cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dinastìa Giulio-Clàudia
Le conte dë Svetòni
La pì part ëd lòn ch'i soma ëd Calìgola an riva da Svetòni, ant sò lìber Vite dij dódes Céser. A sente Svetòni, l'amperador na vira a l'avìa fin-a butasse an ment dë nominé senator sò caval preferì (Incitatus). A l'avrìa daje órdin a sò esércit d'anvade la Britania për combate contra a la divinità dël mar Netun, ma peui a l'ùltima minuta a l'avrìa cambià idèja e a l'avrìa comandaje dë cheuje cuchije ant sla riviera dla Galia setentrional al pòst dë fé l'anvasion. A l'avrìa avù 'd relassion d'incest con soe seur. A l'avrìa ordinà ch'a tirèisso sù na soa statua ant ël Templi ëd Gerusalem, lòn ch'a l'avrìa 'd sigura fàit ës-ciopé n'arvira dj'ebréo, se sò amis rè Eròd a fussa nen riessù a feje cambié idèja. A l'avrìa dàit órdin dë massé dla gent an segret, e peui a l'avrìa anvitaje a palass coma se gnente a fussa. Ën s-ciairand ch'as presentavo nen a l'avrìa comentà badinand che "miraco a saran massasse". Dël 41 Calìgola a l'é stàit massà dal comandant ëd la guardia Cassio Cherea. L'ùnich element dla famija ch'a podèissa pijé sò pòst a l'era sò barba, Tiberi Clàudi Drus Neron Germànich.
Clàudi (41–54)
Soa famija a l'avìa soèns contà Clàudi coma 'n pòvre disgrassìa mes ciola. An tute le manere, almanch a lë s-ciairava nen ëd cospirassion daspërtut coma sò barba Tiberi, e a l'era nen fòra testa coma sò anvod Calìgola, e parèj a l'è trovasse a esse n'aministrator dignitos për l'imperi. A l'ha dasse da fé a fé travajé mej la burocrassìa e a l'ha daje deuit a le question colegà ai drit ëd sitadinansa e le nòmine al Senà. Dël 43 a l'ha ëdcò anandià na vira për tute l'anvasion roman-a dla Britania, e a l'ha gionta vàire provinse orientaj a l'imperi. A l'ha ordinà ch'as fèissa un pòrt anvernal për Roma, a Òstia, an manera dë podèj gestì j'aprovigionament ëd gran da 'nt j'àutre bande dl'imperi, bele che quand a fasìa brut temp.
Se soa vita ufissial a l'é stàita un sucess, cola ëd famija a l'ha daje vàire sagrin. Soa fomna Messalin-a a-j butava ij còrn; chiel a l'ha fala massé e a l'ha marià soa anvoda, Agripin-a la giovo. Chila-sì (ansema a vàire sò libèrt) a l'é trovasse a avèj un gran podèj ansima a l'amperador. A-i son vàire conte diferente rësguard a la mòrt ëd Clàudi, ma un-a dle version possìbij a l'é che a l'abia anvelenalo chila, dël 54. L'ani dapress Clàudi a l'é stàit deificà. La mòrt ëd Clàudi a l'ha dorbuje la stra al fieul d'Agripin-a, Lucio Domissi Neron, ch'a l'avìa mach 17 agn.
Neron (54–68)
Neron a l'ha goernà dal 54 al 68. Sot a sò goèrn, Neron a l'é sconcentrasse ant sla diplomassìa, ant sël comersi, e a fé chërse ël capital coltural dl'imperi. A l'ha fàit tiré sù vàire teatro e a l'ha sponsorisà ij gieugh atlétich. A l'ha vinsù na guèra rivand a na pas negossià con l'Imperi dij Part (58–63), a l'ha domà n'arvira an Britania (60–61) e a l'ha fàit monté le liure colturaj con la Grecia. Ëd Neron, però, la stòria ës viserà ëdcò coma d'un tirann e coma dl'amperador che a sonava antramentr che Roma a brusava, dël 64. N'arvira militar a l'avrìa obligalo a stërmesse. Dadnans a l'arzigh d'esse massà dal Senà a l'avrìa avù pì car massesse chiel, dël 68. Soe dariere paròle a sarìo stàite "Che artista ch'a-i meur mai ansema a mi". Dadré a tuta sta coreografìa stravirà, però, a l'é motobin belfé ch'a-i sia sta-ie dzortut na gran bataja antra Senà ch'a vorìa drissé la testa e Neron ch'a vorìa possé anco' pì anvers a na forma monàrchica bin definìa.
Eredità polìtica dla prima dinastìa
Dapress a dle biografìe tant tribulà a peul ësmijé che ij roman a në podèisso pì dl'imperi. Ma prima ròba a venta deje sò pèis a le sorgiss d'anformassion ch'i l'oma: dij temp ëd Roma antica a j'ero bon a scrive bele mach ij patrissi, visadì cola class sossial ch'a smonìa podèj polìtich tute le vire che j'amperador a slargavo 'l sò. Ch'a piorèisso miseria a l'é franch normal. Comsëssìa, antra tant sangh gram anvers a cost ò col amperador, a-i é gnun ch'a discuta 'l model polìtich amperial. As discut mach sempe se un a sia stàit un bon amperador ò pura nò. La forma 'd goèrn a la toca gnun. Dapress a sent agn d'imperi, për tant ch'a në diso, as vëdd che 's sistema a-j andava bin bele che a tuti.
