cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wahre-Jesus-Kirche
Die Waahr Jesus Kärsch, ä u-abhängischi Kärch, wu 1917 gegrind worre iss, iss ä chinesischi Unnergrupp vunn de Pingschtbeweschung des Grischdedum, die korz nooch 1900 endschdonne iss. S'gibt uugfähr 1,5 Millione Gläuwische uff alle finf Kontinende. Änni vunn ihre Dokrin iss de Glaawe on die ausschließlich Göddlischkeit vumm Jesus, des heest, die Lehr vunn de Dreieenischkeit werrd abgelehnd. Die 10 wesentliche Lehre vunn de Waahr Jesus Kärsch sinn:
Kraichgau
Laag
miniatur|Phisische Kaad vum Graaichgau Da Graaichgau liggt zwischem Oudewald im Norde, em Schwatzwald im Siide, da Rhoiewene im Wesde, em Negger im Nordosde un em Schdroumberig un Hååichelberig im Siidosde. Des Hiiglland isch e tekdonische Senk zwische de Middelgebirge Oudewald un Schwatzwald. Vun da Rhoiewene setzt sich da Graaichgau deitlich ab, aa wenn da Heheunnerschied blouß gering isch. Im Nordosde geht des Hiiglland iwwerm Negger driwwe im Bauland graad weider.
Geologie
Di Grenz zwischem Bundsandschdåå un em Muschlkalk isch gleichzeidich aa di Grenz zu de Middelgebirge Oudewald un Schwatzwald. Da Unnergrund vum Graaichgau beschdeht aus Muschlkalk un vor allem Kaiber. An da diefschde Schdell vun da tekdonische Senk, um Långebrigge rum, liggt owwedruff sogaa noch in Rescht vum Jura. Maaßgewwend isch fä de Graaichgau awwer da digge Leeß, wu iwweraal driwwerliggt, e paa Meeder bis zu siwwenezwånzisch Meeder digg odder mächdich, wie ma in da Geologie sescht. Di Landschaft zeichent sich durich niidare un waaiche Forme aus. Da Schdååisberg bei Weiler isch da Rescht vumne Vulkaanschlot.
Geografie
miniatur|Schdååisberig miniatur|Landschaft bei Eschlbrunn Da Graaichgau isch e Hiigelland mit Biggl um di zweehunnert bis dreihunnert Meeder iwwerm Meeresschbiggl. Di Rhoiewene, iwwer die er sisch erhebt, isch ugfähr hunnert Meeder hoch. Di hegscht Erheewung isch da Schdååisberig mit soine 333 Meeder.
Di wichdigschde Bäch sinn di Pfinz, di Saalbach, di Graaichbach, di Leimbach un di Anglbach, wu al in de Rhoi fließe, di Elsenz un Lein, wu in de Negger fließe, un di Schwarzach, en Newefluß vun da Elsenz. Tibisch fer de Graaichgau un wichdisch als Kuldur- un Nadurdenkmäler sin viele Hohle im Leeß.
Kliima
Des Kliima vum Graaichgau werd maaßgewwend vun da Rhoiewene beoiflußd. Fä en Reejeschdau, wie man im Oudewald un im Schwatzwald beowacht, isch da Heheunnerschied zu glåå. Es isch recht waam un di Vegetazionsperiod ich zimmlisch lang. Weil s Relief un di Nutzung vun da Landschaft schdaajg abwegsle, isch aa des Kliima lokal uf engem Raum unnerschiedlich.
Di middlare Johrestembaradure ligge zwische 8°C im Osde un 9°C im Wesde. Di Januamiddel sin bissl mähner wie 0°C, di Julimiddel um 18°C. S reejend un schneit im Wesde um di 650 mm, im Osde un Siide iwwer 700 mm im Johr. Des isch bissl mähner wie im Neggerbegge un in de ågrenzende Hiiglländer. Em meischde reejerds im Summer, e zweddes, schwäschares Maximum isch im Winder.
Gschicht
Da Graaichgau gilt als Altsiedelland un waa weeje soiner Fruchtbaakeit schun in de friieschde Aggerbaukulduure im friie Neolidikum rescht discht besiedelt. Da Nåme Graaichgau kummt vun da Graaich odder Graaichbach un waa urschbringlisch nur e Bezeichnung fer di Gejend um selles Flissl rum. Erschd schbääd isch der Nåme uf de ganze Graaichgau iwwertraare worre, einschließlisch em urschbringlische Elsenzgau, Pfinzgau un Gadichgau. S erschdemol erwähnt worre isch der (domols noch klänare) Graaichgau im Johr 769 als Creichgowe.
Sandhausen
Såndhause is ä Gemäänd im Rhoi-Negger-Krais in Bade-Wirddeberg unn liechd in de Kurpalz. Såndhause hot 14.476 Oiwuhner unn ä Fläsch vun 14,6 km², dodedraus ergibd sisch ä Oiwuhnerdischd vun 995 Oiwuhner uf de km². Bekånnd is Såndhause vor allem weeje em SV Såndhause. De jetzische Birgamaischda iss de Georg Kletti vun de CDU.
Geografie
Såndhause liechd in de Medropolregion Rhoi-Negga unn in de Owwerrhoiewene. De Hardtbach, de Laimbach unn de Londgraawe fließe dorsch Såndhaiser Gemargung. Såndhause grenzd im Norde an de Heidlberga Schdadtdail Kärsche, im Oschde an de Lååma Schdadtdail Dilje (St. Ilge), im Siede ån Walldoaf, im Siedweschde ån ä uubewohndi Exklav vun Lååme unn im Weschde on Ofderse. Außerm Ord Såndhause gherd noch de Waila Bruchhause, es Ferschderhaus, es Wohngebied Induschdrie unn die Wischdung Lochheem zur Gemäänd Såndhause.
Gemäänderod
Bai de ledschde Kommunalwahl sinn 22 Midglieda vun de folgende Badaie gewähld worre:
Kuldur unn Sehenswirdischkaide
In Såndhause gebbds ä 1909 arischdede Grundschul unn es alde Rodhaus vun 1742. 1757 is ä reformierdi Kärsch arischded worre, iss awwa irgendwonn zu klää worre unn an die jiidisch Gemää vakaafd worre, welle se als Synagog vawend hawwe. Dorsch Abwanderung vun de Judde is die Synagog donn als Abschdellraum vawend worre unn dodorsch de Zerschderung vun de Nazis endgonge. Die evångelisch Chrischduskärsch is 1866 aigewaihd worre. Es Longhaus vun de kadolisch St.-Bartholomäus-Kärsch schdammd vun 1767, Kweerschiff unn Gloggeturm sinn 1896 dezukumme. Die kadolisch Haubdkärsch, die Draifaldischkaidskärsch, is 1968 arischded worre.
Nadurschutzgebiede
miniatur|Pferdstriebdien Im Siede vun de Gemaagung gibts gud erhaldene Sånddiene midare bsunnare Vegetazion. Zu ihrm Schutz hot ma zwee Nadurschutzbebiede, Pferdtriebsdien un Såndhaiser Dien, oigerischt.
Pattnaorde
Pattnaschdadt is Lège-Cap-Ferret an da frånzeesische Adlåndikkischt un zu Königswartha in da Owwerlausitz (Sachse) hot ma e fraindschafdlische Beziehung.
Unåme
Da Unåme vun de Såndhaiser is Såndhase odder Krautkepf.
