cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cagnòla
Famija ëd pitor. Tomà Cagnòla e ij sò fieuj Gioann, Fransèsch e Sperandìo a son ëstàit ansem a Gaudensio Ferrari da Valdugia j'esponent prinsipaj dla pitura noarèisa dij secoj XV e XVI.
As conòss nen soa sorgiss, bele se la tradission a-i veul originari ëd Gosan (NO). Lòn ch'a l'é bin documentà a l'é soa botega an Noara e soa atività pitòrica ant ël noarèis, da la Bassa a l'Òssola, e an Valsesia, andoa as peul trové vàire afrèsch realisà da costa famija d'artista ant la cesa ëd San Gioann a Quaron-a. 🇫🇮
Lenga Salampasu
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Salampasu o Salampasu a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Salampasu a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Sant'Andrea del Garigliano
Sant'Andrea del Garigliano a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Frosinon, con sirca 1.589 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 16,86 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 99 ab/km quadrà. A confin-a con Castelforte (LT), Rocca d'Evandro (CE), Sant'Ambrogio sul Garigliano, Sant'Apollinare, Vallemaio.
Lenga Salampasu
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=slx
Belmonte Piceno
Arferiment
🇫🇮
Sien-a
Sien-a (Siena an italian) a l'é na sità dla Toscan-a ëd 54.123 abitant, capleugh ëd l'omònima provincia.
Stòria
La sità a së slarga e a dventa lìbera comun-a a parte dal sécol ch'a fà XII, con l'elession ëd cónsoj.
A la mòrt ëd l'imperator Federich II, Firense e Sien-a as frontegio an na bataja vnùa arnomà ël 4 Stèmber 1260, ai pe dla colin-a Montaperti, a est ëd Sien-a. Bele che l'armèja dij guelf fiorentin a fussa bin pi numerosa, ij ghiblin senèis a l'han trionfà giutà da le sità alià, Pisa e Corton-a, partisan-e dl'imperator, e dij sivalié alman mandà dal re Manfred, fieul ëd Federich II.
A la mità dël sécol ch'a fà XIV la classa dij mërcant a riva al podèj. Cost-sì a cangia peui 'd man vàire vire fin-a a che, dël 1555, apress n'assedi afros, j'8000 dzorvivù a consigno Sien-a a Còsim I dij Médici e a sò alià Flip II. Giumaj la sità a aparten al granducà 'd Toscan-a, sota l'autorità ëd Firense.
Religion
Sant patron ëd Sien-a a son Marìa, Pero, Pàul, Vitor, Ansan, Savin, Cressensi.
Le fontan-e
Le sinch pi grande fontan-e 'd Sien-a a smijo a 'd fortësse, përchè a ventava protege l'eva ant la sità ch'a n'avìa pòca. Un-a dle fontan-e comunaj pi antiche e pi bele a l'é l'adoss Branda, an contrà 'd Fontebranda, batìa ai pe d'un ròch ert. As andasìa ambelessì a pijé l'eva già anviron ant l'ann 1000, ma a l'é mach da la mità dël sécol ch'a fà XIII ch'a l'ha sò aspet atual, ch'a arpija le forme gòtiche dla ca dla comun-a. La fassada an mon ancoronà 'd merlo as duverta con tre gran arcade an ogiva. Ël quarté dantorn a la fontan-a na vira a l'era abità da tenzior, afaitor e cardèire.
An piassa dël Camp as alva la monumental adoss Gaia, inaugurà dël 1414.
Aministrassion
thumb|right|200px|Ël dòm Ël sìndich a l'é Maurizio Cenni (dal 13/05/2001 -second mandà: 2006-).
Sità binele
Sien-a a l'é binelà con:
Arferiment
🇫🇮
Osiglia
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Angelo Navoni (dal 26/05/2014).
Anliure esterne
🇫🇮
Leccinum crocipodium
Descrission
capel fin a 15 cm., da pì o men vlutà a chërpà fissurà, martlà un pòch a servele, brun giaun, giaunastr, dle vire oliva. Tuboj giaun viv o bes giaunastr, dle vire oliva, ambrunent. Përtus dël midem color. Gamba àuta fin a 15 cm. e larga fin a 4 cm., pansarùa a fus, giauna, rugosa vërticalment e dle vire ciaira an su, con dë scajëtte alinià, giaunastre, ambrunente peui sombre. carn ciaira, rosastra peui viòla neirastra.
Ambient
A chërs sota la rol.
Comestibilità
Comestìbil.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga otomi, querétaro
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=otq
🇫🇮
Lenga Ruund
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Ruund o Ruund a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Lenga Pévé
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Pévé o Pévé a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Ciad.<BR> <BR>
Lenga Kande
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Kande o Kande a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Gabòn.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kande a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kbs
Lenga Pévé
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Pévé a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Lenga otomi, tenango
Pais an dova a l'é parlà
La lenga otomi, tenango o Otomi, Tenango a fa part ëd le lenghe oto-manguean e a l'é parlà dzortut an Méssich.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Otomi, Tenango a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=otn
🇫🇮
Tenango Otomi language
Fossalta di Piave
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Massimo Sensini (da l' 8/06/2009).
Lenga paiwan
Pais an dova a l'é parlà
La lenga paiwan ò Paiwan a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut a Taiwan.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Paiwan a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pwn
Fossalta di Piave
Anliure esterne
🇫🇮
Art figurativa gòtica
thumb|right|Scren an stil cosmatin ëd la Basìlica ëd San Gioann an Lateran a Roma. A smon an manera motobin ciàira l'anfluensa combinà dij travaj an mosàich d'anfluss bisantin e dle decorassion geomètriche d'adoss mussulman-a.
Sankt Leonhard in Passeier
right|140px Sankt Leonhard in Passeier (San Leonardo in Passiria për j'italian) a l'é un comun ëd 3.411 abitant dla provincia ëd Bolsan (Region Autònoma Trentin-Sud Tiròl).
Art figurativa gòtica
As diso pitura gòtica e scoltura gòtica l'ansema dij travaj figurativ realisà an tut ò an part ant lë spassi stilìstich dël Gòtich.
Skeletocutis kuehneri
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs an dzora a bòsch ëd conìfere.
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Skeletocutis kuehneri A. David
🇫🇮
Lenga Ruund
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Ruund a peul esse:<BR> <BR>
Lenga Parbate oriental
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Parbate oriental o Parbate oriental a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Nepal.<BR> <BR>
Le Béage
44.85°N, 4.11972°W
Le Béage a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 32,83 km², con 337 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 10 ab/km². 🇫🇮
Lenga Ruund
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Lenga Bonkiman
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Bonkiman o Bonkiman a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Lenga Ruund
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=rnd
Lenga Bonkiman
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Bonkiman a peul esse:<BR> <BR>
Sankt Leonhard in Passeier
Popolassion
Ël 98,3 % dj'abitant ëd St. Leonhard a l'é 'd lenga tedesca, l' 1,6 % a l'é 'd lenga italian-a, ël 0,1 % a l'é 'd lenga ladin-a.