Se la polìtica sentralisatris ëd Neron a fa s-ciopé vàire arvire (fin che l'amperador midem a-i bala nen le piume), a venta ëdcò buté ant ël cont che con Clàudi la person-a dl'amperador a l'é rintrà ant la religion sìvica roman-a. Dapress a chiel cola amperial a l'é giumaj n'istitussion fàita e finìa, e la lealtà dij sitadin anvers a la figura imperial a l'é giumaj un pat sacrà obligatòri, e nen mach na question dë stima a la person-a, com a-i rivava dij temp d'August. Fini-ie la dinastìa la transission polìtica ch'a l'era anandiasse sot a Céser a l'é donca andàita a bon fin, da discute a-i resto mach pì la balansa dij podèj antra l'imperator e 'j patrissi e cola antra 'l neuv imperi e le veje autonomìe locaj.
frame|right|300px|L'Imperi dij Part, al moment ëd soa màssima estension (apopré 60 aGC), ambelessì a l'é dissegnà ansima ai confin stataj modern, për arferimentËl rest ëd l'esércit për adess a peul anco' pa pianté darmagi pì che tant: a l'é spatarà ant sëj confin, e për tant che un general as arvira a-i buta sò temp për riveje a còl a l'amperador, ch'a l'ha tut sò temp për prontesse. Për gionta as anandia bele sùbit la costuma che ij parent dij generaj a resto an ostagi a la cort amperial, coma assicurassion adissional. D'arvire a-i në son, com a-i në son sempe sta-ie, ma bele che quand sot ai Flavi a-i riverà l'arvira dj'ebréo (un-a dle pì catastròfiche) a podrà mach fé dij darmagi locaj.
Contut ch'a sio motobin pì mòj an sens militar, ij German a faran motobin pes, përchè quand a rivo a demolisso tut e as men-o via tut lòn ch'a peulo pijé, nen essend anteressà a manten-e ël contròl ansima a un model ëd vita sitadin-a ch'a capisso nen. Për ten-je sota contròl j'amperador a deuvro la diplomassìa. As anandia ambelessì un programa ëd romanisassion andireta dij German, con vàire dij nòbij germànich ch'a ven-o a studié a Roma, e con vàire antervent roman ch'a l'han ël but dë possé na tribù contra l'àutra. A son ij prim moment ëd cola polìtica ëd federassion ch'i s-ciaireroma anco' për vàire sécoj.
Lenga bolyu
Pais an dova a l'é parlà
La lenga bolyu o Bolyu a fa part ëd le lenghe Austro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut an Cin-a.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Bolyu a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ply
Lenga créola anglèisa dle Bahamas
Pais andoa a l'é parlà
La lenga créola anglèisa dle Bahamas o anglèis créol dle Bahamas a fa part ëd le lenghe créole e a l'é parlà dzortut ant le Bahamas.
Classìfica
Në schema ëd classìfica ëd l'anglèis créol dle Bahamas a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bah
🇫🇮
San Pedro de Muro, Porto do Son
San Pedro ëd San Pedro de Muro a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Porto do Son. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 955 abitant (477 fomne e 478 òm) distribuì an 11 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Lagh dël Vivron
thumb|right|200px|Ël lagh, s-ciairà da 'nt la [[Sèra d'Ivrèja]] Ël lagh dël Vivron a l'é un dij lagh ch'a son formasse coma efet dël travaj dla dariera giassassion. A l'ha na surfassa ëd 5,78 chilòmeter quàder. 🇫🇮
Lenga eñepa
Classìfica
Në schema ëd classìfica ëd l'Eñepa a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pbh
🇫🇮
Gnophos furvata
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
La ruva a viv an dzora a Viburn e Biancospin. Le farfale a volo an luj-aost.
Distribussion
A viv an tuta Italia, ëd pì al setentrion.
Céltigos, Ortigueira
San Xulián ëd Céltigos a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d'Ortigueira. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 396 abitant (199 fomne e 197 òm) distribuì an 4 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Tuscania
Tuscania a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Viterb, con sirca 7.717 (Cens. 2001) abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 208,03 km², con na densità ëd popolassion ëd 37,10 ab/km². A confin-a con Arlena di Castro, Canino, Capodimonte, Marta, Montalto di Castro, Monte Romano, Piansano, Tarquinia, Tessennano, Viterb.
Não confundir com a região italiana da Toscânia (Toscana em italiano), que fica mais a norte. 🇫🇮
Chamaloc
44.79972°N, 5.38472°W
Chamaloc a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 21,89 km², con 101 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 4 ab/km².
🇫🇮
Hawkesbury (Windover Field) Airport
Ël Hawkesbury (Windover Field) Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Hawkesbury, Ontario, Canadà.
Melass
Stòria
thumb|left|230px|Na cà dël boegh vèjDël prim sécol prima 'd Crist, ij roman a l'han fàit dëstaché dal torent Er ant ël teritòri 'd Cartòs n'aquedot ch'a portava l'eva an Àich (che antlora as ciamava Aquae Statiellae) an passand për ël teritòri dë Mlass, con ën condot longh sirca 14 km, an part sota tèra e an part sospèis e dont ancheuj a n'arman-o dij pilastr an corispondensa dl'atraversament ëd la Bormia. Le prime sorgiss ch'a documento l'esistensa dl'abità dë Mlass a armonto a la fin dël sécol ch'a fa X, quand ch'ël pais a l'é nominà tanme Melacius, Melagius, Melaxus, Melazius e, con la ciara anfluensa dla parlà local, Melaz, tute forme ch'a smìo derivé da l’agetiv melaceus. Da l'Età 'd Mès Mlass a l'é stàit afidà al podèj dij vësco d'Àich, ëdcò për la donassion fàita da san Guido, vësco d'Àich dal 1034 al 1070, nà pròpi a Mlass e dissendent da jë sgnor dël pòst. Dël 1052 l'imperador Enrico III a conferma la giurisdission sël pais a la cesa d'Àich.
Hawkesbury (Windover Field) Airport
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CPD8.
Melass
Stòria
thumb|left|230px|La cesa parochial ëd San BërtroméDël sécol ch'a fa XIII a l'é vnù possediment dij marchèis dël Bòsch, ëd dissendensa aleràmica, ch'a l'han cedùlo për pòch ëd temp a la Comun-a 'd Lissandria an fasend nasse na contèisa an sij drit d'anvestidura. D'apress ël feod dë Mlass a ven a fé part dël Marcheisà ëd Monfrà. Dël 1431 Mlass a l'é assedià da le trupe milanèise 'd Fransësch Ësfòrsa. A l'inissi dël Sinchsent ël feod a l'era stàit assignà a la famija Falèt, ma ant ël cors dël sécol ij Gonsaga 'd Màntoa, duca 'd Monfrà, a concedo 'l feod a la famija Gandòlf.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Piero Luigi Pagliano (dal 26/05/2014).
