cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Néron
Néron a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 19,25 km², con 616 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 32 ab/km². 🇫🇮
Campogalliano
right|thumb|200px|La cesa parochial Campogalliano (Campgajàn an modenèis) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna d' 8.157 abitant, an provincia ëd Mòdena.
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga Kurumba, Betta
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kurumba, Betta o Kurumba, Betta a fa part dle lenghe dravìdiche e a l'é parlà specialment an India.<BR> <BR>
Lenga Boguru
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Boguru o Boguru a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Sudan.<BR> <BR>
Lenga Kurumba, Betta
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kurumba, Betta a peul esse:<BR> <BR>
Lenga Boguru
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Boguru a peul esse:<BR> <BR>
Lenga Kurumba, Betta
Classificassion
<BR>
Lenga Boguru
Classificassion
<BR>
Lenga Kurumba, Betta
Còdes ISO
<BR>
Lenga Boguru
Còdes ISO
<BR>
Lenga Kurumba, Betta
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=xub
Lenga Boguru
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bqu
Laissac
Laissac a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 20,21 km², con 1467 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 72 ab/km².
🇫🇮
Lenga anserma
Pais an dova a l'é parlà
La lenga anserma o Anserma a fa part ëd le lenghe choco e a l'é parlà dzortut an Colombia.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Anserma a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ans
Humaria hemisphaerica
Descrission
Fin a 3 cm ëd diàmetr, copa semisférica, dle vire mesa anterà, gris bluastr. Bòrd e pel con ëd pèil brun.
Ambient
A chërs an sla tèra dij bòsch.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Gavorrano
thumb|right|200px|La veja minera ëd pirite Gavorrano a l'é un comun dla Toscan-a d' 8.980 abitant, an provincia ëd Grosset.
Humaria hemisphaerica
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Gavorrano
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Massimo Borghi (da l' 8/06/2009).
Arferiment
🇫🇮
Groß Luckow
Groß Luckow a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Vorpommern-Greifswald, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
A aparten a l'aministrassion ëd Uecker-Randow-Tal.
Santa María de Lurdes, Curtis
Santa María de Lurdes a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Curtis. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 1.420 abitant (747 fomne e 673 òm) distribuì an 6 categorìe ëd popolassion.
Rocca de' Giorgi
Rocca de' Giorgi (Roca di Giorgi an dialèt oltrapadan) a l'é un comun dla Lombardìa d' 87 abitant, an provincia ëd Pavìa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Fiocchi (dal 26/05/2014).
Arferiment
thumb|left|300px|Lòn ch'a resta dël castlas ëd Messer Fiorello 🇫🇮
Lenga Mala
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Mala o Mala a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mala a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ruy
Bar River Water Aerodrome
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CNE5.
Lenga Gbati-ri
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Gbati-ri o Gbati-ri a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Gbati-ri a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gti
Zerbolò
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Enrico Sacchi (dal 26/05/2014).
Arferiment
thumb|left|300px|La gesia parochial 🇫🇮
Stornoway Airport
Lë Stornoway Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Stornoway, Ébris Esterne, Scòssia, Regn Unì.
Monterosso Almo
Monterosso Almo (Muntirrussu an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 3.343 abitant, an provincia ëd Ragusa.
Ël pais a resta a 27 chilòmeter da Ragusa, a caval ëd na colin-a, a 620 méter d'autëssa.
Stòria
A l'é stàit fondà ant ël Tërzent da Enrico Rosso, cont d'Aidon, miraco an sël leu ëd n'abità normann, dont a jë vnirìa la denominassion Almo.
Leu d'anteresse artìstich
Ant la cesa ëd San Gioann a son goernà dle bele piture e scolture; ant la cesa mare, da l'àutra part dël pais, a-i resta dij tòch dë scolture bisantin-e e normane.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Salvatore Sardo (dal 14/05/2007).
🇫🇮
Lenga Yerukula
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Yerukula o Yerukula a fa part dle lenghe dravìdiche e a l'é parlà specialment an India.<BR> <BR>
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=yeu
Lenga Waffa
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Waffa o Waffa a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Waffa a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=waj
Leotia lubrica
thumb|right
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chers ant ij bòsch ùmid e ant la mofa.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Borgo Pace
Borgo Pace a l'é na comun-a dla region dle Marche, provincia ëd Pésaro-Urbin, con sirca 660 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 55 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 12 ab/km quadrà. A confin-a con Badia Tedalda (AR), Carpegna, Mercatello sul Metauro, San Giustino (PG), Sansepolcro (AR), Sestino (AR).
🇫🇮
Oligoporus sericeomollis
Descrission
Fonz anual, ressupinà, a mzura 10-5 cm ëd longhëssa, aderent al sotstrà ma as dëstaca facil. Ij bòrd a son sutij, cotonos-peilos. La surfassa poròida a l'é bianca, fin a crem ocra ciair. La carn a l'é bianca, nen zonà, sutila, men che 1 cm dë spëssor. Ij tùboj a son a në strat sol, motobin fròj quand a son sech, dël midem color dla surfassa poròida, sensa separassion da la carn, e a son spess 2-3 mm. Savor pròpi amer.
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Isanzu
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Isanzu a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=isn
Pozzallo
right|140px Pozzallo (Puzzaddu an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 19.034 abitant, an provincia ëd Ragusa.
Përsonalità
thumb|right|200px|La Tor Cabrera
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Sulsenti (dal 28/05/2007).
Arferiment
🇫🇮
Acrocephalus arundinaceus
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: ... <BR> A l'é ën cit osel ch'a mangia bòje.
Ambient
Da finì.
Distribussion
As treuva an Euròpa e Asia.
Jules Michelet
thumb|right|200px|Jules Michelet Filòsof e stòrich fransèis.