Lenga Bonkiman
Classificassion
<BR>
Art figurativa gòtica
Le vëdrià e la pitura
thumb|right|La fnestra a roson ëd la Catedral ëd Notre Dame a Paris L'architetura gòtica dël Nòrd Euròpa a l'ha gavà la pitura d'ant le cese: le nervadure dle vòlte e le vòlte a sest aùss dle catedraj a lassavo pì gnun-a surfassa lìbera. A l'é antra ij pont ëd fòrsa, antra 'n contrafòrt e l'àutr, antra na pilia e l'àutra, che as dësvlupo le gran fnestre sarà da në scren colorà: vëdrià con dë stòrie e arpresentassion ëd sant e përsonage dël Vej e dël Neuv Testament. An efet, la técnica dla vëdrià as dësvlupa dzortut con lë stil gòtich e a arciama l'amportansa che Suger a dasìa a la lus. La vëdrià a l'é la técnica ëd ponta dla pitura gòtica e a rampiassa la pitura an sle muraje dël perìod romànich. A cangio ëdcò ël dissègn dij përsonage, la composission dle sene e la forma dij compartiment andoa coste-sì a son butà. thumb|right|Fnestre a vëdrià dël Dòm ëd Reghensborgh Ël perìod ëd pi fiamengh dësvlup dle vëdrià a pija ël nòm ëd rajant. A l'é ëdcò ël perìod ch'a dvento comun-e le gargòile e le figure d'animaj grotesch.
Sankt Leonhard in Passeier
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Konrad Pfitscher (dal 9/05/2005 -second mandà-).
Sità gemelà
St. Leonhard a l'é gemelà con:
Lenga Bonkiman
Còdes ISO
<BR>
Sankt Leonhard in Passeier
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga Bonkiman
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bop
Art figurativa gòtica
La vëdrià ëd Chartres
Esempi tìpich ëd vëdrià gòtica a l'é la part ëd mes dlë fnestron àut, a forma ëd lansa, dla catedral ëd Chartres, anté ch'a l'é arpresentà la paràbola dël Bon Samaridan, antërsà a 'd sicl ëd sene dla stòria d'Adam e Eva. Le plance a son ëspartìe an dë scompart geométrich, an sercc o an quadrifeuj. An àut a mancin-a, ël Bon Samaridan a fassa la testa dël viandant assalì dai làder, ant la campagna antra Gerusalem e Gérich. Ël ferì a l'é fàit monté a caval dal Samaridan e a l'é mnà drit a n'oberge, andoa l'òsto, dnans a lë scagn, pien ëd client, a spòrz la man për arsèive ij sòld. Ant la lunëtta superiora d'un dij quadrifeuj ël Samaridan a bèica pietos ël viandant ch'a l'ha arvestì e piassà an na stansia còmoda. Ancor al sènter dël midem quadrifeuj a së s-ciàira Adam, robatà a la tentassion. A snistra ëd costa sena, Nosgnor a-j dà la vita a Adam con sò sofi; a drita a së s-ciàira Adam andurmì antramentre che Nosgnor a crea Eva e, dzora, Nosgnor ch'a proibiss a Adam e Eva ëd mangé ël frut dl'erbo dla bin e dla mal.
Chisasibi Airport
Ël Chisasibi Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Chisasibi, Québec, Canadà.
Turin
A l'é un fra ij pì amportant sènter universitari, colturaj, torìstich e sientìfich dël Pais.
Villeneuve-Saint-Nicolas
Villeneuve-Saint-Nicolas a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 5,17 km², con 93 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 18 ab/km².
Turin
A l'é na sità industrial mersì a soe meison viturìstiche. An dzorpì, a l'é sènter dl'edission, dla telecomunicassion, dël cine, dj'areclam, dla cusin-a, dl'architetura, dla progetassion e dlë spòrt.
Geografìa
Turin as treuva ant ël sènter dël Piemont ant la Pian-a Padan-a. Turin a l’é bagnà da Pò, ch'a lo traversa da Sud a Nòrd, da Sangon, da la Stura ëd Lans e da la Dòira Rivaria. Pò a spartiss la sità tra le colin-e a est e la pian-a a Òvest. Quand ch'a fa bel a së s-ciàiro ij brich ch'a sircondo la sità a Òvest, da Nòrd a Sud. thumb|center|J'Alp dal brich ëd Superga. Ant la pian-a, la Stura ëd Lans anté ch'a intra an Pò.
Clima
Scond la classificassion dij clima 'd Köppen, Turin a l'é part dla binda Cfa: clima temprà ëd le latitùdin mesan-e, con istà càuda (temperadura media dël mèis pì càud nen sota 22°), invern frèid e sensa stason sùita. Pì precisaman, Turin a l'ha 'n clima temprà subcontinental, con invern frèid e relativaman sùit e istà càude. Ël pich ëd càud a l'é dl'istà 2003, cand la presensa continua ëd masse d'aria d'adoss subtropical, direte vers l'Euròpa sènter-continental da n'antissiclon nòrd-african, a l'ha possà 'l mercuri dël termòmeter a 39,7°C l'11 ost 2003. J'istà, gavà 'l cas ecessional dël 2003, a son scaudasse e j'argistr dj'ann 2000 a mostro ëd temperadure pì àute che la media climàtica stòrica. Durant la stason invernal l'àrea 'd Turin, parej 'me tut ël Piemont òvest e sud a l'é anteressà da la formassion dël cussin frèid, con ël fluss ëd masse d'aria continentaj, e che, grassie a brich e mont dla pian-a 'd Pò ossidental a arzist an manera fòrta aj vent tëbbi ch'a sofio a autësse medie e àute 'me 'l siròch, favorend soens la fiòca, marlàit bin fòrta. Ste fiòche a son ciamà fiòche dl'andossiment, përché a càpito cand la temperadura a monta progressivaman durant la precipitassion (episòdi arnomà a son coj dij gené dj'agn 1985, 1986, 1987, cand l'ambaronament a l'è stàit ëd 40-60 centim).