Arferiment
thumb|left|300px|Ël castel medieval 🇫🇮
Guatemala
thumb|right|160px Ël Guatemala a l'é un pais dl'América central.
A confin-a con Méssich, Belize, Honduras e El Salvador e a l'é bagnà da l'Océan Pacìfich e da l'Océan Atlàntich (Mar dij Caràib).
La capital a l'é Sità ëd Guatemala.
Anté ch'as treuva
300px|center
Organisassion polìtica
Ël Guatemala (nòm ofissial: República de Guatemala) a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Álvaro Colom (sossial-democràtich, dal 2008).
Plozévet
Plozévet a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 27,29 km², con 2.838 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 104 ab/km².
🇫🇮
Lenga Penesak
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Penesak o Penesak a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Indonesia (Sumatra).<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Penesak a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pen
🇫🇮
Moncistin
right|120px Moncistin (Moncestino an italian) a l'é un comun ëd 239 abitant dla provincia ëd Lissandria.
Arferiment
🇫🇮
Renée Zellweger
thumb|right|200px|Renée Zellweger
Renée Kathleen Zellweger a l'è n'atris american-a e a l'è nà ël 25 d'avril dël 1969 a Katy, Texas, ant jë Stat Unì. A l'è intrà bastansa tard ant ël mond dlë spetàcol, an avend anans pià na laurea an Literatura Anglèisa. Apress jë studi a l'ha ancaminà a recité për la reclam e për cit film an Texas. Mach ant la sconda metà dj'Agn Novanta a taca a recité an film nen scadent, e a ven famosa për ël ròl dla mal ciapà Bridget Jones. Ant ël 2004 a l'ha arsèivù un Premi Òscar tanme pì brava atris nen protagonista për ël film Cold Mountain.
Filmografìa
🇫🇮
Phoenix dactylifera
thumb|right|Ij dàtoj thumb|right|Dàtol Hadrawi
Descrission
Costo artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Distribussion
Da finì.
Notissie
A l'é n'ìbrid. Da finì.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Palass Mansi
miniatura|sinistra Palass Mansi ëd Luca a resta an contrà Galli Tassi 43. Batì ant ël sécol ch'a fa XVII, a l'era ël palass sitadin dla famija Mansi e a l'é stàit riadatà ant ël sécol apress. La fassada esterior a l'é motobin severa, ma l'anterior a l'é spatussant e a comprend na sala da bal e na stansia nussial motobin lussuosa.
La Pinacoteca nassional
Al di d'ancheuj Palass Mansi a òspita la Pinacoteca nassional, ch'a espon dzortut dij tablò dla pitura venessian-a dël sécol ch'a fà XVI e dla pitura flamanda e fiorentin-a dël sécol ch'a fà XVIII. La pipart ëd j'euvre a ven da 'd donassion dël granduca Leopold II a la sità 'd Luca, cand costa-sì a l'é stàita ancorporà al granducà 'd Toscan-a. 🇫🇮
Bons-Tassilly
Bons-Tassilly a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. As dëstend an sna surfassa ëd 9,49 km², con 332 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 35 abitant al chilòmeter quàder. 🇫🇮
Lenga pémono
Pais andoa a l'é parlà
La lenga pémono o Pémono a fa part ëd le lenghe carib e a l'é parlà dzortut an Venessuela.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Pémono a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Pémono language
Lenga créola anglèisa dle Sea Islands
Pais andoa a l'é parlà
La lenga créola anglèisa dle Sea Islands o créol anglèis dle Sea Islands a fa part ëd le lenghe créole e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.
Lenga Vao
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Vao o Vao a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Vanuatu.<BR> <BR>
Lenga créola anglèisa dle Sea Islands
Classìfica
Në schema ëd classìfica ëd l'anglèis créol dle Sea Islands a peul esse:
Lenga Vao
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Vao a peul esse:<BR> <BR>
Lenga créola anglèisa dle Sea Islands
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gul
Lenga Vao
Classificassion
<BR>
Lenga créola anglèisa dle Sea Islands
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Lenga Vao
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=vao
Mülligen
Mülligen a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton d'Argovia, con sirca 840 abitant. A së stend për na surfassa ëd 3,16 km², con na densità ëd popolassion ëd 266 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Birmenstorf, Birr, Hausen, Lupfig, Windisch.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.
Hawkesbury Airport
Ël Hawkesbury Airport a l’é n'aeropòrt localisà an Hawkesbury, Ontario, Canadà.
El Salvador
A confin-a con Guatemala e Honduras e a l'é bagnà da l'Océan Passìfich.
A l'ha na surfassa ëd 21.040 km² e a conta anviron 6.900.000 abitant.
Anté ch'as treuva
300px|center
Organisassion polìtica
Ël president a l'é Nayib Bukele ( dal 1m ëd giugn 2019).
🇫🇮
Topeka
right|140px
Topeka a l'é la capital dël Kansas, Stat Unì d'América.
A conta 122.377 abitant.
Valentano
Valentano a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Viterb, con sirca 2.935 (Cens. 2001) abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 43,29 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 67,80 ab/km quadrà. A confin-a con Capodimonte, Cellere, Farnese, Gradoli, Ischia di Castro, Latera, Piansano, Pitigliano (GR).
Topeka
Stòria
thumb|right|200px|Lo State Capitol A l'é staita importanta për la lòta contr la segragassion dij négher.
Valentano
🇫🇮
Topeka
Stòria
🇫🇮
Martixe, Silleda
🇫🇮
Sèra d'Ivrèja
thumb|center|500px|La Sèra d'Ivrèja, s-ciairà da 'n [[Bielmont]] As ciama Sèra la formassion colinar originà da 'nt la moren-a lassà dal gran giassé che a coatava la Val d'Osta ant l'età glacial. Për sòn soa forma a l'é motobin particolar: as presenta coma na muraja drita che a cala d'aotëssa an manera regolar da j'Alp al Lagh dël Vivron.
Lenga aràbica egissian-a
Pais an dova a l'é parlà
La lenga aràbica egissian-a o aràbich egissian a fa part dle lenghe semìtiche e a l'é parlà specialment an Egit.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dl' aràbich egissian a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Lenga bugan
Pais an dova a l'é parlà
La lenga bugan o Bugan a fa part ëd le lenghe Austro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut an Cin-a.
