cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Medeo VIII
L'atension a la Val d'Osta
Antra ij consejé valdostan dël duca a-i son ëstaje Medeo ëd Challant-Le-z-Amaveulle, ambassador da l'imperator Sigismond, e Medeo ëd Challant-Varey, ambassador dal re 'd Fransa Carl VII.
L'oposission valdostan-a a jë Statù ëd Savòja
Jë Statù ëd Savòja a j'ero stàit contestà dai valdostan, përchè a andasìo contra ij privilegi smonuje dël 1191 e vàire vire confirmà. Antlora jë Statù a son nen ëstàit aplicà al ducà d'Osta e al pais ëd Vaud, përchè ël duca a vorìa pa andé contra le costume dij doi pais, goernà nen da 'd laj scrite ma da soe costume, 'me ch'a l'é spessificà ant la prefassion ëd l'edit.
L'artir e l'elession a antipapa
Al cò 'd soa potensa, dël 1434 Medeo VIII as artira ant ël monasté ëd Ripaja.
Dël 1439 chèich prelà contra la curia roman-a a lo elegio vësco ëd Roma, con ël nòm ëd Felis V. 'Me prinsi ëd ca Savòja a-j suced sò ters fieul, Ludovich.
La nòmina ëd Felis V a sarà nen arconossùa dai prinsipaj sovran catòlich e chiel a sarà considerà n'antipapa.
La diòcesi d'Osta a arconossrà soa autorità fin-a a soa abdicassion. Chiel a nòmina doi vësco d'Osta: Gioann ëd Prangins (1440-1444) e Antòni ëd Prez (1444-1464).
Felis V a àbdica dël 1449.
Medeo ëd Savòja a l'é mòrt a Gëneva dël 1451. 🇫🇮
Tschlin
Tschlin a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton dij Grison, con sirca 419 abitant. As dëstend an sna surfassa dë 75,08 km², con na densità ëd popolassion ëd 6 abitant al chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Graun im Vinschgau (an Italia, ant la provinsa ëd Bolsan), Nauders (an Àustria), Pfunds (an Àustria), Ramosch, Samnaun, Spiss (an Àustria).
Delta ëd Kronecker
Ël delta ëd Knonecker a l'é ël nùmer \delta_{ik} definì përparèj:
🇫🇮
Tschlin
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é ël Rumantsch-Grischun. 🇫🇮
Matris ëd përmutassion
Na matris ëd përmutassion a l'é na matris, disoma d'órdin n, dont j'element a son 0 o 1 e ch'a l'ha giusta n'1 an minca riga e minca colòna; visadì a conten giusta n intrade ugual a 1 e a-i son mai doi 1 ant l'istessa riga nì an sla midema colòna.
🇫🇮
Godfrey Harold Hardy
Matemàtich. Godfrey Harold Hardy a l'era nassù a Cranleigh, ant ël Surrey, ël 7 ëd fërvé dël 1877 e a l'é mòrt a Cambridge ël 1° dë dzèmber dël 1947.
Maupas
Maupas a l'é 'l nòm:
Godfrey Harold Hardy
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Georges Perec
Poeta an lenga fransèisa. Nassù dël 1936, mòrt dël 1982. 🇫🇮
Rèis primitiva
As dis che ël nùmer natural k a l'é na rèis primitiva mòdol n si lë strop multiplicativ dj'antregh anvertìbij mòdol n a l'é sìclich e generà da la class ëd k. 🇫🇮
Mauvezin
Mauvezin a l'é 'l nòm:
Fisciano
Fisciano a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Salern, con sirca 12267 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 31 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 396 ab/km quadrà. A confin-a con Baronissi, Calvanico, Castiglione del Genovesi, Giffoni Sei Casali, Mercato San Severino, Montoro Inferiore (AV), Montoro Superiore (AV).
🇫🇮
Tschierv
Tschierv a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël Canton dij Grison, con sirca 185 abitant. A së stend për na surfassa ëd 42,56 km², con na densità ëd popolassion ëd 4 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Fuldera, Lü, Müstair, Scuol, Tarasp, Valchava, Valdidentro (IT-SO), Zernez.
1909
Premi Nobel
Premi Nobel ëd la fìsica: Karl Ferdinand Braun, Guglielmo Marconi. 🇫🇮
Tschierv
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é ël Rumantsch-Grischun
Esnandes
Esnandes a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Poitou-Charentes, ant ël dipartiment ëd Charente-Maritime. A së stend për na surfassa ëd 7,45 km², con 1 836 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 246 ab/km².
Lie externas
🇫🇮
Furore
Furore a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Salern, con sirca 810 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 1 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 810 ab/km quadrà. A confin-a con Agerola (NA), Amalfi, Conca dei Marini, Praiano. 🇫🇮
1996
Mòrt
🇫🇮
Ivan Matveevič Vinogradov
thumb|right|200px|Ivan Matveevič Vinogradov Matemàtich russ.
Ivan Matveevič Vinogradov (Иван Матвеевич Виноградов) a l'era nassù a Miloljub, davzin a Velikie Luki, provinsa ëd Pskov, ël 14 ëd stèmber dël 1891 e a l'é mòrt a Mosca ël 20 ëd mars dël 1983.
🇫🇮
Sainte-Dode
Sainte-Dode a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 18,84 km², con 238 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 12 ab/km².
Lenga Beti, Tano
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Beti, Tano ò Beti, Tano a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà dzortut an Còsta d'Avòri.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Beti, Tano a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=eot
Meilhan
Meilhan a l'é 'l nòm:
Estouy
Estouy a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sénter, ant ël dipartiment Loiret. A së stend për n'aira ëd 17,72 km², con 443 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 25 ab/km².
🇫🇮
Fay-aux-Loges
Fay-aux-Loges a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sénter, ant ël dipartiment Loiret. A së stend për n'aira ëd 26,5 km², con 2.597 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 98 ab/km².
🇫🇮
Poppi
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Graziano Agostini (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Sità gemelà
thumb|right|200px|Ël castel Poppi a l'é gemelà con:
Anliure esterne
🇫🇮
Alina Szapocznikow
Scultris.
Alina Szapocznikow a l'era nà a Kalisz dël 1926, an na famija ebrea. Dzorvivùa a Auschwitz e a Bergen-Belsen, dël 1945 a ancamin-a djë studi dë scoltura a Praga e a-j continua ant ël 1948 a Paris.
Futani
Futani a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Salern, con sirca 1.280 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 14 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 91 ab/km quadrà. A confin-a con Ceraso, Cuccaro Vetere, Montano Antilia, Novi Velia, San Mauro la Bruca.
