cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Indiana
Ing State ning Indiana  iya ing pang19 U.S. state metanggap keng aniban. Atiu keng libutadalbugan a labuad na ning United States ning America. Atin yang 6.3 yutang pakatuknang at pang 15 ya karas keng populasiun ampong pan17 keng populasiun pangasiksik. Ing Indiana pang38 ya karas keng lualas ning gabunampong keng naman kareng mababang 48 states, ing Indiana iya ing pekamalating state albugan ning Appalachian Bunduk. Ing kayang tungku (kabisera) ampong ing kayang pekamaragul diling lakabalen iyapin ing Indianapolis.
Cavite Lakanbalen
Ding Pipagaralan
Private
Indiana
Indiana keraklan patag la a asigan la a atin patak patak a lakanbalen ampong balen kalupa na mo ing North Manchester.
Cavite Lakanbalen
Ding Pipagaralan
HIGH SCHOOL
Charlotte Rampling
Charlotte Rampling (Pebreru 5, 1946) metung yang Britanico artista ampong modelu. Metung ya kareng pekasikat a artista king pelikula aniang dekadang 1960, 1970 ampong 1980.
Cavite Lakanbalen
Ding Pipagaralan
COLLEGE
Kapatad a Lakanbalen
Cavite City has one sister city, as designated by Sister Cities International, Inc. (SCI):
Ding Comuni ning Lalawigan ning Enna
Ing tutuki iya ing tala da ring 20 comuni na ning Lalawigan ning Enna, Sicily, king Italy.
Tagaytay
Ing Lakanbalen ning Tagaytay pang3 yang klasing lakanbalen king lalawigan ning Cavite, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Tagaytay Lakanbalen atin yang 34 a barangay.
Tapul
Ing Tapul metung yang  balen king lalawigan ning Sulu, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Tapul atin yang 15ng barangay.
Haute-Savoie
Ing Haute-Savoie (English: "Upper Savoy") metung yang departamentu mipalagyu uli ning karinan karing Alps a bulubundukin.
Campeche
18.83639°N, -90.40333°W
Morris Abrams
I Morris Abrams, mibait inyang 1908 iya ing mitatag keng Arrow Fastener Co., Inc. I Abrams iya ing mumunang generation ning kayang familiang mibait king United States.
Ateneo de Naga University
Ing Universidad a Ateneo de Naga (Ateneo de Naga University king Ingles; AdNU or AdeNU) metung yang Universidad a privadung Catolicung palakad da reng Jesuita king Naga Lakanbalen, Labuad a Bicol, Filipinas a mitatag kanitang 1940. Atin yang matas a pipagaralan (high school), colegiu ampong graduate program. Atilu king main campus deng Graduate School ampo reng anam a colegiu College of Arts and Sciences, College of Commerce, College of Computer Studies, College of Education, College of Engineering at College of Nursing. Ing matas a pipagaralan naman ing atyu king campus king Pacol. Ya kabud universidad a makikilalang maki kabilyan a PAASCU Level III king labuad a region a iti.
Ebus
Ing ebus, (Corypha umbraculifera L.), talipot palm king Ingles, metung yang species ning palmang katutubu king mauling India (Malabar Coast) ampong Sri Lanka.
Metung ya kareng maragul diling palma king yatu; ating tanaman a miraras king 25 m, at deng karelang pun, miraras lang anggang 1.3 m king kapal. Metung yang fan palm (Arecaceae tribu Corypheae), a maki bulung a mangaragul a at mala-palmang palmate miraras 5 m king kapal, a maki petiole a miraras 4 m, at maki anggang 130 a bulung-bulungan (leaflet).
Pekamaragul ya kumpul da reng sampaga king sanumang tanaman ing ebus, a maki kabang 6-8 m, a maki metung anggang pilang milyung mangalating sampaga, a makabili king tangkeng maki sangang lalto king babo ning pun (ing titan arum, Amorphophallus titanum, king familia Araceae, maki maragul yang diling kumpul da reng sampagang e magsanga, anti ing species a Rafflesia arnoldii ing maki pekamaragul a magdiliding sampaga). Monocarpic, ya ing ebus, misan ya mu manyampaga, potang maki edad yang 30 anggang 80 banua. Kailangan ning prutas o bungang pabanua ba yang lulut, at ing tanaman mikaka libu-libu yang bungang mabilug ampong maki kuleng dilo-aluntyan a 3-4 cm king dagul, at maki tunggal lang butul o binî. Mamamate ya ing tanaman kaybat nang memunga.
ABS-CBN
Ing ABS-CBN Corporation (ABS-CBN: "Alto Broadcasting System-Chronicle Broadcasting Network"), metung yang kompanyang multimedia ampong television network king Filipinas.   Mebuo ya ing kumpanyan Alto Broadcasting System na bandi ng James Lindenberg / Judge Antonio Quirinoand amp Chronicle Broadcasting Network na bandi ng Don Eugenio Lopez, Sr./ Fernando Lopez.
Vintar
Ing Vintar pang3 yang klasing balen king lalawigan ning Ilocos Norte, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
ABS-CBN
Kumpanyang bandi ning ABS-CBN Corporation
Main article: List of assets owned by ABS-CBN Corporation
Ampulla ning Vater
Ing ampulla ning Vater, kebaluan mu ring bilanghepatopancreatic ampulla, meyalkus ya kapamilatan ning pamiabe da reng duct ning kundilat at ning common bile duct. Ing ampulla ka rin ya mismu king major duodenal papilla.
Gamit
Ding dakal a smooth muscle sphincter ila reng manyalese keng agus ning  bile at katas ning kundilat kapamilatan ning ampulla: ing  sphincter na ning kundilat a duct, ing sphincter na ning bile duct, at ing hepatopancreatic sphincter (sphincter ning Oddi).
Ing sphincter ning Oddi iya ing manyalese keng pamipalual ning bile at kundilat a katas papuntang duodenum, at makanyan mu rin ing pamipigil ning pamaglub ning laman ning duodenal papaunta keng Ampulla.
Eponym
The eponymical term "ampulla of Vater" is named after Abraham Vater (1684-1751), a German anatomist who first published a description of it in 1720.
Chiapas
16.41°N, -92.40861°W
Ameyugo
Ing Ameyugo metung yang balen atiu king lalawigan ning Burgos, Castile ampong León, Espanya. Agpang keng 2004 census (INE), ing balen atin yang populasiun a 95 a pakatuknang.
