cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kfz-Kennzeichen (Deutschland)
mini|Hinnares deitsches Nummerschild aus-em Låndkreis Raschdatt (Bade-Wirddebäig) mini|hochkant=1.5|Kat vun de Audokennzeische in Deitschland noch de Kreise E Audonummer (åmdsschbrochlisch aa Kfz-Kennzeiche) is in Deitschland di åmdlische Kennzeischnung vun Krafdfaazeig un ihre Åhänger, nooch da Faazeig-Zulossungsverordnung (FZV), wu vun da Krafdfaazeig-Zulossungsschdell ausgewwe werd. E Audomnummer setzt sisch aus eme Unnerscheidungszeische (ään bis drei Buschdawe, zum Beischbiel RA fä Raschdatt) un da Erkennungsnummer (ään odder zwee Buschdawe un bis zu vier Ziffare, zum Beischbiel KL 8136) zamme.
Des Unnerscheidungszeische schdeht fä de Land- odder Schdadtkreis, odder awwer fä Organe vum Bund odder Land (unner annerem Landesregierunge, Landesbeherde wie in mansche Länner di Boilzei, Bunnesbolizei „BP“, Bunnes-Wasser- Schiffaadsschdroßeverwaldung „BW“, Teschnisches Hilfswerg „THW“, Bunneswehr „Y“, Diblomadisches Corps „CD“ un bevorreschdischde indernazionale Organisazione wie zum Beischbiel di NATO).
Veckring
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Veckring isch. Veckring gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Veckring gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Algolsheim
Àlgelse (franzesisch Algolsheim, daitsch Algolsheim) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum un zum Arrondissement.
Geografie
Àlgelse licht 33 km vun Mìlhüüse uf 193 m NN.
Gschicht
Àlgelse isch im 12. Jh. zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Àlgelse isch. Àlgelse gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Àlgelse gheat zum Owerrhaialemannisch.
Höheischweiler
Hehäschwiller (amtlich Höheischweiler) is e Ortsgemänd im Londkres Siedweschtpalz in de Palz. Sie gehert de Verbondsgemend Daleschwiller-Frösche o.
Geographie
Hehäschwiller lait uf de Sickinger Heh. Im Weschde befind sich Ninschwiller, im Nordoschde Petersbersch (Palz).
Klima
De Johresniederschlach betragt 937 mm. Die Niederschläch sin hoch. Sie laie im owere Vertel vun de in Daitschland erfasste Werte. An 81 % vun de Messschdatione vum Daitsche Wetterdienschd wern niedrischere Werte regischdriert. De trockenschde Monat is de April, die maischde Niederschläch falle im Dezember. Im Dezember falle 1,5 mol mehr Niederschläch wie im April. Die Niederschläch variiere kaum und sin glaichmäßich iwas Johr verdält. On nur 16 % vun de Messschdatione wern niedrischere johreszaitliche Schwonggunge regischdriert.
Gschicht
De Ort is vun Daleschwiller her bsiedelt. Die Ortsherrschaft hodde die Grafe vun Zweebricke. 1385 wurd Hehäschwiller on die Kurpalz verkaf. No de Londestailung is der Ort zu Palz-Zweebrigge gelongt.
Gemainderat
Der Gemainderat in Hehäschwiller besteht aus zwelf Ratsmitglieder, wu bai de Kommunalwahl am 7. Juni 2009 in äner Mehrhaitswahl gewählt worr is, und dem ehreamtliche Ortsbirjermeeschder als Vorsitzende.
Wabbe
Die Blasonierung vum Wabbe lautet: „Vun Schwarz un Gold gedailt, drin uf grienem Draiberg en rotbewehrter un -bezungter vun Gold un Rot gedailter Leb“.
Es is 1980 vun de Bezirksregierung Rhaihesse-Palz verliehe worr.
Dee Leb schdammt sowohl ausem Wabbe vun de Wittelsbacher als aa vun de Grafe vun Zweebrigge. Die wechselnde Farb symbolisiert die Zugherischkait zur Kurpalz un zu Zeebriggn. De Draiberg verwaist uf die Hehelag vum Ort.
Wertschaft un Infraschdruktur
Dojch Hehäschwiller verläft die L 471, welle aa zur A 62 fihrt.
Änzlnochwais
Kadegorie:Saa- un Weschdpälzische Orde
Kleinkarlbach
Kläkarlbach (amtlich Kleinkarlbach) is en Ort in de 1972 gebild Verbandsgemää Grienschdadd-Land im Landkreis Derkem in de Palz. Es hott 906 Oiwohner uff ner Fläsch vun 2,7 km², des ergibbd ä Oiwuhnerdischd vun 336 Oiwuhner/km². Der jetzische Ordsbirgamaischda iss Rainer Gierth vun de FWG.
Geografie
Kläkarlbach iss enn Woibauord im Nordweschde vun de Medropolregion Rhoi-Negga. Biss 1969 hot die Gemää zum Londkrais Frongedahl kehrd. Klääkarlbach lieschd am Oigong vum Laininga Tal am Eggbach.
Gschischd
Des erschdemol urkundlisch erwähnd worre iss Kläkarlbach im Johr 770. 873 hot de Ord zum Kloschder Murbach kehrd. 1309 iss er als Lehe an die Laininger gonge. Noch der fronzesische Revolution hot er zum Département du Mont-Tonnerre kehrd. 1813 biss 1816 iss Kläkarlbach unna eeschtraische Varwaldung geschdanne, bis es zum Rhoikrais unn Bayern kumme iss.
Relischione
2007 ware 52,9% vun de Oiwuhner evangelisch unn 23,8% kadolisch. De reschd hot zu ner onnere oda koiner Relischion kehrd.
Uhrweiler
Örwìller (franzesisch Uhrwiller, daitsch Uhrweiler) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Örwìller isch. Örwìller gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Örwìller gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Vernachlässigung der Wahrscheinlichkeit
Unnade Vanochlessischung vunde Waaschoinlischkaid (uff Englisch probability neglect) meendma, woann die Laid die Oidriddswaaschoinlischkaid vun glääne Riesike falsch oischedze dun. Endwedda werrense ignoriad odda awwa growb iwwaschezd.
Des koan voakumme, woann Laid irschendwie mit Gfiehl on ä Sach roagejen. Woanse Oangschd hawwen voa dem was kumme kend woanse sisch was voaschdelle dun, doann kummds ofd zu änna Iwwaschedzung dodvu, dasses passiere kend. Zusedslisch meenese doan, dassen Schudz a uubedingd needisch isch. Des fiad doann haifisch dodezu, dassma schedlische Mossnoame eagraife dud und domid a schedlische Folsche zu draache hodd.
Ä b’kondes Baischbiel isch die Ongschd voa Terroaoaschlesch. Des koann dodezu fiare, dass Laid nemme midm Fliescha raise dun, sondan midm Audo. Awwa fliesche hodd imma noch wenischa Riesiko als Audofahre.