Jules Michelet a l'era nassù a Paris ël 21 d'agost dël 1798 e a l'é mòrt a Hyères ël 9 ëd fërvè dël 1874.
Michelet e ël Piemont
An sò scond viage an Piemont, dël 1854, a l'é ëdcò andàit a Àich a fé j'aque.
Saint-Sauveur-de-Cruzières
Saint-Sauveur-de-Cruzières a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 24,84 km², con 501 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 19 ab/km². 🇫🇮
Jules Michelet
Michelet e ël Piemont
🇫🇮
Montecalvo Versiggia
Montecalvo Versiggia (Muncalv an dialèt oltrapadan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 521 abitant, an provincia ëd Pavìa.
Arferiment
🇫🇮
Isaac Newton
thumbnail|destra|200px|Isaac Newton
Isaac Newton a l'era ën fìsich e matemàtich, considerà antra ij faitor prinsipaj ëd l'ansidita arvolussion sientìfica.
Lenga arma
Pais an dova a l'é parlà
La lenga arma o Arma a fa part ëd le lenghe choco e a l'é parlà dzortut an Colombia.
Isaac Newton
La famija
A nass ël 4 ëd gené dël 1643 da na famija ëd cit paisan indipendent ch'a vivìo al castel dël borgh ëd Woolsthorpe, a na desen-a ëd chilòmeter a sud ëd Grantham, ant la contà 'd Lincoln, an Anghiltèra. Sò pare, ch'as ciamava Isaac 'cò chiel, a l'era mòrt a trant'agn, prima ch'a-i nassèissa sò fieul. Chiel-sì, nà prima dël temp, a la nàssita a l'era motobin cit e splufrì. Soa mare, Hannah Ayscough, dël 1645 a l'é torna mariasse, con Barnabas Smith, e a tre agn ël cit Isaac a l'é stàit lassà da cudì a soa mare granda.
Lenga arma
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Arma a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aoh
Isaac Newton
La famija
Restà torna vidoa, la mare a l'é tornà a Woolsthorpe e a l'ha torna pijà ël giovo Isaac, ch'a l'avìa 14 agn, a la cassin-a, për felo vnì campagnin ëdcò chiel; tutun ël fiolin a l'é nen mostrasse tant bon a fé 'l paisan.
L'educassion
Su consèj ëd sò barba, a l'é stàit antlora mandà a la scòla mesan-a ëd Grantham. A disneuv agn a l'ha chità Woolsthorpe.
Lenga arma
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Isaac Newton
L'educassion
Ëd giugn 1661 a l'é intrà al Colege dla Tërnità ëd Cambridge, al par, visadì ch'a fasìa dij travajòt për compensé ij fré d'anscrission e ëd manteniment. Ij prim doi agn dë studi a son ëstàit consacrà a le matemàtiche elementar. Sò professor ëd matemàtica a l'era ël matemàtich e teòlogh Isaac Barrow che, andàit an esili ant l'Euròpa continental a l'época ëd Cromwell, a l'era fasse na coltura sientìfica ëd grand orisont. La guida anteletual ëd Barrow a l'ha garantì al giovo na fiamenga formassion basà an sla conossensa dij grand problema dla matemàtica da l'antichità greca an sà e dj'aquisission concetuaj pì recente.
Ëd gené 1664, Newton a l'é diplomasse bacelié an art.
N'epidemìa ëd pest a bognon dëscadnasse dël 1664-1665, durant la qual l'università a l'era sarà e chiel a l'ha passà la pì part ëd sò temp a medité a Woolsthorpe, a l'é stàita l'ocasion për fissé ëd fasson original e indipendenta le linie fondamentaj ëd soa euvra monumental ant ij camp dla matemàtica e dla fìsica.
La cariera académica e j'ufissi pùblich
Rintrà a Cambridge dël 1667, Newton a l'é elegiù mèmber dël Colege dla Tërnità.
A l'ha publicà pa gnun-a ëd j'arserche fàite a Woolsthorpe, ma Barrow a l'é ancorzusse dla grandeur ëd sò anlev e dël 1669 a l'ha chità la cadrega ëd matemàtica për lasseje ël pòst a chiel, ch'a l'avìa mach 26 agn.
Soe prime lession a l'han tratà d'òtica: a l'ha smonuje soe dëscuverte e sbossaje soa teorìa corporin-a dla lus.
Dël 1671, mersì a la costrussion ëd sò telescòpi a arflession, a l'é elegiù mèmber ëd la Sossietà Real ëd Londra.
Soa prima prèisa ëd posission polìtica a l'é stàita l'oposission gorëgna al tentativ ëmnà dël 1687 da Giaco II ëd buté tanme mèistr ëd j'art a l'università ëd Cambridge ël beneditin Alban Francis. Sòn a l'ha valuje d'intré al parlament ëd Londra, anté ch'a l'é stàit elegiù doe vire: dal 1689 al 1690 e dal 1701 al 1705; tutun an polìtica Newton a l'ha mai avù un ròl ëd prim pian.
Dël 1699 a l'é stàit nominà grand mèistr dle monede, për dirige e arformé la batidura ant ël Regn Unì: a l'é an particolar angagiasse ant la repression dij crìmen ëd faussificassion e fràuda. A l'é 'dcò stàit elegiù tanme un dj'eut mèmber ëstrangé dl'Academia dle siense fransèisa.
Dël 1701 a l'ha dàit le dimission da professor e mèmber dël colege dla Tërnità e a l'ha tramudà a Londra; a rampiasselo tanme professor a l'é stàit W. Whiston.
Oligoporus simani
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs an dzora a ramet ëd latifeuje.
Isaac Newton
La vita privà e la salute
Newton a l'é mai mariasse.
