cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teamfehler
Pilod/Kopilod Fehla
Im Janua 1982 isches uffm Washington National Airport middm Fluuch „Air Florida Flight 90“ zu soem Fehla kumme. S'Fluuchzaisch hoddma nedd gschaid vum Ais b'fraid kabd unnde Schnee hoddsisch uffde Flischl ogsommeld. Währendem Iwwabriefe vunde Pungd vorm Abliesche, hodde Kopilod gsachd “engine anti-ice system". Die Kapitän hodds engeschegnumme unn a gsachd “engine anti-ice system off”, awwa donn die Endaisung nedd ogschdelld wies hedd soi misse. Deswesche hodd donns Ais des "engine pressure ratio (EPR)" Sischdem gschderd. De Kopilod hodd donn de Kapitän minischdens finfmol dodruff hieg'wiese, awwa hodd sisch nedd de Endschaidung vum Kapitän widdasedzd, loszufliesche. Des hedda awwa due misse unn druff bschdeje misse de Schdaadd abzubresche, wails Sischdem og'zaischd hodd, dass do was falsch isch. Des Fluchzaisch isch abgschderzd unn dobai sinn 74 vunde 79 Laid umkumme.
Merschweiller
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Grosmagny
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Coin-lès-Cuvry
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Coin-lès-Cuvry isch. Coin-lès-Cuvry gheat zum Kommunalvaband.
Liebensweiler
Geografie
Liebedswìller licht 29 km vun Mìlhüüse uf 353 m NN.
Grandvillars
Grandvillars (daitsch Granweiler) isch e franzesische Gemää im Département Territoire de Belfort in de Rechion Bourgogne-Franche-Comté (bis 2015 Rechion Franche-Comté).
Gschicht
Grandvillars isch zum easchte Mol genennt worre im Johr 1147.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Territoire de Belfort)
Saint-Louis (Oberelsass)
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Gschicht
Saint-Louis isch im Johr 1684 grinnt worre.
Grundviller
Verwaltung
vun Grundviller isch. Grundviller gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Grundviller gheat zum Rhaifränkisch.
Saint-Avold
Saint-Avold (daitsch Sankt-Avold) ìsch e franzesische Gemää im Arrondissement im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Thal bei Maursmünster
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Balschweiler
Gschicht
Bàlschwìller isch im Johr 728 zum easchte Mol gnennt worre.
Sainte-Barbe (Moselle)
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Sainte-Barbe gheat zum Lorrain.
Sainte-Marie-aux-Chênes
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Liebsdorf
Gschicht
Liebsderf isch im Johr 1179 zum easchte Mol gnennt worre.
Sand (Unterelsass)
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Hattmatt
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Sankt Ulrich (Oberelsass)
Sant Üelri (franzesisch Saint-Ulrich, daitsch Sankt Ulrich) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Balzenheim
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Bàlze gheat zum Owerrhaialemannisch.
Beaucourt
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Lagrange (Territoire de Belfort)
Lagrange (Territoire de Belfort) (daitsch Scheuern) isch e franzesische Gemää im Département Territoire de Belfort in de Rechion Bourgogne-Franche-Comté (bis 2015 Rechion Franche-Comté).
Guébling
Verwaltung
vun Guébling isch. Guébling gheat zum Kommunalvaband.
Wald-Michelbach
Gschischt
Wamiba is 1238 zum erschdemol erwähnt worre, in-are Urkund vum Pabscht Gregor IV., unnerm Nåme Michilnbach. Da Name kummt vun da Bach, wu durschs Dal fließt. Mischel is e aldes Word fä groß. Bei da Zentdeilung 1264 is en Deil vun de Orde, wu heit zu Wamiba ghere kurpälzisch worre, in annerer Deil Kurmäänzisch. Da Ort Wamiba selwer waa kurpälzisch. 1803 is-es an Hesse kumme. 1970 bis 1972 sin nein Derfer zur Gemeinde Waldmischlbach dazukumme.
Museë
Des Iwwerwälder Oihaus is in Nochbau vumne tibische hischdorische Ourewälder Wuhn- un Schdallhaus. Da Iwwerwälder Museums- un Kuldurveroi hot s 2005 in ehreåmdlischer Ärwet gebaut. Dabei sin e Backhaus un Brunne. Imne Lapidarium kenne hischdorische Schdää betracht werre, newa Grenzschdää sin des Schdää vun hischdorische Geräde wie Keldare, Abblquetsche, Mihle un Brinne.
Des Iwwerwälder Heimatmuseum is im Zentrothaus vun 1594 unnergebrocht. Zu sehe sin dort Gejeschdänd ausem Håndwerk un da Låndwertschaft un di gräscht Klederbigglsåmmlung vun Deitschlånd. Weiders gibts e Bergbauabdeilung un e Karrillon-Zimmer, des an de Azt un Heimatdischder erinnert.
Heidolsheim
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Guénange
Guénange (lothr. Genéngen, daitsch Niederginingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Joncherey
Gschicht
Joncherey isch zum easchte Mol genennt worre im Johr 1290 als Juncherye.
Ergebnisverzerrung
Iwwabligg
De Baron unnde Hershey hawwen 1988 in Vasuche Laid midd kinschdlische Siduazione gbrochd, um des zu teschde. Ä Baischbiel ischä Endschaidung, obma ä riskondi Oberazion onnem Padziend mache dud odda bessa nedd. Die Oberazion hoddä bkonde Wahschoinlischkaid faen Erfolsch. Die Laid hawwen des guude odda schleschde Ergwnis, des heesd de Padziend lewbd odda isch gschdorwe, gsachd krischd unn sinn donn gfrochd worre, wiese die Quwalided vunde Endschaidung vum Schirurg bewerde dun, zu obariere. Die Laid vunde Grubb, wus schleschde Ergwenis krischd hodd, hawwen gmäänd, das des ä schleschdi Endschaidung vum Schirurg gwesd isch, gons im Geschesadz zude Laid vunde Grubb, wuma des guude Ergewnis gewwe hodd.
