cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Europa
B'velgerung
Europa hot mit uhgfehr 680 Millione Oiwohner noch Asie unn Affriga die drittgrehschd B'velgerungszahl vun alle Kondinende unn ghert zu dichte Bsiedelte Teile vun de Erd. Die durchschnittlich Bvelkerungsdischd is 65 Aiwuhna/km². Am högschde is se in West-, Mittel- unn Sideuropa, in Rischdung Norde unn Oschde werd se nihdrischer.
Schbrooche
Mähner wie 90 Prozent vun de Oiwohner vun Europa schbresche indogermanische Schbrooche. Om waideschde verbräät sinn slawische Schbrooche in Midd-, Oschd unn Siedoschoiropa, germanische Schbrooche in Nord-, Weschd-, unn Middloiropa, romanische Schbrooche in Sied-, Weschd-, unn Siedoschoiropa. Ach Grieschisch, Albanisch, die baldische unn keldische Sprooche unn Romani sinn in Oiropa vabräädede indogermanische Schbroochgrubbe. Ä grooßi Schbroochgrubb isses Finno-Ugrische, zu dem g'here die Nadsionalschbrooche Finnisch, Esdnisch unn Ungarisch. Des zu de Turgschbrooche g'herende Tirgisch werd im Siedoschde vun de Balkånhalbinsel gebabbeld. Des uff Malta geschwädzde Maltesisch, g'herd, wie Arabisch aa, zu de semidische Schbrooche. Im Siedweschde vun Frongraisch unn Norde vun Schbanje werd baskisch gebabbeld, ä Schbrooch, wu mid kee onnere vawondt is.
Religione
Die maischde Lait hänge de chrisdlische Religion õõ. Des liechd dodrõõ, dasses reemisch Raisch im 4. Johrhunnerd es Chrischdedum als Schdaadsreligion õõgenumme hot, brdische unn irische Missionare die Germane unn Slawe chrischdianisierd henn unn die Fronge de unnerworfene Velga ihre Religion uffgezwunge henn. Um des Johr 1000 hot en Schisma schdaddgfunne, die Kärsch hot sisch in die Kadolisch unn Orthodox gedääld. Es byzantinische Raisch hot de Orthodoxe Glaawe õõgenumme, wella aa die Kiewer Rus iwwernumme henn unn somid sinn haid viele oschdairopäische Länner orthodox. Im 15. unn 16. Johrhunnerd henn mehrere Reformadsione schdaddgfunne, dodraus sinn haubdsäschlisch die Reformiade (v. a. Schwaiz unn Niedalande) unn Luddaranan (v. a. Daitschlond unn Nordische Länner). Dorsch kaukasische Velger unn die Tatare is frieh de Islåm noch Oiropa kumme, dorsch die Osmanisch Erowwerung henn die Albaner unn Bosnier de muslimische Glaawe õõgenumme, welle zamme midd de Balkån-Tirge uffm Balkån en grooße Õõdääl am oiropäische Islam aus. Oigewannerde Araber, Tirge unn Pakistani hawwe in de ledschde Johrzehnde immer mehr en grooße Õõdail iwwernumme. Es Juddedum is dorsch die Diaspora saidem 1. Johrhunnerd in Oiropa vadrede unn hot zamme mim Chrischdedum die airopäisch Kuldur gebrägd. Dorsch Oiwannerung is de Hinduismus aa vabrääded, genauso wie de Buddhismus, wobai ledschdara aa ä hohi Õõzahl an Konverdidde hot.
Dorsch de sogenannde Realsozialismus is in viele Osch- unn Middloiropäische Länner die Religion bekämbfd worre. Schdarg zaischd sisch des im Oschde Daitschlond (ner noch en Verdel Religiese) unn Dscheschie (ner noch 38% Kaddolike), aa in Ungarn (ner noch 50% Kaddolike). Im Gegesadz dozu hot sisch die Religion in Russlond schdarg erhold.
Bolidigg
Die maischde oiropäische Schdaade henn en konschdutsionelles Syschdem, Waißrusslond gild als ledschd Diggdadur uffm Kondinend. balamendarischi Demokradie gebbds vor allem in Nord- unn Weschdoiropäische Länner. 28 Schdaade sinn Midglied in de Oiropäische Union (OU), unn viele devuu henn de Oiro als Währung, es gebbd awwa aa nedd-OU-Länner, welle de Oiro hewwe.
Supernatural
Supernatural is ä omerikanischi Fernsehserie wo sichs hauptsächlich ums iwwernadierliche drehe dud. Ab Oktowa 2017 isch im US-Fernseh die dreizehnt Staffl gloffe.
Kanfen
Kanfen (daitsch Kanfen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Kanfen isch. Kanfen gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Kanfen gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Feuerbachpark (Speyer)
thumb|S'Dengmol vum Anselm Feuerbach im Lochagga Uff schbaijmarisch d'Lochagga, uff hochdaidsch awwa d'Faijabachpaag (gschriwwe Feuerbachpark) ischn Paag in Schbaija baide Diagonisseschdrooß, Ludwigswuschdrooß, Slewogdschdrooß unn Schraudolfschdrooß, wu nochm Anselm Feuerbach, em in Schbaija gborrene Kunschdmaala, b'nonnd isch. Umde Lochagga hoddsä Droddwa drumrum midd Bääm. Im Joa 1995 hodd die Schadd de gonse Paag als Dengmalzoon ausgschriwwe.
Die Schdadd hodd 1935 ä Schdadua fadde Anselm Feuerbach baim Fritz Claus vun Saabrigge in Uffdrach gewwe, wuma donn im Dummgaade uffschdelle wolld, awwas isch easchd 1950 feadisch worre unnma hodds donn im Lochagga als Dengmol hiegschdelld. S'Dengmol isch aus Muschlkalk unnde Soggl hoddä Inschrifd „Dem Grossen Maler Anselm Feuerbach, seine Vaterstadt“. Soi G'buadshaus s'Faijabachhaus isch haid ä Museum in Schbaija.
Gleeni Gschischd
Im Joa 1911 hoddma aussa Leemgruub, d'Lochagga, wu'm St.-Georg Grongehaus kead hodd, än Paag gmachd. Die Leemgruub hodds schun long gewwe unn ma konnse in Kaade vum 15. Jaahunnad finne. Zueasch hoddie Grieoalach awwa mol Prinz Luitpold Bladz keese, zu Eare vun soim 90. G'buardsdaach un donn im Dridde Raisch Horst-Wessel-Platz. Im Joa 1946 hoddmoan donn in Feuerbachpark umgdaafd. Uaschbringlisch isch die Gruub mol greeßa gwesd alsde Paag haid. Uffm Deel davu isch 1880, nochdemas uffgschidd kabd hodd, die Pioniakassean gbaud worre.
Bruchsal
Brusel is die greeschd Schdadt im Londgrais Kaalsruh und hot den greeschde Sparglmargd in Oiropa. Brusel hot 43.184 Eiwohna unn die jetzische Birgameesdarin is die bardeilose Cornelia Petzold-Schick.