Oligoporus simani
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Isaac Newton
La vita privà e la salute
Dl'otonn 1692 a l'era vnù malavi ëd fasson greva ëd malasseugn e problema nervos e a l'é varì dël 1693. Ant ël midem ann a l'ha savù che ël càlcol diferensial e antëgral a l'era bin conossù an sël continent e an general a l'era atribuì a Leibniz. Dël 1696 a l'ha pijaje na greva depression nervosa ch'a l'ha butà a l'arzigh soa atività creativa: a l'é tornà a la vita sientìfica con na memòria an sd'argoment ëd chìmica smonùa a la Sossietà real dël 1701.
Oligoporus simani
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Oligoporus simani (Pilát) Bernicchia
Isaac Newton
Le polémiche sientìfiche
Ij darié agn dla vita ëd Newton a son ëstàit sagrinà da doe gròsse ruse sientìfiche: un-a (1705-1712) con J. Flamsteed ansima a d'argoment astronòmich; l'àutra, motobin pì greva (1705-1724) con Leibniz a propòsit dla precedensa ant l'anvension dël càlcol diferensial.
Oligoporus simani
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Isaac Newton
Le polémiche sientìfiche
Al di d'ancheuj as arconòss che Leibniz a l'ha anventà sò càlcol apress, ma ëd fasson indipendenta da Newton (bele ch'a l'ha publicalo prima); donca j'acuse d'avèj copià fàitje da Newton a j'ero sensa fondament.
Soa mòrt
Newton l'é mòrt a Kensington ël 31 ëd mars dël 1727, antra 'n bòt e doi bòt dla matin. A l'era vnù bonstasent a col temp, mersì a soa bon-a gestion conòmica.
Soe arserche
Dël 1664 a l'avìa già fàita soa la geometrìa analìtica ëd Descartes (che tutun a l'ancamin a l'avìa trovà dura), a conossìa l'àlgebra e j'aplicassion dle serie infinìe.
Ij doi agn fiamengh
Dël 1665, ant ij prim mèis ëd sò artir a Woolsthorpe durant la pest, Newton a l'ha formolà lòn che al di d'ancheuj a l'é conossù tanme ël teorema dël binòmi e a l'ha anventà ël métod dij flussion për l'anàlisi dle propietà infinitesimaj dle curve e pr'ij process anvers che a permëtto d'armonté da l'infinitesimal al finì. A l'era na forma primitiva dël càlcol diferensial e antëgral, dont a l'é ancorzusse ch'a son gropà s-ciass da lòn che al di d'ancheuj as ciama ël teorema fondamental dël càlcol antëgral.
L'òtica
Newton a l'é vnù arnomà ant ël mond sientìfich për sò travaj an sl'òtica.
A l'avìa ancaminà a ocupesse dë st'argoment an studiand ël problema dla suliura ëd lentìe nen ësfériche, continuand l'arserca ëd diòtr përfet ch'a l'avìa già ampegnà Kepler e Descartes. Rëscontrà che la diminussion dl'aberassion ësférica a l'era mach n'ameliorassion cita rispet a la përmanensa dj'aberassion cromàtiche, a l'ha pijà a fé dj'esperiment an sla dispersion dij color për mojen d'un prisma. Dël 1666 a l'ha armarcà che si un sutil raj ëd lus bianca, për esempi ëd lus solar, fàit passé për na cita filura, a traversava un prisma, a së spatarava an raj ëd lus ëd color diferent ch'a coatavo l'antregh ëspetr visiv; an fasend peui passé minca raj ëd lus monocromàtica a travers n'àutr prisma, ël raj a l'era mach devià sensa cangé 'd color. Lë spatarament a l'era tant pì largh tant pì la filura a l'era sutila.
As fasìa parèj vëdde che a l'era sbalià la teorìa ch'a fortìa che lë spetr produvù dal raj ëd lus bianca ch'a passava për ël prisma a l'era l'efet ëd n'assion coloranta dël prisma. J'esperiment ëd Newton a mostravo che la lus, bianca o colorà, a subiss na rifrassion an passand da 'n mojen trasparent a n'àutr; che la lus bianca a l'é na mës-cia ëd lus ëd tuti ij color e che ël prisma a separava costa mës-cia an soe part componente përchè la lus ëd minca color a l'era arbatùa con n'àngol ëd deviassion diferent.
Bansand-se sij sò esperiment, Newton a l'é rivà dritura a fortì che a l'era impossìbil fabriché un qualsëssìa sistema ëd lentìe sensa aberassion cromàtica. Su sòn a l'avìa tòrt, ma sò eror a l'ha portà 'd frut përchè a l'ha mnalo dël 1668 a fabriché un tipo neuv ëd telescòpi: un telescòpi a arflession, ciamà parèj përchè sò component prinsipal për cheuje ij raj a l'é fàit da në specc creus nopà che dal sistema ëd lentìe ch'a l'é l'element prinsipal dël telescòpi a rifrassion. Con cost telescòpi Newton a l'ha osservà ij satélit ëd Gieuv.
Ël moviment ëd la lun-a
Sempe an cost perìod, Newton a l'era butasse a pensé an sël tipo 'd fòrsa ch'a manten ij pianeta an moviment dantorn al sol e a l'era rivà a l'ipòtesi ëd n'ùnica fòrsa 'd gravitassion universal ch'a fasìa viré ij pianeta arlongh d'òrbite elìtiche, conforma a le laj ëd Kepler.
Costa fòrsa, dont l'efet a dovìa diminuì an proporsion al quadrà dla distansa, a l'era l'istessa che a goernava la lun-a an moviment su soa òrbita dantorn a la Tèra e a fasìa robaté ij còrp: a l'é Newton midem ch'a conta che coste considerassion a-j son ëstàite sugerìe da la croa d'un pom da n'erbo an sò giardin.
