cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Joseph-Louis Lagrange
thumb|200px|right|Joseph-Louis Lagrange
Matemàtich e astrònom piemontèis. Sò travaj a spantia an tanti setor dla matemàtica: trames ëd j'àotri, ël càlcol dle variassion (dont a l'é ël fondator, ansema a Euler), la mecànica, la teorìa dij nùmer, j'equassion algébriche.
Soa biografìa as peul grosserman divid-se an tre part.
Perìod turinèis
Lagrange a nass a Turin ël 25 ëd gené dël 1736 an contrà dj'Afaitor, che al di d'ancheuj as ciama, an sò onor, contrà Lagrange.
Ant ël novèmber 1750, Lagrange a l'é anscrivusse a l'Università ëd Turin. Sò pare, ruinà da 'd malorose speculassion finansiarie, a vorërìa anandielo a la profession d'avocat, ma chiel, ancaminà ant ël novèmber 1752 lë studi dla fìsica (con Beccaria) e dla geometrìa (con Revelli), a l'ha dlonch ciàir cola ch'a sarà la passion ëd soa vita. Ël 26 dë stèmber dël 1755 a l'é nominà magìster ëd matemàtica a la Scòla Real d'Artijerìa ëd Turin. A l'é d'ës perìod-sì, an tra ij sëddes e ij vint agn, che Lagrange a vasta soa salute e dzortut sò stòmi con n'alimentassion fòla: për sòn a dovrà manten-e durant ël rest ëd soa vita na dieta rigorosa, ancora ëd pì ant ij perìod ëd pì gran travaj.
Soa prima contribussion a l'é l'ideassion dël càlcol dle variassion: ël 12 d'ost dël 1755 Lagrange a scriv na litra a Euler anté ch'a jë smon soa idèja. Ant j'agn a vnì, a travaja a coste idèje che a pùblica ansima a Miscellanea Taurinensia (1759-1761).
Ant ël 1757 a l'é an tra ij fondator dla Sossietà Privà Turinèisa, ch'a dventrà l'Academia dle Siense ëd Turin. Ël 2 d'otóber dël 1759 Euler a lo fà nominé mèmber ëstrangé, ël pì giovo ëd tuti, dl'Academia 'd Berlin.
Ant ël 1764 a vagna ël premi dl'Academia dle Siense ëd Paris për na memòria an sla librassion ëd la lun-a. Antlora l'Academia a spòrz na chestion ancora pì difìcil, ansima al problema ëd ses còrp arpresentà dal pianeta Gieuv, ij quatr satélit ch'as conossìo a coj temp e 'l Sol: ij progress fàit da Lagrange a-j fan torna vagné ël premi dl'Academia ant ël 1766. A sarà ancora premià d'l'Academia ëd Paris dël 1772 (con Euler) për na memòria an sël problema dij tre còrp, dël 1774 e dël 1778.
Dël 1767 a pùblica un travaj an sl'aprossimassion dle rèis ëd n'equassion algébrica dovrand le frassion continuà.
Perìod berlinèis
Ai 22 ëd fërvé dël 1769 as trasferiss a l'Academia dle Siense ëd Berlin, coma sucessor d'Euler, diretor ëd la session fìsica-matemàtica, d'apress l'anvit ëd Federich ël Grand ch'a l'avìa scrivuje che ël pì grand dij re d'Euròpa a dovìa avèj d'apress a chiel ël pì grand matemàtich europengh. A l'era nen obligà a fé lession.
Pòch apress d'avèj tramudà a Berlin, Lagrange as maria con na fija turinèisa ch'a l'era soa parent.
A Berlin Lagrange a ancamin-a a travajé ant l'aritmética.
Dimitrie Pompeiu
Matemàtich rumen. Dimitrie Pompeiu a l'era nà a Broscăuţi ai 4 d'otóber dël 1873 e a l'é mòrt a Bùcarest j'8 d'otóber dël 1954.
Joseph-Louis Lagrange
Perìod berlinèis
Lagrange a resta a Berlin fin-a al 1787.
Dimitrie Pompeiu
Sò travaj
Tut ël travaj matemàtich ëd Pompeiu a l'é caraterisà da n'originalità ancreusa.
Riggisberg
Riggisberg a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton ëd Berna, con sirca 2.005 abitant. As dëstend an sna surfassa ëd 7,72 km², con na densità ëd popolassion ëd 260 abitant al chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Burgistein, Kirchenthurnen, Lohnstorf, Mühlethurnen, Rüeggisberg, Rümligen, Rüti bei Riggisberg.
Bertrando Spaventa
thumb|right|200px|Bertrando Spaventa Filòsof.
Joseph-Louis Lagrange
Perìod parisin
Mòrt ël re ëd Prussia dl'ost 1786, Lagrange a aceta l'anvit ëd Luis XVI a continué sò travaj matemàtich tanme mèmber ëd l'Academia ëd Fransa e dël maj 1787 a va a Paris, andoa a l'é an camin ch'a së stampa la Mécanique analytique. La famija real e l'Academia a lo arsèivo con riguard; Lagrange a arsèiv n'apartament al Louvre anté ch'a abitrà fin-a a la rivolussion. Lagrange a l'avìa sinquantun agn e a l'avìa l'ampression d'esse a la fin: miraco ij sign ëd na depression nervosa provocà da n'atività anteletual tirà tant an longh. A arconossìa da chiel d'avèj përdù ël piasì dla matemàtica. As adressa antlora a chestion ëd metafìsica, evolussion dël pensé dl'òm, stòria dle religion, lenghìstica, meisin-a, botànica. L'anteresse për la matemàtica as dësvija torna apopré a l'época dlë s-ciòp ëd la rivolussion.
La rivolussion
S-ciopà la rivolussion, ij forosté a devo chité la Fransa, ma për Lagrange as fa n'ecession. Chiel a vorìa sté për vëdde 'me ch'a finìa la stòria: a prevëdìa nen ël Teror e a l'avrà ocasion d'argreté soa decision.