Wärdschafd unn Infraschdruggdur
miniatur|Hopfe zopfe domols Frieher is in Såndhause viel Hopfe åågebaud worre. Haid werd zamme midd Plongschd es Såndhaiser Schbezialbier gebraud. Jedes Johr gebts zur Hopfeernd e dradizionelles Feschd unnerm Moddo „Hopfe zopfe – Schdiel dråålosse, wers net koo, solls bleiwelosse“. Vum duwakbroduzierende Gewerbe is Duwakååbau um Bruchhause rum gebliwwe.
Elvange
Elvange (lothr. Ilwingen, daitsch Elwingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Elvange isch. Elvange gheat zum Kommunalvaband.
Ergersheim (Unterelsass)
Arische (franzesisch Ergersheim, daitsch Ergersheim) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Elsass.
Elvange
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Elvange gheat zum Moselfränkisch.
Sandhausen
Wärdschafd unn Infraschdruggdur
Åågschlosse is Såndhause ån die A 5 unn B3. In Dilje gebbds de Båånhof St. Ilge (Dilje)/Såndhause, Buss fahre noch Haidlberg, Lååme unn Walldoaf.
Ergersheim (Unterelsass)
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Sandhausen
Waidare Persäänlischkaide
Da amerikånische „Bauaregeneral“ Nicholas Herkimer (Nikolaus Herchheimer) is da Såhn vum Hans Jost Herchheimer, wu ugfähr 1720 ausgewannerd is.
Ergersheim (Unterelsass)
Verwaltung
vun Arische isch. Arische gheat zum Kommunalvaband.
Sandhausen
Waidare Persäänlischkaide
In Såndhause hot da daitsch-russische Kombonischt Georg von Albrecht (1891–1976) etlische Werke, unner annerem e Schdreischtrio, sei värdi Klaviersonat un große geischdliche Komposizione ferdischgschdellt: Requiem (opus 84), Te Deum (opus 85) un de Sunnengsång vum Heilische Franziskus (opus 86).
Ergersheim (Unterelsass)
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Arische gheat zum Owerrhaialemannisch.
Sandhausen
Websaide
Kadegorie:Badisch un hessisch Kurpälzer Orde Kadegorie:Gemeinde in Bade-Wirddeberg
Bevölkerungsdichte
Midde B'velgerungsdischd meend ma die middla Õõzaahl vun de Aiwoohna bro Flesch fa ä b'schdimmdes G'bied, z. B. ä Schdaad. Fa die Flesch werd in de Reschel km² g'numme un ma kumd doan uff Aiwoohna bro km². Än äähnlische B'griff is die Siedlungsdischd, wu uff di Siedlungs- un Verkehrsflesche bezooche is, uhne di Flesche uf denne ma ga kää Siedlung oaleje kennt. Doan gib's noch de Keehrweard dodefu, die sog'noandi Arealideedsziffa, wumid ma die „durschschniddlisch Flesch bro Aiwoohna“ b'zaischne dud, also wie wenisch ääm - theoredisch un dorchschniddlich - on Flesch zum Leewe un Lufd zum Aadme blaiwe duud. (In Gebiede mid Wohnhuchhaisa odda Baraggesiedlunge sins ofd wenscha als wie ään Quadradmeda.)
Audun-le-Tiche
Audun-le-Tiche (daitsch Deutschoth) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Audun-le-Tiche isch. Audun-le-Tiche gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Audun-le-Tiche gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Heidweiler
Haidwìller (franzesisch Heidwiller, daitsch Heidweiler) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Geografie
Haidwìller licht 12 km vun Mìlhüüse uf 282 m NN.
Gschicht
Haidwìller isch im Johr 977 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Haidwìller isch. Haidwìller gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Haidwìller gheat zum Owerrhaialemannisch.
Geografische Lage
Mide Geografisch Laach, (aa geografische Koordinaade), des heesd de geografisch Braide un de geografisch Läng komma die Laach vunäre Projekdzion vunem Pungd uf die Erd b'schraiwe. Die Erd wird dodebai in 360 Länge- un 180 Braieegrad uufg'deeld, un zwaa so, daß inde Mid zwische de Drehpole de Äquador liehd mid 0° Braide, die Pole 90° närdlich un siedlich Braide hän un dorch Grienwidch un die baide Pole de 0.Längegrad gehd, därwu im 180. ufde onna Said soi Fodsedzung find - gezähld wärd noo Osde wie noo Wesde. Fär die Laach vun äm Pungd braach mär donn noch die Heh iwwa NN.
Tritteling-Redlach
Tritteling-Redlach (lothr. Trittelingen-Rédlach, daitsch Trittelingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Tritteling-Redlach isch. Tritteling-Redlach gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Tritteling-Redlach gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Veltenhof
Veltehouf (veltenhejwersch pälzisch; daitsch: Veltenhof) is e Dorf in Niedersachse, seid 1931 in Schdadtdeil vun Braunschweig, mit 2.719 Oiwuuner (2020; 2017 wares 2.762), wu seid 1750 Pälzer wuhne.
Gschischt
mini|Di Schdrooß Unter den Linden, linggs mid alde Siedlerhaiser vun de Pälzer Oiwannerer mini|Di Alt Eisch Schun im Johr 1007 werd e Dorf mim Nåme Theletunnum erwähnt, im Johr 1031 als Velittunum. Des Dorf waa längschd verschwunne, wie di Pälzer kumme sin, awwer der Nåme hot sisch erhalde. Im Johr 1750 sin uff Veråålossung vum Herzog vun Braunschweig Carl I. zwëlf pälzer Familie in de Ord gezoore. Dord sollde se Woi un Duwak ååbaue. Da Herzog wolld sisch so di Oifur un di Oifuhrzëll schbare. Des hot sisch awwer schwierischer gschdalded wie gedenkt. Weil di Bëëde dord såndisch sin, hawwe se noch schweere Zeide 1850 di Idee ghatt, Schbaagl ååzubaue. Do demit hawwe se schließlisch Erfolg ghatt. Außerdemm hawwe se sisch im Hausbau als Schdååsetzer in Nåme gemacht.
1933 is da Middellandkanal, wu di Ems, Weser un di Elbe verbindt, bis Braunschweig gebaut worre. Uf da Gemaagung vun Veltehouf sin dursch de Kanal un e Hafebegge en haufe Schbaaglägger weggfalle. Vorher hot di Schdadt Braunschweig nadirlisch Indresse ghat, Veltehouf midsamt em zukinfdische Hafegebied oizugemeinde. So is v 1931 geje de Wille vun de Leit an Braunschweig kumme.
Seid 1982 hot Veltehouf e Wabbe, wu de in Kurpälzer Lëëw zeigt, wu di Mïhlekärsch in de Händ träscht.
S Pälzer Erwe
Heit noch schwetzt ma in de Familie vun de Noochkumme Veltenhejwersch (Pälzisch), wann s aach im Riggång is. Di Pälzer Nåme Ding, Volker, Maul un Uster sin heit noch di haifigschde. Da Ärwetskreis „Pfälzer Abend“ kimmert sisch ums Veltenhejwersch un di Veltenhejwer Gschischt. S Museum in da „Heimatschtub vun Veltehouf“ befaßt sisch mid da Gschischt.
