cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Der große Diktator
Haubd'dail
Uff ä'mo erfährd Hynkel, dass'a kenn Geld mehr fir die Uffrischdung hodd unn damid sain Traum Austerlich (Ees'draisch) zu nischde gemachd wädd. Der äänzische der ihm noch Geld laie konn is n raischa Juud nɔ̃ˑmens Eppstein. Damidd dea ihm froindlisch gsinnd is, bfiehld Hynkel, dass 'es Piesacke vun de Juude voärschd oigschdelld wärdd. Als Eppstein sisch awa trotzdääm waigart, wädd da Hynkel zum Gifdniggl unn bfiehld die Widda'ufnahm vun da Juudevafolgung. Der General der des ɔ̃ˑstelle soll iss alladings Schultz, wo sisch waigadd, wail'a de jiidische Frisea nedd gfährde will. Dodruffhi wädd'a vum Hynkel ins KZ gschiggt. Schulz konn alladings fliehe unn flischded ins Juudeghetto zum Frisea unn dem soi Freunde.
Um soim Traum Austerlich zu erobern näher zu kumme schließd Hynkel midd'm Benzino Napoloni (Benito Mussolini, dem faschisdische Fihra vun Bacteria (Idaljɛ)) änn Pakt ab, damidd der sai Truppe vun da Grenz von Austerlich abzieht.
Bei na Razzia im Ghetto wärre der jiidische Frisea unn Schultz entdeckt unn in änn KZ an der Grenz zu Austerlich gebrocht. In da zwische Zaid fliehe die Freund vum jiidische Frisea ausm Ghetto nach Austerlich. Alladings hilft'ne des nädd lang, wail kozz druff die Invasion vun Austerlich beginne duud. Hynkel wädd als'a uff da Endejagd is vun 2 Soldade nedd als Hynkel erkannt unn desweesche verhaftet.
Schultz unn däm jiidische Frisea gelingt midd falscher Uniform die Fluchd. Der jiidische Frisea wädd uff grund von sainere Ähnlischkaid zu Hynkel fir Hynkel khalde unn desweesche fährd er mid der tomanische Invasion nach Austerlich oi. Als Hynkel vor'na grooße vasammelde Mɛnschemɛng ä Rééd halde soll, nutzd dea jiidische Frisea des um Hynkels bisheerisch Bolidik zu vaurdaile. Er foddadd die Mɛnschɛ zum Friede, Mɛnschlischkaid unn Neddischkaid uff.
Friedrichsfeld (Mannheim)
Friederle (Friddrichsfeld) is ääna vun 17 Schdadtbezäärk unn en Schdadtdääl vun Mannem.
Geographie
Friddrichsfeld is im Siedoschde vun Mannem geleje unn dudd zåmme mim Edinga Ordsdääl Nai-Edinge en zåmmehängends Siedlungsgebied bilde, die Grenz verlaafd midde dorsch den Ord. Őőgrenzende Schdadtbezäärk sinn Seggene im Nordweschde unn Rhainau im Weschde.
Wärdschafd unn Infraschdruggdur
Friddrichsfeld hot drai Kinnerdaachesschdädde, ä Grundschul unn ä Haabdschul. Friddrichsfeld hot zwää Båånheef an zwää Båånschdregge lieje: De Båånhof Friddrichsfeld Sied im Siede on de Weschd-Oschd-Schdregg Monnem-Haidlbärsch unn Friddrichsfeld im Norde on de Sied-Nord-Schdregg zwische Schwetzinge unn Neggahause lieje. Nerdlisch vun Friddrischsfeld dudd die A656 laafe. Weschdlisch vun de Sied-Nord-Schdregg hot Friddrichsfeld en Gewerbegebied.
Noochwais
Sachgrubb:Schdadtbezärk unn -dääl vun Mannem
Argumentum e consentu gentium
S Argumentum e consentu gentium (ladainisch fan „Appell on allg'moin Gildisches“) (a Argumentum e consentium gentium odda Argumentum e consensu) ischn redorische Gniff, än logische Fehlschluss, unnä Schoinagumend, wu jomond vasuchd, die Laid fa sisch unn soi Sischd zu g'winne, indema sisch uff ebbes b'rufd, wo als allg'moin, alla uniwersell (Consensus gentium) gildisch isch.
Baischbiel
Baischbiel sinn
Vawais
Sachgrubb:Trugschluss Sachgrubb:Propaganda Sachgrubb:Rhetorik Sachgrubb:Philosophie Sachgrubb:Lateinische Phrase
Westhoffen
Weschthoffe (franzesisch Westhoffen, daitsch Westhoffen) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Weschthoffe isch. Weschthoffe gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Weschthoffe gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Fliegendes Spaghettimonster
S 'Fliegend' Spagheddimonschda (englisch: Flying Spaghetti Monster, kõds FSM) isch eni Gottheit vunnere vum amerigånische Pysiker Bobby Henderson äfunneni Religion, wu di meeschde saache, 's wäer ä Parodie. Ehre Glauwenslehr väalwad dä Kreationismus unds Intelligent Design, vun dem månschi Lëid g'meend hawwe, 's solld in de Schuul unnarischd werre.
Di ågeblische Religion håd im Englischi d Nåm Flying Spaghetti Monsterism. Außerdem saache manschi aa Pastafarinismus, die Åhenga nenne sisch selwad Pastafari
Da Nåm vum Flieschende Spagheddimonschda kummd vun seinere Äijnlischkaid middere groußi Portsion Spaghetti mid Fleischbällsche (Spaghetti with meatballs) un Stielauge. Schdadd vunnere Hõnd Goddes babbele di Pastafari vun „Seinerem Nudlischi Ånhängsel“ (de: „Seinem Nudeligen Anhängsel“, en: „His Noodly Appendage“)
Idee un Verbreitung
Dä Grund fä d' Grindung vun derre Religion woar d' Dischbedere um dä Unnärischd vum Intelligent Design ån månschi Schule. Weije dem ff des - grad å vun dä Fäfeschdan vum Intelligent Design g'nmmeni – Agumend vun dä Gleischschchdellung hod dä Henderson innerem offene Brief ån d' Schulbhöad von Kansas, a seyni Glauwenslehr missd wi di kreationistische im Unnarischd vamiddld werre däffe. Des isch åls eni Barodie z'väschdeije un soll zeije, dås religieesis Sach im naduawissenschafdlischi Unnarischd nix valoan hod.