An efet, si la lun-a a bogiava an sn'òrbita sensa slontanesse da la Tèra an scapand arlongh la tangenta, a dovìa essie na fòrsa ch'a la tirava vers ël sènter ëd la Tèra; an d'àutre paròle, la lun-a a l'é devià an continuassion da na trajetòria retilinia da na fòrsa ch'a l'òbliga a resté an soa òrbita.
La polémica an sla teorìa corporin-a
Dël 1672 Newton a l'ha smonù a la Sossietà real na comunicassion su soa teorìa corporin-a e la teorìa dij color; publicà ansima a le Philosopical Transactions ëd cola sossietà, sò travaj a l'é stàit conossù an gir. Newton a jë smonìa ij sò esperiment an sla dëscomposission dla lus bianca për mojen d'un prisma e an sla natura elementar e indëscomponìbil dij color fondamentaj (o primitiv).
Lenga Galoli
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Galoli ò Galoli a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Timor Est.
Isaac Newton
La polémica an sla teorìa corporin-a
Hooke a l'avìa apressià ël soen e la precision dj'esperiment ëd Newton, ma a l'avìa dij dùbit fòrt su soe conclusion. Huygens a l'ha torna fortì ël valor ëd soa teorìa dij color nen rendend-se bin cont che, con ij sò esperiment, Newton a l'avìa pa vorsù stabilì la natura dij color, ma mach descrive ël comportament dla lus bianca e ëd cola colorà e mzurene le propietà.
Lenga Galoli
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Galoli a peul esse:
Isaac Newton
La polémica an sla teorìa corporin-a
Coste polémiche a l'han avù l'efet positiv ëd possé Newton a studié ëd fasson pì ancreusa j'efet dij color e a elaboré na teorìa corporin-a dla lus conforma a la qual chila-sì a l'é produvùa da l'emission da part d'un còrp luminos ëd na granda quantità ëd cite partissele ch'a viagio ant lë spassi veuid con n'andi motobin grand. A l'ha dësvlupà su prinsipi mecànich la laj ëd riflession e rifrassion.
Lenga Galoli
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gal
🇫🇮
Lenga caramanta
Pais an dova a l'é parlà
La lenga caramanta o Caramanta a fa part ëd le lenghe choco e a l'é parlà dzortut an Colombia.
Isaac Newton
La polémica an sla teorìa corporin-a
Dël 1675 Newton a depòsita a la Sossietà real un manuscrit an sle propietà dla lus, ma a ciama ch'a sia nen publicà. Sòn përchè ij sò rapòrt con Hooke a j'ero dlicà e ant la memòria as sotponìo a na mzurassion precisa le colorassion dle làmine sutile dont a l'avìa tratà Hooke des agn prima an soa Micrographia e ch'a l'avìo possalo a fortì na teorìa balansòira dla lus. Newton a arfudava nen che ij corporin luminos a podèisso esse guidà da onde ant un mojen etéreo, ma a considerava nen bastèivoj j'argomentassion ëd Hooke. Da part soa, a smonìa na spiegassion dij fenòmeno òtich ch'a l'era nì mach corporin-a nì mach balansòria: a jë smijava pì fàcil che la lus a consistèissa ëd na caterva ëd corporin ch'a surtìo dai còrp luminos e ch'a dasìo l'andi a dj'onde antramentre ch'a viagiavo a travers ëd l'éter.
Lenga caramanta
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Caramanta a peul esse:
Sheffield City Airport
Lë Sheffield City Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Sheffield, Yorkshire Meridional, Anghiltèra, Regn Unì.
Isaac Newton
J'arserche an sla gravitassion e ij Principia
J'arserche ancreuse ëd Newton an sla gravitassion a armonto a j'agn 1666-1667 e a rivo a sò cò con l'enonsià dla laj ëd gravitassion universal dël 1686.
Lenga caramanta
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Isaac Newton
J'arserche an sla gravitassion e ij Principia
Dantorn al 1680 a Londra a j'ero anandiasse dij grand debà ansima ai moviment planetari e a j'òrbite përcorùe sota l'efet ëd tipo specìfich ëd fòrse. A coste discussion ch'a l'han animà për vàire agn le ciambree dla Sossietà real a l'han partissipà ëd siensià parèj ëd Wren, Halley e Hooke.
Ant l'ost dël midem ann, Halley a l'ha visità Newton a Cambridge e a l'ha savù che chiel-sì a l'avìa già mnà dj'arserche an sl'argoment. Halley a l'ha convinciulo a buté pr'ëscrit j'arzultà ëd soe arserche e an dzèmber a l'ha anformà la Sossietà real d'avèjne arseivù un manuscrit antitlà De motu.
Dël 1696 Johann Bernoulli a l'ha mandà na litra ai matemàtich europengh, dësfidandje a arzòlve, ant ël vir ëd ses mèis, doi problema, dont col ëd la brachistòcrona. Ai 29 ëd gené 1697 Newton a l'ha arseivù ij problema e ël di apress a l'ha mandà la solussion a Charles Montague, pressident ëd la Sossietà real; costa solussion a l'han fala avèj a Bernoulli, sensa ël nòm ëd l'autor, ma Bernoulli a l'ha podù arconòsse ch'a l'era ëd Newton.
Newton a l'ha dëscurvù le tre lege dla dinàmica.
A l'ha dàit l'andi al gròss ëstudi dl'evolussion planetaria, an calcoland lë sgnacament ëd la Tèra ai pòlo, dovù a soa rotassion cotidian-a. A l'ha calcolà la variassion dël pèis al cangé dla latitùdin e a l'ha dimostrà che un còrp veuid, limità da doe surfasse sfériche consèntriche omogenie, a esèrcita gnun-a fòrsa ansima a 'n còrp piassà andrinta 'd chiel. Da l'osservassion dij maré, àut e bass, a l'ha calcolà la massa dla lun-a.
