cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Altrip
Geografie
Aldrib lieschd am Weschdufer vum Rhoi unn dodemid an de Owwerrhainewene un iss de esdlischdse Ord in de Palz. Nachbarorde sinn, im Norde beginnend nochm Uhrzaigersinn: Ludwichshafe (Rhoilond-Palz), Mannem, Brihl (Bade-Wirddebärsch), Waldsee unn Naihofe (Rhoilond-Palz).
Klima
In Aldrib herrschd, wege de Wälda unn Gewässa en mildes Klima, mid 11 °C Jahresdorschnidd unn schadarge Niedaschlääch.
Gschischd
Entstanne is Aldrib in de Reemerzeit, als die hier ä Kaschdell gebaut henn. Des Kaschdell hot den Name alta ripa g'habt, was soviel heeße dut wie "hoches Ufer". Des Kaschdell henn se dohi gebaut, weil domols gescheiwwer de Neggar in de Rhoi geflosse is.
Ums Johr 400 rum ham die Reemer dann des Kaschdell widda verlasse. Donoch kame die Alamanne unn die Merowinga unn henn do g'siedelt. Im Middelalder is Aldrib donn de Abdei Prümm g'schenkt worre.
Am End vum 18. Jahrhunnerd is Aldrib mit de reschlische Palz franzeesich geworre unn dodenoch bairisch.
Bolidig
De Gemainderad beschdehd aus 24 Midgliedan, die am 7. Juni 2009 gewähld worre sinn.
Wärdschafd
Aldrib iss en anerkannde Fremdevakeasord unn iss als Grundzendrum oigeschdufd worre.
Blau Adria
Bai Aldrip laihe ä paa Baggasee mim scheene Nome "Blau Adria" - seja dreffend, sowaid mär Adria mid Wärme in Vabindung bringe will: doo iss waam. Die See sin DLRG-iwwawachd, anäräm Hodel is aach nuch än glääne Kiosk mid Ärfrischunge. Zwää See sin dursch ännäri Londbrigg gedrännd, awwa däe ihre Zugäng sin measchd all zwää iwwaschwemmd, de ääne alladings selde mea als wie (Kinna)knieddief. Uf däre Londbrigg odda Insl wärd iwwlischawaise FKK gebad.
Websaide
Sachgrubb:Sied- un Vordapälzisch Ärda
Oltingen (Oberelsass)
Oltìnge (franzesisch Oltingue, daitsch Oltingen) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Geografie
Oltìnge licht 29 km vun Mìlhüüse uf 196 m NN.
Gschicht
Oltìnge isch im Johr 1141 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Oltìnge isch. Oltìnge gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Oltìnge gheat zum Hochalemannisch.
Triembach
Driembàch (franzesisch Triembach-au-Val, daitsch Triembach) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Driembàch isch. Driembàch gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Driembàch gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fameck
Fameck (daitsch Fameck) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Varsberg
Varsberg (daitsch Varsberg) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Fameck
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Friedrich Schiller
"Mär sin FRAI, un wann mär in Kedde geborn wärn!"
Johann Christoph Friedrich von Schiller (* 10. Novemba 1759 in Marbach am Negga, Wirddebärsch, † in Waimar, Saggse-Waimar), 1802 geadeld, iss en daitsche Dischda, Philosoph unn Hischdorigga gewessd unn gild als aina vun de bedaidendschde Dramadigga. Viel vun dem sai Theaderschdigg kehre zum Schdandardreberdwar vun daitschschbroochische Theader. Soi Ballade kehre zu de beliebdeschde daitsche Gedischde. Er un Goethe sin als die zwää Dichdafärschde bkannd. Schilla kehrd mid Wieland, Herder unn Goethe, mid dem ea aa befrainded war, zum Viergeschdirn vun de Waimara Klassik. Soi bekanndschde dramadische Werge sinn "die Raiwer", die in Monnem als soi erschd Werg uffgefiehrd worre isch, "Kabale unn Liewe", "Maria Sdiuard" unn "Wilhelm Tell".
Im Johr 1782 hot er wegger "die Raiwer" Ärscher mid de Owrischkeide gekriegt un is fer siwwenehalb Woche in die Palz nooch Oggerschem gezoche, um sisch zu versteckle: die Owwrichkaid hod Fraihaid imma gschädzd, wanns um ian aischene gonge is. Un imma vafolschd, wann onnan se reglamiad hän. Des is haid nuch so: imma brav noom Gsedz, egal, wie illegal des is!
Fameck
Verwaltung
vun Fameck isch. Fameck gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Fameck gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Sulz unterm Wald
Sulz unterm Wàld (franzesisch Soultz-sous-Forêts, daitsch Sulz unterm Wald) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Bretagne (Territoire de Belfort)
Bretagne (daitsch Brett oder Bretten) isch e franzesische Gemää im Département Territoire de Belfort in de Rechion Bourgogne-Franche-Comté (bis 2015 Rechion Franche-Comté).
Sulz unterm Wald
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Bretagne (Territoire de Belfort)
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Sulz unterm Wald
Verwaltung
vun Sulz isch. Sulz gheat zum Kommunalvaband.
Bretagne (Territoire de Belfort)
Gschicht
Bretagne isch zum easchte Mol genennt worre im Johr 1365.
Varsberg
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Bretagne (Territoire de Belfort)
Gschicht
S Gebiet um Bretagne hot im Mittelalta de Herre vun Montbéliard gheat un isch im 14. Johrhunnat an d Habsburger kumme. Zamme mit em Sundgau isch s mit em Weschtfälische Friere 1648 franzesisch worre. Said 1793 hot s zum Département Haut-Rhin gheat, isch awa 1871 als Dääl vum Territoire de Belfort im Gechesatz zum iwriche Elsass bai Frankraich gebliwwe.
Vawaltung
vun Bretagne isch. Bretagne gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De traditionell Dialekt vun Bretagne gheat zum Franc-Comtois.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Territoire de Belfort)
Varsberg
Verwaltung
vun Varsberg isch. Varsberg gheat zum Kommunalvaband.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Sulz unterm Wald
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Sulz gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Dauendorf
Dàiedorf (franzesisch Dauendorf, daitsch Dauendorf) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Cheerleader-Effekt
De Cheerleader-Effeggd saachd, dassma Laid inna Grubb als addraggdiva seje dud, als wommase änzeln odreffe ded. Des gild fa Frauwe wie a fa Männa.
Oageblisch sollde B'griff uff die US-amerikonische Feansehserie How I Met Your Mother inde Folsch Der Nicht-Vatertag (inde 4. Staffl, Ebisod 7) zurigg'geje, wu die Figua Barney Stinson soine Freunde de Cheerleader-Effeggd eagläre dud. Als ä Grubb vun Frauwe in die Baa kummen, saachda, dass Laid inna Grubb addraggdiva wiagen, als wommase allä seje ded.