Jeffrey Archer
I Jeffrey Howard Archer, Baron Archer of Weston-super-Mare (mibait 15 Abril 1940) metung yang Ingles a talasulat libru ampong sadyang pulitiku. Bayu ya meging talasulat, metung yang Miembru ning Parlamentu (1969–74), oneng migdimitir ya uli ning iskandalu king pisalapyan nung nu alus mengalugi ya. Kaybat, migbaligtad ing kayang kalma uling kareng royalty da reng kayang best-selling a nobela, at megi yang kadwang talapamuntuk (deputy chairman) ning Conservative Party (1985–86) bayu ya migdimitir kaybat ning metung pang iskandalu, a meging sangkan ning pangayari ning kayang karera antimong miyalal a opisyal. Melalang yang life peer anyang 1992. Miyari ing kayang karerang pampulitika king kayang pangasakdal ampong pangasukul (2001–03) para king perjury ampong pamanyabat king hustisya (perverting the course of justice), a merapat katuki ning kayang kadwang pamagdimitir. Maygit nang 250 milyung kopya da reng kayang libru ing mipisali king mabilug a yatu.
Pugung katipo
Ing pugung katipo (Turnix suscitator) metung yang ayup a kayabe king metung a malating familiang kawangis da, oneng e ro kamaganak, deng tutung pugu. Ing species a iti mayayakit ya manibat king India angga king malisangan o tripical a Asia angga king mauling China, Indonesia ampo king Filipinas.
Guinsiliban
Ing Guinsiliban pang6 yang klasing balen king lalawigan ning Camiguin, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Guinsiliban atin yang 7ng barangay.
Bunduk Pinatúbû
Ing Bunduk Pinatúbû metung yang makagising a stratobulkan atiu king pulu ning Luzon ning Filipinas, king atlung suluk ding lalawigan ning Zambales, Tarlac, at Pampanga. Ing Katutubung Pinatúbû metung yang stratobulkan a gawa keng andesite at dacite. Bayu 1991, ing bunduk makapampan ya at e ulata bilang bunduk at dakal ing melagas nang dake. Mitatakpan yang keng makapal a gubat nung nu ring dakal a populasyun ding katutubung tau a ausan dang Aeta karin la mangabiayan. Ding Aeta areni likuan da ing patag inyang deng Kastila sinakup de ing Filipinas inyang 1565.
Ing akbung ning bulkan inyang Juniu 1991 kaibat ning 635 a banuang pamanudtud, iti migpamakbung ya king asna king kasikan at makatakut a akbung a pangyatu king pang20ng dilanwa. Ding matagumpeng ula ra tungkul keng climatic a akbung ding tia-pulung libung tau a pakalele a karinan, miligtas la kareng makasirang agus ning pyroclastic, ash depositu, at katataulian, ing lahar pauli ning uran a tutuki ning agus kambe ning luma pang lahar, nung nu dakal a bale tinuki king agus na niti at mengatambunan.
Ing uyab ning pangayakbung meramdam mabilug a yatu. Migpabusuk yang dakal a aerosols karin king stratosphere at iti ing pekamaragul manibat pa kanita inyang ing Krakatoa inyang 1883. King mapilan pang bulan, ding aerosol miglupa lang global layer ning sulfuric acid haze. Ing pali ning mabilug a yatu migbabang mga 0.5 °C (0.9 °F), at ing pangsira ning ozone lakuas merakal.
Matasalawe king karinan ning Bunduk Pinatúbû
Ing Pinatúbû metung yang dake ning malakadenang bulkan nung nu atiu king albugan dake ning Luzon. Ing aus da kareni subduction volcanoes la, a mibuu kapamilatan ning Eurasian Plate a lulub lalam ning Philippine Plate king dane ning Manila Trench king albugan. Ing katayang Tagálug 'pinatubo' ing kabaldugan na 'tubu o dagul' keng Kapampangan, Tagalog at Sambal a amanu, nung nu balu da na mikaakbung na kanita pa mga AD 1500, agiang alang amanang salitang ibat kareng nunu karing mengalabasan a akbung. Ing katayang Pinatubo mapalyaring ing kabaldugan na ing karinan mataba ya gabun at ing nung nu reng tanaman matalik lang dagul.
Ing eganagana, mga 30,000 a tau reng pakatuknang keng pasandig ning bulkan kareng barangay at mgalating tuknangan. Ing makapal a gubat a tatakap keng bunduk at kareng makapadurut a tutuk ila ing magkabie kareng mangubat at mangasung Aeta, kabang kareng makaleleng patag a karinan naman, ing dakal a uran (alus 4 m pabanua) pauli ning monsoon a klima at mangatabang gabun ning bulkan ila ing babie pamaglaulta at deng dakal a tau tatanaman lang pale at aliwang apapangan a tanaman. Mga 500,000 a katau pakatuknang la pa rin keng mga 40 km ning bunduk, a miki populasyun a  150,000 king Angeles Lakanbalen, at 20,000 king Clark Air Base.
Deng dakal a maulagang ilug ding karelang panibatan ibat la king Pinatúbû, antimo reng Bucao, Santo Tomas, Maloma, Tanguay at Kileng ilug. Bayu mememakbung dening ilug maulaga la keng ecosystems, dapot ing akbung sepakan no reng saug a mangalalam a pangatambun a pyroclastic. Since Manibat 1991, deng ilug mengabara la kareng (mengatagan abalsa) sediment, at ding kayang saug maralas mikakalahar. Agpang keng pamaningaral da dening ilug a reni maluat bayu la makabawi king 1991 a akbung.
Songzi
Ing Songzi metung yang lakanbalen king mauling albugan nang dake ning Hubei, Maldang Republika ning Tsina, king kalibudtan nang dake ampong mauling pampang ning Ilug Yangtze. Metung yang lakanbalen a kadaneng kondadu (county-level city) lalam ning pamanibala ning Jingzhou, a 896,800 (agpang king Songzi Statistic Yearbook 2000).
Catarman, Camiguin
Ing Catarman pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Camiguin, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Wissam al-Hassan
I Wissam Adnan al-Hassan (وسام عدنان الحسن‎ Wissām ‘Adnān al-Ḥassan; 11 Abril 1965 – 19 Octubre 2012) metung yang brigadier general king Lebanese Internal Security Forces (ISF) ampong pekapun ning Information Branch. Lalon de antimong manimunang personalidad a Sunni king Lebanon, at metung yang manimunang kayanib king oposisyun a alang pwestung pampulitika.
Catarman, Camiguin
Deng Barangay
Ing Catarman atin yang 14 a barangay.
Calamba
Ing Lakanbalen ning Calamba primera yang klasing lakanbalen king lalawigan ning Laguna, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Calamba Lakanbalen atin yang 54 a barangay.
