cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mamuntukan a nangan
Deng batuin neng bengi
King Mauling Hemisphere, apansinan da reng bengi-benging magumasid king mismung babo ning lugal a bandaking tutung pole a kikimut lang padurut-durut deng batuin a makalto (ing tutu, ing magumasid ing dudurut). Maging taganang halata iti kapamilatan ning pamangamit king long exposure photography, nung i-lock ya ing shutter keraklan king misnang dalumdum nang dake ning benging alang bulan. Pakit no ning makuang letratu deng dakal a arc (dake da reng perpectung mabilug) nung nu ya maliaring acarcula ing eksaktung sentru. Eksaktu neng katulid ning tutu (salungat king magneticu o pangbatubalaning) pole. Tutu murin iti king pangulung hemisphere, at maliari yang gamitan ba yang patutuan nung ustu ya itang miturung Polaris, a luntong e kikimut). Maliari yang lon ing epectung iti king metung a letratung me-expose kilub ning walung oras: photograph
Inertial navigation
Aniang wakas ning kalabing-siam a dilanua o siglu, ba nang e kailangang manaya king masanting a panaun neng bengi ba yang patutuan ing pamanuru king tutung pangulu, meimbentu ya ing gyrocompass kareng panaun a e makagiu ing metung a magneticung paraluman. Ing kasantingan na niti, e ya miyayapctuan kareng liling (stray) magnetic field, at e bitasang gagamit king magnetic field ning yatu. Ing maragul a prublema o desbentaha kaniti, magdependi ya o gagamit king tecnolohiang masiadung mal para kareng keraklan, liban king maragul a negosiu o proyectung pang-militar. Mangailangan ya muring taglus-taglus a curienti para kareng kayang motor, at kailangan yang makabili king metung a lugal kilub ning metung a panaun, kabang magsadia ya king pamanulid ampong pamanuru.
Satellite navigation
Aniang bandang wakas ning kaduang pulung dilanua (20th century), uli ning paniatang ning Global Positioning System (GPS) a makabasi kareng satellite, miragdagan la reng paralan ba reng abalu deng indibidual a tau ing tutung pangulu king eksaktung paralan. Lipat ning pekamasanting lang gumana deng GPS Receivers (GPSRs) neng malino ya ing mabilug a banua, gagana la reti, aldo't bengi, at nanu ya man ing panaun, liban mu nung pematsura ing panaun. Alang patugut ing pamagbante da reng sanga ning kapamahalan a manibala kareti kareng satellite, at sasamasan do reti bang mandatila ing karelang saktung pangatulid king Yatu. Ating berson da reng GPS receiver a ustu alaga. Uling alang bayad ing pana-panaun a pamangamit kareti, at e la sisingil para kareng lisensia, daragdag da ing pamangamit GPRS kareng gamit a pisasali ra anti kareng cellphone. Mababa mu ing curienting gagamitan da reng GPSR a tatalnan, maliari lang patdan nung kailangan, at i-recalibrate kilub ning pilang minutu ning pamanialanging pasibayu. Salungat king gyrocompass a eksaktung dili neng e kikimut, kailangan yang kikimut ing GPS receiver, keraklan 0.1 mph (0.2 km/h), ba nong apalto deng ustung nangan/direksiun. Kilub da reng cundisiun a reti, tuturing dong eksaktu ampong apagkatiwalan deng GPSR. Uli na niti, megi neng pekamabilis ampong peka cumbinienting paralan ing GPSR ba lang pakibaluan deng ustung mamuntukan a nangan.
Karagdagan a puntu
Karaniwan (at king cumbinienti ampong makasaup), makatulid la reng lagiu da reng nangan kareng gradu o degree ning pamandurut king metung a mabilug, metung a dapat a kailangan king pamangarcula king pamaglayag (ibat king trigonometry) at/o ba lang gamitan deng Global Positioning Satellite (GPS) Receivers. Makatulid/makaparis la reng apat a mamuntukan a nangan kareng makatuking gradu/degree ning paraluman:
Deng miyapseng nangan (ordinal, or intercardinal, or intermediate, direction) kayabe la kareng apat a makalibutad a nangan ning paraluman (intermediate compass directions) a atiu king libutad da reng mamuntukan a nangan.
Nung pitnan la ampong piaben-abayan deti, miras la king 32ng puntu o nangan a mipalagiuan ampng mirinan bilang, a makapadurut king paraluman. Ating amanung e gagamitan piabeng kataya o compound words para kareting nangan, nun e atin lang taganang kataya, kule o kapaliarian king paligid a darake kareti.
Alba Ribas
I Alba Ribas Benaiges (ipinanganak Enero 05, 1988), kebalwan ya king lagyung Alba Ribas metung yang artista king Katalunya, Espanya.
Huangshi
Ing Huangshi metung yang lakanbalen a kadaneng prefecture (prefecture-level city) king mauling aslagan ning lalawigan ning Hubei, Maldang Republika ning Tsina.
Santa Cruz, Occidental Mindoro
Ing Santa Cruz  pang3 yang klasing balen ning lalawigan ning Occidental Mindoro,   Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Chūbu labuad
Ing Chūbu Chūbu (中部地方) iya ing kalibudataran na ning labuad ning Honshū, ing pun pulu ning Japan.
Santa Cruz, Occidental Mindoro
Deng Barangay
Ing Santa Cruz atin yang 11ng a barangay.
Chūbu labuad
Ing Chūbu, o kalibudtarang labuad, atin yang siyam a prefecture king libutadpulu ning Japan, albugan ning Kantō labuad: Aichi, Fukui, Gifu, Ishikawa, Nagano, Niigata, Shizuoka, Toyama, at Yamanashi.
Baga
Ing baga ing pekamaulaga nang dake king pangisnawa kareng vertebrate a mangisnawang angin. Ing pekamaulaga nang gamit yapin ing pamagdala king oxygen manibat king kiluwal papunta king pupulayan ning daya, at magluwal carbon dioxide manibat king daralanan ning daya palwal. Agagawa na iti kapamilatan ning metung a mosaic da reng makabukud a cell a bibilug milyun-milyung mangalatiktik at misna kaimpis a suput-suputan a yangin (air sac) nung nu malilyari ing gas exchange. Magagamit la murin kareng bageng e konektadu king pamangisnawa deng baga. Magumpisa la king pulmo- deng katayang pang-medicinang maki kaugnayan king baga. Ibat ya iti king amanung Latin a pulmonarius ("of the lungs"), a kapareu na penibatan ning amanung Griyegu a pleumon ("baga").
