cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Russ (Bas-Rhin)
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Russ isch. Russ gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De romanisch Dialekt vun Russ gheat zum Welche un domit zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Many
Many (daitsch Niederum) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Many isch. Many gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Many gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Largizen
Làrgìtze (franzesisch Largitzen, daitsch Largizen) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Geografie
Làrgìtze licht 23 km vun Mìlhüüse uf 421 m NN.
Gschicht
Làrgìtze isch im Johr 1248 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Làrgìtze isch. Làrgìtze gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Làrgìtze gheat zum Owerrhaialemannisch.
Rohrbach-lès-Bitche
Rohrbach-lès-Bitche (daitsch Rohrbach) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Rohrbach-lès-Bitche isch. Rohrbach-lès-Bitche gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Rohrbach-lès-Bitche gheat zum Rhaifränkisch.
Rolbing
Rolbing (daitsch Rolbingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Rolbing isch. Rolbing gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Rolbing gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Rodemack
Rodemack (lothr. Ruedemaacher, daitsch Rodemachern) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Rodemack isch. Rodemack gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Rodemack gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Andelnans
Andelnans (daitsch Andelnach) isch e franzesische Gemää im Département Territoire de Belfort in de Region Bourgogne-Franche-Comté (bis 2015 Rechion Franche-Comté).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Gschìcht
Andelnans isch zum easchte Mol gnennt worre im Johr 1302.
Marange-Silvange
Marange-Silvange (daitsch Maringen-Silvingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Andelnans
Gschìcht
S Gebiet um Andelnans hot im Mittelalta de Herre vun Montbéliard gheat un isch im 14. Johrhunnat an d Habsburger kumme. Zamme mit em Sundgau isch s mit em Weschtfälische Friere 1648 franzesisch worre. Said 1793 hot s zum Département Haut-Rhin gheat, isch awa 1871 als Dääl vum Territoire de Belfort im Gechesatz zum iwriche Elsass bai Frankraich gebliwwe.
Vawaltung
vun Andelnans ìsch dr Bernard Mauffrey. Andelnans gheat zum Kommunalvaband.
Marange-Silvange
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Marange-Silvange isch. Marange-Silvange gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Marange-Silvange gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Rumersheim (Oberelsass)
Rümersche (franzesisch Rumersheim-le-Haut, daitsch Rumersheim) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Geografie
Rümersche licht 18 km vun Mìlhüüse uf 379 m NN.
Gschicht
Rümersche isch im Johr 1303 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Rümersche isch. Rümersche gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Rümersche gheat zum Owerrhaialemannisch.
Rülisheim
Rüesle (franzesisch Ruelisheim, daitsch Rülisheim) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Geografie
Rüelse licht 8 km vun Mìlhüüse uf 206 m NN.
Gschicht
Rüelse isch im Johr 837 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Rüelse isch. Rüelse gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Rüelse gheat zum Owerrhaialemannisch.
Gondrexange
Gondrexange (daitsch Gunderchingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Gondrexange isch. Gondrexange gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Gondrexange gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Grassendorf
Gràssedorf (franzesisch Grassendorf, daitsch Grassendorf) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Gràssedorf isch. Gràssedorf gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Gràssedorf gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Saales
Saales (daitsch Saal) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Saales isch. Saales gheat zum Kommunalvaband.
Zinsweiler
Zìnswìller (franzesisch Zinswiller, daitsch Zinsweiler) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Saales
Dialekt
De romanisch Dialekt vun Saales gheat zum Welche un domit zum Lorrain.
Zinsweiler
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Saales
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Zinsweiler
Verwaltung
vun Zìnswìller isch. Zìnswìller gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Zìnswìller gheat zum Owerrhaialemannisch.
Lapoutroie
Lapoutroie (patois Lè Peutraille, elsässisch Buderej, daitsch Schnierlach) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Mere-Exposure-Effekt
Vum Mere-Exposure-Effeggd (uff daitsch a Effekt des bloßen Kontakts) - gfunne 1968 vum Robert Zajonc - schbrischdma wonn die Laid efach midde Widdaholung vun ebbes des imma mea als guud sejen, obowhlses oam Oafong need guud odda schelschd gseje hawwen. Womma midd jemond vadraud isch, kumme em die Peason imma mea simpadischa riwwa umma findse imma addragdiva. Den Effegd gibds nedd, woama baim easchde Kondaggd glaischn schleschde Oidrugg kabd hobd. Doann vatiefn Widdaholunge die Abnaischung, wuma schun hodd. Bai dem Effegd schbields a kä Roll, ob des jedz unnab'wussd isch odda nedd, des hessd, obma sisch den Easchkondaggd midd änna Peason b'wussd isch odda nedd.
Lapoutroie
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Geografie
Lapoutroie licht 47 km vun Mìlhüüse uf 257 m NN.
Mere-Exposure-Effekt
Baischbiel
Je efda Laid middenond (a zufelisch) Kondaggd hawwen, umso eja werrense Freunde. Des hodd sisch a inna Unnasuchung vun 1950 oam MIT vun Leon Festinger, Stanley Schachter und Kurt Back gzaischd, wu rausgfunne hawwen, dass die Freundschafde dodevu abhengisch gwesd sinn, wu die Laid ia Zimma kabd hawwen.
Niederaspach
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Mere-Exposure-Effekt
Baischbiel
Womma Hiehnaaija reschelmessisch midem bschdimmde Ton bschalle dud, doann koann dea Ton die gschlibfde Hinkl berujische.
Lapoutroie
Verwaltung
vun Lapoutroie isch. Lapoutroie gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De romanisch Dialekt vun Lapoutroie gheat zum Welche un domit zum Lorrain.
Niederaspach
Geografie
Unteràschbàch licht 13 km vun Mìlhüüse uf 295 m NN.
Verwaltung
vun Unteràschbàch isch. Unteràschbàch gheat zum Kommunalvaband.
Château-Bréhain
Château-Bréhain (daitsch Buch Kastel) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Château-Bréhain isch. Château-Bréhain gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Château-Bréhain gheat zum Lorrain.