San Pablo Lakanbalen
Ing Lakanbalen ning San Pablo pang2 yang klasing lakanbalen king lalawigan ning Laguna, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
• 3
Banguingui
Deng Barangay
Tongkil is politically subdivided into 14 barangays.
Santa Rosa Lakanbalen
Ing Lakanbalen ning Santa Rosa primera yang klasing lakanbalen king lalawigan ning Laguna, Agpang keng  ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Lakanbalen ning Santa Rosa atin yang 18ng barangay.
Cangzhou
Ing Cangzhou metung yang lakanbalen a kadaneng prefecture (prefecture-level city) king aslagan nang dake ning lalawigan ning Hebei, Maldang Republika ning Tsina. Ing sentru nang urban ning Cangzhou maki populasyun yang manga 514,074 anyang 2010 census, kabang ing ing pamanibalang kadaneng prefecture maki populasyun yang 7,134,053. Maki distansya yang manga 90 km manibat king manimunang lakanbalen a daungan from the (major port city) ning Tianjin, ampong 180 km manibat king Beijing.
Dalerayan
3. DuBois, Thomas. The Sacred Village: Social Change and Religious Life in Rural North China. Honolulu: University of Hawaii Press, 2005.
Ding reforma ning ortografíang Kapampángan
Ing amlat da ring reforma ning ortografíang Kapampángan king eskritúrang Latin ating aduâng fási. Ing primeru ya ing konfliktu aniang ika-20 diánuâ da ring proponenti ning súlat Bakúlud at ning súlat Wáwâ. Ing kákáduâ at presenting fási de ing defensa ring de facto-ng norma ning Sínúpan Singsing lában karing intentung omoheneisanti na ning ortografíang pambangsâ na ning Komisyon sa Wikang Filipino (KWF).
Primerung fási
Mayayakit ing Adua lang panig deng tutuki caniting bage. Deng metung a panig ila ding "Purista" o "Macabansa" Ing buri at tutukian da isulat ya ing capampangan agpang king ABAKADA a alang letrang C, J, LL, QUI,GUE, GUI. Yla deni mu naman ding tutuki keng "wikang Pambansa" ortografia o súlat Wáwâ.
NG CANGATBA NAMANG PANIG, ila ding "tradisional" u "konserbador"—ding proponenti na ning súlat Bakúlud—a miyanad at misane ortografíang Espaniol. Ing sasabian da, ing Amanu tamu megambul at mesese keng alkfabetong iti. Macanyan de canung sinulat deng mengapaunang bantug at kilalang talasulat keng Capampangan. Iti yang tutukian at buri da deng MACATUA tamu.
Aniang dekada 1970, atin nang aliwang grupo o panig a migbili pilatan da reng aduan mesaglaue grupo. Ing metung careting mipunta pilatan ila ding meging talalikas ning Biblia keng amánung sísuan (Venancio Q. Samson, Society of St. Paul).
Ing gewa ra: bang era panibayuan deng Cayanacan.
Tinagan de ing C  istung tutkian de ing letrang A, O, at U.
Aldo
Ing kekatamung aldo (simbulu: ) ing panibatan ning sala. Ini ing maragul at masalang mabilug a kule dilong akakit tamu king banwa neng aldo (day).
Ding reforma ning ortografíang Kapampángan
Kákáduâng fási
King ngening panaun, ing estandar ne ning resurhenting amánung Kapampángan ing ortografíang desaroliádu ning ngening Sínúpan Singsing. Ing ortografíang ini sintesis yang mákabási king ibridu nang Samson. Aniang 2016, ing Komisyon sa Wikang Filipino, bílang dáke na ning intentung Tagalistang "armonisan" la ring ortografía da ring amánung Austronesiu ning bangsâ, milual ing gía king paniúlat ning Kapampángan king ortografíang "pambangsâ", tituládung Bayung Ortograpiyang Kapampangan.
Aldo
Tuturing ne mung metung kareng dakal a batwin ning astronomia ing aldo, itang dudurutan na ning Yatu. Karaniwan, ini ing tuturing dang sentru ning Solar System uling ya kabud ing batwin a atyu keti. Ya murin kabud ing panibata’ning enerhiya para king bye agpang king balu tamu.
Agyang kapilan pa, ing Aldo murin ing sentru agpang king pusisyun, uling dudurutan de iti king sanumang direksyon deng planeta. Maulaga iti king astronomia ampo king pamagplanu king pamaglakbe king kalawakan. Malyari la ping “sake” o “magpayagus” deng saken a pangkalawakan king solar wind, a particle a mamagus padayu king aldo at papunta king sepu ning solar system.
Ding reforma ning ortografíang Kapampángan
King kawatásan
Ing sigienti metung yang poema ibat 27 Abril 2008 nang Joel Pabustan Mallari, tituládung "Ortograpiyang Kapampangan", tungkul king amlat da ring kambiu king espeling ning Kapampángan king eskritúrang Latin.
Aldo
Ing enerhiya ibat king aldo at photosynthesis ing babye sikanan o enerhiya kareng bageng mabye ba rang labanan ing entropy. Ini ing panibatan ning aluntyan a kule da reng bulung ampong tanaman, at yang babye “pamanyalese” kareng molecule a kulang kaniti, kapamilatan ning pamangawang mas komplikadung molecule, antimo reng protein ampong enzyme.
Ding reforma ning ortografíang Kapampángan
King kawatásan
"Ing sulat Kapampangan	asneng sakit pigawan uling ing akamulatan	ortograpiyang meyandam
Aldo
Kapilan pamu, atuklasan dang ating bageng mabye king lalam ning dayatmalat o dagat a mabibye king enerhiyang atyu na king Yatu manibat pa anyang milalang ya iti. Manikwa ya muring enerhiya ing tau manibat king nuclear fusion ampong nuclear fission. Bukud kareti, mamasa la ngan king nuclear fusion a malilyari king kekatamung Aldo deng eganaganang bageng maki bye. Ketang kilwal na niti, akakit tamung pisasanib na ning Aldo ing hydrogen bang maging helium, dapot piyayabe na la murin deng masa mangabayat a elementu banda ketang kayang sentru o busal. Ditak mu ing balu tamu kaniti uling e tamu milapit.
Ding reforma ning ortografíang Kapampángan
King kawatásan
Matwang sistemang Rumanu	ding Kastilang alpabetu alang letrang ‘ha’ at ‘dobolyu’	dakal kulang antimanu
Aldo
Malyaring manaliwa ing panaun (weather) king Yatu uling king aktibidad da reng Sunspot, a maki cycle a labing metung a banwa kaba. Malyari muring miyapektuan ing electronics king kareti.
