cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pfalz (Region)
Gschichd
Noch de Napoleonische Krieche 1816 iss die lingsrhhainisch Palz als Rhoikrääs zum Keenigraisch Baiern kumme. Die Saarpalz iss noch Erschde Weltkriech ans Saargebied kumme und bild im haidische Saarlond de Saarpalz-Krääs met Hombursch als Kreesstadd. Die resdlische Palz hot sisch im Johr 1947 mim siedlische Rhoilond unn Rhoihesse zum Bunnäslond Rhoilond-Palz verainischd, wo sie zunächsd en Regierungsbezirg gwessd iss. De Regierungsbezirg iss 1968 mim Regierungsbezirg Rhoihesse zum naie Regierungsbezirg Rhoihesse-Palz verainischd worre. Im Johr 2000 sinn all Regierungsbezirge in Rhoilond-Palz uffgelesd worre, sodass vun do õõ aa de Regierungsbezirg Rhoihesse-Palz nimmi exischdierd. Die Palz bild hait de Bezirgsverbond Palz, der verschiedene kuldurelle unn soziale Oirischdunge in de Reschion verwalded unn die Zammearwaid zwische de pälzische Londkrääs unn krääsfraie Schdädt ferderd.
Induschdrie
Es wohl mid Abschdond greesde Unnanämme is die Anilin in Ludwichshafe, in Naioffschdää - die Gernz zu Rhoihesse liehd zwische Offschdää un Naioffschdää - is die Siedzugga un in un um Bärmesens sin die Schlabbefligga. In Frongedahl hodde Naziries die Pegulan un die Riesgrupp gegrind. In Germersche schdälldie Ardag Glas hea un ufde InslGriin hod Daimla soi wäldgreeschd Ärsadzdäällacha. Es Containatörminl straid sich mid däm vun Worms, welsche sam Änd greeßa wärd, un die Wellpapp is när ääns vunde viele Pälza Papia- un Kardonascheheaschdella.
Woi
Beginsdischd vun dem milde Klima könne in de Palz Woirebe oogebaud werre. Im 1.Jh. n. Chr. iss die Woireb vun de Reemer ins haidische Gebied vun de Palz oigefihrd worre. Woirebe oogebaud werre in de Palz vor allem im Gebied vun de Daitsche Woischdrooß in de Vorder- unn Siedpalz. Ugfähr 230 km² werd fer de Woiobau benudzd, was 5% vun de pälzische Fläsch iss. Zugelassene Rebsorde sinn 45 waiße unn 22 rode. Ugfähr 3600 Winzerbedriebe sinn in de Palz osässisch, die zamme 2,5 Mio. Hektoliter pro Johr produziere.
Duwak
wärd voa allm in de siedlisch Vorderpalz õõgebaud un de pälza Duwak zaischnd sisch dorsch än bsunnaschd milde Raach un än bsunnaschd gräfdischs Aroma aus, griehd awwa zuunehmnd Schwierischkaide dorsch die vun de Amis õõgschdoßen Hexejachd uf Raacha.
Vakeehr
Die Palz lihd om Rhoi un dodemid onde geesch un wischdichsd Binnewassaschdrooß vun Oiropa: vun Basl bis uf die Nodsee gäbds schun Schiffsvakea, said die Rhoiwelle Schiffcha dooche. Un iwwa de Mõõ unde MDK hämma aach Vabindung iwwa die Donau zum Schwaze Mea.
Die A6 vabind die Reschion Kuapalz mid Frongraisch un meschdorsch bis zum Parisa Ring. Die A 61 gehd von Hoggene dorsch Palz un Rhoihesse noo Venlo in Holland un die "Pälza Audobahn" A65 fiad vun Ludwischhafe iwwa Naischdadt - Landach - Kallsruh noo Schdroßbursch. Die A62 vabind Bärmesens, Londschduhl un Nonnwaila, die A63 Lautre mid Määnz. Än Sondafall is die A69, wu uf de Schdräg Schifferstadt (A61) – Germärschm – Wärd (A65) – Laudabursch dääls aach ufde B9 longmäschd.
Änglong de Woischdrooß gäbds än dorschgeende Radwesch un im Pälzerwald es weldwaid beschde Nedz vun Wandaweesche.
Barchain
Barchain (daitsch Barchingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Barchain gheat zum Lorrain.
Ohnenheim
Uune (franzesisch Ohnenheim, daitsch Ohnenheim) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Uune isch. Uune gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Uune gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Bourogne
Bourogne (daitsch Böll) isch e franzesische Gemää im Département Territoire de Belfort in de Rechion Bourgogne-Franche-Comté (bis 2015 Rechion Franche-Comté).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Gschicht
Bourogne isch zum easchte Mol genennt worre im Johr 1150 als Boronia.
Valmont (Moselle)
Valmont (daitsch Walmen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Bourogne
Gschicht
S Gebiet um Bourogne hot im Mittelalta de Herre vun Montbéliard gheat un isch im 14. Johrhunnat an d Habsburger kumme. Zamme mit em Sundgau isch s mit em Weschtfälische Friere 1648 franzesisch worre. Said 1793 hot s zum Département Haut-Rhin gheat, isch awa 1871 als Dääl vum Territoire de Belfort im Gechesatz zum iwriche Elsass bai Frankraich gebliwwe.
Valmont (Moselle)
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Bourogne
Vawaltung
vun Bourogne isch. Bourogne gheat zum Kommunalvaband.
Valmont (Moselle)
Verwaltung
vun Valmont isch. Valmont gheat zum Kommunalvaband.
Bourogne
Dialekt
De traditionell Dialekt vun Bourogne gheat zum Franc-Comtois.
Valmont (Moselle)
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Valmont gheat zum Rhaifränkisch.
Bourogne
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Territoire de Belfort)
Valmont (Moselle)
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Etzling
Etzling (daitsch Etzlingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Thal bei Drulingen
Dààl (franzesisch Thal-Drulingen, daitsch Thal) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Etzling
Verwaltung
vun Etzling isch. Etzling gheat zum Kommunalvaband.
Thal bei Drulingen
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Etzling
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Etzling gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Thal bei Drulingen
Verwaltung
vun Dààl isch. Dààl gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Dààl gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Argumentum ad iram
S Argumentum ad iram (ladainisch fan „Appell onde Ärscha, odda Zorn“) ischn redorische Gniff, än logische Fehlschluss, unnä Schoinagumend, wu jomond vasuchd, die Laid fa sisch unn soi Sischd zu g'winne, indema vorhondene Gfiehl vun Ärger}Ärscha odda [Zorn]] uffde Geschna auszunudze. Des ischn Vasuch, die Laid emodzionel zu b'oiflusse, indema ä Hassfigur midm Geschna soi Agumend in Vabindung bringd.