Sainte-Ruffine
Verwaltung
vun Sainte-Ruffine isch. Sainte-Ruffine gheat zum Kommunalvaband.
Jacob Jung Blog
Inhald
Saidem November 2011 werd in de Rubrik "Jacobs Woche" eemol weschendlisch die Oidreech im Blog vun de vagångene zammegfassd. Am 24. Dezember 2011 is uffem Blog en boldische Riggbligg uffs Johr 2011 erschiene.
Dunning-Kruger-Effekt
Inde psischologische Fachlitaradua weadde Dunning-Kruger-Effeggd bloß selde uffgfiad, awwa in Blogs unn uff Dischbedierfore vum Internet unn in aggademische Publikatione außahalb vunde Psischologie hingesche ofd. Inna kognitionswisseschafdlische Publikation iwwas Laischne vunde menschg’machde globale Eawärmung weadde Dunning-Kruger-Effekt als ä meeschlischi Eagglerung fadie Ignoranz gescheniwwa vun wisseschafdlische Brozesse g’noand. Naijare wisseschafdlische Eakenndniss zaischen awwa, dass de Dunning-Kruger-Effekt dodruff nedd oag’wond werre koann. Des ded in easchda Linje oande zunemmende Ideologisierung unn Radikalisierung vunnde polidische Debadde lische.
Bier (Getränk)
Bier is e algeholischs Gerdränk. Mer macht des aus Fruucht (Getreed), vor allem Geerscht un Weeze. Metunner werd aa Obscht eninngeduh, wie Kersche. Es hat verschierene Methode, e Bier se mache. Mer duht des Handwerk braue nenne. Mähnschdens nemmt mer Geerscht, Wasser, Hoppe un Heeb.
Pils orrer Pilsener
E Pilsener is e helles Bier noo Pilsener Brauart, mer vewendt reichlich herber Hoppe, dodemet schmeckt des, wann mers maan, frisch, annere isses se bitter. E Pils hat oft so 4,8 orre 4,9% Alkohol. Im Norde vun Deitschland gelts Pils als besonnersch herb.
Saulxures
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Saulxures isch. Saulxures gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De romanisch Dialekt vun Saulxures gheat zum Welche un domit zum Lorrain.
Metz
Metz (fronzeesisch: [mɛs] bzw. [mɛːs], ald un daitsch: [mɛts]) ìsch e Schdadt im Nordosde vun Frongraisch, un Haubdschdadt vum Département Moselle und Haubdord vunde Rechion Region Grand-EstGrand-Est (bis 2015 Rechion Lodhringe). Zum Arrondissement Metz-Ville im Département Moselle gheren de Kanton Metz-1, Metz-2 un Metz-3.
Lachapelle-sous-Rougemont
Gschicht
S Gebiet um Lachapelle-sous-Rougemont hot im Mittelalta de Herre vun Montbéliard gheat un isch im 14. Johrhunnat an d Habsburger kumme. Zamme mit em Sundgau isch s mit em Weschtfälische Friere 1648 franzesisch worre. Said 1793 hot s zum Département Haut-Rhin gheat, isch awa 1871 als Dääl vum Territoire de Belfort im Gechesatz zum iwriche Elsass bai Frankraich gebliwwe.
Guerstling
Verwaltung
vun Guerstling isch. Guerstling gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Guerstling gheat zum Moselfränkisch.
Christian IV. (Pfalz-Zweibrücken)
Lebe
Sei Vadder war Herzoch Chrischdan de III. vunn Palz-Zweebrigge (1674–1735) aus de Berkefelder Linie vunn de Widdelsbacher. Sei Mudder die Karoline vunn Nassau-Saarbrigge (1704–1774).
Saint-Georges (Moselle)
Verwaltung
vun Saint-Georges isch. Saint-Georges gheat zum Kommunalvaband.
Bessoncourt
Gschicht
Bessoncourt isch zum easchte Mol genennt worre im Johr 823 als Beyssingen.
Bartenheim
Gschicht
Bàrtene isch im Johr 829 zum easchte Mol gnennt worre.
Saint-Jean-de-Bassel
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Lamadeleine-Val-des-Anges
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Battenheim
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Guinglange
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Guessling-Hémering
Guessling-Hémering (daitsch Gesslingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Guessling-Hémering gheat zum Rhaifränkisch.
Sentheim
Verwaltung
vun Sante isch. Sante gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Sante gheat zum Owerrhaialemannisch.
Schäffersheim
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Herrlisheim (Unterelsass)
Verwaltung
vun Harelse isch. Harelse gheat zum Kommunalvaband.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Primär-Effekt
Ähnlisch ischdes a bei B’frochunge unn psischologische Teschds uff, wu die easchde Froche än Oifluss uff schbedare Froche und Oandworde hawwen.
Brombachtal
Bellschde
mini|Bellschde Da Name vun Bellschde is s erschdemol 1300 als Bylstein iwwerliffert. Di Hälft vum Dorf hot zur Herrschafd Braibäisch geghert, di anner Hälft zum Ferschdetum Leweschdåå-Wertheim-Rochefort, bis es 1806 ans Groußherzogdum Hesse kumme is. Es liggt als änzisches Dorf vun Bromischdal wesdlisch vun da Wasserscheid zwische da Mimling un da Gerschbrenz un dodemit zwischem Main un em Rhåi. Di Gemaagung liggt im Gneis vum krischdalline Ourewald.
Guinzeling
Verwaltung
vun Guinzeling isch. Guinzeling gheat zum Kommunalvaband.
Mittelbronn
Mittelbronn (daitsch Mittelbronn) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Lümschweiler
Geografie
Lüemschwìller licht 11 km vun Mìlhüüse uf 615 m NN.
Bellemagny
Verwaltung
vun Bellemagny isch. Bellemagny gheat zum Kommunalvaband.
Saint-Julien-lès-Metz
Saint-Julien-lès-Metz (daitsch Sankt-Julian) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Höflichkeitsverzerrung
Unnasuchunge
Ma hodd Hiewais gfunne, dass in oinische Kuldure hodds die Vazerrung efdas als in onnare Kuldure. Bai denne Kuldure isch die Tendenz heja, des zu saache, wasse deng'ge, dassde Frocheschdella heere will. Des schoind in Asije unn hisponische Kuldure De Fall zu soi.