Ding reforma ning ortografíang Kapampángan
King kawatásan
Ing malinong alimbawa	karing bigkas-siwalang ‘nga’ alang metung mang letra	ing mitulid a diretsa
E tamu sa paykamali	king kaniting panatindi karing letra e paylili	uling keti ta misabi
Ding letra tang Rumanu	mitulid karing amanu meyandam lang lakwas tutu	e la tune kekatamu
Ding tune letrang pibandyan	ding matwa tamung gilisan detang baybayin-kulitan	na mepilit mekalingwan
Deti simpli la’t babage	king dila da ring manungge antimo ding siwalang [de, re at le]	akwa da pang libelibe
Ketang panawung Kastila	dimut lang tutu ding letra anya ding ‘c’ at ‘q’ kanita	ding mengagamit ‘lang sala
Dintang la ding Amerkanu	ing sulat’ letrang Rumanu mengaragdag antimanu	ding ‘key’, ‘ex’, ‘ef’ at ‘dobolyu’
Deti ding kasangkanan	nung bakit la mekanyan ispeling a meturingan	alang letrang ‘key’ metung man
Panawun nang Rizal: dintang	ing ‘key’ meusu’t milantang matwang sulat a matabang	mikabayung adle’t takbang
Kayanakan deng memangamit	king ortograpiyang mebanggit kabang ding matwang mapilit	pegsisti deng sabit-sabit
Kesyo balamu Tagalug	karing ispeling da’t ubug dapat yang ibalik itulug	bang e mo kanu kakalug
Mupin karing pamanyuri	mismung ding alwang kauri ding Ilokanu e wari	 ‘la la ring ‘key’ ketang dati Linabung nayng pamagletra	dakal nong titik minentra santing ning ortograpiya	misan pang pasantingan ya
Anya e anting kayapan	ing manatili king melakwan matwang sulat e samasan	mate ya ing Kapampangan
Ing pamagbayung piblasan	e mayayakwang misanan nung gagambulan ta ya ngan	at busni ding kaisipan
E mu king Tagalug mumusu	karing bayung alpabetu nunge pati al’wang dayu	sususu lang pamagbayu
Nanupata dapat naman	ma’ltan karing sumangiran bang akit la ring kagiwan	masensu yayng Kapampangan
Anya anting alimbawa	amanung Inglis, Kastila ampo ding adwang Bahasa	susulung la panyalita
Ing ortograpiyang bayu	mayap yang ikabisadu akma ya’t sayantipiku	e basta mu makiusu
Iti metung a kayapan	dapat isulung arapan ing dati naman balikdan	pati baybaying alakwan
Lalung e sukat isangkan	ding letra’t sulat pegkulitan e mu karing meturingan	ketang ‘c’ at ‘q’ milabasan Uling king dilang Kapampangan	nanumang letrang gamitan mitulid ‘ya piyandaman	dyang na’ng titik ya rin naman
‘Nya anti ding mamangalis	palang-palang lang kakalis aba! ngeni asnong kabilis	dimakina nong ‘lang mintis
Kaya mayap mung miyabe	extrang letrang panantabe lalu na’t dakal nang pakyabe	salitang-andam miyabe Anti ding salitang xerox	fakulti, zibra at jeprox b’lamu paku lang atin tox	ustu la ket at oks lang oks Nung makaniti ing panlawe	sulat’ amanu e mate pasibayung dakal sabe	gumamit ampong makyabe"
Hinundayan
Ing Hinundayan pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Mauling Leyte, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Hinundayan atin yang 17ng barangay.
Ateneo de Zamboanga University
Ing Universidad a Ateneo de Zamboanga (Ateneo de Zamboanga University king Ingles) metung yang privadung Universidad a Jesuita king Albugang Mindanao. Ya ing kadwang matwang diling pipagaralan a Jesuita king Filipinas. Migumpisa ya kareng elementaria ampong matas a pipagaralan (high school) kanitang minuna. Mika colegiu ya kanitang 1952, at megi yang universidad ketang Agosto 2001. Adwa ya campus ngening salukuyan. King La Purisima Street ya ing main campus, nung nu la mayayakit deng colegiu ampo ing elementaria. Keta ne mang bayung gawang campus a makalawal king centru ning Zamboanga Lakanbalen (Zamboanga City proper), ing matas a pipagaralan. Maki balak a mitikdong bayung facilidad ketang bayung campus, kayabe ne ing katuglung ning elementaria, metung a auditorium, at bayung facilidad a pang-pasiknangan (sports facilities).
Ing Ateneo de Zamboanga ing maki maragul diling aklatan king Lakanbalen ning Zamboanga. Ing oficial dang pahayagan deng magaral yapin ing The Beacon Magazine.
Anguix
Ing Anguix metung yang balen atiu king lalawigan ning Burgos, Castile ampong León, Espanya. Agpang keng 2004 census (INE), ing balen atin yang populasiun a 142 a pakatuknang.
Libagon
Deng Barangay
Ing Libagon atin yang 14 a barangay.
BIT International College
Ing BIT International College, a sadyang Bohol Institute of Technology o BIT  metung yang privadu, non-sectarian at co-educational institucion ning matas a pamagaral king Tagbilaran Lakanbalen, Bohol, Filipinas. Myayaliwa la reng cursung nang yampang king colegiu. Mayayakit ya king Gallares Street, at maki sanga ya king Talibon ampo king Siquijor.
Chengde
Ing Chengde, a sadyang mayayaus Jehol o Rehe , metung yang lakanbalen a kadaneng prefecture (prefecture-level city) king lalawigan ning Hebei, a atyu king pangulu aslagan ning Beijing. Pikabalwan yang dili antimong lugal ning Mountain Resort, metung a misna kaleparana a hardin ampong palasyung imperial a ginamit da reng emperador a Qing antimong tuknangan neng kaleldo emperors (summer residence). Maki populasyun yang manga 450,000 ing sentrung urban anyang 2009.
Tanglao, Aida, D.
Neng Aida D. Tanglao, 4 ya ing Eneru, 2006
A-lwalwa la paglugalan T-enakan da’t telakaran L-ugud Balen dang dalise U-gneugne rang piyabeyabe. N-unu karelang pakamalan G-abun Tibwan pasulungan
R-afael, Renato, Rolando, lang binansagan.
A-ida anting pastul T-ony talaturung kawatasan.
I-kata ngan K-apampangan A-tyu keni misapungul Y-abut tamu ing tune LUGUD pon U-stung pamiyutus.