Di Haubdschdrooß heeßt Pälzerschdrooß (Pfälzerstraße). Di Schdrooße vun are große Ordserweiderung in de sibzischer Johre hawwe Nåme vun selle Orde in da Kurpalz erhalde, aus denne di Siedler ware: Frankenthalstraße, Germersheimstraße, Heidelbergstraße, Landaustraße, Leimenweg, Mannheimstraße, Rheinaustraße, Rohrbachweg, Sandhofenstraße, Schwetzingenstraße, Speyerstraße, Wieblingenweg, Wormsstraße, Zeiskamweg. Des Pattnerdorf vun Veltehouf is Wieblinge (Heidelberg), wu s e Veltehejwer Schdrooß („Veltenhofer Straße“) gibt.
E paa Veltenhejwer Wärder
Faslomd (Fasnacht; niedersächsisch: Faslam odder Fasolm) * Modder * Vadder * Goggel * Schdrimp * Werschd * Arwed
Kuldur
Am Oschdersamsdag werd e Oschderfaier ågezindt. Åfang Juli is des Volgsfescht Veltehouf.
Bütten
Bìtte (franzesisch Butten, daitsch Bütten) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Veltenhof
Nadur
mini|Di Okerau im Wesde vun Veltehouf Im Siide un Wesde vun Veltehouf fließd di Oker, en Newefluß vun da Aller. Di Oker fließd bei Veltehouf bis heit in nadirlische Mäander. In da Au vun da Oker hot sisch e tibische Flußauelåndschaft erhalde kenne mid Auewälder, Weischholzbeschdänd, are ausgedehnde Sumbfvegetezion un Bereische mit sandische Schdeilufer. Di Okerau is e wischdisches Biotob un Raschdgebiet fä Wasserveggl. In de sandische Schdeilufer briide Eisveggl un Brandgäns. Di ganze Au vun da Oker bei Veltehouf ghert zum Nadurschutzgebiet Braunschweiger Okerau.
Feuer
Unner Faia vaschdehd mer die Flammebildung, die baim Vabrenne unner Abgab vun Wärm unn Lisch entschdehe dut. Die Voraussetzunge fers Endschdehe unns Aufreschderhalde vumme Faia sinn ä Madrial des brenne dut, ä Ogsidazjonsmiddl wie de Sauaschdoff aus de Lufd unn die nodwendisch Dembradur, um zinde zu kenne.
Veltenhof
Nadur
In Veltehouf gibts di Nadurdenggmäler Alde Eisch (in da Schdrooß Unter den Linden), Schwedekanzel (beim Friedhof) un Alde Landwehr (alle drei gschitzt seid 1959)
Bütten
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Feuer
Des Erzaische vun Faia g'heerd zu de wischdische Kuldurdeschnigge vun de Menschhaid. Des Nutze unn schbäda aa des Behersche vum Faia war en bedaidnde Schridd bai de Menschwerdung unn is schbädeschdns sait de Jungschdääzaid en feschde Beschdanddeel vun alle Ziwilisazjone uff de Weld.
Bütten
Verwaltung
vun Bìtte isch. Bìtte gheat zum Kommunalvaband.
Feuer
De Begriff Faiaownd dut zwaa noch Faia klinge, hot awwer ä annerie Herkunfd.
Bütten
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Bìtte gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Troisfontaines
Troisfontaines (daitsch Dreibrunnen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Troisfontaines isch. Troisfontaines gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Troisfontaines gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Karl May
300 px|right|Karl May, 1907 Karl Friedrich May (* 25. Fäwrua 1842 in Ernstthal; † 30. Mäz 1912 in Radebeul bai Dreesde) waa än daidsche Schrifdschdälla, ääna vunde bekandschde un ärfolchraischsde iwwahaubd: soi daitschi Gsamdufflaach liehd irschndwo bai orra iwwa 100 Millione, wäldwaid iwwa 200 Millione in iwwa 32 Schbrooche! Un ea is mid saine hohe moralische Ooschbrisch un saine frühe Kabidalismuskridik haid nuch akduell.
Lewe
Karl May kam aus biddäaarme Vahäldnisse, ea waares finfd vum väzeeh Kinnä, soi Vaddä waa Wewa, soi Mudda is Heebamm worre. Mid zwää Joa issa blind worr un ärschd wia finfe waa, konndn än Schbedzialisd haile.
1848 bis 1856 waara uff de Schuul, 1856 bis 1861 mim Schdipendium am Leraseminar, wora sea ärfolschraich abgschlosse hod. Aa soi Unnarischdstalend is in soine paa Schdeellä sea guud beweead worn. Drodzdäm issa, noodäm doßsn sysdemadisch griminalisiad hän, uf die schief Bahn kumme. Denoo waa zabbe mid Unnarischde un so hoda oogfange zu schraiwe.
Im Nowemba 1874 is soi ärschd Gschichd vaeffndlischd worn, ab 1878 wara fraia Schrifdschdälla. De grooße Ärfolsch kam mid soine Raiseärzählunge. Doch Ärfolsch ärzoischd Naid un soi Naida waan aach soin Unnagang: die hän in soinere Värgongehaid gwiehld un alles ans Lischd gebrunge, awwa värzäärd, värlooche, mid Valoimdunge un Booshaide gschbiggd, un soo gemain un hinnahälldisch, daßse Daitschlonds lange Zait määschtglesene Schrifdschdella dodemid schließlisch zu Dood gequäähld hän.
Kinnazaid un Juchend
thumb|200px|äm Karl May soi Gebuadshaus De klää Kall is om Fraidach, äm 25. 2. 1842 um 22 Uhr inde Niedergasse Nr. 111 (schbäda 122) in Ernstthal gebore un glai om nägschde Daach gedaafd worrn uf de Nome Carl Friedrich May.
Ea waa – segs Joa noo de Äldere ian Hochzaid – es finfde Kind vun schbäda värzeeh, vun däne nain inde ärschde paa Monad vaschdooawe sin. Koaz noode Gebuad is där Buu blind worn.
In iane große Nod - obwohl Großäldan un Kinna midgholfe hän, hod s vorn un hinne ned gelongd – sin die Mays ä grooß Risiko ingonge: fär die Mudda zua Heabamm ausbilde zu losse hän se om 15. April 1845, ia Haus vakaafd un sin ins Haus newwa de Kärsch St. Trinitatis („Haus am Markt 183“) umgezooche. Im Häabschd/Winda 45/46 is de Kall ärfolschraich weja soine Blindhaid opariad worrn un Midde Fewrua 1846 hod soi Mudda ia halwjährisch Ausbildung abgschlosse un om End vum Monad ärfaahn, doßs die zwäd Hebammeschdell im Ord griehd. Im März is de Karl noomol zua Bhandlung weja soine Blindhaid in Dresdn gwesd, vamudlich zua OP-Noosorsche etc. - Des wärd schpäda zu ääm vunde Fixpungde in soim Wärg: Blindhaid, Blindnhailung, gaisdich Blindhaid. - Zwäämol hodm Kall soi Mudda midde Gmää prozessiere gmißd weja iane Hewammevagiedung: Mindschdleehn hods jo nuch ned gäwwe.