Lenga Parbate oriental
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Parbate oriental a peul esse:<BR> <BR>
Turin
Clima
A venta arcordé 'dcò ij fluss ëd frèid sla sità. Ant lë stòrich fërvé 1956 ël termòmeter a l'ha marcà ij nùmer pì bass dla serie climàtica: -22 °C a Turin-Caseli, -25 °C a Turin-Mirafior, -26 °C a Lombriasch, ant la pian-a a Sud ëd Turin. Dël gené 1985 le temperadure a son rivà a -14 °C. Con ël recent fluss ëd gèil dël fërvé 2012 ël mercuri dij termòmeter a l'ha marcà për vàire dì 'd temperadure parèj ëd cole dl'invern 1956: particolarman ël 7 fërvé 2012 a la meteostassion ëd Candieul a son argistrasse -23,9 °C e an tute le meteostassion dla pian-a turineisa, dzortut a sud dla sità, a son ëstàit argistrà 'd valor sëmijant. Ant ël sènter sità, an coj dì-là, a son ëstàit argistrà -13 °C/-14 °C. As arcòrda 'dcò ël 20 Dzèmber 2009, cand a son staje dj'estrem tèrmich (temperadura mìnima e temperadura màssima) ëd -13 °C e 'd -7°, ma con pich ëd -18 °C ant la pian-a dantorn. A la fin, contut sòn, për lòn ch'a rësguarda ël sènter sità, dapòst ch'a manco d'àutri dat sigur, la temperadura pì bassa argistrà a resta cola 'd -19,1 °C, argistrà ël 3 fërvé 1754 da Ignassi Sòmis an Contrà 'd Pò.
Ij perìod pì piovos a son ij tre mèis da avril a giugn e 'l mèis d'otóber; ël mìnim pì aùss e durèivol dle precipitassion a l'é d'invern e sùbit dòp a-i é luj. Le precipitassion dla tarda istà, ch'a smijerio sempe scarse, an efet a son bin variàbij scond l'ann. J'orissi, an media 20 minca ann, dont doi con grela, a càpito ëd sòlit nomach ant ij mèis fra avril e otóber e a càuso dle pieuve men durèivoj ma 'ncor pì satìe: ël 1m Luj 1987 a son drocà 60 milim ant n'ora. Ai 13 Stèmber 2008 la meteostassion ëd Caseli, 14 chilòmeter a nòrd ëd Turin, a l'ha argistrà n'orissi straordinari: 220 milim an ses ore, antensità sensa d'àutri episòdi precedent ant la pian-a turinèisa. La quantità 'd precipitassion anual (833 mm) a l'é guernasse la midema da la mità dl'Eut-sent a ancheuj.
Stòria
Për aprofondì, ch'a varda l'artìcol: Stòria ëd Turin.
left|thumb|La Pòrta Palatin-a
Età antica
Ij prim vilage stàbij dla zòna 'd Turin a armonto al III sécol aGC e a l'ero ëd na gent selt-ligurin-a ciamà Taurin, ch'a vivìa 'dcò ant le val ëd Susa e Lans. Scond chèiche sorgiss, un dë sti vilage, Taurasia, a l'ha ralentà la marcia d'Anìbal vers Roma a travers ëd j'Alp, arzistend-je për tre dì. L'ancamin dla costrussion dla sità 'd Turin a l'é 'l camp militar (Castrum Taurinorum) fàit da Giulio Céser durant le guére contra ij Gaj. Dël 28 dGC a l'é stàit alvà a colònia con ël nòm ëd Julia Augusta Taurinorum. Da sì a-i riva 'l nòm modern ëd Turin. La grija tìpica Roman-a dle strà a peul esse arconossùa ant la sità moderna, ma sòn dzortut ant l'àrea ciamà Quadrilàter roman. Contrà Dòira Gròssa a cor precisa an sël tòch dël decuman dla sità roman-a ch'a ancaminava da la Pòrta Decuman-a. Costa-sì a l'é stàita peui ancorporà al Castel dj'Acaja, trasformà peui an Palass Madama. La Pòrta Palatin-a, a nòrd dël dëstrèit, a l'é stàita artrovà dla fin dl'Eut-sent an campand giù le costrussion medievaj dëdzora e a l'é ancor ancheuj goernà an mes a 'n pra vzin al dòm. Turin a l'avìa sinch mila resident al temp, tuti ch'a vivìo andrinta a la sinta dij murajon. Dël 312 la sucession imperial a l'ha causà na guèra, combatùa 'dcò ant la pian-a 'd Turin, anté ch'a son scontrasse Massens contra Costantin; Costantin a l'ha vagnà.
Età ëd mes
thumb|right|Pitura sle muraje dla gesia 'd San Dumini: ëd pòver giutà dal vësco (Sécol ch'a fa XVI) Drocà l'Imperi Roman, Turin a l'é stàit controlà da j'Ostrogòt, daj Longobard e daj Franch ëd Carl ël Grand (773). Dël 940 a l'é stàita fondà la Marca ëd Turin, controlà da la dinastìa Arduìnica che, con ël mariage fra Adelàide ëd Susa e Odon, fieul d'Umbert Biancaman (fondator dla Cà 'd Savòja), a l'ha gropà Turin con la Savòja. Mentre la contà a l'era controlà daj vësco ëd Turin (1092-1130 e 1136-1191) lor-sì as disìo prinsi-vësco. Dal 1230 al 1235 la sità a l'é stàita controlà daj marchèis ëd Monfrà, dit Sgnor ëd Turin. A la fin dël Sécol ch'a fa XIII, cand la sità a l'é vnùa ëd fasson definitiva part dël Ducà 'd Savòja, a l'avia già vint mila abitant. Dël secol ch'a fa XV la sità a l'è stàita ridissegnà e a son ëstàit batì tanti palass e giardin. L'Università ëd Turin a l'é stàita 'dcò fonda an cost perìod.
L'Arnassensa
Dël 1559, dòp la pas ëd Cateau-Cambrésis, pr'ël vorèj d'Emanuel Flibert stranomà Testa 'd fer la sità a l'é dventà capital dël Ducà ëd Savòja, che prima a l'avia 'me capital Chambéry. Con sòn a l'ha otnì dij murajon modern e na sitadela pentagonal. Dël sécol ch'a fa XVII ël ducà a l'é spantiasse a Onija, Ast e ant ël Monfrà e Turin a l'é dcò chërsù surtend daj murajon roman. thumb|left|Carta 'd Turin dël 1674 Piassa Real, ancheuj ciamà Piassa San Carl, e Contrà Neuva, ancheuj ciamà Contrà ëd Roma, a son ëstàite giontà con ël prim slargament dij mur sitadin, dla prima mità dël sécol ch'a fa XVII. Dël midem temp a l'é stàit ëdcò costruì ël Palass Real. Dla sconda mità dël sécol ch'a fa XVII a l'é stàit progetà e fàit në scond slargament dij mur ch'a l'avàa mè contrà prinsipal Contrà 'd Pò, na strà stòrta ch'a traversava la ragnà regolar ëd contrà ch'a gionzìa Piassa Castel al pont sël fium Pò.
Dël 1706 a-i é staje l'Assedi 'd Turin da part ëd le trupe fransèise e spagneule. La sità e ij bajèt piemontèis a l'han arzistù sentedisset dì arpossand l'assedi. As armemòrio ij gest ëd Pero Mica, da cost moment eròe nassional piemontèis. Dël 1713 con ël Tratà d'Utrecht ij duca ëd Savòja a oten-o ël tìtol ëd rè, prima ëd Sicilia e peui ëd Sardëgna, Turin a ven capital dël Regn. La cort piemontèisa a ven pì amportanta e a Turin a son batì palass e vile për borzoà e nòbij ant lë stil baròch. L'architet pì famos ëd Turin a l'é l'architet real Filippo Juvarra. La sità d'ës temp-sì a argionz ij 90 mila abitant.
