cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leonhard Euler
Ël prim perìod a San Peroborgh
Mersì a l'anteresse ëd Nicolas e Daniel Bernoulli a oten un pòst a l'Academia dle siense ëd San Peroborgh ant ël 1727. A l'avìa ëdcò sërcà d'alternative e ant la prima dël 1727 a l'avìa presentà soa candidadura al pòst ëd professor ëd Fìsica dl'università ëd Basiléa, compagnand-la con n'ansagg an latin, De sono, anté ch'a-i ero sintetisà ëd fasson ciàira le laj dl'acùstica. Tutun, la cadrega a l'era peui andàita a n'àutr e, tre di apress, Euler a l'é partì për San Peroborgh. A l'ha viagià an nav an sël Ren fin-a a Mainz e d'ambelelì a l'ha pijà na caròssa për Marborgh. Da Marborgh a l'é andàit a Lubëcca, peui torna për nav, an sël mar, findi a Tallin. Con n'àutra nav a l'é rivà a l'ìsola ëd Kronstadt; da ambelessì a l'ha pijà un traghet fin-a a la tèra fërma e peui a pé a l'é rivà a San Peroborgh.
A sò ariv, l'Academia as trovava an në stat d'agitassion për la mòrt, la sman-a prima, ëd la vidoa ëd Pero ël Grand, la zarin-a Catlin-a I. Chila-sì a l'avìa protegiù l'Academia, ma la noblëssa a la s-ciairava nen ëd bon euj e a l'ha blocane ij fond. Për dzorvive, Euler a l'ha dovù aceté un pòst da ufissial médich ant la marin-a russa. Cand dël 1731 ël professor ëd Fìsica Georg Bülfinger a l'ha dàit le dimission, Euler a l'ha rampiassalo.
Ant ël 1733 la partensa ëd Daniel Bernoulli a-j përmet d'oten-e ël pòst ëd professor ëd matemàtica a l'Academia. Dël 1735 a dventa ëdcò responsàbil dël dipartiment ëd geografìa, ancarià ëd pronté na carta dla Russia.
Ël mariage
Soa fomna a fasìa andé anans la ca, lassand sò òm lìber an sò travaj sientìfich.
La maladìa a j'euj
Na bruta frev ciapà ant ël 1735 a lo buta a l'arzigh ëd perde la vista; a smija arpijesse bin, ma dël 1738 un neuv atach ëd frev a-j fa perde l'usage dl'euj drit.
J'agn a Berlin
Ant ël 1741 a aceta l'anvit ëd Federich ël grand e as transferiss a l'Academia dle Siense ëd Berlin, an ciamand - e otnend - che sò stipendi a fussa almanch ugual a col ch'a ciapava a San Peroborgh.
A la partensa da San Peroborgh, Euler a l'era compagnà da soa fomna, dai sò fieuj Johann Albrecht e Karl e dal frel Heinrich. Apress tre sman-e ëd viage an nav a l'é rivà a Stetin e a l'ha seghità an caròssa për Berlin. Sò frel, nopà, a l'é andàit a Paris, pr'ëstudié art.
Lë stipendi d'Euler a l'é stàit fissà a 1600 tàler a l'ann, pì un rimbors ëd 500 tàler për ël viage.
La sistemassion
Pr'ësté a Berlin, dël 1742 Euler a l'ha catà na ca con n'ampli giardin, anté ch'a l'ha tramudà dël 1743. Ant ël teren dantorn a la ca a fasìa coltivé dla vërdura e lòn ch'a servìa nen a la famija a l'era vendù.
Durant la sman-a, antra des e óndes ore dla matin, a mostrava matemàtica, fìsica e astronomìa a student privà.
Phellinus contiguus
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Leonhard Euler
La sistemassion
Dël 1749 a-j son nassuje doe binele, Ertmuth Louise e Helene Leonora, che però a son mòrte pòchi mèis apress.
Poupry
Poupry a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 14,71 km², con 103 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 7 ab/km².
Phellinus contiguus
Ambient
A chërs ëdzora a bion e branch ëd latifeuje, pì da rair ëd conìfere, tut l'ann.
Poupry
🇫🇮
Phellinus contiguus
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Phellinus contiguus (Pers.) Pat. 🇫🇮
Bella Bella (Denny Island) Airport
Ël Bella Bella (Denny Island) Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Bella Bella, Columbia Britànica, Canadà.
Leonhard Euler
La sistemassion
Mòrtie sò frel, dël 1750, Euler a l'é andàit fin-a a Franchfort a pijé soa mare, për fela ven-e a vive con chiel. Dël 1753 a l'ha catà a Charlottenborgh na cassin-a për 6000 tàler e a l'ha mandaje a steje soa mare e le masnà. Cand dël 1760 ij russ a son intrà a Berlin durant la guèra dij set agn, Euler a l'é nen ëscapà. Ël general russ Gottlob Heinrich Toteblen a l'avìa prometuje che ij sò ben a sarìo nen ëstàit tocà. Ij soldà a l'han rassià istess soa cassin-a ëd Charlottenborgh, ma ël general a l'ha pagaje ij dann.
Dël 1763 Euler a dventa cap ëd na congregassion calvinista.
Mombaroccio
Mombaroccio a l'é na comun-a dla region dle Marche, provincia ëd Pésaro-Urbin, con sirca 1.762 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 28 km², con na densità ëd popolassion ëd 63 hab/km². A confin-a con Cartoceto, Fano, Monteciccardo, Pesaro, Serrungarina.
Bella Bella (Denny Island) Airport
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CYJQ.
Mombaroccio
🇫🇮
Leonhard Euler
La produssion berlinèisa
Ant ij prim agn a Berlin, Euler a l'ha avù tant temp a disposission e a l'ha avù la possibilità ëd fé murì soe idèje. A son ëd cost perìod, tra l'àutr, le clàssiche equassion fondamentaj dij flùid e dij còrp rèid.
Lë scond sogiorn a San Peroborgh
Già dal 1746 Euler a l'avìa arseivù na prima oferta ëd torné a San Peroborgh, ma a l'avìa arfudala, miraco përchè la situassion polìtica an Russia a l'era ancor instàbil.