1848 is de Kall oigschuld worn, newwa de Schul griehda Musigunnarischd vum Kandor. 1856 beenda die Schul un tridd an Mischaelis ins Lehrerseminar in Waldenburg oi, fär Volgschulehra zu wärn. 1858 schiggda soi ärschd Wild-Weschd-Ärzählung on die „Gaddelaub“, om Oofang vunde 60-a schraiwda die Wanda. 1859 in Nowemba nimmda sich ä paa Kärze mid un wärd 1860 Ende Jenna dodefer gschaßd. Bis daßa ää Joa schbäda in Plaue waidaschdudiere därf, duuda Humoreske schraiwe. In die Zaid fälld aa de ärschd Kondagd zus Minschmayas. Am 13. 9. 1861 schließda es Schdudium am Plauena Lehraseminaa ärfolchraich ab un griehd koz denoo ä Hilfslehraschdell ande Aameschul in Glauchau, woa zur Unnamied gwohnd hod.
Waila sich on die Fraa vun soim Vamieda rõõgmachd hen soll, hodda schun noo zwää Woche ä onna Oõschdellung suche gemißd. Vum 06.11.1861 bis 23.12.1861 isa Lehra an de Fabrigschule vunde Firma Solbrig und Claus in Altchemnitz. Iwwa Woihnachde faahda häm zu soine Äldere un wärd am 27. 12. vahafd, waila ä Uhr gschdohle hawwe soll.
Es maach falsch gwäsd soi, die gelehnd Uua mid häm z nämme, jednfalls is des Urdääl aasch umschdridde. De Kall hods ned när soi Schdäll gekoschd, sunnan aach die Schõõs, je wirra in soim Beruf zu schaffe. Ea hod Noohilf gäwwe un Priwadunnarichd un hod Ärzählunge gschriwwe un komponiad un deklamiad, awwa de Priwadunnarichd ism vabode worn un vom Resd hodda ned leewe gekennd. Ärschd issa kriminalisiad, donn indie Kriminalidäd gedrängd worn. Noo zwää Joa hoda sich ab midde 64 ä Vagandezaid gelaischd, fär die sen weje Diewschdahl, Bedruuch und Hochstaawelei gsuchd un zu via Joa Ärwedshaus va'uadääld hän.
Ufm Wech vun St. Egydien noo Bräunsdorf am 26. 7. 69 zunärem Lokaltermin inde Näh vun Kuhschnappel zabrichda die "eiserene Bretze" (Hondschelle) un vaschwind. Ned waid, awwa grindlisch. Ea mäschd in die noo ihm benand Karl-May-Höhle inde Näh vun Ernstthal. Inde Nachd vum 6. ufde 7. 8. 69 dorchsuchd die Bolizai die Hohenstaina Wälda. 25 Schõõdaame, Bolizaimannschafde aus de Umgewung, Schdaicha-Segzion vunde Ärnschdhaler Faiaweea. Om 11. 8. wärd die Suuch wirrahold. Umsunschd. Doo hoda ärlewd, wasa schbäda in soine Bischa vazäähld.
Om 4. 1. 70 wädda zuufällisch in Niederalgersdorf in Beeme als Londschdraicha vahafd un gäbd sich als Albin Wadenbach aus. Om 2. 2. wädda idendifiziad un am 14. 3. noo Mittweida iwwaschdälld, woa om Middwoch, äm 13. 4. 70 fär soi zwädd Vagandezaid via Joa „Z“ (Zuchthaus) griehd.
Ää Joa issa in Isoliahafd, schaffe duuda ärschd inde Zigarreprodugdzion, schbäda iwwanimmda minm onnare zamme die Bischarai. Zaidwais issa im Bläsakoa. Om Samschdaach, äm 2.5. 74 wädda ändlosse un schdehd fär zwää Joa unna Bolizaiufsichd.
Rädagdöa un Schrifdschdälla
May schaffds wäglisch, de Minschmayavalaach zrädde, än schlächde Geruuch awwa muß blaiwe: Zwää Bischlcha vun soim Schund hodde Minschmaya trodz alle Waanunge baibhalde, wailse so guud gonge sin; ääns devun waa de „Venustempel“, sonäre Aad exdra haamlosa Sofdporno, un schbäda hod sich erausgschdälld, wie guud un wichdich es waa, doß de May sich do färn ghalde un vun däm Ding abgrade ghad hod.
Saida Redagdöa is, mächde Kall als zwische Dreesde un Ärnschdaal hie un hea: in Ärnschdaal schdehda unna Uffsichd, in Dreesdn hodda ärschd äbbes zua Unnamied, donn ziehda inde Valaach. Äämol wärda aus Dreesde ausgwiese, is awwa ä paa Monad schbäda doch wirra dord. 1875 wärd de Valaach vum Väfahre wejam Venusdembl inghold, ärhalde is uns ä Akdenodiz: Geje May wärd 1876 vahondld. In dem Joa end aach die Bolizaiuffsichd un im Summa läanda soi schbäda Fraa känne. Unnadesse willn de Minschmaya feschda on de Valaach binne un vasuchdn midde Schweschda vun soi aischn Fraa zu vabännle.
Awwa wea Liewe suuchd, däm därf mär kää Gschäfd õõbiede: May hod gekindichd.
Daniela Katzenberger
Di Daniela Denise Katzenberger isch oam 1. Oktober 1986 in Ludwigshaafe g'boore un isch ä daitschi "Realideedsfärnsehe"-Dailneemerin, Gaschdronomin, Sängerin un schaffd a abunzu als Modl. Ihr Mudda, di Iris Klein, hot amol bai Bigg Brossa un beim Dschungl-Kämp mitg'machd.
Lewe
Midm Bruda una Halwschweschda isch die Daniela in Ludwigshaafe uffgwagse. Ia Eldere hawen sich 1990 gdrend und schaide losse. Ia Schweschda, die Jennifer Frankhauser, machd gabunzu midde Daniela in Sendunge mid. De Schdiefvadda Peter Klein hod 2011 im Casting fa X-Factor deelgnumme.
Im Joa 2002 hoddie Daniela die Kopernikus-Realschule in Ludwigshaafe midde middla Raif abgschlosse. 2003 hodse donn ä äjährischi Ausbildung onde Berufsfachschul in Monnem ogfonge un 2004 als sdaadlisch oerkondi Kosmedigerin abgschlosse. Donn hodse easchmol im Bischdro als Kellnarin baide Mudda gschaffd.
Karl May
Fraija Schrifdschdella
Im ärschde Joa, 1877, griehda nain Ärzählunge bezahld, ea korreschpondiad mid Peter Rosegger. Om 25.04.1878 machda vun Dresde noo Niederwürschnitz und schdelld als "ein wirklicher Geheimer" Unnasuchunge zua Uasache vum Tod vun Emil Pollmer – soine Emma ian Großongl – an (Affäre Stollberg)''ohne doßa „Omdshandlunge“ voanämme duud. Trodzdäm wärda geje Rächd un Gsedz 1879 mid drai Woche Hafd bschdroofd.
Om 01.06.1879 griehd May än Brief vum Valaach Pustet. Pustet bied õõ, alles, was May je schraiwe duud, soford zu kaafe. - un ea zahld propmd wie sunschd känna: Geschdan es Manuschgripd abgschigd is morsche es Geld do. Rund zwanzich Joa long ärschaine dord die Raiseärzählunge.
