cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Badesi
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Anton Pietro Stangoni (dal 29/05/2007).
La Roque-Sainte-Marguerite
La Roque-Sainte-Marguerite a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 49,4 km², con 172 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 3 ab/km².
Lenga totoli
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Totoli a peul esse:
La Roque-Sainte-Marguerite
🇫🇮
Badesi
Arferiment
🇫🇮
Lenga totoli
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Georges Simenon
thumb|1963 thumb|right|200px|Monument a Georges Simenon an soa sità natal ëd Liège Scritor an lenga fransèisa.
Georges Joseph Christian Simenon a l'era nassù a Liège (Belgi) ël 13 ëd fërvé dël 1903 e a l'é mòrt a Losana ël 4 dë stèmber dël 1989.
A sëddes agn a l'é dventà giornalista ëd crònaca a La Gazette de Liège. Dël 1921 a-i seurt sò prim romanz, Au pont des Arches, petite histoire liégeoise. Dël 1922 as trasferiss a Paris con soa fomna, la pitris Régine Renchon, e a ancamin-a a scrive conte e romanz an tuti ij géner: polissiesch, eròtich, dramàtich e via fòrt. Dal 1923 al 1933 a-i seurto apopré dosent romanz, na milen-a ëd conte e vàire artìcoj.
Maigret
Ël përsonage pì conossù ëd Simenon a l'é ël comissari Maigret, anspirà a la përson-a dël comissari Nicolle. Ël prim romanz anté ch'a compariss a l'é Pietr le Letton, dël 1929. An tut, a-i seurto stantessinch romanz dla serie ëd Maigret, pì vinteut conte, fin-a a Maigret et monsieur Charles dël 1972.
Ij romanz dur
Pòch ëd temp dòp d'avèj anandià la serie ëd Maigret, Simenon a ancamin-a a scrive coj ch'a ciama sò romanz-romanz o romanz dur. Ël prim a l'é Relais d'Alsace dël 1931; a-i në surtran pì 'd sent, fin-a a Innocents dël 1972.
Antramentre ch'a scriv, Simenon a viagia e a tramuda soens. Chità Paris, a va an Charentes e peui an Vandéa. Ant ël 1945 as në va ant jë Stat Unì, andoa a resta des agn, a divòrsia e a maria Denyse Ouimet. A torna an Fransa e peui as trasferiss për la dariera vira an Ësvìssera. Ant ël 1972 a pija la decision ëd chité dë scrive; con un registrator a compon vintedoe Dictées. A torna a scrive dzortut për la redassion ëd soe Mémoires intimes, dël 1981, dòp che soa fija Marie-Jo a l'é massasse.
Simenon a l'ha otnù dun-a un sucess ëd letor, ma pitòst tard l'atension ëd la crìtica, bele che André Gide a l'abia arconossulo tanme un dij mèj scritor an fransèis dij sò temp.
Vàire romanz ëd Simenon a son ëstàit adatà për ël cine o la television, për esempi La nuit du carrefour, ëd J. Renoir (1932).
🇫🇮
Castor Airport
Ël Castor Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Castor, Alberta, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CER2.
Francesc Cambó
Francesc Cambó i Batlle (Verges, Baix Empordà, 2 stèmber 1876 - Buenos Aires, Argentin-a, 30 avril 1947) a l'é stàit un polìtich catalan conservator, fondator e cap ëd la Lliga Regionalista, ministr an vàire govern ëspagneuj.
Francesc Cambó a l'ha studià drit, filosofìa e litre ant l'Università 'd Barslon-a. Dël 1901, a l'ha fondà la Lliga Regionalista de Catalunya e a l'é peui stàit elegiù deputà për Barslon-a dël 1907.
Cambó a l'ha sërcà 'd ruvé a në statù d'autonomìa për risòlve 'l problema catalan ma a l'ha peui acetà la Mancomunitat coma solussion ëd compromess. Dòp la mòrt d'Enric Prat de la Riba, Cambó a l'é dventà l'esponent prinsipal ëd la Lliga Regionalista e a l'é dventà ministr an doi govern conservator ëspagneuj, sempre con Antoni Maura coma pressident dël govern.
Con la derota a j'elession dël 1931, chiel a l'é pa riussì a dventé deputà e a l'a decidù d'andé a vive a lë strangé andoa as trovava quandi a l'é s-ciopà la guèra sivila spagneula.
Dòp la guèra a l'ha vivù an Svìssera, ant jë Stat Unì e an Argentin-a, andoa a l'é mancà dël 1947.
Monbetsu
right|165px Monbetsu a l'é na sità ëd pòrt d'anviron 25.000 abitant an sla riva nòrd-oriental dl'ìsola d'Hokkaido, an Giapon.
Anliure esterne
🇫🇮
La Rouquette
La Rouquette a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 29,81 km², con 626 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 20 ab/km².
🇫🇮
Terminiers
Terminiers a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 32,12 km², con 835 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 26 ab/km².
🇫🇮
Lenga Saami, Akkala
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Saami, Akkala a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Valsesia
thumb|right|200px|L'àuta Valsesia La Valsesia (o Valsèisa, second na dission pì antica, o Tzsieschrutol an walser) a l'é na valada alpin-a dël Piemont setentrional. A fa part ëd la provincia ëd Vërsèj ma a comprend ëdcò tre comun dël Noarèis, visadì Grignasch, Pra e Romagnan. La valada a l'é traversà d'la Sesia, dont a pija ‘l nòm e së stend dai pè dël Reusa fin-a a la “Bassa” noarèisa e vërslèisa. La val prinsipal, ciamà Valgranda, a l'ha la forma ‘d na S e a finiss con ël pais d'Alagna (Im Land an walser). Vàire valade lateraj, ch'a pijo 'l nòm dai torent ch'a j traverso, as deurbo da costa: a snistra la Val Mastalon e la Val Sërmensa; a drita la Val Sòrba, la Val Artògna, la Val Vògna e la Val d'Otro. A l'autëssa dël Borgh, a drita, a së stend la Val Sressa. La valada pì verd d’Italia a l'é stàita definìa da Silvio Pellico un-a dlë “zone più amene del Piemonte”. Soe montagne motobin àute e drite a permëtto nen un gran dësvlup lateral coma ant la vzin-a Val d'Osta e a-j dan a la val sò aspèt tutafàit sërvaj e genit.