S'Argumentum ad iram, wu jemond efach zornisch odda vaärschad isch, komma laischd vawegsle middm Argumentum ad odium, wu Vorurdeel vunde Laid g'nudzd werren, umse zu monibuliere.
Form
De Druchschluss hodd de Form
odda
Baischbiel
Tipische Baischbiel fa die Aad vun Agumend sinn
Vawais
Sachgrubb:Trugschluss Sachgrubb:Propaganda Sachgrubb:Rhetorik Sachgrubb:Philosophie Sachgrubb:Lateinische Phrase
Hesingen
Häsige (franzesisch Hésingue, daitsch Hesingen) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Geografie
Häsige licht 24 km vun Mìlhüüse uf 195 m NN.
Gschicht
Häsige isch im Johr 835 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Häsige isch. Häsige gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Häsige gheat zum Hochalemannisch.
Dalhunden
Dalhunde (franzesisch Dalhunden, daitsch Dalhunden) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Elsass.
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Dalhunde isch. Dalhunde gheat zum Kommunalvaband.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Weinkeller
En Woikella is en Lagerraum fier Woiflasche unn -fässa, wänn ma se ned wuonnerschd logern konn. Dord is de Woi weege de dischdere Umgewung unn de konschdande Klima gäschitzt vor schädliche Eiflisse vunn de Umweld. Seldena werd de Woi inn Glosballons, Ampfore unn Kunschdschdoffkanischdern im Woikella uffghobe.
Woikella sinn maischdens unnerirdisch oogelegd, wail donn des obdimale Klima fer die Lagerung vum Woi gewährlaischded iss.
Bedingunge
Woi konn bai Temperature zwische 7-18°C gelagerd werre. In Frongraisch werd ä Temperatur vun 13°C benudzd, welle guud fer ä korzfrisdische als aa longfrisdische Lagerung iss. Man muss beachde, dass de Woi bai ner niedrischeren Temperatur onnerschd raifd als bai ner heheren.
Faischdischkaid
Viele Eggsperde betone die Wischdischkaid vun de Lufdfaischdischkaid bai Woilaacherung. De Woikridigga Matt Kramer säschd, dass in ennere Flasch immer ä reladivi Lufdfaischdischkaid vun 100% garandierd is, egal wie feschd de Korke druffsidze dudd odda wo die Flasch lieje dudd. De russische Woieggsperde Alexis Lichine argumendierd, dass ä geringi Lufdfaischdischkaid en Problem is, wail ansunschde de Korke ausdroggne dudd. Es werd empfohle, Kies uff de Bode zu schidde unn en bissl Wasser druffzukibbe, um die needisch Lufdfaischdischkaid uffreschd zu erhalde. Die bekånnde fronzesische Woikella henn ä Lufdfaischdischkaid vun 60%.
Webpeidsch
Woikella Sachgrubb:Arschidekdur
Russia Today
Russia Today, korz RT is en russische Auslondssenda im Besidz vun de russische schdaadlische Auslondsnochrischdeagendur Ria Novosti midd Sidz in Moskau. Der Senda is uff en indernadsionales Publikum ausgerischd, Desweege werda in englischa Schbrooch ausgschdrahld, is awwa aa uff Arawisch, Schbonisch unn Russisch empangbar.
Es Ziel vun Russia Today isses, alde Vorurdääle unn Klischees iwwer Russlond abzebaue unnem innernadsionale Publikum die russische Sischdwais uff viele Gschehe daidlisch ze mache. Russia Today soll ze em CNN unn BBC glaischwerdische Sender ausgebaud werre. Uffgrund vun de annere Aasischde vun de Bridde unn de Amerikåner schdelld de Sender ä schdargi Konkurrenz zu de wesdlische Medie dar.
Russia Today dudd reschelmäßisch Nochrischde iwwer Russlond unn die Welt in de Beraische Bolidig, Wärdschafd, Schbord unn Kuldur bringe, Korznochrischde werre efders unne oigeblended. Deswaidere find mer Dokumendarfilm, haadsäschlisch iwwer Russlond, awwa aa iwweronnere Theme.Es gebbd jeede Daach Korzdokumendadsione iwwer ää russischi Reschion, welle de Daach lond wiedahold werre. Aa Polidmagazine Talkshows unn Debadde werre ausgschdrahld.
Gegrinded worre is de Sender am 15. Sebbdemba 2005. RT dudd iwwer 20 Sadellide unn Kaawl sende, in Daitschlond RT zwar nedd vun alle Haushalde empange werre, awwa z. B. iwwer KabelBW unn nim Netz vun NetCologne. Derzaid schaffe 500 russische unn ned-russische Midarwaider uff de gonze Weld bai RT unn Korrespondendebüros in London, New York City, Paris, Kairo unn Jerusalem.
RT hot midd 2 Millione Zuschaua im Verainischde Keenigraisch AlJazeera als de maischdgsehene englischschbrochische Auslondssenda abgeleesd. In Amerika is RT midd 50 Miillione Zuschaua de zwäddmaischdgsehene Auslondssenda noch BBC News. RT-Videos uff YouTube sinn maischdgsehene Nochrischdevideos uff YouTube.
Kridigg
RT werd vun wesdlischa Said vorgeworfe "Kreml-traie" Berischaschdaddung zu bringe unn dodemid in Zammehång midd de õõgeewlisch unnerdriggde Pressefraihaid gebrochd. Kridisierd werd aa, dass "Verschwerungstheoredigga" wie Christoph Hörstel als Kommendadore heråågezooche werre unn em Wikileaks-Grinda Julian Assange ä Pladdform zer Verfiechung gschdelld werd.
Évrange
Évrange (lothr. Iewréngen, daitsch Ewringen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Évrange gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Baronville
Baronville (daitsch Baronweiler) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Erstein
Eerstain (franzesisch Erstein, daitsch Erstein) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Baronville
Verwaltung
vun Baronville isch. Baronville gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Baronville gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Erstein
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Eerstain gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Landkreis Sinsheim
De Låndgrais Sinse war en Låndgrais in Bade-Wirddeberg, wo bai de Graisreform am 1. Januar 1973 ufglseesd worre isch. S Audokennzaiche isch SNH gwessd.
Städt un Gmainde
Di greeschd Gmaind vom Låndkreises isch Sinse gwesst, di kloanschd Bockschafd:
Die Gmainde vom Låndgrais Sinse vor de Gmaindsreform:
Valmunster
Valmunster (daitsch Valmünster) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Valmunster isch. Valmunster gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Valmunster gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Verbandsgemeinde Bad Bergzabern
Die Verbondsgemää Bad Berchzawwere isch e Verbandsgemää in de Palz un ghert zum Londkrääs Siedlischi Woischdrooß. Zur Verbondsgemää ghere di Stadt Bad Berchzawwere un 20 Gemääne.