Alina Szapocznikow
Dël 1950 a torna an Polònia, che antratant a l'era dventà comunista. A modela dij nù fomnin ëstilisà e a sélebra l'amicissia soviética-polonèisa e Josif Stalin an në stil davzin al realism sossialista. Dël 1963 a tramuda ant la bariera 'd Paris e ambelelà a crea la part pì amportanta ëd soa produssion artìstica.
Futani
🇫🇮
Faverelles
Faverelles a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sénter, ant ël dipartiment Loiret. A së stend për n'aira ëd 19,11 km², con 172 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 9 ab/km².
🇫🇮
Feins-en-Gâtinais
Feins-en-Gâtinais a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sénter, ant ël dipartiment Loiret. A së stend për n'aira ëd 11,8 km², con 59 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 5 ab/km².
🇫🇮
Tumegl/Tomils
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Tumegl
Untervaz
Untervaz a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël Canton dij Grison, con sirca 2.228 abitant. A së stend për na surfassa ëd 27,67 km², con na densità ëd popolassion ëd 81 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Haldenstein, Mastrils, Pfäfers (SG), Trimmis, Zizers.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.
🇫🇮
Zagabria
|right|140px Zagabria (Zagreb an croat) a l’é la capital dla Croassia.
A l’é ëdcò la prima sità dla Croassia për popolassion, con 784.900 abitant (2007).
Geografìa
right|200px Zagabria as treuva al nòrd-òvest dla Croassia, nt'la part sud-ossidental dla pian-a dla Pannonia.
Sità gemelà
Zagabria a l'é gemelà con: thumb|right|200px|Ël Teatro Nassional Croat
Anliure esterne
🇫🇮
Sitta neumayer
Ambient
A viv dzora ij coston rocos, a l'ha pi car la pera patanùa a la scòrsa dle piante.
Distribussion
Euròpa merridional e Turchìa.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Podiceps cristatus
thumb|right|Podiceps cristatus
Podiceps cristatus
thumb|right Órdin:  ---<BR> Famija: ---<BR> Géner:  ---<BR> <BR> <BR> <BR> <BR> thumb|right
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: ... <BR> Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì. <BR> thumb|right
Ambient
Da finì. <BR> thumb|right|Ant sò nì
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Podiceps cristatus
Tujetsch
Tujetsch a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton dij Grison, con sirca 1.707 abitant. As dëstend su na surfassa ëd 133,92 km², con na densità ëd popolassion ëd 13 abitant al chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Airolo (ant ël canton Tesin), Andermatt (ant ël canton d'Uri), Disentis, Gurtnellen (UR), Medel, Quinto (ant ël canton Tesin), Silenen (UR).
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é ël Rumantsch-Grischun.
thumb|left|275px|Tujetsch 🇫🇮
Montaut (Gers)
Montaut a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 8,48 km², con 117 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 13 ab/km².
🇫🇮
Joseph Otto Stokart Bernkopf
Nassù a Klein Przilep, un cit vilage an Boemia, ij 23 ëd gené dël 1766, Joseph Otto Stokart Bernkopf a vnisìa da na famija d'ufissiaj dl'esèrcit: so pare-grand a l'era stàit capitani e sò bis-grand colonel e parèj vàire d'àutri dij sò cé. La tradission a l'era stàita anterompùa da sò pare, ch'a l'era dedicasse al comersi an Boemia. A des agn Joseph Otto a l'é admetù a la Real Amperial Wiener Neustädter Academie. Des agn apress a na seurt cadet alfé e a l'é assignà al regiment ëd cavalerìa nùmer 47 F. Kinski.
Pasquale Calapso
thumb|right|200px|Pasquale Calapso Pasquale Calapso a l'era un matemàtich, ma a l'é stàit ëdco composidor sinfònich, sonador ëd piano e diretor d'orchestra. A l'era nassù a Carini ai 12 d'avril dël 1872 e a l'é mòrt a Messin-a ai 3 ëd magg dël 1934. A l'é stàit anlev ëd Gerbaldi a Palerm për dódes agn e për na vinten-a d'agn professor a Messin-a.
Joseph Otto Stokart Bernkopf
Ij 2 d'ost 1790 a l'é mariasse con Ana Leopoldin-a Scherzin, dont a l'avrà dódes masnà (Wilhem, 1791; Anna, 1793; Karl, 1796; Josepha, 1798; Francisca, 1802; Elisabeth, 1803; Ferdinand, 1804; Karoline, 1809; Johan, 1810; Emanuel, 1812; Sophie, 1817; Adolph, 1818).
Bréville (Charente)
Bréville a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Poitou-Charentes, ant ël dipartiment ëd Charente. A së stend për na surfassa ëd 15,39 km², con 512 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 33 ab/km².
Joseph Otto Stokart Bernkopf
A lë s-ciòp ëd la guèra contra la Fransa as fa noté ant ij combatiment vagnà an Engadin-a e con soa companìa ëd croat ant ël regiment F. Kinski a sfonda na linia fransèisa an sël fium Inn. Chèich mèis apress, dël giugn 1799, ij fransèis a pijo torna l'ofensiva e a blòco j'austrìach ant le combe a nòrd dël San Gotard. Capitani Bernkopf a riess a mné fòra dël sercc dij nemis (da Gesseney a Urseren) dodesmila soldà a travers ij senté. Sò regiment a riva an Piemont ant ij di che l'armada fransèisa a l'é batùa daj cosach ëd Suvorov e da j'amperiaj. Ij croat dl'F. Kinski a scasso ij fransèis d'la Val d'Osta e Bernkopf a arsèiv ël comand dël fòrt ëd Bard dal feldmarëssal leu-tenent Kadik. Ij 2 ëd giugn 1800 a l'é pijà përzoné, séguit a la capitolassion onorèivol dël fòrt; a l'é liberà con në scambi ël 1m ëd novèmber. Për soa condòta esemplar durant l'assedi, ij 21 d'ost 1801 a l'é decorà con la cros ëd sivalié dël cit Órdin militar ëd Marìa Teresa; a arsèiv ël tìtol ëd baron. Dël 1812 a l'é comandant dël cordon ëd difèisa dl'Àustria superior a Ried.
Pasquale Calapso
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Bréville (Charente)
🇫🇮
Joseph Otto Stokart Bernkopf
La cariera
Soa cariera a l'é andàita pian, conforma a le régole:
Giffoni Sei Casali
Giffoni Sei Casali a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Salern, con sirca 4.168 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 34 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 123 ab/km². A confin-a con Calvanico, Castiglione del Genovesi, Fisciano, Giffoni Valle Piana, San Cipriano Picentino.