Geografie
Brusel liegd am Rond vun de Kurpalz und vum Kraischgau unn de Owerrhoinische Diefebene. De Saalbach fließd durch de Ord. Die folgende Orde unn Schdädt grenze on Brusel, agfange im Norde, dem Uhrzaigasinn noch: Forschd, Ubschdadt-Waia, Graischdaal, Bredde, Gonndelse, Walzbachdaal, Wengarde, Schdudesee unn Kallsdoaf-Neidhadd. Brusel hot e Eksklav, die grenzt on Grawe-Naidorf, Woghaisl unn Hombricke. Alle Orde sinn im Londgrais Kaalsruh.
Die Schdadt hot finf Schdadtdaile: Bichenau, Haidelshaim, Hälmshaim, Owwagrombach unn Unnagrombach.
Gschischd
In Brusel sin Besiedlungsspure ausm Jungneolithikum gfunne worre. Im Middlalda hot des Gebied vun Brusel zum Bischdum Schbaya kehrt. Frieha woa do e Dekanad, 1716 isses donn de Sitz vum Färschdbischuf worre. 1803 iss Brusel zu Baade kumme. 104 Bruseler Jude sin im dridde Raisch ermordäd worre. 2005 hot Brusel sei eigini Moschee krigt. miniatur|ohne|Bruseler Schloß
Diffembach-lès-Hellimer
Diffembach-lès-Hellimer (daitsch Diefenbach bei Hellimer) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Diffembach-lès-Hellimer isch. Diffembach-lès-Hellimer gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Diffembach-lès-Hellimer gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Obenheim
Owene (franzesisch Obenheim, daitsch Obenheim) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Owene isch. Owene gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Owene gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Anzeling
Anzeling (daitsch Anzelingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Anzeling isch. Anzeling gheat zum Kommunalvaband.
Land (Deutschland)
En Bunnäslond (offiziell numme: Land) is in de federale Bunnäsrebublig Daitschlond ä dailsuweräna Gliidschdood. Jedzad werd Daitschlond aus 16 Bunnäslänner gebild. Änjees Bunnäslond hot sei eiginnes Balamänd. Monsche Länna unnärdailä sisch in Rägiirungsbäzirgä, unn donn kumme die Londgraisä unn graisfraiä Schdädt. Awwa onnärä Länna (haubdsäschlisch klääfläschisch unn/odda midd geringa Oiwuhnerzahl) hawwe kee Rägiirungsbäzirgä, sunnern unnerdaile sisch glai in Londkrääs unn krääsfraiä Schdädt.
Bsunnere Länner sinn die drai Bunneslänner Bealin, Hamburch unn Bremä, die sinn Schdadtlänna, beschdehe doher aus eena odda zwee Schdädt (Bremä), des Regierungsowwerhaubd iss de Owwerbirgamaischda, die Minischda haiße Senadore. Die Bunnäslänna nochm Alfabeed:
Bundesrad
Uf Landeseewene ärlasse die Länna iane aischne Gsedzgeewung, wobai im Zwaiflsfall Bunnesräschd Londesräschd brichd. Uf Bunneseewene sin die Lända mim Bundesrad ande Gsedzgewung bedailichd: bschdimmd es Grundgsedz.
Gsedzeskompedenz
Gsedze wärn inde BRD im Bundesdaach ingebrung, in drai Leesunge dischbediad, dezwische es mehrschd nuch an die Ausschüß iwwawiese un donn vum Bundesdaach vaabschied odda vaworfe. Wannse vaabschied worn sin, wärn sem Präsidend zua Unnaschrifd voaglehd - wannse ned die Länna tongiare: Im Beraisch vunde Konkurriarand Gsedzgeewung muß doo aach ärschd noch de Bundesrad zuschdimme.
Kappelkinger
Kappelkinger (daitsch Kappelkinger) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Kappelkinger isch. Kappelkinger gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Kappelkinger gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Vietnam
Vietnam (vi. Việt Nam), amdlisch Sozialisdischi Rebublig Vietnam is än Schdaad in Siedoschdasie. Ugfähr 89 Millione Lait wohne im Vietnam unn er hot e Fläsch vun 330.898 km². Dodemit hot es ä Bevelkerungsdischd vun 263,2 Oiwuhner/km² Vietnam isch s fünftgreeschte Land in Indochina. Er grenzd an die drai Schdaade Schina, Laos, Kambodscha unn an des Siedschinesische Meer. Die Haubdschdadt iss Hanoi, die greeschd Schdadt Ho-Chi Minh-Schdadt. Saiddem 21. Juli 1954 iss Vietnam vun Frongraisch uabhängisch.
De Norde waisd en drobisches Wechslklima uff, de Siede iss drobisch.
Schmiedturm (Speyer)
thumb|De Schmiedtuam in Schbaija De Schmiedtuam (gschriwwe Schmiedturm) ischä Iwwablaibsl vunde ejemolisch Schdaddmauwa vun Schbaija zwischede Zeppelinschdrooß unnde Lindeschdrooß, wu unna Dengmolschudz schdeje dud. Haid ischde Tuam in Brivadbsidz un wead bewohnd. De Tuam hoddma uffgschdoggd unn ischn Deel vunnem Haus.
Gleeni Gschischd
Ab 1278 hawwen die Birscha vunde Schdadd Schbaija die alisch Mauwa vaschdeagd unnde Tuam zsomme midd onnare Tiam um 1280 alsn Eggtuam gbaud. De Noame Schmiedtuam wead awwa easchmols im Joa 1611 eawehnd. De Noame kummd vunde Zunfd vunde Schmied, wu schun said 1327 als volli Zunfd gewwe hodd unn die ab 1611 donoi gediamd sinn. Zsomme midde onnare Tiam, wu do gebaud worre sinn, sinn die fa ia Zaid groß gwesd. Noch 300 Joa nochm Bau hodde englisch Raiseschrifdschdella Coryate driwwa gschriwwe „Es ist von starken Mauern umgeben mit Türmen, die so hoch wie unsere Kirchtürme sind, die höchsten Türme in einer Mauer, die ich auf meiner Reise sah.“ Im 19. Jaahunnad ischde Tuam, wie oannare Tiam vunde Schdaddmauwa a, wuen Gaade drumrum kabd hawn, donn in Brivadbsidz iwwagonge unn isch als Belwedea unn fa Gaadefeschd bnuzd worre.
Edesheim
Laache
Edesem liehd drai Kilomeda siedlisch vun Edekowe un finf Kilomeda esdlisch vum Waldrond vunde Haad midde inde Wingade. Es Ord is großziechisch ooglehd mid viel Rebfläsch zwische de Haisa.