Om 12.09.1880 is in Hohenstein die kärchlisch Drauung vun Emma Pollmer und Karl May. , die schdandesamdlich is drai Woche devoa gewäsd. Ned viel schbäda hoda wirra Kontagd mim Minchmaya, däms eeglisch dräggisch gehd, un vaschbrichdäm ä paa Kolportaascheromane: es därfd kää Word geännad wärn un noo 20.000 Exemplare gräächda ä foini Gradifikadzion un alle Rächde dääde an ihn zuriggfalle. Bis 1888 lieferda finf Romane mid es mehrschd iwwa 2600 Saide. Wann de Minschmaya dä Vadrooch inghalde häd, wär May än vielfache Millionär worrn, awwa allääns es Waldreesje is bis 1907 iwwa 100.000 mol noogedrugd worrn, ohne daß May es Manuschgribd zuriggriehd häd un ohne doßa all die viele Gradifikadzione griehd häd. Des waa schbäda donn aach Onlaß fär ä gonzi Wäll vun Prozässe. Aach mim Joseph Kürschner hod May ä reeschi Koreschpndenz gfiad un eeweso mid däm soim Chäf – de Joseph Kürschner hod sellemols die Zaidschrifd „Vom Fels zum Meer“ bedroid – äm Valescha Willem Schpeemann.
De gonz groß Dorchbruch is awwa kumme, wie 1892 de jung Valescha Fehsefäld äm Kall oogebode hod, all soi Raiseärzählunge in Bischan zu bringe. Jezad hod Karl May es ärsch mol wägglisch finanziell Sischahaid un sogaa Beriehmdhaid kennegläand. Un ea hod sich när allzugäan als waida un diefa in soi Shatterhand-Legend oischbinne un noidrigge geloßd. Uffm Gipl hoda in Satan un Ischariot de Ich-Ärzähla in Amerika Old Shatterhand, in Dreesde de Dr. Karl May un in Afrika de Kara Ben Nemsi soi geloßd un hod als Dr. Karl May in Dreesde Bsuch griehd vum Winnetou, där wuen im Gsangsvaoi ufgsuchd un sich daidsche Lieda ooghead hod, ea doßa midäm noo Afrika gong is.
Daniela Katzenberger
Lewe
Am 14. Ogdowa 2011 hodse ia Audobiografie Sei schlau, stell dich dumm vaeffendlischd. S'isch a glai inde Taschebuch-Lischd vum media control uffm Blads 5 oigschdiesche. Inde Schbischl-Lischd fa Taschebischa ischs Buch uffm Blads 4 oigschdische un isch donn uffde easchde Blads kumme.
Karl May
Shatterhand-Legend un Prozeßzaid
thumb|200px|Karl May als Old Shatterhand Ufm Gipfl vun soinere Shatterhand-Legend hodä May als Dogda in Soinerä Villa Shatterhand in Radeboil ghogd, hod Oosichdskaade vadääld mim Fodo vum Kara Ben Nemsi un vum Old Shatterhand un hod behaabd, ea häd jedi Rais selwad unnanumm, wär selwad on jedm Schaubladz gwäsd un hädd alles so wie gschriwwe selwad ärleewd un ea dääd 1000 orra mea Schbrooche schbräche.
Daniela Katzenberger
Lewe
Im Janua 2012 hod die Daniela gmoinsom midde Schuhmaage Romika un Ladystar ia eischeni Schuhraih uffde Maagd gbrochd. Inde Raih hods Highheels, Pumps un ona Zaisch. Im Auguschd 2012 hodse donn a noch Bade-Zaisch midde Firma Wenko, rausgbrochd.
Karl May
Shatterhand-Legend un Prozeßzaid
Nadialisch hänem soi Lesa des alles ufs Word geglaabd, nadialisch „wida bessa Wisse“: Womma ääna vazähld, ea dääd 1000 orra mea Schbrooche schbräche, donn konn isch noch midde Ohre schnaggle un ä Null schdraiche un mär denge, doßs hald Schbroochschenies gäbd. Womma awwa ääna vakliggere will, ea wär in 20 Joa 25 Joa uf Raise gwäßd un häd aach noch Zaid gfunne, mea zu schraiwe als wie än onnare in 25 Joa, donn glaab ichm des ufs Word un wääß genau, doßa än außaordndlische Schnellschraiwa is un all soi Raise in köapalischa Abwesnhaid dorschgfiad hod. Un wonna mär schbäda vazähld, des wäa när symbolisch gmäänd gwäsd, donn saan isch zu mär selwad: „Siehschde, Buu, des hoschde glai rischdisch vaschdonne!“
Daniela Katzenberger
Lewe
Om 22. Merz 2012 hodse uff RTL bai Alarm für Cobra 11 im Film „Hundstage“ n'Uffdridd kabd.
Karl May
Shatterhand-Legend un Prozeßzaid
Vunde Minschmaya Widfraa vasuuchde May vageewlich, ä Abreschnung zu grieje.
Daniela Katzenberger
Lewe
Im Februa 2013 ho die Katzenberger zsomme midde Drogariemaagdkedd Müller ia zweddes Pafiem rausgbrochd.
Karl May
Shatterhand-Legend un Prozeßzaid
Am Sonntag, äm 26. Mäz, brichd Karl May zu soinäre ärschd groß Oriendrais uf: Abfahd in Dresde um 8.50 Uha. Ookunfd in Frongfoad um 20.20 Uha. Iwwanachtung im Hodel Continental. Middebai: Ehepaa May un Ehepaa Plöhn. Am 29. gehds waida noo Fraibursch, om 31. vun dord noo Lugano. May is uf Raise, ned ufde Fluchd. Vun Genua, vun wo soi Beglaida longsom zuriggfahre, raisd May gemiedlisch iwwa Rom, Neapel, Messina, Catania gehds gemächlisch noo Port Said (Ägypten). Ismailija, Kairo, Gizeh, Siut, Luxor, Theben, Schellal fokani, Assuan. Vun do duuda än offne Brief ondie Pälza Zaidung schraiwe – die haimadlische Gwerele hän'n inghold. Zurigg gehds iwwa Kairo un iwwa Bairud ins hl. Lond: Haifa, Nazareth, See Genezareth (Kloster Tiberias), Jaffa, Jerusalem, woa drai Woche blaiwe duud. Port Said, Suez, Aden un Eridrea sin soi negschd Schdazione, eh daßa uf Ceylon mächd un waida noo Malaysia un bis noo Padang uf Sumadra. Un dord griehda die Griese. Kulduaschock saan die ääne, Kulduashock un de Ärja määne die onnan, ich mään, des waa de Ärscha mid dänne bleede Oogriffe in soinere Abwesnhaid, falsches Esse un die allgemoini Ärschäppung noode Onschdrängung vun sonärre longi Rais – immahie faschd um de halwe Globus erum, un des aach noch im Zigzag un enuf un enunna. Was dän oogäblische Kulduaschock oogehd, do konn mär haid, 100 Joa noo soim Dood un 140 Joa noo „Dorsch die Wiesd“ noch dausndfach bschdäädichd finne, wasa sellmols gschriwwe hod, sin die Vahäldnisse in Kuadistan haid noch vielfach wie vun ihm geschildad, siehd un liesd mär haid nuch Berichde, die wu ihn bschdädche duun. Wohea also?
May bschdelld Emma noo Kairo, faahd noo zwää Woche zurigg un find ään Monad schbäda, on Whoinachde, soi Fraa un Plöns in Arenzano: Emma mid Unnalaibsbschweade un Rischaad grong. Ärschd noom väddl Joa gehds zamme iwwa Pisa, Rom un Neabl bis zude Pyramiede un donn in hl. Lond. Im Summa machnse noo Damaskus un iwwa Leswos, Istanbul un Athen no Korfu un gemächlich dorch Idalie iwwa die Alpe, bisse Ende Juli wirra dhääm sinn.