Mahatao
Ing Mahatao pang6 yang klasing balen king lalawigan ning Batanes, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Amanu ning Asia
Dakal la reng miyayaliwang klasing amanu a mayayagkas mabilug Asia,  a bubuu kareng mapilan a pamilya at mapilan a magdilidiling amanu. Dakal a amanu a maluat nalang masususlat.
Baga
Ing papil ning baga king respiration
Keraklan, mangaylangan oxygen ing pamangawang enerhiya kareng mabibye, at carbon dioxide naman ing magbunga kaniti. Uli na niti, mangaylangan yang matalab a paralan ing bye bang magdalang oxygen papunta karing cell at maglwal carbon dioxide manibat karing cell. Kareng mangalating lelangan, anti kareng bacteria, a tunggal cell, malyaring marapat iti kapamilata’na kabud ning simpling diffusion. E malyari iti kareng mangaragul a organismu; malati na mung dake da reng eganaganang cell ing atyu ketang malapit kilwal bang manikwang oxygen king angin kapamilata’ning diffusion. Utang da reng organismu kareng adwang manimunang pamakibageng pang en:evolution (evolutionary adaptation) ing upaya rang mika asnang karakal a cell (great multicellularity): metung a matalab a pamipulayi ning daya (an efficient circulatory system) a makapanatad (at manikwang) gases angga kareng pekamalalam a dake ning katawan, at metung a maragul a respiratory system, nung nu makasentru ing obra ning pamanikwang oxygen king kilwal at idala ya iti king katawan, nung nu ya malagwang malyaring ibudbud kareng eganaganang tissue kapamilata’ning circulatory system.
Kawatásan
Ing kawatásan metung yang henerung literáriung konsiderádung manifestasion ning estetika king gámit da ring salítâ king metung a amánu. Ing talasúlat ning kawatásan wátas ya ing táwag.
Baga
Ing papil ning baga king respiration
Kareng animal a maki-galugud at mangisnawang angin (air-breathing vertebrates), atin yang mapilan a tuki-tuking dake ing respiration. Lulub king animal ing angin kapamilatan da reng daralanan angin (airways) — kareng reptile, ayup ampong mammal, deni bibilugan no ning arung, faringe (pharynx), ing larynx, ing traquea, deng bronchi ampong bronchiole, ampo reng pekasepu nang sanga ning pamisanga-sanga ning pamangisnawa (respiratory tree). Anti la mong malabung a salá-salá (rich lattice) da reng alveoli (suput-suputan ning angin) — a babye misnang kalapad a lugal para king pamaglibe rang gases (angin) deng baga da reng animal a reti. Miyayalis (diffused) king pupulayan ning daya (bloodstream) ing oxygen ibat king angin kilub da reng alveoli, lipat da reng misna kaimpis a alveolar membrane; ita namang carbon dioxide, lulwal king daya paunta kareng alveoli kapamilata’ning paralan a anti murin kanita. Ing pangimut da reng kalamnan (muscular action) ing papalyari king pamanyingut ampong pamangisnawang palwal king angin; kareng minunang tetrapod (metung a uri da reng vertebrate a maki apat a bitis o menibat kareng pipumpunan a maki apat a bitis), “bobomban” (driven) ya ing angin palun karen gbaga kapamilatan da reng pharyngeal muscles (kalamnan ning faringe). Karen namang reptile, ayup ampong mammal, mas komplikadu yang musculo skeletal system (kaparalanan a bibilugan da reng kalamnan ampong butul) ing magagamit. Atin lang maragul a kalamnan deng mamamal, ing diaphragm, a papalyari king pamangisnawa kapamilatan’ning pamanalili king karaklan (volume) ampong prisyun (pressure). Ustung dagdaga’ne ing karaklan at bawasan ne ing prisyun, masipsip ing angin palub kareng daralanan angin, at neng bawasa’ne ing karaklan at itas ne ing prisyun, itang kabaligtaran ing malilyari.
Mahatao
Deng Barangay
Ing Mahatao atin yang 4 a barangay.
Deng Amanu ning Asia
Atin pang mapilan a amanu a alang talgang pangataid at mayayagkas la naman king Asia:
Baga
Deng obra ning bagáng e makasuglung king pangisnawa
Liban king papil da reng baga king pamangisnawa (respiration), antimo ing gas exchange ampo ing pamanibala king keraklan (concentration) da reng hydrogen ion, atin la pang aliwang daraptan deng baga: substances o sangkap a tatalab kareng bageng mabibye, ampo reng panulung magagamit king medisina king daya da reng uyat a artery. kilub da reng uyat a systemic vein kareng makapanasakit(shock-absorbent protection) - king pusu pusu, uling ati lu king mingatba na niti at alus padurutan de.
Deng baga da reng mammal
Kasalát lang espongha deng baga da reng mammal. Anti lang mitmung busbus a maki epithelium a maki leparan a panlwal surface area) a malapad a e mu nanu kesa ketang leparan nang panwlal ning mismung baga. Kayabe la king karaniwan a uring anti kaniti deng baga da reng tau. Mabasa yang mabasa ing paligid ning baga, anya malagwa lang tumubu reng bacteria keti. Dakal kareng sakit king pamangisnawa (respiratory illnesses) ing pasari da reng impeksyon king bagáng ibat kareng bacteria ampong virus.
Uli na niti, masisipsip ing angin palub at mitutulak palwal da reng baga kapamilatan da reng traquea ampong broncial tube ampong bronchi; manyanga la reti at magwakas la kareng suput-suputan ning angin o alveoli, a padurutan dang capillary a mitmung daya. Keni, mikakalat ing oxygen ibat king angin papunta king daya, nung nu na dadalan ning hemoglobin iti.
Miraras kareng baga ing dayang milako oxygen ibat king pusu; dadalan iti king pulmonary cavity (lukib da reng baga), at kaybat nang mirinan oxygen, mibabalik king pusu kapamilatan da ring pulmonary vein.
Lugal o Karinan
Atilu king kilub ning thoracic cavity (lukib ning salu) deng baga. Deng tatakap at sasagka (protect) kareng tagyang ila pin deng baga, a patulugan o padurutan ning metung a tela-suput (sac) a maki adwang pabalat (double-walled) a awsan dang pleura. Itang sapin (layer) a makalub, makapekat yang mayap ketang kilwal da reng baga, kabang ita namang sapin a makalwal, makataid ya ketang balat nang pangkilub ning lukib ning salu (chest cavity). Ating lang maimpis a pilatan deng adwang sapin a mitmung pleural fluid. Uli na niti, malyari lang mitagusgus king metung at metung deng adwang sapin, ba lang e gad mikawani. Mas malati ya ing kayling baga kesa ketang wanan, ba yang mika pirinan ing pusu.