Schaffhausen an der Zorn
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Molring
Molring (daitsch Molringen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Schalkendorf
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Guntzviller
Guntzviller (daitsch Gunzwiler) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Saint-Louis (Moselle)
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Saint-Louis gheat zum Rhaifränkisch.
Lepuix-Neuf
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Storchenblumen
Annere Name mid Schdorsch
Annere Name vun Blummeaade mid Schdorsch sin Schdorschebääche, Schdorchfuß, Schdorsch(e)schnawwel (Schdorch-, Schdorkeschnawwel, -schnawel), Schdorschebrot (Schdorschebroud, Schdorschsbrot, Schdorchebrot, Schdorgsbrot) un Schdorchemillich. Dodevu sin Schdorchebääche, so sescht ma im Kreis Dammstadt-Dibborg un in da Wedderau, Schdorscheschnawwel, im Kreis Grouß-Gerau, un Schdorchemillich, wie ma in Zweebrigge sescht, annere Name fä di Schdorscheblumm Cardamine pratensis.
Bendorf
Verwaltung
vun Banderf isch. Banderf gheat zum Kommunalvaband.
Wahrheitseffekt
Unnasuchunge
Inna Schdudje vun 2015 hawwen Wissnschafdla rausgfunne, dass ä efachi Vadraudhaid midd ebbes schun die Vanunfd iwwadrumbfe konn unns widdaholde heere, dass bschdimmde Fagde falsch sinn konn des B'oiflusse, wasde Heerer glaawbd. Donn hawwen Wissnschafdla de Effeggd bai Laid og'guggd, wu om Ofong schun gwissd hawwen was schdimmd, awwa a die hoddma midde efacha Widdaholunge vun falsche Aussache (iwwa die Vaarwaidungsflissischkaid) donn vum Geschedeel iwwazaische kenne.
Erglärung
De Effeggd fungzionierd, weil wonn die Laid Wohrhaide iwwa ebbes Naijes burdaile missen, donn schdidznse sisch endwedda uff Informazione ab, wuse vum Vaschdendnis her zuschdimmen, odda wusischs vadraud ofiehle dud. Des erschde was die Laid dun isch vaninfdisch, womma was Naijes mit dem Vaglaische dud, wasma schun kennd unma wes, dasses guud isch unn glaischzaidisch a uff die Vadrauenswirdischkaid vunde Informazionsqwelle guggd. Awwa, baim zwedde Pungd iwwadrumbfd ä Vadraudhaid midd änna Informazion die Vanunfd unn falsche Informazione, wonnse efach haifisch genuch widdahold werren, nemmen die Laid donn als Wohrhaid. Än onnare Pungd isch die Efachhaid wie ä Informazion vaabaided werre konn. Unn des isch efacha wommas schun efda kerd odda gseje hodd.
Hagen (Moselle)
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Hagen isch. Hagen gheat zum Kommunalvaband.
Leval (Territoire de Belfort)
Gschicht
S Gebiet um Leval hot im Mittelalta de Herre vun Montbéliard gheat un isch im 14. Johrhunnat an d Habsburger kumme. Zamme mit em Sundgau isch s mit em Weschtfälische Friere 1648 franzesisch worre. Said 1793 hot s zum Département Haut-Rhin gheat, isch awa 1871 als Dääl vum Territoire de Belfort im Gechesatz zum iwriche Elsass bai Frankraich gebliwwe.
Sewen
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Burg Berwartstein
Uffschdiechskamin
Im Unnerschied zu alle onnere Burche im Dåhner Felselond hat de Berwartschdä e in soiner geologische Beschaffenheit ämolischer Uffschdiegskomin on de Siedoschdseid vum Burchfelse. Des war frieher e leicht zu verteidischender Zugong. Die schdeil un glatt no owwe schdeiend Nadurrehr war die änzisch Mechlichkeit, om 50 Meder no owwe rachende un sogar iwwerhängende Felse no owwe zu komme.
Bergheim-Irmstett
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Barige-Ìrmstett gheat zum Owerrhaialemannisch.
Hagondange
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Hipsheim
Verwaltung
vun Hìpse isch. Hìpse gheat zum Kommunalvaband.
Lutter (Oberelsass)
Geografie
Lütter licht 31 km vun Mìlhüüse uf 355 m NN.
Hallering
Verwaltung
vun Hallering isch. Hallering gheat zum Kommunalvaband.
Wunschdenken
Vawais
Sachgrubb:Deng'gfehla
Argumentum e silentio
Des isch nadirlisch kabbes, wail aus dem Nedderwähne vunnem Faggd nix zwingend gschlosse werre konn. Awwa zomme midd onnare Indizije konn des än vaschdergende Effeggd uff ä Tees hawwe. Deswesche aischend sisch gons bsondas fa Vaschwerungstheorije unn werd a gern mol als Schoinargumend oigsedzd.
Vawais
Sachgrubb:Trugschluss Sachgrubb:Rhetorik Sachgrubb:Philosophie Sachgrubb:Lateinische Phrase
Meroux-Moval
Gschicht
S Gebiet um Meroux-Moval hot im Mittelalta de Herre vun Montbéliard gheat un isch im 14. Johrhunnat an d Habsburger kumme. Zamme mit em Sundgau isch s mit em Weschtfälische Friere 1648 franzesisch worre. Said 1793 hot s zum Département Haut-Rhin gheat, isch awa 1871 als Dääl vum Territoire de Belfort im Gechesatz zum iwriche Elsass bai Frankraich gebliwwe.
Saint-Quirin
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Saint-Quirin gheat zum Lorrain.
Salonnes
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Salonnes gheat zum Lorrain.
Argumentum ad consequentiam
Die Aad vun Schluss isch awwa waidvabraid, derf awwa nedd middm argumentum ad baculum glaischgschdelld werre, wu midd kinschdlische, ausg'dachde Konsequense wie zum Baisbiel „Schdrofe“ kummd, um zu saache, des derfma nedd mache. Des isch donn än Schbezialfall.
