cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carlo Abarth
Dël 1955 Abarth a l'ha fàit l'elaborassion ëd na Fiat 600, për avejne na cita sportiva, la "750GT" che a l'é dventà 'l cit bisó dla fàbrica an vagnand la "mila mija" e Monza. Ël midem arzultà a l'é peui ruvà dël 1958, quand sle Fiat 500, elaborà dai carossé Zagato e Pininfarina, Abarth a l'ha decidù 'd buté soe man. L'arzultà a l'é stàit la surtìa dla prima vera 500 Abarth, con n'impiant ëd dëscàrich Abarth e ëd carburator Weber; a costa mira Abarth a l'ha fàit n'acòrd con Vittorio Valletta: për minca recòrd o vitòria dla 500 Abarth, FIAT a l'avrìa dàit un premi an sòld.
Specialisasse an elaborassion sportive për modej FIAT e ant la costrussion, a tòch limità, ëd viture "grantorism", dël 1971 a l'ha vendù soa asienda a la Fiat turinèisa.
Borgorose
🇫🇮
Region ëd Murcia
right|120px La Region ëd Murcia (Región de Murcia an ëspagneul) a l'é un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.
A l'ha na surfassa d'11.313 km2 e a conta anviron 1.392.000 abitant.
La capital a l'é la sità 'd Murcia.
Geografìa
La Region ëd Murcia a resta al sud-est dë Spagna e a confin-a a òvest con l'Andalusìa, a nòrd con Castija-La Mancha, a est con la Comunità Valensian-a. A l'é bagnà a sud dal Mar Mediterani.
center|300px
Le montagne dla Murcia a son riche 'd fer, aram, piomb argentìfer.
Lenga
thumb|right|180px|Ël drapò dla Comunità Autònoma dla Region ëd Murcia La lenga ufissial a l'é lë spagneul; ant la region na vira a l'era ancor spantià ël dialet mursian, na parlada dlë spagneul ch'al di d'ancheuj as deuvra squasi pi nen.
Stòria
A l'é stàita ël prim possediment dij cartaginèis an Ëspagna e ij roman a l'han butala ant l'Hispania Tarraconensis.
Sota ij mòro la provinsa a l'era conossùa tanme Todmír e a comprendìa, conforma a Edrisi, le sità 'd Murcia, Orihuela, Cartagena, Lorca, Mula e Chinchilla.
Ël regn ëd Murcia, dventà indipendent na vira drocà j'Omayyad, a comprendìa col che al di d'ancheuj a l'é Albacete, an dzorpì 'd Murcia. A l'é dventà soget a la coron-a 'd Castija dël sécol ch'a fa XIII.
Anliure esterne
🇫🇮
Chérêt
Chérêt a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 3,71 km², con 131 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 35 ab/km².
🇫🇮
Castel ëd Véres
thumb|right|200px|Ël castel Ël castel ëd Véres as treuva an Val d'Osta, ant la comun-a ëd Verrès, postà ansima a 'n brich ëd ròca ch'a dòmina ël borgh lì-sota. A l'é 'l model precis dla ca fòrt dl'Età ëd mes ch'a antìssipa 'l model arnassimental.
A l'é stàit costruì da Iblet ëd Challant dal 1372 al 1390. Dël 1536 Renà ëd Challant a l'ha giontaje d'àutre euvre ëd difèisa.
Stellanello
Stellanello (Stenanelo an lìgur) a l'é un comun dla Liguria d' 854 abitant, an provincia ëd Savon-a.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Claudio Cavallo (dal 06/06/2016).
Faugères
44.47556°N, 4.13639°W
Faugères a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 5,99 km², con 101 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 16 ab/km².
🇫🇮
Castelborgh brut
Ël vin Castelborgh brut as prodov ant la comun-a ëd Nèive an provinsa ëd Coni.
A l'é në spumant métod Charmat. Ël nòm a arcòrda ij cont Castelborgh, che a l'avìo ancaminà le prime cantin-e ant ël 1850, con l'agiut dël fransèis Oudart.
🇫🇮
Lenga Keapara
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=khz
Hohendorf
Hohendorf a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Ostvorpommern, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
A aparten a l'aministrassion ëd Am Peenestrom.
Kurtinig an der Weinstraße
right|140px Kurtinig an der Weinstraße (Cortina sulla strada del vino për j'italian) a l'é un comun ëd 595 abitant dla provincia ëd Bolsan (Region Autònoma Trentin-Sud Tiròl).
Rosalìa
La famija ëd Rosalìa a l'é ruinasse séghit a na cospirassion contra ël tròno da part ëd la noblëssa, a la qual a l'avìa partissipà ëdcò sò pare: ël cont a l'é stàit massà e a la famija a l'han gavaje tut lòn ch'a l'avìa. L'arvira strompà dël 1161, Rosalìa a l'é consacrasse dël tut a Gesù, mnand na vita d'armita ant un cròt dël mont Pelerin, anté ch'a l'é mòrta ai 4 dë stèmber 1166.
Kurtinig an der Weinstraße
Popolassion
Ël 68,92 % dj'abitant ëd Kurtinig a.d.W. a l'é 'd lenga tedesca, ël 30,55 % a l'é 'd lenga italian-a, ël 0,53 % a l'é 'd lenga ladin-a.
Rosalìa
La venerassion
La venerassion për Rosalìa a armonta al sécol ch'a fa XVII, cand ai 15 ëd luj 1625 un cassador a artreuva për asar, an na nicia ant la montagna, ij sò òss. Dël midem ann, un brut anfluss a colpiss Palerm; j'arlichie a son portà an procission ant le contrà dla sità, e l'epidemìa a chita dun-a. 🇫🇮
Kurtinig an der Weinstraße
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Walter Giacomozzi (dal 9/05/2005).
Anliure esterne
🇫🇮
Lenga Kurti
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kurti ò Kurti a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Papua Neuva Guinea.
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kurti a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ktm
🇫🇮
Lenga Bwela
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Bwela a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bwl
Castlengh
Ël vin Castlengh as prodov ant la comun-a ëd Nissa Monfrà an provinsa d'Ast.
A peul soporté fin a 10 agn d'anvejament.