Economia
La Valsesia a l'é specialisà ant la produssion téssil, dij rubinèt e dle lavorassion mecàniche. Le industrie a son localisà dzortut ant ij comun ëd Varal, ël Borgh, Quaron-a, Valdugia e Grignasch, ant la bassa val. A Quaron-a as treuva l’imprèisa "Loro Piana" ch'a produv un cashmere motobin avosà an tut ël mond. Ant l'àuta val, dë dzora 'd Varal, l'industria a-j lassa 'l pòst al turism d'istà e invern. Varal, l'antica capital ëd la provincia 'd Valsesia, a l'é conossù për ël Sàcher Mont (“Sël Mont”, an valsesian), fondà ant ël sécol ch'’a fa XV dal fra Bernardin Caimi, ch'a vorìa realisé a Varal na “Nova Jerusalem” për ij pelegrin ch’a podìo pì nen viagé an Terasanta, finìa an man ai Turch. Dël 2003 ël Sàcher Mont ëd Varal a l'é stàit declarà da l’UNESCO patrimòni universal ëd l'umanità.
Stòria
Storicament gropà al Sàcher Roman Imperi e al ducà 'd Milan, la Valsesia a intra a fé part dël ducà 'd Savòja ai 23 'd fërvé dël 1707, quand che, dòp la fin ëd l'assedi 'd Turin dël 1706 e la derota dij fransèis, Tòjo Medeo II a arsev da l’imperator ij neuv teritòri ëd Valsesia, Monfrà, Lissandrin e Lomelin-a. An época napoleònica Sesia a marchërà 'l confin antra Fransa e Italia e la val a sarà divisa fin-a a la Restaurassion e al ritorn dël re an Piemont.
Isorna, Rianxo
Santa María d'Isorna a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Rianxo. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 749 abitant (368 fomne e 381 òm) distribuì an 305 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Colle San Magno
Colle San Magno a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Frosinon, con sirca 819 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 44 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 19 ab/km quadrà. A confin-a con Casalattico, Castrocielo, Piedimonte San Germano, Roccasecca, Santopadre, Terelle.
🇫🇮
Pulia
La Pulia (Puglia an italian) a l'é na region del Meridion d'Italia.
Sò cap-leu a l'é Bari.
A conta 4.029.053 abitant e a l'ha na surfassa ëd 19.540 km².
Geografìa
La Pulia a confin-a a nòrd con ël Molise e a òvest con la Campania e la Basilicà. A l'é bagnà a nòrd-est dal Mar Adriatich e a sud dal Mar Jòni.
Ël 53,3% dla region a l'é fait da pian-e, ël 45,3% da colin-e e mach l'1,4% da brich.
Sità e provinse
right|300px La Pulia a l'ha 6 provinse:
Aministrassion
Ël President dla Region a l'é Michele Emiliano (dal 26/06/2015).
Ospissi dël Borgh ëd Bar
L'ospissi dël Borgh ëd Bar a l'era stàit fondà ël 1m d'otóber 1425 e consacrà a la Santa Tërnità da la ca dël nòbil Jordanis, ch'a fasìa valèj ambelessì so drit ëd patronage. A l'ha avù un resior l'istess ann ëd soa fondassion. A l'é stàit sarà dël 1786; soe rèndita a son ëstàite destinà a la creassion dla scòla dël Borgh ëd Bar. 🇫🇮
Lenga Molima
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Molima o Molima a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Molima a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mox
Lenga Bulu
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Bulu o Bulu a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Cameron.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Bulu a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bum
Pierre Antoine Dupont de L'Étang
Ël cont general Pierre Antoine Dupont de l'Étang a l'era nassù a Chabanais ij 4 ëd luj dël 1765 e a l'é mòrt a Paris ij 9 ëd mars dël 1840.
Soa cariera
A l'ha pijà part a tute le campagne dl'arvolussion fransèisa. Sò prim servissi ativ a l'é stàit tanme mèmber dla legion ëd Maillebois an Olanda e dël 1791 a l'era ant l'echip ëd l'armada dël nòrd sota Dillon. Sota Dumouriez dël 1792 a l'é promovù tenent colonel; l'ann apress, ant la campagna ëd Belgi, general ëd brigada. Sota 'l Diretòri a l'ha la diression dl'ufissi topogràfich e stòrich-militar.
A l'ha fàit cariera an pressa e ant la campagna dël 1800 Berthier a lo veul ant l'armada ëd riserva tanme cap dë stat magior. Apress la bataja ëd Marengh a l'ha batù j'austrìach a Pozzolo. Ant la campagna dël Danubi dël 1805 a l'era al comand d'un-a dle division ëd Ney e a l'ha antravà j'austrìach da scapé da Ulm, an contribuend parèj a pijé përzoné Mack e soa armada antrega. A Friedland a l'ha vagnà d'àutra nomea.
Durant la goèra ëd repression ëspagneula dël 1808 a l'era cap d'un còrp. Apress l'ocupassion ëd Madrid, pen-a creà cont da Napoleon a l'é stàit mandà a sogeté l'Andalusìa, ma a l'ha dovù artiresse an sij pass dla Sèra Moren-a. Con l'armada spagneula (sota Castaños) ch'a-j corìa dapress e a l'avìa tajaje l'artirà, sò còrp a l'é batù e a dev rend-se dòp ëd dur combatiment a Baylen (19-23 luj). Ij sò soldà a j'ero për la pì part dij novissi e a l'ha avù 'dcò dësdeuit; tutun a l'é dëspujà dal comand, a-j gavo ij tìtoj e a l'é processà e condanà a set agn an fortëssa. A resta ampërzonà dal 1812 al 1814.
