cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lenga nimadi
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=noe
🇫🇮
Lenga Taveta
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Taveta a peul esse:<BR> <BR>
Fulmarus glacialis
Ambient
Da finì. <BR>
Lenga apache, kiowa
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Apache, Kiowa a peul esse:
Lenga Taveta
Classificassion
<BR>
Orbetello
right|140px Orbetello a l'é un comun dla Toscan-a ëd 14.978 abitant, an provincia ëd Grosset.
Lenga apache, kiowa
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=apk
Elvio Bianchero
Elvio Bianchero, (Lissandria, 28 avril 1904 - 21 gené 1982) a l'é stàit un fotbaleur piemontèis. Ant j'armanach a ven ciamà Bianchero I da già che 'dcò sò frel a l'ha giugà al fótbal.
Lenga Taveta
Còdes ISO
<BR>
Schattenhalb
Schattenhalb a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton ëd Berna, con sirca 591 abitant. A së stend su na surfassa ëd 31,12 km², con na densità ëd popolassion ëd 19 abitant për chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Grindelwald, Innertkirchen, Meiringen.
Clitocybe leucodiatreta
Descrission
Com la Clitocybe diatreta, ma pi ciàira e con spore bianche.
Sula bassana
Distribussion
Da finì.
Michele Gebbia
A l'ha contribuì a la sistemassion dla teorìa dl'elasticità.
Elvio Bianchero
Cariera
Ruvà a 17 ani a la squadra dij giovo dël Lissandria (1921); dòp vàire stagion con la maja grisa (a l'ha passà mach n'ani a la Spal dël 1924) a l'é dventà un grand sénter campista dzoratut con l'agiut ëd l'antreneur Carlo Carcano e a l'ha portà 'l Lissandria squasi al tìtol italian dël 1927-28.
Kuehneromyces mutabilis
thumb|right thumb|right thumb|right
Martigny-sur-l'Ante
🇫🇮
Campobello di Licata
right|140px Campobello di Licata (Campubbeddu an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 10.281 abitant, an provincia d'Agrigent.
Clitocybe leucodiatreta
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Schattenhalb
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman. 🇫🇮
Clitocybe leucodiatreta
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Clitocybe leucodiatreta Bon
Campobello di Licata
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Michele Termini (dal 22/06/2009).
Pietro Ferraris
thumb|right|200px|Pietro Ferraris Pietro Ferraris (II) (nàit a Vërsèj ij 5 ëd fërvé dël 1912 e mòrt ambelelà j'11 d'otóber dël 1991) a l'é stàit un fotbaleur con ël ròl d'atacant.
Lenga Taveta
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tvs
Fulmarus glacialis
Distribussion
Da finì. <BR>
Lenga apache, kiowa
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Michele Gebbia
🇫🇮
Lenga Yi, Lalu ossidental
Classificassion
<BR>
Campobello di Licata
Anliure esterne
thumb|right|200px|La fontan-a dle fiolin-e
Fulmarus glacialis
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Fulmarus glacialis
Pietro Ferraris
Soa cariera da giovo a ancamin-a con la Prò Versèj ëd Silvio Piola anté che a gieuga soa prima partìa an Serie A con nomach che 17 ani. A l'ha peui giugà con l'Inter, ël Nàpoli, ël Gran Turin (fin-a a l'istà dël 1948) e peui ant ël Noara (andoa a l'é torna trovasse con Silvio Piola). L'esse passà al Noara a l'ha salvalo da meuire 'cò chiel ant la Disgrassia 'd Superga, ij 4 ëd magg dël 1949.
La Selve (Aisne)
La Selve a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 4,77 km², con 190 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 39 ab/km². 🇫🇮
Lenga Yi, Lalu ossidental
Còdes ISO
<BR>
Neepawa Airport
Ël Neepawa Airport a l’é n'aeropòrt localisà a Neepawa, Manitòba, Canadà.
Lenga Yi, Lalu ossidental
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ywl
Orbetello
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Altero Matteoli (dal 30/05/2006).
Kuehneromyces mutabilis
Ambient
A chërs a bocc dzora a such e bòsch ëd latifeuje, da ràir ëd conìfere.
Comestibilità
<BR> Comestìbil, da nen confonde con Galerina marginata.
Canicattì
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Vincenzo Corbo (da l'11/06/2006).
Lenga comorian-a
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Comorian a peul esse:
Orbetello
Anliure esterne
thumb|right|200px|Panorama
Lenga comorian-a
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=swb
Orbetello
Anliure esterne
🇫🇮
Lenghe lule-vilela
thumb|right|Distribussion La famija dle lenghe lule-vilela a l'é na cita famija ëd lenghe parlà da le popolassion native dl'América meridional, an Argentin-a.
Canicattì
Anliure esterne
thumb|right|200px|La sità veja
Elvio Bianchero
Cariera
Dël 1937-38 a l'ha ancora giugà quàich partìa al Parma e a l'ha peui chità 'l fótbal giugà.
Geopyxis carbonaria
Descrission
Fin a 2 cm ëd diàmetr, copa ancreusa, con un bòrd crostos. Imenòfor baross. Gamba débol peui ciàira.
Lenghe lule-vilela
Ant le lenghe lule-vilela a l'é classifià na sola lenga:
Kuehneromyces mutabilis
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Elvio Bianchero
Cariera
A l'é mòrt a 78 ani dël 1982. 🇫🇮
Lenghe lule-vilela
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Canicattì
Arferiment
🇫🇮
Geopyxis carbonaria
Ambient
A chërs an sle carbonere.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Martragny
Martragny a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 3,69 km², con 310 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 84 ab/km².
Geopyxis carbonaria
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Geopyxis carbonaria (Alb. & Schwein. : Fr.) Saccardo
Martragny
🇫🇮
Geopyxis carbonaria
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Amblar
Amblar a l'é un comun dël Trentin-Sud Tiròl ëd 213 abitant, an provincia ëd Trent.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Bruna Pellegrini (dal 9/05/2005).
Galanthus nivalis
Descrission
A l'é na pianta erbosa ch'a viv sempe, auta da 20 a 30 cm, con feuje radicaj a forma ëd nastr verd-bleu. La fior a l'ha tre tépaj da fòra, ovà e curvà, butà a steila e tre tépaj da drinta, drit, pi curt, dle vire macià ëd verd an drinta, tuit strià për ël longh.
Ambient
Bòsch ëd latifeuje, pra, pòst un pòch ombros con teren pesant.
Fioridura
Da fërvé a magg.
Particolarità
A dà ël prim nutriment a le avìe. As podrìa confond-se con ël Leucoium vernum, che anvece a l'ha ij pétaj saldà a formé na ciòca e tute le ses ponte macià ëd verd.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Castelmauro
Castelmauro a l'é na comun-a dla region Molise, provincia ëd Campobass, con sirca 1.901 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 43 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 44 ab/km quadrà. A confin-a con Acquaviva Collecroce, Civitacampomarano, Guardialfiera, Montefalcone nel Sannio, Roccavivara, San Felice del Molise, Trivento.
