cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sender Donebach
Teschnisches
Da Sender Dumboch hot des Progråmm vum Deitschlåndfunk uf da Långwellefrequenz 153 kHz ausgschdrahlt, dagsiwwer mid-are Leischdung vun 500 kW un in da Nacht mit 250 kW. Dodemit hot des Progråmm fläschedeggend in gånz Deitschlånd empfånge werre kenne, bis uf Oschtbayan. Aa in da Schweiz, im Nordoschde vun Frånkreisch, in Luxebuajg, Belgïe, Hollånd un teilweis in Großbridånnje konnt ma-s heare. Weil da Sender in Rischdung Siedoschde abgschirmt waa, daß da rumänische Sender Braşov net beoidräschdischt worre is, hot ma-n in Oschdbayan net empfånge gekennt. Desweje hot ma dort noch in Sender oirischde misse. Denn hot ma 1979 in Erching uffgschdellt un 1989 schließlisch noch Aholming verlegt.
Bsunnares
Mit ihrer Heh vun 363 Meder waare di zwee Sendemaschde vun Dumboch des hegschde Bauwerk vun da alt Bundesrebublik un des zwetthegschde vun Deitschlånd, noch-em 368 Meder hoche Fernsehturm vun Berlin.
Totschlagargument
Todschlachagumend sinn inhaldlisch leere Agumend, alla Schoiagumend, efach Behaubdunge odda efach Vorurdeel, vun denen de Schbreschea dengd, dass die Mehrhaid vunde Disgussionsdailnehma endwedda middm inde Bewerdung iwwaoischdimmd odda awwa känna än Widdsschbruch wache dud, wails zum Baischbiel die effendlische Moinung des ablehnd.
Nah vawohnd sinn do die Killaphrase, wu umgongsschbrochlisch ofd glaischwerdisch fa „Todschlachagumend“ g'numme werre. Awwa im Geschesadz zum Todschlachagumend vasuchdma middna Killaphrase erschd ganedd agumendadiv uffzudrede, sondan will efach s'Gspräsch, die Disgussion oddan kreative Brozess beende. De Bgriff gehd uffde Charles Clark zurigg.
Ziel
Ähnlisch wie zum Baischbiel baim Argumentum ad hominem babbldma midd Todschlachagumend unn a Killaphrase absichdlisch newede Sach middm Ziel, Gschbräschddailnehma efach mundtod zu mache. Des soll a s'Nochdeng'ge iwwa Lesunge vahinnare unn's'soll alles so blaiwe, wies schun isch. Die Phrase vaschdeggln des awwa b'wussd.
Des gehd so, dassma midd denne Phrase jedn Widdaschbruch vahinnere will (alla, „todschlache“) odda a wie middna Newelkerz vum aischendlsiche Thema ableng'ge will. Wie baim „Argumentum ad hominem“ konns a zum Herabsedze vunde Laid kumme ums Ziel zu erraische.
Todschlachagumend unn Killaphrase werren zum Baischbiel oigsezd, wonns Zwaifel gibd, obma de Geschna irschendwie iwwazaische odda iwwaredde konn unnma uubedingd de aischene Schdondpungd jeds grad durschsedze odda die aischene Indaresse schidze will.
Unnaschaidunge
Die Meike Müller unnaschaid segs Aade vunn Killaphrase nochde domid vabunnene Absischde.
Onnare Varionde sinn:
Mergmal
Die Phrase hawwn Mergmal, wuromase erkenne konn.
Ma iwwagehd do de Pungd, dass so Phrase wedda belesch- noch widdaleschba sinn unn schun deswesche fa die Sach nigs bringn unn dass do Vorliewe unn aischene Mähnunge drinschdeggn, awwa kän Inhald.
Todschlachagumend kennen a nedd hinafrochd odda schunschdwie inhaldlisch b'hondeld werre, wailse ewe s'Gschbräsch uffs Grundsadzg'laawa bringen, was awwa rhetorischi Fähischkaide brauchd. Korz, des b'hinaad Vasuch Broblem zu leese, awwa schderd a die Bziehunge vunde Laid unnanonda. Des isch insgsomd ä Aad vunde „gwaldsome Kommunikation“ unn widdaschbreschen de Grundseds vunde Teamfähischkaid.
B'liewbd isch a schdaag zu iwwadraiwe odda s'in die Näh vun ebbes uubequemen zu rigge um zu polarisiere unn so s'Gschbräsch a widda weg vum Inhald zu bringe. Ä Baisbiel isch die Ausach ebbes hodd NS-Näh, wus donn ofd zu Reschdferdischunge kummd vum aischdlische Thema ablengd.
Lesunge
Ma konn so Phrase als wasse sinn kennzaischne unn zuriggwaise, wasma donn a glaisch als Grundsads fas Gschbräsch feschdlesche solld. S'ignoriere konn a erfolgraisch soi, uff jede Fall derfma sisch nedd efach so druff oilosse. Ä subversives Vorgeje konn a erfolgraisch soi, womma de Laid de Bledsinn zaische konn.
Als Grundsads isch hilfraisch, dassma än vorbildlische Modarador hodd, wus Gschbräsch im Griff hodd unn die Reschle durschsedze dud, wus fade Workshops, Brainstorming etc. hodd. Efache Reschle sinn zum Baischbiel
Vawais
Sachgrubb:Deng'gfehla Sachgrubb:Rhetorik
Carling
Verwaltung
vun Carling isch. Carling gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Carling gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Zommange
Zommange (daitsch Zemmingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Zommange isch. Zommange gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Zommange gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Michael Bauer
Michael Bauer (* 29. März 1947 in Lautre) is e pälzer Audor un Journalischd. De Bauer muss ma heit kenne tue, wail er di Gschichtn vum Klää Pälzer uffgeschriwwe hot.
Lewe
Bauer hot in Saarbrigge un Meenz schtudierd. In de 1970er Johre hot er dann soi aigene Lieda gsunge un Klääkunschd gmachd. Sellemols gabs aach noch zwää Schallpladde vun ihm. Schpäter is er dann zum Radio gange un 1998 aach zum Fernseh. Er war bei faschd alle Sendern im Siedwesschde: SWF, WDR, HR, SR un SWR.
Uff de Biehn schteht er aach noch gern.
Geschriwwenes
Sachgrubb:Pälzer Audor Sachgrubb:Pälzer Mundardaudore
Ritzing
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Ritzing isch. Ritzing gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Ritzing gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Rott (Unterelsass)
Rott (franzesisch Rott (Bas-Rhin), daitsch Rott) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Rott isch. Rott gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De sidfränkisch Dialekt vun Rott gheat zum Oschtfränkisch (Nordowerdaitsch).
