cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teano
Aministrassion
thumb|right|200px|Panorama Ël sìndich a l'é Raffaele Achille Picierno (dal 15/04/2008 -second mandà-).
Arferiment
🇫🇮
Carlo Allioni
miniatura|Antërsegn ëd Carl Alion Botànich e médich. Nà a Turin ël 23 Stèmber 1728, fieul dël Médich Consejé 'd Re Vitòrio Medeo II, Carl Ludvich Alion a l'é laureàsse an Medzin-a a Turin dël 1747 e a l'é stàit amëttù al Colegi dij Médich; comensa a l'ha esercità la profession, an vagnand fin-a l'angagg ëd Protomédich ëd re Vitòrio Medeo III ëd Savòja. Tutun soa atension a l'é prest passà a le siense naturaj e dzortut a le spece vegetaj. Sò nòm an efet a l'é armemorià për sòj studi e sòj travaj ant ël camp dla botànica.
Anlev ëd Bartromé Giusep Cassa e giutant ëd Vitaliano Donati, dël 1755 a vinteset agn mach, a l'ha publicà 'l Rariorum Pedemontii stirpium, arzultà 'd sòj prim studi sistemàtich dla vegetassion dël teritòri piemontèis, andoa a l'ha armarcà dcò d'essense vegetaj che a col'época a l'ero ancor inconossùe ai botànich, dont ël pi amportant contemporani a l'era Carl von Linné.
Dël 1758 a l'ha publicà 'n tratà con ël tìtol Tractatio de milliarum origine, progressu, natura et curatione, doa a l'ha smonù j'arzultà 'd sòj studi an sle frev militar ch'a l'avìo tormentà 'l Piemont dla prima mità dël sécol.
Dël 1760 a l'é stàit nominà professor strasordinari ëd Botànica a l'Università ëd Turin, an smonent, tra 'j prim, ël sistema ëd nòm binominal anventà da Linné an Species plantarum dël 1753. Da constant sostnidor dle teorìe dël grand dot, con che a l'ha antratnù 'n frequent scangg ëd litre, a l'é stàit fin-a stranomà ël Monsù Linné 'd Piemont.
Dël 1763, apress la mòrt ëd Donati a l'é vnù Professor Ordinari e a l'é stàit nominà diretor dl'Òrt Botànich ëd Turin. Sota soa diression (durà fin-a 'l 1781 quand a l'ha ciamà e otnù l'artir dal travaj d'ansëgnant) a l'ha antrodovù tante atività d'arserca sientìfica ant l'òrt, che prima a l'era mach fàit për mostré. Peui a l'é stàit semper Diretor Primari dël Musé dë Stòria Natural e dl'Òrt Botànich, e a l'é andàit fòrt con sòj travaj d'arserca e organisassion. A l'é ocupàsse d'ardrissé le spece vegetaj e 'd chërse sò nùmer: le spece ant l'Ort an efet a son chërsùe da 317 a 4'500.
Soa euvra pi amportanta a l'é stàita la Flora Pedemontana, sive enumeratio methodica stirpium indigenarum Pedemontii, publicà dël 1785 an doi tom e 'n tom ëd figure (92 mistà ëd 221 dle spece dëscrivùe), andoa a l'ha dëscrivù le propietà médiche 'd 2'813 spece 'd piante dla landa piemontèisa, dont 237 a l'ero neuve. Ës tratà, considerà ancor ancheuj un-a dj'euvre pi amportante d'Euròpa an sla flòra, e la pi amportanta 'd Piemont, a l'ha portaje na bon-a nomea an tante nassion. Sta fondamental euvra botànica a l'é stàita furnìa da monsù Alion midem dël 1789 con la publicassion ëd Auctarium ad Floram Pedemontana andoa a gionta 150 spece e dle nòte a l'euvra originaria.
A l'é stàit un mèmber onorà ëd tante prestigiose academie europenghe, dal 1801 a l'é stàit angagià 'me prim tesoré dla Regia Academia del Siense ëd Turin.
Durant soa vita a l'ha fàit tension dcò a d'àutr camp dle siense naturaj, antëressandse a la zoologìa, a la geologìa e a lë studi ij fòssij. A l'ha fàit su n'archeujta ëd pi che ses-mila campion ëd mineraj, ròch, fòssij, d'animaj e 'd tòch d'animaj e na colession entomològica fàita d'anviron 4.200 anset. Dòp soa mòrt, a Turin ël 30 Luj 1804, la pipart d'ës material a l'é stàita vendùa e a l'é andàita perdùa.
L'Erbari
L'erbari d'Alion (fàit su da anviron 11.000 piante) dòp soa mòrt a l'é stàit catà da un ëd sòj anlev, Gioann Batista Balbis, che a l'ha guernàlo con soen, semper spartì dal sò, për nen auteré l'original.
Quand ch'a l'é mòrt Balbis, për sò testament l'erbari a l'é passà al botànich fransèis Mathieu Bonafous, un dij pi grand cultor dë stòria natural ëd col temp-là, amirator e amis d'Alion, e chiel-sì peui a l'ha consegnàlo a l'Academia d'Agraria ëd Turin.
Annone Veneto
right|140px Annone Veneto a l'é un comun dël Véneto ëd 3.933 abitant, an provincia ëd Venessia.
Carlo Allioni
Dédiche
A sò onor a l'é stàit ciamà 'I géner Allionia, che a rangrupa 'd pianta dla famija dle Nictaginacee. Sò nòm a l'é dcò gropà a vàire spece: La Sità 'd Turin a l'ha dedicà a chiel na contrà aranda Piassa Statut.
Annone Veneto
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Daniela Savian (da l' 8/06/2009).
Arferiment
🇫🇮
Plungė
Plungė ([[Media:Plunge.ogg|sgnaché sì për sente la pronunsia]]), a l'é na comun-a dla contà ëd Telšiai, ant la munissipalità dël distret ëd Telšiai. A son staje garantì ij drit ëd Magdeborgh, o drit ëd sità, ant l'ann 1792
left|300px|thumb|Palass d'Oginskiai a Plungė
🇫🇮
Ste-Anne-du-Lac Water Aerodrome
Ël Ste-Anne-du-Lac Water Aerodrome a l’é n'aeropòrt localisà a Ste-Anne-du-Lac, Québec, Canadà.
Proget Gutenberg
Dël 2006, pì che trent'agn pì tard, ël Proget Gutenberg a l'ha na disponibilità d'un total ëd pì che 19.000 euvre an vàire lenghe.