Ij contemporani ëd Newton a l'han arconossù l'amportansa 'd soa euvra e, chèich agn pì tard, ël sistema newtonian a l'era mostrà a Cambridge (1699) e Oxford (1704).
Àutre arserche
Për prudensa, Newton a l'ha mnà coste arserche dë stërmà, përchè soe posission a j'ero erétiche, dë stamp arian, e a l'ha partagiaje mach con na cita partìa ëd dissìpoj e amis, parèj ëd Clarke, Whiston, John Locke. Con Locke, conossù a Londra dël 1689 cand chiel-sì a l'era pen-a rintrà da sò esili an Olanda, Newton a l'era vnù bon amis e a l'ha tnù na longa corëspondensa epistolar su vàire argoment, dzortut teologìa e alchimìa.
Sò anti-tërnitarism a l'era compagnà da na vision moral e pràtica dla religion, contra le finësse dutrinaj e metafìsiche. Soa posission soens as avzinava a cola dij deista, gavà che chiel a anserìa ël cors antregh ëd la stòria uman-a ant un dissegn providensial, ch'a l'avìa ant la Bibia sò arferiment sigur.
Ël métod sientìfich newtonian
Un dij pont ëd pì granda amportansa filosòfica ant l'euvra ëd Newton a l'é col relativ a la definission dël métod dl'arserca sientìfica. Cost métod a consist an na sìntesi d'anvestigassion ësperimental e ëd procediment matemàtich: ël moment ëd l'esperiment a dà l'andi a l'arserca e la matemàtica a n'é n'utiss. L'osservassion ësperimental a smon la base dij dàit dont a l'é possìbil tirene ëd fasson andutiva, për mojen dla generalisassion matemàtica, le laj generaj dij fenòmeno; da coste as va anans an manera dedutiva, për mojen ëd dimostrassion matemàtiche, për oten-e dij fenòmeno osservàbij neuv.
Organisà parèj, la siensa newtonian-a as contraponìa a tute cole costrussion mach apriorìstiche e dedutive, tanme ël sistema fìsich cartesian o le teorìe an sla natura dla lus elaborà da Hooke e da Huygens che, sensa na verìfica sperimental, as presentavo coma 'd congeture arbitrarie. Contra 'd sòn, la proibission newtonian-a d'arten-e ant la filosofìa sperimental d'ipòtesi, visadì ëd còse nen ricavà dai fenòmeno, a l'era un valor discriminant antra doe ampostassion dl'arserca sientìfica.
Siensa e religion
Ant ël contest metafìsich ëd la siensa newtonian-a a l'han avù un ròl amportant dle fòrte motivassion religiose. Soa argomentassion fondamental as basava an sl'arpijé torna ij tema clàssich ëd la tradission fìsica-teològica, arnovà da j'arzultà dla neuva siensa fìsica: conforma a sòn, l'órdin e l'armonìa dla màchina dl'univers a arvelo l'esistensa ëd n'esse motobin potent coma soa càusa.
A costa argomentassion, ch'a l'avìa për but ëd surbì an na prospetiva providensial la vision mecanicista dla natura, Newton a gionzìa na sotlignadura dël caràter arbitrari e continuà dl'antërvension dla volontà divin-a ant l'órdin contingent e impërfet ëd la natura. Da sòn a l'é rivaje la crìtica ëd Leibniz, ch'a paragonava ël Dé ëd Newton a l'arlogé che ëd tansantan a l'ha damanca ëd carié cola mostra ch'a l'é ël mond.
An dzorpì, Newton a tirava dj'amplicassion teològiche a la base dël concet dë spassi. An efet, si da na part lë spassi assolù a l'era 'n concet necessari dla neuva mecànica, fondament giustificativ dël prinsipi d'inersia, da l'àutra a l'era s-ciairà da Newton tanme ël contest ëd l'assion divin-a ant l'at dla creassion e dël sucessiv goern dël mond.
J'argomentassion ëd Newton a son ëstàite motobin ëspantià an gir për euvra dij sò dissìpoj, soens sostnù da darera da chiel-midem, coma cand dël 1715-1716 a l'ha colaborà, restanda stërmà, con S. Clarke ant la polémica epistolar che chiel-sì a l'avìa con Leibniz an sij tema dlë spassi, dël temp e dël rapòrt antra Dé e ël mond.
Euvre prinsipaj
thumbnail|destra|300px|La prima edission dij Principia mathematica, con le coression ëd Newton për la seconda edission Soa ciadeuvra, publicà possà da sò amis Halley ch'a l'ha pagane ëdcò ij fré dë stampa. A son ëstàit un sucess editorial për soa época: la prima edission a l'ha vendù tërzent còpie.
Newton a l'avìa trovà j'arzultà ëd cost'euvra an dovrand ël càlcol infinitesimal, ma peui a l'ha travajà për rampiassé le dimostrassion e deje na forma geométrica. A conten-o ëdcò n'antissipassion dël càlcol dle variassion andoa Newton a detérmina la forma dla surfassa d'arvolussion ch'a traversa un flùid con arzistensa mìnima.
L'euvra a l'é organisà an tre lìber. Ant ël prim lìber, ch'a resta ël prim tratà ëd mecànica rassional, Newton a l'ha vorsù formolé le definission e j'assiòma, dont la laj d'inersia. A l'era peui smonùa la nossion ëd massa e analisà la distinsion antra assolù e relativ për lòn ch'a toca lë spassi e 'l temp. A l'era ëdcò smonùa soa neuva nossion ëd fòrsa e stabilì ël prinsipi d'assion e reassion.
Ant lë scond lìber a tratava dël moviment ant un mes arzistent e a fasìa në sbòss d'idrodinàmica.