Seiddem g’winnd d‘ „Religioun“ vunnene imma widda ån Freijnde. Di Aktion hod sisch zuenem rischdischi soziokuldurelle Fänomen endwiggld. Dudzni Blogs hawwe zu’re weide Väbreidung ïwwas Internet beig’draache. Å wischdisch sin di -e Wedd vum Krationiste Kent Howid parodierendin- groußi Breisgelda fä de Beweis, dås Jesus Christus net dä Soun vum FSM isch hawwe g'wessd. So schreibd parodierend des Blog Boing Boing:
Des Breisgeld wuad jedzad schunn uf eni Millioun Dollar eahöid. S geijd awwa aiendlisch blos d’rum, dõs ma soun B’weis net äbringe kõnn; di Pastafari glauwe net drå, dõß Jesus dä Soun vum FSM isch.
Nõch Ågawe vun dä Ersten Vereinigten Kirche des fliegenden Spaghettimonsters in Deutschland gibds   uff dä Weld.
Kopfbedeggung
‘S hõd in Eïrouba efdas Schdreid mid Behörde ‘gewwe, nõchdem sisch Åhenga vun derre Religion õls Ausdrugg vun ehre Religion middem Nudlsieb uff’m Kobf uff Foddos fä ehre Ausweisdokumende g’zeigt hawwe. So hõd dä Pastafari un eschd’reischischa Atheist Niko Alm viel Uffmaksamkaid ‘griggd, nõchdem ea sisch middem Nudelsieb uffm Kobb fä’n Fïrerscheifoddo hõd Ablischde lõsse, weil des Religiëse in Eschd’reisch däffe. däffe. Dä Fiehrerschei wuad 2011 drei Jahr nõch Beandrachung abg’hold. Beim Fiehrerscheifoddo vum Rüdiger Weida war middem Piradeduch dä religiëse Bezug awwa eideaidisch.
G‘schischt
Im Juni 2005 hõd Bobby Henderson en offene Brief ån d‘ Schulb’höad vun Kansas, USA g’schriwwe, wo a g’foddad hõd, sein Glauwe – wi di christlischi Iwwazoigung vum Kreationismus – in dä Schul z‘ unnarischde. Seid dem hawwe imma mea Leïd di Indanedsaid vum Henderson å’guggd, im August 2005 wares dånn gånz vieli, weil si in e på Blogs välingd worre isch.
Uff seineri Said zidiad zum Beischbil George W. Bush, dea sisch fä de Unnarischd vum Intelligent Design ausschbresche dudd. Dod’rum fïhld sisch Henderson in saim Åliege, Pastafarinismus unnarischde z’lõsse, vun Bush (wo zu dea Zeid Bräsidend vun de USA wa) b‘schdeagd
S gibbd vili Ãde vun derre Idee, wo in dä USA vädreijdini Sekte barodiere: dä Cult of Oregano, di Reformed Church of Alfredo, Orthodox Monsterist Church of West Virginia, Mystical Order of the Flying Spaghetti Monster, di Moomin Church of His Spaghettiness vun Jersey (Kanalinseln) odda di SPAM (The Spaghetti & Pulsar Activating Meatballs, pälzisch: ''Di Spaghetti & un Pulsaragdivierende Fleischbällsche‘'; dä Nåm isch ä Woadschbilsche middem Spam).
Said 2012 gibbds in Põlen B’schdrewunge, di „Põlnische Keasch vum Flieschnde Spaghettimonschda“ (Polski Kościół Latającego Potwora Spaghetti) åäkenne z’lõsse. Im Meaz 2013 wuads dõnn awwa vum Minischderium fä Effendlischi Väwaldung un Digitalisiarung abg’wiese, weil d‘ Keasch ned fä’s Glauw un Missioniere, sonnan fä Religionskritik ‘grinned wõn isch. D‘ Ådrachschdellung un di Abweisung hawwe schdakes Medieescho g’funne.
Isenheim
Ìsene (franzesisch Issenheim, daitsch Isenheim) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Foulcrey
Foulcrey (daitsch Folkringen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Isenheim
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Geografie
Ìsene licht 18 km vun Mìlhüüse uf 216 m NN.
Gschicht
Ìsene isch im Johr 1135 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Ìsene isch. Ìsene gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Ìsene gheat zum Owerrhaialemannisch.
Puttelange-lès-Thionville
Puttelange-lès-Thionville (daitsch Püttlingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Puttelange-lès-Thionville isch. Puttelange-lès-Thionville gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Puttelange-lès-Thionville gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Fossieux
Fossieux (daitsch Fossigen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Fossieux isch. Fossieux gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Fossieux gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Foulcrey
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Waldweistroff
Waldweistroff (lothr. Waldweischtroff, daitsch Waldweisdorf) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Waldweistroff isch. Waldweistroff gheat zum Kommunalvaband.
Foulcrey
Verwaltung
vun Foulcrey isch. Foulcrey gheat zum Kommunalvaband.
Waldweistroff
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Waldweistroff gheat zum Moselfränkisch.
Foulcrey
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Foulcrey gheat zum Lorrain.
Waldweistroff
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Lixing-lès-Rouhling
Lixing-lès-Rouhling (daitsch Lixingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Lixing-lès-Rouhling isch. Lixing-lès-Rouhling gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Lixing-lès-Rouhling gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Foulcrey
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Lixing-lès-Saint-Avold
Lixing-lès-Saint-Avold (daitsch Lixingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Jebsheim
Iebse (franzesisch Jebsheim, daitsch Jebsheim) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Rheinau (Unterelsass)
Rhinài (franzesisch Rhinau, daitsch Rheinau) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Jebsheim
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Lixing-lès-Saint-Avold
Verwaltung
vun Lixing-lès-Saint-Avold isch. Lixing-lès-Saint-Avold gheat zum Kommunalvaband.
Rheinau (Unterelsass)
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Jebsheim
Geografie
Iebse licht 43 km vun Mìlhüüse uf 247 m NN.
Lixing-lès-Saint-Avold
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Lixing-lès-Saint-Avold gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Rheinau (Unterelsass)
Verwaltung
vun Rhinài isch. Rhinài gheat zum Kommunalvaband.
Jebsheim
Gschicht
Iebse isch im Johr 896 zum easchte Mol gnennt worre.
Rheinau (Unterelsass)
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Rhinài gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Jebsheim
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Iebse gheat zum Owerrhaialemannisch.