Ing baga da reng ayup
Komplikadu ya dapot misnang matalab (highly effective) itang sistema ning pamilibeng maki-agus a misasagana (cross-current exchange system) kareng ayup. Atin yang tela-suput a angin (air sac) a manibala king agus ning angin kaniti. Lon ya ing bird respiration para king metung a detalyadung pamaglarawan kaniting sistema.
Neng sisingut yang angin ing ayup, mamagus ya palun king traquea ing angin, papunta kareng air sac bandang gulut na, kabang mamagus papunta kareng air sac king arap itang angin a atyu na kareng baga. Pota namang mangisnawa yang palwal itang ayup, munta kareng baga itang angin kareng posterior air sac, at itang laun (stale) a angin a atyu na ngeni kareng air sac king arap, lumwal kapamilata’ning trachea at munta king kilwal. Uli na niti, adwang kumpletung pamidurut ning pamangisnawa (cycles of respiration) ing kaylangan ba yang dumalan king kabilugan ning daralanan ning angin ing metung a pangisnawa ning angin.
Republikang Tseku
Ing Czech Ministru ning Pangkilual a Sabla inyang 1993 siwalat nang ing lagyu Czechia iyang buri rang gamitan king alus king eganagang kabilyan maliban kareng peka documentus at lagyu da reng gubyernung institusyun.,, dapot epa meyakua keng Amanung English a pamangamit. Ing Czech awig keng Česko pilalabanan de reng dakal a taung Czech dapot magagamait ya kareng dakal.Lawen ya murin ing Ding lagyu na ning Czech Republic at gabun Czech.
Baga
Ing baga da reng ayup
The purpose of this complex system of air sacs is to ensure that the airflow through the avian lung is always traveling in the same direction - posterior to anterior. This is in contrast to the mammalian system, in which the direction of airflow in the lung is tidal, reversing between inhalation and exhalation. By utilizing a unidirectional flow of air, avian lungs are able to extract a greater concentration of oxygen from inhaled air. Birds are thus equipped to fly at altitudes at which mammals would succumb to hypoxia. Ing sarya na niting komplikadung sistema da reng air sac yapin ing siguradwan a pane mung king metung a nangan o direksyon ing pamanagus ning angin king baga ning ayup – gulut papunta king arap. Aliwa iti king sistema kareng mammal, nung nukarin king misusumangid a direksyon (tidal) ing agus ning angin, a babaligtad neng sisingut ampong neng mangisnawang palwal.
Republikang Tseku
Administratibung pangadake
Ing Czech Republic makadake yang bilang 13 labuad (kraje, sg. kraj) at ing kayang lakanbalen tungku ing Prague (Hlavní město Praha). Balang labuad atin yang Regional Assembly (krajské zastupitelstvo) athejtman (keraklan mangabaldugan 'pamuntuk'). King Prague, deng karelang sikanan ing city council ilang magpalakad at papalual (Zastupitelstvo Hlavního města Prahy) at ing pamuntuk ning Prague (primátor Hlavního města Prahy).
Baga
Deng baga da reng reptile
Keraklan, kakatmu lang angin deng baga da reng reptile kapamilata’ning kombinasyun ning pampipalapad at pamanurung da reng tagyang, a papalyari da reng axial muscle ampo ning buccal pumping (pamamomba kapamilata’ning asbuk). Mamasa la rin deng kayanib king pamilya da reng dapu (crocodilians) king hepatic piston method, nung nu ing até abita’ne ning metung a kalamnan (muscle) a maka-angkla king pubic bone (dake ning balakang o pelvis), at iti naman, abita’nong pababa ding lalam da ring baga, at papalapara’no reti.
Papa Piu XI
Y Pope Piu XI (Latin: Pius PP. XI; Italian: Pio XI; Mayu 31 1857 – Pebreru 10 1939), mibait Ambrogio Damiano Achille Ratti, menungkulan bilang Papa manibat Pebreru 6 1922, at metung a sovereign ning Vatican Lakanbalen manibat 1929 anggang king kamatayan inyang Pebreru 10 1939.
Baga
Ing baga da reng amphibian
Simpli la mu balangkas anting lobu deng baga da reng keraklan kareng tugak ampo reng aliwang amphibian; malilyari ing pamilibe da reng gases (angin) ketang bandang kilwal da reti. E matalab (efficient) ing paralan a iti, oneng mababa mu naman ing pamangaylangan dang enerhiya deng amphibian, at keraklan miraragdagan ing karelang oxygen kapamilata’ning diffusion kapamilata’ning mabasang balat (outer skin) ning karelang katawan.
Agusan del Sur
Ing Agusan del Sur metung yang lalawigan ning Filipinas atiu king labuad Caraga king Mindanao. Ing kayang balen tungku ya pin ing Prosperidad at ding sepu na ilapin deng, magumpisa king pangulu padurut balamu relo, Agusan del Norte, Surigao del Sur, Davao Oriental, Davao de Oro, Davao del Norte, Bukidnon, at Misamis Oriental. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Baga
Ing baga da reng arachnid
Atin lang dakeng awsan dang "book lung" deng babagwa. Ala lang kaugnayan kareng baga (lungs) da reng vertebrate deti, pero pareu lang para king pamangisnawa.
Agusan del Sur
Tau at Kalinangan
Atin limang katutubu keng lalalawigan: Aeta, Mamanwa, Bagobo, Higaonon, at Manobo. Deng Manobos pakatuknang la keng national highway at kareng balen ilug papuntang sepu ning Compostela Valley. Deng Higaonons pakatuknang la keraklan keng albugang banda ning Ilug Agusan, keraklan king Esperanza papuntang sepu ning Bukidnon.
Baga
Ing baga da reng crustacean
Branchiostegal lung ing gagamita’ning coconut crab bang mangisnawang angin, at malyari yang malumud king danum.
Agusan del Sur
Politika
Ing Agusan del Sur atin yang 14 balen:
Baga
Ing penibata’na agpang king evolution
Malapit ing pamiugnayan da reng baga da reng vertebrate (buri nang sabyan, homologous) kareng gas bladder da reng asan (pero e kareng asang). Isipan dang pareu lang menibat deti king outpocketing (pamanalto ning metung a balamu bulsa) king bandang babo da reng bituka (lon la ring ontogeny ampong phylogeny). Atin yang karagdagang detalye tungkul king penibatan da reng organung deti agpang king evolution ing artikulo tungkul king swim bladder.