🇫🇮
Lenga fransèisa
Pais andoa a l'é parlà
La lenga fransèisa ò fransèis a l'é parlà dzortut an Fransa, ma ëdcò an Svìssera, an Belgi, an Canadà e an vàire dle veje colònie dla Fransa ant l'Àfrica.
Stòria e literatura
La literatura an fransèis a l'ha sò achit ant ij Sarament dë Strasborgh, dl'842.
L'euvra ëd fissassion ëd la lenga a l'é ancaminà dël sécol ch'a fa XVI con Malherbe.
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël fransèis a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Cut Knife Airport
Ël Cut Knife Airport a l'é n'aeropòrt localisà a Cut Knife, Saskatchewan, Canadà. Sò còdes aeropòrt ICAO a l'é CKU4.
Somede, As Pontes de García Rodríguez
San Mamede ëd Somede a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d' As Pontes de García Rodríguez. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 49 abitant (23 fomne e 26 òm), distribuì an 17 categorìe ëd popolassion.
🇫🇮
Barcala, A Baña
San Xoán ëd Barcala a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dla Baña. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 234 abitant (114 òm e 120 fomne) distribuì an 6 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Fontenla, Ponteareas
San Mamede ëd Fontenla a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Ponteareas. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 288 abitant (152 fomne e 136 òm), distribuì an 9 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Lenga Beele
Lenga Beele
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Beele o Beele a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Beele a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Félines (Ardèche)
45.3175°N, 4.72917°W
Félines a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 14 km², con 1106 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 79 ab/km².
🇫🇮
Gonepteryx cleopatra
Descrission
Un-a o doe generassion a l'ann. La farfala a viv fina a des o óndes meis.
Ambient
La ruva a viv an dzora a l'oliv.
Distribussion
A viv da la Liguria e da l'Emilia-Romagna an giù.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Repùblica Àraba Saharawi Democràtica
A confin-a con Maròch, Algerìa e Mauritania e a l'é bagnà da l'Océan Atlàntich.
La capital a l'é El Ayun, ant la part dël pais ocupà dal Maròch; la capital "ad interim" a l'é Bir Lehlu, ma 'l govern an esili a sta a Tindouf, an Algerìa.
A l'ha na surfassa ëd 266.000 km² e a conta anviron 270.000 abitant.
Anté ch'as treuva
300px|center
Stòria moderna
Ël Sahara Ossidental a l'é stàit una colònia dla Spagna fin al 1976.
Verdes, Coristanco
Santo Adrán ëd Verdes a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Coristanco. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 93 abitant (48 fomne e 45 òm) distribuì an 3 grup ëd popolassion.
Repùblica Àraba Saharawi Democràtica
Stòria moderna
Quand che la Spagna a l'é ritirase, ël Maròch a l'ha ocupà ij doi ters dël pais, a nòrd, e la Mauritania la part pi a sud.
Verdes, Coristanco
🇫🇮
Repùblica Àraba Saharawi Democràtica
Stòria moderna
Dël 1979 la Mauritania a l'é ritirase dal Sahara e 'l Maròch a l'ha ocupà n'àutra part dël pais.
Organisassion polìtica
La Repùblica Àraba Saharawi Democràtica a l'é stàita arconossua da vàjre pais ëd l'Àfrica e dl'América latin-a e a fa part ëd l'Union African-a.
Ël president a l'é Mohamed Abdelaziz (dal 1976).
Ël prim ministr a l'é Abdelkader Taleb Oumar (dal 2003).
🇫🇮
Gommerville (Eure-et-Loir)
🇫🇮
Theodor Herzl
Nassù dël 1860 e mòrt dël 1904, a l'é 'l pare dël sionism polìtich. Durant ël prim congress sionista ëd Basilea dël 1897 a dventa ël prim pressident ëd l'Organisassion sionista.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Lenga furlan-a
Pais an dova a l'é parlà
La lenga furlan-a o furlan a l'é parlà dzortut an Friul-Venessia Giulia, val a dì an Italia.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël furlan a peul esse:<BR> <BR>
Borgo Velino
Borgo Velino a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Rieti, con sirca 919 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 17 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 54 ab/km quadrà. A confin-a con Antrodoco, Castel Sant'Angelo, Cittaducale, Fiamignano, Micigliano, Petrella Salto.
🇫🇮
Lenga furlan-a
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=fur
Castel d'Issogne
thumb|right|200px|Ël castel Ël castel d'Issogne as treuva an Val d'Osta, ant la comun-a d'Issogne.
Stòria
Bandonà apress la rassìa dël 1333 da part ëd jë sgnor ëd Véres, la tor dël vësco d'Osta a l'é stàita anfeodà a Iblet ëd Challant ch'a l'ha trasformà la strutura primitiva an n'eleganta residensa da sgnor, che dël 1414 a l'é stàita digna d'ospité l'imperator Sigismond.
Ël mérit d'avèj alvà ël castel a sò pì grand ësplendor a l'é ëd Giòrs ëd Challant prima e Renà ëd Challant peui. Giòrs ëd Challant a l'ha arcostruilo vers ël 1489 tanme ca ëd vilegiadura. A l'ha faje buté na caterva ëd detaj artìstich: ij fresch a le muraje, la bela pòrta a ogiva, le fnestre a crosiera, l'eleganta fontan-a an mes a la cort.
Apress dle desen-e d'agn d'abandon, ël castel a l'é stàit arportà a lë splendor antich dal pitor e colessionista Vittorio Avondo. 🇫🇮
Lenga Bwa
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Bwa o Bwa a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Bwa a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bww
Lenga Leipon
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Leipon ò Leipon a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Papua Neuva Guinea.
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Leipon a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lek
🇫🇮
Lenga Wambule
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Wambule o Wambule a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Nepal.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Wambule a peul esse:<BR> <BR>
Damyns Hall Aerodrome
Ël Damyns Hall Aerodrome a l'é n'aeropòrt localisà a Upminster, Distret Londinèis ëd Havering, Londra Granda, Anghiltèra, Regn Unì.
