ਟੋਡਰਪੁਰ_(ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ_ਪਟਿਆਲਾ)
1947 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ
1947 ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ ਉਥੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਬਟਵਾਰਾ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਭਾਗ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਧਰਮ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉਪਰ ਹੋਈ ਵੰਡ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨਅੰਤਰ ਵੀ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਹੋਇਆ।ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਤਲੇਆਮ ਹੋਇਆ, ਲੁੱਟ-ਖੋਹ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇੱਜਤਾਂ ਰੋਲੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਿਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਪਿੰਡ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਉਥੇ ਟੋਡਰਪੁਰ ਉਪਰ ਵੀ ਪਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਟੋਡਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਘਟੀ, ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਇਦ ਟੋਡਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਟੋਡਰਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਰਾਈਮਾਜਰਾ, ਕਾਕੜਾ, ਰਾਜਲਾ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਜਾਤੀ (ਅਰਾਈ, ਗੁਜਰ, ਰੰਗੜ ਆਦਿ) ਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਹਵਾ ਚੱਲਣ ਕਾਰਨ ਟੋਡਰਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘਿਰੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅਰਾਈ-ਮਾਜਰਾ ਦੇ ਕੁੱਝ ਮੋਢੀ ਬੰਦੇ ਆ ਕੇ ਇਹ ਕਹਿ ਗਏ ਸਨ, ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਉਪਰ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ ਬਦਲੇ ਵਜੋਂ ਕੋਈ ਉਹਨਾਂ ਉਪਰ ਵੀ ਹਮਲਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਨਾ ਹੋਈ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹਰ ਇੱਕ ਘਰ `ਚੋ ਇਕ-ਇੰਕ ਬੰਦਾ (ਬਜ਼ੁਰਗ) ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ (ਬਠੋਈ ਕਲਾਂ, ਤਰੈਂ, ਭਾਨਰਾ, ਚੀਕਾ ਆਦਿ) `ਚ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਜਦ ਮਾਹੌਲ ਠੀਕ ਹੋਇਆ ਵਾਪਿਸ ਆਏ। ਸਮਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੇ ਕਾਫਲੇ ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਦੀ ਲੰਘੇ। ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਚੋ ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਦੇ ਘਰ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਚੋ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਨ ਟੋਰਡਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਮਾਨਤ ਵਜੋਂ ਦੇ ਗਏ ਤੇ ਮਾਹੌਲ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੇ ਜਦ ਅਮਾਨਤ ਵਾਪਿਸ ਲੈਣ ਅਏ ਤਾਂ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਵਾਪਿਸ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸਮਾਣਾ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੇ ਰਹਿ ਗਏ ਸਮਾਨ ਦੀ ਬੋਲੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਟੋਡਰਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸਮਾਨ ਖਰੀਦ ਕੇ ਲਿਆਏ। ਜਿਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ `ਚੋਂ ਉੱਜੜ ਕੇ ਗਏ ਸਨ ਉਥੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆ ਵਸੇਂ। ਟੋਡਰਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਜਨਬੀਆਂ ਵਰਗਾਂ ਵਿਵਹਾਰ ਸੀ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਤ ਮਿਹਨਤ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਾ ਦਿੱਤਾ। 1950 ਦੇ ਲਗਪੱਗ ਡੇਰੇ ਦੀ ਗੱਦੀ ਖਾਲੀ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਧੂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਖਜ਼ਾਨ’ ਨਾਂ ਦਾ ਸਾਧੂ ਵਿਰਤੀ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਮਿਲਿਆ ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਅਸਰਪੁਰ `ਚ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸੀਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਸੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਡੇਰੇ `ਤੇ ਆ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਡੇਰੇ ਉੱਪਰ ਰੋਣਕਾਂ ਲੱਗਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾਉਣ ਲਈ 5-7 ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ, ਸਾਂਝੀਆਂ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਟੋਡਰਪੁਰ ਦੀ ਵੀ ਜਮਾਲਪੁਰ (ਅਰਾਂਈਮਾਜਰਾ), ਰਾਜਲਾ, ਕੋਟਲਾ, ਘਿਓਰਾ, ਕਮਾਸਪੁਰ, ਬਦਨਪੁਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਪੰਚਾਇਤ ਬਣੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਰਪੰਚ ਕਮਾਸਪੁਰ ਦਾ ਬਲੀਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ ਤੇ ਬਿਣਆ ਤੇ ਟੋਡਰਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਚਾਨਣ ਸਿੰਘ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਢਾਈ (21/2) ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਬਲੀਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਪੰਚੀ ਖੁਸ ਗਈ ਤੇ ਚਾਨਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲ ਗਈ। 1963-64 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਟੋਡਰਪੁਰ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ 7 ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਜਮਾਲਪੁਰ (ਅਰਾਂਈਮਾਜਾਰਾ) ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਬਣੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਰਪੰਚ ਚਾਨਣ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਚਾਨਣ ਸਿਘ ਦੀ ਸਰਪੰਚੀ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸਮੇਂ ਹੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ ਅਤੇ ਸਾਈਦੱਤਾ (ਜਮਾਲਪੁਰ) ਦੀ ਸਰਪੰਚੀ `ਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮੁਕੰਦ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮੁਕੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਸ਼ਕਿਆ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਈਮਰੀ ਸਕੂਲ ਬਣਿਆ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਸਾਈਦੱਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਮਾਲਪੁਰ (ਅਰਾਈਮਾਜਰਾ) ਦਾ ਹੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਰਪੰਚ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਿਰਫ ਢਾਈ ਸਾਲ ਹੀ ਸਰਪੰਚੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਟੋਡਰਪੁਰ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਜਮਾਲਪੁਰ (ਅਰਾਂਈਮਾਜਰਾ) ਨਾਲੋਂ ਟੁਟ ਕੇ ਇੱਕਲੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਸਰਪੰਚ ਸਰਬ ਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਬਲਰਾਜ ਸ਼ਰਮਾ (1977-79) ਬਣਦਾ ਹੈ। ਬਲਰਾਜ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਸਰਪੰਚੀ ਸਮੇਂ ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਦੋ ਕਮਰੇ ਅਤੇ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਮਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਬਾਗੜ (ਰਾਜਸਥਾਨ) ਤੋਂ ਦੋ ਇਟਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰਖੀ ਗਈ। ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਲਹਿਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਟੋਡਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਧੀਮੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 1970-75 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਕਿਹਰ ਸਿੰਘ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਨਵਾਂ ਟਰੈਕਟਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਲਰਾਜ ਸ਼ਰਮਾ ਟਰੈਕਟਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਖੇਤੀ ਹਾਲੇ ਵੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਖੇਤੀ ਵਾਂਗ ਸਿੱਖਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਟੋਡਰਪੁਰ ਦੀ ਗਤੀ ਧੀਮੀ ਸੀ। 1976-77 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੇਵਲ ਨੱਛਤਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜੈਕਰਨ ਹੀ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਏ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ `ਚ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦਸਵੀਂ-ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਨਾ ਟੱਪੀ। 1979 `ਚ ਜੋਰਾ ਸਿੰਘ ਸਰਪੰਚ ਬਣਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਰਪੰਚੀ `ਚ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਅਤੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦਾ ਕਾਰਜ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। 1984 `ਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਉਪਰ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ `ਚ ਹੋਏ ਕਤਲੇਆਮ ਕਾਰਨ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਫਿਕਾਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਪਿੰਡ ਉਪਰ ਪਿਆ। ਟੋਡਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਅਕਾਲੀ ਪੱਖੀ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰੈਲੀਆਂ `ਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਖਾੜਕੂ ਲਹਿਰ ਦਾ ਭਾਵੇਂ ਟੋਡਰਪੁਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਘਟੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਤੇ ਸਹਿਮ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਾੜਕੂਆਂ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਆਉਣ-ਜਾਣਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।ਇਕ ਵਾਰ ਖਾੜਕੂ ਦੇਰ ਰਾਤ ਗਏ ਪਿੰਡ `ਚ ਆਏ ਤੇ ਕੁੱਝ ਨਸ਼ੇਖੋਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾ-ਧਮਕਾ ਕੇ ਗਏ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵੱਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਚੋਣਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦੇਵਰਾਜ ਹੀ ਦੋਬਾਰਾ ਸਰਪੰਚ ਬਣ ਗਿਆ। 1990 ਤੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਕੱਚੀ ਅਨਾਜ਼ ਮੰਡੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤੇ ਮਾੜੀ ਆਦਿ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸਦਾ ਪੁ਼ੱਤਰ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ `ਚ ਵੀ ਚੌਂਕੀਦਾਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤਰਖਾਣੀ ਦਾ ਕਿਤਾ ਨਾਥੂ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ (ਭਗਤੂ) ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਇਹ ਕਿੱਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਮਾਧ ਵਾਲੇ ਬਾਬੇ ਦੀ ਜੱਗ, ਮਾੜੀ ਦੀ ਜੱਗ ਅਤੇ ਡੇਰੇ ਦੀ ਜੱਗ ਤੇ ਉਥੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਛੋਟਾ ਮੇਲਾ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠਾ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਦੂਰ ਨੇੜੇ ਦੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।