cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Galissia
Lenga
Ël galissian a l'é na lenga ibérica ch'a s'avzin-a motobin al portughèis.
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga Yoba
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Yoba o Yoba a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Lenga Mboko
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Mboko o Mboko a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mboko a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mdu
Lenga dalmàtica
Pais an dova a l'é parlà
La lenga dalmàtica o dalmàtich a l'é na lenga estinta.<BR> A l'era parlà an sla còsta dla Dalmassia, adess an Croassia. L'ùltim parlant a l'é stàit Antonio Udina (Tuoni Udaina an dalmàtich), dl'ìsola ëd Veglia, che a l'é mòrt a la fin ëd l'Eutsent.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël dalmàtich a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=dlm
Viala-du-Tarn
Viala-du-Tarn a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 38,56 km², con 525 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 13 ab/km².
'L Bicerin
'L Bicerin a l'é stàit un dij pì vej giornaj an lenga piemontèisa. A l'é surtì mach për pòch temp, dai 22 dë dzèmber 1883 ai 3 ëd maj 1884.
Dël 1892 Camillo Sacerdote a l'ha nonsià un neuv giornal con ël midem tìtol, ma ëd cost-sì a l'é mach surtije ël nùmer ëd preuva. 🇫🇮
Fozara, Ponteareas
San Bartolomeu ëd Fozara a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Ponteareas. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 386 abitant (215 fomne e 171 òm), distribuì an 4 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Comunità ëd Madrid
right|120px La Comunità 'd Madrid (Comunidad de Madrid an ëspagneul) a l'é un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.
Chavignon
Chavignon a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 11,55 km², con 793 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 68 ab/km².
Comunità ëd Madrid
A comprend mach la provinsa ëd Madrid.
Chavignon
🇫🇮
Comunità ëd Madrid
A l'ha na surfassa ëd 8.022 km2 e a conta anviron 6.081.000 abitant.
La capital a l'é la sità 'd Madrid.
Geografìa
La Comunità 'd Madrid a resta al sènter dla Spagna e sò teritòri a l'é ancastrà antra coj dle Comunità 'd Castija e León a òvest e 'd Castija-La Mancha a sud e a est.
center|300px
Filibert Emanuel ëd Savòja
thumb|right|Emanuel Filibert Filibert Emanuel ëd Savòja a l'era ël ters fieul ëd Carl Emanuel I. A l'era nà ai 17 d'avril 1588.
Lenga Saya
Lenga Saya
Filibert Emanuel ëd Savòja
Cand ch'a l'avìa mach 9 agn, ël re dë Spagna Filip III a l'ha otnuje dal Grand Magìster dl'órdin ëd Malta l'ufissi ëd Grand Prior ëd Castilia e León. Al 1m ëd gené dël 1615 a l'ha otnù ël tìtol ëd grand amiraj e general dël mar.
Comunità ëd Madrid
Lenga
thumb|right|180px|Ël drapò dla Comunità Autònoma ëd Madrid La lenga ufissial a l'é lë spagneul.
Lenga Saya
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Saya o Saya a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Filibert Emanuel ëd Savòja
Creà dal neuv re dë Spagna ëdcò vice-re ëd Sicilia, vers la fin dël 1621 Filibert Emanuel a l'é fërmasse për chèich temp a Messin-a. Ambelelà a l'ha fàit rangé ël pòrt e tiré su vàire monument, dont la cesa ëd Nòstra Sgnora ëd Pedigrotta e l'edifissi dla Palassà. Peui a l'é tramudasse a Palerm.
Lenga Saya
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Saya a peul esse:<BR> <BR>
Filibert Emanuel ëd Savòja
Ai prim ëd giugn dël 1624 a Palerm a l'é s-ciopà la pest e ël prinsi a l'é piasse la frev. A l'é mòrt ai 3 d'ost 1624. A l'é stàit sotrà ant la catedral ëd Palerm. 🇫🇮
Lenga Saya
Classificassion
<BR>
Comunità ëd Madrid
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga Saya
Còdes ISO
<BR>
Eclassan
45.15889°N, 4.76194°W
Lenga Saya
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=say
Eclassan
Eclassan a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 15,93 km², con 702 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 44 ab/km². 🇫🇮
Klausen
right|140px Klausen (Chiusa për j'italian) a l'é un comun ëd 4.622 abitant dla provincia ëd Bolsan (Region Autònoma Trentin-Sud Tiròl).
Popolassion
Ël 91,11 % dj'abitant ëd Klausen a l'é 'd lenga tedesca, l' 8,29 % a l'é 'd lenga italian-a, ël 0,60 % a l'é 'd lenga ladin-a.
Aministrassion
thumb|right|200px|Ël monasté ëd Säben Ël sìndich a l'é Arthur Scheidle (dal 9/05/2005).
Anliure esterne
🇫🇮
Ariòsa
thumb|right|200px|Le masnà 'd Cèj a balo l'Ariòsa L' Ariòsa a l'é la dansa popolar pì antica ch'as conòss an Valsesia. A armonta al sécol ch'a fa XVI e a l'é originaria 'd Cèj. La tradission a veul ch'as balèissa an reu antorn al poss ant tute le ocasion ëd festa e dzortut ant ij mariagi.
🇫🇮
Vilanova de Santiso, Malpica de Bergantiños
San Tirso ëd Vilanova de Santiso a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Malpica de Bergantiños. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 542 abitant (273 òm e 269 fomne) distribuì an 7 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Lenga Lingkhim
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Lingkhim o Lingkhim a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Nepal.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Lingkhim a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lii
Lingkhim language
Lenga Mbosi
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Mbosi o Mbosi a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mbosi a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mdw
Dipartiment ëd Saône e Lòira
🇫🇮
Sassello
Sassello (Sascê an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 1.836 abitant, an provincia ëd Savon-a.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Daniele Buschiazzo (dal 27/05/2013).