Dë st'época-sì Lagrange, ch'a l'era restà vidov, as maria torna con la fija ëd sò amis l'astrònom Lemonnier, 'd na quaranten-a d'agn pì giovo che chiel.
Ël govern rivolussionari a lo trata assè bin e a j'assigna na pension. A fa part dla comission për la revision dël sistema dij pèis e mzure, dont a dventa pressident, e dël 1795 a l'é ciamà a la càtedra ëd mecànica e anàlisi a la neuva École Centrale des Travaux Publiques (dal 1797 Scòla politécnica). Fondà l'Anstitut ëd Fransa (an sostitussion dla vèja Academia dle Siense) Lagrange a dventa ël prim pressident dla session sientìfica. Finalman, a ven ciamà a mostré a la neuva École Normale.
Napoleon e Lagrange
Napoleon a apressiava bin Lagrange e cand ch'a l'avìa temp a ciaciarava soens con chiel ëd chestion filosòfiche e dël ròl dla matemàtica ant lë stat modern. Ant ël 1796, cand la Fransa a uniss ël Piemont a sò teritòri, Talleyrand a arsèiv l'órdin ëd cudì a jë bzògn dël pare 'd Lagrange, ch'a l'era ancor viv. Lagrange a l'é stàit nominà da Napoleon senator, cont dl'Amper e Grand Ufissial dla Legion d'Onor. thumb|right Ël darié angagg sientìfich ëd Lagrange a l'é stàit la revision e l'agrandiment ëd la Mécanique analytique, për fene na sconda edission. Bele ch'a l'avèissa passà jë 70, a l'avìa torna trovà tuta soa passion.
Bertrando Spaventa
Bertrando Spaventa a l'era nassù a Bomba ai 26 ëd giugn dël 1817 e a l'é mòrt a Nàpoli ai 20 dë stèmber dël 1883.
Joseph-Louis Lagrange
Napoleon e Lagrange
Lagrange a meuir a Paris ël 10 d'avril dël 1813. A l'é sotrà al Panthéon. Sò nòm a l'é gravà an sla Tor Eiffel, ansema a col d'àotri siensià avosà.
Bertrando Spaventa
Dël 1860 a l'é stàit nominà professor a l'Università ëd Bològna dal ministr ëd l'anstrussion Terenzio Mamiani della Rovere.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Riggisberg
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.
Joseph-Louis Lagrange
Euvre prinsipaj
A l'é l'euvra pì amportanta ëd Lagrange, ch'a l'avìa concepine ël pian general ch'a l'avìa mach 19 agn. An cost lìber Lagrange a armarca che la mecànica as peul consideresse tanme la geometrìa 'd në spassi a quatr dimension: tre dimension ëspassiaj e na dimension temporal; sòn a basta për descrive le posission ocupà da na particela ch'a bogia Ambelessì Lagrange a dësvlupa ël càlcol diferensial e antëgral sensa dovré j'infinitesimaj ëd Leibniz nì la concession ëd lìmit ëd Newton. L'arzultà a l'é pà dël tut sodësfasant, ma sòn a possrà Cauchy e d'àutri a costruì na teorìa pì sòlida.
Riggisberg
🇫🇮
Dimitrie Pompeiu
Sò travaj
A l'é dotorasse a Paris ai 31 ëd mars dël 1905, con na tesi dal tìtol Sur la continuité des fonctions de variables complexes, con na comission pressiedùa da Henri Poincaré. An soa tesi a studiava un problema formolà da Painlevé dël 1897. J'idèje, le nossion e j'arzultà dla tesi ëd Pompeiu a l'han tirà l'anteresse d'amportant matemàtich dij sò temp, tanme Painlevé, Denjoy e Hausdorff.
Dël 1912 a l'ha smonù la definission ëd derivà areolar, peui dësvlupà da M. Nicolescu, Gh. Calugareanu, N. Cioranescu, N. Teodorescu, Gr. Moisil e d'àutri. An cost contest, Pompeiu a l'ha ëdcò dimostrà la fórmola ëd Cauchy-Pompeiu.
L'artìcol pì conossù ëd Pompeiu a l'é na soa nòta dël 1929, anté ch'a smon l'arnomà problema ëd Pompeiu, ch'a resta ancor nen arzolù ëd fasson completa.
A pòrto sò nòm
🇫🇮
Joseph-Louis Lagrange
A l'han dit ëd chiel
Lagrange a l'é la piràmid àota dle siense matemàtiche. Napoleon.
🇫🇮
Vesc
44.52278°N, 5.15111°W
Vesc a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 40,48 km², con 277 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 6 ab/km². 🇫🇮
Carlo Betocchi
thumb|right|200px|Carlo Betocchi Poeta an lenga italian-a. Carlo Betocchi a l'era nassù a Turin dël 1899, ma a l'é a Firense che soa art a l'ha s-ciodù. A l'é mòrt a Bordighera ai 25 ëd maj dël 1986.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Orcagna
Pitor, ma ëscò scultor, architet e poeta, Andrea ëd Cione Arcangelo (1310 anviron – 1368), stranomà l'Orcagna, a l'é stàit ativ dal 1343 al 1368.
Conforma a Vasari a l'é formasse sota sò frel Nardo. Ancarià dla realisassion ëd fresch e ëd piture d'autar, a l'ha passà tuta soa vita a Firense Dël 1347 sò nòm a l'é massionà ant un papé ëd Pistòja antra ij mej artista fiorentin e pi tard a l'é elogià da Ghiberti e Vasari.
Soa euvra as caraterisa për la pitura ëd gran formà con n'antërpretassion monumental ëd përsonage scolturaj. Ij color viv e le linie gòtiche dij vestì a son j'andissi ëd në stil neuv ch'a marcrà ël séghit dl'evolussion ëd la pitura fiorentin-a. 🇫🇮
Lenga kankanaey setentrional
Pais andoa a l'é parlà
La lenga kankanaey setentrional ò Kankanaey setentrional a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant le Filipin-e.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Kankanaey setentrional a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=xnn
🇫🇮
Northern Kankanay language
Santo Stefano di Camastra
right|140px Santo Stefano di Camastra a l'é un comun dla Sicilia ëd 4.504 abitant, an provincia ëd Messin-a.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Mastrandrea (dal 14/05/2007).