Da chèiche litre as capiss ch'a l'avìa pensà ëd torné an Russia almanch dal 1761, ma a podìa nen për via dla guèra dij set agn. Finìa costa-sì, dël 1765 a l'ha scrivù al grand canslé ëd Russia, Woronzov, ciamandje ëd rintré a l'Academia ëd San Peroborgh e smonend soe condission: esse nominà vice-pressident ëd l'Academia; avèj në stipendi ëd 3000 rubli a l'ann, n'alògg con riscaudament e lus pagà, sensa esse obligà a ospité dij soldà; che sò bagage a fussa esentà dal dassi e ch'a fusso rimborsà lë spèise ëd viage ëd sò séghit. Për sò fieul Johann Albrecht a l'ha ciamà ël pòst ëd professor ëd fìsica con un salari ëd 1000 rubli; për j'àutri fieuj Karl e Christoph d'ufissi, rispetivaman, an d'anstitussion médiche e militar.
La zarin-a Catlin-a II a l'ha acetà bon-a part ëd se condission (ma nen la vice-pressidensa ëd l'Academia) e parèj dël 1766 Euler a torna an Russia, apress avèj ansistù e otnù ël përmess da Federich ël Grand, gavà për sò fieul Christoph ch'a l'era militar ant l'armada prussian-a.
Partì da Berlin con quatòrdes parent e quatr servent, la comitiva a l'é stàita ospità për des di a Varsavia dal re August Poniatowski, për peui continué an sël Mar dël Nòrd. Rivà a San Peroborgh, a l'é stàit dun-a arseivù da Catlin-a II.
Së scond perìod a San Peroborgh a l'é stàit motobin drù: apopré mità dij sò scrit a armonto a costa época.
A ven malavi e ant ël 1771 a ven bòrgno scasi d'autut, ma sòn a strompa pà sò tren ëd publicassion; a në deta ij test a sò fieuj o al valèt.
Leonhard Euler a meuir a San Peroborgh ël 7 dë stèmber dël 1783 d'un colp apoplétich antramentre ch'a pija ël thé con dj'amis. A l'é stàit sotrà ant la session luteran-a dël campossanto dë Smolensk.
Soa përsonalità e soa famija
Sò segretari e biògraf Nicholas Fuss (ch'a mariërà la fija ëd sò fieul Johann Albrecht) a scriv che Euler a l'avìa bel deuit, a l'era scasi sempe alégher, con na frisa d'ironìa e motobin leal. As anrabiava soens, ma soa flin-a a durava pòch e a l'avìa nen ëd conseguense. S'a l'era an bon-a companìa a dventava un conversator piasos.
La coltura d'Euler a së spantiava motobin dëdlà dla matemàtica: as anteressava ëd tute le siense e a l'avìa na conossensa stragròssa dla stòria e dla literatura antiche.
Ant ël temp lìber a sonava ël clavissin e a giugava a scach.
Për tuta la vita a l'ha goernà un fòrt acsan ësvìsser.
Euler e soa fomna Katharina a l'han avù tërdes masnà: Johann Albrecht (San Peroborgh 1734-1800, matemàtich ëdcò chiel), Anna Margaretha (San Peroborgh 1736-1736), Maria Gertrud (San Peroborgh 1737-1739), Anna Elisabeth (San Peroborgh 1739-1739), Karl Johann (San Peroborgh 1740-1790), Katharina Helene (Berlin 1741-Wiborg 1781), Christoph (Berlin 1743-Wiborg 1808), Charlotte (Berlin 1744-Hückelhoven 1780), Hermann Friedrich (Berlin 1747-1750), Ertmuth Louise (Berlin 1749-1749), Helene Eleonora (Berlin 1749-1749), August Friedrich (Berlin 1750-1750), pì n'àutra mòrta prima d'esse batjà.
Euler a sarà famos për la passiensa ch'a l'ha con sò cit, tant da giugheje ansema ëdcò antramentre ch'a travaja a sò articoj e da passé le sèire an lesend-je la Bibia.
Resta vidov dël 1773, a l'é torna mariasse dël 1776 con la sorastra ëd soa prima fomna, Salomé Abigail Gsell.
Soe contribussion
Euler a l'é un dij matemàtich dont la produssion a l'é stàita pì bondosa. Soa euvra colossal a spantia an tuti ij setor dla matemàtica dij sò temp. Për dódes vire a l'ha vagnà ël premi dl'Academia dle siense ëd Paris.
Àlgebra
Ant n'artìcol dël 1732 a fa vëdde che 'l quint nùmer ëd Fermat a l'é nen un nùmer prim e quatr agn apress a dmostra ël cit teorema ëd Fermat. Dël 1736 a preuva che ël problema dij pont ëd Königsberg a l'ha pà 'd solussion.
A l'ha dedicà na memòria arnomà ai quadrà màgich e a l'ha compilà na lista ëd sessantadoe cobie ëd nùmer amicaj.
Anàlisi
Soa euvra prinsipal a l'é ant ël dësvlup dl'anàlisi e, an efet, a l'é considerà un dij fondador dl'ànalisi moderna.
A l'é 'l fondator dla teorìa dle frassion continuà, con n'artìcol publicà dël 1737. Për esempi, a treuva ël dësvlup d' An tra j'àutre còse, a l'é 'l prim ch'a consìdera sen e cosen tan-me fonsion ëd variàbil real.
Chlidonias leucopterus
thumb|right
Leonhard Euler
Anàlisi
Ant ël 1740 a ancamin-a a dovré j'esponent compless e a dmostra j'identità d'Euler. A s'anteressa peui ai dësvlup an serie e a fa ij cont dle serie, e , anté che. A mostra la manera d'arzòlve l'equassion diferensial che al di d'ancheuj a pòrta sò nòm.
Chlidonias leucopterus
Chlidonias leucopterus
Órdin:  Charadriiformes<BR> Famija: Sternidae<BR> Géner:  Chlidonias<BR> <BR> <BR> <BR> <BR>
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: ... <BR> A l'é ën cit osel nèir migrateur. <BR>
Leonhard Euler
Mecànica
Euler a l'é 'l creator dla mecànica analìtica (1736) e dla mecànica dij còrp rèid.
An na memòria dël 1750 a antroduv për la prima vira ëd fasson esplìssita la fórmola F=ma tanme laj fondamental ëd la mecànica, arferìa a 'n sistema inersial an coordinà cartesian-e ortogonaj. An n'àutr travaj a studia la strutura dlë spassi-temp clàssich.