Grendelbruch
Grandelbrüech (franzesisch Grendelbruch, daitsch Grendelbruch) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Grandelbrüech isch. Grandelbrüech gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Grandelbrüech gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Zittersheim
Zìttersche (franzesisch Zittersheim, daitsch Zittersheim) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Zìttersche isch. Zìttersche gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Zìttersche gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Kalifornien
Geographie
Kalifornie is net nur ä polidischs Gebied, sondan aa ä londschaftlisch vielseidischs Lond. De Weschde is kompledd vun de Kischde oignumme de Pazifigg hot do soi Wassa. Net weit vun de Kischd sinn Berge, haabdsäschlisch im nerdlische Gebied. Aa im esdlische Dääl vun Kalifornie gibts Berge, die Sierra Nevada. Do is aa de heggschde Beag vun Kalifornie, de Mount Whitney mit 4.421 Meda Heh. Im Zendrum isses Great Valley, ää riesegroßes Dal vum aiserschde Norde in de Siede. Im Siede gibts aa große Wieschde, die Colorado Desert, die Mojave-Wieschd unn die Sonora-Wieschd.
Klima
Kalifornie hot on de Kischd en mediterrånes Klima, mit heißem unn droggene Summa, unn nassem unn milde Winda. Im Great Valley isses Klima ähnlisch, awwa noch haißa im Summa. Bei demm droggene, haiße Klima werre Waldbränd beginsdischd, Ausleesa sinn awwa meischdens Mensche. In de Berge isses subargdisch, also sehr kald. In de Wieschde isses gonzjährisch haiß unn drogge. Es Death-Valley in de Mojave-Wieschd is wahrschains de haißeschde Ord uff de Weld, mit 56,7 Gråd.
Bevelgarung
Es wohne 39.536.653 Leit in Kalifornie (Dade vum erschde Juli 2017), mehr als sunschd in irgendeem Schdaad vun de USA. Rassemäßisch sinn die maischde Leit weiß, es gibt awwa aa viele Schwaddse unn Asiade. Die Hischbonier bilde ä uuabhängischi Grupp unn könne alle Rasse oogheere. Middlawail sinn faschd värzisch Prozend vun de Gsomdbvelgarung hischbanisch odda Ladinos. Sie schdamme meischdens vun Mexikåna unn Zendralomerika, ainische Familie sinn awwa schun do, als Kalifornie zu Mexiko gherd hot.
Wärdschafd
Zu nenne is die Filmwärdschafd im Ord Hollywood, welles zu Los Angeles gherd. Viele Filmfirme sinn do õõgsiedeld unn die maischde Film kumme vun do. Im nerdlische Kalifornie, siedlisch vun San Francisco on ennere Meeresbucht liggds Silicon-Valley. Des is ä Tal, wo viele Firme im Bereisch Kompiuda-Teschnigg õõgsiedeld sinn.
Kwällä
Oiwohnerzahle
Sachgrubb:Verainischde Schdaade vun Ameriga
Wurfholz
Des Wurfholz is vermutlisch die älschd Waffe vun Wildbeuter. Außer bei Mensche is ach bei Affe beobachd worre, das se vun Beem herab Stöck odder harde Früschdee uf herannohende Raubdiere, z. B. Leoparde, gschmisse hen. Dehalb werd angenumme, dass des Wurfholz noch älder is als de Speer (also en wenigschdens an enere Said ongschärfde Stock).
Allgemoin
Des Wurfholz, urspringlisch also e Abwehrwaff odder zum Herunnerschlache vun ned erkledderbare Früchde un Niss genudzt, is irschendwann ach als Jagdwaff genudzt worre.
Es war wohl zunägschd nur fer schwaches Wild geeischnet. Dess sisch im Fluch drehende Holz konnt z. B. dursch soi beim Uftreffe abgegeweni Wucht en Vochel betäuwe (Trefferzone Kopp) odder beim Treffe an de Flischel dursch voriwwergehendi Lähmung odder des Bresche vun Knoche des Wegfliesche verhinnern un so die Beute sischere. Is ach die Trefferwirkung vum Wurfholz geringer als die vum Speer, so isch die Trefferzone vum sisch drehenden Stockes daitlisch greßer als die vum Speer, en große Vordel bei klenere Ziele wie Vöschel.
De Wurfspeer mit soine durchbohrenden Wirkung ermeglischte dann ach greßeres Wildes zu erlesche. Diese bsondere Verwendung isch wohl efach beim Werfen entdeckt worre. Im Jungpaläolithikum ist die Wucht un Raischwaid vum Speere dursch die Erfindung vun de Speerschlaider weider gsteigert worre.
Auschdralie
Des nur in ennere vun de viele Sproche vun de Uroiwohner vun Auschdralie, de Aborigines, verwendete Wort Bumerang bezaischnet dort des eifache Wurfholz fer die Jachd (Jachdbumerang), net des zurickkehrende Wurfholz (Schportbumerang), fer des nun in europäische Sproche des Word „Bumerang“ verwendt werd. Der konnt bis 2 kg schwer un 1,30 m lang soi.
Geibte Werfer kennen en Jachdbumerang bis zu 100 m weit schmeisse. Diese Jachdbumerangs, genannd Kylies,sin vun denne australische Uroiwohner ach als Grabschdock oder Keule verwendt worre.
Die Zaischnung vun em Wurfstock als Urschrprung vum Buchschdab P?
Die Friehform vum Buchstab P im Proto-Semidische Alphabet is meglicherweis des Symbol fer en Wurfstock. Allerdings isch dieses Ausgangssymbol in de Literadur nur zum Deel akzeptiert, mansche Quelle gewwen ken Ausgangssymbol on. Sischer is, dass im Phönizische Alphabet en Buchstabe mit dem Name Pe (Mund) exischdiert, der dem proto-semitische Wurfstock ähnelt un die Form vum ennre noch links offene Schleif hot. De Laudwert vum Pe war bei de Phöniziern [p].
Gressweiler
Grasswiller (franzesisch Gresswiller, daitsch Gressweiler) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Elsass.
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Grasswiller isch. Grasswiller gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Grasswiller gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Fontaine (Territoire de Belfort)
Fontaine (daitsch Brunn) isch e franzesische Gemää im Département Territoire de Belfort in de Rechion Bourgogne-Franche-Comté (bis 2015 Rechion Franche-Comté).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Gschicht
Fontaine isch zum easchte Mol genennt worre im Johr 1441.
S Gebiet um Fontaine hot im Mittelalta de Herre vun Montbéliard gheat un isch im 14. Johrhunnat an d Habsburger kumme. Zamme mit em Sundgau isch s mit em Weschtfälische Friere 1648 franzesisch worre. Said 1793 hot s zum Département Haut-Rhin gheat, isch awa 1871 als Dääl vum Territoire de Belfort im Gechesatz zum iwriche Elsass bai Frankraich gebliwwe.