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Aspach (Oberelsass)
Ààschpi (franzesisch Aspach, daitsch Aspach) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Geografie
Ààschpi licht 14 km vun Mìlhüüse uf 299 m NN.
Gschicht
Ààschpi isch im Johr 1307 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Ààschpi isch. Ààschpi gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Ààschpi gheat zum Owerrhaialemannisch.
Wolxheim
Wolixe (franzesisch Wolxheim, daitsch Wolxheim) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Elsass.
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Wolixe isch. Wolixe gheat zum Kommunalvaband.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Adelheid Steinmann
Di Adelheid Steinmann (am 26. Abril 1866 als Adelheid Holtzmann in Heidlbersch uf di Welt kumme, am 20. Januar 1925 in Bonn gschdorwe) waar e daitsche Fraaerechtlerin und Bolidikarin. Man hot se di badisch Schwertgosch genennt. Wail se awer aach in de Kurpalz uf di Welt kumme is un ehr bäde Grossvädder aus Pälzer Familje kumme sind, war se aach ä Pälzer Perseenlischkaid.
Läwe
Ihr Vadder, de Heiner Holtzmann hot dem berihmte Albert Schweitzer die Theoloschie beigebrung – schpäter hot der Schweitzer noch Medizin un Filosofie schtudiert. Ihr Mudder wor de Dochter vum Schorsch Weber, der wor vun Bergzabre un hot ä Weltgeschchd geschriwwe. Die wor sellemols en ächte Bestsäller fer meer als verzich Johr, obwohl er se ganz anerscht als de Paul Münch ganz ernscht geschriwwe hot. Di Holtzmann sin vun Schbaija gewest.
Die zwä Brieder vun de Adelheid hän schtudiert un sin Professore worre, awer se hot net schtudiere derfe. Sellemols hot man ächt gemähnt des de Kopp mitem Gehern wächer werd, wenn Fraae schtudiere. Un man hot gemähnt des de Mädle vum Schtudiere ihr weiblich Figgur verliere. Es hot zwaar e poor Fraae gegewwe, di hän mit ä Sunnererlaabnis schtudiert, awwer norre unner de Uffsicht vun ern Ehemoo.
Di Adelheid hot dann ern Guschtav Steinmann gehoirat, seller wor aach Professor, awwer fer Geoloschie und Paläontoloschie. Se hawwen aach e Sohn gehabbt. Als der greeßer wor, hot se aagfange fers Schtudium vun de Fraae zu kämpfe. Mit de Schwertgosch war des nadierlich vum Erfolch gekreent, un im Semeschder 1899/1900 hän die erschde vier Fraae in Freiburch schtudiere derfe.
Unn si hot er Schwertgosch net halde kenne, dann is si bolidisch gworre un hot fer des Wahlrecht vun de Fraae zu kämpfe aagfange. Aafangs wor si boi de Nationalliwwerale, wu aach de mäschde Pälzer gwählt hän. Awwer dann hot se 1918 ä ächene Pardei gegrindet. Des sin de Daischte Demograte (DDP) gewest. Chefin hot se als Fraa widder net werre derfe, si wor dann di zwäät hinner dem Fritz Naumann – schpäter wors de Pardei vum Guschtav Stresemann. Nadierlich wors widder vum Erfolch gekreent, un 1919 hän die Fraae erschdmols wähle derfe.
Uff en Mandaad im Roichsdach hot se verzichded; un dann wor si noch e poor Johr Schtaddrädin in Bonn.
Labaroche
Labaroche (elsässisch Barosch, daitsch Zell) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Geografie
Labaroche licht 41 km vun Mìlhüüse uf 186 m NN.
Gschicht
Labaroche isch im Johr 1313 zum easchte Mol gnennt worre als Celle.
Verwaltung
vun Labaroche isch. Labaroche gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De romanisch Dialekt vun Labaroche gheat zum Welche un domit zum Lorrain.
Malroy
Malroy (daitsch Malrich) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Zoufftgen
Zoufftgen (lothr. Suftge, daitsch Suftgen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Malroy
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Zoufftgen
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Malroy
Verwaltung
vun Malroy isch. Malroy gheat zum Kommunalvaband.
Zoufftgen
Verwaltung
vun Zoufftgen isch. Zoufftgen gheat zum Kommunalvaband.
Malroy
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Malroy gheat zum Lorrain.
Zoufftgen
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Zoufftgen gheat zum Moselfränkisch.
Malroy
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Rochonvillers
Rochonvillers (daitsch Ruxweiler) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Zoufftgen
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Rochonvillers
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Rochonvillers isch. Rochonvillers gheat zum Kommunalvaband.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Glatigny (Moselle)
Glatigny (daitsch Glatingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Glatigny isch. Glatigny gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Glatigny gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Weinblumen
Wåiblumme (Waiblumme, Woiblumme) sin regionaal verschiedene Aade vun Blumme.
Noch da Faab
Viele hawwe ihrn Nåme noch da Faab vun ihre Bliede, woirod odder blaß-woirod. Des drifft uf folgende zu:
Weit verbreit is di Bezeischnung Wåiblumm, Wåiblummebååm un Wåiblummehegg fä Syringa vulgaris (Flieder): in da Palz, im Odewald un im Graaichgau.
Noch ihrer Verbindung zum Wåi
Bei ånnare Wåiblumme hot da Nåme mid-em Wåi zu du:
Muscari neglectum (di Drauwehiazind) wagst in de Wingert un heeßt in da middlare un sidlische Vorderpalz Waiblumm. Corydalis solida (da Lerscheschborn) heeßt in da Palz, wann er in Wingert wagst, oft Wåiblumm un werd mid da Wåilees in Verbindung gebrocht.
Mid da Wåiblumm Helleborus niger (da Chrischtros) kamma an da Wåischdrooß nochem Volgsglaawe di Wåilees voraussaare: je mähner Blumme un innere Bliededeele se hot, umso besser di Lees.
Wiesen-Schaumkraut
mini|En Aurorafalder an Wåiblummebliede mini|Bodanische Illuschdazion mid Detais mini|E Frihlingswiss mid Wåiblumme
E Wåiblumm (Cardamine pratensis), is e Plånzeaat aus da Gaddung vun de Schaumkraider (Cardamine) in da Familje vun de Kraizbliedegewägse (Brassicaceae). Die is in weide Deile vun da Nordhalbkuggel verbreidet. Die wägsd uf nährschdoffreische, feischde Wisse, wu se im Frihling mid ihre hell-violedde Bliede oft de Åbligg dominierd.
