 abitant.
Sò capleugh a l'é Ravënna.
Geografìa
A confin-a a nòrd con la provincia ëd Fërara, a sud con la Toscan-a (provincia ëd Firense) e con la provincia ëd Forlì-Cesen-a, a òvest con la provincia ëd Bològna. A est a l'é bagnà dal Mar Adriàtich.
Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Francesco Giangrandi (dal 29/05/06).
Anliure esterne
🇫🇮
Cesare Burali-Forti
Soe contribussion pì amportante a son ant ij camp dla teorìa dj'ansem, anté che 'n paradòss dël 1897 a pòrta sò nòm, dij fondament dl'anàlisi vetorial, dle trasformassion linear.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Lenga Bezhta
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Bezhta o Bezhta a fa part dle lenghe nòrd-caucasian-e e a l'é parlà specialment an Russia.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Bezhta a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Lenga Bokoto
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Bokoto o Bokoto a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Repùblica Centrafrican-a.<BR> <BR>
Lenga Bezhta
Còdes ISO
<BR>
Faou
Faou a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 11,89 km², con 1.522 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 128 ab/km².
Lenga Bezhta
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kap
Faou
🇫🇮
Lenga Bokoto
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Banda, sentro ossidental a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bdt
Lenga Kuk
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kuk o Kuk a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Cameron.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kuk a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kfn
Montarossa
Montarossa a l'é na frassion dla comun-a ëd Servere, ant la provincia ëd Coni. J'abitant as ciamo montarossin.
Arferiment
🇫🇮
Augusto Portiglia
Poeta an lenga piemontèisa. Augusto Portiglia a l'era nà ai 20 ëd novèmber 1884.
A l'avìa ancaminà soa atività poética an colaborand për tanti agn a 'L Birichin e ij sò vers a son ëdcò stàit ospità da Pinin Pacòt an sij Brandé. A l'é mòrt ai 6 dë dzèmber 1976. 🇫🇮
Lenga Oku
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Oku a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=oku
Lenga breton-a
Pais andoa a l'é parlà
thumb|Difusion dël breton (2004) La lenga breton-a ò breton a l'é parlà dzortut an Brëtagna, val a dì an Fransa.
Ëdcò se ël breton a l'é parlà an Fransa, a l'é na lenga séltica insular përché a l'é stàit portà an Fransa ant ij sécoj ch'a fan VI e VII da 'nt j'ìsole britàniche. Costa a l'é la base dla lenga, ma vàire paròle dël dialèt vanetèis a arvelo 'd paròle vnùite dal parlé gal-romanz ch'a-i era prima e 'd paròle séltiche vnùite probabilman d'la veja lenga gala.
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël breton a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bre
🇫🇮
Finlayson Lake Airport
Ël Finlayson Lake Airport a l'é n'aeropòrt localisà a Eagle Plains, Yukon, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l'é CFT3.
Lühmannsdorf
Lühmannsdorf a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Ostvorpommern, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
A aparten a l'aministrassion ëd Züssow.
Lenga Gbaya-Bossangoa
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Gbaya-Bossangoa o Gbaya-Bossangoa a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Repùblica Sentrafrican-a.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Gbaya-Bossangoa a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gbp
Sagnes-et-Goudoulet
44.79111°N, 4.22667°W
Sagnes-et-Goudoulet a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 25,02 km², con 131 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 5 ab/km².
🇫🇮
Lenga Kayan, Busang
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kayan, Busang o Kayan, Busang a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Indonesia (Kalimantan).<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kayan, Busang a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bfg
🇫🇮
Arquà Petrarca
right|140px Arquà Petrarca a l'é un comun dël Véneto ëd 1.846 abitant, an provincia ëd Pàdoa.
Aministrassion
thumb|right|200px|La tomba ëd Francesco Petrarca Ël sìndich a l'é Luca Callegaro (da l' 8/06/2009).
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga jehai
Pais an dova a l'é parlà
La lenga jehai o Jehai a fa part ëd le lenghe Austro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut ant la penìsola dla Malaysia.
Gujan-a
La Gujan-a (Guyana an anglèis) a l'é un pais dl'América meridional.
Lenga jehai
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Jehai a peul esse:
Esterzili
right|140px Esterzili (Istersìli an sard) a l'é un comun dla Sardëgna ëd 773 abitant, an provincia ëd Càliari.
Lenga jehai
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=jhi
Lenga còrnica
thumb|Agn ëd l' estinsion dla lenga còrnica an Cornvaja La lenga còrnica ò cornvajèis ò Cornish a l'é na lenga mòrta dël 1777, che adess as sërca ëd fé arvive.
Gujan-a
A confin-a con Venessuela, Suriname e Brasil e a l'é bagnà da l'Océan Atlàntich.
Esterzili
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pietro Occhipinti (dal 30/05/2006).
Schlanders
right|140px Schlanders (Silandro për j'italian) a l'é un comun ëd 5.928 abitant dla provincia ëd Bolsan (Region Autònoma Trentin-Sud Tiròl).