Dauendorf
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Dàiedorf isch. Dàiedorf gheat zum Kommunalvaband.
Cheerleader-Effekt
Awwa im Joa 2013 hodd donn de Drew Walker unnde Edward Vul unn 2015 ach de van Osch unn Koaudore des unnasuchd. Die Cindi May mään, dassma wesche dem Effeggd oam beschde bai Dates ä paa Kumbel mitnemme dud. Inde Seducation Community heesen die donn „Wingmen“ odda „Wingwomen“.
Schdudije
Im Joa 2013 hawwende Drew Walker unnde Edward Vul de Cheerleader-Effeggd in finf Experimend midd 25, 18, 20, 37 unn 39 Deilnehma unnasuchd. Do hawwen die Deilnehma die Gsischda vun Frauwe un Männa addraggdiva gfunne, wonnse innem Grubbefodo zu seje gwesd sinn. De Effegd hodd sisch g’zaischd wonns bloß Frauwe odda bloß Männa uffde Grubbefodos gewwe hodd, awwa a uff Fodos wu Frauwe unn Männa gmischd zu seje gewesd sinn. S’hodd a kenn Unnaschied g’machd, ob die Grubbe gross odda klää g’wesd sinn. In äm Experimend hoddma die Gsischda donn de Deilnehma vaschwumme g’zaischd, awwa de Cheerleader-Effeggd hoddma a do zaische kenne.
Dauendorf
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Dàiedorf gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Cheerleader-Effekt
Schdudije
Fa den Cheerleader-Effeggd hawwende Drew Walker unnde Edward Vul drai Grind gfunne. Mensche dedn dodnoch visuell ä Gubb vun Laid als ä Oihaid waanemme, was a „Ensemble Coding“ heese dud. Donn dedn Änzelne inde Grubb posidiv vum Duaschnidd beoiflussd, alla alsde Duaschnidd waag’numme werre, und driddens geldn Duaschniddsgsischda als addraggdive.. Des heesd, ma guggd uff die addragdive Gsischdsziesch vun Laid inna Grubb, was die uuadraggdive Gsischdsziesch vunde onnare inde Grubb ausglaischde dud.
Ludwigshafen-Oppau
Obba (amtlisch Oppau) is änna vunn de äldeschde Schdaddeile vunn Ludwichshafe un is zu Edischm durch ä Boohnschien vunnannana abdrennt.
Cheerleader-Effekt
Schdudije
De Wisseschafdla Y. van Osch hodd siehd die Grind fa die Grubbeaddraggdividäd in inna selegdive Uffmeagsomkaid fadie addragdive Laid inna Grubb unn des sogenonde Gschdaldprinzip vunde Ähnlischkaid.
Ludwigshafen-Oppau
Gschischd
Obba hat 2008 soin 1200 jährisches Beschdehe ghabd. Also do wurd Obba des erschde mol im Lorscher Kodex erwähnd. Schädsungsweise isses schunn älda. Ma däf nedd vagesse dass Obba mol Staddreschde g´habd hot.
Cheerleader-Effekt
Debadd
Im Joa 2015 hawwen Wisseschafdla in Japon die Exerimend vunde Schdudije vum Walker and Vul's wieddahohld, hawwens awwa nedd gschafd signifikonde Resuldad fa ä Grubbe-Addraggdiväd zu krische. Die Wisseschafdla aus Japon hawwen donn g’määnd, dasses on kuldurelle Unnaschied lische kennd. Awwa die Audore kennen kä Schdudje, wu so kuldurelle Unnaschied g’zaischd werren.
Ludwigshafen-Oppau
Sejnswirdischkaide
Ansunschde gibds in Obba ä Museum üwwa Nadurkunnde im Rahdhaus unn ähfach schäne Flegge in de Naddur. Do gibds de Baggaweiha, des Willersinnfroibahd unn dem Kohl sei Haus. Edischm hot newa dem Schulzendrumm ach noch ä Gümnasium. Uff die drai Schule gehn die maischde Kinna in Obba, Edischm unn de Pingschdwed. Annsunnschde gibds in Edischm de Strigglaweiha, der is awwa oft ganz schää foll mid Laid. Die Pingschdwed is noch neddemol 30 Joa alt.
In Obba hods noch di Freiwillisch Feierwehr.
Cheerleader-Effekt
Debadd
Ä Unnasuschung vum Joa 2019 zaischd a, dassde Effeggd komplexa isch als g’dengd.
Pfälzer Küche
Die Pälzer Kisch is zielmisch reschional, awwer inzwische dud ma des Esse aach in annre Bunnesläner kenne.
Des Esse is deftisch un oft ääfach, des kommt defu, weil viel von dem Esse in de Not erfunne worre is odder fir Lait do war, die kräftisch schaffe gemisst hän. Ä Pälzer Esse, des jeder kennt dud is de Saumaache. Dodefir duds sogar Wettbewerwe gewwe, wer den am beschte koche dud.
Osthausen (Unterelsass)
Ohscht (franzesisch Osthouse, daitsch Osthausen) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Ohscht isch. Ohscht gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Ohscht gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Harald Schneider
Harald Schneider (gebore 1962 in Schbaija ) is en in Schiwwerschdadd lewender Pälzer Schrifdschdeller vun Sadire, Krimikorzgschischde un zum Deel innerakdive Krimmigschidde un vun Rädselkrimmis fer Kinna. Außerdem schreibt er e Pälzer Regionalkrimiserie um en Schiwwersschdadder Kriminalhauptkommissar Reiner Palzki, der in Mordfell ermiddelt.
Schneider schdelld soi Krimis fer Kinna, Jugendlische und Erwachsene gern in Lesunge vor, die seid 2008 manschmol ach vum Muldiinstrumendalist und Percussionist Pit Vogel beglaid wern, mid den er die Arwedsgemoinschafd Klang und Mord begrind hod. Pit Vogel sedzd ach schun mol Tongfäße, verschiedene Quietsch-Figure, e Metallspiral, Kaffeebohne un e klenes Xylophon fer die Klang- un Geräuscherzoischung oi.
Er hodd e Fraa un vier Kinna (Johrgong 1994 bis 2008).
Enwicklung als Audor
Schneider hot zunägschd ongfonge fer Schdudende-Zaidunge zu schraiwe. Donn hod er fer Geld Gschischde un Korzkrimis fer die Reschebochepresse gschriwwe. Dursch soi eischene vier Kinner angereschd, hot er begonne sisch indensiv mit Kinner-Radekrimis un Detektivgschischde zu beschäfdische und solsche a zu schraiwe. Die Figur des Kriminalhauptkommissar Reiner Palzki begonn ihr Lewwe mit Krimikorzgschischde, die in de Zaidung Die Rheinpfalz erschiene sinn. Newe ennere spannende Krimigschischde un viel Pälzer Lokalkolorid - in de naie Tradition vun de deitsche Regionalkrimis - die soi Krimis als Zudade enthalde, lebt Scheider in denne Krimis ach soi Luschd an Humor, Sadire und e bissel ach an Parodie aus. Des fangt bei monsche Nome von Persone on (Dr. Metzger fer de Seriearzt, oder witzisch-schene Name wie Steinbeißer un Tannenzapf), was monschmol an des Comic Asterix erinnert, und geht waider bei soine efters sadirische Personezaischnunge un ihre Konflikte. Immer widder kumme ach vefremdete Nome von reale Persone vor.