N-uan la sana ring balang memalen G-alangan la’t gamitan ring A-manung Katutubu N-geni anggang man kapilan.
A-ndy,ndro, riel, lan ning California rnold ning Hawaii, tsing Udis ning Missouri. M-andy ning Nova Scotia, ike Pangilinan ing Siuala ring Meanguabie, metung karing menimuna, Mon David oitang mitatas king bandera. E-dwin at Val ning pampanga wikipedia, Ernie ning Aguman ring Kapampangan, Derek Robby ning KSC. N-ancy, at Helen ning Canada, Willy Carpio ning artiStarita, Mar, Willy B., Otelio, at Anne, Lynn, Gus, alwa pa, map tang nasa, Yanasa.
Tala da reng balen king Álava
Agpang keng banuang 2006, ing lalawigan ning Álava king Basque Bangsa, Spain, atin yang 51 balen.
Dalerayan
Place names and populations are taken from the Instituto Nacional de Estadística (INE).
Benigno Aquino, Jr.
Metung yang manimunang oposisyonista king Filipinas anyang panaun nang Ferdinand Marcos i Benigno Simeon "Ninoy" Aquino Jr. (Nobiembri 27, 1932-Agostu 21, 1983). Beril de at pete king Manila International Airport (a ngeni makalagyu na kaya) karatang na ibat king pamanuknangan aliwang bansa. King balu nang i Corazon Aquino misentru ing laban kang Marcos, at bandang tawli, ya ing menalili kaya anting pamuntuk.
Talambye
Megi yang gobernador ning Tarlac kanitang 1961, at mepili yang secretary-general ning Partido Liberal kanitang 1966. Ketang 1967, mibili ya king kasalesayan anyang megi yang peka-anak a senador king amlat o kasalesayan ning Filipinas.
Anyang dineklara nang Presidenti Marcos ing martial law kanitang 1972, mekulung ya y Aquino king sangkan a pamakamate, pamanyalikut baril a alang lisensya, ampong subversion. Miyatulan yang migkasala at mate kanitang Noviembre ning 1977. Pepaintulutan deng munta king America bang magpaulu kanitang 1980, kayabe ne ning kayang asawa.
Agyang kikilalanan deng manimuna kareng kalaban nang Presidenti Marcos y Senador Aquino, tuturing de muring kayanib king sistema ning tradisyunal a pulitika ketang bayu mag-martial law. Nanupata, mibayu yang maragul kanitang panaun ning kayang pangasukul (nung kapilan denasan na ing “solitary confinement”), at maragul ing pamanaliwa king kayang kaugalyan at panlalawe king bye. Kinanwa yang sikanan kareng debosyon a Catolicu, at dininan deng diwa deng kasulatan nang Mohandas Gandhi at Martin Luther King Jr.. Uli na niti, anti lang mika kinang a relihyosu deng mitatagan a banwa ning kayang byeng personal at pulitikal. Megi yang masigasig a talatuki ning e-pamangamit king kalasipan (non-violence) king pamaglaban king rehimen nang Marcos. Lipat ning pamikakunu da ring mapilan king bayung panga-ispirituwal ning pamalak nang Aquino, mika maragul yang epektu iti king megi nang papil ning kayang asawa king pulitika, ampo king milyaring pamikilala kaya anting martir ning bayung panaun.
Anyang atyu king aliwang bansa, menatili yang manimunang pekapun ning oposisyun y Aquino. Kanitang Agosto 21, 1983, mibalik ya king Filipinas lipat ning balu nang balu ing peligrung arapan na. Makasadya yang mibalik bang magkasákit kayabe da reng kayang kabalen, at deretsung makisabi kang Marcos a kuldas king katungkulan, at manyad payapang pamanalili king kapamahalan at reporma o kapanumanan..
Lipat da ring dakal nang bante at sundalus ning kapamahalan king tarmac, mebaril ya king buntuk at mete kabang alalayan deng kuldas king Manila International Airport. Pamilit ning kapamahalan, dapot e re peniwalan, a beril neng Rolando Galman, a tambing da namang beril at pete deng sundalus ning gubyernu.
Kaybat ning Pamamate
Mapalyaring e na mika opisyal a yatul nung bakit gewa nang Galman ita, o agyang mu mang nung ya pin ing tutung maki dapat, dapot dakal lang magsuspetsang singkanan de mu y Galman at ala yang kabalwan. Lalu lang dakal deng suspetsa nung ninung minutus. Eganana, manibat king CIA angga king Partido Komunista ning Filipinas at ing First Lady, y Imelda Marcos, misangkanang ating balu king pamakamate. Dapat muring linawan a mabayat ya sakit kanitang panaun a ita i Presidenti Marcos; atyu king National Kidney and Transplant Institute a magpasikan kaybat ning kayang kidney transplant ketang Agosto 7. Ala ya king kabilyan a magpalakad king gubyernu anyang milyari iti. Dakal lang “conspiracy theory” a linto nung ninu ing manibala kanita, at ninung minutus king asasinasyun kabang magpaynawa ya’t manayang kumayap i Marcos. Inutus nang Presidenti Marcos a mitatag independyenting lupung, itang Agrava Commission, a magsyasat king krimen. Mituru la reng mangatas a opisyales, kayabe ne y Gen. Fabian Ver, ing hepi ning Armed Forces, at kilala bilang talapagpatupad nang Marcos, dapot miyatulan lang alang kasalanan. King salukuyan, makakulung lang kabang-bye king New Bilibid Prisons deng sundalus a atyu king tarmac kanitang panaun a ita. Kapilan pamu, mig-apela lang bawasan do reng karelang sentensya kaybat ning adwang pulu’t adwang (22) banwa, at sasabyan dang y Eduardo "Danding" Cojuanco, metung a crony nang Marcos at pisan nang Corazon Aquino, ing minutus.
Miras labing adwang oras, manibat alas nuwebi ning abak anggang alas nuwebi ning bengi, ing kayang marcha ning pamangutkut, a mig-umpisa king metung a misa king Sto. Domingo Church nung nu ya atyu y Jaime Cardinal Sin, ing manimunang Arzobispung Catolicu king Filipinas, at migwakas king Manila Memorial Park, ing kayang tawling pipagpaynawan. Adwa lang milyun deng taung linwal king dalan anyang libing, at pilan la pang milyun deng mekiramdam king Radio Veritas, ing istasyun ning Iglesia Catolica, a ya kabud maki-sikanan lub a magbalita king malilyari king marcha. Lipat ning megi yang pamitagun ing marcha ba rang ipalwal ing kamwa da reng malda king gubyernu nang Marcos, keraklan taimik ne man iti, at ating pinandit a mekabiru la pa deng tau. Alimbawa, anyang migumpisang muran kabang lalakad la reng makipaglibing, mituknang ing pangabusni da reng payung anyang ating kinulayit a “Y Imelda (Marcos) mu ing magpayung!” Anyá namang miras la king Rizal Park deng makipaglibing, pinilit deng ibaba king “half mast” ing bandera karin.