Chlidonias leucopterus
Ambient
Da finì. <BR>
Camarophyllus subradiatus
Descrission
Capel fin a 4 cm, a pupa, brun al disch, crema rosastr al bòrd che a l'é fin e strià. Lamele biancastre o rosastre. Gamba àuta fin a 4 cm e larga fin a 0,5 cm, atenuà, ciàira. Carn biancastra.
Chlidonias leucopterus
Distribussion
As treuva an Euròpa e Asia an istà e an invern an Àfrica, e Australia. <BR>
Leonhard Euler
Lògica
An lògica Euler a l'ha proponù ëd métod diagramàtich dël silogism.
Chlidonias leucopterus
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Chlidonias leucopterus
Lenga Podena
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Podena o Podena a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).
Camarophyllus subradiatus
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Camarophyllus subradiatus (Schumacher) Wunsche<BR> [= Cuphophyllus Bon; Hygroporus niveus var. fuscescens Bres. p.p.]
Baie-Comeau Airport
Ël Baie-Comeau Airport a l’é n'aeropòrt localisà an Baie-Comeau, Québec, Canadà.
Bauladu
right|140px Bauladu a l'é un comun dla Sardëgna dë 723 abitant, an provincia d'Oristan.
Camarophyllus subradiatus
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Podena
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Podena a peul esse:<BR> <BR>
Bauladu
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roberto Erdas (da l' 11/06/2007).
Leonhard Euler
Angegnerìa
Ëdcò sò travaj an angegnerìa a son numeros. Famos a l'é sò proget, nen realisà, ëd na turbin-a idràulica a àut rendiment.
Lenga Podena
Classificassion
<BR>
David Foster Wallace
David Foster Wallace a l'era nassù a Ithaca ai 21 ëd fërvé dël 1962 e a l'é mòrt ampicandse ai 12 dë stèmber dël 2008 an soa ca ëd Claremont, an Califòrnia.
Bauladu
Arferiment
🇫🇮
Lenga Podena
Còdes ISO
<BR>
David Foster Wallace
A l'era marià con Karen Green.
Lenga Podena
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pdn
David Foster Wallace
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Leonhard Euler
Euvre prinsipaj
Ël travaj d'Euler a comprend ëscasi neuv-sent tìtoj antra artìcoj e lìber. Dël 1907 a son ancaminasse a publiché soe Euvre complete. A trata dël moviment d'un pont material, ant ël veuid o ant un mes arzistent, lìber o vincolà. Cujìa dle 234 litre scrivùe antra 'l 1762 e ël 1763 për dé 'd lession privà a Charlotte, la prima fija ëd Federich Enrich ëd Brandeborgh-Schwedt. Test destinà dzortut a je scòle russe. Lìber d'angegnerìa naval. 🇫🇮
Wilhelm Ackermann
thumb|right|200px|Wilhelm Ackermann Matemàtich alman. Wilhelm Ackermann a l'era nassù a Herscheid ël 29 ëd mars dël 1896 e a l'é mòrt a Lüdenscheid ël 24 dë dzèmber dël 1962.
Anlev ëd David Hilbert, Ackermann a l'ha colaborà con chiel a lë studi dla teorìa dla dimostrassion. Ij sò travaj a son consentrà an sla lògica matemàtica e a l'é anteressasse dzortut d'arcorsività e ëd dimostrassion ëd coerensa.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Lenga Perai
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Perai ò Perai a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Moluche).
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=wet
🇫🇮
Tabagón, O Rosal
San Xoán ëd Tabagón a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dël Rosal. Soa popolassion a l'é distribuìa an 7 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Chlidonias niger
Chlidonias niger
right Órdin:  ---<BR> Famija: ---<BR> Géner:  ---<BR> <BR> <BR> <BR> <BR>
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: ... <BR> Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì. <BR>
Ambient
Da finì. <BR>
Nuku'alofa
thumb|right|200px|Ël palass real Nuku'alofa a l’é la capital ëd Tònga.
Chlidonias niger
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Chlidonias niger
Nuku'alofa
A conta apopré 35.000 abitant (2003).
Lenga Acipa oriental
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Acipa oriental a peul esse:<BR> <BR>
Nuku'alofa
Geografìa
Nuku'alofa a resta ant la part setentrional dl'ìsola ëd Tongatapu.
Lenga Acipa oriental
Classificassion
<BR>
Nuku'alofa
Geografìa
🇫🇮
Lenga Acipa oriental
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=acp
Bergues-sur-Sambre
Bergues-sur-Sambre a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 4,41 km², con 202 abitant, scond ël censiment dël 2006, con uma densità ëd 44 ab/km².
🇫🇮
Lenga Mefele
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Mefele o Mefele a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Cameron.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mefele a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Lenga Damar òvest
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Damar òvest a peul esse:
Lenga Mefele
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mfj
Lenga Damar òvest
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=drn
🇫🇮
Bidonì
right|140px Bidonì (Bidunìu an sard) a l'é un comun dla Sardëgna ëd 151 abitant, an provincia d'Oristan.
Aministrassion
Ël comun a l'é comissarià (dal 15/06/2008).
Arferiment
🇫🇮
Pinarolo Po
Pinarolo Po (Pinaröl an dialèt oltrapadan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.696 abitant, an provincia ëd Pavìa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Cinzia Carmen Gazzaniga (da l' 8/06/2009, second mandà dal 26/05/2014).
Suva
thumb|right|200px|L'ìsola ëd Viti Levu Suva a l’é, dal 1882, la capital dle Figi.
Pinarolo Po
Arferiment
thumb|left|300px|Ël castel ant na xilografia dël 1890 ëd Giuseppe Barberis 🇫🇮
Suva
A conta apopré 80.000 abitant.
Geografìa
Suva a resta ant la part sud-oriental dl'ìsola ëd Viti Levu.
🇫🇮
Lodine
Lodine a l'é na comun-a dla region Sardëgna, provincia ëd Nùoro, con sirca 407 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 7 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 58 ab/km quadrà. A confin-a con Fonni, Gavoi.