Descrission
La filosofìa dël Proget Gutenberg a l'é ëd publiché anformassion, lìber e d'àutri materiaj ch'a son disponìbij al domini pùblich.
Ambelelà as treuvo d'euvre clàssiche ëd vàire autor ëd diversi pais lìber dal drit d'autor. J'euvre a son ëscrivùe për la pì part an lenga anglèisa.
La Biblioteca dël Proget Gutenberg a l'ha tre session:
Anliure esterne
🇫🇮
Colle Sannita
Colle Sannita a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Benevènt, con sirca 3.044 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 36 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 85 ab/km quadrà. A confin-a con Baselice, Castelpagano, Castelvetere in Val Fortore, Circello, Reino, Riccia (CB), San Marco dei Cavoti.
🇫🇮
Carlo Salvioni
Carlo Salvioni, nassù a Bellinzona (Svìssera) ai 3 ëd mars dël 1858, a l'é stàit un lenghista a caval tra Eutsent e Neuvsent. A l'é mòrt a Milan ai 20 d'otober dël 1920.
Biografìa
Piantà lì jë studi ëd Meisin-a, dal 1878 al 1883 a l'ha studià lenghìstica a Lipsia, an Almagna.
Dël 1885 a l'ha otnù la lìbera docensa a Turin e peui a l'é stait professor ordinari a Pavìa.
A l'é mòrt a l'improvis dël 1920, a 62 agn.
Bever
Bever a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton dij Grison, con sirca 689 abitant. As dëstend an sna surfassa ëd 45,65 km², con na densità ëd popolassion ëd 15 abitant al chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Bergün/Bravuogn, Bivio, La Punt-Chamues-ch, Marmorera, Samedan, Sankt-Moritz, Silvaplana, Sur, Tinizong-Rona.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Valbonne
Valbonne a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd j'Alp Marìtime. As dëstend an sna surfassa ëd 18,97 km², con 12300 abitant, scond ël censiment dël 2005, con na densità ëd 648 abitant al chilòmeter quàder.
Strutura urban-a
Ël pais a l'é dissegnà a damé. Cheur dël vilage a l'é la piassa dij Pòrti, dël sécol ch'a fa XVII.
Stòria
Sò nòm a ven da vallis bona, val bon-a, anté che dël 1199 ij monio ëd Chalais a l'avìo fondà n'abassìa. Dël sécol ch'a fa XVI ij monio ëd Lérins a l'han anstalà un vilage.
Eveniment
🇫🇮
Monede Euro ëd l'Àustria
Le monede Euro ëd l'Àustria a mostro un dissègn diferent për minca taj, e a l'han n'argoment comun për minca serie ëd monede. Ij taj minor a figuro le fior tìpiche dla nassion, ij taj ëd mes a mostro dj'esempi d'architetura ch'a-i son a Vien-na, le monede dël taj pì grand a arfiguro doi personalità arnomà dl'Àustria.
Tuti ij taj a son stàit dissegnà da Josef Kaiser e a inserisso ëdcò le dódes stèile sìmbol ëd l'Euròpa e l'ann dël cònio.
Monede comemorative da 2 euro
Dël 2005 l'Àustria a l'ha emëttù na moneda comemorativa da 2 euro, an ocasion dl' aniversari ch'a fa 50 dël Tratà d'Ëstat. A mostra la signadura an sla pàgina dël tratà e la scrita "50 JAHRE STAATSVERTRAG" (50 agn dal Tratà d'Ëstat).
Saint-Julien-de-l'Herms
45.41667°N, 5.095°W
Saint-Julien-de-l'Herms a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Isère. A së stend për na surfassa ëd 9,17 km², con 111 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 12 ab/km².
🇫🇮
Lenga vaagri booli
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Vaagri Booli a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=vaa
🇫🇮
Caupenne-d’Armagnac
Caupenne-d’Armagnac a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 21,65 km², con 377 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 17 ab/km².
🇫🇮
Carlo Tagliavini
Biografìa
Professor universitari dal 1935, a l'ha mostrà ant le Università 'd Bològna, Nimega, Budapest e Pàdoa.
A l'é stait mèmber ëd vaire academie culturaj.
Euvre
Cheich tìtoj ëd soa produssion literaria:
[[Categorìa:Lenghista
Priekulė
Priekulė ([[Media:Priekule.ogg|sgnaché sì për sente la pronunsia]]), a l'é na comun-a dla contà ëd Klaipėda, ant la munissipalità dël distret ëd Klaipėda. A son staje garantì ij drit ëd Magdeborgh, o drit ëd sità, ant l'ann 1948.
Belgirà
miniatura|sinistra Belgirà (Belgirate an italian) a l’é un comun ëd 539 abitant dla provincia dël Verban-Cusi-Òssola. As truva an sla riva dël Lagh Magior.
Priekulė
🇫🇮
Belgirà
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giorgio Pollini (dal 28/05/2006).
Arferiment
🇫🇮
Le Theil-Bocage
Le Theil-Bocage a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 8,88 km², con 213 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 24 ab/km².
🇫🇮
Vanzaghello
Vanzaghello (Vanzaghèll an dialèt milanèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 5.379 abitant, ant la Sità metropolitan-a 'd Milan.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Arconte Gatti (dal 27/05/2019).
Arferiment
🇫🇮
Steen River Airport
Lë Steen River Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Steen River, Alberta, Canadà.
Vanzago
Vanzago (Vansàgh an dialèt milanèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 9.141 abitant, ant la Sità metropolitan-a 'd Milan.
Arferiment
🇫🇮
Monede Euro dël Belgi
Le monede Euro dël Belgi a mostro mach un ùnich dissègn për minca taj, con ël ritrat dël re Albert II e ël sò mònograma real (un-a A con na coron-a ansima).
Casal
Casal a l'é 'l nòm ëd tre comun piemontèis:
Monede Euro dël Belgi
La moneda a l'è stàita dissegnà da Jan Alfons Keustermans e a inseriss le dódes stèile sìmbol ëd l'Euròpa e l'ann dël cònio.
Monede comemorative da 2 euro
Ël Belgi a l'ha emëttù na moneda comemorativa da 2 euro ant ël 2005 e ant ël 2006. La moneda dël 2005 a sélebra l'Union Econòmica Belgi-Lussemborgh e a mostra ij ritrat dij doi sovran Albert II dël Belgi e Henri ëd Lussemborgh. La moneda dël 2006 a mostra l'Atomium, un dij sìmbol ëd Brussel.