Méziré
Vawaltung
vun Méziré isch. Méziré gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De traditionell Dialekt vun Méziré gheat zum Franc-Comtois.
Burg Drachenfels (Wasgau)
Lach
Gähniwwer vun de Burch gäbt's e Felsmassiv uff'em 420 Meder hohe Heideberch, nämlich de Buchkommerfels. Aus däm sin die Heidekommre rausgemäselt. Wonn die entschdonn sinn, un fa was die gut ware, wäs ma nät. Vielleicht schdomme se wärklich schun aus heidnischer Zeit. Odder sie sin doch jinger, odder zuminnescht in jingerer Zeit erweidert wor. In jedem Fall konn's gut sinn, dass do soinerzeit e Wachtposchde vum Drachefels schdationiert war.
Hampont
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Hampont gheat zum Lorrain.
Hochstett
Verwaltung
vun Heestett isch. Heestett gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Heestett gheat zum Owerrhaialemannisch.
Montbouton
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Territoire de Belfort)
Magny (Haut-Rhin)
Gschicht
Magny isch im Johr 1105 zum easchte Mol gnennt worre als Magne.
Bergheim (Oberelsass)
Verwaltung
vun Barge isch. Barge gheat zum Kommunalvaband.
Sondersdorf
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Montreux-Château
Gschicht
S Gebiet um Montreux-Château hot im Mittelalta de Herre vun Montbéliard gheat un isch im 14. Johrhunnat an d Habsburger kumme. Zamme mit em Sundgau isch s mit em Weschtfälische Friere 1648 franzesisch worre. Said 1793 hot s zum Département Haut-Rhin gheat, isch awa 1871 als Dääl vum Territoire de Belfort im Gechesatz zum iwriche Elsass bai Frankraich gebliwwe.
Vawaltung
vun Montreux-Château isch. Montreux-Château gheat zum Kommunalvaband.
Beharren auf Überzeugungen
Empirische Belesch
Nochm Lee Ross unnem Craig A. Anderson „sinn Iwwazaischunge bemeschenwerd widdaschondsfäisch im Ogsischd vun empirische Befunde, wu logisch vaheerend erschoinen.“ Die folschende Experimend lossen sisch mitdd Hilf vum B'harre uff Iwwazaischunge vaschdeje odda nai belaischde.
Sarraltroff
Sarraltroff (daitsch Saaraltdorf) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Hannocourt
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Hönheim
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Heene gheat zum Owerrhaialemannisch.
Argumentum ad baculum
Form
P konn alles soi (Folda, B'schdeschung). S'muss x bloß gnuch modiviere ummen Vorschlach zuzustimme.
Hangviller
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Hangviller gheat zum Rhaifränkisch.
Morvillars
Vawaltung
vun Morvillars isch. Morvillars gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De traditionell Dialekt vun Morvillars gheat zum Franc-Comtois.
Argumentum ad logicam
Form
Ausde Aussach
Bergholz
Bargholz (franzesisch Bergholtz, daitsch Bergholz) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Han-sur-Nied
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Han-sur-Nied gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Haraucourt-sur-Seille
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Sarrebourg
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Saulny
Saulny (daitsch Salnach) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Pérouse (Territoire de Belfort)
Vawaltung
vun Pérouse isch. Pérouse gheat zum Kommunalvaband.
Hanviller
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Bad Sulzbach
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Sulzbàch gheat zum Owerrhaialemannisch.
Malmerspach
Geografie
Màlmerschbàch licht 26 km vun Mìlhüüse uf 315 m NN.
Hargarten-aux-Mines
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Sulz (Oberelsass)
Sulz (franzesisch Soultz-Haut-Rhin, daitsch Sulz) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Geografie
Sulz licht 39 km vun Mìlhüüse uf 340 m NN.
Bernweiler (Oberelsass)
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Barnwiller gheat zum Owerrhaialemannisch.
Manspach
Mànschbàch (franzesisch Manspach, daitsch Manspach) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Harreberg
Verwaltung
vun Harreberg isch. Harreberg gheat zum Kommunalvaband.
Spechbach (Oberelsass)
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Hohwald (Unterelsass)
Dialekt
De elsässisch Dialekt vum Hoowàld gheat zum Owerrhaialemannisch.
Petitefontaine
Gschicht
S Gebiet um Petitefontaine hot im Mittelalta de Herre vun Montbéliard gheat un isch im 14. Johrhunnat an d Habsburger kumme. Zamme mit em Sundgau isch s mit em Weschtfälische Friere 1648 franzesisch worre. Said 1793 hot s zum Département Haut-Rhin gheat, isch awa 1871 als Dääl vum Territoire de Belfort im Gechesatz zum iwriche Elsass bai Frankraich gebliwwe.
Phaffans
Gschicht
Phaffans isch zum easchte Mol genennt worre im Johr 792 als Pefferauga.
Staffelfelden
Geografie
Stàffelfalde licht 11 km vun Mìlhüüse uf 278 m NN.
Hattigny
Hattigny (daitsch Hattingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Berrweiler
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Barrwiller gheat zum Owerrhaialemannisch.
Haut-Clocher
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Haut-Clocher gheat zum Rhaifränkisch.
Hauconcourt
Verwaltung
vun Hauconcourt isch. Hauconcourt gheat zum Kommunalvaband.
Hürtigheim
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Haute-Kontz
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Hüttenheim (Unterelsass)
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Recouvrance
Gschicht
S Gebiet um Recouvrance hot im Mittelalta de Herre vun Montbéliard gheat un isch im 14. Johrhunnat an d Habsburger kumme. Zamme mit em Sundgau isch s mit em Weschtfälische Friere 1648 franzesisch worre. Said 1793 hot s zum Département Haut-Rhin gheat, isch awa 1871 als Dääl vum Territoire de Belfort im Gechesatz zum iwriche Elsass bai Frankraich gebliwwe.
Réchésy
Dialekt
De traditionell Dialekt vun Réchésy gheat zum Franc-Comtois.