Dòp ch'a-i dròca Napoleon, ai 3 d'avril 1814 Dupont a l'é nominà ministr ëd la goèra da Luis XVIII, ma ai 3 dë dzèmber a-j gavo ël portafeuj për soa incompetensa. Nominà comandant dla division militar nùmer 22, a l'ha përdù sò pòst a l'artorn ëd Napoleon, ma a l'ha pijalo torna apress Waterloo.
Apress la sconda restaurassion a l'é stàit mèmber dël consèj privà ëd Luis XVIII, peui diputà dël sentr-ësnistra për la Charente dal 1816 al 1830. Dal 1832 a l'é artirasse, fin-a a soa mòrt.
J'euvre
Antra jë scrit che Dupont de l'Étang a l'ha lassà a-i é dle poesìe (dont l'Art de la guerre, 1838), dle tradussion an vers da Orassi (1836) e chèich travaj militar. 🇫🇮
Havre St-Pierre Airport
Ël Havre St-Pierre Airport a l’é n'aeropòrt localisà an Havre-Saint-Pierre, Québec, Canadà.
Lenga dondo
Pais an dova a l'é parlà
La lenga dondo ò Dondo a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant l'Indonesia (Sulawesi).
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Dondo a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=dok
🇫🇮
Lenga Bebil
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Bebil o Bebil a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Cameron.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Bebil a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bxp
Lenga Saami, Kildin
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Saami, Kildin o Saami, Kildin a fa part dle lenghe uràliche e a l'é parlà specialment an Russia.<BR> <BR>
Provincia ëd Pisa
La Provincia ëd Pisa a l'é an Toscan-a e a comprend 39 comun.
Lenga Saami, Kildin
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Saami, Kildin a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sjd
Provincia ëd Pisa
A l'ha na surfassa ëd 2.444 km² e a conta 394.101 abitant.
Sò capleugh a l'é Pisa.
Geografìa
A confin-a a nòrd con la provincia ëd Luca, a est con le provinse ëd Firense e 'd Sien-a, a sud con la provincia ëd Grosset e a òvest con la provincia ëd Livorn. A òvest a l'é bagnà dal Mar Lìgure.
Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Andrea Pieroni (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Anliure esterne
🇫🇮
Causapscal Airport
Ël Causapscal Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Causapscal, Québec, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CTF3.
Sobrada, Tomiño
San Salvador ëd Sobrada a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Tomiño. Soa popolassion al censiment dël 2005 a l’era ëd 843 abitant (403 òm e 440 fomne).
Louis Alexandre Berthier
Louis Alexandre Berthier a l'era nassù a Versailles ij 10 ëd fërvé dël 1753; a l'é mòrt a Bamberga ël 1m ëd giugn dël 1815.
Sobrada, Tomiño
🇫🇮
Louis Alexandre Berthier
Fieul ëd n'ufissial dël geni fàit nòbil da Luis XV, Berthier a l'era n'anginié geogràfich. A l'é intrà ant l'armada a disset agn; a l'ha pijà part a la guèra d'indipendensa merican-a e dël 1789 a l'é stàit nominà magior general dla vardia nassional ëd Versailles. An coatand cost ufissi, durant l'arvolussion a l'ha protegiù le magne ëd Luis XVI da le violense popolar e a l'ha giutaje a scapé dël 1791.
Ant la guèra dël 1792 a l'era magior general ant la formassion dël marëssal Lückner. A l'ha combatù ant la guèra ëd Vandea (1793-1795).
Le campagne napoliòniche
Cap dë stat magior dl'armada d'Italia ant ël 1796, dont Bon-a-part a l'avìa pen-a arseivù ël comand, da col moment-lì Berthier a l'ha gropà sò boneur a col ëd Napoleon. A l'era un grand travajeur, precis e svicc; sòn, combinà con soa esperiensa longa e varià e soa padronansa dij detaj, a n'ha fane un fiamengh magior general e ël pì apressià assistent ëd Napoleon durant tut ël rest ëd soa cariera.
A compagna Napoleon durant tuta la grandiosa spedission e apress la pas ëd Campo Formio a-j lasso la responsabilità dl'armada. A ven pro-cónsol ëd Napoleon e a l'ha organisa la repùblica roman-a (1798). Peui a l'é andaje dapress a Napoleon an Egit (1798-1799), an fasend sò servissi ambelelà fin-a a che Napoleon a rintra. Con chiel a l'ha colaborà a pronté ël colp dë stat dij 18 brumaj (9 ëd novèmber 1799) e Napoleon a l'ha arcompensalo an fasendlo ministr ëd la guèra dal 1800 al 1807.
Ëd fasson ofissial a pija ël comand dl'armada ëd riserva a Digion ij 19 d'avril dël 1800 e a lo ten fin-a a la bataja 'd Marengh, cand a l'é ferì a 'n brass. Tutun ël prim cónsol a compagnava l'armada e Berthier, coma sempe, a fasìa ël cap ëd soa echip. Napoleon a apressiava ëd pì soe capassità aministrative che ij sò talent militar e, a la fin dla campagna, Berthier a l'é stàit ampiegà ant j'afé sivij e diplomàtich.
Apress la creassion dl'amper, Bon-a-part a l'ha daje d'amblé ël tìtol ëd marëssal ëd Fransa (1804). A l'ha pijà part a le campagne d'Austerlitz, Jena e Friedland, e a l'é stàit creà duca 'd Valengin e prinsi sovran ëd Neuchâtel (1806) e vice-conestàbil dl'amper (1807). Dël 1808 a l'ha servì ant la guèra peninsular e dël 1809 ant la guèra austrìaca, dòp dla qual a l'ha arseivù ël tìtol ëd prinsi ëd Wagram.
La fin ëd l'amper
Berthier a l'ha marià na novoda dël re 'd Baviera. Durant ij darié agn ëd l'amper, a l'ha ancaminà a mostré dl'insoferensa: a l'é stàit con Napoleon an Russia ant ël 1812 e durant l'artirà da Mosca a l'é stàit ëmnassà ëd fusiliassion. Con Napoleon a l'é ëdcò an Almagna ant ël 1813 e an Fransa dël 1814, an fasend le fonsion ëd magior general dla Grand'Armada fin-a al droché dl'amper.