Sità gemelà
Sassello a l'é gemelà con:
Anliure esterne
left|thumb|250px|Panorama 🇫🇮
Lenga Zari
Lenga Zari
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Zari o Zari a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Zari a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=zaz
Caramin
Ël vin Caramin as prodov ant la comun-a ëd Brion-a an provinsa ëd Noara.
Al Nebieul as peul giontesse cite quantità d'àutre uve rosse.
🇫🇮
Vilavella, As Pontes de García Rodríguez
Santa María ëd Vilavella a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d' As Pontes de García Rodríguez. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 238 abitant (108 fomne e 130 òm), distribuì an 14 categorìe ëd popolassion.
Cudworth Municipal Airport
Ël Cudworth Municipal Airport a l'é n'aeropòrt localisà a Cudworth, Saskatchewan, Canadà. Sò còdes aeropòrt ICAO a l'é CJD2.
Le Vibal
Le Vibal a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 25,92 km², con 449 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 17 ab/km².
🇫🇮
Jakob Bernoulli
thumb|right|200px|Jakob Bernoulli
Jakob Bernoulli a l'é stàit un matemàtich. A l'era nassù a Basiléa ai 27 dë dzèmber dël 1654 e a l'é mòrt ambelelì ai 16 d'ost dël 1705. Soa famija a l'era originaria d'Anversa, partìa an esili cand ël general Fernando Alvarez ëd Toledo, pì conossù tanme duca d'Alba, a l'avìa spantià ël teror ant le Fiandre, ch'a l'avìa goernà dal 1567 al 1573 a nòm ëd Filip II re dë Spagna.
Casperia
Casperia a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Rieti, con sirca 1.080 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 25 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 43 ab/km quadrà. A confin-a con Cantalupo in Sabina, Contigliano, Montasola, Rieti, Roccantica, Torri in Sabina.
Jakob Bernoulli
Su consèj ëd sò pare, Jakob a l'ha a l'ancamin ëstudià teologìa, anté ch'a l'é laureasse dël 1676, ma a l'é virasse tòst vers l'astronomìa, la matemàtica e la fìsica. La contrarietà ëd sò pare a l'ha antlora possalo a sern-se tanme sìmbol Feton ch'a men-a ël chèr dël sol con la scrita Invito patre sidera verso, visadì: I studio le stèile contra 'l vorèj ëd mè pare. A l'ha viagià an Fransa, an Anghiltèra e ant le Fiandre për rancontré ëd siensià arnomà; rintrà a Basiléa dël 1682 a l'ha duvertà un seminari pùblich ëd fìsica sperimental. Dël 1687 a l'é dventà professor ëd matemàtica a l'università ëd Basiléa (dont a sarà ëdcò resior) anté ch'a l'é restà fin-a a soa mòrt. A son ëd cost'época-sì ij sò travaj pì amportant.
Casperia
🇫🇮
Jakob Bernoulli
Sò travaj
Bernoulli a l'ha ëdcò mnà djë studi an sle còniche, la spiral logarìtimica, la siclòida, la tratris, la lemnìscata e la cadenaria. An particolar, a l'era anciarmà da le proprietà dla spiral logarìtmica, ch'a l'avìa stranomà spira mirabilis. A l'é për lòn ch'a l'avìa ciamà ch'a-j na gravèisso un-a su soa tomba (ch'as peul vëdd-se ant ël ciòstr da banda dla catedral ëd Basiléa), con le paròle Eadem mutata resurgo, an arferiment a la propietà ëd sa curva d'esse - a manch ëd n'isometrìa - soa pròpia dësvlupà e invarianta për similitùdin. Belavans, ël graveur a l'era nen un bon matemàtich e a l'ha dissegnà na spiral d'Archimede.
Dël 1691 a l'ha antroduvù l'espression càlcol antëgral an sò sens matemàtich dël di d'ancheuj. A l'é stàit ël prim a antrodùe le coordinà polar.
Sò a son ëdcò dij travaj an sle serie, con dle dimostrassion ëd convergensa rigorose, për esempi për la serie.
Arma dij Carabinié
right|140px thumb|right|200px|La divisa dij Carabinié L' Arma dij Carabinié a l'é stàita creà a Turin da Re Vitòrio Emanuel I ai 13 ëd luj dël 1814.
Jakob Bernoulli
Sò travaj
Soa contribussion matemàtica pì amportanta e original a l'é la fondassion ëd la teorìa dla probabilità, enonsià ant ël lìber Ars conjectandi. Sò anteresse për ës soget a lo men-a a arflete an sle nossion ëd probabilità geométrica a priori, dàita da 'd rason ëd simetrìa dël problema, e ëd probabilità a posteriori, constatà da la frequensa dl'event. A l'ha smonù na dimostrassion rigorosa dla laj débol dij grand nùmer për ël gieugh ëd testa o cros.
Arma dij Carabinié
Ispirà da l'organisassion dla Gendarmerìa 'd Napoleon, da 'nlora a l'ha compagnà la stòria del Regn ëd Sardëgna prima, fin-a al 1860, e peui cola dl'Italia unìa, fin-a ancheuj.
Për la natura 'd fòrsa armà e 'd fòrsa 'd polissìa a l'a dij còmpit militar, an Italia e a lë strangé, ëd polissìa militar, ëd polissìa giudissiaria e 'd pùblica sicurëssa. Tuti an Italia a conòsso ij Carabinié, che a son 110 mila, përchè an ògni pais a-i é na cita Stassion con 4 o 5 Carabinié e sò Comandant, ch'a l'é un Marëssal, e a l'é un-a dj'autorità dël pais.
Sempre Carabinié a son ij Corassé, ch'a fan la vardia al Pressident dla Repùblica, ij N.A.S., ch'a travajo për protege la salute dij sitadin, i R.O.S. ch'a fan j'indàgin contra la mafia, e tante d'àutre branche speciaj.