Lenga còrnica
Pais an dova a l'era parlà
A l'era parlà dzortut an Cornvaja, val a dì an Anghiltèra.<BR> <BR>
Schlanders
Aministrassion
thumb|right|200px|Ël cioché (a l'é 'l pi àut dël Sud-Tiròl) Ël sìndich a l'é Johann Wallnöfer (dal 9/05/2005).
Lenga còrnica
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Cornish a peul esse:<BR> <BR>
Schlanders
Sità gemelà
Schlanders a l'é gemelà con:
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga còrnica
Còdes ISO
<BR>
Miandeul
Miandeul (pronùnsia local: [mjan'dø] ; an italian: Migliandolo) a l'é l'ùnica frassion dla comun-a ëd Portacomé, ant la Provincia d'Ast.
Gujan-a
La capital a l'é Georgetown.
Esterzili
Arferiment
🇫🇮
Sioux Lookout Airport
Ël Sioux Lookout Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Sioux Lookout, Ontario, Canadà.
Miandeul
Arferiment
🇫🇮
Gujan-a
A l'ha na surfassa ëd 214.969 km² e a conta anviron 750.000 abitant.
Anté ch'as treuva
300px|center
Organisassion polìtica
La Gujan-a (nòm ofissial: Co-operative Republic of Guyana) a l'é un-a repùblica.
Ël president a l'é Irfaan Ali (dal 2020).
🇫🇮
Lenga còrnica
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cor
Noves
Noves a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd Bouches-du-Rhône. A së stend për na surfassa ëd 27,92 km², com 4845 abitant, scond ël censiment dël 2005, con na densità ëd 173 ab/km².
Juglans regia
Descrission
La nosera a l'é n'erbo ëd dimension assè gròsse e a riva a n'autëssa ëd 15 o 30 méter. A l'ha un tronch goregn e drit e ij branch a formo na còma larga e ariondà. La scòrsa a l'é grisa, da giovo seulia, peui a ven pi grotolùa con ëd chërpure ant ël sens dël longh ant le piante pi veje.
Le feuje a son gropà a bocc e a l'han na forma oval. A son vërde lùcide an sla part dëdzora e na frisa pi spalie da sota.
La nos
Ël frut ëd s'erbo, la nos, a l'ha na forma oval e a l'é già bin dësvlupà a la fin ëd giugn. A l'ha na pleuja vërda carnosa, la ròla; andrinta as forma la nos, con la part legnosa, la greuja, dividùa an doe part. Andrinta a la greuja a-i é ël garij, ëdcò ciamà galucio, ch'a l'é na smens mangiativa.
Distribussion
La nosera a chërs ëd fasson ëspòtica an Asia Minor e an Grecia.
Notissie
La nosera a peul sorpassé ël sécol ëd vita.
Noves
🇫🇮
Juglans regia
Notissie
Ant la meisin-a tradissional piemontèisa as deuvro le feuje për soagné giaunissa, èrpete, scròfola, linfatism, pèrdite bianche vaginaj, bognon.
Ël bòsch, ëd color brun fonsé, a l'é bon për fabriché 'd mobilia o për l'ebanisterìa.
La ròla a conten na sostansa maròn dël midem nòm e a l'era dovrà për tenze.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Nuez আখরোট Nuco Iuglans Haʼałtsédii Orah Orech (rod) அக்ரூட்
Ostrya carpinifolia
thumb|right|Le fior fomela
Descrission
Costo artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Distribussion
Da finì.
Notissie
Da finì.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Amanita ceciliae
Descrission
Capel fin a 15 cm., da mon oliva a brunastr, soagnà da fiòch o plache grise. Lamele pòch s-ciasse, da bianche a grisastre. Fil fiocos. Gamba àuta fin a 20 cm. e larga fin a 2,5 cm., tigrà-marcà con dij peil gris giari motobin sombr. Euv spess, cotonos, gris sënner, motobin fràgil.
Ambient
A chërs sota latifeuje.
Comestibilità
A ven dàita për comestìbil.
Wellington
200px|thumb|right|Panorama Wellington a l'é la capital dla Neuva Zelanda.
A conta 381.900 abitant (2008).
Anliure esterne
🇫🇮
Dammard
Dammard a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 7,96 km², con 418 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 52 ab/km².
🇫🇮
Novellara
Novellara (Nuvalêra an dialèt arzan) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna ëd 13.607 abitant, ant la provinsa 'd Res ëd l'Emilia.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Elena Carletti (dal 26/05/2014, scond mandà dal 27/05/2019).
Arferiment
thumb|left|300px|Piassa Unità d'Italia e la cesa ëd Sant Ësteo
Neuva Zelanda
thumb|right|160px La Neuva Zelanda (New Zealand an angleis, Aotearoa an maori) a l'é un pais dl'Osseania.
La capital a l'é Wellington.
A l'ha na surfassa ëd 268.680 km² e a conta anviron 5.132.690 abitant.