🇫🇮
Gonnosfanadiga
Gonnosfanadiga a l'é un comun dla Sardëgna ëd 6.993 abitant ant la provincia dël Medi Campidan.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sisinnio Zanna (dal 9/05/2005).
Bella Bella - Shearwater Water Aerodrome
Ël Bella Bella - Shearwater Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Shearwater, Columbia Britànica, Canadà.
Bella Coola Airport
Ël Bella Coola Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Bella Coola, Columbia Britànica, Canadà.
Lenga Barakai
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Barakai ò Barakai a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Moluche).
Lenga Sobei
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Sobei o Sobei a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).
Lenga Barakai
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Barakai a peul esse:
Lenga Sobei
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Sobei a peul esse:
Lenga Barakai
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=baj 🇫🇮
Lenga Sobei
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sob
Prasville
Prasville a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 16,06 km², con 257 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 16 ab/km².
🇫🇮
Hettinger, Dakota dël Nòrd
right|250px|thumb|Hettinger, Dakota dël Nòrd
Bareul (vin)
Ël Bareul a l'é un vin nèir.
Hettinger, Dakota dël Nòrd
Hettinger a l’é na sità dël Dakota dël Nòrd. A l’ha na surfassa ëd 2,2 km² e na popolassion ëd 1,307 abitant (2000).
Anliure esterne
🇫🇮
Bareul (vin)
Qualìfica
DOCG (Denominassion d'orìgin controlà e garantìa)
Teritòri ëd produssion
Comun ëd Bareul, Castion Falèt, Seralonga d'Alba e part dij comun ëd Monfòrt, La Mora, Ròd, Vërdun, Cherasch, Dian, Novèj e Grinzane.
Anvejament
Ël Bareul a l'ha damanca ëd ven-e vej almanch tre agn.
Produssion
Dël 2007 a son ëstàit produvùe 10,9 milion ëd bote. 🇫🇮
Lucoli
right|140px Lucoli a l'é un comun dl'Abruss ëd 1.013 abitant, an provincia dl'Àquila.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luciano Giannone (dal 14/06/2004).
Anliure esterne
thumb|right|200px|L'abassìa ëd San Gioann
Arferiment
🇫🇮
Mélagues
Mélagues a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 44,51 km², con 102 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 2 ab/km².
🇫🇮
Oleiros, Oleiros
Santa María d'Oleiros a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d'Oleiros. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 2.424 abitant (1.270 fomne e 1.154 òm) distribuì an 13 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Faerberia carbonaria
Descrission
Capel fin a 5 cm, a amburì, da gris a brun scur. Bòrd filurà. Lamele decorente, forcùe, grise. Gamba ciàira. Carn pì o men gorëgna.
Ambient
A chërs ant le carbonere.
Castel ëd Rìvole
Ël castel ëd Rìvole a l'é un-a dle residense sabàode. Ël castel as treuva a Rìvole, ch’a resto ant la sità metropolitan-a 'd Turin, Piemont. Soa mòle quadrà a dòmina la colin-a morénica ansima a la qual a së spantia la sità.
Faerberia carbonaria
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Castel ëd Rìvole
Stòria
Ël castel a l'ha orìgin antica: a esistìa ëd sigur già dël sécol ch'a fa XV un castel abità dai cont ëd Savòja. Ambelessì a l'ha abitaje Emanuel Filibert ch'a l'é belfé ch'a l'abia faje dij travaj.
Dël 1633 Vitòrio Medeo I a l'ha fàit ancaminé n'arcostrussion su dissegn ëd Carl ëd Castlamont. Ambelessì a l'é nassuje Carl Emanuel I dël 1652; chiel-sì a l'ha falo arfé da le fondamente e a l'ha falo decoré andrinta da 'd pitor vajant. Ij travaj a son ëstàit continuà da Carl Emanuel II.
An avend pijà feu e essend ëstàit dësblà durant la campagna dël 1706, la riedificassion a l'é ancaminà dal 1711 su dissegn ëd M. Garove; peui a l'ha butaje man Filippo Juvarra, ch'a l'ha ideà un proget fiamengh për Vitòrio Medeo II. Ij travaj a son ëstàit sospèis vàire vire e livrà mach dël 1793, ma ël proget grandios a sarà mai realisà tut antregh.
An cost castel Carl Emanuel III a l'ha fàit saré sò pare Vitòrio Medeo II che, na vira abdicà, a smijava ch'a vorèissa torna pijé ël tròno.
Mondavio
Mondavio a l'é na comun-a dla region dle Marche, provincia ëd Pésaro-Urbin, con sirca 3.851 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 29 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 133 ab/km quadrà. A confin-a con Barchi, Corinaldo (AN), Fratte Rosa, Monte Porzio, Montemaggiore al Metauro, Orciano di Pesaro, Piagge, San Giorgio di Pesaro, San Lorenzo in Campo.
Castel ëd Rìvole
Stòria
Dël 1812 Beatris ëd Savòja a mariava Fransesch IV duca ëd Mòdena e ël castel a passava për dòta an féod a costi-sì. Dël 1883 la comun-a a l'ha catalo për sentmila lire dai dissendent.
Mondavio
🇫🇮
Castel ëd Rìvole
Stòria
Restaurà dël 1984, al di d'ancheuj a cudiss ël Musé d'art contemporania.
Sécheras
45.13083°N, 4.77111°W
Castel ëd Rìvole
Galerìa ëd foto
🇫🇮
Sécheras
Sécheras a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 7,26 km², con 308 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 42 ab/km². 🇫🇮
Pré-Saint-Évroult
Pré-Saint-Évroult a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 20,79 km², con 291 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 14 ab/km².
🇫🇮
Test sacrà
Vàire religion e moviment religios i considera sacrà, visadì ispirà an vàire manere dla divinità, sò test fondamentaj ò tradission.
Aj ciamo La Scritura, La Sacra Scritura, ò Paròla ëd Nosgnor.
Lenga Acipa ossidental
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Acipa ossidental o Acipa ossidental a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Acipa ossidental a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=awc
Bosa
right|140px Bosa a l'é un comun dla Sardëgna d' 8.106 abitant, an provincia d'Oristan.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Piero Franco Casula (da l' 8/06/2009).