Osenbach
Osebàch (franzesisch Osenbach, daitsch Osenbach) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Geografie
Osebàch licht 28 km vun Mìlhüüse uf 484 m NN.
Gschicht
Osebàch isch im Johr 1255 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Osebàch isch. Osebàch gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Osebàch gheat zum Owerrhaialemannisch.
Pfälzer Leberwurst
Die Pälzer Lewwerworschd is ä dradizionell in de Kurpalz un de Palz hergschdelldi Kochworschd aus zermahlänem Schwoineflesch, zermahläna Lewwer un zermahlänem Schbegg sowie Zwiwelle, Salz, Gewerze un Kraida, vun dännes wichdigschde de Marau is, där wu - näwwebai bemärgd - fär viel Pälzer Schbezialidäde tybisch un brächend is. Annersch als die mehrschde sunschdiche Lewwerwerschd - un gradso wie viel hausmacher Lewwerwerschd - isse grau, wail kä Pekelsalz verwend werd.
Allgemaines
Sie isch warm Deel vun de Pälzer Variand vun de Schlachdblad, werd awwer vor allem als Straichworschd uf Brod oda Bredche gfudderd. Ibliche Zudade sin Essichgurge un schafer Senf. De Senf hilfd sehr de Schbeggadeel guud zu verdaue. Im Summer sin Radiesle ä dipischi Bailach.
In de Palz hods frieher en Ring Pälzer Lewwerworschd un en Ring Grieweworschd (Blutworschd) baim Medzja fer Brodzaide (Zwischemahlzaide vun Handwerga, Bauawaida oda bai Feldabaide), awwer a fers Owendesse zu Kaffee gewe.
Velving
Velving (daitsch Welwingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Pfälzer Leberwurst
Allgemaines
Ä schnelles Esse z. B. am Samschdah war die annerschwo unbekannd Vebindung vun denne zwe ach Hausmacher genannde Werschd mit Pellgardoffle (Gequellde) oda Broodgardoffele (Gebredelde). Die Werschd sin kald zu de warme Gardoffele gesse wor. In naierer Zaid wern die Worschdsdiggle am End vum Broodprozess med erwärmd, wie ma es bai de Schlachdbladd vun jeher kennd.
Velving
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Pfälzer Leberwurst
Allgemaines
Während frieer bai hadda kerberlicher Ärwed ufm Feld, im Gade, im Wald, ufm Handwerkspladz oda baim Bau e feddi Zusammesedzung de Worschd besonders geliebd wor is, werd sie haid tendenziell mit wennicha Fedd hergschdelld. Ä iblichi Zusammesedzung in ennere guude regionale Medzjarai beschdeed z. B. aus 49% Schwoineflesch, 28% Schwoinelewwer, Schwaineschbegg, Zwiwwele, Kochsalz un Gewerze. Die echd Pälzer Lewwerworschd, drodz de grau Farb, hod also wesendlich mehr Lewweradeel als die maischde annere Leberwerschd, die ofd realisdischa „Inneraienworschd mit Spure vun Lewwer“ heße sollde. De hohe Lewwerandeel beschdeed ned bai mancher Konserv aus grooße Fleschfabrigge mitm Ufdruck „Pälzer Lewwerworschd“, so dass sich en Bligg ufs Edikedd lohnd.
Velving
Verwaltung
vun Velving isch. Velving gheat zum Kommunalvaband.
Pfälzer Leberwurst
Schutz noch EU-Rechd: die Diskussion
Beschdrewunge aus Rhoiland-Palz fer de Pfälzer Lewwerworschd bai de EU Namens- un Gebiedsschudz zu beadrache, sin uf erbidderden Prodeschd aus Bade-Wirddeberch gschdoße, wobai insbesonerre die Mannemer Flescherinnung druf beschdanne hod, dass ach in de Kurpalz diese Lewwerworschdvariande dradizionell hergsdelld werd. Nochdem die Pälzer Flescherinnung zunächsd bschlosse hod, das Vorhawe zurückzuschdelle (wail viele Handwergsbedriewe eh nur in ihrm Umfeld verkaafe un ned bundes- oda EU-waid liefere) wurde vun de Hoggener Cornelius GmbH im April 2006 ä Initiadiv zur Grindung vun em Verband zur Unnerschudzschdellung de Pälzer Lewwerworschd angekinichd. Die Hockenemer berufen sich druff, dass se midm Amd Haidlbärch vom 13. Jahrhunnnerd a ununderbroch bis 1803 de Herrschafd vun de Pfalzgrafe unnasdanne sin.
Velving
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Pfälzer Leberwurst
Worschdfabrigge in de Palz un de Kurpalz
Zusädzlich zu denne noch zahlraiche Handwergsbedriewe wird im Urschprungsgebied die Pälzer Lewwerworschd vun folgende durchgehend middelsdändische Worschdfabrigge hergeschdelld (2006):
Rezepd vun em handwergglich Metzja
Im Rahme vun de akduelle Diskussion iwwer die Unaschudzschdellung vun de Pfälzer Lewwerworschd als regionali Agrarschbezialidäd noch EU-Rechd hot de Wachenhaimer Metzjarmaischder Klaus Hambel de Regionalzaidung „Die Rheipalz“ sain Rezepd zur Verfiichung geschdelld wie's bai Hausschlachdunge g'machd werd.
Demnach werd far orichinal Pälzer Lewwerworschd verwend: 30 % Gewichdsadele Schwainelewwer, 25 % magerer Schwainebauch, 25 % fedde Schainewamme, 7,5 % Kobbflesch (Schwainebäggchen), 5 % Schwaineschulder, 5 % Flesch- un Kesselbrieh, 2,5 % Zwiwwel, als Gewerze Majoran, Peffer, Muschkadnuß, Koriander, Nelge, raines Schbaisesalz (kä Pekelsalz, also ke Natriumnidrad un ke Natriumnidrid).
Des Flesch werd angegard, die Lewwer werd roo dezugewe un mid denne Zwiwwele, denne Gewerze un dem Salz durch de Fleschwolf gedrehd. Die Masse werd in ringförmiche längliche Därm abgfilld un uf 80 Grad erhidzd. Aldernadiv werd es in Konservedose abgfilld un uf 100 Grad erhidzd. Sie sollde ned in Gläser abgfilld werre, um die Werschd un ihre Arome vun de zerschdörende Wirgung vum UV-Lichd zu schidze. Die Worschd is zum sofordiche Vezehr beschdimmd un solld bloos korz im Kihlschrank ufbewahrd werre. Die Dose sollden zur Schonung vum Aroma ach im Kiehlschrank bis max. 10 Grad ufbewahrd werre, un zwar ned mehr als e halwes Johr.
Viele Metzja vekafen ach noch Werschd nach de äldere feddere Rezepde, bai denen nur 15 % Lewwer un endschprechend mehr Fedd verwend werd. Haid hod sich ned nur de Gschmack un wesche de viel laichdere Arwaid es Bederfnis de feffärmere Produkde zugewand, es wern haid faschd nur noch magere Schwoine angebode. Früher dageche wolld ma mechlischd fedde Schwoine un liebde fedde Werschd. Die Zudade zu enerre echde Pälzer Lewwerworschd sin also glaich, aber die Andele variieren.