Francesco Petrarca
thumb|right|200px|Francesco Petrarca (Firense, Ufissi) Scritor e poeta an latin e an italian.
Neuva Zelanda
Anté ch'as treuva
center|300px
Francesco Petrarca
Francesco dë sgnor Petracco, dit Petrarca, a l'era nassù a Aress ai 20 ëd luj dël 1304 e a l'è mòrt a Arquà Petrarca ai 19 ëd luj dël 1374.
Neuva Zelanda
Lenghe ofissiaj
La Neuva Zelanda a l'ha tre lenghe ofissiaj: l'anglèis, parlà dal 98% dla popolassion, ël maori, parlà dal 4% dla popolassion e la lenga dij segn.
Francesco Petrarca
Dël 1311 ij sò a l'avìo tramudà a Carpentras, davzin a Avignon. Për ses agn ël fieul a l'ha studià drit, a Montpellier e peui a Bològna; peui a l'ha chità e, dël 1326, a l'ha arseivù j'órdin minor a Avignon.
Neuva Zelanda
Organisassion polìtica
La Neuva Zelanda a l'é un regn dël Commonwealth.
Francesco Petrarca
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Neuva Zelanda
Organisassion polìtica
L'argin-a a l'é Carl III dël Regn Unì.
Ël prim ministr a l'é Chris Hipkins (dal 2023).
Nòti
🇫🇮
Lenga Lamnso'
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Lamnso'  o Lamnso'  a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Cameron.<BR> <BR>
Grub
Grub a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton d' Appenzell Estern, con sirca 1.012 abitant. A së stend për na surfassa ëd 4,26 km², con na densità ëd popolassion ëd 238 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Eggersriet (SG), Heiden, Rehetobel.
Lenga Lamnso'
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Lamnso'  a peul esse:<BR> <BR>
Lenga Gbaya-Bozoum
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Gbaya-Bozoum o Gbaya-Bozoum a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Repùblica Sentrafrican-a.<BR> <BR>
Lenga Lamnso'
Classificassion
<BR>
Lenga Gbaya-Bozoum
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Gbaya-Bozoum a peul esse:<BR> <BR>
Lenga Lamnso'
Còdes ISO
<BR>
Lenga Gbaya-Bozoum
Classificassion
<BR>
Querétaro
right|thumb|300px|Posission dlë Stat
Lenga Lamnso'
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lns
Querétaro
Ël Querétaro de Arteaga, o mach Querétaro a l'é në stat federal dël Méssich. A l'ha na surfassa d'11.658 km² e na popolassion d' 1.593.000 abitant.
A confin-a a nòrd con jë stat ëd San Luis Potosí e Guanajuato, a est con lë stat ëd Hidalgo, a sud con jë stat ëd Michoacán de Ocampo e dël Méssich, a òvest con lë stat ëd Guanajuato.
La capital a l'é Santiago de Querétaro, ciamà bele mach Querétaro (596.450 abitant) ch'a l'é 'cò la sità pì popolà dlë stat. N'àutra sità con pì che 100.000 abitant a l'é San Juan del Río.
Lenga Gbaya-Bozoum
Còdes ISO
<BR>
Querétaro
left|thumb|150px|Ansëgna dlë Stat
🇫🇮
Lenga Gbaya-Bozoum
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gbq
Dampleux
Dampleux a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 8,19 km², con 380 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 46 ab/km².
🇫🇮
Suriname
Ël Suriname a l'é un pais dl'América meridional.
Schluderns
right|140px Schluderns (Sluderno për j'italian) a l'é un comun ëd 1.840 abitant dla provincia ëd Bolsan (Region Autònoma Trentin-Sud Tiròl).
Suriname
A confin-a con Gujan-a, Gujan-a Fransèisa e Brasil e a l'é bagnà da l'Océan Atlàntich.
Gavignano
Gavignano a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Roma, con sirca 1.758 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 14 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 126 ab/km quadrà. A confin-a con Anagni (FR), Montelanico, Paliano (FR), Segni.
Suriname
La capital a l'é Paramaribo.
Schluderns
Popolassion
Ël 97,82 % dj'abitant ëd Schluderns a l'é 'd lenga tedesca, ël 2,18 % a l'é 'd lenga italian-a.
Gavignano
🇫🇮
Suriname
A l'ha na surfassa ëd 163.820 km² e a conta anviron 450.000 abitant.
Schluderns
Aministrassion
thumb|right|200px|Ël sentr dël pais Ël sìndich a l'é Erwin Wegmann (dal 9/05/2005).
Lenga galèisa
thumb|Difusion dël galèis (2011)
Pais andoa a l'é parlà
La lenga galèisa o galèis (galèis: Cymraeg) a l'é parlà specialment ant la region ossidental dla Gran Brëtagna, visadì an Gàles, e ëdcò 'nt ël Chubut, na colònia galèisa 'nt la Patagònia Argentin-a.
Saint-Agrève
Saint-Agrève a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 48,56 km², con 2 688 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 55 ab/km².