Midglidschaffde un Engaschmonds
Er ist Mitglied der Veroinischungung vun ca. 600 deitschsprochische Krimiaudore Das Syndikat sowie im Friedrich-Bödecker-Kreis (FBK). Es Ziel vum Friedrich-Bödecker-Kreis is die Leseferderung un die Literadurvermiddlung fer Kinner un Juchendlische. 2012 hot er zur Leseferderung un um die Erwet vun de iwwer 1000 Ehreamtlische in de 160 effentlische Kadolische Bischereie im Bischdum Schabaya zu werdische, e Serie von siewe koschdelos Ufdridde mit em Pit Vogel in so Bischereie ongebode. In denne liesda aus soim siebte Kriminalromen "Pilgerspuren", bai dem es sich um Morde in kerschlische Milie dreht.
Farébersviller
Farébersviller (daitsch Pfarrebersweiler) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Hirzfelden
Hìrzfalde (franzesisch Hirtzfelden, daitsch Hirzfelden) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Farébersviller
Verwaltung
vun Farébersviller isch. Farébersviller gheat zum Kommunalvaband.
Hirzfelden
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Farébersviller
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Farébersviller gheat zum Rhaifränkisch.
Hirzfelden
Geografie
Hìrzfalde licht 20 km vun Mìlhüüse uf 314 m NN.
Farébersviller
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Hirzfelden
Gschicht
Hìrzfalde isch im Johr 728 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Hìrzfalde isch. Hìrzfalde gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Hìrzfalde gheat zum Owerrhaialemannisch.
Burbach (Unterelsass)
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Burbàch isch. Burbàch gheat zum Kommunalvaband Alsace Bossue.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Burbàch gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Lachambre
Lachambre (daitsch Kammern) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Lachambre isch. Lachambre gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Lachambre gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Hochstatt (Oberelsass)
Huuscht (franzesisch Hochstatt, daitsch Hochstatt) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Regierungsbezirk Darmstadt
mini|Regierungsbezirg Damstadt in Hesse De Regierungsbezirk Damstadt isch e Vawaltungsäänhäät im Land Hesse. De Regierungsbezirk licht im Siede vum Land un bildt d Planungsregion Siedhesse. Mit fascht 4 Millione Aiwohner wohnen do iwaa d Helft vun de Hesse. En Großdääl vum hessische Bruttoinlandsprodukt werde do erwertschafft.
Hochstatt (Oberelsass)
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Geografie
Huuscht licht 7 km vun Mìlhüüse uf 211 m NN.
Gschicht
Huuscht isch im Johr 1348 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Huuscht isch. Huuscht gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Huuscht gheat zum Owerrhaialemannisch.
Dehlingen (Unterelsass)
Dählinge (franzesisch Dehlingen, daitsch Dehlingen) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Wolfersdorf
Wolferschdorf (franzesisch Wolfersdorf, daitsch Wolfersdorf) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Dehlingen (Unterelsass)
Verwaltung
vun Dählinge isch. Dählinge gheat zum Kommunalvaband.
Wolfersdorf
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Dehlingen (Unterelsass)
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Dählinge gheat zum Rhaifränkisch.
Wolfersdorf
Geografie
Wolferschdorf licht 20 km vun Mìlhüüse uf 301 m NN.
Dehlingen (Unterelsass)
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Wolfersdorf
Gschicht
Wolferschdorf isch im Johr 1299 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Wolferschdorf isch. Wolferschdorf gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Wolferschdorf gheat zum Owerrhaialemannisch.
Argumentum ad superbiam
S Argumentum ad superbiam (ladainisch fan „Appell onde Schdolz“) ischn redorische Gniff, än logische Fehlschluss, unnä Schoinagumend, wu jomond vasuchd, die Laid fa sisch unn soi Sischd zu g'winne, indema vorhondene Gfiehl vun Schdolz awwa a on die Aidelkaid odda iwwa Schmeichelei}Schmaischelaije auszunudze dud. Des ischn Vasuch, die Laid emodzionel zu b'oiflusse, indemase iwwa ebbes, uff desse Schdolz sinn hinna sisch bringd.
Form
De Druchschluss hodd de Form
odda
Baischbiel
De Donald Trump hodd des imma widda oigsedzt, zum Baisbiel middm Schbruch „Make America great again“.
Vawais
Sachgrubb:Trugschluss Sachgrubb:Propaganda Sachgrubb:Rhetorik Sachgrubb:Philosophie Sachgrubb:Lateinische Phrase
Ormersviller
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Ormersviller isch. Ormersviller gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Ormersviller gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Eschbach (Unterelsass)
Eschbàch (franzesisch Eschbach (Bas-Rhin), daitsch Eschbach) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Eschbàch isch. Eschbàch gheat zum Kommunalvaband.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Bassing
Bassing (daitsch Bessingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Gesangbuch
E Gsangbuch esch e Bichl wu Kerschelieder fär zum Singe drin sin. Genaugnumme is ä jedi Liedasammlung, wo fär ä bschdimmdi Grupp inäräm Bichl zammegedrooche is, ä Gsangbuch, also aach es Kommersbuch vunde Schdudende, orra die Wandalieda vun Juchndgruppe, awwa es mehrschd - un inde Palz ausschließlich - sin dodemid die Gsangbicha färde Goddesdienschd gmäänd.
Bassing
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Gesangbuch
In de kadohlisch Kärsch hääßd es agduelle Gsangbuch „Goddeslob“ un is said 2013/2014 die zwett ganz nai beawaide Fassung unnä däm Nóóme. Di evangelisch Kärsch hot said 1994 es „Evangelische Gsangbuch“.
Bassing
Verwaltung
vun Bassing isch. Bassing gheat zum Kommunalvaband.
Gesangbuch
Gschichd
mini|Schdroßburjer Gsangbuch vun 1541 Saidm Middlalda gäbds inde Kadolisch Kärch Gsangbicha mit lidurgische Gsäng, des waare Gsäng ausm Gregorianische Choral un die waan fär Chor un Schola - es Volg häd jo aach nix demid oogfange gekännd, wails ned hod lese känne un aach kää Ladain vaschdonne.
Bassing
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Bassing gheat zum Lorrain.