Hettenschlag
Hetteschlàg (franzesisch Hettenschlag, daitsch Hettenschlag) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Geografie
Hetteschlàg licht 30 km vun Mìlhüüse uf 273 m NN.
Gschicht
Hetteschlàg isch im Johr 792 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Hetteschlàg isch. Hetteschlàg gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Hetteschlàg gheat zum Owerrhaialemannisch.
Verbandsgemeinde (Rheinland-Pfalz)
Ä Verbandsgemää (aa Vabondsg'moinde) isch in Rhoiland-Palz ä G'biedskeabaschafd des fas G'moinwoohl g'grind werd un beschdeed aus de benachbaarde G'moinde vum glaische Londgrais. Des isch a b'sonderi Ard vum äm G'moindevaband. Dodemid werd die Vawaldung in de G'moinde unasdizd, die awa polidisch uuabhängisch blaiwen. So Verbandsgemää hots said 1969 in Rhoiland-Palz un saidm 1. Juli 2009 aa in Saxse-Onhald.
Unadeelung
In Rhoiland-Palz hods 163 Vabondsg'moinde, wu in 24 Londgrais un uug'feehr 2200 Ordsg'moinde unadeeld sin. In Saxse-Onhald hods 11 Vabondsg'moinde, wu bis 2009 in Vawaldungsg'moinschafde unadeeld g'wesd sin, d'nooch don awa in Vabondsg'moinde umb'noand worre sin. Said Oafoang 2010 hods dord jez 18 Vabondsg'moinde.
Erinnerungsverzerrung
Midde Eainnarungsvazerrung (uff Englisch recall bias odda a responder bias, reporting bias) määndma n Deng’gfehla, wu Laid sisch falsch erinnare dun. Des heesd ma erinnad sisch selegdiv odda gibd dem was äm ä onnari Wischdischkaid unn Bedaidung alses mol kabd hodd.
Oafällisch fa den Deng’gfehla sinn zum Baischbiel Fall-Kontroll-Schdudjie, wummidma inde Medizin Risigofagdore fa Krong’ghaide finne will. Do’dzu werren Padjiende, wu die Krong’ghaid hawwen, gfochd, obse inde Vagongehaid die Risigofagdore kabd hawwen. Des was die Laid donn saachen, hängd dod’d’vu ab, obse sisch noch ridisch erinnare kennen. Donn hawwen Padjiende viellaischd a ä aischeni Voaschdellung was die Krong’ghaid bei ihne vaursachd hodd unn gwichden des donn schärga als onnae Fagdore wus in ihra Gschischd a gewwe hodd. Deswesche heesd doann a de Reporting Bias. Des heesd a, das des was die Laid saache dun dodvu abh'nge dud, was unn wie do gfrochd wead.
Uffde onna Said kennen Äazd d’zu naische, ä Krong’ghaid zu finne, wails n Risigofagdor bai jemond gewwe dud. Deswesche heesd doann a de Observer Bias.
Um des zu vahinnare, machd ma broschbegdive Schdudjie. Um die Vazerrung klää zu halde, hoddma in glinische Vasuch ä Zaidfenschda oigfiad, wu zwischede easchd Beobachdung vunde Padjiende unn iare negschde Beobachdunge vum glaische Eraigniss vageje muss.
Baischbiel
In Schdujie fa Risigofagdore vun Bruschdgrebs hodda Frauwe b’frochd, wu die Krong’ghaid kabd hawwen, um meschlische Grind fa Krong’ghaid rauszukrische. Die Frauwe kennen viellaischd awwa ä großi Zahl vun Grind nenne, wuse deng’gen, dasses äm Oifluss uff ia Krong’ghaid kabd hawwe kend, als die Frauwe inde Kondrollgrubb, wu nedd krong’g gwesd sinn. Des konn dzu fiare, dass meschlische B’ziejunge vun potenzijelle Risigofagdore vunde Krong’ghaid iwwadriwwe werre.
Wolfsburg (Burg)
Die Wolfsbursch is ä Ruin, wu 130 m iwwerm Lambreschder Daal laihd, des sinn 270 m iwwer NHN. Am Ordsoigong vun Neischdadt hod se solle die nei Schdadt schidze un is mid oor kordz vuur oor noo derre oogfonge worn.
OpenLeaks
OpenLeaks iss ä Whistleblowing-Websaid, welle iwwer dode Briefkäschd an Dogumende vun Dridde an Medie waidagibd. De ehemalische Schbrescha vun Wikileaks, Daniel Domscheit-Berg hot des Brojegd im Dezemba 2010 õõgekindischd. Newwe Domscheit-Berg iss aa de ehemolische Wikileaks-Midarwaider Herbert Snorrason am Projegd bedailischd. Am 26. Januar 2011 hot donn des Projegd geschdarded unn iss uff Englisch verfiegbar. Die Fungdsionswais vun OpenLeaks iss folgendermaße: Mer baud en Reschnernedz mid em dode Briefkaschde uff, wo jeda anonim Dogumende oiwerfe unn konn unn selbschd beschdimme konn, wer des Dogumend erhäld. Briefkeschde biede die Innernedsaide vun Kooberadsionspadnan wie Medie, Gewerkschafde, Regierunge unn Menschereschdsgrubbe õõ. Openleaks priefd donn teschnisch, ob die Dogumende gfälschd odda teschnisch bearwaided sinn. Die Dade werre aa so bearwaided, dass de Absender vun de Dogumende nedd riggverfolgd werre konn.
Weinheim
Woinem is ä Schdadt aus de alde Kurpalz, wo jetzert im Nordweschde vunn Bade-Wirddeberg an de Bergschdrooß ligge dut. Woinem is mit knabb 45.000 Eiwohna die greegschd Schdadt vum Rhoi-Negger-Kreis unn said em 1. Abril 1956 e großi Kraisschdadt.
Geografie
links|mini|Woinem Aldschdadt Woinem liggd zwischem Odewald unn de Rhoiewene. Bis noch Heidlberg sinns knabb 20 km noch Siede unn bis noch Mannem sinns 15 km noch Weschde.
Di Gemaagung liggt zwische 96 m (Rhoiewene) un 525 m Heh. Sie hot insgsamt 5.811 ha. Dodevuu werre 42 % vun da Låndwärtschaft genutzt, 30 % sin Wald, 25 % Siedlungs- un Verkehrsfläsch, 1,5 % Gewässer un 1,3 % iwwarische Nutzunge.
Nachbaordde
Die jetzert uffgezählde Ordde duhn direkd unn im Uhrzaigasinn an die Schdadt Woinem grenze. Im Oschde werd aagfange:
Birgenau unn Gorxemerdal ausm Kreis Bergschdrooß in Hesse), Kraizstånisch, Wilhelmsfeld, Schriese, Härschberg unn Hellese ausm Rhoi-Negger-Kreis, Verne (Kreis Bergschdrooß) unn donn Hemsbach (Rhoi-Negger-Kreis).