Hiwais
Dieser Ardikel isch in em Pälzisch gschriewwe, wis in Schbaya gered werd, also Vorderpälzisch. In annere Dele vun de Palz klingds viilaichd es bissel annersch.
Akira Kurosawa
miniatur|1953 miniatur|Des Grab vom Akira Kurosawa uf dem Friedhof vom Tempel [[An’yō-in]] miniatur|Plagat vom Raschomo
Steinhäuserwühlsee (Speyer)
De Schdäähaisawihlsee ischn ejemolische Baggasee in Schbaija. In Schbaija hodman awwa Bonnetweija kese unn hoddn schun long zum Bade bnuzd. Iwwa de Wesch "Am Rübsamenwühl" kummdma hie.
De Bsidza hodd noch bis 2012 Kies ausm See gwunne. De See isch ca. 135. ha groß unn ca. 12m dief unn isch middm Wammsee vabunne. Said 2008 ischa fa die Effenlischkaid g'effned unnisch jezd än Badesee midd änna Liescheewies, än Badeb'raisch middm flache Sondschdrond äm grieschisches Reschdoaroa unän Paagbladz.
Bitung
Bitung isch ä Schdadd im Noade vunde indonesischi Insl Sulawesi mid fasch 200.000 Oiwohna. Die Schdaddd hoddn Haafe fade Vakea un fade Tronspoad vun londweaddschafdlische Produgd. Wenische Kilomeda weg hoddsde Vulkon Tongkoko, wu s'ledschmol im Joa 1880 ausgebroche gewesd isch. Inde Nee isch die bai Taucha bekonndi Lembeh Strait, wu zwische Sulawesi unde Insl Lembeh lische dud.
Adminischdrazion
Die Schdadd isch in achd Bziag unnadeeld. Nochde Zeehlung vun 2010 hodds
Naduaresavaad
S'Naduaresavaad Tangkoko Batuangus isch ä Schdund Fahd weg vun Bitung. Do hodds donn zum Baischbiel de Sulawesi-Koboldmaki (Tarsius tarsier, frija Tarsius spectrum), ä Brimadeaad vunde Grubb vunde Koboldmakis.
Tauchgbied
S'Tauchgebied isch bekond fas sognondi „muck diving“, wuma om sondische Grund nochde fawebreschdische Unnawassleweweese gugge dud, zum Baischbiel noch Unnawassaschnegge, Faijafisch odda Onglafisch.
Böhl-Iggelheim
Beel-Igglem (odder Behl-Ischlm, Ischlm; amtlich Böhl-Iggelheim) is ä vabondsfraii Gemää im Rhoi-Palz-Kreis un liggd zwische Naischdadt, Derkem, Ludwichshafe un Schbaya, Beel im Norde un Igglem im Siede.
Haubdoinnahmequell is die Londwärdschafd, die mehrschde, wo ned dord schaffen, sin Pendler.
Zu de Gschid vunn dere Gemää:
Böhl-Iggelhaim (Rhain-Pfalz-Krais) is ä Wohngemää mit rund 11.000 Oiwohner unn iss 1969 mit de Verwaldungsreform aus de friehere Gemääne Böhl(Beel;Beehl) unn Iggelheim (Igglem) gebild worre, die wuu s erschde mol urkundlisch Erwähnt worre sinn im Johr 780 (Böhl als Buhilo) bzw. 991 (Iggelhaim als Ugelenhaim). Ä frieherie Besiedlung dursch die Reemer konn dursch zahlraiche Funde aus em erschde bis vierde Johrhunnert nochgewisse werre. Um es Johr 1100 hänn Beehl unn Igglem mit Haßloch die Würdd vun Raichsderfer kriggd unn bilden zusamme die Pfleg vunn de Vogtai Haßloch, die umittelbar em Kaiser unnerschdonne hott.
Im Johr 1460 iss um Beehl, Igglem unn Haßloch än schlimme Krieg zwische em Kurferschd vunn de Palz, Friedrich em Siegraichen, unn em Grafen vunn Lainingen ausgebroche. Dodebai sinn Beehl unn Igglem faschd gonz nerregebrennt. In Igglem iss nur die Kersch, die 991 schunn als Basilika erwähnt werd, als änzischer Stäbau am Weschdrond vumm Dorf erhalde. De Kurferschd als Sieger in dem Kampf war vunn do o fer 338 Johr allänischer Herr vunn de Pfleg Haßloch.
Die Dörfer erholden sisch allmählisch widder vunn denne Folge vumm Krieg unn Igglem hott känne 1595 sogar de "Zehnde" zurickkaafe.
Zweiter Weltkrieg
De Zwädde Wäldgriech ischde ledschd große Griech fer Oiropa, Deitschland un schlußendlisch aa fa die Palz gwest. In dem Griech sinn vum 20. Joahunnad alli wischdische Lenda betailischd gwesd. Weil der ned bloos mid Geweere un Kanone gfierd worre is, wiede Erschde Weltkriech, sinn viel Laid an de Front un inde Schdedt umkumme, wuma mid Bombe in Schutt un Asche geleschd kabd hod. Außerdem hawwen die Amis in Japon zwää Atombombe gezind, je äni uff Hiroshima un uff Nagasaki, wu donn viel Laid gschdorwe sinn.
Fußgönheim
Fußgennem (amtlich Fußgönheim) is e klääni Ortschaft in de Verbandsgemää Maxdorf im Rhoi-Palz-Krääs in Rhoilond-Palz, newwer Ludwichshafe gelesche, awwer schun viel älder als selwes. Bei Grawunge vun Archäologe in Fußgennem wurd Zeigs vun de Kelde unn Reemer gefunne. Unn de erschde Nochweis uff ennere Urkund stammt aus em Johr 893.
Zweiter Weltkrieg
Gschischd
Oogfange hods mitm Ogriff vunde Deitsche unnerm Hitler uff Pole. Die ham ohne vorher was ze saache odder zu schreiwe am 1. September 1939 ogriffe. Unn die Japona hawen die Amis in Pearl Harbor am 7. Dezember 1941 ogriffe un do hod dann die USA aach mit oigegriffe. Desweschee isses dann än Weldgriech worre un net bloos än oiropäische Griech.
Fußgönheim
Gschischd
Fußgennem isses erschdemol im Johr 893 innem Gidervazaischnis vun de Abdai Prim erwähnd worre. 900 bis 110 is hot Fußgennem em salische Kaisahaus gherd unn is denoo de Kurpalz iwwergewwe worre. Fußgennem is donn in en Owwerdorf unn Unnerdorf aigedaild worre uun an die Familie Falgeschdää unn Bolandr valehnd worre. De bolandische Bsidz hot mer schbäda an die Grafe vun Loininge vakaafd. De kurpälzische Hofkonzler Tillmann von Hallberg hot 1728 die Erbaaschbrisch vum Owwerdorf gekaafd, schbäda aa vum Unnerdorf, donn hot de Karl III. Philipp ihm hohaidlische Reschde iwwers Dorf iwwergewwe. 1740 hot de Konzler donn es Hallberjer Schloss erbaue losse unn de kadolische Glaawe in dem said de Reformadsion ludderische Ord aigfiehrd. Die Fronzose hawwe bai ihrer Erowerung vun de Palz aa die Herrschafd vun de Hallberjer beended.