🇫🇮
Lenga Fuliiru
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Fuliiru o Fuliiru a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Casal
A l'é 'cò 'l nòm ëd
Lenga Fuliiru
Classificassion
Në schema ëd classificassion dlë Fuliiru a peul esse:<BR> <BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=flr
Cusano Mutri
Cusano Mutri a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Benevènt, con sirca 4.396 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 58 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 76 ab/km quadrà. A confin-a con Cerreto Sannita, Faicchio, Gioia Sannitica (CE), Guardiaregia (CB), Piedimonte Matese (CE), Pietraroja, San Lorenzello, San Potito Sannitico (CE).
🇫🇮
Rivolussion fransèisa
thumb|right|Un manifest col mòt dla Rivolussion Rivolussion fransèisa a l'é n'espression ch'as dòvra për dì dla sequensa d'event riva-ie an Fransa antra 'l 1789 e 'l prinsipi dël 1800, quand la monarchìa a l'é drocà e la repùblica ch'a l'é vnu-ie dapress a l'ha avù vàire moment polìtich diferent, për peui rivé a l'Imperi napoleònich. Coma prossess polìtich a la ven lesùa an vàire manere, se an vàire a la considero coma 'l prinsipi formal ëd la democrassìa ossidental moderna, an vàire a vardo dzortut la violensa dël process e a në dan un giudissi motobin negativ.
Brovel e Carpignin
thumb|left|200px|La cesa ëd San Ròch a Brovel Brovel e Carpignin (Brovello-Carpugnino an italian) a l’é un comun ëd 672 abitant dla provincia dël Verban-Cusi-Òssola.
Rivolussion fransèisa
Lë s-ciòp ëd la rivolussion
Ant l'invern dël 1789 a l'avìa fàit na frèid afrosa; j'arcòlt a l'ero ruinà, la disocupassion a l'era àuta e ël tesòr real bele veuid.
Ël re Luis XVI a radun-a jë Stat Generaj ma soe discussion a men-o da gnun-e part e ant ël giugn dël 1789 ij diputà dël Ters Ëstat as separo da j'àutri e as proclamo Ciambrea Nassional. Ël re a l'ancamin as opon, ma peui a finiss për aceté la situassion; con la consenta dël re ij diputà a formo la Ciambrea Costituent: ij 9 ëd luj la monarchìa assolùa a esist pì nen. Ma re Luis a veul pijesse l'arvangia: a ciama ij sò soldà a Paris e a licensia ël ministr Necker, ch'a l'avìa consijaje la moderassion. La popolassion ëd Paris a l'é furiosa e ij 14 ëd luj a-j dà l'assàut a la Bastija an liberand-ne ij set përzoné ch'a-i ero an col moment (doi fòj, un libertin e quatr ësfaussamonede) e an tajand la testa al governador de Launay. Ël re a arciama Necker e a aceta la cocarda tricolor: ël bianch a l'era 'l color dij Borbon, ël ross e 'l bleu ij color ëd Paris.
Brovel e Carpignin
Arferiment
🇫🇮
Rivolussion fransèisa
Lë s-ciòp ëd la rivolussion
An otóber, la furfa a va a pé fin-a a Versailles e a fòrsa ël re a tramudé ant la capital: l'ancien régime a l'era giumai drocà. thumb|right|Na sàtira anglèisa contra a la Rivolussion.
Ël robaton dla monarchìa
Ai 10 d'ost 1792 as proclama la fin ëd la monarchìa. Ai 21 ëd gené 1793 ël re, condanà, a l'é ghijotinà.
Ël Teror
Ai 27 ëd luj 1793 a-i nass ël grand comità con Robespierre e Saint-Just. A ancamin-a ël perìod dël Teror.
Ël diretòri
Ai 22 d'ost 1795 a l'é aprovà na neuva constitussion, ch'a anstala ël diretòri.
Ël calendari rivolussionari
La rivolussion fransèisa a l'ha mnà a la modìfica dël calendari, për rompe con col gregorian, ch'a-i era la tëmma ch'a giutèissa con soe memòrie dij sant e soe feste religiose a goerné ant ël pòpol l'afession për ël cristianésim. Ël neuv calendari, studià e prontà da na comission sientìfica dont a fasìo part Lagrange e Lalande, a l'é stàit aprovà da la Convension ij 5 d'otóber 1793; la neuva era a l'ha ancaminà ij 22 dë stèmber 1792, di dla proclamassion dla repùblica.
Ël calendari republican a goernava ij 12 mèis, tuti ëd 30 di, dividù an tre décade, abolend le sman-e. Ij sinch di ch'a-i restavo a l'ero destinà a le feste dla Virtù, dël Geni, dël Travaj, dl'Opinion e dle Ricompense. A l'ancamin ij mèis a l'ero andicà mach con ij prim dódes nùmer; peui a l'han arseivù dij nòm derivà da j'ocupassion ch'as fasìo an coj mèis o da le condission climàtiche stagionaj ch'a-i caraterisavo:
La Rivolussion an Piemont
Coma an vàire pais d'Euròpa, la Rivolussion Fransèisa an prinsipi a ven vardà con gran speransa, peui l'andi anessionista dij fransèis e ël clima ëd guèra continua ch'a-i ven dapress a la Rivolussion a mneran vàire gent a passé torna da la part dij Savòja. Vàire marche dël temp e dl'evolussion dl'opinion pùblica piemontèisa a son restà ant j'euvre d'Ignassi Calv e ant un travaj d'autor anònim ciamà Le ridicole illusioni dell'anno IX ossia il generoso perdono.
Consegoensa direta dla Rivolussiona a sarà la sconda anession a la Fransa, ch'a l'avrà n'efet compless, ën ëmnand da na part a la demolission ëd fior d'euvre architetòniche e militar (antra j'àotre ël Fòrt dla Brunëtta a Susa, ël Fòrt ëd Bard e la Tor sìvica ëd Turin, con sò Tòr meteòrich, fàita për ëslarghé la Contrà Dòira Gròssa), e da n'àotra a-j darà al Piemont n'asset stradal e aministrativ modern. L'anession a mnerà la lenga fransèisa a vnì dominanta ant le class àote ëd Turin. Dapress a la Rivolussion an sità a-i sarà un Teatro Fransèis stàbil, e lë stil dla cultura literaria fransèisa as farà sente për vàire temp, ën rivand fin-a a toché ij romansié dla generassion ëd Luis Pietraqua e Bernardin Ferrero.