Arferiment
🇫🇮
Lenga Kalabra
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Kalabra o Kalabra a fa part dle lenghe Papua òvest e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kalabra a peul esse:<BR>
Couesnon
thumb|right|200px|Ël Cuesnon a [[Pontorson, davzin a Mont-Saint-Michel]] Ël Couesnon a l'é 'l fium ch'a separa la Brëtagna da la Bassa Normandìa.
Lenga Kalabra
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kzz
Couesnon
Vardé 'dcò
🇫🇮
Lenga Kalabra
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Bellaria-Igea Marina
right|140px Bellaria-Igea Marina (Belèria-Igea Marèna an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 18.755 abitant, an provincia ëd Rìmin.
Stòria
thumb|right|200px|La rivera Ël comun ëd Bellaria-Igea Marina a l'è stàit istituì dël 1956, dëstacand dal comun ëd Rìmin le frassion ëd Bellaria, Igea Marina, Bordonchio, Cagnona e Borgata Vecchia.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Enzo Ceccarelli (da l' 8/06/2009).
Arferiment
🇫🇮
Clitocybe herbarum
Ambient
A chërs ant ij pra.
Lenga takelma
Pais andoa a l'é parlà
La lenga takelma o Takelma a fa part ëd le lenghe penutian e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.
Lenga Mooré
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Mooré o Mooré a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Burkina Faso.<BR> <BR>
Clitocybe herbarum
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Clitocybe herbarum Romagn.
Lenga takelma
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Takelma a peul esse:
Lenga Mooré
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mooré a peul esse:<BR> <BR>
Lenga takelma
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tkm
Lenga Mooré
Classificassion
<BR>
Lenga takelma
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Mooré
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mos
Saint-Martin-Rivière
Saint-Martin-Rivière a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 5,52 km², con 119 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 21 ab/km².
🇫🇮
Draguignan
Draguignan a l'é na comun-a ëd 35900 abitant ant ël Var.
Sò nòm
Scond Mistral, ël nòm Draguignan a vnirìa dal latin draco, visadi dragon.
Camastra (omònim)
Camastra a l'é 'l nòm ëd tre comun italian:
Uria aalge
thumb|Euv d'Uria aalge
Draguignan
Stòria
Dël 1797 Bon-a-part a l'ha daje ël tìtol ëd prefetura, tìtol ch'a l'ha goernà findi al 1974, prima ch'a tornèissa a Tolon.
Uria aalge
Descrission
L'Urìa a l'é l'osel pi gròss ëd soa famija, con la pansa bianca, la schin-a scura, ël bech avuss e la posission drita, a smija scasi 'n pinguin. A fà n'euv sol, a forma 'd pruss, e man a man ch'a lo coa a lo quata 'd guano, an fissandlo parej a la ròcia. Ël nil a l'è fait dzor un ripian dla ròcia o, dle vire, ant le chërpure. L'Urìa a ciapa pess, e bës-cëtte da eva. A fà rije vëdde l'Urìa caminé a tèra: soe gambe, ormai adatà a la vita da eva, a son bin pòch adate a caminé a tèra e a và anans blimblanand scasi com un pinguin.
Draguignan
Leu d'anteresse
🇫🇮
Brìndisi
Brìndisi a l'é na sità dla Pulia ëd 90.222 abitant, capleugh dl'omònima provinsa.
Lenga Moraid
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Moraid o Moraid a fa part dle lenghe Papua òvest e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).
Uria aalge
Ambient
A viv an sle còste dël mar.
Lenga Moraid
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Moraid a peul esse:<BR>
Brìndisi
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Domenico Mennitti (dal 14/06/2004 second mandà: 2009-).
Uria aalge
Distribussion
Euròpa setentrional e Mérica setentrional.
Brìndisi
Anliure esterne
thumb|right|200px|Ël dòm
Lenga Moraid
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Morden Airport
Ël Morden Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Morden, Manitòba, Canadà.
Lenga Whitesands
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Whitesands o Whitesands a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Vanuatu.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Whitesands a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tnp
Lira, Carnota
Santa María ëd Lira a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Carnota. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 1.021 abitant (516 òm e 505 fomne), distribuì an 9 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Adolf Dassler
Adolf Dassler (Herzogenaurach, 3 novèmber 1900 – Herzogenaurach, 6 stèmber 1978) a l'é stàit n'impresari alman, fondator ëd l'asienda d'abijament sportiv Adidas e frel ëd Rudolf Dassler, fondator ëd la Puma.
Adolf, ciama da tuti Adi, a l'ha tacà a fé soe prime scarpe sportive a la fin ëd la prima guèra mondial, giutà dal pare, Cristoph, e dai frèj Zehlein e Rudolf, che a l'ha peui chità l'Adidas për fondé la rival Puma. Ël midem nòm Adidas a ven dal nòm ëd sò fondator, Adi Dassler.
Clitocybe tenuissima
Descrission
Con ël capel brinà.
Adolf Dassler
L'asienda a l'ha da sùbit otnù 'n gran sucess e a l'ha vagnà l'atension antërnassional cand a l'ha sponsorisà Jesse Owens ai gieugh olìmpich dël 1936.
Clitocybe tenuissima
Ambient
A chërs ant ij pra.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Adolf Dassler
Dòp la mòrt d'Adolf, dël 1978, a son ocupasse dl'asienda soa fomna Kathe e 'l fieul. 🇫🇮
Clitocybe tenuissima
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Clitocybe tenuissima Romagn.
Lenga ifugao, amganad
Pais andoa a l'é parlà
La lenga ifugao, amganad ò Ifugao, Amganad a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant le Filipin-e.