🇫🇮
Urmein
Urmein a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton dij Grison, con sirca 92 abitant. As dëstend su na surfassa ëd 4,35 km², con na densità ëd popolassion ëd 21 abitant al chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Flerden, Lohn, Masein, Thusis, Tschappina.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Ficarolo
Anliure esterne
🇫🇮
Sestino
Sestino a l'é un comun dla Toscan-a ëd 1.471 abitant, an provincia d'Aress.
Montégut (Gers)
Montégut a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 11,42 km², con 397 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 34 ab/km².
🇫🇮
Sestino
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Elbo Donati (da l' 8/06/2009).
Anliure esterne
🇫🇮
San Giovanni Valdarno
thumb|right|200px|La tor dël Palass d'Arnolfo San Giovanni Valdarno a l'é un comun dla Toscan-a ëd 17.067 abitant, an provincia d'Aress.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Maurizio Viligiardi (da l' 8/06/2009).
Sità gemelà
San Giovanni Valdarno a l'é gemelà con:
Anliure esterne
🇫🇮
Vittorio Martinetti
Matemàtich. Vittorio Martinetti a l'era nassù a Màntoa a j'11 d'agost dël 1859 e a l'é mòrt a Milan ai 2 ëd gené dël 1936. Soe arserche prinsipaj a l'han rësguardà la teorìa dle configurassion e j'anvolussion pian-e.
🇫🇮
Ferté-Saint-Aubin
Ferté-Saint-Aubin a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sénter, ant ël dipartiment Loiret. A së stend për n'aira ëd 86,68 km², con 6.414 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 74 ab/km².
🇫🇮
Ël Vilar San Costans
thumb|right|200px|Ij cicio Ël Vilar San Costans o mach Ël Vilar (Villar San Costanzo an italian; Vilar San Coustans an ossitan) a l’é na comun-a ëd 1.474 abitant dla provincia ëd Coni.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianfranco Ellena (da l' 8/06/2009).
Sità binele
Ël Vilar a l'é binelà con:
Anliure esterne
🇫🇮
Valchava
Valchava a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël Canton dij Grison, con sirca 206 abitant. A së stend për na surfassa ëd 16,71 km², con na densità ëd popolassion ëd 12 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Fuldera, Lü, Müstair, Santa Maria Val Müstair, Scuol, Tschierv, Tubre (IT-BZ).
🇫🇮
Vilaneuva dël Mondvì
Anliure esterne
thumb|right|200px|Panorama
Arferiment
🇫🇮
Pratovecchio
right|140px Pratovecchio a l'é un comun dla Toscan-a ëd 3.186 abitant, an provincia d'Aress.
Ël pais a resta an sl'Arn, a 45 chilòmeter da Aress, a n'autëssa ëd 420 méter.
Stòria
Pratovecchio a l'é apartenù ai vàire branch ëd la famija Guidi, peui vers ël 1340 a l'é passà a Firense.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianni Verdi (dal 30/05/2006).
Sità gemelà
thumb|right|200px|La Pieve ëd San Pe a Romena Pratovecchio a l'é gemelà con:
Arferiment
🇫🇮
Abzac (Charente)
Abzac a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Poitou-Charentes, ant ël dipartiment ëd Charente. A së stend për na surfassa ëd 33,35 km², con 544 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 16 ab/km².
🇫🇮
Férolles
Férolles a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment Loiret. A së stend për n'aira ëd 17,15 km², con 1.063 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 62 ab/km².
🇫🇮
Vinàj
thumb|right|200px|Ël Fòrt Albertin Vinàj (Vinadio an italian; Vinai an ossitan) a l’é un comun ëd 720 abitant dla provincia ëd Coni.
Subbiano
Subbiano a l'é un comun dla Toscan-a ëd 6.034 abitant, an provincia d'Aress.
Vinàj
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Angelo Pietro Giverso (dal 30/05/2006).
Anliure esterne
🇫🇮
Subbiano
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ilario Maggini (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Agris
Agris a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Poitou-Charentes, ant ël dipartiment ëd Charente. A së stend për na surfassa ëd 18,74 km², con 710 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 37 ab/km².
🇫🇮
Almenar de Soria (Soria)
Almenar de Soria a l'é un comun dla Spagna ch'a resta ant la Comunità autònoma ëd Castija e León, an provinsa ëd Soria.
🇫🇮
Difèisa përsonal
La difèisa përsonal, o autodifèisa a l'é n'ansem ëd métod ch'a peulo esse dovrà për bloché n'atach përsonal.
Le técniche ëd difèisa përsonal a son derivà da j'art marsiaj tradissionaj, adatà për podèj esse dovrà da la gent comun-a për difende-se ëdcò ant soa vita ëd mincadì.
An difèisa përsonal as deuvro ëd técniche sempie e as sërca d'evité ij moviment complicà.
La difèisa con le man patanùe a peul completesse con dj'arme, ch'a peulo esse o cotel o arme da feu.
Àmbit sivil
Ant l'àmbit sivil as sërca ëd dominé l'aversari an manera sigura e sensa provoché tròpi dann për via dla responsabilità sivila dl'assion difensiva cand ch'as sorpasso le limitassion dla difèisa legìtima. La difèisa përsonal se basa an sij fondament ëd chèich ëspòrt o art marsiaj tanme ël judo, l'aikido o ël karate.
Àmbit militar
Ant l'àmbit militar as deuvro 'd técniche con gròss podèj ofensiv e letal an giutandse ëdcò con dj'arme.
Galarìa
🇫🇮
Fleury-les-Aubrais
Fleury-les-Aubrais a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment Loiret. A së stend për n'aira ëd 10,12 km², con 20.673 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 2.043 ab/km².
Stia
right|120px Stia a l'é un comun dla Toscan-a ëd 2.972 abitant, an provincia d'Aress.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luca Santini (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Arferiment
thumb|right|200px|Piassa Tanucci
🇫🇮
Al-Hajjāj ibn Yūsuf ibn Matar
Matematich. Al-Hajjāj ibn Yūsuf ibn Matar a l'era nassù dël 786 e a l'é mòrt dl' 833.
A l'é dovùa a chiel la prima tradussion dal grech an àrabo dj'Element d'Euclid. A l'ha ëdcò fàit una tradussion an àrabo dl' Almagest ëd Tolomé.
🇫🇮
Sansepolcro
Stòria
Genio IV a l'ha vendulo a Firense për 25000 fiorin d'òr.