Beschreiwung
Di Wåiblumm is e kraudischi Plånz wu aus-are Grundblattrosett 15 bis 40, maximal 60 cm hoch uffrescht wägst. Di Blädder sin gfiedert. Di Bliede sin rosa bis hell lila, selde aa weiß mid-eme Duaschmesser vun bis zu achzäh Millimeder. Je nach da Region bliehe se vum Abril bis zum Juni. Di Same sin zwischem Juni un-em Auguschd reif un hogge in Schode, wu wann se Reif sin uffschbringe un di Same ausschdraie.
Di Wåiblumm un da Knowwlischhedderisch (Alliaria petiolata) sin di haubdsäschlische Nahrungsplanze vun de Rauwe vun de Aurorafalder (Anthocharis cardamines). Di Falder selwer dringge aa gern de Negda. Di Laafe vun de Wisseschaumzikade lewe newa annare kraudische Planze aa an da Wåiblumm. Die umgewwe sisch zm Schutz mid eme Schaum aus Eiweiß un Lufd. Vun sellem Schaum kumme waaschoints di Name Guggugsspeuzich, Schbuggraud un Wisseschaumkraut
Verwendung
Di junge Blädder kenne vor der Bliedezeit gesse werre. Ma verwend se in Salade, Kraidersubbe, als Gewärz fä Bibbeleskäs un Frischkäs un in Sooße.
Medizinische Wirgschdoffe vun da Wåiblumm sin Sempftgkikoside, Bidderschdoffe un Vidamin C. Wåiblummeeel verwendt ma fä Crem fä beåschbruchde un druggische Händ. In da Volgsmedizin werd Wåiblummetee geje Rhaima un ånnare Schmätze ågewendt un regd di Agdividäd vun de Niere un da Lewwer åå. Doher kummt da Name Bettpisserle.
Palz
Bauaremädel, Bodemnächelche, Gugguggsblumm, Fleeschblumm, Hausanstreicher, Nächelche, Oschderblumm, Perdsblumm, Schbuggraud (Rhåihesse), Storcheblumm, Storchemillich, Wissenächelche, Wisseschaumkraut
Sidhesse, Kurpalz
Bettpisserle, Flaaschblumm, Flaaschgäwwelsche, Flaaschros, Gugguggsblum, Gugguggsspeuzich, Kälwerblum, Millischgraud, Schneefleggsche, Storchblum, Storchschnawwel, Storchebääche, Storchsblum, Wissenejelsche, Woiblum
Bedaidung vun de Name
E paa Name sin owwe im Texd schun erklärd. In de Dialegd-Werderbischer in Deitschland fehle normalerweis etymologische Ågawe. S Schweizerische Idiotikon awwer gibt Erklärunge: Di Name Flaaschblumm, Fleeschblumm usw. kumme vun da flaaschrode Faab. De Name Guggugsblumm hawwe Plånze, wu im Frihjohr bliehe, wann da Guggugg s erschdemol rufd un di Name mid Storch- weil se bliehe, wann di Sterch zuriggkumme. Name mid -nächelche un -nejelsche schdehe fä nagglfärmische Bliede
Da wisseschafdlische Name Cardamine pratensis kummt vum grieschische kardamon fä Gadekresse un em ladeinische pratensis, uf Wisse wagsend.
Woiblum
E Woiblum kånn je nach Gejend aa folgendes soi:
Rottelsheim
Rottelse (franzesisch Rottelsheim, daitsch Rottelsheim) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Chailly-lès-Ennery
Chailly-lès-Ennery (daitsch Kettenchen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Rottelsheim
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Chailly-lès-Ennery
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Feuerrad
miniatur|Faierrad im nordeschdlische Nordrhoiweschdfale (Lügde), wu Faierrädder am Oschdersunndag de Buggel nunner gerolld werre E Faierrad (im hessische Odewald deils Faierråd, im Schbessat Fåseltsråd) is e groußes brennendes un rollendes Rad. Im siedweschdlische Odewald un in wennische Orde im Schbessat gibts den Brauch, am Fasnachdinschdag e Faierrad de Buggl nunner rolle zu losse odder en Fasnachtshaufe, des is e groußes Fasnachtsfaier, åzuzinde, odder beides. Des Faierrädder rolle is schun seit ball fimpfhunnerd Johr iwwerliffert, di Faierbraisch im Friejohr iwwerhaubd schun seit ball dausend Johr. Waaschoints sin di Braisch noch viel älder.
Manderen
Manderen (lothr. Manneren, daitsch Mandern) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Feuerrad
Da Brauch
Frieher hot ma e aldes Hinnerrad vun eme Warre mit Schdroh ausgflochde. Schbäder hot ma extra e Rad aus Hattholz vun ugfähr äm Meder fuchzisch Duajschmesser defir hergschdellt. So e Holzrad hot drei bis fimpf Johr ghalde. Ma hot s Rad un di Holzschdang fä di Achs vorher so drei Woche in da Bach gewässert, damit s Holz widderschdandsfähisch gejes Faier waa. Schun reschzeidisch hot jedes Bauarehaus Schdroh gschbend, bis di endschbreschend Meng zamme waa. Uf dem Schdroh is ma rumgedrambld, odder di Kinner sin druf rumghopft, daßes gschmeidisch worre isch. Des Schdroh hot ma zu drei bis fimpf Meder långe Schdräng zammegetrudeld. Selle „Trudel“ odder „Tradel“ sin um die Schbeische vum Warrerad rum gflochde worre, gånz discht, damits net zu schnell abbrennt. Åschließend hot ma noch Trudel mit eme Droht digg ufs Rad druf gebunne. Duajsch des Rad isch als Achs e sechs bis acht Meder långi Holzschdang kumme.
Manderen
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Feuerrad
Da Brauch
Weil heit Gedreide mit kärzare Halm gezischt werd un beim Ernde Mähdrescher oigsetzt werre, sin di Halm nimmi lång gnungg zum långe Schdräng trudle. Desweje hot ma seit de 1990er Johr in de meischde Orde Rädder aus eme Eise- odder Drohtgidder, wu mid Schdroh un deils zusätzlisch mid Holzschdigger odder alde Chrischbääm gfilld werre. Als Achs dient e långi Eiseschdång, mit derre des Rad långsam ins Dal gerolld wärd. In Plaiderschbach hot ma zwee Rädder aus Bauschdahlgidder, wu ma mid-are Achs verbind un ån-are långe Deichsel ins Dal fiehrt. In Brumbach un Daaschberg mescht ma e breidares Rad aus Schdroh in eme Drohtkewwisch, des is in Brumbach 1,30 m breit un hot en Duajschmesser vun faschd zwee Meder, in Daaschberg gut 2,50 m breit mid eme Duajschmesser vun 1,80 m. In Brumbach loßt ma des sogaa noch selwer frei de Buggl nunner rolle, so wie des frieher iwwlisch waa un heit änzisch un allää noch in Brumbach isch.