Classìfica
Në schema ëd classìfica ëd l'Ifugao, Amganad a peul esse:
Lenga Kinga
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kinga a peul esse:<BR> <BR>
Lenga ifugao, amganad
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ifa
🇫🇮
Lenga Kinga
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=zga
Motor
Un motor a l'é n'angign ch'a peul trasformé qualsëssìa tipo d'energìa (elétrica, ëd combustìbil fòssil, e via fòrt), an energìa mecànica bon-a a realisé un travaj. Cost-sì a l'é l'efet ch'a përmet ëd creé ël movment an sle viture. 🇫🇮
Adolfo Baloncieri
thumb|right|200px|Adolfo Baloncieri Giugador ëd fótbal. Adolfo Baloncieri a l'era nassù a Lissandria ai 27 ëd luj dël 1897 e ambelelì a l'é mòrt ai 25 ëd luj dël 1986. A l'ha giugà ant ël Tòr dj'agn tranta e ant la squadra nassional dl'Italia. A l'era stranomà Balòn.
🇫🇮
Lenga klamath-modoc
Pais andoa a l'é parlà
La lenga klamath-modoc o Klamath-Modoc a fa part ëd le lenghe penutian e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Klamath-Modoc a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kla
🇫🇮
Lenga Seget
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Seget o Seget a fa part dle lenghe Papua òvest e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Seget a peul esse:<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sbg
Morrisburg Airport
Ël Morrisburg Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Morrisburg, Ontario, Canadà.
Ringgenberg
Ringgenberg a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton ëd Berna, con sirca 2.556 abitant. As dëstend an sna surfassa d'8,75 km², con na densità ëd popolassion ëd 292 abitant al chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Bönigen, Habkern, Interlaken, Niederried bei Interlaken, Unterseen.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Sinch Tère
Le Sich Tère a son na part ëd la Rivera Ligurin-a ëd Levant, a òvest ëd La Spessia.
A-s ciamo parèj përchè a-i son sinch borgh: Monterosso, Vernazza, Corniglia, Manarola e Riomaggiore. Corniglia a l'é frassion ëd Monterosso al Mare, Manarola a l'é frassion ëd Riomaggiore; j'àutri tre borgh a son dij comun dla provincia dla Spessia.
Lenga Changthang
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Changthang o Changthang a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an India.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Changthang a peul esse:<BR> <BR>
Sinch Tère
Patrimòni dl'umanità
thumb|right|200px|La còsta dle Sinch Tère Dël 1997 le Sinch Tère, ansema a Portovenere e a le cite ìsole ëd Palmaria, Tino e Tinetto, a son stàite diciarà "patrimòni dl'umanità" da l'UNESCO.
Lenga Changthang
Classificassion
<BR>
Sinch Tère
Patrimòni dl'umanità
🇫🇮
Lenga Bughotu
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Bughotu o Bughotu a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Ìsole Solomon-e.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Bughotu a peul esse:<BR> <BR>
Lenga Changthang
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cna
Lenga nez percé
Pais andoa a l'é parlà
La lenga nez percé o Nez Percé a fa part ëd le lenghe penutian e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.
Lenga Bughotu
Classificassion
<BR>
Nostorf
Nostorf a l'é un munissipi dl'Almagna, situà ant ël distret ëd Ludwigslust-Parchim, ant lë stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental. A l'ha 19.97 km² ëd aira, e soa popolassion dël 2019 a l'é staita stimà an 733 abitant.
Baldassare Peruzzi
Pitor e architet.
Lenga nez percé
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Nez Percé a peul esse:
Lenga Bughotu
Còdes ISO
<BR>
Crognaleto
Crognaleto a l'é na comun-a dla region Abruss, provincia ëd Téramo, con sirca 1.548 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 123 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 13 ab/km quadrà. A confin-a con Amatrice (RI), Campotosto (AQ), Cortino, Fano Adriano, L'Aquila (AQ), Montorio al Vomano. 🇫🇮
Lenga Ladakhi
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Ladakhi o Ladakhi a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an India.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Ladakhi a peul esse:<BR> <BR>
Magny-en-Bessin
Magny-en-Bessin a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 4,34 km², con 126 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 29 ab/km².
Baldassare Peruzzi
Baldassare Peruzzi a l'era nà a Sien-a dël 1481.
Lenga Bughotu
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bgt
Saint-Nazaire-des-Gardies
Saint-Nazaire-des-Gardies a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. A së stend për na surfassa ëd 11,29 km², con 80 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 7 ab/km².
Lenga Ladakhi
Classificassion
<BR>
Magny-en-Bessin
🇫🇮
Baldassare Peruzzi
Formasse an soa sità natal, dël 1503 a l'é andàit a Roma. A l'ha fàit part dla gira ëd Rafael.
Lenga Mursi
Lenga Mursi
Saint-Nazaire-des-Gardies
🇫🇮
Riccardo de Paolis
Matemàtich. Riccardo de Paolis a l'era nà a Roma ai 9 ëd gené dël 1854 e ambelelà a l'é mòrt ai 24 ëd giugn dël 1892.
Olveda, Antas de Ulla
Olveda, Antas de Ulla a l’é na Paròchia galissian-a che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Antas Ulla. La soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 95 (49 fomne e 46 òm), distribuì an 6 categorìe ëd popolassion.
Lenga Ladakhi
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lbj
Riccardo de Paolis
An sò travaj a l'ha vorsù buté j'idèje dë Staudt ansima a 'd base rigorose.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Lenga Mursi
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Mursi o Mursi a fa part dle lenghe nilo-saharian-e e a l'é parlà specialment an Etiòpia.<BR> <BR>
Baldassare Peruzzi
A parte dal 1506 a l'ha dirigiù la costrussion dla vila Farnesin-a a Roma për Agostino Chigi e a l'ha realisane ij fresch an colaborassion con d'àutri artista.
Lenga Mursi
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mursi a peul esse:
Baldassare Peruzzi
A parte dal 1527 a l'é stàit architet ëd la sità e architet militar a Sien-a.