🇫🇮
Vienne (Isère)
Vienne a l'é na comun-a fransèisa postà ant ël dipartiment d'Isère, ant la region ëd Ròno-Alp.
Phalacrocorax aristotelis
thumb|right
Phalacrocorax aristotelis
thumb|right Órdin:  ---
Vienne (Isère)
Ij sò abitant a son ciamà viennois an fransèis.
Phalacrocorax aristotelis
Phalacrocorax aristotelis
Famija: ---
Vienne (Isère)
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Jacques Remillier (UMP).
Phalacrocorax aristotelis
Phalacrocorax aristotelis
Géner:  ---
Vienne (Isère)
Galéria
🇫🇮
Phalacrocorax aristotelis
Descrission
Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì.
thumb|right|Fotografà ant sò anvironament natural
Distribussion
Da finì.
Lenga lohar gade
Pais an dova a l'é parlà
La lenga lohar gade ò Lohar Gade a fa part ëd le lenghe indoarian-e e a l'é parlà dzortut an India.
Architetura romànica
Ël romànich a l'é në stil d'architetura ch'as dësvlupa ant ij sécoj XI e XII.
Lenga lohar gade
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël Lohar Gade a peul esse:
Architetura romànica
thumb|right|250px|Fassada dël Dòm ëd Pisa, (sécoj ch'a fan XI e XII) thumb|250px|right|Tìmpan scurpì dl'Abassìa ëd Vézelay, Borgògna, Fransa (1130-1138)
Lenga lohar gade
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Gade Lohar language
Architetura romànica
L'espression Romànich, coma vàire àotre designassion dë stil dla stòria dl'architetura, a l'é mai stàita dovrà da coj ch'a tiravo sù dle costrussion ant stë stil-sì, ma a l'é stàit anventà da jë studios modern coma utiss për categorisé un moviment cultural. Ël dovré dë st'espression a fa data dël prinsipi dël sécol ch'a fa XVIII e a l'ha ël but dë smon-e na continuità antra l'architetura dij sécoj ch'a fan XI e XII dl'Età ëd Mes europenga e l'architetura roman-a, ën basand-se ansima a vàire fator ch'a fan continuità tant ant la sërnùa dle forme che an cola dij materiaj. An dzorpì, a sotligna n'analogìa con la formassion dle lenghe romanze.
Tassareu
Tassareu (Tassarolo an italian, Tascëreu an lìgure) a l'é un comun dël Piemont ëd 656 abitant, ant la provinsa ëd Lissandria.
Architetura romànica
Dl'architetura romànica an resto scasi mach d'esempi d'edilissia religiosa: cese, abassìe, monasté. Ël romànich a resta caraterisà da sò dovré dj'arch riond, dle vòlte a botal, na session orisontal a cros, dij pilastr ch'a ten-o sù le vòlte, e da soe vòlte a pavajon. An Anghiltèra soèns a lo diso ëdcò Architetura Norman-a. Ij gran portaj scurpì dle fassade dle gesie dël sécol ch'a fa XII (pr'esempi, la Gesia ëd San Trophîme) a-i van dapress a le novità architeturaj dël temp: la scultura monumental an pera a la smija torna nasse col Romànich.
Tassareu
As treuva ai bòrd ëd l'Apenin Lìgure, an sle colin-e ch'a separo la val ëd la Scrivia da cola dël torent Lèm, ch'a cala giù për la provinsa 'd Lissandria fin a campesse ant l'Òrba.
Saze
Saze a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. A së stend për na surfassa ëd 12,6 km², con 1 456 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 115 ab/km².
Tassareu
Stòria
thumb|left|200px|Ël dongion dël castelContut ch'ël teritòri dl'atual pais a sìa stàit abità fin da l'época roman-a, coma ch'a testimònio j'artrovament archeològich, le prime sorgiss ch'a documento l'esistensa dël pais a armonto al 1143, quand ch'ël papa Inocens III a cita 'l pais antra ij possediment dël monasté 'd Santa Maria 'd Castion a Parma. A parte dal Dosent, la presensa d'ën castel e soa posission stratégica a l'han fàit sì ch'ël pais a fussa contendù da genoèis e lissandrin e che a sìa stàit oget d'assedi e 'd devastassion. Dël 1367 ël castel e soa giurisdission a son vendù a tre frèj dla famija Spìnola. Dël 1532 l'imperador Carl V d'Asborgh a conced ofissialment l'anevestidura dël feod a jë Spìnola. Dël 1560 l'imperador Ferdinand I d'Asborgh a crea la Contea 'd Tassareu e a nòmina Marcantòni Spìnola col tìtol ëd Cont Palatin, con drit ëd bate moneda. La Contea a sarà Feod Imperial (valadì feod dipendent diretament da l'imperador) fin al 1736, quand ch'ël feod a passa sota la giurisdission dël re Carl Emanuel III ëd Savòja, mantnisend però soa autonomìa. Ij cont Spìnola a goerno 'l pais fin al 1797, quand che Napoleon Bon-a-part a aboliss ij drit feodaj.
Bassa Sassònia
right|150px La Bassa Sassònia (Niedersachsen an alman) a l'é un dij 16 stat federaj (Bundesländer) dla Gërmania.
Saze
🇫🇮
Bassa Sassònia
A conta 7.996.942 abitant (2006) e a l'ha na surfassa ëd 47.624,22 km².
Tassareu
Stòria
D'apress a l'época dla dominassion fransèisa, dël 1815 Tassareu a intra ant ël Regn ëd Sardëgna, e dal 1859, an séguit a la riorganisassion aministrativa dël Decret Rattazzi (Lèj n.3702, 23 otóber 1859), a l'é aministrà sota a la Provinsa ëd Lissandria, al Sircondari ëd Neuve e al Mandament ëd Castlèt d'Òrba.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Mario Castellano (da l'08/06/2009, scond mandà dal 25/05/2014).
Arferiment
thumb|230px|left|La cesa parochial ëd San Nicolàu 🇫🇮
Art gòtica
Ël gòtich a l'é në stil artìstich ch'a compariss vers la mità dël sécol ch'a fa XII ant l'Ìsola ëd Fransa (ma tòst a son rivà dle contribussion da l'Anghiltèra) e a së spantia an pressa an Euròpa findi al sécol ch'a fa XVI. A l'ha soe rèis ant ij grand cangiament ch'a son rivà ant l'Euròpa dël nòrd dël sécol ch'a fa XII, cand l'urbanisassion a l'é chërsùa an pressa, dzortut an Fransa setentrional.
Bassa Sassònia
Soa capital a l'é Hannover.
Art gòtica
Da na mira cronològica a ven apress lë stil romànich e prima ëd col dl'Arnassiment. A sò temp gnun a l'ha mai dilo gòtich, sta denominassion a l'é nàita dij temp dl'Arnassiment con un but dëspresiant, che antlora as ciamava gòtich tut lòn ch'a fasìa pàu e s-giaj, con arferiment ai gòt. Pì anans ël sust dëspresiant dë sta paròla a l'é passà a l'espression vandàlich.