Ij Médici a l'han faje fabriché na fortëssa e, sota sò domini, la sità a l'ha conossù un modest dësvlup conòmich.
Dël 1513 Leon X a l'ha fàit ëd Sansepolcro un vëscovà.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Franco Polcri (dal 13/06/2006).
Sità binele
Sansepolcro a l'é binelà con:
Anliure esterne
🇫🇮
Màrtes
Ël màrtes a l'é ël di dla sman-a ch'a ven antra ël lùn-es e ël merco.
Alpanseque (Soria)
Alpanseque a l'é un comun dla Spagna ch'a resta ant la Comunità autònoma ëd Castija e León, an provinsa ëd Soria.
Màrtes
A l'é considerà lë scond di dla sman-a ant ësquasi tuti ij pais europengh, mentre che ant jë Stat Unì, ant ël Regn Unì, an Portugal, an Brasil a për la Cesa catòlica a l'é ël ters.
Etimologìa dël nòm
Sò nòm piemontèis a ven dal latin (dies) Martis, visadì "(ël di) ëd Mart", dio roman dla guèra, dël tron e dla pieuva, dla natura e dla fertilità.
Màrtes particolar
Conforma la tradission, a pija ël nòm ëd Màrtes grass l'ùltim di dë Carlevé, dnans ch'a ancamin-a la Quarésima catòlica.
🇫🇮
Talla
Talla a l'é un comun dla Toscan-a ëd 1.170 abitant, an provincia d'Aress.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Rocchio (da l' 8/06/2009).
Sità gemelà
Talla a l'é gemelà con:
Votignasch
Votignasch (Vottignasco an italian) a l’é un comun ëd 552 abitant dla provincia ëd Coni.
Anliure esterne
🇫🇮
Giulio Ascoli
Matemàtich. Giulio Ascoli a l'era nassù a Triest ël 20 ëd gené dël 1843 e a l'é mòrt a Milan ël 12 ëd luj dël 1896.
A l'é stàit un dij precursor dl'anàlisi fonsional. An pijand anspirassion da la neuva teorìa dj'ansem ëd Georg Cantor, a l'é stàit ansema a Arzelà ël prim a consideré djë spassi dont ij pont a son dle fonsion. A l'ha antrodovù ël concet d'equicontinuità për n'ansem ëd fonsion.
A pòrto sò nòm
🇫🇮
Viòla
right|140px Viòla (Viola an italian) a l’é un comun ëd 447 abitant dla provincia ëd Coni.
Turdus torquatus
thumb|right
Viòla
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Rossi (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Turdus torquatus
Ël merlo: Turdus torquatus
thumb|right Órdin:  ---
Viòla
Anliure esterne
🇫🇮
Turdus torquatus
Ël merlo: Turdus torquatus
Famija: ---
Géner:  ---
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: a l'é un merlo.
Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì.
Ambient
Da finì.
Valendas
Valendas a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton dij Grison, con sirca 304 abitant. As dëstend su na surfassa ëd 22,79 km², con na densità ëd popolassion ëd 13 abitant al chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Castrisch, Flims, Riein, Sagogn, Tenna, Versam.
Turdus torquatus
Distribussion
Da finì.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Turdus torquatus
Valendas
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Alloue
Alloue a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Poitou-Charentes, ant ël dipartiment ëd Charente. A së stend për na surfassa ëd 46,54 km², con 531 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 11 ab/km².
🇫🇮
Podiceps grisegena
Podiceps grisegena
thumb|right Órdin:  ---<BR> Famija: ---<BR> Géner:  ---<BR> <BR> <BR> <BR> <BR> thumb|right|Ël cortegiament
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: ... <BR> Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì. <BR> thumb|right|Ël cortegiament
Ambient
Da finì. <BR> thumb|right|Nì con j'euv
Distribussion
Da finì. <BR> thumb|right|Fomela ant sò nì con sò cit
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Podiceps grisegena
Terranuova Bracciolini
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mauro Amerighi (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).
Sità gemelà
Terranuova Bracciolini a l'é gemelà con:
Anliure esterne
🇫🇮
Abraham Robinson
Matemàtich. Nassù a Waldenburg (Almagna) dël 1918, mòrt dël 1974. A parte dal 1963 a l'ha creà l'anàlisi nen ëstàndard.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Fontenay-sur-Loing
Fontenay-sur-Loing a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sénter, ant ël dipartiment Loiret. A së stend për n'aira ëd 9,69 km², con 1.163 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità  120 ab/km².
🇫🇮
Aignes-et-Puypéroux
Aignes-et-Puypéroux a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Poitou-Charentes, ant ël dipartiment ëd Charente. A së stend për na surfassa ëd 12,99 km², con 269 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 20 ab/km².
🇫🇮
Arcos de Jalón (Soria)
🇫🇮
Arnois, A Estrada
San Xiao d'Arnois a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dl'Estrada. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 406 abitant (213 fomne e 193 òm), distribuì an 18 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Arancón (Soria)
right|220px
Arancón a l'é un comun dla Spagna ch'a resta ant la Comunità autònoma ëd Castija e León, an provinsa ëd Soria.
🇫🇮
Gaubertin
Gaubertin a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sénter, ant ël dipartiment Loiret. A së stend për n'aira ëd 7,25 km², con 174 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 24 ab/km².
🇫🇮
Australia
thumbnail|destra|160px L'Australia a l'é un pais dl'Osseania.
La capital a l'é Canberra ma la sità pi granda a l'é Sydney.
A l'ha na surfassa ëd 7.741.220 km² e a conta anviron 23.000.000 d'abitant, dont 470.000 aborìgin.
Anté ch'as treuva
centro|300px
Stòria
L'Australia a l'é stàita dëscoatà da j'europengh ant ël 1606. Dal 1788 a l'é stàita colònia penal britànica.
Religion
Ij catòlich (25% ëd la popolassion) a formo la pì amportanta comunità religiosa d'Australia.
Conomìa
L'Australia a l'é ël quart produtor d'urani dël mond, apress Canadà, Kazakistan e Nìger.
Organisassion polìtica
L'Australia (nòm ofissial: Commonwealth of Australia) a l'é un regn dël Commonwealth.
Graf
thumb|Graf ëd j'anliure dl'Intrada dla Wikipedia piemontèisa, arlevà dal programa http://www.aharef.info/static/htmlgraph/ Un graf G=(V,E) a l'é na strutura algébrica ch'a consist ëd n'ansem nen veuid V e d'un sot-ansem, anté che [V]^2 a l'é la famija dij sot-ansem ëd V ëd doi element.