Gschichd
Doß Edesem 756 im Kloschda Lorsch ärwähnd worn is, is sischa, wahrschainds isses awwa aach die „villa Auduino“, wu 714 vunde Waißeburscha Benedigdina ärwähnd wärd. Die hän jerefalls 1179 än Härrehof un zwää Kärsche doo ghad. Die Drännung in Owwa- un Unnadorf siehd mär haid nuch un mär headse aach onde unnaschiedlich Schbrööch. Vun doohea kummd aach die Padronaasch vun Peda un Paul (aaches Kloschda waa de Aposdlfärschde gwaihd) und de hailisch Pedrus mid Buch un Schlissl im Ordswabbe - un nadierlisch aach die Woilaach „Ordnsguud“. Bis 1482 hän die vun Ogseschdoi Edesem als Waißeburscha Leje ghäd, donn isses noo Schbaya kumm, ärschd on Dumkabiddl, donn ons Bischdum, des wu donn iwwa 300 Joa wäldlisch un gaischdlich Owwahaubd waa.
Noha is Edesem - wie all lingsrhoinisch Gebied - ärschd vunde Fronzoose geklaud worn, donn wuads on Bayan vaschängd un kam mid Bayan ins Daitsche Raisch, unnas Nazireschiem un noo Drizonesie. Mid Rhoilond Palz isses schließlich in die BRD kumme.
Wäddschafd
Bis die Bahn fäddisch waa, waa de Kiewlmaagd nuch ä wischdich Oinahmequelle, haid isses - näwwam Woi - de Tourismus.
Sejenswead
Es Schloss Edesem hän die Waißeburscha Benedigdina schun voa 756 errichd, donn isses awwa 1594 dodal zäschdead worn, när die Wassaoolaache ausm 12. Joahunnad waan iwwrich. nodäm daßs als uuwichdscha worn isl, hod mäes 1748 gaa gonz abgeriß. ärschd im 19. Jh. hod mär oogfange, zaidgmäß nai ufzbaue. 2000 hänses grundsaniad un ä Hodel enoigsedzd.
Es Schloss Kupperwolf is vum Franz Adam Baron von Holbach gebaud gän. Donn hods ännärem eesdraichische General Kupperwolf ghead un däm soi Nome is hängegebliwwe.
Die Kadholisch Parrkärch Sgd. Peda un Paul hod ä long un wägselhafd Gschichd, wo ihr Schbure zuriggeloßd hod.
Iwwahaubd hod Edesm än Haufe vun scheene, alde Haisa, wu mär sich gean ooschaue duud.
ZDFneo
mini|Zaische vum Senda said 2017 ZDFneo iss en daitschschbrochische Fernsehsenda, wu haabdsaschlisch fer 25- bis 49-Jährische konzibierd worre is. ZDFneo is am 1. Nowemba 2009 aus ZDFdokukanal hervorgånge.
Sachgrubb:Kommunikazion
Nousseviller-lès-Bitche
Nousseviller-lès-Bitche (daitsch Nussweiler) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Nousseviller-lès-Bitche isch. Nousseviller-lès-Bitche gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Nousseviller-lès-Bitche gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Betschdorf
Batschdorf (franzesisch Betschdorf, daitsch Betschdorf) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Batschdorf isch. Batschdorf gheat zum Kommunalvaband.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Mannheimer Morgen
De Mannemer Morge (offiziell Mannheimer Morgen) iss ä regionali Dageszaidung im reschdsrhainische Rhai-Negga-Draiegg. Die Zaidung hot e Ufflag vun 80.727 Exemplare, die Dochderzaidung Schwetzinger Zaidung e Ufflag vun 11.452 Exemplare. In de Haubdausgab vum Mannemer Morje werd iwwer Monnem, Ludwichshafe unn Haidlbärsch berischd. Die Zaidung gehörd momenton der Mediengruppe Dr. Haas GmbH. Der Mannemer Morge wurd im Johr 1946 vun Eitel Freiherr von Schilling unn Oskar Hörrle als Der Morgen gegründet, mussde awwa wege Urhewwerreschdsverledzunge umbenannd werre.
Neustadt an der Weinstraße
Haabdschdadt?
Daß Naischdadt vun de Naistadtern als die Haabdschdadt vun de Palz oogseje werd, sien viele gaa ned so gärn und nuch meecher kennens ned orer ner falsch verschdeje, wail ses nua bolidisch sien: Nadierlich schbield aach mid, daß do iwwern halb Johrhunnerd die Bezärchsreschierung gseeß hod - unnerm Keensch isse in Schbaya gwesd, haid isse äschdemol gons uffgeleesd - awwee vor allem laihd Naischdadt ned ner in de Mid vun de (aal) Palz, sunnern aach in de Mid vun de Woischdroß un is de dradizionelle Wahl- un Greenungsord vun ned ner de pälzer, sunnern aach de daitsche Woikeenischin - ner fuchzeh mol hen onnrn Schdädt die hochi Ehr khäd.
Mannheimer Morgen
Gschischd
Do mer in de verainischde Schdaade vun Amerika|amerikånische Bsadzungszaid fer sai Zaidung ä Lizenz hot hole misse, dassma drugge gederfd hot, hawwe aa de Eitel Freiherr von Schilling unn de Oskar Hörrle ä Lizenz beõõdrachd, welle se 1946 erhalde hawwe. Zuerschd hot die Zaidung "Der Morgen" (De Morje) ghääße, mer hots awwa weje Urheewareschdsprobleme in Mannemer Morje umbenenne misse.
Neustadt an der Weinstraße
Geografische Ohgawe
Naischdadt liehd geografisch so ziemlisch in de Mid vun de Palz direkt an de Woischdroß (im Naischdadter Ortsdäl Diedesfeld is de Midlpunkt vunre markiad). Naischdadt liehd am Haadrand, also am esdlische Rand vum Pälzerwald, do wu dann die Roiewene oofangt.
Mannheimer Morgen
Gschischd
1951 hot mer es said 1949 widda aschainende Haidelbejer Dachbladd iwwernumme, um es Vabraidungsgebied auszudehne. 1953 is donn ä Reschionalausgab fer Ludwichshafe endschdånne. Wennisch schbäda hot mer aa Kooberadsionsvadrääch midd klääne Zaidunge aus Nordbade gschlosse, unner annerem midd de Frängische Noorischde, em Werdhääma Daachbladd, de Bad Mergendhäämer Zaidung, de Schwetzinger Zaidung, de Hoggemer Daachzaidung, de Woinemer Noorischde unn de Odewälder Zaidung. 1967 hot mer die sozialdemokradisch AZ iwwernumme, ä õõgschdrebdi Fusion midd de lingsrhoinisch Rhoipalz is awwa gschaidad.
Neustadt an der Weinstraße
Geografische Ohgawe
Dorch Naischdadt fließ de Schbayabach, där dääld sisch dort uff in Schbayabach un Rehbach. Auadäm is noch de Mußbach zu nenne, där dursch Gimmeldinge, Lobloch und Mußbach fließe duud un dodenõõ in de Rehbach enoi.