Lë stil gòtich as caraterisa për sò echilibri antra realism e sò sens decorativ: sò anciarm a ven pròpe da st'echilibri antra 'l ver natural e la vrità artìstica, visadì antra le laj dël mond natural e cole ch'a men-o l'artista cand a l'é an camin a traté ël mojen ch'a l'ha sernù, ch'a sia ël metal, la pera, ël véder o ël color. thumb|left|Fassada dël Dòm dë Strasborgh
Bassa Sassònia
Geografìa
right|185px La Bassa Sassònia a l'é bagnà a òvest dal Mar dël Nòrd e a confin-a a nòrd con lë Schleswig-Holstein, ël Meclenborgh-Pomerania Ossidental e la sità-stat d'Amburgh, a òvest con ij Pais Bass, a sud con la Turingia, l'Assia e 'l Nòrd Ren-Westfalia e a est con ël Brandeborgh e la Sassònia-Anhalt; al sò intern a-i son lë doi "enclave" ch'a formo ël land ëd Brema.
Anliure esterne
🇫🇮
Art gòtica
Art figurativa
L'architetura gòtica dël Nòrd Euròpa a l'ha gavà la pitura tradissionala d'ant le cese: le nervadure dle vòlte e le vòlte a sest aùss dle catedraj a lassavo pì gnun-a surfassa lìbera.
Lë spantiament dël gòtich
A travers dij viage dj'architet e dj'artista e mersì a la difusion d'oget portàtij (lìber minià, avòri, bisó, smalt) ël neuv ëstil a së spantia a as ampon daspërtut.
Un ròl fondamental a l'han avulo j'órdin religios e an particolar col dij monio sirsestens ch'a l'avìo tòst adotà an soe ca mare, dzortut an Borgògna, ij caràter dël neuv ëstil. Lë spantiament dl'órdin sirsestens an Euròpa e ij rapòrt che le neuve fondassion a goernavo con le ca mare, lë spostament dij monio costrutor o picapere, la sircolassion dë schema, piante e proget a l'han avù na gròssa amportansa ant lë spantiesse dël neuv ëstil an tute le region.
Lë stil gòtich a l'é rivà ai pì àut livej ëd qualità e d'elegansa sota l'anfluensa dël mecenatism: ai mecenà a-j piasìa la blëssa, bele ch'a limitavo j'artista ai sò gust përsonaj.
Ant un perìod ëd crisi greva dl'anstitussion amperial, ij modej ch'a rivavo da la Fransa, considerà la nassion pì moderna e potenta, a j'ero già mach për sòn pì prestigios. Tutun, ël lengage gòtich a pija forme diferente ant le vàire region: ij caràter ch'a pija a son anfluensà da le situassion locaj, da le tradission diferente, da le costume, da le struture sossiaj e polìtiche.
Möllenbeck
Möllenbeck a l'é un munissipi dl'Almagna, situà ant ël distret ëd Ludwigslust-Parchim, ant lë stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental. A l'ha 19.20 km² ëd aira, e soa popolassion dël 2019 a l'é staita stimà an 174 abitant.
Art gòtica
Ël Dosent
Ant ël Dosent a son realisà an Fransa le manifestassion pì esemplar dlë stil gòtich an architetura e scoltura e lë stil as ampon an Euròpa. A l'é an efet dzortut ant l'architetura e la scoltura ch'as realisa l'acetassion dle neuve forme, antant che ant la pitura a-i son j'arzistense pì fòrte.
Lenga apache, lipan
Pais andoa a l'é parlà
La lenga apache, lipan o Apache, Lipan a fa part ëd le lenghe na-dene e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.
Art gòtica
Ël Dosent
N'antërpretassion anglèisa dël gòtich fransèis as treuva ant ij grand monument dël prim perìod, l'ansidit Anglèis dj'ancamin (Early English), ant le catedraj ëd Wells (anandià dël 1180), ëd Lincoln (ancaminà dël 1190) e ëd Salisbury. L'elevassion vertical dle costrussion a ven a esse men aùssa che an Fransa. L'organisassion dlë spassi a va nen dapress al model unitari tìpich dël gòtich an Fransa. Pì davzin ai modej fransèis a son j'euvre ch'a dipendo diret da la cort, tanme l'abassìa ëd Westminster, ancaminà dël 1245 për vorèj ëd re Enrich II.
Lenga Yi ossidental
Pais andoa a l'é parlà
La lenga Yi ossidental o Yi ossidental a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Cin-a.<BR> <BR>
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël Yi ossidental a peul esse:<BR> <BR>
<BR>
Còdes ISO
<BR>
Art gòtica
Ël Dosent
Ant l'àrea coltural alman-a la penetrassion dël neuv ëstil a l'é andàita pian e a l'é stàita pì contrastà, an amponend-se an tut ël teritòri mach ant la sconda mità dël sécol: ant le prime desen-e d'agn dël sécol la penetrassion a l'é stàita assè limità e a j'ero adotà ëd solussion contraditòrie. Le vòlte gòtiche a costolon a pogiavo ansima a struture murarie concepìe e spartìe conforma a 'd modej romànich e j'element neuv a j'ero acetà mach an part. Parèj, ëd sìngoj element gòtich a peulo trovesse ant la catedral ëd Basilea, an cola ëd Worms o an cola ëd Bonn, sensa che sòn a detèrmina an manera ancreusa l'aspet dla costrussion nì la strutura ëd sò spassi. Doi leu ëd difusion dël neuv ëstil a son ëstàit la Liebfrauenkirche ëd Tréviri e la cesa ëd Sant'Elisabeta a Marborgh, tute doe ancaminà dël 1235. As agiss, an tuti doi ij cas, ëd n'enta d'element gòtich an dë struture spassiaj e piante ch'a fan part ëd la tradission alman-a: la cesa ëd Tréviri a l'é a pianta sentral; cola ëd Marborgh, dont la part oriental (l'àbside e ij doi brass dël transèt) a l'é dissegnà con në schema a tërfeuj già dovrà an Santa Marìa an Capìtol a Colònia, as presenta coma na cesa a sala con navà àute istess.
Costa situassion ëd contrast antra tradission locaj e solussion architetòniche moderne a cangia ant la sconda generassion ëd cese gòtiche alman-e, dont d'arpresentante a son la catedral ëd Colònia (ancaminà dël 1248) e la catedral dë Strasborgh: ambelessì l'aderensa al model fransèis a fa da padron-a an sla tradission local.
N'esempi motobin significativ ëd gòtich an Piemont a l'é la cesa ëd Sant Andrea a Vërsèj, fondà dël 1219 da Guala-Bicchieri, ch'a rintrava da na mission an Anghiltèra.