Lenga Mursi
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=muz
Baldassare Peruzzi
A l'é mòrt a Roma dël 1536. 🇫🇮
Lenga Safaliba
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Safaliba o Safaliba a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Ghana.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Safaliba a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Neu Gülze
Neu Gülze a l'é un munissipi dl'Almagna, situà ant ël distret ëd Ludwigslust-Parchim, ant lë stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental. A l'ha 12.97 km² ëd aira, e soa popolassion dël 2019 a l'é staita stimà an 758 abitant.
Lenga Safaliba
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=saf
Giulianova
Giulianova a l'é na comun-a dla region Abruss, provincia ëd Téramo, con sirca 21.370 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 27 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 791 ab/km quadrà. A confin-a con Mosciano Sant'Angelo, Roseto degli Abruzzi, Tortoreto.
Links: 🇫🇮
Salvatore Pincherle
Matemàtich italian. thumb|right|200px|Salvatore Pincherle Salvatore Pincherle a l'era nassù a Triest j'11 ëd fërvé dël 1853 e a l'é mòrt a Bològna ai 19 ëd luj dël 1936.
A l'ha travajà a l'Università ëd Bològna, fin-a ch'a l'é andàit an pension dël 1928.
Pincherle a l'ha fondà dël 1922 l'Union Matemàtica Italian-a an ëdventand-ne ël prim pressident. Dël 1924, durant ël Rëscontr antërnassional dij matemàtich a Toronto, a l'é stàit nominà pressident ëd l'Union Matemàtica Antërnassional.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Lenga ifugao, batad
Pais andoa a l'é parlà
La lenga ifugao, batad ò Ifugao, Batad a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant le Filipin-e.
Classìfica
Në schema ëd classìfica ëd l'Ifugao, Batad a peul esse:
Lenga Suri
Lenga Suri
Lenga ifugao, batad
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ifb
Lenga Suri
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Suri o Suri a fa part dle lenghe nilo-saharian-e e a l'é parlà specialment an Etiòpia.<BR> <BR>
Lenga ifugao, batad
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Suri
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Suri a peul esse:<BR> <BR>
Lenga ifugao, batad
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Batad Ifugao language
Ìsola ëd Palmaria
thumb|right|200px|L'ìsola ëd Palmaria da Portovenere L'ìsola ëd Palmaria a l'é ant ël Mar Lìgure e a costituiss, con j'ìsole dël Tino e dël Tinetto, un cit arsipélagh.
Lenga Suri
Classificassion
<BR>
Luigi Donati
Matemàtich. Luigi Donati a l'era nà a Fossombrone ai 4 d'avril dël 1846 e a l'é mòrt a Bològna ai 7 ëd mars dël 1932.
Lenga Suri
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=suq
Ìsola ëd Palmaria
A l'ha na surfassa ëd 1,6 km² e a l'é nen abità.
Luigi Donati
🇫🇮
Ìsola ëd Palmaria
Geografìa
Palmaria as treuva ant ël golf ëd La Spessia, pròpri dnans a Portovenere.
Patrimòni dl'umanità
Dël 1997 Palmaria, ansema a le Sinch Tère, a Portovenere e a le ìsole dël Tino e dël Tinetto, a l'é stàita diciarà "patrimòni dl'umanità" da l'UNESCO.
🇫🇮
Lenga nez percé
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nez
🇫🇮
Cepphus grylle
Urìa neira
thumb|right thumb|right
Descrission
Ël Cepphus grylle a smija a l'Uria aalge ma a l'é pi cita e raira. D'istà a l'ha la pansa tuta scura com la schin-a. A l'ha doe macie bianche sle ale, ch'as peulo vëddse 'dcò mentre a vola. D'invern la pansa a torna ciaira, e antlora le piòte rosse a la distinguo da l'Urìa comun. A fà doi euv nopà che un. A noa bin sot eva, e a l'é conossùa për soe parà nussiaj, anté tanti osej ansem a balo an sël mar.
Ambient
A fà 'l nil an drinta a përtus o ripian stërmà dla còsta rocosa, an bass, vers la linia dël mar.
Distribussion
A viv an Euròpa e Mérica setentrionaj e Russia.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Capriano del Colle ross
Ël vin Capriano del Colle ross as prodov ant le comun-e ëd Capriano del Colle e Poncarale an provinsa ëd Bressia, ant l'anfiteatr natural ëd la Fransacurta.
Andrea Pozzo
Andrea Pozzo a l'era nà a Trent dël 1642. Dël 1665 a l'é intrà ant ël novissià dla Companìa ëd Gesù a Milan. Dal 1676 al 1678 a l'ha piturà ij fresch ëd la cesa gesuita ëd San Fransesch al Mondvì. Dël 1681, su arcomandassion ëd Carlo Maratta, a l'é stàit ciamà a Roma dal general ëd la companìa, Oliva; a realisa antlora a l'ancamin dj'agn 1690 le piture 'd sofit dla cesa gesuita ëd Sant Ignassi.
A parte dal 1703 a l'ha travajà a Vien-a, andoa a l'ha piturà la vòlta dla cesa dl'università e ij fresch ëd sofit ch'a ilustro le prodësse d'Ércol ëd palass Lichtenstein.
Andrea Pozzo a l'é mòrt a Vien-a dël 1709.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Capriano del Colle ross
A peul ëdcò rivé a doi agn d'anvejament.
Lenga Gogo
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Gogo o Gogo a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Tanzanìa.<BR> <BR>
Capriano del Colle ross
🇫🇮
Lenga tenino
Pais andoa a l'é parlà
La lenga tenino o Tenino a fa part ëd le lenghe penutian e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.
Lenga Gogo
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Gogo a peul esse:<BR> <BR>
Lenga tenino
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Tenino a peul esse:
Lenga Gogo
Classificassion
<BR>
Lenga tenino
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tqn
Lenga Gogo
Còdes ISO
<BR>
Lenga tenino
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Gogo
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gog
Lenga Hatam
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Hatam o Hatam a fa part dle lenghe Papua òvest e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Hatam a peul esse:<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=had
Clitocybe trulliformis
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Lenga Hatam
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Clitocybe trulliformis
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Clitocybe trulliformis (Fr. : Fr.) Quélet
Saccobolus glaber
Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs an sla drugia, da la prima a l'otonn.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Saint-Nicolas-aux-Bois
Saint-Nicolas-aux-Bois a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 6,64 km², con 93 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 14 ab/km².