Bliesbruck
Bliesbruck (lodhringisch Bliisbrigge odder Brigge, daitsch Bliesbrücken) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Geogràfi
Bliesbruck liggt uf beide Seide vun da Blies àn da Grenz zum Saalànd, rund zäh Kilomeder eschdlisch vun Sarreguemines uf are Heh zwìsche 202 un 362 m ìwwerm Meeresschbiggl. Zu da Gemäände ghert aa noch da Ortsdeil Hermeskappel (lodhr. Kappel). Di Nochbergemäände vun Bliesbruck sìn Gersheim (Saalànd) ìm Norde, Obergailbach ìm Oschde, Gros-Réderching ìm Sìdoschde, Wœlfling-lès-Sarreguemines ìm Sìde, Wiesviller ìm Sìdweschde, Blies-Ébersing ìm Weschde un Mandelbachtal (Saalànd) ìm Sìde.
Gschìcht
Bliesbruck ìsch im Johr 1131 àls Blysebrücken s erschde Mol erwähnt worre (1180: Blysbrüchen, 1234: Brügken, 1544: Briken).
Verwaltung
vun Bliesbruck isch. Bliesbruck gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lodhringisch Dialekt vun Bliesbruck gheat zum Rhaifränkisch.
Seheswärdischkeide
Zwische Bliesbruck un Reinheim liggt da indernazionale Aaischologische Paak Reinheim-Bliesbruck mid keldische un remische Gebaide.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Einöd (Homburg)
mini
Ehnedd (antlich Einöd) is e Schdaddeel vun de saalänisch Graisschdad Humborch im Saapalz-Grais. Bis Enn 1973 war Ehnedd e aicheschdänichi Gemän. Zum Ord geheere noch die Ordsdeele Ingwiller un Schwazeagger.
Lache
Ehnedd grenzd im Oschde an de Zweebrigger Schdaddeel Ernschwiller in Rhoilond-Palz.
Inwohner
Mit 3.655 Inwohner is Ehnedd de greschde vun de 1974 nai no Humborch ingemendede Schdaddeele. Dodevun endfalle uff die Ords- bzw. Schdaddeele: Ehnedd 2.867, Ingwiller 173 un Schwazeagger 615 Inwohner.
Geschichd
Sai erschdi urkundlich Erwähnung had de Ord am 3. Juni 1290 als Eynot gefunn. De Ord war schunn wesendlich friejer besiedeld. Nah vun de Mindung vum Schwazbach in die Blies is 1928 es Fundamend vun erer salierzaidlich Turmhichelburch freigeled wor. Haid is dodevun nix meh se siehn. Glaichzaidich had ma als Spolie vemauerde Bruchschdigger vun Reliefs, die eme remische Hailichdum zuseordne sinn, gefunn. Dodruff daid wahschainlich ah die Ordsbezaichnung „alder Haidebuchel“ im Johr 1554 dorch de Tilemann Stella hien.
Naddur
Die Gemargung Ehnedds ist Deel vum Biosphärereservad Bliesgau. Im Reservad is das in Ehnedd gelähne Pänderbachdal mit 45 Hegdar e Kernzon. Am 26. Mai 2009 is de Bliesgau dorch die UNESCO als daidsches BiosphärenreservatBiosphärereservad anerkannd wor.
Sunschdiches
Die Ehnedder Kerb find traditionell jedes Johr am dridde Wucheenn im Sepdember schdadd. Die Bewohner werre ofd med em Schbidzname "Ehnedder Jochnächel" bedengd. Desweh find alle zwee Johr im Juli e Dorffeschd, es Jochnachelfeschd, schdadd.
Riespach
Rieschbi (franzesisch Riespach, daitsch Riespach) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Westhausen (Unterelsass)
Weschthüse (franzesisch Westhouse, daitsch Westhausen) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Riespach
Geografie
Rieschbi licht 23 km vun Mìlhüüse uf 250 m NN.
Westhausen (Unterelsass)
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Weschthüse isch. Weschthüse gheat zum Kommunalvaband.
Riespach
Verwaltung
vun Rieschbi isch. Rieschbi gheat zum Kommunalvaband.
Westhausen (Unterelsass)
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Weschthüse gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Riespach
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Rieschbi gheat zum Hochalemannisch.
Johann Gottfried Tulla
De Johann Gottfried Tulla (* 20. März 1770 in Kallsruh; † 27. März 1828 in Paris) isch en badische Ingenieur gwest, wo d Begradigung vom Oberrhoi gepland un d Durchführung am Ååfang glaided hod.
Herkunft und Ausbildung
De Tulla schdammd aus ere Pfarrersfamilie, wo ab 1701 in de Markgrafschaft Bade gwirgd hod. Sain Vadda war zuerscht Pfarrer in Nöddinge bai Pforze un isch schbäda Hofprediger in Kallsruh worre. Dord isch dann de Johann Gottfried Tulla uf d Wäld komme. In Kallsruh hod de Tulla zurschd d Elementarschul bsuchd un ab em Oktowa 1783 s Gymnasium. Scho ball hawwe sai Lehrer gmergd, dass er mademadisch begabd gewse isch. Oina von saine Lehrer, de Engländer Peter Perez Burdett hod sich fer de Tulla oigsedzd und im Markgraf empfohle, ihn im Ååschluss an sai bestandene Abschlussprüfung zur Ausbildung zum Carl Christian Langsdorff zu schigge. So isch de Tulla am 1. Juni 1792 in Gerabronn bai Ansbach oigetroffe, um baim Langsdorff, oim von de beschde Wasser- und Bergbauspezialischde vo Daitschlånd, ebbes zu lerne. Im Jåhr 1794 hod er die Ausbildung abgschlosse und isch bis zum Herbschd 1796 uf ere Schdudierais gwesd, von dere er jede Woch en Bericht nach Kallsruh hod schigge müsse. De Tulla isch fer e Wasserbaupraktikum in Düsseldorf gwesd, hod in de Niederlande Dämm, Mühle und Pumpwerk schdudierd und isch iwwa d Nordsee bis nach Hamburg komme, wo er de Reinhard Woltmann kenneglernd hod. Von Hamburg isch er waida nach Freiberg, wo er an de Bergbauakademie schdudierd hod und e Zaid lang war er aa noch in Norwege.