Schdadtgliedarung
Woinem hot außer da Kernschdadt di zäh Schdaddeile beziehungsweis Derfer Hohesaase, Litzlsaase, Owwerfloggebach, Schdååklinge, Winschmischelbach, Ribba, Riddeweier, Heilischkreiz, Ritschweier un Sulzbach.
Wolfsburg (Burg)
Haid
Die Bursch is 140 m long, awwer ned meer wie 30 m brääd, weil de Fels so schmal un long is. Zum Bersch hie, wo die meerschde Verdeidschungsoolaache waan, is schunn faschd alles wiehr hochgezooch gen, vumm Reschd hen se die aal Bausubschdanz gsicherd un die Bääm erum abgschloche, daß mer die Ruin aach vumm Daal aus siehe konn.
Œting
Œting (daitsch Oetingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Œting isch. Œting gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Œting gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Weinheim
Gschischd
Im Johr 755 n. Chr. is de Ord zum erschde Mol urkundlisch erwähnd worre, unn zwar als Winenheim im Lorscher Codex. De Nam Woinem kummd awwer net, wie mer glaabe kennt, vum Woi, den se in de Geschnd aabaue, sunnarn vun Winos Haim.
Sehenswirdichkaide
Wann mer de Berg hochschaut, sieht mer die zwee Wahrzaische, die Wacheburg (gebaud 1907-1928) unn die Windegg (um 1130 rum). Dodewegge werd Woinem aa die Zwee-Burge-Schdadt genonnt.
Di Aldschdadt is gud erhalde. Am Maagdblatz ligge s Alde Rothaus vun 1557, da Maagdbrunne un di Leweabodeg vun Åfangs 17. Jahunnad, außademm di evangelisch Schdadtkäasch vun 1731 un di kadolisch St. Laurentius-Käasch vun 1913.
Owwerhalb vum Maagdblatz kummt ma zum Woinemer Schloß (1537) mid em Schloßpaag, wu als Englischer Gadde ågelegt is. Hinnam Schloßpaag im Wald is en Exodewald mid iwwer 140 verschiedene Baumaade, mid 60 Hegda Fläsch da greeschde in Daischlånd. Ågelegd hod en vun 1860 åå da Freihä Christian von Berckheim. En weidara Paag is da Schau- un Sischdungsgadde Hämånnshof.
Vun da Schdadtbefeschdischung sin noch e paa Tirm erhalde. S Gerwerbachväddel im Dal vun da Grundelbach is e schbädmiddelalderlisches Håndwerjerväddel, wu noch gud erhalde is. mini|ohne|S Woinemer Schloß
Lidaradua
Kadegorie:Badisch un hessisch Kurpälzer Orde‎ Kadegorie:Gemeinde in Bade-Wirddeberg
Überwald
Abgrenzung
Da Begriff Iwwerwald wärd zwaa schun länger verwendt, awwer trotzdem isses uklaa, wu eingklisch soi Grenze sin. Heit bezeischne sisch di drei Gemeinde Schdånisch, Grasellebach un Wald-Mischlbach als Iwwerwälder Gemeinde. Bragdischerweis bezeischend ma genau denne ihre Gemaagunge als Gebied vum Iwwerwald. Des umfaßd etlische Därfer, wu seit da Hessische Gemeindereform in de sibzischer Johr zu denne drei Gemeinde dezugheare. Wu der Begriff Iwwerwald urschbringlisch herkummt, do gibt-s verschiedene Iwwerlejunge, awwer im Grund weeß-es heit kääner mehr.
Naduaraum
Geologisch gsehe liggt da Iwwerwald am Iwwergång vum Vordere odder Krischdalline Ourewald zum Hinnere odder Buntsandschdåå-Ourewald. Deile devuu ligge also uf Granit un medamorfe Gschdoine, ånnare uf m tibische roude Sandschdåå. E charagderischdischi Låndschaftsform uf m Krischdallin sin Houchfläsche mid weisch gformde Biggl, wie in Schdånisch un drumrum. Im Sandschdåå hawwe sisch dageje dief oigschniddene Däler ausgebildt, zwische denne långgschdreggde Hehezieg schdehegebliwwe sin. Genauso sieht di Låndschaft uf grouße Deile vun da Gemaagung vun Wald-Mischlbach aus. Nadurraimlisch is da Iwwerwald also kää Oiheid.
Gschischd
Da Iwwerwald is vum Klouschder Lorsch aus besiedld worre un hot bis zur Ufflesung vum Klouschder zu soim Territorium ghert. Danoch sin sisch di Kurfärschedtimer Moinz un Palz net änisch worre, wemm was gheare soll, un hawwe de Iwwerwald unner sisch uffgedeilt. In månsche Därfer hot di Zughearischkeit als emol gewechslt.
Dialegd
Da Iwwerwälderische Dialegd ghert zum Ourewällerische un dodemit zum Kurpälzisch-Siedhessische Schbrochraum. Der widderum bildt zåmme mim Pälzische un eme Deil vum Lodringische di Rhoifrängisch Dialegdgrubb im engare Sinn.
Im Iwwerwald kennt ma de Rhotazismus, des heeßt, e „d“ kånn zu eme „r“ werre: Wu ma z. B. wuånnaschd dawedder sescht, heeßts im Iwwerwald dewerrer. Eweso sescht ma Ourewald, dreere un Gaare.
E tibisches Word fä de Iwwerwald wie de gånze hessische Ourewald is Hussmoug fä e Fischdebutzl. E Moug is e Muddersau. Wie aa schunsch in Siedhesse deggt ma sisch nachds mid-eme Kolder zu un ned, wie iwwer da Badisch Grenz, mid-eme Debbisch.
Noch e paa tibische Ausdrigg:
Kuldur un Brauchdum
miniatur|Iwwerwälder Oihaus in Wald-Mischlbach In Wald-Mischlbach isch-s Iwwerwälder Heimatmuseum un en Nochbau vumne hischdoarische, fä de Odewald in da Zeit um 1800 tibische Wuhn-Schdall-Haus, des Iwwerwälder Oihaus. In Schdånisch, Wald-Mischlbach un uf da Drumm hots Kunschd-Wanderwege mit Skulpduare. In Owwer-Schimmeldewoog is da äldschde Waldlehrpfad vun Deitschland, schun 1957 ågelegt.
Weidare Musee im Iwwerwald sin s Stoewer-Museum mit Oldtimer, Faarädder, Näh- un Schreibmaschine vun Stoewer, s Bsucherbergwerk „Manganerzgrub Ludwisch“, di Museums-Druggerei, all in Wald-Mischlbach, un s Zeithischdoarische Zweerådmuseum in Hammlbach.
Seit 1949 is jedes Johr Ende Juni / Åfang Juli vier Daag lang des Iwwerwälder Heimadfeschd, des greschde Feschd in da Region.