Arferiment
🇫🇮
Lenga Takpa
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Takpa o Takpa a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Cin-a.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Takpa a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tkk
Aubert
Aubert a l'era ën vësco d'Avranches, an Normandìa, mòrt anviron dël 725. La legenda a conta che ant ël 708 l'arcàngel Michel a l'ha faje n'aparission an seugn an ciamand-je ëd fabriché na cesa ant sël mont Tomba. Aubert a pija nen an sël serio l'aparission e l'arcàngel a torna a mostresse na sconda neuit, sensa pì 'd sucess. La tersa vira a pòsa un dil ansima a la front d'Aubert e a-j fa 'n përtus. Aubert a capiss e a fa fabriché na cita cesa an onor dl'arcàngel. Sòn a marca la nàssita ëd Mont-St-Michel. 🇫🇮
Magny-la-Campagne
Magny-la-Campagne a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 6,3 km², con 466 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 74 ab/km².
🇫🇮
Mule Creek Airport
Ël Mule Creek Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Mule Creek, Columbia Britànica, Canadà.
Umbro
Umbro a l'é na marca d'abijament sportiv, dzortut gropà al fótbal, che a l'ha soa sede ant la sità anglèisa 'd Manchester, an Anghiltèra. Ij sò prodòt a son vendù an pì 'd 90 pais ant ël mond e da vàire ani Umbro a l'é l'ùnich sponsor técnich ëd la Football Association e dla FA Cup e an pì a l'é lë sponsor stòrich dla selession ëd fótbal anglèisa.
Stòria
Umbro, da j'ani '80, a l'ha creà 'n prodòt vreman popolar valadì un tipo special ëd braje con, andrinta, na pràtica binda elàstica. Pensà a l'achit për giughé a balon a son dventà a la fin dj'ani '80, dzortut për ij pì giovo e ij teen agers, un tipo d'abijament da dovré mincadì.
Ant j'ani '90 la società a l'é mudasse a Cheadle, ant na neuva sede che as treuva a la periferìa 'd Manchester. Ant l'otóber dël 2007 la società a l'é stàita catà da la Nike për 285 milion ëd sterlin-e, valadì 408 milion d'euro.
Prodòt
Ancheuj Umbro a fa minca géner d'abijament e acessòri sportiv, ëdcò mude për antrenesse e scarpe.
Un passà glorios
Fin-a da soa fondassion, Umbro a l'ha creà 'l material sportiv për vàire squadre 'd fótbal. La prima 'd tute a l'é stàita dël 1934 ël Manchester City FC che pròpi col ann-lì a l'ha vagnà la FA CUP. Ant j'ani apress ël lògo d'Umbro a l'é comparì sla maja ëd: Lanerossi Vicenza, Càliari, Flamengo, Lassio, Calcio Lecco, Arsenal, AZ, Club Bolivar, Cruz Azul, Manchester United, Tottenham Hotspur, Chelsea FC, C.A. Independiente, Linfield, Liverpool FC, Aston Villa, Leeds United, Everton FC, Rangers, Deportivo La Coruña, Olympique Lyonnais, Universidad de Chile, Colo-Colo, Santos, Vasco, AFC Ajax, Universitario de Deportes, Liga Deportiva Universitaria, Celta Vigo, FC Twente, Málaga CF, CSKA Mosca, Hajduk Split, Dynamo Mosca, Torpedo Mosca, FC Mosca, West Bromwich Albion, Nottingham Forest, SSC Napoli, Wisła Kraków, Bologna FC 1909, Celtic FC. A l'é 'dcò stàit sponsor ëd l'Inter FC quandi la squadra a l'ha vagnà soe ùltime Cope UEFA dël 1994 e dël 1998.
A l'ha peui fàit le maje 'd vàire selession nassionaj coma 'l Brasil che a l'ha vagnà la Copa dël Mond dël 1994, l'Irlanda dël Nòrd ant j'ani 'd George Best, l'Eire, ël Cile, la Scòssia, la Colombia, ël Méssich e la Norvegia. Sò moment pì bel a l'é rivà ai mondiaj anglèis dël 1966 quandi 15 ëd le 16 squadre che a fasìo cola competission a l'avìo na maja Umbro.
Ant j'ùltim ani Umbro a l'ha patì la concorensa 'd Nike, Adidas e, dzortut, Puma che con na bon-a strategìa 'd mërcà a l'ha sërnù 'd fé le maje dë squasi tute le selession nassionaj dij pais anté che 'l fótbal a l'é an camin ch'a dventa famos adess.
A dispet ëd costa situassion Umbro a fa ancora da sponsor técnich a la selession nassional anglèisa da pì che 50 ani e minca doi ani a crea 'd neuv kit.
Ai mondiaj dël 2006 Umbro a l'ha vestì Anghiltèra e Svessia.
Sponsor ëd vàire fotbaleur
Ancheuj a fan da testimonial për Umbro Deco, Hernan Crespo, Luis García, Míchel Salgado, Alan Shearer, Henrik Larsson, Richard Dunne, Tim Cahill e ij giugador ëd la selession nassional anglèisa Owen e John Terry. 🇫🇮
Lenga Dagbani
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Dagbani a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=dag
Saint-Paulet-de-Caisson
Saint-Paulet-de-Caisson a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. A së stend për na surfassa ëd 16,88 km², con 1 602 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 94 ab/km².
Lenga Lengo
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Lengo o Lengo a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment ant j'Ìsole Salomon.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Lengo a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Saint-Paulet-de-Caisson
🇫🇮
Villebois-les-Pins
44.3175°N, 5.61083°W
Villebois-les-Pins a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 10,81 km², con 20 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 1 ab/km².