Vawaltung
vun Fontaine isch. Fontaine gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De traditionell Dialekt vun Fontaine gheat zum Franc-Comtois.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Territoire de Belfort)
Rombas
Rombas (Patois Rombéch, daitsch Rombach) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Rombas isch. Rombas gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Rombas gheat zum Lorrain.
Marange-Zondrange
Marange-Zondrange (daitsch Möhringen-Zondringen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Rombas
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Marange-Zondrange
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Marange-Zondrange isch. Marange-Zondrange gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Marange-Zondrange gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Ich habe recht, auch wenn ich mich irre
Des Buch Ich habe recht, auch wenn ich mich irre: Warum wir fragwürdige Überzeugungen, schlechte Entscheidungen und verletzendes Handeln rechtfertigen (uff Englisch „Mistakes Were Made (But Not by Me): Why We Justify Foolish Beliefs, Bad Decisions, and Hurtful Acts“) vunde Psischologe Carol Tavris unnem Elliot Aronson b'hondeld die Deng'gfehla, wonn Laid bleede Oasischde unn Hondlunge midd Aagumend zu begrinnde vasuchen. Als ä paa Baischbiel komma seje Weldunnagongs-Profezaijunge, Laid, wu meenen vun Aussairdische endfiad worre zu soi odda Aagumend wumid Rassismus b'grind wead.
Schdimme
De Michael Shermer hodd baim Scientific American gschriewe, dass die Tavris unnde Aronson brilliond die Deng'gfehla uinn Iadimma bschriewe hawwen, wu des bleede Vahalde vauasachen.
Innam B'rischd im O, The Oprah Magazine wead des Buch fa soi wisseschafdlische B'grindung oag'priese unn fa de Scham, wu vum bodeschdändische unn vaschdendlische Ton kumme dud.
Im The Guardian wead des Buch als ausg'zaischend b'schriwwe unn fasd z'omme middm Zidaad "Wonn was schief gehd, donn hilfd uns unsa G'deschdnis unn eainnad uns, dasses des jedz awwa die Schuld vunde oannare gwesd isch".
De Britisch Komika und Schraiwa Alexei Sayle hodd des Buch unna soi sechs wischdigschde Bicha uffg'lischd unn meend, des isch "uendlisch faszinierend, womma sisch fa Bolidig inderesiere dud."
Marieulles
Marieulles (daitsch Mariellen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Marieulles isch. Marieulles gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Marieulles gheat zum Lorrain.
Deinotherium
De Rhoi-Elefand (Deinotherium oder aach Dinotherium) is ään Elefand, wu sellemols am Rhoi dehääm waar, so vor sticker zwounzwanzich bis ään Millione Joa in dem alde Urschdrohmdahl vum Rhoi.
Romelfing
Romelfing (daitsch Rommelfingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Deinotherium
Geschichd
In ääner Sandgrubb boi Äppelshm in Rhoihesse hot man 1835 den erschde ganze Schäädel vum Rhoi-Elefand gfunne. De Elefand wor sellemols in ganz Rhoihesse dehääm un man hot in fiele Kiesgrubbe Toile vun ihm gfunne, des nännt man hoit Dinotherium-Sande. Des Gebied lait rund um Määnz. De Fund waar so bedaitend, des de Äppelshoimer ern Elefand net hon behalde derfe. Se hän norre än Abbguss in Medall gekrieht
De Rhoi-Elefand
De Rhoi-Elefand war aarich groos, so groos wie än kläner Laschder (LKW) un aach so schwer. Bis zur Schulder hot er vier Meder gmesse un waar an die verzähn Tonne schweer. Soi Schpezialidät waar gwesse, dass er ganz annere Zääh ghabt hot wie ään heiticher Elefand. Soi Zääh warn nach hinne geboche, wie die Zääh vum Säbelzaahticher, odder wie vun eem Nachedier.
Romelfing
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Deinotherium
De Rhoi-Elefand
Vun soim Rissel wois man bis hoit noch net fiel, der kann korz odder long gwese soi, awwer die Toile san hoit alle verwääst. Ää gonzes Skledd mit de ganzze Knoche hot man in Bulgarie gfunne. De Wisseschafdler määne hoit de Rhoi-Elefand war ään rechd erfolchräsches Dier, woil er so verbroited waar unn so fiele Millione Joa glääbt hot.
Romelfing
Verwaltung
vun Romelfing isch. Romelfing gheat zum Kommunalvaband.
Deinotherium
Dinotherium-Museum Eppelsheim
In de alde Schuul (Rathaus) vun Äppelshmn hot man 2001 ään kläänes Museum eröffned. Addraggtjon is de Abbguss vum Äppelshoimer Schäädel. Infomaddjone gibbds uff de Websoit im Indernedd.
Romelfing
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Romelfing gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Gorze
Gorze (daitsch Gorz) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Gorze gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Angeot
Angeot (daitsch Engelsod orra Ingelsod) isch e franzesische Gemää im Département Territoire de Belfort in de Region Bourgogne-Franche-Comté (bis 2015 Rechion Franche-Comté).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Gschicht
Angeot isch zum easchte Mol gnennt worre im 12. Jh.
S Gebiet um Angeot hot im Mittelalta de Herre vun Montbéliard gheat un isch im 14. Johrhunnat an d Habsburger kumme. Zamme mit em Sundgau isch s mit em Weschtfälische Friere 1648 franzesisch worre. Said 1793 hot s zum Département Haut-Rhin gheat, isch awa 1871 als Dääl vum Territoire de Belfort im Gechesatz zum iwriche Elsass bai Frankraich gebliwwe.
Vawaltung
vun Angeot isch. Angeot gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De traditionell Dialekt vun Angeot gheat zum Franc-Comtois.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Territoire de Belfort)
Worms
thumb|250px|Woʳmsa Kaisadom Sangd Peda Woʳms (a Woams) is e Schdadt midd 80.000 Oiwohna om Rhoi onde närdlisch Grenz zur Palz, Zendrum un Residenz vum alde Burgundaraisch, Dreh- un Ongelpungd vunde Niewelungesaach, Ord vun siwwe Raichsdaache zwische 829 un 1545, Schdadt vum ewsche Londfriede (1495) un Reformadzionsschdadt (1521: Mardin Ludda vor Kaisa un Raisch), middlaschd vunde drai rhoinsche Kaisadomschdädt, ehemalscha Bischofssidz vum Bischdum Woʳms, Zendrum vun Wonnegau un Ried. Worms is es äänzisch daitsch Midglied im „Most Ancient European Towns Network“ (Ärwedsgrais vunde äldschde Schdtädt vun Oiropa), Grindungsmidglied vum Bund vunde Luddaschdädt un vunde Ärwedsgemoinschafd vunde Niewelungeschdädt.
