cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pamiparakal (reproduction)
Ing pamiparakal da reng makina
King lebel a nanotechnical, malyari la muring iplanu deng nanomachine ba lang dákal dili ra. Ini ing penibatan ning teoryang "en:gray goo" ning Armageddon, a yang tema da reng nobelang science fiction antimo ing Bloom ampo ing Prey.
Lon la murin deti
pamiparakal a sexual uling panibatan ne ning pamiyaliwa-liwa. παρθενος, "virgin", + γενεσις, "pangabait") at ing kabalduga’na, itang pamandagul ampong pamanalkus (growth and development) ning embryo o butul/biní agyang alang fertilization ibat king lalaki.
Deng pikwanan
Genetics. Vol 131 (1992): 745-751. 2003. Dangerous Creatures", New York: Touchstone, 2001.
Suglung a palwal
ml Asexual Reproduction
Ngeung
Ing ngeung o ngewung (Ingles: meow o miao) ya pin ing paralang pamagsiwala da reng pusa.
Atimonan
Ing Atimonan pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Quezon, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Atimonan atin yang 42 barangay.
Tantangan
Ing Tantangan pang4 yang klasing balen king lalawigan ning South Cotabato, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Tuguegarao
Ing Lakanbalen ning Tuguegarao pang2 yang klasing Lakanbalen king lalawigan ning Cagayan, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng amanung mayayagkas ilapin deng Ytawes, Ybanag at Ilokano.
Deng Barangay
Ing Tuguegarao Lakanbalen atin yang 49 a barangay.
• 2
Cauayan
Ing Cauayan Lakanbalen pang4 yang klasing Lakanbalen king lalawigan ning Isabela, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Cauayan Lakanbalen atin yang 65ng barangay.
Taecyeon
I Ok Taec-Yeon (Hangul: 옥택연, Hanja: 玉澤演) metung yang talakanta king Mauling Korea.
Galumbang
Ing galumbang (Jatropha curcas L.) metung yang species ning tanaman a manyampaga king familiang spurge, Euphorbiaceae, a katutubu kareng lugal a tropical o mapali king Pangulung America, malyaring Mexico ampong Kalibudtang America. Tatanam de kareng labwad a tropical ampong subtropical king mabilug a yatu, at darakal ne anti kareng tanamang katutubu kareng aliwang lugal. Minuna neng ing lagyu ning species, ing "curcas", ning Portugues a doktor, i Garcia de Orta, maygit nang 400 (apat a ralan) a banwa ing milabas, at e siguradu nung nukarin ya ibat. Kayabe la kareng lagyu nang karaniwan king Ingles deng Barbados Nut, Purging Nut, Physic Nut, o JCL (pamikuyad ning Jatropha curcas Linnaeus).
Ing galumbang metung yang makalasun a palungpung o malating pun dutung, a miraras king kátas a 6 m (20 pie)6 m. Agyu na ing malanging klima, anya mabibie ya kareng desiertu.
Atin lang 27-40% laru (average: 34.4% ) deng butul o biní a malyaring iprosesu bang gawang matas a uring panangab o fuel a biodiesel, a malyaring gamitan king karaniwan a  makinang diesel. Atin la muring misnang mákalasun a toxalbumin, ing curcin, deng butul.
Papa Benedict XVI
Y Papa Benedicto XVI (Latin: Benedictus PP. XVI; Italian: Benedetto XVI, Aleman: Benedikt XVI), mibait Josef Alois Ratzinger inyang Abril 16, 1927 king Marktl am Inn, Bavaria, Germany iya ing ka-265 a linukluk a Papa, at pamuntuk ning Catholic Church, at manungkulan bilang Sovereign na ning Vatican Lakanbalen a State. Meyalal ya inyang Abril 19, 2005 king papal conclave, megmasusi ya king kayang Papal Inauguration Mass inyang Abril 24, 2005, at inokupa ne ing kayang cathedral, ing Basilica nang St. John Lateran, inyang Mayu 7, 2005. Mepupus ing kayang pangapapa inyang Pebreru 28, 2013 uli na ning kayang pamagdimitir, ya ing mumunang papa a migdimitir kaybat ning dakal siglu. Y Papa Benedicto XVI atin yang aduang citizenship German at Vatican. Elilan ne y Papa Juan Pablo II, a mete inyang Abril 2, 2005.
Metung kareng bantug a Catholic theologians manibat inyang 1950s at matalik sumulat, y Benedict XVI malalaue bilang panlualu ning traditional Roman Catholic doctrine at panugali. Sinuyu ya kareng dakal alialiwang German a universidades at meging yang theological consultant king Kaduang Vatican Council bayu meging Archbishop ning Munich at Freising at Cardinal. Inyang panaun ning kayang pangayalal bilang Papa, y Benedict meging yang Prefect ning Congregation para keng Doctrina ning Kasalpantayanan at meging yang Dean ning College ning Cardinals.
Madrid, Surigao del Sur
Ing Madrid pang5 yang klasing  balen king lalawigan ning Surigao del Sur, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Changde
Ing Changde lakanbalen ya king pangulu ning lalawigan ning Hunan, Maldang Republika ning Tsina, a maki populasyun a 5,717,218 katau anyang inhabitants at the 2010 census, nung nu deng 1,232,182 atyu la king dakeng urbanisadung bibilugan da reng adwang (2) distritung urban (Dingcheng ampong Wuling).
Ding Comuni ning Lalawigan ning Catania
Ing tutuki iya ing tala da ring 58 comuni na ning Lalawigan ning Catania, Sicily, king Italy.
Jolo
Ing Jolo pang3 yang klasing  balen king lalawigan ning Sulu, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Jolo atin yang 8ng barangay.
L'Abergement-de-Varey
L'Abergement-de-Varey metung yang commune king French département ning Ain.
Manipur
Ing Manipur (<font face="Meetei Mayek">mnipur king Meitei Mayek) metung yang estadu king pangulu-aslagang India. Padurutan de reng estadu ning Nagaland king pangulu, Mizoram king mauli ampong Assam king albugan; kasiping ne mu naman ing bangsang Myanmar king aslagan. Maki lapad yang 8,628 sq mi (22,347 km²). Ing lakanbalen o ciudad ning Imphal ing kayang tungku (capitoliu o cabecera).