N'ancoragiament amportant a l'adossion dle forme gòtiche a l'é rivà da j'atività cissà da l'imperator Federich II. Ant ij vàire cantié che chiel-sì a l'ha fàit duverté, ant ij castej tanme Castel dël Mont, Catania o Pra, ant le cese, ant ij monument tanme la pòrta ëd Capua a l'han travajà d'ovrié ëd vàire proveniense.
Un prim grand esempi dë scoltura gòtica a ven da l'atività ëd Mèistr Mateu al Pòrt dla Glòria a Santiago ëd Compostela, ancor a la fin dël sécol ch'a fa XII. Dël Dosent, an dzorpì che an Fransa, i trovoma d'esempi amportan a Strasborgh, Bamberga, Magonza, Naumborgh (anté ch'a son realisà d'euvre tra le pì fiamenghe ant la stòria dla scoltura gòtica), Sien-a e Firense.
Për la pitura, n'euvra ch'a rintra tut afàit ant ël gòtich a l'é ël salteri ëd Robert de Lindesey (1220 anviron), anté ch'i trovoma na tënrëssa, na dlicatëssa, n'elegansa dle plance ch'a son tìpiche dël neuv ëstil. Dantorn a la mità dël sécol a travaja Matthieu Paris, ch'a l'ha fàit j'ilustrassion ëd vàire còdes con dij dissègn al trategg.
Ant ël darié quart dël Dosent a-i é na presensa significativa ëd cola ch'a l'é për da bon na scòla ëd cort, ch'a travaja su comission reaj, motobin anfluensà da la miniadura fransèisa. An cost perìod a son realisà d'euvre tra le pì bele e amportante dla pitura gòtica europenga: l'autar ëd Westminster, cheidun-e dle piture muraj ant l'istessa cesa, tanti còdes minià ecessionaj, le broderìe fiamenghe ch'a archinco le veste litùrgiche, dissegnà da artista ëd cort e conossù sota 'l nòm d'opus anglicanum. Ij prodot ëd costa técnica, esportà tant ant l'Euròpa antrega e motobin apressià, a son ëdventà un mojen amportant për la difusion dle caraterìstiche dla pitura gòtica anglèisa.
N'àutr esempi significativ dël neuv ëstil ant la pitura a son le miniadure ch'a fan d'ilustrassion a na còpia dël De arte venendi cum avibus ëd Federich II, anté ch'as dësvèila n'atension naturalìstica ecessional ch'a compòrta ëd neuve e pì precise manere d'arpresentassion d'osej e d'animaj.
Ël Tërzent
Ant ël Tërzent ël gòtich a dventa un lengage pa pì gropà a na region, ma për da bon ëspantià daspërtut. D'àutra part, ant ës sécol a-i riva un moment bolversant ëd la stòria europenga: la gran pest dël 1348, ch'a marca ëd bòt-an-blan l'ancamin ëd na longa fas ëd crisi e dë stagnassion demogràfica ch'a seghitrà për dij sécoj e ch'a menrà a na neuva distribussion, ëdcò geogràfica, dij sènter ëd podèj conòmich e dla richisia.
Sìngole àree andoa che ël gòtich a l'era anstalasse dël Dosent a ven-o a pijé soa autonomìa e a smon-e soe contribussion originaj. Sòn a-i riva dzortut ant la pitura, anté ch'as manifesta n'arvolussion ancreusa. L'antrodussion dl'arpresentassion tridimensional da part ëd Giotto a realisa e a men-a a soe conseguense pì avansà col process ëd na figurassion neuva e pì universal dël mond e dla natura. Le novità mnà da Giotto a fan ël vir d'Euròpa.
A l'ancamin dël sécol e peui sota Carl V, Paris a resta sènter ëd produssion artìstica d'amportansa ecessional, con laboratòri spessialisà an vàire técniche (orefisserìa, miniadura, scoltura e via fòrt); ma da banda ëd chiel dla sconda mità dël sécol a ven-o a pijé grand amportansa Digion, Bourges e Angers. D'àutra part Avignon, andoa a l'avìa tramudà la cort dël vësco ëd Roma, già vers ël 1340 a pija un ròl motobin significativ, anté ch'a passo vàire artista (dont Simone Martini, Matteo Giovannetti), as confronto dj'esperiense e as elàboro ëd modej ch'a son ësmonù ant l'Euròpa antrega.
Le potensialità dla neuva pitura as manifesto a Firense e Sien-a; peui, ant ël cors dël sécol, ëd sènter assè amportant e ëd n'originalità ancreusa a s-ciòdo a Bològna, an Umbria, a Milan, a Veron-a. Sia diret che a travers la mediassion avignonèisa, lë stil senèis a dventa në stil antërnassional.
Për la scoltura, monument amportant a son le pòrte an bronz d'Andrea Pisano për ël batisteri ëd Firense, ël sicl dij riliev dël cioché ëd Firense, coj ch'a archinco la fassada dla catedral d'Orviet, le tombe angioin-e ëd Nàpoli, j'arche scalìgere a Veron-a. Jë smalt ëd Sien-a a ven-o a avèj na gran difusion.
Ant l'abassìa ëd Gloucester, antra 'l 1327 e ël 1377 tut l'anterior dël còro norman a l'é stàit modificà. Cost a l'é l'ancamin dlë stil përpendicolar.
Le catedraj gòtiche d'Orviet, Firense e Sien-a a ven-o a pijé soa fisonomìa definitiva.
An Toscan-a, l'architetura sivila as manifesta dzortut a Sien-a, con ëd fiamengh edifissi an mon (prim antra tuti ël Palass Pùblich). Antratant as multìplico j'antërvent urbanìstich, as fondo ëd neuve sità, tanme ël pòrt ëd Talamon, e as rangio e regolariso cole veje.
Vers la fin dël sécol a Milan a l'é duvertà ël cantié dël dòm, anté ch'as confrontran le vàire esperiense europenghe. Prima dël dòm ëd Milan, an Lombardìa a l'era realisasse na bondosa e tìpica produssion ëd costrussion an mon, cese abassiaj (Ciairaval, Viboldon), cese dj'órdin minor, castej.
D'àutri cangiament significant a ancàpito ant l'Euròpa oriental. L'imperator Carl IV a fa ëd Praga soa capital fosonanta d'esperiense antërnassionaj e a ciama a travajé ambelelà d'artista emilian, fransèis, alman. A fonda e a archinca ëd monument neuv, catedraj, castej e pont ch'a marcran ant ij sécoj la fisonomìa dla sità. Con na polìtica decisa ëd comission e d'anvestiment artìstich a pròvoca e a giuta jë scambi e la formassion d'esperiense neuve; a nass na neuva scòla pitòrica (la scòla boema) anté ch'as mës-cio ëd contribussion fransèise, senèise, emilian-e, alman-e, bisantin-e.