Suglung a palwal
Introductory anatomy, respiratory system] The Respiratory System]
Asnières-sur-Saône
Ing Asnières-sur-Saône metung yang commune king French département ning Ain.
Felix Baumgartner
I Felix Baumgartner (mibait 20 Abril 1969) metung yang Austrian a skydiver ampong BASE jumper. Ginawa yang record a pangyatu para king skydiving kapamilatan ning pamaglundag king tatantyan dang 39 km, at disan na ing bilis a tatantyan dang 1342 km/h, o Mach 1.24, anyang Octubre 14, 2012. Pikabaluan ya mu naman king mapanganib a uri da reng stunt a gagawan na king kayang karera. Mikyabe ya i Baumgartner king militar ning Austria, nung nu ya migsane king pamaglundag ibat kareng parachute, kayabe ya ing pamagsaneng dugpa kareng mangalating target zone.
Raichur
Ing Raichur (ರಾಯಚೂರು), o Rayachooru king Kannada, metung yang balen ampong municipal council king Raichur (distritu) king estadu ning Karnataka, India. Atiu ing Raichur king pampang ning Ilug Tungabhadra, at pun tanggapan (headquarters) ne ning distritu ning Raichur. Dake ne ning princely state ning Mysore kanitang panaun nang Tipu Sultan, at kaibat mibili ya king Kaarian ning Nizam. Maki dayu yang 409 km manibat king tungku (capitoliu o cabecera) ning estadu, ing Bangalore.
Naples
Ing Naples (Napoli, Neapolitan: Nàpule, ibat keng Greek Νεάπολη < Νέα Πόλις Néa Pólis 'Bayung Lakanbalen' lawen Tala da reng traditional Greek a lugal a lagyu) iti ing tungku ning labuad Campania at ning Lalawigan ning Naples king Italy. Ing lakanbalen atin yang populasyun a 1 milyun. Agpang keng metung a bilang da reng  metropolitan area ning Naples metung ya kareng pekamaragul king Europa, a a tin maiggit a 4,400,000 pakatuknang. Deng pakatuknang ausan dalang Neapolitans, napoletani o keng kawatasan partenopei king Italian (napulitane king Neapolitan). Atiu keng kapitna nang dake papuntang keng bulkan ning Vesuvius at makakawaning pang lugal ning bulkan ing Campi Flegrei, eganagana dake ning Campanian volcanic arc.
Paracale
Ing Paracale pang3 yang klasing balen king lalawigan ning Camarines Norte,  Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Eneru 27
Ing Eneru 27 ya ing pangaduangpulu'pitu aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 338 aldong (339 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.
Paracale
Deng Barangay
Ing Paracale atin yang 27ng barangay.
Eneru 27
Suglung Palwal
BBC: On This Day]
Eneru 26 - Eneru 28 - Disiembri 27 - Pebreru 27 -- Tala da ngan deng aldo
Deng Aldo
Maurice Sendak
I Maurice Bernard Sendak (Junio 10, 1928 – Mayo 8, 2012) metung yang Americanung talasulat ampong ilustrador ning panyulat a pang-anak. Pikabalwan yang dili uli ning kayang libru, ing Where the Wild Things Are, a milimbag anyang 1963.
Attignat
Ing Attignat metung yang commune king French département ning Ain.
Mercedes, Camarines Norte
Ing Mercedes pang4 yang klasing balen king lalawigan ning Camarines Norte,  Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Mercedes atin yang 26 a barangay.
Michael Haneke
I Michael Haneke (mibait 23 Marzo 1942) metung yang direkor pelikula ampong talasulat script a Austrian. Papalto no kareng kayang pelikula deng prublema ampong kakulangan king makabayung sosyedad. Megobra ne king telebisyon, teatro ampong pelikula i Haneke. Kilala ya murin king pamagdiskursu tungkul kareng pisasabyang pangsosyedad king kayang obra. Besides working as filmmaker he also teaches directing at the Filmacademy Vienna.
Anyang 2009 Cannes Film Festival, simbut ne ning pelikula nang The White Ribbon ing Palme d'Or para king pekamayap a pelikula (best film), at king 67th Golden Globe Awards sinambut yang Golden Globe Award for Best Foreign Language Film. King banwang 2012, minuna reng pepalage ing kayang pelikulang Love, a mekipagkumpitensya ya iti king 2012 Cannes Film Festival. Ikwa nang sinambut Palme d'Or niting pelikula, a meging kadwa nang pamanyambut king matas a uring galal a iti kilub ning atlung banwa, at uli na niti, mibili ya king makabukud a kategorya a bibilugan da reng pitu mû, kayabe la reng kalupa nang Francis Ford Coppola. Ginawa neng pelikula kareng amanung Frances, Aleman ampong Ingles.
Baco
Ing Baco pang4 yang klasing balen ning lalawigan ning Oriental Mindoro,   Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Baco atin yang 27ng barangay.
The Corpse of Anna Fritz
Ing The Corpse of Anna Fritz (Kastelyanu at Katalan: El Cadáver de Anna Fritz, Kapampangan: Ing Meteng Katáwan nang Anna Fritz) metung yang pelikulang Espanyol king direksyun nang Hèctor Hernández Vicens.
San Isidro, Northern Samar
Ing San Isidro pang4 yang klasing balen king lalawigan ning Pangulung Samar, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Tarlac State University
Mitátag ya kanitang 1906 ing Tarlac State University (TSU), ing sentru ning kabyasnang akademiku king lalawigan ning Tarlac king Filipinas. Miyayampang yang kursung gradwadu kareng dakal a sanga ning belwan bukud kareng kursu o programang vocational, undergraduate degree ampong postgraduate programs king Engineering, Chemistry, Human Kinetics and Social Sciences, Computer Studies ampong Information Technology, Business and Accountancy, Education, Public Administration, Architecture and Fine Arts, Secondary ampong Nursing. Bayu-bayu pamu, biklat ne ning TSU ing kayang programa king Bachelor of Laws (LL.B) kasaup ne ing Integrated Bar of the Philippines Tarlac Chapter. Bukud kaniti, atin yang medical degree program para kareng magaral a internasyonal king kayang Lucinda Campus.
Eneru 28
Ing Eneru 28 ya ing pangaduangpulu'twalu aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 337 aldong (338 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.