1797 isch de Tulla dann in de markgräflich Dienschd ufgnomme worre, mit em Uftrag, die Bauarwaide am Rhoi im Owwaamd Rasschdad zu bedreue. Im Jåhr 1801 isch er fer e waidere Schdudierais nach Paris und hod erschde kongrede Idee ghabd, wie ma zamme mid Frångraich die schwierig Situation am Owwarhoi verbessern kennd. De Fluss isch bis zu dere Zaid en Schdroom gwesd, wo bai jedem Hochwasser sai Bedd verlagerd hod. Imma wida sin neue Inseln endschdanne und d Bedingunge fer d Schifffahrt sin schwierig gwesd. Ausserdem hawwe die unnaschiedliche Indresse von de Gmåinde am Fluss dazu gfiehrd, dass gemainsame Projekt schrierig gwesd sin. Oft hod, wenn die oi Gmåind en Damm gebaud oder en Rhoiarm umglaided hod, e annere unner de Flge glidde und so sin - dailwais iwwa Nachd - solche bauwerg wieda zersderd worre. Au politisch hod sich die Siduation sehr verännerd. Bade und Frångraich hawwe lang siwe gmeinsame Grenzabschnitt ghabd. Mit de Gebietsgwinn von Bade ab em Jåhr 1803 hod es plödzlich e gmeinsame badisch-frånzösische Gränze gewwe, wo von Basel bis nach Monnem gange isch. Wo de Tulla 1804 von Paris zrig komme isch, hod en de Markgraf, wo in de Zwischezaid Kürfürschd gwesd isch, zum Owwaingenieur ernannd und am Rhoi hawwe erschde Bauarwaid ååfange solle. Wail s Geld in Bade knapp gwesd isch, hod ma das Projekt awwa verschiewe müsse und de Tulla hod in de Schwaiz gholfe d Linthebene zwischem Zürich- und em Walesee trocke zu lege. Nach de Rigkehr ins Badische isch de Tulla 1814 Laida von de Wasser- und Strossebauverwaldung woree und hod e Denkschrift für die badische Regierung gschriwe, in dere er sai konkrede Vorstellunge fer de Rhoi beschriwe hod. Sai Hauptaussag war: «Kein Strom oder Fluss, also auch nicht der Rhein, hat mehr als ein Flussbett nötig ...»
Lebenswerg
Scho 1810 sin im badische, uf Betraiwe vom Tulla, d Massåihaide ainhaidlich gregled worre. E badische Ruthe hod ma uf drai Meda feschdglegd un ma hod sie in 10 Fuss unnadaild. Im glaiche Jåhrzehnd hod die frånzesisch Regierung die erschde sechs Durchstich vom Rhoi in de Neh von Kallsruh genehmigd. Umgsetzd worre sin sie awwa erschd emol ned, weil d Koalitionskrieg gwüded hawe. Nach em Wiener Kongress isch de Nachbar am Rhoiufer zwische Kallsruh un Monnem nimma Frånkraich gwesd, sondern Bayern, wo die linksrhoinisch Pfalz kriegd hod. Au um d Grenze klar ziehe zu könne, isch das Projekd von de Begradigung vom Rhoi dann vorwärts gange. Im Auwald hod ma braide Schnaise gschlage, s neue Ufer im Abstand von 240 Meda befeschtigd und dazwische en Grawe ausghowe, wo 60 Meta braid gwesd isch. S Aushubmaterial hod ma gnomme, um Dämm zu baue und die Zuläuf zu de alde Rhoiarm zuzschüdde. Baim nächschde Hochwasser hod ma dann de Rhoi in die Gräwe umglaided und de Fluss hod dann selwa sai Bedd waida ausgebaud. De Grundwassaschbiegel isch gsunge, was dazu gfihrd hod, dass d Felda in de Näh vom Fluss trockener worre sin und bessa bearwaided werre konnde. Wail ma in Frångraich glaichzaidig an Plän gschaffd hod, wesdlich vom Rhoi en Kanal zu baue, der nur durchs Elsass gführd hed, hod de Tulla 1825 e Schrift veröffentlichd, wo soim Aaliege neu Schub gewwe sold. Unna em Titel Über die Rektifikation des Rheins isch di Schrifd uf daitsch un frånzösisch erschiene.
Im Jåhr 1827 isch de Tulla wida nach Paris graisd, wail er unna Blasestoi glidde hod, wo er sich in Paris entferne losse wold. Innerhalb von nur fünf Monad isch er duzende Mol obarierd worre un isch siwwe Dag nach saim 58. Geburdsdag in Paris gschdorwe. Er isch dann uf em Friedhof Montmartre in Paris beerdigd worre, wo de badische Schdaad für ihn e Grab gekaafd hod. An de Begradigung vom Rhoi sin waidere füfzig Jåhr gschaffd worre.
Einzelnåchwais
Tulla Tulla Tulla
Lommerange
Lommerange (daitsch Lommeringen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Lommerange isch. Lommerange gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Lommerange gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Kreidach
Kreirisch (außerhalb vum Iwwerwald Kreidach genennt) is e Dorf im Iwwerwald (Ourewald), wu heit zur Gemeinde Wald-Mischlbach (Wamiba) im hessische Kreis Bergschdrooß ghert. Kreirisch hot 490 Oiwuhner (2010). Di Poschdleizahl is 69483, di Vorwahl 06207.
Lag
Kreirisch ligt 2 km sidwestlisch vun Wamiba im Merlebachdål, mne Seidedål vun da Weschnitz. Di Gemakung ligt uf 251 bis 520 m Häih i. NN, da Ortskern uf 312 m i. NN. Di Gemakung hot 302 ha (3,02 km2), 99 ha davu sin Wald (1961). Estlisch owwerhalb vum Ort ligt di 423 m hoche Kreirischer Häih, e fä di Verkehrswege wischdischi Paßhäih. 800px|miniatur|ohne|Låndschaft uf da Gemakung vun Kreirisch. Unne im Dål links is da Ort. Hinne geht da Bligg s Merlebachdål naus. 140°-Panorama mit Bligg noch Wesde
Gschischt
Da Ort is 1287 als Crutehe s erschdemol erwähnt worre. Weidere iwwerlifferde Nåme sin: Crudehe (1304), Crudeg bei Michelbach (1366), Crudech (1369), Krudich (1398-1400, 1469, 1488), Krudig (1420), Krudach (1420), Krude (1420), Crudach (1480, 1493), Kreudach (1568). 1613 heeßt-s zum erschde mol Kreidach. Wu da Nåme herkummt, is ugeklärt. Schun um 1500 gibts e Owwer- un e Unnerdorf. Kreirisch hot ersdchder zur Parrei Merlebach geghehrt, seit 1613 zur Parrei Wald-Mischlbach. 1803 is Kreirisch hessisch worre. Im Zug vun da hessische Gemeindereform is da Ort 1970 zu Wamiba oigemeindt worre. Wie jedes Dorf in da Gemeinde Wamiba hot aa Kreirisch e Haus fä di Dorfgemeinschaft, des 1975 oigeweihde Mehrzwegghaus, wu aa di kummunal Kinnerschul un di Feierwehr drin sin.