Deng tau iba king lahing Meitei ing keraklan a makatuknang king labuad a lambak (valley region) ning estadu, at ilang manimunang lahi keti. Ing karelang amanu, ing Meiteilon (a ausan da muring Manipuri) ing lingua franca ning estadu, at mekilala ya antimong metung kareng pambansang amanu ning India kanitang 1992. Karen no mang talimunduk ning estadu manuknangan deng lahing Kuki ampong Naga. Tuturing deng maselan a estadu king angganan (sensitive border state) ing Manipur.
Kailangan lang mika Restricted Area Permit deng dayung lulub king Manipur (kayabe no reng memalen da reng aliwang bangsang mibait king estadu). Maliari kuma kaniti kareng Foreigners’ Regional Registration Office karing lakanbalen a (Delhi, Mumbai, Kolkata, Chennai) ampo reng aliwang tanggapan da reng kapamahalang estadu. Angga la mung apulung aldo maliari deng kapaintulutan a reti, at kailangan lang maglakbe deng bisita kareng tour da reng mipaintulutan a travel agent, at kareng grupu da reng apat a katau. Bukud kaniti, kailangan lang lungub kapamilatan ning angin (kareng eruplanu), at e la maliaring lumual king tungku/capitoliu.
Meghalaya
Ing Meghalaya metung yang malating estadu king pangulu-aslagang India. Ing katayang "Meghalaya" mangabaldugan yang "Ing Pagsautan/ Karinan da reng Biga" (The Abode of the Clouds) king Sanskrit ampo kareng aliwang Amanung Indic. Ing Meghalaya metung yang matalimunduk (hilly) a pakabang labuad king dake nang aslagan ning bangsa, a manga 300 km king kaba (aslagan-albugan) ampong 100 km king lapad, a maki kabilugan a lapad a manga 8,700 sq mi (22,720 km²). Kalele ne king pangulu ing estadu ning Assam, ampo ing bangsa ning Bangladesh king mauli.
Kakeuan ya o pulû ing metung a katlu (1/3) ning estadu. Sasaklo ya king estadu ing Meghalaya subtropical forests ecoregion. Aliwa la reng pulû kareng kabundukan, karetang pulu king kapatagan a pangmapaling clima (lowland tropical forests) king pangulu ampong mauli. Kapansin-pansin la reng pulû/ kakeuan ning Meghalaya uling king misnang pamiyayaliwa da reng mabibie (biodiversity), lalu na deng mammal, ayup ampong tanaman.
Maramag
Ing Maramag primera yang klasing balen king lalawigan ning Bukidnon, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Siligo
Ing Siligo metung yang comune Ding Labuad Sardinia king Italia ''.
Maramag
Deng Barangay
Ing Maramag atin yang 20ng barangay.
Maharashtra
Ing Maharashtra (Marathi: महाराष्ट्र , IPA ) metung yang estadu king albugan nang bebe dayatmalat ning India. Iti ing katlung pekamaragul king lapad ampong kaduang pekamaragul king populasiun.
Ing Maharashtra padurutan ne ning Dayatmalat a Arabu king albugan, Gujarat ampong en:Union territory ning Dadra ampong Nagar Haveli king pangulu-albugan, Madhya Pradesh king pangulu-aslagan, Chhattisgarh king aslagan, Karnataka king mauli, Andhra Pradesh king mauli-aslagan, ampong Goa king mauli-albugan.
Aniang kalabingpitung dilanua (17th Century), migalsa la reng Marathas king lalam ning pamanimuna nang Chhatrapati Shivaji labang karing Mughal, a tatalan king maragul nang dake ning India. Kaibat ning katlung gerang Ingles-Maratha (third Anglo-Maratha war), mewala ya ing imperiu, at megi neng dake ning Bombay (estadu) ing keraklan king Maharashtra lalam ning pamaniakup ning Britania. Kaibat nang migsarili ning India, iniad ning Maharashtra Samyukta Maharashtra Samiti ing pamisanmetung da reng anggang labuad a magsalitang Marathi king lalam ning metung a estadu. Lelangan ne ning mumunang state reorganization committee ing salukuyan a estadu ning Maharashtra aniang Mayu 1, 1960 (a ausan dang en:Maharashtra Day).
Ing Maharashtra ing pekamakualtang estadu king India. Miraras king 15% ning productu nang pang-industria ing kayang yambag, at 13.2% ning kayang GDP aniang banuang 2005-06.
Banna
Ing Banna pang4 yang klasing balen king lalawigan ning Ilocos Norte, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Banna atin yang 20ng barangay.
Santa Rita, Samar
Ing Santa Rita pang4 yang klasing balen king lalawigan ning Samar, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Santa Rita atin yang 38ng barangay.
Diabetes mellitus
Ing Diabetes mellitus (IPA pronunciation: [], neng misan) metung yang sakit keng e pamaglaso ning pengan a ausan dang hyperglycemia o (matas mayumu keng daya) at aliwa pang pawaga, a aliwa keng metung a sakit o kabilyan. Ing World Health Organization kikilalanan do ring atlung tinduk a diabetes: ing type 1, type 2, at gestational diabetes o diabetes inyang manganak, nung nu deng waga kalupa da la at ing uyab na niti, dapot miyayaliwa ing sangkan at pangasalbag keng populasyun. Ing katataulian uli da ring beta cells na ning kundilat (o pancreas) nung nu eya makapalual a ustung dakal a insulin para aiwasan ing hyperglycemia. Ing Tinduk (Type) 1 keraklan uli ning autoimmune a pangasira ning kundilat da ring beta cells nung nu ila reng gagawa keng insulin. Ing Tinduk (Type) 2 ing katangian na ding ing tissue-wide insulin a resistensiya at maragul a pamanaliwa; neng misan kakawalan yang beta cell a gamit. Ing gestational diabetes kalupa ne ing type 2 diabetes, na makaugne ya ing insulin resistance; deng hormones ning mabuktut ilang maging sangkan ning insulin resistance kareng babaing amana da reti kareng karelang pipumpunan a maka-akda lang mika makanyan a kabilyan.
Deng Type 1 at 2 malyari lang uluan ing karelang chronic a kabilyan, dapot mayuyulu la kanita manibat ing insulin meging yang pangmedicina inyang 1921, at ngeni panibalan de kapamilatan ning piyabeng dieta, tabletas (keng type 2) at, maralas, pamandagdag insulin. Ing gestational diabetes keraklan mawawala ya potang kaibat ning pamanganak.