Australia
Organisassion polìtica
L'argin-a a l'é Elisabeta II dël Regn Unì.
Graf
J'element ëd V a son ciamà ij vértes ëd G; j'element d'E a son soe bande. thumb|right|Graf ëd la Ragnà (30% dël total dle conession esistente) Ël concet ëd graf a l'ha un përfond d'aplicassion. A l'é dovrà, për esempi, ant la modelisassion dj'anterassion sossiaj e biològiche, l'organisassion dj'orari, le rej ëd comunicassion, l'anàlisi dij cost, ij sistema ëd difèisa compless.
Fréville-du-Gâtinais
Fréville-du-Gâtinais a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sénter, ant ël dipartiment Loiret. A së stend për n'aira ëd 9,71 km², con 165 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 17 ab/km².
Graf
Chèiche definission
Si, ij vértes u,v a son dit adiacent (l'un l'àutr) e ancident a e (e e a l'é dita ancidenta an v). Doe bande a son adiacente s'a l'han giusta un vértes comun.
Fréville-du-Gâtinais
🇫🇮
Graf
Chèiche definission
Dàit v \in V, ël nùmer d_G(v) dle bande ëd G ancidente an v a l'é ciamà ël gré ëd v. Si d_G(v)=1, v a l'é dit vértes terminal. Si r a l'é 'n nùmer natural e d_G(v)=r për minca v \in V, antlora ël graf a l'é dit r-regolar.
Australia
Organisassion polìtica
Ël prim ministr a l'é Malcolm Turnbull (2015).
Anliure esterne
🇫🇮
Graf
Chèiche definission
Un sot-graf ëd G=(V,E) a l'é un graf H=(W,F) con. Si W=V as dis che H a génera G.
Na caminà ëd longheur k ant ël graf a l'é na sequensa ëd vértes anté che  për minca valor dl'ìndes i.
Chèich arzultà elementar
Ël prim teorema sì-dapress a l'é ëdcò dit ël prim teorema dla teorìa dij graf.
Teorema. Ch'as consìdera un graf finì G=(V,E), anté che e E a l'ha m element. Antlora
Dimostrassion. An fasend l'adission dij gré dij vértes, minca banda a l'é contà doe vire.
Teorema. Ant un graf finì a-i son almanch doi vértes ch'a l'ha ël midem gré.
Dimostrassion. Ciamoma k ël nùmer dij vértes dël graf. S'a-i é dij vértes ëd gré 0 a-i peul nen essie ëd vértes ëd gré n-1 e ij gré possìbij a son 0,1,...,n-2. Si, nompà, gnun vértes a l'ha gré 0, ij gré possìbij a son 1,2,...,n-1. An tuti doi ij cas, a-i son pì 'd vértes che gré possìbij, donca almanch doi vértes a devo avèj ël midem gré.
Isomorfism
Ij graf as diso isomorf s'a-i é na bijession  tal che. Na fonsion f parèj a l'é ciamà isomorfism antra G_1 e G_2. N'isomorfism antra 'n graf e chiel-midem a l'é dit automorfism.
Donca doi graf a son isomorf cand, gavà për la natura dij sò vértes, a son an efet l'istess graf.
Graf tacà
Ch'as consìdera un graf G=(V,E) e ch'as pijo doi vértes diferent u,v \in V. Un senté ch'a gionz u a v a l'é minca sequensa ëd vértes tuti diferent tal che v_0=u,v_r=v e  per tuti j'i.
La relassion \equiv, definìa an butand u \equiv v si e mach si u=v opura u e v a son gionzù da chèich senté, a l'é na relassion d'equivalensa ansima a G. Le class d'equivalensa as ciamo componente (o componente tacà) ëd G. Ël graf as dis tacà s'a-i é mach na componenta, visadì si minca cobia d'element diferent a l'é gionzùa da chèich senté; dësnò ël graf a l'é dëstacà.
Ant un graf tacà G as peul definisse na distansa antra minca cobia ëd vértes u,v, an butandla 0 si u=v, dësnò ugual a la longheur dël senté pì curt ch'a gionz u e v. An sa manera, G a ven në spassi métrich.
Matris d'adiacensa
Ël teorema sì-dapress a fa vëdde che doi graf finì a son isomorf si e mach si soe matris d'adiacensa a son përmutassion-sìmij.
Teorema. Ij graf finì a son isomorf si e mach si, fissà n'enumerassion dij sò vértes, a-i é na matris ëd permutassion P tal che.
Dimostrassion. Si G_1,G_2 a l'han nen ël midem nùmer ëd vértes, a peulo nì esse isomorf, nì avèj matris d'adiacensa sìmile. As peul donca ipotisé che. Ch'as denòto.
An particolar, si G_1,G_2 a son isomorf, soe matris d'adiacensa a son sìmile e donca a l'han ël midem polinòmi caraterìstich, visadì anté che I a l'é la matris dl'identità.
Colorassion
Na colorassion d'un graf G=(V,E) a l'é na fonsion f da V an n'ansem C, dit ansem dij color. Si C a l'ha r element, antlora f as ciama n'r-colorassion. La colorassion f a l'é pròpia si vértes adiacent a l'han color diferent, visadì si
Për conté vàire r-colorassion pròpie a-i son d'un graf a peul ven-e a taj ël teorema sì-dapress. Ch'as denòta p(G,r) ël nùmer d'r-colorassion pròpie ëd G.
Teorema d'ardussion cromàtica. A val la relassion, anté che G_1 a l'é otnù da G an gavand na banda {u,v} e G_2 a l'é otnù da G_1 an identificand ij vértes u,v.
Ës teorema a përmet d'arporté ël cont ëd p(G,r) a col për graf ch'a l'han viaman men ëd bande e ëd vértes. A-i na ven che f(r)=p(G,r) a l'é un polinòmi a coefissient antregh, dit polinòmi cromàtich ëd G. Dagià che f(0)=f(1)=...=f(χ(G)-1)=0 e che f(m) \neq 0 për tut, a-i son d'esponent antregh positiv e un polinòmi q(r) taj che andoa q a l'ha gnun-e rèis antreghe positive.
Graf bipartì
Si, antlora G as dis un graf bipartì. Si χ(G)=1, antlora G a l'é n'ansem indipendent; si χ(G)=2, antlora G a l'é l'union ëd doi ansem indipendent disgionzù.
Esempi.
Teorema. Un graf a l'é bipartì si e mach si a l'ha gnun sicl ëd longheur dëscobia.