Anliure esterne
thumb|right|200px|Ël castel e la sità veja
Arferiment
🇫🇮
Pabillonis
Pabillonis a l'é un comun dla Sardëgna ëd 2.973 abitant, ant la provincia dël Medi Campidan.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Dessì (dal 9/05/2005).
Anliure esterne
🇫🇮
San Miguel de Tabagón, O Rosal
San Miguel ëd Tabagón a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dël Rosal. Soa popolassion al censiment dël 2007 a l’era ëd 1.049 abitant (545 fomne e 504 òm).
🇫🇮
Phellinus erectus
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Bella Bella - Waglisla Water Aerodrome
Ël Bella Bella - Waglisla Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Waglisa, Columbia Britànica, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CAR9.
Phellinus erectus
Ambient
A chërs al pé ëd latifeuje sia vive che mòrte.
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Phellinus erectus David, Dequatre & Fiasson 🇫🇮
Settimo Milanese
Settimo Milanese (Sétim an dialèt milanèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 19.913 abitant, ant la Sità metropolitan-a 'd Milan.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sara Santagostino Pretina (dal 25/05/2014).
Arferiment
🇫🇮
Lenga Batuley
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Batuley ò Batuley a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Moluche).
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Batuley a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bay 🇫🇮
Lenga Waruna
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Waruna o Waruna a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Waruna a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Port Vila
thumb|right|200px|Ël palass dël parlament Port Vila a l’é la capital ëd Vanuatu.
A conta apopré 40.000 abitant.
Geografìa
Port Vila a resta ant la part meridional ëd l'ìsola d'Efate.
🇫🇮
Campagna
right|650px|
right|120px Campagna a l'é un comun dla Campania ëd 15.907 abitant, an provincia ëd Salern.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Biagio Luongo (dal 28/04/2008 -second mandà-).
Arferiment
🇫🇮
Cinclus cinclus
Cinclus cinclus
thumb|right thumb|right thumb|right|Na carta ëd sò spantiament an [[Euròpa. An vèrd ij pòst andoa a lë sta tut l'ani, an bleu coj andoa a-i é mach l'anvern]]
Descrission
Ël merlo d'eva (Cinclus cinclus) a l'è bon a caminé sot eva pròpi com a fan ij palombar, sercand babòje da eva e autre bës-cëtte da eva. A riess a resté sot eva mersì a l'assion dj'ale. A viv arlongh ij torent e ij turbij a lo sbaruvo pa; an pi, s'a-i é na cascada, a peul adritura fé 'l nil daré dla cascada. A fà 'l nil con la mofa, e a-j dà na forma rionda. A fà mediament sinch euv.
Ambient
A viv stansial an bon-a part d'Europa..
Distribussion
Euròpa.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Cit Turin
Ël Cit Turin a l'é 'n quarté 'd Turin. A l'é caraterisà da la presensa ëd vàire palass ant lë stil liberty. 🇫🇮
Biarritz
thumb|right|200px|La Grandplage e 'l faro Biarritz ("Biàrritz" an gascon, "Miarritze" an basch) a l'é na sità fransèisa, ant ël dipartiment Pyrénées-Atlantiques (region Aquitania), davsin al confin con la Spagna.
Religion
thumb|380px|
Biarritz
A conta 26.690 abitant.
Uranium City Airport
L'Uranium City Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Uranium City, Saskatchewan, Canadà.
Biarritz
Turism
Biarritz a l'é ans la costa atlàntica e a l'é una dle pi arnomà località europenghe për pratichè ël "surf".
Spòrt
Lë spòrt pi popolar a Biarritz a l'é 'l rugby.
Religion
Etimologìa
Dal latin religiō, religiōn-, fòrse da religāre, lighé, gropé strèit, coleghé (l'òm e la divinità).
Biarritz
Spòrt
La squadra local, Biarritz Olympique Pays Basque o BOPB, a l'a vagnà 5 vire ël campionà fransèis (l'ùltima dël 2006).
Aministrassion
thumb|right|200px|L' Hôtel du Palais (Palass dl'amperatris Genia) Ël sìndich a l'é Didier Borotra (dal 2001]).
Religion
Etimologìa
thumb|200px|left
Biarritz
Sità gemelà
Biarritz a l'é gemelà con:
Religion
Ël sust ëd la paròla
Ël bzògn religios as manifesta an minca coltura an forma esteriorisà con rit ch'a l'han valor sossial e ch'a peudo avèj un contnù étich e filosòfich.
Bele s'a l'é franch mal fé dé na definission completa, as peul disse che religion a l'é l'adesion a chèich ëspiegassion dl'esistensa e a chèich valor, giudicà assolù, për dé sust a la vita. An d'àotre paròle a l'é la rispòsta che mincadun as dà a le domande: Chi i son-ne? Da 'nté ch'i ven-ne? 'Ndoa chi vad-ne? Che sust a l'ha mia vita?
Biarritz
Arferiment
🇫🇮
Hohenbuehelia geogenia
Descrission
Capel fin a 12 cm, a cornet, da brun scur a brun càud, ambiancant. Lamele s-ciasse, motobin decurente. Gamba lateral, gris òcra.
Religion
Ël sust ëd la paròla
A-j son doe stra possibij për risponde, ch'a dan orìgin a doi tipo ëd religion.
Hohenbuehelia geogenia
Ambient
A chërs a bocc, an sla tèra, soens ëdzora a 'd bòsch anterà.
Comestibilità
Comestìbil.
Religion
Fé o religion arvelà
L'òm a aceta d'avèj fiusa an chèich magìster stimà a l'aotëssa d'arzòlve ël problema dël sust ëd la vita. Arlongh dla stòria vàire ëd costi magìster a son presentasse coma portavos (profeta) d'ën Dé. Ant ës cas sì as parla ëd fé o religion arvelà. Col ch'as dis profeta për esse chërdù a smon dle garansie ch'a testimònio për chiel, parèj d'event miracolos o ëd predission d'aveniment dl'avnì. Le religion arvelà pì conossùe e spantià a son, ant l'ordin ëd soa aparission ëstòrica, l'ebraism, ël cristianésim, l'islam.
Hohenbuehelia geogenia
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Religion
Fé o religion arvelà
Vàire religion (naturaj o arvelà ch'a sio) a adoto ëd test sacrà andova ch'a cheujo an tut ò an part sò credense e prinsipi.