Uli ning pamakamate da kang Ninoy, bigla yang meragul ing oposisyun. Manibat king metung a pangimut a malati at anting makakawani karing keraklan, megi yang pangmaldang pangimut nung nu la kayanib deng tau ibat kareng eganaganang kabilyan king sosyedad king Metro Manila. Kayanib la reng kasantingan kabilyan o middle class, makanyan murin deng pakakalulu, at angga reng negosyanting mimwa kang Marcos anyang martial law. Pepakit ning asasinasyun nung makananu yang milalako na kontrol ing kapamahalan nang Marcos. Mabayat ya sakit y Marcos anyang milyari iti, kabang pepaburen deng mipakarok deng crony ing ekonomya anyang ala yu. Mimwa lang tutu deng talatuki nang Aquino a pepaburen nang malyari iti king metung a manimunang oposisyunista. Uling king maleparan a kagulwan a bunga ning asasinasyun, mibili ya ing Filipinas king pansing ning America. Mitutuk ing paglalawe da ring tau king krisis king bansa, ing sobra nang luhung Imelda ampo reng kayang “mining operation,” at ampon ing mipalalu nang pangadiktador Marcos. Mitakutan ya y Ronald Reagan a malyari ing metung a magulu, pangkabilugan at marayang rebolusyun a makásira king interes ning America king Filipinas, at king tetagan ning rehiyun. Migsalita ya y Reagan laban king asasinasyun, oneng ala yang sinabi kontra king kaluguran (friend) nang y Marcos.
Uli na ning pamakamate, mibili ya king pansing ning malda y Cory, a balu nang Ninoy. Karas ning 1986, mengampanya ya y Cory Aquno ketang snap election a inutus nang Marcos bang mayampat ing milalako nang tiwala ning malda king kayang rehimen. Ketang limampulu’t pitung (57) aldo ning pamangampanya bayu ing alalan anyang Febrero 7, 1986, linibut ya king bansa ing partidung UNIDO nang Aquino, at alus eganaganang lalawigan apuntalan da. Kabang mangampanya, atwan de y Aquino deng pakalupung a taung gugulisak a "Cory! Cory! Cory!". Lipat ning pamagdeklara ning Commission on Elections (COMELEC) a y Marcos ing sinambut king alalan, e ra tinggap di Cory ampon reng keyang talasuporta ing dekalarsyun ampon sinabi rang dang mepirait ing resulta. Ini ing penibatan ning People Power revolucion a mitabi kang Marcos at miglukluk kang Cory anting Pamuntuk.
Mipalagyu ya ing Manila International Airport a Ninoy Aquino International Airport (NAIA) anting panalala kaya, at makabili ya letratu king perang papil a limang dalan a pesus.
Metung yang kongresistang pekakatawan ning mumunang distritu ning Tarlac ing kayang anak a lalaki, i Benigno Aquino III, kabang lalage ne man king telebisyun at pelikula ing anak nang babai, y Kris Aquino.
Alcalalí
Ing Alcalalí metung yang balen king comarca ning Marina Alta king pangulu ning lalawigan ning Alicante, king Valencian Communidad, Espanya.
Atiu king Pop Saug, pilatan ning Sierra del Ferrer ampong Montes de Segili. Ing sepu na ilapin deng Pedreguer at Benidoleig king pangulu; Jalón at Llíber king aslagan; Orba, Murla, Castell de Castells  at Parcent king albugan; at Tárbena king mauli.
Glucose
Ing Glucose (Glc), metung a monosaccharide (o kaya keng amanu tamu mayumu), metung yang mayalagang carbohydrate keng biology. Ing kayang cell gagamit yang panibatan ning sikan at metabolic intermediate. Ing glucose metung ya kareng pun productu ning photosynthesis at magumpisa ya keng cellular a pamangisnawa kareng balang prokaryotes at eukaryotes. Ing lagyu manibat ya keng katayang Greek a glykys (γλυκύς), nung nu ing kabaldugan na "mayumu", at ing karadagan a pambuldit ing "-ose" nung nu ing buri nang sabian carbohydrate.
Aduang isomers na ning aldohexose a mayumu kebaluan la bilang glucose, ita mung metung nung nu ing ( D -glucose) biologically active ya. Ining ( D -glucose) a ini keraklan madaleraya ya bilang dextrose (dextrose monohydrate), lalung-lalu na keng industria ning pamangan. Ining articulung iti tungkul ya kareng mangalating D -aske ning glucose. Ing salamin-larawan ning molecule, L -glucose, eya malayaring gamitan da reng cells.
Ing glucose karaniwan atiu ya keng askeng maputing bage o masias a buung crystal. malyari ya naman mayakit keng aqueous solution.
Gamit
Malyari tamung manula nung nanu ing sangkan obat ing glucose, at aliwa ing metung pa ing monosaccharide kalupa na ning fructose (Fru), iya ing malaparan a magagamit keng evolution, keng ecosystem, at metabolismu. Ing glucose malyari yang manalkus ibat keng formaldehyde lalam ning abiotic a kabilyan, inya atiu ne kanita pa keng pekamamabang biochemical systems. Mekad ing mayalaga para mitas ing bie ing mababang pupuntalan ning glucose, nung wawangis me aliwang hexose a mayumu, nung nu ela makipamuk kareng lupung da reng amino a proteina. Ining pamipamuk da reng (glycation) mababawas o sisiran ne ing gamit da reng dakal a enzymes. Ing mababang balak na ning glycation ing sangkan iyapin ing pipilinan ne ning glucose ing mas e makipamuk keng cyclic isomer. Nanupata, dakal kareng pangmaluatan a dame ning diabetes (alimbawa, pangabulag, pamipalya ning batu, at peripheral neuropathy) mapalyari ing sangkan ing glycation da ring proteina o lipids. King kabaligtaran, ing enzyme-a makamantining pamandagdag keng glucose kareng proteina kapamilatan ning glycosylation keraklan mayalaga ya keng karelang gamit.