Lenga aràbica egissian-a
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=arz
Dinastìa Flavia
La dinastìa Flavia a l'é la sconda dinastìa imperial roman-a. A l'é durà dal 69 dGC al 96 dGC.
Vespasian (69–79)
Vespasian a l'é un general motobin an gamba ch'a l'ha arseivù 'l contròl ëd la part oriental dl'imperi (visadì ëd la pì gran part dle finanse roman-e). An prinsipi a pògia Galba, ma mòrt-ie chiel a decid dë pijé 'l podej. Na vira ch'a l'é massasse Oton, Vespasian a-i la fa a buté sota contròl jë scòrte ëd gran anvernaj ëd Roma, ch'a resto an Egit. Sòn a-j da la possibilità dë bate sò ùltim rival, Viteli. Ij 20 da dzémber dël 69, ij partisan ëd Vespasian a pijo Roma e Viteli a l'é massà bele che da sò soldà. Ël dì dapress Vespasian, ch'a l'ha già 60 agn, a l'é confermà amperador dal Senà.
Lenga bugan
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Bugan a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bbh
Dinastìa Flavia
Vespasian (69–79)
A Vespasian a-j daran la colpa d'esse stàit un ditator ch'a l'ha liquidà ij podej democràtich dël Senà, ma as trata mach ëd j'ésit finaj d'un prossess ch'a l'é anandiasse bele che sot a August e dzortut sot a Tiberi. Che la posission dël Senà a la sia vnùita mach pì cola d'un nodar as ës-ciàira bele che da 'nt la datassion ëd soa ancoronassion. Ant ij papé a-i sarà sempe mach la data dël 1 ëd luj, visadì quand sò soldà a lo proclamo amperador, al pòst dij 21 dë dzémber, data dla conferma dël Senà.
Aministrassion fiscal
Për deje deuit a na situassion finansiaria malbutà Vespasian a fa chërse j'ampòste e a në buta 'd neuve. Dlë 73 as pija la qualìfica ufissial ëd Censor, e parej as treuva a podej analisé e riorganisé ij dat fiscaj ch'a detérmino j'ampòste, e che soèns a son vej ëd pì che 100 agn. Ant le cassie dlë stat parej as cumula na balansa positiva, che a ven dovrà për vàire travaj pùblich.
Aministrassion polìtica
Coma censor a manda via ij senator ch'a-j dan contra e dël midem temp a dësveujda la base étnica e polìtica dël Senà, ën slargand ël nùmer dij senator da 200 a 1.000. Squasi tuti ij neuv a rivo da fòra Roma, dzortut da 'nt l'Italia e da 'nt le provinse ossidentaj, e tuti a-j devo soa nòmina mach a chiel. As compiss parej da na mira formal col prossess che a men-a a identifiché Roma pì nen con la sità, ma pitòst con lë stat ant sò compless. S'a l'é vèira che 'l Senà a l'ha viaman manch ëd podej, a l'é 'cò vèira ch'as treuva a esse motobin pì rapresentativ ëd l'opinion pùblica dl'imperi, che nen mach ëd na sità sola. E 'cò sossì a l'ha da ess-ie, sota a tante crìtiche ch'a l'é tirasse a còl da jë scritor roman.
Aministrassion sivil
Soa a l'é la prima comission ëd l ' Amphitheatrum Flavium (Colossé); soa 'cò la costrussion d'un forum ch'a l'avìa an posission sentral un Tempi dla Pas. A treuva 'd fond ëdcò për la coltura, ën creand a Roma na càtedra ëd retòrica. L'avej slargà l'atension dël goèrn da Roma a tut l'imperi a da sò efet positiv ant le provinse, dzortut an cole ossidentaj. L'imperator a favoriss dzortut la provinsa d'Hispania (Spagna e Portugal dël dì d'ancheuj) andova pì che 300 sità e borgh a arsèivo ij drit ëd latin. As anandia con chiel na pì gran urbanisassion ëd le provinse ossidentaj, che fin-a sì a l'ero restà an condission anco' pitòst barbàriche.
Aministrassion militar
Da bon general as sagrin-a dzortut dë fé pì difendìbij ij confin. Ma a tira 'cò le consegoense polìtiche dla crisi dël 69, quand le legion a l'ero butasse a deje dapress a personalità locaj, identificand-se pì col teritòri andova a j'ero stansià che nen con lë stat. Sòn a l'era rivà dzortut për via che la gent a la fasìa 'l soldà andova a l'era nàita, e dapress a Vespasian lolì a podrà pì nen rivé: j'unità ausiliarie a ven-o fàite ëd gent foresta e mës-cià, an manera ch'a peulo pì nen dësvlupé gnun-a posission étnica. Edcò la dislocassion dij soldà a cambia, e le gran concentrassion a sparisso. Le legion a son tute spatarà e isolà l'un-a da 'nt l'àutra, për evité ch'a peulo butesse ansema ampressa daspërlor. E a-i cambia 'cò la base ëd reclutament: ij legionari a devo pì nen esse për fòrsa italian, a peulo fé 'l soldà 'cò ij sitadin dla Galia e dla provinsa d'Hispania. A l'é nen mach ël Senà a vnì pì rapresentativ ëd l'imperi ant sò compless, e per ij teritòri dël Piemont (antlora part ëd la Galia) a l'é 'l prinsipi dël servissi militar.
Tit (79–81)
Tit, ël fieul pì vej ëd Vespasian, a l'é stàit chërsù a pòsta për fé l'imperator e a l'arsèiv la pì bela educassion ch'as peula deje a na masnà 'd coj temp. A l'é stàit un bon general sota a sò pare, dont a l'ha pijait ël pòst an orient dapress a che a l'avìa faje da agiut, ëvnisend a la fin comandant ëd la Siria e dla Giudéa. Ambelessì a doma l'arvira dj'Ebréo, che a resta un-a dle question militar pì gròsse ëd coj temp-là. A divid con sò pare la dignità ëd Cònsol për vàire agn. Quand a riva al podej la gent a l'é un pòch sagrinà da soa costuma dë compagnesse con element nen vàire rispetàbij dla sossietà roman-a (ma con j'euj djë scritor patrissi sòn a peul 'cò mach vorej dì ch'a fusso ëd popolan normaj). Comsëssìa, a riess a fesse un bon nòm ampressa, ëdcò con dij provediment ëd bon-a grassia, coma arciamé da 'nt l'esili vàire person-e che sò pare a l'avìa mandà via da Roma.