Augny
Augny (daitsch Auning) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Augny isch. Augny gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Augny gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Wittelsheim
Wittelse (franzesisch Wittelsheim, daitsch Wittelsheim) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Geografie
Wittelse licht 10 km vun Mìlhüüse uf 265 m NN.
Gschicht
Wittelse isch im Johr 1183 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Wittelse isch. Wittelse gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Wittelse gheat zum Owerrhaialemannisch.
Elzange
Elzange (daitsch Elsingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Elzange isch. Elzange gheat zum Kommunalvaband.
Karl May
Geeschna
Wonna dehääm gewäßd wäa un in Ruh häd iwwaleje gekänn, hädde Kall sischa glai iwwalechda un ruhisch geandword (gugg owwe). So awwa waara in Indonesie un allääns. Dehääm hod unnadesse de Cardauns des ufgegriff un sich vunärem Bewunnara inde häadeschde Geechna vun Karl May vawonnld – ea waa än längschd iwwaholdes Kulduakampfossil un bigodd bis zum Abwinge.
Elzange
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Elzange gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Karl May
Geeschna
Schließlisch kam am 07.04.1904 noch de Rudolf Lebius dezu, dea awwa när ääfach än Kriminelle waa: ea wolld än Daaleje ärprässe un hod aus Rache, wailas ned griehd hod, äm May soi Voaschdroofe publik gemächd un oogeraischad mid Lieje un Valoimdunge.
Vabunne waan die all dorsch die Minschmayaklaache: noodäma all die viele Joa als wirra geduldisch gewaad un doch kää Abräschnung griehd hod, hodde Kall schließlisch klaache gemißd (1902). In drai Inschdanze hodda gewunne un donn hodda de Schadnsärsadz noch egschdra inklaache gemißd. Ändgeje däm Vadrooch hodde Minschmaya un schbäda soi Widfraa Es ärschd waa schlimm, wail raißarisch formuliade Liweszeene ingebaud worrn sin, die wu noom sellmolische Ämpinde uumoralisch waan, awwa die Ufflooch gschdaichad hän. Haid dääd mär driwwa lache, awwa fär de Cardauns waa schun de Voawuaf Grund genuuch, ohnerän zu briefe än May-Geeschna zu wärrn. Un die onnan Pungde hände Kall als raische Monn ärschaine geloßd un so de Lebius ufn Plan geruuf. All des hod nadialisch Waidarunge mid sisch gebrung wie än gonze Raddeschwonz vun Prozesse weje Belaidschung un Valeumdung, Moinaid etc. un äm Kall die ledschde Kräfd geraubd.
Schbädwärg, Ejen un Tod
1880 hodde Kall soi Emma ghaiad. 1901 is soin Froind Rischad Plehn gschdorwe unde Kall hodd dämsoi Fraa Klara als Segredärin oigschdälld. 1902 hodda sich mid soinäre Emma haillos zaschdridde un die Schaidung ingeraischd, 1903 sinse gschiede worn. Noch im glaiche Monad hodde Kall es Klara ghaiad.
Im Hinnagrund hod aach doo de Minschmaya gschdonn: där hod sich schun vun Oofang oo ans Emma gmächd, fär iwwas Emma e Kall zum Schraiwe zu bewesche fär soin Valaach zu redde. Es Emma hod sich donn midde Minschmayarin oogfroind un des waa bai de Valaachsprozesse aa ned grad hilfraisch. Jednfalls waa des Zärwirfnis so nimmi ufzhalde.
Dezukumme is aach noch äm Kall soi geännad Oischdellung: Gonz aus de Bahn geworf dorsch die viele Oogriff uf ihn un soi Wärg un ie Ärkenndnis, doßa de nahe Oschde noch vielzu oiropäisch gsien hod, issa offesichdlisch zur Ärkenndnis kumme, er mißd jezad Budda bai die Fisch gäwwe un volle voraus diregd ufs Ziel zuhalde: jezad hodda när noch allegorisch gschriwwe, hod awwa genialawaise dodebai soin Schdil un soin Schããre (Raiseärzählunge) baibehalde. So is "Im Raisch vum Silwaleb" de Leesa schun dief im dridde un ofd im vädde Kabiddl vum dridde Bond, eh daßa märd, daß sisch die Figure weesnmäßisch g'ännad hän. Un soin Winnetou IV komma grad lese, als wi wann sich gaanix geännad häd - schließlisch waa Winnetous Tod in Winnetou III schun deamaase allegorisch, doß des iwwahaabd när noch än klääne Schridd waa.
Soin ledschde gonz große Triumph hodde Kall mid faschd 70 Joa gfaiad, wia am 22. Mäz 1912 uf Oiladung vum akademische Vabond fär Lideradua un Musik in Wien inde haillos iwwafillde Sophiesääl soin Voadraach ghalde hod „Empoa ins Raisch vum Edlmensch“. Obwohl daßa dorsch dän Ärscha mid däm oigflaischde Varääda, Valoimda, Ärprässa un Frienazi Lebius schdarg gschwächd waa un aach graad ärsch ä vaschläbdi Ärkäldung iwwaschdonne gahd hod, hoda sich därr Raiseschdrapazn unnzooche, is donn awwa ää Woch schbäda, om 31. Mäz 1912, onnäre Bronchidis mid Aademnot gschdorwe („Herzparalyse, acute Bronchitis, Asthma“). Im May-Grabmal im Friedhof Radebeul-Oschd issa baigsedzd worn.
Wärg
Es Friewärg is alles, wasa voa 1880 gschriwe hod: soi Komposidzione fär die Lyra, soi Haimad- un Dorfgschichde, soi Humoreske, soi Hisdorisch Schwänk vum Dessaua, Nadurphilosophie un Teschnig, ärschde Raisevazählunge, vieldevun is haid in Anthologie. Donn sin die Kolbordascheromane kumme, iwwa zwäänehalwdausnd Saide je än jede: Un paralell dezu hodda färde Puschdedvalaach schun on soine Raisevazählunge gschriwwe: 33 Bischa sin schbeda baim Fehsefeld do draus worn, finfe devun sin Schbädwärg.
Es mehrschd is vielfach iwwaärwed un dääl aasch vahunzd un ändschdälld worrn, es beschd, wo mär haid grien konn, is die HKA (hisdorisch kridisch Ausgab) iwwas KM-Museum in Radebeul, Villa Shatterhand, un des, was iwwa die KMG (Karl-May-Gesellschaft) online zu hawwe is.
Karl May hod des Schõõre „Raiseärzäählunge“ zu näre voa- un nõõhea nie ärraischde Schbidze gfiad. Als diefglaibische Grisd hodda in uunachahmlischa Waise un mid missionarischem Aifa soi hochi moralisch-eedische Iwwazaischung in soi Bischa oifließe geloßd. Schbannende Owendaia un Kämbfe uf Leewe un Dood gemischd mid Nägschdeliewe un Värgeewung, Faindedsschonung un Mindahaideschudz bilde die faszinierende Melõõsch, die soi Leesa so liewe.
Sunschdiches
thumb|right Karl May hod die Palz geliebd unde Pälza Woi gschäzd. Midde Familie vum Kommäzierad Seyler in Daisem hoddarä ängi Fraindschafd ghalde. On soi Besuche ärinnad haid nuch än Gedägschdoi am Zaun vum haidsche Woiguud Menger-Krug am Ordsausgong vun Daisem ande Schdrooß noo Mußbach. Die Willa waa Voabild färes Haus vum Uschda in Im Raisch vum Silwaleeb ("Im Reiche des silbernen Löwen").