Rajasthan
Ing Rājasthān (Devanāgarī: राजस्थान, ) ing pekamaragul nang estadu ning Republica ning India karas king lapad. Sakup ne ing keraklan king maleparan ampong masákit tuknangan a Great Indian Desert (Desiertu ning Thar), a ing sepu na kayagape ne ning lambak ning ilug a  Sutlej-Indus a atiu king angganan ning India ampong Pakistan. Kalele ne niting labuad ing Pakistan king albugan, ing Gujarat king mauli-albugan, ing Madhya Pradesh king mauli-aslagan, ing Uttar Pradesh ampong Haryana king pangulu-aslagan ampo ing Punjab king pangulu.
Ing Jaipur ing kayang tungku o capitoliu. Kayabe la kareng mayayakit king labuad deng Desiertu ning Thar king dake nang pangulu-albugan ning Rajasthan, ampo ing sepu ning Ilug Ghaggar malapit kareng akulkul da reng arkeolohiku king Kalibanga, a ilang pekamatuang atuklasan da king subkontinenti. Mayayakit ya ing magdili-diling balen talimunduk o hill station ning Rajasthan, ing Mount Abu, ampo reng kabalitan king yatung Templu ning Dilwara, a banal a karinan a pupuntalan da reng Jain. Atin yang aduang reserve para kareng tigri ing Aslagan a Rajasthan, ing Ranthambore ampo ing Sariska, bukud pa king en:Keoladeo National Park malapit king Bharatpur, a pikabaluan kanita kareng kayang ayup.
Mitátag ya ing Rajasthan aniang 30 Marzu 1949, nung kapilan la mianib king Dominion of India deng estadung mardika (princely states) a tatalnan da reng Rajput. Ing pamialiwa na mu ning Rajputana ampong Rajasthan, miragdag la king kadua deng mapilang dake ning British India, king lalawigan ning Ajmer-Merwara. Miyalis no man king Madhya Pradesh deng dakeng atiu king kilual ning Rajputana, antimo ing lugal a Sumel-Tappa.
Akrostiku
Ing akrostiku metung yang típu ning poema.
Ding ehemplu
Ing sigienting ehemplu king amánung Kapampángan, tituládung "Atlung R at Ikayu Ngan" (2006), eskrítu ya ning wátas a Filipínung i Aída Tanglao Aguas.
Alwalwa la paglugalan Tenakan da’t telakaran Lugud Balen dang dalise Ugneugne rang piyabeyabe. Nunu karelang pakamalan Gabun Tibwan pasulungan
Rafael, Renato, Rolando, lang binansagan.
Aida anting pastul Tony talaturung kawatasan.
Ikata ngan Kapampangan Atyu keni misapungul Yabut tamu ing tune LUGUD pon Ustung pamiyutus.
Nuan la sana ring balang memalen Galangan la’t gamitan ring Amanung Katutubu Ngeni anggang man kapilan.
Andy,ndro, riel, lan ning California Mandy ning Nova Scotia, ike Pangilinan ing Siuala Edwin at Val ning pampanga wikipedia, Ernie ning Aguman Nancy, at Helen ning Canada, Willy Carpio ning artiStarita,
Yanasa.
Estratubulkan
Ing estratubulkan o kaya keng amanung Kapampangan "matilus a bulkan", metung yang matas balasusu bulkan a nung nu dakal ya sapisapin a mesias a lava, tephra, at abung bulkan. Dening bulkan a reni maka ugis lang matarik a uangis at maralas lang mamakbung mangasikan. Ing lavang mamagus marayuput at lalangi at mangasyas bayu miras king dayu. Ing penibatan ning magma matuturing acidic a kaya matas king silica at kasantingan a (rhyolite, dacite, andesite, o basalt). Iti kabaligtaran kareng e misyadung mangasikan pangkaraniwan amagma a bubuu king shield bulkan (kalupa na mo ning Mauna Loa king Hawaii), nung nu atin yang malapad a bitis a ding kayang baidbid malume la. Dakal kareng startovolcano lalagpas la keng katas a 2500 m.
Swami Vivekananda
I Swami Vivekananda (Pangayagkas a Bengali: ): ) (12 Enero 1863–4 Julio 1902), mibait 'a Narendra Nath Datta', metung yang Indian a Hindu monk. Manimuna yang tauan king pamipakilala da reng pilosopiyang Indian ning Vedanta ampong Yoga king albugan ning yatu (western world) at ya ing sasabyan dang pepalaganap king belwan tungkul kareng miayaliwang relihun, at tinas ne ing kabilyan ning Hinduismu antimong manimunang relihyun ning yatu anyang tawli nang dake ning ka-19 a dilanwa o siglu. Maragul yang pwersa king pangimut para king pasibayung pasibayung pamibangun ning Hinduismu king India ampo ing ampo ing pamangilala king nasyonalismu king mesakup a India. Ya ing manimuna nang disipulus ning ka-19 a dilanwang santung i Ramakrishna ampo ing talatátag ning Ramakrishna Math ampo ing Ramakrishna Mission. Mapalyaring kilala yang dili king kayang makabye diwang pamagsalitang magumpisa king makabye nang diwang pamagsalitang magumpisa king "Kapatad ku king America," ("Sisters and Brothers of America,") ing pamipakilala na king Hinduismu king  Parliament of the World's Religions king Chicago anyang 1893.
Mibait ya king aristokratikung pamilyang Bengali ning Calcutta i Vivekananda, a migpakit hilig king ispiritwal. Meimpluwensya ya king kayang guru, i Ramakrishna nung kenu na abalung deng anggang mabye pamikatawan na la ning banal a sarili, at uli na niti, ing pamagsilbi king Dios malyaring daptan kapamilatan ning pamagsilbi king meto ketawan (mankind). Kaybat nang mete ning kayang guru, maleparan yang miglakbe i Vivekananda king Indian subcontinent at mika diretsu yang belwan tungkul king kabilyan ning British India. Kaybat, miglakbe ya king Estados Unidos bang maging pekakatawan ning India antimong delegadu ning 1893 Parliament of World Religions. Pilang dalan ing gewa nang pamagsalita, publiku man o pribadu, at bilalag no reng prinsipyu ning pilosopiyang Hindu king Estados Unidos, Inglaterra ampong Europa. King India, tuturing deng santung makabalen (patriotic saint) i Vivekananda, at pagmasusyan de ing kayang aldo kebaytan antimong Pambangsang Aldo ring Kayanakan (National Youth Day).
Mahinog
Ing Mahinog pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Camiguin, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Mahinog atin yang 13ng barangay.
Liloan
Ing Liloan pang4 yang klasing balen king lalawigan ning Mauling Leyte, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Liloan atin yang 24 a barangay.