Suriname
Organisassion polìtica
Ël Suriname (nòm ofissial: Republiek Suriname) a l'é un-a repùblica.
Lenga galèisa
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Cymraeg a peul esse:
Saint-Agrève
🇫🇮
Provincia ëd Bològna
right|140px La Provincia ëd Bològna a l'é an Emilia-Romagna e a comprend 60 comun.
Schluderns
Anliure esterne
🇫🇮
Suriname
Organisassion polìtica
Ël president a l'é Chan Santokhi (dal 2020).
Provincia ëd Bològna
A l'ha na surfassa ëd 3.703 km² e a conta 944.297 abitant.
Suriname
Organisassion polìtica
🇫🇮
Provincia ëd Bològna
Sò capleugh a l'é Bològna.
Geografìa
A confin-a a nòrd con la provincia ëd Fërara, a est con la provincia ëd Ravënna, a sud con la Toscan-a (provinse ëd Firense, Prato e Pistòja) e a òvest con la provincia ëd Mòdena.
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga galèisa
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cym
Gal (Grinzane)
Gal (Gallo an italian) a l'é na frassion dla comun-a ëd Grinzane, ant la provincia ëd Coni. 🇫🇮
Lenga Dido
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Dido o Dido a fa part dle lenghe nòrd-caucasian-e e a l'é parlà specialment an Russia.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Dido a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ddo
Whale Cove Airport
Ël Whale Cove Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Whale Cove, Nunavut, Canadà.
Fisher Branch Airport
Ël Fisher Branch Airport a l'é n'aeropòrt localisà a Fisher Branch, Manitòba, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l'é CKX4.
Lenga minriq
Pais an dova a l'é parlà
La lenga minriq o Minriq a fa part ëd le lenghe Austro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut ant la penìsola dla Malaysia.
Sahara
thumb|300px|Na plancia dël Sahara dal satélit. thumb|left|175px|Un treno ëd fer e ëd mineraj ch'a traversa ël Sahara ossidental an Mauritania.
Lenga minriq
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Minriq a peul esse:
Sahara
Ël desert dël Sahara a resta ant l'Àfrica setentrional e a l'é lë scond pì gròss desert dël mond (d'apress ëd l'Antàrtide ). A l'é quase 9.065.000 chilòmeter quàder. Cheich siensià a penso che a sia vej ëd 2,5 milion d'agn. A l'é ël pòst pì càud ëd la Tèra ma a l'é nen ël pì sech (ël pòst pì sech a l'é ël desert d'Atacama, ant l'América meridional). Ël nòm Sahara a ven da na paròla an lenga aràbica, صحر, che a veul dì desert.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga minriq
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mnq
Genazzano
Genazzano a l'é na comun-a italiana dla region dël Lassio, provincia ëd Roma, con sirca 5.314 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 32 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 166 ab/km quadrà. A confin-a con Capranica Prenestina, Cave, Colleferro, Olevano Romano, Paliano (FR), Rocca di Cave, San Vito Romano, Valmontone.
🇫🇮
Provincia ëd Piasensa
La Provincia ëd Piasensa a l'é an Emilia-Romagna e a comprend 48 comun.
A l'ha na surfassa ëd 2.859 km² e a conta 944.297 abitant.
Sò capleugh a l'é Piasensa.
Geografìa
A confin-a a nòrd e a òvest con la Lombardìa (provinse ëd Lòd, Cremon-a e Pavìa), a òvest con ël Piemont (provincia ëd Lissandria), a sud con la Liguria (provincia ëd Génoa) e a est con la provincia ëd Parma.
Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Massimo Trespidi (da l' 8/06/2009).
Anliure esterne
🇫🇮
Carlo Denina
thumb|right|200px|Carlo Denina Scritor ëstòrich anluminista. Carlo Denina a l'era nassù a Revel ël 18 ëd fërvé dël 1731 e a l'é mòrt a Paris ël 5 dë dzèmber dël 1813. A l'era ancarià a l'Academia 'd Berlin.
A sostnìa che a ventava soagné dij test teatraj, ëd fàule për le masnà a la scòla e dij test religios an lenga piemontèisa.
La Feuillée
La Feuillée a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 30,83 km², con 651 abitant,<ref>populations légales 2006 sur le site dël l’INSEE scond ël censiment dël 2006, con na densità ëd 21 ab/km².
Arferiment
🇫🇮
Peypin
Peypin a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd Bouches-du-Rhône. A së stend për na surfassa ëd 13,35 km², com 5097 abitant, scond ël censiment dël 2004, con na densità ëd 381 ab/km².
🇫🇮
Canson ëd j'euv
Soma partì da le nòstre ca, ch’a-i è la prima sèira<BR /> për venive a saluté, për deve la bon-a sèira<BR />
Bon-a sèira signor padron, ed anche a padron-a<BR /> Soma mnù canté e soné feve la serenata<BR />
Dvòte tocava spetè 'n quart d’ora, mes’ora o n’ora. E le temperature 'n Quarésima a-i era bastansa crùe.