Im Wesde g'head ä Schdiggl vum Pälzerwald zu Naischdadt un im Oste än Deel vum Ordenswald. Die wischdigsde Bärsch vum naischdadta Dääl vum Pälzerwald sinn de Nolle, de Keenichsbärsch, es Woibied u. de Schdawebärsch. Zwische de Ortsddääl sin iwweral Wingad zu finne, und gesche Osde ach emol e glä bissl Agga.
Mannheimer Morgen
Erschds Buch
Des Buch hot so (faschd) jedi Ausgab jede Daach.
Neustadt an der Weinstraße
Oidälung
Naischdadt beschded aus de aichendlische Schdadt (die "Inneschdadt"), mehrere Stadtvärdl, die direkt aagebaut sin: die Hambacher Heh, es Afrigavärdl, es Schändaal, Winzinge, es Böwisch unn die Osdschdadt. Dodezu kummen dann noch ä paa Ordsdääl, wu ärschd 1969 oigemäänd worre sin: Diedesfeld, Duddwailer (erschd 1974), Goise, Gimmeldinge, Haad, Hambach, Keenischsbach, Lache-Schbaijadoaf un Mußbach.
Bausubschdanz
Naischdadt had noch ä guude Dääl aale Haiser un Fassade: in Winzinge kunn mer zwische de Osdschul un em ejemaalsche Gaaskessl viel Neoklassizismus vun de Grinnerzaid seje. In de Inneschdadt gebts ä paa Fachwäghaiser ausm 17. / 18. Jh., die schenschde sin in de Hinnagass unn in de Zwärschgass zseje. Ansunschde han se in de Fuchdscha zwaa viel zärschdeead, awwa die Schdifdskerch un de Brunne sin im Zendrum stejegebliwwe und de naije Maagdbladz is faschd schun so scheen wie uf de aale Biller vun sellemol, die wo de Kunschdmaler Adolf Riedhammer gemoold hod, wie er am Schbayra Dum an de Renowierung gschaffd hod, wie die Palz noch zum Keenichraisch Bayan keerd hod. Un es Hambacha Schloß is inzwische faschd noch bekannder als wie de Saumaache.
Annerschdwo viel weenscha bekannd is die Wolfsbursch, wo 130 m iwwam Lombreschder Daal uff 270 iwwer NN voam Ordsoigong laihd. Die is so ald wie Naischdadt selberd.
Verkehr
Naischdadt is de hegschdfrequendierde Aisebahnknodepunkt vun de Palz. Die Haubdschdreck vun Monnem noch Paris (iwwer Lautre) välaaft in Osd-Wesd-Rischdung dorsch Naischdadt. Noo Siede gibts a Schdrägg noo Karlsruh bzw. Stroßbursch un noo Norde Rischdung Därkem un Grieschdadt, wo die Audobohn Mannem - Paris longgehd.
Naischdadt hot 4 Bahnhääf: Hauptbahnhof, Bewisch, Muschbach un Woischdroße-Zendrum. Naischdadt liehd an de Audobahn A65 und an de Bunnsschdrooße B38, B39 un B271. Said kózm hod Naischdadt die ärschd "Elekdro-Tankschdäll" (also Elekdroaudo-Ladeschdazion) in gonz Rhoilond-Palz. In Schbayadoaf is ausadäm en glääne Fluchblatz.
Die wischdigschde iwwerregionale Radwesche dorch Naischdadt sin: Außadäm gäbds noch de Radwesch "Rund ums Woibied".
Feschde
In Naischdadt werd's wischdigschde Woifeschdt vun Daitschland g'faiert - un, nóóm Därkma Worschdmaagd, es zwäddgreeschde: 's "Daitsche Woilesefeschdt", des wu soin Nome zamme midde Daitsch Woischdrooß griehd hod, zu dem awwer alle Pälzer bloß 'Haiselscher' sagen, wail do so viel Haiselscher sin, wu mer gude Pälzer Woi tringe konn. Des is imma onde ärschde zwää Wucheänd vum Ogdoba.
Die Óófäng lieje im gruße Feschdumzuch, den wu die Naischdadta Winzär 1909 noom Ärndedangfeschd es ärschd Mol vaóóschdald hen - jezad issa am zwädde Wocheend vum Feschd. Donn is aach im Saalbau die Wahl un die faialisch Kreenung vun de daitschi Woikeenischin. Die Gala wärd vum SWR laif iwwadrõõche, die effndlisch Befrachung wärd ufgezaischnd.
Am Fraidach vum ärschde Wucheänd wärd im Saalbau die pälzisch Woikeenschin gewääld. Newadäm gibts in jedem Orstdel jedi Meng Kerwe, Woifeschde etc. iwwers Johr verdählt. Außadäm ä paa Schborvaõõnschdaldunge vun iwweregionaler Bedaidung, wie Triathlon u. Maundnbaik-Renne.
Wischdische Glänischkaide
Die Oiwohner vun Naischdadt häßen "Naischdadter" un net "Naischdädter". Graadso häßt 's donn aach Naischdadter Daal.
Gschichdscher un Kuriosidäde
Naischdadt is - unserm Herrgodd sais gedongd! - im Griesch ned su arg zerschdeerd worn. Die aale Naischdadter verzähle haid nuch, doß de Scheff vun de Ammis domols middr Dochder vum Borjemääschder ogebenneld hot un die soll em gsaad hen, wunner ija schee Naschdadt zerbombe lasse dääd, do dääds nix mid nerre wärn. Alla, hodders soi geloßd un die zwää hon sisch gried un sin had nuch gliglisch - wunn se ned gschdorwe sin. Vun Naischdadt fiere drai Weesche zu de Wolfsgursch iwwerm Lombreschder Daal: de heegschde gehd vun de Welschterass iwwers Woibied no hinne ins Daal, de unnerschd gehd hinnerm aale Lyceeum hoch un donn glai no lings ins Daal un meschd graad knapp iwwerm Daal elong un de middlerschd fangt aa an de Welschterass oon, fierd awwer diregd zur Bursch. Uff demm Weesch is do, wo mer so en härrlische Bligg iwwer die gonzie Schdadt hod, vun de Roiewene bis hinner die aal Owwerrealschuul, uff demm Weesch is do aach de Viermeeresbligg: morschens sied mer ä Newwlmeer, middachs ä Haisermeer, owends ä Lischdermeer un nachds gaanixmeer!
Naischdadter Persehnlischkaide
Naischdadt hot ä paa beriehmdi Söhn unn Deschder hevorgebrachd, die her uffgelischd sinn:
Distroff
Distroff (daitsch Diesdorf) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Börsch
Bersch (franzesisch Bœrsch, daitsch Börsch) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Distroff
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Börsch
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Distroff
Verwaltung
vun Distroff isch. Distroff gheat zum Kommunalvaband.
Börsch
Verwaltung
vun Bersch isch. Bersch gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Bersch gheat zum Owerrhaialemannisch.
Distroff
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Börsch
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Schloss Zweibrücken
Es Schloss Zweebrigge is e Bauwerk in de pälzisch Schdadt Zweebrigge. No'm Widderuffbau isses seit 1965 Sitz vum Pälzische Owwerlondesgericht un vun de Generalschdaatsonwaltschaft Zweebrigge.