Argumentum ad invidiam
S Argumentum ad invidiam (ladainisch fan „Appell onde Naid uff Jemond“) ischn redorische Gniff, än logische Fehlschluss, unnä Schoinagumend, wu jomond vasuchd, die Laid fa sisch unn soi Sischd zu g'winne, indema vorhondene Naid odda Aifasuchd, wuse fa de Geschna hawwen unn fiehlen, auszunudze dud. Des ischn Vasuch, die Laid emodzionel zu b'oiflusse, indema wesche Vorurdeel uffde Geschna, soi odda ihr Agumend in Missgredidd bringd. Beim Naid unnde Aifasuchd gehds dodrum, dass onnare ebbes hawwen, wasma selwa nedd hodd unn womas schun selwa nedd hawwe konn, donn gern seje deed, dasses die onnare a nedd hawwen.
Fußgönheim
Gschischd
Noom Abzuuch vun de Fronzose is de Ord an de Bayrische Rhoikrääs kumme, die haidisch Palz. 1886 is Fußgennem em Bezärgsåmd Luddwischshaafe zugedääld worre, welles noom zwädde Weltkriesch im Londkrääs Luddwischshaafe uffgonge is unn haid de Rhoi-Palz-Krääs is. Am 7. Juni 1969 is die BASF-Siedlung noo Maxdorf umgemäänded worre.
Bolidig
Die 20 Radsmidglieda vun Fußgennem sinn am 7. Juni 2009 gewähld worre, de Vorsidz is de Ordsbirgamaischda.
Argumentum ad invidiam
Form
De Druchschluss hodd die Form
Fußgönheim
Sejenswirdischkaide
Hait schdehd nochs Hallberjer Schloss, welles 1815 in Privadbesidz iwwergånge is unn saidem als Lade, Schain unn Laacha vawend werd. 1972 isses vun de kadolisch Kärschegemää erworbe unn uffwendisch renovierd worre. Die Schlosskärsch St.Jakobus Major is 1740/41 arischded worre.
Argumentum ad invidiam
Baischbiel
Tipische Baischbiel fa die Aad vun Agumend sinn
Fußgönheim
Sejenswirdischkaide
Die prodesdandisch Ludderkärsch is 1732/33 arischded worre. An sellem Schdåndord konn mer schun said 1253 ä Kärsch noowaise. De Torm is zamme midd de naie Fassad 1842 gebaud worre. Im Johr 1911 isses Kärschschiff ahehd worre.
In Fußgennem isses Grumbeermuseum dähäm.
Vakea
Nerdlisch vun Fußgennem liechd die Bunnesaudobåån 650 Derkem-Ludwischshafe. Dorsch die Rhoi-Haardtbåån (Derkem-Monnem), ä Schmalschburbåån, is de Ord said 1913 ans Schienenedz õõgschlosse. Fußgennem liechd im Tarifgebied vum Vakeasvabund Rhoi-Negga (VRN)
Bildung
Im Ord gebbds en Kinnergadde, ä Grundschul unn ä Bischerai.
Kloster Limburg
Fers Kloschder Limburg is am 12. Juli 1035 morschens um siwene vum Kaiser Konrad em zwädde de Grundschdoi geleed worn. Es waa nere kozi Sach, wail die Majschdääd schun middachs um äänse hod aach nuch misse de Schbayra Dum grinde. Dodefer hodda ärschdemol nunner gemißd ins Daal un die Isenach lang no Derkm un donn woidä dorsch die halb Vorderpalz bis no Schbaya. - Khalde hods ned, haid isses ner nuch ä Ruin.
Laache
D käzschde Weech donuff is, wann de vum Derkemer Bahnof (Tram) aus iwwer die Woischdroß ins Isenachdaal un do glai no de easchde (Reschds-)Korv lings dorsch de Wald denn aale Dräbbeweesch hochdabbsch, konnsch awwä a gonz begweem vun Seebach uffm Luidboldweesch mim Audo hoochfaan.
Gschichd
Im nainde Johrhunnerd hen die saalische Häzeech vun Woams do obbe uffm Lindbärsch ä Bursch gebaud, wo donn vun 1024 o zu närrm Kloschda umgebaud worn is. No däm, was die Derkmer uff ihrne iwwer die Limbursch gschriwwe hen, is die Grundschdoileeschung gaakää Grundschdoileeschung gewesd, sunnärn die Oiwaiung vun denne drai Aldääre vun därre draischiffich Kloschdabasilika. Zu därrä Zaid hen do sogaa die Raichsinsischnie vum Hailisch Reemisch Raisch vun de Daitsch Nadzion|hailsche reemische Raisch vun de daitsche Nation geleeje, die allerselwe, wo mer speeda nuch uffm Driefels uffghowwe hen. Mer warn hald (schun) damals de Middlpungd vun de Weld ;-). Wie die dänisch Keenschin gschdorwe is, wu em Kaiser Hainrisch III soi Fraa gwest waa, hon se eer iwwer die Albe gebrunge un in de Basilika beerdischd. Do laihd se haid nuch.
1367 hen die Laininger Griesch gemachd geje die die Fäsdbischöf vun Määnz, Wombs un Schbayr un hen do aachs Kloschdä schdaak bschädichd, es is awwee widdee uffgebaad worn.
In de Mid vum 15. Joahunnerd hodde Abd ä Maagdoddnung fer Derkem gschriwwe un domid aus dem Maagd ä effendlischi Kerwe gemachd. Dodraus is donn de Worschdmaagd geworn.
Oofangs vum 16. Joahunnäd henn sich im Londshuuda Ärbfolschgriesch die pälzische Druppe am Inn geschlaache, weernd em Kuurfärschd soi Nachbarn soi Gebied vawiesd hen. Dobai hen die Laininger aachs Kloschder abgebrennd bis uff die Grundmaure. Saidämm isses ä Ruin uns is als Schdääbruch genuzd worn.
Haid
Derkem hod die Ruin 1843 gekaafd un said 1925 gsichad. Wan kää Väoschdaldunge sin, hoschde fraie Zugong. In de frijern Sagrischdai is ä Wäddschafd und vun Mai bis Ogdoba werd in de Ruin Deada gschbield.
Béchy
Béchy (daitsch Bechingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Laneuveville-en-Saulnois
Laneuveville-en-Saulnois (daitsch Neuheim in Lothringen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Béchy
Verwaltung
vun Béchy isch. Béchy gheat zum Kommunalvaband.