N'àutra zòna rica, amportanta, particolar an cost contest a l'é cola alman-a, che tutun a l'é nen n'àrea omogenia. Armarchèivola a l'é l'atività ant la scoltura e le costrussion dij sènter tradissionaj, parèj dë Strasborgh e ëd Colònia. J'anfluense fransèise a resto fòrte, ma as armarco ëdcò ij prim sign ëd n'iconografìa neuva an rapòrt a 'n neuv tipo 'd religiosità e neuve forme ëd divossion. La lession dij grand pensador mìstich tanme Eckhart, Enrich Sus o Johann Tauler a l'ha compagnà la nàssita e ël dësvlup dj'Andachtsbilder, mistà fòra da qualsëssìa contest monumental, destinà a giuté la meditassion e la comossion dij fidej. As agiss ëd mistà chèiche vire bolversante, tanme le cros a forca anté ch'a pend un Gesù màire e splufrì, le pietà dolorose, Gesù a mesa figura ch'as alva ansima a n'erca tombal coatà 'd piaghe, Gesù a la colòna; opura d'arpresentassion pì dosse e tocante, tanme Gioann con la testa cin-a an sla spala ëd Gesù, isolà dal contest ëd la sin-a.
A nòrd e a sud d'àutre sità a ven-o a pijé na gran amportansa, tanme Lubëcca e Noremberga, antant che con la sucession an sël tròno amperial dle dinastìe dij Lussemborgh e dj'Asborgh ël sènter ëd l'amper a tramuda da le tradissionaj sità renan-e vers sud-est: apress Praga a l'é Vien-a ch'a ven a pijé n'amportansa neuva.
La sconda mità dël sécol a l'é dominà da na famija d'architet e scultor, ij Parler, dont ij mèmber a travajo an Boemia, an Almagna meridional, a Noremberga, antant che an architetura j'euvre pì significative a son le gran cese a sala dj'órdin mendich e le neuve cese parochiaj.
Ël gòtich antërnassional
Si da na part j'esperiense ant ël camp ëd l'arpresentassion dlë spassi ëd Giotto e d'Ambrogio Lorenzetti a l'han laorà un teren drù ëd partensa për l'arserca prospética arnassimental, da l'àutra l'armònica sìntesi plàstica-linear ëd Simone Martini a l'ha duvertà la stra a la pitura dël gòtich antërnassional.
As agiss d'un lengage antërnassional an pitura e an scoltura motobin elegant e rafinà ma ant l'istess temp rich ëd precise notassion realìstiche, ch'as dësvlupa ant le dariere desen-e d'agn dël sécol ch'a fa XIV pròpe mersì al polissentrism ch'a l'era realisasse ant ël cors dël Tërzent. A l'é designà con l'espression gòtich antërnassional, ma a l'é ëdcò ciamà gòtich cosmopolita o fiorì o fiamengh; an alman as deuvro ëdcò Weicher Stil (stil còti) o Hofkunst (art ëd cort). A dura fin-a a le prime quatr desen-e d'agn dël sécol ch'a fa XV.
Da na mira stòrica, a l'é belfé che ël gòtich antërnassional a sia nassù da l'arpijé da part dzortut d'artista parisin, ant la pitura e ant la miniadura, dlë stil tardiv ëd Simone Martini, portà a Avignon da chiel-sì, da Matteo Giovannetti e da d'àutri artista senèis. Da Paris, as sarìa spantiasse da na banda an Borgògna e an Fiandra, da l'àutra a Colònia e an Renania; për mojen dl'imperator Carl IV e ëd sò canslé Gioann ëd Neumarkt, lë stil franch-senèis a sarìa rivà an Boemia e da lì peui as sarìa spantiasse ant le sità anseàtiche e an bassa Sassònia. Da la Fransa a sarìa passà an Anghiltèra e da la Fiandra, për mar, a la penìsola ibérica.
Lenga apache, lipan
Classìfica
Në schema ëd classìfica ëd l'Apache, Lipan a peul esse:
Seringes-et-Nesles
Seringes-et-Nesles a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Picardìa, ant ël dipartiment ëd l’Aisne. A së stend për na surfassa ëd 13,49 km², con 237 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 17 ab/km².
Clitocybe angustissima
Descrission
Capel fin a 4 cm, bombà nombrilà, bes, s-ciairent. Lamele decorente, s-ciasse, ciàire. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 0,4 cm, biancastra.
Ambient
A chërs ant ij bòsch, dzortut latifeuje e tajiss.
Comestibilità
Sensa anteresse alimentar.
Architetura romànica
Në stil pan-europengh
Ël romànich a së smon coma prim ëstil pan-europengh da 'nt ij temp dl'architetura roman-a imperial; ant ël continent esempi dë stë stil-sì as treuvo spantià da tute le bande. Na question motobin amportanta ch'a ven ësmonùa da lòn che le costrussion a së smijo antra 'd lor daspërtut për l'Euròpa a l'é la relativa mobilità dla gent dl'Età 'd Mes. A l'anvers ëd lòn che soèns as pensa dla vita anans dla Rivolussion Industrial, mërcandin, nòbij, sivalié, mèistr e bonòm as traverso l'Euròpa e ël mond dël Mediteran për fesse sò afé, për fé la guèra e për fé romiagi, ën ëmnand-se dapress sò savèj che facia ch'a l'abio le costrussion dij vàire pòst dël mond.
Eurois occulta
Ambient
Na generassion a l'ann, la farfala a vòla da giugn a aost.
Distribussion
A viv an sj'Alp.
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Architetura romànica
Në stil pan-europengh
La stra pì amportanta ëd romiage anvers Santiago ëd Compostela (la Via ëd San Giaco), an Galissia a l'ha avù soa fonsion a deje adoss e spantié vàire element dlë stil Romànich. Në schema particular ëd gesia da romiagi a l'é nassù e a l'ha dësvlupasse anviron a je stra prinsipaj a Tours, Limoges, Conques, Tolosa e Santiago ëd Compostela.
Caràter dlë stil
thumb|250px|Basìlica ëd Saint-Sernin, Tolosa, Fransa: elevassion dla banda a levant (1080-1120) L'organism ëd la cesa romànica a l'é ant la sostansa na derivassion dla trasformassion dla basìlica.
A lë stil romànich a-j fa da fondamenta na combinassion ëd travaj an pera e mon, arch e pilastr. Ël concet prinsi dla costrussion a l'é ël mariesse ëd forme geométriche pure. Ël romànich a smon na strutura articolà e diferensià ant jë spassi e ant ij volum, con caraterìstiche neuve rëspet a l'unicità dlë spassi architetònich antich tardiv e a la composission për adission d'ambient diferent, ch'a l'é a la base dl'architetura otonian-a. A-i é ant ël romànich na comunicassion antra jë spassi, caraterisà dal rapòrt modolar dle dimension; le gionzure a son sotlignà an sens longitudinal antra campà ëd navà e an sens trasversal tra coste-sì e cole dle navatele, tra còro e presbiteri.
La neuva concession dla vòlta an pera a ciama dij sostëgn an muradura motobin pì vajant, e për via ch'as savìa pa vàire coma fé ij cont dla stàtica a-i era da manca dë tiré sù dle muraje motobin gròsse, ën durbend-ie andrinta mach dij cit passagi.