Geschicht
De Vorgänger vum heitische Schloss war e Burch, wo im 12. Johrhunnerd vun de Grafe vun Zweebrigge gebaut wor is, um die benachbart Honnelsschtroß zu schitze. Die Burch hat om eschdliche Schenkel vun dem Dreieck gelä, des heit de Schlossplatz darschdellt. 1410 is die Kurpalz gedält wor und Zweebrigge zur herzochliche Residenz. Jetzt ware die Widdelsbacher om Zuch. Herzoch Schdefan hat so "Schdefansstock" gebaut, der um 1525 als "Ludwichsbau" renoviert wor ist. 1547 is de "Herzoch-Wolfgong-Bau" dezu komm. 1582 kam de "Longe Bau om Wasser" un de "Friedrichsbau" dezu. Åfong vum 17. Johrhunnert hat de Herzoch Johonn II. weitergebaut.
No soiner Zerschderung 1677 im Holländische Kriech, ma redd aa vun de Reunionskrieche war die Schdadt erscht mol bis 1681 besetzt. 1697 is de Friede von Rijswijk geschloss wor, wo Zweebrigge on Schwede komm is, genauer gesaat, on die dortich Kleeburcher Linie vun de Widdelsbacher.
Vun 1720 bis 1725 is es Schloss dann in soiner heidisch Form nei gebaut wor, und zwar om nerdliche Schenkel vum Schlossplatz. Die Zeite hatte sich geännert, und deshalb hat man kä Verteidischungsålach gebaut, sondern was Repräsentatives, nämlich e Residenzschloss im schbet-barocke Schdil. Des war domols de greschde un schännschde profone Barockbau in de gonze Palz. Weil de Unnergrund ziemlich babbisch war, is de gonze Bau uf Ächepähl geschdellt wor - domols hat e gonzes Wäldsche dro glaawe misse. De Bau is 83 Meder long, 23 Meder bräd un 25 Meder hoch. Es sin 50.000 Kubigmeder umbaut wor. Die gälwe Sondschdää sin aus Lothringe, un die rode aus de Nordpalz.
Soi Bliedezeit hat's vun 1735 bis 1775 erläbt, als de Herzoch Chrischon IV. sich als Kunschdmäzen hervorgedu hat. De Hofmoler Chrischon vun Mannlich war änner vun de wichtischste Leit om Hof. Awwer aa onnere Kinschdler sin in- und ausgong, zum Beischbiel de Komponischt Christoph Willibald vun Gluck. A Max I., de Neffe vum Herzoch un schbedere Kenich vun Bayern, hat als Kind e paar Johr im Zweebrigger Schloss geläbt.
1793 honn's die fronzesische Revolutionstruppe zerschdert, awwer als die Widdelsbacher uffem Wiener Kongress 1816 zerick on die Macht komm sin, hat's de Max I. Joseph vun Bayern widder nei uffgebaut. Seit 1837 hat im Schloss es Appelationsgericht soi Räum gehatt. 1840 iss e Turm om Schloss gebaut wor, awwer der war schun ball baufällisch und hat widder abgeriss werre misse. vun 1867 bis 1869 is es Schloss zum "Justizpalaschd" ausgebaut wor, und bis 1902 war sogar e Unnersuchungsgefängnis mit drin.
Unter-Schönmattenwag
Lag
Unner-Schimmeldewoog ligt 5 km sidsideschdlisch vun Wald-Mischelbach im Ulfebachdal im Hinnare Ourewald. Umiddelba daluffwärts ligt Owwer-Schimmeldewoog. Di Gemakung hot e Fläsch vun 2.141 Hegda (21,41 km2). 1.786 davuu, des heeßt faschd alles außerm Dalgrund, sin Wald (1961). Da Ordskern liggt uf 220 m Heh.
Zu Unner-Schimmeldewoog ghere di Weiler Korsika, Ludwischsdorf un Floggebusch, sidlisch vum Ort im Ulfebachdal geleje (vun Nord noch Sid).
Gschischt un Name
Da Name is 1012 s erschdemol erwähnt worre, un zwaa uff Ladeinisch als Spumosum Stagnum. Des heeßt uf deitsch Schaumischi Woog (e Woog is e gschdaudes Gewässer). Di nägschde Erwähnunge, un di erschde uf Deitsch, kumme erschd 1345, do heeßts: Niederschemmechtenwage un Schumechtenwage. Weidare Iwwerlifferunge vum Name sin: Nydern Schumehtenwag (1364), Schimentenwage (1393), Schimeltewog (1404; wie heit noch), Schumethtenwag (1424), Schemttenwog (1434), Nyddern Schymmentwage (1437), Schemptenwage (1461), Schiemettwage (1472), Schönmattenwog, under (1623), Schimmeltewag (17. Jahrhundert), Unterschönmattenwaag (1837). Schaumicht, schumicht, schumechtig etc. waa soinerzeit e gängischi Form vun schaumisch. Da heitische hochdeitsche Name Ober-Schönmattenwag, seid 1623 bekannd, is wohl e falsche Ableidung vum Rheifränggische ins Hochdeitsche. Da heidische ourewällerische Name daucht so schun 1424 in-are Urkund uff.
Im Johr 795 is waaschoints s erschdemol e Siedlung uf da Gemaagung vun Unner-Schimmeldewoog erwähnt worre, des Dorf Frankonodal. S is awwer net sischer, ob des tatsäschlisch uf da Gemaagung geleje is, an da Schdell, wu heit Frånkel hääßd. 1250 is Unner-Schimmeldewoog an di Herre vun Härschhorn kumme. Mid denne ihrm Ausschderwe is es an Kur-Mainz gfalle. 1803 is-es hessisch worre. Am 31.12.1971 is da Ort zu Wald-Mischelbach oigemeindt worre. Owwer-Schimmeldewoog, umiddelbaa newedråå, hot vor 1803 zu ganz annare Herrschafdsgebiede geghert.
Oiwuhnerendwigglung
In da Zeid zwische 1828 un 1829 sin viel Ourewäller ausgewannerd.
Kuldur
Unner-Schimmeldewoog is da änzischde Ordsdeil vun Wald-Mischelbach, wu noch e Grundschul hot. Die heeßt, aa offiziell uff Hochdeitsch Grundschule Schimmeldewog.
De Schimmeldewäer ihr Ordshymne is: Schimmeldewog, wie leigscht du schäi.
Mörsbach (Zweibrücken)
Merschbach (amtlich Mörsbach) iss e Schdaddeel vunn Zweebrigge unn had 930 Inwohner. Uff de Gemagung leid med em Kaschdenbiehl (385 m) de hegschde Pungd im Schdadgebied. Auserdemm leid im Ordsgebied („Am Rechenbach“) die Milldebonie med Abfallsordeeranlache vun de Schdad Zweebrigge.