Ël ters lìber, De mundi systemate, a smonìa ël sistema dël mond. Soa esposission as duverta con ij satélit ëd Gieuv e coj ëd Saturn e a rend cont nen mach dël moviment dij pianeta, ma ëdcò dij maré e dël moviment ëd le comete.
L'euvra a contnisìa ëdcò, sota 'l tìtol Regulae philosophandi, n'abresé dël métod ëd le siense fìsiche, che Newton a l'ha continuà a modifiché e anrichì ant j'edission sucessive dij Principia. Newton a l'ha spetà ch'a-i muirèissa Hooke prima ëd publiché coste soe arserche. Ant la prima edission, an anglèis, rispet a le version precedente a l'ha fàit dle gionte amportante anté ch'a proponìa na prefigurassion dla nossion ëd longheur d'onda, bele an restand fidel a na concession corporin-a dla lus. Ant l'edission latin-a a smonìa, an apendis, në s-cèt tratà ëd càlcol antëgral che a fasìa a la fin conòsse al pùblich ij sò métod. 🇫🇮
Lenga Lamogai
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Lamogai a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lmg
Arsenal militar ëd Turin
miniatura|sinistra L'Arsenal militar ëd Turin as treuva ant la contrà omònima, al canton con contrà dl'Arsivëscovà. Edifissi massiss ëd color baross, a l'é stàit ancaminà da Castlamont ant ël 1659, për órdin ëd Carl Emanuel II, an sël teren dla veja cesa ëd San Sebastian. A l'é stàit livrà dël 1738, sota Carl Emanuel III, da Felice Devincenti, ch'a l'ha ëdcò dissegnà l'intrada monumental an sël canton, realisà mach dël 1890 dal capitan Emilio Marrullier. Al di d'ancheuj a l'é sede dla Scòla d'Aplicassion. 🇫🇮
Riccardo Cattaneo
thumb|right|200px|Riccardo Cattaneo Riccardo Cattaneo a l'era nassù a Trecà ai 21 ëd gené dël 1854 e a l'é mòrt a Tran-a ai 2 dë stèmber dël 1931. Dal 19 ëd novèmber dël 1920 al 2 ëd luj dël 1923 a l'é stait l'ùltim sìndich elegiù ëd Turin prima dij podestà fassista. Dël 1924 a l'é stàit nominà Senator dël Regn.
🇫🇮
Barkerville Airport
Ël Barkerville Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Barkerville, Columbia Britànica, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CAS3.
Bruno Bettelheim
Psicòlogh. Nassù dël 1903, mòrt dël 1990. 🇫🇮
Neuvy-en-Beauce
Neuvy-en-Beauce a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 16,36 km², con 180 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 11 ab/km².
🇫🇮
Lanuéjouls
Lanuéjouls a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 12 km², con 605 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 50 ab/km².
🇫🇮
Lenga Toda
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Toda o Toda a fa part dle lenghe dravìdiche e a l'é parlà specialment an India.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Toda a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tcx
Lenga volapük
La lenga volapük o Volapük a fa part ëd le lenghe artifissiaj.
Ël volapük a l'é stàit anventà dël 1880 da F. Schleyer.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Jatznick
Jatznick a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Vorpommern-Greifswald, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
Neuvy-en-Dunois
Neuvy-en-Dunois a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 25,7 km², con 257 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 10 ab/km².
🇫🇮
Mañón, Mañón
Santa María ëd Mañón  a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Mañón. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 331 abitant (170 fomne e 161 òm) distribuì an 43 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Lenga runa
Pais an dova a l'é parlà
La lenga runa o Runa a fa part ëd le lenghe choco e a l'é parlà dzortut an Colombia.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=rna
🇫🇮
Lenga Ruma
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Ruma o Ruma a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Ruma a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ruz
Lenga Ngbee
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Ngbee o Ngbee a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Ngbee a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=jgb
Lenga cauca
Pais an dova a l'é parlà
La lenga cauca o Cauca a fa part ëd le lenghe choco e a l'é parlà dzortut an Colombia.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Cauca a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cca
🇫🇮
Santa Croce Camerina
thumb|center|550px| Ël faro ëd Punta Secca
right|140px Santa Croce Camerina (Santa Cruci Camarina an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 9.696 abitant, an provincia ëd Ragusa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Lucio Schembari (dal 28/05/2002 -second mandà: 2007-).
Anliure esterne
🇫🇮
Oligoporus stipticus
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Golferenzo
Golferenzo (Gulfrèns an dialèt oltrapadan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 190 abitant, an provincia ëd Pavìa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Claudio Scabini (dal 26/05/2014).
Oligoporus stipticus
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Oligoporus stipticus (Pers.) Gilb. & Ryvarden
🇫🇮
Lenga Bellari
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Bellari o Bellari a fa part dle lenghe dravìdiche e a l'é parlà specialment an India.<BR> <BR>
Lenga Idaté
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Idaté ò Idaté a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Timor Est.
Lenga Bellari
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Bellari a peul esse:<BR> <BR>
Lenga Idaté
Classificassion
Në schema ëd classificassion ëd l ' Idaté a peul esse:
Lenga Bellari
Classificassion
<BR>
Lenga Idaté
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=idt
🇫🇮
Lenga Bellari
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=brw
Scicli
center|550px Scicli a l'é na comun-a dla Sicilia ëd 25.971 abitant, an provincia ëd Ragusa.
Dal 2002 a fa part dël patrimòni ëd l'UNESCO.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Venticinque (dal 16/06/2008).
Anliure esterne
thumb|right|200px|Cesa ëd San Bartromé
🇫🇮
Lenga woun meu
Pais an dova a l'é parlà
La lenga woun meu o Woun Meu a fa part ëd le lenghe choco e a l'é parlà dzortut an Panamà.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Woun Meu a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=noa
🇫🇮
Lenga Kudiya
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kudiya o Kudiya a fa part dle lenghe dravìdiche e a l'é parlà specialment an India.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kudiya a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kfg
Otidea alutacea
Descrission
Com la Otidea onotica, ma pì cit e gris brunastr.