Ing Diabetes malyari yang muli keng dakal a complicasyun. Acute complicasyun (hypoglycemia, ketoacidosis o kaya nonketotic hyperosmolar coma) malyari nung ing sakit e ya meyasikasung masalese. Seriosung pangmaluatan a complicasyun kayabe la deng cardiovascular disease (doble ing kapalyarian), chronic renal failure (diabetic nephropathy iti ing peka sangkan ning dialysis kareng mealkus a yatung mangatua), retinal pangasira (nung nu maging sangkan ning pangabulag at ing pekasangkan ning pangabulag ding e masyudaung mangatua kareng menga-alkus a yatu), nerve pangasira (dakal a miyayaliwa), at microvascular a pangasira, nung nu ing ari enesisyas o (titikdo) at mainang pangayulu, lalu na deng bitis, miras keng ausan dang gangrene nung nu mangailangan pututan ya ing bitis — ing mumunang sangkan da reng non-traumatic amputation kareng e masyadung mangatua kareng meyalskus a bangsa. ustung pamanulu ning diabetes, at makanyan mu rin keng ustu pamaningat keng prisyun keng daya at pamaningat keng bie (kalupa na ning e pamanigarilyu at maustang pamaningat keng timbang ning katawan), mapalyaring salese ka laban kareng mengasabing complicasyun.
Buenavista, Quezon
Ing Buenavista pang4 yang klasing balen king lalawigan ning Quezon, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Buenavista atin yang 37ng barangay.
Daliwawat
Ing daliwawat, daliuauat o daliyawat (Ingles: pimple) metung yang tinduk ning pekas at metung ya kareng resulta ning sinobrang langis (oil) a makapirmi kareng pores ning balat king lupa.
Santa Margarita
Ing Santa Margarita pang4 yang klasing balen king lalawigan ning Samar, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Santa Margarita atin yang 36 a barangay.
Diane Ackerman
I Diane Ackerman (mibait Octubri 7 1948 king Waukegan, Illinois) metung yang Americanung talasulat, watas, ampong naturalista bantug keng kayang dapat a A Natural History of the Senses.
T'boli
Ing T'boli primera yang klasing balen king lalawigan ning South Cotabato, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing T'boli atin yang 25ng barangay.
Kalingalan Caluang
Ing Kalingalan Caluang pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Sulu, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Kalingalan Caluang atin yang 9 a barangay.
La Boisse
Ing La Boisse metung yang commune king French département ning Ain.
Pangantucan
Ing Pangantucan pang3 yang klasing balen king lalawigan ning Bukidnon, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Pangantucan atin yang 19 a barangay.
Santo Niño, Samar
Ing Santo Niño pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Samar, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Santo Niño atin yang 13ng barangay.
Santiago Lakanbalen
Ing Santiago Lakanbalen primera yang klasing Lakanbalen king lalawigan ning Isabela, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Santiago Lakanbalen atin yang 37ng barangay.
Wenchang
Ing Wénchāng (Chinese Postal Map Romanisation: Mencheong; ) metung yang lakanbalen a kadaneng kondadu (county-level city) king pangulu aslagan nang dake ning lalawigan ning Hainan, Maldang Republika ning Tsina. Mitas ya kabilyan manibat king kondadu (county) paras king lakanbalen (city) anyang on Noviembre 7, 1995, at maki populasyun yang 86,551 anyang 1999 (tantya anyang 2006: 115,000). Maki dayu yang 63 km king mauli aslagan ning tungku (capital), ing Haikou.
Burgos, Ilocos Norte
Ing Burgos pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Ilocos Norte, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Karon
Ing Karon (Charon) ing bulan ning planetang Pluto. Halus kasindagul ne, at kalupa neng kalupa niti.
Paige Ackerson-Kiely
I Paige Ackerson-Kiely mibait ya inyang Octubri ning 1975 king Biddeford Maine. Metung yang makabyung watas ampo magobra ya keng Poetry Journal Handsome. Kasalungsungan makatuknang ya king Vermont kambe ning kayang familia.
Talasulat
I Ackerson-Kiely iya ing misulat keng In No One's Land (Ahsahta Press, 2007), aklat a watas a mepiling 2006 Sawtooth Poetry Prize. This book also won the award for Poets & Writers Exhange.
Talalora
Ing Talalora pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Samar, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Talalora atin yang 11ng a barangay.
Batac
Ing Batac pang4 yang klasing balen king lalawigan ning Ilocos Norte, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale. Iti ya ing pekamarakal diling populasyun kareng balen ning Ilocos Norte.
Ing Batac ya ing kabalenan nang dating Pamuntuk Ferdinand Marcos. Iti ya murin ing kebaitan ng balen Gregorio Aglipay, ing mitatag keng Philippine Independent Church (kebaluan bilang Aglipayan Church).
Deng Barangay
Ing Batac atin yang 43ng barangay, deng 14 bilang lang poblacion.
Tupi
Ing Tupi pang2 yang klasing balen king lalawigan ning South Cotabato, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Tupi atin yang 15ng barangay.
Lugus
Ing Lugus pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Sulu, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Lugus atin yang 17ng barangay.
Burdeos
Deng Barangay
Ing Burdeos atin yang 14 a barangay.
Duane Ackerson
I Duane Ackerson (mibait 1942) metung yang Americanung talasulat ning speculative poetry ampong fiction. Kasalungsungan yang makatuknang king  Salem, Oregon.
La Burbanche
Ing La Burbanche metung yang commune king French département ning Ain.
Asesinátu
Ing asesinátu u magnisidiu ya ing pagpate king metung a táung konsiderádung bala karing interes na ning aliwâ king polítika. Ing biktima ne ning asesinátu ing áus kaya asesinádu.
King kawatásan
"Ninoy Aquino" ing títulu ning isa karing poema king amánung Kapampángan ning talasúlat a Filipínung i Renato Alzadón.
Ginulis antimong kildap a miglate,<BR> Ing balitang baryung biglang mengulate:<BR> Y Ninoy Aquino tane makarate<BR> King karsel nang maskup, malapit nyang mate!
Malapit nyang mate, mapatlud inawa<BR> Ing talapamingua na ning demokrasya;<BR> Gobyernung Dictador uling titulan na<BR> Dekap de at kilung king bayang magdusa.
Uyab na pin nitang dusang milalalu<BR> Inia makanian yang pane saskup salu;<BR> Ngara ding linawe tin yang sakit pusu<BR> Alang makasabing akua nang milapsu.
Milapsu ya man mo king sakit a sutil<BR> Ala nemang ligtas karing paka-baril;<BR> Ing korte Militar bininyag neng taksil<BR> A dapat mabite king depat nang sawil!
Subali kaniti, maina ne katawan<BR> Pabulan na maiguit ing eya mamangan;<BR> Antimong protesta king kapanyupilan<BR> Tintu na king lub na king ali ne mangan!