Dël 1814 a tradiss Napoleon an bandonand-lo a Fontainebleau e a l'é an tra ij prim a eufre sò servissi a Luis XVIII e a lo compagna an soa solen-a intrada a Paris; Luis XVIII a lo nòmina par ëd Fransa.
Ij sent di
Durant la përzonìa ëd Napoleon a l'Elba, Berthier, anformà da Bon-a-part dij sò proget, a savìa pa che partì pijé e, nen vorenda angagesse, a l'é atirasse la difidensa sia ëd sò vej cap che ëd Luis XVIII. Durant ij sent di a l'é arfugiasse a Bamberga. Napoleon, rintrà da l'Elba a jë scriv na litra për ch'a-j torna da banda ma Berthier a-j rëspond nen e, crasà dal rëgret e a la vista dij tropié russ an marcia për anvade la Fransa, as massa an campand-se da la fnestra (ma scond cheidun a sarìa stàit sassinà dai mèmber 'd na sossietà segreta).
A l'han dit ëd chiel
''Ant sò travaj a fasìa nen ëd bàilo e a së stracava mai. A l'era un dij mèj e pì pressios colaborator, gnun a l'avrìa fàit mèj ëd chiel''. Napoleon. 🇫🇮
Lenga Kwang
Lenga Kwang
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kwang o Kwang a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Ciad.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kwang a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kvi
Clitocybe phyllophila
thumb|right thumb|right
Descrission
Capel fin a 10 cm, piat o un pòch creus, bianch, brinà, marbrà ëd bes con l'età. Lamele adnà o un pòch decorente, bianche. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 1,5 cm, bianca, monëtta a parte dal pé. Odor aromàtich.
Ambient
A chërs sota le latifeuje.
Comestibilità
Velenos.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Clitocybe phyllophila (Pers. : Fr.) Kummer
Brécy (Aisne)
Brécy a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 9,98 km², con 318 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 31 ab/km².
🇫🇮
Collepardo
Collepardo a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Frosinon, con sirca 928 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 24 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 39 ab/km quadrà. A confin-a con Alatri, Veroli, Vico nel Lazio.
🇫🇮
Theuville
Theuville a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 23,71 km², con 403 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 17 ab/km².
🇫🇮
Roussennac
Roussennac a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd l'Aveyron. As dëstend an sna surfassa ëd 17,27 km², con 429 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 24 abitant al chilòmeter quàder. 🇫🇮
Lenga mixtec, San Juan Colorado
Pais an dova a l'é parlà
La lenga mixtec, San Juan Colorado o Mixtec, San Juan Colorado a fa part ëd le lenghe oto-manguean e a l'é parlà dzortut an Méssich.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Mixtec, San Juan Colorado a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mjc
🇫🇮
San Juan Colorado Mixtec language
O Alto de Xestoso, Monfero
Santa María ëd l'Alto de Xestoso a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Monfero. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 349 abitant (175 òm e 174 fomne) distribuì an 40 categorìe ëd popolassion.
🇫🇮
Kuujjuarapik Airport
Ël Kuujjuarapik Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Kuujjuarapik, Québec, Canadà.
Baunei
Baunei a l'é na comun-a dla region Sardegna, provincia dl'Oliastra, con sirca 3.885 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 215 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 18 ab/km quadrà. A confin-a con Dorgali, Lotzorai, Talana, Triei, Urzulei.
🇫🇮
Provincia ëd Livorn
right|160px La Provincia ëd Livorn a l'é an Toscan-a e a comprend 20 comun.
A l'ha na surfassa ëd 1.211 km² e a conta 330.739 abitant.
Sò capleugh a l'é Livorn.
Geografìa
A confin-a a nòrd e a est con la provincia ëd Pisa e a sud con la provincia ëd Grosset. A òvest a l'é bagnà dal Mar Lìgure e dal Mar Tireni.
Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Alessandro Franchi (dal 12/10/2014).
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga lauje
Pais an dova a l'é parlà
La lenga lauje ò Lauje a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant l'Indonesia (Sulawesi).
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Lauje a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=law
🇫🇮
Lenga Maiadomu
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Maiadomu o Maiadomu a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Maiadomu a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mzz
Plate
Plate a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Ludwigslust-Parchim, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
Lenga Eton
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Eton o Eton a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Cameron.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Eton a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Lenga Saami, Kemi
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Saami, Kemi o Saami, Kemi a fa part dle lenghe uràliche e a l'é parlà specialment an Finlandia.<BR> <BR>
Lenga Eton
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=eto
Lenga Saami, Kemi
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Saami, Kemi a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Les Ollières-sur-Eyrieux
Les Ollières-sur-Eyrieux a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 7,58 km², com 797 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 105 ab/km². 🇫🇮
Lenga Saami, Kemi
Còdes ISO
<BR>
Lenga Bidiyo
Lenga Bidiyo
Lenga Saami, Kemi
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sjk
Lenga Bidiyo
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Bidiyo o Bidiyo a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Ciad.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Bidiyo a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kvi
Myxomycetes
Vita dij Mixomicetes
Ij Mixomicetes a fan nen part dël Règn dij FUNGI, ma a son ant ël Règn dij PROTOZÒA. A l'é mach për la question che cheidun dij Mixomicetes a peul ësmijeje a dij bolè (sòn a riva dzortut con coj macroscòpich) che 'cò lor a së studio ansema aj bolè.
Ël dësvlup dij Mixomicetes a l'é dròlo. Quand che a-i é le condission che a van bin, le spòre a brojon-o. Dapress a vàire passagi, le selule a taco a moltiplichesse e a formo n'ansema che a peul vëdd-se a euj, bele sensa strument. Costo ansema a së s-ciama plasmòdi, a peul esse ëd vàire color e a l'é quatà ëd na sostansa coma ël morfel. L'ansema dle selule ch'a fan ël plasmòdi a l'é bon a tramovesse, fina a 1cm. a l'ora.