Età contemporania
Turin, 'me 'l rest dël Piemont, a l'é stàit anetù da l'Imperi Fransèis dël 1802. La sità a l'é vnùita parèj sènter dla prefetura dël dipartiment ëd Pò fin-a che Napoleon Bon-a-part a l'é drocà dël 1814, can ël Regn ëd Sardëgna a l'é stàit restaurà con Turin 'me soa capital. Donca, la chërsùa polìtica 'd Turin a riva mersì a la chërsùa dël Regn durant la Restaurassion, cand a vagna l'antrega Liguria, gavà da le carte daj re ch'a podìo nen s-ciairé le repùbliche. Peui con ij regn ëd Carl Albert e 'd Vitòrio Emanuel II a jë s-ciòd l'andustria, ch'a ancamin-a daj tessù e da j'arme.
Dël 1860 a-i é na crisi conòmica dòp ël fòrt dësvlup, causà 'dcò da le guère contra l'Àustria. Dël 1861 ij Savòja a unisso l'Italia scond le teorìe arsorgimentaj. Turin a ven capital dlë stat italian. Cand quatr agn dòp as decid ëd tramudela a Fiorensa, dle milen-e 'd turinèis a marcio an sle lèje. La polissìa a spara sla gent: a l'è ël prim carnagi ëd Turin. thumb|right|Vista 'd Turin daj Capussin con la Mòle dëdnans Dël 1871 la galarìa dël Fréjus a l'é stàita duvertà. La sità d'ës temp a l'avia 250 mila abitant. Cheidun fra ij pì important sìmboj sitadin, mè la Mòle Antonelian-a a son stàit batì dl'Eut-sent. Ël tard Eut-sent a l'é stàit 'cò un temp ëd lesta industrialisassion, dzortut ant ël setor dle viture: dël 1899 a l'é nassùa la Fiat, peui dël 1906 la Lancia. L'Esposission Universal ëd Turin dël 1902 a l'é soens considerà ël pich pì àut dl'Art Nouveau. La sità a l'ha ospità torna l'esposission dël 1911. A l'ancamin dël Neuv-sent Turin a l'avìa 430 mila abitant.
La Prima guèra mondial a l'ha grevà sla gent, an efet dj'agn 1919 e 1920 le lòte sociaj a son vnùite pì dramàtiche (ël bienn ross) e sòn a l'era causà 'dcò dal monté dij pressi. Vàire bòite a son ëstàite ocupà, dont la Fiat con sò stragròss impiant dël Lingòt. Marlàit j'ovrié a andasìo anans con la produssion da soj.
Dël 1922 ël fassism a l'ha vagnà 'l podèj an marciand a Roma. Ant ës perìod-sì a-i son staje vàire atach squadrista contra j'opositor. Ël 18 Dzèmber 1922 óndes antifassista a son ëstàit massà e la Ciambrea dël Travaj ravagià da na formassion ëd fassista ant un dë sti scontr. As memòria st'episòdi 'me lë scond carnagi ëd Turin. thumb|left| J'Alman a Turin dlë Stèmber 1943 Dòp che lë stat italian a l'é intrà an guèra ël 10 giugn 1940, Turin, ansema a Génoa, Milan e Lissandria a l'é stàit bombardà torna e torna da j'Alià: ël prim atach a-i é staje l'11 giugn 1940, ij darié dël 1945, ma l'ann pì gram a l'é stàit ël 1943.
Dël 1943 da Turin a l'é partìa l'ondà ëd siòpero dla granda industria ch'a l'ha implicà apopré tut ël Nòrd Italia e a l'ha marcà l'arprèisa dël moviment antifassista. Dòp l'8 dë stèmber 1943 Turin a l'é stàit ocupà daj nasista e dai republichin ch'a l'han fàit ëd ravage, massacri, esecussion e deportassion. Contra 'd lor as son alvasse le formassion dij partisan.
Ël 25 avril 1945 ël Comità 'd Liberassion Nassional a l'ha comandà l'arvira general e con cola ij partisan a l'han taparà via ij nasifassista e a l'han pijà 'l contròl dla sità. Dòp chèich dì, ël 3 magg, a son rivà ëdcò ij bajèt alià.
Da dòp la guèra a ancheuj, a Turin la lenga pì spantià a l'é passà dal piemontèis a l'italian.
A fërvé 2006 la sità a l'ha ospità ij Gieugh Olìmpich Invernaj nùmer XX e a Mars 2006 ij Gieugh Paralìmpich Invernaj nùmer IX. Për l'ocasion a l'é stàita duvertà la prima linia dël metrò 'd Turin, oltra a 'd neuv stadi e struture.
Leu d'anteresse
thumb|right|150px|La [[Mòle Antonelian-a]] thumb|right|150px|La Mòle Antonelian-a, 17-03-2011 Antra ij vàire monument e musé turinèis ij pì avosà a son:
Parch e giardin
thumb|right|200px|Ël [[parch dël Valentin]] Turin a l'é na sità rica d'àree vërde e a conta na sinquanten-a 'd parch urban, an colin-a e arlongh dij fium. Tra ij pì amportant a-i son:
Conomìa
La sità 'd Turin a l'é 'l ters pòlo econòmich d'Italia dòp Roma e Milan. La stòria econòmica recenta ëd la sità a l’é gropà a la FIAT, ch'a l’ha trasformala ant un centro industrial al prinsipi dël sécol ch'a fa XX.
Aministrassion
miniatura|300px|Quarté e sircoscrission ëd Turin La sità ëd Turin a l'è spartìa an 10 Circoscrission antè ch'a rintro ij vej quarté:
Ël sìndich a l'é Stefano Lo Russo (Partito Democratico).
Për savèjne ëd pi, ch'a varda la Lista dij sìndich ëd Turin.
Traspòrt
thumb|right|200px|La [[metropolitan-a ëd Turin]] Ij traspòrt pùblich (pólman, coriera, metropolitan-a, tranvaj) a son gestì da la socetà ëd traspòrt turinèisa GTT.
Stòria
La stòria dij traspòrt urban ëd Turin a ancamin-a dël 1846, cand a l'han duvertà doe linie d'òmnibus tirà da cavaj (sensa rotaje): un-a a andasìa dal borgh neuv a Pòrta d'Italia, l'àutra da Pòrta Susa a Pòrta 'd Pò. Le doe linie as ancrosiavo an piassa Castel.
Ij prim tranvaj a caval, su rotaja, a son comparì ai 15 ëd gené 1872 e a colegavo piassa Castel a la Bariera ëd Nissa. Dël 1874 a l'han giontà d'àutre doe linie, che da piassa Castel a rivavo un-a an Bariera dël Casal, l'àutra an Bariera 'd Piacensa.