Sò curt règn a resta marcà da disgrassie: dlë 79, ël Vesuvi a fa n'erussion ch'a dròca Ercolan e Pompei, dl'80 un gran feu a brusa gran part ëd Roma midema. Tant ëd soa popolarità a la fin dle fin a-j ven da soa generosità ant l'arcostrussion dapress a ste tragedie. Un dij travaj dont Tit as sent pì orgolios a l'é col dl'anfiteatr anandià da sò pare. Dl'80 a n'organisa l'inaugurassion bele che a cantié anco' duèrt, con në spitàcol motobin costos ëd 100 gladiator, spitàcol ch'as réplica për 100 dì. Tit a meur dl'81, quand a l'ha pen-a 41 agn. Al dì d'ancheuj as chërd ch'a sia mòrt ëd maladìa. A sò temp a l'é 'cò disse ch'a l'avèissa falo massé sò fradel për pijeje 'l pòst, ma ancheuj a smija na ròba campà për aria. Cola ch'a sia la rason ëd soa mòrt, la gent a piora për soa mancansa e a lo piorerà për vàire.
Domissian (81–96)
Domissian a l'é 'l fradel pì cit ëd Tit, e a në pija 'l pòst quand Tit a meur. Sot a sò règn la relassion tribulà col Senà a riva a na situassion ëd crisi. La cumulassion dij podej ëd Cònsol e Censor a l'é stàita anandià da Vespasian coma provediment straordinari, provediment che chiel a sërca dë fé vnì istitussional, ma sensa feila. Soa costuma dë mostresse an pùblich viaman pì 'd soèns con j'ansegne militar da Imperator a l'é 'n colp definitiv a la concession dl'amperador coma princeps: a Domissian a-j pias buté bin an ciàir chi ch'a comanda.
Ën avend dij rapòrt tribulà col Senà Domissian as fa un contrapèis ëd la popolassion ëd Roma. Sot a chiel as anandia la costuma dle distribussion ëd prodot a gràtis, e jë spitàcoj dël Colossé a ven-o regolar, antramentr ch'as continua 'l programa ëd travaj pùblich ëd sò pare e sò fradel. A vardé da 'nt la balansa fiscal a smija esse un bon amistrator, për tant ch'a spenda a man larga coj ch'a-j ëvniran dapress a troveran le cassie dlë stat motobin ësgnore.
Con chiel però as presenta torna l'efet dla ragnà d'intrigh e congiure ansima a la testa dj'amperador. Cheidun a pensa che sòn a sia 'cò l'efet d'esse stàit chërsù coma etern ëscond, nen destinà a goerné e che mai a l'avìa avù dj'ancàrich andipendent e na chèich pijn-a responsabilità, anans che trovesse amperador. Dl'89, chèich-còs a cambia an soa testa, dapress a l'arvira ëd Antonius Saturninus, goernator e comandant an Germania. As anandia na burà d'arest, esecussion e confische (che miraco a l'han soa part ant la situassion positiva dle finanse stataj dapress a sò règn).
An bel moment ël sospet a lassa pì fòra gnun, e fin-a la gent ëd soa famija as ësbaruva. Dël 96 a ven massà da 'n complòt organisà da la part dël Senà ch'a-j dava contra, da Stefanus (ël curator dl'eredità ëd Giulia Flavia, ch'a l'era mòrta), element dij Pretorian e bele che l'imperatriss soa fomna, Domissia Longin-a. A tuti j'efet a l'é un colp dë stat dël Senà, ma a sarìa nen stàit possibil se le repression ëd Domissian a l'avèisso nen butà ansema contra a l'amperador vàire element sossiaj diferent.
Eredità polìtica dij Flavi
thumb|300px|[[Comersi roman con l'India conforma a la descrission dël Périplo dël Mar d'Eritréa, I sécol dGC]] Ij Flavi, për tant ch'a sio nen durà vàire, a l'han salvà l'imperi. Tuti e tre a son stàit criticà dzortut për sò but ëd sentralisé viaman dë pì lë stat, ma antant soe arforme a l'han travajà e a son peui durà fin al III sécol. A son na dinastìa d'autut militar e sot a lor la posission dël Senà a ven viaman pì cita. Con lor as completa la transission da Princeps (prim sitadin) a Imperator (col ch'a comanda): podej polìtich e podej militar a ven-o bele che sinònim e la component sivil ëd la sossietà roman-a a l'ha pì gnun-a vos an capìtol.
La vitòria ëd Vespasian a l'é la prima dimostrassion che l'orient a val pì che l'ossident, ma ant sël pian polìtich sòn a l'avrà anco' nen dj'efet pràtich e la balansa dël podej a-j resterà anco' a vantagi dl'ossident. L'orient a l'ha an man la pì part dla produssion ëd gran e a contròla ël 100% dle rote comersiaj roman-e dël comersi forest. L'onda longa ch'a mnerà a la fin dël podej ossidental a l'é già antramentr ch'as àussa.
Con lor, an tute le manere, as anandia la transission da stat identificà con na sità dominanta sola (Roma), a stat coma compless ëd teritòri con parità ëd drit sivij. Për ël Piemont a son amportant përché a l'é con lor che ij sitadin roman piemontèis a arsèivo ij drit ad Latinitas e a fa un pass anans anvers a la pijn-a sitadinansa. 🇫🇮
Lislet
Lislet a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 8,2 km², con 232 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 28 ab/km².
🇫🇮
Inocybe lacera
thumb|right
Descrission
Capel fin a 5 cm, fibrilos-peilos, baross. Lamele da rosastre a rusnent sombr. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 0,5 cm, prima cortinà, da òcra a neirastr an bass për lavagi. Odor spermàtich e d'erba.