Rispartission dle religion
Le religion as divido dzortut antra monoteìsta e politeìsta:
🇫🇮
Settimo
Settimo a l'é 'l nòm ëd vàire comun italian:
Casteggio
Casteggio (Castégiu an dialèt oltrapadan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.643 abitant, an provincia ëd Pavìa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Lorenzo Callegari (da l' 8/06/2009, second mandà dal 26/05/2014, dagià sìndich dal 1995 al 2004).
Arferiment
thumb|left|300px|Cesa parochial ëd san Pé Màrtir 🇫🇮
Lenga Tarpia
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Tarpia o Tarpia a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).
Classificassion
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=suf
Isola del Piano
Isola del Piano a l'é na comun-a dla region dle Marche, an provincia ëd Pésaro-Urbin, con sirca 665 abitant. As dëstend an sna surfassa ëd 23 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 29 abitant al chilòmeter quadrà. A confin-a con Fossombrone, Montefelcino, Urbin. 🇫🇮
Belleville Airport
Ël Belleville Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Belleville, Ontario, Canadà. Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CNU4.
Settimo San Pietro
thumb|right|200px|Panorama Settimo San Pietro a l'é un comun dla Sardëgna ëd 5.949 abitant an provincia ëd Càliari.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Costantino Palmas (dal 10/05/2005).
Anliure esterne
🇫🇮
Pauli Arbarei
Pauli Arbarei a l'é un comun dla Sardëgna ëd 685 abitant ant la provincia dël Medi Campidan.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fausto Cadeddu (dal 30/05/2006).
🇫🇮
Lenga Cinda-Regi-Tiyal
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Cinda-Regi-Tiyal o Cinda-Regi-Tiyal a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Cinda-Regi-Tiyal a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cdr
Phellinus ferreus
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs an dzora a bòsch ëd conìfere e ëd latifeuje.
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Pré-Saint-Martin
Pré-Saint-Martin a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 7,18 km², con 158 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 22 ab/km².
🇫🇮
Busachi
right|140px Busachi a l'é un comun dla Sardëgna ëd 1.493 abitant, an provincia d'Oristan.
Arbus (Sardëgna)
right|120px Arbus a l'é un comun dla Sardëgna ëd 6.677 abitant ant la provincia dël Medi Campidan.
Black Tickle Airport
Ël Black Tickle Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Black Tickle, Teraneuva e Labrador, Canadà.
Lenga Mofu setentrional
Lenga Mofu setentrional
Busachi
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Salvatore Crobu (dal 10/05/2005).
Arferiment
🇫🇮
Lenga Koba
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Koba ò Koba a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Moluche).
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Koba a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kpd 🇫🇮
Brachet
Ël Brachèt a l'é 'n vin nèir. A resta famos dzortut col d'Àich, ma as fa ëdcò 'nt ël Roé, andoa a lo fan doss, sech ò passì. 🇫🇮
Laconi
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fausto Fulghesu (dal 10/05/2005).
Anliure esterne
thumb|right|200px|Panorama
Arferiment
🇫🇮
Meljac
Meljac a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 9,54 km², con 155 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 16 ab/km².
Architetura dla Regensa
L'architetura dla Regensa (an anglèis Regency architecture) a l'é stàita la branca anglèisa dl'architetura neoclàssica a l'ancamin dl'Eut-sent, durant ël perìod cand Giòrs IV dël Regn Unì a l'era Prinsi Regent, e a rintro ant sto stil ëdcò d'edifissi neoclàssich dj'agn apress la regensa. St'architetura a l'é l'istessa che ant ij pais germànich as ciamava Biedermeier, ant jë Stat Unì architetura federal e an Fransa architetura imperial.
Lenga Mofu setentrional
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Mofu setentrional o Mofu setentrional a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Cameron.<BR> <BR>
Meljac
🇫🇮
Lenga Mofu setentrional
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mofu setentrional a peul esse:<BR> <BR>
Châtillon (Val d'Osta)
Châtillon (Cas-cion an piemontèis, Tsateillón an franch-provensal) a l'é na comun-a dla Val d'Osta ëd 4.772 abitant.
Lenga Mofu setentrional
Classificassion
<BR>
Châtillon (Val d'Osta)
Stòria
A l'é belfé che la part originaria ëd Cas-cion a fussa ël vej borgh, ciamà Bourg des rives. A restava davzin a la Deura, an sla riva gàucia. A l'é stàit dësblà antra j'agn 1213 e 1242 da na gròssa aluvion.
Arbus (Sardëgna)
Ël Desert ëd Piscinas
A l'ha na surfassa d'anviron 5 km2 e le soe dun-e arivo a n'autëssa ëd 100 mèter.
Châtillon (Val d'Osta)
Nòm
Durant ël fassism, dal 1939 al 1945, la comun-a as ciamava Castiglione Dora.
Lenga Mofu-Gudur
Lenga Mofu-Gudur
Arbus (Sardëgna)
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Raimondo Angius (dal 10/05/2005).
Architetura dla Regensa
Sto stil a séghita l'architetura neoclàssica giorgian-a, ëdcò s'as marco ij color ciàir e as soagna l'elegansa. Noté che l'agetiv giorgian a ven dal perìod 1720–1840, cand a son sucedusse quatr monarca anglèis dont ël nòm a l'era Giòrs e dont lë stil architetònich a l'era pròpe mach neoclàssich. Vàire costrussion ant lë stil dla Regensa a l'ero piturà 'd bianch e con le fassade stucà. L'intrada a l'era na pòrta nèira con doe colòne da banda. Le residense dla Regensa a son batìe alignà o a forma ëd lun-s chërsenta, visadì con la fassada na frisa sirognà. St'architetura a l'ha antroduvù la mòda dle balustre elegante 'd fer forgià e ij bovindo (fnestre sporzente dal fabricà).
Châtillon (Val d'Osta)
Mobilità
La stassion dij treno "Châtillon - Saint-Vincent", an sla lìnia Civass-Pré-Saint-Didier, a l'é ant la comun-a ëd Châtillon.
Lenga Mofu setentrional
Còdes ISO
<BR>
Châtillon (Val d'Osta)
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Tamara Lanaro (dal 10/05/2010).