Laneuveville-en-Saulnois
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Béchy
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Béchy gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Laneuveville-en-Saulnois
Verwaltung
vun Laneuveville-en-Saulnois isch. Laneuveville-en-Saulnois gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Laneuveville-en-Saulnois gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Ostheim (Oberelsass)
Ooschte (franzesisch Ostheim, daitsch Ostheim) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Geografie
Ooschte licht 46 km vun Mìlhüüse uf 268 m NN.
Gschicht
Ooschte isch im Johr 785 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Ooschte isch. Ooschte gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Ooschte gheat zum Owerrhaialemannisch.
Ottonville
Ottonville (daitsch Ottendorf) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Ottonville isch. Ottonville gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Ottonville gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Apple iOS
Apple iOS is a Betriebssyschdem ufm iPhone, iPad und iPod Touch vun Apple. Es is urspringlisch e mol fir des ärschde iPhone entwiggelt worre. Es wurd Anfang 2007 de Öffentlichkeit vorgestellt un wurd ärschdmalisch im Summer vum gleische Johr ufm ärschde iPhone oigsetzt. Wie's Pãdã uffm Desktopreschna OS X basierd ah iOS uff UNIX. S Bsunnarä is der Apple App Store ä stark oigschrängdi Bakeedvawaldung, mid därre ma Endnutzabrogramme inschdalliere konn. S waa die ärschd Bakeedvawaldung, wo populär gworrä is, wesweesche viel Laid ah määne dass Apple s Konzept erfunne hädd. Des is awa ned woah: Bakeedvawaldunge gibts bai GNU/Linux schun länga.
Dieffenbach im Tal
Diefebach (franzesisch Dieffenbach-au-Val, daitsch Dieffenbach) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Ordsnååme
De Nååme vum Ord hot sisch im Lauf vun de Johrhunnerde braggdisch går nedd geännerd. Mer find Dieffenbach im Johr 1336, 1336, 1359, 1369, zwischezaidlisch Tifenbas (1690). Bald isses Ååhängsel au-Val aigfiehrd, um vum Ord Dieffenbach-lès-Wœrth unnerschaide zu könne. Dass de germånische Nååme "Diefebach" middm fronzesische "au-Val" kombinierd worre is, bewaisd en Kondaggd zwische de germånische unn fronzesische Kuldurraum.
Gschischd
De Ord isses erschdemol 1336 schrifdlisch aawähnd worre, awwa die Grindungszaid vum Ord liechd im Uuklare. Zuerschd hot de Ord zur Herrschafd vun Frongeburg gherd, hot awwa im Lauf vun de Johrhunnerd de Besidzer gweggseld. De Graf Siegebert IV hot in de Näh schbäda en Schloss gebaud. Schloss unn Ord sinn schbäda dorsch Hairad in de Besidz vun de Grafe vun Öddinge kumme.
Kabell vun Nazareth
Im Johr 1970 iwwerm Dorf erbaud worre.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Diefebach gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Féy
Féy (daitsch Busch i. Lothr.) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Féy isch. Féy gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Féy gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Ottweiler (Unterelsass)
Otwiller (franzesisch Ottwiller, daitsch Ottweiler) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Otwiller isch. Otwiller gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Otwiller gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Laneuveville-lès-Lorquin
Laneuveville-lès-Lorquin (daitsch Neuendorf bei Lörchingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Laneuveville-lès-Lorquin isch. Laneuveville-lès-Lorquin gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Laneuveville-lès-Lorquin gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Urbeis
Urbeis (elsässisch Urwais, daitsch Urbeis) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Dieffenbach bei Wörth
Diefebàch (franzesisch Dieffenbach-lès-Wœrth, daitsch Dieffenbach) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Urbeis
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Dieffenbach bei Wörth
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Urbeis
Verwaltung
vun Urbeis isch. Urbeis gheat zum Kommunalvaband.
Dieffenbach bei Wörth
Verwaltung
vun Diefebàch isch. Diefebàch gheat zum Kommunalvaband.
Urbeis
Dialekt
De romanisch Dialekt vun Urbeis gheat zum Welche un domit zum Lorrain.
Dieffenbach bei Wörth
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Diefebàch gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Urbeis
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Wünheim
Wüene (franzesisch Wuenheim, daitsch Wünheim) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Geografie
Wüene licht 17 km vun Mìlhüüse uf 311 m NN.
Gschicht
Wüene isch im Johr 1210 zum easchte Mol gnennt worre.
Verwaltung
vun Wüene isch. Wüene gheat zum Kommunalvaband.
Kurfürst
Die Kuafärschde sin die Wahlmänna vum Kenisch gwesd.
Vurgschichd
Schun said Oddo m Grooße hen sisch die Keenisch un Kaisa im Hailige Reemische Raich uf ihrn Raichskersch gschdidzd un uff ihrn Färschdbischef. Die drai Wischdigsde devun - die drai Färschd-Erzbischef vum Määnz, Kölle un Dria - hen aach bai de Keenichswahle midgwääld, zamme midn paa annern heechsde Roichsfärschde. Imma middebai waan die Palzgrafe bai Rhoi (mer ware hald schun gonz schee wischdisch!) un die Herzeech vun Sagse. Die hen donn aach middm Maggraf vun Brandebursch de Rhensa Kuav#roi uffgmachd und dodebai feschdgschdelld, doßm Babst soi Zuschdimmung zua Wahl gaanäd needisch wäa - ijane Meahaid dääd gniesche.
Die "Golden Bull"
Anno 1356 hoddon schließlisch de Karl IV die Modalideede vun de Keenischswahl nai gereschld un in die Hond vun siwwe Kuafärschde gleehd:
Viernheim
Verne (amtlich Viernheim) is ä Schdadt am Rand vun de alde Kurpalz, die jetzert im Siedweschde vunn Hesse ligge dut. Bis noch Haidlbärg sinns knabb 20 km noch Siedoschde unn bis noch Mannem sinns net ämol 5 km noch Weschde.
Kurfürst
Die "Golden Bull"
un
Viernheim
Gschischd
Verne is des erschde Mol im Johr 777 in ennere Urkund vum Kloschder in Lorsch erwäänd worre. Urschbringlisch isses en Keenigshof vunn de Karolinga gewest. Im 12. Jahrhunnert isses donn in de Besitz vum Kolschdder Lorsch gekumme, unn ab 1308 hot es dann dem Erzbischof vun Määnz gheert. Vun 1533 bis nooch em End vum draissischjährische Krieg hot Verne dann zu de Kurpalz gheert, donoch henns widda die Määnzer gekriegt. Seit 1803 geheert Verne dann zu Hesse, wo mer de Schdadt dann 1948 die Schdadtresch gewwe hot.
Kurfürst
Schbeeda
So hen dann die siwwe Kuafärschde - ab em 17. Jh. naine, die Häzeesch vun Bayan un vun Braunschwaisch-Lienebursch sin nuch dezukumme - de Keenisch zu "chure" gehed un es is gonzungaa worschd, obner des jezad midenem "kire" iwwasedze duun oddee mid "wääle".