Dimostrassion. Un graf ch'a conten un sicl ëd longheur dëscobia a peul nen esse bipartì, dagià ch'a-i van almanch tre color për colorelo. A l'anvers, suponoma che G a l'abia n vértes e a conten-a gnun sicl ëd longheur dëscobia. Si n \leq 2, antlora G a l'é bipartì. Dësnò, a basta fé vëdde che minca component tacà ëd G a l'é bipartìa e donca as peul fé cont che G a sia tacà. Fissà un vértes u, për minca vértes w ch'as colora w con 0 si u=w opura la distansa antra u e w a l'é cobia; dësnò ch'as colora w con 1. A venta fé vëdde che costa a l'é na colorassion pròpia. S'a fussa pa parèj, a vorërìa dì ch'a-i son doi vértes adiacent w_1,w_2 con ël midem color; donca soa distansa da u a dev esse l'istessa, disoma r. Ch'as pijo donca doi senté, ël prim da w_1 a u, lë scond da w_2 a u. Ch'as denòta k ël prim valor tal che x_k=y_k. Antlora a sarìa un sicl ëd longheur dëscobia 2k-1, e sòn a l'é na contradission.
Criche e ansem indipendent
Na crica ant un graf G a l'é un sot-ansem dij vértes ch'a son tuti, doi a doi, adiacent antra 'd lor. N'ansem indipendent a l'é 'n sot-ansem dij vértes ch'a son tuti, doi a doi, nen adiacent antra 'd lor. Për un graf finì G, ël nùmer ëd crica ω(G) a l'é la cardinalità dla crica pì gròssa ëd G; ël nùmer d'indipendensa α(G) a l'é la cardinalità dël pì gròss ansem indipendent.
Erbo
Un graf sensa sicl as ciama foresta. Na foresta tacà as ciama erbo. Da la definission, a-i ven che minca erbo a l'é 'n graf bipartì. An n'erbo, minca cobia ëd vértes distint u,v a l'é gionzùa da 'n senté ùnich: an efet, un senté a dev ess-ie, dagià che n'erbo a l'é tacà; s'a-i na fusso doi diferent, as otenrìa un sicl.
Proposission. An n'erbo T finì con pì che n'element a-i son almanch doi vértes terminaj.
Réjaumont (Gers)
Réjaumont a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 13,6 km², con 175 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 12 ab/km².
Graf
Erbo
Teorema. Ël polinòmi cromàtich ëd n'erbo T con n vértes a l'é.
Réjaumont (Gers)
🇫🇮
Graf
Erbo
Dimostrassion. Për andussion ansima a n. Si n=1, antlora p(T,x)=x. Si n>1, ch'as consìdera un vértes terminal u e ch'as consìdera l'ùnica banda {u,w} ancidenta an u. Ch'as denòta T' l'erbo otnù da T an gavandje la banda {u,w} e T'' col otnù an identificand ij vértes u,w. An armarcand che T' a l'ha doe componente, dont un-a formà mach dal vértes u e l'àutra isomorfa a T'', për ël teorema d'ardussion cromàtica i otnoma anté che al darié passage i l'oma dovrà l'ipòtesi andutiva.
Multi-graf
Ël concet ëd graf as peul generalisesse a col ëd multi-graf, an lassand che doi vértes a sio gionzù da pì che un-a banda. Na formalisassion possìbila për un multi-graf M a l'é donca ëd n'ansem ëd vértes V_M, dotà ëd na fonsion ch'a conta vàire bande a-i son antra minca cobia ëd vértes. Tanme cas particolar, si la plancia d'f a l'é contnùa an {0,1} i l'oma torna un graf.
Cesare Arzelà
thumb|right|200px|Cesare Arzelà Matemàtich. Cesare Arzelà a l'era nassù a Santo Stefano di Magra ël 6 ëd mars dël 1847 e ambelelà a l'é mòrt ël 15 ëd mars dël 1912. A l'avìa studià a Pisa. Dal 1878 al 1880 a l'ha tnù la càtedra d'Àlgebra a Palerm; peui a l'ha travajà a l'Università ëd Bològna.
Ansema a Ascoli, Cesare Arzelà a l'é un dij precursor dl'anàlisi fonsional. As dev a chiel ëdcò un teorema an sla convergensa dj'antëgraj ëd some ëd serie ëd fonsion, dont Henri Lebesgue a pija anspirassion për fabriché soa teorìa dl'antëgrassion.
Arzelà a l'é ocupasse ëdcò ëd test për l'ansegnament ëd la matemàtica sia për le scòle clàssiche che técniche-sientìfiche.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Préchac (Gers)
Préchac a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 12,79 km², con 153 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 11 ab/km².
🇫🇮
Ambernac
🇫🇮
Valzeina
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.
🇫🇮
Belgrad
|right|160px Belgrad (Београд - Beograd an serb) a l’é la capital dla Serbia.
A l’é ëdcò la prima sità dla Serbia për popolassion, con 1.710.000 abitant (2007).
Geografìa
right|200px Belgrad as treuva a la confluensa dla Sava ant ël Danubi.
Giuseppe Lauricella
Matemàtich. Giuseppe Lauricella a l'era nassù a Agrigent ai 15 dë dzèmber dël 1867 e a l'é mòrt a Catania ai 9 ëd gené dël 1913.
Belgrad
Sità gemelà e sità sòcie
thumb|right|200px|Ël templi ortodòss ëd Santa Sava Belgrad a l’é gemelà con A l'ha vaire sità sòcie:
Ascoli Satriano
right|140px Ascoli Satriano a l'é un comun dla Pulia ëd 6.346 abitant, an provincia ëd Fògia.
Giuseppe Lauricella
A l'ha travajà ant la fìsica matemàtica e a l'ha mostrà a Catania. Lauricella a l'ha aplicà ij métod ëd Poincaré a j'equassion generaj dle vibrassion dij còrp elàstich e a l'ha contribuì al problema ëd Dirichlet, a la teorìa dël potensial e a j'equassion antëgraj. A l'ha vagnà la mudaja dij XL e ël premi Vaillant (su relassion d'Émile Picard).
Belgrad
Anliure esterne
🇫🇮
Ascoli Satriano
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonio Gerardo Rolla (dal 30/05/2006).
Giuseppe Lauricella
A l'é mòrt dël 1913, contagià dla scarlatin-a da sò cit che chiel a soagnava.
🇫🇮
Ascoli Satriano
Arferiment
🇫🇮
Giungano
Giungano a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Salern, con sirca 1.114 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 11 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 101 ab/km quadrà. A confin-a con Capaccio, Cicerale, Trentinara. 🇫🇮
Canale Monterano
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marcello Piccioni (dal 30/05/2006).