🇫🇮
Lenga Havu
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Havu o Havu a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dlë Havu a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hav
Saint-Julien-de-Raz
45.35056°N, 5.6625°W
Saint-Julien-de-Raz a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Isère. A së stend për na surfassa ëd 10,81 km², con 443 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 40 ab/km².
🇫🇮
Lenga kumhali
Pais an dova a l'é parlà
La lenga kumhali ò Kumhali a fa part ëd le lenghe indoarian-e e a l'é parlà dzortut an Nepal.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Kumhali a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kra
🇫🇮
Valdeblore
Valdeblore a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd j'Alp Marìtime. A së stend për n'aira ëd 94,16 km², con (Valdeblorois) 686 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 7 ab/km². 🇫🇮
Alberto Varvaro
Alberto Varvaro, nassù a Palerm ai 13 ëd mars dël 1934, a l'é stàit un lenghista dël Neuvsent. A l'é mòrt a Nàpoli ai 22 d'otober dël 2014.
Biografìa
A l'era laureasse a Palerm. A l'ha avù l'incàrich ëd letor a Zurigh (Svìssera) e peui col ëd professor a Nàpoli.
A l'é stait sòcio dl'Academia dla Crusca e dl'Academia Nassional dij Lincei.
Euvre
Cheich tìtoj ëd soa produssion literaria:
Blason dla sità metropolitan-a 'd Venessia
Blason dij comun dla provincia ëd Venessia
🇫🇮
Rūdiškės
Rūdiškės ([[media:Rudiskes.ogg|sgnaché sì për sente la pronunsia]]) a l'é na comun-a dla Contà ëd Vilnius, ant la munissipalità dël distret ëd Trakai. A son staje garantì ij drit ëd Magdeborgh, o drit ëd sità, ant l'ann 1958.
Sécol ch'a fa IX dGC
Coma mojen për amzuré ël passé dël temp, ël sécol ch'a fa IX dGC a resta ël sécol ch'a l'é durà dl'801 dGC al 900 dGC. thumb|200px|L'Euròpa ant sécol ch'a fa IX
Euròpa ossidentala
thumb|left|200px|Siëtta an teracheujta fàita dël sécol ch'a fa IX an Iraq. A l'é goernà ant la Freer Gallery of Art ëd lë Smithsonian Institute, a Washington, D.C.
Pì tard a l'han ciamaje "Temp Sombr"
A anandiesse da un 400 dapress a sti ann-sì, dle figure anfluente dij prim temp dl'Arnassensa a l'avrìo pijàit l'andi a definì sti temp-sì, e ij tre sécoj ch'a-i ero sta-ie anans ëd cost, coma Temp Sombr. L'espression a veul dì ch'as trata ëd temp quand a l'era dësmortasse ël lum dl'Imperi Roman d'Ossident, dapress al 476 dGC, e ën general a j'ero chità le forme d'art clàssica, ij borgh a j'ero fasse motobin pì cit e ël podèj polìtich a l'era s-ciapasse an mila tòch viaman sensa amportansa. J'entità regionaj a j'ero chërsùe fin-a a fesse stat, e fin-a imperi. Conforma a st'ipòtesi dl'Arnassensa mach la Gesia Catòlica Roman-a a l'avrìa avù un chèich podej antërnassional, limità però da le comunicassion motobin sagrinà antra region d'Euròpa. Le reste dla siviltà clàssica a sarìo mach stàite preservà dai frà catòlich ën tracopiand-je a man, ma con lòn che motobin pòca gent a l'era bon-a a lese, squasi gnun-a anformassion a sarìa stàita spantià. A coj temp-la, an efet, la pì gran part dla popolassion a j'ero ëd campagnin, e le sita roman-e a restavo mach pì dij gran drocheri. Comsëssìa, j'art corelà a la religion e la vita djë sgnor a restavo anco' vive, lòn ch'a l'avìa ëmnà a deje da vive a vàire mèistr artisan. Dij "Temp Sombr" europengh a l'é restane vàire oget, ch'as goèrno ant ij musé ëd tut ël mond.
J'art dij "Temp Sombr"
Anans tut l'art a l'era restà për via che la Gesia a la catava. Coma utiss dla liturgìa Roman-a Catòlica, vàire mila oget d'òr as fasìo anco' sempe. Cope sacrà, arlichiari, Cros, rosari, tòch dj'autar e statue dla Vèrgin e dij Sant a son sempe fasse, ën tnisend viva la produssion artìstica d'ës temp-sì. L'architetura a l'ha torna tacà a dësvijesse na frisa bele che d'ës sécol-sì. As tratava dzortut ëd tiré sù dle costrussion ëd servissi për la Gesia, e vàire castej (ij prim fait dal temp dij roman, për prima ròba coma dle mòte, dle cà fòrt ò dle tor, sensa pa gnun-a arfinidura.
Përson-e amportante
thumb|200px|right|San Clement d'Ohrid
Anvension, dëscoerte, antrodussion
🇫🇮
Sànscrit
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Sànscrit o Sànscrit a l'é na lenga mòrta che a fasìa part dle lenghe indoarian-e e a l'era parlà specialment an India. Ël Sànscrit a l'é avosà parèj dël latin e dël grech e a l'é stàit motobin dovrà për la ricostrussion dle lenghe indoeuropenghe.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=san
Contat pien
Ël contat pien (full contact an lenga anglèisa), a designa, ant jë spòrt ëd combatiment, le pràtiche ëd competission anté che buté fòra combatiment l'aversari a l'é autorisà. As parla dël prinsipi ëd competission dit dël "KO-system". Ant la bòcs anglèisa, a l'é 'l cas ëd le competission dite ëd bòcs amatorial e ëd bòcs professional.
Fecha, Santiago de Compostela
San Xoán ëd Fecha a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Santiago de Compostela. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 357 abitant (181 fomne e 176 òm) distribuì an 9 grup ëd popolassion.
Contat pien
Ansima al teritòri fransèis, la legislassion an materia dë spòrt a arcomanda:
Fecha, Santiago de Compostela
🇫🇮
Borraxeiros, Agolada
San Cristovo ëd Borraxeiros a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d'Agolada. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 378 abitant (193 fomne e 185 òm), distribuì an 18 grup ëd popolassion.