Quelle un Äänzlnoowais
Pärsoon, Leewe un Wärg vun Karl May wärrn said iam Bschdeje (1969) vun de KMG (Karl-May-Gesellschaft) ärforsch, alle dengbare Unnalaache - un noch ä paa mea - vun un iwwa May sin in ääm vunde KM-Musee (voa allem Radebeul un Ernschdahl) orra inde Händ vunde KMG orra ääm vun iane Midglieda orra dänne ian Bekannde. Publikadzione sin die HKA (Hisdorisch-kridisch Ausgab) midde Originaltexde vun KM, iane Joabicha (Jb), Middäälunge (Mi) un Sonnahäfd (So). Viel devun is online vafiechbaa.
Dodraus folchd diregd, daß baide Rechersch es Wiki imma die ärschd Wahl waa, gfolchd vun Primär- un Sekundärlideradur.
Fläche
Unahalb vun äm Fungzionsgraaf y=f(x), des heesd vun änere Kurv, also zwische de Kurv un de Abszisse, komma die Fläsch midde Integraalreschnung b'sdimme.
Seebach (Unterelsass)
Seebàch (franzesisch Seebach, daitsch Seebach) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Elsass.
Verwaltung
vun Seebàch isch. Seebàch gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De sidfränkisch Dialekt vun Seebàch gheat zum Oschtfränkisch (Nordowerdaitsch).
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Rebound-Effekt (Ökonomie)
Middm Menadale Riggschlach-Effeggd (uff Englisch Rebound-Effeggd) meendma inde Enagierekonomie die Effegd, wu d'zu fiahren, dass ä Oischbarung vun Enagie duasch Effizienzschdaischarunge nedd odda blos zum Deel vawirglischd werre kennen. Des kummd dohea, wail midd äna Effizienzschdaischarung de Vabraucha a wenischa fa die Enagie ausgewwe muss unn deswesche a mea kaafe konn. Wonn des sowaid gehd, dass wesche änare Effizienzschdaischarung de Vabrauch soga heja wead, alla de Riggschlach-Effeggd iwwa 100 Brozend lische dud, donn schbrischdma a vum Backfire.
G'messe wead de Riggschlach-Effeggd als brozenduala Odeel vum theoredische Oischbarpotenzial vunde Effizienzschdaischarunge, wu awwa weschem Vahalde vude Vabraucha ewe nedd oigschbaad wead. All, wonn die Effizienz um 25 % gschdaischad wead, donn komma eawaade, dassde Vabrauch vunde Ressourse um 20 % (=1-1/1,25) abnemme dud. Wonn donn awwa de Vabrauch blos um 10 % zurigg geje dud, donn hoddsn Riggschlach-Effeggd vun 50 %.
Weesche dem Effeggd hoods a de Voaschlaach vunde Umweldekonome gewwe, dassma schdadd de Ekoeffizienz bessa die Suffizienz schdaischare dud, awwa do isch die Meenung dassma des nedd mache konn. Unn a die Suffizienz isch need frai vun dem Effeggd.
Uaschbring
Als Easchda hodd de William Stanley Jevonsde Riggschlach-Effeggd (awwa ohne Rebound zu saache) 1865 in soim buch The Coal Question bschriwwe:
De Jevons hodd soga midem Backfire g'reschned. Rebound isch haid a unnam B'griff S'Paradox vum Jevon b'konnd. Nochm Jevons hoddma de Riggschlach-Effeggd easchdmol vagesse, bissa um 1980 vum Leonard Brookes unnem Daniel Khazzoom widda in dere wissenschafdlische Eawed uffg'dauchd isch.
Direggde unn indireggde Wiagunge
Zu dem Effeggd trachd oinisches bai. Um do'd'vu schbresche zu kenne missen die Effeggd vunna Effizienzschdaischarung kumme. Wonn die Vabraucha efach mea kaafen unn konsumieren, ohne ä Effizienzschdaischarunge, donn lischd a kän Riggschlach-Effeggd voa.
Uasache
Do hodds finonzielle unn psischologische Uasache, dasses zum Riggschlach-Effeggd kumme dud.
Baischbiel
S'hodd ä paa Glassigga fade Effeggd, wu gean als Baischbiel g'brochd werren.
Tromborn
Tromborn (daitsch Tromborn) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Tromborn isch. Tromborn gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Tromborn gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Enchenberg
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Enchenberg gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Breuberg
Braibäjsch is e Stadt im Ourewald mid rund 7.500 Euwuhner uf ere Fläsch vun 31 km² un ghert zum Ourewaldkreis in Hesse. Braibäjsch liggt im nerdlische Hinnare Ourewald. Da geologische Unnergrund bescheht ganz aus Bundsåndschdåå.
Geografie
Braibäjsch beschdeht aus folgende Orde: Hååscht, Neistadt, Raa-Braaremisch (Braaremisch un Raawisch), Sambåch un Wald-Amorbåch. Di Verwaldung hoggt in Sambåch.
Di Orde Sambåch, Neistadt, Raa-Braaremisch un Hååscht ligge im Dal vun da Mimling, in derre Reihefolg vun owwe flußabwärds. Wald-Amorbåch liggt nerdlich devuu im Dal vun da Amorbach, wu in di Mimling fließd. Di Mimling fließd in de Main. Di Gemaagung geht vun 137 m im Mimlingdal bis uff 306 m Häih nuff.
Gschischt
Im Johr 1858 sin di zwee Gemeinde Raawisch un Braaremisch zur Gemeinde Raa-Braaremisch zammegschlosse worre. 1970 is selle Gemeinde zur Stadt Neistadt kumme. Di Orde vum heidische Stadtgebiet hot ma im Zug vun da Gemeindereform in Hesse 1971 zammegschlosse un der Stadt de Nåme Braibäjsch gewwe, noch da Burg Braibäjsch.
Magischdrad un Stadtverordnedeversåmmlung
Da Magischdrad beschdeht derzeit aus nain Midglieder: em Berjermeischder un acht ehreåmdlische Stadträd (6 SPD, 2 Braibärjer Wählergemeinschaft un 1 Bindnis 90/Di Griene).
Di Stadtverordnedeversåmmlung is mit da Kommunalwahl am 6. Mätz 2016 gewählt worre un hot folgende Sitzverdeilung: 16 Sitz SPD (51 %), 11 Sitz Braibärjer Wählergemeinschaft (35,7 %), 3 Sitz Bindnis 90/Di Griene (10,2 %), 1 Sitz CDU (6,8 %).
Auslännerbeirot
Dursch di Induschdrie hot Braibäjsch de hegschde Auslännerådeil in da Umgewung. Doher hot di Stadt 1993 en Auslännerbeirot oigsetzt, zur Verdredung vun de Intresse. Di ehreåmdlische Midglieder vum Auslännerbeirot werre all fimpf Johr gewählt. Momentan (seit 2015) beschdeht der Auslännerbeirot aus siwwe Sitz.
Wabbe, Fåhn un Banner
Di Blasonierung vum Wabbe laudet: „Schild vum-ne uffgerischdede silwerne Schwert mid goldenem Griff gschbalde, (heraldisch) reschts in Bloo e silwerne, golden bebutzde Ros, lings in Rod en silwerner Stern mid sechs Zagge.“ Seit 1975 derf di Stadt des Wabbe draare.