Anliure esterne
🇫🇮
Vaz/Obervaz
Vaz/Obervaz a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton dij Grison, con sirca 2.626 abitant. As dëstend su na surfassa ëd 42,51 km², con na densità ëd popolassion ëd 62 abitant për chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Almens, Alvaschein, Arosa, Churwalden, Lantsch/Lenz, Mutten, Parpan, Scharans, Sils im Domleschg, Stierva, Tschiertschen.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Polastron (Gers)
Polastron a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 15,21 km², con 188 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 12 ab/km².
🇫🇮
Tolfa
Tolfa a l'é un comun dël Lassio ëd 5.133 abitant, an provincia ëd Roma.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alessandro Battilocchio (dal 30/05/2006 -second mandà-).
Lodeiro, Lalín
San Paio ëd Lodeiro a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Lalín. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 83 abitant (45 òm e 38 fomne), distribuì an 2 grup ëd popolassion.
Tolfa
Sità gemelà
Tolfa a l'é gemelà con:
Lodeiro, Lalín
🇫🇮
Allumiere
Allumiere a l'é un comun dël Lassio ëd 4.189 abitant, an provincia ëd Roma.
Tolfa
Anliure esterne
🇫🇮
Allumiere
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Augusto Battilocchio (dal 28/05/2007).
Sità gemelà
Allumiere a l'é gemelà con:
Anliure esterne
🇫🇮
Ispani
Ispani a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Salern, con sirca 1.015 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 8,3 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 122,29 ab/km quadrà. A confin-a con Santa Marina, Vibonati.
🇫🇮
Roquebrune (Gers)
Roquebrune a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 18,41 km², con 187 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 10 ab/km².
🇫🇮
Vals
Vals a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël Canton dij Grison, con sirca 1.002 abitant. A së stend për na surfassa ëd 152,58 km², con na densità ëd popolassion ëd 7 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Aquila (TI), Hinterrhein, Lumbrein, Nufenen, Olivone (TI), Safien, Sankt Martin, Vrin.
Celle (omònim)
Celle a l'é 'l nòm ëd na sità alman-a e 'd vàire comun italian:
Vals
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.
🇫🇮
Tachybaptus ruficollis
thumb|right
Tachybaptus ruficollis
thumb|right|Ël piumagi dla stagion dj'amor
Órdin:  ---<BR> Famija: ---<BR> Géner:  ---<BR> <BR> <BR> <BR> <BR> thumb|right|Na fomela ant sël nì
Descrission
Àutri nòm an piemontèis: ... <BR> Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì. <BR> thumb|right|Cit
Ambient
Da finì. <BR> thumb|right|Doi grand con un giovo
Distribussion
Da finì. <BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Tachybaptus ruficollis
Ambleville
Ambleville a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Poitou-Charentes, ant ël dipartiment ëd Charente. A së stend për na surfassa ëd 5,09 km², con 217 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 42 ab/km². thumb|left
🇫🇮
Roquefort (Gers)
Roquefort a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 7,21 km², con 230 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 31 ab/km².
🇫🇮
Napoleon Bon-a-part
thumb|right|200px|Napoleon, quàder ëd David Napoleon Bon-a-part (Napoléon Bonaparte) a l'era nassù a Ajaccio dël 1769. Soa seur a l'era Paulin-a.
A l'é considerà un dij pì grand cap militar ëd la stòria.
La cariera militar
Ant ël 1784 a l'é stàit admetù a la scòla militar ëd Paris. Dël 1785 a l'é sot-tenent d'artijeria.
A l'é arciamà ai 5 d'otóber 1795 për pasié n'arvira. A vagna e a-j dan torna ël gré ëd general.
Ai 2 ëd mars 1796, Napoleon a l'é nominà dal Diretor comandant an cap për le campagne d'Italia e d'Egit.
Laureana Cilento
Laureana Cilento a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Salern, con sirca 1.078 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 13 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 83 ab/km². A confin-a con Agropoli, Castellabate, Lustra, Perdifumo, Torchiara.
🇫🇮
Vella
Vella a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël Canton dij Grison, con sirca 463 abitant. A së stend për na surfassa ëd 7,38 km², con na densità ëd popolassion ëd 63 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Cumbel, Degen, Morissen, Obersaxen, Suraua, Surcuolm.
Napoleon Bon-a-part
Ël podèj
Napoleon a rintra da la campagna an Egit an dësbarcand a Saint-Raphaël ai 9 d'otóber 1799, apress quaranteut di 'd viage.
Vella
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é ël Rumantsch-Grischun
Napoleon Bon-a-part
Ël podèj
Con ël colp dë stat dij 18 brumaj dl'ann VIII (ij 9 ëd novèmber 1799) a l'é stàit nominà cónsol; con la neuva constitussion dij 13 dë dzèmber a l'é vnù Prim cónsol.
Vella
Vella
🇫🇮
Ernesto Teodoro Moneta
thumb|right|200px|Ernesto Teodoro Moneta Giornalista e patriòt italian. Ernesto Teodoro Moneta a l'era nassù a Milan ai 20 dë stèmber dël 1833 e a l'é mòrt-ie ai 10 ëd fërvé dël 1918. Dël 1926 a l'é stàit ansignì, ansema a Louis Renault, dël Premi Nobel për la Pas.
Napoleon Bon-a-part
Ël podèj
Dël 1800 Napoleon a ven a avèj dij podèj scasi ditatoriaj. An col ann a bat j'austrìach a Marengh.
Ernesto Teodoro Moneta
🇫🇮
Napoleon Bon-a-part
Ël podèj
Dël 1802 a l'ha torna antroduvù la s-ciavitù, ch'a l'era stàita abolìa dël 1794.
Ant ël 1804 a l'é stàit nominà amperador dij Fransèis da la ciambrea: l'ùnich vot contra a l'é stàit col ëd Carnot.
L'Elba
Apress soa abdicassion, conforma al tratà ëd Fontainebleau dij 6 avril 1814, a l'han mandalo an sl'ìsola d'Elba. A goernava ëd tìtol d'amperador e a j'ero atribujìe për la vardia ëd soa cort 700 tropié e 150 sivalié.
Ai 28 a l'é ambarcasse a Saint-Raphaël; Luis XVIII a l'ha suceduje an sël tròno. An sl'Elba a l'han acujilo ant ël dòp-mesdì dij 4 maj 1814 con dle salve 'd canon e le ciòche ch'a sonavo a baudëtta.