San Isidro, Northern Samar
Deng Barangay
Ing San Isidro atin yang 14 a barangay.
Eneru 28
Suglung Palwal
Eneru 27 - Eneru 29 - Disiembri 28 - Pebreru 28 -- Tala da ngan deng aldo
Deng Aldo
Pápa Benediktu XV
Y Papa Benedict XV (Latin: Benedictus PP. XV), (Italian: Benedetto XV), (Nobiembri 21, 1854 – Eneru 22, 1922), mibait Giacomo Paolo Giovanni Battista della Chiesa, menungkulan bilang Papa manibat  Septiembri 3, 1914 anggang Eneru 22, 1922; elilan ne y Papa Pius X (1903–14).
Bâgé-la-Ville
Ing Bâgé-la-Ville metung yang commune king French département ning Ain.
Talabaldugan
Ding mumunang titik ning Talabaldugan meangu la king Diccinario ng Fr. Diego Bergaño a misulat inyang Septiembre 10, 1732. Ining Talabaldugan elilan no retang mika titik "c" at "qu" king titik "k". Ini mesala nang Fr. Bergaño ketang keyang aklat a melimbag inyang 1732.
Ing pamanggamit a titik "K", pepamasala na naman Evangelina Hilario-Lacson, Ph.D., ketang kayang aklat a "Magaral Tang Kapampangan".
Karing mengapaunang aklat, watas, ampon aliwa pang kasulatan, ginamit lang titik a "c" o kaya "qu". Iti, pauli da ring Kastila a sinakup king kekatamung bangsa. Antimong pamiganaka ketang milabas a malagung panyulat dinan talang dangal retang kasulatan a reta keng kapamilatan ning e pamanalili kareta nung sasambitla tala o kaya nung deng karelang sulat lilimbag tala o kaya gagamitan.
Atin mu rin gagamit kasalungsungan a titik "c" o "qu". Ing anyaran ku mu ing lumualas ta pilubluban karela at paburen tala nung ita ing karelang gagamitan. E sabagal iti king panyulung ning kekatamung tagimpan- a dakal la pa reng malagung panyulat at makuyad a salita.
Salamat keng pamamasa yu. Luid Kayu !
Val Sibal 08/18/05
A,B,K,D - E,G,I,Y - L,M,N,ñg - P,S,T,U -
Bâgé-le-Châtel
Ing Bâgé-le-Châtel metung yang commune king French département ning Ain.
Bansud
Ing Bansud pang3 yang klasing balen ning lalawigan ning Oriental Mindoro,   Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Bansud atin yang 13ng barangay.
San Jose, Northern Samar
Ing San Jose pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Pangulung Samar, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing San Jose atin yang 16 a barangay.
Sabtang
Ing Sabtang pang6 yang klasing balen king lalawigan ning Batanes, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Sabtang atin yang 6 a barangay.
Dayat Malat ning Sulu
Ing Dayat Malat ning Sulu atin yang mapilan a pulu. Ing Cuyo Pulu at Cagayan Sulu dake na la ning lalawigan a Palawan kabang ing Cagayan de Tawi-Tawi at ing Turtle Pulu dake na la ning lalawigan Tawi-Tawi. Ing Dayat malat ning Sulu atiu mu rin ing Tubbataha Reef National Marine Park, metung kareng karinan ning World Heritage Site.
8.41833°N, 120.31944°W
Ábak
Abak - English- morning; Spanish- dia; kaslag ning aldo anggang bayu kaugtuan aldo o 12:00 ning ugtu;
Uyugan
Ing Uyugan pang6 yang klasing balen king lalawigan ning Batanes, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
San Roque
Ing San Roque pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Pangulung Samar, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Kometang Halley
Metung yang kometa ing Cometang Halley. Lalapit ya king Yatu balang pitumpulu't anam (76) a banwa. Mibalik ya keng 2062. Ini ing mumunang kometang a-ula dang miratang pasibayu.
Kansai labuad
The Kansai region (関西地方) of Japan, also known as the Kinki region (近畿地方), lies in the Southern-Central region of Japan's main island, Honshū. The region includes the prefectures of Nara, Wakayama, Mie, Kyoto, Osaka, Hyōgo, and Shiga.
Eneru 29
Ing Eneru 29 ya ing pangaduangpulu'tsiyam aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 336 aldong (337 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.
Suglung Palwal
Eneru 28 - Eneru 30 - Disiembri 29 - Pebreru 29 -- Tala da ngan deng aldo
Deng Aldo
Goa
Ing Goa  ing pakamalati nang estadu ning India karas king lapad, ampo ing kapat a pekamalati karas king populasiun. Atiu iti king albugan nang bebe dayatmalat ning India king labuad a ausan dang Konkan. Padurutan de reng estadu ning Maharashtra king pangulu, Karnataka king aslagan ampong mauli, kabang ing Dayatmalat a Arabu (Arabian Sea) ing kalele ning kayang bebe dayatmalat a albugan.
Ing Panaji (a ausan da muring Panjim) ing tungku (capitoliu o cabecera) ning estadu. Ing Vasco da Gama (a neng kai papakuyad da king Vasco) ing pekamaragul a lakanbalen o ciudad. Mayayakit pa murin ing bakas ning culturang Portugues king makasalesayan a lakanbalen ning Margao. Minuna lang miras king Goa antimong talapangalakal o negosianti kanitang umpisa ning kalabing anam a dilanua/siglu (early 16th century), at e melambat, sinakup de iti. Miras 450 banua ing pamandatila ning teritoriung sumangid dayatmalat (overseas territory) ning Portugal, anggang liban na ne man ning India kanitang 1961.
Robin Gibb
I Robin Hugh Gibb, CBE (22 Diciembre 1949 – 20 Mayi 2012) metung yang talakanta ampong talasulat kantang tau Britania. Kilala yang dili antimong kayanib ning Bee Gees, a tetag na kayabe ning kayang kakambal a i Maurice ampo i koya nang i Barry. Atin ya muring wali, i Andy Gibb, a sikat mu namang talakantang solo.
Mibait ya king Isle of Man kareng pengaring Ingles. Kaybat, minalis ya king Manchester ing pamilya bayu la menuknangan king Brisbane, Australia. Inumpisan nang Gibb ing kayang karera antimong kayanib ning pampamilyang trio, at anyang minuna yang migtagumpe ing grupu, mibalik la king United Kingdom nung nu la sinikat king mabilug a yatu. Anyang 2004, tinggap de reng Gees received ing karelang CBEs king Prince of Wales king Buckingham Palace para king karelang for their "ambag king musika" ("contribution to music").<ref name="CBE">[http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1463010/Bitter-sweet-trip-to-palace-for-Bee-Gees.html 'Bitter-sweet' trip to palace for Bee Gees]. Telegraph. Retrieved 21 May 2012 Uling king karelang apisaling maygit king 200 million units, tuturing do reng Bee Gees a metung kareng matagumpeng diling grupung pop king musika king pangkabilugan a panaun.