Contat pien
An pì, ël contat leger a esist pa fòra 'd Fransa, ant ël sens ëd la legislassion fransèisa: a s'agiss pitòst ëd contat mojen. Sossì a l'é na confrontassion (ciamà motobin ëd soens "middle-style" ant jë Stat Unì) andoa che le técniche a son "arlassà" sensa gnun-a arserca ëd buté fòra combatiment, a diferensa dël precombatiment anté che ij colp a son portà për da bon.
A venta nen confonde l'espression "contat pien" con l'atività full-contact (bòcs merican-a) ch'a l'é në spòrt ëd combatiment a part antrega andoa as treuvo tre forme d'oposission: ël contat leger, ël "precombatiment" ("medium-contat" ò "middle-style") e 'l "contat pien" (a bòta pien-a); a costi as peul giontesse ël semicontat (points-fighting). 🇫🇮
Borraxeiros, Agolada
🇫🇮
Valderoure
Valderoure a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd j'Alp Marìtime. A së stend për n'aira ëd 25,34 km², con 306 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 12 ab/km². 🇫🇮
Mosca
600px|center
A conta 10.470.318 abitant (2008).
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sergej Semënovič Sobjanin (dal 2010).
Sità gemelà
thumb|right|200px|Ël [[Cremlin]] Mosca a l'é gemelà con:
Anliure esterne
🇫🇮
Alì
right|140px Alì a l'é un comun dla Sicilia d' 861 abitant, an provincia ëd Messin-a.
Caussens
Caussens a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 13,27 km², con 549 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 41 ab/km².
Magnago
Magnago (Magnågu an dialèt local) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 9.278 abitant, ant la Sità metropolitan-a 'd Milan.
Sergio Salvi
Sergio Salvi, nassù a Firense ai 3 ëd luj dël 1932, a l'é në scritor e sagista dël Neuvsent. A l'ha sèmper vivù a Firense.
Magnago
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Carla Pasqualina Maria Picco (dal 07/05/2012).
Yamato (Nav)
La Yamato (大和) a l'é stàita 'na nav miltar corassà dla Marin-a imperial giaponeisa durant la Sconda guèra mondial. La nav a l'era stàita varà dël 8 d'òst 1940 ant'ij cantié ëd Kure, Hiroshima, e a l'era entrà an servissi dël 16 dzèmber 1941. La Yamato a l'é stàita fongà dël 7 avril 1945 da ij avion american con la mòrt ëd 2.375 matlòt e màch 269 ch'as son salvà. A l'era longa 263 m, so dislocament standard a l'era ëd 72.810 t. 🇫🇮.
Sergio Salvi
Euvre
Cheich tìtoj ëd soa produssion literaria:
Magnago
Arferiment
🇫🇮
Le Theil-en-Auge
Le Theil-en-Auge a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 2,76 km², con 124 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 45 ab/km².
🇫🇮
Caussens
🇫🇮
Lenga Hunde
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Hunde o Hunde a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Hunde a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hke
Alì
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Carmelo Satta (dal 17/06/2008).
Dugenta
Dugenta a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Benevènt, con sirca 2.667 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 15 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 178 ab/km quadrà. A confin-a con Castel Campagnano (CE), Frasso Telesino, Limatola, Melizzano, Sant'Agata de' Goti.
Alì
Arferiment
🇫🇮
Dugenta
🇫🇮
Lenga dhanwar (Nepal)
Pais an dova a l'é parlà
La lenga dhanwar dël Nepal ò Dhanwar dël Nepal a fa part ëd le lenghe indoarian-e e a l'é parlà dzortut an Nepal.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Dhanwar dël Nepal a peul esse:
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=dhw
🇫🇮
Gambasca
right|140px Gambasca a l’é un comun ëd 379 abitant dla provincia ëd Coni.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Erminia Zanella (da l' 8/06/2009).
Arferiment
🇫🇮
Durazzano
Durazzano a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Benevènt, con sirca 2.070 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 13 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 159 ab/km quadrà. A confin-a con Cervino (CE), Sant'Agata de' Goti, Santa Maria a Vico (CE), Valle di Maddaloni (CE).
🇫🇮
Steen Tower Airport
Lë Steen Tower Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Steen Tower, Alberta, Canadà.
Lenga Joba
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Joba o Joba a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Joba a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=job
Campagna Lupia
right|140px Campagna Lupia a l'é un comun dël Véneto ëd 6.872 abitant, an provincia ëd Venessia.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabio Livieri (dal 29/05/2007).
Arferiment
🇫🇮
Magnago (omònim)
Magnago a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:
Cazaux-d'Anglès
Cazaux-d'Anglès a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 12,6 km², con 116 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 9 ab/km².
🇫🇮
Bivio
Bivio a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël Canton dij Grison, con sirca 227 abitant. A së stend për na surfassa ëd 76,70 km², con na densità ëd popolassion ëd 3 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Avers, Bever, Marmorera, Mulegns, Sils im Engadin/Segl, Silvaplana, Soglio, Stampa, Sur.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman e italian e Rumantsch-Grischun.
🇫🇮
Saint-Just-Chaleyssin
45.58583°N, 5°W
Saint-Just-Chaleyssin a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Isère. A së stend për na surfassa ëd 13,95 km², con 2 242 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 160 ab/km².
🇫🇮
Potsdam
right|140px Potsdam a l'é na sità dla Gërmania ëd 150.000 abitant (2008).
Geografìa
thumb|400px|right La sità, 26 km a sud-òvest ëd Berlin, a l'é travërsà dal fium Havel e a presenta tuta na serie ëd lagh colegà tra lor.
Stòria
Potsdam, inissialment un cit vilagi d'orìgin slava, a ancamin-a a dventé importanta quand ch'ël Prinsi Eletor Federich Guglielm I ëd Brandeborgh, ant ël Sessent, a la soasiss come sconda residensa për soa cort, prinsipalment per soe batùe ëd cassa. Con la fondassion dël Regn ëd Prussia, ant ël 1701, Potsdam a dven sede real. Sota ël regn ëd Federich II ëd Prussia (ël Grand), la sità a ven anbelìa con palass e giardin fiamengh. La residensa pì conossùa a rësta ël Palass ëd Sanssouci (mòt fransèis ch'a significa "sensa sagrin"). A la fin dla Sconda Guèra Mondial, apress esse stàita devastà daj violent bombardament ëd la RAF, Potsdam a l'é stàita sërnùa per un-a conferensa internassional (ciamà pròpi Conferensa ëd Potsdam) ch'a l'avrìa definì ël futur ëd Berlin e dla Gërmania. A la conferensa a l'han pià part Harry Truman, Winston Churchill e Stalin.