🇫🇮
Lenga umatilla
Pais andoa a l'é parlà
La lenga umatilla o Umatilla a fa part ëd le lenghe penutian e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Umatilla a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=uma
🇫🇮
Lenga Lengo
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lgr
Uria lomvia
Uria lomvia
thumb|right|Na colònia Órdin:  ---
thumb|right
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: ...
Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì.
Distribussion
Da finì.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Uria lomvia
Lenga Mpur
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Mpur o Mpur a fa part dle lenghe Papua òvest e a l'é parlà specialment an e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mpur a peul esse:<BR> <BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=akc
🇫🇮
Musé d'Orsay
right|thumb|300px
Ël musé d'Orsay a l'é un dij pì important musé dla Fransa e un dij pì grand dël mond. As treuva a Paris davzin a la Sen-a.
Dël 2007 a l'ha argistrà 3.200.000 vìsite. 🇫🇮
Pietro Burgatti
Matemàtich. Pietro Burgatti a l'era nassù a Cento ai 27 ëd fërvé dël 1868 e a l'é mòrt a Bològna ai 20 ëd magg dël 1938.
Dël 1908 a l'é stàit ciamà a mostré Mecànica rassional a l'Università ëd Bològna.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Bernardo Rossellino
Architet.
Bernardo Rossellino a l'era nà a Settignano vers ël 1409, fieul d'un copeur ëd pere.
Rossellino a l'ha tnù a Firense n'atelié dë scoltura andoa a l'é formasse ëdcò sò frel Antonio.
Apress la realisassion dl'arnomà tomba ëd Leonardo Bruni ant la cesa ëd Santa Cros a Firense, a l'ha otnù dle comande ëd tombe, realisà da sò atelié.
Dal 1451 al 1453 a l'é stàit al servissi dël vësco ëd Roma, Nicolò V, e dël 1461 a l'ha pijà la diression dla costrussion dla catedral ëd Firense.
Lenga Didinga
Lenga Didinga
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Didinga o Didinga a fa part dle lenghe nilo-saharian-e e a l'é parlà specialment an Sudan.<BR> <BR>
Bernardo Rossellino
Bernardo Rossellino a l'é mòrt a Firense dël 1464. 🇫🇮
Lenga Didinga
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Greven
Greven a l'é un munissipi dl'Almagna, situà ant ël distret ëd Ludwigslust-Parchim, ant lë stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental. A l'ha 40.00 km² ëd aira, e soa popolassion dël 2019 a l'é staita stimà an 726 abitant.
Lenga Kagulu
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kki
Lenga ifugao, tuwali
Pais andoa a l'é parlà
La lenga ifugao, tuwali ò Ifugao, Tuwali a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant le Filipin-e.
Classìfica
Në schema ëd classìfica ëd l'Ifugao, Tuwali a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ifk
🇫🇮
Ìsola dël Tino
thumb|right|200px|L'ìsola dël Tino L'ìsola dël Tino a l'é ant ël Mar Lìgure e a costituiss, con j'ìsole 'd Palmaria e dël Tinetto, un cit arsipélagh.
A l'ha na surfassa ëd 0,13 km² e a l'é nen abità.
Geografìa
L'ìsola dël Tino as treuva ant ël golf ëd La Spessia, pròpri dnans a Portovenere.
Patrimòni dl'umanità
Dël 1997 l'ìsola dël Tino, ansema a le Sinch Tère, a Portovenere e a le ìsole ëd Palmaria e dël Tinetto, a l'é stàita diciarà "patrimòni dl'umanità" da l'UNESCO.
🇫🇮
Lenga Yi sentral
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Yi sentral o Yi sentral a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Cin-a.
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Yi sentral a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ycl
Bòcs
thumbnail|300px|Un modern incontr ëd bòcs. 20px La bòcs a l'é n'art, në stil d'autodifèisa e në spòrt ëd combatiment regolà da norme, antra doi atleta ch'as colpisso a pugn sarà. Conossùa ëdcò coma la nòbil art, andoa a surtrìo le mej caraterìstiche dl'òm: ël coragi, la fòrsa, l'anteligensa.
Da l'antichità al sécol ch'a fa XVIII
thumbnail|La bòcs antra ij grech. Fresch an sl'ìsola ëd Santorin. La bòcs a l'é un djë spòrt pì antich ch'as conosso. Ant ij grafì preistòrich armontant al III milegn anans Crist e conservà al British Museum ëd Londra a l'é possìbil arconosse le figure ëd përson-e ch'a combato con ij pugn sarà. Le prime dësfide competitive ant la stòria uman-a a son testimonià da j'inn e le legende ëd le siviltà dla Mesopotamia e dl' antich Egit. An Egit la vardia soasìa dal faraon Ramses II a l'era la tribù gueriera Shardana provenienta da l'ìsola ëd Sardëgna, anté ch'a son ëstait artrovà al sò antern vàire statue ëd bocseur dël prim milegn che second l'archeòlogh e académich dij linceo professor Giovanni Lilliu a ven-o prima dla scoltura greca e j'istesse conte omériche. L'épica dij Sumer, l'inn ëd Shulgi o le conte ëd Gilgamesh, a son pien d'arferiment ansima a d'ancontr ëd bocseur e ëd lotador ch'as afrontavo con corage an dij combatiment sërvaj e brutaj.
An Egit, j'ancontr ëd lòta a j'ero apressià ëdcò dai faraon e le técniche, sempe an evolussion, a son ben rapresentà an vàire dle piture muraj dont le 400 plance ëd combatiment còrp a còrp dle muraje dël templi ëd Ben Hasan ch'a armonta al 2000 aGC.
I soma nen bin cand costa manera ëd combate a l'é vnùita na dissiplin-a sportiva për da bon, con tant d'atleta e aparà organisativ. Le prime testimonianse literarie ch'an descrivo cost ëspòrt a son contnùe ant ël cant nùmer 23 dl'Ilìade d'Omer. L'antich ëscritor an conta dj'ancontr che Achil a organisava da banda dle mura ëd Tròja an ocassion dla sepoltura ëd Pàtroclo.