Lenga Wambule
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=wme
Lenga Motu
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Motu o Motu a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Galileo Galilei
thumb|right|220px|Galileo Galilei thumb|220px| Galileo Galilei, soèns ciamà mach con sò nòm Galileo, a l'era un matemàtich, fìsich e astrònom, dont ël travaj a l'é stàit amportant ëdcò për la stòria dla filosofìa.
La famija
Galilei a l'era nassù a Pisa ël 15 ëd fërvé dël 1564 an na famija nòbil ma ampoverìa. A l'era fieul ëd Vincenzo, mùsich e teòrich musical fiorentin ch'a l'avìa ëdcò na preparassion matemàtica, e ëd Giula Ammannati. Për dle dificoltà finansiarie, monsù Vincenzo a l'avìa dovù duverté n'atività comersial, tramudand da Firense a Pisa; la famija a l'é peui tornà a Firense dël 1574.
Palass ëd j'Òje
miniatura|sinistra Ël Palass dël senà, ëd sòlit ciamà Palass ëd j'Òje, a l'é la ca dla comun-a ëd Palerm. A resta an piassa Pretoria. A l'é stàit tirà su dël 1463, miraco anté ch'a-i era un vej palass aragonèis. A l'é stàit slargà e restaurà vàire vire ant ij sécoj XVI, XVII e XIX fin-a al 1823.
Galileo Galilei
La formassion
A Firense Galilei a l'ha arseivù soa prima educassion ëd tipo umanìstich literari e religios al monasté ëd Vallombrosa a Firense, anté ch'a l'ha studià grech, latin e lògica. Ij sò prim anteresse a son ëstàit për la pitura e la mùsica. An efet Galilei a dissegnava assè bin e a amprendrà a soné l'òrgo e la fluta.
Palass ëd j'Òje
As presenta con na fassada amponenta an sla qual a seurto la statua ëd Santa Rosalìa dël sécol ch'a fa XVII, atribuìa a Carlo d'Aprile, e l'òja an màrmol an sël porton, euvra ëd Salvatore Valenti. Dle plache comemorative a memòrio dj'aveniment ëstòrich e locaj dël passà.
Antra j'euvre d'art significative goernà a l'anterior, ant l'intrada a-i son ij fresch ëd Concc (sécol ch'a fa XVI), ël pressios portal baròch d'Amato (sécol ch'a fa XVII) e na scoltura funeraria an màrmol ch'a l'é bel fé ch'a armonta a l'época roman-a. Da armarché ancora la scoltura alegòrica dël Geni ëd Palerm an slë scalon grand e le sale dle Làpide, Giàuna e ëd Garibaldi. Dal pogieul ëd costa-sì ël condotié a l'é adressasse a la furfa ëd Palerm ai 30 ëd maj 1860.
🇫🇮
Galileo Galilei
La formassion
Dël 1581 sò pare a l'ha falo anscrive a la facoltà ëd medzin-a dl'Università ëd Pisa. Ma Galilei a l'era pa anteressà a costi studi e a l'ha nen livraje. Nopà, a l'ha ancaminà a ocupesse ëd matemàtica, sota la tùa ëd n'amis dla famija, Ostilio Ricci, ch'a l'era stàit dissìpol ëd Tartaja. A l'ha ëdcò ancaminà a anteressesse a j'osservassion fìsiche, dëscoatand dël 1583 l'isocronìa djë sbalansament dël pèndol.
Tornà a Firense dël 1585, a l'ha passà quatr agn an famija, sensa fé 'n mësté precis, ma a l'ha sërcà d'amelioré e aprofondì soa coltura literaria e matemàtica.
Lenga Deno
Lenga Deno
Galileo Galilei
La formassion
Dël 1588 a l'ha tnù a l'Academia fiorentin-a doe lession an Sla forma, leu e grandëssa ëd l'infern ëd Dante. Antratant a ancaminava a scrive dij travaj ëd matemàtica anfluensà da le leture d'Archimede.
Lenga Deno
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Deno o Deno a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Deno a peul esse:<BR> <BR>
Galileo Galilei
Ël perìod pisan
Su arcesta dël marchèis Guidubald dël Mont ëd Pésaro, dël 1588 a l'ha scrivù un tratà an sël sènter ëd gravità ant ij sòlid. Mersì a sòn, dël 1589 ël granduca Ferdinand I ëd Toscan-a a l'ha assignaje për tre agn n'ansegnament ëd matemàtica a l'Università 'd Pisa.
Lenga Deno
Classificassion
<BR>
Galileo Galilei
Ël perìod padoan
Galilei a l'é restà a Pisa findi al 1592, cand a l'ha otnù un pòst ëd letor ëd Matemàtica, pagà un pòch mej, për mostré mecànica a l'Università ëd Pàdoa, anté ch'a l'é restà fin-a al 1610.
A Pàdoa Galilei a l'ha coltivà ëd relassion drùe con l'ambient padoan e venessian e a l'ha mnà vàire arserche sientìfiche. Dël 1640 a scrivrà che costi disdeut agn a son ëstàit ij pi bej ëd soa vita.
Lenga Deno
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=dbb
Galileo Galilei
Ël perìod padoan
An cost perìod a l'é vnù amis ëd Paolo Sarpi e con chiel a l'ha avù na corëspondensa an sël problema dël robatament dij còrp ant lë spassi. A l'ha ëdcò rancontrà Gian Domenico Campanella.
Tanme professor ëd matemàtica, a smonìa ëdcò ël sistema ëd Tolomé, dont a l'ha fàit d'ampie tratassion sia ant le lession che an n'euvra dël 1597. Tutun, an soa corëspondensa as mostrava giumaj convinciù dla vrità dël sistema copernican.
Soa publicassion pì conossùa d'ës perìod-sì a l'é lë scartari Le operazioni del compasso metrico militare dël 1606.
Ij fieuj
A Pàdoa Galilei a parlava con Marina Gamba, ma a la chitrà cand a tramudërà torna a Firense. Da soa relassion a son nassuje Virginia dël 1600, Livia dël 1601 e Vincenzo dël 1606.