Bongao
Ing Bongao metung yang balen king lalawigan ning Tawi-Tawi, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Universidad ning Pilipinas
Ing Unibersidad ning Pilipinas (University of the Philippines king Ingles at Unibersidad ng Pilipinas king Filipino, a keraklan dang papakuyad king U.P.) ing magdili-diling pambangsang unibersidad king Filipinas. Mitátag ya kanitang 1908 kapamilatan ning leyi ning Philippine Legislature. Miyayampang yang pamagaral king katlung lebel (tertiary level) king halus balang larangan, manibat king agrikultura, medisina, ampong kabulasang pangmalda (public health) ampong leyi (law) angga king natural ampong pang-sosiedad a siensia, engineering, makudtang pamanyulat (creative writing) ampong alit.
Matas ing pamikilala king unibersidad antimong pipagaralan kareng lebel a kolehiyu, graduadu ampong post-graduate. Uling ibat king kapamahalan ing metung a dake ning kayang pondu, pekamababa ing kayang bayad kareng unibersidad a kapante nang uri king mabilug a bangsa. Uli na niti, masikan ing kumpitisiun o pamiligligan kareng lulub keti. Anyang 2006, miras lang pitung pulung libu (70,000) deng minta kareng campus ning UP ampong test center king mabilug a Filipinas bang kuma king UP College Admission Test (UPCAT) para kareng lulub kolehiyu, ing pekamaragul angga kanita.
Isaac Adams
I Isaac Adams (Agostu 16, 1802-Juliu 19, 1883) metung yang manimbentu. Mibait ya king Rochester, New Hampshire kang Benjamin Adams ampong Elizabeth Horne Adams inyang 1802.
Universidad ning Pilipinas
Makikilala ya ing unibersidad kareng magaral a matenakan at aktibu kareng bageng tatagkil kareng pisasabian a tatagkil king bangsa ampo king pulitika. Ibat la king U.P. deng pikabaluan diling pekapun king pulitika ampong sosiedad, ekonomista, abugadu, doktor ning medisina, talatuki ring makudtang alit (creative artists), ampong negosianti. Megaral la keti deng pilan kareng Pamuntuk ning Filipinas, king kolehiyu man o postgraduate. Samantala, makaugne la king unibersidad deng atlung pulu (30) da reng limang pulung (50) National Artist, ampo reng aduang pulu't walu (28) kareng aduang pulu't siyam (29) a National Scientist. Ing U.P. ing maki maragul diling bilang da reng Sentrung Pambangsa ning Kabiasnan ampong Pamanalkus (National Centers of Excellence and Development) kareng institusion ning matas a pamagaral king bangsa at metung ya kareng atlu mung pipagaralan king Asia a tinanggap galal antimong institusion lalam ding  Ramon Magsaysay Awards.
Isaac Adams
Inimbentu ne ing Adams Power Press inyang 1827 king saup ibat kang Everett James Ellis.
Universidad ning Pilipinas
Ing Oblation ing manimuna nang sagisag ning U.P. Iti istatua ne ning metung a taung lubas, makauniat/makayatiat la reng kayang takdeng antimong ating abutan, at makalawe ya king babo. Makabasi ya king kadua nang telatag ning Mi Ultimo Adios nang Jose Rizal, a dakal a babanggitan tungkul king e makasariling pamiyampang king bangsa.
Ausan da lang "Iskolar ng Bayan" ("Iskolar ning Balen") deng magaral ampong miyari king U.P.
Amlat
Mitátag ya ing Unibersidad ning Filipinas kanitang 1908 antimong American University of the Philippines kapamilatan ning First Philippine Legislature Act No. 1870, a mayayaus muring University Charter. Kapagnasan na niting miyampang matas a uring pamituru king malagung panyulat (literature), pilosopiya, siensia, at alit (arts), at munie pamagsaneng propesional ampong teknikal. Migumpisa ya ing Unibersidad kareng College of Fine Arts, College of Liberal Arts, ampong College of Medicine and Surgery kareng gusaling atyu king Padre Faura (distritu ning Ermita) ampong R. Hidalgo (distritu ning Quiapo) king Menila, ampo ing School of Agriculture king Los Baños, Laguna. Mengailangan nong dagdagan ning U.P. deng kayang kursu at dagdagan la reng kayang pasilidad. Mebisa ya ing Board of Regents king munikalang manintun mas maragul a lugal, at menikua yang loting maki leparan a 493 ektarea king Diliman, a sakup ning Rizal kanitang panaun a ita. Migumpisa ing obra king pamangawa king bayung campus kanitang 1939.
Anyang World War II sera no ning U.P. deng keraklan kareng kayang kolehiu liban king College of Medicine, Pharmacy, ampong Engineering. Samantala ginamit do reng Hapon deng aduang gusali king Diliman: ing College of Liberal Arts Building (ing Benitez Hall ngeni) ampo ing Colleges of Law and Business Administration Building (ing Malcolm Hall ngeni). Kaibat ning gera, mengasira la reng gusali king Diliman. Minyad yang pondung labing atlung miliung pesos (Php13 million) ibat king US-Philippines War Damage Commission ing Pamuntuk ning U.P., i Bienvenido Gonzales. Mika maragul a proyektu ning pamaniamasan ampong pamitikdo king unibersidad. King mumunang pamikatagun, mika maleparan a pangkabilugang planu (master plan) ampong mapa para king Diliman campus. Makabili la king mapa deng buri rang lunto king pamiparagul ning Diliman. Miragdagan la reng gusali mitikdo king campus ning Diliman: deng University Library o Aklatan ning Unibersidad (Gonzalez Hall), ing College of Engineering (Melchor Hall), Women's Residence Hall o Tuknangan da reng Kebabainan (a ngeni Kamia Residence Hall), ing Conservatory of Music (Abelardo Hall), ing Administration Building o Gusaling Kapanibalan (Quezon Hall), ampo ing U.P. President's Residence o Tuknangan ning Pamuntuk ning U.P. Pansamantala lang pakasaut kareng kubu ampong salilungan a gawa king sawali ampong sim (galvanized iron) deng kolehiu ampong opisinang administratibu.
Aniang kapat a pulung (40) anibersariu ning U.P. kanitang Febrero ning 1949, miyalis la reng miyalis la reng upisina ning sentral a kapanibalan (central administration) ning U.P. manibat Menila papunta king Diliman, kayabe ne ing pamanalis ning Oblation. Mibili la ngan king campus king Diliman deng upisina dang administratibu ning U.P. ampo reng unit na kareng rehiyon king Menila, Los Baños, Baguio Lakanbalen, ampong Cebu. Merapat murin king Diliman ing seremonias ning pangayari (commencement exercises) king mumunang pamikatagun kanitang 1949.