Acquaviva Collecroce
Acquaviva Collecroce a l'é na comun-a dla region Molise, provincia ëd Campobass, con sirca 800 abitant. A s'ëstend për n'aira ëd 28 km², con na densità ëd popolassion ëd 29 ab/km². A confin-a con Castelmauro, Guardialfiera, Palata, San Felice del Molise, Tavenna.
Aleuria rhenana
Descrission
Costo artìcol a l'é mach në sboss. Da finì.
Architetura romànica
Caràter dlë stil
Për ij travaj an mon e pera ël Pilastr (un supòrt vertical për sòlit a session quadra ò retangolar) a resta na solussion pì bela che nen na colòna. Parèj le colòne a ven-o viaman arpiassà da 'd pilastr, ò pura a ven-o modificà për ten-e sù mej j'arch. La geometrisassion e la rigidità dël Romànich n'architetura a sàota a l'euj ant la trasformassion dij capitej dle colòne da 'nt lë stil corinsi a la forma a cubo, com a së s-ciàira ant la Gesia ëd San Michel, a Hildesheim. A-i é ëdcò n'element costrutiv d'autut neuv ch'as dësvlupa col romànich: n'element a trapessi ch'as buta antra capitel e arch, për anandié la curva.
Aleuria rhenana
Ambient
Da finì.
Acquaviva Collecroce
🇫🇮
Architetura romànica
Caràter dlë stil
Le sòrt d'alternansa dj'element ëd sostëgn ch'a nasso col romànich a son antra tre:
Aleuria rhenana
Comestibilità
Nòta: a venta mai mangé un bolè trovà se un a l'é nen un bon conossidor dij bolè<BR> Da finì.
Architetura romànica
Caràter dlë stil
Caraterìstiche comun-e dle cese romàniche a son le fnestre cite, sempie, dobie o triple (monòfore, bìfore o trìfore) coronà da n'arch; la fassada a caban-a con an mes na bela fnestra rionda, ël roson; ël cioché ch'a smija na tor gorëgna.
Aleuria rhenana
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Architetura romànica
Architetura sivila e militar
Lòn ch'a-i resta dl'architetura sivila romànica a l'é 'd sòlit ëd ròba isolà, tardiva e modesta, soens con ossadura an bòsch: ca d'abitassion (a Cluny, a Saint-Gilles, an Arles, a Estella), tor gentilissie (a Pavìa, an Àscoli Picèn, a San Gimignan) ca-tor (a Pisa), palass pùblich (a Pomposa, sécol ch'a fa XI; a Saint-Antonin-du-Gard, sécol ch'a fa XII), pont (an Avignon), soens con dë dzorastruture d'età gòtica.
Ij servissi dij convent a son rivane an condission pì bele: ciòstr (a Geron-a) e cusin-e (a Fontevrault). L'istess për le struture militar urban-e (muraje a Monteriggioni e pòrte dla fin dël sécol ch'a fa XII a Còm) e cole feodaj (tor e fortëssa retangolar dël sécol ch'a fa XI e cilìndriche dël sécol ch'a fa XII, con còste o cite tor angolar: a Loches, a Falaise, a Provins). D'época pì tarda i l'oma ëd castej (Loarre, Goslar, Edingham).
Ël dësvlup dël romànich
Ant ël dësvlup ëd l'architetura romànica as peulo dserne, truch e branca, quatr fas: un moment protoromànich (955 anviron-1030 anviron) lombard e catalan; na prima età romànica (1030 anviron-1080 anviron) cand ch'as dësvlupo d'arserche formaj e costrutive ant l'àrea antra Lòira e Saòna, an Lombardìa e an Normandìa; na sconda età romànica (1080 anviron-1150 anviron) dë spantiament europengh, con caraterisassion locaj e urban-e; un moment romànich tardiv, findi al 1200 e ancor pì an là, contemporani al prim gòtich dl'Ìsola 'd Fransa, dzortut ëspantià an Provensa, an Almagna e ant la val dla Mòsa.
Ël protoromànich
A l'ancamin l'arserca architetònica a l'era mach episòdica, ma già da la mità dël sécol ch'a fa X an Lombardìa, ant le region pre-alpin-e, ant ij Pirené e ant la bassa Borgògna a së spantia n'architetura provinsal protoromànica. Costa a pija anspirassion da l'avosà àbside preromànich ëd Sant Ambreus a Milan e a va dapress a la tradission dël ravënnèis e comacin tardiv e dël rétich: as esprim an ritmand j'estern dij batisté e dj'àbside dle cese ëd campagna con ëd fasse, ëd cite arcade e ëd nicie.
La prima età romànica
Ant la prima età romànica, da banda dlë stil rùstich comasch, ch'a goerna ant j'antern le pilie cilìndriche dla tradission dl'àuta Età ëd mes otonian-a, a nasso d'arserche neuve, ch'a parto da San Michel a Lomel (sconda desen-a dël sécol ch'a fa XI) për rivé a Sant Ambreus a Milan: l'antern a smon un sistema d'arcade con vòlte a crosiera costolonà ch'a pògio ansima a 'd pilie alternà a forma ëd cros. Rispet al perìod prima, cost'época as caraterisa për la fòrta sperimentassion architetònica, ch'a toca vàire pòst e as focalisa ansima a 'd problema ëd costrussion, ëd tipo e d'articolassion dij volum; la lus a antërven viaman ëd pì për organisé an manera formal lë spassi.
La sconda età romànica
Con ij coercc a vòlta dla fin dël sécol (për esempi col ëd Sant Ambreus a Milan) as realisa ël prinsipi d'adission orgànica dle campà, ch'a l'era già present ant l'autërnansa dij sostegn lombarda e norman-a. Antratant a së spantia, dai protòtip ëd Tours e Conques, la tipologìa dla cesa ëd pelerinage dont esempi a son coj ëd Limoges, Tolosa e Santiago. A-i compariss na scoltura architetònica ch'a s-ciairiss e a dësvlupa ëd fasson didàtica ël simbolism religios dl'architetura e che da le grande abassìe a passa a le catedraj urban-e, con estern pì soagnà. D'esempi arnomà as treuvo an sël Ren (ël dòm ëd Magonza e ël dòm ëd Worms), an Borgògna e ant la Lòira. Ant ël dòm ëd Mòdena, Lanfranco a da na neuva antërpretassion d'esempi lombard e a fa pogé ansima a dij sostegn alternà dle muraje continue e un coercc a travà (rampiassà da le vòlte ant ël sécol ch'a fa XV). A anandia parèj na scòla ch'a sarà ativa an Emilia e ant l'intern dël Véneto. D'anfluense lombarde as fan armarché ëdcò ant le Marche, an Lassio e an Pulia.