Manderen
Verwaltung
vun Manderen isch. Manderen gheat zum Kommunalvaband.
Chailly-lès-Ennery
Verwaltung
vun Chailly-lès-Ennery isch. Chailly-lès-Ennery gheat zum Kommunalvaband.
Feuerrad
Da Brauch
In Långedal un Neggerkatzebach beschafft ma sisch noch Schdroh, wu lång gnungg isch fä di dradizionell Veraaweidung. Do hot ma noch e rischdisches Schbeischerad vun 1,50 m Duajschmesser, in Langedal ischs gånz aus Eise. In Neggerkatzebach hopfe middags di Kinner vum Dorf uffem Schdoh rum, daßes gschmeidisch werd. Um di Schbeische werre Trudel gflochde, auße ufs Rad werre Schdrohbischel mi-mne Droht drufgebunne, bis des Rad en Duajschmesser vun 2,50 m hot. En ugfähr fuchzäh Meder långer Fischdeschdamm isch di Achs.
Manderen
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Manderen gheat zum Moselfränkisch.
Chailly-lès-Ennery
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Chailly-lès-Ennery gheat zum Lorrain.
Feuerrad
Da Brauch
Außerm Faierrad hot ma frieher alde Bienekerb odder Grumbiermanne mid Schdroh vollgschdopft un brennend de Buggl nunner rolle geloßd. Heit fillt ma in Schäna zwelf Eisekuggle mit Schdroh, jede fä ään Munad im Johr, un loßt se vorm Faierrad brennend de Buggl nunnerrolle. In Långedal schwinge junge Borscht mit Schdroh gfillde Drohtkuggle iwwerm Kopf.
Goetzenbruck
Goetzenbruck (daitsch Götzenbrück, Rhaifränkisch Getzebrikk) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Feuerrad
Da Brauch
Des Faierrad is e Symbol fä di Sunn un soll, iwwer di Låndschafd gerolld, färs Johr Fruchbaakeit bringe. Je besser s brennd, umso e bessers un fruchtbarers Johr werds gewwe. Da Schoi vum Faier soll uf sämdlische Felder un Wisse falle. 400px|mini|Scheiweschlaare un Faierrad rolle in Elzach/Sidbade (Schuttigbrunne 1967) Vorm Abrolle vum Rad wärd en Fasnachtshaufe ågezindt. In månsche Orde gibts aa blouß en Fasnachtshaufe un kää Faierrad. Oft begleit ma s rollende Rad mid brennende Faggle. In Daaschberg werre außerdemm Scheiwe gschlaare. Des sin gliehende Scheiwe aus Birgeholz, mid eme Duajschmesser vun ugfähr zäh odder fuchzäh Zendimeder, wu in da Midd e Loch hawwe, daß ma se mid eme Hasslschdegge ufschbieße kånn. Die werre geje de Himmel iwwer di Låndschaft gschleiderd un solle aa Fruchbaakeid bringe. Des Scheiweschlaare isch heit im alemannische Raum weit verbreid, bsunnas zwischem Breisgau, em Voraalberg un em Bindnerlånd un in Deile vun Wescht- un Sidtirol. Des wärd dort meischdens am erschde Faschdesamsdag odder -sunndag gemacht.
Goetzenbruck
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Goetzenbruck isch. Goetzenbruck gheat zum Kommunalvaband.
Chailly-lès-Ennery
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Manderen
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Landser (Oberelsass)
Làndser (franzesisch Landser, daitsch Landser) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Rottelsheim
Verwaltung
vun Rottelse isch. Rottelse gheat zum Kommunalvaband.
Goetzenbruck
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Goetzenbruck gheat zum Rhaifränkisch.
Rottelsheim
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Rottelse gheat zum Owerrhaialemannisch.
Landser (Oberelsass)
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Rottelsheim
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Zehnacker
Zehnàcker (franzesisch Zehnacker, daitsch Zehnacker) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Landser (Oberelsass)
Gschicht
Làndser isch im Johr 1246 zum easchte Mol gnennt worre.
Goetzenbruck
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Landser (Oberelsass)
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Làndser gheat zum Owerrhaialemannisch.
Feuerrad
Gschischt
„Item sy flechten ein alt wagenrad voller strow/ tragen es auff einen hohen, gähen [jähen] berg/ haben darauff so sy vor kälte mögen bleiben/ den gantzen tag ein gutten mut/ mit vilerley kurtzweil/ singen/ springen/ dantzen geradigkeyt unnd anderer abentheür. Umb die Vesperzeyt zünden sy das rad an/ und lassen es mit vollem lauff in das thal lauffen/ das gleich anzusehen ist/ als ob die Sunn von dem himmel lieffe.“
Évette-Salbert
Évette-Salbert (daitsch Weide) isch e franzesische Gemää im Département Territoire de Belfort in de Rechion Bourgogne-Franche-Comté (bis 2015 Rechion Franche-Comté).
Zehnacker
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Gugenheim
Göine (franzesisch Gougenheim, daitsch Gugenheim) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Cattenom
Cattenom (lothr. Kettenuewen, daitsch Kattenhofen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Gugenheim
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Évette-Salbert
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Zehnacker
Verwaltung
vun Zehnàcker isch. Zehnàcker gheat zum Kommunalvaband.
Évette-Salbert
Gschicht
Évette-Salbert isch zum easchte Mol genennt worre im Johr 1304.
Zehnacker
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Zehnàcker gheat zum Owerrhaialemannisch.
Évette-Salbert
Gschicht
S Gebiet um Évette-Salbert hot im Mittelalta de Herre vun Montbéliard gheat un isch im 14. Johrhunnat an d Habsburger kumme. Zamme mit em Sundgau isch s mit em Weschtfälische Friere 1648 franzesisch worre. Said 1793 hot s zum Département Haut-Rhin gheat, isch awa 1871 als Dääl vum Territoire de Belfort im Gechesatz zum iwriche Elsass bai Frankraich gebliwwe.