Gesangbuch
Gschichd
Ärschd inde Vorreformadzion hodmär GmoindeGsangbicha zammegschdelld, wo Lieda inde Volgsschbrooch drin waan. Ääns vunde ärschde gaabs baide Beemisch Brieda; anno 1501 un 1531 hodde Waiße Michl ä daitsch Põõdõõ dodezu erausgebrung.
Bassing
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Gesangbuch
Gschichd
Die Reformadzion hod donn do so richdich Schwung enoigebrung. So is 1564 es Etliche schöne christliche Gesäng wie dieselbigen zu Passau von den Schweizer Brüdern in der Gefenknus im Schloss durch göttliche Gnade gedicht und gesungen warden - inde zwädd Ufflaach „Ausbund“ genännd. Des wärd baide Amisch haid noch vawend.
De Ludda selwad hod Kärschelieda gschriwwe, wo haid noch gsung wärrn, grad wie die vum Jesuidepada Schbee. Helfa waa in därre Ändwiglung nadialich de Buchdrugg, wo praiswerde Biecha als Massewaar iwwahaabd ärschd meechlich gemachd hod.
In dänne Gsangbicha waa don aach ä Gebedssammlung, Oolaidung fär zum Bede, Abschnidde vum Kadechismus etc. drinne.
Midde Zaid hän sich die Lieda äm jewails naie Schdiel oogebaßd, awwa imma ware die Gsangbicha regional, vum Bischof genehmichd. Ärsch im 20. Jh. hod don ä vehemende Ändwigglung oigsedzd zu mea modernere Lieda un die ärschde iwwaregionale Gsangbicha wie es Goddeslob 1975 un es Evangelisch Gsangbuch sin erausgekumme, baide aach mid gemoinsame ekomenische Lieda, mid tradizionelle un mid naije.
Trivia
Bekannt worre is de Spruch: Hut, Gebiss, Gsangbuch, ich hab alles debei.
Außerdem tun die Pälzer alsemol die annere Lait verwirre, wennse froochen, ob se e Wort mit X wissden. Unn weil do käm was oifallt, sacht de Pälzer: Ei des Gsangbuch. Dann lachen alle Pälzer un die annere schitteln de Kopp.
Zürich
Zirich (daitsch Zürich, schwaizerdaitsch Züri) isch die gröscht Schtadt von de Schwaiz und hot ungfähr 385'000 Oiwohner. Awwer die Agglomeration hot sogar mehr als e Million Oiwohner. Die Schtadt isch glaichzaidich Hauptschtadt vom Kanton Zirich und die wichtigscht Wirtschaftmetropole von de Schwaiz. Zirich gilt weldwaid als oine von de Schtädt mit de höchschte Lebenqualität und de höchschte Lebenshaldungskoschde. D Schtadt liegt do, wo die Limmat aus em Zirichsee fliesst und wo au schon di Reemer e Schadt ghabt hawwe, Turicum. Aus dere Siedlung hot sich Zirich endwiggeld und isch 1262 eine fraie Raichsschdadt worre. Said 1351 isch Zirich e Midglied vun de alde Eidgnosseschaft.
Sotschi
Sotschi (russisch Сочи (, wiss. Transliteration Soči) is ä Schdadt in de russische Region Krasnodar im Federadsionskrääs Südrussland unn is an de Oschdkischd vum Schwaddse Meer am Fuß vum Kaukasus geleje. Die Schdadt hot 343.334 Einwohner unn is en beliebde Bade- unn Kurord, die Umgewung werd weeje dem milde Klima aa als "Russischi Riviera" bezaischned.
Said em Schdalin is Sotschi ä beliebde Summerresidenz vun sowjedische unn russische Schdaadsowwerhaibder.
Weblinks
Sachgrubb:Russlond
Belgisch-Kongo
Belgisch-Kongo is ä belgischi Kolonie zwische 1885 unn 1960 in Afriga gewessd. Dodebai muss mer zwische em Fraischdaad Kongo, ä Privadkolonie vum belgische Käänisch Leopold II. zwische 1885 unn 1908 uff de ää Said unn de schdaadlische Kolonie Belgisch-Kongo zwische 1908 unn 1960 uff de onner Said unnerschaide. Reschdlisch gsehe zwee paar Schuh, awwa territorial, kondrollmäßisch unn vawaldungstechnisch aischendlisch ää unn die selwe Kolonie. Unnerm Leopold sai Herrschafd sinn aa die Kongograiel gschehe, welle awwa hinnerher grad so waidagånge sinn. Belgisch-Kongo is 1960 im uuabhängische Schdaad Kongo-Léopoldville uffgonge, zwische 1971 unn 1995 Zaïre genennd unn 1995 bis haid die Demokradisch Republik Kongo.
Erschds belgischs Õõgaschmõõ
De belgische Käänisch Leopold II. wolld sisch uff ää Schduf midd de gonze onnere Monarsche in Oiropa schdelle unn aus dem Grund en aischenes Kolonialraisch fer de Presdischgewinn uffbaue wolle (Belgje is jo aach so klää, do braach mer en Aasglaisch fer die Komplexe). Do is ihm 1877 de Kolonialforscha Henry Morton Stanley endgegekumme, mid dem er en Vadraach abgschlosse hot. De Stanley hot em Käänisch soi Enddeggunge in Afriga õõgeboode unn hot im Uffdraach vum Käänisch Länneraie vun de Äähäämische uffgekaafd, dääls midd perfide Methode.
Fraischdaad Kongo
Die Bride henn waidere Kolonie abgelehnd, so dass uff de Kongokonferenz 1885 in Berlin Kongo in de Privadbesdiz vum Leopold hot iwwergehe könne. Seller hot donn wenisch schbäda die erschd Vafassung fer de so nai gegrindede Fraischdaad Kongo rausgewwe unn Haubdschadt is Boma worre.
Kongo hot sisch 1891/92 zudem aa als rohschdoffraisch rausgschdelld unn uff de naierworbene Plontasche hot mer Kautschuk-Bääm fer die florierend Gummiinduschdrie õõplonze könne. So hot mer neewe em Schdrooßebau aa begonne Zwongsarwaida fers abbaue vun Kubber-Erz in de Provinz Katanga unn fer die Plondaschearwaid zu beschäfdische. vun derre Zaid fonge aa die Berischde iwwer die Kongo-Graiel õõ, vun abgehaggde Händ is die Redd, beleschd sinn Massebeschdrafe midd Erschieße vun Aihaimische fer nedd oighaldene Liefarunge. Dodemid is die Bevelgarung ab 1885 bis 1920 vun 20 Millione uff 10 Millione gesunge. Betailschd gewessd an de Grausamkaide is aa die Force Publique, ä Polizaioihaid, welle sisch aus Aihaimische regrudierd hot. Uffgfloge sinn die Grausamkaide noodem die erschde Missionare devuu verzähld hewwe. Uff indernadsionale Druck hie is de Kongo 1908 donn on de belgische Schdaad abgedrede worre.