Soa divisa a l'é nèira, con doe bande rosse an sle braje, e 'l capel a pòrta na fiama ch'a l'é 'n pòch ël sìmbol dij Carabinié.
🇫🇮
Lenga estremaduran-a
Pais an dova a l'é parlà
La lenga estremaduran-a o estremaduran a l'é parlà dzortut an Spagna.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dl' estremaduran a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ext
Croisilles (Eure-et-Loir)
Croisilles a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment dël Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 5,72 km², con 383 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd ëd 66 ab/km².
🇫🇮
Carl Gustav Jacob Jacobi
thumb|right|200px|Carl Gustav Jacob Jacobi
Matemàtich. Nassù a Potsdam ël 10 dë dzèmber dël 1804, mòrt a Berlin ël 18 ëd fërvé dël 1851.
Originari ëd na rica famija ebrea, a l'ha ancaminà ij sò studi a l'Università ëd Berlin, anté ch'a l'ha conossù Carl Friedrich Gauss e dël 1825 a l'é dotorasse; soa tesi a l'era na discussion analìtica dla teorìa dle frassion.
Convertisse al cristianésim, dël 1826 a l'ha tramudà a Königsberg, anté che dël 1827 a l'ha otnù na cadrega universitaria ch'a l'ha goernà findi al 1842.
A Königsberg ij sò anteresse as son adressasse dzortut a lë studi dle fonsion elìtiche, otnend d'arzultà motobin amportant (dont cheidun a son ëdcò stàit otnù an coj agn e ëd fasson indipendenta da Niels Henrik Abel). A l'ha dàit ëdcò dle contribussion ëd riliev an teorìa dij nùmer (ant ël sorch dël travaj ëd Gauss), ant ël càlcol dle variassion e an soe aplicassion a la dinàmica. A l'ha antroduvù la teorìa dël darié multiplicator e cola dla configurassion dle masse lìquide rotante. A l'é stàit un dij fondador dla teorìa dij determinant e a l'ha anventà ël determinant fonsional che al di d'ancheuj a pòrta sò nòm. A son ëd valor ëdcò ij sò artìcoj an sij trassendent abelian.
Considerà un dij mej matemàtich ëd soa época, Jacobi a l'ha creà na scòla drùa ch'a l'ha trasformà ël métod d'ansegnament ëd la matemàtica, adatand-lo a j'esigense dij prim dësvlup ëd l'arvolussion andustrial.
A l'é stàit mèmber ëd j'Academie ëd Berlin, ëd Paris e dla Socetà real.
A l'ha dit
🇫🇮
Peace River Airport
Ël Peace River Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Peace River, Alberta, Canadà.
Colias palaeno
Descrission
Na generassion a l'ann. La farfala a vòla an luj.
Ambient
La ruva a viv an dzora a Vaccinium uliginosum.
Distribussion
A viv an sj'Alp, dai 1600 méter a la fiòca.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Pais Bass
A confin-o con Gërmania e Belgi.
Le capitaj a son L'Aja e Àmsterdam.
A l'han na surfassa ëd 41.526 km² e a conto anviron 16.300.000 abitant.
A fan part ëd l'Union Europenga.
Anté ch'as treuvo
300px|center
Organisassion polìtica
thumb|right|Utrecht, un pòst andova la gent a lassa soe [[bici. Ant ij Pais Bass la gent a deuvra le bici motobin soèns]] thumb|right|Àmsterdam, vàire olandèis a stan bele che an barca, ën dovrand-la tant për andess-ne an gir che për viv-ie ansima Ij Pais Bass (nòm ufissial: Koninkrijk der Nederlanden, "Règn dij Pais Bass") a son na monarchìa constitussional.
Ël re a l'é Gulielm Lissànder (dai 30 avril 2013).
Ël Prim Ministr a l'é Mark Rutte (liberal, dal 14 d'otóber 2010).
Aministrassion
Da na mira formal, ël Regn dij Paìs Bass a l'é formà da:
- Ij Pais Bass (Nederland), visadì la part europenga dlë Stat
- Aruba
- J'Antile Olandèise
La part europenga dij Paìs Bass as compon ëd dódes Provinse:
Moneda
thumb|right|120 px|2 euro: ritrat dla regin-a Beatris Dal 1m ëd gené dël 2002 ij Pais Bass a deuvro l'Euro.
Për savèjne ëd pi, guarda soa vos.
🇫🇮
Lenga Magori
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Magori o Magori a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=zgr
Christiaan Huygens
thumbnail|destra|200px|Christiaan Huygens
Fìsich, matemàtich e astrònom. A l'era nassù a L'Aja ël 14 d'avril dël 1629 e a l'é mòrt ambelelà l'8 ëd luj dël 1695.
La formassion
Ij prim rudiment ëd soa educassion a l'ha daj-je sò pare Constantijn. Dal 1645 al 1647 a l'ha studià drit a l'Università ëd Lèida e frequentà ij cors ëd Frans van Schooten. Peui, dal 1647 al 1649 a l'é passà al Colege d'Orange a Breda anté che, an dzorpì che studié drit, a l'é anteressasse ëd matemàtica.
A l'ha ancaminà a publiché d'arzultà sientìfich anteressant a parte dal 1651, con soa prima euvra, un tratà an sla quadradura dle session còniche anté ch'a criticava ij métod nen bin giustificà ëd Grégoire de Saint-Vincent. Dël 1654 a l'é un travaj an sla teorìa dj'evolùe e dj'evolvente dle curve.