Comestibilità
Sensa antëresse alimentar.
Galerìa
🇫🇮
Nogent-le-Phaye
Nogent-le-Phaye a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 14,99 km², con 1.004 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 67 ab/km².
🇫🇮
Barrage Gouin Water Aerodrome
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CTP3.
Santa Maria della Versa
Santa Maria della Versa (La Madòna an dialèt oltrapadan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.430 abitant, an provincia ëd Pavìa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Maurizio Ordali (dal 26/05/2014, dagià sìndich dal 1995 al 2004).
Arferiment
thumb|left|300px|Panorama dla frassion ëd Soriasco 🇫🇮
Tiree Airport
Ël Tiree Airport a l’é n'aeropòrt localisà an sl'ìsola ëd Tiree, davzin a Balemartine, Argyll and Bute, Scòssia, Regn Unì.
Lenga Mayeka
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Mayeka o Mayeka a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mayeka a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Massimo d'Azeglio
thumb|right|200px|Massimo d'Azeglio Massimo d'Azeglio o, pì complet, Massimo Taparelli, marchèis d'Asèj a l'era nassù a Turin ai 24 d'otóber dël 1798 e ambelelì a l'é mòrt ai 15 ëd gené dël 1866. A l'é stàit òm polìtich, litrà e pitor, e a l'era gënner d'Alessandro Manzoni. D'Azeglio a l'é stàit ëdcò prim ministr dël Regn ëd Sardëgna dal 1849 al 1852.
Nùmer prim
La teorìa dij nùmer prim a l'é sempe stàita un-a dle branche prinsipaj dla matemàtica, durant tuta la stòria ëd costa dissiplin-a.
La definission
Un nùmer natural as dis nùmer prim s'a l'é pì grand che 1 e s'ij sò divisor naturaj a son mach 1 e chiel-midem. Donca un nùmer natural a l'é prim si e mach si a l'ha giusta doi divisor.
Michel Sola
A l'avìa nen pijà la maduridà e, dagià che la soa a l'é na sità ëd min-e, a badinava an disend che chiel a l'avìa fàit la Scòla dle min-e ëd Decazville. Dël 1963 a l'é intrà a Paris Match e dal 1973 al 1999 a l'é stàit responsàbil dël servissi fòto dl'ebdomadari. Ansema a Roger Thérond, ch'a lo dirigìa, Sola a l'ha contribuì a creé la strategìa agressiva dj'ilustrassion dël giornal. A l'avìa ëdcò publicà ij diari ëd Hitler, che però a j'ero dësvelasse esse 'd fàuss.
Nùmer prim
Esempi
L'esistensa d'infinì nùmer prim a l'é stàita dimostrà da Euclid. La sequensa dij nùmer prim a ancamin-a con 2,3,5,7,11,13,17,19,...
Michel Sola
A l'é mòrt a Aix-en-Provence ai 6 ëd fërvé dël 2009, dle conseguense d'un càncher.
Massimo d'Azeglio
An piemontèis
Massimo d'Azeglio a l'ha scrivù an piemontèis na part dël capìtol che a fà XVI ëd sò scrit I miei ricordi.
Nùmer prim
Esempi
Costi esempi inissiaj a mostro già ël caràter iregolar ëd la sequensa dij prim. Lë studi dl'arpartission assintòtica dij nùmer prim a l'é un dij grand problema dl'aritmética. Un dj'utiss clàssich dovrà për cost ëstudi a l'é la teorìa dle fonsion analìtiche.
Massimo d'Azeglio
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Gianrenzo P. Clivio - Profilo di storia della letteratura in piemontese
Nùmer prim
Prim binej
Doi nùmer prim as diso binej se soa diferensa a l'é 2. Esempi ëd nùmer prim binej a son donca le cobie (3,5), (5,7), (11,13), (17,19), (29,31).
Massimo d'Azeglio
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Nùmer prim
Prim binej
As congetura ch'a-i sia na quantità infinìa ëd cobie ëd prim binej, ma cost problema a l'é ancor duvert. 🇫🇮
Lenga Mayeka
Còdes ISO
<BR>
Lenga Surubu
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Surubu o Surubu a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Nigeria.
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Surubu a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sde
Vitòrio Emanuel I
thumb|right|200px|Vitòrio Emanuel I Vitòrio Emanuel I, nassù a Turin ij 24 ëd luj dël 1759, sconda masnà ëd Vitòrio Medeo III, dal 1793 al 1796 a combat con corage për la difèisa dj'Alp an Val d'Osta, contra ij fransèis.
Oligoporus subcaesius
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Vitòrio Emanuel I
Drocà la monarchìa dlë dzèmber dël 1798 as artira con la famija an Sardëgna, për rintré an sël continent l'ann dòp, pront a torné an Piemont con le vitòrie ëd Suvorov e dj'amperiaj contra ij fransèis. Për l'ampediment rivà da Vien-na, a ancamin-o soe peregrinassion umiliante. Nen rassegnà a l'esili 'me sò frel Carl Emanuel IV, a spera che n'antensa atività diplomàtica a-j përmëtta d'oten-e torna ij teritòri dla coron-a sabàuda. Arvelasse inùtij tuti ij tentativ, dël 1806 a torna an Sardëgna, anté ch'a viv an dignitosa povertà. Antramentre, dël 1802, a l'era dventà re, che Carl Emanuel a l'avìa abdicà.
Oligoporus subcaesius
Ambient
A chërs an dzora a bòsch ëd latifeuje, pì da rair ëd conìfere.