Schdaadlisch Kolonie Belgisch-Kongo
Noo de Abdredung dorsch de Käänisch on de Schdaad 1908 hot de Kongo die offiziell Bezaischnung Belgisch-Kongo õõgenumme unnä naii Vafassung erhalde. Jetad derf de Käänisch sisch nimmi in de Kolonie bolidisch betädische, Regierungsmidglieda derfe awwa nimmi gewähld werre, sonnern müsse ernonnd werre. 1910 is donn offiziell die Zwongsarwaid abgschaffd worre, awwa uffgrund vun em Widerschdond vun de privade Unnernemme hot sisch des nedd dorschsedze gelossd. Wail die Privadwärdschafd is neewe de schdaadlische Vawaldung unn de Kärsch eena vunde Säule, midd denne de klänne Schdaad Belgje sai Herrschafd in de Kolonie uffreschd erhalde hot.
1946 is Ruanda-Burundi unner UN-Traihond kumme unn baide Schdaade (Ruanda, Burundi) sin 1962 uuabhängisch worre. Weege de Besedzung vun Belgje im Kriesch is de Kolonialherre ihr Presdisch zerickgånge unn in de 50-er Johr hot somid en hefdige Widerschdond gege die Kolonialherre begonne. Erschd om End vun de 50-er Johr erhalde die äähäämische Kongolese bolidische Reschde unn Bardaie werre gegrinded. 1959 dudd sisch Belgje donn schnell zerickziehe, innahalb vun seggs Monade sinn alle Drubbe abgezooche.
Vawaldung
Belgisch-Kongo issem Kolonialminischderium unnerschdonne unn vunnem Generalguwernör vawalded worre. Äägedääld gewese is Kongo in 6 Provinze, denne Provinzguwernöre vorgschdanne hawwe, die widdarum ware in Bezärk äägedääld middem Bezärkkommissar unn schlussendlisch kumme die Unnerbezärg middem Unnerbezärgsvawalda.
Uffgelischded die Generalguwernör vun Belgisch Kongo 1908-1960:
Hirzbach
Hìrzbàch (franzesisch Hirtzbach, daitsch Hirzbach) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Geografie
Hìrzbàch licht 19 km vun Mìlhüüse uf 320 m NN.
Gschicht
Hìrzbàch isch im Johr 1287 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Hìrzbàch isch. Hìrzbàch gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Hìrzbàch gheat zum Owerrhaialemannisch.
Vasperviller
Vasperviller (Patois Woschperwiller, daitsch Wasperweiler) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Vasperviller isch. Vasperviller gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Vasperviller gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Oberzent
Owwerzent odder Ewwerzent is e Schadt im Odewald, im hessische Odewaldkreis. Owwerzent is am 1. Janua 2018 gegrindt worre. Di bisherische Gemeinde Hesseegg, Rourebäig un Senschbochdal un di Schdadt Berfelle hawwe sisch zu Owwerzent zammegschlosse.
Da Name
Owwerzent nennt ma de sidlische Deil vum hessische Odewaldkreis. Der Name kummt vun Zent, so hawwe di middelalderlische Gerischtsbezirge ghaaße, zu denne mehrere Orde zammegschlosse ware. Di Owwerzent hot zur Grafschaft Erbach geghehrt.
Geographie
mini|none|Des Gebiet vun Owwerzent Di Gemaagung vun Owwerzent is di sidlischde Gemaagung im Odewaldkreis un nimmt mit 165,5 km² iwwer e Värdel vun soiner Fläsch oi. Da geologische Unnergrund beschdeht uf da gsamde Gemaagung aus Bundsandschdåå. Di diefschde Schdell vun da Gemaagung ligd mit 175 m i. NHN im Finggebachdal, di häigschde mit 558 m i. NHN uf da Senschbescher Häih. 70 Brozent vun da Gemaagungsfläsch sin Wald, insgsamt 240 km².
Noch da ledschde vorhandene Schdadistig, vum 31. Dezember 2016, hot di Schdadt Owwerzent bei ihrer Grindung 10.222 Oiwuhner ghat. Da Zammeschluß zu Owwerzent waa seid em End vun da Hessische Gebiedsreform 1979 di erschd Ännerung bei de Hessische Schdädte un Gemeinde.
Owwerzent beschdeht aus 19 Schdaddeile:
(Åiwuhnerzahle vum 31.12.2020 )
Bolidigg
mini|Verwaldungssitz: s Rothaus in Berfelle Noch da Schdadtgrindung im Janua sin am 29. Abrill 2018 37 Stadtverordnede gewählt worre. Weil awwer in Hesse alle fimpf Johr Kommualwahle in alle Kommune gleischzeidisch sinn, wa ausnahmsweis noch drei Johr, am 14. Mätz 2021, schun di nägscht Kommunalwahl. Do di Ergebnisse: Di Schdaddeile sin zu 13 Ordsbezirge zammegschlosse, wu jeweils en Ordsbeirot wähle. In Ordsbeirot beschdeht, da Oiwuhnerzahl endschbreschend, aus drei bis nain Midglieder pro Ordsbezirg. Di Ordsbeirät werre bei de Kommunalwahle gewählt.
Di Ordsbezirg sin: * Airlebach, * Berfelle, * Etzåå, * Falmgseeß, * Finggeboch, * Gåmmelschboch, * Hebschdahl, * Hesselbach, * Hetschboch, * Kortelshitt, * Olfe, * Owwer-Haabrunn, * Rourebäig
Am 28.05.2018 is da badeilose Christian Kehrer (bis dohie Berjermeischder vun da Gemeinde Senschbochdal) zum Berjermeischder vun Owwerzent gewäht worre. Soi Åmdszeit hot offiziell am 1. Juli åågfange. Des Land Hesse hot in Abschbrooch mid de vier alde Kommune ab 1. Janua de Egon Scheuermann als Schdaadsbeuffdragder ernannt, wu di Uffgawe vum Berjermeischder kummissarisch ausgfihrt hot.
Hinnergrund vun da Schdadtgrindung
Grund fä di Endscheidung, di drei Gemeinde un ää Schdadt zu äner Schdadt zammezuschließe ware zunehmende Brobleme: Es sin in de ledschde Johr viel Ärwetsblätz weggfalle. Viele Gschäfde fä de Grundbedaaf hawwe zugemacht. S gibt immer wennischer Ärzt. Innerhalb vun fuchzeh Johr is di Bevelgerung ugfähr zäh Brozend zuriggange. Um di Infraschdrugdur drotzdem uffreschdzuerhalde, hawwe di Gemeinde zum Deil hoche Schulde mache misse.