Kealimbawa na magmalun a ayup<BR> Bisa yang milaya king jaulang maskup;<BR> Bisa yang dalakit king bayung lupalup<BR> Karin, nung nu ing Dios yang Aring sasakup.
O king kaladua na ninung magpalaya?<BR> Ing saket ? Ing bite ? o ing danup kaya?<BR> Maski sanu karen ngaring mapanula<BR> Y Ninoy mate yang alang panga-kabla.
Ing akalinguan da dening mapanunggue<BR> king ing kamatayan misteryu yang bague;<BR> kapilan? Nukarin? Makananung adle?<BR> Ing Guinung Miglalang ya mung makimale.
Oini pin ing tanda: mekabulad na mu<BR> Mipaintulutan yang paulu ne pamu;<BR> Ken ne peka-lasan ing malating subu<BR> Kena na king labi ning mutyang kasuyu.
At pepaulu ya king aliwang bansa<BR> Migdatun ya Boston angga king sikan ya;<BR> kabud menumbalik ing sadyang gilas na<BR> Mine yang minuli king bansang tibuan na.
King labuad nang tibuan ustu yang midalpak<BR> Iniang barilan de ding alang patawak;<BR> King pangamate na balen ya ing kiniak,<BR> Balen yang mig-alsang linaban king dawak.
Bakit eya mete king karsel a maskup?<BR> Bakit ene pete ning salu nang saskup?<BR> Bakit ere pete dening mapanyakup?<BR> Bakit ene pete ning milalung danup?
Atin Dios! Atin Dios! Ing Dios Ya ing Ari<BR> Ya at Ya mu kabud mipamintuan buri.<BR> Mekad kaburian na king ing taung budni<BR> Y Ninoy Aquino, mate yang bayani.
Pámagáral
PAMIPAGARAL
Ing salitang "pamipagaral" meyakwa ya ing yamut a Kapampangan "aral", buri nang sabyan "abalu, laman o payabut ayakwa ning pamisip".
Ing salitang "educacion" meyakwa ya king Amanung Latin, "educare", katayang maki yamut a maki kabaldugan - pamanuru.
Metung yang paksang panlipunan kabyasnan, sasakupan na ing pamanuru at pamangwan talinu. Yapin ing makadiwa at mangalalam a pamanurung belwan, mayap pamanatul at katenakan. Metung karing pake ning pangabalangkas na yapin ing pamanuru king kalinangan karing milikas-likas lipi.
PAMIPAGARAL KING KAPAMPANGAN
Kanitang ala pang eskwela o telakad a lugal a pipagaralan king Labwad ning Kapampangan, sasabyan da ring tau manigaral la at magpakabyasa karing lalam pun-dutung. Anti ya kanini ing sasabyan da ring mangatwa. Malyaring tutu ini pauli ning ketang panaun ayta ala pang mayayaus a "formal education".
Kalupa ra ring Griyegu o agyang ketang atyu ne i Yesu Kristu, karing templu la magaral, mipagdibati o mipapaglibe kebalwan ding tau. Reng pamilya da ding reyna at hari at mangakwalta ila ring makapagaral kanita. Tuturu dala ring pantas karing myayalwang sanga ning kabyasnan. King Griyegu (Greece) atin mangakwaltang miglakwan king karelang bye makwalta at mibyebye anting maluka. Menuknangan la king dalan at tinuru karing taung bisang mabyasa.
Ding Kapampangan ati nalang sariling Pamanyulat bayu la dinatang ring Kastila. Reni ilang patune ning kabyasnan (civilization) da. Ring kebalwan ding tau keng pamangabyayan lalu na king pamangamit king gabun, keng pamananam, patutu la king ating pamagaral kanita pa. Ing lugal Kapampangan megi yang Pikuanan Pale ning Pilipinas pauli ning ring tau matenakan la keng pamananam. Ing danum ning Ilug Kapampangan balu rang ginamit king pamibyebye at pamagabyayan.
Megi yang pikabalwan karing mangayumung pakwan, milun, at alwa pang bungang tanaman ing lalawigan, pati na atbu ampong alwa pang mamye pangaldo-aldo kailangan. Ding Kapampangan menimuna la keng manganyaman a lutu king myayalwang pamangan at keng pamamurung asan danum, talangka, paro, pati na gule,kalupa ning mustasa. Matenakan la naman keng pamangawang mayumu, aslam, ibat king atbu at sasa. Ring lugal a dakal a gabun a pila meninuna la king pamangawang myayalwa gamit ibat king mayakayan gabun. Keng kabyasnan keng pamaninggat king legwan ampon kalinisan tiru ra ing pamanggamit gugu, a pigmulan ning mayayaus "shampoo" ngeni. Ing pamanggamit king laru ring ngungut gewa ra naman keng parang ning legwan, map a pamikakatawan at pamanulu, liban keng mumunang pamangabyayan at pamangan a apagaralan dang mayayakwa kanini. Apagaralan da naman at tiru ing gamit da ring tulud keng pamanulu karing sakit at kapanamdaman.
Reng kwentu, amlat, at alwa pang sanga ning Kalinangan miyapse la karing dalit o migagale la karing kawatasan o king sane. Pegaralan da at mayasamas dang pegumasdan ing Panaun, Banwa, Gabun, ampo ring myayalwang mabibie king yatu. Tiru da naman at pegaralan ing panugali at nung makananu yang Ingatan ing Likas a Kapadurutnan. Balu rana kanitang tantyan nung kapilan muran at nung ini maging siyam-siyam (malambat a mangasikan uran). Ing bayu-bayu pang pagaralan a "Ecology" balu rane at paganan ring nunu tamu. Ginamit da ing paralan ning pamanigaral keng mismong pamakiadwangan karing myayalwang lelangan king Yatu; pamagmasid, pamanyubuk, ampong pamilikas ning karelang abalu king metung at metung kapamilatan ning asbuk o pamagsalita.
Mapilan la reni karing meyakit a EDUCACION O PAMANURU AMPON PAMAGARAL (education or teaching and learning) anyang bayu la memanyatang reng dayu king Kapampangan. Menibatan pa karing Nunu tamu, kayabe nala ring Ayeta, ing pamagaral at ding kabyasnan areni. Milikas-likas la, mituru, mipamana kapamilatan na ning asbuk king Amanung Kapampangan king kasalukuyan a kabyasnan ning mabilug yatu.