Goa
Dalerayan
Security along Goa's coastline a matter of cencern:
Robin Gibb
Suglung palwal
Magnet by Joseph Brennan Promo Video, My Lover's Prayer]
San Vicente, Camarines Norte
Ing San Vicente pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Camarines Norte,  Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing San Vicente atin yang 9 a barangay.
San Lorenzo Ruiz
Ing San Lorenzo Ruiz  pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Camarines Norte,  Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing San Lorenzo Ruiz atin yang 12ng barangay.
Abulug
Ing Abulug pang4 yang klasing balen king lalawigan ning Cagayan, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Philippe ning Belgika
I Philippe (Philippe Léopold Louis Marie, Filip(s) Leopold Lodewijk Maria; mibait 15 Abril 1960) ing kasalungsungan a Ari ding Belgian, kaybat nang linukluk king tronu anyang 21 Julio 2013. Ya ing pangane nang anak Aring Albert II, a elilan ne kaybat ning pamagtabili nang Albert uling king sangkan a kabulasan 's abdication (due to health reasons), ampo i Queen Paola. Ayasawa ne i Kondesa Mathilde d'Udekem d'Acoz (a ngeni Reina Mathilde), at atin lang apat a anak. Ing mas matwa nang anak a babaing Aring Philippe, i Prinsesa Elisabeth, ing tutuking manalili king tronu.
Abulug
Deng Barangay
Ing Abulug atin yang 20ng barangay.
Agusan del Norte
Ing Agusan del Norte metung yang lalawigan ning Filipinas atiu king labuad Caraga king Mindanao. Ing kayang balen tungku ya pin ing Butuan Lakanbalen at ding kayang sepu ilapin deng Surigao del Norte king pangulu, Surigao del Sur king aslagan, Agusan del Sur king mauli, at Misamis Oriental king albugan. Makayarap ya king Butuan Bay, dake ning Dayat Malat ning Bohol, king pangulungalbugan. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Kuala Lumpur
Ing Kuala Lumpur, a nung misan kukuyad da king K.L., ing tungkung pederal (federal capital) ampong lakanbalen a maki pekamaragul populasyun (most populous city) king Malaysia. Maki lapad yang 243 km2 ing lakanbalen at tatantyan dang maki populasyun yang 1.6 milyun anyang 2012. Ing Greater Kuala Lumpur (Greater Kuala Lumpur), metung yang pamibuklud a urban a maki populasyun a 5.7 milyun anyang 2010. Metung ya kareng masikan diling dagul a labuad a metropolitan king bangsa, king populasyun ampong ekonomiya.
Chūgoku labuad
Ing Chūgoku labuad Chūgoku region (中国地方) o San'in-San'yō region (山陰山陽地方) iya ing pekaalbugan a labuad ning Honshū, ing pekamaragul a pulu ning Japan. Ding kayang sasakupan ilapin deng Hiroshima, Yamaguchi, Shimane, Tottori, and Okayama.
Liupanshui
Ing Liupanshui metung yang lakanbalen king albugan ning lalawigan ning Guizhou king mauli albugan nang dake ning Maldang Republika ning Tsina. Ibat ya ing lagyung Liupanshui king pamiabeyabe da reng mumunang character king lagyu da reng atlung kondadung (counties) bibilug king lakanbalen: Liuzhi, Pan, Shuicheng. Antimong lakanbalen a kadaneng prefecture (prefecture-level city) a maki lapad a 9,926 km², maki pangkabilugan yang populasyun a maygit 2,830,000 anyang 2006 ing Liupanshui, at uli na niti, ya ing kadwang pekamaragul king lalawigan, lipat ning 251,900 la mu deng residenting urban. Kilala ya karin ing lakanbalen king lagyung "Ing Marimlang Lakanbalen" ("The Cool City") o "Marimlang Tungku" ("Cool Capital") uli ning mababa nang temperatura neng kaleldo.
Renato Corona
I Renato C. Corona (mibait Octubre 15, 1948) ing kadwang pulu't atlung (23rd) Pun Mahistradu ning Kakataskatasan a Pamuntuk da ding Mahistradu ning Kakataskatasan a Ukuman ning Filipinas. Migsilbi yang Mahistradu ning Kakataskatasan a Ukuman kaybat neng tildung He served as an Associate Justice after being appointed by Pamuntuk Gloria Macapagal-Arroyo anyang Abril 9, 2002 at kaybat antimong Pun Mahistradu anyang Mayo 12, 2010 karetiru nang Pun Mahistradu Reynato Puno.
Tuburan
Ing Tuburan pang3 yang klasing balen king lalawigan ning Basilan, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Renato Corona
Metung yang propesor king leyi, pribadung pribadung abugadu o talapaglwalu, ampong kayanib ning Gabineti lalam da reng adwang Pamuntuk, i Fidel V. Ramos ampo i Gloria Macapagal-Arroyo, bayu ya mituldu king matas a ukuman.
Tuburan
Deng Barangay
Ing Tuburan atin yang 10ng barangay.
Renato Corona
Anyang Diciembre, 12, 2011, me-impeach ya king Kapulungan ding Pekakatawan. Anyang Mayo 29, 2012, inatul neng mikasala ning he was charged guilty by the Senado kareng Artikulo II kareng Articles of Impeachment a miyarap kaya dikil king kayang a pamaglwal king malda king kareng kayang pamiyapag king kayang pibandyan, kautangan, ampong alagang (statement of assets, liabilities, and net worth).
Arkansas
Ing Arkansas metung yang state atiu king mauling labuad na ning  United States. Ing Arkansas kasepu na la deng anam a states, nung nu ing kayang aslagan sepu iyapin ing Ilug Mississippi.
Maulagang lakanbalen at balen
Ding lagiung makapasala atin lang populasiun a maiggit a 20,000.