Dolving
Dolving (daitsch Dolvingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Dolving isch. Dolving gheat zum Kommunalvaband.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Nousseviller-Saint-Nabor
Nousseviller-Saint-Nabor (daitsch Nussweiler) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Nousseviller-Saint-Nabor isch. Nousseviller-Saint-Nabor gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Nousseviller-Saint-Nabor gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Apach
Apach (lothr. Opéch, daitsch Apach) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Apach isch. Apach gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Apach gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Regierungsbezirk Karlsruhe
Geographie
Wie im Johr 1952 s Ländle Bade-Werddeberg gegrindt worre is, hot ma de Regierungsbezirg Nordbade oigerischt. Aus demm is 1973 mit da Gebiedsreform da Regierungsbezirg Kallsruh hervorgange. Dodebei hot ma im Nordoschde Gebiede ans Regierungsbräsidium Schduggat abgedrede un gleischzeidisch im Oschde un Siede Gebiede aus Werddeberg (un deils ausem Regierungsbezirg Middelbade) oigegliedert.
Bevelgerungsentwigglung
Di Bevelgerungsdischde bedrägt 402 Åiwuhner uf de Quadradkilomeder (Schdand 2016)
Fläscheuffdeilung
Schdadischdisches Landesamt, Schdand 2015.
Abdeilunge
S Regierungsbräsidium Karllsruh is in di folgende nain Abdeilunge uffgedeilt:
Di Abdeilungsbräsidende sin jeweils di Leider.
Di Adress vum Regierungsbräsidium is: Schlossplatz 1–3, 76131 Karlsruhe
Verwaldungsgliederung
Im Regierungsbezirg Kallsruhe hot-s drei Regione, un in denne siwwe Landkreis un fimf Schdadtkreis.
Di Regione mid ihre Schdadt- un Landkreis:
Kédange-sur-Canner
Kédange-sur-Canner (daitsch Kedingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Kédange-sur-Canner isch. Kédange-sur-Canner gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Kédange-sur-Canner gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Brötchen
Ä Weck (aa Wegg oda Bredl) is ä kläänes Brot, was mer an äänere Mohlzaid ganz esse dud. Zusamme mit de Worschd unn em Woi is des Weck ääner vun de Grundpfaila vun de Pälzer Kisch.
Soade
In de Regel hot jedi Bäggerei viel verschiedne Sorde vun Weck im Aagebod, je nochdem wie es Weck gemachd worre is unn was mer druff gestreud hot. Es hot una oanerem Laugeweck, Salzweck, Mohnweck, Kaisaweck, Wassaweck, oda Roggeweck.
Weingut Anselmann
Es Woiguud Anslmonn liehd im scheene Edsm grad mol drai Kilomeda vunde Woischdrooß, die dorschs benachbaade Edekowe fiad.
Gschichd
Wie mär aus Funde waiß, hän schun die alde Reema hier Woi oogebaud. Die Familje Anslmonn gäbds hia schun mindschns said 1126, voa 1956 hodse awwa ihrn Woi när in Fässa ande Hannl abgäwe. Ab 1956 hodse aach selwad abgfilld un värmarkd. 1979 is näwwam Äldanhaus vum Inge Anslmonn am ordsrond es naiï Guudshaus gebaud worn. Haid wärds Guud vunde Gschwisda Gerd, Ralf und Ruth Anslmonn gfiad.
Laache
Zum Woiguud gheere Wingärd inde Laache Edsma Rosegaade, Edsma Mandlhong, Edsma Schloß, Edsma Foaschd, Edsma Ooadnsguud, Edekowna Kirschberch, Edekowna Schloß Ludwchshee, Rhoda Klosschdapaad, Flämlinga Härrebuggl, Flämlinga Vochlschbrung, Flämlinga Bischufsgraiz, Aaz'mer Selischmacha un Aaz'ma Rosebärsch, alles dosch di Bank wäsch Lehmsandbeede.
Reebsorde
Es Woiguud Wäana Anslmonn baud tradizionäll Riesling oo, aach Schairewe, Silwana, Gwärzdramina, Moriomuschkad, Millatuagau, Ordega un Grau- un Waißbuagunna, awwa aach naia Sorde wie Huxl, Siescha un Käana un fronzeessche wie Schadonä, Ossärrowa, Kabärnä un Sowinjõ - un än adäquades Sordimend vun rode Sorde.
Wäddschafd
Im Woiguud Wäana Anslmonn wädd jeda Woi im aischne Kella ausgebaud, es measchd in Schdaaldongs, de klänschde schun greeßa als wie ään Schdig, es hod awwa aach Barrigfässa fär Schbidzewoi. Ausgebaud wärd vorzuchswaise trocke un halbtrocke. Iwwa die Hälfd is Kabineddwoi orra in ä heescharie Qualitätsschduf bis hie zu Beereauslees, 2009 hods aach ä gonz exzellende Aiswoi gäwwe.
Es Guud verkaafd viel direkd an Schdammkunde, awwa aach bai Kerwe un Woifeschde inde Umgewung un bai Woiprowe un inde Schdraußwäddschafd „Brunnetärraß“.
Sozialdemokratische Partei Deutschlands
Pardaiprogromm
Das Hamburger iss de SPD ehr naischdes Pardaiprogromm.
Außerdem sedsd sisch die SPD für Biergerreschde, Effnung der Gsellschafd unn Biergerbetailischung oi.
Weltall
Begriff
Oigführt worre ist des Word Weltall von Philipp von Zesen, als Oideutschung von ladainisch Universum.
Erforschungsgschichd
Soi Enschdehung, Gschischd un Beschaffenhaid hod die Mensche sait Jahrdausende interessiert. Erschde Erklärunge zu denne Froche hen die Mensche sisch in Mythe und schbäda in religiese Erzählunge und Texde zu gewwe versucht.
Donn hän sich die Mensche gedengd, es wär ä glää Kuchl, die wu inde Mid die Erd als Schaib hod un owwedriwwa de Himmel un unnedrunna die Unnawäld fär die Doode. Ärsch in de Naizaid hänse erausgriehd, doß die Erd selwad ä Kuchl is, wu sisch um die Sunn drehe duud innärem Abschdond vun achd Lischdminudde un doß die Sunn nix onnaschdes is als wie än glääne Schdärn.
Haidzutach beschäfdischen sisch vor allem Wissenschafdler der Fachrischdunge Physik und Aschdronomie mid de Beschrwaiwung un Erklärung vum Universum. Grundleschend fer die theoretisch Erklärung vum Zusammenhang vun Raum und Zait un vun Materie und Enerschie is immer noch die Relativitätstheorie vun Albert Einstein, die vielväldisch experimendelle Beschtädischunge gefunne hot, was meent, dass ihre vielfäldische dääls iwwerraschende Aussache sisch dursch Experimende und Beobachdunge beschtädischd hen.