King pamamupus, ing Amanung Kapamapangan manibatan pa king ibat megamit ne karing pantas, watas, ampong batikan king pamagaral at pamangwang beluan. Antimo ngeni, ring taldawa, dayat malat, gubat, pibalebale, at ring alwa pang lugal ning Indung Tibwan ilang megamit king pamanyaliksik at pamanintun king myayalwang kabyasnan.- Aida Tanglao-Aguas Agosto,2005
PAMIPAGARAL at PAMANGUANG BELWAN
Pangabayit na ning pungul potang mapatlud ne pangatayid pusad king Inda, magi neng bingut a malaya, magmula na ing pansariling kalayan. Ing kalayan ning pamisip yang maragul a saup king pamagaral at pangabyasa ning tau.
San Miguel, Surigao del Sur
Ing San Miguel pang3 yang klasing  balen king lalawigan ning Surigao del Sur, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Pámagáral
PAMIPAGARAL at PAMANGUANG BELWAN
Metung karing tawling bayaning ning Educacion/Pamanguan Kabyasnan Pilipinas yapin i Raul Roco. Reng tutuki meyakwa la karing mapilan nang pamangamanu:
San Miguel, Surigao del Sur
Deng Barangay
Ing San Miguel atin yang 18 barangay.
Pámagáral
PAMIPAGARAL at PAMANGUANG BELWAN
" ... busten ye ikwentu ku ining makuyad a istorya bangkanita atandanan yu ing sukat nang dalan a panamdam ning Pi Sigma Fraternity. Ngana kekatang Albert Camus, anyang susulat ya ketang mangalungkut rang aldo ring Pransis anyang eganagana maralumdum, ngana, "King kalibudtan ning Karimlan, ikit ku king kakung sarili ing e masakup a Kapalyan." Ikatamu anti mong buklud, ikatamu anti mong tau, ikatmu anti mong talapagaral, ikatmu anti mong Filipino, sukat tang akit king sarili tamu ngening aldo ayni, agyang atin nang panamdam a alang asahan, itang e masakup a kapalyan anti mong metung a mabayanyan at mapan-yuyung Filipinu."
"Ing kwentu nang Paul Cezanne, ing talagulist, ating yang ditak a pangayalwa pero pareu ya buring sabyan. Paul Cezanne, ing amu ring kulol, atyu king silid metung a masanting abak at reng anggang kurtina makasara la. Ating yang dinatang a bisita a sinabi kayang, "Tara lumwal kata at yamyaman ta ing sala." Oneng anang Paul Cezanne, "Ali, bisa kung lukluk keni."  Ngana ning kaluguran na, "Malyari kong buklat ding kurtina muman, at paburen lungub ing sala ning aldo?"  Anang Cezanne, "Pakisabing mayap ali mu paburen lulub ing sala ning aldo uling abalanan na ing kulol a akakit ku kanaku."  Eku balu nung pigunamgunaman ya mu o tutu yang kwentu, pero kasanting nung atulid naka tamu paglalawe anting mong balayan bangkanita akit taya ing sala king sarili tamu. Nung ing gubiernu ena alwal ita ikatamu na, ding memalen, ilang milwal."
La Chapelle-du-Châtelard
Ing La Chapelle-du-Châtelard metung yang commune king French département ning Ain.
Pámagáral
PAMIPAGARAL at PAMANGUANG BELWAN
( Meyakwa ketang "Extemporaneous Speech of Raul S. Roco Homecoming of UP Pi Sigma Association Bahay ng Alumni," UP Diliman, Quezon City August 17, 2002)
Metung yang masanting a patune ning kalayan ning pamisip ining kwentu kang Cezanne a simbitla nang Meanguabie Raul Roco, metung karing mayap a talapamunu at abogadu. Pepakit na naman ing keyang lugud at nasang sumuyu pang lalu king keyang Bansa at kaburyan miyampang king keyang bye keng kingwa nang kataya nang Albert Camus. Kalakolako napa ning Senador at meging Kalihim ning Pamagaral Pilipinas, ketang Ka-5 nang Aldo ning Agosto, 2005, petsa California, USA, bang mamayapa.
Marihatag
Ing Marihatag pang4 yang klasing  balen king lalawigan ning Surigao del Sur, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Letonia
Ing Latvia, opisyal ing Repubika ning Latvia, keng amanung English Republic of Latvia (Latvian: Latvija or Latvijas Republika), metung yang bangsa king pangulung-aslagan ning Europa. Ing sepu ning Latvia ilapin deng aduang kalupa nang  Baltic states - Estonia king pangulu at ing Lithuania king mauli -at  Russia at Belarus king aslagan. King albugan, ing Latvia sosyu keng maritime sepu ning Sweden. Ing tungku ning Latvia iyapin ing  Riga (Latvian: Rīga). Ing Latvia kayanib ya keng Pisanmetung a Europa manibat inyang Mayu 1 2004.
Marihatag
Deng Barangay
Ing Marihatag atin yang 12 barangay.
La Chapelle-du-Châtelard
Lawen ya rin
Dombes
Pámagáral
Kindergarten
Biklat neng Friedrich Wilhelm August Frobel ing pekamumunang Kindergarten ketang 1840 bankanita pagmasusian ya ing Kapat-Aralan (400) nang Banwa ning pamaglalang nang Gutemberg king makinilya. Mitalakad ya king Bad Blankenburg, king malating sakup na ning Schwarzburg- Rudolstadt, Germany, nung nu ya memuklat Play and Activity Institute ketang 1837. King Amerika ing mumunang diling Kindergarten mitalakad ya king Columbus, Ohio kang Louisa Frankenberg, metung a megaral kang Frobel a minta king lunsud ketang 1838. Metung pang karing maranun mitalakad Kindergarten apin itang telakad nang Margarethe(Margaretta) Meyer Schurz king Matertown, Dodge County, Wisconsin, ketang 1856. Milayi yang anting pansablang telakaran magumpisa anyang 1873.
Tagapul-an
Ing Tagapul-an pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Samar, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Tagapul-an atin yang 14 a barangay.
Ranikhet
Ing Ranikhet metung yang balen a talimunduk (hill station) king estadu ning Uttarakhand, India. Keti ya makabasi ing Kumaon Regiment (KRC) ampo ing Naga Regiment. Maki tas yang 1869 metru king babo ning dayatmalat ing Ranikhet, at makalto ne manibat kareng albugan nang taluktuk ning kabundukan a Himalayas.
San Agustin, Surigao del Sur
Ing San Agustin pang4 yang klasing  balen king lalawigan ning Surigao del Sur, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Carasi
Ing Carasi pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Ilocos Norte, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Tarangnan
Ing Tarangnan pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Samar, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Carasi
Deng Barangay
Ing Carasi atin yang 3ng barangay.