Laache un Vakea
thumb|250px|Es 'Ogseglawia' waa än Ärsadz fär ä Brig Woʳms liehd zwische Wonnegau un Ried om Rhoi. Lingsghoinisch diregd om Schdroom wärds vun Prim, Ald- (Eis-)bach un Eckbach dorschflosse. Iwa de Rhoi hod Worms Vabindung vorallem zur Nordsee, awwa aa zum Schwaaze Meer.
Die B9 lääfd vun Nord noo Sied dorsch Daitschlond: vun Naimegn (Holland) de aal Reemaschdrooße folschnd om Rhoi long dorsch Woʳms noo Laudabursch. Die B 47 vabind Worms mid Pälzawald (15 km) un Orewald (25 km). Die A 61, wu Woʳms im Wesde schnaid, wärd äbbes siedlisch bai Frongedahl vunde A6 gschnidde.
In Woʳms hots drai Baheef: De Haubtbahoof liggd midde in de Stadt unn do halte faschd alle wischdische Zieg vun Monnem odda Ludwichshafe nooch Määnz. De Bahoof Woʳms Brick is en klääne Haldepungd in de Näh vum Rhoi an de Schdregg vun Woʳms riwwer noch Bensm. Unn de Bahoof Peddaschm liggd an de Neweschregg vun Woʳms noch Alzey unn waida noch Binge.
Iwwa Peddaschm ziehd sisch Woʳms waid noo Oschde hie, när nuch ä glä, glä bißje waida, un in Bockrem fongd die Woischdrooß oo.
Im Norde vunde Medropolregion Rhoi-Negga gelesche ises när 50 km siedlisch vun Määnz un dodemid fasd schun inde Medropolregion Rhoi-Mõõ - je noo Definizion wärds sogaa schun dezugezähld un bild so die Brigg.
Die aal Schdadtmaua is noch in Fragmende ärhalde: Woʳms hod zwische Dom un Fischadoor geleje un zwischnm haidsche Balinaring unde Scheenauaschdrooß - es Luddadengmol (es weldwaid greeschde!) liehd vor de Schdadtore, eeweso die Liebfrauekärsch, wu vunde Woilaach Liebfrauemilsch umgewwwe is.
Vunde Oofäng zur Bliede
Bsiedeld worn is Woʳms voa uugfea 7.000 Joa, also so um die 5.000 v.Chr. thumb|250px|Biagaade am Diagaade
Jingar Funde aus de Friehbroasezaid sin om "Adlabärsch", änärem kaam sichdbare Hubblsche im Siede vun Woʳms, zwische B 9 un Schnellschdrooß, zwische Fluchbladz un Hammelsdamm, newwa de Roalach. Vun dänne Funde aus de Zaid um 2.300 bis 1.800 v.Chr. hod die Adlabärschkuldur ian Noome.
De äldschd ärhaldene Nome - Borbetomagus - hod soin Urschbrung im Keldische, als Civitas Vangiorum is Woʳms es Vawaldungszendrum vunänärem reemische Vawaldungsbeziarg gewesd - un Vangione hän swich die Wormsa nuch bis 15dubbag genännd, im Wonnegau ("Wangengau") hods sisch ärhalde.
Vum 4. Jh bis um 430 hod es Burgunderaisch dominiad - 420 waa de Gundaha Keenisch in Woʳms - bises 436 vunde Hunne (als reemische Hilfsdrubbe) zärschlaache worn is - Urschbrung vunde Niewelungesaach.
Um 435 soll Woʳms als "Wormatia" Bischofsidz worn sai, gonz sischa awwa waas des noch voa 614 (Synode in Lutetia/Paris).
600 hod es Brunichildis doo g'härrschd un schbäda hodde Scharlemanje do soin Windasisz ghed.
Ufm Hofdaach zu Woʳms hodde Oddo de Grooße 961 soin siwwe Joa alde Buu zum Midkeenisch ärhoowe. Via Joa schbäda waara vun Idalie zurigg un hode Jooresdaach vun soinäre Kaisagreenung in Woʳms gfaiad. Des waa im Fäwrua, im Auguschd hodda - aach in Woʳms - ä naii Vadredung organisiad, waila wirra fodgemachd hod.
Es nägschd Joa hodde Oddo vun Woʳms es naachlnai Härzochdum Kärnde griehd, des wu devoa än Dääl vun Bayan gewesd waa.
Machd un Härrlischkaid — un Unnagong
Saalia un Schdaufa waan allgaa feschd midde Schdadt vabunde, 1074 gaabs Zollfraihaid un 1184 vum Barbarossa die Fraii Raichsschdadt - un än Joahunnade dauande Schdraid mim Bischof iwwa die fagdisch Härrschafd inde Schdadt. Aach de Palzgraf hädd sich gean feschda edabliad un won däm soi Bruda Bischof waa, iss eng worn färde Schdadtrad un die Birscha. Drodzdäm hod sich die Schdadt bis waid ins 15. Joahunnad gonz owwe halde gekännd. thumb|250px|Madin Ludda voa Kaisa un Raischdaach
Château-Rouge
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Worms
Machd un Härrlischkaid — un Unnagong
1122 kam mim Woʳmsa Konkordad es voalaifisch End vum Inwesdiduaschdraid - awwa schun 1076 hodde Haini IV in Woʳms de Pabschd Gregoa VII abgsedzd - där hod sisch awwa ned so ääfach absedze geloßd un Bann un Canossa waan die Folsche.
Rheingold (Goldwaschen)
Rhoigold is des Gold, wu sellemols im Rhoi gwääsche worre is.
Worms
Machd un Härrlischkaid — un Unnagong
1495 gabs wirra mol än Raichsdaach, de Maximilian hoddi Raichsschdaia ingfiad, de "Eewich Londfriede" un es Raischskammagerichd.
Château-Rouge
Verwaltung
vun Château-Rouge isch. Château-Rouge gheat zum Kommunalvaband.