Zur Zaid sieht ufgrund von de Bemiehunge vun dausende Wissenschaftler unser Erkenndnis vum Universum so aus:
Forschungsschdand
Die wissenschafdlische Aussache iwwers Universum gehen immer vun de Annahm aus, dass des Lischd wu uns aus de Waide vum Universum erraischd, sisch genausso Verhalde dud, wie Lischd uff de Erd, also im All waid weg die glaische Nadurgesedze gelde wie die, die ma uffgrund vun Beobachdunge und Experimende uf de Erd herausgfunne hod. Außadäm geje faschd all vun änere lineare Zaid aus - un die onnan saache, solong mär kään onnan Måßschdab hän, losse märs dodebai - obwohl des monsche Forschungsärgebnisse uf de Kopp schdelle känd.
Alder
Uf Grund vun de kosmische Mikrowelle-Hinnergrundschdrahlung, de Unnersuchung vun de Verdelung vun de Galaxie und de Datierung vun de älschde Objekde geht die Wissenschafd vun em Alder vum Weldall vun 13,7 Milliarde Johr aus, mit ennere gschädzde Abwaischung vun 0,2 Milliarde Johr.
Greß
Uf Grund de Muldiplikation vun Alder mol Lischdjohr gehd mer fers sischdbare Universum vun ennere Greß vun 13,7 Millarde Lischdjohr aus, mit ennere gschädzde Abwaischung vun 0,2 Millarde Lischdjohr. Es Lischdjohr is die Endfernung wu es Lischd in em Johr zurichleschd, des sinn 9 460 730 472 580,8 km, also ca. 9,5 Billione Kilomeder. Iwwer evenduell unsischdbare Tele vum Universum, sin ke wissenschafdlische Aussache meschlisch, wail vun allem was waider weg is als wu Mensche odder ihr Werkzaisch, wie Saddelidde, hiekumme, die Mensche nur iwwer Lischd beschaid wisse. Außern sischdbare Lischd meent Lischd in dem Zusammehang alle messbare elekdromagnedische Welle.
Temperadur
Greßere Objekde im Universum sinn ofd Sunne und reschd heeß, awwer die kosmisch Hinnagrundstrahlung deed e Objekd wu im All traibt, waid weg vun so ennere Sunn grad mol uff 2,728 Kelvin iwwerm absulude Nullpunkt erwärme. Die gschädzt Abwaischung beträschd 0,004 Kelvin. Wail des Unviversum sisch waider ausdehnt und verdinnt sinkd die Temepradur waider. Sie war hingesche frieher viel heher.
Ausdehnungsgschwindischkait
Uffgrund vun de Rodverschiebung des Lischds vun Galaxie gehd ma devu aus, dass sisch des Universum pro Sekund mit 72 Kilomeder pro Megaparsec ausdehnt. Pro Megaparsec (e Million Parsec), edwa 3,261 Millione Lischdjohr werds All also pro Sekund un 72 km greßer durch Ausdehnung. Die Ussischerhaid beträcht ugfär 5 km pro Sekund un Megaparsec. Die vun unsere Milschschtroße aus gsehe nächstgeleschene Radiogalaxie (NGC 5128 oder Centaurus A) isch von uns ungfär 3 Mpc entfernt. De Abschdand zu unsere Milschstroß nimmd also pro Sekund um ca. 216 km zu.
Gschichd vum All
Ään Schwerpungd vunde Forschung liehd om Õõfang, om Urknall.
Allgemoin agzebdiad wärd, doß es All mim Urknall õõgfange hod, sich donn als Plasma un Fadechaos ausgedehnd hod un sich dodebai dorsch Wirbl un Inhomogenidäde Schwerezendre gebild hän, wodraus die ärschd Generadzion vun Sonne endschdonne is. In Folsche hän sich donn die Galaxie un die nägschde Schdärnegeneradzione endwiggld.
Die Urknallforschung basierd voa allem ufde Dailscheforschung im CERN un hod uns bis uf winzisch Sekundebruchdääl onde Urknall erangebrung.
Forschung, Relischion un Godd
Õõfangs - un iwwa Joahunnade wech - hod die Kärsch ä eewnso dummi wie klääglaiwischi Õngsch ghed vor de Forschungsärgebnisse, wailse gedengd hän, dodemid kännd die Biiwl widalechd wärrn. Awwa die biiblisch Gschichd is ned wärdlisch zu nämme, sunnan när sinnbildlisch un die Forschung wärd nie irschänd äbbes iwwas Gehaimnis vunde Schöbfung saache känne: was voam Urknall waa un wonn un wie 's End kimmd, des wärd kään Forscha je saache känne, wail all unsa Forschung uf de Physik beruhd un uf derre iane Gsädze un wail die när in unsam Universum Geldung hawwe misse - onnschdwo konns onnan gäwwe.
Kwälle
Fer Alder, Greß, Temperadur, Ausdehnung un Zusammesedzung: Jerry T. Bonell, Robert J. Nemiroff: ''Das Weltall. Tag für Tag'', Knesebeck Verlag, München 2006, Saide 4-5, ISBN 978-3-89660-374-6
Staat
Des Word Schdaad kummd vunde idaljenisch Sprooch lo stato un määnd ä Konschdrugd fa ä polidischi Ordnung. Än Schdaad hot ä territoriale Suuvaränideed un ä Gebiedshohait iwa ä Schdaadsgebied, ä Schdaadsvolg un iebd a ä Schdaadsgewald dodriwa aus. Es hot vaschiedene Arde vun Schaade, wu ma die Schdaadsforme noch de Regierunge untaschaide dud, zum Baischbiel monarchisdtisch, audograadisch oda demograadisch. Wissenschafdliche Definizione dodezu hots awa net.
Bösenbiesen
Biese (franzesisch Bœsenbiesen, daitsch Bösenbiesen) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Biese isch. Biese gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Biese gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Bolsenheim
Bolsene (franzesisch Bolsenheim, daitsch Bolsenheim) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Bolsene isch. Bolsene gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Bolsene gheat zum Owerrhaialemannisch.
Engweiler
Angwiller (franzesisch Engwiller, daitsch Engweiler) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Angwiller isch. Angwiller gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Angwiller gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Neulußheim
Nailosse isch e Gmeind im Norde vun Bade-Wirddebärsch. Neilosse isch 1711 vum Julius Schickard grind wore. Neilosse isch 339 Hektar groß un werd vun de onnere Derfer Altlosse, Hoggene, Reilinge un Wogheisel umgewwe. Grod isch Gunther Hofmann Biachamääschter vun Nailosse.
Gschichd
De Ord isch 1711 uf Oregung vum wirddebärschiche Amdspfleega Julius Schickard an de ostlich Grenz vun Losse (seit 1816: Altlosse) an enere Strosekreitzung grind wore. De dem Schickard am 19. März 1711 vum wirddebärschiche Herzoch Eberhard Ludwig zugdeild Fläch ware 100 Morge. Des erschde Heisl war en Meierhof mit enere Wertschaft.
De Gmarkung isch bei de Grindung dem wirddebärschiche Kloschter Maulbrunn unnerschtanne un war unner de Herrschafd vum Hochschdifd Schbaya, des sich awwer net uf Dauer durchsetze gekennt hot. 1816 isch de alde Nome Lußhofe vum Amd in Neilosse geännerd wore.