La montà ëd soa nomea
J'arzultà ëd soe osservassion astronòmiche a son ëstàit dun-a comunicà da Galilei ant ël Sidereus Nuncius, livrà dë stampé ai 12 ëd mars 1610. Malgré vàire crìtiche, la vrità ëd soe dëscuverte a l'é amponusse an pressa: për sòn a l'é stàit determinant l'arconossiment ëd Kepler, astrònom a la cort ëd Vien-a, e dij matemàtich dël Colege roman, ël pì amportant anstitù sientìfich dij gesuita. A l'é parèj che Galilei a l'é vnù arnomà an Euròpa.
L'artorn a Firense
Ant ël Sidereus Nuncius Galilei a l'avìa fortì soa divossion ai granduca ëd Toscan-a an ciamand pianeta mediceo ij quatr satélit ëd Gieuv da chiel dëscoatà. Ant ël giugn 1610 ël granduca Còsim II dij Médici a l'ha deliberà d'angagelo tanme matemàtich primari a l'Università 'd Pisa, sensa l'obligassion ëd fé lession nì d'abité an cola sità, e tanme filòsof dël serenìssim granduca. A l'ha assignaje na pension ëd mila scu l'ann.
Sò tramud a Firense dlë stèmber 1610 a përmëtrà a Galilei d'arzòlve sò problema finansiari e dë spende tut sò temp ant l'arserca sientìfica e ij debà filosòfich.
Dël 1611 ël prinsi Federico Cesi a l'ha ciamalo a fé part ëd l'Academia dij Linceo.
Le litre copernican-e e ël process dël 1616
A la prima part d'ës perìod fiorentin a armonto j'arnomà litre copernican-e, scrivùe antra 'l 1613 e ël 1615, anté che Galilei a sërca ëd dimostré l'acòrd antra la teorìa copernican-a e 'l catolicésim. Na litra a l'é adressà al beneditin Benedetto Castelli, sò dissìipol (21 dë dzèmber 1613), doe a Pietro Dini (16 ëd fërvé e 23 ëd mars 1615) e un-a a madama Cristin-a ëd Loren-a, granduchëssa ëd Toscan-a (sconda mità dël 1615). Coste litre a j'ero nen ëstàite publicà, ma a l'han motobin sircolà antra sò amis e studios.
Le denonsie contra j'ansidit galileista ëd doi duminican, Nicolò Lorini e Tommaso Caccini, a buta an brando un process dël Sant Ufissi. An na ciambrea dij 25 ëd fërvé 1616, Pàul V a diciara che la dutrin-a atribuìa a Copérnich a l'é contra a le Scriture Sacrà e donca a peul nen esse difendùa ni sostnùa. Lòn ch'a l'é stàit acetà a l'é l'ansidita tesi dël cardinal Bellarmino, visadì che la teorìa copernican-a a podìa esse dovrà tanme utiss matemàtich convenient për la descrission dij fenòmeno astronòmich, sensa però pretende d'esse vera da na mira fìsica.
Ël process a l'é finì ai 3 ëd mars 1616 con la condana d'un tratà che ël carmelitan Paolo Antonio Foscarini a l'avìa scrivù dël 1615 an sla possibilità ëd buté d'acòrd la tesi dl'imobilità dël sol e j'afermassion dël Vej Testament e con la proibission ëd tuti ij lìber ch'a fortièisso la midema posission.
Galilei a l'era andàit a Roma për sosten-e la càusa copernican-a. Chiel a l'é nen ëstàit amplicà an manera direta ant la condana, dagià che le litre copernican-e a j'ero dij papé privà e nen publicà.
Ai 26 ëd maj ël cardinal Bellarmino a anforma Galilei ëd l'arzultà dël process, e chiel a promet d'ubidì. Ma, an efet, a mantnirà ël propòsit ëd sosten-e la teorìa copernican-a e ëd mostré ch'a l'era nen an contradission con la fé catòlica.
Il saggiatore
Dël 1623 a l'é Il saggiatore, an sla natura dle comëtte, an polémica con Orazio Grassi. Ël tema a l'era vnù d'atualità con l'ariv ant ël 1618 ëd tre comëtte e pr'ij debà ch'a j'ero s-ciodune. La tesi che Galilei a sosten a l'é che le comëtte a j'ero d'aparense produvùe da l'arflession ëd la lus solar ansima a dij vapor d'adoss terestra. Costa posission a l'é falà, ma ël test a resta na ciadeuvra për soa fòrsa polémica, soa pròsa svicia e ancisiva e l'amportansa dle posission filosòfiche e metodològiche.
Ël process dël 1633
Ant ël 1630 Galilei a livra Il dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo, tolemaico e copernicano, ma a l'é mach ëd gené 1632 che a seurt ëstampà a Firense. A l'ancamin a l'avìa otnù l'aprovassion ëd l'autorità eclesiàstica, ma peui a l'é stàit proibì e Galilei a l'é stàit ciamà a Roma për sot-ponse a 'n process dël Sant Ufissi, dël 1633. Sta vira l'acusa a l'era contra 'd chiel, arprocià d'avèj nen ëscotà la difida smonuje dal cardinal Bellarmino ant ël 1616.
Galilei a riva a Roma ai 13 ëd fërvé. Ël process a l'é sarasse ai 22 ëd giugn con l'arnegassion pùblica ëd Galilei. La sentensa a l'é stàita sot-signà da set cardinaj, ma a l'é nen ëstàita ratificà dal vësco ëd Roma, 'me ch'as costumava.
La përzon formal a vita, a la qual Galilei a l'era stàit condanà, a l'é stàita cangià dlonch ant un confin al giardin dla Tërnità dij Mont, a la sede dl'ambassada dël granduca. Ai 6 ëd luj a l'ha podù parte për Sien-a, anté ch'a l'é stàit për vàire mèis a ca dl'arsivësco Ascanio Piccolomini, sò amis e amirator. Dlë dzèmber 1633 a l'é tornà a soa ca a Firense, na vilëtta a Arcetri davzin al convent anté ch'a stasìo soe fije monie Virginia e Livia.