Ël tramud a Paris
Dël 1655 Huygens a l'é andàit a Paris, anté ch'a l'é vnù an contat con dle përsonalità sientìfiche ëd prim pian, tanme P. Gassendi. A l'ha podù ëdcò ven-e a conossensa dj'arzultà ëd Girard Desargues, Blaise Pascal e Pierre de Fermat. Ëd cost perìod a l'é l'euvra De ratiociniis in ludo aleae, ansima ai problema dij gieugh d'asar e dël càlcol dle probabilità.
An coj agn a l'ha ëdcò studià la manera ëd realisé un pèndol isòcron ëd fasson rigorosa e a l'é dedicasse a l'anàlisi dla relatività dij moviment e a le liure antra le laj dij truch e le laj ëd robatament dij grev.
A l'é tornà a Paris dël 1660, giumaj compagnà da na notèivol nomea sientìfica: Luis XIV a l'avìa proponùje na rica pension, e a l'é un dij fondador dl'Academia real dle Siense.
Dël 1663 a l'é stàit elegiù mèmber ëd la Royal Society
A l'é a Paris ch'a pùblica soa euvra fondamental Horlogium oscillatorum e a rancontra Leibniz, dont a dventa amis.
L'artorn an Olanda
Motobin malavi, dël 1681 a rintra an Olanda. A passa ses agn a fabriché dle lent ëd na distansa focal ëstragròssa che, montà ansima a dij àut paloch, a formavo coj ch'a j'ero ciamà dij telescòpi aéreo.
La mòrt ëd sò protetor Colbert e la polìtica viaman pì reassionaria ëd Luis XIV a lo dëscoragio a torné an Fransa. Antlora a passa chèich agn a Londra, anté ch'a l'ha 'd rapòrt d'amicissia con Isaac Newton. A l'é apress dij sò contat con Newton che a l'ha publicà un Tratà an sla lus e un Discors an sle càuse dla gravità.
Huygens a l'era mai mariasse. Ël darié tòch ëd soa vita a lo passa ant la solitùdin e la maladìa.
Contribussion an matemàtica
An matemàtica sò travaj a rësguarda le proprietà dle curve e ël càlcol dle probabilità.
Huygens a arpija jë scambi ëd litre antra Pascal e Fermat an sël càlcol dle probabilità e a-i completa an soa euvra De ratiociniis in ludo aleae, ch'a peul consideresse ël prim tratà an sl'argoment. A definiss la speransa matemàtica e a arzòlv dij problema ëd probabilità ch'a j'ero a la mòda a l'época. Ant ël 1669 a càlcola na speransa ëd vita a parte da 'd tàule ëd mortalità ëd na paròchia anglèisa.
A studia vàire curve, 'me la siclòida, an ësmonend-ne le liure con dle proprietà fìsiche, le curve logarìtmiche e cadenarie. A smon le nossion d'anvlup ëd na famija ëd rete, peui dël 1673 cole ëd dësvlupà e dësvlupanta ëd na curva, tratand an particolar ël cas dla paràbola e dla siclòida. As devo ëdcò a chiel dij travaj sla quadradura dla paràbola e dij cont aprossimà dël nùmer π.
Contribussion an fìsica
Pì tard a l'é stàit bon a trasferì a la neuva técnica dj'arsòrt a spiral le propietà dl'isocronism dël pèndol sicloidal.
Ës model a sorpassava an part la fasson cartesian-a ëd mecanicism ës-ciass dë spieghé ij fenòmeno luminos e a përmëtìa ëd dé un quàder teòrich esplicativ complet për ij fenòmeno dla lus.
Osservassion astronòmiche
Huygens a l'ha dàit ëd contribussion amportante a l'astronomìa.
Dël 1655, travajand con sò frel Constantijn, a l'ha ameliorà ël telescòpi. L'arzultà imedià a l'é stàita la dëscuverta d'un satélit ëd Saturn.
Dël 1656 a l'é stàit ël prim a osserve la nìvola d'Orion.
Ël travaj d'atelié
Durant tuta soa vita Huygens a l'é dedicasse ëdcò a la costrussion, ant l'atelié ëd famija, d'utiss òtich e lent për telescòpi.
A l'ha fabricà ëd lentìe ch'a l'han ameliorà la qualità dij telescòpio.
Euvre prinsipaj
N'edission completa dij travaj e dla corëspondensa ëd Huygens a l'é stàita publicà da la Société hollandaise des sciences an des volum, dal 1888 al 1905. A conten, tra l'àutr, la determinassion dla bon-a relassion antra la longheur dël pèndol e ël temp ëd sò pendrojament e ij teorema an sla fòrsa sentrìfuga ant ël moviment sircolar, ch'a l'han giutà Newton a formolé soa laj ëd gravitassion 🇫🇮
Musé Walser (Alagna)
🇫🇮
Empurany
45.02528°N, 4.60944°W
Empurany a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 18,94 km², con 492 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 25 ab/km². 🇫🇮
Karneid
right|140px Karneid (Cornedo all'Isarco për j'italian) a l'é un comun ëd 3.111 abitant dla provincia ëd Bolsan (Region Autònoma Trentin-Sud Tiròl).
Popolassion
L' 87,27 % dj'abitant ëd Karneid a l'é 'd lenga tedesca, ël 12,38 % a l'é 'd lenga italian-a, ël 0,34 % a l'é 'd lenga ladin-a.
Aministrassion
thumb|right|200px|Ël castel Ël sìndich a l'é Albin Kofler (dal 9/05/2005).
🇫🇮
Cari
Ël vin Cari as prodov ant le comun-e ëd Pavareul, Baudsé, Montàud, Cher an provinsa ëd Turin.
L'uvagi "Cari" localment a l'é ëdcò ciamà "Cario" o "Pelaverga" o "fra German".
🇫🇮
Lenga Raute
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Raute o Raute a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Nepal.<BR> <BR>
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=rau
Gian Franco Bianco
Gian Franco Bianco a l'é nassù a Borgh San Dalmass (Coni) ël 4 ëd mars dël 1952.