In da Verwaldung soll zwaa gschbaat werre, awwer di Ämder bleiwe iwweral vor Ord erhalde, so daß es fä di Oiwuhner, wu iwwer 166 km² verdeilt wuhne, kää Nochdeile gibt. Di Schdadtreschde hot di neie Schdadt Owwerzent vun Berfelle iwwernemme kenne. Vor der Zåmmeschließung sin di Oiwuhner gfrogt worre un die hawwe am 22. Mätz 2016 mid ere Mehrheit vun 82,5 Brozent dafir gschdimmt.
Wabbe, Flagg un Logo
Des neie Wabbe setzt sisch aus Elemende vun de Wabbe vun de vier bisherische Gemeinde zamme: s Häschgeweih vun Rourebäig, s Kraiz uffeme Boore mid zwee Schdern vun Hesseegg, s Rad vun Senschbochdal un da Bär vun Berfelle.
Kriegsheim (Monsheim)
Kriesem (amtlisch Kriegsheim) is ä glää Ärdsche onde Primm, des wu zu Monsm ghead.
Oberzent
Wabbe, Flagg un Logo
Di Flagg is roud-weiß gschbalde, des heeßt drei Schdreife roud-weiß-roud, 1:3:1, mim Wabbe in da Mitt. Di Faawe vun da Schdadt sin roud un weiß.
Kriegsheim (Monsheim)
Gschichd
Om 12. Ogdoba 1685 sin die ärschde Krieshemer Auswondara midde "Francis & Dorothy" in der Naie Weld ookumme. In Germantown hänse än Schdadtdääl „Krie(g)sheim“ gegrind. Aach haid sin noch Schbure vunde Krieseimer in Philadelphia: die Schdrooßenoame „Cresheim Valley Drive“ und „Cresheim Road“ unde Reschaurõõnom „Cresheim Cottage Cafe“ kumme vun Kriesem.
Oberzent
Pattnerorde
Olfe hot seid 1966 e Pattnaschaft mit da Gemeinde Trévignin (Département Savoie) in Frånkreisch. Die gilt als di klännschde Pattnaschaft vun Eiroba. Da Pattnaord vun de Orde in da ehemolische Gemeinde Hesseegg is seid 1985 di Gemeinde Weißeborn im Werra-Meißner-Kreis in Hesse.
Kriegsheim (Monsheim)
Gschichd
1969 is Kriesem noo Monsem oigmäänd worn. 2006 hods 628 Inwuhna ghad.
Oberzent
Versorgung un Bildung
In Owwerzent sinn fimf Kinnerschule, vier Grundschule un ää indegrierde Gsamtschul, di Owwerzent-Schul in Berfelle. Im Birgerhaus Berfelle is e Bischerei. S gibt 16 Feierwehre un e Aztzendrum.
Kriegsheim (Monsheim)
Lings
Kriesemer Lied
Oberzent
Freizeit
Owwerzent hot drei Freibäder. Ämol im Munat is des Hallebad vun da Owwerzent-Schul fä di Effendlischkeid offe. S gibt in Owwerzent 125 Vereine.
Museeë
S Museum vun da Owwerzent in Berfelle is da regionale Gschischt un da ländlische Alldagskuldur gewidemt.
Verkehr
Dursch Hetschboch, Schëllebach un Kailbach fährt di Odewaldbåhn zwische Erbach un Damstadt.
Feschde
Seid 1901 werd am Wocheend vum zwedde Sunndag im Juli vun Freidag bis Mondag der Berfellemer Gailsmarik abghalde. Hehepungd is da Gailsmarik-Mondag mid da gräischde Dierzuchtschau vun Hesse.
In Owwerzent werre elf Kerwe gfeiert: da Reih noch, im Auguscht: Unner-Senschboch, Olfe, Airlebach, Hebschdahl, Schëllebach, Hetschboch, in da erschde Sebdemberhälft: Gåmmelschboch, Owwer-Senschboch, Falmgseeß, Åfang Ogdower: Berfelle, Kortelshitt. In Finggeboch hot-s bis 2017 di Bockskerwe gewwe.
Ostwald
Oschwàld (franzesisch Ostwald, daitsch Ostwald) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Orbey
Orbey (elsässisch Urwes, daitsch Urbeis) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Ostwald
Verwaltung
vun Oschwàld isch. Oschwàld gheat zum Kommunalvaband.
Orbey
Geografie
Orbey licht 44 km vun Mìlhüüse uf 460 m NN.
Ostwald
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Oschwàld gheat zum Owerrhaialemannisch.
Orbey
Gschicht
Orbey isch im Johr 1049 zum easchte Mol gnennt worre.
Ostwald
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Orbey
Verwaltung
vun Orbey isch. Orbey gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De romanisch Dialekt vun Orbey gheat zum Welche un domit zum Lorrain.
Elsässisch-Pfälzisch
S Elsässisch-Pälzische is en pälzischer Dialegd, wu im närdlische Elsaß (Frãnggraisch) im Outre-Forêt, an da Grenz zur Palz, geredt wärd. Des Pälzische ghert zur rhoifränggische Dialegdgrubb.
Schbroochgeografie
Im nordeschdlischde Dail vum Elsaß, in da Gegend vun Waißeburch, Lauderbuech un Selz, redt ma Pälzisch, genauer gsaat e Variånd vum Siedpälzische. Siedlisch un weschdlisch devuu fängt des alemannische Schbroochgebiet un dodemit des Owwerdaitsche oo. Obwohls im Sinn vum Dialegdkontinuum selbverschdändlisch Iwwergäng gibt, loßt sisch des Pälzische innerhalb vum Elsaß daidlischer vum Alemannische abgrenze wie uf da badisch Sait vum Rhoi. Dort gibts dazwische noch des Siedfränggische, in Dialegd, wu zwaa iwwerwiegend Rhoifränggisch is, awwer glaischzaidisch aa schun gewisse Gemainsåmkaide mi-m Alemannische hot. Da Iwwergang vum pälzische zum alemannische Elsässisch geht iwwer e reschd korzi Dischdanz. Des heeßt, in äm Ord redt ma noch aidaidisch Pälzisch un villaischd zwee Orde waider siedweschdlisch iwwerwiege schun gånz klaa di alemannische Kennzaische vun da Schbrooch. So sescht ma in Hagenau schdads Bruder, bloo, guud, un aus schun Brueder, blöj, guet, un üss.
Im Wordschatz, da Grammadig un da Ausschbroch zaigt sisch di eng Verwãndschafd zwischem Pälzische im Elsaß un in da Siedpalz.