Quand che 'l plasmòdi a l'ha completà sò dësvlup as fërma, a pija na forma pì condensà e a fa jë spòre. An costa manera, ël gir dla vita a l'é pront a torna ancaminé.<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Cayley - A.J. Flying Ranch Airport
Ël Cayley - A.J. Flying Ranch Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Cayley, Alberta, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CAJ7.
Nùmer antregh
Ansima a l'ansem \mathbb N^2 dle cobie ordinà ëd nùmer naturaj, ch'as consìdera la relassion \sim {\ } definìa da As trata 'd na relassion d'equivalensa. Minca classa d'equivalensa as ciama nùmer antregh. L'ansem dij nùmer antregh, visadì l'ansem cossient dle classe d'equivalensa dla relassion \sim {\ } a l'é denotà \mathbb Z. A l'é n'ansem numeràbil.
Asados, Rianxo
Santa María d'Asados a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Rianxo. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 1.554 abitant (807 fomne e 747 òm) distribuì an 17 grup ëd popolassion.
Nùmer antregh
La strutura dj'antregh
L'ansem dij nùmer antregh a l'ha na strutura natural assossià, constituìa da na relassion d'órdin e da j'operassion d'adission e ëd multiplicassion.
Coste operassion a son assossiative, comutative, con element neutral. Minca nùmer antregh a l'é dotà ëd n'opòst aditiv e la multiplicassion a l'é distributiva rëspet a l'adission. Donca, rëspet a se doe operassion, j'antregh a formo n'anel comutativ. 🇫🇮
Asados, Rianxo
🇫🇮
De Stijl
miniatura|Coertin-a ëd n'edission dl'arvista
De Stijl (an lenga olandèisa "Lë Stil") a l'é n'arvista fondà dël 1917 a Lèida (Pais Bass) da Theo Van Doesburg e Piet Mondrian. Për estension as costuma ciamé "De Stijl" ëdcò tut ël moviment nassù dantorn a st'arvista dl'art e architetura neoplasticista. L'arvista a l'ha chità soe edission l'ann dòp la mòrt ëd Van Doesburg, dël 1932.
Tema
De Stijl a pija 'l cubism e a lo estremisa, a sorpassa tùit ij còdes formaj clàssich e a teorisa l'assimetrìa e la disarmonìa, a arfuda la prospetiva (considerà fàussa), a esalta la projession ortogonal e a antroduv torna la machëtta ant la progetassion architetural.
Ël manifest
Ant la prima surtìa ëd De Stijl a son stàit listà ij pont fondamentaj dla corent, grassie a l'euvra ëd Van Doesburg, an particolar. Cost a l'é 'l manifest dël 1918:
Gillam Airport
Ël Gillam Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Gillam, Manitòba, Canadà.
Rullac-Saint-Cirq
Rullac-Saint-Cirq a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 32,74 km², con 407 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 12 ab/km².
Lenga Saami, Ter
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Saami, Ter o Saami, Ter a fa part dle lenghe uràliche e a l'é parlà specialment an Russia.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Saami, Ter a peul esse:<BR> <BR>
Lenga tomini
Pais an dova a l'é parlà
La lenga tomini ò Tomini a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant l'Indonesia (Sulawesi).
Lenga Saami, Ter
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sjt
Lenga mixtec, silacayoapan
Pais an dova a l'é parlà
La lenga mixtec, silacayoapan o Mixtec, Silacayoapan a fa part ëd le lenghe oto-manguean e a l'é parlà dzortut an Méssich.
Lenga tomini
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga mixtec, silacayoapan
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Mixtec, San Juan Colorado a peul esse:
Brenelle
Brenelle a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 4,34 km², con 190 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 43 ab/km².
🇫🇮
Lenga mixtec, silacayoapan
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mks
Provincia ëd Pistòja
La Provincia ëd Pistòja a l'é an Toscan-a e a comprend 22 comun.
Lenga mixtec, silacayoapan
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Provincia ëd Pistòja
A l'ha na surfassa ëd 965 km² e a conta 277.028 abitant.
Sò capleugh a l'é Pistòja.
Geografìa
A confin-a a nòrd con l'Emilia-Romagna (provinse ëd Mòdena e Bològna), a est con la provincia ëd Prato, a sud con la provincia ëd Firense e a òvest con la provincia ëd Luca.
Stòria
A l'è stàita istituìa dël 1927, dëstacandse da la provincia ëd Firense; dël 1928 a l'é slargase con vàire comun dla provincia ëd Luca.
Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Federica Fratoni (da l' 8/06/2009).
Anliure esterne
🇫🇮
Pettirosso
Ël vin Pettirosso as prodov ant la comun-a ëd Castana an provinsa ëd Pavìa.
Clitocybe candicans
thumb|right thumb|right
Pettirosso
🇫🇮
Clitocybe candicans
Descrission
Capel fin a 3 cm, bassament bombà o un pòch ancreus, bianch pur, giassà ch'a cambia scasi nen. Lamele adnà o pòch a ponta, bianche. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 0,5 cm, bianca. Odor débol.
Ambient
A chërs ant ij pra e ant j'indrit erbos, ëdcò sota latifeuje.
Comestibilità
Velenos.
Lenga Dangaléat
Lenga Dangaléat
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Dangaléat o Dangaléat a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Ciad.<BR> <BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=daa
Cardedu
Cardedu a l'é na comun-a dla region Sardegna, provincia dl'Oliastra, con sirca 1.467 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 32 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 46 ab/km quadrà. A confin-a con Bari Sardo, Gairo, Jerzu, Lanusei, Osini, Tertenia.
🇫🇮
Basilicà
La Basilicà o Lücannia (Basilicata o Lucania an italian) a l'é na region dël Meridion d'Italia.
Sò cap-leu a l'é Potensa.
A conta 562.869 abitant e a l'ha na surfassa ëd 10.073,32 km².
Lenga mixtec, yosondúa
Pais an dova a l'é parlà
La lenga mixtec, yosondúa o Mixtec, Yosondúa a fa part ëd le lenghe oto-manguean e a l'é parlà dzortut an Méssich.