Des hod donn ghalde bis zum End vum Roisch, bis 1806 noom Naboleon sai Greenungsschau de Karl II soi Grohn am 6. 8. 1806 abglehd un dodemid es HRR beend hod.
Pferd
De Gaul (Equus ferus caballus) is e domestizierdes Viech aus de Ordnung vun de Unpaarhufer. Er is außerm Przewalskiviech (Equus ferus przewalski), mit demer barrierefrei kreizbar is, die äänsiche üwwerlewende Unnerart vum Wildgaul (Equus ferus). De Gaul stammt awwer nit nur vun dem ab, awwer nach ennere Theorie is de Gaul de Nachfahr vun vier Urtype, in die Tarpane un Przewalskis ingefloss sin. Das sin es Nordpony (näggschder Verwander:Exmoorpony), es Tundrepony (n. V.:Przwalskigaul), de Ramskoppgaul (n. V. Sorraia) un de Steppegaul (n. V. Kaspisches Pony). Weiße Abzeiche wie Blässe unsoweider sin Domestikationsmerkmale, wo uff Inzucht basieren.
Verbastardierunge mit annere Equus-Arde
Mischlinge zwische Gaul un Esel orre Gaul un Zebras kummen vor, sin awwer in de Reeschel unfruchtbar. Ausnahme kummen bei de Muli (Gaul x Esel) nur bei manche Weibcher vor, wo sich mit de Elderearde vermische kennen.
Pälzer Gaul
In de Palz hämmer nadierlisch ä eicheni Rass: De Palz-Adenner. Der schwere Ackergaul (Kaldbluud) is noch in de Neunzehhunnertfuchzicher Johre im Wald, im Transportgewerwe un im Wingert die wichdigschd Aweidskrafd gewese. In de nainzischer Johr war-er vum Aussterwe bedrohd. Awwer dursch angaschierde Zischder hotter wohl widder e Zukunfd.
Syschdematik
Weil das Teschtprojekt hier noch key Taxobox zein kann, is de Inhalt inneme eischne Absatz gezeit. Wann eyner weys, wie mer so ebbes a im Teschtprojekt darstelle kann, dann sollers mo probiere.
Oudrenne
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Oudrenne isch Bernard Guirkinger. Oudrenne gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Oudrenne gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Vergaville
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Vergaville isch. Vergaville gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Vergaville gheat zum Lorrain.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Behren-lès-Forbach
Behren-lès-Forbach (daitsch Behren) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Pfälzischer Bauernkrieg
De pälzisch Baurekriech isch Dääl vum allgmääne daitsche Baurekriech am Mittel- un Owerrhai gwest. De Ufstand im pälzische Kurfirschtetum un sainer Umgewung hot vun April bis Juni 1525 stattgfunne.
Behren-lès-Forbach
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Pfälzischer Bauernkrieg
Qwelle
Sachgrubb:Gschichd
Behren-lès-Forbach
Verwaltung
vun Behren-lès-Forbach isch. Behren-lès-Forbach gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Behren-lès-Forbach gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Petersbach (Unterelsass)
Peterschbàch (franzesisch Petersbach, daitsch Petersbach) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Peterschbàch isch. Peterschbàch gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Peterschbàch gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Langatte
Langatte (daitsch: Langd) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Vernéville
Vernéville (daitsch Wernheim) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Langatte
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Vernéville
Verwaltung
vun Vernéville isch. Vernéville gheat zum Kommunalvaband.
Neckarau
Neggara [ ] is n Schdadtbezirk und ein Schdadddääl vun Mannem im Rhoi-Negga-Draiegg. Außa Neggara selbschd keehre noch die Schdadddääl Almehoof unn 's Niedafeld zum Schdaddbezirk.
Stadtbezirk
Der Stadtbezirk Neggara liggd im Siidweschde vun Mannem direkt am Rhoi. grenzene due die Schdaddbezirke Lindehoof, Naioschde/Naihermse unn die Rheinau. Auf der gege.iwwaliegende Said vum Rhoi liggd Ludwichshaafe und Altrip.
Schdaddääl
Der Schdadddääl Neggara wäd im Norde vun d Rottfeldschdrooß begrenzt, wo die Grenz zum Almehoof is. Im Nordoschde erstreckt sich d Schdadddääl bis zur Ludwigshafener Schdrooß, wo die Grenz zu Naihermse is. Im Siidoschde grenzt Mannem ans Caschderfeld. Im Siide grenzt der Schdadddääl Neggara an die Gemää Altrip. Die Grenz is in dem Fall de Rhoi, wo a mit ere am GKM gelegene Fähr iwwaqueert wärre konn. Durch die Rheigoldschdrooß ist Neggara in nordnordweschdlicher Rischtung vum Niedafeld getrennt. In weschdlischa Rischdung geht Neggara bis in de Waldpark kozz vorm Niedafeld Schdrandbaad.
Noochwais
Sachgrubb:Schdadtbezärk unn -dääl vun Mannem
Bellange (Moselle)
Bellange (daitsch Böllingen) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Vernéville
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Vernéville gheat zum Lorrain.
Bellange (Moselle)
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Filstroff
Filstroff (daitsch Filsdorf) ìsch e franzesische Gemää im Département Moselle in de Rechion Grand Est (bis 2015 Rechion Lothringe).
Bellange (Moselle)
Verwaltung
vun Bellange isch. Bellange gheat zum Kommunalvaband.
Langatte
Verwaltung
vun Langatte isch. Langatte gheat zum Kommunalvaband.
Filstroff
Verwaltung
vun Filstroff isch. Filstroff gheat zum Kommunalvaband.
Bellange (Moselle)
Dialekt
De draditionell Dialekt (Patois) vun Bellange gheat zum Lorrain.
Filstroff
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Filstroff gheat zum Moselfränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Bellange (Moselle)
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Langatte
Dialekt
De lothringisch Dialekt vun Langatte gheat zum Rhaifränkisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Moselle)
Status-quo-Verzerrung
Unnade Schdadus-Qwo-Vazerrung meendma, woann die Laid iwwadriwwa hawwe wolln, dasses alles so blaiwe dud, wies schun isch. Des Vahalde wead inde Bolidigg- unde Weadschafdswisseschafde unnasuchd. In Vasuch hawwen Daniel Kahneman, Richard Thaler unn Jack Knetsch den Effegd nochwaise kenne. Die fieren des dodruff zurigg, dass die Laid Oangschd voa Valuschde hawwen unn oan dem hängen wasse schun hawwen, de sog'noande Bsidzdumseffeggd.
Inde Palz hoddma dodezu a gsachd „Wasde Bauwa nedd kennd, frissda nedd“.
Charmois (Territoire de Belfort)
Charmois isch e franzesische Gemää im Département Territoire de Belfort in de Rechion Bourgogne-Franche-Comté (bis 2015 Rechion Franche-Comté).