Rheingold (Goldwaschen)
Gschichd
Schun die aalde Kelde hän Gold im Rhoi gwääsche un speeter die Reemer un Germane. Die beschdd Zait wors wie de Tulla sellemols, 1817 bis 1866, de Rhoi nai un graad gmacht hott. Da hän die Lait vun Baade zwää duddzend un die Pälzer zäh Pund Gold gwasche. Un dann ging die Goldwääsch bald stark zrigg. Draissich Johr speeter wars dann faschd vorbei. 1860 hän die Pälzer noch 56 Gramm gfunne.
Château-Rouge
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Château-Rouge gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Rheingold (Goldwaschen)
Gschichd
De Ganninger Hans war de ledschd Pälzer Goldwäscher in Schbaijer. Er hot jede Daach nein Schdunne Gold gwasche. Ärgäbnis vun soiner Ärweed war am Owend ää Gramm Gold, dodefer hot er achttausend Pund Sand gwasche. Stroisand konnt er aach noch an die Hausfraue verkaafe. De Waschbank vum Hans mit soim ganze Zaich is hait im Hisdorisch Museum vun de Palz.
Rüstenhart
Reschehart (franzesisch Rustenhart, daitsch Rüstenhart) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Geografie
Reschehart licht 23 km vun Mìlhüüse uf 224 m NN.
Gschicht
Reschehart isch im Johr 1040 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Reschehart isch. Reschehart gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Reschehart gheat zum Owerrhaialemannisch.
Worms
Machd un Härrlischkaid — un Unnagong
1512/13 händi Birscha de Ufschdond geprobd un 1515 - 1519 lach die Schdadt in Fehde mim Frons vun Sickinge un äm Gödz vun Bärlischinge.
Donn kam 1521 sella Raischsdaach zu Woʳms, uf däm wo daß de Maadin Ludda voa Kaisa un Raisch soi 95 These vadaidischd hod ("Hia schdeehn ich, ich konn ned onnaschd, Godd soll mär hälfe! Amen.") Woʳms wurd evangelisch un ääns vunde Zendre vunde Reformadzion: 1524 hännse doo die ärsch evangelisch Mess gedruggd, Kadholige ware bis 1792 vum Schdadtrad ausgschlosse, awwa de Bischof hod soviel Sondaräschde ghad, doßde Schdadtrad ziemlisch oigeängd waa. Woʳms hod mid die ärschde evangelisch Kärsch ghad, awwa de Dom un all Kärsche, wu ned de Schdadt ghead hän, sin kadholisch gebliwwe. thumb|250px|Woʳms 1550, Schdich Seb. Minschda 1689 is donn de fronzeesisch Mordbränna Mellag mim Lije-Lui soine Trubbe kumme un hod die gonz schee Schdadt abgfaggld.
Naizaid
Fronzeesisch Rewoluzion, Napoleon, Republik un Kaisaraisch, Befraiungsgriesch un "Naiordnung" - mär hod die Palz un iane Medropole - un Woʳms waa ääni devun! - zärschdiggld un zärleeschd, nai zammegebabbd un wirra kabudgeschmiß...
1815 is Woʳms bai Hesse geland, ärschda als Zendrum vum Grais Woʳms inde Prowinz Rhoihesse (des is lingsrhoinisch selles Gebied vunde Kurpalz un vun Länna vun pälzische Bischdima, wo noo Hesse kumme is), donn als Schdadtgrais Woʳms midmä räschdsrhoinische Zibbl bis Bärschdadt.
Om 21. Fewrua un 18. Mäz 1945 hän die Englänna undi Ammis die Schdadt zammegebombd bis faschd kään Schdää mea ufm onnan waa. Kaum äbbes vunde alde Bausubschdanz is iwwarischgebliwwe. Noch inde sechzscha Joa gabs fär uns Kinna kää greeßa Oowendaia als wie womma in ä "Bombegrundschdig" hän oidringe gekännd. Awwa noch ehcha als daß alles wirra ufgebaud waa, hodmär schun Naibaugebiede inde Voaorde ausgewiese un aach gonz naii Siedlunge gebaud. thumb|250px|Es Baggfischfeschd Zu bleed, fär sisch Schodd zsischan - die sin donn bekanndlisch noo Määnz gonge... - is Woʳms induschdrieell ins Hinnadräffe kumme. Die Heylsche Läddafabrigge - voam Griesch än bedaidende Induschdriezwaich - sin die Bach enunnagonge un es hod long gedauad, bis Woʳms wirra än õõgemässe Maaß on Induschdrie griehd hod.
Haid hod Woʳms än topmodärne Kondäänahafe un zunehmend mea Logischdigbedriewe, jedi Meng Induschdrie. Drozdäm hods dorch die Oigmäändunge aach noch viel, viel Grienfläche, voallm Wingad. Awwa glaischzaidisch wagse die Voaorde anänonna un zwische de ejemaalisch Schdadtbebauung unde Voaorde is dääls aach bald alles zugebaud - inglusiwe des grooß Gebied vunde Bärrägs, wu sisch die Amis ausgebrääd ghad hän. När die aißaschd Peripherie, Iwwaschm, Rhoidäärkm, Oowerum, Peddaschm (graad noch so), Hepprum un Wiesopperm sin wägglisch baulich gsien noch aischni Därfa.
Doodebai is donn aach glai so monsch Sind aus de Fuchzscha un Sechzscha wirra augebieschld worrn- die Amdszaid vum Owwabojamääschda Michael Kissel hod ausgeschroche guude Auswirkunge uffs Schdadtbild. Un des ziehd sich iwwa 20 km om Rhoi hie un is so long wie brääd.
thumb|250pxthumb|250pxthumb|250px|Schdadtmaua un Toatuamthumb|250px|Radhaus mid Uatuamthumb|250px|Dom, Siedpordal newwa de Nigolauskabell.jpgthumb|250pxthumb|250px|Haus Maddinspoad
Vum Rhoi zum Maagdbladz
Wannde noo Woʳms kimmschd, is es ärschd, wusde siehsch, de Dom: kimmschde aus de Eewene, donn iwwarachda uf soim Hiechl eh die gonz Schdadt, kimmschde ausm Hiechllond, donn siehschde Woʳms vunärem Hiechl aus un hoschd wieda än fraie Bligg zum Dom. När wannsde ausm Ried kummsch, donn schbärre ärschd die Bääm un donn die dobbld Brigg die Sichd un noch voam Dom siehschde de neoromanische Niewelungetuam ufde aal Brigg. Vun däm hodsämol Schdigga zwää ghad, awwa dän ääne hän die Ändsiechakrobade vunde Wehrmachd pladd gemächd, wiese baim Riggzuuch am 20. 03. 1945 die schee Brigg gschbrängd hän. In dänne Täam waan die Kasseschduuwe fär die Maut un schbäda die Grenzkondroll unnagebrung.