Dël 1890 la grija tranviaria 'd Turin a l'era longa 58 chilòmeter. Dël 1897, su ampulsion ëd la comun-a, a l'é ancaminà l'eletrificassion. Dël 1928 la grija dij tranvaj a rivava a 144 chilòmeter, e dël 1940 a 192 chilòmeter.
Reopòrt
thumb|right|Neuv tòch dël reopòrt Turin-Caseli Al dì d'ancheuj la sità 'd Turin a l'ha doi reopòrt internassionaj: ël reopòrt ëd Turin-Caseli e ël Reopòrt ëd Coni-Laudis.
Sirconvalassion
Le bariere nòrd, òvest e sud a son sircondà da 'n sistema tangensial ëd 57,5 km totaj ciamà A55:
A rintro fra le tangensiaj ël grop con l'A4 e col con la Strà Statal 11 (3,13 km).
Art figurativa gòtica
La vëdrià ëd Chartres
An sla pitura gòtica a l'han peisà j'ondà arcorente dj'anfluense bisantin-e che da sud-est dl'Euròpa a rivavo findi al sènter e al nòrd dël continent. Le trasse e le lession djë schema clàssich che, bele che motobin medià, la miniadura bisantin-a a l'avìa goernà, a son ëstàite arpijà dai pitor (e da jë scultor) europengh, ch'a l'han dovraje për trasformé le forme dël lengage romànich, an arsercand fórmole d'arpresentassion pì lìbere.
Fossalta
Fossalta a l'é 'l nòm ëd doi comun italian an provincia ëd Venessia:
Art figurativa gòtica
Ij manuscrit minià
thumb|right|Decorassion minià da 'nt ël Còdes ëd l'Escoriàl (1221-1284) A l'é nen possìbil marché na division con ël piolòt antra j'artista dle vëdrià dle catedraj gòtiche e ij pitor dij pressios manuscrit minià dl'istess perìod. Ël miniadurista W. De Brailes, ch'a l'ha travajà dla prima mità dël sécol ch'a fa XIII e dont ël nòm a l'é conossù për soa firma ansima a doi manuscrit, a podrìa për esempi esse ëdcò l'autor ëd chèich carton ëd vëdrià. Na soa pàgina dëstacà, goernà al musé Fitzwilliam ëd Cambridge, an Anghiltèra, a peul arcordé la vëdrià për via dla disposission dle sene dël sicl narativ, a bande ëd quàder anterompùe da 'd dissegn ëd feuje ch'a biàuto. Le figure a l'han miraco men ëd grassia che cole dle vëdrià dël Bon Samaridan, ma lë stil, ant ij doi travaj, a la base a l'é l'istess. La pitura ëd De Brailes a peul miraco ven-e da 'n salteri. Costi cit lìber ëd salm, ch'a l'era belfé trasporté e dovré pr'ëstudié e dì ël Bin, a son për l'art gòtica lòn che le gròsse bibie pr'ij monio a j'ero për cola romànica. Ël salteri gòtich a contnìa soens un curt resumé piturà dla stòria bìblica. thumb|right|Autoritrat minià ëd M.sù De Brailes La pitura ëd De Brailes a giuta a capì cola ch'a l'é la vera natura dl'art gòtica. Chiel a spiega j'antiche scriture con dij sicl piturà, rich d'antrospession psicològica, andoa un realism neuv a l'é al pòst dël solen simbolism romànich. Ant l'arpresentassion d'Adam e Eva ch'a mangio ël frut proibì e a dan, mincadun për sò cont, la spiegassion a Nosgnor ëd përchè a l'han falo, parèj che an tute j'àutre sene De Brailes a fa nasse la domanda e la rispòsta da la continuità narativa. As podrìa paragoné coste miniadure al teatro dij misteri dla tarda Età ëd mes, anté che ij përsonage a arpresento Nosgnor, Adam e Eva. Ant la pitura ëd De Brailes, Nosgnor a svantaja l'orlo ëd soa vesta an sla testa dla cobia pecatris, che peui a l'é arpresentà ch'a ancamin-a a travajé con fatiga. Ël sacrifissi a Nosgnor ëd Cain e Abel, ch'a ven apress, a smon anvece al pitor ël problema ëd coma Nosgnor a l'ha arfudà ël sacrifissi ëd Cain: për arpresenté sòn, a piega ël feu anviscà da Cain, ch'as vira a beiché la testa d'Abel con na gramissia malissiosa, dnans ëd colpilo a mòrt con n'òss, na mangiòjra d'animal, sìmbol ambelessì dla violensa primordial. Adam e Eva a son setà da banda dla sena ch'a pioro për cost neuv dolor. Antratant Cain a scapa.
Lenga Parbate oriental
Classificassion
<BR>
Art figurativa gòtica
Ij manuscrit minià
A De Brailes a-j pias ël detaj dròlo ch'a ampression-a lë spetator.
Sant'Apollinare
Sant'Apollinare a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Frosinon, con sirca 1.909 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 17 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 112 ab/km quadrà. A confin-a con Cassino, Pignataro Interamna, Rocca d'Evandro (CE), San Giorgio a Liri, Sant'Ambrogio sul Garigliano, Sant'Andrea del Garigliano, Vallemaio.
Art figurativa gòtica
Ij manuscrit minià
Un fiamengh manuscrit, anviron dël 1250, ciamà la Bibia Maciejowski e al di d'ancheuj goernà a New York, a fa vëdde dle sene ëd bataja dël Vej Testament: a së s-ciàira, sota na strutura architetònica, ël campament dël re ravagià da l'esèrcit d'Abram. J'antich ebreo a pòrto dle ròbe a la mòda dël temp ëd l'euvra. Ëdcò ant un lìber dl'Evangeli ëd Magonza, dël 1260 anviron, Gerusalem ch'as rend con la conseguenta përzonìa dj'ebreo a l'é arpresentà ëd fasson e con ròbe contemporanie.
Campofilone
right|130px Campofilone a l'é un comun dle Marche ëd 1.933 abitant, an provincia ëd Ferm.
Art figurativa gòtica
Ij manuscrit minià
La sena dla crocifission dël Manuscrit ëd Regensburg, dël 1270 anviron, a në smon la mòrt ëd Gesù parèj d'un rit divin e 'd n'assion ëd consens sacrà. Ma an na miniadura d'un salteri dël 1255 anviron, al di d'ancheuj a Melk, Gesù ch'a monta an sla cros a osserva ij sò përsecutor con n'aria ëd grev arpròcc.