Lenga apache, lipan
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=apl
Architetura romànica
Ël romànich tardiv
Ël moment final dël romànich a l'é dzortut present ant l'àrea dla Mòsa, dël Danubi e an Anghiltèra. A smon un foson ëd portaj, ornà ëd vàire órdin ëd galarìe e pòrti un dzora a l'àutr, e n'organisassion dij volum estern meno sclinta. Esempi as treuvo ant le catedrai ëd Tournai (an Belgi), d'Ely (an Anghiltèra), Gross Sankt Martin e Sant Apòstoj a Colònia. An Provensa, le forme lombarde a son intrà mach a òvest, dal Rossijon (për esempi, a Saint-Guilhaem-le-Désert). La pas religiosa e feodal, ansema a l'arnàssita mërcantila, a l'ha përmëtù a l'abassìa beneditin-a ëd Saint-Gilles, a San Ruf a Avignon, a San Trophîme a Arles d'avèj dle forme monumentaj, classichegiante ant ij portaj con colòne e tìmpan, con curnis arpijà dal corins gal-roman e vòlte a botal ës-ciapà. Ant l'òvest ëd la Fransa, che për pi 'd temp a l'é stàit an mes a le lòte feodaj, as fasìo nopà mach d'oratòri a na navà, dle vire coatà con cùpole, e cese fortificà.
Art gòtica
Ël gòtich antërnassional
Cost moviment a-j va dapress a la gran ondà realìstica dël Tërzent e a l'ha soe conclusion con la pitura prospética ëd Masaccio e le neuve esperiense realìstiche dël Mèistr ëd Flémalle e ëd Jan Van Eyck. Ma coste neuve tendense a marcran pa la fin dël gòtich antërnassional, che an chèiche zòne as dësvluprà ancor për chèiche desen-e d'agn.
Lenga apache, lipan
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Architetura romànica
Moment ëd transission
Com a-i riva con tuti jë stil d'architetura, a l'é anda-ie sò temp për arpiassé ëdcò ël romànich. Për tiré sù na gròssa costrussion a-i andasìo dij bej agn për question finansiarie, ëd maladìa, ëd temp brut, guère e via fòrt. Dël sécol ch'a fa XIII a-i ero daspërtut ëd gesie dont la costrussion a l'era anandià ma motobin lontan d'esse finìa, antramentr che lë stil gòtich a l'era dapress a nasse. An vàire cas ël romànich a l'é stàit dovrà për la costrussion antrega, ma dj'àotre vire ël passagi al gòtich a l'é rivà basta ampressa për fe-ie intré stë stil neuv an tuta la costrussion.
Pholiota squarrosa
thumb|right thumb|right thumb|right
Lenghe maku
Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), le lenghe maku a farìo part dël branch dle lenghe macro-tucanoan ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:
Clitocybe angustissima
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Clitocybe angustissima (Lasch) Kummer
Architetura romànica
Moment ëd transission
A l'é restane chèich esempi ëd gesie ch'a smon-o tant n'architetura romànica che gòtica an soe struture. La Basìlica ëd Onze Lieve Vrouwe Tenhemelopneming (che ant sël pòst a diso "Gesia ëd Nòstra Cara Sgnora") a l'é n'esempi ëd na transission parej. La strutura da fòra a l'é bele che romànica con soe tor rionde e sò arch mes riond, ma l'andrinta, ch'a l'é stàit finì dapress a la transission, a l'é d'autut gòtich. L'intrada dla fassada a në smon un sempi arch riond romànich, ch'as treuva giontà a capel na fassada motobin gòtica.
Lenghe maku
Le lenghe maku a son:
Paladru
Paladru a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Isère. A së stend për na surfassa ëd km², con 755 abitant, scond ël censiment dël 1999.
Lenghe maku
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
🇫🇮
Architetura romànica
Gran Brëtagna
Ch'a varda Architetura Norman-a.
Pholiota squarrosa
Descrission
Capel fin-a a 15 cm, scajos, da baross a òcra, dzora a un fond giàun. Lamele sarà e strèite, giaunastre e peui brun-e. Gamba àuta fin-a a 15 cm e larga fin-a a 2 cm, silìndrica e atenuà an bass. Anel (armila) scajos, dël midem color dël capel, giaunastr dëdzora. Carn giaunastra.
Architetura romànica
Fransa
L'architetura romànica a l'é spantiasse an Fransa mersì a j'abassìe. La Borgògna a l'era ël sénter dla vita dij monio fransèis; un-a dj'abassìe Beneditin-e pì avosà dl'Età 'd Mes europenga a l'era a Cluny. Ëdcò la pràtica dël romiagi a l'ha giutà a spantié lë stil. Vàire pelerin a passavo për la Fransa antramentr ch'a 'ndasìo a Santiago ëd Compostela. N'esempi: Saint-Benoît-du-Sault ant la provinsa dël Berry.
Pholiota squarrosa
Ambient
A chërs a bocc dzora al pé ëd piante vive ò mòrte.
Mathieu
Mathieu a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 9,44 km², con 1.577 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 167 ab/km².
Pholiota squarrosa
Comestibilità
As peul nen mangesse.
Mathieu
🇫🇮
Lenga apache, mescalero-chiricahua
Pais andoa a l'é parlà
La lenga apache, mescalero-chiricahua o Apache, Mescalero-Chiricahua a fa part ëd le lenghe na-dene e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.
Architetura romànica
Fransa
Le scòle romàniche fransèise, ch'a l'han sò deuit particular për minca region, a resto caraterisà da soa varietà ëd vòlte an pera. A San Filibert a Tournus an Borgògna (1070 anviron) d'originaj vòlte a botal trasversaj a pògio ansima a sot-arch resù da d'àute pilie cilìndriche. Ant le cese conventuaj dl'àrea antra Lòira e Borgògna, la zòna a est a l'é stàita spantià e diferensià an na struturassion complicà dël còro, a deambulatòri ch'a sircoscriv l'àbside. La strutura ëd coste cese a smonìa vers l'esterior dle capele radiaj, soens dovrà për la divossion dj'arlichie, ch'a përmëtìo a tuti ij monio ëd selebré ansema ël matutin (an dzorpì che San Filibert a Tournus, d'esempi a son San Martin a Tours, San Marsial a Limoges, Santa Fé a Conques). Costa strutura a l'é stàita peui adotà ant j'ansidite cese ëd pelerinage (parèj ëd Santiago ëd Compostela), për permëtte dë s-ciairé j'arlichiari portà an procission.
Pholiota squarrosa
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Pholiota squarrosa (Weigel : Fr.) Kummer
🇫🇮
Art gòtica
Ël gòtich antërnassional
Soa qualìfica d'antërnassional a sotligna ch'a l'ha avù vàire sènter d'elaborassion e ëd difusion. An efet soa produssion a l'é motobin ëspatarà e cheidun dij sò sènter prinsipaj a son a Praga, a Londra, an Catalògna, a Milan, ant le Fiandre, a Colònia, a Paris, a Digion e a Bourges.