Monument pi important
thumb|200px|right|Ël Palass Neuv a Sanssouci Ancheuj Potsdam a l'é na sità turìstica. Ij sò parch e ij sò palass a son stàit diciarà Patrimòni dl'Umanità da l'UNESCO. Tra ij pì important as arcordo ël compless ëd Sanssouci, ch'a conten ël Palass ëd Sanssouci, ël Palass dl'Orangerie (Orangerieschloss), ël Palass Neuv (Neues Palais), ij Bagn Roman (Römische Bäder), ël Palass ëd Charlottenhof e un-a Sala da tè cinèisa ( Chinesisches Teehaus). A son ëdcò arnomà ël Vej Palass ëd Sità (Altes Rathaus), ël Giardin Neuv (Neuer Garten) con ël Palass ëd Cecilienhof, sede dla Conferensa ëd Potsdam. Ël palass imperial ciamà Alter Markt a l'è andà perdù con la guèra e a-i son dij proget ëd ricostruìlo parèj ch'a l'era.
Potsdam a l'era meta d'imigrassion për via dël clima ëd toleransa religiosa: fransèis ugonòt, olandèis, boem e russ imigrà a l'han creà dle comunità ant la sità. As peulo visitè la Cesa Fransèisa (Französische Kirche), ël Quartiè Olandèis (Holländisches Viertel) e ël Quartié Russ ëd Alexandrowka.
A Potsdam a-i é ëdcò n'arnomà industria dël cinema (ant jë studi ëd Babelsberg).
Sità gemelà
Potsdam a l'é gemelà con:
Anliure esterne
🇫🇮
Šilalė
Šilalė ([[Media:Silale.ogg|sgnaché sì për sente la pronunsia]]) a l'é na comun-a dla contà ëd Tauragė, ant la munissipalità dël distret ëd Šilalė. A son staje garantì ij drit ëd Magdeborgh, o drit ëd sità, ant l'ann 1950. 🇫🇮
Steinbach (South) Airport
Lë Steinbach (South) Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Steinbach, Manitòba, Canadà.
Cora, A Estrada
San Miguel ëd Cora a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dl'Estrada. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 242 abitant (137 fomne e 115 òm), distribuì an 6 grup ëd popolassion.
🇫🇮
Casal dla Cort Cèra
miniatura|sinistra Casal dla Cort Cèra (Cäsàal dlä Cort Cèrä an dialèt local, Casale Corte Cerro an italian) a l’é un comun ëd 3.505 abitant dla provincia dël Verban-Cusi-Òssola.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Grazia Richetti (dal 26/05/2014).
Ernesto Schiaparelli
miniatura|200px|right|Ernest S-ciaparèj Egitòlogh. Ernesto Schiaparelli a l'é nassù ai Cep ëd Sota 'l 12 Luj 1856; sò pare Luis a l'era professor dë stòria antica a l'Università ëd Turin.
A l'é adotoràsse an litre, a l'ha peui soagnà sòj studi sota la guida dël grand egitòlogh Gaston Maspero a la École pratique des hautes études dla Sorbon-a 'd Paris.
A l'é stàit diretor dla Session Egissia dël Musé Archeològich nassional ëd Fiorensa dal 1881 al 1893. Dal 1894 a soa mòrt peui a l'ha dirigiù 'l Musé Egissi ëd Turin.
Dël 1907 a l'é vnù Dzorantendent dj'Antichità 'd Piemont, Valdosta e Liguria. Dal 1910 al 1927 a l'é stàit professor d'egitologìa press l'Università ëd Turin.
A l'é stàit ëdcò pressident dla Comission archeològica italian-a an Egit. Vàire academie a l'han ciamàlo 'me sòcio, dzortut l'Accademia dei Lincei e l'Academia dle Siense ëd Turin.
Sòj antëress a l'ero nen mach ant ël camp dl'egitologìa: a l'é stàit fondator dl ' Associassion nassional për la protession dij missionari italian. Grassie a sò antëress për l'emigrassion a son stàite creà l ' Opera Bonomelli për la tua dj'ovrié italian migrà dëdlà dl'Atlàntich e an Leugn Orient. Soa filantropìa a l'é stàita dimostrà dcò quand, ël 30 Otóber 1920, Ernest S-ciaparej a l'ha fità tuta la propietà dël vej manié 'd soa sità 'd nassensa, e a l'ha peui destinàlo a la paròchia: sinch agn apress la paròchia a l'é passà a avèj pien-a propietà dël castel dij Cep ëd Sota, ai pe dj'Alp Bielèis.
Ël 18 Stèmber 1924 a l'é stàit nominà regi senator, e a l'ha giurà 'l 2 Dzèmber dl'istess ann. A l'é mancà a Turin ël 14 Fërvé 1928. miniatura|right|200px|Figura dl'argin-a Nefertari da soa tomba, trovà da E. S-ciaparèj
Thury-Harcourt
Thury-Harcourt a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 4,9 km², con 1.803 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 368 ab/km².
🇫🇮
Saint-Just-de-Claix
45.07556°N, 5.28472°W
Saint-Just-de-Claix a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Isère. A së stend për na surfassa ëd 11,59 km², con 1 025 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 88 ab/km².
🇫🇮
Ceriporiopsis aneirina
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs an dzora a latifeuje, dzortut an dzora a le albre.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Ceriporiopsis aneirina (Sommerf.) Domanski
🇫🇮
Bonaduz
Bonaduz a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton dij Grison, con sirca 2.569 abitant. As dëstend su na surfassa ëd 14,45 km², con na densità ëd popolassion ëd 178 abitant al chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Domat/Ems, Rhäzüns, Tamins, Trin, Versam.
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Faicchio
Faicchio a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Benevènt, con sirca 3.857 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 43 km², con na densità ëd popolassion ëd 90 ab/km². A confin-a con Cusano Mutri, Gioia Sannitica (CE), Puglianello, Ruviano (CE), San Lorenzello, San Salvatore Telesino.
🇫🇮
Césara
miniatura|sinistra
Césara (Cesara an italian) a l’é un comun ëd 609 abitant dla provincia dël Verban-Cusi-Òssola.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Erika Bonfanti (dal 27/05/2013).
Arferiment
🇫🇮
Lenga Kabwari
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Kabwari o Kabwari a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Kabwari a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kcw
Garess
Garess (Garessio an italian) a l’é un comun ëd 3.478 abitant dla provincia ëd Coni.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Renato Chinea (da l'8/06/2009).