Lenga Parbate oriental
Còdes ISO
<BR>
Art figurativa gòtica
Le mistà
An soa Historia Anglorum, Matthieu Paris a l'é arpresentasse prostrà dnans a Marìa, antramentre ch'a dis n'orassion ch'a ancamin-a con le paròle «Benedet ij basin ch'a ven-o dai làver dël Bambin»: a-i é un përfond ëd piture gòtiche ch'an documento, parèj ëd costa mistà ëd Paris, la popolarità dël tema dl'amor antra Marìa e soa masnà. Un tond dël palass dël vësco ëd Chichester, realisà con la legerëssa eleganta dl'art ëd cost temp, an mostra Marìa an sël tròno con coron-a e cavija regal, sircondà da 'd mëssagé ch'a bruso d'ancens. Ël Bambin an fàuda a la fissa doss ant j'euj an butandje ij brass antorn al còl. La pitura a l'ha caràter solen e uman ant l'istess temp.
Lenga Parbate oriental
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kif
Art figurativa gòtica
La scoltura
thumb|right|Scoltura ancastonà ant na vëdrià dël [[Dòm ëd Paderborn]] A l'é malfé stabilì na dàita d'achit ëd la scoltura gòtica. Për cheidun a sarìa da arconòsse ant ij grand portaj a statue e colòne, dont ël prim grand esempi a l'é stàit comissionà da Suger për la cesa ëd Saint-Denis. Përdù 's prim model, na testimoniansa amportanta ëd costa forma neuva dla scoltura monumental a l'é smonùa da j'ansidit portaj reaj (përchè ambelelì a son arpresentà vàire re e argin-e dël Vej Testament) dla catedral ëd Chartres.
Campofilone
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ercole D'Ercoli (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Turin
Ferovìe
Turin a l'é 'l ters grop feroviari ant l'Italia. La ragnà feroviaria a l'é gestìa da la RFI ma a-i é 'dcò 'd treno gestì dal GTT. Ël tòch sitadin guernà da la GTT a part da la Dòira e a riva al confin con la Venerìa an bariera nòrd për argionze Caseli anté ch'a-i é 'l reopòrt. Le linie 'd treno ch'a parto da Turin a son cole ch'a van a Génoa passand për Ast e Lissandria, a Milan passand për Noara e Vërsèj, a Chambéry passand për Valsusa, Fréjus e Morian-a e a Nissa Marìtima passand për Coni e Tenda. Le linie pì cite a men-o a Osta passand për Ivrèja, a Savon-a passand për ël Mondvì, a Pinareul, a Cher për Trofarel, a Céres për Siriè e Lans e a Pont passand për Rivareul e Corgnè.
Sa'adyāh ben Yōsēf
A l'era nà dl'882 an Egit, ant ël distret ëd Fayyūm; dël 922 a l'ha tramudà a Babilònia e a l'é vnù cap ëd l'Academia ëd Pumbedita.
Burelles
Burelles a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 13,83 km², con 150 abitant, scond ël censiment dël 2006, con uma densità ëd 11 ab/km².
Francavilla d'Ete
right|140px Francavilla d'Ete a l'é un comun dle Marche ëd 982 abitant, an provincia ëd Ferm.
Burelles
🇫🇮
Art figurativa gòtica
La scoltura
Un pass decisiv an costa diression a l'ha falo Nicòla da Verdun, n'oréfiss ativ antra ij sécoj XII e XIII, un dij pì grand artista dl'età ëd mes. Ij sò smalt, soe euvre an material pressios, cofnèt e arlichiari, a l'han ësmonù dij modej ëd n'amportansa strasordinaria. An general, la zòna dla Mòsa, andoa che ant ël sécol ch'a fa XII a-i era staje n'atività motobin amportanta dj'oréfiss restà fidej ai protòtip classicista nopà che a le forme dla scoltura monumental romànica, a l'é stàita n'àrea ciav për lë s-ciòde dlë stil gòtich ant la scoltura. An efet, l'antërvension ëd fórmole d'arpresentassion che, ant un sens largh, as peulo disse clàssiche a l'ha avù na gròssa amportansa ant la definission d'ës neuv lengage.
Antra ij grand sicl che për prim a peulo esse ciamà gòtich, a-i son coj ch'a dòbo la fassada dla catedral ëd Senlis, tuti doj ch'as peulo daitesse vers la fin dël sécol ch'a fa XII. A l'é d'ambelessì ch'as dësvlupa la scoltura che, antra 'l 1190 e ël 1230 anviron a chërs e as precisa ant ij vàire cantié ant ël nòrd dla Fransa, dai portaj dij transèt nòrd e sud ëd la catedral ëd Chartres a le fassade dle catedraj ëd Paris, d'Amiens e ëd Reims.
Campofilone
Anliure esterne
thumb|right|200px|La colegià
Art figurativa gòtica
Ël naturalism
La novità dla scoltura e dla pitura gòtiche a pogiava dzortut ansima a sò naturalism anciarmant e a soa capassità ëd liberesse djë schema ch'a j'ero vnùit prima. Ij mèir ëd reuse scurpì ch'as rampio su për jë stromb dle catedraj dl'Ìsola 'd Fransa a son n'element amportant ëd cost ategiament neuv vers la natura. A l'é belfé che ël neuv ëstil a sia stàit bin arseivù pròpe përchè a antërpretava mej d'àutri le neuve esigense d'arpresentassion gropà a la fasson neuva ëd përcepì le relassion ëd j'òm antra 'd lor e con ël mond da fòra: ël paisage, la natura, j'animaj, j'erbo. Costi anteresse as son manifestasse con na neuva época dla siviltà dl'età 'd mes, con l'arpijesse fosonant dj'atività artisanaj e fin-a pre-andustriaj, con lë spantiesse dij comersi antërnassionaj e dzortut con col fenòmeno tut afàit tìpich ch'a l'é stàit l'agrandisse dle sità. J'anvìe e j'esigense mnà da 'd cangiament tant radicaj a l'han trovà ant le forme dël gòtich na possibilità d'esprimse fin-a a col moment nen conossùa. Costa-sì a smija la rason dël sucess universal ëd së stil. 🇫🇮
Francavilla d'Ete
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Nicolino Carolini (da l' 8/06/2009).
Arferiment
🇫🇮
Fossalta di Portogruaro
right|140px Fossalta di Portogruaro a l'é un comun dël Véneto ëd 5.939 abitant, an provincia ëd Venessia.
Sant'Apollinare
🇫🇮
Pallare
Pallare (Palëre an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 950 abitant, an provincia ëd Savon-a.
Campofilone
Arferiment
🇫🇮
Saint-Salvadou
Saint-Salvadou a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 15,5 km², con 432 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 27 ab/km².
🇫🇮
Villiers-le-Morhier
Villiers-le-Morhier a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sénter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. As dëstend an sna surfassa ëd 10,36 km², con 1.077 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 104 abitant al chilòmeter quàder. 🇫🇮
Fossalta di Portogruaro
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Anastasia (da l' 8/06/2009).
Turin
Ferovìe
Ël passant feroviario ëd Turin passa sota la sità e a va da la stassion ëd Lingòt a la chila ëd Stura.