Basilicà
Geografìa
La Basilicà a confin-a a est con la Pulia, a sud con la Calabria e a òvest con la Campania. A l'é bagnà a sud-est dal Mar Jòni e a sud-òvest dal Mar Tireni.
Lenga mixtec, yosondúa
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mpm
Basilicà
Geografìa
Ël 45,1% dla region a l'é fait da colin-e, ël 46,8% da brich e mach l'8% a l'é an pian.
Lenga mixtec, yosondúa
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Yosondúa Mixtec language
Central Butte Airport
Ël Central Butte Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Central Butte, Saskatchewan, Canadà.
Lenga Iduna
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Iduna o Iduna a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Iduna a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=viv
Central Butte Airport
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CJC4.
Basilicà
Aministrassion
Ël Pressident dla Region a l'é Vito Bardi (dal 16/04/2019).
Anliure esteriore
🇫🇮
As Varelas, Melide
San Martiño dle Varelas a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Melide. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 162 abitant (84 òm e 78 fomne) distribuì an 8 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Giuliano Gasca Queirazza
Pare Giuliano Gasca Queirazza a l'era nassù ël 30 dë dzèmber dël 1922 a Roma, andoa sò pare a prestava servissi ant l'artijerìa alpin-a. A l'é peui rintrà a Turin, andoa a l'ha studià.
A l'é laureasse an filologìa romanza dël 1952, con na tesi an sla Chanson de Roland. Dël 1956 a l'ha otnù la lìbera docensa an filologìa romanza, dal 1958 al 1971 a l'é stàit professor ancarià a l'Università ëd Turin e dël 2003 a l'é vnùit professor emérit.
A l'era Vice President ëd la Ca dë Studi Piemontèis, andoa a l'era Pressident dël Comità Sientìfich.
Gesuita, ordinà prèive dël 1952, Superior dla Comunità dij Santi Màrtir ëd Turin e Resior dla Cesa, Giuliano Gasca Queirazza a l'é stàit un djë studios ant ël camp ëd la filologìa romanza e dla lenga piemontèisa pi avosà a livel antërnassional.
A l'é mòrt ël 21 ëd luj dël 2009.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Coreno Ausonio
Coreno Ausonio a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Frosinon, con sirca 1.736 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 26 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 67 ab/km². A confin-a con Ausonia, Castelforte (LT), Castelnuovo Parano, Minturno (LT), Santi Cosma e Damiano (LT), Spigno Saturnia (LT), Vallemaio.
🇫🇮
Anzola
Anzola a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:
Grise Fiord Airport
Ël Grise Fiord Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Grise Fiord, Nunavut, Canadà.
Lenga Ewondo
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Ewondo a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
San Salvador de Tebra, Tomiño
San Salvador ëd Tebra a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Tomiño. Soa popolassion al censiment dël 2005 a l’era ëd 316 abitant (153 òm e 163 fomne).
🇫🇮
Lenga Ewondo
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ewo
Lesa (utiss)
La lesa a l'é n'arnèis ch'as dovrava na vòlta 'n montagna për rablé 'l bòsch ò 'l fèn.
A l'é fàit come 'n gròss baruss, con na cobia ëd doe frà da sota e 'n taolass për bute-je la ròba d'ansima. As tirava con doe gròsse còrde che 'n cèrti pòst a ciamo soàtro e as fërmava ant ël drìt con ëd caden-e ch'a së s-ciamo etròp. 🇫🇮
Anzola dell'Emilia
right|140px Anzola dell'Emilia a l'é un comun dl'Emilia-Romagna d' 11.729 abitant, an provincia ëd Bològna.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Loris Ropa (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Sità gemelà
Anzola dell'Emilia a l'é gemelà con:
Arferiment
🇫🇮
Le Thieulin
Le Thieulin a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 11,72 km², con 293 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 25 ab/km².
🇫🇮
Lenga Saami, Inari
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Saami, Inari ò Saami, Inari a fa part ëd le lenghe uràliche e a l'é parlà dzortut an Russia.
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Saami, Inari a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=smn
Giovanni Battista Grosso
Giovanni Battista Grosso a l'era nassù dël 1858 e a l'é mòrt dël 1944.
A l'era stàit brilant anlev dla scòla ëd mùsica ëd Valdòch e dij beneditin ëd Solesmes ch'a l'avìo passionalo për ël gregorian. Ordinà prèive, a l'é restà tuta la vita con Don Bòsch, ch'a lo ciamava con grinor mè cit Gròss. 🇫🇮
Nasino
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Claudio Tessarin (dal 26/05/2014).
Anliure esterne
thumb|left|300px|Pont an sël torent Pennavaira 🇫🇮
O Araño, Rianxo
Santa Baia dl'Araño a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Rianxo. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 1.512 abitant (801 fomne e 711 òm) distribuì an 21 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Giusep Benedèt Cotolengh
thumb|right|200px|Giusep Benedèt Cotolengh Giusep Benedèt Cotolengh (a l'anàgrafe Giuseppe Benedetto Cottolengo), nassù a Bra ij 3 ëd magg dël 1786 e mòrt a Cher ai 30 d'avril dël 1842, a l'é un dij sant sossiaj dl'Eut-sent turinèis.
An famija a j'ero dódes masnà, dont ses mòrte da cite. Ai 10 ëd mars dël 1832 a l'ha fondà a Turin, tacà al camposanto ëd San Pé dij Còj, la Cita Ca dla Divin-a Providensa, ciamà da la gent Ël Cotolengh (soèns as sent ëdcò la forma ël Cotolengo, che però a la resta n'italianism). Ansema a la Ca a son na-ie le congregassion a chila colegà: Frej, Monie e Prèive dël Cotolengh. A l'é stàit beatificà dël 1917 e peui canonisà dël 1934 da Pio XI.
Breny
Breny a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 4,52 km², con 238 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 52 ab/km².
🇫🇮
Pranles
44.77306°N, 4.57667°W
🇫🇮
Alfons Marìa de' Liguori
thumb|right|200px|Alfons Marìa de' Liguori Avocat, teòlogh e Dotor ëd la Cesa.