Ambient
A chërs ant ij bòsch e ant le distèise, ant ij teren sabios-crejos.
Comestibilità
A peul esse velenos.
Pluguffan
Pluguffan a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 32,06 km², con 3.238 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 101 ab/km².
🇫🇮
Riomaggiore
Riomaggiore (Rimasùu an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 1.666 abitant, an provincia dla Spessia. A l'é un dij tre comun dlë Sinch Tère.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabrizia Pecunia (dal 06/06/2016).
Sundhagen
Sundhagen a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Vorpommern-Rügen, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
A l'é mèmber e sede dl'aministrassion ëd Miltzow.
Lenga tamanaku
Pais andoa a l'é parlà
La lenga tamanaku o Tamanaku a fa part ëd le lenghe carib e a l'é parlà dzortut an Venessuela.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Tamanaku a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tmz
Lactarius citriolens
Ambient
A chërs sota latifeuje mës-cià.
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Lactarius citriolens Pouzar
Lenga Angor
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Angor o Angor a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Angor a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=agg
Euchloris smaragdaria
Descrission
Euchloris smaragdaria a l'ha na larghëssa d'ale d'apepro 27–35 mm. A-i é na generassion a l'ann con le farfale ch'a vòlo an giugn-luj e stèmber.
Ambient
Le ruve a vivo dzor Artemisia maritima e Achillea millefolium.
Distribussion
A viv an vàire region italian-e.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Ipotipòsi
L'ipotipòsi (dal grech hypotýpōsis, «sbòss», derivà da hypotypóō), a l'è na figura retòrica ch'a consist dël descrivi na persòn-a, na còsa, n'aveniment ò na situassiòn còn na tal vivassità e richëssa 'd particolar da dene squasi na rapresentassiòn visiva. 🇫🇮
Lizy
Lizy a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 3,73 km², con 200 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 53 ab/km². 🇫🇮
Lenga Burmbar
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Burmbar o Burmbar a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Vanuatu.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Burmbar a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=vrt
Bougy
Bougy a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 3,05 km², con 256 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 84 ab/km².
🇫🇮
Lenga buxinhua
Pais an dova a l'é parlà
La lenga buxinhua o Buxinhua a fa part ëd le lenghe Austro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut an Cin-a.
Rhamnus cathartica
thumb|right
Lenga buxinhua
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Buxinhua a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bxt
Rhamnus cathartica
Distribussion
Da finì.
Notissie
Da finì.
Lenga buxinhua
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Buxinhua language
Vallerano
Vallerano a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Viterb, con sirca 2.505 (Cens. 2001) abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 15,48 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 161,82 ab/km quadrà. A confin-a con Canepina, Caprarola, Carbognano, Fabrica di Roma, Soriano nel Cimino, Vignanello.
🇫🇮
Chamaret
44.39722°N, 4.86667°W
Chamaret a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 7,79 km², con 493 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 63 ab/km².
🇫🇮
Alfred Nobel
Alfred Bernhard Nobel (Stocòlma, 21 otóber 1833 – Sanremo, 10 dzèmber 1896) a l’è stàit un chimich svedeis. A l’é avosà për esse stàit l'inventor dla dinamite e ël creator dël Premi Nobel.
Dël 1867 a l’ha anventé la dinamite, an riessend a fé surbì la nitro-glicerin-a (anventà vent agn prima dal piemontèis Ascanio Sobrero), da na póer nèutra ëd fasson da podèjla manegié. Soa giudissiosa aministrassion dla dëscuerta a l’ha përmëtuje an curt temp ëd duverté imprèise e laboratòri ant vent pais anviron, dont un dij pi grand stabiliment ëd produssion an Piemont a Vian-a.
Dël novenber 1895, a l’ha sotsignà so arnomà testament, con ël qual a anstituiva coj arconossiment che ancheuj a son conossù 'me Premi Nobel. N'ann pi tard a l’é mòrt per na pèrdita 'd sangh ant ël servel ant soa ca ant la Riviera Ligurin-a, giusta a Sanremo.
🇫🇮
Pont-Aven
Pont-Aven a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 28.59 km², con 3031 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 106 ab/km².
🇫🇮
Lingòt
thumb|right|200px|La rampa elicoidala Ël Lingòt a l'era në stabiliment dla FIAT a Turin, dont costrussion a l'é ancaminà dël 1915. Quand a l'é staita duvertà dël 1923 a l'era la pì granda fàbrica dël mond. A l'ha sërà dël 1982. Al dì d'ancheuj a l'é stàit trasformà ant un compless për fere e congress, centr comersial, auditòrium e obergi.
🇫🇮
Lenga créola anglèisa d'Antigua e Barbuda
Classìfica
Në schema ëd classìfica ëd l'anglèis créol d'Antigua e Barbuda a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aig
Le Monde
right|150px Le Monde a l'é 'n giornal publicà a Paris, fondà dël 1944 da Hubert Beuve-Méry.
A l'é stampà an apopré 500.000 còpie e a ven n'éuro e otanta, an Fransa metropolitan-a.
La sossietà ëd contròl dël Monde a l'é l'LMPA (Le Monde Partenaires et Associés). L'assionista d'arferiment a l'é la Sossietà dij redator dël Monde (SRM).
Ij diretor dël Monde
🇫🇮
Lenga Palembang
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Palembang o Palembang a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Indonesia (Sumatra).
Ël còdes ISO dël Palembang a l'é stàit deprecà, e a l'é stàit fondù con la Lenga Musi.
Lenga araki
Pais andoa a l'é parlà
La lenga araki ò Araki a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Vanuatu.
Lenga Palembang
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Palembang a peul esse:<BR> <BR>
Lenga araki
Classìfica
Në schema ëd classìfica dl'Araki a peul esse:
Lenga Palembang
Classificassion
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=plm
🇫🇮
Pontormo
Pitor. Jacopo Carucci, stranomà Pontormo, a l'era nà dël 1494 a Pontormo e a l'é mòrt dël 1556 a Firense.
Vers ël 1520 a l'ha anventà un neuv ëstil espressiv fàit ëd figure slongà, ëd linie ancurvà e ëd color ciàir, ch'a trassend la pitura clàssica dl'Arnassensa e a duverta l'época dël manerism.