Gschicht
S Gebiet um Charmois hot im Mittelalta de Herre vun Montbéliard gheat un isch im 14. Johrhunnat an d Habsburger kumme. Zamme mit em Sundgau isch s mit em Weschtfälische Friere 1648 franzesisch worre. Said 1793 hot s zum Département Haut-Rhin gheat, isch awa 1871 als Dääl vum Territoire de Belfort im Gechesatz zum iwriche Elsass bai Frankraich gebliwwe.
Vawaltung
vun Charmois isch. Charmois gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De traditionell Dialekt vun Charmois gheat zum Franc-Comtois.
Fußnote
Sachgrubb:Ortschafte (Territoire de Belfort)
Aufstand der Herero und Nama
De Uffschdong vunde Herero und Nama' ischn Griesch inde Konolie vunde Drubbe vum Daidsche Kaisaraisch unde Velga vunde Herero unn Nama in Daidsch-Siedweschdafriga (em haidische Namibia) inde Joa 1904 bis 1908 gwesd. Inde Folsch ischde Griesch innen Velgamoad duasch die domolisch daidsch Kolonialmachd gmind, unn wu haid als de easch Velgamoad vum 20. Jaahunnad gild.
Haidischi Posizionje
De Ganozid isch duasch die Vaoinde Nazione midde vun 1948 bschlossene Konwenzion iwwa die Vahiedung unn Bschdrofung vum Velgamoad als Völkermord oeakonnd. Die Daitschlond bschraided awwa, dasses sisch dobai ummen Velgamoad kondld hodd unn lehnd Foadarunge faen Schadeeasadz ab.
Oam 10. Juli 2015 hodds daidsche Ausweadische Oamd awwa die Gschenis zum easchdemol a als Velgamoad bzaischned.
Urmatt
Ürmott (franzesisch Urmatt, daitsch Urmatt) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Rechion Elsass.
D Gemää gheat zum im Arrondissement.
Verwaltung
vun Ürmott isch. Ürmott gheat zum Kommunalvaband.
Dialekt
De elsässisch Dialekt vun Ürmott gheat zum Owerrhaialemannisch.
Fußnote
Sachgrubb:Ort (Bas-Rhin)
Ketsch
Ketsch iss e Gemeind im Rhoi-Negger-Krais in Bade-Wirddebärsch unn liegd domid in de Kurpalz. De Ord hot nohzu 12.800 Oiwuhner unn zur Gemeind keert außa Ketsch keen annere Ord meer. De jetzische Birgamaischda iss de bardeilose Jürgen Kappenstein. Ketsch hot ä Pardnaschafd middäm fronzäsischä Ord Trélazé.
Laach
Ketsch liechd im nordesdlische Bade-Wirddebärsch, siedlisch vun Brihl, nerdlisch vunn Hoggene un weschdlisch vunn Schwedsingä. Weschdlisch vunn Ketsch liegd der Aldrhoi unn die Ketscha Rhoiinsel, die aa zu Ketsch kehrd. Die näkschte Großschdädt sinn Monnem, ugfähr 18 km weg unn Haidlberg, ugfähr 14 km weg vun Ketsch.
Nadurraum
Ketsch liechd esdlisch vum Rhoi in de Rhoiewene. Die Rända vun de Rhoiinsel wesdlisch is midd Flussaue bewaggse, die Rhoiinsel selwa im Große unn Gonze bewalded, viele Wildwutze leewe do. Die Rhoiinsel selwa is dorsch em Tulla soi Rhoibegradischung endschdonne, bai de Vabinnung vun de ehemolische Halbinsel fließd hait de Rhoi, vum Badena Feschdlond werd se dorsch de Aldrhoi gedrennd, en erhalde gebliwwene Wassaarm. Hait schdehd die Insel unner Nadurschudz Esdlisch vun Ketsch liechd de Ketscha Wald, nerdlisch unn siedlisch haabdsäschlisch Ägga unnn Felda vun de Baure.
1896 is Ketsch die Fläsch vum ehemolisch Kall-Luddwisch-See zugschlaache unn 1990 unner Nadurschudz gschdelld worre, do sie en Biotop fer vum Ausschderwe bedrohde Tier- unn Plonzearde darschdelle dudd. Vum resdlische Gemoindegebied werd des Gebied dorsch di Kraischbach gedrennd, welli vum Kraischgau kummend es Ketscha Gebied dorschfließd unn do aa in de Rhoi minded.
Die Ketscha Gemargung is 1652 Heggdar groß. Devuu endfalle 25,5% uff Siedlungs- unn Vakeasfläsch, en Driddl uff londwärdschafdlisch genudzdi Fläsch, 12,7% uff Wassafläsche unn 26,9% uff Waldfläsch.
Gschischt
Erwähnd worde iss Ketsch des erschdemol inna Urkund im Joah 1150 unn hot dem Bischuf vunn Schbaya köhrt. Beriemt gworde iss der Ketscha Birgamaischda Enderle, dea sich gege de Kurfärschd Ottheinrich gwehrt hot, weller mid sene Perde die Ketscha Felda zerdrombeld hot. Im 17. Joarhunnad iss Ketsch im Dreßischjährische Kriech unn im Pälzische Erbfolgekriech zerschtert worde. Im Johr 1803 iss Ketsch, wege dea Säkularisierung, su Bade kumme. Vunn 1910 biss 1938 hots inn Ketsch ä Schtroßeboon gäwwä. 1915 iss Ketsch ons Schtrom- unn Dringwassanedds ogschlosse worde. Die KPD iss die schtärkscht Pardei inn de Woimarer Rebublig inn Ketsch gwesst, biss die Nazis nochm Kampf midde Kommunischdä die Mocht iwwernumme hewwe. 1973 iss Ketsch vum Låndgrais Mannem, wu uffgeleest worre iss, summ Rhoi-Negga-Grais kumme.
Relischione
1249 is die erschd Parrai in Ketsch erwähnd worre. Do Ketsch johrhunnerdelong zum Schbayra Dumkabidel gherd hot, is aa die iwwerwiegende Mehrhaid reemisch-kadolisch. Noch im Johr 1960 sinn 80% vun de Ketscha Kadolike gwessd. Die Ketscha Kadoligge ghere zur St.Sebastian-Gemää, die wiederum gherd zum Dekanad Wissloch unn zum Erzbischdum Fraibursch.
Do so wennische Prodeschdande in Ketsch gelebbd henn, hawwe die im 19. Johrhunnerd noch zur Brihler Parrai gherd. Die erschd evangelisch Gemaind is 1938 gegrindt worre, 1956 hot se ihr aigini Kärsch grigt. Die Parrai is 1968 selbschdännisch worre unn gherd hait zum Kärschebezärg Siedlische Kurpalz vun de Evangelische Lonneskärsch in Bade.
Saidem 17. Johrhunnerd sinn Judde im Ord nochwääsbar. Zur Jiidische Gemää in Ketsch henn aa die Judde vun Brihl gherd. 1825 henn 24 Judde im Ord gelebd, des ware 3,6% vun domols 670 Oiwuhner. Im Johr 1853 henn 44 Judde in Ketsch gelebd, saidem is die Zahl gsungge, bis 1933 ner noch draizäh Judde do ware. Seks vun ihne sinn de Vafolgung zum Obfa gfalle unn die Synagog is in de Raischspogromnachd zerschderd worre.