Bauwerge
1896 bis 1900 is e Viadukt vun da Iwwerwaldbåhn gebaut worre, wu heit noch des Ortsbild brägt. Seid em 18. Auguscht 2013 fährt do e Solaadraisin als Tourischdeattragzion driwwer.
Kunscht
Vun da Kreirischer Häih fihrt seid 2009 en Kunschdweg uf di Drumm. Do schdehne Schkulbdure aus Bundsandschdåå un Holz ausem Ourewald, Glas un Stahl.
Schbordålaare
Seid em Juni 2010 hots e Summerrodelbåhn, wu vun da Kreirischer Häih zum Ort nunner geht. Di Abfaht bedrägt 1000 Meder iwwer n Häiheunnerschied vun 80 Meder un dawert ugfähr dreiahalb Minudde. S werd e Gschwindischkeit vun bis zu fäzisch Kilomeder erreischt. Di Gschwindischkeit kamma selwer bschdimme. Di Uffaht bedrägt 360 Meder un is in drei Minudde gschafft. Di Båhn is s gånze Johr offe.
Ewefalls uf da Kreirischer Häih hots seit em Mai 2013 en Kledderwald, imne Douglasiewald.
Wabbe
S Ortswabbe zeigt s Båhnviadukt.
Westhausen bei Maursmünster
Weschthüse (franzesisch Westhouse-Marmoutier, daitsch Westhausen) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Weschthüse isch. Weschthüse gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Weschthüse gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Puttigny
Puttigny (daitsch Püttingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Blies-Ébersing
Blies-Ébersing (lodhringisch Ebersinge, daitsch Bliesebersingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Puttigny
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Puttigny isch. Puttigny gheat zum Kommunalvaband.
Blies-Ébersing
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Puttigny
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Puttigny gheat zum Lorrain.
Blies-Ébersing
Geografie
Blies-Ébersing liggt an da Blies, nordeschtlisch vun Sarreguemines uf are Heh zwìsche 201 un 326 m ìwwerm Meeresschbieggl. Di Nochbergemäände vun Blies-Ébersing sìn Mandelbachtal (Saalànd) ìm Norde, Bliesbruck ìm Oschde, Wiesviller ìm Sìdoschde, Sarreinsming ìm Sìdweschde, Sarreguemines ìm Weschde un Frauenberg ìm Nordweschde.
Verwaltung
vun Blies-Ébersing isch. Blies-Ébersing gheat zum Kommunalvaband.
Bauwerg
Di Huberdus-Käisch (Église Saint-Hubert) isch 1874 gebaut worre.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Jettingen (Oberelsass)
Jettinge (franzesisch Jettingen, daitsch Jettingen) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Geografie
Jettinge licht 17 km vun Mìlhüüse uf 183 m NN.
Gschicht
Jettinge isch im Johr 1146 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Jettinge isch. Jettinge gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Jettinge gheat zum Hochalemannisch.
Weyer (Unterelsass)
Weier (franzesisch Weyer, daitsch Weyer) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Weier isch. Weier gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Weier gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
François Hollande
mini|Francois Hollande - 2015 François Hollande (1954) waa de 23. Präsident vun de Frongraisch (2012-2017).
Sachgrubb:Frongraisch
Boucheporn
Boucheporn (daitsch Buschborn) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Boucheporn isch. Boucheporn gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Boucheporn gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Walschbronn
Walschbronn (daitsch Walscheid) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Courtelevant
Courtelevant (daitsch Hebsdorf) isch e franzesische Gemää im Département Territoire de Belfort in de Rechion Bourgogne-Franche-Comté (bis 2015 Rechion Franche-Comté).
Walschbronn
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Walschbronn isch. Walschbronn gheat zum Kommunalvaband.
Courtelevant
Gschicht
Courtelevant isch zum easchte Mol genennt worre im Johr 1262.
Walschbronn
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Walschbronn gheat zum Rhaifränkisch.
Courtelevant
Gschicht
S Gebiet um Courtelevant hot im Mittelalta de Herre vun Montbéliard gheat un isch im 14. Johrhunnat an d Habsburger kumme. Zamme mit em Sundgau isch s mit em Weschtfälische Friere 1648 franzesisch worre. Said 1793 hot s zum Département Haut-Rhin gheat, isch awa 1871 als Dääl vum Territoire de Belfort im Gechesatz zum iwriche Elsass bai Frankraich gebliwwe.
Walschbronn
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Courtelevant
Vawaltung
vun Courtelevant isch. Courtelevant gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De traditionell Dialekt vun Courtelevant gheat zum Franc-Comtois.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Territoire de Belfort)
Puzieux (Moselle)
Puzieux (daitsch: Püschingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Puzieux isch. Puzieux gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Puzieux gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Untergrombach
mini|Michaelsberg Unnagrobach isch e Dorf wo heut zu de Stadt Brusel gheert. Das Dorf liegt südlich von de Kernstadt am Iwwergang von de Rhoiewene zum Kraichgau.
Gschichte
Zu Unnagrombach gheert de Michaelsberg, uf dem ma im Jahr 1884 Reste von ere befestigte Höhesiedlung aus de jüngere Stoizeit gfunne hot. Doher hot di Michelsberger Kuldur ihrn Name. In de Näh von de Kirch isch im 7. Jahhunnert en Reihegräberfriedhof gwesst, so dass de Ort in derer Zeit schon besiedelt worre isch. Im Jahr 1265 isch er ans Bistum Speyer verkaaft worre. Im Jahr 1502 hot de Bundschuh mit em Joß Fritz en Ufstand geplant ghabt, der isch awwer verrote worre.