A podìa arsèive dle vìsite (antra ij sò visitador a-i é staje ël poeta Milton), ma mach dël 1639 a l'é stàit autorisà a ospité ël giovo Vincenzo Viviani al qual as giontrà ant l'otóber 1641 Evangelista Torricelli. Malgré sòn, ël dolor për la mòrt ëd soa fija Virginia dël 1634 e l'agravesse dle mal dla veciaja (dël 1637 a l'é vnù bòrgno dël tut e peui a l'é 'dcò dventà ciòrgn), Galilei a seghitava con costansa soe arserche sientìfiche, 'me ch'a arzulta dal rich epistolari.
Dël 1638 a l'é stàita publicà ë Lèida soa euvra ëd mecànica pì amportanta, ij Discorsi e dimostrazioni intorno a due nuove scienze.
Chermizy-Ailles
Chermizy-Ailles a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 10,95 km², con 70 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 6 ab/km².
Galileo Galilei
Ël process dël 1633
Galileo Galilei a l'é mòrt a Arcetri l' 8 ëd gené dël 1642. A l'é sotrà ant la cesa ëd Santa Cros a Firense.
Chermizy-Ailles
🇫🇮
Galileo Galilei
Soe contribussion sientìfiche
Sò but a l'era col d'arcuperé la siensa elenìstica.
La part pì sostansial ëd sò travaj a l'é soa contribussion a l'afirmesse ëd la mecànica tanme na siensa.
Alì Terme
right|140px Alì Terme a l'é un comun dla Sicilia ëd 2.598 abitant, an provincia ëd Messin-a.
Cercio, Lalín
Santiago ëd Cercio a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Lalín. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 270 abitant (135 òm e 135 fomne), distribuì an 8 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Galileo Galilei
L'anteresse për ij progress técnich
Ant j'agn padoan Galilei a frequentava soens l'arsenal ëd Venessia, un-a dle bòite pi ëd ponta dl'época, e sòn a l'ha përmëtuje d'amprende vàire nossion técniche. Chiel-midem a l'ha organisà an soa ca 'd Pàdoa na cita bòita, na sòrt ëd laboratòri sientìfich. Ambelelà, con l'agiut ëd l'ovrié Marcantonio Mazzoleni, a sërcava ëd fabrichesse daspërchiel dj'angign pi precis possìbil për verifiché la validità ëd soe dëscuverte.
Alì Terme
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Lorenzo Grasso (dal 17/06/2008 -second mandà-).
Castel ëd Le-z-Amaveulle
thumb|right|200px|Ël castel Ël castel ëd Le-z-Amaveulle a l'é 'n castel a quatr tor, ca ëd vilegiadura, costruì vers ël 1350 da Ajmon ëd Challant. As treuva an Val d'Osta, ant la comun-a ëd Le-z-Amaveulle.
Galileo Galilei
L'anteresse për ij progress técnich
Ant ël 1609 Galilei a l'avìa sentù dì che doi ucialé, Lippershey e Metius, ëd fasson indipendenta a l'avìo fabricà dj'utiss për podèj sciairé dj'oget leugn; peul desse ëdcò ch'a l'abia podù procuress-ne un. Ai 3 d'ost 1609, rintrà a Pàdoa da Venessia, an ameliorand l'utiss a fàbrica sò prim telescòpi, ch'a deuvra a parte da la fin dël 1609 për fé dj'osservassion astronòmiche motobin precise.
Krummin
Krummin a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Vorpommern-Greifswald, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
Galileo Galilei
L'anteresse për ij progress técnich
Sempe an travajand ëd fasson artisanal a fabrichërà ëdcò n'ucialin për vëdde da davzin le ròbe cite, dont a l'avìa già anmaginà la possibilità dël 1610. Sòn a l'ha duvertà la stra a la microscopìa.
Castel ëd Le-z-Amaveulle
🇫🇮
Galileo Galilei
L'anteresse për ij progress técnich
A l'ha ëdcò fabricà na sòrt ëd termòmeter rudimental.
Krummin
A aparten a l'aministrassion ëd Am Peenestrom.
Galileo Galilei
Matemàtica
Galilei a butava la matemàtica al livel d'un lengage ùtil e necessari për la formolassion ëd concet fìsich tirà fòra da la sìntesi dj'osservassion e dle mzurassion.
A l'é chiel che dël 1599 a l'ha anventà ël nòm siclòid.
Vitrac-en-Viadène
Vitrac-en-Viadène a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 16,99 km², con 99 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 5 ab/km².
Galileo Galilei
Matemàtica
Vers ël 1620 a l'ha ancaminà a studié ël lans ëd tre dé.
UWB
UWB
L'UWB (Ultra Wide Band) a l'é na técnica ëd trasmission sensa fij a ampi canal, dovrà për trasmission a curt ragi (fin a 15 méter) e a àuta velossità ëd trasferiment, ëd l'órdin dij gigabit al second.
Galileo Galilei
Astronomìa
Soe contribussion a l'astronomìa a son dzortut cole dovùe a soe dëscuverte con ël telescòpi, antant che soa contribussion teòrica a l'é stàita assè limità.
Alì Terme
Arferiment
🇫🇮
Vitrac-en-Viadène
🇫🇮
Lenga galissian-a
Pais an dova a l'é parlà
La lenga galissian-a o galissian a l'é parlà dzortut an Galissia, val a dì an Spagna.
Galileo Galilei
Astronomìa
Ai 7 ëd gené dël 1610 a l'ha fàit la dëscuverta pì sorprendenta, an ës-ciairand quatr satélit ëd Gieuv: Io, Euròpa, Ganimede, Calist. An doi agn da la dëscuverta a l'ha compilà dle tàule con dle bon-e aprossimassion dj'arvolussion ëd si satélit.
Dodro, Dodro
San Xoán ëd Dodro a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Dodro. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 1.271 abitant (641 fomne e 630 òm) distribuì an 7 grup ëd popolassion.
UWB
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Testico
Testico (Testego an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 209 abitant, an provincia ëd Savon-a.
Lenga galissian-a
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël galissian a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=glg
Testico
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Lucia Moscato (dal 06/06/2016).