Raisen
Ing Raisen metung yang balen ampong metung a munisipalidad king Raisen (distritu) king estadu ning Madhya Pradesh, India. Iti ing pun tangapan pangkapanibalan (administrative headquarters) ning Distritu ning Raisen. Ibat ya ing lagiu ning Raisen king misnang dagul a kuta (fort) king babo ning metung a talimunduk. Atiu king kabitisan ning kuta ing balen. Mapaliaring ibat ya king Rajavasini or Rajasayan (itang tuknangan ning ari) ing lagiu ning balen.
Santa Elena
Ing Santa Elena pang4 yang klasing balen king lalawigan ning Camarines Norte,  Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Politolohía
Ing politolohía u kabiasnang polítiko ya ing kabiasnang sosial a saklo ing teoría at praktika ning polítika king ágúman.
Bongabong
Ing Bongabong pang2 yang klasing balen ning lalawigan ning Oriental Mindoro,   Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Bongabong atin yang 36 a barangay.
San Vicente, Northern Samar
Ing San Vicente pang6 yang klasing balen king lalawigan ning Pangulung Samar, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing San Vicente atin yang 7 ngbarangay.
Syudad Malolos
Malolos is a city in the province of Bulacan, Philippines. It is the capital city of Bulacan. Situated 40 kilometers north of Manila, it is a major suburb outside of Manila.
Malolos is the historical site of the constitutional convention of 1898 that lead to the establishment of the First Philippine Republic, the first republic in Asia, lead by Emilio Aguinaldo. Malolos served as the capital of the short-lived republic from 1898-1899.
During the Philippine-American War, Malolos was captured through a blood battle that led to the escape of Aguinaldo to San Fernando, Pampanga. Malolos became the site of the 1998 Presidential Inauguration of Joseph Estrada on June 30, 1998 in Barasoain Church. It became a city in 1999.
The major industries are agriculture, fisheries and manufacturing. It is also one of the centers of education in Central Luzon region, it has several universities like the government-funded Bulacan State University, and privately-owned Centro Escolar University and University of Regina Carmeli.
Malolos has a population of 175,291 people in 36,663 households according to the 2000 census.
Deng Barangay
Ing Malolos atin yang 51 barangay.
Dumaguete
Ing Lakanbalen ning Dumaguete metung yang klasing lakanbalen king lalawigan ning Negros Oriental,  Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Dumaguete atin yang 30 ng barangay.
Alcala, Cagayan
Ing Alcala pang4 yang klasing balen king lalawigan ning Cagayan, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Alcala atin yang 25ng barangay.
Ding Labuad ning Tseka Republika
Manibat inyang 2000 ing Czech Republic atin yang labingatlung kraje (keraklan mililikas bilang  "Ding Labuad", gamitan ya ing kulit  a maragul a "R" ; pangmetung kraj) at metung a tungkung lakanbalenhlavní město). Deng matuang pitungpulu't-atlu a distritu (okresy, pangmetung okres) magagalang la pa rin at karin ya pa rin ing tungku da reng miyayaliwang sanga ning administrasyun a state , kalupa na ning jukum a tuntunan.
''Pop. = Populasyun;Pop.den. = Populasyun a pangasiksik; GDP = Gross Domestic Product (keng yuta CZK);GDP / cpa = GDP per capita (keng CZK)
Sagisag da reng Labuad ning Czech
¹ 2004 estimate. [| updated numbers and source (in czech)]
Leon Uris
I Leon Marcus Uris (Agosto 3, 1924 – Junio 21, 2003) metung yuang Americanung nobelistang mekilala king piksyong pangkasalesayan ampo ing malalam nang pamanyalugsug a mibugnus kareng kayang nobela. Deng adua nang librung pekamasali (bestselling) ila pin ding Exodus (milimbag anyang 1958) ampo ing Trinity (milimbag anyang 1976).
Bulalacao
Ing Bulalacao pang4 yang klasing balen ning lalawigan ning Oriental Mindoro,   Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Bulalacao atin yang 15ng barangay.
Cancer
Ing Cancer metung yang clasing sakit nung nu e ya apigilan ing pangadake ning cell at ing kayang pangakalat, kapamilatan ning pangaragul da ring tissue kapamilatan da ring "pamaglusub" o pangasaksak karing mangalaut a karinan a ausan dang metastasis (nung nu deng cancer cells mililipat la kapamilatan ning agusdaya o kaya keng kulinyayan). Agiang nanu ya idad ing tau malyari yang miki cancer, dapot darakal la tsansa deng tutua. Iti ing metung kareng sangkan ning pangamate kareng mealkus a bangsa. Pekakaraniwan cancer karing matuang babai idad 65 o patas yapin ing breast cancer samantalang prostate cancer ne man karing lalaking parehong idad.
Allacapan
Ing Allacapan pang4 yang klasing balen king lalawigan ning Cagayan, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Allacapan atin yang 27ng barangay.
Isabela Lakanbalen
Ing Isabela Lakanbalen pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Basilan, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Isabela Lakanbalen atin yang 45ng barangay.
Bacuag
Ing Bacuag pang5 yang klasing  balen king lalawigan ning Surigao del Norte, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Bacuag atin yang 9 a barangay.
Amulung
Ing Amulung pang4 yang klasing balen king lalawigan ning Cagayan, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Amulung atin yang 47 a barangay.
Lupa
Ing lupa iya ing arapan nang dake ning buntuk, kareng tau manibat keng kanwan angga baba kayabe na ing buak, kanwan, kile, mata, arung, pisngi, asbuk, labi, philtrum, ipan, balat, at baba. Ing lupa magagamit ya para a yagkas ning metung a tau, papakit, at pamanaliwa da reng tau.
Ing lupa magagamit ya para keng pamangilala
Ing lupa magagamit ya para akilala la reng tau, keraklan agiang mu ketang mumunang lawe.
Talisay, Camarines Norte
Ing Talisay pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Camarines Norte,  Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Talisay atin yang 15ng barangay.
Alegria, Surigao del Norte
Ing Alegria pang5 yang klasing  balen king lalawigan ning Surigao del Norte, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Alegria atin yang 12ng barangay.