Hüttendorf (Unterelsass)
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Illkirch-Grafenstaden
Verwaltung
vun Ìllkìrich-Gràffestàde isch. Ìllkìrich-Gràffestàde gheat zum Kommunalvaband.
Havange
Verwaltung
vun Havange isch. Havange gheat zum Kommunalvaband.
Biesheim
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Metzeral
Matzeràl (franzesisch Metzeral, daitsch Metzeral) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Romagny-sous-Rougemont
Dialekt
De traditionell Dialekt vun Romagny-sous-Rougemont gheat zum Franc-Comtois.
Hayange
Verwaltung
vun Hayange isch. Hayange gheat zum Kommunalvaband.
Roppe
Gschicht
S Gebiet um Roppe hot im Mittelalta de Herre vun Montbéliard gheat un isch im 14. Johrhunnat an d Habsburger kumme. Zamme mit em Sundgau isch s mit em Weschtfälische Friere 1648 franzesisch worre. Said 1793 hot s zum Département Haut-Rhin gheat, isch awa 1871 als Dääl vum Territoire de Belfort im Gechesatz zum iwriche Elsass bai Frankraich gebliwwe.
Ingenheim
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Bulgarien
Die Amtsschbrooche in Bulgarien is Bulgarisch.
Bilzheim
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Bìlze gheat zum Owerrhaialemannisch.
Rougegoutte
Gschicht
Rougegoutte isch zum easchte Mol genennt worre im Johr 1196.
Sundhofen
Sundhofe (franzesisch Sundhoffen, daitsch Sundhofen) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Saint-Germain-le-Châtelet
Vawaltung
vun Saint-Germain-le-Châtelet isch. Saint-Germain-le-Châtelet gheat zum Kommunalvaband.
Innenheim
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Ittersweiler
Itterschwiller (franzesisch Itterswiller, daitsch Ittersweiler) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Thannenkirch
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Dànnekìrich gheat zum Owerrhaialemannisch.
Mitzach
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Mìtzàch isch. Mìtzàch gheat zum Kommunalvaband.
Blodelsheim
Verwaltung
vun Blodelse isch. Blodelse gheat zum Kommunalvaband.
St. Peter (Speyer)
Die Pedakeäasch vun Schbaija isch frija mol die gläänschd romoanisch Keäasch doad gwesd un isch wisawie vum Allhailischeschdifd g'lesche. Wailse so glää gwesd isch, hoddma a "Pedakeäachl" zuare gsachd.
Glääni G'schischd
Die St. Peda-Paakeäasch soll 1157 duaschde Dummscholaschda Johannes von Erenberg eabaud worre soi. Awwa ma gead dvu aus, daße elda isch. Im 11. Jaahunad hoddma do ä glääni frieromoanischi Keäasch diregd wisawie zum Allhailischeschdifd gbaud un im scheede 12. Jaahunad eanaiad. S'Goddeshaus isch blos uug'fea 30 m long un 12 m braid gwesd unnde Tuam 30 m hoch. Baim SChbaimara Schdaddbrond vun 1689 isch die Keäasch bis uff de Tuam un die Aussemauware runnag'broand un doan hoddmase fa iwwa 100 Joa als Ruin lische losse. D'noch hoddmase doan vaschdeischad un abg'risse.
Josephskirche (Speyer)
Aschidegdua
Im Oschde vum Haubdoigong isch die Oaschl mid iwa 4.000 Paife. Doad schdejn a Figure vum Adolph Kolping unem Hondweagsg'sell, wu die Koblings vun Schbaija g'schdifd hawen.
Niedertraubach
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Mollau
Geografie
Mollài licht 27 km vun Mìlhüüse uf 444 m NN.
Niedertraubach
Verwaltung
vun Nìdertröibàch isch. Nìdertröibàch gheat zum Kommunalvaband.
Mörnach
Gschicht
Märnà isch im Johr 1230 zum easchte Mol gnennt worre.
Kauffenheim
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Allerheiligenstift Speyer
Haid
Haid eainnad blos noch die Schdrooß, die Allahailischeschdrooß, ons oinschd b'daidende Schdifd. Oagugge kommas a uffm Vochlschaubloan vunde „Freien Reichsstadt Speyer vor der Zerstörung 1689“ vum Philipp Stürmer (1916–1998), wu im Hischdorische Museum vunde Pals ausg'schdeld isch. S'Schdif isch awwa inde Eainnarung vun Schbaija lebendisch gbliwwe unma hodd zum Baischbiel 2011 ä G'dengminz aus Silwa g'bräschd un s'wead in Schdaddrundgeng vun Schbaija eawend.
Kaltenhausen (Unterelsass)
Verwaltung
vun Kàltehüse isch. Kàltehüse gheat zum Kommunalvaband.
Bollweiler
Gschicht
Bollwiller isch im Johr 737 zum easchte Mol gnennt worre.
Kerzfeld
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Uffholz
Gschicht
Üffholz isch im Johr 769 zum easchte Mol gnennt worre.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Üffholz gheat zum Owerrhaialemannisch.
Niederburbach
Geografie
Nìderburbàch licht 21 km vun Mìlhüüse uf 381 m NN.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Nìderburbàch gheat zum Owerrhaialemannisch.
Ungersheim
Gschicht
Ungersche isch im Johr 735 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Ungersche isch. Ungersche gheat zum Kommunalvaband.
Oberburbach
Verwaltung
vun Ìwerburbàch isch. Ìwerburbàch gheat zum Kommunalvaband.
Mooslarg
Verwaltung
vun Moos-Nìderlàrg isch. Moos-Nìderlàrg gheat zum Kommunalvaband.
Urbis
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
St. Moritz (Speyer)
Die Keäasch St. Moarids in Schbaija ischä godischi Paakeäasch gwesd, wu uffm haidische Kenischsbladds im Zendrum vunde Schbaimara Aldschdadd gschdonne isch. Die Keäasch hodd domols als bedaidenschdi godisch Keäasch inde Voadapals golde.
Buchsweiler (Oberelsass)
Buxwiller (franzesisch Bouxwiller, daitsch Buchsweiler) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Verwaltung
vun Buxwiller isch. Buxwiller gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Buxwiller gheat zum Hochalemannisch.