Son-a son-a sonador, che l’oma desviaje<BR /> A l’avio ij ciar dëstiss, adess a l’han viscaje<BR />
L’è già ‘n pess che soma për stra, l’oma già ‘l fià ch’a manca<BR /> La padrona surtirà e porterà na banca<BR />
E se ‘n costa casa sì a j’è ‘n padron borèive<BR /> chiel a pija la pinta ‘n man e peui an dà da bèive<BR />
A l'e pa ën fratocin, l’è ‘n ciucia-caramele<BR /> Chiel a-j pias ëndé fé l’amor con le fijete bele<BR />
La part central a l'è l'arcesta dj'euv e 'n passà 'n minca ciabòt a-i ero chèich galin-e ch'a spitassavo 'nt la cort.
Òhi se veuli dene dj’euv de le vòstre galin-e<BR /> A l’han din-lo ij vòstri avzin, ch’a l’evi le gòrbe pin-e<BR />
Òhi se veuli dene dj’euv de la galin-a rossa<BR /> A l’han din-lo ij vòstri avzin ch’a l’è tre di ch’a possa<BR />
Òhi se veuli dene dj’euv fene pa pì penare<BR /> Se la lun-a a ciapa ij brich e noi dobbiamo andare<BR />
Ant le ca andoa a-i era na tòta o na sposa giovo, as fasìo tuti ij compliment dël cas e j'auguravo fertilità. E se ‘n costa casa sì, a-i è na sposa bela<BR /> na dosen-a e mesa s'euv a-j fa passé 'nt pela<BR />
E se ‘n costa casa sì, a-i è na sposa ‘n gamba<BR /> Na dosen-a e mesa d’euv a-j fa passé sot-gamba<BR />
E se ‘n costa casa sì, a-i è na sposa brun-a<BR /> St’ann ch’i ven a si di-sì, farà svanté la cun-a<BR />
A la fin a riva 'l moment d'ëndé a canté 'n n'àuta cort. As ringrassìa ciamand ëscusa d'essi arivà sensa felo savèj. Ma as dà 'dcò apontament a l'ann ch'a vnirà.
Ringrassioma signor padron ed anche a padron-a<BR /> se vivroma ‘n sanità, n’àutr’ann ritorneroma<BR /> Oh scusene signor padron la nòstra impertinensa<BR /> Soma mnù canté e soné sensa ciamé licensa<BR />
Oh scusene signor padron se soma girolàire<BR /> Quand che l’abio quat masnà, giroma pa pì vàire...<BR />
A-i è 'dcò le stròfe dle maledission për coj ch'a deurbo nen, ma a fan nen part ëd la version ëd Pocapaja.
Auguroma 'nt sa ca di ch'a-i sìa na gran sicin-a<BR /> a jë schèissa la crësta 'l gal e 'l cu' a la galin-a<BR />
Second l'insegnament ëd Chino Galvagn, mìtich sonador d'armòni a boton ëd la frassion Sarzèt, coste stròfe a vnisìo nen cantà përchè micadun a podava avèj soe rason, përsonaj o familiar, për nen deurbi.
🇫🇮
Grange
Grange (Grange di Front an italian) a l'é na frassion dla comun-a ëd Front, ant la provincia ëd Turin (ant ël Canavèis). Sò abitant as ciamo grangiòt.
Arferiment
🇫🇮
Saint-Alban-Auriolles
44.42694°N, 4.29972°W
Saint-Alban-Auriolles a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 17,57 km², con 736 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 41 ab/km².
🇫🇮
Amanita umbrinolutea
Descrission
Com l'Amanita battarrae, ma pì arbusta e pì àuta.
Ambient
A chërs sota latifeuje, a l'ha pì car la montagna.
Comestibilità
A ven dàita për comestìbil.
Lenga gaélica clàssica
Pais an dova a l'é parlà
La lenga gaélica clàssica o gaélich clàssich a l'é na lenga leteraria mòrta tra 'l 1700 e 'l 1800. A l'era scrivùa dzortut an Irlanda e an Scòssia.<BR> <BR>
Lenga Gbanu
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Gbanu o Gbanu a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Repùblica Sentrafrican-a.<BR> <BR>
Amanita umbrinolutea
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Gbanu
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Gbanu a peul esse:<BR> <BR>
Lenga gaélica clàssica
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël gaélich clàssich a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Lenga Gbanu
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gbv
Lenga gaélica clàssica
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ghc
Lenga Bahau
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Bahau o Bahau a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Indonesia (Kalimantan).<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Bahau a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bhv
Lenga Hinukh
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Hinukh o Hinukh a fa part dle lenghe nòrd-caucasian-e e a l'é parlà specialment an Russia.<BR> <BR>
Lenga Bahau
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Hinukh
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Hinukh a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gin
Pangnirtung Airport
Ël Pangnirtung Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Pangnirtung, Nunavut, Canadà.