Weblinks
Sachgrubb:Bade
Waldwisse
Waldwisse (lothr. Waldwis, daitsch Waldwiese) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Verwaltung
vun Waldwisse isch. Waldwisse gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Waldwisse gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Richtolsheim
Rìchtelse (franzesisch Richtolsheim, daitsch Richtolsheim) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Rìchtelse isch. Rìchtelse gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Rìchtelse gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Wasserstoff
Wassaschdoff is en schemischs Element mi'm Symbol H (fä ladainisch hydrogenium „Wassamacha“; fun griischisch ὕδωρ hydōr „Wassa“ und γίγνομαι gignomai „werre“) un dä Odnungszål 1. Im Periodesyschdem funn'd Elemende hods dä easchde Blads.
Wassaschdoff ischs hoifischd' schemischs Elemend im Universum, awwa ned uff'd Ead. Ea isch im Wassa un in faschd alle organische Fäbinnunge dri, un kummd dodomid in alli Lebewesen foa. mini|Hydrogen Spectrum Test Wassaschdoff isch s Elemend mid'd g'ringschd Atommass. Im hoifischde Isotop, wu å Protium heeßt, hods gå kee Neutron, blous en Proton un'n Elektron.
G'schischd
Als Easchda hådden dä Chemiker un Fisyker Henry Cavendish 1766 g'funne, alsa ebbes mid Metalle un Säure ausbrowiad håd. Weil's Gas brennd håd, håddas Inflammable Air g'nånnd. 1778 håd dä Antoine Laurent de Lavoisier Wassaschdoff å g'funne, ohne dä Cavendish 'kennd z'hawwe. Lavoisier håd dånn å meijna nausbråchd, alsa Wassadåmpf iwwa gliinde Eisebrogge g'laid håd, waila zaische wolld, dass baiere chemischi Reaktion kää Mass fälore geijd. Wail des Wassa dånn doch wennischa worre isch, hådda g'sehn, dass e Gas enschdanne, un Eise oxidiert isch. Di Mass isch di glaisch bliwwe, also hådda doch Reschd g'hadd. Lavoisier håd dånn å nausbråchd, dassna außem Wassaschdoff å widda Wassa mache kå, un håddem sein Nåm 'gewwe.
Longeville-lès-Metz
Longeville-lès-Metz (daitsch Longeville bei Metz) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Rimbach bei Gebweiler
Rìmbàch (franzesisch Rimbach-près-Guebwiller, daitsch Rimbach bei Gebweiler) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Longeville-lès-Metz
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Rimbach bei Gebweiler
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Longeville-lès-Metz
Verwaltung
vun Longeville-lès-Metz isch. Longeville-lès-Metz gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Longeville-lès-Metz gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Rimbach bei Gebweiler
Verwaltung
vun Rìmbàch isch. Rìmbàch gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Rìmbàch gheat zum Owerrhaialemannisch.
Terex Cranes Germany
Newe dem Hauptwerk gibts ach Newewerke in Wallerscheid und Bierbach.
Des 1827 als Dinglerwerke vun Christian Dingler gegrinde Unnernehme ghert sait 1954 zur DEMAG un hän in dem Verbund die glaisch Roll gschpielt wie hait bei Terex, nämlisch als Produktionsschdandort fer Mobilkrän. Noch de Übernahme 2002 durch Terex hot de Erwerwer iwwergangsweis de Markenname Terex-Demag verwend.
Des breede Portfolio gliedert sisch in drei Schwerpunkte, die uf LKW montierte City-Krane mit ennere maximale Trachkraft vun 30-70 Tonne, geländegängische Militärkrane un Gittermast-Raupenkrane mit maximale Tragkräften vun je nach Modell 300 bis 3.200 Tonne.
Bei de große Raupenkrane genießt Terex Cranes Germany zusamme mit soim Konkurrent Liebherr wie bereits während soine Zeit bei DEMAG weltweit e Ausnahmeschdellung.
Die Dinglerwerke: Mühle, Säschewerke, Druckerpresse, Dampfmaschine
Die Dinglerwerke sinn 1827 als meschanische Werkschdädde in de Zwebricker Altschdadt gegrind worre. Christian Dingler hot domols mit 10 Arweider mit der Herschdellung vun El- und Schneidemühle ongfonge. Ab 1834 hot er ach die Herschdellung vun Buchdruckerpresse gschdarded. Die vun Dingler entwickelde Kniehebel-Presse, die er selbschd die „Zweibrücker-Presse“ genannt hor, is in die Gschichd vun de Buchdruckerkunst als „Dinglerpresse“ oigonge. Die Maschine warn johrelang führend in Europa un war die Ursach fer de rasche Ufstisch vum Unnernehme.
Demag: Krane
1954 hott die Demag AG die Dinglerwerke iwwernumme. Die Aktividäde sin in die Baumaschinengrupp integriert worre.
Im Jahr 1950 is de erschdee Teleskop-Mobilkran mit ennere Tragkraft von 2,5 t gebaut worre.
1976 hot des Werk soin erschde Raupenkran (englisch: Crawler Crane), den Gittermastraupenkran CC 1200 vorgschdellt. Bis 1981 is dann in jedes Johr en naie Krantyp rausgebrocht worre.
De erfolgraichsde war de CC 4000 mit ennere Grund-Traglaschd vun 500 Tonne, der weltweit bei große Infrastrukturprojekte un große Induschdriebauprojekte oigesetzt worre is. Grundlach vum Erfolch war de hydrostatische Antrieb, die aus Feinkornstahl beschdehende schdabile Gittermastrohre, die Hilfsauslecher un die Superlift- und Ringlifoirichtung. Die Grundtrachlaschd vun 500 Tonne vum CC 4000 un vum CC 4800 hot bai Nutzung vum em Gescheengewischd vun 180 Tonne direkt auf em Kran uf 650 Tonnen gschdaiget werre kinne. Mit ennere Superliftoirichtung, em Gescheengewicht vun 480 Tonnen uf em Onhänger, is die Traglast uf 800 Tonne gschdische, bei Nutzung mit Ringlift uf 1.600 Tonne. De Hauptauslescher war 102 Meter lang.
Iwwernahm durch Terex während de Uflösung vun Demag
2002 hod die Terex Corporation des Zweebricker Werk vun Siemens, die dess un annere Werke zusamme mit Bosch vun Vodafone iwwernomme ghabt hot, in dem sei Händ die Demag im Rohme vun de Mannesmann-Iwwernahm (Mannesmann war de Mutterkonzern vun Demag), gelangt war, un hot es in soin Bereisch Terex Cranes oigegliedert.