Uf de Hee vunde Brigg siehschde donn glai de Dom im Zendrum. Un Du siehsch unne die Rhoioolaach mim Haachdengmol. Des isä Galvanoblasdig, wuse 1905 ufde Bojawääd ufgschdelld hän, ä Schdifdung vum Cornelius Wilhelm von Heyl zu Herrnsheim un noom Ändwurf vum Johann Hirt. Un där hod dodebai än Fehla gemachd, wo ma ned glaawe solld, doßs meechlisch is - un fär dän wusde aach kää Quelle findsch - dän wusde awwa glai vaschdeehschd, wannsde där des Bildsche mol ooguggschd: So, wie där Buu do schdehd, es räschd Bää voagsedzd, de Schild mim Schadz druf vorn unne mid de ling Hand ghalde un hinne midde räschd Hand owwe gschdidzd fär hochzedrigge, wärfd där des Glumb doch gonz klaa noo lings vorn, wora aach hiegugge duud. Wonnsde jezad ämol vasuchschd, des selwad zu duun, wärschde glai sien wiesde uf de Noos laihsch, wonnsde ned gonz schnell es ling Bää än große Schridd voa bringschd. Des konna do owwe in däm Bood awwa ned, waila dodefär ins Wassa mißd - also fliehda koppiwwa enoi!
Waida gehds unnam ledschde vabliwwene Niewelungetuam dorsch indie Schadt, awwa ned ohne än Bligg noo lings zu ejemaalsche humanisdische Gymnasium, äm scheene un rebräsendadive Neorenässõsbau vun 1905. Indie Schdadt gehds gradaus die Rhoischdrooß long zum Rhoidooabladz, vorbai on hisdorisdische un Juuchndschdilhaisa zum ärschde Bligg uf die aal Schdadtmaua. Die muschd alladings egschdra ablaafe, wail doß des än greeßare Komblex vun unnaschiedlisch große Äänzlschdigga is, die wu nuch guud ärhalde sin un vunde Reeambaude bis zude hoch- un schbädmiddlaldalische ledschde Ärwaidarunge raische. Desdewesche mächsde jezad lings enunna, die Ludwichschdrooß long bis halbad zum ehemalsche Aich'omd, wosde noo räschds die Peedaschdrooß enuff ziehsch. Glai wannsde unna de Maua dorch bischd, siehschde lings es nai Niewelungemuseum. Ebbes waida graizde die Reemaschdrooß mid iane viele scheene alde Haisa unde Zufahrd zur Pauluskärsch unäm Dominikaanakloschda. Noch ebbes waida ufde Peedasschdrooß kimmde Maagdpladz midde Schdadtvawaldung unde Draifaldichkaidskärsch. Gradaus de Buggl enuf is lings de Schloßpladz mim Heylsche Schdadtschloß voam Dom. Doo waa frija es Keenischinne-Pordal.
Waida zum Dom
Mär mache awwa gaaned ärschde Hichl hooch, sunnan blaiwe ärschd noch äwäng unne am Maagdpladz. Do schließd sisch ans Radhaus noo NO die Draifaldichkaidskärsch oo un däälde Maagdpladz in zwää Hälfde. Schainbaa zumindschd: Wonn Maagd is, kännd mär aach zwische de Kärsch unde Schdrooß Schdänd ufschdälle, un uf de onna Said vunde Kärsch aach ä bißje, awwa opdisch is die Dääliung doo. Womma ned ä klääni Zaidrais mache: owwam Maagdpladz gehn räschds die Kämmra- un lings, noo'm Naimaagd, die Valgebärchschdrooß ab. Haid siehds aus, als wäa des ää äänzisch dorschgejend Schdrooß, wonn aa mid aarsch unnaschiedliche Bebauunge. Awwa des ewwe schdimmd ned: des sin zwää Schdrooße un zää Plädz un waas fria aach gewäsd un soo muß mär sisch des aach haid nuch voaschdelle: die Adlaabotheeg, wu am Naimaagd schdehd, waa als lings owwe vum Naimaagd un Naimaagd un Maagdpladz ware voll mid Schdänd un Bude. Unne awwa hän die Birscha sisch iane drai wichdischsde Haisa hiegschdelld, wischdich fär die evangelisch fraii Raichsschdadt gejede kadholisch Bischof un soin kadholische Dom: es Radhaus, die Minz un - dezwische un bis iwwa die Midd vum Maagdpladz raischnd - die prodesdandisch Draifaldischkaidskärsch als bildhafde Ausdrugg dodefär, wie Godd ämidde unna soim Volg is.
Die ooschließend Minz waa die schdännisch Prowokadzion färe de Bischof gewäßd: Nadialisch hode Kurfärschd, de Palzgraf bai Rhoi, soi aischn Minze ghad. Un de Bischof vun Woʳms nadialisch aach. Un zum Zaische vun iane Suwaränidääd als Fraija Raichsschdadt hod die Schdadt Woʳms nadialisch aach ia aischn Minze gebrääschd. Inde Minz. Gejeiwwa vum Bischof. Dea hod donn als glai die Luuge dischd gemachd - in soim Palä un erundum Woʳms erum. Es waa ä indressand Konschdelladzion: De Bischof gfange in soim Palä, umgäwwe vunde Schdadt Woʳms. Un die Schdadt Woʳms umgäwwe vum Bischof soim Hochschdifd. Un iwwam Rhoi, dribbdebach, hodde Kurfärschd druf gewaad, doß ääna - Schdadt odda Bischof - än Fehla mache dääd...
Um de Dom erum
Iwwa die Graizung kimschd ufde Luddapladz mim greeschde Luddadengmal vunde gonz Weld, gewidmed äm Maddin Ludda un soinäre Reformadzion - mim Reformadzionsdengmol in Genf, des wo när ä Maua mid Reliefs is, kommas ned vaglaische, wail daß des när fär die Genfa Reformadzion un därre iane Weldwirgung gschaffe is un vum Ludda noch kää klää Bildsche zaischd. Ufm Luddadengmol awwa schdehd de Ludda inde Midd hooch owwe, drumerum hogge Jan Hus, Girolamo Savonarola, Petrus Waldus un John Wycliff. Es Haubdpodeschd is umgäwwe vunäräm Maiasche ufde drai Saide vunärem offene Quadrad, wo ufde Egge un Ende Philipp Melanchthon, Johannes Reuchlin, Philipp de Großmiedische un Friedrich de Waise schdeje undezwische hogge die Allegorije vun Augsbursch, Machdebursch un Schbaya. Inde zinnebeweeade Maua selbad sin unna de Zinne die Wabbe vun Schdädte, wo sisch de Reformazion oogschlosse hän. So, mid Zinnemaua un äm Haubdposchdamend als Bärschfried is die gonz Oolach zuglaisch ä Sinnbild fär äm Ludda soi Lied "Ä feschdi Bursch".