Ij grech a consideravo la lòta con ij pugn na dissiplin-a completa e ideal, con la qual n'òm a podìa dësvlupé na ment atenta e reativa ant un còrp san e gorëgn. Ant la tradission mitològica greca a son Teseo e Ércole ij doi përsonage che pì che d'àutri a arcorìo a l'usage dij pugn për combate ij sò nemis.
Ant ël 688 aGC ij grech a l'han antrodovù la bòcs coma neuva dissiplin-a ant ij gieugh olìmpich antich nùmer XIII, sconda an órdin ëd temp apress la lòta lìbera anserìa ant ij gieugh olìmpich dël 708 aGC, la prima mudaja a l'é stàita vagnà da Onomast dë Smirne. La popolarità ëd cost ëspòrt a l'era giumaj rivà a 'n livel motobin àut. J'ancontr olìmpich ëd bòcs a son finì an Grecia mach ant ël 393, cand l'imperator Teodòsio I a l'ha vietà l'organisassion ëd neuv gieugh olìmpich.
J'atleta grech a l'han ancaminà a protegg-se le man con dij guantin ciamà himantes che a l'han avù na soa evolussion ant ël cors ëd j'agn. A l'ancamin a j'ero formà mach da 'd bande ëd coram, longhe anviron 4 méter, anrolà dantorn ai pols e a le nòche dij dij, për mojen dij quaj as sërcava d'evité 'd fé tròpi dann al moro e ai dij dij contendent. Pì tard le bande ëd coram a son ëstàite rampiassà da la cànua për fé le cavagne, con d'anej an fer, opura da 'd coram tratà apòsta për esse tajent.
La posission ëd vardia dla bòcs antica a l'era drita, con ël bust motobin anans ma con la testa a l'andarera, ël brass ësnistr anans an àut a protege la testa e ël brass drit an bass a protege ël fìdich, costa posission a l'era obligatòria. Ij criteri për l'assegnassion ëd na vitòria a j'ero diferent da coj dovrà ancheuj, a basta mach pensé ch'a esistìo pa 'd categorìe ëd pèis, donca ij combatiment a j'ero riservà a 'd corporadure assè gròsse e dzortut j'arzultà as rivelavo soens tràgich për via dij vàire cas ëd mòrt e ëd ferìe greve. J'ancontr a l'avìo pa na fin, a andasìo anans fin a che un dij doi sfidant as rendìa. Motobin soens a capitava che un bocseur a pichèissa sensa pietà an sl'àutr bele che cost-sì a fussa robatà a tèra. L'atleta grech a garegiava pa për na squadra, ma a l'era sol e a sërcava ëd rivé al màssim, a la superiorità, o coma as disìa an antichità arete, visadì l'ecelensa. Cost concet a l'é bin lontan da col modern ëd l'amportant a l'é partissipé përchè për ël grech mach ël vincitor a meritava l'adulassion e ël premi, ij përdent a l'avìo onta e a j'ero umilià, a esistìo pa ël second e ters pòst.
La bòcs a l'era popolar ëdcò antra j'etrusch e a l'é peui stàita arpijà dai roman coma spetàcol ëd circo violent e sangonos.
Për capì còsa ch'a fussa la bòcs antra ij roman a basta osservé la statua ëd bronz dël "bocseur" artrovà a Roma an contrà IV Novèmber ant ël 1885 durant ij travaj dë slargament ëd na stra sitadin-a. Le man a son protegiùe dai guant pesant dij roman ciamà caestus. Ij guanton a son ëdventà parèj l'arma ofensiva pì micidial. Ranforsà con l'ansersion ëd piomb e ëd ciò për garantì al duel un final ràpid, devastant e sangonos. Ël pùblich roman a soportava pa le longhe schermaje, a përdìa la passiensa e as anrabiava. Le finësse técniche e ël valor dla competission a anteressavo a gnun. Tuti a spetavo mach ël colp pericolos, a vorìo tòst rivé a l'anientament brutal d'un dij combatent. Con ël passé dj'agn a son ëstàite fissà dle régole për evité che ij contendent as ferièsso ëd fasson greva o adritura mortal.
Ant l'età ëd mes a së s-ciàita na fas ëd declin për cost ëspòrt. Mach an chèiche sità d'Italia coma Luca, Génoa e Venessia a j'ero organisà d'ancontr armarchévoj. A Venessia a esist ël pont dij pugn, anté che anticaman a së scontravo ëd fasson diferente. Për evité ij picator pì rudi un a podìa campesse an mar, bele che sòn a vorìa dì esse pijà ëd bala për viliacherìa.
L'egemonia anglèisa
Ant ël sécol ch'a fa XVIII ant la bòcs a l'han ancaminà a dësvlupesse le prime técniche ëd combatiment ch'a l'han fàit ëdventé costa atività sportiva në spòrt për da bon e nen mach un combatiment violent.
Ant ij prim agn dël 1700 ël bocseur anglèis James Figg (1665-1740) a l'ha concepì la bòcs coma në spòrt anté ch'a l'era pì amportant difend-se che ataché. L'istess Figg a l'é stàit ël prim a definì la bòcs noble art. Ant ël 1719 a vagna ël campionà d'Anghiltèra e as proclama daspërchiel campion dël mond ëd bòcs apress 15 ancontr vagnà ëd fila.
La bòcs dël sécol ch'a fa XVIII a l'era motobin diferenta da cola d'ancheuj. Soens a capitava che ij colp a fusso portà a "martel", da l'àut vers ël bass, ël perìmeter andoa a combatìo ij bocseur a l'era delimità da j'istess spetador dl'ancontr opura as marcava mach na linia sircolar për tèra. Ij bocseur as batìo sensa mai fërmesse; cand un ëd costi a robatava l'aversari a ancaminava a colpì apen-a as aussava da tèra. Ël combatiment as dësrolava a pugn patanù e as andasìa anans a oltransa sensa riprèise.