Cattenom
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Gugenheim
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Göine gheat zum Owerrhaialemannisch.
Cattenom
Verwaltung
vun Cattenom isch. Cattenom gheat zum Kommunalvaband.
Gugenheim
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Feuerrad
Gschischt
Vun de Fasnachtshaife hots urschbringlisch zwee Aade gewwe: Bei da erschd wollt ma e Faier hawwe, wu sisch schnell hell enzindt un weit zu sehe is. Bei da zwedde Aad waa di Absischd, e meglischt digge, weid zu sehende Rauchwolk zuschdand zu bringe. Frieher waa an da Schbitz vum Fasnachtshaufe e Schdrohbobb als Symbol fä de Winder.
Évette-Salbert
Vawaltung
vun Évette-Salbert isch. Évette-Salbert gheat zum Kommunalvaband.
Manhoué
Manhoué (daitsch Manwald) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Cattenom
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Cattenom gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Évette-Salbert
Dialekt
De traditionell Dialekt vun Évette-Salbert gheat zum Franc-Comtois.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Territoire de Belfort)
Manhoué
Verwaltung
vun Manhoué isch. Manhoué gheat zum Kommunalvaband.
Zehnacker
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Feuerrad
Gschischt
Schun Woche vorher hawwe di äldare Schulkinner aus Schälbrijjel Faggle gemacht. Schälbrijjel ware Schdånge aus ugfähr zäh bis fuchzäh Johr alde Eischeaustrieb. Die hot ma noch Johre immer widder vun de selwe Eischebååmschdimpf abgschnidde. Di Rind hot ma abgschäld un fä di Gerwung vun Leder verwend. Di Brijjel selwer hot ma als Brennholz odder fä di Kehlerei benitzt. Selle Schälbrijjel vun eme Meder odder bissl mähner Läng un zwee bis drei Zendimeder Duajschmesser hot ma mi-mne schweare Schleggl solång beaaweid, bis se gånz ausgfrånzt ware. Ma hot se, daß es leischder geht, vorher mi-mne Beil ufschbalde kenne. Awwer der Nochdeil waa, daß dann meischdens des Herz, da innare Deil vum Holz, rausgfalle isch. Di so hergschdellde Faggle hot ma Renneklabber (des heeßt Rindeklopfer), Klabberbrijjel odder Schellbrijjel ghaaße. Di Wilhelmsfelder hawwe dodevu hait noch de Unåme Rennebriggl. Di am Fasnachtsfaier ågschdeggde Briggl hot ma wirgungsvoll orndlisch hie un hergschwunge un zum Deil duajsch di Luft gschmisse. Seid de nainzähhunnerdfuchzischer Johr schält ma kä Eischerinde mehr un doher gibts seiddemm aa kää Schälbrijjel mehr.
Manhoué
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Feuerrad
Gschischt
In weiderer Brauch waa des Faggelschlaare. Wann ma zum Beischbiel e Faggel unner-mne Obschdbaam gschlaare hot, hot-s e gudi Obschdernd gewwe solle.
Odewald un Kraischgau
Hait gibts den Brauch vun Faierrädder blouß noch im siedweschdlische Odewald. In zwee Orde im Kraischgau bei Sinse, Dihre un Schdååiford, hot ma erschd ums Johr 2000 rum mit Faierrädder ågfange. In de folgende Orde im Odewald werre am Fasnachdinschdag Faierrädder de Buggl nunnergerolld (vun NW noch SO): Wilhelmsfeld, Heddesbach, Långedal, Brumbach, Schellebach (des Dorf, wu halwer hessisch un halwer badisch isch), Schäna, Daaschberg, Plaiderschbach, Schääbrunn un Neggerkatzebach.
In Daaschberg dud ma außerm Faierrad rolle aa Scheiwe schlaare. Als Begleidbrogramm gibts e Hexedreiwe un Guggemussig.
E Fasnachtsfaier hawwe außerdemm: Kreizschdåånisch, Neidorf un im Kläne Odewald Moosbrunn, Allemihl, Haag un Schwanne (Schwanheim).
Schbessat
In zwee Orde im Main-Schbessat-Kreis, in Wiesthal un Neihidde, rollt ma heit noch am Fasnachdinschdag e Fåseltsråd de Buggl nunner. Des waa frieher aa e Holzrad un is heit e Eiserad. In Eischeberg (Gemeinde Sailauf), im Landkreis Aschebersch, zind ma e Fasnachtsfaier aus alde Chrischbääm åå. In de Flåmme schdeggt ma grouße Reisischbese åå un schlenggerd se so duajsch di Lufd, daß Faierkreise mid gliehende Fungge zu sehe sin. In Burgsinn, Main-Schbessat-Kreis, wäd e Fasnachtshex, des is e ågezorene Schdrohbobb, di Miss Grawinggl, verbrennt. In Owwersinn, ewefalls im Main-Schbessat-Kreis, träscht di Dorfjuchend e Faierrädsche de Hång vum Brunnberg nunner. Ånnaschd wie da Nåme vamude loßt, is des en sauschwerer, digger Bååmschdåmm, wu Schdroh drumrumgewiggelt isch.
Eifel
In mansche Orde in da Eifel heeßt ma de erschde Faschdesunndag „Scheiwesonntag“. In Steffeln un Gees (Schdadt Gerolstein) rollt ma an sellem Dag e Faierrad, s „Fraiderad“, de Buggl nunner.
Rufach
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Geografie
Ruffàch licht 24 km vun Mìlhüüse uf 236 m NN.
Gschicht
Ruffàch isch im Johr 662 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Ruffàch isch. Ruffàch gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Ruffàch gheat zum Owerrhaialemannisch.
Rüderbach
Rüederbi (franzesisch Ruederbach, daitsch Rüderbach) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Gschicht
Rüederbi isch im Johr 1303 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Rüederbi isch. Rüederbi gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Rüederbi gheat zum Owerrhaialemannisch.