Vum Dom zum Rhoi
Als waida die Õõlaach lang gehds iwwa die Schdrooß, die wo räschds zum Owwamaagd gehd. Es Egghaus is än rebräsendadive Grindazaidbau, wo die Pälzisch Bong drin waa - glai newwedrõõ hänses Gfängnis hiegeplazd, doß mär die Raiwa glai inbuchde konn. - Jezad gehds zum Ludwichsbladz, wo äm Großhärzoch soin Obelisk erum schdehd. Doo schdehsde grad uf die Maddinskärsch mim Maddimnsschdifd. Selles waa long Zaid ääns vunde drai Woʳmsa Krongehaisa, es kadholisch, es onna waas Hochschdifd (evangelisch) un es dridd waa es Schdadtkrongehaus.
Alsford gradaus schlabbschde dorsch die Maddinsgaßbis zur Graizung un am Haus Maddinspoad vorbai driwwa wech, die Juddegaß long. Es Juddeväddl is ausm Middlalda, die Kella sin nuch ärhalde, noom Melagg soinäre Morbännarai ises im Barogg wirra ufgebaud worrn. 1945 isses zabombd worn, inde 50a wirra ufgebaud un inde 70a ärgänzd worn. Doo, im Juddeväddl, schdeje aach die wiedaufgebaude Synagooch un es jiddisch Museum, es Raschihaus, die wo aach wirra ufgebaud sin.
Florimont
Florimont (daitsch Blumenberg) isch e franzesische Gemää im Département Territoire de Belfort in de Rechion Bourgogne-Franche-Comté (bis 2015 Rechion Franche-Comté).
Worms
Vum Dom zum Rhoi
Jezad schwängschde emol erum noo lings, woosde dorsch die Maua in die Oolaach kimmschd un dord gemiedlisch waida enunna zum Rhoi schbaziere konnschd. Dodebai loßde die Maua unne om Egg (wo die nai (hochmiddlaldalisch) on die aal (friehmiddlaldalisch bis reemisch) Maua gschdoß is) hinna Där un machschd iwwa die Graizung un nochä Gaß waida zur Fischawääd. Doo duud baim Backfischfeschd de "Bojemääschter vun de Fischerwääd" residiere. Die Fischerwääd long bischde om End schun faschd wirra ufde Rhoischdrooß un hosch Doin Schdadtrundgong abgschloß - awwa wonn aach ä jeed dridd Haus ufde Lisd vunde Kulduadenkmäla in Woʳms gschdonne hod, hoschde doch noch ned mea als wi än Zehndl vun alle Sejenwirdischkaide gsiehn!
's Wabbe
thumb|250px|Es haidisch Wabbe Es Wabbe is blasoniad als 'uf roodm Grund än silwane Schlissl schräsch räschds gschdälld un än goldne finfzaggische Schdäan owwe lings'.
Soi Uaschbring hod des Wabbe im Woʳmsa Peedasdom: de hailisch Aposchdl Pedrus is ned när de Padron vum Dom, sunnan aach dea vunde Schdadt, desdeewesche wara mid soim Zaische - em Schlissl - schun vun Õõfang õõ im Sieschl.
Die Wabbe vum Bischdum un'm Schdifd waan folschlich aach de schräsch räschds gschdällde silwane Schlissl, awwa uf schwaazm Grund un owwe lings wie unne räschds je via Graize färs Schdifd un Raude orra zum Schlissl paralelle Schindle färs Bischdum, dääls aach als "Schbange" indabrediad.
Florimont
Gschicht
S Gebiet um Florimont hot im Mittelalta de Herre vun Montbéliard gheat un isch im 14. Johrhunnat an d Habsburger kumme. Zamme mit em Sundgau isch s mit em Weschtfälische Friere 1648 franzesisch worre. Said 1793 hot s zum Département Haut-Rhin gheat, isch awa 1871 als Dääl vum Territoire de Belfort im Gechesatz zum iwriche Elsass bai Frankraich gebliwwe.
Worms
's Wabbe
In de Schdad iam Wabbe is said 1500 när noch de Schlissl ufm roode Grund gwäßd, ohne die Aposdlfigua. 1890 is donn de Schdäan dezukumme.
Bildung un Kuldua
In Woʳms hods
Saasenheim
Sààse (franzesisch Saasenheim, daitsch Saasenheim) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Worms
Bildung un Kuldua
De "Woʳmsa" is es ärwaidade un renowiade Theada (Gasdschbiele), im klääne Theada schbield die Volgsbiehn un äämol im Joa gäbds die Niwelungefesdschbiel voam Dom.
Saasenheim
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Worms
Bildung un Kuldua
Voam Niwelungemuseum, äm Raschihaus mim jiddische Museum unäm Kunschdhaus Heylshof is es Schdadtmuseum im Andreasschdifd zu nenne.
Said 2001 hot Woʳms aa widda än Kunschdvaroi mid ca. 250 Midglida, der in de Renzschdrooß, in de Näh vum Haubdbahnhof eischene Rääm hot.
Florimont
Vawaltung
vun Florimont isch. Florimont gheat zum Kommunalvaband.
Zöbersdorf
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Zäwerschdorf isch. Zäwerschdorf gheat zum Kommunalvaband.
Saasenheim
Verwaltung
vun Sààse isch. Sààse gheat zum Kommunalvaband.
Zöbersdorf
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Florimont
Dialekt
De traditionell Dialekt vun Florimont gheat zum Franc-Comtois.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Territoire de Belfort)
Saasenheim
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Sààse gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Worms
Bildung un Kuldua
Außam Baggfischfesd gäbds noch än Dudzend onna Volgsfeschde, Musigvaooschdaldunge, Kunsdausschdellunge etc. - un nadialich all die tradizionelle Feschde un Feschdlcha in de oigmäänd Ärdä.
Gries (Unterelsass)
Gries (franzesisch; Gries, daitsch: Gries) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Gries isch. Gries gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Gries gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Worms
Induschdrie un Gewärbe
In Woʳms gäbds 2.100 Bedriewe mid - anno 2001 - 26.600 Midärwaida.