Abwaischende Zuordnung
Es gibt aa Schbroochwisseschafdler, wu große Daile vum Sied- un Kurpälzische (midsam-da kurpälzisch Haubtschdadt Haidlberg(!)) un dodemid aa des Elsässisch-Pälzische schun zum Owwerdaitsche zähle un desweje vum Pälzische abgrenze. Vun denne werre die Gebiede zum Siedfränggische gereschnt. Maßgewwend dodefir is änzisch un allää di „Schbayerer Linje“, des is di Grenz zwische do, wo ma Abbl sescht un wo Abfl. Mi-da iwwarische Verwåndschaft vun de Dialegde hot des gaa nix zu du. Maischdns sin des aa großraimische un kää regionale Unnersuchunge in denne des so abgegrenzt wärd.
Orde in denne Pälzisch geredt werd
Wail sisch des Pälzische so gud gejes Alemannische abgrenze läßt, kåmma rescht genau saare, in welle elsässische Orde Pälzisch geredt werd:
Åschbåch, Äwerbåch, Bihl, Birlebåch, Gleeburj, Gräbere, Dråchebrunn, Drimbåch, Hoffe, Hunschbåch, Ingelse, Keffenåch, Kesseldorf, Lauderbuech, Laiderschwiller, Minikhause, Modere, Nawailer, Niederlauderbåch, Niederredere, Owwerhofe, Owwerlauderbåch, Owwerredere, Riedselz, Rott, Sålembåch, Schaiwert, Schdanselz, Schdundwiller, Schenebuajch, Schlaadel, Schoffhof, Seebåch, Selz, Sije, Waißeburch, Winsebåch
Da Schdadus vum Pälzische im Elsaß
Im Outre-Forêt gibts noch rescht viel Lait, wu sich uff Pälzisch unnerhalde, viel mähner wie in annere Daile vum Elsaß noch Dialegd babble. Vun Nord noch Sied nimmd di Verwendung vum Dialegd vun Vorschul- un Grundschulkinner daidlisch ab. So redde in Waißeburg noch 54 % vun selle Kinner Pälzisch, in Håjenåi (Hagenau) immerhie noch 43 % Alemannisch, in Owernai bloß noch 28 %, in Thann un Gebwiler gaa noch 7 %. In de große Schdädte sins noch wennischer (noch-are Umfrog vum INSEE vun 1993). Vun de Erwachsene redde nadirlisch noch wesendlisch mähner de Dialegd. Zum Verglaisch: Im gsåmde Elsaß redde noch 39 % vun de Erwachsene in Elsässische Dialegd. E Värdel vun de Kinner lernes noch vun ihre Eldare.
Chile
miniatur|Flagg vun Chile miniatur|Laach vun Chile in Siedåmeriga Chile, offiziell: Republik Chile (Sp:República de Chile) is en Schdaad im esdlische Siedåmeriga. Ugfär 18,2 Millione Lait wohne in Chile unn es hot e Fläch vun 756.102,4 km² (2016). Die Haubdschdadt vun Chile is Santiago de Chile.
Weblings
Sachgrubb:Chile Sachgrubb:Schdaade Sachgrubb:Schdaad in Siedåmeriga
Ludwik Lejzer Zamenhof
miniatur|Zamenhof im Johr 1908 Ludwik Lejzer Zamenhof (Ludwik Łazarz Zamenhof) * 15. Dezember 1859 in Białystok; † 14. April 1917 in Warschau) isch en polnischa Årearzd un Filoloog gewessd un håd di internazional Schbrooch Esperanto äfunne.
Lewe
Zamenhof isch am 15. Dezember 1859 (nooch'em gregoriånische Kalenna) in dä polnische Stadt Białystok (wu sellemols zum Russische Reich g'heerd hod) uff di Weld 'kumme. In derre Stadt hawwe Pole, Weißrusse, e på Daitsche un fo' allem Judde g'wuund, wu Yiddisch g'schbroche hawwe. Em Zamenhof sei Vadda isch Atheist gewessd un hod än Åschluss ån Weschdairopa g'suchd, seller isch å beiere jidische Aufklärungsbewegung dabei gewessd. Dä Vadda hod als Frånzeesisch- un Daitschlehrer g'schaffd un isch å Zensor gewessd. Weil'er in'ere Stadt mid sou viele Schbrooche groußworre isch, hodda viele Schbrooche g'lernd (dä Vadda hod Russisch g'schwädzt, di Mudda Yiddisch; uff dä Schossee hodda Polnisch g'lernd, in d' Schuul å noch Englisch, Latein un Griechisch), hod awwa g'meijgd, dass'es ned gånz äfach isch. Di Laid hawwe siisch jo net vaschdonne, un hawwe Vorurteile g'hadde. 1887 hodda Klara Silbernik g'haiad (selli hodda als Student in zionistische Kreise 'troffe), un hod drei Kinner g'hadde (Adam, Sofia un Lidia). De Zamenhof isch lång net raisch g'wesst, um di Jahrhundertwende hoddas dånn bis zu sei'm Tod 1917 werdschafdlisch als Arzt g'schaffd.
Esperanto
De Zamenhof hos sich schun frii fä Fremdsprachen interessiert, un hod sisch e Schbrooch g'winschd, wu alli Laid laischd länne kenne. Nochdem'a lång rumbrowiad hod, hodd'a 1885 än easchde Entwurf vum Esperanto easchdemol uff Russisch faeffendlischd. Easchdemol hoddas Lingvo Internacia (Internationali Schbrooch) nenne duun, un hod å des Pseudonym Doktoro Esperanto g'hadde, wu uff Esperanto Sella wu Hoffe dud heeßd. Schbeijda isch des da Nåm vun de gånze Schbrooch worre. Schbejda hoddas dånn hiibrocht, ä Zeitung (La Esperantisto) nausz'bringe, laischd isch's awwer net g'wessd weil zu derre Zeit gråd 's Volapük ä ånnari Schbrooch wu international hod sei wolle g'scheitert isch. Um 1900 hod's dånn Esperanto-Grubbe bis zum Äschde Weltkrieg iwwerål 'gewwe, de Zamenhof isch nimme' veratwortlich g'wessd.
Trimbach (Unterelsass)
Drimbàch (franzesisch Trimbach (Bas-Rhin), daitsch Trimbach) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Drimbàch isch. Drimbàch gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De sidfränkisch Dialekt vun Drimbàch gheat zum Oschtfränkisch (Nordowerdaitsch).
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Lafrimbolle
Lafrimbolle (daitsch Laschemborn) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Lafrimbolle isch. Lafrimbolle gheat zum Kommunalvaband.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Biotop
In emme Biodob, ma kann ach Pamba saache, waxe verschiedne Planze die wo anaschda ned waxen kinne. Biodobe wern vum Staat gfödert, das ma in de Zuguft immernoch schäne Nadurbelossene Flegge hän. In de Palz gibts üwweraal verstreut e paar vun denne Biodobe, mannche sin abgsperrt mannche net. Widder anre kamma bsichtige, um was vun de Nadur zu lerne.
Orny (Moselle)
Orny (daitsch Ornach) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Orny gheat zum Lorrain.