Lenga Vengo
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bav
Lenga mintil
Pais an dova a l'é parlà
La lenga mintil o Mintil a fa part ëd le lenghe Austro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut ant la penìsola dla Malaysia.
Populus tremula
Descrission
Ël Populus tremula a l'é 'l pi cit albronòt europé, da rair a riva a 15 m. Ël trëmmo a l'ha la scòrsa seulia verd argentà che, dle vire, a ven maròn o grisastra e dij ramet ch'a sbërluso. A peul conòss-se al vòl për soe feuje scasi sircolar, che a tërmolo dzor ij ramet ëdcò a la mìnima frisa d'aria. Le feuje, a forma 'd cheur e nen dentà, a nasso dai but ch'a buto dal pe dla pianta e ch'a peulo fé dij busson. Prima che a sponto le feuje, l'erbo mas-cc a fà dle fior sedose longhe 4-8 cm, j'erbo feminin a fan dle fior vërde ch'a ven-o bianche an magg, quand a dròco jë smens lanose.
Notissie
As peul trovesse ant ij bòsch ùmid, ant le file 'd sev, ant le bruere, sovens an compagnìa dla biola bianca. Ant ij bòsch soa presensa as nòta për le feuje ch'a marso pian e a resto sot forma 'd letera për tut l'invern.
Michoacán de Ocampo
right|thumb|300px|Posission dlë Stat
Ël Michoacán (nòm antregh Michoacán de Ocampo) a l'é në stat federal dël Méssich. A l'ha na surfassa ëd 58.667 km² e na popolassion ëd 3.988.000 abitant.
A confin-a a nòrd con jë stat ëd Guanajuato e Querétaro de Arteaga, a est con lë stat federal dël Méssich, a òvest con jë stat ëd Jalisco e Colima, a sud-est con lë stat ëd Guerrero, a sud-òvest con l'Océan Passìfich.
Ël Michoacán a l'é formà da 113 munissipalità. La capital a l'é Morelia (608.049 abitant), ch'a l'é 'cò la sità pì popolà dlë stat. D'àutre sità con pì che 100.000 abitant a son Uruapan, Zamora, Lázaro Cárdenas, Zitácuaro, Apatzingán e Hidalgo.
🇫🇮
Stefan Banach
Stefan Banach (nassù a Cracòvia ij 30 ëd mars dël 1892, mòrt a Lwów, al di d'ancheuj Lviv, ij 31 d'ost dël 1945) a l'era un matemàtich, un dj'animator dla Scòla matematica ëd Lwów ant la Polònia an tra le doe guère. A l'era an bon-a sostansa n'autodidata an matemàtica e sò geni a l'é stàit dëscoatà për asar da Hugo Steinhaus.
Ant ël 1916 a-i ancàpita n'episòdi crussial për soa vita e për ël dësvlup dla matemàtica an Polònia. Hugo Steinhaus antramentre ch'a spassgiava a Cracòvia davzin a 'n giardin, a sent përnonsié le paròle «mzura ëd Lebesgue» e a fa conossensa ëd doi aprendista matemàtich, Stefan Banach e Otton Nikodym; con lor a fa amicissia e a decido ëd fondé na sossietà matemàtica: a sarà la Sossietà matemàtica ëd Cracòvia nassùa ant ël 1919 ch'a dventrà ant ël 1920 la Sossietà Matemàtica Polonèisa. An colaborassion con Steinhaus, Banach a scriv ij sò prim travaj ëd matemàtica, dlongh d'àut livel. Ant ël 1920 a dventa assistent ëd Lomnicki a l'Università Técnica ëd Lwów e con chiel a oten na qualìfica matemàtica con la tesi Operassion an sj'ansem astràit e soe aplicassion a j'equassion antëgraj, euvra che scond tanti a marca la nàssita dl'anàlisi fonsional. Ant ël 1922 a l'Università Jan Kazimierz ëd Lwów a oten l'abilitassion a l'ansegnament dla matemàtica con na tesi an sla teorìa dla mzura e con decret dël cap dlë stat a l'é nominà professor ëstrasordinari ëd matemàtica. Ant ël 1924 a dventa professor universitari e fin-a al 1939 a peul dedichesse a l'arserca matemàtica con d'arzultà amportant.
A l'é d'ës perìod-sì ch'a s-ciòd la Scòla matemàtica ëd Lwów, ch'a comprendìa an tra j'àutri Mazur, Nikodym, Ulam e Schauder: costi matemàtich as rancontravo soèns al Café scossèis për parlé 'd sò travaj.
Banach e Steinhaus a fondo ant ël 1929 e peui a dirigio l'amportant periòdich Studia Mathematica. Ant ël 1931, Banach e Steinhaus da Lwów e Knaster, Kazimierz Kuratowski, Stefan Mazurkiewicz e Wacław Sierpiński da Varsavia a anandio la colan-a Mathematical Monographs. Ël prim volum dla colan-a a l'é la Théorie des opérations linéaires ëd Banach, tradussion dël 1932 dla Teoria operacji liniowych scrivùa ant ël 1931. An tra j'euvre ëd Banach costa a l'é considerà la pì anfluenta.