Iwwerwaldbåhn
Duasch de Iwwerwald is frieher di Iwwerwaldbåhn gfahre. Di Schdregg is vun Merlebach noch Wahle gange. In Merlebach hot ma uf di Weschnitzdalbåhn (vun Woinem noch Ferd) umschdeije kenne. Vun Merlebach ischs iwwer Weiler gånge. In Kreirisch is di Båhn ins haidische Gebied vum Iwwerwald noigfahre, dånn weider iwwer Wald-Mischlbach, Aschbach, Affolderbach bis Wahle. Personezieg sin 1901 bis 1983 gfahre, Giederzieg bis 1994. Seit 2010 is di elf Kilomeder långe Schdregg zwische Merlebach un Wald-Mischlbach fä de Verkehr vun Solaadraisine umgebaut worre. Der Betrieb vun derre Tourischde-Attraktion is am 18. Auguschd 2013 uffgenumme worre. Nur sou waas meglisch, di Schdregg, wu unner Denkmolschutz schdeht, zu erhalde. Di Schiene fihre iwwer drei Viadugde un duasch zwee Tunell.
Pirminius
thumb|Neigodisches Schdondbild vum Heilische Pirminius beim Kloschder Murbach thumb|Modernes Schdondbild om Zugongsdomm zu de Insel Reichenau thumb|Wabbe vun de sellemols selbschdschdändische Gemää Bierbach/Saar Pirminius, urschpringlisch: Primenius odder Priminius, (* um 670; † 3. November 753 im Kloschder Hornbach) war e Kloschdergrinder unn Heilischer. Er is de Patron vun de Palz, vum Elsass, vun de Insel Reichenau unn Schdadtpatron vun Innsbruck. De Nome vun Bärmesens un die Familienome "Pirmann" un "Pfirrmann" komme vun ihm.
Rehbach
De Rehbach is än u'gfär 29 km lange Bach in de Vorderpalz, der vun Weschde in de Rhoi minde dut.
Pirminius
Soi Läwe
Ma wäs net, wo'rer her kòm iss. Die Hischdoriger männe, er kennt aus Irlond, Siedweschd-Gallie odder aus Paris geschdommt honn. De hailische Pirminius gilt als der Glauwensbot vum siedweschdaitsche Raum un vum Elsass. Er war enner vun de Wonnermönche, wo im fränkische Raich de chrischtlische Glawe gepreddicht honn un es kärchliche Läwe nai organisiert honn. No de Velkerwonnerungszait hat's nämlich unner de Fronke noch viel Lait gäb, wo Òhänger vun vorchrischdliche Relischiòne ware. De Pirminius hat im Ufftrach vun de Karolinger gehonneld, schbeziell vun denne ihrm Hausmaier Kall Matell.
Ennie vun soine wischtigschde Tätischkaite war die Grindung vun Kleschder, denne er die Ordensreschel vum Hailische Benedikt vun Nursia gäbb hat und wo vun zentraler Bedaitung fa die Glauwensverkindischung in de jewailisch Geschend wor sin. Pirminius kommer als Vorlaifer vum Reformabt Benedikt vun Ariane vaschdehe, der wo 817 alle Kleschder im fränkische Raich enner benediktinische Uffsischd unnerschdellt hat.
Rehbach
Valauf
De Rehbach hot kää aischeni Quelle, er trennt sisch in Naischdadt an de Woischroß vum Schbayabach noch links ab. Wie mär ufgrund vun de naisde Forschunge oonämme därf, waa des uaschbringlisch ä gonz noamali Bachbieschung, die wo äm Landschafdsgfälle gfolschd is, ohne Abzwaischung Schbayabach. Ärsch die Reema hän, wail daßse in Schbaya Wassa gebraachd hän, die Abzwaischung gschaffe un dodemid zwää Driddl vum Wassa abgelaidd noo Schbaya - de Schbajabach waa gschaffe. Un de Rehbach als es - jezad - gläänare Gwässa hod soi Quell valore.
Pirminius
Soi Läwe
724 hat er es Kloschder Mittelzell uff de Bodenseainsel Raischenau uffgebaut, donn noch mehrere Kleschder zwische Schwarzwald un Vogese, wie Gengebach, Murbach, Waißenburch, Maursmünschder un Naiwailer. Um 730 hatter die erscht Kerch bai Murrhardt errischdet. Er hat es Kloschder Schuttern ernaiert. Zuletscht hatter 742 donn es Kloschder Hornbach bai Zweebrigge uffgebaut, wo'rer donn 753 a geschdorb un begrab wor is. Soi Reliquie sin no de Ufhebbung vum Kloschder Hornbach während de Reformazion zuerscht 1573 no Schbaya und 1588 no Innsbruck gebrung wor. Nodemm ma 1953 soi Grab widder entdeckt hat, sin e Däl vun de Reliquie zurickgäb wor. Sie sin hait in Hornbach, Schbeyer un Bärmesens.
Thannweiler
Dawiller (franzesisch Thanvillé, daitsch Thannweiler) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Pirminius
Soi Läwe
Hait häse es Schdudiehoim St. Pirmin, e Buwe-Internat in Dòhn un de katholische Kollech St. Pirmin in Sasbach, awwer a Parraie un Kärche in Godromschdä un in Bärmesens soi nome.
Rehbach
Valauf
Hinner Naischdadt dut er erschd noch Oschde unn schbäda noch Nordoschde fließe. Dodebai kummt er dursch die Gemainde Haßloch, Beel-Igglem, Schiwwerschdadd, Limburschahof unn Naihofe. Zwische Aldrib und Ludwichshafe dut er vun links in den Rhoi minde.
Pirminius
Soi Läwe
In ennrer Metzer Hondschrift vum End vum achde Johrhunnerd wärd Pirminius schun als "Sanctus", also als Hailischer, bezaichnet.
Dambach (Unterelsass)
Dàmbàch (franzesisch Dambach, daitsch Dambach) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Rehbach
Zufliss
Die wischtigschde linke Zufliss vum Rehbach sinn der Mußbach, der zwische dem glaischnamische Naischdadder Ordsdeel unn Haßloch minde dut, unn de Schdääbach, der bai Schiwwerschdadd in de Rehbach fließt. Vun reschds kummt vor allm de Ranschgrawe. Der kummt wie schunn de Rehbach ausm Schbayabach und dut im Oschde vun Limburschahof-Rehhitt in de Rehbach.
Thannweiler
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Rehbach
Gschischd
De Rehbach wurd schunn im Middlalda im damalische Dorf Winzinge, des is haid ä Schdadtverdel vun Naischdadt, noch links ausm Schbayabach abgelaid. Bai Haßloch und Igglem isser u'gfär 8 km long in zwee newwernanner laafende Arm uffgedeeld, die des Aadriebswassa fer die erdlische Miele und Segwerk geliefert hänn. Am siedlische Arm, dem aischndlische Rehbach, sinn noch drai vun denne Aalache erhalde.