Anliure esterne
🇫🇮
Camponogara
right|140px Camponogara a l'é un comun dël Véneto ëd 12.468 abitant, an provincia ëd Venessia.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianpietro Menin (da l' 8/06/2009).
Sità gemelà
Camponogara a l'é gemelà con:
Arferiment
🇫🇮
Cassano all'Ionio
right|140px Cassano all'Ionio a l'é un comun dla Calabria ëd 17.448 abitant, an provincia ëd Cosensa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianluca Dante Gallo (dal 28/06/2004 -second mandà: 2009-).
Arferiment
🇫🇮
Steinbach Airport
Lë Steinbach Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Steinbach, Manitòba, Canadà.
Owen Wilson
thumb|200px|Owen Wilson a la prima dël film "Mi, ti e Dupree" a [[Londra]]
Owen Cunningham Wilson, ator e sienegiator american, a l'é nassù a Dallas ij 18 ëd novémber dël 1968.
An Italia soa notorietà a l'é dzortut rivà da sò esse protagonista an film come "Col dë Zoolandia", "Dadré dle linie nemise", "Ij Tenenbaum reaj", "It fom conòsse ij mè", "Starsky & Hutch" e peui "2 sìngoj a nòsse". Ant sò portfeuj a-i é ëdcò un film venerà coma "La colassion dij campion".
Amis ëd Ben Stiller, Will Ferrell, Vince Vaughn, Jack Black e Steve Carell, a l'è considerà da la stampa cìnematogràfica american-a coma un ëd coj ch'a ciamo Frat Pack "Matator", na partìa d'ator còmich, ch'a son amis antra lor a ch'a travajo soèns ansema.
Vita privà
Dapress a sò amor con la poetëssa e musicista Erzsebet Beck, a l'é stàit gropà a soa colega Kate Hudson, ch'a l'ha conossù ën girand ël film Mi, ti e Dupree. A l'é un catòlich praticant.
L'assident a l'ha causà quàich problema ant sël pian professional: a l'é stàit en efet tajà dal personal dla pelìcola Tropic Thunder (Tron Tropical), andoa a l'avrìa recità con sò amis Ben Stiller (ch'a l'é ëdcò 'l regista). Soa part a l'ha peui fala Matthew McConaughey.
Cazaux-Savès
Cazaux-Savès a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Gers. A së stend për na surfassa ëd 5,62 km², con 138 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 24 ab/km².
Venanson
Venanson a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd j'Alp Marìtime. As dëstend an sna surfassa ëd 17,98 km², con 123 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 6 abitant al chilòmeter quàder.
Ël pais a resta ansima a 'n brich ëd ròca triangolar.
Lenga Nyindu
Pais an dova a l'é parlà
La lenga Nyindu o Nyindu a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Nyindu a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nyg
Papir dle min-e d'òr
thumb|right|300px|Papir dle Min-e d'òr (Mità snista) thumb|right|300px|Papir dle Min-e d'òr (Mità drita) Ël Papir dle min-e d'òr a l'é la mapa, ch'a armonta al Neuv Regn dl'Egit, dël sit ëd min-e ëd Berenice Pancrisia, an Nubia, e a l'é guernà al Musé Egissi ëd Turin. A conten, oltra 'l disegn, d'àutre indicassion scrivùe an ieràtich.
Për sòlit a l'é dcò ciamà 'l papir ëd Seti I, ma l'atribussion a l'é an dùbit përchè 'l perìod giust a dovrìa esse tra 'l 1290 e 'l 1147 aGC, valadì a podrìa esse stàit scrivù sota un dij faraon ch'a van da Seti I a Ràmses IV. A arpresenta na via traversà da vàire min-e d'òr e ij prim studi ansima sòn a l'avrìo trovà le min-e ant la valada d'Oadi Hammamat, na via comersial. As pnsa che jë schema dla mapa a l'ero stàit sbossà da na spedission egissia ch'a sercava në sgav ëd pera bekhen, valadì 'd ròch verd o basanite e a mostrërìa la drera che dal Nil a men-a a le min-e, tra 'j mont, che a son disegnà 'd përfil arlongh le bande dla drera. thumb|150px|left|particolar dël sit ëd min-e
La part bassa dla mapa a mostra j'abitassion dj'ovrié ch'a travajavo ant le min-e, tratant che an bianch a l'é smonù 'l templi d'Amon ch'a dimostra la presensa 'd na sità përmanenta.
Tutun, apress la dëscoverta 'd Berenice Pancrisia, dë studi pi ancreus e soagnà, 'me col ëd G. Negro, a l'han dimostrà na granda corëspondensa tra la topografìa dël papir e cola dël sit archeològich, dzortut con la zòna pi arcàica e ancor sotrà da 'l sabie. Pr'esempi a l'ero giuste le posission dij brich ross con l'òr, dël templi d'Amon, dj'abitassion dij mineur, le stra, le drere, ël poss e dcò, ovios, l'orientassion dij pont cardinaj.
Oltra sòn ant ël Oadi Hammamat a-i sarìo nen le galerìe për tiré fòra l'òr, com arpresentà an sël papir, ma mach ëd gav ëd pera con quei min-a 'd giòje.
Ël papir dle min-e d'òr a l'é considërà la mapa straja pi veja ch'as conòss e con costa a l'é rivane dcò l'indicassion ëd na stele, semper considërà dël temp ëd Seti I, che a l'é ancor da trové, semper ch'a sia nen stàita robà. A l'é un dij tesòr ëd màssim valor che a resto da serché ant le sabie dël desert, parèj com a l'é stàit fàit për ël sit Berenice Pancrisia. 🇫🇮
Genola
Genola (Genola ëdcò an italian, mach ch'as pronunsia "Genòla") a l’é un comun ëd 2.317 abitant dla provincia ëd Coni.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianfranco Capello (da l' 8/06/2009).
Foglianise
Foglianise a l'é na comun-a dla region Campania, provincia ëd Benevènt, con sirca 3.423 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 11 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 311 ab/km quadrà. A confin-a con Benevènt, Castelpoto, Cautano, Torrecuso, Vitulano.
Šilutė
Šilutė ([[Media:Silute.ogg|sgnaché sì për sente la pronunsia]]), a l'é na comun-a dla contà ëd Klaipėda, ant la munissipalità dël distret ëd Šilutė. A son staje garantì ij drit ëd Magdeborgh, o drit ëd sità, ant l'ann 1941.