Vatimont
Vatimont (daitsch Wallersberg) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Vatimont isch. Vatimont gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Vatimont gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Wörschweiler
Werschwiller (amtlich Wörschweiler) ist e Schdaddeel vun de saalänisch Graisschdad Humborch im Saapalz-Grais. Bis Enn 1973 war Werschwiller e aicheschdänichie Gemän.
Lache
Nachbarorde von Werschwiller sinn Bierbach, Schwazeagger, Beede un Limbach. De Ord werd von de Audobahn A 8 tangerd.
Geschichd
Die erschd hischdorich Erwähnung vun Werschwiller war im Johr 1131. Domols is es Gloschder Werschwiller endschdan, als e Schdifdung vum Graf vun Saawerde. Die Reschde vun de Zischderzienserabdai un die Ruine vun erer romanisch Kerch sin noch haid uff em 370m hohe Gloschderberch erhall.
Sehenswirdichkeede
Uff em Ordsgebied vun Werschwiller laid ah es als Baudenkmal geschidzde Schloss Gudebrunn mit erer Walburchiskabell vun 1725/26.
Triathlon
Triathlon ist en Schport, bei demm ma grad drai Schportarde hinnernånner macht. Zuerscht wird gschwomme, dann Rad gfahre un zum Schluß dud ma renne. Je nach Triathlon sin di Schdregge unnerschiedlich lång. Am bekanndeschde isch de Airenmän uf Hawaii, bei dem ma erschd 3,86 Kilomeder schwimmt, dann 180 Kilomeder Rad fährd und dann noch e ganze Marathonstreck laafd, also noch emol 42,195 Kilomeder.
Ingweiler (Homburg)
Ingwiller (amtlich Ingweiler) ist de klenschde Ordsdeel vun Ehnedd, das widderom e Schdaddeel vun Humborch is. Es had schdigga 173 Inwohner.
Weißer Käse
mini|Weiße Kees Weiße Kees (pälzisch), in da Kurpalz aa Bibbeleskees, uf Middelhessisch Madde, is en frischer, des heeßt ugereifder Kees aus da Millisch vun Kieh.
Herschdellung
Ma dud zur Millisch Millischsairebagdearie odder Lab odder aa beides dezu, damit se gerinnt un sisch di Molge vun de feschde Ådeile drennt. Dånn kummt-s in e Duch un di Molge wärd abdrobfe geloßt. Bei da induschdrielle Herschdellung verwendt ma dodefia e Zendrifug. Da Keesebruch, wie ma zu demm sescht, was iwwarisch bleibt, wärd duajsch e Sieb gedriggd. Dånn kummt noch Såhne dezu, je nochdemm wie viel Fedd ma drin hawwe will. Des sin normalerweis 10, 20 odder 40 Brozent.
Vawendung
Weiße Kees ghert in da Pälzer Kisch äfach zu Gequellde dezu. Ma kånn aa en Keeskuche mit bagge. Odder ma dud e paa gude frische Kraider noi un ißd-n uff eme Schdiggl Brod.
Im Folgende wärd e Meglischkait beschriwwe, wie ma-n zubereide kånn:
Rezebd
De Quark mit de Sahne ordentlisch verriehre (wischdisch: net so korz, un die Sahne langsam zugewwe, sunnschd hot mer glei so ä Brieh un des will mer jo net). Mer muss halt so lang Sahne dezu gewwe, bis der Kees die rischdisch Konsischdenz hot. Es soll kä Supp soi, awwer ach net so dick. Cremisch halt. Im Prinzip kennt mer ach noch sauri Sahne dezu gewwe, awwer es Originalrezebt is bloss mit Sahne. Wann der Kees die rischdisch Konsischdenz hot, dann mit Salz un Peffer abschmegge. Mer macht jo ach noch gern zu allem herzhafde ä Pries Zugger dezu, awwer muss ach net soi. Die annere Zutade, wie Schnittlach, Pederle, Kimml, Zwiwwl usw. du isch persönlisch immer newedra schdelle un net glei in die Weiße Kees noiriehre. Es gebt jo ach Leit, wur kän Kimml wänn.
Eybergturm
miniatur|hochkant|Eyberchturm De Eyberchturm schdeht uff'em Große Eyberch bei Dåhn in 513 m Heh. Er is e ungefähr 18 Meder hohi Schdahlkonschdruktion mit 86 Schdufe. Er hat acht Plattforme, die iwwer Schdahltreppe mitnonner verbunn sin, wo bei Gäevakehr e bissel eng sin. Die Bedde vun de Plattforme sin aus Holz.
Mittlerweil is drumerum de Wald ziemlich hoch gewachs, awwer ma hat e Dääl vum Panorama widder freigeschlaa, so dass ma e schääni Aussicht Richtdung Bärmesens unn a in de Wasgau ninn hat. In de Entfernung komma bei entsprechender Sicht es Kohlekraftwerk in Bexbach in gut 40 km Entfernung siehe, was de ästethische Indruck awwer eichentlich nät schdert.
Unnerhalb vum Turm is e klänni Schutzhitt, un e paar Bänk zum Ausruhe.
Geschicht
Vor'm Zwätte Weltkriech hat do schun e Holzturm geschdonn, denne ma zu Vamessungsarbeide fa de Weschdwall benutzt hat. No'm Kriech honn die Fronzose uff de alte Fundamente denne Schdahlturm gebaut un vun 1952 bis 1957 als Radarschdation fa de Zwäbrigger Milidärfluchblatz verwend.
Weblinks
Seit vun Palzpix mit schäne Fodos
Baudrecourt (Moselle)
Baudrecourt (daitsch Baldershofen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Baudrecourt isch. Baudrecourt gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Baudrecourt gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Bunaken
Bunaken (indonesisch: Pulau Bunaken) isch ä indonesischi Insl inde Celebessee. Sie lischd uugfea 3 km vum Feschdlond vun Noad-Sulawesi inde Nee vun Manado. S’Doaf Bunaken isch onde Siedschbidz vunde Insl, wu ondie 900 Laid lewe dun.
Unnawassanationalpaag
De Unnawassanationalpaag vun Bunaken isch 750 km² groß un umschliesd die Insle Bunaken, Manado Tua, Siladen, Montehage un Nain. Do hawen Taucha ä schänes Tauchgebied.
Vaudreching
Vaudreching (lothr. Walachen, daitsch Wallerchen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Dettweiler
Dettwiller (franzesisch Dettwiller, daitsch Dettweiler) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Vaudreching
Verwaltung
vun Vaudreching isch. Vaudreching gheat zum Kommunalvaband.
Farschviller
Farschviller (daitsch Farschweiler) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Dettweiler
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Vaudreching
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Vaudreching gheat zum Moselfränkisch.
Farschviller
D Gemää gheat zum im Arrondissement.