Emberiza schoeniclus
thumb|right
Lenga Mofu-Gudur
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Mofu-Gudur o Mofu-Gudur a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Cameron.<BR> <BR>
Châtillon (Val d'Osta)
Arferiment
thumb|left|300px|Panorama 🇫🇮
Lenga Mofu-Gudur
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mofu-Gudur a peul esse:<BR> <BR>
Emberiza schoeniclus
Emberiza schoeniclus
thumb|right
Arbus (Sardëgna)
Arferiment
🇫🇮
O Rosal, O Rosal
Santa Mariña dël Rosal a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dël Rosal. Soa popolassion al censiment dël 2007 a l’era ëd 4.480 abitant (2.275 fomne e 2.205 òm).
Architetura dla Regensa
La definission Stil dla Regensa as àplica 'dcò al disegn dj'interior e a j'art decorative 'd col temp, caraterisà da elegante mobilie e tapissarìe a bindej verticaj, e as àplica findi a le vestimente 'd col temp; për j'òm ij vestì dël dandy Beau Brummell e për le fomne la vesta Imperi.
O Rosal, O Rosal
🇫🇮
Lenga Suki
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Suki o Suki a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Suki a peul esse:<BR> <BR>
Architetura dla Regensa
Anliure esterne
(an lenga anglèis) 🇫🇮
Lenga Mofu-Gudur
Classificassion
<BR>
Lenga Suki
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Lenga Mofu-Gudur
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mif
Berlancourt (Aisne)
Berlancourt a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 5,2 km², con 96 abitant, scond ël censiment dël 2006, con na densità ëd 17 ab/km².
Emberiza schoeniclus
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: ...
Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì.
thumb|right|De-ie 'n colp ambelessì col rat për sent-lo canté
Ambient
Da finì.
Distribussion
As treuva an Euròpa, e Nòrd Asia. Quaidun a l'é migrateur, ma coli ch'a vivo pì a Sud no.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Emberiza schoeniclus
Berlancourt (Aisne)
🇫🇮
Hygrocybe cantharellus
Descrission
Capel fin a 4 cm, da bombà a onfalòid, ross groson, festonà al bòrd. Lamele decorente, giàun ciàir. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 0,4 cm, dël midem color con ël pé ciàir.
Ambient
A chërs ant ij pra e, dle vire, ant la mofa.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Niels Henrik Abel
thumb|right|200px|Niels Henrik Abel Niels Henrik Abel a l'é stàit un dij pì gran matemàtich dël sécol ch'a fa XIX.
J'agn an Norvegia
Abel a l'era nassù ël 5 d'ost dël 1802 a Finnöy, scond ëd set masnà. Sò pare a l'era 'n pastor protestant; soa mare, Anne-Marie Simonses, na pianista ëd talent. Dël 1815 a l'era andàit a studié a Christiania (al dì d'ancheuj Òslo), andoa ant ël 1818 a l'avìa rëncontrà ël professor Berndt Holmboë ch'a l'ha falo passioné a la matemàtica.
Ant ël 1820 sò pare a meuir an ruin-a e Abel as treuva an seriose dificoltà finansiarie; për manten-e la famija a dà 'd lession privà. Mersì a 'd sovension otnùe grassie a l'angagg ëd Holmboë, ant ël 1821 e 1822 a peul frequenté ëd cors a l'Università ëd Christiania e përfessioné sò fransèis e alman. A l'é 'd cost perìod ch'as buta a parlé con na fija, Crelli Kemp.
Ant ël 1824 a fà stampé a soe spèise na memòria anté ch'a dimostra l'impossibilità 'd n'arzolussion algébrica dl'equassion general ëd quint gré. A manda 's travaj a Gauss, ma chiel-sì a lo les gnanca. Ij 27 d'ost dël 1825 a oten finalman da lë stat ëd sòld për un viage dë studi ëd n'ann an Fransa e Almagna. A passa un mèis a sistemé ij sò afé e peui a part.
Sò viage an Euròpa
A ancamin-a a visité matemàtich e astrònom avosà an Norvegia e Danimarca, peui a va a Berlin anté ch'a fa conossensa con Crelle e a arsèiv l'anvit da chiel-sì a contribuì a sò giornal ch'a l'era an camin ch'a nassìa: ël prim volum a conten ses artìcoj d'Abel, a-i son an tut vintedoe soe memòrie ant ij prim tre volum. Da Berlin a passa a Friborgh, anté ch'a men-a soe fiamenghe arserche an sle fonsion elìtiche.
Ant ël 1826 Abel a va a Paris, andoa vers la fin ëd luj a treuva alògg da na famija pòvra ma àvida ch'a-j fita na stansia a 'n pressi esagerà. Belavans Cauchy a-j da nen da ment.
L'artorn e la mòrt
Finì ij sòld, Abel a torna a Christiania e a l'é ospità da na famija bonstasenta, jë Schjeldrups; a dev però seghité a manten-e frej e seur. Vers la mità ëd gené 1829, n'emoragìa a-j fa capì ch'a-j resta pì nen tant temp da vive. A passa ij sò darié di a Froland a ca 'd na famija anté che soa morosa Crelly Kemp a l'era a servissi. An ëscrivend a sò amis Keilhau, a j'arcomanda ëd marié Crelly apress soa mòrt, lòn ch'a farà, bele che ij doi as fusso mai rëncontrasse.
Abel a meuir la matin dël 6 d'avril 1829; dontré di dòp a-i riva la nòmina a 'n pòst a l'Università 'd Berlin che Crelle a l'avìa otnù për chiel. Dël 1830 l'Academia dle Siense ëd Paris a j'assigna sò Gran Premi ëd Matemàtica.
Soe contribussion
Abel as ancòrz dij përtus ant le dimostrassion ëd chèich sò predecessor e as propon ëd sareje. Un dij sò travaj clàssich an cost órdin d'idèje a l'é la prima dimostrassion dël teorema general dël binòmi, dont ëd cas ëspessiaj a j'ero stàit dimostrà da Newton e Euler.
Ansema a Galois, Abel a peul esse considerà ël fondator dl'àlgebra moderna. Ij sò travaj a rësgoardo l'arzolussion dj'equassion algébriche ëd quint grad e la teorìa dle fonsion elìtiche.