Anliure esterne
thumb|300px|left|Panorama 🇫🇮
Alì (omònim)
Alì a l'é 'l nòm ëd doi comun an provincia ëd Messin-a:
ALI ALI ALI ALI ALI
Flaviac
44.74833°N, 4.67472°W
Galileo Galilei
Astronomìa
A 3 bòt e 45 minute dla matin dij 28 dë dzèmber 1612, 'me ch'a arzulta da soe nòte e da l'arcostrussion dël cel fàita pì tard, Galilei a l'ha s-ciairà Netun, ma a l'ha pijalo për na stèila fissa.
Flaviac
Flaviac a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 12,98 km², con 1092 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 84 ab/km². 🇫🇮
Galileo Galilei
Astronomìa
Dël 1637 a l'ha dëscoatà le librassion cotidian-e e mensij ëd la lun-a, mach chèich mèis prima dë dventé bòrgno.
Lenga Ligenza
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Ligenza o Ligenza a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Galileo Galilei
Fìsica
Galilei a l'é ocupasse d'òtica, acùstica, termologìa. A l'ha dimostrà che la trajetòria ëd na bala tirà a l'é na paràbola. A l'era convint che la lus a l'èissa n'andi finì e a sërcava dë mzurene ël valor.
Lenga Newar
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Newar o Newar a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Nepal.<BR> <BR>
Galileo Galilei
Fìsica
A l'é ëdcò ocupasse d'angegnerìa e idràulica.
Lenga Ligenza
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Ligenza a peul esse:<BR> <BR>
Galileo Galilei
Sò angagg ant la polìtica coltural
J'arzultà contnù ant ël Sidereus Nuncius, tanme ij mont an sla Lun-a, ij satélit ëd Gieuv, la dëscomposission dla Via dël làit an na caterva dë stèile mnùe, e d'àutri otnù un pòch pì tard a bastavo pa a dimostré la vrità sientìfica dla teorìa copernican-a, ma a j'ero dle preuve indirete. Galilei a l'era convint che la continuassion ëd jë studi a l'avrìa mnà a dle dëscuverte bon-e a garantì la validità dël copernicanism, ma a pensava ëdcò che për podèj dësvlupeje ëd fasson completa a-i fussa da manca dl'apògg o almanch ëd la toleransa dle gerarchìe catòliche. Antra 'd coste l'orientament a l'era an general pòch pro al copernicanism, për l'oposission antra la tesi dl'imobilità dël sol e chèiche afermassion dël Vej Testament.
Lenga Newar
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Newar a peul esse:<BR> <BR>
Dodro, Dodro
🇫🇮
Galileo Galilei
Sò angagg ant la polìtica coltural
A-i ero però d'àutre corent convinte ch'a-i fussa pa 'd contradission. Galilei a l'ha chërdù ëd dovèj pijé part al debà, da la part ëd coste-sì. La contribussion ëd Galilei a l'é an soe litre copernican-e anté ch'a difend l'autonomìa dla siensa rëspet a la fé. Sò argoment pì original a l'é basà an sl'arconossiment che a esisto doi lengage diferent: col ordinari, insert e imprecis, e col sientìfich, rigoros e precis. Le Scriture Sacrà a son ëstàite scrivùe an col ordinari, për fesse capì da l'òm comun, e sò but a l'é nen col ëd mostré la strutura fìsica dl'univers, ma dë smon-e le vrità ch'a toco la fé e la moral. Nopà, l'anteligensa divin-a a l'ha scrivù ël lìber dla natura an dovrand ël lengage sientìfich. A l'é për sòn che ant la Bibia as treuva scrit che a l'é 'l sol a giré dantorn a la Tèra, mentre che an realtà a l'é costa-sì ch'a vira dantorn al sol.
Lenga Ligenza
Classificassion
<BR>
Corvara (BZ)
right|140px Corvara (Corvara in Badia për j'italian, Kurfar për j'alman) a l'é un comun ëd 1.266 abitant dla provincia ëd Bolsan (Region Autònoma Trentin-Sud Tiròl).
Castel ëd Fén-is
thumb|right|200px|Ël castel ëd Fén-is Ël castel ëd Fén-is a l'é stàit tirà su vers ël 1350 da Ajmon ëd Challant. Mità na ca fòrt, mità ca 'd vilegiadura, ël castel a resta an sla pian-a, davzin al pais ëd Fén-is, an Val d'Osta, dominand na porsion ëd teritòri sensa difèise naturaj. A l'é n'esempi complet d'architetura dl'età ëd mes.
Corvara (BZ)
Popolassion
thumb|right|Panorama con ël Sassongher (2665 m) Ël 91 % dij abitant ëd Corvara a l'é 'd lenga ladin-a, ël 4,58 % a l'é 'd lenga alman-a, ël 4,42 % a l'é 'd lenga italian-a.
Castel ëd Fén-is
Ël castel a l'é l'arzultà 'd vàire campagne ëd costrussion ëmnà dai Challant, ch'a l'han daje soa fisonomìa ch'i podoma s-ciairé al di d'ancheuj. Le galarìe e le stansie a l'anterior a son decorà con soen minussios: dzoratut soa cort a l'é 'n bisó, për soa forma grassiosa e ij sò fresch.
Lenga Ligenza
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lgz
Corvara (BZ)
Economìa
La pi grand arsorsa ëd Corvara a l'é 'l turism alpin e, d'invern, lë schi.
Castel ëd Fén-is
Da la sconda mità dël sécol ch'a fa XV a j'ancamin-a për ël castel un perìod ëd decadensa, e a finiss për esse bandonà. Për ël salvatagi as dev dì mersì a l'anteresse d'Alfredo d'Andrade ch'a l'ha catalo dël 1859 e, apress avèjne restaurà ij tòch pì mal butà, a l'ha fane cadò a lë stat.
Corvara (BZ)
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Pedratscher (dal 08/05/2005).
Castel ëd Fén-is
A Turin, al Valentin, a n'han fane na soa arprodussion.
Borbona
Borbona a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Rieti, con sirca 725 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 46 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 16 ab/km quadrà. A confin-a con Antrodoco, Cagnano Amiterno (AQ), Cittareale, Micigliano, Montereale (AQ), Posta.