Giornalista, dal 1982 a travaja a la sede regional piemontèisa dla RAI.
Dal 1990 a presenta 'l telegiornal regional dël Piemont an sla tersa rej dla RAI. Mort a Busca (Coni) ël 28 ëd giugn dël 2016. 🇫🇮
Faverolles (Eure-et-Loir)
Faverolles a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment dël Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 9,94 km², con 767 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd ëd 77 ab/km².
Lenga Mongo-Nkundu
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Mongo-Nkundu o Mongo-Nkundu a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Mongo-Nkundu a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Lenga fala
Pais an dova a l'é parlà
La lenga fala a l'é parlà dzortut an Spagna.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël fala a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=fax
Dipartiment ëd la Sarthe
🇫🇮
Chavigny (Aisne)
Chavigny a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 5,28 km², con 153 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 28 ab/km².
Cabanas, A Baña
San Miguel ëd Cabanas a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dla Baña. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 245 abitant (110 òm e 135 fomne) distribuì an 4 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Lenga Zeem
Lenga Zeem
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Zeem o Zeem a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=zua
Lenga Lalia
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Lalia o Lalia a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Lalia a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lal
Villecomtal
Villecomtal a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 14,05 km², con 419 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 29 ab/km².
🇫🇮
Dipartiment ëd la Savòja
200px|thumb|right|Localisassion 120px|thumb|right|Blason ëd la Savòja Ël dipartiment ëd la Savòja a l'é un dipartiment localisà ant la region dl'Alvernia-Ròno-Alp (fin al 2015 dël Ròno-Alp) e a l'ha për capleugh la sità ëd Chambéry.
🇫🇮
Casaprota
Casaprota a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Rieti, con sirca 684 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 14 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 49 ab/km quadrà. A confin-a con Frasso Sabino, Mompeo, Montenero Sabino, Poggio Nativo, Poggio San Lorenzo, Torricella in Sabina.
🇫🇮
Étables
45.10194°N, 4.72611°W
Lenga Ouma
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Ouma o Ouma a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Ouma a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=oum
Carema (vin)
Ël vin Carema as prodov ant la comun-a ëd Carema an provinsa ëd Turin.
Heringsdorf
Heringsdorf a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Vorpommern-Greifswald, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
Carema (vin)
Ël Carema a l'era già conossù ai Roman e a l'é sità ant un tratà dël 1597. A l'ha daje ël nòm a la sità. L'uvagi "Nebieul" localment a l'é ëdcò ciamà "picutener" o "pugnet" o "nebieul span-a".
🇫🇮
Carema (omònim)
Carema a l'é 'l nòm:
Cumberland House Airport
Ël Cumberland House Airport a l'é n'aeropòrt localisà a Cumberland House, Saskatchewan, Canadà. Sò còdes aeropòrt ICAO a l'é CJT4.
Lenga franch-provensal
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël franch-provensal a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=frp
Colias phicomone
Descrission
Na generassion a l'ann. La farfala a vòla da giugn a aost.
Ambient
La ruva a viv an dzora a Leguminosae.
Distribussion
A viv an sj'Alp, da 1200 a 2400 méter.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga andra-hus
Pais andoa a l'é parlà
La lenga andra-hus ò Andra-Hus a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Papua Neuva Guinea.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dl'Andra-Hus a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=anx
Orient Express
thumb|right|Orient Express 1883-1914 thumb|right|200px|Un manifest ëd rèclam ëd l'Orient Express Orient Express a l'é 'l nòm d'un treno për ëd passëgé butà an servissi da la Compagnie Internationale des Wagons-Lits che a unìa la Gare de l'Est ëd Paris con la sità d'Istanbul.
Nàit dël 1883, ël servissi a l'ha chità për le doe guère mondiaj tra 'l 1914 e 'l 1921 e dal 1939 al 1945 e a l'é fërmasse dël tut dël 1977 për la concorensa dj'aéreo. Ancheuj l'Orient Express a l'é 'n servissi che a-i é tuti ij di tra Paris e Vien-a.
Sò percors a l'é cangià vàire vire, e vàire treno ant ël passà a l'han dovrà cost nòm përchè 'l nòm dël treno a l'é sinònim ëd viagi fiamengh.
J'ani '30 son stàit ij pì bèj vivù da l'Orient Express, con tre colegament che a fonsionavo ant ël midem temp: l'Orient Express, ël Simplon Orient Express e l'Arlberg-Orient Express, che a passava da Zurigh e Innsbruck për Bùdapest, con ëd caròsse da let da la capital ungherèisa për Bùcarest e Atene. An costa época l'Orient Express a l'é dventà famos për sò confòrt e sò spatuss: dzoratut nòbij, reaj, diplomàtich e rìch borzoà a lo dovravo e për sòn sò percors a l'é ruvà a partì fin da Londra.
🇫🇮
Dipartiment ëd Paris
200px|thumb|right|Localisassion 120px|thumb|right|Blason ëd Paris Ël dipartiment ëd Paris a l'é un dipartiment localisà ant la region ëd l'Ìsola ëd Fransa e a l'ha për capital la sità ëd Paris (fin a pòch agn fà a l'era ël dipartiment ëd la Sen-a).
🇫🇮
Santiso de Vuiturón, Muxía
San Tirso ëd Santiso de Vuiturón a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Muxía. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 73 abitant (40 fomne e 33 òm) distribuì an 4 grup ëd popolassion.
Polònia
thumb|160px|right La Polònia (Polska an polonèis) a l'é un pais dl'Euròpa sentr-oriental.
Santiso de Vuiturón, Muxía
🇫🇮
Polònia
A confin-a con Slovachia, Repùblica Ceca, Ucrain-a, Gërmania, Bielorussia, Lituania e Federassion Russa (exclave ëd Kaliningrad).