Vescemont
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Kesseldorf
Kesseldorf (franzesisch Kesseldorf, daitsch Kesseldorf) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Thiancourt
Thiancourt isch e franzesische Gemää im Département Territoire de Belfort in de Rechion Bourgogne-Franche-Comté (bis 2015 Rechion Franche-Comté).
Alt-Pfirt
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Geografie
Àlt-Pfìrt licht 27 km vun Mìlhüüse uf 480 m NN.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Àlt-Pfìrt gheat zum Hochalemannisch.
Kirchheim (Unterelsass)
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Vauthiermont
Gschicht
S Gebiet um Vauthiermont hot im Mittelalta de Herre vun Montbéliard gheat un isch im 14. Johrhunnat an d Habsburger kumme. Zamme mit em Sundgau isch s mit em Weschtfälische Friere 1648 franzesisch worre. Said 1793 hot s zum Département Haut-Rhin gheat, isch awa 1871 als Dääl vum Territoire de Belfort im Gechesatz zum iwriche Elsass bai Frankraich gebliwwe.
Valdieu-Lutran
Gschicht
Valdieu-Lutran ìsch am 1. Januar 1973 entstanne aus de Fusion vun de Gemääe Valdieu un Lutran. Valdieu isch 1320 zum easchte Mol gnennt worre, Lutran 1249.
Alt-Thann
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Àlt-Dànn gheat zum Owerrhaialemannisch.
Obermuspach
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Obermüeschbe gheat zum Hochalemannisch.
Vétrigne
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Mühlbach im Elsass
Gschicht
Mìlbe isch im Johr 896 zum easchte Mol gnennt worre als Melin (1057 Mulebac'').
Knörsheim
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Kirrberg (Unterelsass)
Verwaltung
vun Kirbrich isch. Kirbrich gheat zum Kommunalvaband.
Kleingöft
Verwaltung
vun Klaingeft isch. Klaingeft gheat zum Kommunalvaband.
Kogenheim
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Koiene isch. Koiene gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Koiene gheat zum Owerrhaialemannisch.
Mülhausen
D Gemää gheat zum Arrondissement.
Brubach
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Walbach (Oberelsass)
Gschicht
Wàlbàch isch im Johr 1302 zum easchte Mol gnennt worre.
Munweiler
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Gschicht
Munwiller isch im Johr 1250 zum easchte Mol gnennt worre.
Buschweiler
Büschwìller (franzesisch Buschwiller, daitsch Buschweiler) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Karspach
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Geografie
Karschbach licht 17 km vun Mìlhüüse uf 300 m NN.
Walheim (Oberelsass)
Verwaltung
vun Wàle isch. Wàle gheat zum Kommunalvaband.
Kurzenhausen
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Kriegsheim (Unterelsass)
Kriejse (franzesisch Kriegsheim, daitsch Kriegsheim) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Wasserburg (Oberelsass)
Geografie
Wàsserburig licht 31 km vun Mìlhüüse uf 546 m NN.
Waltenheim
Gschicht
Wàltene isch im Johr 1135 zum easchte Mol gnennt worre.
Lampertheim (Unterelsass)
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Làmperte gheat zum Owerrhaialemannisch.
Münster im Elsass
Verwaltung
vun Mìnschter isch. Mìnschter gheat zum Kommunalvaband.
Chavannes-sur-l'Étang
Dialekt
De romanisch Dialekt vun Chavannes-sur-l'Étang gheat zum Franc-comtois.
Courtavon
Gschicht
Courtavon isch im Johr 1286 zum easchte Mol gnennt worre.
Colmar
Colmer (franzesisch Colmar, daitsch Colmar) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Nambsheim
Verwaltung
vun Nàmbse isch. Nàmbse gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Nàmbse gheat zum Owerrhaialemannisch.
Lalaye
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Wenzweiler
Gschicht
Wanzwìller isch im Johr 1219 zum easchte Mol gnennt worre.
Langensulzbach
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Làngesulzbàch isch. Làngesulzbàch gheat zum Kommunalvaband.
Leutenheim
Verwaltung
vun Littenem isch. Littenem gheat zum Kommunalvaband.
Lembach (Unterelsass)
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Laubach (Unterelsass)
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Laubàch gheat zum Owerrhaialemannisch.
Wettolsheim
Gschicht
Wattelse isch im Johr 1222 zum easchte Mol gnennt worre.
Widensolen
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Dietweiler
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Weiler (Oberelsass)
Geografie
Willer licht 18 km vun Mìlhüüse uf 390 m NN.
Dessenheim
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Lingolsheim
Lìngelse (franzesisch Lingolsheim, daitsch Lingolsheim) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Diefmatten
Diefmàtte (franzesisch Dieffmatten, daitsch Diefmatten) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Dürrenenzen
Verwaltung
vun Dìrrenanze isch. Dìrrenanze gheat zum Kommunalvaband.
Dürmenach
Verwaltung
vun Dìrmene isch. Dìrmene gheat zum Kommunalvaband.
Kognitive Dissonanz
Theorie
Nochde Theorie konns easchd zuna Ännarung vum Vahalde odda vunde Määnung kumme, wonn des fa jemond de g'ringschde Uffwond isch des Gfiehl vunde Dissonanz loszuwerre. Dod'bai schbielen zum Baischbiel a die aischene Toleranz unn die Sischd, wu jemond vun sisch selwa hodd, a wischdischi Roll, wie schdaag ä Dissonanz iwwahaubd vun wem gschbiad wead.