Lenga Newar
Classificassion
<BR>
Borbona
🇫🇮
Lenga Newar
Còdes ISO
<BR>
Galileo Galilei
Sò angagg ant la polìtica coltural
Galilei a fortiss che la vrità a l'é un-a, mach che ij lengage dovrà pr'ësmon-la a son doi. Arnonsié ant ël camp sientìfich al lengage dovrà ant la Bibia a veul mach dì passé da 'n lengage men precis a un pì precis.
Lenga Ngombe
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Ngombe o Ngombe a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Ngombe a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ngc
Davidson Municipal Airport
Ël Davidson Municipal Airport a l'é n'aeropòrt localisà a Davidson, Saskatchewan, Canadà.
Sò còdes aeropòrt ICAO a l'é CJC3.
Galileo Galilei
Sò angagg ant la polìtica coltural
Cost'argomentassion, ansema a d'àutre, a l'é nen ëstàita acetà da j'autorità eclesiàstiche, miraco ëdcò përchè a j'era mancaje l'apògg dij gesuita, dont Galilei a l'avìa motobin ësperà.
Dòp dël process dël 1616, apress chèich agn ëd silensi an sla chestion, Galilei a l'ha pensà ëd podèj arpijé soa bataja cand dël 1623 a l'é stàit elegiù vësco ëd Roma Maffeo Barberini (Urban VIII), angign viv e sensìbil a j'esigense ëd la coltura.
Ël métod sientìfich
Galilei a l'era convint ëd la strutura matemàtica dl'univers, na posission ëd derivassion platònica, e dla përfession dla conossensa matemàtica. A sòn a giontava ël determinism fìsich, conforma al qual a na dàita càusa a corëspond tavòta, ant le mideme condission, n'efet determinà: mach ës presupòst a përmet d'estende le relassion dëscoatà an dij cas sìngoj a tuti ij cas possìbij, elaboranda dle teorìe generaj e antivëdend ëdcò l'avnì.
Equassion ëd Jakob Bernoulli
As ciama equassion ëd Bernoulli minca equassion diferensial dla forma, anté che a e b a son dle fonsion continue ansima a n'antërval. 🇫🇮
Castel ëd Fén-is
🇫🇮
Corvara (BZ)
Anliure esterne
thumb|right|200px|Panorama d'invern
🇫🇮
Lenga Newar
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=new
Galileo Galilei
Ël métod sientìfich
N'àutr presupòst ëd sò métod a l'é la rassionalità dël real.
Antra le tesi filosòfiche e metodològiche smonùe ant ël Saggiatore, as n'armarco dzortut tre: Antant che ant ël Sidereus nuncius a l'era l'osservassion potensià dal canucial a constituì ël moment caraterisant ëd l'arserca sientìfica, ant ël Saggiatore ës moment a l'é vist ant la sìntesi antra osservassion e matemàtica.
Galilei a s-ciairiss nen coma coste a devo combinesse antra 'd lor ma, an sot-lignand l'amportansa essensial ëd tute doe, a mostra la régola metodològica ch'a sarà considerà fondamental da la siensa moderna.
Ël Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo
Torna fiusos mersì al grand sucess otnù dal Saggiatore (Urban VIII midem as lo fasìa lese e a lo apressiava motobin), Galilei a l'ha arpijà sò programa ëd conciliassion antra copernicanism e cristianésim. Sta vira, a vorìa antërven-e ëd fasson direta ant la controversia, publicanda n'ampli debà antra 'n sostnidor dla tesi tolemàica e un ëd cola copernican-a, an manera da fé smon-e a chiel-sì ëd fasson ciàira j'argoment sientìfich che Galilei a chërdìa d'avèj a pro dël copernicanism.
A nass parèj ël Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo, ch'a peul esse considerà tanme n'euvra filosòfica-pedagògica o un tilèt programàtich.
L'ardità galilean-a
Ant l'anfluss che Galilei a l'ha avù an sla fìsica moderna as arconòsso almanch tre element essensiaj: un filosòfich, ël valor ëd l'esperiment për la conossensa; un metodològich, l'utilisassion dla matemàtica; un fenomenològich, ël concet ëd sistema d'arferiment. Për prim a l'ha capì che le propietà dlë spassi-temp a devo esse studià dovrand e confrontand dle trasformassion dij sistema d'arferiment. Soa ardità pì amportanta a l'é la serie d'esempi ëd col métod sientìfich che, apress, a l'ha dominà l'arserca sia ant la fìsica che an tute j'àutre siense sperimentaj. N'ilustrassion a n'é l'utilisassion dël pian anclinà për podèj studié, an ralentand-lo, ël moviment ëd robatament lìber. A l'é a 's métod sientìfich che a venta atribuì na bon-a part ëd la conossensa sientìfica dij sécoj apress.
Al di d'ancheuj l'ampostassion metodològica general a séghita a esse la soa.
Bardonecia
Bardonecia (Bardonescha an ossitan; Bardonecchia an italian) a l’é un comun ëd 3.194 abitant dla provincia ëd Turin ant l'àuta Valsusa. A resta a n'autëssa ëd 1312 méter, an sël ri omònim.
Leu d'anteresse coltural
thumb|right|200px|Ël ciochè dla cesa ëd Sant Ipòlit La paròchia ëd Sant Ipòlit a goerna un còro ëd bòsch dël sécol ch'a fa XIV e na vasca batesimal dël 1573. Da banda dla cesa, ël Musé Cìvich a archeuj testimonianse dla vita paisan-a e ëd papé stòrich.
Spòrt
Bardonecia a l'é n'amportanta stassion dë schi. Dël 2006 a l'ha ospità le gare ëd tàula da fiòca dij Gieugh Olìmpich Invernaj nùmer XX.
Traspòrt
Bardonecia a l'é l'ùltima stassion dël treno prima dla Fransa. La ferovìa a va an Fransa a travers dla galarìa dël Fréjus. Da Bardonecia a part ëdcò la galarìa autostradal dël Fréjus.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Chiara Rossetti (dal 2021).
Sità gemelà
Bardonecia a l'é gemelà con:
Arferiment
🇫🇮
Lenga Ponam
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Ponam ò Ponam a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Papua Neuva Guinea.