Cantalupo in Sabina
Cantalupo in Sabina a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Rieti, con sirca 1.621 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 10 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 162 ab/km quadrà. A confin-a con Casperia, Forano, Poggio Catino, Roccantica, Selci, Torri in Sabina.
Polònia
La capital a l'é Varsavia (Warszawa).
Cantalupo in Sabina
🇫🇮
Polònia
A l'ha na surfassa ëd 312.696 km² e a conta 38.386.000 abitant (2019).
Dal magg dël 2004 a l'é mèmber ëd l'Union Europenga.
Conomìa
La moneda ofissial a l'é lë zloty.
Organisassion polìtica
La Polònia (nòm ofissial: Rzeczpospolita Polska) a l'é na repùblica.
Ël president provisòri a l'é Andrzej Duda, da avril 2015).
Ël Prim Ministr a l'é Mateusz Morawiecki (dal 2017).
Portugal
thumb|160px|right Ël Portugal (Portugal ëdcò an portughèis) a l'é un pais dël sud-òvest dl'Euròpa.
A confin-a mach con la Spagna.
La capital a l'é Lisbon-a.
A l'ha na surfassa ëd 92.391 km² e a conta anviron 10.300.000 abitant.
A l'é mèmber ëd l'Union Europenga.
Anté ch'as treuva
300px|center
Organisassion polìtica
Ël Portugal (nòm ofissial: República Portuguesa) a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Marcelo Rebelo de Sousa (dal 2016).
Ël Prim Ministr a l'é António Costa (dal 2015).
Moneda
thumb|right|120 px|2 euro: sigil regal dël 1144 Dal 1m ëd gené dël 2002 ël Portugal a deuvra l'Euro.
Lenga Luri
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Luri o Luri a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Portugal
Moneda
Për savèjne ëd pi, guarda soa vos.
Lenga Luri
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Luri a peul esse:<BR> <BR>
Portugal
Anliure esterne
🇫🇮
Portage La Prairie - Southport Airport
Ël Portage La Prairie - Southport Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Portage La Prairie, Manitòba, Canadà.
Lenga Luri
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ldd
Lenga Ngando
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Ngando o Ngando a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Ngando a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nxd
Lenga Thulung
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Thulung o Thulung a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Nepal.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Thulung a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tdh
Cumbernauld Airport
Ël Cumbernauld Airport a l'é n'aeropòrt localisà a Cumbernauld, Lanarkshire Setentrional, Scòssia, Regn Unì. Ël sò còdes aeropòrt ICAO a l'é EGPG.
Le Favril (Eure-et-Loir)
Le Favril a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment dël Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 23,8 km², con 280 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd ëd 11 ab/km².
🇫🇮
Concorde
Ël Concorde a l'era n'aéreo 'd linia supersònich, costruì an 20 esemplar dal consòrsi anglèis-fransèis nàit da British Aircraft Corporation e da Aérospatiale.
Ël prim vòl dël protòtip fransèis a l'é dël 2 ëd mars dël 1969, antramentre che al 4 ëd novèmber dël 1970 a l'ha argionzù për la prima vira Mach 2, an dventand lë sgond aéreo comersial a volé a st'andi.
Ël Concorde a l'é intrà an servissi al 21 ëd gené dël 1976 an sle linie Paris-Dakar-Rio de Janeiro e Londra-Bahrein; a novèmber dël 1977 a son ancaminà ij vòj për New York. Al 20 d'avril dël 1979 a l'é intrà an servissi l'ùltim Concorde construì.
Për l'ùnich e disastros assident dël 25 ëd lùj dël 2000 e për d'àutre rason, ël Concorde a l'ha chità 'd fé sò servissi al 24 d'otóber dël 2003 e a l'ha fàit sò ùltim vòl al 26 ëd novèmber ëd col midem ann.
🇫🇮
Villefranche de Panat
Villefranche de Panat a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd km², con 800 abitant, scond ël censiment dël 1999.
🇫🇮
Spotorno
Spotorno a l'é un comun dla Liguria ëd 3.886 abitant, an provincia ëd Savon-a. A dista 13 km dal capleugh. Dal 1973 al 2008 a l'ha fait part dla Comunità Montan-a Pollupice.
Geografìa
Ël teritòri comunal a l'è situà tra ij comun ëd Bergeggi,Noli, Vado Ligure e Vezzi Portio e a l'é travërsà da la Stra Statal 1 Aurelia.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mattia Fiorini (dal 06/06/2016).
Sità gemelà
Spotorno a l'é gemelà con:
Anliure esterne
Sit istitussional
Lenga Hula
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Hula o Hula a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Spotorno
Anliure esterne
left|thumb|350px|Panorama
Lenga Hula
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Hula a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Spotorno
Anliure esterne
🇫🇮
Kurtatsch an der Weinstraße
Popolassion
Ël 96,21 % dj'abitant ëd Kurtatsch a.d.W. a l'é 'd lenga tedesca, ël 3,44 % a l'é 'd lenga italian-a, ël 0,35 % a l'é 'd lenga ladin-a.
Aministrassion
thumb|right|200px|Panorama con ël [[Lagh ëd Kaltern|lagh]] Ël sìndich a l'é Oswald Schiefer (dal 9/05/2005).
Lenga Hula
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hul
Buggenhagen
Buggenhagen a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Vorpommern-Greifswald, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
Cantalice
Cantalice a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Rieti, con sirca 2883 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 37 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 78 ab/km quadrà. A confin-a con Leonessa, Micigliano, Poggio Bustone e Rieti.
🇫🇮
Lenga fransèis/Cajun
thumb|Distribussion
Pais an dova a l'é parlà
La lenga fransèis, Cajun o Cajun a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì d'América.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Cajun a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=frc
Lourizán, Pontevedra
Santo André ëd Lourizán a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Pontevedra. Soa popolassion a l’é d'apopré 4.000 abitant, distribuì an 16 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Lenga Ombo
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Ombo o Ombo a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Ombo a peul esse:<BR> <BR>
Sudàfrica
right|200px Ël Sudàfrica, ò Repùblica Sudafrican-a, a l'é un pais dl'Àfrica meridional.