San Agustin, Surigao del Sur
Deng Barangay
Ing San Agustin atin yang 13 barangay.
Tarangnan
Deng Barangay
Ing Tarangnan atin yang 41ng a barangay.
Quezon, Bukidnon
Ing Quezon primera yang klasing balen king lalawigan ning Bukidnon, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Quezon atin yang 31ng a barangay.
Pale
Ing Pale rice keng English, adua yang species king Poaceae ("tutung dikut") a familia, Oryza sativa at Oryza glaberrima. Dening tanaman katutubu la keng tropical at subtropical king mauli at maulingaslagang Asia at king Africa. Ing pale mamye yang maiggit ikalimang dake ning caloring a apapangan ning tau king kayang pamamamgan. (Ing katayang "pale lampung" daleraya ya kareng lampung nang species ning Oryza, dapot daleraya ya kareng species ning mikiugnayan a genus Zizania, karing aduang lampung ampong sese.) Ing pale monocarpic banu-banuang tanaman, dragul mga 1–1.8 m a katas, agpang keng klasi at ning gabun a kataba. Ing dikut at yang makabang, payat a bulung 50–100 cm kaba at 2–2.5 cm lapad. Ing malating wind-pollinated bulaklak magagawa la king malaarkung pendulous inflorescence 30–50 cm a kaba. Ing butul metung yang butil (caryopsis) 5–12 mm kaba at 2–3 mm kapal.
Binalbagan
Ing Balen ning Binalbagan pang2 yang klasing balen king lalawigan ning Negros Occidental, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Binalbagan atin yang 16 a barangay.
Châtillon-la-Palud
Lawen ya rin
Dombes
Nagaland
Ing Nagaland (नागालैंड) metung yang estadu king talimunduk (hill state) a atiu king marayung pangulung-aslagan (northeast) nang dake ning India. Kalele ne ing estadu ning Assam king albugan, ing Arunachal Pradesh ampong metung a dake ning Assam king pangulu, ing bangsang Burma king aslagan, ampo ing Manipur king mauli. Ing tungku (cabecera o capitoliu) ning estadu ya pin ing Kohima, at ing Dimapur ing pekamaragul a lakanbalen o ciudad.
Maki lapad yang 6,401 sq mi (16,579 km²), ania metung ya kareng pekamalating estadu king India.
Ratangarh, Churu
Ing Ratangarh (रतनगढ) metung yang balen king distritu ning Churu king estadu ning Rajasthan, India. Pikabaluan ya ing Ratangarh uling kareng kayang fresco, a magagawa king labuad ning Shekhawati. Taniag ya murin ing Ratangarh king kayang obrang gamat (handicraft ).
Wuzhishan Lakanbalen
Ing Wǔzhǐshān metung yang lakanbalen a kadaneng kondadu (county-level city) king mauli-kalibudtang dake (south-central part) ning lalawigan ning Hainan, Maldang Republika ning Tsina. Anyang mumuna, ausan deng Tōngshí, at kalele ne ing  Wuzhi Shan, ing bunduk. Ing pangkabilugan nang lapad ning lakanbalen, 1129 kilometru kwadradu.
San Jose del Monte
Ing San Jose del Monte Lakanbalen pang3 yang klasing Lakanbalen king lalawigan ning Bulacan, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Wilson Kipsang Kiprotich
I Wilson Kipsang Kiprotich (mibait 15 Marzo 1982) atleta yang Kenyan a makatutuk king long-distance running, at makilaban kareng karerang manibat king 10 km paras king marathon. Sinambut yang medalyang tangsu king marathon king 2012 Summer Olympics. Ya ing kasalungsungang tatalan king record a pangyatu king marathon king oras a 2:03:23, a ikwa na king 2013 Berlin Marathon. Milayi neng 2 oras 5 minutu king marathon kareng apat a kawa-kawaning pamikatagun.
San Jose del Monte
Deng Barangay
Ing San Jose del Monte Lakanbalen atin yang 59 a barangay.
Wilson Kipsang Kiprotich
Mekatadwa ya sinambut i Kipsang king Frankfurt Marathon (2010 ampong 2011) at sinambut ne murin king London ampong Berlin Marathon. Ya ing tatalan king kalabing-adwang pekamasanting a oras para king distansyang half marathon (58:59 minutu).
San Jose del Monte
Deng Barangay
• 2
Pipagaralan
Oreni deng kaduang balangkas a pipagaralan.
Santa Teresita, Batangas
Ing Santa Teresita  pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Batangas,  Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Mizoram
Ing Mizoram metung ya kareng Seven Sister States (Pitung Mikakapatad a Estadu) ning pangulu-aslagang India. Makalele ya kareng estadu ning Tripura, Assam, ampong Manipur king India, king bangsa ning Bangladesh, ampo king estadung Chin king bangsang Burma. Kadua ya king India king dake da reng biasang mamasa (literacy rate) ing Mizoram, a 88.49%.
Santa Teresita, Batangas
Deng Barangay
Ing Santa Teresita atin yang 17ng barangay.
Châtillon-sur-Chalaronne
Ing Châtillon-sur-Chalaronne metung yang commune king French département ning Ain.
Mizoram
Ing Mizoram ing maki miayaliwang labuad a matalimunduk king aslagang India. Mangatarik la reng talimunduk (karaniwan a tas, 1000 metru), at makakawani lang ilug a mamagus a pa-pangulu o pa-mauli, ania maki mangalalam a     king pilatan da reng kabundukan. Ing pekamatas a bunduk ya pin ing Phawngpui (Irong Bunduk o Blue Mountain), a maki tas a 2210 metru), Uli ning kabilian na king malisangan a lugal ampong matas a lugal, banayad ya clima king mabilug a banua. Mitmu yang tanaman ampong animal,at maki miyayaliwang dutung ampong tanaman a malabung king lugal. Ing buri nang sabian ning lagiu na, labuad da reng memalen ning kabundukan.
Châtillon-sur-Chalaronne
Lawen ya rin
Dombes
Mizoram
Masanting ya clima ing Mizoram, e makaing mapali neng kaleldo, at e makaing marimla neng karimlan. Ing temperatura, manibat 11 °C neng 21 °C neng karimlan,at 20 °C to 29 °C neng kaleldo. Daralan ya king uran a monsoon ing mabilug a labuad. Mauran manibat Mayu anggang Setiembri, at 254 cm ing average a uran king pababua. Keraklan, e mauran neng panaun ning karimlan.