Kötze
E Käiz, Keez, Kiez odder Koz (Pl. Käize, Keeze, Kieze, Koze) isch en Korb, wu ufem Buggl gedraare werd. In da Siedwescht- un Nordweschtpalz sescht ma aa Hott dezu. Des kummt ausem Frånzesische (la hotte). In da Nordpalz heeßts deils Huck odder Huckelkorb. In månsche Orde sescht ma aa Kracks, Kracksel odder Kräcks. E Käiz hot en viereggische odder D-färmische Bode un isch aus Weide, Hassel odder Holzschbää gflochde. Zwee Bänder gehe iwwer di Schuldare. Ofd isch di vorder Korbwand, am Kärwer, verlängert. Mit Käize hot ma gsammeldes Holz, Reisisch, Laab, Hai, Fudder, Mischd odder Erd dransbordiert, awwer aa Obschd un Gmies, landwärdschafdlische Brodugde wie Gfliggl un Eier, Wasch un håndwärglische Brodugde. S hot aa Käiz gewwe, wu man in Schdååbrisch di Schdää mit gedraare hot. Dodevu hawwe di Lååmer mid ihre Kalkschdååbrisch, un di Dossemer, am Rand vum Odewald, wus Porphyrschdååbrisch hot, ihrn Uunåme, Schdååkäizlin, erhalde. De Dossemer ihr Nochban, di Schriesemer, dageje uzt ma Mischtkäize. Frieher hot ma aa di Hendsemer, umiddelbaa siedlisch vun Dossene, Käize ghaaße. Di Fahrebacher hawwe de Uunåme Käizehogger, weil se ihr Kinner in de Käize getraare hawwe solle. Zu de Lohrbacher, in Nochbaort vun Fahrebach, beide nerdlisch vun Mosbach, sescht ma Käizesitzer. Im siedlische Odewald sescht ma aa zu eme grouße, runde, aus ugschälde Weide gflochdene Korb mit zwee Henggel Käiz (vgl. Manne).
Aa in Oschtfrångge isch des Wort, mid verschiedene Vokalkombinazione, bekannd, un im Rhoilånd un im Moslfränggische als Kötze odder Kiez. Siedlisch vum pälzische Schbroochraum isch der Begriff, minnischens heit, ubekånnt. Di Herkunfd vum Wort isch uklaa. Klaa isch nur, daß sisch di verschiedene Mundaatforme uf e urschbringlisches middelhochdaitsches Wort *kœzze zuriggfihre losse.
Zeinheim
Zäine (franzesisch Zeinheim, daitsch Zeinheim) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Zäine isch. Zäine gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Zäine gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Chambrey
Chambrey (daitsch Kambrich) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Chambrey isch. Chambrey gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Chambrey gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Faverois
Faverois (daitsch Faverach) isch e franzesische Gemää im Département Territoire de Belfort in de Rechion Bourgogne-Franche-Comté (bis 2015 Rechion Franche-Comté).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Gschicht
Faverois isch zum easchte Mol genennt worre im Johr 1295.
S Gebiet um Faverois hot im Mittelalta de Herre vun Montbéliard gheat un isch im 14. Johrhunnat an d Habsburger kumme. Zamme mit em Sundgau isch s mit em Weschtfälische Friere 1648 franzesisch worre. Said 1793 hot s zum Département Haut-Rhin gheat, isch awa 1871 als Dääl vum Territoire de Belfort im Gechesatz zum iwriche Elsass bai Frankraich gebliwwe.
Vawaltung
vun Faverois isch. Faverois gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De traditionell Dialekt vun Faverois gheat zum Franc-Comtois.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Territoire de Belfort)
Rodalbe
Rodalbe (daitsch Rodalben) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Rodalbe isch. Rodalbe gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Rodalbe gheat zum Rhaifränkisch.
Goxweiler
Gogschwiller (franzesisch Goxwiller, daitsch Goxweiler) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Gogschwiller isch. Gogschwiller gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Gogschwiller gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Framing-Effekt
Vum Framing-Effeggd odda a äfach Framing schbrischdma wonn des was die Laid heeren odda leesn ä unnaschiedlischi Bedaidung krischd, eefach bloos wails oanaschda Ausgedriggd wead. De Roahme machd do de Inhald. Den Effeggd komma nedd midm gsunde Menschvaschdond eakläre.
Hinnagrund
Die Taadsach, dass allä die Ännarung vunde Aad wie was gsachd wead än Oifluss didruff hodd wies vaschdonne wead, widdaschbrichd nochm Daniel Kahneman unnem Amos Tversky mohl dem Razionalidedsgriderium vunde „Inwarions“. Dodenoch isch die Vaännerung vunde Zugänglischkaid vunem Raiz än wischdiga Meschonismus baide Framing-Effeggde.
Baischbiel
Bai Maßnoahme inde Gsundhaidsvoasoach wead ofd uff die schedliche Folsche vum Raache, uugschizde Sex, Iwwag’wischd odda iwwameesische Alkoholg’nuß hieg’wiese unn benuzd do s’Valuschd- odda Fuaschd-Framing. Im allg’moine nizd des awwa wenisch unn ma hodd mea Eafolsch wommas innen G’winnroahme oibedde dud. Do koama doann die guude Folsche uffzaische, wuma hawwe koan, woanma sisch wie g’winschd Vahalde dud. Mea Uffmeagsoamkaid krischdma awwa drozdem middm Oangsch-Framing womma uff die Risigge vum Raache etc. uffmeagsoam mache dud. Den Effeggd gibds a bai Umfrooche, wuma uffbaße muss wiema frooche dud.
Mainz
Määnz odder Meenz (je nochdemm, aus wellem Deil vun de Stadt me kummt ) is die åm Rhoi gelehne Haubdschdadd un mid ehre ugefähr 202.000 Inwohna aa die greeschd Schdadd vun Rhoilånd-Palz. Sie is de Sidz vun de Johannes Gutenberg-Uniwersidäd, vum reemisch-kaddolische Bischdum Määnz un vun mährere Färnseh- un Radjoõschdallde, wie vum SiedWeschdRundfung un em Zwädde Daidsche Färnseh. Määnz dud sisch as e Hochbuasch vun de Fassenachd vestehe un is Zendrum vunde polidisch-liderarisch Fassenachd. Die greeschd Nochberschdadd is die hessisch Lånneshaupdschdadd Wissbade. E bissje waida weg sinn de Großschdaddraim mid Frånkfuad åm Main, Daamschdadd, Ludwichshafe åm Rhoi unn Månnem.
Die Schdad Määnz laid ån de Mindung vum Main wu a in de Rhoi enoimechd. Sie is änz vun de finf Owwazendre vum Lånd Rhoilånd-Palz un dud mid de hessisch Låndeshaubdschdadd Wissbade e lännaiwwagraifendes Dobblzendrum bilde. Die Inwohnazahl vun de Schadd is im erschde Joorzehnd vum 20. Joorhunnad greeßa wie 100.000 wor, was Määnz zu na Großschdadd gemach hot.