Lobsann
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Lohr (Unterelsass)
Lohr (franzesisch Lohr, daitsch Lohr) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Kognitive Dissonanz
Maageding
Kognitive Dissonanzen, wu im Maageding uffdräde kennen:
Auswirgunge
S'kummd umso eja zu Kognitive Dissonanzen je
Vakaafsteschnigge
Zwee b'konde Teschnigge sinn
Pädagogigg
Des hesd, s'Ufflese vunna kognitive Dissonanz duasch Selbschdiwwzaischung odda Selbschiwwaredung konn dauwahafde Ännarunge inde Oischdellunge unn im Vahalde b'wirge. Unn des konn duasch oisere Oifliss wie B'lohnung odda Schdrof b'wirg werre. Je gleena die B'lohnung odda Schdroff, desdo wiagsoma isches ums Vahalde vun jemondem daujahafd ännare zu kenne. Große B'lohnung odda Schdroff fiaren bloss zu kurzfrischdische Ännarunge im Vahalde.
Lixhausen
Lìxhüse (franzesisch Lixhausen, daitsch Lixhausen) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Winkel (Oberelsass)
Geografie
Wìnkel licht 32 km vun Mìlhüüse uf 570 m NN.
Lipsheim
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Feldbach (Oberelsass)
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Falbe gheat zum Hochalemannisch.
Fislis
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Fessenheim
Verwaltung
vun Fassene isch. Fassene gheat zum Kommunalvaband.
Falkweiler
Fàlkwiller (franzesisch Falkwiller, daitsch Falkweiler) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Franken (Oberelsass)
Gschicht
Frànke isch im Johr 1144 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Frànke isch. Frànke gheat zum Kommunalvaband.
Flaxlanden
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Fréland
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Mackenheim
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Màckene gheat zum Owerrhaialemannisch.
Geishausen
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Gaishüse gheat zum Owerrhaialemannisch.
Pfirt
Gschicht
Pfìrt isch im Johr 1104 zum easchte Mol gnennt worre.
Meisengott
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Eschenzweiler
Verwaltung
vun Aschedswiller isch. Aschedswiller gheat zum Kommunalvaband.
Friesen (Oberelsass)
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Friese gheat zum Owerrhaialemannisch.
Feldkirch (Oberelsass)
Gschicht
Faldkìrech isch im Johr 780 zum easchte Mol gnennt worre.
Geiswasser
Geisswàsser (franzesisch Geiswasser, daitsch Geiswasser) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Goldbach-Altenbach
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Markolsheim
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Màrkelse gheat zum Owerrhaialemannisch.
Geispitzen
Gschicht
Gaispìtze isch im Johr 1188 zum easchte Mol gnennt worre.
Gildweiler
Gìldwìller (franzesisch Gildwiller, daitsch Gildweiler) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Folgensburg
Folgeschburg (franzesisch Folgensbourg, daitsch Folgensburg) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Gommersdorf
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Gummerschdorf gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fröningen
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Argumentum ad antiquitatem
Form
De Druchschluss hodd die Form
Vawais
Sachgrubb:Trugschluss Sachgrubb:Propaganda Sachgrubb:Rhetorik Sachgrubb:Philosophie Sachgrubb:Lateinische Phrase
Argumentum ad novitatem
Form
De Druchschluss hodd die Form
S'Geschedeel vum „Argumentum ad novitatem“ ischs Argumentum ad antiquitatem.
Argumentum ad metum
S'isch a än Druchschluss vum Falsche Dilemma, wu jemond de Laid oiredd, dasses bloss zwee Meschlischkaide hodd unn äni d'vu komma nedd nemme, wailse Ongschd oifleesend, alla gfehrlisch isch. So werd vasuchd die Laid uff die ogeblisch änzigschd onnare Meschlischkaid oizuschdimme. Odda s'werren Szenarije uffg'baud, wu die Engschd bei Laid wegge dun um donn die Schridd zu vaschbresche, middennema die Ongschd baide Laid varingare werd.
Vawais
Sachgrubb:Trugschluss Sachgrubb:Propaganda Sachgrubb:Rhetorik Sachgrubb:Philosophie Sachgrubb:Lateinische Phrase
Kontrollillusion
Erglärung
Inna Schudje sinn Schdudende middna Virtual-Reality Uffzuch gfahre, umse gesche ihr Hejeonschd zi b'hondle. Denne, wuma gsachd hodd, dasse die Kondroll hedden, hawwen sisch g'nauso gfiehld, wie die wonnse tatseschlisch die Kondroll kabd hedden. Die onnare, dennema gsachd hodd, sie hedden kä Kondroll, hawwen sisch a so gfiehld. Deswesche deng'gdma, dass die Daischung doher kummd, dassde Laid ohne Selbschdb'obachdung die Oisischd fehld, obse Kondroll iwwa die Eraignis hawwen. Des isch donn a a;s Selbschdb'obachdungsdaischung b'kond. Schdaddesse b'urdailense ihrn Oifluss uffs Gscheje, dursch uuzuvalessische Brozess unn sejen sisch selwa inde Vaondwordung fa des, was do grad bassierd, wus awwa kenn odda bloßn gleene urseschlische Zommehong hodd.
Rosinenpicken
Teschnigge
Beim Quote Mining werren Zidaad aus Forschungserwede odda persenlische Briefwegsel b'wussd ausm Zommehong g'risse, umen irrefiehrende Oidrugg zu vamiddle. Ä Baischbiel ischde Haggazwischefall om Glimfoschungszendrum onde Universided vun East Anglia. Do sinn E-Mails vun Glimaforscha gschdole unn noch Zidaad durschsuchd unn donn selgdiv zommegschdelld im Indaned vabraid worre, umde Oidrugg zu erwegge, dass die Forscha B'drischa sinn. In Wirglischkaid sinn do awwa Disgussijone iwwa teschnische Detail aus Zommehong g'risse worre. Nein Unnasuschungskommissijone sinn donn bis 2013 a uuabhengisch vunenonna yum Ergewnis kumme, dasses kän Hiewes uffä Fehlvahalde vunde Forscha gewwe hodd. Glimalaschna hawwen die Ergewnis donn oschliesnd widda als waidares Indiz fa ä Vaschwerung baide Glimaforscha umg'daid.