Areas, Tui
Santa Mariña d'Areas a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Tui. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 742 abitant (371 fomne e 371 òm), distribuì an 7 grup ëd popolassion.
Sa'adyāh ben Yōsēf
Soa euvra filosòfica prinsipal, ël Lìber dle chërdense religiose e dij dògma a fa motobin arferiment a la Bibia e a la literatura talmùdica, ma a trata 'dcò ëd medzin-a, d'anatomìa, ëd matemàtica, d'astronomìa e ëd mùsica.
Dobin am See
Dobin am See a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Ludwigslust-Parchim, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
Collins Bay Airport
Ël Collins Bay Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Collins Bay, Saskatchewan, Canadà.
Turin
Ferovìe
A Turin a-i son set stassion feroviarie, da cand a l'han campà giù cola ch'a fasìa eut, la stassion ëd Turin Dòira Veja:
Pallare
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Delfino (dal 26/05/2014).
Areas, Tui
🇫🇮
Dobin am See
A aparten a l'aministrassion ëd Ostufer Schweriner See.
Lenga Zumaya
Lenga Zumaya
Collins Bay Airport
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CYKC.
Lenga otomi, temoaya
Pais an dova a l'é parlà
La lenga otomi, temoaya o Otomi, Temoaya a fa part ëd le lenghe oto-manguean e a l'é parlà dzortut an Méssich.
Lenga Zumaya
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Zumaya o Zumaya a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Cameron.<BR> <BR>
Pallare
Aministrassion
🇫🇮
Fossalta di Portogruaro
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga otomi, temoaya
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Otomi, Temoaya a peul esse:
Kirkland Lake Airport
Ël Kirkland Lake Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Kirkland Lake, Ontario, Canadà.
Lenga Fwe
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Fwe o Fwe a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Namibia.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Fwe a peul esse:<BR> <BR>
Lenga Zumaya
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Lenga otomi, estado de México
Pais an dova a l'é parlà
La lenga otomi, estado de México o Otomi, Estado de México a fa part ëd le lenghe oto-manguean e a l'é parlà dzortut an Méssich.
Lenga otomi, temoaya
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ott
Turin
Ferovìe
Oltrapì doe autre stassion a saran costruì fra pòchi ani: la stassion ëd Turin Grosset e la stassion ëd Turin Zappata.
Moos in Passeier
Moos in Passeier (Moso in Passiria për j'italian) a l'é un comun ëd 2.171 abitant dla provincia ëd Bolsan (Region Autònoma Trentin-Sud Tiròl).
Lenga Zumaya
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=zuy
Lenga otomi, estado de México
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Otomi, Estado de México a peul esse:
Lenga ama
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Ama a peul esse:
Tricholoma acerbum
Descrission
Capel fin a 15 cm, crema giaunastr con ël sentr pì òcra rossastr, con ël bòrd netament scanalà anrolà. Lamele crema peui macià ëd ruso ciàir. Gamba àuta fin a 9 cm e larga fin a 3 cm, silìndrica clavà, da biancastra a un pòch dël midem color, fibrilosa-fiocosa. Carn bianca, scasi sensa odor. Savor dëspiasent, stìtich.
Skeletocutis lenis
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Lenga ama
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=amm
Skeletocutis lenis
Ambient
A chërs an dzora a bion për tèra e suche ëd conìfere, drocà da vaire agn, motobin a l'ùmid; pì da rair an dzora a [èlatifeuje]].
Lenga ama
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Skeletocutis lenis
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Skeletocutis lenis (P. Karst.) Niemelä
🇫🇮
Beaulieu (Ardèche)
44.36167°N, 4.23444°W
Lenga otomi, temoaya
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Fwe
Classificassion
<BR>
Lenga otomi, estado de México
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ots
Art figurativa gòtica
Ël naturalism
ศิลปะกอธิค Готичний стиль
Beaulieu (Ardèche)
Beaulieu a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 25,47 km², con 400 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 15 ab/km².
🇫🇮
Lenga otomi, estado de México
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Villiers-Saint-Orien
Villiers-Saint-Orien a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 15,7 km², con 157 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 10 ab/km².
🇫🇮
Turin
Fornidura elétrica
L'eletricità consumà a Turin a riva prinsipalman da la Fransa, dal sènter dë spartiment ëd Piossasch da 380 Kilowatt a parto ij soastr fòra 'd tèra ch'a rivo 'cò a Turin. Na part a riva da le sentraj idroéletriche alpin-e dle val ëvzin-e. N'àutra part ëd l'energìa elétrica a riva da j'impiant privà, arnovàbij e nen. Ël Politécnich ëd Turin a l'ha sò pròpi impiant elétrich. L'impiant elétrich privà pì potent ëd Turin a l'é ëd sigura col dla FIAT Mirafior ch'a forniss energìa a la fàbrica. Ëd recent con ël calé ëd la produssion a l'é calà 'cò soa utilisassion.
Montàud dël Mondvì
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Balbo (dal 2014-second mandà: 2019-).
Lenga Fwe
Còdes ISO
<BR>
Turin
Fornidura ìdrica
La fornidura d'eva beivìbil e l'archeujta dl'eva dovrà (grisa) e dl'eva anflà (nèira) a l'é gestì da la Sossietà Metropolitan-a Eva Turin SMAT ch'a l'ha 'l dovèj 'd servì 'dcò d'àutre comun-e dantorn a la metròpoj. L'eva dla sità a ven dzortut da le idropompe ch'a tiro fòra l'eva da le fàude dla pian-a turinèisa, dai pais dla provinsa ëdcò bin leugn da la sità. L'eva a l'é peui mnà aj turinèis për longhe tubadure. Ël purificator d'eva ëd Turin, ch'a polida j'eve grise e nèire produvùe daj consum dla sità a l'é al Seto. Le fontan-e pùbliche a Turin a son bin comun-e ant ij parch e ant ij giardin ma 'dcò ant le piasse e sle bordure dle lee: a son avosà për la tìpica forma 'd biòca 'd tòr (tribut al blason sitadin) e për sta rason sò stranòm a l'é Toret.
Moos in Passeier
Popolassion
Ël 99,09 % dj'abitant ëd Moos a l'é 'd lenga tedesca, ël 0,91 % a l'é 'd lenga italian-a.
Lenga Fwe
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=fwe
Turin
Coltura
thumb|right|200px|Ël Politécnich ëd Turin A Turin a-i son doe università amportante, ël Politécnich e l’Università djë Studi (ch'a l’ha fàit 600 ani dë stòria ant ël 2004).
A-i é ëdcò l'Academia dle Siense e l'Academia Albertin-a 'd bele art.
Moos in Passeier
Aministrassion
thumb|right|200px|Panorama Ël sìndich a l'é Wilhelm Mathias Klotz (dal 9/05/2005).
Turin
Coltura
A Turin a-i é vàire editor famos: UTET, Einaudi, Bollati Boringhieri, Viglongo.