🇫🇮
Vallauris
Vallauris (Vallauri an lenga local) a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd j'Alp Marìtime. As dëstend an sna surfassa ëd 13,04 km², con 30 500 abitant, scond ël censiment dël 2005, con na densità ëd 2 338 abitant al chilòmeter quàder.
Stòria
Vallauris a l'é stàit possediment dij monio ëd Lérins.
A l'ha avù na nomea antërnassional cand dël 1946 Picasso a l'é vnuje a travajé, tirand na furfa d'amator.
L'artisanà
La siràmica a l'é dësvlupasse a Vallauris a parte dal sécol ch'a fa XI e la produssion a l'é stàita torna cissà dël sécol ch'a fa XV con l'ariv d'olé vnùit a popolé torna ël pais ravagià da la pest. A la fin dël sécol ch'a fa XVIII a la produssion artisanal d'utiss da cusin-a an crèja vernisà, j'olé ëd Vallauris a l'han giontà dij rafinà tond Luis XV.
Costa atività artisanal a declinava, cand Picasso a l'é vnùit a deje n'andi neuv.
Eveniment e manifestassion
🇫🇮
Saint-Lattier
45.08861°N, 5.20139°W
🇫🇮
Cazaux-Villecomtal
🇫🇮
Ceriporiopsis consobrina
Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.
Ambient
A chërs an dzora a latifeuje.
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Ceriporiopsis consobrina (Bres.) Ryvarden
🇫🇮
Cavarzere
Cavarzere a l'é na comun-a dël Véneto ëd 15.015 abitant, an provincia ëd Venessia.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pier Luigi Parisotto (dal 30/05/2006).
Sità gemelà
thumb|right|200px|Ël munissipi (Palass Barbiani)
Arferiment
🇫🇮
Giacomo Bresadola
thumb Giacomo Bresadola, nassù a Mezzana (TN) ai 14 ëd fërvé dël 1847, a l'é stàit un micòlogh e prèive a caval tra Eutsent e Neuvsent. A l'é mòrt a Trent ai 9 ëd giugn dël 1929.
Biografìa
Bresadola a l'ha fait le scòle elementar a Montichiari (BS), le scòle tècniche a Rovereto (TN) e 'l Licé Clàssich dal 1863 al 1866 a Trent.
A Trent a l'ha peui fait jë studi teològich e quatr agn d'apress a l'é stait ordinà prèive.
A l'é stait prève prima a Baselga di Piné, peui a Roncegno e a la fin a Malé. A Malé a l'ha ancaminà a studié ij fonz. Dël 1885 a l'é stait trasferì a Trent, anté a l'ha esercità fin al 1910. Peui, com pensionà a l'ha continuà a studié ij fonz fin a la mòrt.
Euvre
Cheich tìtoj ëd soa produssion sientìfica:
Michelino Davico
Michelino Davico (Bra, 1 ëd mars dël 1961)
Biografìa
Insegnant ëd Coltura al Sènter ëd Formassion Professional a l'Istitù Salesian ëd Bra.
Giornalista publicista con esperiense 'n vàire giornaj locaj.
Ufissi polìtich
Ant la comun-a ëd Bra:
Dal 2006 a l'é stàit Senator ëd la Repùblica Italian-a për l'argropament Lega Nord Padania e component dla VI comission coltura.
Dal 2013 a l'é Senator ëd la Repùblica Italian-a për l'argropament Nuovo Centrodestra.
🇫🇮
Film venerà
Un film venerà (da 'nt l'anglèis cult movie) a l'é un film ch'a l'é fasse un sò cit pùblich ëd gent ch'a në fa bele che na maladìa. Soèns ij film venerà a son mai rivà a esse conossù fòra da sta partìa ëd malavi, contut ch'a-i sio vàire ecession. Vàire film venerà ant në scond temp a son peui rivà a esse considerà dij clàssich, dj'àutri a-i intro ant la categorìa ëd coj che "a fa talment ëscheur a vardelo ch'as peul nen manchelo", e sò destin a l'é dë pa bogesse d'ambelelì. Ij film venerà soèns a son ëstàit la sorgiss ëd gran sot-culture ch'a l'han fane bele che dj'ossession, e la definission ëd venerà da sòn a riva. Comsëssìa, a l'é nen ch'a basta avej na partìa ëd malavì për esse ciamà venerà, sòn a dipend pitòst da l'anfluss che sta cita partìa ëd person-e a-i la fa ëd avej ansima a la cultura pì general. 🇫🇮
Tierceville
Tierceville a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 2,63 km², con 113 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 43 ab/km².
🇫🇮
Ste-Julienne Airport
Ël Ste-Julienne Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Ste-Julienne, Québec, Canadà.
Germagn
thumb|left|Cesa dla Madòna dle Grassie
Germagn (Germagno an italian) a l’é un comun ëd 208 abitant dla provincia dël Verban-Cusi-Òssola.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sebastiano Pizzi (da l' 8/06/2009).
Arferiment
🇫🇮
Apartheid
right|thumb|250px|Cartel ëd l'época dl'Apartheid Apartheid a l'è na paròla dla lenga afrikaans ch'as peul rende con "segregassion". A ìndica col regim rassista che a l'ha 'nteressà 'l Sudàfrica fin ai prim agn 1990.
Ël pre-apartheid e la formassion dël regim
Ij govern coloniaj –prima olandèis e peui anglèis- stabilì ant ël Sudàfrica dal sécol ch'a fa XVII an peui a s-ciaviso ij négher ëd col pais, ën fasend-je guèra ëd continuo contra le tribù pì ostinà e vagnand sempe mersì a la superiorità tecnològica 'd soe arme. Dij prim des agn dël sécol ch'a fa XX, polìtich parèj ëd J.C. Smuts e anteletuaj parèj ëd W. Eiselen a taco a parlé d'apartheid, ma a sarà dj'agn 1950 che 's regim-sì a l'avrà soa sistemassion giurìdica: an efet, dël 1948 j'elession a saran vagnà dal Partì Nassional, dirigiù da H.F. Verwoerd, ch'a farà passé tuta na sèrie 'd lege che da na banda a butëran da na part europengh e négher, an trasformand j'ùltim an forest an patria ("gròss apartheid") e da l’àotra a 'mpediran pì ch'as peul ij contat përsonaj fra minoransa bianca e magioransa nèira ("cit apartheid").