Vitòrio Emanuel I
Drocà Napoleon, a lassa sò frel Carl Felis regent an Sardëgna e ij 20 ëd maj dël 1814 a rintra an trionf a Turin; ël di apress a scancela la legislassion e j'ordinament butà daj fransèis. Cand apress la bataja ëd Waterloo la pas a torna an Euròpa, a arciama a Turin ëdcò la famija.
Con ël tratà ëd Paris a oten la Liguria e a-j dan andaré Nissa Marìtima e part ëd la Savòja.
Oligoporus subcaesius
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Vitòrio Emanuel I
Marià con Marìa Teresa, sò ùnich fieul mas-cc a l'era mòrt (a-j restavo quatr fije: Beatris, fomna ëd Fransesch IV; le binele Marìa Teresa e Mariana; Marìa Cristin-a). Dagià che gnanca sò frel a l'avìa d'ardité mas-cc, a l'ha arciamà a Turin Carl Albert, a col temp sot-tenent ant l'esèrcit fransèis, ch'a sarìa dventà re apress Carl Felis si la situassion genealògica a fussa nen cangià (e an efet a cangërà pà).
Dël 1816, Vitòrio Emanuel a fa torna duverté l'Academia militar.
Lenga Mouk-Aria
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Mouk-Aria o Mouk-Aria a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment ant le Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Vitòrio Emanuel I
Contrari a qualsëssìa prinsipi costitussional, a preferiss abdiché dòp ij moviment dël 1821 an favor ëd sò frel Carl Felis. An col moment Carl Felis a l'era a Mòdena për saluté a sò passage ël re 'd Nàpoli ch'a rintrava da Lubian-a, e Vitòrio Emanuel a nòmina regent Carl Albert. Ai present a dis: I pòrto con mi l'aringret d'avèj travajà për gnente al boneur ëd mè pòpol e a part për Nissa.
Lenga Mouk-Aria
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mouk-Aria a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mwh
Lenga Gants
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Gants o Gants a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Gants a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gao
Acrocephalus paludicola
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: ...
L'Acrocephalus paludicola a l'é un cit osel.
Distribussion
Da finì.
Acrocephalus dumetorum
miniatura
Lenga Koraga, Korra
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Koraga, Korra o Koraga, Korra a fa part dle lenghe dravìdiche e a l'é parlà specialment an India.<BR> <BR>
Acrocephalus dumetorum
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: ...
Lenga Koraga, Korra
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Koraga, Korra a peul esse:<BR> <BR>
Acrocephalus dumetorum
Descrission
L'Acrocephalus dumetorum a l'é un cit osel ch'a mangia bòje.
Lenga Koraga, Korra
Classificassion
<BR>
Acrocephalus dumetorum
Ambient
Da finì.
Distribussion
As treuva an Euròpa e Asia e, ant l'invern, an India e Sri Lanca.
Lenga Koraga, Korra
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kfd
Lenga Kari
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kari o Kari a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Cagli
Cagli a l'é na comun-a dla region dle Marche, provincia ëd Pésaro-Urbin, con sirca 9.075 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 226 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 40 ab/km quadrà. A confin-a con Acqualagna, Apecchio, Cantiano, Fermignano, Fossombrone, Frontone, Gubbio (PG), Pergola, Pietralunga (PG), Piobbico, Urbania.
Lenga Kari
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kari a peul esse:<BR> <BR>
Cagli
🇫🇮
Lenga Kari
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kbj
Lenga ona
Pais an dova a l'é parlà
La lenga ona o Ona a fa part ëd le lenghe chon e a l'é parlà dzortut an Argentin-a.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Ona a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ona
🇫🇮
Antonio Bertolotti
Storiògraf. Antonio Bertolotti a l'era nassù a Lombardor dël 1834. A l'ha mostrà diplomàtica e paleografìa a l'Università 'd Roma e a l'é stàit diretor ëd l'archivi dë stat ëd Màntoa. A l'é mòrt dël 1893.
🇫🇮
Lapanouse
Lapanouse a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 27,19 km², con 692 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 25 ab/km².
🇫🇮
Lenga Kemak
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kemak ò Kemak a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Timor Est.
Mántaras, Irixoa
Santa María ëd Mántaras a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Vilarmaior. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 224 abitant (118 fomne e 106 òm) distribuì an 18 categorìe ëd popolassion.
🇫🇮
Premi Oscar për ël film d'animassion pì bel
Ël Premi Oscar për ël film d'animassion pì bel (Academy Award for Best Animated Feature) a l'é n'arconossiment istituì da l'Academy of Motion Picture Arts and Sciences, ch'a conferiss cò j'àutri Premi Òscar, a parte da l'edission dël 2002 (ch'a premiava ij film surtì ant ël 2001).
Ël premi a ven assignà mach quand che ant l'ann precedent a son surtì almanch 8 film d'animassion (dla durà mìnima dë 70 minute). Se ij film surtì a son pì che 8 ma men che 16, ël vincitor a ven soasì da na reusa ëd 3 nominà. Se ij film surtì a son stàit 16 ò pì, ël vincitor a ven soasì da na reusa ëd 5 nominà.
Lista dij vinsidor e dij nominà
🇫🇮
Wunnummin Lake Airport
Ël Wunnummin Lake Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Wunnummin Lake, Ontario, Canadà.
Gravellona
Gravellona a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:
Alessandro Manzoni
thumb|right|200px|Alessandro Manzoni Scritor e poeta an lenga italian-a.
Alessandro Manzoni a l'era nassù a Milan ël 7 ëd mars dël 1785 e ambelelà a l'é mòrt ël 22 ëd magg dël 1873.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Vittoria (RG)
Vittoria a l'é un comun dla Sicilia ëd 62.362 abitant, an provincia ëd Ragusa.