Ancora da student, a pensa d'avèj arzolvù l'equassion ëd quint grad, ma an efet dël 1824 a dimostra che l'arzolussion a l'é impossìbil për radicaj. Për fé sòn, a deuvra j'arzultà ëd Lagrange e Cauchy ansima al nùmer dij valor ch'a peul pijé na fonsion rassional an n variàbile cand coste a son përmutà. Soa dimostrassion a l'é publicà an sël giornal ëd Crelle. Dël 1829 a pùblica na memòria ansima a 'd class d'equassion arzolùbij për radicaj. Ancora sò a l'é n'amportant criteri ëd convergensa për le serie.
L'àotr soget d'anteresse për Abel a son j'antëgraj elìtich. Costi travaj a son anterompù da soa mòrt e l'arserca ant ël setor a progredirà mach pì tard con Legendre, Jacobi e Gauss.
A l'ha dit
A më smija che s'as veul fé dij progress an matemàtica a venta studié ij magìster e pà j'anlev.
A l'han dit ëd chiel
🇫🇮
Calvignano
Calvignano (Crëvgnan an dialèt oltrapadan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 122 abitant, an provincia ëd Pavìa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Andrea Gramegna (dal 07/05/2012).
Arferiment
🇫🇮
Lenga Dobel
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Dobel ò Dobel a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Moluche).
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Dobel a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
San Xiao de Narón, Narón
San Xiao ëd San Xiao de Narón a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Narón. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 987 abitant (504 fomne e 483 òm) distribuì an 11 partìe ëd popolassion.
🇫🇮
Mòle Antonelian-a
La Mòle Antonelian-a a l'é 'l monument sìmbol ëd Turin. A l'é na costrussion ardìa an mon, àuta 167,5 méter (un-a dle pì àute costrussion an muradura d'Euròpa), costruìa da Lissànder Antoneli a Turin an tra 'l 1863 e ël 1900. A l'é formà da 'n sòco massiss a base quadrà, ch'a vnisìa a taj për l'organisassion ëd j'ambient për l'originaria destinassion a sinagòga, dont as alva na vòlta a pavajon a sest aùss. Ansima a-i é un templiet a doi órdin ch'a cùlmina an na gulia sutila. La fassada a l'ha dëdnans un pronao ëd forma classichegianta.
Antra la zòna ëd basament ëd la fàbrica e la covertura, a-i é na sòrt d'àut tamborn, un peristili esterior e, an sël coercc ëd chiel-sì, un pogieul për la manutension djë fnestron semi-sircolar duvertà a la base dl'àuta cùpola quadrangolar.
La metodologìa antonelian-a
Për vàire agn, Antoneli a l'avìa studià un métod ëd revision dle struture murarie tradissionaj e vers la mità dël sécol a l'é rivà a definì na metodologìa, peui dita antonelian-a, motobin original. Costa-sì a consist ant ël rampiassé la muraja continua con na serie d'apògg isolà, o pivò, spatarà ëd fasson regolar. Costi pivò a son colegà antra 'd lor da arch e bande piate anté ch'as anrèiso le vòlte. Un sistema ëd tirant ëd metal anfonsà ant j'antërstissi dij mon a elìmina qualsëssìa posson originà da le vòlte e da j'arch. L'eliminassion ëd costi posson, an limitand le carie mach a le pression verticaj, a fa an manera che ël diàmeter dij pivò a peul esse arduvù al mìnim necessari.
Ortacesus
Arferiment
🇫🇮
Mòle Antonelian-a
La metodologìa antonelian-a
Parèj Antoneli a l'ha realisà sensa dovré dë struture metàliche, ancor tròp care a col temp, na strutura muraria a schéletr.
La realisassion
Antoneli a l'ha fàit modifiché 'l pròget për ëmné la costrussion a n'autëssa 'd 113 méter, ma për la comunità ebréa ij cost e ij temp ëd realisassion a restavo esagerà e anlora dël 1869 a son fërmasse ij travaj ën butand un coèrcc provisòri ëd tòla. Dël 1873 la comunità ebréa a l'ha peui fàit cambi con la sità ëd Turin ëd la Mòle contra n'àutr teritòri për edifiché soa sinagòga. Dapress a lòn, Antoneli a l'ha arpijà a travajé ën fasend na serie 'd modìfiche ch'a l'han ëmnà l'autëssa total a 146, 153 e a la fin dle fin a 167 méter.
Da na mira finansiaria, la costrussion a l'é restà motobin greva për le pòvre finanse ëd na comun-a che ën avend përdù la qualìfica ëd capital a l'avìa pì nen vàire possibilità dë spende. A smija fin-a dròla ch'a l'abio anvestì tanti sòld ant un proget parèj, ma a l'é belfé che la motivassion a la fussa polìtica. La sità a l'era sentusse tradìa dal trasferiment ëd la capital a Firense e antra ij 22 e 23 dë stèmber dël 1864 la reassion dij soldà italian a l'avìa fàit 30 mòrt e squasi 200 ferì. A peul bin esse che bele con tuti sò sagrin finansiari ël goèrn ëd la sità a l'abia chërdù dë deje a la sitadinansa na chèich rason d'orgheuj e na chèich marca d'atension e rispet.
Antra 'l 1905 e 'l 1908 Anìbal Rigòt a a l'ha peui fàit le decorassion dl'andintra. Coste a son andàite dël tut dësblà séghit ai travaj ëd consolidament ancaminà dël 1930, ch'a l'han butà da 'ndrinta dij ranfòrs pì che vistos an ciman armà.
Dël 1996 a l'é anandiasse n'àutra restaurassion, ch'a l'ha mnà a l'inaugurassion ant ël 2000 ëd la neuva sistemassion ëd la Mòle.
Na crisi d'identità mai pì finìa
Contut che a sò temp a l'avèisso arzolvù col dij finansiament, ël problema dla destinassion pràtica dla Mòle però a restava. Ël but ufissial dla comun-a a l'era col da fene un Musé dël Risorgiment e sòn a confermërìa 'l valor polìtich ëd l'operassion, ant un moment che an sità la popolarità dël process d'unificassion italian-a a l'era a sò mìnim. Comsëssìa, se 'l dafòra a l'era 'd coj ch'as fan motobin vardé, l'andrinta dla Mòle a l'era mach sempe na gran campan-a veujda, andoa che fé 's musé a l'é rivelasse nen possìbil.