Alfons Marìa de' Liguori a l'era nassù a Marianella, un quarté 'd Nàpoli, ël 27 dë stèmber dël 1696 e a l'é mòrt a Pagani ël 1m d'aost dël 1787.
A l'é stàit beatificà dël 1816 e canonisà dël 1831.
Dël 1871 Pio IX a l'ha proclamalo Dotor ëd la Cesa.
🇫🇮
Lenga mixtec, tlazoyaltepec
Pais an dova a l'é parlà
La lenga mixtec, tlazoyaltepec o Mixtec, Tlazoyaltepec a fa part ëd le lenghe oto-manguean e a l'é parlà dzortut an Méssich.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Mixtec, Tlazoyaltepec a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mqh
🇫🇮
Tlazoyaltepec Mixtec language
Adolf Loos
miniatura|Adolf Loos dël 1904 Architet.
Lenga balaesang
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Balaesang a peul esse:
Adolf Loos
Adolf Franz Karl Viktor Maria Loos a l'é nassù a Brno an Moravia al temp dl'Imperi Austro-Ungherèis. A l'é stàit n'architet modernista e amportant teòrich da cand a l'ha bandonà la Secession Vienèisa con l'edission ëd sò ansagg Ornament e Crìmen.
Saint-Amans-des-Côts
🇫🇮
Adolf Loos
Vita
Loos a l'é nassù a Brno ël 10 Dzèmber 1870. Sò pare a l'era 'n graveur dla pera alman, mòrt cand Adolf a l'avìa neuv agn. Ël cit a l'é andàit a le scòle técniche a Liberec e pì tard a l'ha studià al Politécnich ëd Dresda.
Assiòma ëd selession
L'assiòma ëd selession (AC: axiom of choice) a l'é n'assiòma dla teorìa dj'ansem, formolà da Zermelo ant ël 1904. A fortiss che se \mathcal F a l'é na famija d'ansem nen veuid, a-i é na fonsion ëd selession për \mathcal F, visadì na fonsion f dont ël domini a l'é \mathcal F e ch'a l'ha la proprietà che f(X)\in X për tuti j'. A diferensa da j'àotri assiòma ch'a fortisso l'esistensa d'ansem (cobia, separassion, union, potensa, infinì, rampiass), l'assiòma ëd selession a l'é nen costrutiv, përchè a dà nen na descrission dl'ansem (ant ës cas sì, dla fonsion) dont a fortiss l'esistensa. A l'é për lòn che vàire matemàtich a preferisso nen dovrelo o, cand ch'a lo deuvro, armarché ciàir andoa a l'é dovrà. La teorìa dj'ansem ëd Zermelo-Fraenkel a ven ciamà ZF. An giontand-je l'assiòma ëd selession a l'é denotà ZFC.
Adolf Loos
Vita
Dël 1893 Loss a l'ha viagià ant jë Stat Unì d'América për tre agn. Ant ël prim ann a l'ha visità l'Esposission Universal dël 1893 a Chicago. A l'ha visità Saint Louis (Missouri) e a l'ha fàit dij travajòt da garson a New York. Loos a l'é tornà a Vien-a dël 1896 e a l'é vnù amis ëd Ludwig Wittgenstein, Arnold Schönberg, Peter Altenberg e Karl Kraus. Loos a l'ha visità l'ìsola dë Skyros dël 1904 e a l'é stàit anfluensà da l'architetura cùbica dj'ìsole greche. Cand a l'é drocà l'Imper Àustro-Ungherèis dòp la Prima guèra mondial Loos a l'é stàit premià con la sitadinansa cecoslovaca dal pressident Thomáš Garrigue Masaryk.
Assiòma ëd selession
Equivalent dl'assioma ëd selession
A-i son vàire afermassion che ant la teorìa ZF a son equivalente a l'assiòma ëd selession. An efet, l'enonsià originari postulà da Zermelo a fortìa che, për minca famija \mathcal E d'ansem nen veuid a doi a doi disgionzù, a esist n'ansem seletor, visadì ch'a rancontra minca mèmber d'\mathcal E an n'ùnich element.
Adolf Loos
Vita
Loos a l'é mariasse tre vire. Dël Giugn 1902 a l'ha marià la studentëssa 'd recitassion Carolina Catherina Obertimpfler. Ël mariage a l'é finì tre agn dòp, dël 1905. Dël 1919 a l'ha marià Elsie Altman, fija 'd vint agn ch'a vnisìa da l'Àustria e ch'a fasìa la balarin-a d'operëtta. A son chitasse set agn dòp dël 1926. Dël 1929 a l'ha marià la scritris e fotògrafa Clairie Beck. Chila-sì a l'era la fija 'd sòj client Otto e Olga Beck, e pì giovo che chiel ëd 35 agn. A l'ha divorsià 'l 30 Avril 1932. Dòp ël divòrsi Claire Loos a l'ha scrivù Adolf Loos Privat, un lìber sël caràter ëd sò vej marì, soe costume e sòj dit. L'euvra a dovìa serve për cheuje 'd sòld për la tomba ëd Loos.
Assiòma ëd selession
Lema ëd Zorn
Si X a l'é n'ansem parsialman ordinà andoa che tute le caden-e a son magiorà, antlora X a l'ha n'element massimal.
Adolf Loos
Vita
Dël 1918 a Loos a l'han diagnosticà 'n tumor. Sò stòmi, apendiss e na part ëd l'antestin a son stàit gavà. A l'época a l'avìa 50 agn e a l'era vnù squasi ciòrgn. Dël 1928 Loos a l'é stàit amplicà an në scàndol ëd pedofilìa. A l'é mòrt a 62 agn ël 23 Aost 1933 a Kalksburg, vzin a Vien-a. Sò còrp a l'é stàit mnà ant ël Zentralfriedhof ëd Vien-a për arposé dacant ai grand artista e mùsich dla sità, dont Schönberg, Altemberg e Kraus, fra sòj pì car amis e sòcio.