Ing tungku (capitoliu o cabecera) ning Mizoram ya pin ing Aizawl.
Astronomia
Ing Astronomia (Agham-banuwa) ing pamagumasid at pamanigaral kareng planeta, batwin, galaxy (lupun deng batwin ampon planeta), ampong aliwang bageng makalto at e makalto king kalawakan. Metung ya ing astronomia karing matwang diling agham ning ketawan. Atyu ne bayu pa kanitang panaun a misulat ing amlat o kasalesayan.
Deng minunang menigaral keng agham-banuwa (astronomer) ila pin deng mangalakal (negosyanti) ampong mamaglawut (marinu) a mamasa't menalig kareng batwin a ginabe't mematnube keng pamaglakbe ra. Ila murin deng manasik (ortelanu)na maki balu nung kapilan tatanam, lalbug, at mamupul basi king pamanaslag at pamanalbug da reng mapilan a constellation o grupu da reng batwin. Atin la muring balu king agham-banwa deng minunang kabiyasnan (sibilisasyun) a ginawang bageng kalupa ning Stonehenge, ampo retang medicine wheel da reng katutubu king Pangulung America, a e ra balu pigagamitan, oneng malyaring makaparikil king kasalpantayanan, at mangaylangan ganap belwan dikil kareng pamibayu ning bulan, ing pekamarayu nang darasan ning aldo king pangulu o norti at mawli o sur a tutuki king upaya ning panaun (season), at aliwa pang belwan impormasyon a kaylangan dang gamitan. Atin namang magumasid a maniwalang malyaring manula king paintungulan (future) agpang king lugal da reng planeta't batwin king banwa anyang mibait ya ing metung a tau. Agyang e re tuturing a agham ngeni ing pamanigaral kareng batwin ampong planeta king anti kaniting kapakayan, maingat dong sinulat dening mamanula a babasa kareng batwin ampong planet astrologers detang karelang pamagumasid.
E ya mu metung a agham o pamagaral misnang katwa ing agham-banwa, nung e metung ya naman iti karetang malyaring panigaralan a e gagamit mal, espesyal o e karaniwang gamit. Dakal a bayu at magamitan a impormasyun ing ayambag da reng astronomer a amateur, keraklan tungkul kareng bayung asteroid o kometa, pero nung misan tungkul kareng malilyari anti king pangabait da o pangamate deng batwin. Agyang malyari yang mangaylangan maragul a gastus ing pamanyaliksik king astronomy, alimbawa king metung a proyektung anti king Hubble Space Telescope, dakal na ka agawa king astronomy nung atin kang simpling paris a largabista.
Para king bayung astronomer, largabista pin ing pekamasanting a gamit. Dakal kareng bayung astronomer ing sasaling largabistang mal o matsura pangagawa, at e maglwat, masisira la lub at mamalis la king aliwang hobby. Kalupa ne ning astronomy ing pamanukyet bunduk - magumpisa ka pamu kareng mangábabáng bunduk-bundukan bayu me subukang ukyetan ing Bunduk ning Everest. Nung bisa lang marayu dasan deng amateur, sali lang libru o chart nung nu la makabili deng constellation ampo reng maulagang batwin a kayabe kareti. Manintun lang panaun ba rang panigaralan at intindian ing pamangalo ning yatu, bulan, ampo reng planeta. Mamye lang panaun a magobra at manigaral a ing gagamitan da mu deng karelang mata ampong metung a simpling gamit a susulatan o simpanan impormasyun anti ing metung a notebook. Ala lang kaparis a gamit deng largabista para kareng magumpisa uling e la mal, e la kaylangang itikdo o lako pangatikdo, at malagwa lang gamitan. King kapamilatan da, malyari nong mayakit deng intresanting bage anti reng en:crater king bulan, dobling batwin, star en:cluster o pakalupung a batwin anti king Pleiades, ampo reng bulan da reng aliwang planeta. Mas masanting la pa pin kesa kareng telescope nung ing lalon detang mangalapit a galaxy o detang mangasalang kometa. Nung mígugul neng panaun ba neng panigaralan at intindian ning metung a amateur a astronomer ing banwa neng bengi, kanita panaun na bang saling telescope.
Kareting milabasan a pilang dalang banwa, megi yang maragul a ciencia ing astronomy, at merakal ne sanga. Deng lunar astronomer, ita mung bulan ing karelang panigaralan, kabang deng planetary astronomer, makatutuk la pansing kareng planetang dudurut king aldo tamu, ampo retang planetang matutuklas kareng aliwang aldo. Ating astronomer a maging espesyalista king partikular a uri da reng batwin, alimbawa deng binary star o pulsar. Den namang aliwa, ing panigaralan da, detang mangarayung galaxy. Atin namang astronomer a e bitasang lalawe king banwa. Deti reng theoretical astronomer, a gagamit kareng batas ning fisica at matematica, kasaup la reng computer, bang gawang model nung makananu yang "gagana" ing sikluban. Kaybat, kukumpara da la o pákiyanti deng karelang model ketang tutung malilyari. Kapagnasan dang intindian at ulan ing malilyari king sikluban.
Deng aliwa pang malyaring puntalan:
Húpiteru
Ing Jupiter (simbulu: ) ing kalimang planeta ibat king Aldo. Metung yang gas giant. Ing buri nang sabyan niti, gawa ya king gas. Ya ing maragul diling planeta king Solar System. Atin yang anam a pulu’t atlung (63) bulan (anggang 2004). Labi lang anam deng mangaragul nang bulan.
Pekilagyu de king ari da reng dios kareng Romanu.
Luuk
Ing Luuk pang4 yang klasing  balen king lalawigan ning Sulu, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Luuk atin yang 12 ng barangay.
• 2
Villareal
Ing Villareal pang4 yang klasing balen king lalawigan ning Samar, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Adonidia
Ing Adonidia metung yang monotypic a genus da reng manyampagang tanaman king familia Arecaceae family. Metung ya mu species, ing luyus sungsung o Manila palm (Adonidia merrillii, synonyms : Normanbya merrillii Becc. and Veitchia merrillii(Becc.) H.E.Moore). King Ingles, maralas deng ausang "Christmas Palm" uling magi lang malutu deng kayang bunga neng panaun a ita, ing panaun ning karimlan. Keraklan, malati ya ampong payat ing palmeras a ini, at keraklan ing kayang kátas manga 15-25 pie, dapot miraras yang 36 pie kareng greenhouse.