Fótbal
miniatura|sinistra|Velòdrom Umbert I A Turin a l'é stàita fondà 'l 15 mars 1898 la Federassion Italian-a Fótbal (Federazione Italiana Giuoco Calcio, FIGC) e ambelessì a l'é dësrolasse 'l prim campionà ofissial, l'8 magg 1898 al Velòdrom Umbert I. Antra le quatr squadre partissipante, tre a l'ero turinèise: Internassional Turin, Real Ginàstica e Turinèis F.C.; peui a-i era ël Génoa F.C.
Moos in Passeier
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga Simba
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Simba o Simba a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Gabon.<BR> <BR>
Turin
Fótbal
An total le squadre turinèise a l'han vagnà 35 ëscudet, un an men che le sossietà milanèise, 14 Cope Italia e 4 Supercope Italia. Sòn a fa 'd Turin la sconda sità pì premià d'Italia dòp Milan. An sità al di d'ancheuj a-i son doe sossietà professionaj: la Juventus e 'l Turin F.C. Tute e doe a gieugo ant ël campionà 'd serie A.
Montàud dël Mondvì
Aministrassion
🇫🇮
Lenga Subiya
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Subiya o Subiya a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Namibia.<BR> <BR>
Lenga Simba
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Simba a peul esse:<BR> <BR>
Montàud Roé
right|140px Montàud Roé (Montaldo Roero an italian) a l’é un comun d' 866 abitant dla provincia ëd Coni.
Lenga Simba
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sbw
Montàud Roé
Aministrassion
🇫🇮
Lenga puyuma
Pais an dova a l'é parlà
La lenga puyuma ò Puyuma a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut a Taiwan.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Puyuma a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pyu
Turin
Fótbal
La Juventus, fondà dël 1897 a l'é la sossietà ëd fótbal pì premià d'Italia e un-a fra l'é pì prestigiose dël mond. A l'é na squadra con un grand nùmer ëd tifos, nen mach an Italia. A l'é quinta pì premia dël mond e la quarta d'Euròpa, considerand nomach ij premi arconossù da la FIFA. A l'é la sola sossietà dël mond ch'a l'ha vagnà tùit ij premi internassionaj almanch na vira.
Lenga puyuma
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Turin
Fótbal
Ël Turin F.C. a l'é nassù da la fusion dël Turinèis F.C. con chèich sòcio dëstacasse da la Juventus. Dòp d'agn pien ëd sagrin conòmich e tre agn passà giugand ant la Serie B, a l'é passà ëd recent ant la Serie A. A gieuga con la "Veja Madama" ël derby dla Mòle.
Magliano di Tenna
right|130px Magliano di Tenna a l'é un comun dle Marche ëd 1.396 abitant, an provincia ëd Ferm.
Turin
Fótbal
La stòria dël fótbal a Turin a l'é marcà da doi fàit tràgich, ancor ancheuj sentù daj tifos:
Lenga Subiya
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Subiya a peul esse:<BR> <BR>
Turin
Fótbal
J'àutre squadre sitadin-e a son: ël Cenisia Fótbal, tersa squadra dla sità ch'a l'ha avù sò sucess ant ël campionà d Serie C2 e adess a gieuga ant ël Giron B për la promossion, l'Atlétich Turin ch'a gieuga ant ël Giron D për la promossion e 'l Rapid Turin ch'a gieuga ant ël Giron I dë sconda categorìa.
Ant ël fótbal a sinch a-i é 'l Turin Fótbal an Sinch.
Ant ël fótbal fomnin a-i é 'l Turin Fótbal Fomnin e la Juventus Fomnin-a.
Bala-colp
La bala-colp a l’é stàita inventà al Seto dël 1986. Për sòn a-i é na chërsenta tradission a Turin, anté ch’a l’é mostrà an tùit j’anstitù scolàstich.
Bala a vòl
Ant j'agn passà a son stàite motobin amportante le squadre ‘d bala a vòl dël Sènter Universitari Sportiv (CUS Turin) ch’a l’han vagnà quatr campionà italian e la Copa dij Campion 1980. Ancheuj la squadra a gieuga an Serie B2.
Bala a sësta
Na vira a-i era n’echip ch’a l’ha fàit soa bela figura, l'Auxilium Pallacanestro Torino. Dòp ëd temp sans sucess turinèis, ëd recent as fa armarché la PMS Turin.
Bala d'eva
Ant j'agn 1980 Turin a l’ha avù na fàrta echip ëd bala d'eva ch’a l’é peui smortasse 'me j’echip ëd bala a vòl e bala a sësta. Sòn fin-a al 2007, cand la squadra Turin-81, anlenà da Bruno Bodrone, a l’é passà an Serie A2. An costa categorìa la sossietà turinèisa a l’ha giugà bin ël Campionà 2007-2008.
Lòte orientaj
Ant la sità a-i é n’ufissi ëd la FIJLKAM (an italian Federazione italiana judo lotta karate arti marziali, Federassion italian-a judo combatiment karatè art marsiaj). Ël Comità regional piemontèis ëd judo a resta an Contrà Giordano Bruno 191. A Turin a-i son 21 sossietà 'd judo.
Ciclism
A Mars a Turin as fa la stòrica corsa ciclìstica Milan-Turin, la pì veja gara ciclìstica italian-a, dont la prima edission a l'é stàita dël 1876. Ancheuj la corsa a l'é gestìa da la Gasëtta dlë Spòrt. Soens ël Gir d'Italia a passa për Turin, pr'esempi dël 2005, 2009 e 2011.
Andorra
thumb|160px|right Ël Prinsipà d'Andorra (Andorra an catalan) a l'é un cit pais dël sud-òvest dl'Euròpa.
Turin
Ciclism
A Turin a-i sarìa ël mòto-velòdrom "Fausto Coppi", duvertà dël 1920 an Lea 'd Casal ma ancheuj a l'é nen dovrà për dle rason tècniche e përché a San Francesch al Camp a l'é stàit duvertà n'impiant motobin pì modern. Vzin a la veja strutura a-i é na statua 'd bronz dël campion con dantorn ëd ròch daj leu anté che 'l Campionìssim a l'ha vagnà 'd corse. La statua a l'é stàita vorsùa da Nino Defilippis.
Lenga Subiya
Classificassion
<BR>
Turin
Canotage
Dël 1888 a Turin a l'é stàita 'cò fondà la Sossietà Italian-a ëd Canotage con ël nòm ëd Rowing Club Italiano e dël 1892 sempe an riva a Pò a l’é stàita fondà la Federassion Internassional dle Sossietà 'd Canotage (FISA). Ancheuj a son vàire le sossietà ‘d canotage, dont la pì veja: la Real Sossietà ëd canotage Cerea. A-i son 'cò la Sossietà ëd Canotage Esperie-Turin, la Sossietà ëd Canotage Armida e la Canotage Caprera.