Lenga Ombo
Classificassion
<BR>
Farrah Fawcett
Atris djë Stat Unì.
Lenga Ombo
Còdes ISO
<BR>
Sudàfrica
A confin-a con Namibia, Botswana, Zimbabwe, Mosambich, Eswatini e Lesotho e a l'é bagnà da l'Océan Atlàntich e da l'Océan Indian.
Farrah Fawcett
Farrah Fawcett a l'era nassùa a Corpus Christi, ant ël Texas, ai 2 ëd fërvè dël 1947 e a l'é mòrta ëd càncher a l'ospidal ëd Santa Monica ai 25 ëd giugn dël 2009.
Sudàfrica
A l'ha tre capitaj: Pretoria, Bloemfontein e Sità dël Cap.
Benalmádena
thumb|550px| Ël pòrt turistich right|140px Benalmádena a l'é na sità dl'Andalusìa, al sud dla Spagna. A conta 52.217 abitant (2007).
Sudàfrica
A l'ha na surfassa d'1.221.037 km² e a conta anviron 48 milion d'abitant.
Benalmádena
Geografìa
Benalmádena as treuva ans ël Mar Mediterani, apopré 20 km a òvest ëd Màlaga, ans la Còsta dël Sol.
Lenga Ombo
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=oml
Farrah Fawcett
Filmografìa
🇫🇮
Sudàfrica
Anté ch'as treuva
300px|center
Benalmádena
Sità gemelà
Benalmádena a l'é gemelà con:
Sudàfrica
Stòria moderna
thumb|200px|right|Nelson Mandela Dël secol ch'a fa XVII a son rivà an Sudàfrica vàire colon olandèis, ij Boero. Dël secol ch'a fa XIX a son rivà ëdcò j'Anglèis, ch'a l'han tacà a ocupé la part pì meridional dël pais.
Benalmádena
Anliure esterne
🇫🇮
Sudàfrica
Stòria moderna
Dël 1880-1881 e 1899-1902 a-i son ëstaje doe guère antra j'Anglèis e ij Boero, e a la fin j'Anglèis a l'han ocupà tut ël pais.
Lenga Elu
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Elu, ò Elu, a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Papua Neuva Guinea.
Sudàfrica
Stòria moderna
Dël 1910 a l'é stàita fondà l' Union Sudafrican-a, ch'a l'era un dominion dël Regn Unì.
Lenga Elu
Classificassion
Në schema ëd classificassion ëd l ' Elu a peul esse:
Sudàfrica
Stòria moderna
Dël 1948 ël Partì Nassional (National Party) a l'ha vagnà j'elession e a l'ha tacà a fé 'd laj viaman pì rassiste (Apartheid).
Lenga Elu
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=elu
Euchloë ausonia
Descrission
Costo capìtol a l'é mach në sboss. Da finì.
Lenga Elu
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Sudàfrica
Stòria moderna
Ël Sudàfrica a l'é proclamase repùblica dël 1961 e a l'é surtì dal Commonwealth.
Euchloë ausonia
Ambient
La ruva a viv an dzora a Crocifere. Un-a o doe generassion a l'ann. La farfala a vòla da fërvé.
Distribussion
A viv an gran part d'Italia.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Sudàfrica
Stòria moderna
Dòp na longa lòta, guidà da Nelson Mandela, dël 1994 ël Sudàfrica a l'é dventà un pais democràtich.
Fabras
44.65083°N, 4.29028°W
Sudàfrica
Conomìa
La moneda a l'é ël rand.
Fabras
Fabras a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 7,52 km², con 276 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 36 ab/km². 🇫🇮
Sudàfrica
Lenghe e nòm
Ël Sudàfrica a l'ha 11 lenghe ofissiaj e 11 nòm ofissiaj:
Organisassion polìtica
Ël Sudàfrica a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Cyril Ramaphosa (dal 2018).
🇫🇮
Castel d'Arnà
miniatura|sinistra Ël castel d'Arnà a l'é stàit costruì vers ël 1500 da la famija Valèis. As treuva an Val d'Osta, ant la comun-a d'Arnad.
🇫🇮
Lenga Tilung
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Tilung o Tilung a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Nepal.<BR> <BR>
Chavonne
Chavonne a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 3,62 km², con 182 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 50 ab/km².
Lenga Tilung
Classificassion
<BR>
Chavonne
🇫🇮
Lenga Tilung
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tij
Piero Ottaviano
Piero (Pier Giuseppe) Ottaviano a l'é stàit ël fondador dël Didaskaleion ëd Turin. Ottaviano a l'era nà a La Ròca dël 1938, fieul d'Ettore, che për tant temp a sarà sìndich ëd La Ròca, e ëd Luigia Fassio Ottaviano për tanti agn consijera regional ëd Piemont. Dël 1954 a l'ha fàit soa prima profession religiosa e a l'é intrà ant ij salesian. Dal 1959 al 1963 a l'ha operà al liceo Valsàles ëd Turin e ant l'istess temp a studiava matemàtica e fìsica a l'Università ëd Turin. Antra 'l 1963 e ël 1967 a l'ha fàit ij sò studi ëd teologìa, finì ij quaj a l'é stàit ordinà prèive ant la basìlica ëd Marìa Ausiliatris. Dal 1967 a l'ha fàit ël professor ëd matemàtica e ëd religion an vàire scòle ëd Piemont.