Natural ya mung tutubu iti king Filipinas. Diritak no reng tanaman a anti kaniti uling mawawala no reng lugal nung nukarin la natural a tutubu.
Sumangid na niti, maleparan ing pamananam kaniti, at tutubu yang masalese kareng lugal a tropical o mapali, antimo ing Hawaii ampo ing mauling Florida king Estados Unidos.
Arraia-Maeztu
Ing Arraya-Maestu (Basque: Arraia-Maeztu) metung yang balen king lalawigan ning Álava, king Basque Bangsa, pangulung Espanya.
Currimao
Ing Currimao pang5 yang klasing balen king lalawigan ning Ilocos Norte, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Currimao atin yang 23ng barangay.
Santo Tomas, Batangas
Ing Santo Tomas primera yang klasing balen king lalawigan ning Batangas,  Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing Santo Tomas atin yang 30ng barangay:
San Fernando, Bukidnon
Ing San Fernando pang2 yang klasing balen king lalawigan ning Bukidnon, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Deng Barangay
Ing San Fernando atin yang 24 a barangay.
Italya
Ing Italya, peka-opisyal nang lagyu ing Republika Italia keng amunung English, Italian Republic (Italian: Italia, IPA: o kaya Republica Italiana, IPA: ), metung yang bangsa keng Mauling Europa, atiu king albugang banda ning continenting Europa. Deng bubuu keng Italia ilapin deng Italian peninsula, ing saug Ilug Po, at ding aduang maragul a pulu king Dayat malat ning Mediterranean, Sicily at Sardinia, at sososyu ne ing kayang pangulung sepung alpine keng France, Switzerland, Austria, at Slovenia. Ing bangsa maksosyu ya naman ing sepu nang dayat malat keng Croatia, at France. Deng timawang bangsa ning San Marino at ing Syudad Vatican  enclave nala  at atiu keng territoryu ning Italia. Maka-ugis lang botas (boot) at ini ing sangkan inya ausan deng lo stivale ("botas" keng Italianu).
King maiggit 3,000ng banua ing Italy denasan na ding dakal pamanyatang da reng dayu para manuknangan karin at deng pamanyakup karela ding taung Germanic, Celtic, Frankish, Byzantine Greek, Saracen, Norman, at ding  French Angevin, at Lombard. Ing Italy iya mu ring balayan da ring bantug a mapanuking sibilisayun abe no ring Etruscans, Greeks at ding Romans. Manibat inyang pepalakwan do ring ukbung Alemaninyang katataulian ning WWII, ing Italy asalese ne ing kayang pangalualu karas king kayang sepu.
Ngeni, ing Italy metung yang maluid a bangsa a nung nu iya ing pang6 pekamatas a GDP inyang 2004, kayanib ya keng G8 at abe manatag keng ausan da ngening Pisanmetung a Europa, at pinirma keng Treaty ning Roma inyang 1957.
Deng pakatuknang keng Italy mayayaus la bilang Italyanu at keng English: Italians (Italian: Italiani).
Administratibung Pangadake
Ing Italy makadake yang kareng 20ng labuad (regioni, metung regione). Ding lima karing labuad areti magtamasa la bilang special autonomous status nung nu malyari lang palual a batas tungkul king karelang panglocal a bage at atin lang markang *. Iti midake la pang 109 a lalawigan at 8,101 balen (comuni).
Calatrava, Negros Occidental
Deng Barangay
Ing Calatrava atin yang 40ng barangay.
Ding Comuni ning Lalawigan ning Catanzaro
Ing tutuki iya ing tala da ring 80 comuni na ning Lalawigan ning Catanzaro, Calabria, king Italy.
Zumarraga
Ing Zumarraga pang4 yang klasing balen king lalawigan ning Samar, Filipinas. Agpang keng ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.
Aramaio
Ing Aramayona (Basque: Aramaio) metung yang balen king lalawigan ning Álava, king Basque Bangsa, pangulung Espanya.
Tanaman
https://sanbetongnhedat.com
Zumarraga
Deng Barangay
Ing Zumarraga atin yang 25ng barangay.
Tanaman
Metung la kareng pekamaragul a grupu da reng mabibye reng Tanaman (manga 300,000 a species, kayabe no reng balu tamung organismu anti reng dutung, sampaga, dikut ampong pakû. Pinitna nong Aristotle deng eganaganang mabibye kareng tanaman, a keraklan e gagalo at alang dakeng makapanamdam king paligid da (sensory organs), ampo reng animal. Ketang sistema nang Linnaeus, deni reng meging Kingdoms a Vegetabilia (a meging Plantae) ampong Animalia.  Manibat kanita, abalu rang detang sadyang mabibilang kareng Plantae myayaliwa la palang grupung e mikakamaganak, at kewani do reng fungi at mapilan a grupu da reng alga bang gawang bayung kingdom.  Nanupata, ating kabilyan a mituturing la pa muring tanaman deti.  Ing tutu, e magsilbi ing sanumang tangkang ibili ya king metung a taxon o grupu ing “tanaman” uling e malino pangalarawan o panga-isplika iti, at ala yang kaugnayan o pamisuglung kareng konseptung batayan ning makabayung ciencia ning taxonomy.
Deng Embryophyte
Ing kilalang dili ila pin deng multicellular a tanaman king gabun, a awsan dang embryophyte. Kayabe la kareti deng vascular plant, tanaman a kumpletu bulung, tangke, ampong yamut. Kayabe la rin keti reng mapilan kareng mangalapit dang kamaganak, a awsan dang bryophyte, nung nu deng moss ing pekakilala.
Minuna lang linto reng bryophyte kanitang bandang umpisa ning panaun a Palaeozoic. Mabibye la mu kareng lugal a mamasa-masa, at malati la king kabilugan ning karelang bye. Dadalan la king alternation of generations. Maki haploid a parti ning kayang bye a awsan dang gametophyte, at atin namang diploid a parti, itang sporophyte.
Minuna lang linto reng vascular a tanaman kanitang panaun a Silurian. Anyang datang ing Devonian, merakal nong uri deti at mikalat no kareng dakal a myayaliwang kapaligiran king gabun. Atin lang mapilan a pamakibage (adaptation) king paligid a sinaup karelang magtagumpe laban karetang kakulangan da reng bryophyte. Kayabe ya kareti ing cuticle (pekabalat) a magsilbing sabat king pangalangi, at vascular tissue a magdalang danum king kabilugan ning tanaman. Marlas, mabibye ya antimong aliwang tanaman ing sporophyte, kabang manatili yang malati ing gametophyte.