Geografia
Ing Geografia (ibat keng Greek kataya Geo (γη) o Gaea (γαια), ing kabaldugan na "Yatu", at graphein (γραφειν) kabaldugan na "para ilarawan" o kaya "para sumulat"o "imapa") metung ayng pamanigaral keng yatu at ing kayang lupa at pangasalbag ning bie keti yatu, kayabe no ring tau at ing kayang uyab king kayang gawa. Ing kayang diretcung pamaglikas yapin ing "Isalita o igulis ya ing Yatu". Ing mumunang taung ginamit keng katayang "geografia" iyapi y Eratosthenes (275-195 BCE). Apat a keugalian a pamanyaliksik keng geografia ilapin deng spatial analysis ning natural at taung mengpalyari (geografia bilang pamanigaral ning pangasalbag), area pamanigaral (karinan at labuad), pamanigaral ning tau-gabun a pamiugne, research keng yatu sciences. Nanupata ing makabayung geografia sasakupan an ngan ing disciplinang para paintunan na para aintindiyan ne ing yatu at ding tau at ding kayang aliwang mangasakit nung makananu la menaliwa at nung makanu la linual ngeni. Masasabi iti ing "indu da reng sciences" at "ing pamiunge da reng beluan." Bilang "tete ning tau at physical sciences," ing geografia pibangal da la bilang aduang sanga, taung geografia at physical geografia.
Silvino Lobos
Deng Barangay
Ing Silvino Lobos atin yang 26 a barangay.
Sakine Cansiz
I Sakine Cansiz (1958 – 10 Enero 2013) metung ya kareng talatátag ning Partidung Talapagobra ning Kurdistan (Kurdistan Workers' Party;) (PKK). Metung yang aktibistang Kurdish kanitang dekadang 1980, a dekap da at penasakit deng pulis a Turkish. Metung yang malapit a katiwala nang Abdullah Öcalan, at ikit deng mete uli ning pamamaril king Paris, France, anyang 10 Enero 2013, kayabe da reng adwang aliwang aktibistang Kurdish. Kinilala de reng opisyal ning Estados Unidos i Cansiz antimong metung kareng manimunang mágpondu king PKK king Europa, at sibukan deng dakpan anyang 2007.
Eneru 31
Ing Eneru 31 ya ing pangatlungpulu'tmetung aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 334 aldong (335 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.
Suglung Palwal
Eneru 30 - Pebreru 1 - Disiembri 28 - -- Tala da ngan deng aldo
Rose Francine Rogombé
I Rose Francine Rogombé (pilidu aniang dalaga, Etomba) (mibait 20 Setiembre 1942 ) metung yang politicu ibat Gabon, a magsilbing Pansamantalang Pamuntuk ning Gabon kamate ning maluat nang Pamuntuk o Presidenti, i Omar Bongo aniang Junio 2009. Elilan ne i Bongo uling king kayang papil antimong Pamuntuk ning Senadu, metung a pusisiun nung nu ya miyalal kanitang Febrero 2009. Metung yang abugada agpang king profesion ampong metung a kayanib ning Gabonese Democratic Party (PDG). Kalukluk na, ya ing meging mumunang babaing pamuntuk ning Gabon.
Ungkaya Pukan
Deng Barangay
Ing Ungkaya Pukan atin yang 12ng barangay.
Surigao del Sur
Ing Surigao del Sur metung yang lalawigan ning Filipinas atiu king labuad Caraga king Mindanao. Ing kayang balen tungku ya pin ing Tandag at ding sepu na ilapin deng Surigao del Norte king pangulu, Agusan del Norte at Agusan del Sur king albugan, at Davao Oriental king. Ing Surigao del Sur atiu king aslagang pampang ning Mindanao at makayarap ya king Dayat Malat ning Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Politika
Ing Surigao del Sur atin yang 17 balen at 2 lakanbalen.
Tanjay
Ing Lakanbalen ning Tanjay pang5 yang klasing lakanbalen king lalawigan ning Negros Oriental,  Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Tanjay Lakanbalen atin yang 24 a barangay.
Osias laxamana
OSIAS MANALILI LAXAMANA SR BORN 17 JULY 1930, DIED 9 JULY 2007.
Son of deceased parents Pedro Mendoza Laxamana and Maxima Regala Manalili Laxamana. Survived by sister Penaflor Manalili Laxamana Hutton. Deceased sisters are Corazon Manalili Laxamana, Ligaya Manalili Laxamana, and Percida Manalili Laxamana. Also survived is his wife Gloria Florendo Laxamana, sons Osias Laxamana Jr., Ernesto Laxamana, and daughter Erlinda Laxamana.
A businessman and entrepreneur, his lifetime accomplishments include owner of a restaurant, casino, and souvenir shop in Olongapo City, Philippines.
Eneru 30
Ing Eneru 30 ya ing pangatlungpulu aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 335 aldong (336 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.
Mengapalyari
1835 - Iti ya ing mumunang tangka keng paten de ing President of the United States, Richard Lawrence migtangka yang barilan ing pamuntuk a Andrew Jackson.
Suglung Palwal
Eneru 30 - Eneru 31 - Disiembri 30 -- Tala da ngan deng aldo
Deng Aldo
Surigao del Norte
Ing Surigao del Norte metung yang lalawigan ning Filipinas atiu king labuad Caraga king Mindanao. Ing kayang balen tungku ya pin ing Surigao Lakanbalen. Ing lalawigan atin yang atlung pulung mangaragul—Pulung Dinagat, Pulung Siargao, at Pulung Bucas Grande—king Dayat Malat ning Filipinas, at itang malating labuad king pekapangulung pulu ning Mindanao. Ining pekagabun a dake ing sepu na ilapin deng Agusan del Norte, at Surigao del Sur king mauli.
Ing Surigao del Norte ya ing pekapangulung lalawigan ning Mindanao, metung yang maulaganggagamitan dang pamagluslus manibat at papuntang Visayas at Mindanao. Dakal lang lantsang lilipat king Surigao Strait pilatan ning Surigao at ing pulu ning Leyte a magdalang saken at tau keng Liloan king Southern Leyte at ing Surigao Lakanbalen. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Tau at Kalinangan
Ing Surigao iya ing karinan da reng katutubung Mamanwa. Ing karelang terak a ausan dang "Bonok-Bonok", pagmasusian da balang fiesta na ning San Nicolas de Tolentino a magaganap banua-banua balang Septiembri 10. Ing The Bonok-Bonok papakit da ing pamagsaya da ring katutubu a papasalaamat la kerang karelang guinu para keng dakal a pupul at masaleseng kabulasan.
Politika
Ing Surigao del Norte atin yang 27 balen at 1 lakanbalen.
Wolfgang Amadeus Mozart
I Wolfgang Amadeus Mozart metung yang tau Austria a talasulat musica. Mibait ya king lakanbalen ning Salzburg kanitang 27 ya ing Enero, 1756. Manga pitung dalan (700) a piesa ning musica ing kayang sinulat, kayabe ne reng operang (musicang maki kuentu) Don Giovanni ampong Die Zauberflöte. Mete ya anyang 5 ya ing Diciembre, 1791.