Soa euvra pì fiamenga a l'é stàita la creassion, a l'ancamin ëd j'agn 1970, dël Didaskaleion, na scòla ëd cristianésim che tòst a l'é dventà un pont d'arferiment amportant për dle milen-e ëd turinèis.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Cushing Lake Water Aerodrome
Ël Cushing Lake Water Aerodrome a l'é n'aeropòrt localisà a Upsala, Ontario, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l'é CJT7.
Sinaloa
right|thumb|300px|Posission dlë Stat
Sinaloa a l'é në stat federal dël Méssich. A l'ha na surfassa ëd 57.331 km² e na popolassion ëd 2.610.000 abitant.
A confin-a a nòrd con jë stat ëd Sonora e Chihuahua, a est con lë stat ëd Durango, a sud con lë stat ëd Nayarit, a òvest col Gòlf ëd Califòrnia.
La capital a l'é Culiacàn (740.000 abitant), ch'a l'é 'cò la sità pì popolà dlë stat. D'àutre sità con pì ëd 100.000 abitant a son Mazatlán, Los Mochis e Guamúchil.
left|thumb|100px|Ansëgna dlë Stat
Lenga Bole
Lenga Bole
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Bole o Bole a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Bole a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Inukjuak Airport
L'Inukjuak Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Inukjuak, Québec, Canadà.
Flacey (Eure-et-Loir)
Flacey a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment dël Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 13,99 km², con 193 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd ëd 13 ab/km².
🇫🇮
Lenga Ngelima
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Ngelima a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=agh
Vimenet
Vimenet a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 20,95 km², con 233 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 11 ab/km².
🇫🇮
Carlo Abarth
thumb|right|200px|Carlo Alberto Abarth Karl Abarth a l'era nassù a Vien-a ai 15 ëd novèmber dël 1908 e a l'é mòrt-ie ai 24 d'otóber dël 1979. A l'é stàit n'antraprenor austrìach, peui naturalisà italian, e per lòn a l'avìa tramudà sò nòm a Carlo Alberto Abarth..
Nàit an Àustria da na famija rica, fin da cit a l'ha avù na gran passion për l'andi, ant un prim moment con al velò da già che da giovo a l'ha partessipà a vàire competission.
A 16 ani a l'é intrà ant le fusin-e dla Castagna & C., un laboratòri che a travajava con la facoltà d'angignerìa ëd Vien-a, e an cola dla Degan andoa as fabricavo tlé për mòto. An costa manera a l'é fasse na preparassion a 360° dzora la ciclìstica e la motorìstica.
L'esperiensa an coste fusin-e a l'ha peui daje la possibilità d'esse notà dal campion ëd motociclism Josef Opawski, che a l'ha sërnulo për travajé ant la scudarìa dla Motor Thun, stòrica fàbrica 'd mòto. Abarth a l'ha travajà a l'arvision e al colàud ëd neuve solussion e, mersì a costa atività, a l'ha podù creé 'd neuv tlé për mòto ancora anans d'avèj vint ani.
Ant j'ani passà a la Thun a l'ha vivù un moment difìcil e për sòn dël 1929 a l'é catasse na mòto veja (na Grindlay - Peerless 250cc) e dzora sta mòto a l'ha fàit ëd travaj përchè a fussa pì legera e ràpida an pista. Dòp quàich mèis a riva la prima vitòria an pista a Salisborgh e dòp costa vitòria Abarth a fabrica soa prima mòto con ansëgna Abarth, motor con mach un cilìnder a doi temp 250 cc arfreidà con l'eva 'd doi radiator. An costi ani Abarth a l'ha fàit sia l'atività 'd coridor che cola 'd costrutor fin-a al 4 ëd magg dël 1930 a Linz (ant la corsa Vien-a-Innsbruck), andoa a l'é fasse mal a 'n gënoj e për sòn a l'ha dovù chité la mòto ma nen l'atività sportiva: sò neuv mes a l'é vnù 'l sidecar, pì sicur sla pista.
Abarth a l'é 'dcò stàit na përson-a atenta a j'areclam: dël 1932 a fa na dësfida a l'Orient Express. Ël percors ëd 1370 chilòmeter che a separa Ostenda da Vien-a, fàit da vàire antrap fìsich, burocràtich e ambientaj. La dësfida a l'é stàita na reclam motobin granda për soa fàbrica e për soe fusin-e. Dël 1939, dòp l'Anschluss nasista, Abarth a l'é dventà sitadin italian e a l'ha seguità a fé dle corse an sidecar për na scudarìa an Jugoslavia. Davzin a Lubian-a a l'ha avù n'assident e sòn a l'ha slontanalo për dabon da le corse; chiel a l'ha fàit ancora 'l diretor dla scudarìa për quàich agn e peui a l'é tramudasse anans a Triest e peui a Meran.
Dël 1946 a l'ha arseivù na litra dal fondador ëd la Porsche, Ferdinand Porsche e a l'ha creà ansema a chiel la Cisitalia, na squadra 'd corse con Tazio Nuvolari: ël campion mantovan a l'ha vagnà con na Spider la prima "Mila Mija" dlë sgond dòp guèra, ant la categorìa Sport 1100 e lë sgond pòst ant la classificassion general.
Dël 1949 Abarth, con l'agiut ëd Guido Scagliarini, a l'ha decidù 'd duverté la fàbrica che a l'ha sò nòm an sërnend coma 'nsëgna sò sign dël zodìo, lë scorpion.
La fàbrica a l'é specialisà an elaborassion e soa sede a Turin a l'ha avù, ant ël prim ani 'd vita, 30 travajeur: a l'é nàita parèj na scudarìa con ëd pilòta coma Nuvolari, Bonetto e Cortese. Mersì a la reclam fàita da le vitòrie 'd costi pilòta la fàbrica a l'ha avù 'n gran sucess econòmich an vendend ëd kit për fé andé pi an pressa le viture 'd serie.
Ël prim prodòt a l'é 'l kit për potensié la "Topolino".