A lë s-ciòp dla sconda guèra mondial Banach a l'é pressident dla Sossietà Matematica Polonèisa. Lwów a l'é ocupà da j'armade soviétiche e a resta fin-a al 1941 an regim d'ocupassion militar. Malgré sòn, a Banach, mèmber corispondent dl'Academia dle Siense dla RSS dl'Ucrain-a e an fiamengh rapòrt con vàire matemàtich dl'Union Soviética, an particolar con Sobolev e Alexandrov, a ven consentì ëd goerné la càtedra e ëd fé arserca. Ant ël 1941 për Lwów a-i ancamin-a n'ocupassion brutal dl'Almagna nasista; Banach a riess a dzorvive an vagnand-se ël pan alimentand con sò pròpe sangh ij poj dovrà për n'arserca an sla frev tifoidea mnà da Rudolf Weigl. An costi agn soa salute a declin-a e a-i ven un càncher ai polmon, dont a muirà. Ant ël 1944 ij soviétich a pijo torna Lwów a j'alman e a la unisso a l'Union Soviética. Banach a meuir prima ëd podèj esse rampatrià an Polònia e a l'é sotrà al campossanto Lychakivskiy.
Sò travaj
Banach a l'é considerà ël fondador dl'anàlisi fonsional, argoment dont a l'ha anandià na tratassion sistemàtica, dësvlupand j'arzultà precedent an sj'equassion antëgraj ëd Vito Volterra, Eric Ivar Fredholm e David Hilbert.
Vers ël 1920 a smon la nossion dë spassi vetorial normà, concet ch'a l'era ant l'aria a l'época, dagià che Riesz, Hahn, Helly e Wiener a na dan na definission ant l'istess moment. Tutun a l'é chiel ch'a riess a sfrutela al mej.
A antroduv e a studia j'operator continuo; a fa vëdde che soa continuità a l'é equivalenta a l'esistensa ëd na costanta real positiva K tal che, për tuti j'x, e a stabiliss che si (F_n) a l'é na sequensa d'operator continuo ch'a convergg ëd fasson sempia a F, antlora F a l'é ëdcò chiel n'operator continuo.
Dël 1929, Banach a smon la nossion ëd doal topològich, an generalisand le relassion trovà da Riesz antra jë spassi L^p e L^q cand.
Vers l'istessa época a antroduv ël gionzù ëd n'operator continuo e a generalisa ël teorema dimostrà da Hahn e ch'a pòrta ël nòm dij doi. A generalisa j'arzultà ëd Baire a jë spassi métrich complet, lòn ch'a-j permët ëd dimostré d'arzultà anteressant: ël teorema dël gràfich sarà; l'esistensa ëd fonsion continue sensa pont ëd diferensiabilità an dovrand ël teorema ëd categorìa ëd Baire; ël satì ëd coste fonsion andrinta a lë spassi dle fonsion continue dotà dla norma dla convergensa uniforma. A caraterisa le fonsion a variassion limità ant un teorema vnù conossù con ël nòm ëd teorema dl'andicatris ëd Banach.
Banach a l'é anteressasse al problema dla mzura universal, smonù da Hausdorff. Chiel-sì a l'avìa fàit vëdde che për minca n \geq 3 a-i é gnun-a fonsion μ definìa an sij sot-ansem limità d'\mathbb R^n, invarianta sota traslassion e rotassion, tal che për tuti j'A e B disgionzù,. Banach a l'ha costruì n'aplicassion parèj për n=1 e n=2. Dël 1923, ant un travaj ansema a Tarski, a dimostra ël paradòss ch'a pòrta ij sò nòm.
A l'ha dàit ëdcò na contribussion amportanta a la teorìa dj'ansem e a la teorìa dij polinòmi ortogonaj.
A l'ha dit
Stanisław Marcin Ulam, n'àutr matemàtich dla scòla matemàtica ëd Lwów, a atribuiss an soa autobiografìa a Stefan Banach cost aforisma: ''Ij matemàtich brav a riesso a vëdde j'analogìe. Ij grand matemàtich a riesso a vëdde j'analogìe an tra j'analogìe.''
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Lenghe amto-musan
Lenghe amto-musan
Le lenghe amto-musan a son na cita famija lenghìstica parlà ant l'ìsola ëd Papua Neuva Guinea. Coste lenghe a son, com un pòch tute cole dla Neuva Guinea, caraterisà da esse bastansa diferente l'una da l'àutra e parlà da cit grup ëd përson-e.
Scond Colin Renfrew, un famos lenghista, costa situassion a l'é caraterìstica dle famije lenghìstiche che a son creasse an mentre ëd la dispersion inissial ëd l'umanità. Scond Renfrew, alora, i popoj dla Neuva Guinea a son mai cambià, dòp la colonisassion inissial dël pais.