Dambach (Unterelsass)
Verwaltung
vun Dàmbàch isch. Dàmbàch gheat zum Kommunalvaband.
Thannweiler
Verwaltung
vun Dawiller isch. Dawiller gheat zum Kommunalvaband.
Rehbach
Gschischd
1981 wurd en große Deel vun dem Gebied zwische Naischdadt unn Schbaya, wu de Schbayabach unn de Rehbach durchfließe, zum Londschafdsschudsgebied Rehbach-Schbayabach erklärt.
Thannweiler
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Dawiller gheat zum Owerrhaialemannisch.
Dambach (Unterelsass)
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Dàmbàch gheat zum Owerrhaialemannisch.
Thannweiler
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Dambach (Unterelsass)
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Lustadt
Loschd (aa Lusschdad, amtlisch Lustadt) is e Dorf im Landkrais Germersche.
Daten und Fakten
Loschd hot ca. 3.200 aiwohner und bsteht aus de zammegewachsene Ortsdäle "Oberlustadt" un "Niederlustadt". Frieher warn des zwä aichestänniche Orde.
Dialekt
In Loschd werd nadirlich pälzisch gebabbelt. Awwer de Dialekt dud sich z. B. schun vun dem in Germersche unnerschaide:
In Loschd geht ma nämlich die "Kouhle houle" wärnd ma in Germersche die "Kohle hole" geht.
Kœnigsmacker
Kœnigsmacker (daitsch Königsmachern) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Kœnigsmacker isch. Kœnigsmacker gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Kœnigsmacker gheat zum Moselfränkisch.
Failly
Failly (daitsch Failen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Olwisheim
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Failly
Verwaltung
vun Failly isch. Failly gheat zum Kommunalvaband.
Olwisheim
Verwaltung
vun Olse isch. Olse gheat zum Kommunalvaband.
Failly
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Failly gheat zum Lorrain.
Olwisheim
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Olse gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Failly
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Vannecourt
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Ludwigshain
De Keschdebersch (daitsch Ludwigshain) is in Weisrem am Sand.
Bdaidung
Eichendlich isses gar kän rischdische Bersch, ehr sohn Hiechel. Sein Nome hott er vun de viele Keschdebäm, die wu do stehn. Mid-are Fläsch vun fuchzisch Hegdaa un eme dischde Netz vun Weeche ischs e wischdichs Naaäholungsgebied fä di Umgewung. En Deil vum Gebied schdeht unner Nadurschuutz un s hot dord e Feischdbiotob. Als eichendlich sidairopäische Aad kummd de in Deitschlånd seldene Schdebbefenchl (Seseli annuum) vor.
Vannecourt
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Vannecourt gheat zum Lorrain.
Ludwigshain
Bdaidung
Im Herbschd, wans widder neie Woi gebe dut, do is mords was los uffm Keschdebersch. Do sischde alle meschlische Lait mit Aldidudde oder Loinedasche rum renne un die Keschde eisammle. Do mähnscht als emol manschi Dudd misst alle ridd aussenanner reise, so voll isse gschdobbt mit Keschde.
Awwer ach im Summer isses schä uffem Keschdebersch. Selbschd beim häseschde Wetter bleibds im Schadde unner dene große Bäm ohgenähm kühl. Uffem Keschdebersch gibts iwwers Johr immer als emol Feschde un Vaåschdaldunge. Immer am 3. Adwendwocheend isch di "Waldwoihnachd im Ludwischshoin" mid eme Woihnachdsmaagd, wu Kunschdhåndwerg un Chrischbääm ågebode werre, un Wåndarunge mid Käze im dunggle Wald.
Vannecourt
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Ludwigshain
Denkmol
Uff-em Keschdebersch schdeht in Gedenkschdää mid folgender Inschrifd, aus derre ma aa erfährt, wuher de Nome "Ludwischshoin" fä de Keschdebersch kummt :
(Di Inschrift is im Orginal uff Hochdaitsch)
Wua lische dud
Un zwar wonn de raus fahrschd, Rischdung Maxdorf, vor de Audowerkschdadd reschds enoi in de Riedweg, un dann gans bis zum Enn, do is de Keschdebersch.
Netzseide
http://www.weisenheimamsand.de/
Bad Bergzabern
Berchzawwre (amtlich Bad Bergzabern) isch e Stadt im Landkrääs Siedliche Waistroß in Rhailand-Palz. Si isch Verwaltungssitz vun de glaichnamige Verbandsgmää, e staatlich anerkannt Hailbad un noch de Lannesplanung als Mittelzentrum ausgwiese.
Ogy (Moselle)
Ogy (daitsch Ogingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Wittersdorf
Witterschdorf (franzesisch Wittersdorf, daitsch Wittersdorf) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Ogy (Moselle)
Verwaltung
vun Ogy isch. Ogy gheat zum Kommunalvaband.
Wittersdorf
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Ogy (Moselle)
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Ogy gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Wittersdorf
Geografie
Witterschdorf licht 15 km vun Mìlhüüse uf 284 m NN.
Gschicht
Witterschdorf isch im Johr 1139 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Witterschdorf isch. Witterschdorf gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Witterschdorf gheat zum Owerrhaialemannisch.
Barst
Barst (daitsch Barst) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Edelkastanie
In Keschdebååm (Castanea sativa) is en Bååm, wu eßbare Frischde, di Keschde, träscht un in Deitschlånd vor allem zwische m Odewald un da Mosl vorkummt. Ach de gonze Bååm werd monschmol nur als Keschde bezaischnet.
Kennzeische
Di Keschdebääm sin laababwerfende Bääm, wu bis zu 25, in seldene Fäll aa 35 Meder hoch werre kënne. E hoches Alder kënne se erreische, oft bis zu 600 Johr, månschmol sogaa 1000 Johr. In Middeleuropa werre se normalerweis kaum älder wie 200. S gibt mitunner stattlische Exemplare mit eme enorme Ståmmunfång. Di Bääm hawwe e weit ausgebreidede Kron. Äldere Bääm sin in viele Fäll hohl.
Zewen
De Stadtejl Trier-Zewen setz'isch uss d'ehemalijen Villes Zewen, Ouwerkirch é ett Schwesterville Niederkirch z'sammen unn is ejnen de 19 Stadteele ou Tréier. Ou Zewen leewen circa 3900 Lait é liescht an 'ner Mosel.
Edelkastanie
Bliede
Di Kätzsche genånnde, geele Bliedeständ sin schmal un 20 bis 25 Zendimeder lang, ähnlisch wie Peifebutzer sehe se aus. Ende Juni Aafang Juli erscheine se. Um die Zeit sin dann viele Häng uf beide Seide vun da Rhoiewene, vor allem in eme bschdimmde Hehebereisch, vun de Keschdebliede geel gfärbt.