Enzelnochweis
<div id="Vorlage_BK" class="toccolours" style="clear: both; border-width: 2px 0 0 0; font-size: 90%; margin-top: 2.5em; text-align: center;">Der Adiggel basiert uf are fraie Iwwersedzung vum Adiggel „Mainz“ aus da Daitsche Wigipedia. E Lischt mit de dordische Audore isch do zu finne.
Şalom
Şalom (Hebräisch: שלום, Friede) iss ä Jidisch-Tirgische Woche-Zeidung, wu in Ischdambul, Tirkei publiziert wärd, un wärd uf Tirgisch un ä Seit uf Ladino gschriwwe. Die Zeidung iss im Johr 1947 vum Jidisch-Tirgische Journalischt Avram Leyon gegrind worre. Die erscht Ausgab vun Şalom iss am 29. Oktober 1947 vereffendlischd worre. Rausgewwer iss da Verlag Gözlem Gazetecilik Basın ve Yayın A.Ş.. Di Zaidung hot e Ufflag vun 5.000 Exemplare un erscheint am Mittwoch. Da Schefredakdea iss da İvo Molinas.
Chanville
Chanville (daitsch Hanhausen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Chanville isch. Chanville gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Chanville gheat zum Lorrain.
Bann (Pfalz)
Bann is ä Ortgemeinde inn de Näh vunn Lautre in Rhoinlond-Palz.
Runzenheim
Runzenem (franzesisch Rountzenheim, daitsch Runzenheim) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Elsass.
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Runzenem isch. Runzenem gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Runzenem gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Kernwaffe
Kärnwaffe - aa Adomwaffe orra Nugleawaffe g'nennd - sinn Waffe, dere ia Wiagung uff de kärnfisigalische Reagzjone vun de Kärnschbaldung orra vun de Kärnfusjon beruhd. Konwentzjonelle Waffe due eher Exblosjonsenagie aus schämische Reagzione beziehe, bai denne die Adomkärne uuva.ännad blaiwe. Zomme mid biologische unn schämische Waffe g'heere Kärnwaffe zu de so g'nennde Massevanischdungswaffe.
Fungzion
Bai de Exblosjon vunna Kärnwaff duud e Keddereagzjon schdaddfinne, wu sehr viel Enagie in Foam vun Hitz unn Schdrahlung fraisedzd. Dorsch die Hitz wärd die Lufd ufghaizd un Dehnd sisch schlaachardisch aus. Ä kadaschdrofahli Druggwell is die Folsch. Dodorch konn e Kärnwaff innahalb vun kerzeschda Zaid gonze Schdedd zeaschdeere unn viele hunnaddausende Mensche deede. Die radjoagdiv Schdrahlung dud medizinische Longzaidschäre veuasache, dorch de radjoagdive Niddaschlach (Fallout) werre greeßare Gebiede vasaischd.
Gschichd
1911 hodde Rassäfod (gschriwwe "Rutherford") ändeggd, doß die Adome än schwere Käan un ä laischdi Hill hän. Am 17. 12. 1939 ism Oddo Hahn die Kärnschbaldung gelunge un zudäm aach noch de chemische Noowais devun. die Liese Meitner donn ärkläad hod. Die needisch maddemadisch Grundlaach hodde Einstein schun ä paa Joa devoa gliefad. Obwohl am Oofang vunde 30a Joa noch faschd alles, was in dere Foaschung Rang un Nåme ghad hod, daidsch orra in Daidschlånd waa, is's de Nazis gelunge, mid iam Rassewahn, iam Andisemidismus un ihra Oischrängung vun Menscheräschde die beschde Forscha s'mehrschd aus Daidschlånd zu vadraiwe.
Die wo gebliewe sin, hän fär die Nazis noo Adomwaffe forsche gsolld. 1945 hänse noch nedemol die gridisch Maß in iam Forschungsreagdoa zammeghad. Die Adombomb iss zuerschd vun de USA im Manhattan-Projekt endwiggld wor: die Emigrande hän in Amerika unna de Laidung vum Robert Obbehääma die ärschde A-Bombe zammegepfriemld unn om 16. Juli 1945 isse erschdmolisch eafolchraich g'teschd wor (Trinity-Test). Om 6. unn 9. Auguschd 1945 hon die Adombombeabwirf uff Hiroshima unn Nagasaki schdaddg'funn, wo hunnaddausende Obba g'foadad hod. Saidäm sinn Adomwaffe nie werra g'zield ing'sedzd wor. Schbeda hänse inde 40a fär iane Probededonadzione die Bikini-Oiwohna umgsiedld un des Adoll bis haid nugleaa vasoischd.
Die Eafinnung vun de Kärnwaff hod e Wennepungd in de Griechsfehrung b'daid. Nodäm die Sowjeddunjon 1949 selwad Kärnwaffe endwiggld hod, iss währnd em Kalde Griech e Wettrischde zwische de USA unn UdSSR endschdonn, on dem soim Hejepungd baide Länna zomme rund 70.000 Adomschbrengkebb b'sess hon. Die milidärisch Dogdrin vun de gejesaidische Abschreggung hod de Kalde Griech wäsendlich mitb'stimmt unn hod no de Osichd vun veschiedne Bollidiga unn Bollidigwisseschafdla dezu baig'traa, dass es zu kämm diregde Griech zwische de baide Blegg kumm iss. No unn no hon waidere Schdaade Kärnwaffe ealongd, so dass haid neu Schdaade sog. Adommächd sinn: USA, Russlond, Großbridonnje, Fronkraich, Schina, Israell, Indje, Bagischdan unn Noadkorea (in kronologischa Raiefolch).
Agduella Schdadus
Zomme hon die Schdaade haid ca. 19.000 Adomschbrengkebb. Des iss genung, fär die Menschheed mehfach se venichde (Overkill). Die Idee dehinna is, daß wonn ääna Adoomaa oograife duud, de onna schnell noch än Gejeschlaach ausfiere kon, eh doß die Dinga hochgeje.
Die Waidavebraidung vun Adomwaffe se vehinnre dud ass enni vun de greeschde Herausfoaddarunge fa die innanazjonale Sicherheed im 21. Joorhunnad gelde. Saidem erschde Kärnwaffeinsadz iss uffgrund vun de kadaschdrofale humanidäre Folche unn de Gefaa, die wo Kärnwaffe fa die Menschheed daaschdelle, vielfach ehr kombleddi Abrischdung g'foadad wor. Veschiedne innanazjonale Veträch hon zu Inschrängunge unn Redugzjon vun de Kärnwaffeasenale (Rischdungskontroll) unn zu adomwaffefraie Zone g'feerd.