An sl'ìsola Napoleon a l'é dedicasse a l'aministrassion e al dësvlup ëd la sanità pùblica, a l'ha fàit buté dj'anstalassion sanitarie e fabriché ëd neuve fontan-e, a l'ha organisà la cujìa dlë mnis e a l'ha ameliorà la qualità ëd sò soldà.
Soa giovo seur Paulin-a Borghèis, che con soa mare Letissia a l'era andaje dapress ant l'esili, a l'ha creà dantorn a Napoleon na rica vita ëd cort. Al 1m dë stèmber 1814 soa banastra, la contëssa Walewska, e sò fieul Alexandre a son ësbarcà a Portoferraio, ma a son torna partiss-ne ai 3 dë stèmber.
Ai 26 fërvé 1815, Napoleon a l'ha profità dl'assensa ëd soe vardie anglèise për torné an sël continent.
Ij sent di
Scapà da 'n sl'Elba, al 1m ëd mars 1815 a dësbarca a Golfe-Juan: a ancamin-o ij Sent di. A l'ancamin ëd costa aventura a l'é compagnà da 700 òm e chèich caval. Precedùa da na cita avangardia, la cita armada a riva ëd sèira tard a Cannes e as na part ëd bonora la matin apress. Për evité Marsèja e la val ëd Ròno, ch'a sa nemise, Napoleon a fa pijé la stra ëd Grasse për rivé, an traversand j'Alp, a la comba dla Durance. Passà Grasse, la colòna a marcia su dle mulatere strèite e difìcij, an chèich tòch coatà ëd fiòca. A passa Saint-Vallier, Escragnolles, Séranon, d'anté che apress na neuit d'arpòs a riva ai 3 ëd mars a Castellane, peui a Barrême. A passa a Grenoble, anté ch'a son pì a sò favor e ai 20 ëd mars 1815 Napoleon a intra a le Tuileries a Paris, an mes a na furfa antusiasta, ciapand ëd sorprèisa la monarchìa restaurà e arpijandse ël podèj.
Batù a Waterloo e forsà torna a abdiché a pro ëd Luis XVIII, a l'é stàit mandà ant l'ìsola ëd Sant'Élena.
Napoleon a l'é mòrt a Sant'Élena ij 5 ëd maj dël 1821. Soe sënner, con soa pera tombal, a son ëstàite portà an Fransa dël 1840, an sla fregà La Belle Poule.
Ël tentaviv ëd Napoleon ëd conquista dl'Euròpa a l'ha mnà a la mòrt an sij camp ëd bataja doi milion ëd Fransèis; d'àutri doi milion a son mòrt për difende l'indipendensa ëd sò pais.
Napoleon e Turin
Napoleon a l'é ëdcò passà da Turin: soa prima vìsita a l'é dël novèmber 1797, òspit dl'ambassador fransèis Miot. A l'é peui torna passà a j'8 ëd luj 1805, an rintrand da Milan anté che a l'era stàit ancoronà re d'Italia.
A l'é stàit chiel ch'a l'ha vorsù fé tiré su ël pont ëd piassa Vitòrio.
Napoleon e la matemàtica
Napoleon a l'avia un grand rispet për la matemàtica e ij matemàtich, e chiel-midem as amusava an costa dissiplin-a. A-i é ëdcò un teorema che a pòrta sò nòm.
Costrussion
Napoleon a l'ha fàit fabriché la stra dla Gran Curnis, an Còsta Asura.
A pòrto sò nòm
🇫🇮
Moscoso, Pazos de Borbén
San Paio ëd Moscoso a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Pazos de Borbén. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 474 abitant (257 fomne e 217 òm), distribuì an 3 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Imre Kertész
Scritor an lenga ungherèisa.
Imre Kertész a l'é nassù a Bùdapest ai 9 ëd novèmber dël 1929 e a l'é mòrt amblessì dël 31 mars 2016.
Dël 2002 a l'é stàit ansignì dël Premi Nobel për la Literatura.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Saint-André (Gers)
Saint-André a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 5,58 km², con 76 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 13 ab/km².
🇫🇮
Gémigny
Gémigny a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sénter, ant ël dipartiment Loiret. A së stend për n'aira ëd 14,5 km², con 145 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 10 ab/km².
🇫🇮
Ansac-sur-Vienne
Ansac-sur-Vienne a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Poitou-Charentes, ant ël dipartiment ëd Charente. A së stend për na surfassa ëd 30,79 km², con 852 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 27 ab/km².
🇫🇮
Germigny-des-Prés
Germigny-des-Prés a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sénter, ant ël dipartiment Loiret. A së stend për n'aira ëd 9,72 km², con 457 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 47 ab/km².
🇫🇮
Sman-a
Orìgin dël sistema a 7 dì
Ant l'antich Egit la giornà a l'era già dividùa an 24 ore, che però as ciamavo nen për nùmer com al dì d'ancheuj, ma col nòm d'un dij còrp celest che j'egissian a conossìo. Sti còrp celest a j'ero antra set, ordinà a calé për lontanansa da 'nt la Tèra (conforma a lòn ch'a chërdìo lor dle distanse celeste):
Sòn a dava 'l sistema 'd numerassion dj'ore dla sman-a che a së s-ciàira ant la tàola ambelessì a la man drita. thumbnail|sinistra|L'imperator Costantin, ch'a l'ha sernù la sman-a ëd 7 dì coma sistema ufissial dl'Imperi Roman Coma ch'a së s-ciàira ambelessì la sequensa dij nòm dij di dla sman-a a l'era peui mach cola dle prime ore dël dì. Ës sistema ëd denominassion dij dì dla sman-a a l'é rintrà ant le costume roman-e già dij temp d'August, ëmnà dai legionari ch'a l'avìo fàit servissi an Egit. A l'é mai stàit contrastà da j'autorità imperiaj, ma gnanca arconossù an gnun-a manera, fin che l'arconossiment a l'ha dajlo Costantin, dël 321 dGC.
Evolussion dël sistema
Ës sistema a sarà peui anco' modificà da la Cristianità, che an vàire pòst (comprèisa la cultura piemontèisa) a lasserà nen che la Dumìnica (pr'esempi) a resta con na denominassion pagan-a (e midem për ël Saba, che a pijerà 'l nòm da 'nt la festa ebràica). Sòn però a l'é nen rivà daspërtut, e contut ch'a sio sempe stàit cristian 'cò lor, j'anglèis as ten-o sò Dì dël Sol (Sun-day) e dì 'd Saturn (Saturn-day).