Zewen
De Geographisch Laje
Zewen is en Stadtejl d'onophängeger Stad Tréier é liescht unnefär siében Kilometer südwestlich vum Tréierer Stadzentrum; d'Grenz zuam Groussherzogtum Lëtzebuerg is ongefär acht Kilometer wech. Zewen liescht am südwestlechen Oafang vun de 15 km langen é loamit grèißten Tolwèidung vum zentralen Moseltoal, dejn sich oum Norde bej Schweich noch'moa voaèngt. D'Uertschaft op de Ville verlängert sech üwer'n Baachluf an Wold é zum Tejl landwirtschaftlich Häng bis zum Fut d'Alzenach (341,1 m üwer'm Merjesspigel) am Nordwesten an dem Olker Bierg (311,4 m üwer'm Mierjesspigel) am Südwesten. Enn kléjnen Zewenerbaach fließt duch d'Ville. Sejne Quelle is oun de Bierghäng, wen et Mühlental op drei Sajten schliejsen. Enn fließt an 'ner Mosel zu Ouwerkirch. En a-ed'Zewener Bild d'Ville fu Jahrcentais dominejt, mais wudd am Zentren d'Ville kanalisiert. Et 4,7 Hektar lar Naturschutzgebitt Kiesgrube liescht bei Ouwerkirch.
Edelkastanie
Bliede
Alle Bliedeschdänd wachse uf de neie, eujährische Trieb. Di Keschdebääm sin monözoisch, des heeßd, di männlische un di weiblische Bliede sin getrennt, hogge awwer uf m selwe Bååm. S gibt Bliedeständ wu nur männlische Bliede hawwe. Die wachse aus Blattachsle im mittlere Deil vum Trieb. Di zweegschleschtlische Bliedeständ hogge an de Spitze vun de Trieb. Selle Bliedeständ beschdehe am Grund aus weiblische un weider owwe aus männlische Bliede. Damit sisch en Baam net selwer beschdeibt, bliehe se nochenånner, verschiedene Bääm bliehe awwer versetzt zuenånner.
Intressand is, daß di Keschdebliede sowohl vum Wind, als aa vun Insekde beschdeibt werre kënne. Des weist druf hie, daß di Keschdebääm grad dabei sin, sisch vun are insekde- zu are windbesteibde Art zu entwickle. Bei druggenem Wedder ïwwerwiegt die Beschdeiwung dursch de Wind. Bei feischde Widderungsverhältnisse werre di Polle klebrischer un kënne besser vun Insekde ïwwertrare werre.
Frischde
Di Frischde hogge zu mehrere zåmme in are ajg stachlische Hill, ähnlisch wie en Iggl. Im Herbst kenne se gsåmmelt werre. Di reife braune Keschde kå ma reeschde odder in Salzwasser koche. Vorm Koche werd di Schal kreizweis eugschnidde, daß se net blatze.
Syschdematik
Di nägschde Verwåndte unner de euheimische Bääm sin di Eische, wu zur selwe Unnerfamilie ghere. Di Kaschdanjebääm sin net mit de Keschdebääm verwåndt, aa we ma des vun de hochdeitsche Nåme un vum Aussehe vun de Frischde her denke kënnt. Selle ghere zu are gånz ånnere Ordnung.
Bedeidung vun de Keschdebääm in da Låndschaft
Schun uf da Stadtååsischd vun Heidlbäjg vum Sebastian Münster vun ugfähr 1553 is am Hång vum Gaisbäjg owwerhalb vun da Stadt e Schdell mit de Worde „Castaneae Kestenbaüm“ bezeischend. Zu derre Zeit misse also dort schun viel Keschdebääm gsdånne soi. Äänzelne Keschdebääm ware so bedeidend, daß se ihre Schbure bis heit in Flurnåme hinnerlosse hawwe, wie zum Beisbiel da Hohle Keschdebååm am Saddel zwischem Kënischschduhl un em Auerhåhnekopf siedëschdlisch vun Heidlbäjg. Des Hambacher Schloß wärd aa Keschdeburg genånnt. Des Dorf Keschdeholz (Châtenois) im Elsaß hot soin Nåme vun de Keschdebääm un hot äner als Wabbe.
Äänzelne Keschdebääm kënne e hoches Alder un in enorme Schdåmmumfang erreische. Da äldschde Keschdebååm vun Deitschland, da „Dicke Keschdebaam“, steht in Dannefels (Dunnersbäjgkreis) im Ort mit eme Ståmmumfang vun 8,60 Meder. Soi Alder ligt gschätzt zwische 600 un 650 Johr.
Da Pälzer Keschdewesch is en Wanderwesch, wu vun Hääschde noch Neustadt an der WeinstraßeNaistadt 50 km weit durschs Keschegebiet fiehrt.
Kuntzig
Kuntzig (daitsch Künzig) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Kuntzig isch. Kuntzig gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Kuntzig gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Ober-Olm
Owwer-Olm (amtlisch Ober-Olm) iss ä glee Schdadt in de Näh vun Määnz im Londkrääs Määnz-Binge mid 4.320 Oiwuhner.
Laach
Owwer-Olm liechd siedlisch vun de Großschdadt Määnz in Rhoihesse. Nachbarord sinn Määnz-Layehof, Määnz-Finthe, Määnz-Lercheberg, Määnz-Bretzenem, Määnz-Marieborn, Klää-Windernem, Määnz-Eberschem, Nieda-Olm unn Essenem.
Sunschdiches
Said 1997 werd do die pennsylvanisch-daitsch Zaidung Hiwwe wie Driwwe rausgewwe.
Tiefenbach (Östringen)
Diefebach isch e Derfle im Kraichgau, wo said de em 1. Januar 1972 zu de Stadt Eschtringe gherd. Es isch e Woidorf und hot en Golfplatz.
Gschichd
Diefebach isch im Johr 1122 zum erschde Mol erwähnd worre. Lang isch s Dorf im Bsitz vom Riddastift und em frühere Kloschda Odene gwesst. 1344 het de Keenig d Landeshoheit an die von Sigginge verpfänded und mit em Friede von Lunéville im Johr 1803 isch Diefebach zu Bade komme. Erschd hot s Derfle zum Bezirksamd und dann zum Landgrais Sinse gheerd, awwa isch mit de Oigmaindung uf Eschtringe am 1. Januar 1972 zum Landgrais Brusl komme. De Landgrais isch awwer uf de 1. Januar 1973 ufgleesd worre und saidher gheerd Diefebach mit Eschtringe zum Landgrais Kallsruh.
Hindlingen
Hìndlìnge (franzesisch Hindlingen, daitsch Hindlingen) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Gschicht
Hìndlìnge isch im Johr 728 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Hìndlìnge isch. Hìndlìnge gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Hìndlìnge gheat zum Owerrhaialemannisch.