Lenga apache, mescalero-chiricahua
Classìfica
Në schema ëd classìfica ëd l'Apache, Mescalero-Chiricahua a peul esse:
Imelda Marcos
Imelda Marcos (Imelda Remedios Visitación Trinidad Romuáldez; Manila 1929) a l'é stàita la fomna dël pressident ch'a fa 10 dle Filipin-e, Ferdinand Marcos. So mariage a l'é durà dal 1954 al 1989.
Schwanden bei Brienz
Schwanden bei Brienz a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton ëd Berna, con sirca 600 abitant. A së stend për na surfassa ëd 7,02 km², con na densità ëd popolassion ëd 85 ab/km². A confin-a con coste comun-e: Brienz, Flühli (LU), Giswil (OW), Hofstetten bei Brienz.
Paladru
🇫🇮
Casteltermini
right|140px Casteltermini a l'é un comun dla Sicilia d' 8.541 abitant, an provincia d'Agrigent.
Schwanden bei Brienz
La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'Alman.
Imelda Marcos
Arferiment
🇫🇮
Schwanden bei Brienz
🇫🇮
Casteltermini
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Nuccio Sapia (dal 14/05/2007).
Anliure esterne
thumb|right|200px|Panorama
Arferiment
🇫🇮
Art gòtica
Ël gòtich antërnassional
An Lombardìa a treuva soe prime espression vers la fin dël Tërzent con Giovannino de' Grassi e a l'ancamin dël Quat-sent con Miclin da Besozzo, ch'a trasforma ij contorn ëd soe figure an dij pretest për d'elegant rabesch linear. Pì tard a-i riva chèich sensìbil anfluensa arnassimental con Bonifacio e Benedetto Bembo.
Architetura romànica
Spagna
right|250px|thumb|L'andrinta dël Dòm ëd Santiago ëd Compostela, an Spagna Lë stil romànich a l'é nassù prima ëd tut ant la penìsola ibérica dij sécoj ch'a fan X e XI, anans ch'as sentèissa l'anfluss ëd Cluny. A së s-ciàira a Lleida, Barslon-a, Taragon-a, Huesca e ant ij Pirené, a l'istess temp ch'a-i nassìa ant ël setentrion d'Italia lòn ch'i disoma "Prim Romànich" ò "Romànich Lombard". A l'é në stil motobin primitiv, dont ij caràter a resto dle muraje motobin ëspësse, l'avèj pa dë sculture e ël dovré dla banda lombarda, visadì un motiv rìtmich fàit ën giugand ant sle serie d'arch ornamentaj. Le vòlte an muradura a son ëstàite adotà tòst an sle sempie struture catalan-e.
Gaspare Mignosi
Matemàtich. Gaspare Mignosi a l'era nassù a Palerm ai 5 ëd gené dël 1875 e ambelelà a l'é mòrt a j'11 ëd giugn dël 1951.
Architetura romànica
Spagna
Lë stil romànich pì clàssich a l'é rivà con l'anfluss ëd Cluny për la Via ëd San Giaco, ch'a la men-a al Dòm ëd Santiago ëd Compostela. A l'é stàit ël Dòm ëd Jaca a feje da model a lë stil romànich ëspagneul dël sécol ch'a fa XII. Sò motiv fondamentaj a son soa particolar ëstrutura dl'àbside e soa session pian-a, soe decorassion "a scach" butà a bande longhe, che jë spagneuj a diso taqueado jaqués. Dëmentrè che ij Règn cristian dë Spagna a së slargavo anvers al meridion, ës model-sì a l'é spantiasse për tuti ij pòst arconquistà, bele che a-i sio sta-ie dle variassion. Ël romànich ëspagneul a mostra ëdcò l'anfluss djë stij spagneuj ch'as dovravo anans dël romànich, dzortut lë stil asturian e Mosaràbich. Ma a coj temp-là an Spagna a-i era ëdcò un fòrt anfluss dl'architetura dij Mòro, com a së s-ciàira da 'nt le vòlte dla Moschéa ëd Córdoba, e dal dovré dj'arch pòli-lobulà.
Gaspare Mignosi
Euvre prinsipaj
🇫🇮
Architetura romànica
Spagna
Dël sécol ch'a fa XIII, chèich gesia romànica as alternava già col Gòtich. Vàire esempi dël romànich ëspagneul a son an Aragon-a, Castija e Navara.
Castrofilippo
right|140px Castrofilippo a l'é un comun dla Sicilia ëd 3.105 abitant, an provincia d'Agrigent.
Art gòtica
Ël gòtich antërnassional
A Venessia, ël gòtich antërnassional a l'é amportà da Gentil da Fabrian e da Pisanel.
Architetura romànica
Polònia
Andova a l'era malfé trové dla pera, dle vire as dovravo ij mon. N'esempi ëd gesia romànica an mon a l'é la gesia ëd San Giaco a Sandomierz, Polònia. Sta gesia a l'é staita fondà dël 1226 da Iwo Odrowąż e tirà sù da sò anvod St. Jacek Odrowąż. La gesia a l'é fàita an stil romànich, ma ël cioché, tirà sù dël sécol ch'a fa XIV, a l'é già an prim ëstil gòtich.
Castrofilippo
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Salvatore Ippolito (dal 13/06/2006 -second mandà-).
Art gòtica
Ël gòtich antërnassional
Ël fenòmeno a toca an prim leu la pitura e, da na mira formal, as peul definì tanme l'aplicassion pì fòrta dël liniarism ornamental e dël colorism pur dël gòtich. Antra soe caraterìstiche a-i é dnans a tut na fòrta predilession për la linia svicia, dinàmica, ch'a crea ëd fantasìe armòniche e ëd fiorage elegant.
Architetura romànica
Lombardìa
An Lombardìa, j'esigense gropà a la divossion dj'arlichie a l'han ëmnà a la costrussion ëd cripte ch'a son rivà a esse dle cese soteranie a tre e sinch navà (catedral d'Àich).
Castrofilippo
Anliure esterne
thumb|right|200px|Panorama
Lenga apache, mescalero-chiricahua
Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=apm
Art gòtica
Ël gòtich antërnassional
An part as agiss dl'arprèisa dël vej liniarism gòtich, ëd na reassion a l'aprofondiment ëspassial, a na qualità d'arpresentassion tridimensional che durant ël sécol ch'a fa XIV a l'era amponusse daspërtut an sl'esempi ëd Giotto. Tutun cheidun dij pì grand mèistr dël gòtich antërnassional, tanme Jacquemart de Hesdin, M. Broederlam, ël Mèistr dël marëssal ëd Boucicault, ij frej de Limbourg, a son ëstàit dë sperimentador cossient e coerent dle possibilità neuve ch'a ufrìa l'arpresentassion tridimensional dlë spassi. Pì che abolì la tersa dimension, as son alternasse le fórmole d'arpresentassion ëspassial. La fasson ëd Giotto d'arpresenté lë spassi a l'era pì nen considerà tanme la sola norma bon-a për fissé le relassion antra j'element arpresentà; as duverta pitòst la stra a na solussion alternativa, ch'a peul coesiste con l'àutra andrinta a n'istessa euvra.