Des Schwert steht fä di Maajgdgerischdsbaakeit vun da ehemolische Stadt Neistadt, di Ros stammt aus-em Wabbe vum Haus Wertheim, da Stern aus sellem vum Haus Erbåch.
Pattnaschafde
Neistadt is in da Veroinischung „Neistadt in Eiropa“ Midglied. Do hawwe sisch 37 Städte un Gemeinde zammegschlosse, wu all de Nåme Neistadt hawwe, in Deitschlånd, Eschdreisch, Ungan, Tscheschie, Pole, da Slowakei un de Niederlande.
Wärdschaft
Newa da Induschdrie (siehe unner Neistadt un Sambåch) is aa da Tourismus mid 55.770 Iwwernachdunge (2008) vun groußer Bedeidung fä Raa-Braaremisch.
Dialegd
In de Orde vun Braibäjsch sescht ma fest, gestern, bist un Kerb. Dodemit weist sisch di Zugherischkeit vum Dialegd zum Sidhessische aus. Im sidlische Ourewald sescht ma dageje fescht, geschdern, bisch un Kerwe. Des sin tibische Kennzeische vum Kurpälzische, in des des Sidhessische im Ourewald ganz allmählisch vun Ord zu Ord fließend iwwergeht.
Hååscht
mini|Hååscht hochkant=0.3|rahmenlos|links Hååscht liggt im Mimlingdal, korz bevor di Mimling nordestlisch davuu iwwer di bayrisch Grenz fließt. Hååscht ist landwertschafdlisch gebrägt. Newa Aggerbau un Viehzucht hot-s grouße Abbelblåndasche. Da Deidsche Alweveroi (Segzion Dammstadt-Stargeburg) hot imne alde Buntsandschdååbruch nerdlisch vum Ord en Kledderschdeig oigerischt.
Hååscht is um 800 rum s erschdemol als Heimstat erwähnt worre.
Di Hååschter Kerb werd Ende Auguscht gfeiert.
Neistadt
Neistadt is 1113 unnerm Nåme Nuenstat s erschdemol erwähnt worre. Der Ort is ugfähr gleischzeidisch mid da Burg Braibäjsch entschdanne un waa di Siedlung vun de Handwerger un Burgmanne vun da Burg. 1378 hot da Kaiser Karl IV. di Stadtreschde verliehe. 1480 is di Käjsch erbaut worre. zwische 1686 un 1749 hot ma se erweidert un inne ausgemolt. 1979/80 isch se inne, 1983 auße renoviert worre.
In Neistadt hot di Konservefawwerig Odenwald-Früchte GmbH ihrn Sitz. Derre ihr Dradizion reischt bis 1915 zurigg.
Uffem Burgberg iwwer Neistadt steht seid em 12. Jahunnad di Burg Braibäjsch. Des is äni vun de am beschde erhaldene Burgålare in da weide Umgewung. Uff da Burg is des Braibäjsch-Museum unnergebrocht, wu Gejeschdänd aus da Gschischt, em Handwerg un da Volkskunde ausgschdellt sin. Ewefalls uf da Burg hot da Braibäjsch-Bund soin Sitz, wu sisch mid da Gschischt vum Ourewald befaßt. Sehenswert is in Neistadt aa da Majgdblatz mid bedaidende Fachwerghaiser wie em Roureschdäner Haus vun 1569 un eme neigodische Brunne.
Di Neustädter Kerb is Åfang Auguscht.
Raa-Braaremisch
mini|Raa-Braaremisch hochkant=0.3|rahmenlos|links Wu di Däler vun da Braarebach un da Raabach ins Mimlingdal minde, ligge di zwee Derfer, wu noch denne Bäsch ihrn Nåme hawwe: Braaremisch un Raawisch. Seid 1858 sin se zu äner Gemeinde zammegschlosse.
Am erschde Sebdemberwocheend is Kerb in Raa-Braaremisch.
Braaremisch
Braaremisch erscheint im Johr 1314 s erschdemol, unnerm Nåme Breydenbach. S hot di Form vumne gschlossene Dorf.
Raawisch
Di evangelisch Käjsch vun Raawisch is en schlischder frihromånischer Bau mimne åigezorene reschdeggische Chor. Im Chor sin Fresge vun 1498 erhalde, wu als durschlaafender Fries di Gschischt vum Jesus zeije. Di Käjsch is äne vun de äldschde im Ourewald un waa urschbringlisch em heilische Badelemäus geweiht. 1987 isch se renoviert worre.
Sambåch
mini|Sambåch hochkant=0.3|rahmenlos|links Sambåch is der greschde Ord in Braibäjsch. Sambåch is 1320 als Sampach s erschdemol erwähnt worre.
Sambåch hot in da Mimlingnidarung e groußes Gewerwegebied mit zwee Gummifawerigge. Seid 1903 sin Fahrradreife hergschdellt worre un heit sins Audoreife. Nochdemm sisch in de 1960er Johr grouße Reifeherschdeller wie Pirelli, Metzeler un Trelleborg ågsiedeld hawwe, hot ma zahlreische Gaschdaaweider, vor allem aus da Tirkei oigschdellt.
An da Schdell vun da haidische evangelische Käjsch is e middelalderlische Wehrkäjsch gschdanne, wu 1320 erwähnt worre is. 1445 hot ma an da selwe Stell e godische Käjsch gebaud un 1786-89 widder e neie, di heidische barogge. Da Turm ausem Middelalder is noch erhalde.
Sambåch feiert soi Kerb am ledschte Wocheend im Sebdember.
Wald-Amorbåch
mini|Wald-Amorbåch hochkant=0.3|rahmenlos|links Wald-Amorbåch is der klännsche un abgelejendschde Stadtdeil un liggt im Dal vun da Amorbach (wie in grouße Deile vum Ourewald iwwlisch mid -bach im Nåme vum Gewässer un mid -båch im Ordsnåme).
Zum erschdemol erwähnt worre is der Ord im Johr 1286 im Zammehhang mim-ne Ridder vun Amerbach. Vun 1391 bis 1829 hot s Wischt-Amerbach bzw. -Amorbach gheiße. S werd vermut, daß der Nåme vun da Bach vum middelhochdeitsche Amer, Summerdinggel, kummt. Der Ord liggt vun Wisse un Wälder umgewwe. 57% vun da Fläsch sin Wald.
Im hischdorische Bakkes (Gemeindebackhaus) werd bis heit noch Brout gebagge. Am ledschde Wocheend im Auguscht feiert Wald-Amorbåch soi Zeltkerb.
Curitiba
Curitiba iss die greeschd Schdadt in Sid-Brasilje, Haubtschdadt vun Paraná (Bundesschdaad). Ugfähr 1.8 Milliune Lait wuhne in Curitiba unn es hot e Fläsch vun 435 km².
Odern
Odere (franzesisch Oderen, daitsch Odern) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Curitiba
Di Pordugiese hawwe di Schdadt 1693 gegrindt. Di Universidade Federal do Paraná in Curitiba, 1913 gegrindt, is di äldscht Uni vun Brasilje. Curitiba ligt uf em Primeiro Planalto Paranaense (da erschde Hochewene vun Paraná).
Odern
D Gemää gheat zum im Arrondissement.