Le lenghe amto-musan a son:
Lenga Wushi
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Wushi o Wushi a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Cameron.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Wushi a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bse
Folgoët
Folgoët a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 9,76 km², con 3.094 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 317 ab/km².
🇫🇮
Lenghe alacalufan
La famija dle lenghe alacalufan a l'é na cita famija ëd lenghe (doe lenghe) parlà da le popolassion native dl'América meridional, an Cile.
La lenga kakauhua a l'é mòrta e la lenga qawasqar a ven considerà, ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), com part dël branch dle lenghe andean ëd la super-famija dle lenghe amerindie.
Le lenghe alacalufan a farìo alora part dël branch dle lenghe andean ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:
Le lenghe alacalufan a son:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Stilfs
right|140px Stilfs (Stelvio për j'italian) a l'é un comun ëd 1.266 abitant dla provincia ëd Bolsan (Region Autònoma Trentin-Sud Tiròl).
Popolassion
Ël 97,66 % dj'abitant ëd Stilfs a l'é 'd lenga tedesca, ël 2,26 % a l'é 'd lenga italian-a, ël 0,08 % a l'é 'd lenga ladin-a.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Josef Hofer (dal 9/05/2005).
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga Kayan, Baram
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kayan, Baram a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kys
Carlo Bianco
Carlo Bianco a l'era nà a Barge ai 10 d'avril 1795. Sò pare Giovanni Battista, avocat a Turin, a l'era stàit fàit pòchi agn prima cont ëd Saint-Jorioz da re Vitòrio Medeo III.
Carlo a l'avìa ancaminà jë studi ëd drit a l'università ëd Turin; rivaje la restaurassion, a l'é stàit anandià a la cariera militar. Dël 1815 a l'era sot-tenent e doi agn apress tenent ant ij dragon dël re. Ëd mars 1821 a Lissandria a l'ha contribuì a angagé sò regiment ant ël moviment constitussional. A l'ha fàit part ëd la gionta arvolussionaria ëd cola sità, a l'ha combatù a Noara e a Borghi, peui a l'é andà an esili an Spagna, colpì an soa assensa da la condana a mòrt.
A l'é peui intrà ant ël moviment arvolussionari, prima con Buonarroti, peui con Mazzini e la Giovo Italia. Partì torna për la Svìssera e peui a Brussel, finì an miseria e pien ëd débit, dël 1843 a l'é massasse an campand-se ant un canal. Sò còrp a l'é stàit artrovà ai 16 ëd giugn 1843.
Genzano di Roma
Genzano di Roma a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Roma, con sirca 21.654 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 18 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 1203 ab/km quadrà. A confin-a con Ariccia, Lanuvio, Nemi, Velletri.
🇫🇮
Hidalgo
right|thumb|300px|Posission dlë Stat
Pierre Simon de Laplace
thumbnail|200px|destra|Pierre Simon de Laplace Matemàtich, fìsich e astrònom. Pierre Simon de Laplace a nass a Beaumont-en-Auge da na modesta famija ëd paisan norman ai 23 ëd mars dël 1749. Ëd soa anfansia e soa gioventura as sa pòch, përchè chiel a l'era genà da soe orìgin ùmij.
Soa anstrussion a l'é cudìa da 'd rich avzin. A 16 agn a l'é admetù a l'Università ëd Caen pr'ëstudié teologìa, ma as anteressa dzortut ëd matemàtica. A frequenta la scòla militar ëd Beaumont anté ch'a dventa ansegnant ëd matemàtica e dël 1767 a tramuda a Paris con ëd litre d'arcomandassion e a sërca d'aprocé d'Alembert, che a l'época a l'era al cò ëd soa fama. Nen avend d'arzultà, a scriv na litra an sij prinsipi dla mecànica; lesula, d'Alembert a-j treuva un pòst da professor ëd matemàtica a l'École Militaire (dël 1784 a esaminrà Napoleon Bon-a-part an duvertand-je la cariera d'ufissial d'artijeria). Dël 1773 a intra a l'Academia dle Siense coma mèmber assosià; a l'é nominà mèmber përmanent ant ël 1785.
Grinsan
Grinsan o Grinsane (Grinzano an italian) a l'é na frassion dla comun-a ëd Servere, ant la provincia ëd Coni. Sò abitant as ciamo grinsanin.
Pierre Simon de Laplace
A l'era nen anteressà a j'idèje arvolussionarie, ma apress la rivolussion a l'é campasse ant la polìtica e a l'ha travajà a la sistemassion dël sistema métrich decimal, an fasend part dla prima comission ancarià ëd serne j'unità dë mzura fondamentaj. A l'ha ëdcò fàit part ëd le comission për l'anstitussion ëd la Scòla politécnica e ëd la Scòla normal.
Hidalgo
A confin-a a nòrd con jë stat ëd San Luis Potosí e Veracruz, a est con lë stat ëd Puebla, a sud con lë stat ëd Tlaxcala e con lë stat federal dël Méssich, a òvest con lë stat ëd Querétaro de Arteaga.
Grinsan
Arferiment
🇫🇮