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Ponam a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Repùblica Ceca
thumb|160px|right La Repùblica Ceca (Česká republika an cech) a l'é un pais dl'Euròpa centro-oriental.
A confin-a con Slovachia, Àustria, Gërmania e Polònia.
La capital a l'é Praga.
A l'ha na surfassa ëd 78.866 km² e a conta anviron 10.300.000 abitant.
A l'é mèmber ëd l'Union Europenga.
Anté ch'as treuva
300px|center
Organisassion polìtica
Ël president dla Repùblica Ceca a l'é Miloš Zeman (dal 8 ëd mars 2013).
Ël Prim Ministr a l'é Andrej Babiš (ANO 2011, dal 6 dë dzèmber 2017).
Anliure esterne
🇫🇮
Janville (Eure-et-Loir)
Janville a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment dël Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 12,19 km², con 1697 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd ëd 139 ab/km².
Moradella
Ël vin Moradella as prodov ant la comun-a ëd Casteggio an provinsa ëd Pavìa.
Janville (Eure-et-Loir)
🇫🇮
Moradella
A l'é un vin da dessert, da bèive a fin past.
Belmonte in Sabina
Belmonte in Sabina a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Rieti, con sirca 617 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 23 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 27 ab/km quadrà. A confin-a con Longone Sabino, Rieti, Rocca Sinibalda, Torricella in Sabina.
🇫🇮
Lenga zapotec, Sierra de Juarez
Pais an dova a l'é parlà
La lenga zapotec, Sierra de Juarez o Zapotec, Sierra de Juarez a fa part ëd le lenghe oto-manguean e a l'é parlà dzortut an Méssich.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dlë Zapotec, Sierra de Juarez a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=zaa
🇫🇮
Pitt Meadows Airport
Ël Pitt Meadows Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Pitt Meadows, Columbia Britànica, Canadà.
Chéry-Chartreuve
Chéry-Chartreuve a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 13,69 km², con 309 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 22 ab/km².
🇫🇮
Viviez
Viviez a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 6,53 km², con 1502 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 230 ab/km².
🇫🇮
Fons (Ardèche)
44.58417°N, 4.34944°W
Lenga Sinaugoro
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Sinaugoro o Sinaugoro a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Fons (Ardèche)
Fons a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa ëd 4,03 km², con 264 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 65 ab/km².
Lenga Sinaugoro
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Sinaugoro a peul esse:<BR> <BR>
Lenga Geruma
Lenga Geruma
Lenga Sinaugoro
Classificassion
<BR>
Lenga Geruma
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Geruma o Geruma a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Geruma a peul esse:<BR> <BR>
Lenga Gera
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Gera o Gera a fa part dle lenghe siàdiche e a l'é parlà specialment an Nigeria.<BR> <BR>
Lenga Geruma
Classificassion
<BR>
Lenga Pagibete
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Pagibete o Pagibete a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Lenga Geruma
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gea
Lenga Sinaugoro
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=snc
Lenga galurèisa
Pais an dova a l'é parlà
La lenga galurèisa o galurèis a l'é parlà dzortut an Sardëgna.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël galurèis a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Lenga Pagibete
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Pagibete a peul esse:<BR> <BR>
Lenga galurèisa
Còdes ISO
<BR>
Lenga Pagibete
Classificassion
<BR>
Lenga galurèisa
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sdn
Lenga Pagibete
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pae
Lenga Gera
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Gera a peul esse:<BR> <BR>
Palass Abatellis
miniatura|sinistra Palass Abatellis as treuva a Palerm. A l'é stàit costruì ant j'agn 1490-1495 da Matteo Carnelivari, ant lë stil dla fin dël gòtich catalan con dj'element ëd l'Arnassensa. La residensa a l'era stàita comandà a l'architet dal pretor real ëd Palerm, Francesco Abatellis, e da soa fomna. Danegià ëd fasson greva durant la sconda guèra mondial, a l'é stàit restaurà e modificà ant ël 1954 da Carlo Scarpa.
La Galarìa regional
miniatura Al di d'ancheuj, ël palass a òspita la Galarìa regional ëd Sicilia, che a smon la pì amportanta colession sicilian-a d'euvre ëd pitura e dë scoltura, dzortut dij sécoj dal XIV al XVI. Al pian teren a-i é la session dedicà a le scolture, al prim pian la pinacoteca.
🇫🇮
Lenga Gera
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gew
Davin Lake Airport
Ël Davin Lake Airport a l'é n'aeropòrt localisà an sël Davin Lake, Saskatchewan, Canadà. Sò còdes aeropòrt ICAO a l'é CKW6.
Lenga zapotec, San Juan Guelavia
Pais an dova a l'é parlà
La lenga zapotec, San Juan Guelavia o Zapotec, San Juan Guelavia a fa part ëd le lenghe oto-manguean e a l'é parlà dzortut an Méssich.
Toirano
Toirano (Tuiràn an lìgure) a l'é un comun dla Liguria ëd 2.650 abitant, an provincia ëd Savon-a.
Lenga zapotec, San Juan Guelavia
Classìfica
Në schema ëd classìfica dlë Zapotec, San Juan Guelavia a peul esse:
Toirano
Le gròte
Toirano a l'é bin arnomà per lë soe gròte, andoa a-i son stàit tròva dij rest ëd Homo neanderthalensis e d'Ursus spelaeus.
Lenga zapotec, San Juan Guelavia
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=zab
Toirano
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianfranca Lionetti (dal 26/05/2014).
Lenga zapotec, San Juan Guelavia
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Toirano
Anliure esterne
left|thumb|200px|Na strà dël vej borgh
🇫🇮
Compeyre
Compeyre a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 10,36 km², con 492 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 47 ab/km².
🇫🇮
Lenga Lepcha
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Lepcha o Lepcha a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an India.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Lepcha a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lep
Jonathan Swift
thumb|right|200px|Jonathan Swift Scritor an lenga anglèisa.
Jonathan Swift a l'era nassù a Dublin ai 30 ëd novèmber dël 1667 e a l'é mòrt-ie ai 19 d'otóber dël 1745.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Moscà (Cigognola)
Ël vin Moscà as prodov ant la comun-a ëd Cigognola an provinsa ëd Pavìa.