Marimont-lès-Bénestroff
Marimont-lès-Bénestroff (daitsch Morsberg) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Worms
Induschdrie un Gewärbe
Produgzion gäbds inde Beraiche Schemie un Plasdig, Metallva'arwaidung un Maschinebau, EDV-Geräde un Holzvaarwaidung.
Marimont-lès-Bénestroff
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Lautenbach (Oberelsass)
Lütebàch (franzesisch Lautenbach, daitsch Lautenbach) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Worms
Bolidig
Tradizionell - wonn aach ned imma - schdärgsdi Fragzion im Schdadtråd is die SPD.
De Schdadtråd wärd uf 5 Joa gewähld, de Owwabojamääschda uf 8 Joa un so konns in däm soine Regiarungsperiod laischd drai unnaschiedlisch Zammesedzunge im Schdadtåd gäwwe - un dodemid aach die Meahaid, sowaid mär vun soännäri iwwahaabd rädde konn: grad inde Kommunalbolidig hods die Vawaldung mid schdännich wägselnde Meahaide zu due. Es waa de schbädere ärschde Bunneskonzla Dr. Adenaua, där wu als Kölna Owwaborjamääschda in ännare Abschdimmung di Kommunischde mid ins Bood ghold ghad hod un donn de ämpörde Schurnallje gsaad hod: "Wat wollnse aijendlich, maine Härrn? Soll ich de Härrn Kommunisten etwa vabieten, sich richtich zu äntschaiden??!!!"
Genauigkeit und Präzision
Rischdisch unn Genau (uff Daitsch „Genauigkeit/Richtigkeit und Präzision“ unn uff Englisch „Accuracy and Precision“) werren ofd vawegseld unn doann schbrischdma vum Precision bias (uff Daitsch „Präzisionsverzerrung“). Bai dem Deng'gfehla meenen die Laid, das wonn ebbes genauwa isch, dasses donn a rischdischea soi muss. Odda wonn ebbes genauwa ogzaischd wead, zum Baischbiel digidal uff zwee Schdelle hinnam Komma, doann musses a rischdischa soi.
Worms
Bolidig
Des schweere Åmd hod said 2003 de Michael Kissel inne - un där waa es Beschd, was Worms hod bassiere gekännd: än ald Woamsa Urgeschdoi, in Woʳms gebore un ufgewagse, schun vun Kinnhaid õõ on Bolidig, bsunnaschd Kommunalbolidig, indressiad un vum Vadda (Schdadtråd) voabelaschded, hodda soin Beruf ärschd vunde Pike uf gläand, eh doßa uf Londeseewene raichi Ärfahrung gsammeld un hilfraichi Vabindunge oogebänneld hod, bvoa doßa 9 (!) Joa Vabandsbojamääschda inde Nachbaagmää Monsm waa.
Marimont-lès-Bénestroff
Verwaltung
vun Marimont-lès-Bénestroff isch. Marimont-lès-Bénestroff gheat zum Kommunalvaband.
Worms
Bolidig
Woʳms hod sich unna soinäre tadgräfdiche, awwa bsonnene Laidung enorm eraus gemachd un is ufgebliehd wie selde zuvoa: wea die Schdadt inde 70a valoß hod un donn allemol noogugge kumme is, där hod sich ä jeds mol mea geäjad iwwa dän als diefere Doanreesjeschloof un so monche iiwle Schnidza inde Bebauung un äm Vakea - jezad frääd mär sich uf jedn Besuch vun naijem, wail die Schdadt als mea ufwachd un sich als mea harmonisch gschdalde duud. Kää Wunna, doß där Owwabojamääschda 2011 aach glai noch fär ä zwäddi Åmdszaid gewäähld worn is.
Marimont-lès-Bénestroff
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Marimont-lès-Bénestroff gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Genauigkeit und Präzision
Vawonde vun dem Deng'gfehla sinn die Glaschdering-Illusion unnde Texas-Schaafschidze-Deng'gfehla, wu a Genauwischkaid als B'wais fa ãn Grund g'numme wead, wu awwa des Eraigniss a zufällisch soi kennd.
Château-Salins
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Château-Salins isch. Château-Salins gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Château-Salins gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Lautenbach (Oberelsass)
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Geografie
Lütebàch licht 25 km vun Mìlhüüse uf 393 m NN.
Gschicht
Lütebàch isch im Johr 1090 zum easchte Mol gnennt worre.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Lütebàch gheat zum Owerrhaialemannisch.
Château-Voué
Château-Voué (daitsch Dürkastel) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Château-Voué isch. Château-Voué gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Château-Voué gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Bestätigungsfehler
De Bschedischungsfehla meend, dass die Laid imma bloss dodruff guggen wassn a unn e basse dud. Die Laid suchn sisch die Infoamadzione unn wehlen des bevoazuchd ausde Infoamadzione, wassen oam beschde inde Groam basse dud. Koaz gsachd guggen die Laid imma, dass ia Meenung bschdedischd wead unn ia Eawadunge eafilld werren. De easch, wu des gseje hodd isch de Peter Wason gwesd.
Bis in die 1960zischa Joa hodds die Froch nochde Auswahl unn Beweadung vun Daade vadie Iwwabriefung vun Hipothese gewwe, ä Problem vunde Wisseschafdtheorie. De Wason ischn Oahänger vum Karl Popper gwesd unn vun soina Ufffassung dassma ä Theorie gaanedd bschedische, sondan nua widdalesche koann. De Wason isch zude Ufffassung kumme, dass Laid dodezu naischen, bschdejende „Hipothese“, alla gschaide Meenunge, bschedische zu wolle.Des hodda doan „confirmation bias“ (ewwe „Bschedischungsfehla“) g’nond. Dem hooda doan die rischdisch Voagejenswais gescheniwwa gschdeld, die „disconfirming evidence“ („widdaleschend Hiewais“).
Goans allgmoin hodds do'n Bschedischungsfehla woama äsaidisch Infoamadzione ausweehle dud, um Meenungen (alla „Hipothese“) zu bschdedische. Den Fehla machn nedd bloss Laije, sondan a Expeade. Dodevu sinn alle kognitive Funkzione bdroffe, wie z. B. Wahneme, Eainnare, odda Intaprediare. Unn s hodd was dodmid zu due, ob die Laid ä guudes Gfiel bai iara Meenung hawwen.