Vantoux (Moselle)
Vantoux (daitsch Wanten) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Vantoux isch. Vantoux gheat zum Kommunalvaband.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Eschau (Unterelsass)
Aschöi (franzesisch Eschau, daitsch Eschau) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Aschöi isch. Aschöi gheat zum Kommunalvaband.
Dangolsheim
Dàngelse (franzesisch Dangolsheim, daitsch Dangolsheim) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Eschau (Unterelsass)
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Aschöi gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Orschweiler
Orschwiller (franzesisch Orschwiller, daitsch Orschweiler) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Dangolsheim
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Orschweiler
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Dangolsheim
Verwaltung
vun Dàngelse isch. Dàngelse gheat zum Kommunalvaband.
Orschweiler
Verwaltung
vun Orschwiller isch. Orschwiller gheat zum Kommunalvaband.
Dangolsheim
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Dàngelse gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Orschweiler
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Richard Stallman
Richard Matthew Stallman (*16. März 1953 in Manhattan, New York City) iss en US-ameriganische Aggdiwischd fer fraie Sofdwär, Hägga unn Programmendwiggla- aa bekonnd unner de Inidsiale RMS odda de Schbidzname "St.Ignucius". Ea hots GNU-Brojeggd gschdaded unn hot dodemid de Weeg fer GNU/Linux geebned.
Ärwed
Stallman hot Õõfong vun de 70er im Al Lab (Abdäälung fer kinsdlischi Indelligenz) im Massachusetts Institute of Technology geschaffd. Stallman hot do zu ener Gemainschafd kehrd, die wu daß die Philosophie vum uubegrenzde Informadsionfluss verdrede hot. Noodem daß viele Firme ihrn Kwällkood nimmi effendlisch zur Verfiechung geschdelld, sonnern Lizenze verkaafd henn, hot Stallman des gonz rischdich als Oischrängung vun de Fraihaid empfunne unn hot die Lizenz GNU General Public License ins Leewe gerufe, die waidgehende Reschde iwwer ä Sofdwär garandierd. Stallman hot 1984 soin Tschob gekindischd, unn e ärschd Bedriebssyschdem brogrammierd, welles vollschdännisch aus fraia Sofdwär beschdehd.
Hait kridisierd ea die Open-Surs-Bewegung, wail daßse die Fraihaid vanochlässiche. Bai de Endwigglung vun Sofdwär schaffe die Open-Surs unn Fraie-Sofdwär-Bewechung awwa eng zamme.
Jost Gippert
thumb|Jost Gippert Jost Gippert  (* 12. März 1956 inn Winz-Niederwenigern, awai Hattingen) is e daitscher Schbrochwisseschafdler un Kaukasioloog, Brofessor fer Veglaischende Schbrochwisseschafd am Inschdiduud fer Empirischi Schbrochwisseschafd von de Johann Wolfgang Geede-Universidääd Frangford am Maa unn Audor.
Biographie
thumb|Bernard Outtier, Jost Gippert, Winfried Boeder 1972 hotter es Laipzisch-Gymnasium in Esse-Alteesse gepackt. Von 1972 bis 1977 hotter Verglaischende Schbrochwisseschafd, Indologie, Japanologie unn Sinologie an de Universidääde Marbursch unn Berlin (Fraii Universidääd) schdudiert. No em Studium hotter 1977 de Grad vomme Doktor der Philosophie mit enner Arwett iwwer die Syndax infinidivischer Bildunge inn de indogermanische Schbroche erworb. Von 1977 bis 1990 hotter unnerschiedlische Positione als Wisseschafdlischa odda aa Hochschulassistend unn Universidäädslekdor in Berlin, Wien unn Salzbursch inne gehott. Als Forschungsassisdend fer Orientalisdischi Compuderlinguischdik hotter sisch 1991 ann de Universidääd Bambeasch mit enner Arwitt iwwer die Iranische Lehnwerder im Armenische unn em Georgische habilidierd. Said 1994 lead Jost Gippert Veglaischende Schbrochwisseschafde ann de Johann Wolfang Geede-Universidääd. Said 1996 isser Auswäddisches Mitglied von de Akademie von de Wisseschafde zu Gelati (Georgie), said 2002 isser Mitglied von de Turfankommission unn said 2007 Mitglied von em Zentrum „Sprache“ von de Berlin-Brandeburgische Akademie von de Wissenschafde.
Sai Arwettsschwerpunkde sinn said sainer Berufung uff die Professur fer Verglaischende Schbrochwisseschafde an de Johann Wolfgang Geede-Universidääd Frankfuet / Main im Joor 1994 neewe de indogermanische Schbroche unn rer Geschischt unn aa von de allgemaine Schbrochtypologie zusetzlisch noch die Schbroche von em Kaukasusraum, denne inn de jingschde Zait unnerschiedlische indernationale Kooperationsprojekde unner sainer Laidung gewidmed wor sinn. Als Compuderlinguischd hadders Saan iwwer es TITUS-Projekd (Hadder aa ins Leewe geruuf), das uff die elekdronisch Äschließung texdualer Primärdaade inn de altiwwerlieferde indogermanische unn benachbadde Schbroche abzield. Sai Forschungsschweapungde sinn unner annerem Hisdorisch-Verglaischende Schbrochwissenschafd, Schbrochtypologie, Elekdronische Corpora, Muldimediale Schbrochdoggumentation, elekdronischi Handschrifdeanaliis. thumb|Jost Gippert, Batumi Universidääd, 2013
Digital Humanities
thumb|Palimbsesdforschung uffem Sinai
TITUS, ARMAZI, GNC unn LOEWE
Jost Gippert is Gründer unn Direkdor vomme Projekd TITUS (Thesaurus Indogermanischer Texd- und Schbrochmaderialie), das e vollschdännischi digidali Erfassung vomme textlische Iwwerlieferungsmaderial inn alde indogermanische Schbroche unn denne benachbarde Idiome erraische möscht (said 1987). 1999 initiierde er es Projekd ARMAZI (Kaukasische Schbrache unn Kuldure: Elekdronischi Doggumentation), welsches e döschgraifendii digidali Erfassung von alle Maderialie aus de kaukasische Schbroche abzield unn aus demm derwail es Projekd vomm Georgische Nationalkorbus hervorgang is. Said 2010 fiirt Jost Gippert de Schweapungd “Digital Humanities Hesse: Integrierdi Uffberaidung unn Ausweadung von textbasierde Corpora” imme Rahme von de “Landes-Offensiiv zue Endwicklung Wisseschafdlisch-egonomischer Exzellenz (LOEWE)” vomm Land Hesse (Gemainschafdsprojegd von de Universidääd Frankfuet zesamme mit de Teschnische Universidääd Dammstadd unn em Fraie Daitsche Hochschdift / Frankfueter Geede-Museum).