Gämaindärad
De Gämainderad in Ketsch hot 22 Sidz un werd in diregda Wahl gäwähld. Die jetzischä Verdailung vun de Sidz unn die Ergebnissä vun de Kommunalwahl 2009 uff dere Tabäll:
Birgamaischda
Im Wabbe vunn Ketsch isch lings der Enderle, weller en Birgamaischda in Ketsch gwesst iss. De jetzischä Birgamaischda vun Ketsch, de bardailose Jürgen Kappenstein, iss said 2006 im Amd. Ä Lischd vun de bishärischä Birgamaischda:
Jugändgämainderad
Dä lädschd Jugändgemaindärad is 2008 gäwähld worre. 2010 wolldä sä noch än wählä, wolld sisch awwa faschd kääna uffschdelle lossä.
Wabbe
Die Blasonierung vum Ketscha Wabbe: Im Silwa unn Blau gschbaldene Schild vorn de griingekläädede Enderle vun Ketsch mid griienem Federhud, rodm Koller unn Gärdl, umghängda roda Leddertasch unn schwaddse Schdulbeschdiefel, in de Händ ä Aggsd midd rodem Schdiel, kwer haldend; hinne en goldene Winggel (Triangel), aus dem soim Schaidl en goldnes Endraudekraiz waggse dudd, beglaided vun seksschdrahlische Schdern (1:2:1).
De Enderle is im 16. Johrhunnerd in Birgamaischda in Ketsch gewessd unn es gebbd aa ä Sag vun dem (siehe Enderlesag). Es Kraiz gehd uff e Siegl vun 1715 zerick. Es vum Generallondesarschiv ausgeschaffde Wabbe hot aa so ausgsehe, die Farwe ware schbayarisch Silwer unn Blau. 1957 hot Ketsch uff Wunsch vun de Gemäände en Wabbe mim Enderle valiehe griehd, said dem Johr gebbds aa die blau-gelwene Ketscha Flagg, wo vun monsche Haiser nunnerhängd odda gar an em Fahnemaschd befäsdischd is.
Kuldur unn Sehenswirdischkaide
Ketsch liechd an de Bertha Benz Memorial Route, wu frieher die Bertha Benz unn ihre Sehn mim erschde Audo vun ihrm Monn rumgefahre sinn. Uff derre Schdregg lieche viele Sehenswirdichkaide. Gegeiwwer vum Margdbladz uff eena Vakeainsel is ä Schdatur vunnem Korbfleschda. Es Korbfleschde is in Ketsch frieher en wischdische Wärdschafdszweig gewessd.
Die kadolisch Kärsch St.Sebastian is 1905 vun Johannes Schroth im neuromanische Schdil erbaud worre unn gild als wischdigschd Sehenswirdischkaid in de Gemnää, is derre ihrn Turm jo im gonze Ord unn driwwer hianus sischdbar. Die Kärsch is die Nachfolgerin vun de 1787 oigwaihde St.Sebastianskärsch.
Said 2007 is im alde Wasswerk en Häämatmuseum unnergebrochd.
Fraizaid
1973 hot in Ketsch es Fraibad geeffned unn is 2003 renovierd unn modernisierd worre: Es Begge midd Wellebad, sowie es Schwimm- unn Schbringabegge sinn modernisierd unn ä 50 Meder longi Wassarudsch inschdallierd worre. Es 1967 ereffnede Hallebad is in de Wintersaison 2007/08 renovierd worre unn es Fließebegge dorsch en Edelschdahlbegge ersedzd worre. Siedlisch vun Ketsch liechd de Anglersee unn de Hohwiesesee, welle dorsch Ausbaggarung in de 50er Johr endschdonne sinn. De Hohwiesesee is en Badesee unn es lieche ainische Feriehaiser an dem soi Ufer. An dem See find aa jeds Johr es Fischer-Schdesche schdadd.
Es gebbd zwee Onglavaroi: De ASV Ketsch unn de Schbordfischaclub Ketsch. Angle konn mer außer am Onglasee aa am Aldrhoi.
Schbord
Die erschd Frauemonnschafd vum TSG Ketsch schbield in de zwedde Hondball-Bunnesliga. Ringa vum KSV Ketsch schbiele in de Regionalliga BW. Die erschde Herremonnschafd vum Spvgg Ketsch schbield in de Londesliga.
Wärdschafd unn Infraschdruggdur
miniatur|Duwakernd in Ketsch (Auguschd 2011) In Ketsch werd ä grooßi Meng on Schbargl õõgebaud unn hot Schwedzinge de Nååme "Schbarglschdadt" oigebrachd, wail Ketscha Schbargl uuvaschämdawais als "Schwedzinga Schbargl" verkaaft werd. Frieher war de Duwakõõbau in Ketsch waid vabraid unn es hot ä duwakvaarwaidende Fabrigg gewwe. Ä Regionalgsellschafd, ä Kaffeeröschderai unn en Lager vun ALDI Süd hawwe in Ketsch ihr Häämat. In Ketsch befind sisch zudem aa en BorgWarner-Werk.
Vakea
Ketsch hot Oschliss an die A 6 im Oschde unn die A 61 im Siede. Vun 1912 bis 1968 hots ä Aisebahnschdreck vun Ketsch iwwer Brihl noch Mannem gewwe, die hot sisch awwa weegem schdarg õõschdaigende Audovakea nimmi gelohnd. De ÖPNV dudd hait de BRN midde Linie Brihl-Mannem, Schwetzinge-Haidlberg unn Hoggene-Schbaya. Ketsch kehrd zum Tarifgebied vum VRN.
Bildung
In Ketsch gebds ä Grundschul unn mid der Neurottschule ä Grund- unn Haubdschul. Die Marion-Dönhoff-Realschule befind sisch siedlisch vun Briehl. Onnere waidabildende Schule in der Näh gebds in Hoggene unn Schwetzinge. Ketsch hot ä Biescherai.
Feschde
Des alljährlisch in Ketsch zäh Daag lang bis zum zwedde Sunndag im Auguschd schdaddfindende Backfischfeschd iss mid 350.000 Bsucher des greeschde Feschd in Nordbade.
Ihrn Unåme faiare di Ketscher mid em Hewwlfeschd am Pingschtwocheend. Di Kerwe is immer am dridde Sunndag im Okdower.
Sunschdiches
Ä "Ketsch" hääßd mär aach ä schradseejlgedaagldes Schiff, wu soi Besan klänna wie de Großmaschd un voam Ruda schdeje hod.
Ottmarsheim (Oberelsass)
Ottmersche (franzesisch Ottmarsheim, daitsch Ottmarsheim) isch e franzesische Gemää im Département Haut-Rhin (Owwaelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass).
Geografie
Ottmersche licht 14 km vun Mìlhüüse uf 391 m NN.