Speyer
Bischaraije und Aaschiv
In Schbaija hodds die Pelsisch Londesbischarai, wuä Milljion wissnschafdlischi Bischa, 110.000 Musignode, uugfea 700 Hondschrifde, 150 Inkunabln un uugfea 100 Nochlassbschdend hawe dud. Des isch domid äni vunde gregschde Bischaraije inde Geschend. Said 1947 hoddse s'Bflischexmblareschd fade domolische Regierungsbziag Pals. Die Bischarai vunde „Daidschi Uniwersideed fa Vawaldungswisseschafde Schbaija“ hodd 250.000 Bend iwwas Thema Schdaad un Vawaldung. Des isch äni vunde gregschde Schbezialbischaraije fas Thema in Daidschlond. Donn hodds im Bischheeflische Brischdaseminar St. Germon ä Bischarai, wu 200.000 Bend hawe dud. Iwwa 100.000 Bend hodd a die Bischarai und Medijezendraal vunde Evongelischi Keasche vunde Pals. Doan hodd die Schad Schbaija selwa a ä Schdaddbischarai mid 80.000 Medojie, wu inde Willa Kirrmaier-Ekarius isch. Schbaija vafischd a noch iwwa die „Bibliothèque Française Speyer e. V.“, wu reschlmesisch fronsesische Audore a voalese dun.
Friedheef
In Schbaija hodds die Jidischi Friedheef, de Naije Friedhof un de Alde Friedhof, wu haidn de Adenauwapaag isch.
Naizaid un Moderni
Im Joa 1990 hodds viel Faijalischkaide weschm zweedausndjerische Bschdeje vunde Schdadd gewwe. Im Nowemba 2011 hoddma donn die naij Sinagog Beith-Schalom oigwaid.
Hondl un Änzlhondl
un dodvu sin
Andige
Inna Schlachd bai Zilpisch im Joa 496/497 unna waidari Schlachd im Joa 505 hodde freng'gisch Keenisch Glodwisch die Alamonne bsieschd. Schbaija isch donnen Deel vum freng'gische Keenischraisch worre. Die Frong'ge hawwen donn de naij Schbaijagau oig'rischd un B'omde un Bischheef sinn vun Gallije kumme. De Nome Spira, wu vunde Alamonne oigfiad worre isch, isch gbliwwe.
G'rischd
In Schbaija isch fa ziwieli Schdraidaraije je nochm Schrdaidwead s'Omdsg'rischd Schbaija odas Londg'rischd Frong'gedaal zuschdendisch. Driwwa schdeds Owwalondg'rischd Zweebrigge. Die G'rischd sin a fa laischdare Fell zuschdendischi Schdrofg'rischd un Schdrofd'ligd in Schbija werren vunde Schdadsowaldschafd Frong'gedaal vafolschd.
B'velgarung
Die Endwigglung vunde Oiwohna vun Schbaija abm Joa 1565:
Kuldua
On Oschdare wead jedes Joa midm „Satanic Stomp“ ä Psychobilly-Feschdiwal gfaijad.
Schule
In Schbaija hodds oinischi allgmoin- un brufsbildnde Schule, alla Brufs-, Brufsfach- un Fachowaschule awwa drai schdaadlischi Gimnasije, s'Gimnasijum om Kaisadumm, s'Hans-Purrmann-Gimnasijum uns Friedrich-Magnus-Schwerd-Gimnasijum. Dodnewe hodds noch zwee konfesionelli Gimnasije, s'Nikolaus-von-Weis-Gimnasijum uns Edith-Stein-Gimnasijum mid jewails äna „Ralsschul plus“. Uffde „Indegriad Gsomdschul“ im Georg-Friedrich-Kolb-Schulzendrum un uffm Schbaija-Kolleech komma a Hochschulraif krische. Weeschem guude Ogbod on Schule, werren a Kinna ausm Umfeld do oigschuld.
Laach
Noadweschdlisch vum Schdaddgbied sinn oinische Baggaseeje gbuddeld worre, umde Sond- un Kies zu krische. Dorunna isch a's Binsfeld mit 7 Seeje neadlisch vunde A 61. Gonz owwe im Noade hodd Schbaija a nochä Schdigg om Anglhofa Aldrhoi.
Schdaddsieschl un Wabbe
Saidm 13. Jaahunad hodd Schbaija uffm Schdaddsieschl de Dumm druff. Do komma die Oasischd vum Noade seje, wailse de Raichsherold als „embfehlensweada un eawirsischa“ ongseje kabd hodd.
G'rischd
effndlisch-reschdlischi Schdraidaraije werren vorm Vawaldungsg'rischd Naischdad ausgdraache, fa awaidsreschlischi Schdraidischkaide gibds's'Awaidsg'rischd Ludwischdhaafe un fa Sozialreschdsfell ischs Sozialg'rischd Schbaija do.
Schdaddsieschl un Wabbe
S'Schbaimara Wabbe isch im Joa 1846 vum bairische Kenisch gnehmischd worre undo schdeed druff: „In Silber ein rotes Kirchengebäude mit drei blaubedachten und mit goldenen Kreuzen besteckten Türmen und drei offenen Toren“. De Dumm komma do vum Weschde seje.
Padnaschdedd
Mid Spalding (Vaoinischds Kenischraisch) hoddma 1956 die allaeaschd Pardnaschafd gschlosse. Doan 1959 a midm froanzeesische Chartres, 1989 mid Ravenna (Idalje) un Kursk (Russlond) un 1992 mid Gniezno (Gnesen) in Pole. Said 1998 isch Yavne in Israel die ingschd Pardnaschdadd. Dodriwwanaus hodd die Schdadd 1982 e Paadeschafd fa Karengera in Ruanda iwanumme, des heßd noch änare Kommunaalreform 2001 fa de B'ziag Ruzisi (frija Impala).
Biaschameschda
Ab 1923 hodds Owahauwbd vunde Schdadd de Didl „Owabiaschameschda“.
Fluuchhaafe
De Schbaimara Fluuchbladz ischn Vakeaslondeblads un hodd nochm Ausbau im Joa 2011 die lengschd Londe- un Schdadboahn inde Geschnd. Weschm noe Auwald un soim Schudz isch iwade Ausbau hefdisch dischbediad worre. De Fluuchhaafe wead vun Fiamedscheds bnudzd un a vum Schbaimara Fluuchschboadvaroi.