Im Jahr 2002 iss ach die Einführung vum CC 8800 mit ennere Tragfähigkeit von 1.250 t erfolschd. 2003 iss e 200-Tonnen-All-Terrain-Kran mit 68 m Hauptauslescher eigfihrt worre. 2007 wurde de weltweit stärkste Raupekran, der TWIN CC 8800, mit ennere Tragfähigkeit vun 3.200 t oigführt.
Spezialkran fer die Errischdung vun Windkraftanlache
Die inzwische meischd sehr große Windkraftanlachen wern haid nahezu ausschließlich mit Raupekrane ufgebaut. Die Krane wernn, nachdem die Windkraftanlache ufgebaut is, demontiert un zur nähschdeen Windkraftanlachebauschdell transportiert. Speziell fer den Zweck iss vun Terex de CC 2800-1 NT entwickelt worre. NT steht dobei fer „Narrow Track“ sinngemäß „schmali Schdroß“. De CC 2800-1 NT kann, nachdem er nach Onlieferung per LKW widder montiert is, uf Wesche vun nur 5 m Breite vun Windkraftanlach zu Windkraftanlach innerhalb vum em Windparks fahre. Dodurch wern mehrmalischer Abbau, Transport un Wiederuffbau vum Kran innerhalb vun Windparks oigschpart un es kenne im gleische Zaitraum deitlisch mehr Anlache errichded werre.
Weblinks
Hisdorisches:
Bilder
Sachgrubb:Daidsche Konzäane Sachgrubb:US-Konzärne
Blies-Guersviller
Blies-Guersviller (lodhringisch Gerschwiller, daitsch Bliesgersweiler) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Geogràfi
Blies-Guersviller ligt an da Blies an da Grenz zu Daitschlånd wisawi vum saalännische Dorf Bliesmengen-Bolchen uf are Heh zwische 197 un 287 m iwwerm Meeresschbiggl. Di Nochbergemäände vun Blies-Guersviller sin Frauenberg im Sidoschde, Sarreguemines im Side un di saalännische Gemäände Kleinblittersdorf im Weschde un Norde un Mandelbachtal im Oschde. Zu da Gemäände ghere aa noch di Ordsdaile Auf der Helle un Blies-Schweyen.
Gschìcht
Blies-Guersviller isch im Johr 777 s erschde Mol erwähnd worre, als Villare (1261 Gereswilre, 1751 Guércheviller), Blies-Schweyen im Johr 1594 als Schweygen un Swein
Verwaltung
vun Blies-Guersviller isch. Blies-Guersviller gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Blies-Guersviller gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Braut und Bräutigam
Braut un Bräutigam häßt e ungefähr 26 Meter hohi Felsformation bai de pälzisch Kläschtadt Dòhn, im siedliche Pälzerwald, em Wasgau. Intressont is, dass sich in däm Massiv schun vor Urzaite e diefer Spalt gebild hat, un die zwä Felse frai näwernonner schdehe, ohne sich zu beriehre. Durch die Vawidderung honn sich runde Forme gebild. Ma männt grad, owwe het jeder Felse e Kopp druff. Wie Zwilling siehn'se aus, odder halt wie Brautlait.
Braut un Bräutigam finnt ma siedwestlich vun de Schdadt bai de Juchendherberch uff 232 m iwwerm Meer. Uff de onner Daalsait, im Nordoschde, schdeht es Wahrzaiche vun Dòhn, de 70 Meter hohe Jungfernsprung. Iwwerall drumerum im Dòhner Felselond gäbt's vun dänne auffällische Buntsondschdäfelse, die bai de Verwidderung und Erosion vun wäächere Schdämasse schdehe geblibb sin.
Braut un Bräutigam sin a bai de Kledderer arisch beliebt. Die saan, des wer'n zwä Tirm, zwische dänne sich e Kamin befind. Der häßt Großer Kamin un hat e mittlerer Schwierichkaitsgrad, nämlich III uff de UIAA-Skala. Die geht vun I bis VII-.
Boulange
Boulange (daitsch Bollingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Boulange isch. Boulange gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Boulange gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Foville
Foville (daitsch Folkheim) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Foville isch. Foville gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Foville gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Longeville-lès-Saint-Avold
Longeville-lès-Saint-Avold (daitsch Lubeln) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Verwaltung
vun Longeville-lès-Saint-Avold isch. Longeville-lès-Saint-Avold gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Longeville-lès-Saint-Avold gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Walscheid
Walscheid (daitsch Walschbronn) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Walscheid isch. Walscheid gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Walscheid gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Fouligny
Fouligny (lothr. Fillingen, daitsch Füllingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Fouligny isch. Fouligny gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Fouligny gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Heidelberg
Heidlberg isch e Großschdadt in da (heidische) Kurpalz, am Ausgång vum Neggerdal aus m Odewald in di Rhåiewene. Mit gut 150.000 Oiwuhner isch s di fimftgreescht Schdadt vun Bade-Wirddeberg. Bis 1720 isch Heidlberg di Haubd- un Residenzschdadt vun da (hischdorische) Kurpalz gwest. Di im Johr 1386 gegrindete Uniwersided isch di eltscht im heidische Deitschlånd. Weltbekånnd isch di Ruin vum Heidlberjer Schloss. Bekånnd is aa des Liedsche „Isch hab moi Häzz in Heidlberg valoore“.
Schdadtgliederung
Heidlberg beschdeht aus fuchzeh Schdadtdeile. Zur Inneschdadt ghere di Altschdadt, Bergheum, di Weschtschdadt un di Siedschdadt. Außerdemm ghere di folgende umliegende Orde zum Schdadtgebiet: Boxberg, Emmertsgrund, Hendese, Kärsche, Neiene, Paffegrund, Rohrbach, Schlierbach, Wieblinge un Zigglhause (mit Pedersdal). An Bergheum un di Weschtschdadt ååschließend wärd uf em Gelände vum ehemolische Ranschier- un Giederbååhof da neie Schdadtdeil „Båånschdadt“ gebaud.