1806 isch Neilosse im Dausch vun Wirddebärsch zu Bade kumme. 1821 isch de Gmeinde eigestännisch wore, hot sich awwer noch lang mit Altlosse um de gnau Grenz schdritte. 1830sin se dann onisch wore. Am End vum 19. Jahrhunnerd hot Neilosse viel Duwwakfabrigge kat un en Bohhof kriegt.
In de badisch Verwaldung war Neilosse long in Deil vum Amd Schwetzinge. Des isch 1924 ufglöst wore un hot dann zum Greis Monnem kert.
1952 isch de Gmeind in Deil vum neie Bade-Wirddebärsch wore. Bei de Gmeind- un Greisreform vunn 1970 isch de Ord zum Rhoi-Negga-Greis kumme un isch mit de Gmeind Hoggene, Altlosse un Reilinge e Gmeinschaft eigange.
Va de groß Verkehrsendlaschdung sin de B 36 un de B 39, welle sich frier im Ord gekreizt hen, aussem Ord glegt wore. 1986 hot Neilosse sei 275-jährischs Jubiläum gfeiert.
Eiwuhner
Neilosse hot 7107 Eiwuhner. Als Neilosse gegrind worre isch hots domols faschd 300 Eiwuhner kat. Am end vum 18. Jahrhunnert hot Neilosse schunn mehna Eiwuhner kat wie Altlosse. Nachem Zwädde Weltkriech‎ hot Neilosse 400 Flichdling ufgnomme.
Religion
Vorm Zwädde Weltkriech hen en Neilosse faschd nur Evangelische glebt. 1804 ware en Neilosse 98% vun de Mensche evangelisch. 1925 ware mit 92% immer noch de meischde evangelisch. Nachem Zwädde Weltkriech sin dann viel kadolische Flichdling aussem Oschde kumme. 1967 ware 25% vun de Leit Kadoligge. Heit gits in Neilosse a viel Kadolische.
Gmeinderot
Bei de Wahl hen 60,5% vun de Leit gwähld.
Biachamääschter
De Biachamääschter werd in derekter Wahl va acht Johr gwähld.
Biachamäächter seid em End vum Zwädde Weltkriech sin:
Musee
Im Dachgschoss vun de alde Schul isch e Turmuhremuseum, des Uhre vun drei Jahrhunnerde zeischd. Im alde Bohhof isch e Heimadmuseum. Sunschd sin im alde Bohhof noch als e paar Ausschdelunge vun Kinschdler.
Schul
In Neilosse gits e Gmeindebicherei un e Grund- un Haupdschul mit enere Werksrealschul, sowie e frei christlich Schul mit Grund- und Realschul. Va die klene Eiwuhner gits en kommunale, en evangelische un en remisch-kadolische Kinnergarde.
Verkehr
Neilosse hot e Haldschdell an de Boh vun Karlsruh nach Monnem. Sunschd fahre noch Busse vun Haidlbärsch nach Schbaya un vun Altlosse nach Walldorf un seid neischdem a vum Bohhof nach Malsch. Neilosse ghert zum Verkehrsverbund Rhoi-Negga. Es git derekte Verbinnungen iwwer de B 36 (Karlsruh - Monnem) un de B 39 (Monnem - Lahr). Im Norde verläfd a noch de A 61 un im Oschde die A 6.
Weblinks
Kadegorie:Gemeinde in Bade-Wirddeberg
Kerbach
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Kerbach isch. Kerbach gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Kerbach gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Kerling-lès-Sierck
Kerling-lès-Sierck (lothr. Kiirléngen, daitsch Kerlingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Kerling-lès-Sierck gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Kranich
Die Talgans (Grus grus) orre a, im Hochdeitsche Kranich genannt, is key echdi Gans, sundern gehert zu de Familie vun de Kraniche (Gruidae).
Kemplich
Kemplich (daitsch Kemplich) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Kranich
Verhalde
Talgäns han e intresandes Verhalle. Mer glääbt zum Beispiel, das de typische "gruh-gruh"-Ruf zur Begrießung vun Artgenosse do is.
Riograndenser Hunsrückisch
Riograndenser Hunsriggisch, uf riograndenser Hunsriggisch: Hunsrik, Hunsrickisch (port. hunsriqueano, renano) is en deitscher Dialegd, wu sisch vum Hunsriggische im Hunsrigg ableit, wu in de zwee sidlischschde Schdaade vun Brasilje, Rio Grande do Sul un Santa Catarina, gschwetzt werd. S gilt seit 2012 als Deil vum schdaadlische hischdorische un kuldurelle Erwe. In de Schdädte Antônio Carlos un Santa Maria do Herval is es zwedde Amdsschbrooch. Außer im Side vun Brasilje redd ma s aa in paa Regione im Nordoschde vun Agentinie, im Sidoschde vun Paraguay un in geringem Maß in Venezuela.
Oberdorf-Spachbach
Owerdorf-Spàchbàch (franzesisch Oberdorf-Spachbach, daitsch Oberdorf-Spachbach) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Riograndenser Hunsrückisch
mini|Deitsche Kononiee in Sidbrasilje 1905. Saõ Leopoldo is bei Porto Alegre zu finne. Vun 1824 åå sin viel Deitsche in de Side vun Brasilje oigewannerd. Di erschde Oiwannerer sin ausem Hunsrigg kumme un hawwe 1824 São Leopoldo gegrindt. E große Oiwanderungswell waa in da Mitt vum 19. Jahunnad. Do sinn awwer viel mähner Deitsche aus Bähme un annare Gebiede oigewannerd wie noch Hunsrigger odder Pälzer noochkumme sin. Drotzdem hot sisch des Hunsriggisch als gemeinsame Schbrooch vun de deitsche Oiwannerer ghalde un hot sisch als Ausgleischsdialegd endwiggeld, mid demm e Verschdännischung zwische de Deitsche aus verschiedene Regione meglisch waa.
Kemplich
Verwaltung
vun Kemplich isch. Kemplich gheat zum Kommunalvaband.
Kranich
Fottplansungsverhalle
Talgäns sin mit 5 bis 6 Johr geschlechtsreif. Balz is no de Ankunft in de Brutgebiede. Bei de Balz tanzt es Männche mit erhobne Schawwel, un dodebei schmedderts trombedeardiche Geraische rum. Hott sich e Päärche gefunne, bleibts meischdens leewenslänglich zamme, bried nur ey mo ihm Johr, womits im April aanfängt. Außerdem sin se Borrembrieder, un bauen ihr Neschder geere uff nasse Stelle un am libbschde uff klenne Inselcher. Wann gebried werd, erkennt mer e ausgeprägdes Territorieverhalle, was sunscht net do is. Die bis zu drei Eier sin olivegree bis reedlich-braun un hen graubraune Flegge druff, awwer nit so aarisch. Wann die Klenne ausgeschlippt sin, gehe se im Alder vun ääm Daach ausm Nescht.