Dël 1525 a l'han afidaje la decorassion dla capela Capponi ant la cesa ëd Santa Felìssita a Firense. Ambelessì a l'ha realisà l'armarchèivol fresch ëd l'Anonsiassion e ël tablò dla Deposission da la cros, ch'as treuva ancor an sò pòst original.
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Barmet
Ël vin Barmet as prodov ant la comun-a ëd Donnas an Val d'Osta.
A l'é goernà an cite cantin-e naturaj, ch'a së s-ciamo Barmet, dont ël nòm.
Lenga kemiehua
Pais an dova a l'é parlà
La lenga kemiehua o Kemiehua a fa part ëd le lenghe Austro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut an Cin-a.
Barmet
🇫🇮
Lenga kemiehua
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Kemiehua a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kfj
Rocchetta di Vara
Rocchetta di Vara (A Rocheta an lìgur e dialèt spessin) a l'é un comun dla Liguria ëd 782 abitant, an provincia dla Spessia.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Riccardo Barotti (da l' 8/06/2009, second mandà dal 26/05/2014).
Lactarius intermedius
Descrission
Capel fin a 13 cm, da giàun òcra a brunastr, tachiss al disch, scasi sech al bòrd che a l'é men anrolà, pubessent peui pla, soagnà da cit scobìcoj rupì. Lamele motobin larghe, adnà un pòch decorente, crema rosastre, anrossente. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 2,5 cm, pla, da biancastra a un pòch dël midem color, motobin e finement scrobicolà. Carn ciàira. Làit bianch, angiaunent a l'aria, an sël brusch.
Ambient
A chërs sota latifeuje e conìfere.
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Lactarius intermedius (Krombholz) Berkeley & Broome
TSV 1860 Mùnich
Ël TSV 1860 München a l'é na società sportiva 'd Mùnich, an Almagna. A l'é famosa dzortut për soa squadra 'd fótbal, che al di d'ancheuj a gieuga ant la sgonda division alman-a e che ant ël passà a l'ha giugà ant la Bundesliga (la prima serie alman-a), an fasend ëd vajant derby con ël Bayern, àutra squadra dla sità.
Ant la stason 2008-09 ël TSV 1860 a l'é ruvà ant la posission ch'a fa 13 ant la sconda serie alman-a (Bundesliga Doi).
right|thumb|100px|Negòssi dël 1860 ant ël sènter ëd la sità
Stòria
Ël TSV 1860 a l'é un-a dj'associassion sportive pì veje dl'Almagna. Nassù coma Turn und Sport Verein dël 17 magg dël 1860 con ëd session ëd ginàstica e atlética. La session ëd fótbal a l'é fondasse ai 25 d'avril dël 1899, anans ëd la fondassion dël Bayern Mùnich, ancheuj la squadra bavarèisa pì famosa d'Euròpa. Ij color ëd l'associassion sportiva a son ël verd e l'òr, antramentre che coj ëd la session ëd fótbal a son ël bianch e l'asur. Ij lion ëd Mùnich as buto na divisa con maja asur e con braje e caussòt bianch, opurament a l'han na maja a righe bianche e asur, braje asur e caussòt bianch.
La squadra dij lion ëd Mùnich a l'é stàita un-a 'd cole che a l'han fondà la Bundesliga, da già che a l'é qualificasse sgonda darera al Norimberga ant l'Oberliga bavarèisa 1962-63, an fasend pa giughé al Bayern la prim edission ëd la Bundesliga che a l'ha tacà dël 1963.
Ant j'ani la sossietà a l'ha vivù moment ëd boneur ma 'dcò moment pien ëd problema. Ant j'ani '60 a son ruvà tuti ij pì grand trionf antramentre che ant j'ani '70 e 80 a-i son rivà ij problema, fin-a a la mira che dël 1982 la squadra a l'ha pa podù fé l'inscrission ai campionà dij professionista e l'ha ancaminà torna dai campionà regionaj. Ant j'ani '90 ij lion a son ruvà torna an Bundesliga an restand an cost campionà për des ani (1994 - 2004) e a son torna calà an sgonda division anté ch'as treuvo ancora adess.
left|thumb|100px|Vèj Olympia Stadion a Mùnich ant na fòto dël 2009
La sossietà a l'ha vivù ëd moment assé complicà ant j'ùltime stason. Dël 2006 a l'ha evità ëd pòch la derota, për ëd compre sbalià e për la spèisa fàita per la construssion dël neuv stadio dla sità ciamà Allianz Arena. Për boneur ij trionf ëd la squadra dij giovo, campion d'Almagna sota ij 17 agn dël 2005-06, a da dë speranse për l'avnì ëd la società che a l'ha veuja 'd vive torna ij sucess ëd j'ani '60 e '90. Ai 26 ëd magg dël 2009 a l'é stàit sërnù coma neuv pressident Rainer Beeck, che a l'ha sùbit diciarà sò angagg për arporté la squadra ant la Bundesliga ant ël 2010, për ij 150 ani dla sossietà. Coma diretor sportiv a l'é stàit confermà Stefan Reuter, ex giugador ëd Juventus e Borussia Dortmund, e coma antreneur a l'é stàit confermà Marco Kurz, ex difensor dël TSV 1860 e 'dcò dël Schalke 04.
Squadra 2011-2012
N. Giugador
1 	P 	Gábor Király 2 	D 	Antonio Rukavina 4 	D 	Kai Bülow 5 	D 	Guillermo Vallori 6 	C 	Dominik Stahl 7 	C 	Daniel Bierofka 8 	C 	Maximilian Nicu 9 	A 	Đorđe Rakić 11 	A 	Benjamin Lauth 13 	D 	Necat Aygün 14 	A 	Bobby Wood 15 	C 	Stefan Aigner 16 	A 	Daniel Jais 17 	D 	Stefan Buck 19 	C 	Sebastian Maier 20 	C 	Collin Benjamin 21 	C 	Sandro Kaiser 22 	P 	Timo Ochs 23 	D 	Benjamin Schwarz 25 	C 	Jonatan Kotzke 26 	D 	Christopher Schindler 27 	D 	Arne Feick 28 	C 	Daniel Halfar 29 	A 	Markus Ziereis 30 	P 	Vitus Eicher 31 	A 	Kevin Volland 32 	C 	Marcel Kappelmaier 34 	D 	Daniel Hofstetter 36 	D 	Philipp Steinhart
Hay River Water Aerodrome
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é CEF8.