Kridig
Noch gfäalischa als wie inde Händ vun Schdaade, die wo wisse, doßse än Gejeschlaach ned iwwaschdeje känne, wäarn Massevanischdungswaffe inde Händ vun Terrorischde, die wo sogaa iah aischn Lééwe bedingungslos insedze.
Quelle
Ärwaidarunge noo
Goin
Goin (daitsch Gähn) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Goin isch. Goin gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Goin gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Zellweiler
Zallwiller (franzesisch Zellwiller, daitsch Zellweiler) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Zallwiller isch. Zallwiller gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Zallwiller gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Pfälzer Keschdeweg
De Pälzer Keschdewesch (offiziell: Pfälzer Keschdeweg) is en Themewanderwesch in de Palz. Namensgewend isch die Edelkaschdanie (Castanea sativa), die in de Palz bereits in de Remerzeit ongsiedelt worre isch. Im Pälzische schded Keschde fer de Bohm un soi Frucht, die wohlschmeckende Marone.
De Hauptwesch verlaaft vum Schuhmuseum Haueschdee iwwer 50 km noch Naischdadt. Die Streck verlaaft iwwer Annweiler, Gleisweiler mit soim Park, Burrweiler mit de St.-Anna-Kapell, de Villa Ludwigsheh, de Kropsbursch, St. Martin un des Hambacha Schloß.
Danewe wern 4 kerzere Newweschdrecke angebode.
Hinner dem Wanderwesch schtehen des Fremdenverkehrsbüro Hauenstein, Südliche Weinstrasse Annweiler am Trifels e. V., Südliche Weinstrasse Landau Land e. V., Südliche Weinstrasse Edenkoben e. V., Südliche Weinstrasse Maikammer e. V., Südliche Weinstrasse e. V. Tourist, Kongress un die Saalbau GmbH.
Milde-Härte-Fehler
Baim Milde-Härde-Fehla (uff Englisch Leniency-Severity error) oriendieren sisch Laid oande schleschde odda guude Oischedzunge, wuse schun von jemond hawwen, wonse die Peason naiji beurdelen. Des ischn alldeglische Deng'gfehla, wuma ä Meenung iwwa jemonden nedd neudral fälle dud.
Milde-Effegd
Des bassiad, womma bai jemond dodzu naischd, die Fehla zu beschenische unn die Peason bessa beuadeld alsmas aischendlisch solld. Des fias dzu, dassme jemond eja bvoazuchd.
Härde-Effegd
Des isch donns Geschedeel, woma bai jemonden dodzu naischd alles eja schleschd zu seje, wase dud.Des fiad dzu, dassme jemond eja bschdrofd odda bnochdelischd.
Ähnlische Deng'gfehla
De Milde-Härde-Fehla isch midm Halo-Effegd unnem Primacy-Recency-Effegd vawond. Im Geschesadz zum Halo-Effegd brauchds baim Milde-Härde-Fehla kän auschlachgewende Grumd fa ä Meenung, s raischd än schlechde odda gude Gsomdoidrugg. Unn im Geschesadz vum Primacy-Recency-Effekt brauchds a kän bsondare eascxhde odda ledschde Oidrugg.
Niederlande
Die Niedalonde (ndl. Nederland), amdlisch: Koninkrijk der Nederlanden is än Schdaad in Weschdairopa. Ugfär 17 Millione Lait wohne in de Niedalonde unn es hot e Fläch vun 41.548 km² (2014). Die Haubdschdadt vun de Niedalonde is Amsterdam. Aingedaild isses in 12 Prowinze, 342 Gemeinde (2023) unn 21 Wassaschafde (waterschappen).
Niedalännische Währung isde Euro.
Manom
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Manom isch. Manom gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Manom gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Charly-Oradour
Charly-Oradour (daitsch Karlen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Charly-Oradour isch. Charly-Oradour gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Charly-Oradour gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Vrahovice
Vrahovice (Daitsch:Wrahowitz) is en Ordsdääl vun Prostějov im Oschde vun Tschechie unn hot ugfähr 3400 Oiwuhner. Es Dorf hot ne Fläsch vun 5,87 km². Geleje is de Ord im Bezärg Prostějov in de Region Olomoucký kraj in Owwermährische Senge. De Fluss Romže dudd dorsch de Ord fließe.
Gschischd
Vrahovice is 1337 es erschdemol erwähnd worre. Saidm Middlalda hot die Herrschafd iwwer den Ord mehrmols gwechseld. Nooch de Uffheewung vun de Grundherrschafd is de Ord zur Gemäände gmachd worre. Während de Zwädde Republik is Vrahovice schdarg gewaggse. Noom zwädde Weltkriech is im Dorf en Internierungslager fer gflohene Daitsche ausm Bezärg Prostějov oigrischded worre. Zwische 1950 unn 1954 is de Ord noo Prostějov äägemäänded gwese. Denoo issa widda uuabhängisch worre unn 1961 isses Dorf Čechůvky äägemäänded worre. Saidem 1. Januar 1973 gherd Vrahovice widda zu Prostějov.
Weblings
Sachgrubb:Tschechie
Michelbrunn
Grossbrunn (franzesisch Grandfontaine (Bas-Rhin), daitsch Michelbrunn) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Grossbrunn isch. Grossbrunn gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Grossbrunn gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Felon
Felon isch e franzesische Gemää im Département Territoire de Belfort in de Rechion Bourgogne-Franche-Comté (bis 2015 Rechion Franche-Comté).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Gschicht
S Gebiet um Felon hot im Mittelalta de Herre vun Montbéliard gheat un isch im 14. Johrhunnat an d Habsburger kumme. Zamme mit em Sundgau isch s mit em Weschtfälische Friere 1648 franzesisch worre. Said 1793 hot s zum Département Haut-Rhin gheat, isch awa 1871 als Dääl vum Territoire de Belfort im Gechesatz zum iwriche Elsass bai Frankraich gebliwwe.
Vawaltung
vun Felon isch. Felon gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De traditionell Dialekt vun Felon gheat zum Franc-Comtois.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Territoire de Belfort)
Charleville-sous-Bois
Charleville-sous-Bois (daitsch Karlheim) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Charleville-sous-Bois isch. Charleville-sous-Bois gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Charleville-sous-Bois gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Gomelange
Gomelange (daitsch Gelmingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Gomelange isch. Gomelange gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Gomelange gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Russ (Bas-Rhin)
Russ (elsässisch Rüss, daitsch Russ) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).