Assiòma ëd selession
Prinsipi dël bon ordinament
Ël prinsipi dël bon ordinament, o teorema ëd Zermelo, a fortiss che minca ansem a l'ha 'n bon ordinament, visadì n'ordinament andoa tuti ij sot-ansem nen veuid a l'han ën mìnim.
Adolf Loos
Vita
miniatura|Looshaus, Michaelerplatz, Vien-a, 1919
Assiòma ëd selession
Prinsipi dël bon ordinament
Na conseguensa d'ës prinsipi-sì a l'é che minca ansem infinì a l'ha cardinalità ugual a chèich, anté che \alpha a l'é 'n nùmer ordinal.
Teorema ëd Tychonov
Ël prodot dë spassi squasi-compat a l'é squasi-compat.
Adolf Loos
Pensé e Architetura
Sò prim proget a l'é dël 1903: l'arnovament ëd Vila Karma a Montreux (Vaud), con n'estrema sempificassion dle surfasse e con në studi rigoros dij volum. A l'é ciàira l'ispirassion a lë stil e al pensé d'Otto Wagner e sòn as capiss da la simetrìa parsial, da le muraje arvestìe ampie e nete e dal contrast dle muraje con le colòne dòriche dl'intrada. Contut la rissadura bianca a rampiassa tut ornament basà sla tinta e a fa l'edissi pì amponent e men fin che le ca ëd Wagner.
Lenga balaesang
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bls
Assiòma ëd selession
Prinsipi dla caden-a massimal
An minca ansem ordinà (ëd fasson parsial) a-i é na caden-a massimal rëspet a l'anclusion.
Strop ëd përmutassion
Në strop ëd përmutassion ansima a n'ansem X a l'é në strop G dont j'element a son ëd përmutassion d'X e l'operassion a l'é la composission ëd fonsion. La cardinalità d'X a l'é ciamà gré ëd G e j'element d'X a son soens ciamà litre. La colession ëd tute le përmutassion d'X a l'é soens denotà Sym(X). Dagià che la composission ëd fonsion a l'é associativa, che l'identità ansima a X a l'é na përmutassion e che l'anversa ëd minca përmutassion a l'é na përmutassion, a arzulta che Sym(X) a l'é në strop, ciamà strop simétrich dzora X, e che jë strop ëd përmutassion ansima a X a son tuti ij sot-ëstrop ëd Sym(X). S'a-i son almanch 3 litre, Sym(X) a l'é nen abelian. An efet, al concet dë strop ëd përmutassion a l'é d'aotut general trames a jë strop, për via dël teorema sì da press.
Teorema. Minca strop G a l'é isomòrfich a në strop ëd përmutassion ansima a G. Dimostrassion. La fonsion definìa da a^*(g)=ag per tuti ij g \in G a l'é n'isomorfism tra f e soa plancia.
Strop ëd sostitussion
Cand X a l'é n'ansem finì con n element, antlora Sym(X) a l'ha n! element e le përmutassion d'X a son ëdcò ciamà sostitussion. Ël sot-ansem dle sostitussion par a l'ha \frac{n!}2 element e a l'é 'n sot-ëstrop normal ëd Sym(X); a l'é ciamà strop alternà.
Isomorfism dë strop ëd përmutassion
Si G a l'é në strop ëd përmutassion ansima a X e H a l'é në strop ëd përmutassion ansima a Y, n'isomorfism an tra la cobia (X,G) e la cobia (Y,H) a l'é na cobia (T,U) anté che T:X \to Y a l'é na bijession, U:G \to H a l'é n'isomorfism dë strop e për minca.
Assiòma ëd selession
Coerensa e indipendensa
An giontand-je l'assiòma ëd selession o soa negassion a la teorìa ZF a-i é gnun privo ëd creé ëd contradission. Sòn, mersì ai doi teorema sì da press: Teorema (ëd Gödel; l'arzultà a l'é nonsià ant ël 1938, na trassa dla dimostrassion a seurt dël 1939, ij detaj a son publicà dël 1940). Si ZF a l'é na teorìa coerenta, ëdcò ZFC a-l l'é. Teorema (ëd Cohen, 1963). Si ZF a l'é na teorìa coerenta, ëdcò ZF+\negAC a-l l'é.
Prinsipi ëd selession déboj
A-i son ëdcò ëd forme pì déboj dl'assiòma ëd selession ch'a ven-o mincatant dovrà al pòst ëd col pien (për esempi cand as gionto d'àutri assiòma a la teorìa ch'a sarìo an contrast con l'assiòma pien). Dontré dij pì comun a son:
Prinsipi dle selession dipendente (DC)
Si E a l'é na relassion binaria ansima a n'ansem nen veuid A e për qualsëssìa a\in A a-i é un b\in A con la proprietà che aEb, antlora a-i é na sequensa an A ch'a l'ha la proprietà che a_nEa_{n+1} për tuti j'.
Prinsipi dle selession numeràbij ( AC_{ \omega } )
A l'é l'assiòma ëd selession limità a cand la famija \mathcal F a l'é numeràbil.
Ël debà an sl'assiòma
A venta dì che, già prima ch'a fussa formolà con precision da Zermelo, l'assiòma ëd selession a l'era stàit dovrà vàire vire ëd fasson amplìssita an matemàtica clàssica, an particolar ant l'anàlisi. Tutun, tute coste aplicassion clàssiche a peulo esse giustificà an basand-se mach an sl'assiòma dle selession dipendente e, an efet, la pì part a l'han mach damanca dël pì débol prinsipi dle selession numeràbij. 🇫🇮
Sukow
Sukow a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Ludwigslust-Parchim, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
Claude-Gaspard Bachet
thumb|right|200px|Claude-Gaspard Bachet ëd Méziriac Matemàtich, filòsof, teòlogh, poeta e scritor fransèis, nassù a Bourg-en-Bresse ël 9 d'otóber dël 1581 e mòrt ambelelì ël 26 ëd fërvé dël 1638. Claude-Gaspard Bachet, sgnor ëd Méziriac, a l'ha ambrassà tuta la coltura ëd soa época.
Lenga balaesang
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