Lenga aràbica Uzbeki
Lenga aràbica Uzbeki
Pais an dova a l'é parlà
La lenga aràbica Uzbeki o aràbich Uzbeki a fa part dle lenghe semìtiche e a l'é parlà specialment an Uzbekistan.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dl' aràbich Uzbeki a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=auz
Tanger
Tanger a l'é na sità dël Maròch setentrional con apopré un milion d'abitant.
Dal 2001 a l'é zòna franca.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Derhem Dahman. 🇫🇮
Neuenhof
Neuenhof a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton d'Argòvia, con sirca 7.751 abitant. As dëstend su na surfassa ëd 5,37 km², con na densità ëd popolassion ëd 1.443 abitant për chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Baden, Fislisbach, Killwangen, Oberrohrdorf, Wettingen, Würenlos.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Inocybe lanuginosa
thumb|right thumb|right
Descrission
Capel fin a 5 cm, scarabojà, brun motobin sombr. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 0,6 cm, lanosa, dël midem color. Carn brunastra.
Ambient
A chërs ant ij sot bòsch ùmid, a l'ha pì car le conìfere.
Comestibilità
A peul esse velenos.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Inocybe lanuginosa (Bull. : Fr.) Kummer
Barbados
thumb|right|160px Barbados a l'é un pais dij Caràib.
La capital a l'é Bridgetown.
A l'ha na surfassa ëd 430 km² e a conta anviron 280.000 abitant.
Anté ch'as treuva
300px|center
Lenga yabarana
Pais andoa a l'é parlà
La lenga yabarana o Yabarana a fa part ëd le lenghe carib e a l'é parlà dzortut an Venessuela.
Barbados
Anté ch'as treuva
Lë stat a l'é formà mach da l'omònima ìsola.
Stòria
Barbados a l'é stàit un possediment dël Regn Unì dal 1625 fin al 1966, quand a l'ha otnù l'indipendensa.
Lenga yabarana
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=yar
Barbados
Organisassion polìtica
Barbados a l'é un regn dël Commonwealth Ël president a l'é a Sandra Mason (dal 2021).
Antigua e Barbuda
thumb|right|160px Antigua e Barbuda a l'é un pais dij Caràib.
Lenga yabarana
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Barbados
Organisassion polìtica
Ël prim ministr a l'é Mia Mottley (dal 2018).
🇫🇮
Antigua e Barbuda
Anté ch'as treuva
300px|center
Logny-lès-Aubenton
Logny-lès-Aubenton a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 8,15 km², con 73 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 8 ab/km².
🇫🇮
Antigua e Barbuda
Anté ch'as treuva
Lë stat a l'é formà da le doi ìsole ëd Antigua e Barbuda e da vàjre isolòt nen abità.
Lenga yabarana
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Yabarana language
Wittenhagen
Wittenhagen a l'é un munissipi dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Vorpommern-Rügen, stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
A aparten a l'aministrassion ëd Miltzow.
Antigua e Barbuda
Stòria
Antigua e Barbuda a l'é stàit un possediment dël Regn Unì fin al 1981, quand a l'ha otnù l'indipendensa.
Organisassion polìtica
Antigua e Barbuda a l'é un regn dël Commonwealth e l'argina a l'é Elisabeta II dël Regn Unì.
Ël Prim Ministr a l'é Gaston Browne (dal 2014).
🇫🇮
Lenga Duriankere
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Duriankere a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=dbn
Vejano
Vejano a l'é na comun-a dla region Lassio, provincia ëd Viterb, con sirca 2.085 (Cens. 2001) abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 44,36 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 47,00 ab/km quadrà. A confin-a con Barbarano Romano, Bassano Romano, Blera, Canale Monterano (RM), Capranica, Oriolo Romano, Tolfa (RM).
🇫🇮
Eliss
L'eliss a l'é la curva dël pian leu dij pont pr'ij quaj a l'é costanta la soma dle distanse da doi pont fissà ciamà feu.
L'equassion cartesian-a
Pijoma n'arferiment ortogonal con ass dj'assisse la reta pr'ij feu e orìgin pont mesan dël segment determinà dai feu. Parèj ij feu a arzulto avèj coordinà F(c,0) e F'(-c,0). Ciamà P(x,y) ël pont genérich an sl'eliss, për la definission i l'oma che Dagià che a na ven l'equassion Për eliminé ij radicaj, as peul ancaminesse a isolene un: për peui elevé al quadrà: An semplificand i otnoma Sòn a përmet ëd quadré n'àutra vira e oten-e Dagià che i podoma buté mach b^2=a^2-c^2 e rivé a l'equassion An dividend ancor për a^2b^2 as oten l'equassion normal ëd l'eliss: As peul noté donca che la curva a l'é simétrica rëspet a j'ass e a l'orìgin. Peui, a resta contnùa ant ël retàngol Le doe cobie ëd segment ëd longheur a e b determinà da j'antërsession ëd l'eliss con j'ass cartesian a son dit ij semiass ëd l'eliss; ij doi segment ëd longheur 2a e 2b a son j'ass ëd l'eliss. L'orìgin O a l'é ël sènter.
Ij feu a resto an sl'ass magior; la distansa c da mincadun dij feu al sènter a l'é dita distansa focal.
Si un a buta a=b ant l'equassion ëd l'eliss a treuva l'equassion ëd la sirconferensa
Ecentrissità e equassion polar
L'ecentrissità a mzura la forma, pì o meno slongà, ëd n'eliss. A l'é definìa tanme ël rapòrt antra la distansa focal e ël semiass magior: A l'é sempe un nùmer pì cit che 1. Antlora l'equassion dl'eliss an coordinà polar a ven a avèj la forma anté che l'orìgin a l'é fissà ant un dij feu. 🇫🇮
Giovanni Cavalli
Giovanni Cavalli a l'era nà a Noara dël 1808.