Klima
Heidlberg wärd zu 65 % vun maritime Luftmasse beschdimmd, die ausm Siedweschde herwehe. Die Laach am Ausgong vum Neggerdal bewirgd ä iwwerdorschschniddlische Oozahl an Oschdwinde. Die Häng vum Odewald beginsdische Wolgebildung unn Niedaschläg. Vun 1971 bis 2000 iss in da DWD-Weddaschdadsion in Heidlberg ä Dorschschniddstemberadur vun 11,1 °C unn ä Niedaschlachsmeng vun 745 mm pro Jahr gemesse worre. Im Joor 2009 iss Heidlberg midd 11,7 °C Jahresmiddl da wärmschd Ord in Daitschlond gewessd.
Gschischd
Da Schdaufa Kaisa Friedrisch I. Barbarossa hot soim Halbbruda Konrad 1155 uffm Raischsdaach in Woms die Palzgrafewird valiehe. Wie a donn 1195 gschdorwe is, hot mer ihn im Kloscher Schääna beigsedzd unn ää Johr schbäda isch Heidlberg es erschdemol erwähnd worre. Urschbringlisch is des Gebied, wo die Schdadt Heidlberg endschdonne isch, im B'sidz vum Bischdum Woms gwest. 1225 is awwa de Palzgraf bai Rhåi vum Womsa Bischuf mi da Burg un em Burgflegge Heidlberg belehnd worre. In Heidlberg isch aach schun ä womsarischi Feschdungsålach beschdanne, die hot awwa niks mim schbädare Heidlberjer Schloss zu du g'hatt. Do dabei isch aach die Peterskärsch mid are Siedlung geleje unn die isch dodemid älda wie die Schdadt selwa. Heidlberg hot sisch zum Zendrum vum pälzische Herrschafdsbereisch endwiggeld unn isch dånn aa Haubdschdadt vun da Palz worre. Obwohl des Gebied jedzad zur Kurpalz gherd hot, henn en paar Besidzunge noch zu Woms gherd, desweje hot mer de Womser Hof errischd, um des zu vawalde.
1356 isch di Palzgrafschafd bei Rhåi zur Kurpalz umgewandld worre unn Heidlberg isch 1386 midd da Grindung vun da Rupreschd-Uniwersidäd donn Sidz vum Kurfärschd worre. Die Uni hot da Kurfärschd Rupreschd I. im Johr 1386 in Heidlberg gegrind, di äldschd Uniwersidäd im heidische Daitschlond. (Di Karls-Uniwersidäd vun Prag isch 1348 gegrind worre, un di Rudolphs-Uniwersidäd Wien 1365, beide im domolische Heilische Rämische Reisch.) Organisador vun da Grindung war da Gelehrde Marsilius von Inghen, der hot Erfahrung vun da Uniwersidäd in Paris midgenumme unn isch da erschde Regdor worre. De Käänisch Rupreschd III., wu vohea Pälza Kurfärschd gwest isch, hot de Rupreschdsbau vum Schloß baue losse, wu ihm als Herrschafdspalaschd gediend hot. Aach die Heilischgeischdkärsch hot er åfange baue losse, do isch er dånn schbäda midd soina Gaddin beigsedzd worre. Im ärschde Värdel vum 15. Johrhunnerd isch da Pabschd Johann XXIII. in Heidlberg g'fange genumme worre, weila sisch nedd em Konschdanza Konzil unnerziehe wolld. Da Luddwisch da dridde, en Genna vum Oswald vun Wolgeschdää, hot de Bau vun da Heilischgeischdkärsch weida voran gedriwwe.
Bolidig
Es Owwerhaubd vun da Schdadt heeßt seid 1875 Owwerbirgamaischda, seid 2006 is des da badeilose Eckart Würzner.
Äänzlnochweis
Kadegorie:Badisch un hessisch Kurpälzer Orde‎ Kadegorie:Gemeinde in Bade-Wirddeberg
Affenwald von Ubud
thumb|200px|De Tembl im Affewald thumb|200px|Schdadua om Tembl De Affewald vun Ubud ischn gleene Natuapaag unnen hinduischdische Tembl de Dalem Agung Padangtegal Tembl in Ubud uff Bali. De Paag isch gesche 27 Morsche, alla so geschen zeedl Gwadraadkilomeda groß. un hodd so gesche 115 Aade vun Beem. Indem Paag, wu haischndlisch Padangtegal Mandala Wisata Wanara Wana heese dud, hodds oinischi Affe vunde Aad Macaca fascicularis. De Paag ischä bekonde Turische-Addragzion in Ubud, wu gud un gern ondie 10.000 Laid im Monas zu Bsuch kumme dun.
Im Wald hodds newem Tembl a ä Hailischi Gwell un s'hodd a nochn onare Tembl, wu Vaschdorwene inna Zermonie oigeschadd werren.
Websaide
Sachgrubb:Bali
Karfreitag
miniatur|360px|Matthias Grünewald: Iseheimer Aldaa Da Kafreidag is da Freidag vor de Oschdere. Er kummt noch em Griindunnerschdag un vorm Kasamsdag. Di Chrischde dengge am Kafreidag an di Kreizischung un de Dod vum Jesus Chrischdus.
Noch em chrischdlische Glauwe hot Jesus mim Dod am Kreiz freiwillisch di Sind un Schuld vun alle Mensche uf sisch genumme. Erschder dursch de Dod un di Ufferschdehung werre de Mensche di Sinde vergewwe, werre se ausem Dod gerett un erhalde ewisches Lewe.
Des Wort Kafreidag kummt vum aldhochdeitsche kara, ‚Sorg‘, ‚Kummer‘. Di ganz Woch vorm Oschdersunndag heeßt Kawoch. Zamme midde Oschdare ghert der Kafreidag zum hegschde Feschd im chrischdlische Kärschejohr. In Deischland un de meischde Kandone in da Schweiz ischs en Feierdag, in Frankreisch bloß in da Region Elsaß, in Deile vun da Region Lothringe un in de Departements in Iwwersee Martinique un Guadeloupe. Luxeburg un Eschdreisch hawwe kään Feierdag, awwer in Eschdreisch hawwe Evangelische, Aldkadoligge un Methodischde frei.
Redensaade
„Alle Kafreidag“ heeßt soviel wie „ajg selde“. So sescht ma :
S gibt aa e pa Schbrischwerder zum Kafreidag :
Weyersheim
Wirsche (franzesisch Weyersheim, daitsch Weyersheim) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Wirsche isch. Wirsche gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Wirsche gheat zum Owerrhaialemannisch.